stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Transkripsiyon faktörü
Biyolojik rolleri

Transkripsiyon faktörleri DNA'daki genetik bilgiyi okuyup yorumlayan protein gruplarından biridir. DNA'ya bağlanırlar ve gen transkripsiyonunun artması veya azalmasına yol açarlar. Bu bakımdan pek çok önemli hücresel süreçte hayatî bir konuma sahiptirler. Transkripsiyon faktörlerinin ilişkili olduğu bazı önemli fonksiyonlar aşağıdadır:
Bazal transkripsiyon düzenlemesi Ökaryotlarda transkripsiyonun gerçekleşmesi için "genel transkripsiyon faktörü" diye adlandırılan önemli bir transkripsiyon faktörü sınıfının üyeleri gereklidir. Bu faktörlerin çoğu doğrudan DNA'ya bağlı değildir, ama RNA polimeraz ile doğrudan etkileşirler. Bunların en önemlileri TFIIA, TFIIB, TFIID (ayrıca bakınız TATA bağlanma proteini), TFIIE, TFIIF ve TFIIH'dir.
Gelişme Çok hücreli canlıların gelişmesinde pek çok transkripsiyon faktörü rol oynar. Uyarılara tepki veren bu transkripsiyon faktörleri, ilgili genleri çalıştırırlar veya durdururlar, bu da hücre morfolojisinde, hücre kaderi belirlenmesinde ve hücresel başkalaşımda gerekli olan değişiklikleri mümkün kılar. Örneğin, Hox transkripsiyon faktör ailesi sirke sineğinden insana kadar pek çok canlıda vücut biçiminin oluşması için önemlidir. Bir diğer örnek, insanlarda cinsiyetin belirlenmesinde rol oynayan SRY genidir.
Hücreler arası sinyallere tepki Hücreler, sinyal molekülleri salgılayarak birbirleriyle haberleşirler, bu moleküller alıcı hücrelerde sinyal silsileleri (ing. cascade) başlatır. Eğer sinyal, alıcı hücredeki genlerin ifadesinin değişmesini gerektiriyorsa sinyal silsilesinin akışaşağısında (ing. downstream) genelde bir transkripsiyon faktörü bulunur. Basit bir örnek olarak estrojen sinyallemesi verilebilir: estrojen, plasenta ve yumurtalık gibi dokular tarafından salgılanır, alıcı hücrenin hücre zarından geçip sitoplazmasındaki estrojen reseptörüne bağlanır; sonra estrojen reseptörü çekirdeğe gidip kendi DNA bağlanma yerine bağlanır, bu da ilgili genlerin transkripsiyon denetimini değiştirir.
Çevreye tepki vermek Transkripsiyon faktörleri çevresel uyaranların doğurduğu sinyal silsilelerinin ucunda da yer alabilirler. Buna örnekler, yüksek sıcaklıkta canlı kalmayı sağlayan ısı şoku faktörü (ing., heat shock factor; HSF), düşük oksijenli ortamda yaşamı sağlayan hipoksiya indüklenebilir faktör (ing. hypoxia inducible factor; HIF) ve hücre içindeki lipit seviyelerini düzenleyen sterol düzenleyici elemana bağlanıcı protein (ing., sterol regulatory element binding protein; SREBP) olarak sayılabilir.
Hücre döngüsü kontrolü Çoğu transkripsiyon faktörü, özellikle onkogen veya tümör bastırıcıları hücre döngüsünü düzenlerler, dolayısıyla bir hücrenin ne kadar büyeyeceğine ve ne zaman bölüneceğini belirler. Bunun bir örneği hücre büyümesi ve apoptozda önemli rol oynayan Myc oncogenidir.
Yapı

