Epistemoloji
Doğru bilgi mümkün müdür? > Doğru bilgi mümkündür > Pozitivizm

Pozitivizm, bilginin kaynağının bilimin konu aldığı olgular olduğunu öne sürmektedir. Auguste Comte'un düşüncelerine dayanmakla birlikte, tanımsal olarak geniş bir düşünce sistemini içermektedir.
Epistemolojide, deney ve gözlemden oluşan bilimsel yöntemi merkeze alan pozitivistler, yorumlama açısından aklın da önemini vurgulamışlardır. Bunlar haricindeki bilgi kaynaklarını reddetmişler, felsefe ve dinin bile genel-geçer bilgi kaynakları olmadığı görüşünü benimsemişlerdir. Bilimin gerçekliği açıklamak için yeterli olduğunu ve insanlığın bütün sorularına cevap verebileceğini düşünmüşlerdir. Viyana Çevresi'nin öncülük ettiği mantıksal pozitivistler, bu görüşlerin geliştirilmesinde önemli bir yere sahip olmuşlardır.
Auguste Comte başta olmak üzere klasik pozitivist olarak tanımlanan filozoflar ise, daha çok pozitivizmin toplum tasarımı üzerine çalışmışlardır. Bu bakımdan, sosyolojinin ve kısmen de siyaset biliminin gelişimi üzerinde etkili olmuşlardır. Düşünce tarihini, en temelde üç dönem üzerinden incelemeyi denemişlerdir:
Teolojik evre: Bu dönemde, temel bilgi edinme kaynağı dindir. Kendi içerisinde animist dönem, politeist dönem ve monoteist dönem olmak üzere üç alt evreye ayrılmaktadır. Olayların açıklanmasında, Tanrı'nın yaratmasına ve monoteist dönem özelinde kutsal kitapların incelenmesine başvurulur.
Metafizik evre: Bu dönemde, temel bilgi edinme kaynağı felsefedir. Tanrı'ya olan inanç devam etmekle birlikte, akıl ve sezgi gibi yöntemlerle gerçekliğin bir açıklaması sunulmaya çalışılır. Antik Yunan felsefesi ve Rönesans felsefesinin büyük bir bölümü, bu evrenin içerisinde yer almaktadır.
Pozitif evre: İnsanlık tarihinin ulaştığı bu son dönemde, bilgi edinmek için başvurulan araç bilimdir. Doğa, nedensellik ilkesi çerçevesinde sistematik ve düzenli bir biçimde incelenir. Entelektüel bir biçimde dünyayı analiz eden bilim insanları, bilimsel bilgiyi mükemmelleştirmek için deney ve gözlem gibi yöntemlere başvurur.
İlerlemeci tarih anlayışına benzer bir bakış açısı sunan bu görüş, teolojik ve metafizik evrelerden kalma bazı ihtiyaçları karşılama konusunda yetersiz kalmıştır. Auguste Comte, bu durumu fark etmesinin ardından, sekülerizm ve hümanizmi temel alarak, bir insanlık dini üzerine çalışmaya başlamıştır. Bu proje, dini ve ahlaki yapıyı tamamen antropolojik prensipler üzerinden incelediği için, zamanla pozitivizmin eleştirildiği noktalardan biri haline gelmiştir.
1900'lü yılların başlarında, bazı doğa bilimleri ve sosyal bilimler çevreleri tarafından savunulan pozitivizm, bilimsel yöntem için geliştirdiği konseptlerle de çeşitli olumlu tepkiler almıştır. Ancak, genel bir değerlendirme yapıldığında, pozitivistler oldukça ciddi eleştirilerle karşılaşmışlardır. Bilimin tek gerçek bilgi kaynağı olduğu görüşü, çoğu bilim insanının bile reddettiği bir yaklaşım haline gelmiştir. Thomas Kuhn ve Paul Feyerabend gibi akademisyenlerin, bilim felsefesine yönelik geliştirdikleri tarihselci yaklaşım, 1960'lı yıllardan itibaren neredeyse tamamen pozitivist yaklaşımın yerini almıştır. Bazı pozitivizme özgü düşünceler, varlıklarını bilimcilik ve yeni ateizm içerisinde sürdürmektedir. Richard Dawkins ve Stephen Hawking'in, hem felsefeye hem de dine karşıt söylemlerde bulunmaları, pozitivizmin tarihi inceleme biçimiyle ciddi benzerlikler içermektedir.
Başlıca temsilcileri: Auguste Comte