stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yugoslav Halk Ordusu
Kökeni

JNA'nın kökenleri, II. Dünya Savaşı'nın Yugoslav Partizanları sırasında başladı. JNA'nın öncülü olan Yugoslavya Halk Kurtuluş Ordusu, anti-faşist Yugoslavya Halk Kurtuluş Savaşı'nın bir parçası olarak 22 Aralık 1941'de Bosna'nın Rudo kasabasında kuruldu. Yugoslav Partizanları ülkeyi Mihver Devletleri'nden kurtardıktan sonra, bu tarih Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nde resmi olarak Ordu Günü olarak kutlandı.
Mart 1945'te NOVJ, Yugoslav Ordusu olarak yeniden adlandırıldı ve 10. yıldönümünde, 22 Aralık 1951'de "Halk" eklendi.
1948'den sonra Informbiro döneminde Sovyetlerin JNA saflarında sahip olduğu desteğe itiraz edildi. Alt düzey tahminler, ordu personelinin %10-15'inin Sovyet konumunu desteklediğini gösteriyor. Yugoslav kaynakları, tutuklanan askeri üye sayısının 4.153 subay ve asker ile Milovan Đilas tarafından tahmin edilen 7.000 tutuklu subay arasında değiştiğini tahmin ediyor. Tasfiye, Yugoslav Partizan Yüksek Karargahı eskort taburunun savaş zamanı komutanı Momcilo Đurić de dahil olmak üzere doğrudan Tito'ya rapor veren başkanlık muhafız alayından 22 subayı içeriyordu. Sovyet ablukasının bu döneminde, Yugoslav Ordusu'nun gelişimi durdu.
Genelkurmay Akademisi, Frunze Akademisi ve diğer Sovyet askeri akademilerinden kırk dokuz Yugoslav Ordusu mezunu, potansiyel Sovyet destekçileri olarak kabul edildi. Tito-Stalin bölünmesi sırasında SSCB'de bu tür akademilere gidenlerin çoğu asla Yugoslavya'ya geri dönmedi.
Bölünme özellikle hava Kuvvetlerini etkiledi. Neredeyse tüm Hava Kuvvetleri subayları Sovyet eğitimi aldı ve bazıları Hava Kuvvetleri uçaklarıyla Yugoslavya'dan kaçtı. Kaçanlar arasında Hava Kuvvetleri operasyonel servisinin başı olan Tümgeneral Pero Popivoda da vardı. Belgrad yakınlarındaki Batajnica, Zemun ve Pančevo hava üsleri, sabotajcı grupların çok sayıda saldırısına sahne oldu. Zemun hava üssü komutanı ve yardımcısı Romanya'ya kaçtı.
1948 ile 1955 arasında ABD, Yugoslavya'ya 600 milyon ABD doları doğrudan askeri hibe ve eşit miktarda ekonomik yardım vererek Yugoslavya'nın iç kaynaklarının daha fazlasını savunmaya ayırmasını sağladı. Albay General Kocha Popoviç ve Albay General Kilibarda'nın sırasıyla Mayıs-Haziran ve Ağustos 1951'de Amerika Birleşik Devletleri'ne yaptığı iki ziyaretten sonra, ABD silahları 1951'in sonlarında gelmeye başladı. 1952'de Silahlı Kuvvetlerin sayısı 500.000'e ulaştı ve savunma harcamaları 22 gayri safi milli hasılanın yüzdesi. General Harmody komutasındaki 30 subaydan oluşan bir Askeri Yardım Danışma Grubu, 1951'de Amerika Birleşik Devletleri tarafından Belgrad'da kuruldu. On yıl boyunca faaliyet gösterdi, askeri hibeler verdi ve uygun koşullarda 1 milyar ABD doları daha silah satışı ayarladı.
Organizasyonu