Transkripsiyon faktörlerinin yapıları modülerdir ve şu bölgelerden:
DNA bağlanma bölgesi (DBB) düzenlenen genin bitişiğindeki promotör bölgesindeki veya daha uzağındaki hızlandırıcı (ing. enhancer) DNA dizilerine bağlanır.
Trans-aktivasyon bölgesi (TAB) transkripsiyon eşdüzenleyici (co-regulator) başka proteinler için bağlanma yerlerine sahiptir.
Bazen bulunan bir sinyal algılama bölgesi, örneğin bir ligand bağlanma bölgesi, moleküler sinyalleri algılayıp transkripsiyon kompleksinin geri kalanına ileterek genin aşağı veya yukarı ayarlamasını yapar. Bazen DNA bağlanma bölgesi ve sinyal algılama bölgesi, transkripsiyon kompleksini oluşturan farklı proteinlerde yer alırlar.
DNA bağlanma proteinleri

Transkripsiyon faktörleri çoğu zaman DNA bağlanma bölgelerindeki benzerliğe göre sınıflandırılırlar:
DNA'ya bağlanan başlıca transkripsiyon faktörü/DNA bağlanma bölgesi sınıfları aşağıda listelenmiştir:
Lambda repressörü-gibi (SCOP 47413) (InterPro: IPR010982)
(SCOP 46894) İki parçalı tepki düzenleyicilerinin (ing. bipartite response regulators) C-uç efektör bölgesi (InterPro: IPR001789)
Serum tepki faktörü (ing. serum response factor; srf)-gibi (SCOP 55455) (InterPro: IPR002100)
Bazik-sarmal-halka-sarmal (SCOP 47460) (InterPro: IPR001092)
GCC kutusu (SCOP 54175)
Zn2/Cys6 (SCOP 57701)
winged helix (SCOP 46785)
Zn2/Cys8 çekirdek reseptorü çinko parmağı (SCOP 57716)
homeobölge proteinleri - Başka transkripsiyon faktörlerinin promotörlerinde yer alan homeokutuları DNA dizilerine bağlanırlar. Homeobölgeli (homeodomain) proteinler gelişimin denetlenmesinde önemli rol oynarlar. (SCOP 46689)
Çoklu bölgeli Cys2His2 çinko parmaklılar (SCOP 57667) (InterPro: IPR007087)
bazik-lösin fermuarlı (ing. basic leucine zipper, bZIP) proteinler (SCOP 57959)
Daha çok ayrıntı için Transkripsiyon faktör sınıfları listesi'ne bakınız.
Transkripsiyon denetiminde önemli rol oynayan başka proteinler de vardır ama bunlar DNA'ya bağlanmadıkları için transkripsiyon faktörü olarak sayılmazlar. Örneğin, koaktivatörler, kromatin biçimlendiriciler, histon asetilazlar ve deasetilazlar, kinazlar ve metilazlar.
Transkripsiyon faktörü bağlanma yerleri

Transkripsyon faktörleri kendilerine has nükleotit dizilerinde DNA'ya bağlanırlar. Bu bağlanma yerleri ile etkileşirken kimyasal olarak hidrojen bağları ve Van der Waals bağları kullanırlar. Bir bağlanma yerindeki bu etkileşimlerden bazıları diğerlerinden daha zayıftır. Bu yüzden transkripsyon faktörleri tek bir diziye değil, birbiriyle yakın ilişkili bir grup dizye bağlanabilirler, her biriyle farklı güçte olmak üzere.
Örneğin, TATA bağlanma proteininin (TBP) konsensus bağlanma dizisi
TATAAAA
olmakla beraber TBP transkripsiyon faktörü buna benzer olan
TATATAT veya TATATAA
dizilerine de bağlanabilir.
Transkripsiyon faktörleri benzer dizilere bağlanabildikleri ve bunların kısa diziler olduğu için, yeterince uzun bir DNA zincirinde bir bağlanma yeri tesadüfen de bulunabilir. Buna rağmen bir transkripsiyon faktörü genomda bulunan kendisiyle uyumlu her bağlanma yerine bağlanmaz; çünkü DNA'ya erişilebilirlik ve kendisi için gerekli kofaktörlerin mevcudiyeti sınırlamalar getirir. Bu yüzden bir transkripsiyon faktörünün bağlanma yerini bilmek, bir canlı hücrede onun gerçekten nereye bağlandığını öngörmeye yetmez.
Sınıflar > Mekanizmaya göre

