stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Litvanya
Demografi > Eğitim

Litvanya Anayasası, öğrencilerin 16 yaşında tamamladıkları on yıllık eğitimi zorunlu kılar ve başarılı öğrenciler için ücretsiz kamu yükseköğretimi garantisi verir. Eğitim ve Bilim Bakanlığı, ulusal eğitim politikalarını ve hedeflerini belirleyerek bu politikaların Seimas'ta oylanmasını sağlar. Yasalar yükseköğretim, mesleki eğitim, hukuk ve bilim, yetişkin eğitimi ve özel eğitim standartlarına ilişkin genel hükümlerle uzun vadeli eğitim stratejisini düzenler. 2016 yılında GSYİH'nin %5,4'ü veya toplam kamu harcamalarının %15,4'ü eğitime ayrılmıştır.
Dünya Bankası'na göre, Litvanya'da 15 yaş ve üzeri nüfusun okuryazarlık oranı %100'dür. Okul devam oranları AB ortalamasının üzerindedir ve okul terk oranı AB'ye kıyasla daha düşüktür. Eurostat verilerine göre Litvanya, ortaöğretim mezuniyet oranında %93,3 ile AB ülkeleri arasında önde gelir. OECD verilerine göre Litvanya, yükseköğretim mezuniyet oranında dünyada ilk beş ülke arasında yer alır. 2016 itibarıyla, 25-34 yaş grubundaki nüfusun %54,9'u ve 55-64 yaş grubundaki nüfusun %30,7'si yükseköğretimi tamamlamıştır. STEM (fen, teknoloji, mühendislik ve matematik) alanlarında yükseköğretim mezunlarının oranı %29 iken iş, yönetim ve hukuk alanlarında bu oran %25'dir ve her iki oran da OECD ortalamasının üzerindedir.
Litvanya'nın modern eğitim sisteminde çeşitli yapısal sorunlar bulunur. Yetersiz finansman, kalite sorunları ve azalan öğrenci nüfusu en yaygın olanlarıdır. Litvanya'daki öğretmen maaşları, AB içinde en düşük seviyededir ve bu durum, 2014, 2015 ve 2016 yıllarındaki ulusal öğretmen grevlerinin temel sebebidir. Yükseköğretim sektöründeki maaşlar da düşük olup birçok profesör gelirlerini artırmak için ikinci bir işte çalışmaktadır. 2010 PISA raporu, Litvanya'nın matematik, fen bilgisi ve okuduğunu anlama oranının OECD ortalamasının altında olduğunu göstermiştir. 2015 PISA raporu da bu bulguları doğrulamıştır. 2005 ve 2015 yılları arasında 6-19 yaş arası nüfus %36 oranında azalmıştır. Bu durum, öğrenci-öğretmen oranını düşürürken öğrenci başına harcamaları artırmakta, kırsal alanlardaki okulların yeniden yapılanma ve birleşme süreçlerine girmesine neden olmaktadır. Diğer Baltık ülkelerinde olduğu gibi, Litvanya'da da yükseköğretim mezunlarının fazlalığı ve ikinci dil konuşabilen insan sayısının fazla olması beyin göçüne yol açmaktadır.
2008 itibarıyla Litvanya'da 15 devlet ve 6 özel üniversite ile 16 devlet ve 11 özel üniversite bulunmaktaydı. Vilnius Üniversitesi, Kuzey Avrupa'nın en eski üniversitelerinden biri olup Litvanya'nın en büyük üniversitesidir. Kaunas Teknoloji Üniversitesi, Baltık Devletleri'nin en büyük teknik üniversitesi ve Litvanya'nın ikinci büyük üniversitesidir. Maliyetleri azaltmak ve azalan lise öğrenci sayısına uyum sağlamak amacıyla, Litvanya parlamentosu ülkedeki üniversite sayısını azaltma kararı aldı. 2018 yılı başlarında Litvanya Eğitim Bilimleri Üniversitesi ve Aleksandras Stulginskis Üniversitesi, Vytautas Magnus Üniversitesi ile birleştirildi.
Kültür > Litvanca

