stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Banliyö treni

İZBAN, İzmir
Tokyo
Seul
ALP-45DP, Montreal, Kanada.
Milano, İtalya.
Banliyö treni, şehrin merkezini, hatta bazen dışını da birleştiren ve gün içinde yolcu taşıyan tren türüdür. Zamanımızda şehirlerin geniş bir coğrafyaya yayılması nedeniyle artan trafik sıkışıklığı, park problemi, hava kirliliği gibi sorunlara karşı banliyö trenleri bir alternatiftir. Tramvayların aksine, banliyö trenleri ağır raylı sistem olarak kabul edilir.
Türkiye'de TCDD Taşımacılık tarafından, İstanbul ve Kocaeli (Marmaray), Ankara (Başkentray), İzmir (İZBAN), Gaziantep (Gaziray) ve Sakarya (Adaray) illerinde banliyö trenleri işletilmektedir.
Özellikleri

Daha büyük olmak,
Daha uzun mesafeler nedeniyle daha fazla oturma ve daha az ayakta durma alanı sağlamak,
(Çoğu durumda) Daha düşük bir hizmet sıklığına sahip olmak,
Tarifeli hizmetlere sahip olmak, (yani trenler belirli aralıklarla değil belirli zamanlarda çalışır)
Genellikle banliyöleri şehir merkezine bağlayan düşük yoğunluklu banliyö bölgelerine hizmet etmek,
Şehirlerarası ve/veya yük trenleri ile güzergâh veya geçiş hakkını paylaşmak,
Tam olarak ayrılmamış olmak, (geçiş kapılı hemzemin geçitler içeren)
Normalde sürücü kontrollü olması nedeniyle ekspres servis olarak belirli istasyonları atlayabilme yönlerinden hafif raylı sistemlerden ayrılmaktır.
Özellikleri > Güzergâh

Nakliye veya şehirlerarası hizmetlerle aynı geçiş hakkı içinde bir arada bulunma özellikleri, sistem inşaat maliyetlerini önemli ölçüde azaltabilir. Bununla birlikte, özellikle hizmet yoğunluklarının ağın iç kısımlarında birleştiği durumlarda, gecikmeleri önlemek için genellikle bu geçiş hakkı dahilinde özel hatlarla inşa edilirler.
Bu tür trenlerin çoğu, yerel standart ölçü hattında çalışır. Bazı sistemler daha dar veya daha geniş bir ölçü üzerinde çalışabilir. Japonya, Endonezya, Malezya, Tayland, Tayvan ve İsviçre'de, Avustralya'da Brisbane (Queensland Rail's City ağı) ve Perth (Transperth) sistemlerinde, İsveç'te bazı sistemlerde ve Cenova-Casella'da dar ölçü sistemleri örnekleri bulunmaktadır. Finlandiya, Hindistan, Pakistan, Rusya, Brezilya ve Sri Lanka'nın yanı sıra ABD'de San Francisco (BART) ve Avustralya'da Melbourne ve Adelaide dahil olmak üzere bazı ülkeler ve bölgeler geniş hatlı yol kullanır.
Diğer raylı sistemler ile farkı > Metro

Metro demiryolu ve hızlı toplu taşıma genellikle şehir merkezlerinin 12 ila 20 km (7 ila 12 mil) arasındaki daha küçük şehir içi alanlarını kapsar, daha sık çalışır ve özel hatlar (yer altı veya yükseltilmiş) kullanır, oysa banliyö treni genellikle rayları, teknolojiyi ve ana hat raylı sistemlerini kullanır.
Bununla birlikte, bir metro veya yüksek hızlı demiryolu olarak sınıflandırma zor olabilir, çünkü her ikisi de tipik olarak yalnızca bir metropol alanını kapsayabilir, merkezdeki ayrı raylarda ilerleyebilir ve genellikle amaca yönelik inşa edilmiş demiryolu araçlarına sahip olabilir. Terminolojinin ülkeler arasında (İngilizce konuşulan ülkelerde bile) standardize edilmemiş olması, meseleleri daha da karmaşık hâle getirmektedir.
Farklı Dillerde İsimlendirilmesi