Transkripsiyon faktörlerinin mekanizmalarına göre üç sınıfı vardır:
Genel transkripsiyon faktörleri, transkripsiyon başlangıç öncesi kompleks oluşumuyla ilişkilidir. En yaygın olanlarının adları TFIIA, TFIIB, TFIID, TFIIE, TFIIF, and TFIIH olarak kısaltılır. Her yerde bulunurlar ve tüm Sınıf II genlerin transkripsiyon başlama noktasını çevreleyen çekirdek promotör bölgesi ile etkileşirler.
Akışyukarı (upstream) transkripsyon faktörleri transkripsiyon başlama noktasının yukarı kısmına bağlanarak transkripsiyonu uyaran veya bastıran proteinlerdir.
İndüklenebilir transkripsyon faktörleri akış yukarı transkripsyon faktörleri gibidirler ama aktivasyon veya inhibisyon gerektirirler.
Sınıflar > İşlevsel

Alternatif olarak transkripsiyon faktörleri düzenleyici fonksiyonlarına göre sınıflandırılırlar:
I. Yapısal etkin (constitutively active) -Tüm hücrelerde her zaman mevcut- genel transkripsiyon faktörleri, Sp1, NF1, CCAAT
II. Şartlı etkin - aktivasyon gerektirir.
II.A. Gelişimsel (hücreye özgün) - gen ifadesi sıkı kontrol altında ama başladıktan sonra ek atkinleştirme gerektirmez.
II.B Sinyale bağımlı - etkinleşme için haricî bir sinyal gerektirir.
II.B.1 Hücredışı ligand bağımlı - çekirdek reseptörleri
II.B.2 Hücrediçi ligand bağımlı - küçük hücre içi moleküller tarafından etkinleşir. Örneğin, SREBP, p53, öksüz çekirdek reseptörleri.
II.B.3 Hücre zarı resptörü bağımlı ikincil mesajcı sinyalleme silsilesi bir transkripsiyon faktörünün fosforile olmasına neden olur.
II.B.3.b Gizli (latent) sitoplazmik faktörler - inaktif hali sitoplazmada yer alır ama etkinleşince çekirdeğe geçer - Örneğin, STAT, R-SMAD, NF-kB, Notch, TUBBY, NFAT.
II.B.3.a yerleşik çekirdek faktörleri aktivasyon halinden bağimsız olarak çekirdekte yer alır. Örneğin, CREB, AP-1, Mef2.
Farklı organizmalarda rolleri ve korunumları

Transkripsiyon faktörleri gen ifadesinin düzenlenmesi için zaruridir ve dolayısıyla her canlıda bulunur. Canlılarda bulunan transkripsiyon faktörü sayısı genom büyüklüğü ile orantılıdır, daha büyük genomlarda gen başına transkripsiyon faktörü sayısı daha çoktur.
İnsan genomunda DNA'ya bağlanabilen yaklaşık 2600 protein vardır, bunların çoğunun transkripsiyon faktörü olduğu tahmin edilmektedir. Dolayısıyla genomdaki genlerin yaklaşık %10'u transkripsiyon faktörlerini şifrelemektedir, yani bu protein grubu insan proteinleri arasında en kalabalık olanıdır. Genlerin genelde iki tarafında birkaç farklı transkripsiyon faktörünün bağlanma yerleri bulunmaktadır ve bu genlerin verimli olarak ifadesi için birkaç transkripsiyon faktörünün beraberce etkisi gerekmektedir. Yani 2000 insan transkripsiyon faktörünün belli bir alt kümesinin kombinezonları insan genomundaki her genin gelişim sırasındaki kendine has denetimini açıklamaya yeterlidir.
Transkripsiyon faktörleri ve insan hastalıkları