JNA, kara, deniz ve hava kuvvetlerinden oluşur. JNA tüm askeri sorumluluk ve faaliyetlerden sorumlu olduğu dört askeri bölgeye bölünmüştür.
Merkezi Belgrad'da bulunan ilk askeri bölge (Doğu Hırvatistan, Sırbistan'ın kuzey ve orta kesimleri ve Bosna-Hersek'in bazı bölümlerinden sorumlu)
Merkezi Zagreb'de bulunan ikinci askeri bölge (Slovenya ve kuzey Hırvatistan)
Merkezi Üsküp'te bulunan üçüncü askeri bölge (Makedonya, Güney Sırbistan ve Karadağ)
Merkezi Split'te bulunan askeri-deniz bölgesi Vojnopomorska Oblastı. Askeri-Deniz Bölgesi, Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Karadağ'ın bazı kısımlarını - neredeyse tüm Yugoslavya kıyı şeridini - içeriyordu. Filo ve bir kolordu dahil olmak üzere üç sektörde alt bölümleri vardı.
Organizasyonu > Yugoslavya'nın ana uluslarının ve milliyetlerinin genel nüfusta ve silahlı kuvvetlerde temsili

|  | Yugoslavya'da 1981 | Aktif Ordu Kurmay Başkanlığı'nda 1985 | Subaylar arasında 1981 | Erler arasında 1989 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sırplar | 39.7% | 57.17% | 60.0% | 31% |
| Hırvatlar | 22.1% | 12.51% | 12.6% | 18.52% |
| Yugoslavlar | 1.3% | bilinmiyor | 6.7% | 7% |
| Makedonlar | 5.81% | 6.74% | 6.3% | 6.11% |
| Karadağlılar | 2.5% | 5,82% | 6,2% | 2.48% |
| Slovenler | 8.2% | 2.64% | 2.8% | 7% |
| Boşnaklar | 8.4% | 3.65% | 2.4% | 12% |
| Macarlar | 2.3% | bilinmiyor | 0.7% | 1% |
| Arnavutlar | 6.4% | 1.09% | 0.6% | 9% |
| Diğer | 3.3% | bilinmiyor | 1.6% | 6% |
Organizasyonu > JNA'nın üst kademeleri arasındaki etnik dağılım

| Milletler | Generaller | Albaylar | Yarbaylar | Binbaşılar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sırplar | 50.3% | 64.5% | 63.5% | 60% |
| Hırvatlar | 14.4% | 9.4% | 10.8% | 10.4% |
| Karadağlılar | 12.4% | 11% | 6.7% | 6.4% |
| Makedonlar | 7.8% | 4.4% | 6.4% | 6.7% |
| Slovenler | 7.8% | 3.1% | 2.3% | 1.9% |
| Yugoslavlar | 4.6% | 5.3% | 6.9% | 10.3% |
| Boşnaklar | 2% | 1.2% | 1.8% | 2.3% |
| Arnavutlar | 0.7% | 0.2% | 0.2% | 0.2% |
| Macarlar | 0% | 0.3% | 0.2% | 0.4% |
| Diğer | 0% | 0.8% | 1.3% | 1.3% |
Doktrin

JNA, topyekun savunma kavramını benimsedi (bir dizi diğer küçük Avrupa ve tarafsız ülke gibi). Yugoslavya, savunma doktrinini, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yugoslavya'nın Yugoslav Halk Kurtuluş Savaşı sırasındaki başarılı partizan tarihinden yararlanan Topyekun Halk Savunması'nın topyekun savaş konseptine dayandırdı. "TND, tüm nüfusu ülkenin işgaline karşı koymaya ve nihayet onu özgürleştirmeye hazırladı. Bölgesel Savunma Kuvvetleri, bu amaçla halkı seferber edecekti. TDF'nin savaşa hazır olması, örgütlenme ve eğitim adımlarının atlanabileceği anlamına geliyordu. TDF, YPA'yı tamamlayacak, ona daha fazla savunma derinliği ve savaş eylemlerini desteklemeye hazır silahlı bir yerel nüfus verecek." Tüm Yugoslav nüfusu bu konsept altında silahlı direniş, silah üretimi ve sivil savunma ile meşgul olacaktı. Yugoslav planlamacıları tarafından, daha küçük bir ulusun kendisini çok daha güçlü bir işgalciye, özellikle NATO veya Varşova Paktı'na karşı düzgün bir şekilde savunabilmesinin en iyi yöntemi olduğuna inanılıyordu.
Dağılması