Farklı dillerde banliyö trenlerine; قطار ركاب (Arapça), Şəhərətrafı qatar (Azerice), Aldirietako trena (Baskça), 通勤列车 (Çince), S-tog/Pendlertog (Danca), S-Bahn/Pendlerzug/Vorortzug (Almanca), Commuter train/Suburban train (İngilizce), Paikallisjuna (Fince), Train de banlieue (Fransızca), Προαστιακός (Yunanca), רכבת נוסעים (İbranice), Kereta komuter (Endonezce), Treno pendolare/Treno suburbano (İtalyanca), 通勤電車 (Japonca), Tren de rodalies (Katalanca), 통근 열차 (Korece), Prigradski vlak (Hırvatça), Forenzentrein (Hollandaca/Felemenkçe), Pendeltog (Norveççe), قطار شهری (Farsça), Pociąg podmiejski (Lehçe), Trem suburbano (Portekizce), Tren de navetiști (Rumence), Пригородная электричка (Rusça), Pendeltåg (İsveççe), Tren de cercanías (İspanyolca), รถไฟโดยสาร (Tayca), Esko/Příměstský vlak (Çekçe), Приміський потяг (Ukraynaca), Ingázó vonat (Macarca), مسافر ٹرین (Urduca), Tàu đi lại (Vietnamca) denir.
Türkiye'deki banliyö tren hatları > İşletmedeki hatlar

| Logo | Ad | Güzergah | İstasyon sayısı | Hat uzunluğu | Açılış | Son genişletme |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Marmaray | Halkalı-Gebze | 43 | 76,6 km | 29 Ekim 2013 | 12 Mart 2019 |
|  |  | Halkalı-Bahçeşehir | 3 | 13,5 km | 23 Mayıs 2022 | 29 Ocak 2024 |
|  | Başkentray | Sincan-Kayaş | 24 | 37,4 km | 12 Nisan 2018 | — |
|  | İZBAN | Aliağa-Selçuk | 41 | 136 km | 30 Ağustos 2010 | 8 Nisan 2019 |
|  | Gaziray | Başpınar-Taşlıca | 16 | 25,5 km | 5 Kasım 2022 | — |
|  | Adaray | Adapazarı-Arifiye | 7 | 8,4 km | 29 Ekim 2024 (Yeniden) | — |
Türkiye'deki banliyö tren hatları > İnşa halindeki hatlar

| Logo | Ad | Güzergah | İstasyon sayısı | Hat uzunluğu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Başkentray uzatması | Sincan-Akçaören | 4 | 12,7 km |
|  | Konyaray 1. etap | Konya Gar-Kayacık | 13 | 17,4 km |
|  | Afray 1. etap | Kocatepe Üni-Park Afyon | 5 |  |
Türkiye'deki banliyö tren hatları > Kapanan hatlar

| Ad | Güzergah | İstasyon sayısı | Hat uzunluğu | Açılış tarihi | Kapanış tarihi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sirkeci Banliyösü | Sirkeci-Halkalı | 18 | 27,6 km | 4 Aralık 1955 | 12 Ağustos 2013 |
| Haydarpaşa Banliyösü | Haydarpaşa-Gebze | 28 | 44,2 km | 29 Mayıs 1969 | 19 Haziran 2013 |
| Adaray | Adapazarı-Arifiye | 7 | 8,4 km | 28 Mayıs 2013 | 12 Aralık 2016 |
Alkoksi grubu

Alkoksi grupları
Alkoksi grubu, oksijene tekil olarak bağlı bir alkil grubudur ve R−O şeklinde, genellikle apostrof(') ile gösterilir. Çeşitli alkoksi grupları vardır ve en basit olanı metoksidir (CH3O−). Örneğin, bir etoksi grubu (CH3CH2O−), organik bileşik etil fenil eterde (C
6H
5OCH
2CH
3, etoksibenzen olarak da bilinir) bulunur.

