stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
São Tomé ve Príncipe
Tarih > Bağımsızlık

Ada genelinde Portekiz'in Afrika ana kıtasında sahip olduğu diğer sömürge bölgeleri Angola, Mozambik ya da Portekiz Ginesi (günümüzde Gine-Bissau) bölgelerinde olduğu gibi silahlı bir isyan örgüt meydana gelmemiştir. Tüm organize protestolar yurt dışında sürgünde bulunan kişiler tarafından gerçekleştirilmiştir. 1960 yılında adanın bağımsızlığını hedef alan Comissao de Libertacao de São Tomé e Principe (CLSTP) (Türkçe: São Tomé ve Principe Kurtuluş Komitesi) kurulmuş, bu komite 1964 yılında da Afrika Birliği Örgütü tarafından da bağımsızlık hareketi olarak kabul edilmiştir. Komitenin liderliğini üstlenen ve ilerleyen yıllarda da ada ülkesinin başbakanı olarak da görev alacak olan Miguel Trovoada, hareketi Gabon topraklarından yönetmiştir. Gabon'dan aldığı destek karşılıksız bir konumda değildi, Gabon söz konusu adaların kendi topraklarına katılması yönünde düşüncelerine sahipti. 1972 yılında komite adında değişikliğe giderek hareket ismini almış ve bu yıldan itibaren Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe (MLSTP) (Türkçe: São Tomé ve Principe Kurtuluş Hareketi) olarak devam etmiştir. Yurt dışında bu tür faaliyetler gerçekleştirilirken ada üzerinde sömürge kolluk kuvvetlerinin korkutmaları nedeniyle genel itibarıyla sessiz ve sakin bir ortam mevcuttu.
1974 yılında Portekiz'de Marcelo Caetano yönetiminde iktidarda bulunan dikta rejiminin Karanfil Devrimi neticesinde yıkılması ile Afrika'da bulunan tüm sömürge bölgelerinin bağımsızlığının kabul edilmesi kararlaştırılmıştır. Bağımsızlıktan hemen önceki kısa bir dönemde Eylül 1975'te ada üzerinde yaşanan grevler ve gösteriler sonucunda birçok Portekizli adayı terk etmek zorunda kalmış, birçok kişi de bu olaylarda hayatını kaybetmiştir. Portekiz'de iktidara gelen yeni hükûmet 1974'te Cezayir'de bağımsızlığa giden şartları konuşmak adına başlatılan müzakerelerde MLSTP'yi ada halkının temsilcisi olarak muhatap almış ve görüşmeleri yürütmüştür.
Ada genelinde 6 Temmuz 1975 tarihinde tek partili biz düzende seçimler gerçekleştirilmiş, seçim sonrası 12 Temmuz 1975 tarihinde Portekiz hükûmeti tüm yetkilerini kurucu meclise devretmiştir. Aynı gün kurucu meclisin sözcüsü Nuno Xavier yeni ülke São Tomé ve Príncipe'nin bağımsızlığını ilan etmiştir.
Tarih > Bağımsızlık > Diktatör rejim (1975-1991)

