Plaj
Formasyon

Plajlar, dalgaların veya akımların kumu veya bu parçacıklar süspansiyon halinde tutulurken plajın yapıldığı diğer gevşek çökeltileri hareket ettirdiği dalga hareketinin sonucudur. Alternatif olarak, kum tuzlama (büyük parçacıkların sekme hareketi) ile hareket ettirilebilir. Plaj malzemeleri, açık denizdeki kayaların erozyonunun yanı sıra sürülmemiş arazi erozyonu ve kayganlaşan dağ eteğindeki birikintilerden kaynaklanmaktadır. Açık denizdeki bir mercan kayalığı, önemli bir kum parçacığı kaynağıdır. Mercan çıkıntılarına ve kayalara bağlı algler ile beslenen bazı balık türleri, beslenme, organik madde sindirme ve sindirim sistemlerinden geçen kaya ve mercan parçacıklarını atma sırasında ömürleri boyunca önemli miktarlarda kum parçacıkları oluşturabilir.
Plajın bileşimi, plajın önündeki tortuların doğasına ve miktarına, su ve rüzgarın akış hızına ve bulanıklığına bağlıdır. Çökeltiler partikül boyutlarına ve sıkıştırma durumlarına göre su ve rüzgar ile hareket ettirilir. Parçacıklar durgun su içinde çökelme ve kompaktlaşma eğilimindedir. Sıkıştırıldıktan sonra erozyona daha dayanıklıdır. Yerleşik bitki örtüsü (özellikle karmaşık ağ kök sistemlerine sahip türler) yüzey tabakasındaki sıvı akışını yavaşlatarak erozyona direnecektir. Hareketli su veya rüzgardan etkilendiğinde, aşınan ve süspansiyonda tutulan parçacıklar, hareketli sıvının ortalama yoğunluğunu, viskozitesini ve hacmini artırarak onları tutan sıvının aşındırıcı gücünü artıracaktır.
Çok enerjik rüzgar ve dalga sistemlerine bakan sahil şeritleri, bulanık su kolonundaki süspansiyonda daha küçük parçacıklar tutulacak ve uzun kıyı akımları ve gelgitlerle daha sakin bölgelere taşınacağı için sadece büyük kayaları tutma eğiliminde olacaktır. Dalgalardan ve rüzgarlardan korunan kıyı çizgileri, kil ve çamur gibi daha ince tortuların çökelmesine, çamur düzlükleri ve mangrov ormanları oluşturmasına izin verme eğiliminde olacaktır. Bir plajın şekli, dalgaların yapıcı veya yıkıcı olmasına ve malzemenin kum veya çakıl olmasına bağlıdır. Dalgalar, dalga tepeleri arasındaki süre, kırılan suyun geri çekilmesi ve sonraki dalga gelip kırılmadan önce tortunun çökmesi için yeterince uzunsa yapıcıdır.
Geri çekilme suyu sahile süzülür veya ıslanırsa, plaj profilinin altından taşınan ince tortu kompakt hale gelir. Sıkıştırılmış tortu, sonraki dalgalardan türbülanslı suyun hareketine daha dayanıklıdır. Tam tersine, dalga tepeleri arasındaki süre kısa ise dalgalar yıkıcıdır. Aşağıdaki dalga tepesi geldiğinde süspansiyonda kalan tortu çökmeyecek ve kompaktlaşmayacak ve uzun kıyı akımları ve gerileyen gelgitler tarafından erozyona daha duyarlı olacaktır. Bir plajda bulunan çökeltilerin doğası, bölgedeki dalgaların ve rüzgarın enerjisini gösterme eğilimindedir.
Yapıcı dalgalar malzemeyi sahilden yukarı taşırken, yıkıcı dalgalar malzemeyi sahilden aşağı hareket ettirir. Yıkıcı dalgaların yaygın olduğu mevsimlerde, sığlıklar süspansiyonda artan bir tortu ve organik madde yükü taşıyacaktır. Kumlu plajlarda, yıkıcı dalgaların çalkantılı geri yıkaması, hafifçe eğimli bir plaj oluşturan malzemeyi kaldırır. Çakıl ve çakıl taşı kumsallarında eğilme daha hızlı dağıtılır çünkü büyük parçacık boyutu daha büyük süzülmeye izin verir, böylece geri yıkama gücünü azaltır ve plaj dik kalır. Sıkıştırılmış ince tortular, rüzgar ve su erozyonuna direnen pürüzsüz bir plaj yüzeyi oluşturacaktır.
Sıcak sakin mevsimlerde, güneş ısısı buharlaştıkça kum parçacıklarının etrafında kristalleşen tuzu bırakarak okyanus plajlarının yüzeyinde bir kabuk oluşabilir. Bu kabuk, hayvanlar tarafından rahatsız edilmedikçe veya ilerleyen gelgit tarafından çözülmedikçe rüzgar erozyonuna direnen ek bir koruyucu tabaka oluşturur. Yıldız eğrisi ve boynuzlar, gelen dalgaların bölündüğü, kumları boynuz olarak bıraktığı ve yıldız eğrisi oluşturmak için kumun ovalandığı yerlerde oluşur. Bu, bazı kum kıyılarında pürüzlü yüzü oluşturur. Beyaz kum plajları beyaz görünür, çünkü kumdaki kuvars veya aşınmış kireçtaşı, diğer renkleri emmeden güneş ışığını yansıtır veya saçar.