Ana Ermenice
Tarih

Proto-Ermeni dilinin kökeni, Hint-Avrupa dilbilimi sahasında bilimsel tartışmalara tabi olmakla beraber, Ermeni hipotezi kapsamında MÖ 3. binyıl da Proto-Hint-Avrupa dili'nin (In situ) yerinden yerel bir gelişimi olarak meydana geldiği de ileri sürülmektedir ve daha güncel olan Kurgan hipotezine göre ise Ermeni Yaylaları'na, Kafkasya veya Balkanlar üzerinden ulaştığıdır. Yaylalara, Proto-Ermenice konuşan bir nüfusun gelişinin, MÖ 2. binyıl'ın sonlarına doğru Bronz Çağı Çöküşü sırasında (MÖ 1200 yılı civarında) meydana geldiği varsayılmaktadır. Bölgede Ermenicenin ortaya çıkışı ile ilgili diğer teorilerden birisi. Urartu'nun (MÖ 860) kurulmasından çok önce Yukarı Fırat'ın batı kesimlerinde yerleşikleşmiş olan Frigler (Muşkiler ve yahut daha da geriye dönük olarak Ermeni-Frigler) ile ilgili Paleo-Balkan konuşmacısı yerleşimcilerin, Med İmparatorluğu ve hemen akabindeki Ahameniş İmparatorluğu'nun yönetimi altında yönetici elitler haline gelmeleridir. Ermeni dilinde, Urartuca alıntı kelimeler ve Urartu dilindeki Ermenice kelimelerin varlığı, bu iki dil arasında erken bir teması ve epeyi zamanlar sürmüş İki dillilik döneminin de yaşandığını göstermektedir.
Hint-Avrupa Kültürü Ansiklopedisine göre; (EIEC)
Dyakonov'a göre Ermeniler; (Hurriler (ve Urartu), Luviler [Luvian] ve Hint-Avrupa dillerini [HA] Anadolu'nun doğusuna doğru taşıyan, Proto-Ermeni Muşkiler'in bir karışımıdır. Tarihî topraklarına gelişinin ardından, Proto-Ermenice en nihayetinde yerini almış olduğu diller tarafından, büyük bir etkiye maruz kalacakmış gibi görünmektedir. Ermenicenin sesbilimi, Urartu dilinden büyük ölçüde etkilenmiş olmakla birlikte, uzun zamanlar sürmüş bir çift dillilik dönemini de önerebilir.
Ermeni genetiğindeki son bulgular, MÖ 3. binyıl'dan başlayarak Bronz Çağı Çöküşüne kadar meydana gelmiş olan Avrasyalı nüfusların, çok yoğun bir şekilde karıştırıldığını ortaya koymaktadır. (Büyük kent yerleşimlerinin yıkıldığı veya terk edildiği ve çoğu ticaret yolunun da bozulduğu) bir dönem olan Milattan önce 1200 yıllarından sonra, karışımın genetik sinyalleri de önemsiz seviyelere inmiş ve Ermenilerin çevrelerinden soyutlanmış olmalarından kaynaklandığı anlaşılan, mevcut Ermeni DNA'sı ise sabit bir şekilde kalmıştır ve günümüze kadar devam edegelmiş olan kültürel, dilsel ve dini farklılıklar tarafından sürdürülmüştür.
Muşki dili hakkında hiçbir şey bilinmediğinden, Muşkiler ve Ermeniler arasındaki bağlantılar belirsizdir. Bazı çağdaş bilim insanları, Muşkilerin, Traklar veya Frigler olmaları durumuna istinaden, Proto-Ermeniler ile olan doğrudan bir dilsel ilişkisini reddetmişlerdir. Bunlara ilave olarak, MÖ 1200'den sonra Ermeni etnogenezine önemli bir karışım desteklenmez ve Muşki'yi, Bronz Çağı Çöküşü sırasında veya sonrasında bir Balkan veya Batı Anadolu vatanından göç etmişler ise eğer; Proto-Ermeni için en olası aday haline getirmez. Fakat bir kısım araştırmacılar (en azından Doğu Muşki) vatanını, Ermeni Yaylası'na veya Güney Kafkasya bölgelerine yerleştirdikleri gibi Muşkilerin ya da en azından bir kesiminin, Ermenice veya çok daha yakından ilişkili bir dilin konuşucuları olmaları olasılığını da mümkün görmektedirler. Bu doğrultuda yapılan son genetik çalışmalar, çağdaş Ermenilerin Balkan coğrafyasının hem eski hem de günümüz nüfuslarından genetik olarak çok farklı olduğunu ortaya koymakta ve Ermenilerin Balkan kökenli olduklarını kategorik bir biçimde reddetmektedir ve tam aksine eneolitik çağlardan bu yana, Ermeni Yaylası'nın çağdaş ve eski sakinlerinin arasındaki genetik yakınlığı da doğrulamaktadır. Dilbilimsel araştırmalar Ermenicenin, Aryan dillerine, Yunan ve Frig diline olduğu kadar yakın olduğunu da göstermektedir.
Alternatif bir sav, Proto-Ermeni dili konuşmacılarının Hayasa, Dayaeni veya Etiuni gibi Ermeni Yaylası'nın kuzeyindeki dağlık kesimlerine özgü, döneminin kabileleri olduğunu da öne sürmektedir. Bu kabile ve topluluklar yalnızca komşu halkların (Hitit, Urartu ve Asur) bıraktıkları ifade ve tanıklıklarıyla bilinmelerine rağmen, adları için Ermeni dilinde Köken bilimi önerilmiştir. Urartu dili, kraliyet elitleri tarafından kullanılmakta iken yönettikleri nüfus muhtemelen çok dilliydi ve bu halklardan bazıları Ermenice konuşuyordu. Bu kabile veya topluluklar, aslen Kafkasya bölgesinden ya da Ermeni Yaylası'nın herhangi bir noktasından gelmişler ise eğer (Frig-Muşki) teorisi ile de uzlaştırılabilir.