stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Azerbaycan göçebe hayatı
Tarihi > Modern çağ

19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında "tarekama" kelimesi göçebe anlamında kullanılmaktaydı. Yeritsov, "terakama" kelimesinin belirli bir milleti veya kabileyi belirtmek için kullanılmadığını, tüm göçebe Azerbaycan Türkleri için kullanıldığını ifade etti. Gazah vilayetinde bahsettiği ve diğer vilayetlerde kaydettiği göçebe kavimler şunlardır: Arymlı, Bayat, Kadirli, Karagoyunlu, Mazahanlı, Kangarlı, Salakhlı, Sofulu, Tatlı. Abelov'a göre yerel halk göçebe kabilelere (Göyçay ve Şamahı ilçelerindeki Azerbaycanlılar) tarekama veya göçebeler adını veriyormişlerdir.
Azerbaycan ulusal kimliğinin ortaya çıkmasından önce, yarı göçebe bir yaşam tarzı yaşayan ve ataerkil-aşiret ilişkilerinin kalıntılarını koruyan halk, kendilerini kabile veya ata mensubiyetlerine göre (Avşarlar, Tekaller, Kangarliler, Ayrumlar vb.) adlandırıyorlardı. Sovyet Azerbaycan'da Arimler, Padarlar, Şahsevenler, Karapapaklar adında 4 göçebe grup bulunmaktaydı. Arimler Azerbaycan'ın batısında, Şahsevenler ise Azerbaycan'ın güneyinde İran sınırında yaşamaktadır.
Sakhur otlaklarının Dağıstan'da, kışlak alanlarının ise Azerbaycan'da olması Sahur-Azerbaycan iki dilliliğine (Sahur halkının kendi diliyle birlikte Azerice dilini de konuşması) sebep olmuştur. Rus-İsveçli subay Ivan Gerber, kış aylarında Muğan'a yerleşen göçebe Arapların "Türkçe-Arapça karışımı" bir dil konuştuklarını yazmıştır.
Tarihi > Modern çağ > Karabağ çatışması

1593 ve 1727 tarihli Osmanlı kayıt defterleri, Dağlık Karabağ'daki birçok Türk-Azerbaycan göçebe kabilesini (Haçin, Dizak, Varenda, Gülistan) ve Ova Karabağ'daki düzinelerce göçebe kabileyi kaydetmektedir. Rus etnolog Anatoly N. Yamskov, ovalarda yaşayan kabilelerin Karabağ Ovası'ndaki meralardan yaz aylarında bölgenin dağlık kesimine göç ettiklerini ve yaz mevsiminde orada kaldıklarını yazmıştır. Bu gelenek göçebe çobanların bölgeye girmesiyle başlamış ve 20. yüzyılın başlarına kadar sürmüştür.
20. yüzyılın başında Zengezur, Doğu Transkafkasya, Erivan Valiliği ve Nahçıvan'ı birbirine bağlayan stratejik bir koridor olma özelliğine sahipti. 1916 yılında burada yazın Zengezur'un dağlık bölgelerinin meralarına göç eden ova Karabağ'ın Azerbaycanlı çobanları hariç 120.000 Müslüman ve 101.000 Ermeni yaşamaktaydı. Müslümanların önemli bir kısmı uzak bölgelere yoğun bir şekilde yerleşmişti. Ermeni tarafının önerdiği Transkafkasya'nın idari-bölgesel reform projesine göre, göçebeler hariç 88.000 Ermeni ve 46.000 Müslümanın yaşadığı Zengezur'un merkezinin diğer uzak bölgelerden ayrılması gerekmekteydi.
Karabağ göçebeleri çobanlıkla uğraştıklarından geçimleri Karabağ'ın dağlık kesimlerindeki yüksek yaylalara bağlıydı. Yazın buraya yerel halkın topraklarından geçerek ulaştılar. Karabağ'ın ova ve dağlık kısımlarının Azerbaycan ile Ermenistan arasında bölünmesi, Azerbaycan göçebelerinin yaylak alanlarından mahrum kalması anlamına geliyordu. Ermeni tarafının önerdiği çözümler ise Azerbaycan'ın çöl bölgelerinde sulama çalışmalarının düzenlenmesi, Azerbaycan'ın kuzeyinde yeni meralara taşınma veya "Ermeni" Karabağ'da meraların göçebeler tarafından kullanılmasına ilişkin devletlerarası özel bir anlaşmanın imzalanmasıydı. Azerbaycan tarafında ise bu kabul edilemez bir öneriydi.
Hüsrev Bey Sultanov'un 21 Haziran 1919 tarihli raporuna göre, Dağlık Karabağ'daki dağ geçitlerinin Ermeniler tarafından işgal edilmesi nedeniyle 10.000 Müslüman göçebe ve 150.000 büyükbaş hayvanın yaylalara erişimi yoktu. Sultanov, 10.000 müslümana karşı görevini yerine getirmek için hükûmetten izin istedi. Gazanfar Musabeyov'un 1922'deki raporuna göre, Azerbaycan-Ermenistan savaşı (1918-1920) nedeniyle göçebeler 4 yıl boyunca otlak olarka kullandıkları yaylalara gidememiş, bu da birçok insanın ve büyükbaş hayvanın sıtmadan ölmesine yol açmıştı.
Yaşam alanları