6 Temmuz tarihinde gerçekleştirilen seçimlerde meclisteki tüm sandalyelerin sahibi olan MLSTP, yeni ülkenin devlet başkanı olarak Manuel Pinto da Costa bu göreve getirilmiş, Miguel Trovoada ise yeni ülkenin ilk başbakanı olarak göreve başlamıştır. Ülke bağımsızlığına kavuşmuş olsa da, nüfusun büyük bir bölümü özgürlüğünü kazanamamıştır. MLSTP bağımsızlık sonrası ülkeyi sosyalist düzende tek parti yönetimine dayanan bir yönetim şekli ile yürütmeye başlamış, sömürge ülkesi Portekiz'in geride bıraktığı tüm kamu görevlerini aynı şekilde sürdürmüştür. Portekizli yetkililerin bıraktığı görevlere genç ve tecrübesiz partililer ile doldurularak kadrolaşma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Hükûmet 1978 yılında dış kaynaklı tehditlerin varlığını gerekçe göstererek Angola ve Gine-Bissau'dan askerî güç talep etmiştir. Özellikle Angola askerî gücü çok uzun yıllara ülkede konuşlanmış ve hükûmetin en önemli destekçilerinden biri konumunu almıştır. Dönemin başbakanı Trovoada bu durumu kabullenmediği ve Angola askerî gücün ülkesindeki varlığından rahatsızlığını dile getirdiği için başbakanlık koltuğundan alınarak Ekonomi Bakanı olarak atanmıştır. 1979 yılında daha önceki dönemlerde gündeme gelen yerel işletmecilere ait toprakların istimlak edilme durumunun yeniden ortaya çıkması nedeniyle başlayan protesto gösterilerinde, protestocuların Trovoada'yı devlet başkanı makamına getirilmesini talep etmesi sonucunda Trovoada tutuklanarak hapishaneye gönderilmiştir. Hükûmet uluslararası baskılar sonucu Trovoada'yı iki yıl sonra serbest bırakmış ve kendisi de Fransa'ya sürgüne gitmiştir.
Sömürge dönemine dair tüm izleri silmek adına bağımsızlığın ilan edildiği yıl zorunlu olarak çalışma mecburiyeti kaldırılmış, plantasyonlar kamulaştırılmıştır. Her ne kadar zorunlu çalışma kaldırılmış olsa da, Batepá katliamının yaşandığı günü resmi olarak özgür çalışma günü bayramı ilan edildiği gün o gün yaşananları anlamak ve anlatabilmek için toplum mecburi olarak o günü çalışarak geçirmek zorunda bırakılmıştır. Kakao üretiminin de çok kısa sürede yarı yarıya düşmesi sonucu, kakao bitkilerinin eski olması nedeniyle artık ürün vermemesinin yanı sıra, Angola İç Savaşı nedeniyle ülkelerine geri dönen 10.000 São Tomé ve Príncipe vatandaşı ekonomiyi olumsuz etkilemiş, devlet ekonomiyi sürdürebilmek adına Dünya Bankası ve IMF gibi uluslararası para kaynaklarına başvurmak durumunda kalmıştır. Ülke tarihinde ilk kez iş yerleri kapanmak zorunda kalmış, işsizlik ciddi oradan artmıştır. Bu yaşananlar nedeniyle Príncipe adasında isyanlar baş göstermiş ve ilk defa ayrılıkçı söylemler gün yüzüne çıkmıştır.
Ülkenin yönünün batıya çevirmesi ile birlikte uluslararası organizasyonlardan gelen maddi kaynaklar siyasi ve ekonomi alanındaki gerilimi hafifletmiştir. Parti içerisindeki genç siyasilerin reform talepleri nedeniyle 1990 yılında çok partili siyasi hayata geçen ada ülkesi, 1990 yılında gerçekleştirilen halk oylaması ile de yeni anayasa kabul edilmiştir.
Tarih > Bağımsızlık > Demokratikleşme ve günümüz (1991-2016)