Alkoksi gruplarıyla ilişkili olan bir grup ise, fenoksi grubu (C
6H
5O−) gibi oksijene tekil olarak bağlı bir aril grubuna sahip olan ariloksi gruplarıdır.
Bir alkil veya aril (R−O−R') ile bağlı bir alkoksi veya ariloksi bir eterdir. H ile bağlıysa bir alkoldür.
Alkoksit terimi, alkollerin anyonik konjuge bazlarını (RO-) veya böyle bir anyon içeren iyonik bileşikleri ifade eder.
Adak

Başlığın diğer anlamları için Adak (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Adak, herhangi bir dilek yerine geldiğinde karşılığında yapılacağı veya verileceği söylenen şey ve bunun sonucunda insanın kendisini Tanrı'ya karşı yükümlü kıldığı durum. Osmanlıca nezir kelimesinin Türkçe karşılığıdır. Kutsal varlıklardan yardım dilemek amacıyla kurban kesme, saçı verme, mum yakma, para bağışlama gibi eylemlerde bulunma taahhüdü. Hatta bir şeyden vazgeçme örneğin bir hayvanı doğaya salma (azat etme) bile adağın kapsamına girer. Örneğin Türkçe ile uzak akraba olan Yakut dilinde Adık olarak söylenen bu sözcük bazı nesnelerin yakılmasını ve hayvanların özgür bırakılmasını da ifade eder. Bu yüklenim yerine getirilmediği takdirde kişinin başına olumsuzluklar, hatta felaketler geleceğine inanılır.
Bazı kültürlerde Adak Heykeli kavramına bile rastlanmaktadır. Çünkü bu söz Tanrı'ya karşı verilmiştir. Adak uygulaması ve törenleri hemen her dinde -farklı biçimlerde ve farklı subjelerle olsa da- mevcuttur. Adamak fiili ile de kullanılır. Türk kültüründe en yaygın olan uygulama adak kurbanı ve adak sadakasıdır. Adak orucuna da rastlanır. Bir dilek yerine geldiğinde, önceden adandığı biçime uygun olarak ya kurban kesilir ya da yoksullara para verilir veya oruç tutulur. Ayrıca kendisini bir işe bütünüyle vermek veya o uğurda feda etmek anlamında da kullanılır.
Etimoloji

(Ad/At) kökünden türemiştir. Ad (isim) sözcüğünden türeyen Adamak fiilinin çekimli halidir. Adını ortaya koymak, adıyla sorumluluk alma demektir. Çünkü adını vermek, kendini vermek anlamına gelir. Farklı Türk dillerinde Adah veya Azah olarak da söylenir. Kendi adı üzerine ant içmek demektir.
Antik Çağ'da Adak

Antik Çağ'da bir istek gerçekleşince tapınaklara yahut kiliselere adaklar verilirdi. Bazen, isteğin gerçekleşmesini ithafen adak steli olarak adlandırılan dikilitaşlar dikilirdi.
İslam'da Adak

Bir olayın olması için adanan ve gerçekleşince de kesilen kurbandır.
Kimsenin ibadet maksadıyla yükümlü olmadığı halde, mübah olan bir işi yapmayı kararlaştırması, kendisine vacip kılması. Kişinin adağını yerine getirmek üzere kestiği hayvan adak kurbanı olur. Adakta herhangi bir nesneye ve bireye kan sürmek sünnilik mezhebine göre mekruhtur, sünni İslam'da bu tür obje ve işaretlemeler yoktur. İnsanların kafasına kurban kanı sürmek İslamiyet öncesi döneme ait olup İslamiyet döneminde Muhammed peygamber tarafından yasaklanmıştır.
İslam'da Adak > Adağı kim yiyemez

