Ressentiment
Görüşler > Nietzsche ve Deleuze'de

Nietzsche'nin felsefesinde ressentiment, "groll" veya "resentment" sözcüklerin münferit ifade ettiği anlamların hepsinden daha karmaşık ve yoğun bir psikolojik durum için kullanılmaktadır. Ona göre: "Sıradan haset, kıskanılan tavuk bir yumurta yumurtladığında gıdaklamaya başlar: böylelikle rahatlar ve yumuşar. Ancak daha koyu bir haset de vardır: böyle durumlarda ölümcül bir sessizliğe bürünür, şimdi her bir ağza mühür vurulmasını dilemektedir ve bunun gerçekleşmediğini gördükçe daha da öfkelenir. Suskun haset, suskunlukta büyür."
Nietzsche'ye göre sürü insanının trajik insandan hoşlanmamasının nedeni ikisi arasındaki bariz bir eşitsizlikten doğar. Trajik insanın değerler ortaya koyan, yaratıcı olma kapasitesini barındıran varoluş tarzı, sürü insanının bakış açısına göre kendisine karşı doğrudan yapılmış bir saldırıdır. Sürü insanının, Üstinsan'ın kendisinden açık bir biçimde üstün olduğunu, güçlü olduğunu bilir ve bunun yanı sıra kendisinde bu mertebeye ulaşacak potansiyelin bulunmadığının da farkındadır, bu nedenle farklı olana tahammülü yoktur. Nietzsche bu konuyu, bencil kelimesini farklı anlamda kullanarak "insanın daima diğerlerini göz ardı ederek kendi çıkarını düşünmesi olarak anlaşılan olumsuz boyutunun ötesinde, aynı zamanda her yaratıcı insanda da belli ölçüde bulunması gereken bir karakter özelliği" olarak tanımlamıştır. Trajik insanı, "Yaratıcı insan egoisttir: o insan olmaktan gurur duyar, olduğu gibi olmakla övünür. Bu gibi insanlar, kendileri gibi olmayanların, onları dinlemelerini, onlara hizmet etmelerini tabii görürler; kendi gibilerini sevmeleri ise, kendi kendilerini sevmelerinin bir yansımasıdır: başkalarında kendilerini severler: bu onların egoismidir." sözleriyle belirterek kendisine verdiği önemde yatan gücünü vurgulamıştır. Dolayısıyla mutlak özgecilik, insanın kendisini ortaya koymasına yani sahip olduğu potansiyeli saf hâliyle kullanabilmesine olanak vermez. Sürü insanının bencilliği bırakıp, çıkarsız olana yönelirmiş gibi görünmesinin sebebi, içinde bulunduğu güçsüzlük durumunun üstünü kapatma kaygısıdır ve bu da décadent bir tavırdır. Bu davranışının temelinde, Üstinsan'ı sadece varlığıyla dahi kendisine karşı bir tehdit olarak algılaması yatar. Ressentiment tarafından ele geçirilmeye başlanan sürü insanı, sonucunda kendisiyle beraber bütün bir dünyayı ve dünyevi yaşamı değersizleşmeye mahkûm eder. Üstinsan'a duyduğu kinden ötürü, ortaya koyduğu décadent ahlak değerleriyle, Üstinsan'ın gücünü aldığı bütün bir varoluş alanını, kendisini de asketizme teslim etmeyi göze alarak kör bir intikam güdüsüyle kurban eder. Çünkü ressentiment insanının temel motivasyonu hiçbir zaman kendisini ortaya koymak (yani bencilce hareket etmek), kendisinden olumlu bir şey çıkarmak değil, yaratıcı insanı yani güçlüyü itibarsızlaştırarak kendi güçsüzlüğünü örtbas etmektir: "Nietzsche’ye göre, modern toplumda yetişmiş olan bireylere sistematik olarak güzelliği, zarafeti, cesareti, gücü ve yeteneği kendilerine olan inançları açısından birer tehdit olarak görmeleri öğretilmiştir. Onlar eğer diğerleri kadar güzel, zarif, cesur, güçlü veya yetenekli olmazlarsa, önemlerini kaybedeceklerinden korkarlar. Diğerlerinin talihini içten ve soylu bir şekilde kucaklayarak –böylece kendi güzelliklerini, zarafetlerini, cesaretlerini ve güçlerini ortaya koyarak- bu aşağılık duygularının üstesinden gelmek yerine, onları aşağı çekmeye çalışırlar. Ressentiment zayıf olanın kendisine zararlıdır çünkü o en nihayetinde güçten düşürücü bir psikolojik durumdur: bireyleri, psikolojik enerjilerini öfke, düşmanlık ve hiddete kanalize etmek suretiyle daha da güçsüz kılar".