Ana madde: Litvanca
Bir rahip ve sözlük yazarı olan Konstantinas Sirvydas 17. yüzyılda Litvanca üzerine çalışmaları ile bilinir.
Jonas Jablonskis - "standart Litvancanın babası" olarak bilinir
Litvanca (lietuvių kalba), Litvanya'nın resmî dili olup Avrupa Birliği'nin de resmî dillerinden biridir. Litvanya'da yaklaşık 2,96 milyon kişi anadili olarak Litvanca konuşurken yurtdışında bu sayı yaklaşık 200 bindir.
Baltık dillerinden biri olan Litvanca, Letonca ile yakından ilişkilidir ve Latin alfabesinin uyarlanmış bir versiyonuyla yazılır. Dilbilim açısından en az değişimi yaşayan Hint-Avrupa dili olarak kabul edilen Litvanca, birçok Proto Hint-Avrupa özelliğini korumaktadır. Bu yüzden Litvanca çalışmaları, karşılaştırmalı dilbilim ve Proto Hint-Avrupa dilinin yeniden yapılandırılmasında önemli bir rol oynar. Franz Bopp, August Schleicher, Adalbert Bezzenberger, Louis Hjelmslev, Ferdinand de Saussure, Winfred P. Lehmann, Vladimir Toporov gibi tanınmış dilbilimciler, Litvanca hakkında çeşitli çalışmalar yapmıştır.
Litvancanın iki ana lehçesi bulunmaktadır: Aukštaitija lehçesi ve Samogit lehçesi. Aukštaitija lehçesi Litvanya'nın merkezi, güney ve doğu bölgelerinde yaygınken Samogit lehçesi batı bölgesinde kullanılmaktadır. Kendine özgü birçok kelime barındıran Samogit lehçesi bazı dilbilimciler tarafından ayrı bir dil olarak da değerlendirilmektedir. Günümüzde bu iki lehçe arasındaki en belirgin fark, vurgulu ve vurgusuz iki ünlü olan "uo" ve "ie"nin farklı telaffuzudur.
Yazılı Litvanya dilinin temelleri, 16. ve 17. yüzyıllarda Litvanyalı soylular ve bilim insanları tarafından atılmıştır. Bu kişiler Litvancanın gelişimine katkıda bulunmuş, sözlükler yazmış ve eserler yayımlamıştır. Mikalojus Daukša, Stanislovas Rapolionis, Abraomas Kulvietis, Jonas Bretkūnas, Martynas Mažvydas, Konstantinas Sirvydas ve Simonas Vaišnoras-Varniškis bu isimlerden bazılarıdır. Litvancanın ilk dil bilgisi kitabı olan Grammatica Litvanica, 1653 yılında Danielius Kleinas tarafından Latince olarak basılmıştır.
Jonas Jablonskis'in çalışmaları, Litvanya edebiyatının lehçelerden standart dile geçişinde önemli bir rol oynamaktadır. Çalışmalarından elde ettiği materyallerin toplandığı 20 ciltlik Akademik Litvanca Sözlüğü günümüzde hâlâ araştırmalar ve metin düzenlemelerinde kullanılmaktadır. Jablonskis, Litvanca alfabesine "ū" harfini de kazandırmıştır.
Kültür > Mimari