1991 yılında gerçekleştirilen seçimlerde yaşanan olumlu siyasi gelişmeler nedeniyle bulunduğu sürgünden ülkesine geri dönerek bağımsız aday olan Trovoada seçilmiştir. Bu seçimlerde mevcut devlet başkanı aday olmamış, ülkeyi uzun süre tek parti sistemi ile yöneten MLSTP'de başka bir aday göstermemiş ve bu nedenle seçimlere tek adaylı girilmiştir. 1992 yılında gerçekleştirilen seçimlerde de başaralı bir şekilde çıkan Trovoada görevini devam ettirmiştir. 1995 yılında gerçekleştirilen askerî darbe ile yönetime el konulmuş ancak bu darbeye karışanların affedileceği açıklandıktan sonra darbe girişimi sonlandırılmış ve askerler kışlalarına geri dönmüştür. 2001 yılında yapılan devlet başkanlığı seçimlerinde Fradique de Menezes ülkenin yeni başkanı seçilmiştir. 2003 yılında ordu yönetime bir kez daha el koyma gayreti içerisinde olmuş, darbeyi de ülkede yaşanan ekonomik sorunlar ile yaygınlaşan rüşveti önlemek adına gerçekleştirdiğini bildirmiştir. Bu darbe de bir hafta içerisinde sonlandırılarak yönetim yeniden sivillere devredilmiştir.
2006 yılında gerçekleştirilen devlet başkanlığı seçimlerinde oyların %60'ını alan Fradique Menezes ülkenin gelecekteki beş yıllık süresi için yeniden devlet başkanı olarak seçilmiştir. Menezes ikinci dönemine başlamasından sonra kısa süreler içerisinde yaşanan hükûmet krizleri nedeniyle birçok kez başbakanı değiştirmek durumunda kalmıştır. 2010 meclis seçimlerinden önce 2009 yılında yasaya aykırı olmasına rağmen partisi MDFM'nin genel başkanlığı koltuğuna da oturan ancak bunu iç siyasi baskılar nedeniyle çok kısa süre sonra bırakmak zorunda kalan Menedez partisinin 2010 meclis seçimlerinde 1 sandalyeden fazlasını kazanabilmesini sağlayamamıştır. Bu seçimlerden Trovoada'nın partisi ADI birinci gelmiş ve Trovoada yeniden başbakanlık koltuğuna oturmuştur.
2011 devlet başkanlığı seçimlerinde bundan önce iki kere seçildiği ve yasal süreyi doldurduğu için tekrar aday olamayan Menedez yerine bağımsızlık sonrası ülkenin ilk devlet başkanı olan Manuel Pinto da Costa yirmi yıl sonra bu göreve seçilerek devlet başkanı olmuştur.
2016 yılında gerçekleştirilen seçimlerde yeniden aday olan da Costa, söz konusu seçimlerde usulsüzlükler olduğunu ileri sürerek ikinci olduğu ilk tur sonucunda ilk iki sırada yer alan adayların katıldığı ikinci tura katılmayacağını açıklayarak Evaristo Carvalho'nun 3 Eylül 2016 tarihi itibarıyla devlet başkanlığı makamına gelmesine olanak sağlamıştır.
Siyaset

São Tomé ve Príncipe Demokratik Cumhuriyeti anayasa ile yönetilen bir cumhuriyettir. Günümüzde yürürlükte olan anayasa 1990 yılında kabul edilerek yürürlüğe konmuştur. Ülke çok partili bir siyasi sisteme sahip olup, yarı başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Ülkenin sahip olduğu ulusal meclis (Assembléia Nacional) toplamda 55 üyeden oluşmaktadır. Söz konusu 55 üye her dört yılda bir düzenlenen seçimler ile belirlenmektedir. Son seçimler 12 Ekim 2014 tarihinde gerçekleştirilmiş, bu seçimlere göre partilerin mecliste elde ettikleri sandalye sayısı şu şekilde şekillenmiştir:
ADI (Acção Democrática Independente) - 33 sandalye
MLSTP-PSD (Movimento de Libertação - Partido Social Democrata) - 16 sandalye
PCD-GR (Partido de Convergência Democrática - Grupa de Reflexão) - 5 sandalye
UDCD (União dos Democratas para Cidadania e Desenvolvimento) - 1 sandalye
Ülkenin devlet başkanı resmi olarak beş yılda bir seçilmektedir. Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1975 yılında bu yana devlet başkanlığı makamı dokuz kez el değiştirmiş, bunlardan da iki tanesinde askeri rejim darbe ile iktidara gelmiştir. Ülkenin bağımsızlığını kazanması sonrası devlet başkanı olan ve bu görevi 1991 yılına kadar sürdüren Manuel Pinto da Costa, 2011 yılında yapılan seçimlerde yeniden aday olmuş ve seçimi kazanarak yirmi yıl aradan sonra yeniden devlet başkanlığı koltuğuna oturmuştur. 2016 seçimlerinde de aday olan da Costa, yaşandığı iddia ettiği usulsüzlükler sebebiyle ikinci tur seçimlerini boykot ederek katılmamış, bunun sonucunda Evaristo Carvalho ülkenin yeni devlet başkanı seçilmiştir. 2 Ekim 2021 tarihi itibarıyla da bu göreve Carlos Vila Nova gelmiştir.
| Makam | İsim | Başlangıç |
| --- | --- | --- |
| Devlet başkanı | Carlos Vila Nova | 2 Ekim 2021 |
| Başbakan | Jorge Bom Jesus | 3 Aralık 2018 |
Siyaset > Dış siyaset