Gelişim, hücre içi sinyalleme ve hücre döngüsündeki önemli rollerinden dolayı bazı transkripsiyon faktörlerindeki mutasyonların hastalıklarla ilişkili olduğu bulunmuştur. İyi bilinen bazı örnekler aşağıda sıralanmıştır:
Rett syendromu MECP2 transkipsiyon faktöründeki mutasyonlar Rett sendromu, nörogelişimsel bir bozukluktur.
Diyabet Diyabetin ender bir biçimi olan Gençlerin erişkin başlangıçlı diyabeti (ing. Maturity onset diabetes of the young; MODY) hepatosit çekirdek faktörlerinde (ing. hepatocyte nuclear factors; HNF) veya insülin promotör faktörü-1'deki (ing. insulin promoter factor-1; IPF1) mutasyonlar neden olmaktadır.
gelişimsel sözel dispraksi FOXP2 transkipsiyon faktöründeki mutasyonlar gelişimsel sözel dispraksi (ing. developmental verbal dyspraxia) ile ilişkilendirilmiştir, bu hastalıkta kişiler konuşma için gerekli olan hassas koordinasyonlu hareketleri yapamaazlar.
Otoimmün hastalıklar FOXP2 transkipsiyon faktöründeki mutasyonlar ender bir otoimmün hastalık olan IPEX'e neden olur.
Kanser Çoğu transkripsiyon faktörü tümör baskılayıcısı veya onkogendir, bu yüzden onları mutasyonu veya hatalı denetimi kanserle ilişkilidir. Örneğin Li-Fraumeni syndromu tümör baskılayıcısı p53'teki mutasyonlardan kaynaklanır.
Candida albicans 'ta beyaz/opak geçişi kontrol eden transkripsiyon faktörlerinin birbirini denetimi. Ucu oklu cizgiler aktivasyonu, ucu kesik çizgiler ise baskılamaya karşılık gelir
Ökaryotik transkripsiyon başlangıcının basit bir modeli. 1. Transkripsiyon başma noktası. 2. RNA polimeraz ve genel transkripsiyon faktörlerinin bulunduğu TATA kutusu. 3. Bir aktivatör proteinin bağlı olduğu hızlandırıcı (ing. enhancer) dizi
Yağmurdüşen, Doğubayazıt

| Yağmurdüşen |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
YağmurdüşenYağmurdüşen'in Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Doğubayazıt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 42
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04402
Yağmurdüşen, Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci'de "Süleyman mezarı" anlamına gelen, Çalkani Sîvo olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 125 km, Doğubayazıt ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır. Köy, Suluçem köyüne giden 04.27 numaralı il yolu kenarındadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 42
2021: 65
2020: 66
2019: 58
2018: 59
2017: 56
2016: 71
2015: 82
2014: 87
2013: 85
2012: 83
2011: 76
2010: 69
2009: 65
2008: 52
2007: 27
2000: 27
1990: 70
1985: 100
1965: 180
Çiftepınar, Eleşkirt

| Çiftepınar |
| --- | --- |
Köy

 Çiftepınar'ın Türkiye'deki konumu
ÇiftepınarÇiftepınar'ın Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1639 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 94
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
Çiftepınar, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci kökenli Çeli, 1968 kayıtlarında ise Danatepe olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 14 km, Eleşkirt ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. Köy, D.100/ numaralı Erzurum-Eleşkirt devlet/uluslararası yolu kenarındadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 94
2021: 90
2020: 106
2019: 112
2018: 123
2017: 102
2016: 108
2015: 103
2014: 115
2013: 126
2012: 136
2011: 142
2010: 156
2009: 155
2008: 147
2007: 148
2000: 203
1990: 208
1985: 209
1965: 223
Adayazı, Emirdağ

