Aşölyen
Tarihlendirme

Taş alet üretiminin incelenmesinde takvimsel tarihler ve sıralı kronolojik diziler genellikle bir veya birden fazla jeolojik teknikle yapılır, bunlar arasında radyometrik tarihlendirme, genellikle potasyum-argon tarihlendirmesi ve manyetostratigrafi yer alır. Etiyopya'daki Aşölyen el baltaları, volkanik kül içeren yatakların radyometrik tarihlendirilmesiyle yaklaşık 1,5 milyon yıl öncesine tarihlenmiştir. Güney Asya'da bulunan Aşölyen aletlerin de yaklaşık 1,5 milyon yıl öncesine tarihlendiği keşfedilmiştir. Güney Asya'da bulunan Aşölyen aletler de yaklaşık 1,5 milyon yıl öncesine tarihlenmiştir. Ancak, 2003 yılında Kenya'nın Batı Turkana bölgesinden Aşölyen örnekleri tanımlanmış ve manyetostratigrafi yöntemiyle yaklaşık 1,76 milyon yıl öncesine tarihlenmiştir. Ayrıca, 2023 yılında Etiyopya'dan yapılan taş buluntuların 1,95 milyon yıl öncesine tarihlendiği bildirilmiştir.
Aşölyen aletlerini kullanan ilk tür, yaklaşık 1,8 milyon yıl önce ortaya çıkan Homo ergaster olabilir (tüm araştırmacılar bu resmi ismi kullanmaz ve bunun yerine Homo ergaster'leri erken Homo erectus olarak adlandırmayı tercih ederler). Ancak, Homo ergaster'in erken Aşölyen aletlerini yapan tek tür olup olmadığını kesin olarak bilmek imkansızdır, çünkü bu dönemde Homo habilis gibi diğer hominin türleri de Doğu Afrika'da yaşamaktadır.
Jeolojik tarihlendirme ile yapılan sedimanter yataklar üzerinde yapılan çalışmalara göre, Aşölyen, Afrika'da ortaya çıkmış ve yaklaşık 1,5 milyon yıl ile 800 bin yıl önce arasında Asya, Orta Doğu ve Avrupa'ya yayılmıştır. Bireysel bölgelerde bu tarihlendirme oldukça hassaslaşabilir; örneğin, Avrupa'da Aşölyen kültürün kıtaya yaklaşık 500.000 yıl önce ulaşmadığı düşünülüyordu. Ancak, daha yeni araştırmalar, İspanya'dan gelen el baltalarının 900.000 yıldan daha eski olduğunu göstermiştir.
Bağıl tarihlendirme teknikleri (teknolojinin zaman içinde ilerlediği varsayımına dayalı olarak), Aşölyen aletlerinin daha önceki, daha ilkel alet yapım yöntemlerinin ardından geldiğini öne sürer. Ancak, erken tarih öncesi taş işleme endüstrilerinde önemli bir kronolojik örtüşme vardır ve bazı bölgelerde, Aşölyen alet kullanan grupların, daha az gelişmiş endüstriler olan Clactonian ile aynı dönemde var olduklarına dair kanıtlar bulunmaktadır. Ayrıca, bu grupların daha sonra daha gelişmiş olan Musteryen endüstrisiyle de aynı dönemde yaşadığına dair bulgular mevcuttur. Bu nedenle, Aşölyen'i net bir şekilde tanımlanmış bir dönem olarak görmek veya belirgin bir sıralamanın parçası olarak değerlendirmek yerine, özellikle erken tarih öncesi dönemde başarılı bir şekilde gelişen bir alet yapım tekniği olarak görmek önemlidir. Aşölyen tekniklerinin geniş coğrafi yayılımı, adı zorlaştırır çünkü bu teknik, benzer bir tema üzerinde pek çok bölgesel varyasyonu temsil eder. Aşölyen terimi, modern anlamda ortak bir kültürü temsil etmez; aksine, Eski Dünya'nın büyük bir kısmında paylaşılan, taş alet yapımında kullanılan temel bir yöntemdir.
İlk Aşölyen toplulukları, genellikle pek çok Oldovan tarzı yonga ve çekirdek formu içerir ve kesin olarak Aşölyen'in bu daha eski endüstriden geliştiği söylenebilir. Aşölyen kültür, Afrika ve Yakın Doğu'da 175-166 bin yıl önce, Avrupa'da 141-130 bin yıl önce ve Asya'da 57-53 bin yıl önce sona ermiştir.