São Tomé ve Príncipe uluslararası organizasyonlarda üye olarak bulunmaktadır. Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği ve Uluslararası Para Fonu ülkenin üyeliğinin bulunduğu organizasyonlardan birkaç tanesidir.
São Tomé ve Príncipe uluslararası hukuk alanında birçok ülkenin aksine Çin yerine Çin Cumhuriyeti'ni (Tayvan) tanımaktadır. Bu bağlamda ülkenin Tayvan'da temsilciliği bulunmaktadır.
Ordu

São Tomé ve Príncipe'de ordu siyasi hayatta önemli bir rol oynamaktadır. Ülkenin bağımsızlığını elde ettiği 1975 yılından bu yana ordu dört defa (1978, 1988, 1995, 2003) darbe gerçekleştirerek yönetime el koymuştur.
Ülke genelinde zorunlu askerlik görevi bulunmamaktadır. Ülkenin silahlı gücü olan São Tomé ve Príncipe Silahlı Kuvvetleri (Portekizce:Forças Armadas de São Tomé e Príncipe) ülkenin ordusunu oluşturmaktadır. 2.000 askerî gücüne sahip kuvvetlerde kara kuvvetleri, sahil güvenlik, devlet başkanlığı muhafız alayı ile millî muhafız birliği bulunmaktadır. Ordu içerisinde hava kuvvetleri bulunmamaktadır.
İdari yapılanma

São Tomé ve Príncipe kendi içerisinde iki ile ayrılmıştır. Söz konusu bu iki ilde kendi içerisinde toplam yedi ilçeye ayrılmış konumdadır. São Tomé ve Príncipe adaları söz konusu iki ili oluşturmakta olup, Príncipe adası yine tümüyle bir ilçeyi oluşturmakta, São Tomé adası da kendi içerisinde altı ilçeye ayrılmıştır.
| Konum | İl | İlçe | Yüzölçümü | Nüfus | Merkez şehir |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | São Tomé Adası | Água Grande | 16,9 km² | 51.886 | São Tomé |
|  | São Tomé Adası | Cantagalo | 119,0 km² | 13.258 | Santana |
|  | São Tomé Adası | Caué | 267,0 km² | 5.501 | São João dos Angolares |
|  | São Tomé Adası | Lembá | 229,5 km² | 10.696 | Neves |
|  | São Tomé Adası | Lobata | 105,0 km² | 15.187 | Guadalupe |
|  | São Tomé Adası | Mé-Zóchi | 122,0 km² | 35.105 | Trindade |
|  | Príncipe Adası | Pagué | 142,0 km² | 5.966 | Santo António do Principe |
Ekonomi

