Kutadgu Bilig
Yusuf Has Hâcib > Kitabın içeriği

Eser, 4 ana unsur ve bu 4 unsuru temsil eden sembolik şahsiyetler üzerine kurulmuştur.
| İsim | Anlamı | Meslek | Sembolü |
| --- | --- | --- | --- |
| Kün-Togdı | "Gün Doğdu" | Hükümdar | Adalet |
| Ay-Toldı | "Dolunay" | Vezir | Mutluluk |
| Ögdülmiş | "Övülmüş" | Bilge:Vezirin oğlu | Akıl (ya da Bilgi) |
| Odgurmış | "Uyanmış" | Derviş:Vezirin akrabası | Akıbet (Yaşamın sonu) |
Kitap, baştan sona bu 4 sembolik şahsiyetin karşılıklı konuşma ve münazaralarından oluşmaktadır. Eserde Tanrı, Muhammed Peygamber, Dört Halîfe ve Tabgaç Buğra Hân methedilikten sonra; iyilik etmenin faydaları; bilgi ile aklın meziyet ve faydaları; devletin sıfatı; adalet vasfı; hükümdarın vasıfları; vezirin, kumandanın, ulu hâcibin, kapıcıbaşının, elçilerin, kâtibi hazinedârın, aşçıbaşının, içkicibaşının, hizmetkârların vasıfları; dünyanın kusurları; ahiretin kazanılması; beylere hizmet etmenin usûl ve nizâmı, hizmetkârlarla nasıl geçinileceği, avâm ile nasıl münâsebet kurulacağı, Ali evlâdı, âlimler, tabipler, efsûncular, rüya tâbircileri, müneccimler, şâirler, çiftçiler, satıcılar, hayvan yetiştirenler, zenâat erbâbı, fakirler ile münâsebet; evlilik; çocuk terbiyesi; hizmetçilere nasıl muâmele edileceği; ziyafete gitme âdabı; ziyafete davet usûlü; memleketi tanzim etme usûlü; doğruluğa karşı doğruluk, insanlığa karşı insanlık gösterilmesi; zamanın bozukluğu ve dostların cefası konuları işlenmiştir.
Eser, 6645 beyit, 85 bâbdan oluşmaktadır. Beyit numaraları parantez içinde belirtilmekle birlikte 85 bâb aşağıdaki gibidir:
Mensûr Mukaddime (1-38)
Manzûm Mukaddime (1-77)
(Kutadgu Bilig)
Tanrı Azze ve Cellenin Medhi (1-33)
Peygamber Aleyhi's-Selâmın Medhi (34-48)
Dört Sahâbenin Medhi (49-62)
Parlak Bahar Mevsiminin ve Büyük Buğra Han'ın Medhi (63-123)
Yedi Yıldız ve On İki Burç (124-147)
İnsanoğlunun Değerinin Bilgi ve Akıldan Geldiği (148-161)
Dilin Meziyeti ve Kusru, Faydası ve Zararı (162-191)
Kitap Sahibinin Özrü (192-229)
İyilik Etmenin Medhi ve Faydaları (230-286)
Bilgi ile Aklın Meziyet ve Faydaları (287-349)
Kitabın Adı, Mânası ve Yazarın İhtiyarlığı (350-397)
Sözün Başı: Hükümdar Kün Togdı Hakkında (398-461)
Ay-Toldı'nın Hükümdar Kün-Toldı Hizmetine Girmesi (462-580)
Ay-Toldı'nın Hükümdar Kün Togdı'nın Huzuruna Çıkması (581-619)
Ay-Toldı'nın Hükümdara Kendisinin Saâdet Olduğunu Söylemesi (620-656)
Ay-Toldı'nın Hükümdara Devlet Sıfatını Söylemesi (657-764)
Hükümdar Kün Togdı'nın Ay-Toldı'ya Adâlet Vasfını Söylemesi (765-791)
Hükümdar Kün Togdı'nın Ay-Toldı'ya Adâlet Vasfının Nasıl Olduğunu Söylemesi (792-954)
Ay-Toldı'nın Hükümdara Dilin Fazîletini ve Sözün Faydalarını Söylemesi (955-1044)
Saâdetin Devamsızlığı ve İkbâlin Dönekliği (1045-1157)
Ay-Toldı'nın Oğlu Ögdülmiş'e Nasîhat Vermesi (1158-1277)
Ay-Toldı'nın Oğlu Ögdülmiş'e Öğüt Vermesi (1278-1341)
Ay-Toldı'nın Hükümdar Kün Togdı'ya Vasiyetnâme Yazması (1342-1547)
Hükümdar Kün Togdı'nın Ögdülmiş'i Çağırması (1548-1580)
Ögdülmiş'in Hükümdar Kün Togdı'nın Huzuruna Çıkması (1581-1590)
Ögdülmiş'in Hükümdar Kün Togdı'nın Hizmetine Girmesi (1591-1849)
Ögdülmiş'in Hükümdara Aklın Tarifini Söylemesi (1850-1920)
Ögdülmiş'in Beyliğe Layık Bir Beyin Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (1921-2180)
Ögdülmiş'in Beylere Vezir Olacak Kimsenin Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2181-2268)
Ögdülmiş'in Hükümdara Kumandanın Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2269-2434)
Ögdülmiş'in Hükümdara Ulu Hâcib'in Nasıl Bir İnsan Olması gerektiğini Söylemesi (2435-2527)