Yugoslav Halk Ordusu, Mart 1992'de Makedonya'yı terk etti. Aynı sıralarda, Bosna-Hersek bir referandumun ardından bağımsızlığını ilan etti ve kısa süre sonra ülkedeki Boşnaklar, Hırvatlar ve Sırplar arasında Bosna Savaşı başladı. Yugoslav Halk Ordusu, Mayıs 1992'de Bosna-Hersek'ten resmen çekildi. 20 Mayıs 1992'de Yugoslav Halk Ordusu resmen feshedildi ve kalıntıları yeni kurulan Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ordusunda yeniden düzenlendi.
Pepsi Center

| Pepsi Center |
| --- | --- |
The Can


Yer: Denver, Kolorado, Amerika Birleşik Devletleri
Koordinatlar: 39°44′55″K 105°00′27″B﻿ / ﻿39.74861°K 105.00750°B﻿ / 39.74861; -105.00750
Temel atma: 20 Kasım 1997
Açılış: 1 Ekim 1999
Mimar: HOK Sport Venue Event(şu anki adı Populous)
Yapısal mühendis: Thornton Tomasetti
Servis mühendisi: M*E Engineers
Genel müteahhit: M.A. Mortenson Company
Ev sahibi: Denver Nuggets(NBA) (1999–günümüz)   Colorado Avalanche(NHL) (1999–günümüz)   Colorado Mammoth(NLL) (2003–günümüz)   Colorado Crush(AFL) (2003–2008)
Kapasite: Basketbol-19.155   Buz Hokeyi ve Lacrosse-18.007   konser-20.000


Pepsi Center, A.B.D'nin Kolorado eyaletinde bulunan çok amaçlı stat. Stat, hem Denver Nuggets takımı için basketbol sahası, hem Colorado Avalanche takımı için buz hokeyi sahası, hem de Colorado Mammoth takımı için Box lacrosse sahası olarak kullanılmaktadır. Spor takımları tarafından kullanılmadığı zamanlarda, konser salonu olarak kullanılmaktadır.
Tarihçe

Pepsi Center'ın temelleri 20 Kasım 1997'de atılmaya başlanmıştır. 1 Ekim 1999 tarihinde, Celine Dion konseriyle kullanıma açılmıştır. Pepsi markasının, bu stadın isim haklarını almasıyla, adı Pepsi Center konmuştur. Bu stat açılana kadar, Denver Nuggets ve Colorado Avalanche takımları, maçlarını McNichols Sports Arena adlı sahada yapmaktaydı.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  MusicBrainz: ccd2c499-edb1-448d-b4fd-0ba650f27663
Pertya

Pertya Asteraceae familyasına bağlı bir cinstir.
А

Bu madde Kiril alfabesindeki А harfi hakkındadır.Aynı görünüşlü Latin harfi için A sayfasına bakınız.
А (А а; italik: А а) Latin abecesindeki "A"ya eşdeğer Kiril harfi. Genellikle açık, düz ünlüler olan [a] ve [ɑ] seslerinden birini göstermek için kullanılır.
Petäjävesi Eski Kilisesi

| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |

Konum:  Finlandiya
Kriter: Kültürel: iv
Referans: 584
Tescil: 1994 (18. oturum)
Bölge: Avrupa ve Kuzey Amerika
Petäjävesi Eski Kilisesi (Fince: Petäjäveden vanha kirkko), Finlandiya, Petäjävesi'de bulunan ahşap bir kilisedir. Tavastia hala İsveç'in bir parçası iken, 1763 ile 1765 yılları arasında inşa edilmiştir. Çan kulesi, 1821 yılında yaptırılmıştır. 1994'te UNESCO Dünya Mirası listesine yazılmıştır.
Kilise, Petäjävesi'nin yaklaşık 1 kilometre batısında yer almaktadır. Yeni kilise inşa edildiğinde eski kilise 1879 yılında kullanım dışı kaldı. Eski kilisenin orijinal görünümünü ve iç dekorasyonunu son derece iyi bir şekilde korunmuştur.
Zeekr