| Adayazı |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
AdayazıAdayazı'nın Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Emirdağ
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1020 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 993
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03630
Adayazı, Afyonkarahisar ilinin Emirdağ ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Firikli olarak geçmektedir. 14 Aralık 1998 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 90 km, Emirdağ ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 993
2021: 938
2020: 692
2019: 492
2018: 489
2017: 511
2016: 523
2015: 543
2014: 546
2013: 546
2012: 568
2011: 605
2010: 632
2009: 574
2008: 544
2007: 590
2000: 918
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Cemal Güçlü (CHP)
2004: Hulusi Altınok (AKP)
1999: Hulusi Altınok (DYP)
İncesu, Keçiborlu

| İncesu |
| --- | --- |
Köy

 Isparta'nın Türkiye'deki konumu
İncesuİncesu'nun Isparta'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Isparta
İlçe: Keçiborlu
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1276 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 256
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0246
İl plaka kodu: 32
Posta kodu: 32700
İncesu, Isparta iline bağlı, Keçiborlu ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1919'dan beri aynı adı taşımaktadır. 31 Aralık 1998 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. Daha önceleri Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlıyken referandum sonucu 14 Mayıs 2004 tarihindeki İçişleri Bakanlığı kararıyla Isparta ilinin Keçiborlu ilçesine bağlandı. Kasabanın belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Köy, Keçiborlu ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre belde/köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 256
2021: 258
2020: 251
2019: 250
2018: 264
2017: 272
2016: 276
2015: 288
2014: 306
2013: 317
2012: 307
2011: 355
2010: 363
2009: 409
2008: 461
2007: 572
2000: 1.640
1990: 773
1985: 657
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Metin Uysal (CHP)
2004: Zeki Avcı (AKP)
1999: Zeki Avcı (ANAP)
Stewie Griffin

| Stewie Griffin> Family Guy Karakteri |
| --- | --- |
 Stewie Griffin
Seslendiren: Seth MacFarlane
Karakter Bilgisi
Tam Adı: Stewart Gilligan Griffin
Akrabaları: Baba: Peter Anne: Lois Kardeşler: Meg (ablası), Chris (erkek abisi)
Cinsiyeti: Erkek
Saç Rengi: Kahverengi

Dizi Bilgisi
İlk Görünüş: "Death Has a Shadow"


Stewart Gilliggan Griffin, Family Guy adlı çizgi dizide Griffin Ailesi'nin en küçük üyesi. 
En büyük amacı, dünyayı ele geçirmek ve annesi Lois'i öldürmektir. Aslında Stewie annesini çok seviyor ama annesi onu sıktığı için annesini öldürmek istiyor. Peter Griffin ve Lois Griffin'in en küçük çocukları olmasının yanında, aynı zamanda dahidir. Ancak bir çocuğun saflığına sahip olduğundan bazı şeyleri yanlış anlayabilmektedir. Chris ve Meg adında iki kardeşi, ayrıca diğer Griffin'lerin bilmediği bir de üvey kardeşi vardır; Bertram. Karakter, Seth MacFarlane tarafından seslendirilmektedir ve abartılı bir İngiliz aksanıyla konuşmaktadır.
Stewie, 9 senelik geçmişi olan çizgi dizinin en büyük çıkış yapan karakteri olmuştur. Wizard Dergisi kendisini tüm zamanların en büyük 95. kötü adamı seçmiştir.
Kişilik

Stewie, bir yaşındadır ve entelektüel bir kişiliğe sahiptir. 1. sezon Chitty Chitty Death Bang bölümünde bir yaşına basmış ve o zamandan beri aynı yaşta kalmıştır. Bir dahidir ancak, Raffi ve Teletabiler izlediğinde büyülenmektedir. Ayrıca yaşındaki tüm diğer çocukların zayıflıklarına da sahiptir; Peter'ın Ce-e (Peek-a-boo) oyununda gerçekten kaybolduğunu düşünebilir, Lois karnına vurduğunda gülmekten katılabilir ve tuvaletin nasıl kullanılacağı konusunda hiçbir fikri yoktur.
Doğanlı, Dinar

