stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Drakunkuliyaz
Korunma ve tedavi

Bu hastalıktan korunma, erken teşhisle ve ardından enfekte kişinin yarasının içme suyuna temas etmesi önlenerek mümkündür. Ayrıca, temiz suya erişimin iyileştirilmesi ve eğer temiz değilse suyun filtre edilmesi gibi önlemler alınabilir. Suyun bir bez ya da kumaştan filtre edilmesi çoğunlukla yeterlidir. Kontamine içme suyunda larvanın öldürülmesi için temefos adlı kimyasal kullanılabilir. Bu hastalığa yönelik bir ilaç ya da aşı mevcut değildir. Solucan birkaç haftanın ardından bir çubuğa dolandırılarak yavaşça çıkarılabilir. Çıkan solucanın sebep olduğu ülserler bakteri ile enfekte olabilir. Ağrı, solucan çıkarıldıktan sonra aylarca devam edebilir.
Epidemiyoloji ve tarihçe

2013 yılında 148 hastalık vakası bildirildi. 1986'daki 3,5 milyon vakaya kıyasla oldukça düşük bir rakamdır. Bu hastalık 1980'lerde 20 ülkede görülürken bugün yalnızca 4 ülkede mevcuttur. En çok etkilenen ülke Güney Sudan’dır. Ortadan tamamen kaldırılacak muhtemelen ilk paraziter hastalık olacaktır. Gine solucanı hastalığı eski çağlardan beri bilinmektedir. Mısır’da MÖ 1550 tarihli Ebers Tıp Papirüsünde bu hastalıktan bahsedilmiştir. Drakunkuliyaz (İngilizcesi "dracunculiasis") adı Latince "küçük canavarlar hastalığı" anlamındaki kelimeden gelir.  "Gine solucanı" adı ise, Avrupalıların bu hastalığı 17. Yüzyılda Batı Afrika‘nın Gine sahilinde görmelerinin ardından ortaya çıkmıştır. Gine solucanlarına benzeyen bir tür, bu hastalığın hayvanlarda görülmesine neden olur, ama bunların insanları etkilediği düşünülmemektedir. Bu hastalık ihmal edilmiş bir tropikal hastalık olarak sınıflandırılmaktadır.
Layşmanyaz

| Layşmanyaz |
| --- | --- |

Orta Amerikalı bir yetişkinin elinde görülen kutanöz layşmanyaz
Uzmanlık: Enfeksiyon hastalıkları 
Layşmanyaz, Leishmania cinsi protozoa parazitlerinin sebep olduğu ve belli tatarcık (yakağan) sineği türlerinin ısırmasıyla bulaşan bir hastalıktır. Hastalık kütanöz (şark çıbanı), mukokütanöz ve viseral layşmanyaz (kala-azar) olmak üzere üç şekilde görülür. Kütanöz tip hastalığa deri ülserleri eşlik ederken, mukokütanöz tipte deri, ağız ve burun ülserleri görülür. Viseral (içorgansal) layşmanyaz ise deri ülserleriyle başlar ve daha sonra ateş, alyuvar sayısında azalma ve dalak ile karaciğerde büyüme görülür.
Sebepleri ve teşhis

İnsanlarda enfeksiyona 20'den fazla Leishmania türü sebep olur. Risk faktörleri arasında yoksulluk, beslenme bozukluğu, ormanların tahribi ve şehirleşme sayılabilir. Hastalığın bu üç tipinin teşhisi de mikroskop altında parazitlerin görülmesiyle konulur. Ayrıca, viseral hastalığın teşhisi kan testleri aracılığıyla konulabilir.
Korunma ve tedavi

Böcek ilacı uygulanmış sineklikler altında uyuyarak layşmanyaz hastalığından kısmen korunmak mümkündür. Alınabilecek diğer önlemlere örnek olarak tatarcık sineklerini öldürmek için böcek ilaçları sıkmak ve hastalığın daha da yayılmasını önlemek için hastalanan kişileri tedavi etmek verilebilir. Gerekli tedaviye hastalığa yakalanılan yer, hastalığa neden olan Leishmania türü ve enfeksiyonun tipine göre karar verilir. Viseral tip hastalık için kullanılabilecek ilaçlar arasında amfoterisin B, beş değerlikli antimon bileşikleriyle paromomisinin bir kombinasyonu ve miltefosin sayılabilir. Şark çıbanı olarak da bilinen kütanöz hastalığın tedavisinde paromomisin, flukonazol ya da pentamidin etkin olabilir.
Epidemiyoloji