| --- | --- |


Tür: Yan kuruluş
Kuruluş: 2021
Genel merkezi: Ningbo, Çin
Önemli kişiler: An Conghui (CEO)
Ürün: Elektrikli araçlar
Gelir: US$7.28 milyar (2023)
Zeekr Intelligent Technology Holding Limited (Çince: 极氪科技集团), Geely Auto'ya ait, Ningbo merkezli halka açık bir Çin otomobil şirketi ve markasıdır. 2021 yılında kurulan şirket, premium elektrikli otomobillerde uzmanlaşmıştır. Zeekr ürünleri, EV odaklı Sürdürülebilir Deneyim Mimarisi (SEA) platformu üzerine inşa edilmiştir. Markanın adı, 'Z' harfi (Z Kuşağı) ve geek teriminden oluşmaktadır. İsveçde markanın Avrupa otomotiv araştırma ve geliştirme merkezi Zeekr Technology Europe bulunur.
Zeekr, Geely Grubu tarafından Nio ve Tesla gibi markalarla rekabet etmek amacıyla, Mart 2021'de birinci sınıf elektrikli mobilite markası olarak kuruldu.
Modeller

Zeekr 001
Zeekr 007
Zeekr X
Zeekr 7X
Zeekr 009
Zeekr Mix
Zeekr M-Vision
Galeri

Zeekr 001
Zeekr 001
Zeekr 007
Zeekr 007
Zeekr X
Zeekr X
Zeekr 7X
Zeekr 7X
Zeekr Mix
Zeekr Mix
Zeekr Waymo
Paskalya Adası

| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |
Rano Raraku'daki Moai, Paskalya Adası
Konum:  Şili
Kriter: 715: i, iii, v
Referans: 971
Tescil: 1995 (19. oturum)
Bölge: Latin Polinezya takımadası
Koordinatlar: 27°15′0″G 109°45′0″B﻿ / ﻿27.25000°G 109.75000°B﻿ / -27.25000; -109.75000
Paskalya Adası
Paskalya Adası, (İspanyolca Isla de Pascua, Rapanui dilinde Rapa Nui) Büyük Okyanus'un güney doğusunda Şili'ye bağlı bir ada.
Şili sahillerinden 3700 km, Tahiti'den ise 4000 km uzaktadır. Çok izole kalmış bu adaya, üzerinde yaşam olan en yakın yer Pitcairn Adası olup adanın 2000 km doğusundadır. 2002 yılı itibarıyla 3.791 kişilik nüfusa sahiptir.
Konum ve özellikler

Doğu Pasifik'te bulunan Paskalya Adası, birçok pasifik adasının karakteristik geniş sahiline sahip değildir. Sahili dik olarak denizin 3000 metre derinliğine kadar iner. Kumsal çok ender köşelerde (mesela kuzey sahilindeki palmiye ormanının yakınında), kayda değmez nitelikte bulunur.
Ada, yüksekliği 13 km olan bir dik üçgen görünümünde olup alanı 162,5 km² dir. Üç adet sönmüş volkandan oluştuğundan, tabiatında volkanik geçmişinin etkileri vardır. Bunlar güneydoğudaki Rano Kao, doğudaki aynı isimli yarımada üzerinde olan Poike ve kuzeydeki Maunga Terevaka'dır. Bu sonuncusu 508 m yüksekliği ile merkezdeki adanın en yüksek noktasıdır. Adanın güneybatısında, üzerinde yaşam olmayan Motu Iti, Motu Kao Kao ve Moto Nui batısında Motu Tautara ve Poike Yarımadası'nın karşısında ise Motu Maroturi isimli adacıklar bulunur.
Paskalya Adası'nın iklimi yarı tropiktir, dolayısıyla sıcaktır. Mevsimsel farklılıklar düşük seviyede hissedilir. Bölgesel bir rüzgâr sistemi olan Passat Rüzgârları hüküm sürer. Yağışlar ortalama yıllık 1.150 mm'dir. Yıllık sıcaklık ortalaması 21 °C olup en soğuk ve yağışlı aylar Temmuz ve Ağustos'tur.
Bitki örtüsü