Ayrıca bakınız: Litvan tarzı
Litvanya, mimarlık alanındaki başarılarıyla tanınan birçok ünlü mimara ev sahipliği yapmıştır. Johann Christoph Glaubitz, Marcin Knackfus, Laurynas Gucevičius ve Karol Podczaszyński, 17. ve 19. yüzyıllar arasında Barok ve neoklasik mimari akımlarını Litvanya'ya ulaştıran önemli isimlerdendir. Vilnius, Doğu Avrupa'da Barok mimarisinin başkenti olarak kabul edilmekte olup etkileyici nitelikte birçok Barok kilise ve yapı barındıran Vilnius Eski Şehri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır.
Litvanya aynı zamanda çok sayıda kalesi ile de dikkat çeker. Ülkede yaklaşık yirmi adet kale bulunmaktadır. Bunlardan bazıları yeniden inşa edilmek zorunda kalmış, bazıları ise kısmen ayakta kalmıştır. Birçok Litvan asilzadenin tarihî sarayları ve malikaneleri günümüze kadar ulaşmış ve restore edilmiştir. Köy yaşamı Görkemli Vytautas zamanlarından beri sürmekte olup Zervynos ve Kapiniškiai gibi birçok etnografik nitelikte köy bulunmaktadır. Rumšiškės, eski etnografik mimarinin korunduğu bir açık hava müzesidir.
İki savaş arası dönemde Litvanya'nın geçici başkenti Kaunas'ta Art Deco ve Litvanya Ulusal Romantizmi tarzında binalar inşa edilmiştir. Avrupa Mirası Etiketi ile ödüllendirilmiş bu binalar, Avrupa'da Art Deco'nun en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Kültür > Sanat ve müzeler

Litvanya Sanat Müzesi 1933 yılında kurulmuş olup ülkenin en büyük sanat koruma ve sergileme merkezidir. Bu müze dışında önemli diğer müzeler arasında koleksiyonunun büyük bir kısmını kehribar eserlerin oluşturduğu Palanga Kehribar Müzesi, 20. ve 21. yüzyıl Litvanya sanatını sunan Ulusal Sanat Galerisi ile Litvanya arkeolojisi, tarihi ve etnik kültürünü sergileyen Ulusal Litvanya Müzesi bulunur. 2018 yılında, modern ve çağdaş Litvanya sanatına adanmış MO Müzesi ile Litvan sanat mirası ve eserlerini sergileyen Tartle adında iki özel müze açılmıştır.
20. yüzyılın başında Litvanya'nın önde gelen bestecisi olarak kabul edilen Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875-1911) Litvanya Ulusal Sanat Müzesi'nde bulunan 300'den fazla tablonun ressamıdır. 1975 yılında keşfedilen 2420 Čiurlionis asteroidi de onun başarılarına ithafen adlandırılmıştır. M. K. Čiurlionis Ulusal Sanat Müzesi ve Litvanya'nın tek askerî müzesi olan Görkemli Vytautas Savaş Müzesi Kaunas şehrinde yer almaktadır. 18. ve 19. yüzyılların önde gelen Litvanyalı ressamları arasında Franciszek Smuglewicz, Jan Rustem, Józef Oleszkiewicz ve Kanuty Rusiecki bulunmaktadır.
Kültür > Tiyatro

Litvanya, ülke içinde ve dışında tanınan birçok ünlü tiyatro yönetmenine ev sahipliği yapmaktadır. Bu yönetmenlerden biri de Oskaras Koršunovas'tır. Kendisi kırktan fazla özel ödül kazanmış olup en prestijli ödüllerinden biri İsveç Komutanı Büyük Haç: Kutup Yıldızı Nişanı'dır.
Litvanya'nın en ünlü tiyatroları Vilnius, Kaunas, Klaipėda ve Panevėžys şehirlerinde yer almaktadır. Bu tiyatrolar arasında Litvanya Ulusal Drama Tiyatrosu, Vilnius'taki Keistuolių teatras (Tuhaflar Tiyatrosu), Kaunas Devlet Drama Tiyatrosu, Oskaras Koršunovas Tiyatrosu, Klaipėda Drama Tiyatrosu, Gytis Ivanauskas Tiyatrosu, Panevėžys'deki Miltinis Drama Tiyatrosu, Bebek Tiyatrosu ve Vilnius Eski Tiyatrosu bulunmaktadır.
Ülkede Sirenos (Sirenler), TheATRIUM ve Nerk į teatrą (Tiyatroya dal) gibi tiyatro festivalleri de düzenlenmektedir. Litvan tiyatro dünyasında öne çıkan isimler arasında yönetmenler Eimuntas Nekrošius, Jonas Vaitkus, Cezaris Graužinis, Gintaras Varnas, Dalia Ibelhauptaitė ve Artūras Areima; oyuncular arasında ise Dainius Gavenonis, Rolandas Kazlas, Saulius Balandis, Gabija Jaraminaitė gibi birçok sanatçı bulunmaktadır.
COVID-19 pandemisi tüm dünyada olduğu gibi Litvanya'da da dijital iletişim ve tiyatro alanında önemli değişikliklere sebep olmuştur. Litvanya Ulusal Drama Tiyatrosu, kısıtlamalar nedeniyle sahne performanslarını durdurmak zorunda kalmış, dijital platformlar üzerinden seyirciyle buluşma yoluna gitmiştir. Benzer şekilde Kaunas Devlet Drama Tiyatrosu ise Teatras Onl1ne TV platformu aracılığıyla çevrimiçi performanslar sunarak izleyicilere yeni bir dijital tiyatro deneyimi sağlamıştır.
Kültür > Sinema