Şu an yaklaşık 98 ülkede 12 milyon civarında insan enfekte durumdadır Her sene yaklaşık 2 milyon yeni vaka meydana gelmekte ve yine her sene 20 ila 50 bin kişi ölmektedir. Asya, Afrika, Güney ve Orta Amerika ile güney Avrupa'da yaklaşık 200 milyon kişi bu hastalığın yaygın olduğu bölgelerde yaşamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü, hastalığı tedavi amacıyla bazı ilaçlarda indirim yapılmasını sağlamıştır. Layşmanyaz, köpekler ve kemiriciler gibi bazı hayvanlarda da görülebilir.
Yüzde şark çıbanı yaraları
Onkoserkiyaz

| Onkoserkiyaz |
| --- | --- |

Yetişkin bir siyah sinek türü (Simulium yahense) ile bu sineğin anteninden çıkan ve onkoserkiyaz hastalığına yol açan Onchocerca volvulus parazitinin 100 kat büyütülmüş görüntüsü
Uzmanlık: Enfeksiyon hastalıkları, Tropikal tıp 
Onkoserkiyaz ya da bilinen diğer adlarıyla nehir körlüğü veya Robles hastalığı, bir asalak solucan olan Onchocerca volvulus enfeksiyonunun sebep olduğu bir hastalıktır. Hastalığın belirtileri arasında şiddetli kaşınma, deri altında şişlikler ve körlük sayılabilir. Trahom hastalığının ardından körlüğün en yaygın ikinci sebebidir.
Sebepleri ve teşhis

Asalak solucan, Simulium tipi bir siyah sineğin ısırmasıyla bulaşır. Enfeksiyonun oluşması için genellikle çok sayıda ısırık gereklidir. Bu sinekler nehir kenarında yaşadığı için hastalığa bu isim verilmiştir. Solucanlar insanın içine girdikten sonra larvalar meydana getirir ve bunlar deriden dışarı çıkar. Burada, o kişiyi ısıran bir sonraki siyah sineği enfekte edebilirler. Teşhis için bir dizi yöntem mevcuttur. Bu yöntemler arasında deriden alınan bir biyopsi örneğinin salin solüsyonuna konulup larvanın çıkışının izlenmesi, gözde larva olup olmadığına bakılması ve derinin altındaki şişliklerde yetişkin solucan olup olmadığının araştırılması sayılabilir.
Korunma ve tedavi

Hastalığın aşısı yoktur. Korunma, sineklerin ısırmasından sakınmakla mümkündür. Bu amaçla, sinek kovucu kullanılabilir ve uygun kıyafet giyilebilir. Diğer bir korunma yolu da böcek ilaçları püskürtülerek sinek popülasyonunu azaltma yöntemleridir. Hastalığı tamamen ortadan kaldırmak için dünyanın bazı bölgelerinde tüm insanlara yılda iki defa tedavi uygulama yöntemi halen uygulanmaktadır. Enfeksiyona yakalananları tedavi için ivermektin ilacı her altı ila on iki ayda bir verilir. Bu tedavi ile larvalar ölmekte, ama yetişkin solucanlar yaşamaya devam etmektedir. Ayrıca, Wolbachia adındaki ilişkili bir bakteriyi öldüren doksisiklin ilacının O. volvulus solucanını zayıflattığı görüldüğünden kullanımı bazılarınca önerilmektedir. Deri altındaki kütlelerin cerrahi olarak çıkartılması da mümkündür.
Epidemiyoloji ve hastalığın geçmişi

Dünyada yaklaşık 17 ila 25 milyon kişi nehir körlüğü hastalığı ile enfektedir ve bunların yaklaşık 800 bini bir miktar görme kaybı yaşamaktadır. Çoğu enfeksiyon Sahra Altı Afrika'da meydana gelmektedir; bununla beraber, Yemen'de ve Orta ve Güney Amerika'da bildirilen vakalar da mevcuttur. 1915 yılında, Rodolfo Robles adından bir doktor ilk defa olarak bu solucanla göz hastalığı arasındaki bağlantıyı kurdu. Bu hastalık Dünya Sağlık Örgütü tarafından ihmal edilen tropik hastalıklar listesine eklenmiştir.
Aesoo