Şu an hüküm süren bitki örtüsü, adanın geçmişindeki bitki örtüsüne uymaz. Bu eko sistem insani müdahalelerin sonucudur. Botanikçi arkeologlar adanın zamanında Jubaea cinsi palmiye ormanları ile kaplı olduğu sonucuna varmışlardır. 9 ila 17. yüzyıllar arası bu ağaçlar sürekli olarak yok edilmişlerdir. Bu zaman içinde yok edilen ağaç sayısının 10 milyondan fazla olduğu tahmin edilmektedir. Palmiye ormanları, sürekli esen rüzgâra ve dolayısıyla kurumaya karşı, adadaki tarımı koruyordu. Bu kayıp, ayrıca erozyonlara, bunun sonucunda da ada nüfusunda gerilemeye yol açtı.
Bugün, eski bitki örtüsünden kalan, Rano Kao krater gölündeki, Totora (Scirpus californicus) isimli bir bitkidir. Bu bitki, adanın eski sahipleri tarafından (mesela ev yapımı gibi) çok amaçlı şekilde kullanılmıştır.
Bugün ağırlıklı olarak Paskalya adasında otluk alanlar egemendir. Güneybatının geniş bir alanında yöreye özgü guave çalıları yayılmıştır. Son yıllarda, daha önce adada olmayan hindistan cevizi palmiyeleri türetilmiştir. Ayrıca patates, tatlı patates, şeker kamışı ve çeşitli tropik meyveler yetiştirilmiştir.
Ada hayvanları

Büyük hayvan olarak sadece at, sığır, koyun, domuz gibi evcil hayvanlar mevcuttur. Adanın eski hayvanlarından Polinezya sıçanı (Rattus concolor), adaya ilk yerleşenlerin yemek amacıyla beraberlerinde getirdikleri bir hayvandı, ayrıca yine bu kişilerle gelen sıçanlar tarafından kovularak buradaki nesli tüketilmiştir. Bunun dışında insanlara zarar verecek ya da hastalık saçacak bir hayvan adada bulunmaz.
Büyük Okyanus'a özgü birçok deniz kuşuyla beraber, denizin derinliklerinde de efsanevi dev kalamarların yaşadığı tahmin edilmektedir.
Burası için ilginç olan bir canlı türü de ismini Pater Englert'den alan Cypraea englerti adlı bir deniz salyangozudur; bu tür sadece Paskalya ve onun 400 km doğusundaki, üzerinde yaşam olmayan Sala y Gomes adasında görülür.
Paskalya Adası'nın keşfi

Paskalya Adası dünya üzerinde yerleşilmiş en uzak yerlerden biridir. Amerika sahilinin 2000 mil açığında ve ufacık pitcairn adasının bile 1000 mil daha uzağındadır. MS 500 dolaylarında buraya bir avuç insan yerleşmişti. Bu yerleşimciler sadece 241 kilometrekare olan adanın çok az doğal kaynağı olduğunu ve kendi tropikaltı bitkilerinin burada yetişmediğini görüp tatlı patates ve tavuk yiyerek yaşamak zorunda kaldılar. 
Ada'yı ilk gören Avrupalılar korsan Edward Davis ve adamlarıdır. Davis 1687 yılında Galapagos Adaları'ından gelip, Horn Burnu'na doğru yol alırken, tesadüfen ufukta bu adayı görür ve bunun, var olduğu söylenen Güney Kıtası olduğunu düşünür. Ancak karaya çıkmak mümkün olmaz.
Ada bugünkü ismini 1722 yılının Paskalya bayramının arifesinde, ticari amaçlarla gemisiyle buradan geçerken burada karaya çıkan Jakop Roggeveen'den almıştır. Roggeveen ertesi gün Paskalya olduğundan adaya Paasch Eyland (Paskalya Adası) demiştir. Carl Friedrich Behrens'in, katıldığı bir seferden sonra Leipzig'de yayınladığı bir rapor, dikkatleri o zamana kadar çok az tanınan bu adaya yöneltir.
Daha sonraki kâşif İspanyol Don Felipe Gonzales, adayı İspanyol Krallığı tabiyetine almıştır. Gonzales 15 Kasım 1770'te adaya inmiş, çeşitli noktalara İspanyol egemenliği adına haçlar yerleştirmiş, adaya San Carlos adını vermiştir. Ancak takip eden yıllarda İspanya, bu işgalle ilgilenmeyip, kayıtsız kalmıştır.
İkinci güney seyahati sırasında, 13-17 Mart 1774 tarihleri arasında, James Cook da adayı ziyaret etmiştir. James Cook adadan fazla etkilenmemiş ve seyir defterine "Hiçbir millet, bu adayı araştırma onuruna ulaşmak için savaşmaz. Bu gemi seyahati sırasında bize bu adadan daha az sunacak şeyi olan ada yoktur" diye not düşmüştür.
1786 yılında Fransız kont Jean-François de la Perouse, yelkenle dünyayı dolaşırken, 16. Ludwig'in emriyle adanın haritasını çıkarmak, güney okyanusu halkını araştırmak maksadıyla adaya inmiştir.
Avrupalı ada misafirlerinin beraberlerinde adaya hastalık da getirmeleri ada nüfusunun gerilemesine sebep olmuştur. Tarihin karanlık sayfalarından biri de, Perulu köle tacirlerinin, adaya 1859-1861 yılları arasında seferler düzenlemesi ve yaklaşık 1500 ada sakinini köle olarak çalıştırmak amacıyla beraberlerinde götürmeleri olmuştur. Bu durumlar ve çiçek hastalığı salgını, 1877 yılında ada nüfusunun 111 kişiye kadar düşmesine sebep olmuştur.
1882 yılında Almanlar da adaya etnolojik incelemeler yapmak gayesiyle gelmişler, örf, adet, yazı, dil gibi tanımlamaları yapmışlardır. Adadaki Moai adı verilen insan heykellerinin 1886 yılında ilk defa fotoğraflarını çeken kişi ise ABD'ye ait Mohican gemisi ile buraya gelen, gemi doktoru William Thomson'dur.
Taş heykeller