28 Temmuz 1896'da Thomas Edison'ın canlı fotoğraf çekim seansı Vilnius Üniversitesi Botanik Bahçesi Konser Salonu'nda gerçekleştirildi. Bir yıl sonra, Amerikan filmleri, ses sağlayan özel fonograf kayıtlarıyla birlikte gösterilmeye başlandı. 1909'da Litvanya sinemasının öncülerinden Antanas Račiūnas ve Ladislas Starevich ilk filmlerini yayımladılar. Račiūnas'ın Litvanya manzaralarını kaydettiği filmler, yurt dışında yaşayan Litvan Amerikalılar arasında büyük ilgi gördü. 1925'te Pranas Valuskis, Litvan kitap kaçakçılarını konu alan Naktis Lietuvoje (Litvanya'da Gece) adlı filmi çekti ve bu film Hollywood'da Litvanya'ya ait bir iz bırakan ilk yapım oldu. 1965'te Birutė Pūkelevičiūtė [lt] tarafından yapımcılığı üstlenilen ve Grimm Kardeşler'in masallarından esinlenen Aukso žąsis (Altın Kaz) dönemin en önemli Litvan-Amerikalı filmi olarak kabul edildi.
1940 yılında Kaunas'ta açılan Romuva Sineması günümüzde halen faaliyette olan Litvanya'nın en eski sinemasıdır. Devletin işgal altında olduğu dönemde sinema çoğunlukla Sovyet propagandasının yayılması amacıyla kullanılmaktaydı. Almantas Grikevičius, Gytis Lukšas, Henrikas Šablevičius, Arūnas Žebriūnas ve Raimondas Vabalas gibi yönetmenler Sovyet işgali dönemindeki baskılara rağmen yine de Litvanya sineması için değerli kabul edilen filmler üretmeyi başarmışlardır. Bağımsızlığın yeniden kazanılmasından sonra Šarūnas Bartas, Audrius Stonys, Arūnas Matelis, Audrius Juzėnas, Algimantas Puipa, Janina Lapinskaitė [lt], Dijana ve eşi Kornelijus Matuzevičius uluslararası film festivallerinde önemli başarılar elde etmişlerdir.
2018 yılında Litvanya'da toplam 4.265.414 adet sinema bileti satılmış ve ortalama bilet fiyatı ise 5,26€ olarak kaydedilmiştir.
Kültür > Müzik > Rock ve protest müzik