Adağı kim kesiyorsa o kişinin anne, babası, dedesi, ninesi, eşi, çocukları ve torunları adak kurbanından et yiyemez. Bir şekilde bu kişilerden birisi kurbandan yerse adak kurbanı kesen kişi, yenilen etin tutarı ne kadarsa o kadar miktarı fukaraya sadaka vermesi gerekir. Et bu kişilerin dışındaki yoksul, ihtiyacı olanlara dağıtılır. Bölgede et dağıtılacak hiç yoksul kişiler yoksa adak kabul olmaz.
İslam'da Adak > Kurbanda kesilen hayvanın farkı

Kurbanın geçerli olması için kurbanı kestiren kişiler bakmasa bile kesilirken kurbanın yanında olmalıdır. Eğer kesilen bölgede herkesin maddi durumu iyi ise kurban kabul olmaz, gereksiz tüketimden dolayı israf ve günaha girer. Kurban bayramında kesilen kurban üçe taksim edilir. Üçte biri yoksullara, diğer üçte biri ziyarete gelen eşe, dosta ikram edilir. Geriye kalan kısmı ise kişinin ailesine bırakılır. Kesilen bölgede çok yoksul varsa tamamı fakirlere dağıtılmalıdır. Eğer bölgede kurban eti dağıtacak yoksullar yoksa kurban kesimi günahtır.
Çukurova BK Mersin

2018 yılı Aralık ayında İzmit Belediyespor maçı ile yapılan maç öncesi takım sahaya çıkıyor.
Kulübün ÇBK Mersin Yenişehir Belediyesi adıyla bulunduğu yıllarda kullandığı logo
Çukurova Basketbol Kulübü Mersin veya kısaca ÇBK Mersin, Türkiye Kadınlar Basketbol Süper Ligi'nde temsil edilen 2017 yılında Mersin'de kurulmuş basketbol takımıdır.
Tarihçe

Yakın Doğu Üniversitesi, Kıbrıs merkezli bir takım olmasına rağmen 2014-15 sezonunda TKB2L'de maçlarını Kıbrıs'ta oynamış ve tarihinde ilk kez Kadınlar Basketbol Süper Ligi'ne yükselmiştir. Ancak KKTC'nin siyasi durumu nedeni ile gerek FIBA gerek TBF maçlarını KKTC'de oynaması yerine başkent Ankara'da oynamasına karar kılınmış olup 2015-16 sezonunda ligdeki tüm iç saha maçlarını Mamak Belediyesinin spor salonunda oynamıştır. Takım ligdeki ilk sezonunda kümede kalma mücadelesini başarı ile sağlamıştır. Mayıs 2016 tarihi itibarı ile kendisini Girne Üniversitesi'ne devretmiş takımın adı Girne Üniversitesi olmuştur. Temmuz 2017'de Girne Üniversitesi'nin lig haklarının satın alınmasıyla adı Çukurova Basketbol olmuştur. Çukurova Basket, 2018-19 normal sezonunu 49 puanla lider tamamladı. Play-off çeyrek finalinde Ormanspor'u 2-0 ile, yarı finalde de Botaş'ı 3-1 ile geçerek finale yükseldi. Final serisinde Fenerbahçe'ye 3-1 mağlup olmuş ve ligi ikinci olarak tamamlamıştır. 22 Ocak 2020 tarihinde Yenişehir Belediyesiyle işbirliğine gidilmiş ve kulübün ismi ÇBK Mersin Yenişehir Belediyesi olarak değişmiştir. 2023-24 sezonu öncesi adı Çukurova Basketbol Kulübü Mersin olarak değişti. 2025 yılı Ocak sonunda ÇİMSA ile yapılan sponsorluk sözleşmesi sonucu takımın ismi ÇİMSA ÇBK Mersin olmuştur. Ayrıca  Ocak 2025 tarihinde yollarını ayırdığı Victor Lapena yerine başantrenör olarak Ahmet Kandemir ile sezon sonuna kadar anlaşma imzalanmıştır.
Başarılar

Kadınlar Türkiye Kupası
Şampiyon (1): 2021-22
Finalist (1): 2023-24
Kadınlar Cumhurbaşkanlığı Kupası
Şampiyon (1): 2022
Finalist (2): 2019, 2022
Kadınlar Basketbol Süper Ligi
İkincilik (4): 2018-19, 2021-22, 2022-23, 2023-24
Kadınlar Euroleague
İkincilik (1): 2022-23
Galeri