Dünyaca ünlü, her turistik kitapta anlatılan taş heykeller Moai diye adlandırılırlar. Pater Sebastian Englert, bu heykellerden 638 tanesini numaralandırmış ve kategorize etmiştir. Esasında bu heykellerin daha önceden 1000 adedin üstünde olduğu tahmin edilmektedir.
Çok sayıda araştırmaya rağmen bunların ne amaçla yapıldığı bilinmemektedir. Tam olarak ne zaman yapıldığı da bilinmeyen heykellerin, M.S. 1000 ile 1600 yılları arasında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Yine tahminlere göre bu taş heykeller yerlilerin ruhlarla iletişim kuran atalarıdır.
En uzun Moai'ye Paro denir ve yaklaşık 10 metre uzunluğa, 82 ton ağırlığa sahiptir. En ağır Moai ise 86 tondur ve tamamlanamamıştır. Eğer tamamlansaydı 21 metre uzunluğa ve 270 ton ağırlığa sahip olacağı tahmin edilmektedir. Moailerin boyları yaklaşık 11 metredir. Ağırlıkları da yaklaşık 55 tondur. Adanın doğusundaki Rano Raraku yanardağının tüf ve taşlarından yontulmuştur. Ahu adı verilen platformlar üzerinde yerleşmiş heykeller, bakışları yerleşim bölgesini görecek şekilde yerleştirilmişlerdir. Ahular o kadar güzel işlenmişlerdir ki yontma taş plakalarının arasına bıçak sırtı bile sığmaz.
Turizm

Paskalya Adası, 1967 yılında ilk yolcu uçağının bu adaya inmesinden beri önemli turistik bir yer haline gelmiştir. Bugün de adaya Şili'den 5 saatlik bir uçuşla ya da Tahiti'den ulaşılır. Santiago'dan haftanın belli günleri ülkenin resmi havayolu şirketi LAN Chile sefer düzenler. Adanın limanı küçük olduğundan buraya düzenli bir feribot seferi yapılmaz.
Ada halkının ağırlıklı geçim kaynağı turizmdir. Gelen turistler buradaki pansiyonlarda ya da 3 yıldızlı otellerde konaklarlar.
Panorama

Paskalya Adası'nın güneyden geniş bir panoraması.
2 Ahu'lu kumsal
Otların üstünde Moailer
Ahu Tongariki üstünde Moailer
15 Ahu Tongariki Moai'den altısı
Peşeyiler