Elatlar (yarı göçebeler) tarafından kullanılan geçici yerleşim yerleri arasında  köy, şenlik, ahır, ev, yurt, kamp, kış kampı, kulübe, in, çayır vb. yer alır. Kulübelerin inşası sırasında ortada aşiret reisinin veya köy büyüğünün kulübeleri, çevresinde yakın akrabaları, köşelerde ise kiralık çobanların ve yoksul ailelerin kulübeleri bulunmaktaydı.
Oba, hayvancılığın kışlık meralara ve bozkırlara göç etmesiyle oluşmuş, küçük birimlere (dengeler) bölünmüş, birbirinden otara adı verilen alanlarla ayrışmıştı. 19. yüzyılda köy hem çobanlar hem de yerleşik insanlar tarafından kullanılırken günümüzde yavaş yavaş kalıcı bir yerleşim yeri olan köye dönüşmüştür.
19. yüzyılın ikinci yarısında Abelov, ayrı nesillerin ve grupların (tira, oymak) yaşadığı göçebe topluluklara Müslümanlar tarafından bayram denildiğini kaydetti. Festival köye göre nispeten daha küçük olurdu.
19. yüzyılda Azerbaycan'ın dağlık bölgelerindeki köylerin çoğunda bina çiftlik binasıydı (kışlak, ahır, halhal, at damlığı vb.). Bina genişledikçe buraya konutlar inşa edildi ve yavaş yavaş kalıcı bir yerleşim yerine dönüştü. Bina, buraya ilk yerleşen kişinin adıyla ya da büyükbaş hayvan çiftliklerinin (Gasimbinesi, Malbinesi, Goyunbinesi vb.) adıyla anılmıştır.
Çobanlar yılın 8-9 ayını kışlakta, 3-4 ayını da çayırda geçiriyorlardı. Kışlaklar kalıcılıkları açısından diğer yerleşim yerlerine göre farklılık gösteriyor ve köy yaşamına geçişin son aşaması olarak görülüyordu. Bunun bir örneği Azerbaycan'da Büyükgişlaq (Tovuz), Kohgishlaq (Laçin), Kışlag (Laçin), Kohgishlaq (Kazak), Düzgişlaq (Kazak), Yaygishlaq (Dashkasan), Gungishlaq (Zengilan), Aydıngishlaq (Gabala), Başgişlaq (Goranboy) köyleridir.
Göçebelerin konakladığı ova ve vadilerdeki otlaklar, su kaynaklarına yakınlığı ve akrabalık ilişkilerine göre seçilmiştir. Akraba ailelerin birkaç yıl üst üste kaldığı otlaklara, aile reisinin adı verildiği gibi, göçebelerin geldiği köylere de Amirahmedin yurt, Nabi yurt, Eldar yurt  gibi adlar verilmiştir.
Yaşam alanları > Geçici iskan

Azerbaycan'da yaz mevsiminde kullanılan evler alachik, koma, deya, mukhuru, karakeche, dunnuku evi, kolux, mağara vb.'dir. Bunlardan deya (Şirvan'da karakecha denir) ve alachig daha çok kullanılırdı. İkisi arasında boyut ve güç farkı vardır. Kurulumu için copun boyutuna bağlı olarak 30-50 çubuk ve 4-6 keçe (kalıp) gerekir. Keçe, hallaç denilen usta ustalar tarafından yapılmaktadır.
İş

