Tarım devrimi
Tarıma  geçiş > Hipotezler

Toplulukların tarıma yönelmelerinde etkili olan faktörler hakkında farklı kuramlar geliştirilmiştir. Bu kuramların en bilinenleri:
Vaha Kuramı, ilk olarak Amerikalı coğrafyacı ve kâşif Raphael Pumpelly tarafından 1908 yılında ortaya atılmış, Gordon Childe tarafından ‘’İnsan Kendini Yaratır” çalışmasıyla genişletilmiş ve tanıtılmıştır. Atlantik'in ılıman enlemlerindeki alçak basınçlı hava döngülerinin kuzeye kayması nedeniyle iklimin kuraklaşması, insan topluluklarının vahalara ve yıl boyu kurumayan ırmak kıyılarına çekilmeye ve buradaki hayvanların insanlarla ister istemez daha yakın temas içinde olmaya zorlandıklarını savunmaktadır. Bu topluluklar diğer yandan bitki yetiştirmeyi de bu görece dar coğrafyada keşfettiler. Ancak bugün için bu teori arkeologlar arasında destek görmemektedir. Çünkü iklimsel veriler söz konusu dönemde bu bölgelerde kuraklık yerine tersine yağışlı bir iklim sürmekte olduğunu göstermektedir.
Çekirdek alan kuramı arkeolog Robert J. Braidwood tarafından 1948 yılında illeri sürülen bir kuramdır. Braidwood tarımın ilk kez Toros Dağları ve Zagros Dağları’nın tepelik yamaçlarında başladığını ileri sürmektedir. Braidwood’a göre insanların yaşam çevrelerindeki canlıları daha iyi tanımalarına yol açan bir kültürel gelişme ile tarıma geçmişlerdir. Bu bölgelerin Childe kuramının dayanağı tersine yağışlı bir iklime sahip olduğunu ve çok çeşitli bitki ve evcilleştirmeye uygun hayvan barındırdığını belirtmektedir.
Brian Hayden’in ortaya attığı bir kuram da bazı güçlerin debdebeli şölenlerle saygınlık arama çabaları olduğunu, bu şölenlere büyük miktarlarda yiyecek bulma gereğiyle tarımın keşfedildiğini ileri sürer.
Amerikalı coğrafyacı Carl O. Sauer tarafından ortaya atılan, Lewils Binford ve Kent Flannery tarafından geliştirilen Demografik kurama göre, belirli bir çevrede yerleşik bir topluluk, o çevrenin besleyebileceği kapasite sınırlarına kadar genişledi ve toplayabileceğinden daha fazla yiyeceğe gereksinim duydu. Ancak Saure bu durumun bir kıtlık hali olmadığını kabul etmektedir. Çünkü kıtlık içindeki bir topluluğun tarımı keşfedecek zamanı yoktur.
David Rindos tarafından geliştirilen amaçlı/evrimsel kuram, tarımı, bitkiler ve insanların evrimsel bir uyumu olarak görmektedir. Yabani bitki türlerinin toplanmasıyla bu bitkiler zaman içinde evcilleşmeye başladı. Belirli bir bölgedeki bu topluluk zamanla bölgedeki flora ve faunayı çok daha iyi tanır hale geldi ve bitki, insan ve hayvan arasında gelişen bir uyum ortaya çıktı. Rindos bunu, “ekolojik bir çerçeve içinde birlikte evrim geçirme” olarak tanımlıyor.
Peter Richerson, Robert Boyd ve Robert Bettinger, Holosen devirdekine (onbin yıl öncesinden günümüze) uygun şekilde giderek istikrarlı bir iklimde tarımın gelişmesini şemalaştırdılar. Ronald Wright'in toplumsal çöküşler üzerine verdiği bir dizi konferans, Gelişmenin Kısa Tarihi adında bir kitapta toplandı ve bu hipotez bilim çevrelerince ve kamuoyunca tanındı.
Avustralyalı tarihçi Andrew Moore, Neolitik Devrim şafağını Mezolitik Devir’in sonlarında yer alan uzun bir döneme dayandırmaktadır. “Neolitik Devrim’in Yeniden Değerlendirilmesi” adında bir kitap yazan Frank Hole, hayvanların ve bitkileri evcilleştirilmesi arasındaki ilişkileri çok daha uzağa yaymıştır. Hole, henüz bilinmeyen bölgelerde zamanın farklı dönemlerinde birbirinden bağımsız gelişmelerin ortaya çıkmış olabileceği fikrini ileri atmaktadır. Şam'ın 20 km. güneybatısındaki tarihöncesi bir yerleşim olan Ramad Höyüğü’da 8. Bin yıla kadar evcilleştirilmiş hayvan türlerinden (keçi, koyun, sığır ve domuz) bir kalıntı bulunmadığını fark etmiştir. Eriha’da emmer buğdayı ve arpa yetiştiriciliğiyle ilgili olarak Maria Hopf tarafından ileri sürülen bulguların ortaya koyduğu gibi en eski emmerle birlikte Asvad Höyüğü’nde bulunduğu ileri sürüldü. Hole’un vardığı sonuna göre, Fırat Nehri’nin batı bölgesindeki ve özellikle de Arap Yarımadası’nın en güney kıyılarında son buzul çağında yağmur sularının oluşturduğu kuru vadilerde yapılacak araştırmalar önemliydi.
Tarımın ortaya çıkışıyla ilgili en geniş kapsamlı kuram Charles Darwin’in kuramıdır. Darwin’in Evrim Teorisi çağdaş biyoloji ve antropoloji üzerinde derin etkiler yaratmıştır. Bu kuram, tarımın ortaya çıkışını bir buluş, ya da keşif olarak kabul etmektedir. Darwin’e göre avcı-toplayıcı topluluklar çevrelerinde yetişen bitkilerden yenebilecek olanları (pişirme ya da kaynatma gerektirse de) deneye yanıla öğrenmişlerdi. Bu bitkilerin tohumları konaklama yerleri civarına ister istemez saçıldı ve aslında oldukça iyi gübrelenmiş bu toprakta yeni filizler çıktı. Bir atık yığınına düşen bir meyve ağacı ya da buğday tohumunun orada yeşermesi, üstelik bunun defalarca ve defalarca gerçekleşmesi insanların bir süre sonra dikkatini çekecektir. Darwin’e göre tarıma geçiş, gözleme ve biraz da esine dayanan bir keşifti. Kuşkusuz burada kast edilen yerleşik düzendeki avcı-toplayıcı bir topluluktur. Darwin de, birçok bilim insanı gibi göçebelerin tarımı geliştiremeyeceği düşüncesindedir.