İmmünolojik adjuvan
Adaptif bağışıklık tepkisi

Bir aşının spesifik antijenine karşı adaptif immün yanıtları artırmada bir adjuvan işlevinin kanıtlanmasına yardımcı olmak üzere doğuştan gelen immün yanıt ile adaptif immün yanıt arasındaki bağlantıları anlamak için aşağıdaki noktalar dikkate alınmalıdır:
Dendritik hücreler gibi doğuştan gelen bağışıklık yanıtı hücreleri, fagositoz adı verilen bir süreçle patojenleri yutar.
Dendritik hücreler daha sonra T hücrelerinin (adaptif bağışıklık hücreleri) aktivasyonlarını tetikleyecek sinyalleri beklediği lenf düğümlerine göç eder.
Lenf düğümlerinde, dendritik hücreler yutulan patojeni kıyar ve daha sonra patojen kırpıntılarını majör histokompatibilite kompleksi olarak bilinen özel bir reseptöre bağlayarak hücre yüzeylerinde antijen olarak ifade eder.
T hücreleri daha sonra bu kırpıntıları tanıyabilir ve kendi aktivasyonlarıyla sonuçlanan hücresel bir dönüşüm geçirebilir.
γδ T hücreleri hem doğuştan gelen hem de adaptif bağışıklık yanıtlarının özelliklerine sahiptir.
Makrofajlar da benzer bir yaklaşımla T hücrelerini aktive edebilir (ancak bunu doğal olarak yapmazlar).
Hem dendritik hücreler hem de makrofajlar tarafından gerçekleştirilen bu süreç antijen sunumu olarak adlandırılır ve doğuştan gelen ve adaptif bağışıklık yanıtları arasındaki fiziksel bir bağlantıyı temsil eder.
Aktivasyon üzerine mast hücreleri heparin ve histamin salgılayarak her iki sistemin bağışıklık hücrelerinin bölgeyi patojenlerden temizlemesini sağlamak üzere enfeksiyon bölgesine trafiği etkili bir şekilde artırır ve bölgeyi kapatır. Ayrıca mast hücreleri kemokin salgılayarak hem doğuştan gelen hem de adaptif bağışıklık yanıtlarının diğer bağışıklık hücrelerinin enfekte bölgeye pozitif kemotaksisine neden olur.
Doğuştan gelen ve adaptif bağışıklık yanıtı arasındaki çeşitli mekanizmalar ve bağlantılar nedeniyle, adjuvanla güçlendirilmiş doğuştan gelen bağışıklık yanıtı, gelişmiş bir adaptif bağışıklık yanıtı ile sonuçlanır. Spesifik olarak, adjuvanlar bağışıklık arttırıcı etkilerini beş bağışıklık fonksiyonel aktiviteye göre gösterebilirler.
İlk olarak, adjuvanlar antijenlerin T hücreleri tarafından tanınabilecekleri lenf düğümlerine taşınmasına yardımcı olabilir. Bu da sonuçta daha fazla T hücresi aktivitesine yol açarak organizma genelinde patojen temizliğinin artmasını sağlayacaktır.
İkinci olarak, adjuvanlar antijenlere fiziksel koruma sağlayarak antijenin daha uzun süre boyunca iletilmesini sağlayabilir. Bu, organizmanın antijene daha uzun süre maruz kalacağı ve adaptif immün yanıtta daha fazla immünolojik hafıza için gereken B ve T hücrelerinin üretimini artırarak ek süreyi kullandığı için bağışıklık sistemini daha güçlü hale getireceği anlamına gelir.
Üçüncü olarak, adjuvanlar, yardımcı T hücreleri ve mast hücreleri gibi kemokin salgılayan hücreler tarafından tehlike sinyallerinin daha fazla salınmasına neden olarak enjeksiyon bölgesinde (aşılama sırasında) lokal reaksiyonlara neden olma kapasitesini artırmaya yardımcı olabilir.
Dördüncüsü, inflamatuar sitokinlerin salınımını tetikleyerek sadece enfeksiyon bölgelerinde B ve T hücrelerinin toplanmasına değil, aynı zamanda bir bütün olarak bağışıklık hücrelerinde net bir artışa yol açan transkripsiyonel olayların artmasına da yardımcı olabilirler.
Son olarak, adjuvanların aksesuar hücreler üzerindeki veya içindeki kalıp tanıma reseptörleri (PRR'ler) ile etkileşime girerek antijene karşı doğuştan gelen bağışıklık tepkisini artırdığına inanılmaktadır.