Güç dengesi (uluslararası ilişkiler)
Güç üstünlüğü

Güç üstünlüğü teorisi, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana güç dengesine bir alternatif olarak önerilmektedir. Frederick L. Schuman 1940 tarihli “Savaş, Barış ve Güç Dengesi” adlı makalesinde “Güç Üstünlüğünün Gerekliliği” başlıklı bir bölüme yer vermiştir. Bu bölümde şöyle diyordu:
Müttefikler mevcut savaşı kazanmadıkça ve Birleşik Devletler gücüyle orantılı sorumluluklar üstlenmedikçe –savaşta, savaştan sonraki barışta ve barıştan sonra yeni düzenin korunması ve geliştirilmesinde- ezici bir güç üstünlüğü… tamamen elde edilemez kalacaktır. Gerekli güç üstünlüğünün, Amerika Birleşik Devletleri, İngiliz Uluslar Topluluğu ve Fransız Cumhuriyeti’nin daimi ittifakı ile Latin Amerika devletleri ve katılmak isteyebilecek Avrupa demokrasileri dışında herhangi bir uluslararası birleşimden kaynaklanması olası değildir. Böyle bir koalisyon, eğer istikrarlı ve kalıcı olursa, dünyadaki güç dengesine son verebilir ve dış güçleri güç politikaları oyununu terk etmeye zorlayabilir. Şu anda muhtemel olan başka hiçbir koalisyon benzer bir umut vaat etmiyor gibi görünmektedir.
1941 yılında Alfred Vagts, Thomas Jefferson’un sözlerini hatırlattığı “Birleşik Devletler ve Güç Dengesi” başlıklı bir makale yayınladı:
Tüm ulusların bağımsızlıklarını yeniden kazanmalarını ve korumalarını; aşırı büyümüş olanların güvenli güç ölçüsünün ötesine geçmemelerini, uluslar arasında her zaman yararlı bir dengenin korunmasını ve barışımızın, ticaretimizin ve dostluğumuzun herkes tarafından aranmasını ve geliştirilmesini diliyorum… Günümüzde değil ama uzak olmayan bir gelecekte herkesin başının üzerinde en sağlamlarını bile titretecek bir sopa sallayabiliriz.
1942'de Robert Strausz-Hupé, ABD'nin “dengeleyici ve istikrar sağlayıcı” bir hakemlik gücünün uygulanacağı tek “coğrafi güç çekirdeği” olmasının “insanlığın olduğu kadar ABD’nin de çıkarına olduğunu” söylemiştir. Bu “yeni ve evrensel bir düzenin yolunu açacaktır” der. Aynı yıl Life dergisinde yazan Joseph Rhorndike, güç dengesinin yerini almak üzere “savaş sonrası dünyada üstün güç” arayan “birçok gözlemciden” söz eder:
Güç dengesi gerçekten de Avrupa devletlerinin zamanın onurlu (ya da onursuz) politikasıdır. Ancak tarihsel olarak başarılı olmuş tek politika bu değildir. Roma bir güç dengesi değildi, baskın bir güçtü. ABD ve Britanya İmparatorluğu’nun birlikte hareket ederek savaş sonrası dünyada üstün güce sahip olabileceğini düşünen pek çok gözlemci var. Barış konferansı sırasında durum pekala böyle olabilir.
Ancak Thorndike aynı 1942 tarihli makalesinde, birçok kişinin yıllar içinde Rusya ve Çin'in “Anglo-Amerika’ya rakip olup olmayacağını” merak edebileceğini de ekledi. Ertesi yıl, Pan-Avrupa Birliği’nin kurucusu Richard von Coudenhove-Kalergi de iki yüzyıl süren “Pax Romana” örneğine başvurarak ABD'nin hava gücü ve bölgeler arası örgütlenme üstünlüğüne dayanarak bunun tekrarlanabileceğini öne sürdü:
Savaşın sonunda Amerikan uçak üretiminin ezici üstünlüğü yerleşik bir gerçek olacaktır… Sorunun çözümü… hiçbir şekilde ideal değildir hatta tatmin edici bile değildir. Ancak, birbirleriyle savaşan rakip hava kuvvetlerinin alternatifi ile kıyaslandığında küçük bir kötülüktür… Savaşlarda fetih değil, tüm düşman şehirlerinin ve topraklarının tamamen yok edilmesi amaçlanmıştır… Bu tehlike… yalnızca tek bir gücün hava üstünlüğü ile önlenebilir… Kalıcı bir barış için tek gerçekçi umut budur… Savaş sonrası dünyanın barışçıl organizasyonu çifte temele dayanacaktır: Bölgesel temelde kurulacak bir Dünya Milletler Topluluğu ve uluslararası savaşları neredeyse imkansız hale getirecek olan Amerika’nın gökyüzündeki üstünlüğü… Bu çifte yöntem… tüm dünyada uzun bir barış ve refah dönemine yol açabilir…
Aynı yıl, Nathaniel Peffer gücün üstünlüğü fikrini eleştirmiştir:
Eğilimler ne olursa olsun, Amerika diğer güçlere eylemlerini ve politikalarını dikte etmeye çalışıyorsa bunu ancak siyasi ve ekonomik kontrolün genişletilmesinde kendini gösteren bir güç üstünlüğünü sürdürerek yapabileceğini vurgulamak gerekir… Ancak tüm yakın tarihin ışığında, bilinçli olarak, kasıtlı olarak bu rotayı seçecek kişi ya okumamış ya okuduklarından çıkarım yapmaktan aciz ya da sapkındır.
