Behruz Kengerli
Portre becerisi

Behruz Kengerli'nin yaratıcılığında öncü bir yer tutan portre çalışmalarına, çağdaşlarının gerçek ve canlı görüntüleri yansımıştır. Sanatçı, çalışmaları sırasında bile portre türünün gerekliliklerine özel bir önem vermiş ve özel bir istekle insan formunu inceleme alışkanlığını edinmiştir.
Behruz Kengerli, çalışmaları sırasında ve yaratıcılığının ilk aşamasında portre sanatına olağanüstü bir önem vermiştir. İlk taslaklardan, sanat okulundaki sınıf çalışmalarından, klasik heykel kopyalarına, yakın arkadaşlarının, tanıdıklarının ve öğretmenlerinin kopyalarına kadar, ilk çalışmalarının çoğu portre türüne aitti. Eserlerinin kronolojik listesine bakıldığında, sanatçının 1911-15 yıllarında portre çalışmalarına özel bir önem verdiği anlaşılmaktadır. Her şeyden önce, onun "Otoportresini" ele almak ilginçtir. Bu resimde izleyiciye kendisini gözlemci, hayal gücü kuvvetli, düşünen, yaratıcı bir kişilik olarak sunar. Okul üniforması içinde bir masada oturmuş düşünürken tasvir edilmiştir. Uzun siyah saçlarla çevrili geniş yüzü, kalın kaşları, ileriye bakan parlak gözleri, hayalperest bir genç adamın iç dünyasının canlı bir görüntüsünü ve nüfuz eden kişiliğini yaratır. Portre, onun bir grup yaratıcı entelektüele ait olduğunu ortaya koyuyor.
Sanat okullarının eğitim sürecinde hareketsiz kalan alçı heykellerin hareket ettirilmesi ve ışık-gölge kontrastlarıyla insan vücudunun anatomik yapı ve şeklinin canlandırılması önemli gerekliliklerden biridir. Doğayı algılama alışkanlığını kolaylaştıran bu yöntem, sanatçının vizyonunu düzenlerken resim yapma becerisini de düzenler. Behruz Kengerli'nin antik heykellerden aynı şekilde yaptığı "Apollo'nun başı", "Laokoon", "Elleri kelepçeli köle" resimlerinde de portre özellikleri ve form mükemmelliği belirleyici rol oynamaktadır. Bu yönü, "Yaşlı Bir Adamın Portresi" de dahil olmak üzere, doğrudan naturadan canlı insan figürleriyle çalıştığı bir dizi eser için de geçerlidir.
Yaşlıların sakin ifadesinin okunabildiği bu görsel, ulusal tipin somut belirtileri nedeniyle Gürcü halkına aittir. O yağlı boya portrede olduğu gibi, Kengerli'nin öğretmeni Oskar Şmerling'in kalem profil portresi, Avrupa ulusal özellikleriyle karakterize edilir. Kengerli'nin sınıf arkadaşı Gürcü sanatçı Lado Gudiaşvili'nin portresi, bireysel özellikleri nedeniyle canlı ve doğaldır.
Kengerli'nin küçük ölçekli portrelerinin çoğu suluboya ile yapılmıştır. Canlı gözlemlere dayalı olarak fırça ile yapılan bu resimler, sade ve özgür kompozisyonları nedeniyle çoğu zaman etüt düzeyindedir. En sevdiği mesleği bırakamayan sanatçı, her yerde ilgisini çeken insanları resimlerinde canlandırmayı seviyor gibi görünüyor. Bunların çoğu 1911–13'te suluboya, kurşun kalem, karakalem ve siyah mürekkeple işlenmiş bir albümde toplandı. "Erkek Portresi" ve "Kadın Portresi" isimleri altında tekrarlanan bu tür resimler, ulusal tipin çeşitliliğini gözlemlemek amacıyla yapılmıştır.
Kengerli'nin çağdaşları, Nahçıvan aydınları, portrelerini yapmasını sipariş verirlerdi. Doğadan portreler çizmenin yanı sıra, ara sıra kar elde etmek için fotoğraflardan portreler büyütürdü. Sanatçının kuzeni Hüseyin ağa Kengerlinski, dede Murtuz ağa, amca Rza, hoca Mirza Muhammed Zamanbeyov ve Esadaga Sultanov'un portreleri bu türdendir.