17.-18. yüzyıllarda Azerbaycan'da gelişen deve yetiştiriciliği, göçebe çobanlar tarafından yaygın olarak yapılan bir iştir. Koyun yetiştiriciliğinin gelişmesi deveye olan talebi artırmıştır.
19. yüzyılın ikinci yarısında Azerbaycan'da göçebe ve yarı göçebe çobanlar arasında küçük boynuzlu hayvanlar önemli bir rol oynamaktaydı. Bu göçebe nüfus esas olarak koyun yetiştiriciliğiyle geçiniyordu. Koyun yetiştiriciliğinin 19. yüzyılın sonlarında azalması, göç ve yarı göçebe sığırcılıkla geçinen nüfusun bir kısmının kademeli olarak yerleşik hayata geçmesiyle açıklanmaktadır.
Elatlar arasında gelin seçerken özellikle dokuma becerisi dikkate alınmaktaydı. Dokumada kullanılan yer hanası, kışlak ve bozkırlar arasında göç eden elatların haneleri için en uygun dokuma tezgâhıydı. Toprak evin kılıç denilen kısmı dışında geri kalan kısımlarının yerini dallar ve nesneler bulunabiliyordu.
Azerbaycanlıların etnografik bir grubu olan Baharlar'ın Fars-Ostan grubu, 1860 yılına kadar göçebe bir yaşam tarzı sürdürmüş, katliamlar nedeniyle insan sayısının azalması nedeniyle aşiretin nüfusunun uzun mevsimsel göçlere uygun olmadığına karar verilmiştir. Baharlar kışlaklarına yerleşerek çiftçilik ve hayvancılığın yanı sıra eşkıyalıktan elde edilen gelirle de geçimini sağlamaya başlamışlardır.
Kültürel eserlerde

Abdulla Shaig'in "Hareketli" adlı eseri seçkinlerin hayatını, halk yaşamını, bozkır komşularını, eğlenceyi ve oyunları ve bozkır sevgisini anlatmaktadır. Eserin "Bozkırlara Geçiş", "Oba", "Kerim baba ile Ayrım kızı", "Kaplan avı", "Sumsü" adlı bölümleri bulunmaktadır.
2012 yapımı " The Wilderness " filmi, eski dünyada vahşi bir hayat yaşayan bir oğlanın ve modern dünyayı temsil eden bir kızla karşılaşmasının hikayesini anlatıyor.
UNESCO miras listesi

Azerbaycan'ın somut olmayan kültürel miras listesinde yer alan bu miras örnekleri "Göçebeler" veya "Göçebelik" başlığı altında anılmaktadır: 1) Azerbaycan âşık sanatı, 2) Dede Korkut mirası, destan kültürü, masalları ve müziği, 3) Karabağ atı Çovgan ile oynanan at binme oyunu, 4) Lavaş hazırlama ve paylaşma kültürü.
Bibliyografya

Azərbaycan etnoqrafiyası. Üç cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, 544 səh.
Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə II cild., Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb, 2007, ISBN ISBN 5-17-033764-7.
Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb.
Durand-Guédy, David (Haziran 2010). "Mongols, Turks and Others: Eurasian Nomads and the Sedentary World, edited by Reuven Amitai and Michal Biran, Leiden: Brill, 2005, ISBN 9-0041-4096-4, xx + 550pp., 7 maps, index". Iranian Studies. 43 (3): 420-424. doi:10.1080/00210861003693992.
Golden, Peter B. (1992). An Introduction to the History of the Turkic Peoples. Otto Harrasowitz. ISBN 978-3-447-03274-2. KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link)
И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI—начале XIX вв. — Ленинград: Издательство Ленинградского Государственного Ордена Ленина Университета имени А. А. Жданова, 1949.
M. F. Köprülü. Azəri. Bakı, "Elm", 2000, 115 səh.
Martial arts of the world. An encyclopedia. Volume One: A–Q. Edited by Thomas A. Green, Published by ABC-CLIO, 2001. ISBN 1-886969-85-X
Togan, Zeki Velidi (1981). Ümumi türk tarihine giriş (cilt I). İstanbul: Enderun Kitabevi. s. 538.
Richard G. Hovannisian. The Republic of Armenia, Volume I: 1918–1919. — London: University of California Press, 1971. — 547 с. — ISBN 0-520-01805-2.
Ямсков А. Н. Традиционное землепользование кочевников исторического Карабаха и современный армяно-азербайджанский этнотерриториальный конфликт. — Фактор этноконфессиональной самобытности в постсоветском обществе. — Москва: Московский Центр Карнеги, 1998. — С. 168–197. — 197 с. — ISBN 0-87003-140-6.
Яйлаги = Jаjлаглар // Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — Б.: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1981. — Т. V.
Daha fazla okuma