Peffer, kendi içinde çelişkili bir şekilde, savaş sonrası dönem için, topyekun ulusal çabayla desteklenen saldırgan türden bir güç üstünlüğünü önererek makalesini sonlandırmıştır: Amerika Birleşik Devletleri'nin “daha büyük bir daimi askeri kuruluşa”, ortak çıkarları olan diğer güçlerle ittifaklara Büyük Britanya ile sadece savunmaya değil aynı zamanda “açık, koşulsuz saldırıya” yönelik bir ittifaka ihtiyacı olacaktır. Bu tam ölçekli güç politikası anlamına gelmektedir ve “ulusun yaşamdaki diğer her şey buna uydurmalı ve bazen de tabi kılınmalıdır.”

24 Eylül 1946'da Truman'ın Özel Danışmanı Clark M. Clifford, “Sovyetler Birliği ile Amerikan İlişkileri…” başlıklı üstün gücü savunan bir rapor sundu:
Sovyet hükümetine, gücümüzün herhangi bir saldırıyı püskürtmek için yeterli olacağı ve bir savaşın başlaması halinde SSCB’yi kesin olarak yenmek için yeterli olacağı açıkça belirtmelidir. Yenilgi ihtimali, Sovyetler Birliği’ni caydırmanın tek kesin yoludur.
Soğuk Savaş'ın başlarında, ABD Dışişleri Bakanı Dean Acheson üstünlük ve sorumluluk yükleme kavramlarını birleştirdi. Kendi ifadesiyle, ABD” insanlığın başındaki lokomotif” olmak zorunda kalacak ve dünyanın geri kalanı ise “vagon” olacaktır.
Reinhold Niebuhr, dengenin adalet için gerekli olduğunu savunurken “Komünist olmayan dünyadaki güç üstünlüğünden başka hiçbir şeyin barışı koruyamayacağını” iddia etmiştir.
Melvyn Leffler, Soğuk Savaş boyunca ABD'nin stratejisini bir üstünlük stratejisi olarak tanımlamaktadır. Son yılında şöyle özetlemiştir: Stratejik üstünlükle desteklenen ABD, Avrasya sanayi bölgelerini entegre etti ve yeniden silahlandırdı, Avrasya çevresini güçlendirdi ve Demir Perde'yi geri çekti.
Daha Soğuk Savaş döneminde bazı akademisyenler bu modelin güç dengesinden ziyade güç üstünlüğünü kabul ettiğini vurgulamışlardır. Güç dengesi, sistemde tek bir devletin üstün olmadığı bir güç dağılımını varsayar. Bu anlamda 1945-1965 döneminde “genel güç dengesine yönelik herhangi bir tehdit varsa… bu Sovyetler Birliği’nden ziyade ABD’den gelmiştir.
Stephen Walt 1980’lerde tüm gelişmiş devletler de dahil olmak üzere çoğu devletin baskın güce karşı denge kurmak yerine onunla ittifak yaptığını gözlemlemiştir. Bu anormalliğe dikkat çeken Walt, tehdit dengesi hipotezini ortaya atmıştır:
İlk bakışta bu sonuç, devletlerin en güçlü olana karşı denge kurmak için ittifak ortakları seçtiği iddiasıyla çelişiyor gibi görünmektedir. Yalnızca toplam güce odaklanmak, ABD’nin üstün toplam kaynaklarını zararlı şekillerde kullanmasını önlemek için daha fazla devletin Sovyetler Birliği ile ittifak yapmasını beklememize yol açacaktır. Toplam gücün Batı lehine olan üstünlüğüne bakılırsa, pek çok devlet ABD ile ittifak kurarak dengeyi yağlamak yerine “sorumluluk yüklemiş” gibi görünmektedir. Bu durum, ABD’nin savaş sonrası dönemde ezici bir çoğunlukla dünyanın en güçlü ülkesi olduğunu ancak diğer endüstriyel güçlerin çoğunu kendisine karşı değil, kendisiyle aynı hizaya getirebildiği hatırlandığında daha da çarpıcı hale gelmektedir.