1944'te Sovyetler Birliği'nin Litvanya'yı yeniden işgal etmesinden sonra Sovyet sansürü Litvanya'daki tüm sanatsal ifadeleri sıkı bir şekilde kontrol altında tuttu. Rejimi eleştiren her türlü davranış anında cezalandırılmaktaydı. 1965 civarında Kaunas'ta Kertukai, Aitvarai ve Nuogi ant slenksčio, Vilnius'ta ise Kęstutis Antanėlis, Vienuoliai ve Gėlių Vaikai gibi ilk yerel rock grupları sahneye çıkmaya başladı. Doğrudan ifade özgürlüğü olmayan Litvanyalı sanatçılar, vatansever Roko Marşai etkinlikleri düzenleyerek şarkılarındaki metaforlar aracılığıyla düşüncelerini ifade etmekyeydiler. Bu metaforlar halk tarafından kolayca anlaşılırdı. Postmodernist rock grubu Antis ve vokalisti Algirdas Kaušpėdas, Sovyet rejimini metaforlar aracılığıyla alaya alan sanatçılar arasında öne çıkmaktaydı. Örneğin Zombiai (Zombiler) adlı şarkıda grup, Kızıl Ordu askerlerini ve Ukmergė'deki askerî üssü dolaylı yoldan eleştirmekteydi. Vytautas Kernagis'in Kolorado vabalai (Kolorado böcekleri) şarkısında da şarkıda geçen Kolorado böcekleri, Aziz Yorgi kurdeleleriyle süslenmiş Sovyetleri simgeliyordu.
Bağımsızlığın ilk yıllarında rock grubu Foje büyük bir popülerlik kazandı ve konserlerine on binlerce izleyici çekti. 1997'de grubun dağılmasından sonra vokalist Andrius Mamontovas tanınmış Litvanyalı sanatçılardan biri olarak kalmaya devam etti ve çeşitli hayır etkinliklerinde aktif rol aldı. Marijonas Mikutavičius, gayriresmî Litvanya spor marşı Trys milijonai (Üç milyon) ve EuroBasket 2011'in resmî marşı Nebetyli sirgaliai (İngilizce versiyonu Celebrate Basketball) şarkılarını yazmasıyla ünlüdür.
Kültür > Mutfak

Ana madde: Litvan mutfağı
Litvanya mutfağı, ülkenin serin ve nemli kuzey iklimine uygun ürünler sunar. Yerel olarak arpa, patates, çavdar, pancar, yeşillikler, meyveler ve mantarlar yetiştirilir. Kıyı bölgelerinde balık yemekleri oldukça popülerdir. Litvanya iklim ve tarım uygulamaları açısından Kuzey Avrupa ile benzerlik gösterse de uzun ve zorlu tarihinin getirdiği çeşitli etkilerle kendine özgü bir mutfak kültürü geliştirmiştir.
Süt ürünleri geleneksel Litvanya mutfağında önemli bir yere sahiptir. Beyaz lor peyniri (varškės sūris), lor (varškė), ekşi süt (rūgpienis), ekşi krema (grietinė), tereyağı (sviestas) ve ekşi krema tereyağı kastinis gibi ürünler öne çıkar. Geleneksel et ürünleri genellikle baharatlı, olgunlaştırılmış ve tütsülenmiştir. Tütsülenmiş sosisler (dešros), domuz yağı (lašiniai), skilandis ve tütsülenmiş jambon (kumpis) bu kategoride yer alır. Boletus çorbası (baravykų sriuba), lahana çorbası (kopūstų sriuba), bira çorbası (alaus sriuba), süt çorbası (pieniška sriuba) ve soğuk pancar çorbası (šaltibarščiai) gibi çorbalar da günlük besinin önemli bir parçasıdır. Tatlı su balıkları, ringa balığı, yabani meyveler, mantarlar ve balın yemeklerde kullanımı günümüzde de oldukça yaygındır.
Çavdar ekmeği, Litvanya'nın en eski ve temel gıda ürünlerinden biridir ve günlük öğünlerin vazgeçilmezidir. Ekmeğin aile törenlerinde ve tarımsal seremonilerde önemli bir yeri vardır.
Litvanyalılar ve bir zamanlar Litvanya Büyük Dükalığı'nın parçası olan diğer uluslar birçok ortak yemek ve içeceği paylaşır. Alman gelenekleri, Litvan mutfağını etkileyerek kugel (veya kugelis) adlı patates yemeği ve patates sosisleri (vėdarai) gibi patates ve çeşitli domuz yemeklerini tanıtmıştır. Ağaç şekilli Šakotis de bunlar arasındadır. Litvan mutfağına en egzotik etki ise Doğu (Karaim) mutfağından gelmiştir ve kibinai Litvanya'da oldukça popülerdir. Litvanyalı soylular genellikle kendilerine Fransız aşçılar tutardı. Fransız mutfağının etkisi de bu şekilde Litvanya'ya taşınmıştır.
Baltlar, binlerce yıldır bal şarabı (midus) tüketmiştir. Bira (alus) ise en yaygın alkollü içecektir. Litvanya uzun geçmişli bir çiftlik birası geleneğine sahiptir ve bu gelenek ilk olarak 11. yüzyıl vakayinamelerinde bahsedilmiştir. Çiftlik birası üretimi, Litvanya'da diğer yerlere nazaran daha iyi korunmuş ve bu sayede ülkede benzersiz çiftlik geleneklerinden ticari bira kültürü geliştirilmiştir. 2015 yılında 32'si küçük bira fabrikası olmak üzere 75 aktif bira fabrikası bulunan Litvanya, Avrupa'da kişi başına bira tüketiminde ilk 5'te yer almıştır. Son yıllarda Litvanya'daki küçük bira endüstrisi büyüme göstermiş ve Vilnius dahil diğer bölgelerde bu biralara odaklanan birçok bar açılmıştır.
Litvanya'dan sekiz restoran White Guide Baltic Top 30 listesinde yer almaktadır. Ülkedeki en iyi yerel mekânları ise yerel "30 geriausių restoranų" rehberi listelemektedir. Litvanya restoranları 13 Haziran 2024'te Michelin Rehberi'nde yer almaya başlamıştır.
Kültür > Medya