1975 yılında bağımsızlığının kazandıktan sonra ticari açıdan bir öneme sahip olmayan ada ülkesi, kakao ticaretine bağımlı bir şekilde ekonomisini ilerletmiştir. 2010 verilerine göre ülkenin ihracatının %80'ini kakao oluşturmaktadır ve ülkenin tarıma uygun topraklarının %80'ini kakao üretiminde kullanmaktadır. Özellikle son yıllarda yaşanan kuraklığın yanı sıra kakao fiyatlarındaki dalgalanmalar kakaoya bu kadar bağımlı bir konumda olan ada ülkesine sorun yaratmaktadır.
Kakaonun haricinde hindistan cevizi, palmiye ağacı çekirdeği, tarçın, biber, kahve, muz, papaya ve fasulye gibi tarım ürünleri ekilmektedir. Ada genelinde işletilen balık çiftlikleri ile birlikte kümes hayvanı yetiştiriciliği de ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır.
Ada açıklarında bulunan petrol yatakları ülkenin ekonomisi için gelecekte önemli katkı sağlayacağı planlanmaktadır ancak günümüzde bu alanda henüz ilerleme kaydedilememiştir. 1990'lı yıllarda jeologlar adanın altında ve etrafında 11 milyar varil petrolün bulunduğu açıklamış, bu açıklamalar istinaden ülke Kara Brunei, İkinci Kuveyt isimleri ile anılmıştır. Ülke offshore petrol imtiyazlık işlerinin satışı nedeniyle Nijerya ile birlikte işlettiği Joint Development Zone (JDZ) satışlarından %40 elde etmekte olup, geri kalan %60 Nijerya tarafından alınmaktadır.
Ekonomi > İhracat

Ülke ekonomisinin en önemli ihracat ürünlerini kakao, kahve ve palmiye ağacı yağı oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ihracat yaptığı ilk beş ülke şu şekildedir:
Hollanda %30,5 

 Belçika %20,4 

 İspanya %9,8 

 Nijerya %7,4 

 Türkiye %7,3
Ekonomi > İthalat

Ülke ekonomisinin en önemli ithalat ürünlerini makine ve ekipmanları, elektronik ürünler, gıda ürünleri ve petrol ürünleri oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ithalat yaptığı ilk üç ülke şu şekildedir:
Portekiz %9.8 

 Gabon %7.4 

 Çin %7.3
Ulaşım > Havayolu

Ülke genelinde bulunan iki adet havaalanı içerisinde en önemlisi ve en büyüğü başkent São Tomé'de bulunan São Tomé Uluslararası Havalimanı (São Tomé International Airport) olup, bir diğer havaalanı Príncipe adasında bulunan Príncipe Havaalanı'dır (Príncipe Airport).
Ülkenin ulusal havayolu şirketi olan STP Airways 2008 yılında kurulmuştur. Söz konusu havayolu başkent São Tomé'den Portekiz'in başkenti Lizbon ile Angola'nın başkenti Luanda'ya seferler düzenlemektedir. Havayolu şirketine ait bir filo bulunmamakta olup, uçuşların gerçekleştirildiği iki adet Boeing 757-300 Portekiz merkezli havayolu şirketi EuroAtlantic Airways tarafından işletilmektedir.
São Tomé ve Príncipe adalarına TAP Portugal, TAAG Angola Airlines, Punto Azul gibi havayolları seferler düzenlemektedir.
Ulaşım > Karayolu

Ada ülkesi genelinde toplam 320 km karayolu bulunmaktadır. Bu karayolunun 218 km'si asfaltlanmış olup, geriye kalan 102 km ise toprak yol konumundadır.
Ulaşım > Denizyolu

São Tomé ve Príncipe ada ülkesi olması nedeniyle özellikle ülkeyi oluşturan iki ada arasında gemiler ile yolcu ve yük taşımacılığı yapılmaktadır. Ülkenin en önemli limanı başkent São Tomé'de yer almaktadır.
Ulaşım > Demiryolu

Ülke genelinde güncel olarak herhangi bir demiryolu ulaşımı bulunmamaktadır.
Spor