Zbigniew Brzezinski 1986’da Soğuk Savaş’ın sona ereceğini henüz öngörmemişken içinde bulunduğumuz dönemin güç üstünlüğüne ilişkin tarihsel benzersizliğini vurgulamıştır: “Daha önce hiçbir zaman büyük rakip güçlerden birinin düşmesi diğerine etkin bir küresel üstünlük sağlamamıştı.” Rakip süper güçlerden birinin yok olmasından kısa bir süre sonra Pentagon Bölgesel Savunma Stratejisi (1992) formüle edilmiştir: “Bölgesel ve hatta küresel barış dengede dururken birden fazla askeri gücün güvenlik yapıları adı altında birbirini dengelediği önceki dönemlere dönmek… bizim çıkarımıza değildir.”
Soğuk Savaş sonrası ilk yılda Leffler, ABD'nin “güç üstünlüğü” stratejisini sürdürmesini savunmuştur. Christopher Layne, güç üstünlüğünün hem Soğuk Savaş hem de Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD'nin baskın stratejisi olduğunu iddia etmektedir. “Üstünlüğün stratejik zorunlulukları İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde olduğu gibi aynıdır: Avrupa ve Doğu Asya’da pasifikasyon ve güvence ve bu bölgelerin çevredeki istikrarsızlıktan korunması.” Soğuk Savaş sonrası üstünlük stratejisi, “yalnızca ABD gücünün üstünlüğünün barışı sağladığını” ve bunun “ABD yeteneklerinin tek başına tüm potansiyel meydan okuyucuları korkutmaya ve tüm koalisyon ortaklarını rahatlatmaya yeterli olduğu bir güç dengesizliğinin sonucu olduğunu” savunmaktadır. Sonuç olarak olarak eşitler arasında birinci olmak yeterli değildir… Birinci olmak gerekir.”
Layne, Soğuk Savaş sonrası dönemin başlangıcından bu yana güç üstünlüğünün karşı dengelemeyi tetiklemesini beklemektedir. Layne’e göre “Washington’un başarılır bir üstünlük stratejisi izlemesine ve böylece diğer büyük güçlerin ortaya çıkışını engellemesine olanak tanıyan şey, savaş sonrası sistemin iki kutuplu yapısıdır.”  Ancak, “diğerlerinin iki kutuplu bir dünyada sadece rahatsız edici bulduğu güç üstünlüğü, tek kutuplu bir dünyada oldukça tehdit edici görünebilir.” Bu yapısal faktörler nedeniyle, “bir Amerikan üstünlük stratejisi… başarısızlığa mahkumdur” ve “diğer devletlerin ABD’ye karşı dengelenmesine neden olacaktır.”
Bununla birlikte, akademik geleneksel bilgeliği tersine çevirerek, mevcut baskın güç, uluslararası ilişkiler araştırmalarının uzun süredir merkezi olan karşı dengelemeyi işlemez hale getiriyor gibi görünmektedir. William Wohlforth, Amerikan gücünün üstünlüğü ve güç dengesinin yokluğu ile mevcut dünya düzeninin barışçıllığını ve istikrarını açıklamaktadır. Hiçbir güç dağılımı savaşı dışlamaz. “Bununla birlikte, gücün üstünlüğü ne kadar büyükse, savaş üretmek için diğer değişkenlerin değerlerinin o kadar aşırı olması gerekir…” Campbell Craig, “Güç Üstünlüğü teorisi”nin Soğuk Savaş sonrası dönemin baskın Amerikan Uluslararası İlişkiler ekollerinden birisi olacağına inanmaktadır.