Litvanya Anayasası, ifade ve basın özgürlüğünü güvence altına alır ve hükûmet de genellikle bu haklara saygı gösterir. Bağımsız basın, etkin bir yargı sistemi ve işleyen bir demokratik siyasi yapı, bu özgürlüklerin korunmasına katkıda bulunur. Bununla birlikte anayasadaki ifade özgürlüğü tanımı ulusal, ırksal, dinî veya sosyal nefreti, şiddeti ve ayrımcılığı teşvik eden eylemleri, iftirayı ve dezenformasyonu kapsamamaktadır. Sovyet veya Nazi Almanya'sının Litvanya veya vatandaşlarına karşı işlediği suçları inkâr etmek ya da küçümsemek, soykırımı, insanlığa karşı işlenen suçları veya savaş suçlarını reddetmek suç sayılmaktadır.
2021 yılında Litvanya'da en çok satan ulusal günlük gazeteler Lietuvos rytas (%5,4), Vakaro žinios [lt] (%3,2) ve Kauno diena (%2,9) olarak öne çıkmıştır.. Haftalık gazeteler arasında Savaitė [lt] (%16,5), Žmonės [lt] (%8,4), Prie kavos (%4,1), Savaitgalis (%3,9) ve Verslo žinios (%3,2) en çok tercih edilenlerdi.
Aynı yıl en popüler ulusal televizyon kanalları TV3 (%34,6), LNK (%32,3), Litvanya Ulusal Radyo ve Televizyonu (%31,6), BTV (%17,3), Lietuvos rytas TV (%16,2) ve TV6 (%15,3) olmuştur.
Radyo istasyonları arasında ise M-1 (%14,5), Lietus (%12,7), Radiocentras (%9,1) ve LRT Radijas (%8,5) en çok dinlenenler arasındaydı.
Kültür > Resmî tatiller ve festivaller