Aesoo, Pärnu ilindeki Tori Belediyesi'nde bir köydür.
| Aesoo |
| --- | --- |
Köy
Aesoo'da Viidika otobüs durağı
Ülke:  Estonya
İl: Pärnu
Belediye: Tori
Zaman dilimi: UTC+02.00
 • Yaz (YSU): UTC+03.00
Tenyazis

| Tenyazis |
| --- | --- |

Yetişkin taenia saginata
Uzmanlık: Enfeksiyon hastalıkları 
Tenyazis veya tenyasis; tenya cinsinden şerit solucanları nedeniyle bağırsaklarda oluşan bir enfeksiyon.
Oluşum

Tenyazise neden olan parazitler sığır ve domuz etinde bulunur. Tenyazis, hastalıklı hayvanların etlerinin çiğ veya az pişmiş olarak tüketilmesi sonucu insanlara geçer. Sığırlar genellikle taenia saginata isimli kurdu, domuzlar ise taenia solium isimli kurdu taşırlar. İnsan bağırsaklarına yerleşen larvalar burada büyüyerek yetişkin şeritlere dönüşürler. Bazı vakalarda şerit solucanlarının 3,5 metre uzunluğa ulaştığı ve yıllarca yaşadığı görülmüştür.
Şerit solucanları birden fazla bölümden oluşur. Her bölüm yumurta bırakma kabiliyetine sahiptir. Yumurtalar tek başlarına veya gruplar halinde insan vücuduna yayılırlar ve anüs yoluyla vücuttan atılırlar. Şahsi hijyenlerine dikkat etmeyen kimseler kendi kalçalarına dokunmak suretiyle bu yumurtaları yutup rahatsızlanabilirler veya yiyeceklere dokunmak suretiyle başkalarına verebilirler.
Belirtiler ve teşhis

Şerit solucanu enfeksiyonları çoğunlukla belirtisizdir. Ancak bazı kimselerde karın ağrısına neden olabilir.
Hastalar bu solucanların varlığından dışkılarına bakarak (özellikle hareket ediyorsa) haberdar olabilirler. Ayrıca CBC kan testi ile de tespit edilebilirler.
Tedavi

Tenyazis ağızdan alınan ilaçlarla tedavi edilir.
Komplikasyonlar

Şerit solucanları nadiren bağırsak tıkanmasına neden olurlar.
Domuz kaynaklı şerit larvaları bağırsaktan çıkarak kalp, göz ve beyin dokularına yerleşip büyüyebilir. Bu duruma sistiserkoz denir. Beyindeki enfeksiyonlar felç veya diğer sinir sistemi rahatsızlıklarına neden olabilir.
Önlemler

Hastalığı önlemenin en etkili yöntemi çiğ ve az pişmiş et tüketiminden kaçınmaktır. Etler en az 5 dakika boyunca 60 C'den yüksek sıcaklıklarda pişirilmelidir. Gıdaları -4 C'den düşük soğukluklarda en az 24 saat dondurmak da şerit yumurtalarını öldürecektir.
Hastalığın yayılmasını önlemek için özellikle tuvalet kullanımından sonra eller iyice yıkanmalıdır.
Demir eksikliği anemisi

| Demir eksikliği anemisi |
| --- | --- |

Alyuvarlar
Uzmanlık: Hematoloji 
Demir eksikliği anemisi en sık görülen kansızlık tipidir, sideropenik anemi olarak da adlandırılır. Küçük alyuvara karakterize mikrositik anemilerin en büyük sebebidir.
Demir eksikliği anemisi, demirin yiyeceklerle alımının ya da bağırsaklardan emiliminin az olması sonucu hem yapısına fazla giremeyerek hemoglobin yapımının azalmasına sebep olmasıyla karakterize bir kansızlık türüdür.
Demir eksikliği sebepleri

Eksiklik fizyolojik olarak artan ihtiyacın karşılanamaması ya da kaybın artması ile ortaya çıkabilir. En sık nedenler:
Fizyolojik kan kayıpları
Patolojik kan kayıpları
Yetersiz kan alımı
Gıda demirinin yetersiz emilimi
Demir eksikliği sebepleri > Erişkinlerde

Kadınlarda fizyolojik kan kayıpları (menstruasyon):
Kadınlarda menstruasyon sonucunda aylık ortalama 30 ml kan kaybı olur. Kadınların %10-25'i de 60-80 ml'den fazla kan (bu da yaklaşık olarak 30–40 mg demir eder) kaybederler. Doğum kontrol yöntemleri bunu değiştirir. Örneğin doğum kontrol hapları azaltırken, Rahim içi araçlar artışa neden olur.
Demir eksikliği sebepleri > Hamilelik