Andrew CS Peacock. (2005). Göçebe Toplum ve Selçukluların Kafkasya Seferleri. İran ve Kafkaslar, 9(2), 205–230. http://www.jstor.org/stable/4030954
F.I. Valiyev. 19. yüzyılda Azerbaycan'ın batı bölgesindeki göç ve göç yolları hakkında. - Azerbaycan. SSR EA News (tarih, felsefe ve hukuk serisi), 1989, No. 2, s.76–82.
Guba bölgesinde bir çayırda koyun sürüsü
Karabağ'daki 11 kemerli Hudafarin köprüsü, İlhanlılar döneminde restore edilerek göç amacıyla kullanıldı. XIII yüzyıl
Elkhani Hulaku Han, hükümdar olmasına rağmen İran, Azerbaycan ve Ermenistan'da göçebe bir yaşam sürdü.
İran'da bir Şahseven çadırı
Azerbaycan göçebesi
Stefan Czarniecki

| Hetman Stefan Czarniecki |
| --- | --- |

Doğum: 1599 Czarnca, Lehistan-Litvanya Birliği
Ölüm: 16 Şubat 1665 (65–66 yaşında) Sokołówka, Lehistan-Litvanya Birliği
Eş(ler)i: Zofia Kobierzycka
Çocuk(lar)ı: Aleksandra Katarzyna Konstancja Joanna
Hanedan: Czarniecki Hanedanı
Babası: Krzysztof Czarniecki
Annesi: Krystyna Rzeszowska
Stefan Czarniecki (Türkçe telaffuz: [ˈstefan t͡ʃaɾˈniɛtski]; 1599 – 16 Şubat 1665) Polonyalı bir asilzade, general ve askeri komutan. Czarniecki 1648'de Hmelnitski Ayaklanması'nda Lehistan-Litvanya Birliği safında II. Jan Kazimierz Waza'nın yanında Tatarlar ve Kazaklarla mücadele etmiştir. İsveç İmparatorluğu'na karşı yapılan bazı savaşlarda; Łowicz Muharebesi'nde Leh ordularına öncülük etti. 1664 yılında Kiev'e Hetman olarak atandı. 16 Şubat 1665'te Sokołówka'da öldü.
Popüler kültürdeki yeri

Stefan Czarniecki ayrıca Henryk Sienkiewicz'in romanı Ateş ve Kılıç ve romanın video oyunu uyarlaması olan 2011 yapımı Mount & Blade: Ateş ve Kılıç isimli video oyununda yer almaktadır.
Granit
Mineraloji

Granit, kaba taneli plütonik kayaçlar için QAPF şemasına göre sınıflandırılır ve diyagramın A-Q-p yarısında kuvars, alkali feldispat (ortoklaz, sanidin veya mikroklin) ve plajiyoklaz feldispat yüzdesine göre adlandırılır. Gerçek granit (modern petrolojik sözleşmeye göre) hem plajiyoklaz hem de alkali feldispat içerir. Bir granitoid yoksun veya plajiyoklaz neredeyse az olduğunda, Kaya alkali feldispat granit olarak adlandırılır. Bir granitoid %10'dan az ortoklaz içerdiğinde, buna tonalit denir. Tonalitte piroksen ve amfibol yaygındır. Hem muskovit hem de biyotit micas içeren bir granite ikili veya iki mika granit denir. İki mika granitleri tipik olarak potasyumda yüksek ve plajiyoklazda düşüktür ve genellikle S tipi granitler veya A tipi granitlerdir.
Granit, kaba taneli plütonik kayaçlar için QAPF diyagramına göre sınıflandırılır ve diyagramın A-Q-P yarısında kuvars, alkali feldispat (ortoklaz, sanidin veya mikroklin) ve plajiyoklaz feldispat yüzdesine göre adlandırılır. Gerçek granit (modern petrolojik konvansiyona göre) hem plajiyoklaz hem de alkali feldispat içerir. Bir granitoid, plajiyoklazdan yoksun veya neredeyse yoksun olduğunda, kayaya alkali feldispat granit denir. Bir granitoid% 10'dan daha az ortoklaz içerdiğinde buna tonalit denir; piroksen ve amfibol tonalitte yaygındır. Hem muskovit hem de biyotit mikaları içeren bir granite ikili veya iki mika granit denir. İki mika granitler tipik olarak potasyum bakımından yüksek ve plajiyoklaz bakımından düşüktür ve genellikle S tipi granitler veya A tipi granitlerdir.
Mineraloji > Kimyasal bileşim