São Tomé ve Príncipe'de en sevilen spor dalı futboldur. Ülkede futbol 1975 yılında kurulan São Tomé ve Príncipe Futbol Federasyonu (Federação Santomense de Futebol) tarafından yönetilmektedir. Ülkede her iki adada da ayrı olmak üzere iki farklı lig düzenlenmektedir. São Tomé adasında on takımın katıldığı ulusal ligde (Primeira Divisão de São Tomé) şampiyon olan takım ile Príncipe adasında altı takımın katılımı ile gerçekleştirilen ulusal ligde (Primeira Divisão) şampiyon olan takım son olarak birbirleriyle oynayarak ülkenin şampiyonunu belirlemektedir. Günümüze kadar São Tomé takımları 22 kez mutlu sona ulaşırken, Príncipe takımları altı kez mutlu sona ulaşmıştır. Ülkenin en başarılı futbol takımı altı kez şampiyonluğunu ilan eden Sporting Clube Praia Cruz takımıdır.
São Tomé ve Príncipe millî futbol takımı Mayıs 2015'te FIFA sıralamasında 188. sırada yer almakta olup, en yüksek sıralamasını 2012 yılında 112. olarak elde etmiştir.
Kültür

São Tomé ve Príncipe genelinde Afrika ile Portekiz kültürünün karışımı etkili olmaktadır.
Kültür > Edebiyat

São Tomé ve Príncipe, içerisinde bulunduğu kültürel ve siyasi koşullara dayanan zengin bir edebiyata sahiptir. Lusofon Afrika ülkeleri ile karşılaştırıldığında birikimi ile göze çarpan São Tomé ve Príncipe edebiyatı, temellerini sömürgecilik dönemi ve ulusal kurtuluş mücadelesinden alan milli bir kimlik üzerine kuruludur. Portekizce ve İngilizce başta olmak üzere Avrupa dillerinden yararlanan yazarlar ve şairler, sosyal gerekçelerle yerel dillerin kullanımına da önem vermişlerdir.
Adanın tarihsel gelişim sürecinde edebiyatın ortaya çıkışı, nazım biçimlerinin ön plana çıkmasıyla başlamıştır. Caetano da Costa Alegre'nin yazdığı romantik şiirler ve edebiyat tarihi incelemeleri, São Tomé ve Príncipe'in ilk edebi eserleri arasındadır. Visao adlı bir şiir koleksiyonu hazırlayan yazar, ırkçılığa karşı takındığı tavırla sosyal eleştirilerde bulunmuştur. Bu süreç, nesir alanında yaşanan çeşitli gelişmelerle devam etmiştir. Sara Pinto Coelho tarafından hikayeler ve tiyatro oyunları yazılmıştır.
1900'lü yıllarda Francisco José Tenreiro'nun verdiği eserler, São Tomé ve Príncipe edebiyatı için bir dönüm noktası olmuştur. Yeşil Burun Adaları'nda yayınlanan Claridade adlı bir derginin yazarları arasında yer alan Francisco José Tenreiro, aynı zamanda siyaset bilimi ve felsefe üzerine çalışmıştır. Afro-Amerikan kültürüyle ilgili şiirler ve halk şarkıları hazırlamıştır. São Tomé ve Príncipe'de adına kültür merkezleri ve edebiyat ödülleri bulunan yazar, Portekiz'deki Ulusal Meclis'te milletvekili olarak ülkesini temsil etmiştir.
Manuela Margarido ve Alda Espírito Santo gibi kadın yazarlar döneminde edebiyat, Portekiz'e karşı verilen bağımsızlık mücadelesini merkeze almıştır. Bu dönemde vatansever düşüncelerin yayılması için çalışan birçok yazar, ülkenin bağımsızlığını ilan etmesinin ardından siyasi ve diplomatik görevlerde bulunmuştur. Olinda Beja ve Conceição Lima gibi şairler ise, bağımsızlık sonrası dönemde ön plana çıkan isimler arasında yer almışlardır.
%93.75 olan okuryazarlık oranları, çevredeki diğer ülkelere göre değerlendirildiğinde São Tomé ve Príncipe'de oldukça yüksektir.
São Tomé ve Príncipe
São Tomé adasına ait bir harita (1665)
São Tomé ve Príncipe devlet başkanlığı sarayı
Manuel Pinto da Costa(1986) - Devlet Başkanı (2011-2016)
São Tomé ve Príncipes il ve ilçeleri
Köhne Ürgenç

| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |
Sultan Tekiş Türbesi
Konum:  Türkmenistan
Kriter: Kültürel: ii, iii
Referans: 1199
Tescil: 2005 (29. oturum)
Bölge: Asya-Pasifik
Koordinatlar: 42°20′0″K 59°09′00″D﻿ / ﻿42.33333°K 59.15000°D﻿ / 42.33333; 59.15000
Kutluk Timur minaresi
Köhne Ürgenç veya Gürgenç (Türkmence: Köneürgenç, Farsça: کهنه‌گرگانج Kohna Gūrgānj ‎/ کهنه‌اورگانج‎ Kohna Ūrgānj ), Türkmenistan’ın kuzeydoğusunda Ceyhun Nehrinin güney kıyısında Taşoğuz ilinde yer alan Orta Çağ harabelerinin adıdır.
Tarihi

Gürgenç şehri Ahameniş İmparatorluğu'na bağlı Harezm Bölgesi’nin merkezi idi. Daha sonra Harezmşahlar Devletinin başkenti olmuştur. Ancak Moğol İmparatorluğu tarafından imha edilmiş ve tekrar inşa edilmiştir. 1646’da şehrin insanları yeni şehre (Taze Ürgenç’e) taşınınca, önceki şehir "Köhne Ürgenç" (Eski Ürgenç) olarak anılmaya başladı. Bu kentte 11. yüzyıl ve 16. yüzyıldan kalma bir dizi kalıntı bulunur. Kaltıntıların en önemlileri, bir cami, bir kervansaray kapısı, kaleler, türbeler ve bir minaredir. Kalıntılar, mimari ve sanat alanında etkisi İran, Afganistan ve daha sonra 16. yüzyıl Hindistan'ındaki Moğol İmparatorluğu'na kadar uzanan başarıların bir belgesidir.
Köhne Ürgenç'te, Kubreviye ve Zahabiye tarikatlarının kurucusu Necmeddin Kübra'nın türbesi, Türkmenler'in dört büyük velisinin (Priyar Veli, Danıyar Veli, Şıhatar Veli ve Döven Veli) mezarları, Harezmşah İl Aslan'ın ve Sultan Tekiş'in türbesi (Gökgömmez - Mavi Kubbe olarak bilinir) ile camisi, Harzemşahların sarayı olarak kullanılan Türebeg Hanım Türbesi yer alır.
Yazın sıcaklık +40 → +45 °C, kışında soğuk -20 →-30 °C'dur.
Köhne Ürgenç, 2005 yılında Dünya Mirası listesine alınmıştır.
Çiftlik, Banaz

| Çiftlik |
| --- | --- |
Köy

 Uşak'ın Türkiye'deki konumu
ÇiftlikÇiftlik'in Uşak'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Uşak
İlçe: Banaz
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1230 m
Nüfus (2019)
 • Toplam: 369
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0276
İl plaka kodu: 64
Posta kodu: 64500
Çiftlik, Uşak ilinin Banaz ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy sınırlarında bulunan Çiftlik höyüğünde Tunç Çağına ait eşyalar bulunmuş olup, Roma dönemine tarihlenen yerleşime ait nekropol alanı yer almaktadır. Günümüz yerleşiminden 1834, 1836 ve 1838 yılı Tevzi Defterlerinde, Banaz nahiyesine bağlı bir köy olarak bahsedilmektedir. Köy Cumhuriyetin başlarından itibaren Kütahya'nın Altıntaş kazasına bağlıyken, 1971 yılında Banaz ilçesine bağlanmıştır.
Coğrafya