(0) Asena Yalçın
(1) Yvonne Anderson
(2) Regan Magarity
(3) Feride Şevval Akalan
(4) Marine Fauthoux
[6] Bridget Carleton
(8) Maria Araujo
(9) Derin Yaya
(10) Sinem Ataş
(12) Ilıana Rupert
(23) Marine Johannes
(99) Pelin Bilgiç
(7) Beren Polen Höke
SummerSlam (2025)

2025 SummerSlam, ya da pazarlanan ismiyle SummerSlam: New Jersey, WWE tarafından yıllık düzenlenen SummerSlam'in 38. profesyonel güreş izle ve öde (PPV) canlı yayın etkinliğidir. 2 Ağustos Cumartesi ve 3 Ağustos 2025'te East Rutherford, New Jersey'deki MetLife Stadyumu'nda iki gecelik gerçekleştirilecek ilk SummerSlam olarak planlanan etkinlik, organizasyonun Raw ve SmackDown markasındaki güreşçiler için düzenlendi. WWE'nin Ocak 2025'te WWE Network'ün Netflix çatısı altında birleşmesinin ardından Amerika Birleşik Devletleri dışındaki çoğu pazarda, Netflix'te yayınlanması planlanan ilk SummerSlam oldu.
Yapım > Hikâyeler

Etkinlikte, senaryolu hikâyelerden doğan maçlar yer almaktadır. Maç sonuçları, WWE'nin Raw ve SmackDown markasındaki senaristleri tarafından önceden belirlenirken, hikâyeler WWE'nin haftalık televizyon programları Monday Night Raw ve Friday Night SmackDown üzerinden oluşturulmaktadır.
Nora (Kapadokya)

Nora (Grekçe: τὰ Νῶρα), Likaonya sınırlarında bulunan Antik Kapadokya'nın bir dağ kalesi ve kasabasıydı. Toros Dağları'nın eteklerinde yer alan Nora, Eumenes'in kaçmadan önce Antigonos tarafından (MÖ 319) kış boyunca kuşatıldığı yerdir. Strabon'un zamanında Neroassus veya Neroassos (Νηροασσός) olarak adlandırılıyordu ve Kapadokya'nın egemenliğini elde etmeye çalışan Sicinus için bir hazine olarak hizmet ediyordu.
Mokissos adıyla bilinen yerleşimin Nora'nın diğer adı olduğu da iddia edilir. Ancak bu konudaki araştırmalar yeterli değildir.
Yerleşim yeri günümüzde, Aksaray ilinin, Güzelyurt ilçesinin yaklaşık 3,5 km (2,2 mi) doğusunda ve Sivrihisar köyünün arkasında yer alan küçük bir höyük olan Gelintepe alanında bulunur.
Çoğunluk (film)

| --- | --- |

Yönetmen: Seren Yüce
Yapımcı: Önder Çakar  Sevil Demirci
Senarist: Seren Yüce
Oyuncular: Bartu Küçükçağlayan  Settar Tanrıöğen  Esme Madra  Nihal Koldaş  Erkan Can  Cem Zeynel Kılıç
Stüdyo: Yeni Sinemacılar
Cinsi: Sinema filmi
Türü: Dram
Renk: Renkli
Yapım yılı: 2010
Çıkış tarih(ler)i: 15 Ekim 2010
Süre: 111 dakika
Ülke: Türkiye
Dil: Türkçe
Resmî sitesi
Çoğunluk, Seren Yüce'nin yazdığı ve yönettiği 2010 yapımı Türk filmidir.
Konusu