| Doğanlı |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
DoğanlıDoğanlı'nın Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Dinar
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1276 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 839
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03400
Doğanlı, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1919'den beri aynı adı taşımaktadır. 31 Aralık 1998 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 80 km, Dinar ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 839
2021: 850
2020: 841
2019: 858
2018: 875
2017: 861
2016: 862
2015: 852
2014: 853
2013: 866
2012: 855
2011: 961
2010: 961
2009: 981
2008: 968
2007: 1.051
2000: 2.209
1990: 1.050
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Mehmet Duran (AKP)
2004: Mehmet Yılmaz (DYP)
1999: Mustafa Ataibiş (DYP)
Yaygınyurt, Doğubayazıt

| Yaygınyurt |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
YaygınyurtYaygınyurt'un Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Doğubayazıt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1405 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 747
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04402
Yaygınyurt, Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı,1928 yılı kayıtlarında  Zoravai Ağrıdağı olup, Kurmanci'de "zorava" sözcüğü "zorunlu iskan" anlamına gelmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 119 km, Doğubayazıt ilçe merkezine 22 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 747
2021: 791
2020: 600
2019: 653
2018: 827
2017: 623
2016: 407
2015: 438
2014: 439
2013: 475
2012: 407
2011: 414
2010: 410
2009: 404
2008: 393
2007: 255
2000: 277
1990: 511
1985: 569
1965: 695
Eflak Voyvodalığı

Bu madde Romanya'nın güneyindeki eski bir devlet hakkındadır.Tarihsel bölge için Eflak sayfasına bakınız.
Eflak Beyliği veya Eflak Voyvodalığı (Rumence: Principatul Valahiei), 14. yüzyılın başında Karpatlar ile Tuna, Siret ve Milcov nehirleri arasındaki devletçiklerin birleşmesi sonucu Câmpulung (daha sonra Curtea de Argeș) merkezli olarak kurulan ilk bağımsız Rumen prensliğidir.
Eflak toprakları bir bütün hâline gelmeden önce Kumanlar ve Moğollar'ın da bulunduğu bir takım göçebe topluluklar bu bölgeden akın akın geçerek ilerlemişlerdir. 1242 yılından sonra bölge, Altın Orda (Moğol İmparatorluğu'nun en batıdaki bölümü) ile Macaristan Krallığı arasında sınır bölgesi hâline gelmiştir. Oltu Nehri'nin doğusunda bulunan Büyük Eflak'taki Rumenler bu dönemde Moğollara vergi vermek zorunda kalmıştır. Küçük Eflak'takiler ise hükümdarı Macaristan kralları tarafından tayin edilen Severin Banlığı'nın baskısı altında kalmıştır. Altın Orda'nın bölge üzerindeki hakimiyeti 13. yüzyılın sonlarına doğru zayıflamış, eş zamanlı olarak Macaristan Krallığı'nda da büyük bir siyasi kriz baş göstermiştir. Bu olaylar sayesinde bölgedeki yeni türemiş devletler özerkliklerini güçlendirme imkânı bulmuştur.
Eflak'ın kuruluşu, bir Rumen geleneğine göre Radu Negru (Kara Radu) adlı bir şahsın 1290'lı yıllarda beraberindeki kalabalık ile grupla Güney Karpatlar'ı geçerek Făgăraş'tan bölgeye gelişine rastlar. Daha güvenilir kaynaklara göre ise Oltu ve Argeş vadilerinde oturan Rumen hükümdarlarının kendi aralarından Basarab'ı lider seçmeleriyle gerçekleşmiştir. Voyvoda I. Basarab, Macaristan Krallığı ile ilişkilerini kesmiş ve kralının egemenliğini tanımamıştır. I. Basarab çeşitli ülkelerin desteğini almış ve 12 Kasım 1330 tarihinde Posada mevkiinde Macar Kralı I. Károly'e karşı kazandığı askerî zafer sonucunda özerklik elde etmiştir. Böylece bu tarihe kadar süren Macar üstünlüğü sona ermiştir.
Rum Ortodoks Patrikhanesi'ne bağlı olan Eflak Metropolitliği, I. Basarab'ın oğlu Nicolae Alexandru (1352–1364) döneminde kurulmuştur. Eflak'ta ilk gümüş ve bronz para ise 1365'te darbedilmiştir. 1391'de ülke, Osmanlı Devleti'ne ilk kez haraç vermeyi kabul etmiştir.
Tarihçe > Kuruluş > Erken Orta Çağ'ın sonları

