II. Abdülhamid dönemi Osmanlı tarihi (1903-1909)
İkinci Meşrutiyet

Ana maddeler: İttihat ve Terakki, Şemsi Paşa, II. Meşrutiyet ve Jön Türk Devrimi
Birinci Meşrutiyet sonrasında Jön Türkler ve pek kişi yakalanmamak için yurt dışına kaçmıştı. Toprak kayıplarının artmasıyla birlikte Abdülhamid'in örfî ve keyfi bulunan idaresine karşı muhalefet de giderek güçlendi. 1889'da gerek eski Jön Türkler ve gerekse II. Abdülhamid muhaliflerince İttihat ve Terakkî Cemiyeti (İTC) kuruldu. İTC askerî birliklere kadar toplumun her kesiminden üye toplamaya başlamıştı.
1895'e kadar çeşitli kendine ait yayın organlarında hükûmeti suçlayıcı yazılarla bildiriler dağıtarak hükûmeti basiretsizlikle suçlayan cemiyet, 1896'da II. Abdülhamid'i devirmek için girişimde bulunsa da bu girişim, teşebbüs aşamasında fark edilip engellendi. Yine de muhaliflere ağır cezalar yerine kitlesel olarak sürgün cezası uygulandı. II. Abdülhamid dönemindeki en büyük ve kitlesel sürgün bu darbe teşebbüsü sırasında yapıldı.
1902-1903 yılında planlanan darbe girişimi ise gerçekleştirilemedi. İTC belli şartlar altında Abdülhamid'e muhalif bazı kimseler ve platformlarla da ortaklık yapmaktan çekinmedi. Bunlardan biri de İTC'den farklı görüşleri ile tanınan Prens Sabahaddin'dir. Özellikle 1902-1903 gerçekleştirilemeyen darbe girişiminde Prens Sabahaddin'in de İTC ile görüşüp planlama yaptığı belirtilmektedir. 1908'de örgüt özellikle Rumeli'de gizli şekilde pek çok yerde örgütlenmiş haldeydi. Ordudan da pek çok genç subayı yanına çekmişti.
9 Haziran 1908'de Reval Görüşmeleri, Rus Çarı ve İngiliz Kralı arasında gerçekleşti. Görüşmelerde Osmanlı topraklarında İmparatorluk'u reforma zorlama kararı çıksa da anti-Alman cephesi kurulumu üzerine görüşmeler yapılıp bazı konularda anlaşma sağlanmadı. Herhangi bir açıklama yapılmaması bu görüşmelerden Rus Çarı ile İngiliz Kralı'nın Osmanlı topraklarının bölünmesi üzerine gizlice anlaştığı izleniminin İTC'deki bazı subaylar nezdinde doğmasına yol açtı. Bu durum ayrıca bazı İTC üyeleri ve yöneticileri tarafından da kendi lehlerine kullanıldı. Çünkü İTC içindeki bir küçük grup "Batılı fikir ve kavramların etkisi altında Osmanlı İmparatorluğu'nun, üzerine çöken yozlaşma ciddî tedbirlerle dizginlenmediği takdirde, batacağına inanmıştı." Bu durumu II. Abdülhamid'in pasif politikasına bağlayan bazı yöneticiler de ona karşı ayaklanma faaliyetlerini hızlandırmaya karar verdi. Bu da isyanı tetikleyen olaylardan biri oldu.
3 Temmuz 1908'de Resneli Niyazi Bey başta olmak üzere İttihat ve Terakkî yanlısı bazı subaylar Manastır ve Selanik kentlerinde ayaklandı. II. Abdülhamid en güvendiği generallerden Şemsi Paşa'yı görevlendirip ivedilikle hareket edip isyanı bastırmasını istedi. Şemsi Paşa'nın korumalarından en yakın tanıdıklarına kadar pek çok kişi İttihat ve Terakki saflarına katılmıştı. Manastır'a isyanı bastırmak için ulaşan Şemsi Paşa 7 Temmuz 1908'de yine İTC üyesi mülazım Atıf Kamçıl tarafından öldürüldü. Daha sonra Manastır Jandarma Komutanı Refet Bey'e aynı görev verildi ancak o da İTC üyesiydi ve oyalama görevi kendisine verilmişti. Sonrasında 10 Temmuzda bu iş için Müşir Tatar Osman Paşa II. Abdülhamid tarafından görevlendirildi. Ancak orduda durum artık iyice İTC lehine dönmüş ve askerde disiplin namına bir şey kalmamıştı.
22-23 Temmuz 1908 gecesi Ohrili Sabri Bey'in önderliğinde iki bin kişilik bir kuvvet, Müşir Tatar Osman Paşa'nın kaldığı konutu sarıp bastı ve onu dağa kaldırdı. Ortada İTC'yi Rumeli'de durduracak doğru düzgün bir Abdülhamidci subay kalmadığı gibi kimin Abdülhamid'in yanında, kimin İTC'nin yanında olduğuna dair bir açıklık da kalmaz hale gelmişti. Yaşanan bu baskılar ve olaylar üzerine II. Abdülhamid, 24 Temmuz 1908'de anayasayı yeniden yürürlüğe koymak zorunda kaldı ve II. Meşrutiyet ilan edildi.
Yapılan seçimlerle oluşturulan yeni meclis, 17 Aralık 1908'de açıldı. Ancak artan huzursuzluklar ve İttihat ve Terakkî muhaliflerinin baskıları sonucunda 13 Nisan 1909'da İstanbul'da isyan çıktı. Rumî takvime göre 31 Mart günü patlak verdiği için bu isyan, 31 Mart Vakası olarak bilinir. Selanik'te kurulan Hareket Ordusu 23-24 Nisan gecesi İstanbul'a girerek isyanı bastırdı.
İkinci Meşrutiyet dönemi ağırlıklı olarak İttihat ve Terakkî hükûmetlerinin yönetiminde geçti. Devlet yönetiminde İttihat önderleri Enver Paşa, Talat Paşa ve Cemal Paşa etkili oldu. Bu dönemde Osmanlı Devleti, Trablusgarp, I. ve II. Balkan ve I. Dünya savaşlarına girdi. I. Dünya Savaşı'nın hemen ardından VI. Mehmed, İtilaf Devletleri'nin baskısıyla 21 Aralık 1918'de Parlamentoyu kapattı.