Sanatçı, bu tür anma portrelerinin aksine, içeriği renkli, gerçek bir yaratıcı ruhla karakterize edilen bir dizi çocuk ve kadın portresi çizmiştir. 1918-21'de yapılan bu portrelerin çoğu, derin ideolojik içerikleri, sosyal ve psikolojik boyutlarıyla izleyiciyi cezbeder. Sanatçının ünlü portre serisi "Mülteciler" (1918–20), tarihi belgeleme ve sanatsal mükemmellik açısından Azerbaycan resim tarihinde istisnai bir olay olarak değerlendirilmelidir. Genellikle sessiz ve tenha bir hayat süren ve siyasetin dışında kalan sanatçı, halkın kaderine, keskin toplumsal çelişkilere, ulusal düşmanlık ve katliamlara karşı yurttaşlık tavrını ortaya koymuş ve yaşanan trajik olayların ve Ermeni saldırganlığının canlı bir kronolojisini oluşturmuştur. Ulusal katliam sonucunda anavatanlarından edilen yoksul ve çaresiz çocukların ve kadınların trajedisi, hümanist sanatçının dikkatini çekti ve onu masum kurbanların acılarını ve ıstırabını yansıtan görüntüler yaratmaya teşvik etti. Yaşıtlarının hatıralarından da bilindiği üzere Behruz, açlık, muhtaçlık ve maddi yoksunluk içinde olan mültecilere yardım elini uzatmaya çalışmıştır. Kimsesiz çocukları evine davet eder, onlara yiyecek, giyecek, ayakkabı verir, fotoğraflarını çekerdi. Bu sayede mültecilerin kalplerini, yüzlerindeki kasvetli psikolojik gölgeleri daha canlı bir şekilde gözlemlemek mümkün olurdu.
"Mülteciler" serisinde yer alan eserler arasında "Cenfede Köyünden Mülteci Çocuk", "Afşar Köyünden Mülteci Kız Gümsün", "Mülteci Kadın", "Mülteci Çocuk" gibi portreler özellikle akılda kalır.. Üzgün ve umutsuz yüzleri sefalet, yalnızlık, korku ve işkence belirtileri gösteriyor. Yüzleri solgun, elbiseleri yırtık, akıbetleri acı olan bu zavallılar, keder denizinde boğulmakta ve rahmet, şifa ve kurtuluş istemekte, yardım beklemektedir.
"Cenfeda Köyünden Mülteci Çocuk" portresindeki güler yüzlü, samimi genç adamın içsel duyguları ve psikolojik duyguları, insan sevgisi ve manevi saflık felsefesinin dışavurumlarıdır. Başını hafifçe sağ omzunun üzerine eğmiş ve delici bakışlarını izleyiciye dikmiş bu genç adamın görüntüsü, Behruz Kengerli'nin hümanizminin yaşayan bir örneğidir.
Kural olarak Kangarli, karakterlerini canlı naturaya göre resmetmiş ve resminin ana kriteri olarak hayatın gerçekliğini kabul etmiştir. Bu, küçük bebeklere, genç erkeklere ve kızlara adanmış bir dizi portrede daha net bir şekilde görülebilir. Bazen uyanık, bazen uyuyan çocukları farklı poz ve hareketlerle tasvir eden portreler ve çalışmalar, sanatçının küçük kahramanlarının naif, masum ve samimi duygularını, psikolojik heyecanlarını, yaş özelliklerini ve ulusal özelliklerini dikkatle incelemeye çalıştığını gösteriyor. Bir örnek, "Sanatçının erkek kardeşinin portresi" dir. Çocuğun hayat dolu sakin yüzü, iri siyah gözleri çok anlamlıdır. Aynı psikolojik ruh hali, "Uyuyan Çocuk" teması üzerine boyanmış birkaç portrenin karakteristiğidir.
Bahruz Kangarlı'nın portre çalışmalarının temel özelliği, geleneksel, yaklaşık, minyatür stilize bir şekilde değil, profesyonel şövale resminin özelliği olan gerçek ve canlı hacim, ışık-gölge ve renk ilişkilerine dayalı olarak bir fırça ile boyanmasıdır. Behruz Kengerli, Azerbaycan resim sanatında özgün akademik resim üslubunda çalışarak gerçekçi çalışmalarıyla yeniliğin ve yenilikçiliğin önünü açmış bir fırça ustasıdır.