Süleyman Şah Türbesi
Tarihçe

Büyük Selçuklu İmparatorluğu Sultanı Alp Arslan'ın Malazgirt Meydan Muharebesi'nde kazandığı zafer sonrası, yeni vatan edinmek maksadıyla batıya yönelen Oğuz boyları arasında Süleyman Şah önderliğindeki Kayı boyu da bulunmaktaydı. Süleyman Şah, yeni yurt aramak üzere çıktığı bu yolculukta Halep yakınlarındaki Caber Kalesine geldi ve Fırat boylarına yerleşti. Buradan tekrar yeni yerleşim alanları aramak üzere yola çıktı, fakat 1227 yılında Fırat nehrinin karşı kıyısına geçmeye çalışırken muhafızları ile birlikte Fırat sularında boğuldu. Süleyman Şah'ın naaşı ve iki askeri Caber Kalesi eteklerinde bir kümbete defnedildi. Osmanlı İmparatorluğu döneminde imparatorluk sınırları içerisinde olan fakat çok fazla ziyaret edilmeyen ve atıl bırakılan mezar, 1882 yılında Halep Vilayeti Meclisinin talebi ve Sultan II. Abdülhamid'in onayı sonrası Halep Valisi Hüseyin Cemil Paşa tarafından dikdörtgen planda, 12x7 metre ebadında yedi odalı bir türbe olarak yeniden inşa edildi ve buraya Türk Mezarı adı verildi. Türbe ve Caber Kalesi, Osmanlı İmparatorluğu yıkılınca Fransız Suriye Mandası kontrolüne geçti.
20 Ekim 1921 yılında Türkiye ile Fransa hükûmetleri arasında imzalanan Ankara Antlaşması'nın 9. maddesi ve 24 Temmuz 1923 Lozan Antlaşması'nın 3. maddesi gereğince Caber Kalesi ve türbe, müştemilatı ile beraber Türkiye Cumhuriyeti toprağı olarak kabul edildi ve Türkiye'ye burada muhafız bulundurma ve bayrağını çekme hakkı tanındı. Ankara Hükûmeti'ni temsilen Bekir Sami Kunduh ile Fransa'nın temsilcisi başbakan Aristide Briand arasındaki antlaşma müzakereleri devam ederken, son halife Abdülmecid Efendi, Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderdiği bir mektupta kendisinin ve Osmanlı Hanedanı'nın atası olan Süleyman Şah'ın mezarı konusunda Meclisin gösterdiği alâkaya teşekkür etti. 1922 yılında, Ankara Anlaşması sonrası türbede bulunacak askerlerin silahlı mı yoksa silahsız mı olacağına dair Türkiye ve Fransa arasında bir anlaşmazlık çıktı fakat bu ihtilaf Fransızların Türkiye'nin talebini kabul etmesi ile sonlandı. Cumhuriyetin ilanından sonra 1925'te, tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması ile ülke içindeki tüm türbeler kapatılarak Maarif Vekaletine devredildi. 1929 yılında yazar Refik Halit Karay sürgünde bulunduğu sırada türbeye uğramış ve Türkiye'ye girmesi yasaklı olduğundan Süleyman Şah Türbesi'ne geldiğini ve burada Türk topraklarında hissettiğini yazdı. 1931 yılında Türk Mezarının türbedarı Ali Efendi, Dahiliye Vekaleti’ne başvurarak Türk Mezarının ve Süleyman Şah Türbesi'nin Türkiye sınırları dışında kalan özel bir statüsünün olduğunu, burasının diğer türbelerle mukayese edilemeyeceğini ve kendi pozisyonunun da ahidnâmeler ile tesis edildiğini söyleyerek maaş talebinde bulundu.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

Abdülmecid Efendi ve Süleyman Şah Türbesi hassasiyeti nedeniyle TBMM'ye gönderdiği teşekkür mektubu, 1921
Şubat 1926'da Ankara'da paraf edilen Türkiye ve Fransa arasındaki dostluk anlaşması, Türkiye'nin Birleşik Krallık ile müzakere ettiği Musul Sorununu içeren Ankara Antlaşması nedeniyle Fransız hükümeti tarafından meselenin akıbetini görmek için geciktirildi. 30 Mayıs 1926'da Fransa ile "Türkiye ile Fransa Arasında Suriye ve Lübnan İçin Dostluk ve İyi Komşuluk Sözleşmesi" başlıklı 15 maddelik metin imzalandı. Belgede 1921 anlaşması daha ayrıntılı hale getirildi ve sınır köylerinde yaşayan akrabaların iki ülke arasında rahatça gidip gelmelerine imkân tanındı. Türk Mezarının statüsü konusunda bu belgede herhangi bir değişiklik yapılmadı ve on dönümlük arazi eskiden olduğu gibi "Türk toprağı" olarak kalmaya devam etti.
1930'ların sonuna doğru Hatay'ın Türkiye'ye katılması görüşmeleri devam ederken, Türkiye 3 Aralık 1938'de 1926 tarihli sözleşmesinin bazı maddelerinin önemini kaybettiğini ve uygulama imkânı kalmadığını ilân ederek tek taraflı feshetti ve Fransa ile yeni bir anlaşma yapmak istediğini açıkladı. Hatay Devleti'nın 1939 yılında Türkiye dahil olmasının ardından 30 Mart 1940'ta Paris ile Ankara arsında yeni bir metin imzalandı ve Türk Mezarının Türkiye'ye ait olması bahsinde hiçbir değişiklik yapılmadı ve daha önce belirlenen sınır çizgisi korundu. Fransız hükümeti ile imzalanan 1940 tarihli son metin sonrası aynı yıl Fransa Nazi Almanyası tarafından işgal edildiği için uluslararası hukukun şartı olan "onaylanmış metinlerin karşılıklı teatisi" işlemi yapılamadı. Türkiye, Fransa'nın sözleşmeyi onaylamaya imkân bulamadığına inandı ve Suriye ile daha sonraki bütün diplomatik münasebetler önceden imzalanmış belgeler ve Suriye'nin bağımsızlığını kazanmasının ardından varılan diğer anlaşmalara göre düzenlendi. Yıllar sonra Fransa Dışişleri Bakanlığı arşivlerinde yapılan çalışma sırasında, Fransa'nın 1940'taki sözleşmeyi tasdik ettiği ama savaş yüzünden Türkiye'yi haberdar edemediği öğrenildi. 1946 yılında Fransa'nın Suriye ve Lübnan topraklarından çekilmesi ile türbe Birinci Suriye Cumhuriyeti sınırlarına dahil oldu.
Türbede yatan Süleyman Şah'ın Osman Gazi'nin ecdâdından olan Süleyman Şah değil, I. Kılıç Arslan'ın babası I. Süleyman Şah olabileceği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Erhan Afyoncu'nun tespitlerine göre Kutalmışoğlu'nun mezarı Halep Kapısı'ndadır. Çünkü Kutalmışoğlu Süleyman Şah öldüğünde Caber Kalesi henüz Selçuklular tarafından ele geçirilmemişti.