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| SiO2 | 72.04% (silica) |  |
| Al2O3 | 14.42% (alumina) |  |
| K2O | 4.12% |  |
| Na2O | 3.69% |  |
| CaO | 1.82% |  |
| FeO | 1.68% |  |
| Fe2O3 | 1.22% |  |
| MgO | 0.71% |  |
| TiO2 | 0.30% |  |
| P2O5 | 0.12% |  |
| MnO | 0.05% |  |
Oluşumu

Granit içeren kaya, kıtasal kabuğa yayılmıştır. Çoğu Prekambriyen döneminde izinsiz girmiştir; kıtaların nispeten ince tortul kaplamalarının altında yatan en bol bodrum kayasıdır. Granit yüzeyleri tors ve yuvarlak masifler oluşturma eğilimindedir. Granitler bazen metamorfik aureole veya hornfels tarafından oluşturulan çeşitli tepelerle çevrili dairesel çöküntülerde ortaya çıkar. Granit genellikle nispeten küçük, 100 km²'den az stok kütlesi (stok) ve genellikle orojenik dağ sıralarıyla ilişkili batholitlerde ortaya çıkar. Aplit olarak adlandırılan küçük granitik kompozisyon penseleri genellikle granitik müdahalelerin kenarlarıyla ilişkilidir. Bazı yerlerde, granit ile çok kaba taneli pegmatit kütleleri oluşur.
Kökeni

Granit, felsik bir bileşime sahiptir ve kıtasal kabukta okyanus kabuğundan daha yaygındır. Mafik kayalardan daha az yoğun olan felsik eriyiklerden kristalize edilirler ve böylece yüzeye doğru yükselme eğilimindedirler. Buna karşılık, mafik kayalar, bazaltlar veya gabbros ya, bir kez eklogit fasiyes metamorfoz, Moho altındaki manto içine batmaya eğilimindedir.
Kökeni > Petrojenik mekanizma

Granitoidler, ötektik bir noktada (veya bir cotectic eğrisinde minimum bir sıcaklık) bileşimleri olan felsik magmalardan kristalize edilmiştir. Magmalar değişken bolluklarda erir ve minerallerden oluşur. Geleneksel olarak, magmatik mineraller, ebeveyn kayalarından tamamen ayrılan ve bu nedenle magmatik farklılaşma nedeniyle oldukça evrimleşmiş olan erimelerden kristalize edilir. Bir granit yavaşça soğuma sürecine sahipse, daha büyük kristaller oluşturma potansiyeline sahiptir.
Granitik magmalarda peritektik ve artık mineraller de vardır. Peritektik mineraller peritektik reaksiyonlarla üretilirken, kalıntı mineraller ebeveyn kayalarından miras alınır. Her iki durumda da, magmalar soğutma üzerine kristalleşme için ötektiğe dönüşecektir. Anatektik erimeler de peritektik reaksiyonlarla üretilir, ancak magmatik erimelerden çok daha az evrimleşirler, çünkü ebeveyn kayalarından ayrılmamışlardır. Bununla birlikte, anatektik eriyiklerin bileşimi, yüksek dereceli fraksiyonel kristalleşme yoluyla magmatik eriyiklere doğru değişebilir.
Fraksiyonel kristalizasyon, demir, magnezyum, titanyum, kalsiyum ve sodyumda bir eriyiği azaltmaya ve potasyum ve silikon – alkali feldispat (potasyum açısından zengin) ve kuvars (SiO2) içindeki eriyiği zenginleştirmeye hizmet eder, granitin belirleyici bileşenlerinden ikisidir. Bu süreç, ebeveyn magmalarının granitlere kökeni ne olursa olsun, kimyalarından bağımsız olarak çalışır.
Kökeni > Alfabe sınıflandırma sistemi