Hamilelik sırasında demir gereksinimi artar ve günlük gereksinim giderek artarak son 3 ayda 3–7 mg düzeyine çıkar. Hamilelerde demir gereksinimi artarken alınan demir miktarı sabit kalır ve yeterli depo demiri olsa bile annede zamanla demir eksikliği ortaya çıkar. Hamile kadınlarda yapılan tetkiklerde eğer hemogramda hemoglobin 11 g'ın altında ise demir eksikliği anemisi tanısı konmalıdır. Bu durumda fetüs de etkilenecektir. Özellikle hemoglobin değeri 9 g'ın altına düşünce gebelik ile ilgili komplikasyon görülme riski artar.
Demir eksikliği sebepleri > Süt çocuğu ve oyun çocuğu

Sağlıklı ve normal doğum zamanında dünyaya gelmiş bir bebekte anne sütüyle beslendiği 4-6 aylarda demir rezervleri yeterlidir. Ancak sonrasında ek demir ihtiyacı ortaya çıkar.
Demir eksikliği sebepleri > Prematüre bebekler

Doğum anında hemoglobin düzeyleri normal olsa da depo demirleri yetersiz olduğu için demir eksikliği daha erken dönemde ortaya çıkar.
Demir eksikliği sebepleri > Gıda demirinin yetersiz emilimi

Emilim bozukluğuna yol açan hastalıkların başında çöliak hastalığı görülür. Bağırsak mukozasında, özellikle de incebarsakta oluşan patolojik değişiklikler  ve demir ile yüklü enterositlerin hızla artılımı ile kendini gösteren bir hastalıkdır. Bağırsak mukozal fonksiyonunda bozulma meydana gelir ve demir transportu bozulur. Mukozanın yenilenmesini temin için gliadin içermeyen gıdalar ile beslenme ve demir desteği gerekir.
Demir eksikliği sebepleri > Patolojik kan kayıpları

Demir tedavisi uygulanması için anlamlı olanlar kronik ve genellikle gizli olan kanamalardır. Bu tıp kanamalar genelde kadınlarda genital sistemden olsa da karşımıza en sık gastrointestinal kanamalar çıkar.
Demir eksikliği sebepleri > Kan verme

Kan veren kişilerde de yine aynı şekilde demir eksikliği ve sonuçta demir eksikliği anemisi ortaya çıkabilir. % de 15 g hemoglobin değerlerine sahip biri bir ünite kan verirse (yaklaşık 500 ml) 250 mg kadar demir kaybı olur. Adet gören kadınlarda bu bir defalık bağış dahii demir depolarının boşalmasına yol açabilecek iken yetişkin sağlıklı bir erkekte 3-4  kez kısa aralıklı kan verdikten sonra aynı durum ortaya çıkabilir. Serum ferritin düzeyi bakmak sureti ile gereğinde bu kişilerde tedavi almalıdır.
Demir eksikliği sebepleri > Yanlış ve yetersiz beslenme

Özellikle et yemeyen vejetaryen kişilerin gıdalar ile yeterli demir alamamaları ve bazı malabsorbsiyon hastalıklarında görülen yetersiz demir emilimi demir dengeleri eksiye götürür. Birçok zayıflama diyeti de demir açısından zayıftır.
Demir eksikliği sebepleri > Kronik böbrek yetmezliği

Kronik böbrek yetmezliği durumlarında ve bu yüzden sık sık dializ makinelerine bağlanan hastalarda demir bilançosu bozulur. Bu kişilerde diette et ve et ürünleri kısıtlanmıştır. Eritropoietin üretimi etkilenmiştir ve sonuçta ciddi anemiler görülür.
| --- | --- |
Sınıflandırma: DICD-10: D ICD-9-CM: 280 MeSH: D018798 DiseasesDB: 6947
Dış kaynaklar: eMedicine: med/1188
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNE: XX532366  BNF: cb12007525v (data)  LCCN: sh85068186  NLI: 987007560531905171
Cilt altı amfizem