Filmde toplumdaki ayrımcılıklar konu edinilmiştir. 20 yaşındaki Mertkan'ın basit bir hayatı vardır. İnşaat sektöründe çalışan babasının işlerine yardımcı olur, arabayla şehri turlar, arkadaşlarıyla içer, barlara gider. Aynı zamanda açıköğretimde üniversite okumaktadır. Ailesi askere gitmesini istemektedir fakat Mertkan gitmez. El bebek gül bebek büyümüştür. Bir gün Burger King'de çalışan Kürt bir kızla (Gül) tanışır ve ilişkisi başlar. Mertkan'ın Gül ile olan ilişkisi ve zaman içerisinde başına gelen olaylar, hayatının devamını etkileyecektir.
Ödüller

67. Venedik Film Festivali, Geleceğin Aslanı - "Luigi De Laurentiis" İlk Film Ödülü (Çoğunluk)
23. Angers Avrupa İlk Film Festivali, Büyük Jüri Ödülü(Çoğunluk)
43. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri
En İyi Erkek Oyuncu Performansı (Bartu Küçükçağlayan)
En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Performansı (Nihal Koldaş)
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Performansı (Settar Tanrıöğen)
En İyi Senaryo (Seren Yüce)
4. Yeşilçam Ödülleri
En İyi Film (Çoğunluk)
En İyi Senaryo (Seren Yüce)
En İyi Genç Yetenek (Esme Madra)
Turkcell İlk Film Ödülü (Çoğunluk)
47. Antalya Altın Portakal Film Festivali
En İyi Film (Çoğunluk)
En İyi Yönetmen (Seren Yüce)
En İyi Erkek Oyuncu (Bartu Küçükçağlayan)
12. Mumbai Film Festivali
En İyi Film (Seren Yüce)
En İyi Erkek Oyuncu (Bartu Küçükçağlayan)
22. Ankara Uluslararası Film Festivali
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Ödülü (Settar Tanrıöğen)
Umut Veren Yeni Erkek Oyuncu Ödülü (Bartu Küçükçağlayan)
Sissal

| Sissal |
| --- | --- |
Doğum: Sissal Jóhanna Norðberg Niclasen 25 Kasım 1995 (29 yaşında) Tórshavn, Faroe Adaları
Tarzlar: Pop
Meslekler: Şarkıcı
Etkin yıllar: 2005-günümüz

Sissal Jóhanna Norðberg Niclasen (d. Şubat 1995) bilinen adıyla Sissal, Faroeli şarkıcı-şarkı yazarıdır. Sissal İsviçre'nin Basel şehrinde yapılacak 2025 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Danimarka'yı "Hallucination" adlı şarkısıyla temsil edecek.
WrestleMania 41

WrestleMania 41, ya da pazarlanan ismiyle WrestleMania Vegas, WWE tarafından her yıl düzenlenen WrestleMania'nın 41. profesyonel güreş izle ve öde (PPV) canlı yayın etkinliğidir. 19 Nisan Cumartesi ve 20 Nisan 2024 Pazar günü, Paradise, Nevada'daki Allegiant Stadyumu'nda iki gecelik etkinlik olarak gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Etkinlik, organizasyonun Raw ve SmackDown markasındaki güreşçiler için planlandı. Etkinlik, 1993'teki WrestleMania IX'dan sonra Las Vegas'ta düzenlenen ikinci WrestleMania'dır.
WWE'nin Ocak 2025'te WWE Network'ün Netflix çatısı altında birleşmesinin ardından Amerika Birleşik Devletleri dışındaki çoğu pazarda, Netflix'te yayınlanması planlanan ilk WrestleMania oldu. Aynı zamanda Paskalya hafta sonu için planlanan ilk WrestleMania idi. 2025'in sonunda emekli olacağını açıklayan John Cena'nın son WrestleMania maçı bu etkinlikte yer aldı.
Maçlar

| No>  | Maçlar* | Tür |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Cody Rhodes (ş) vs. John Cena | Undisputed WWE Championship kemeri için teke tek maç |  |
| 2 | Tiffany Stratton (ş) vs. Charlotte Flair | WWE Women's Championship kemeri için teke tek maç |  |
| 3 | Gunther (ş) vs. Jey Uso | World Heavyweight Championship kemeri için teke tek maç |  |
| 4 | Iyo Sky (ş) vs. Bianca Belair | Women's World Championship kemeri için teke tek maç |  |
 (ş) - maç öncesi hangisinin şampiyon olarak mücadele ettiğini göstermektedir. *Maçlar değişebilir.
Cafer Açar