Granit olarak farklılaşan herhangi bir magmanın bileşimi ve kökeni, granitin ebeveyn kayasının ne olduğu konusunda belirli petrolojik kanıtlar bırakır. Bir granitin son dokusu ve bileşimi genellikle ebeveyn kayasına göre ayırt edicidir. Örneğin, metasedimenter kayaçların kısmi erimesinden türetilen bir granit daha fazla alkali feldispat içerebilirken, metaign kayaların kısmi erimesinden türetilen bir granit plajiyoklazda daha zengin olabilir. Bu temelde modern "alfabe" sınıflandırma şemaları temel alınır.
Harf tabanlı Chappell & White sınıflandırma sisteminin başlangıçta granitleri I-tipi (magmatik kaynak) granit ve S-tipi (tortul kaynaklar) olarak bölmesi önerildi. Her iki tip de kabuk kayaçlarının, metaign kayaçların veya metasedimanter kayaçların kısmi erimesiyle üretilir. M-tipi granit daha sonra açıkça genellikle manto kaynaklı kristalize mafik magmalardan kaynaklı bu granitler kapsayacak şekilde önerilmiştir. Bununla birlikte, bu öneri, manto peridotitinin kısmi erimesinin herhangi bir durumda granitik erimeler üretemeyeceğini gösteren deneysel petroloji çalışmaları tarafından reddedilmiştir. Bazaltik erimelerin fraksiyonel kristalizasyonu az miktarda granit vermesine rağmen, bu tür granitler büyük miktarda bazaltik kayaçlarla birlikte ortaya çıkmalıdır.
A tipi granitlerin anorojenik ortamda meydana geldiği, alkali ve susuz bileşimlere sahip olduğu tanımlanmıştır. Kalsiyum ve magnezyum pahasına özellikle yüksek silikon ve potasyum içeren tuhaf bir mineraloji ve jeokimya gösterirler.
Kökeni > Granitleşme

Eski ve büyük ölçüde indirimli bir süreç olan granitizasyon, granitin aşırı metasomatizma yoluyla elementleri getiren sıvılar, örneğin potasyum ve diğerleri, örneğin kalsiyum, bir metamorfik kayayı bir granite dönüştürmek için kaldırdığını belirtir. Bunun göç eden bir cephede gerçekleşmesi gerekiyordu.
Eski ve büyük ölçüde indirgenmiş bir işlem olan granitizasyon, granitin aşırı metasomatizma yoluyla elementleri getiren sıvılar, örneğin potasyum ve diğerleri, örneğin kalsiyum, bir metamorfik kayayı bir granite dönüştürmek için kaldırdığını belirtir. Ör. metamorfik bir kayayı bir granite dönüştürmek için kalsiyum, potasyum ve diğerlerinin uzaklaştırılması ve bunun göç eden bir cephede gerçekleşmesi gerekiyordu.
50 yıldan uzun süren çalışmalardan sonra, granitik magmaların kaynaklarından ayrıldığı ve yüzeye çıktıklarında fraksiyonel kristalleşme yaşadıkları anlaşılmaktadır. Öte yandan, granitik eriyikler, potasyum ve silikon gibi eriyik mobil elemanların eriyiklere ekstre edilmesi ancak granülit kalıntılarında kalsiyum ve demir gibi başkalarının bırakılmasıyla metamorfik kayaçların kısmi erimesi ile yerinde üretilebilir. Metamorfik bir kaya eridiğinde, lökozom ve melanozomdan oluşan bir tür migmatit haline gelir.
Anatektik eriyiklerin çıkarılmasından sonra, migmatitler bir tür granülit haline gelir. Her durumda, katı kayaların kısmi erimesi yüksek sıcaklıklar ve ayrıca bu kayaların katı sıcaklığını düşürerek katalizör görevi gören su veya diğer uçucuları gerektirir. Kabuk derinliklerinde granit üretimi, kabuktaki ısı üretim elemanları tarafından sağlanamayan yüksek ısı akışı gerektirir. Ayrıca, yüksek termal gradyanlarda aşırı metamorfizmi gösteren, orojenlerdeki granülit fasiyelerinin metamorfik kayaçlarının üretilmesi için yüksek ısı akışı gereklidir. Eğer kabuklu kayaçlar, önden çarpışma kalınlaşmış orojenik litosferin inceltildiği ve daha sonra aktif riftleme için genişlemeli tektonizme maruz kaldığı, hareketli östrojenlerde astenosferik manto tarafından ısıtılacaksa, aşırı metamorfizma ile yerinde granitleştirme mümkündür.
Tırmanış ve yerleştirme

