Ebü’l-Fazl el-Allâmî
Hayatı > Ebü’l-Fazl'ın ilk yirmi yılına ilişkin kendi anlatımı

Aşağıda Ebü’l-Fazl'ın A'in-i-Ekberî'deki ilk yirmi yılına ilişkin kendi anlatımı yer almaktadır:
Atalarım hakkında biraz bilgi verdiğim için, kendimle ilgili birkaç söz söylemeye ve böylece zihnimi rahatlatmaya, bu anlatıyı tazelemeye ve dilimin bağlarını çözmeye devam ediyorum. Celali döneminin 473. yılında, ay takvimine göre Muharrem ayının 6'sı olan 958. Pazar gecesine denk gelen (14 Ocak 1551) saf ruhum bu temel bedene katılarak rahimden dünyanın bu güzel alanına çıktı. Bir yaşını biraz geçmişken akıcı konuşma gibi mucizevi bir yeteneğe sahiptim ve beş yaşındayken alışılmadık bir bilgi birikimi edinmiştim ve hem okuyabiliyor hem de yazabiliyordum. Yedi yaşındayken babamın bilgi depolarının hazinedarı ve gizli anlam mücevherlerinin güvenilir koruyucusu oldum ve bir yılan gibi hazineyi korudum. Ve talihsiz bir şekilde kalbimin isteksiz, irademin her zaman ters ve mizacımın geleneksel öğrenime ve sıradan eğitim kurslarına karşı olması garipti. Genellikle onları anlayamıyordum. Babam kendi yolunda bilgi büyüsüyle büyüler yaptı ve bana her bilim dalından biraz öğretti ve zekam gelişse de, öğrenim okulundan derin izlenimler edinmedim. Bazen hiçbir şey anlamadım, diğer zamanlarda dilimin açıklayamadığı şüpheler kendini gösterdi. Ya utanç beni tereddüt ettirdi ya da ifade etme gücüm yoktu. Halk içinde ağlar ve tüm suçu kendime yüklerdim. Bu durumda, uyumlu bir yardımcıyla zihin arkadaşlığına girdim ve ruhum o cehalet ve anlayışsızlıktan kurtuldu. Çok fazla gün geçmeden sohbeti ve topluluğu beni üniversiteye gitmeye ikna etti ve orada şaşkın ve dağılmış zihnimi dinlendirdiler ve kaderin harikulade işleyişiyle beni alıp başkasını geri getirdiler.
Felsefenin gerçekleri ve okulların incelikleri artık apaçık ortadaydı ve daha önce hiç görmediğim bir kitap bana okuyabildiğim her şeyden daha net bir içgörü sağladı. Kutsallık tahtından bana inen özel bir yeteneğim olmasına rağmen, saygıdeğer babamın ilhamları ve beni her bilim dalının temel unsurlarını ezberlemeye zorlaması, bu zincirin kesintisiz sürekliliğiyle birlikte muazzam bir yardımdı ve aydınlanmamın en önemli nedenlerinden biri oldu. On yıldan fazla bir süre boyunca gece ile gündüz, öğretmek ile öğrenmek arasında hiçbir ayrım yapmadım ve tokluk ile açlık arasında hiçbir fark tanımadım, mahremiyet ile toplum arasında ayrım yapmadım, acıyı hazdan ayırma gücüne sahip değildim. Gösteriş bağı ve bilgi bağı dışında hiçbir şeyi kabul etmiyordum. İki ve bazen üç gün yemek yemeden geçtiğimi ve bu nedenle çalışkan ruhumun hiçbir eğilimi olmadığını gören yapıma saygı duyanlar hayrete düştüler ve buna şiddetle karşı çıktılar. Geri çekilmemin artık bir alışkanlık ve gelenek meselesi olduğunu ve bir hastalık krizinde olan bir hastanın doğal eğiliminin yemekten uzak olması durumunda kimsenin nasıl şaşırmadığını söyledim. Öyleyse eğer çalışma sevgim unutkanlığa yol açtıysa, hayret neredeydi? Okulların, duyulduğunda sıklıkla yanlış alıntılanan ve yanlış anlaşılan güncel argümanlarının çoğu ve eski eserlerden gelen anlaşılması zor sorular, zihnimin taze tabletine sunulmuştu. Bu noktalar açıklığa kavuşturulmadan ve bana aşırı cehalet atfedilmesi aşkın bilgiye dönüşmeden önce, eski yazarlara itiraz etmiştim ve gençliğimi öğrenen insanlar muhalif olmuşlardı ve zihnim sıkıntılı ve deneyimsiz kalbim tedirginlik içindeydi. Kariyerimin erken dönemlerinde bir keresinde, Mutawwal üzerine Hâce Ebû'l-Kasım'ın yorumunu getirdiler. Daha önce bilgili doktorlar ve din adamları tarafından ifade ettiğim ve bazı arkadaşlarımın not aldığı her şey orada bulundu ve orada bulunanlar şaşkına döndüler ve itirazlarını geri çektiler ve bana başka gözlerle bakmaya ve yanlış anlamanın kapısını kaldırmaya ve anlayış kapısını açmaya başladılar. Çalışmamın ilk günlerinde, yarısından fazlası beyaz karıncalar tarafından yenmiş olan İsfahani'nin tefsiri gözlemim altına girdi. Halk bundan kâr elde etmekten umutsuzluğa kapıldığından, yenen kısımları çıkardım ve geri kalanına boş kağıt ekledim. Sabahın sakin saatlerinde, biraz düşünerek, her parçanın başlangıcını ve sonunu keşfettim ve varsayımsal olarak kağıda aktardığım bir taslak metin yazdım. Bu arada tüm çalışma keşfedildi ve ikisi karşılaştırıldığında, sadece iki veya üç yerde anlam olarak eşanlamlı olsa da kelime farklılıkları bulundu; ve diğer üç veya dört yerde, (farklı) ancak anlam olarak yaklaşık alıntılar bulundu. Hepsi şaşkına döndü.
İradem ne kadar meşgulse, zihnim o kadar aydınlanıyordu. Yirmi yaşımda bağımsızlığımın iyi haberi bana ulaştı. Zihnim eski bağlarından kurtuldu ve erken şaşkınlığım tekrar ortaya çıktı. Çok fazla öğrenmenin geçit töreniyle, gençliğin sarhoşluğu köpürüyor, gösteriş etekleri genişçe açılmış ve elimde dünyayı gösteren bilgelik kupası, deliryumun çınlamaları kulaklarımda çınlamaya başladı ve dünyadan tamamen çekilmeyi önerdi. Bu arada, bilge hükümdar beni aklıma çağırdı ve bir kısmını tamamen ve bir kısmını da ancak yaklaşık olarak önerdiğim ve kabul ettiğim belirsizliğimden beni çekip çıkardı. Burada param test edildi ve tüm ağırlığı paraya çevrildi. İnsanlar şimdi bana farklı bir gözle bakıyor ve mutlu tebrikler arasında birçok coşkulu konuşma yapıldı.
Majestelerinin saltanatının 42. yılının (M.S. 1598) son günü olan bu günde, ruhum yeniden boyunduruğundan kurtuluyor ve içimde yeni bir kaygı yükseliyor.
Her şeyin nasıl biteceğini ya da son yolculuğumun hangi dinlenme yerinde yapılması gerektiğini bilmiyorum, ancak varoluşumun başlangıcından bugüne kadar Tanrı'nın lütfu beni sürekli olarak koruması altında tuttu. Son anlarımın O'nun iradesini yaparak geçmesi ve sonsuz dinlenmeye yüksüz bir şekilde geçebilmem kesin umudumdur.