Vijayanagar İmparatorluğu
Tarihi

14. yüzyılın başlarında Dekkan’ın Hindu vilayetleri, Devagiri Yadavaları, Warangal’daki Kakatiya krallığı, Madurai’deki Pandya krallığı ve küçük Kampili Krallığı kuzeyden akınlar halinde gelen Müslümanlar tarafından ele geçirilmiş, bu ülkelerden 1336 yılına kadar yenilgiye uğratılmamış olan kalmamıştı. Bu Müslüman istilaları sonucunda geriye kalan son Hindu devleti Hoysala İmparatorluğu olmuştu. Hoysala imparatoru III. Veera Ballala’nın 1343 yılında Madurai sultanına karşı verdiği savaşta ölmesi sonucu Hoysala İmparatorluğu parçalandı ve küllerinden Vijayanagar Krallığı doğdu.
Krallık kurulduktan sonraki ilk 20 yılda I. Harihara, Tungabhadra ırmağının güneyindeki alanın büyük bir bölümü toprakları dahiline katmış ve “doğu ve batı denizlerinin efendisi” (Purvapaschima Samudradhishavara) unvanını almıştı. I. Harihara'nın yerine gelen I. Bukka Raya, 1374 yılına kadar Arcot şefliğini, Kondavidu'daki Reddi ülkesini yenilgiye uğratmış; batıda Goa'da, kuzeyde Tungabhadra ve Krishna nehirleri arasındaki bölgede hakimiyet sağlamıştı.
I. Bukka Raya'nın ikinci oğlu II. Harihara, krallığı döneminde ülke topraklarını Krishna Nehri'nin ötesine geçirerek ve Güney Hindistan'ı Vijayanagar şemsiyesi altına alarak Vijayanagar Krallığı'nın emperyal bir statü almasında etkin rol oynadı. Bir sonraki hükümdar I. Deva Raya, Orissa'daki Gajapati'lere karşı bir fetih hareketinde bulunarak bölgeyi ele geçirdi ve bölgeyi imar etmek için birçok çalışma yaptırdı. 1424 yılında II. Deva Raya tahta çıktı ve Sangama hanedanı hükümdarları arasındaki en becerikli yöneticilerden biri oldu. Güneyde ayaklanan feodal  beylikler; Kalikut'taki Zamorinler ve Quilonlar itaat altına alındı. Lanka adası ele geçirildi ve Pegu'daki Burma kralları Vijayanagar himayesi altında birer haraçgüzar devlet durumuna geldiler. 15. Yüzyılın sonlarına gelindiğinde Vijayanagar'ın kurucusu olan ve devleti hâlâ yönetmekte olan Sangama hanedanı tehdit altına girmişti. Komutan Saluva Narasimha Deva Raya yaptığı askerî harekât ile 1485 yılında hükümdar olmuştu. Saluva Narasimha Deva Raya'nın 1491 yılındaki ölümüyle imparator, generali Tuluva Narasa Nayaka oldu.
Bunu izleyen yıllarda Vijayanagar İmparatorluğu artık bütün Güney Hindistan'a hükmetmiş ve Dekkan Sultanlığı'nı işgal altındaki Vijayanagar topraklarından defetmişti. Vijayanagar ordularının devamlı zaferler kazandığı dönemde ülkeyi yöneten Krishnadevaraya döneminde imparatorluk en parlak dönemini yaşıyordu. Bu dönemde, eskiden sultanlıkların hakimiyeti altında bulunan kuzey Dekkan ile Kalinga'yı da kapsayan doğu Dekkan bölgeleri imparatorluk tarafından ilhak edilmişti. Ayrıca Krishnadevaraya, birçok önemli abidenin yapılmasına ve yapımına başlanmasına önayak olmuştu.
Krishnadevaya'nın ölümünden sonra hükümdarlık sırasıyla damadı Açyuta Deva Raya'ya ve Sadasiva Raya'ya geçti. Sadasiva Raya'nın döneminde asıl hükümdar kendisi olmasına karşın, danışmanlarından olan Krishnadevaraya'nın bir diğer damadı Aliya Rama Raya esas gücü kendi elinde bulunduruyor, ülkeyi kendisi yönetiyordu. Aliya Rama Raya, 1565 yılında Dekkan sultanlarının imparatorluğa karşı kendi aralarında oluşturdukları ittifakı bozmak için verdiği Talikota Muharebesi'nde esir düşmesi ve arksasından öldürülmesi sonucunda, Vijayanagar'ın zaferiyle sonuçlanması beklenen savaş tamamıyla tersine döndü, sultanlığın orduları başkent Vijayanagar'ı yağmaladı. İmparatorluğun başına Aliya Rama Raya'nın küçük kardeşi Tirumala Deva Raya geçti.
Bir zaman sonra, imparatorluk bölgesel üstünlüğünü yavaş yavaş kaybetmeye başladı. Bu sıralarda Madras İngiltere'ye tahsis edildi. Tirumala Deva Raya yerini oğlu I. Sriranga'ya, o da ölünce yerini II. Venkata'ya bıraktı. II. Venkata, Chandragiri'yi başkent yaptı, Penukonda'yı Behmeni Sultanlığı'nın işgalindan kurtardı. Onun varisi Ramadeva, saltanatını öldüğü yıl olan 1632'ye kadar devam ettirdi. Bir sonraki hükümdar III. Venkata oldu ve o da 10 sene sonra başkenti Vellore'a taşıdı. Bu dönemde iyice zayıflayan imparatorluk, Bijapur ve Golkonda sultanlıkları tarafından fethedildi ve bu durumdan faydalanmak isteyen Mysore Krallığı ve Nayak Hanedanı bağımsızlığını ilan etti.