Üst kıtasal kabuk içinde büyük hacimli granitin yükselmesi ve yerleşmesi, jeologlar arasında çok tartışılan bir kaynaktır. Önerilen herhangi bir mekanizma için alan kanıtı eksikliği vardır, bu nedenle hipotezler ağırlıklı olarak deneysel verilere dayanmaktadır. Kabuktan magmanın yükselmesi için iki önemli hipotez vardır:
Stokes Diapir
Fracture Propagation
Bu iki mekanizmanın, Stokes diapir makul bir alternatif yokluğunda uzun yıllar tercih edildi. Temel fikir, magmanın kabuk boyunca yüzdürme yoluyla tek bir kütle olarak yükseleceğidir. Yükseldikçe, duvar kayalarını ısıtır, bu da güç Yasası sıvısı olarak davranmalarına ve böylece plutonun etrafında akmasına neden olur ve bu da hızla ve büyük ısı kaybı olmadan geçmesine izin verir. Kırılma yayılımı, büyük bir magma kütlesini soğuk kırılgan kabuktan geçirmenin başlıca problemlerini büyük ölçüde ortadan kaldırdığı için birçok jeolog tarafından tercih edilen mekanizmadır. Magma bunun yerine yeni veya önceden var olan kırık veya fay sistemleri ve aktif makaslama zonu ağları boyunca oluşan kendiliğinden yayılan dayklar boyunca küçük kanallarda yükselir. Bu dar kanallar açıldıkça, giren ilk magma katılaşır ve sonraki magma için bir yalıtım şekli sağlar.
Granitik magma, bir saldırı oluşturmak için kendisine yer açmalı veya diğer kayalara sokulmalıdır bu yüzden de büyük batolitlerin nasıl yerleştirildiğini açıklamak için çeşitli mekanizmalar önerilmiştir:
Granitin duvardaki kayaları çatlattığı ve üstteki kabuğun bloklarını kaldırdığı için yukarı doğru ittirip durdurma
Granitin kabuğa doğru eridiği ve üstteki materyali bu şekilde çıkardığı asimilasyon
Granit cismin basınç altında şiştiği ve yerine enjekte edildiği şişirme
Günümüzde çoğu jeolog, bir kombinasyonunun granit saldırılarını açıklamak için kullanılabileceğini ve tüm granitlerin tamamen veya başka bir mekanizma ile açıklanamayacağını kabul etmektedir.
Bileşimi ve bulunuşu

Granitlerde kuvars, genellikle hacmen % 20'nin üzerindedir. Derinlik külteleri arasında hacmen % 40'tan fazla kuvars ihtiva eden türe rastlanmaz. Kuvars ve ağır silikatlar bakımından zengin olan kayaçlar gabro sınıfına girer. Esas bileşeni olan feldspat plajioklas ve ortoklas (alkali feldspat) halinde olması mümkündür. Birinin diğerine oranı genellikle ikiden azdır. Granitlerde bulunan ikinci ana mineraller muskovit, biyotit, amfibol, piroksen veya nadiren fayalit (demirli olivin) olarak sıralanabilir. Genellikle bunlardan iki veya üçü bir arada bulunur. Çeşitli sınıflamalarda koyu renkli minerallerin oranı farklı olmakla birlikte hacmen % 20'den fazla koyu renkli mineral ihtiva eden taşlara genellikle granit adı verilmemektedir.
Oluşum teorileri

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
Başlıca iki zıt görüş vardır;
Mağmatik: Granitlerin, ana sıvının veya sıvı kristalin, kristalleşmesi sonucu oluştuğunu kabul eder.
Transformist: Granitlerin mağma olmaksızın meydana geldiğini ileri sürer. Granitlerin tortul kültelerin çoğunlukla katı halde metamorfizma sonucu ortaya çıktığı görüşündedir.