Botan Emirliği
Tarihçe > Timur'un bölgeye gelişi ve Akkoyunlular > Bedir Bey ve Osmanlı hâkimiyeti dönemi

Bedir Bey döneminde Akkoyunlular, Şah İsmail tarafından yıkılarak Safevi Devleti kurulmuştur. Bu dönem içerisinde Şah İsmail, hem Kürt Beylikleri hem de Osmanlı açısından büyük tehlike arz etmektedir. Şah İsmail, Anadolu’daki Türkmen nüfuzunu kullanarak Osmanlı içerisinde isyanlara neden oluyor ve Sünni Kürt Beyliklerini ortadan kaldırıp yerlerine kendi adamlarını atamak istiyordu. Bunun üzerine birçok Kürt Bey’i, Safeviler’in karşısında Osmanlı’nın yanında yer almıştır. Bunlardan birisi de Cizre Hâkimi Bedir Bey’dir. Yavuz Sultan Selim’e bağlılığını bildiren  Bedir Bey daha sonra  Yavuz Sultan Selim adına para bastırıp hutbe okutmuştur. Ardından Bedir Bey Musul’daki Safevi kuvvetleri üzerine sefer düzenlemiş ve onları yenilgiye uğratmıştır. Botan Emirliği, Osmanlı idare düzeni içinde, Diyarbakır Eyaleti’ne bağlı bir hükûmet sancağı olarak belirlenmiştir. Kürt Beylikleri, Osmanlı’ya intisap ettikten sonra Hükûmet tipi sancaklarda kendi topraklarını yönetmeye devam etmiş ve sadece yılda bir kez merkez hazinesine belirlenen miktarda ücret ödemekteydiler. Kürt Emirlerine, buraların kendi hanedanlarına ait mülkiyetler olduğuna dair birer temliknâme verilmiştir. Bu temliknâmelerde ne şartlarla bu sancakları tasarruf edecekleri tek tek açıklanmıştır. İlk defa, Yavuz Sultan Selim zamanında verilen bu temliknâmeler daha sonraları her padişah tarafından yenilenmiştir. Kendi bölgelerinde, güçlü ve kalabalık aşiretler, çeşitli derebeylikler oluşturan Kürtler’in üzerinde Selçuklular, Timurlular, Akkoyunlular ve Safevîler gibi merkeziyetçi devletler dahi bölgede mutlak hâkimiyeti sağlayıp bu derebeylerini ortadan kaldıramamıştır. Belli bir kaleyi merkez edinmiş olan Kürt Emirleri, siyasi şartların zorunlu kıldığı hallerde bölgede hakimiyet kuran güçlü devletlerin egemenliğini kabul ederek varlıklarını devam ettirmişlerdir. Osmanlı Devleti, Kürt Coğrafyasında yaşanan mevcut zorluklara rağmen yine de merkezî bir yönetim kurmaya çalışabilirdi, fakat buna teşebbüs etmemiştir. Her şeyden önce Osmanlıların, Kürtlerin yaşadıkları bölgelere ilgileri, onları denetim altına almak ve asimile etmek istemelerinden değil, devletin doğu sınırlarını savunma gereksiniminden kaynaklanmaktaydı. Bu durumun sonucu olarak, sarp dağlardaki beylere yalnızca iç işlerinde bir kısım idari imtiyazlar verilmekle kalınmamış, aynı zamanda sınır bölgelerinin güvenliklerini sağladıkları için kendilerine tımar da verilmiştir. Osmanlı Devleti, özellikle sınır komşusu ülkelerle görece önemsiz sorunları hallederek, düzenlemeler yapmayı tercih etmiştir. Kanunî Sultan Süleyman döneminde, Irakeyn Seferi (1535) öncesinde bu bölgede yarı bağımsız vaziyette yaşayan beylere gönderilen bir “emr-i şerif”te “kadîmden temessükleri üzere” ibaresi kullanılmıştır. Burada özetle şöyle deniyordu:
“Sultan Selim zamanında İran’a karşı cephe alarak hayırlı hizmetlerde bulunan ve şimdi de devlete sadakatle hizmet ifa eden, bilhassa sefere katılarak yararlılık gösterenlere, öteden beri ellerinde ve tasarruflarında bulunan yerler temlik ve ihsan edilmiştir”.
Bundan anlayacağımız üzere Kanunî, Bölgede yer alan Kürt Emirlerine yeni haklar ve ayrıcalıklar vermemiş, sadece babası zamanında verilen ayrıcalıkların geçerli olacağını bildirmiştir. Bu durumdan ötürü belli ayrıcalıklara sahip olan Kürt Emirleri genellikle devlete sadık kalmış ve Osmanlı ordusuyla birlikte Safevilere karşı sefere katılmışlardır. Bu sebeple ayrıcalıklı statüleri değişmeden devam etmiştir.