| Cilt altı amfizem |
| --- | --- |

Cilt altı amfizemi olan bir hastanın Karın tomografisinde (oklar ile gösterilmiştir)
Uzmanlık: Acil tıp 
Belirtiler: Etkilenen dokularda dokunmayla ve oskültasyonla çıtırtı sesi ve hissi (Krepitasyon)  Havanın kaynağına bağlı göğüs, karın veya boyunda ağrı
Nedenleri: Fiziksel Travmalar, Enfenksiyonlar, Cerrahi Girişimler
Tanı: Görüntülemede Röntgende veya Tomografide cilt altı dokuda hava kabarcıkları
Ölüm: Kendisi mortal değildir . Neden olan durumlar mortal seyredebilmektedir
Cilt altı amfizem veya Cerrahi amfizem (SCE, SE), gaz veya havanın cilt altında dolaştığında oluşan bir bulgu ve hastalıktır.
Nedenleri

Fiziksel Travmalar:
Deri altı amfizeme neden olan durumlar hem künt travma hem de penetran travmadan kaynaklanabilir. SCE genellikle bıçaklama veya ateşli silah yaralanmasının sonucudur.
Enfenksiyonlar :
Hava, gazlı gangren gibi nekrotizan enfenksiyonlar nedeniyle cilt altında sıkışabilir. Subkutan amfizem ayrıca fournier gangreninin bir özelliği olarak kabul edilir.
Belirti ve Bulguları

Oluş nedenine bağlı boyun ağrısı, göğüs ağrısı ve karın ağrısı izlenebilir.
Etkilenen dokularda palpasyonda ve oskültasyonda krepitasyon bulgusu elde edilir.
Tanısı

Görüntülemede : Direkt grafi ya da Bilgisayarlı tomografide cilt altı dokuda hava kabarcıkları görülür.
Patofizyolojisi

Travma Tipi SCE : Travmayla doku bütünlüğünün bozulması sonucu havanın normalde bulunmadığı cilt altına ulaşmasıyla gerçekleşir. Plevrayı yırtmış kot kırıkları, toraks delici yaralanmaları, özafagus perforasyonları, basınçlı pnömotoraks gibi olaylarda hava akciğerlerden cilt altına geçer ve olayın şiddetine paralel olarak giderek yayılırMediastene yayılmış toraks patolojilerinde hava, mediasteni takiben kolayca boyun fasyaları arasında ilerleme imkânı bulur. Bazen bütün toraks duvarı, boyun, yüz ve göz kapaklarına yayılır..
Enfenksiyon Tipi SCE : Enfenksiyona neden olan bakterilerin fermentasyon yoluyla gaz üretmesinin bir sonucudur.
Prognoz

Deri altı dokusundaki havanın kendisi genellikle ölümcül bir tehdit oluşturmaz; az miktarda hava vücut tarafından geri emilir. Subkutan amfizeme neden olan pnömotoraks veya Pnömomediastinum (Diğer adı mediastinal amfizem), tıbbi müdahale ile veya tıbbi müdahale olmaksızın çözüldüğünde, cilt altı amfizem genellikle temizlenecektir. cilt altı amfizemi olan hastada pnömotoraks, hemotoraks, kosta kırıkları gibi ilave toraks patolojilerinin araştırılması şarttır. Yalnızca hasta mekanik ventilasyona bağlıysa ayrıca dikkat etmek gerekmektedir.
Tedavi

Neden olan durumlar yaşamsal risk oluşturabilen sorunlar olduğu için öncelikle potansiyel nedenleri araştırılıp çözümlenmeye çalışılır. Ciltaltı amfizemin kendisi ise neden olan durumdan bağımsız çoğunlukla iyi huyludur. Çoğunlukla, SCE'nin kendisinin tedaviye ihtiyacı yoktur (nadir olsa da tedavi edilen durumlar da vardır); ancak masif miktarda hava varsa nefes almayı engelleyebilir ve rahatsız edici olabilir.
Amfizemli bölge çok büyükse (masif) veya nadir vakalarda birkaç ciddi deri altı amfizem vakalarında, havayı serbest bırakmak için deri altı dokuya kateterler yerleştirilebilir. Gazı serbest bırakmak için deride küçük kesikler veya "üfleme delikleri" yapılabilir.
Nefes darlığı

| Nefes darlığı |
| --- | --- |
Diğer adlar: Dispne, solunum güçlüğü, nefessizlik