Cafer Açar, Osmanlı ve Kürt tarihi uzmanı ve yazar ve akademisyendir. Artuklu Üniversitesinde ders vermektedir. Tarih-i Kurd: Erdelan Tarih Okulu Üzerine Bir İnceleme, Safevi Kroniklerinde Dımdım Kalesi Kuşatması ve Emir Han Bradosti, Erdelan Tarihi: Erdelan Kürt Mirliği Tarihi (1169-1867), Mirektiya Erdelane: Ü Lekolinek li Ser Nerita Diroknüsıya Erdelane kitaplarının yazarıdır. Cafer Açar; Farsça, Kürtçe ve Türkçe bilmektedir. Kitapları Mardin Artuklu Üniversitesi'nde ders kitabı olarak okutulmaktadır.
Bizans İmparatorluğu
Terimlendirme

Ayrıca bakınız: Yunanların isimlendirilmesi
Roma İmparatorluğu'nun son dönemlerinden bahsetmek üzere "Bizans" sözcüğünün ilk kullanımı, 1557'de Alman tarihçi Hieronymus Wolf'un tarih kaynakları koleksiyonu Corpus Historiæ Byzantinæ'ye dayanır. Terim, kaynağını Konstantin'in başkenti Konstantinopolis olarak adlandırmasından önce şehrin ismi olan "Byzantion"dan alır. Şehrin bu eski adı, Konstantin'den sonra tarihi ve edebi kaynaklar dışında hemen hemen hiç kullanılmaz. 1648'de Byzantine du Louvre (Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae) ve 1680'de Du Cange'ın Historia Byzantina eserleri yayımlanınca, "Bizans" terimi Montesquieu gibi Fransız yazarları arasında popülerlik elde etti. Ancak terim, Batı dünyasında 19. yüzyıl ortalarına kadar genel bir kabullenim görmedi.
Bizans İmparatorluğu, kendi halkı tarafından "Roma İmparatorluğu", "Romalıların İmparatorluğu" (Latince: Imperium Romanum, Imperium Romanorum; Yunanca: Grekçe: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων Basileia tōn Rhōmaiōn, Grekçe: Ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων Archē tōn Rhōmaiōn), "Romania" (Latince: Romania; Yunanca: Grekçe: Ῥωμανία Rhōmania), "Roma Cumhuriyeti" (Latince: Res Publica Romana; Yunanca: Grekçe: Πολιτεία τῶν Ῥωμαίων Politeia tōn Rhōmaiōn), Graikia (Yunanca: Γραικία) ve ayrıca Rhōmais (Yunanca: Grekçe: Ῥωμαΐς) gibi adlarla ifade ediliyordu. Vatandaşlar kendilerini Romaioi ve Graikoi şeklinde adlandırıyorlardı. Öyle ki, 19. yüzyıl gibi geç bir döneme kadar Rumlar sıklıkla kendi ana dillerini Romaika ve Graikika şeklinde tanımlamaktaydı.
Her ne kadar Bizans İmparatorluğu, tarihi boyunca çoklu bir etnik karaktere sahip olsa da ve Romano-Hellenistik geleneklerini sürdürüp korusa da, döneminin batılı ve kuzeyli çağdaşları tarafından, sürekli artan Yunan bileşenleriyle tanımlandı. Bizans İmparatorluğu'nu Roma İmparatorluğu'nun prestijinden ayrı tutmak amacıyla batının yeni krallıkları arasında kullanılan "Grek (Yunan) İmparatorluğu" (Latince: Imperium Graecorum) ve "Grek -Yunan- İmparatoru" (Imperator Graecorum) gibi terimlere ara sıra rastlanılmaktadır.
Bizans imparatorunun meşru Roma imparatoru olmasına yönelik otoritesi, Papa III. Leo 800 yılında Şarlman'ı Imperator Augustus olarak taçlandırınca sarsıldı. Roma'daki düşmanlarına karşı Şarlman'ın desteğine ihtiyaç duyan Leo, o sırada Roma İmparatorluğu tahtında bir erkeğin oturmayışı bahanesini kullanarak burada bir boşluğun bulunduğunu ve dolayısıyla kendinin herhangi bir imparatoru taçlandırabileceğini öne sürüyordu. Papalar ve batılı krallar Roman (Romalı) terimini Bizans imparatorları için kullandıkları zaman Imperator Romanorum (Türkçe: Romalıların imparatoru) yerine Imperator Romaniae (Türkçe: Romania'nın imparatoru) terimini kullanmayı tercih ettiler. Bunlardan birincisi Şarlman ve ondan sonra gelenler için kullanılmaktaydı.
İslam ve Slav dünyasında böyle bir ayrım hiç olmamıştır ve Bizans, Roma İmparatorluğu'nun devamı olarak görülmüştür. İslam dünyasında Roma İmparatorluğu birincil olarak Rûm şeklinde ifade edilmekteydi. 20. yüzyıla kadar Millet-i Rûm veya "Roma devleti" terimleri Osmanlılar tarafından eski Bizans'a ait (Osmanlı toprakları içindeki Ortodoks Hristiyan topluluğu) kimseler için kullanılmıştır.
Tarihçe > Erken tarih