Litvanya'nın bin yıllık tarihine bağlı olarak iki millî bayramı bulunmaktadır. Bunlardan ilke 6 Temmuz'da kutlanan Devlet Günü'dür. Mindaugas'ın 1253'te Litvanya Kralı olarak taç giymesinin yıl dönümü sebebiyle bu tarih seçilmiştir. İkinci millî bayram ise modern Litvanya devletinin kuruluşunun kutlandığı 16 Şubat Litvanya Devletinin Yeniden Kuruluş Günü'dür. Bu tarih, 1918'de Rusya ve Almanya'dan bağımsızlık ilanının yapıldığı gündür.
Önceleri Rasos olarak bilinen Joninės [en], kökenleri paganizme dayanan bir gündönümü tatilidir.
2018 itibarıyla Litvanya'da 13 resmî tatil günü bulunmaktadır.
Kaziuko mugė, 17. yüzyılın başlarından beri her yıl düzenlenen ve Aziz Casimir'in ölüm yıl dönümünün anıldığı bir fuardır. Bu etkinlik Letonya, Rusya ve Polonya gibi ülkelerden binlerce ziyaretçiyi ve birçok zanaatkarı bir araya getirir. Diğer önemli festivaller arasında Vilnius Uluslararası Film Festivali, Kaunas Şehir Günü, Klaipėda Deniz Festivali, Mados infekcija, Vilnius Kitap Fuarı, Vilnius Maratonu, Devilstone Open Air, Apuolė 854 ve Büyük Žemaičių Kalvarija Festivali bulunmaktadır.
Barok müzik

Evaristo Baschenis, Çalgılar, 17. yüzyıl ortasında
Barok müzik (UK /bəˈrɒk/ veya US /bəˈroʊk/), Batı Avrupa kökenli yaklaşık 1600 ile 1750 yılları arasında Batı klasik müziği'nin bir dönemi veya tarzıdır. Bu dönemi Rönesans müzik dönemi izledi, ardından Klasik dönem takip etti ve galant stili Barok ve Klasik dönemler arasındaki geçişi sağladı. Barok dönemi üç ana aşamaya ayrılmıştır: erken, orta ve geç. Zamanla örtüşecek şekilde bu üç dönem, geleneksel olarak 1580'den 1650'ye, 1630'dan 1700'e ve 1680'den 1750'ye dek olan süreçleri kapsar. Barok müzik, "klasik müzik" kanonu'nun önemli bir bölümünü oluşturur ve şu anda yaygın olarak çalışılmakta, çalınmakta ve dinlenmektedir.
Etimoloji ve tanım

"Barok" terimi, "şekilsiz inci" anlamına gelen Portekizce "barroco" kelimesinden gelir.
Jean Jacques Rousseau'ya göre "barok müzik, armoninin açık seçik olmadığı, modülasyonlar ve uyumsuzlukla dolu entonasyonları güç ve hareketi zor olan müziktir". Yapı sanatı ile ilgili ilk tanımla 1788 yılında Encyclopédie méthodique'te karşılaşılmaktadır: "Mimarlıkta barok, tuhaflığın bir nüansıdır". Öyle anlaşılıyor ki bu isim, dönemin başlangıcında resim ve heykel çalışmalarındaki değişikliklere gösterilen şaşırmış reaksiyon sonucu çıkmıştır.
Barok müzik dönemi eserleri batı klasik müziği içinde çok önemli bir yer almakta ve dönemimizde de popüler olarak çalınmakta ve dinlenmektedir.
Barok müzik dönemi Johann Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Jean-Baptiste Lully, Arcangelo Corelli, Claudio Monteverdi, Jean-Philippe Rameau ve Henry Purcell gibi bestecilerin eserlerini kapsamaktadir. Barok müzik dönemi müzikteki başlıca büyük yeniliği "fonksiyonel tonalite" kavramının çok geliştirilmesindedir. Bu dönemdeki besteciler ve çalgıcılar çok daha ayrıntılı ve incelikli müziksel süsler uygulamaya başlamışlar; müziksel notasyon şeklini değiştirmişler ve müziksel çalgıları yeni teknikler kullanarak çalmaya başlamışlardır. Barok müziği döneminde müziksel çalgılarla müzik icra edilmesinin ebadı, kapsam genişliği ve karmaşıklığı artmıştır. Barok müzik dönemi opera görsel sanatının kurulup, geliştirilip ve yaygınlaştırılması dönemidir. Bugün kullanılan müzik terimleri ve kavramlarının çoğunluğu barok müzik doneminde ortaya çıkartılmış ve o zamandan beridir kullanılagelmiştir.
Bibliyografya