…Güç üstünlüğü, güç dengesi neorealizminin yerini alacak ve öngörülebilir gelecekte Amerikan realizminin baskın markası haline gelecektir. Tek kutupluluk neorealizmin üstesinden gelemeyeceği kadar merkezi bir sorundur, özellikle de erken çöküşüne dair kendinden emin tahminler yanlış çıkarken ve ABD ile diğer rakipleri arasındaki uçurum büyümeye devam ederken…
Amerikan karşıtı bir dengeleme bekleyen Waltz, çokça alıntılanan bir benzetme yapmıştır: “Doğanın boşluktan nefret ettiği gibi, uluslararası politika da dengesiz güçten nefret eder.” Craig'in buna yorumu ise:
Teori açıklayıcı bir boşluktan nefret eder ve güç üstünlüğü ise bunu dolduruyor. Güç üstünlüğünün özü, muhtemel rakiplerin tek kutuplu düzeni bozmaya çalışmak yerine Amerikan üstünlüğünün statükosunu kabul etmek için güçlü teşviklere sahip olduğu iddiasıdır… Argüman… bazı yapısal realistlerin güç dengesinin tekrarlanacağının kesin olduğu yönündeki determinist iddialarından ayrılmaktadır…
ABD'nin 2002 tarihli Ulusal Güvenlik Stratejisi, özgürlük lehine “güç dengesi” terimini tekrar tekrar kullanmaktadır. Preponderance of Power… (1992) adlı kitabın yazarı Melvyn Leffler ise bu duruma şaşırır: Güç dengesi tarihsel olarak Vestfalyan devlet sisteminin evrimiyle bağlantılıdır ve “Bush yönetimi hegemonya özlemi çekerken denge öngörür.” Bush'un danışmanları güç dengesi dilini kullandıklarında ise bir açıklıktan çok gizleme söz konusudur:
Kimin gücü dengelenecek? Bugün hiçbir ulus ya da grup Amerikan gücüne meydan okumuyor… Aslında, güç dengesi klasik biçimiyle işlerse, Amerika’nın ifade edilen hırslarına karşı bir ağırlık oluşturmak isteyen devletlerin karşı hamlelerini tetikleyecektir.
Leffler'in yorumuna göre Bush, geleneği hegemonik ikilemle bütünleştirmek amacıyla bir güç dengesi sözlüğüne başvurmuştur. İngiliz Orwell Ödüllü politika analisti Anatol Lieven şu yorumu yapmaktadır: Ancak bu anlayışta bir ifade “Orwellvari bir çift dilli konuşma biçimiydi. Aslında açık niyet o kadar güçlü olmaktı ki, diğer ülkelerin ABD’nin yanında yer almaktan başka çareleri kalmasın ve tüm gerçek güç ve hareket özgürlüğü Amerika’nın elinde toplansın.” 2002'de Ulusal Güvenlik Stratejisi'nde güç dengesi teriminin aşırtıcı bir şekilde rehabilite edilmesi “terminolojinin belgede hizmet ettiği mitopoetik işlev açısından açıklanabilir.” Yeni tek kutuplu dünyada geleneksel kavramı canlı tutmaktadır.
Nihayetinde, “güç dengesinin özgürlükten yana” olduğunu ima eden açıklama 2018 tarihli “ABD Ulusal Güvenlik ve Savunma Stratejileri” tarafından çıkarılmıştır: Pentagon, ABD'nin “dünyanın önde gelen askeri gücü” olarak kalmasının ve bölgesel “güç dengelerinin bizim lehimize kalmasını” sağlayacaktır. “Özgürlükten yana olan güç dengesi”, “bizden yana olan” güç dengesiyle özdeş görünmektedir.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bunu şöyle şikayet etti: “Yeni bir güç dengesi kurmak yerine… ABD, uluslararası sistemi keskin ve derin bir dengesizliğe sürükleyen adımlar attılar.”
1826'da George Canning “yeni dünyayı, eskisinin dengesini düzeltmek için var olmaya çağırdı.” 1898'de Theodore Roosevelt, ABD'nin “giderek tüm dünyanın güç dengesi” haline geldiğini tespit etmiştir. 1941'de Ulusal Kaynaklar Planlama Kurulunda çalışan bir Yeni Düzen Ekonomisti olan Otto T. Mallery, “kaderin ABD’ye savaştan sonra dünyadaki nihai güç ve kaynak dengesini sunduğunu” belirtmiştir. Colin Gray 2005'te yazdığı bölüme “Güç Dengesi Nerede?” sorusunu başlık yapmıştır. Bölüm şöyle açılmaktadır: “Kısa cevap, Birleşik Devletlerin güç dengesi olduğudur.”
1814-1815 Viyana Kongresi'nden sonra Avrupa'da yeniden çizilen sınırlar, Avrupa güç dengesini sağlamaya çalışmanın klasik bir örneğini temsil etmektedir.