Uzmanlık: Göğüs hastalıkları
Dispne ya da nefes darlığı kişinin güçlükle nefes alıp vermesi halidir, yani nefes almada zorlanma demektir. Birçok hastalıkta görülebilen yaygın bir semptomdur. En sık görüldüğü tıbbi durumlardan bazıları; Anemi, yoğun egzersiz, kardiovasküler hastalıklar, hipertiroidi, obezite.
Nefes darlığının, kökeni somatik veya ruhsal olabilir. Solunum ritminin azalması veya çoğalması da, nefes darlığıyla birlikte ortaya çıkan rahatsızlıklardır. Pulmoner hipertansiyon gibi rahatsızlıkların belirtisi olabilir.
Akciğer hastalıkları > Obstriktif akciğer hastalıkları

Astım
Bronşit
KOAH
Kistik fibroz
Amfizem
Alerji nedeniyle larinks ödemi olması
Hookworm hastalığı (ankilostomiyazis)
Akciğer hastalıkları > Akciğer parankimi ve plevra hastalıkları > Enfeksiyonlar

Şarbon (etkeni: Bacillus anthracis)
Pnömoni
Akciğer hastalıkları > Akciğer parankimi ve plevra hastalıkları > Non-enfeksiyöz

Atelektazi
İnterstisyel akciğer hastalığı
Akciğer kanseri
Plevral efüzyon
Pnömokonyoz
Pnömotoraks
Pulmoner ödem
Sarkoidoz
Akciğer hastalıkları > Pulmoner vasküler hastalıklar

Pulmoner emboli
Pulmoner hipertansiyon
Superior vena cava sendromu
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Havayolu obstrüksiyonları

Larinks veya farinks kanseri
Pulmoner aspirasyon
Epiglottitis
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Diyafram bozuklukları

frenik sinir lezyonları
Polikistik karaciğer hastalığı
Diyafram tümörleri
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Göğüs hacmini azaltan durumlar

Kırık kaburga
Obesite
Hamilelik
Pektus ekskavatum
Skolyoz
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Kardiyovasküler sistem bozuklukları

Kardiyomiyopati
Konjenital kalp hastalığı
CREST sendromu
Kalp yetmezliği
İskemik kalp hastalığı
Malign hipertansiyon
Perikard bozulukları:
Kardiyak tamponad
Konstriktif perikadit
Perikardiyal efüzyon
Pulmoner ödem
Pulmoner emboli
Valvuler kalp hastalıkları
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Kan ve metazbolizma bozuklukları

Anemi
Hipotiroidi
Metabolik asidoz
Sepsis
Lösemi
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Solunumu etkileten kas ve sinirleri etkileyen bozukluklar

Amyotrofik lateral skleroz
Guillain-Barré sendromu
Multipl skleroz
Miyastenia gravis
Eaton-Lambert sendromu
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > Psikolojik durumlar

Anksiyete bozuklukları
Panik atak
Obsesif kompulsif bozukluk
Hipokondriya
Azalmış solunuma neden olan diğer durumlar > İlaçlar

Fentanil
Covid-19

COVID-19 hastalığının yaygın görülen semptomlarından birisi de nefes darlığıdır. Ciddi bir belirti olmakla beraber, kişinin COVID-19 pandemisi sebebiyle bu semptomu göstermesi halinde bir sağlık kuruluşuna başvurması hayati önem taşır.
Buyruk önyüklemesi

Bilgisayar mimarisinde, buyruk ön yüklemesi bekleme durumlarını azaltarak bir programın mikroişlemcide ki yürütmesinin hızlanmasını sağlayan bir tekniktir.
Modern işlemciler programların tutulduğu bellekten çok daha hızlıdır, bu durum programın barındırdığı buyrukların işlemciyi sürekli çalışır konumda tutacak kadar hızlı okunamaması anlamına gelmektedir. Bir önbellek eklemek gerekli buyruklara daha hızlı bir giriş olanağı sağlar.
Ön yükleme işlemcinin gerçekte ihtiyacı olmayan bir buyruğu, ana bellekten getirtmek istemesi durumudur. Buyruk ana bellekten geldiğinde, bir önbelleğe alınır. Bu buyruğa işlemcinin gerçekten ihtiyacı olması durumunda, istenen buyruğa önbellekten, buyruğun ana bellekten istenip getirilmesine nazaran, çok daha hızlı bir şekilde ulaşılabilir.
Programlar genel olarak  sıralı olarak yürütüldüğünden, buyrukların program sırasına uygun olarak ön yüklemesi yapılırsa başarım en iyi seviyede olacaktır. Alternatif olarak, ön yükleme karmaşık bir dallanma tahmini algoritmasının bir parçası olabilir, işlemci hesaplamanın sonucunu tahmin etmeye çalışır ve doğru buyrukları yakalar. Kendisine sadece belirli bir iş tahsis edilmiş bir donanımın(Grafik İşleme Birimi gibi) bulunması durumunda, işlemci doku eşlemi(texture mapping) işlemindeki alanda yerellikten faydalanabilir. Bu durumda ön yüklemesi yapılan veriler buyruklar değildir fakat doku elementleridir(texels), yani daha sonra kullanılması kuvvetle muhtemel olan adaylardır.
Intel 8086 (altı bayt) ve Motorola 68000 (dört bayt) ilk defa ön yüklemenin bazı formalarını kullanan popüler mikroişlemcilerdir.
Sistematik yanlılık