Uşak iline 58 km, Banaz ilçesine 27 km uzaklıktadır. Ege Bölgesinin İç Batı Anadolu Bölümünde yer alan Çiftlik köyü, kuzeyde Dumlupınar, kuzeydoğuda Kızılca, doğuda Çalışlar, güneydoğuda Elvanpaşa, güneyde Karaköse, güneybatıda Paşacık, batıda Büyükoturak köyü ile komşudur.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2019: 369
2018: 385
2017: 388
2016: 415
2015: 426
2014: 441
2013: 468
2012: 482
2011: 496
2010: 509
2009: 535
2008: 563
2007: 566
2000: 722
1990: 1.006
1985: 1.035
Türkmence

| Türkmence |
| --- | --- |
türkmençe, түркменче, تۆرکمنچه

Ana dili olanlar: Türkmenistan, İran, Afganistan, Türkiye
Konuşan sayısı: 6.748 milyon   (2009–2015)
Dil ailesi: Türk dilleri  Şaz TürkçesiOğuz grubuDoğu Oğuz grubuTürkmence
Yazı sistemi: Latin (Türkmen alfabesi)
Dil kodları
ISO 639-1: tk
ISO 639-2: tuk
ISO 639-3: –
Diğer Oğuz dilleri içerisinde Türkmence.
Türkmencenin Orta Asya'daki dağılımı
Türkmence (türkmençe, түркменче, تۆرکمنچه ya da türkmen dili, түркмен дили, تورکمن دیلی), çoğunluğu Türkmenistan'da yaşayan Türkmenlerin konuştuğu Türk dil ailesine bağlı Doğu Oğuz dili. Dil, Türkmenistan'daki yaklaşık 7 milyon konuşuru ile resmî dil olup, çevresindeki Afganistan ile İran'ın sınır bölgelerinde de konuşulur.
Sınıflandırma

Türkmence, Türk dilleri ailesinin Şaz Türkçesi grubunun Oğuz öbeği içinde yer alır ve bu öbekte Horasan Türkçesi ile beraber Doğu Oğuz dilleri grubunu oluşturur. Dil, diğer Oğuz dilleri olan Türkçe ve Azerice ile karşılıklı anlaşılabilirlik gösterir.
Türkmenistan'daki Türkmencenin Çovdur lehçesine benzeyen ve Rusya'da Stavropol Krayında yaşayan Kafkas Türkmenleri tarafından konuşulan Kafkasya Türkmencesi de Türkmencenin bir lehçesi olarak kabul edildiği gibi ayrı bir Oğuz dili olarak da değerlendirilir.
Özbekistan'ın çoğunlukla Harezm bölgesinde konuşulan ve Özbekçe'den ses bilgisi ve gramer düzeylerinde önemli farkları bulunan Harezm Oğuzcası, Türkmenceyle benzer dil özellikleri paylaşır. Harezm Oğuzcasını, Türkmenceleşmiş Özbek diyalekti olarak kabul eden görüşler mevcuttur. Resmi yazışma ve eğitim dili olarak Türkiye Türkçesini kullanan Irak Türkmenlerinin kullandığı dil ise Azerbaycan Türkçesi ağızları içinde değerlendirilmektedir.
Coğrafi dağılım

Türkmence, Türkmenistan'da resmi dil statüsündedir. Türkmenistan'da yaşayan toplam 6 milyon kadar kişinin yanı sıra Türkmenistan'ın dışında, Afganistan'ın Güney Türkistan denen kısmında, çoğu Türkmenistan sınırına yakın, bir kısmı da Afganistan-İran sınırında yaşayan yaklaşık 1 buçuk milyon Afganistan Türkmeni ile İran'ın kuzey-doğusunda bulunan ve Türkmenistan ile sınır komşusu olan Türkmen Sahra denen coğrafi bölgede yaşayan 2 milyon İran Türkmeni'nin anadili konumundadır.