Palisca, Claude V. (1989), "'Baroque' as a Music-Critical Term",  Georgia Cowart (Ed.), French Musical Thought, 1600–1800 (İngilizce), Ann Arbor: UMI Research Press, ss. 7-22, ISBN 978-0-8357-1882-0
Palisca, Claude V. (2001), "Baroque", Grove Music Online (İngilizce), doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.02097, 24 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 24 Ocak 2022
Mackay, Alison; Craig Romanec (2007). "Baroque Guide" (PDF). Tafelmusik. 7 Aralık 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2022.
1640'ta Claudio Monteverdi
Perikles

Aynı adlı tiyatro oyunu için Perikles (oyun) sayfasına bakınız.
| Perikles (Περικλῆς) |
| --- | --- |

Doğum: M.Ö. 495 Atina, Yunanistan
Ölüm: M.Ö. 429 Yunanistan
Bağlılığı:  Yunanistan
Rütbesi: Strategos (General)
Çatışma/savaşları: Samos Muharrebesi (MÖ 440–439)  İkinci Kutsal Savaş (MÖ 440) Sikyon ve Acarnania bölgelerinde yapılan savaşlar (MÖ 458) Gelibolu'nun Barbarlardan geri alınması (MÖ 447) Bizantion Kuşatması (MÖ 438) Peloponez Savaşı (MÖ 431-404)

Perikles (Grekçe: Περικλῆς; y. MÖ 495 – 429), Atina'nın Altın Çağı sırasında yaşamış Yunan politikacı ve generaldir. Antik Atina siyasetinde, özellikle Grek-Pers Savaşları ve Peloponez Savaşı arasında, öne çıkmış ve etkili olmuştur. Dönemin tarihçisi Thukydides tarafından "Atina'nın ilk vatandaşı" olarak nitelendirilmiştir. Perikles, Delos Birliği'ni bir Atina imparatorluğuna dönüştürmüş ve Peloponez Savaşı'nın ilk iki yılında vatandaşlarına liderlik etmiştir. Yaklaşık olarak MÖ 461'den 429'a kadar Atina'ya Arkhon (yönetici) olarak liderlik ettiği dönem, bazen "Perikles Çağı" olarak adlandırılmaktadır; ancak bu terim, Pers Savaşları kadar erken veya sonraki yüzyıla kadar uzanan zamanları da kapsayabilir.
Perikles, sanat ve edebiyatı ciddi oranda teşvik etti ve Atina, esasen onun çabaları sayesinde antik Yunan dünyasının eğitim ve kültür merkezi olarak ün kazandı. Akropolis'teki hayatta kalan yapıların çoğunu, özellikle Parthenon'u içeren iddialı bir projeyi başlattı. Bu proje, şehri oldukça güzelleştirdi, korudu, Atina'nın ihtişamını sergiledi ve halkına iş sağladı. Bununla birlikte, Perikles Atina demokrasisini o ölçüde geliştirdi ki, eleştirmenler onu popülist olarak adlandırdı. Perikles, annesi aracılığıyla güçlü ve tarihsel olarak etkili olan Alkmaionid ailesinden gelmektedir. O ve aile üyelerinden bazılarının, MÖ 429'da Atina Vebası'na yenik düşmesiyle, Sparta ile süregelen çatışmada şehir devleti zayıflamıştır.
Çocukluğunda Anaksagoras, Damon, Sokrates, Sofokles ve Zeno'dan ders alarak, öğretmenleri tarafından iyi bir siyasetçi olarak yetiştirildi.