| --- | --- |

 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Peşeyice - Peştuca - Hint İran Dilleri
Din
İslam - Sünni
Peşeyiler ya da Peşeiler (Farsça پشه‌ای), Afganistan'ın özellikle kuzeydoğu bölgesinde, Kapisa, Nangarhar ve Lagman vilayetlerinde ve Pakistan'ın Hayber-Pahtunhva eyaletinde yaşayan, Hint-Avrupa dil ailesinin Dard dilleri grubunda yer alan Peşeyice olarak adlandırılan dili konuşan bir etnik-dinsel grup. Peşeyi halkının  büyük çoğunluğu Sünni Müslüman olup ve genellikle "Kuhistani" olarak adlandırılır, küçük bir azınlık ise Nizari,İsmaili'dir. Genelde hayvancılık ve kereste işi ile uğraşmaktadırlar.
Pashai halkının Afganistan'da yaşadıkları bölgeleri gösteren Afganistan haritası (mor).
Paskalya

|    Paskalya |
| --- | --- |
İsa Mesih'in dirilişinin tasviri Bernhard Plockhorst, 19. yüzyıl
Diğer adı: Diriliş Bayramı Diriliş Pazarı Kıyam Yortusu
Kutlayanlar: Hristiyanlar
Türü: dinî
Önemi: İsa Mesih'in dirilişinin kutlanması
Tarih: 22 Mart ile 25 Nisan arasına denk gelen bir pazar günü
Törenler: Dinî âyinler
Gelenekler: Kilise ziyaretleri, aile yemekleri, Paskalya yumurtası avı, hediye verme
Paskalya (Latince: Pascha, Yunanca: Πάσχα, Bulgarca: Великден Aramice: פֶּסחא), Hristiyanlıktaki en eski ve en önemli yortu. İsa'nın çarmıha gerildikten sonra 3. günde dirilişi kutlanır. Doğu ve Batı kiliseleri arasında farklılıklar olmakla beraber, Paskalya dönemi yaklaşık olarak mart sonundan nisan sonuna kadar olan dönemdir. Her sene sabit bir tarihte gerçekleşmeyen ve dünya kiliselerinin çoğunda pazar günü kutlanan Paskalya Günü ise, Diriliş Bayramı, Diriliş Pazarı ya da Kıyam Yortusu olarak da adlandırılır.
Köken bilimi > 2. yüzyıl

Paskalya ve Triduum sözcüklerinin 2. yüzyıldaki karşılığı Yunan ve Latin yazarlar tarafından "Pascha (πάσχα)" olarak kullanılmıştır. İbranice "Pesah" (פֶּסַח) sözcüğünün Aramiceye geçmiş halinden türetilmiştir. Sözcük "dokunmadan geçmek" anlamına gelir ve İsrailoğulları'nın Mısır'daki esaretten kaçışına veya İsrailoğulları'nın ilk doğan çocuğunun canının bağışlanmasına gönderme yapar. Pavlus Efes'ten "Pascha'mız İsa bizim için kurban edildi." diye yazmıştır; ancak Efesli Hristiyanlar Çıkış'ın İsa'nın ölümünden bahsettiğini duyan ilk insanlar değildi.
Köken bilimi > Cermen, Sâmî, Romen ve Kelt dilleri

Günümüz İngilizcesindeki Easter sözcüğü Eski İngilizcedeki 899 yılından önce ortaya çıkan Ēastre ya da Ēostre sözcüğünden türemiştir. Günümüz Almancasındaki karşılığı Osterndir. Paskalya sözcüğü Hollandacada Pasen, İskandinav dillerinde ise påske (Danca ve Norveççe), påsk (İsveççe), páskar (İzlandaca) and páskir (Faroece) olarak geçmektedir.
Yunanca "Πάσχα" sözcüğü ve Latincedeki karşılığı "Pascha" İbranicedeki Hamursuz Bayramı anlamına gelen "Pesach (פֶּסַח)" sözcüğünden türemiştir. Yunancada diriliş, yükseliş anlamına gelen "Ἀνάστασις" sözcüğü de bazen kullanılır.
Arapça ve diğer Sami dillerini konuşan Hristiyanlar Pesaḥ ile aynı kökten gelen adlar kullanırlar.
Tüm Romen dillerinde Paskalya sözcüğünün kaynağı Latince Pascha sözcüğüdür. İspanyolcada Pascua, İtalyanca ve Katalancada Pasqua, Fransızcada Pâques, Portekizcede Páscoa ve Rumence'de Paşti sözcükleri kullanılır.
Tüm günümüz Kelt dillerinde Paskalya sözcüğü Latinceden türemiştir.
Bazı Batılı dillerde Paskalya yerine kullanılan Easter, Ostern vb. sözcüklerin kökeni Cermen Takvimi'ndeki Eostur (Nisan) ayıdır. Bu ay, adını Anglosakson Pagan tanrıçası Ēastre'den alır.
Köken bilimi > Türkçe

