Polonya tarihi (1945-1989)
Gomułka'nın sosyalizme giden yolu (1956–1970) > Batı Almanya ile antlaşma, gıda isyanları ve Gomułka'nın devrilmesi

Aralık 1970'te Gomułka hükûmeti, Batı Almanya'nın II. Dünya Savaşı sonrası Almanya-Polonya sınırını tanımasıyla büyük bir siyasi başarı elde etti. Varşova Antlaşması'na doğru giden müzakerelerde Alman tarafı,Polonya'da ikamet eden Alman kimlikli insanlar için Batı Almanya'ya göç etme hakkını ve Polonya'da kalanlara emekli maaşı vererek maddi yardımda bulunma olanağını güvence altına aldı. Sonuç olarak, bundan yüz binlerce kişi etkilendi. Anlaşmayı imzalayan Almanya Şansölyesi Willy Brandt, bu vesileyle Nazilerin suçları için dizlerinin üzerine çökerek af diledi (Kniefall von Warschau). Polonya'da Brandt'ın bu jesti, Varşova Gettosu'nda yapılmış olmasına ve bu nedenle öncelikle Yahudilere yönelik olmasına rağmen tüm Polonyalılara hitap ediyor olarak anlaşıldı. Polonya ve Alman ulusları arasındaki kayda değer uzlaşma süreci, beş yıl önce Polonyalı kilise liderlerinin Polonyalı Piskoposların Alman Piskoposları ile Uzlaşma Mektubu'nu yayınlamasıyla başladı ve bu o zamanlar Polonya hükûmeti tarafından eleştirilen bir hareketti.
Gomułka, bir dönüm noktası olan siyasi başarısı, Batı Almanya ile yaptığı anlaşmadan sonra kendini gururlu ve güvende hissediyordu. Bu, Polonya'nın uluslararası politikasında kalıcı bir eğilime işaret ediyordu: ülkeyi Rusya'ya orantısız bağımlılıktan kurtarmak ve Almanya ile iyi ilişkiler kurarak güvenlik açığını telafi etmek.
Ancak olay, Polonya'nın içine sürüklenmekte olduğu ekonomik krizi maskeleyemedi. Sabit, suni olarak düşük gıda fiyatları sistemi kentlerdeki hoşnutsuzluğu kontrol altında tutsa da, ekonomik gerginliğe neden oldu. Uzun vadede bu durum sürdürülemezdi ve 12 Aralık 1970'te rejim, beklenmedik bir şekilde temel gıda maddelerinin fiyatlarında önemli artışlar ilan etti. Yeni önlemler birçok işçi için anlaşılmazdı ve talihsiz zamanlamaları (Polonyalı ailelerin çoğu için en yoğun yiyecek satın alma dönemi olan Noel'den hemen önce) güçlü bir toplumsal tepkiye ve nihayetinde Gomułka'nın iktidardan düşmesine yol açtı.[kaynak belirtilmeli]
14-19 Aralık 1970 tarihlerinde kuzeydeki kıyı şehirleri olan Gdańsk, Gdynia, Elbląg ve Szczecin'de fiyat artışlarına karşı kitlesel gösteriler patlak verdi. Buradaki ve diğer yerlerdeki şiddetli çatışmalarda, partinin Gdańsk ve Szczecin'deki karargahları da dahil olmak üzere 19 kamu binası yıkıldı veya hasar gördü. PZPR Merkez Komitesi Varşova'da müzakere ediyordu, ancak Gomułka liderliğindeki daha küçük bir konferans, can ve malları savunmak için sınırlı bir ölümcül güç kullanımına izin verdi. Ancak Gomułka, çatışmaya güçlü bir çözüm getirmeye kararlıydı. Başlangıçta Gdańsk'ta olmak üzere kıyıya gelen ve yerel yaptırım eylemlerini yöneten parti liderleri arasında Zenon Kliszko ve Stanisław Kociołek vardı. Gdynia'da askerlere protestocuların fabrika binalarına dönmesini engellemeleri talimatı verildi; banliyö trenlerinden çıkan bir işçi kalabalığına ateş açıldı. Szczecin'de de ölümcül çatışmalar yaşandı. Aralık ayında, kıyı bölgesinde muhtemelen yaklaşık elli kişi öldürüldü.
Protestolar diğer şehirlere sıçrayarak daha da fazla greve yol açtı ve öfkeli işçilerin birçok fabrikayı işgal etmesine neden oldu. 21 Aralık 1970'te Polonya'da genel bir grev planlandı.
20 Aralık'ta Varşova'da yapılan parti liderliği toplantısı, işçi sınıfı isyanının kendi sistemlerine sunduğu tehlikeyi kabul etti. Rahatsız Sovyet liderleriyle istişarelerde, o zamana kadar stresli ve hasta hale gelmiş Gomułka'nın istifasını ayarlamaya başladılar. Gomułka'nın işbirlikçilerinden birkaçı da görevden alındı. Edward Gierek, yeni genel sekreter olarak atandı. Bir başka güçlü rakip olan Mieczysław Moczar'a güvenilmiyordu ve hatta Sovyetler tarafından mevcut yenilgiden sorumlu tutuluyordu.
Szczecin'de bir başka grev 22 Ocak 1971'de patlak verdi. Gierek, halk önüne çıkmanın krizi çözeceğine dair bir kumar oynadı. 24 Ocak'ta Szczecin'e ve ertesi gün Gdańsk'a gitti, işçilerle görüştü, geçmiş hatalar için özür diledi ve eski bir işçi olarak onların içinde bulundukları kötü durumu anladığını ve şimdi Polonya'yı halk adına yöneteceğini garanti etti. Szczecin grevinin katılımcıları, özgürce seçilmiş işçi konseyleri ve sendika temsilcileri talep ettiler. Gierek razı oldu, ancak gerçekte yetkililer kısa süre sonra işçi liderlerini yasal olarak var olan işçi yapılarından ve istihdam yerlerinden marjinalleştirdi ve tasfiye etti. Bunu Şubat 1971 Łódź grevleri izledi ve halk, ekonomik talepler üzerinde yoğunlaştı. Daha sonra fiyatlar düşürüldü, ücret artışları açıklandı ve kapsamlı ekonomik ve politik değişiklikler vadedildi.
Geleneksel olarak entelijansiya tarafından yönetilen Polonya muhalefeti, 1968 ve 1970'teki iki ağır darbenin ardından kargaşa içerisinde ve sessizdi. Revizyonistlerin komünist partiyle zayıf bağları kalıcı olarak koptu, ancak yeni bir strateji henüz ortaya çıkmamıştı. Bununla birlikte, daha 1971'de Leszek Kołakowski, göçmen Kultura dergisinde Umut ve Umutsuzluk Üzerine Tezler başlıklı ufuk açıcı bir makale yayınladı. Makale, bastırılmış ve görünüşte çıkmaza girmiş devlet sosyalist toplumunda bile geçerli olacak bir sivil demokratikleştirici direniş hareketi kavramını ortaya koydu.