Sistematik yanlılık, sistemden kaynaklanan ve genelde sistematik hatalara yol açan bir önyargıdır. Zaman zaman sistemik yanlılık ile aynı anlamda kullanılır.
Sistematik (veya) rastgele

Sistematik önyargıya tipik bir örnek olarak, doğru yapılmayan kalibrasyon veya işaretleme hatasından dolayı gerçek sıcaklıktan her zaman üç derece daha soğuk gösteren bir termometre verilebilir. Buna karşın, gerçek sıcaklıktan her iki yöne doğru (±) rastgele beş derece farklı değerler gösteren bir termometre ise, rastgele hata'ya örnektir.
Bir kez fark edildikten ve boyutları bilindikten sonra sistematik önyargının telafisi kolaydır. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi, termometrenin her zaman gerçek sıcaklığın üç derece altında gösterdiği bilindiği için, tüm okunan değerlere üç derece ilave edilerek sistematik düzeltme yapılabilir. Diğer durumlarda ise, sistematik önyargıdan şüphelenilse ve hatta fark edilse bile, hatanın boyutlarını belirlemek mümkün olmadığı için düzeltme de yapılamaz. Rastgele hatalar bazen deneylerin tekrar edilmesi ve ortalama almak suretiyle azaltılabilir fakat bazı durumlarda tekrarlama operasyonu mümkün olmayabilir.
Sistematik önyargının varlığını ve nedenlerini fark etmek, bağımsız bir bilgi kaynağı yoksa zor olabilir, zira rastgele hataların sonucu olan yüksek saçınımlı değerler kavramının kendisi, önyargılı bir sistemin doğru olmayan fakat uyumlu sonuçlarından daha dikkate değerdir.
Sistematik önyargı aynı zamanda; sistemin, kararlı, kasıtlı ve planlanmış insanî etkiler neticesinde önyargı ürettiği anlamına da gelebilir.
Sıcak çarpması

| Sıcak çarpması |
| --- | --- |
Uzmanlık: Acil tıp 
Sıcak çarpması, aynı zamanda güneş çarpması olarak da bilinen bu tıbbi durum çevresel koşullar nedeniyle ısıya maruz kalınması ve termoregülasyon eksikliği nedeniyle vücut sıcaklığının 40,6 °C'nin üzerine çıktığı hipertermi olarak tanımlanan ciddi bir ısıya bağlı hastalıktır. Vücut sıcaklığının homeostaz noktasından fizyolojik nedenlerle yükselmesi olan ateşten farklıdır. Önleyici tedbirler çok miktarda soğuk sıvı almak ve parketmiş araçların içi gibi kısa sürede aşırı ısınabilen ve havalandırılmayan ortamlardan yani aşırı sıcak ve nemden uzak durmaktır. Tedavisi, fiziksel olarak vücudun sıcaklığının düşürülmesini gerektirir.
Belirtileri

Sıcak çarpması genellikle 40,6 °C'nin üzerinde bir vücut sıcaklığı ile birlikte oryantasyon bozukluğu ve terleme eksikliği ile kendini gösterir. Sıcak çarpmasından önce kişide baş dönmesi, zihin bulanıklığı, baş ağrısı ve hâlsizlik gibi ısı bitkinliği belirtileri gösterir. Eğer sıcak çarpması kişi uyurken olursa semptomları fark etmek daha zordur. Ancak efor kaynaklı sıcak çarpmasında etkilenen kişi aşırı derece terleyebilir. Özellikle küçük çocuklar nöbet geçirebilir. Sıcak çarpması bilinç kaybı, organ yetmezliği ve ölümle sonuçlanabilir.