Azeri Türk (dergi)
Hakkında > Dergi şekli

1 Şubat 1928’den 1 Mart 1931’e kadar, ilk 20 sayısı Arap harfleriyle basılmış ve toplamda 32 sayısı çıkan Azeri Türk dergisinde Latin harflerine geçiş aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. Sovyet hükümetinin 1929'dan itibaren Azerbaycan'da Latin harflerine kesin geçiş kararından sonra, dergi yönetimi yeni harfleri kademeli olarak okuyuculara tanıtmak amacıyla 10. sayıdan itibaren yeni harfleri kullanmaya başlamıştır. Buna ek olarak, derginin tarihi, sayısı, fiyatı ve sayfa numaraları da yeni rakamlarla verilmiştir. Derginin 11 ve 14. sayılarının son sayfalarında Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği uluslararası rakamlar ve bu rakamların Arap alfabesinde hangi işaretlere denk geldiğini gösteren tablolar yayımlanarak okuyuculara yeni harflerin öğretilmesine çalışılmıştır. 15. sayıda, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği Latin alfabesi ve bu harflerin Arap alfabesindeki hangi sese denk geldiğini gösteren başka bir tablo yayımlanmış ve böylece okuyucular yeni alfabe ile tanış olmuşlardır. Dergide toplumun her kesiminden okuyuculara daha anlaşılır olması için sade Türkçe kullanmaya özen gösterilmiştir. Başeditör Mehmed Emin Resulzâde başta olmak üzere redaksiyon ekibi İsmail Gaspıralı'nın “dilde, fikirde, işte birlik” ilkesini benimsemiş ve bu ilkenin “dilde birlik” unsurunu dergilerinde uygulamışlardır. Resulzâde’ye göre, Çarlık Rusyası döneminde başlayan ve Sovyet Rusyası döneminde zirveye ulaşan Ruslaştırma politikasının bir gereği olarak, her bir Türk boyunun kullandığı lehçeyi farklı bir dil gibi göstermek ve boyun adıyla anılan başka bir dile çevirmek, bu boyların birbirleriyle olan bağlarını koparma amacını taşıyordu. Bu duruma son vermek için farklı yerel lehçeler yerine ortak bir lehçe ve ortak bir yazı dili oluşturulmalıydı. En uygun lehçe Türk (Osmanlı) Türkçesi idi. Resulzâde, halkın her kesiminin okuduğu yazıyı kolayca anlayabilmesi için Osmanlı Türkçesindeki çok sayıda yabancı kökenli kelimenin çıkarılması ve bunların yerine saf Türkçe kelimelerin koyulmasıyla Türkiye Türkçesinin sadeleştirilmesi fikrini savunuyordu.
Bu fikir "Azeri Türk"de həyata keçirilmeye çalışıldı. Osmanlı Türkçesinin ağır, anlaşılması zor dili mümkün olduğunca sadeleştirilmeye çalışılsa da, tam anlamıyla sadeleştirme sağlanamadı. Ayrıca derginin tüm yayın kurulu Azerbaycan Türklerinden oluşuyordu. Bu kadronun bir kısmı Osmanlı Türkçesini iyi bilirken, diğer bir kısmı bu dili bilmiyordu. Bu nedenle makalelerde ve yazılarda sıklıkla Azerbaycan Türkçesi kelimeler kullanılıyor ve bu durum derginin dilini daha karmaşık hale getiriyordu. Kısacası, dergide Osmanlıca seçilse de, yine de sade bir dilden yararlanmaya çalışıldı. Ancak Resulzâde ve Mirze Bala'nın Mehmet Sadık Aran ile yaşadığı fikir ayrılıkları sonucunda dergiden ayrılmaları, yalnızca derginin içeriğinde değil, aynı zamanda biçiminde de olumsuz değişikliklere yol açtı.
1928 yılında iki haftada bir düzenli olarak yayın hayatına başlayan dergi, 1928 yılının Aralık ayında Mehmet Sadık Aran'ın yönetimine geçtikten sonra eski düzeninden farklı olarak 1928'de 20 sayı yayınladı; ancak 1929'da sadece dokuz sayı yayımlandı. 1930'da bu sayı ikiye düştü ve yayın hayatının son yılı olan 1931'de yalnızca bir sayı basıldı. Böylelikle, Resulzâde’nin yönetiminde bir yıl içinde 20 sayı yayımlayan dergi, Mehmet Sadık Aran’ın yönetiminde üç yıl boyunca sadece 12 sayı yayımlayabildi. Resulzâde ve Mirze Bala’nın yönetiminde 16 sayfa olarak çıkan dergi, Aran’ın yönetiminde 8 sayfa olarak yayınlandı. 21. sayıdan itibaren Latin harfleriyle yayımlanan derginin yazı karakterleri daha büyük puntolarla değiştirilmişti. Bu değişiklik, sayfa sayısının azalması nedeniyle daha az makale ve yazının yayımlanmasına neden olmuştu.