Roma ordusu, Güneybatı Avrupa ve Kuzey Afrika da dahil olmak üzere Akdeniz bölgesinin tamamını kaplayan birçok kıyı bölgesini ele geçirdi. Bu bölgeler hem kentsel hem de kırsal halklar barındıran farklı kültürel topluluklara aitti. Genel olarak, doğu illeri, batıdakilere göre daha kentleşmiş durumdaydı. Doğu illeri Makedonya İmparatorluğu altında daha önce birleştirilmiş ve Grek (Yunan) kültürü etrafında Helenleştirilmişti.
Batı, doğuya göre 3. yüzyılda yaşanan dengesizlikten çok daha ağır etkilendi. Yerleşik Helenleşmiş doğuyla daha genç Latinleşmiş batı arasındaki farklılık devam etti ve daha sonraki yüzyıllarda çok büyük bir önem arz etmeye başladı. Bu iki dünya arasındaki uzaklaşma da böylece gerçekleşmiş oldu.
Tarihçe > Gücün merkezsizleşmesi

Ayrıca bakınız: Konstantin ve Valentinianus Hanedanları döneminde Bizans İmparatorluğu
Kontrolü sağlamak ve yönetimi iyileştirmek adına, 285-324, 337-350, 364-392 ve 395-480 yıl aralıklarında Roma imparatorunun işleri farklı kişilere dağıtıldı. Her ne kadar idari bölümlenmeler çeşit çeşit olsa da, genel olarak batı ve doğu arasında bir iş bölümünü içeriyordu. Her bir bölümlenme, bir güç paylaşımı (hatta iş paylaşımı) biçimindeydi. Temel olarak imperium bölünmez olarak kabul edildiği için, parçalanmış bölümleri yöneten eş imparatorlar birbirlerini rakip hatta düşman olarak kabul etseler dahi, ülke en nihayetinde yasal bir bütündü.
293'te imparator Diocletianus yeni bir idari sistem oluşturdu (tetrarşi) ve böylece imparatorluğun tehlike altındaki bölgelerindeki güvenliği garantilemeye çalıştı. Kendini bir eş imparatorla (Augustus) ilişkilendirdi ve her eş imparator bunun ardından Caesar lakaplı genç birer meslektaş edinerek yönetimi paylaştı ve bu genç imparatorlar daha sonra daha kıdemli olan meslektaşlarının yerini aldı. Ancak, 313'te tetrarşi çöktü ve birkaç yıl sonra I. Konstantin imparatorluğun iki idari bölgesini birleştirerek tek bir Augustus olarak başa geçti.