Abhazca
Dilbilgisi > İsimler

Fiiller gibi, isimler de Abhazca'da durağan bir isim köküne çeşitli önek ve soneklerin eklenmesiyle oluşur. İsim kökleri, birleştirme, ikileme veya türetme ekinin eklenmesi dahil olmak üzere birkaç farklı işleme göre türetilebilir.
Ekler, sayı, kesinlik ve iyeliğin yanı sıra bazı durum benzeri unsurları işaret eder. Bir bütün olarak ele alındığında, Abhaz isminin tüm morfolojik yapısı aşağıdaki gibidir:
Fiillerde olduğu gibi, bu unsurların hepsi aynı anda meydana gelemez. İsim morfolojisinin tek tek bölümleri aşağıda ele alınmaktadır.
Tanımlık Ekler
Abhazca'da bir kesinlik aralığı vardır. Belirli/nötr kategorilerine bağlı olan bu maddeler, daha geniş isim yapısında önek olarak görünürken, belirsiz son eki alır.
| Ek | Kategori | Örnek |
| --- | --- | --- |
| а- | Nötr | ауаҩы́ (awajºә́ - “kişi”) |
| а́- | Belirli | уи а́уаҩы (wә́j áwajºә́ - “bu kişi”) |
| -к | Belirsiz | уаҩы́к (wajºә́k - “bir kişi”) |
Her iki tanımlık ekinin yokluğu, evrensel niceleyicileri ima eden sıfır referansı veya bir referansın toplam eksikliğini ifade eder.
Belirli ve belirsiz ekler aynı isimde birlikte görünebilir, bu da göndergelerin bir grup veya gövde olarak kastedildiğini ima eder.
Abhazcanın farklı lehçeleri arasında harfitarif kullanımında bazı anlam farklılıkları vardır.
Çekim önekleri
Bunlar gramer kişi ve isim sınıfını ifade eden iyelik önekleridir. Tam ve kısa olmak üzere iki şekilde gelirler. Tam olanlar parantez içinde sesli harfleri içerirken kısa oldukları durumlarda bunlar yoktur.
| Kişi | Önek |
| --- | --- |
1.: с(ы)-
1. ç.: ҳ(а)-
2. d.: б(ы)-
2. e.: у-
2. n.: у-
2nd pl.: шә(ы)-
3. d.: л(ы)-
3. e.: и-
3. n.: а-
3. ç.: р(ы)-
Nicelik Önekleri
Bu birkaç önek, isim kompleksine sayısal bilgiler ekler. Çoğu zaman, bu bir sayı biçimini alır.
Çekim Sonekleri
Bu ekler ya çoğul sayı ya da durum benzeri zarf bilgisi taşır. Çoğul belirteçler aşağıda daha ayrıntılı olarak ele alınmaktadır; diğer olası çekim ekleri şunlardır:
Bir yer belirleme veya yön edatına eklenmiş, üçüncü şahıs tekil insan olmayan iyelik belirteci
Konumsal -ҿы́ (-č’ә́) veya yönsel -ҳы́ (-x’ә́) edatlar
Araç eki -ла (-la)
Zarf soneki -с (-s), иашьас (jaš’ás - “kardeş olarak”) gibi
Karşılaştırma soneki -ҵас (-c’as), ҩнҵа́с (jºənc’ás - “ev gibi”) gibi
Mahrumiyet soneki -да (-da), ҩны́да (jºnә́da - “evsiz”) gibi
Çeşitli koordinasyon ekleri
Çekim ekleri sırayla birbirini takip edebilir.
Çoğul Sonekleri
Abhazca tekil ve çoğul ayrımı yapar; tekil işaretsizdir, oysa çoğul isim sınıfına bağlı eklerle gösterilir. Birkaç çoğullama eki vardır, ancak en yaygın olarak kullanılan ikisi genellikle insan ve insan olmayan isim sınıflarına atıfta bulunur. Açıkça insan isimlerinin insan dışı çoğul işaretleri aldığı durumlar vardır.
| Son ek | Sınf | Örnek |
| --- | --- | --- |
| -цәа (-cºa) | İnsan | а́бацәа (ábacºa – “babalar”) |
| -қәа (-kºa) | İnsan dışı | аҽқәа́ (ačkºa - “atlar”) |
Ayrıca çok daha dar kullanıma sahip birkaç çoğul son vardır.
| Sonek | Örnek | Kullanım |
| --- | --- | --- |
| -аа | а́ԥсуаа (ápswaa - “Abhazlar”) | Etnik kökenlere, gruplara atıfta bulunan kolektif |
| -(а)ра (-(a)ra) | аса́ра (asára - “kuzular”) | Yavru hayvan anlamı eklenmiş kolektif (bazı isimlerde -s ile biter) |
| -рaa (-raa) | а́браа (ábraa - “baldızın ebeveynleri”) | Göndergeyle ilişkili bir grubu betimleme |
Biçimce
Biçimce -гьы (-g’ə) yerleşik bir koordinasyon birleşimi olarak işlev görür.
İsim sınıfı
Abhazca'daki isimler, insan/insan olmayan paradigmasına göre geniş bir şekilde sınıflandırılır, insan sınıfının kendisi de eril ve dişil cinsiyete bölünür. Cinsiyet, Abhazca dilbilgisinde oldukça zayıf bir kavramdır ve cinsiyet ayrımları, şahıs zamirleri, fiil anlaşması ve sahiplik işareti de dahil olmak üzere çeşitli bağlamlarda makul derecede nötralize edilir. Bu sınıf ve cinsiyet sistemi Abhazcayı diğer Kuzeybatı Kafkas dillerinden ayırır
Hitap ekleri
Özel bir hitap çekimi olmamasına rağmen, уа- (wa-) öneki, bir isim köküne eklendiğinde bir çağrışım biçimini ifade edebilir.
Benzer şekilde, saygı ve sevgiyi ifade etmek için -a soneki bir ünsüz ile biten özel bir isme eklenebilir.