Tuna'nın sol yakasındaki Ulah devletlerinin varlığının en eski kanıtlarından biri, Ermenilere ait bir coğrafya kitabındaki bir bölümüdür. Kitabın söz konusu bölümü, ikinci bin yılın ilk yüzyıllarından kaldığı düşünülen bir eklentiye yer vermektedir ve bu eklenti "Sarmatların ülkesi" ile "Zagura" (Bulgaristan) civarında bulunan "Balak" isimli meçhul bir ülkeden bahsetmektedir. Ulah devletleri hakkındaki bir başka kaynak da Türklere ait olan Oğuzname adlı eserdir. Bu eserin 17. yüzyıldan kalma bir metinde bulunan kopyasında Kumanların Ulahlara ve başka halklara karşı giriştiği savaşlar anlatılmaktadır.
Bir Türk boyu olan Kumanlar, 1064–1065 yıllarının hemen sonrasında Tuna Deltası'na yaklaşmışlar, 1068'den itibaren Aral Gölü ile Aşağı Tuna arasındaki bölgenin tamamını hâkimiyetleri altında tutmuşlardır. Lakin bu geniş topraklar üzerinde herhangi bir merkezî iktidar tarafından siyasi birlik kurulamamıştır. Değişik Kuman boyları bağımsız hükümdarlar veya hanlar tarafından yönetilmiştir. Bu hükümdarlar; Rus prenslikleri ve Bizans İmparatorluğu gibi komşu devletlerin siyasi hayatına karışmıştır. Balkan Dağları (bugün Bulgaristan sınırları içinde)'nda yaşayan Ulahlar, Bizans'a karşı saldırı hâlinde olan Kumanlar'a imparatorluk kuvvetlerinin bulunmadığı dağ yollarını göstermek suretiyle yardımcı olmuşlardır. Bu dönemde bahsi geçen "Ulah" teriminin içeriğine dair tartışmalar vardır. Bazı kaynaklara göre "Ulah" veya "Moesi" terimi, hem Rumenleşen Balkan halklarını hem de Bulgarlar ile Kumanları tanımlıyor olabilir. Bazı tarihçiler "Ulah" teriminin çobanlıkla geçinen toplumları tanımladığını ileri sürmüştür.
1185 yılında Bulgarlar ile birlikte Balkan Ulahları Bizans'a karşı bir ayaklanma çıkarmışlardır Ardından Kumanların ve Tuna'nın sol yakasında yaşayan Ulahların yardımıyla Balkan Dağları ile Eflak'ın güneyinde kalan Tuna Nehri arasında veya Eflak bölgesini içine alacak şekilde Balkan Dağları ile Karpatlar arasında İkinci Bulgar Devleti'ni kurmuşlardır. Batılı kaynaklar bu yeni devleti "Ulahya" veya "Ulahya ve Bulgarya" şeklinde adlandırmaktadır. Örneğin 1204'te papa, Bulgar kilisesinin başını "tüm Bulgarya ve Ulahya'nın priması" (totius Bulgariae et Blaciae Primas) ilan ederek bu bölgenin en yetkili piskoposu mertebesine yükseltmiştir. Bu devletin kuzeyini tanımlayan "Ulahya" teriminin bu şekildeki kullanımına 13. yüzyılın ortalarından sonra kaynaklarda rastlanmamaktadır.
Tarihçe > Posada Muharebesi sonrası

9-12 Kasım 1330 yılında Romanya'nın Oltea ve Severin yakınlarında 30.000 kişilik Macar ordusunu ağır hezimete uğratan Eflak Prensi I. Basarab savaşın sonucunda ülkesinin üstündeki Macar yönetimini iyice zayıflattı.