Ögdülmiş'in Hükümdara Kapıcı-Başının Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2528-2595)
Ögdülmiş'in Hükümdara Elçi Olarak Göndermek İçin Nasıl Bir İnsan olması gerektiğini Söylemesi (2596-2671)
Ögdülmiş'in Hükümdara Kâtibin Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2672-2742)
Ögdülmiş'in Hükümdara Hazinedarın Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2743-2827)
Ögdülmiş'in Hükümdara Aşçı-Başının Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2828-2882)
Ögdülmiş'in Hükümdara İçkici-Başının Nasıl Olması gerektiğini Söylemesi (2883-2956)
Ögdülmiş'in Hükümdara Hizmetkârların Beyler Üzerindeki Haklarının Neler Olduğunu Söylemesi (2957-3186)
Hükümdar Kün Togdı'nın Odgurmış'a Mektup Yazıp Göndermesi (3187-3288)
Ögdülmiş'in Odgurmış'ı Ziyaret Etmesi (3289-3317)
Odgurmış'ın Ögdülmiş İle Münâzara Etmesi (3318-3511)
Odgurmış'ın Ögdülmiş'e Dünyanın Kusurlarını Söylemesi (3512-3645)
Ögdülmiş'in Odgurmış'a Dünya Vâsıtası ile Âhiretin Kazanılmasını Söylemesi (3646-3712)
Odgurmış'ın Hükümdara Mektup Yazıp Göndermesi (3713-3895)
Hükümdar Kün Togdı'nın Odgurmış'a İkinci Mektubu Göndermesi (3896-3970)
Odgurmış'ın Ögdülmiş İle İkinci Defa Münâzara Etmesi (3971-4030)
Ögdülmiş'in Odgurmış'a Beylere Hizmet Etmenin Usûl ve Nizâmını Söylemesi (4031-4164)
Öğdülmüş'ün Kapıdaki Hizmetkârlar İle Nasıl Geçinileceğini Söylemesi (4165-4319)
Ögdülmiş'in Odgurmış'a Avâm ile Nasıl Münâsebet Kurulması gerektiğini Söylemesi (4320-4335)
Ali-Evlâdı İle Münâsebet (4336-4340)
Âlimler İle Münâsebet (4341-4354)
Tabipler İle Münâsebet (4355-4360)
Efsûncular İle Münâsebet (4361-4365)
Rüyâ Tâbircileri İle Münâsebet (4366-4375)
Müneccimler İle Münâsebet (4376-4391)
Şâirler İle Münâsebet (4392-4399)
Çiftçiler İle Münâsebet (4400-4418)
Satıcılar İle Münâsebet (4419-4438)
Hayvan Yetiştirenler İle Münâsebet (4439-4455)
Zenâat Erbâbı İle Münâsebet (4456-4468)
Fakirler İle Münâsebet (4469-4474)
Evlilik (4475-4503)
Çocuk Terbiyesi (4504-4526)
Hizmetçilere Nasıl Muâmele Edileceği (4527-4572)
Ögdülmiş'in Odgurmış'a Ziyâfete Gitme Âdabını Söylemesi (4573-4643)
Ögdülmiş'in Odgurmış'a Ziyâfete Davet Usûlünü Söylemesi (4644-4679)
Odgurmış'ın Ögdülmiş'e Dünyadan Yüz Çevirip, Olana Kanâat Ettiğini Söylemesi (4680-4933)
Hükümdar Kün Togdı'nın Odgurmış'ı Üçüncü Defa Davet Etmesi (4934-5030)
Odgurmış'ın Ögdülmiş'e Gelmesi (5031-5034)
Hükümdar Kün Togdı'nın Odgurmış İle Görüşmesi (5035-5131)
Odgurmış'ın Hükümdara Öğüt vermesi (5132-5466)
Ögdülmiş'in Hükümdara Memleketi Tanzim Etme Usûlünü Söylemesi (5467-5631)
Ögdülmiş'in Geçen yaşamına Acıyarak, Tövbe Etmesi (5632-5720)
Odgurmış'ın Ögdülmiş'e Tavsiyede Bulunması (5721-5761)
Doğruluğa Karşı Doğruluk, İnsanlığa Karşı İnsanlık Gösterilmesi (5762-5952)
Odgurmış'ın Hastalanarak, Ögdülmiş'i Çağırması (5953-5992)
Ögdülmiş'in Odgurmış'a Rüya Tâbirini Söylemesi (5993-6031)
Odgurmış'ın Ögdülmiş'e Rüya Gördüğünü Söylemesi (6032-6036)
Ögdülmiş'in Odgurmış'ın Rüyasını Tâbir Etmesi (6037-6046)
Odgurmış'ın Bu Rüyaya Başka Bir Tâbir Söylemesi (6047-6086)
Odgurmış'ın Ögdülmiş'e Nasîhat Etmesi (6087-6285)
Kumaru'nun Ögdülmiş'e Odgurmış'ın Ölüdüğünü Söylemesi (6286-6292)
Kumaru'nun Ögdülmiş'e Baş Sağlığı Dilemesi (6293-6298)
Ögdülmiş'in Odgurmış İçin Matem Tutması (6299-6303)
Hükümdarın Ögdülmiş'e Baş Sağlığı Dilemesi (6304-6520)
(eklemeler)
Gençliğine Acıması ve İhtiyarlığı (6521-6564) - 44 beyitlik bir kısımdır. Fa'ülün fa'ülün fa'ülün fa'ül vezniyle yazılmıştır.
Zamanın Bozukluğu ve Dostların Cefâsı (6565-6604)
Kitap Sahibi Yusuf'un Kendisine Nâsîhat Etmesi (6605-6645)