Türkçeye Rumca Pashalia sözcüğünden türeyerek girmiştir.
Gelenekler

Paskalya tüm Hristiyanlar tarafından kutlanır. Yaygın olarak kiliselerde düzenlenen ayinlerin dışında, kutlandığı ülkeye göre değişik gelenekler vardır. Bunlar arasında en yaygını şahısların birbirine genellikle çikolatadan yapılan Paskalya tavşanı ve Paskalya yumurtası hediye etmesidir.
Paskalya, perhizle geçen beş haftalık (Büyük Perhiz) bir hazırlık dönemi ile son haftayı (Kutsal Hafta) kapsar. Paskalya Günü'nde (Diriliş Günü) sona erer.
Paskalya Günü için evlerde özel çörekler (Paskalya çöreği) yapılır; haşlanmış yumurtalar boyanır; mumlar yakılır; dualar okunur.
Süryanilerin temmuz ayında kutladıkları Meryem Ana Paskalyası adı verilen yortu da Paskalya kavramı içine girer.
Katolik Kiliseleri'nde, Paskalya gecesi ayininde yeni ateş kutsanır, Paskalya mumu yakılır; Kitabı Mukaddes'ten bölümler okunur, vaftiz törenleri yapılır. Hristiyanlığın başlangıç döneminde vaftiz törenleri, yılda yalnızca bir kez, Paskalya gününde yapılırdı.
Rum ve Rus Ortodoks Kiliselerinde gece ayinlerinden önce kilise dışında bir ayin alayı düzenlenir. Alay kiliseden çıkarken hiç ışık yakılmaz; dönüşte ise, İsa'nın dirilişini simgelemek için yüzlerce mum yakılır.
Paskalya yumurtaları Paskalya'nın en bilinen kültürel sembollerindendir
Penuti dilleri

| Penuti dilleri |
| --- | --- |
Coğrafi dağılım: Kuzey Amerika
Sınıflandırma: Penuti
Alt bölümler:  Çinuk  Plato Penuti  Takelmaca  Kalapuya  Alsea  Siuslavca  Kus  Vintu  Maydu  Uti  Yokuts  Çimşiyan 

Penuti dilleri (İngilizce: Penutian languages), Kuzey Amerika'nın batısında Kanada'ya bağlı Britanya Kolumbiyası ile ABD'ye bağlı Washington, Oregon ve Kaliforniya eyaletlerinde konuşulan Kızılderili dil ailesi.
Adlandırma

Penutian adı bu dillerdeki Pen ile Uti  «iki, 2» rakam adlarına İngilizcede dil ailesi yapım eki olarak sık kullanılan -an sıfatı getirilerek oluşturulmuştur.
Pen dilleri
Maydu dillerinde iki (2) sayısı:
pen Nisen
pene Maydu, Konkov
Yokuts dillerinde iki (2) sayısı:
ponoi Main Valley
punoi Northern Valley, Kings River
pongoi Tule-Kaweah, Buena Vista
pungi Pelewyami
Vintu dillerinde iki (2) sayısı:
pale-t Vintu, Nomlaki
pampa-ta Patvin
Uti dilleri
Ohlone dillerinde iki (2) sayısı:
uti-s Rumsen
utsi-n, uti-n Tamyen
uthin Awaswas
uṭxi-n Mutsun
Mivok dillerinde iki (2) sayısı:
oti-ko Sierra Miwok
oyo-ke Plains Miwok
otta Lake Miwok
ossa Coast Miwok
Sınıflandırma

Kıyı Penuti dilleri
Çimşiyan dilleri
Çinuk dilleri
Oregon Kıyı Penuti dilleri
Alsea dilleri
Siuslavca
Kus
İçbölge Penuti dilleri
Yok-Uti dilleri
Utian
Yokuts dilleri
Maydu dilleri
Plato Penuti dilleri
Sahaptin dilleri
Molalaca
Klamatça
Penuti coğrafyası