Kapital
Konusu

Kapital'de (1867) Marx, kapitalizmin itici gücünün, artı değerin nihai kaynağı olan karşılıksız emeğin sömürülmesinde olduğunu öne sürer. Bu artı değer üzerinde hak iddia edebilen üretim araçlarının sahipleri, mülkiyet hakları ve kanunen sadece şirket sahiplerine ve yönetim kurulu üyelerine dağıtılan hisselerin yasal olarak belirlenmiş dağılımı yoluyla egemen rejim tarafından yasal olarak korunmaktadır. Tarihsel süreç, bu hakların en başta yağma ve fetih yoluyla, tüccarların ve “aracıların” faaliyetleriyle nasıl elde edildiğini açıklamaktadır. Sermaye üretiminde emekçiler, içinde çalıştıkları ekonomik koşulları sürekli olarak yeniden üretirler. Kapital, sermaye birikiminin dinamiklerini, ücretli emeğin büyümesini, çalışma alanının dönüşümünü, sermayenin yoğunlaşmasını, ticari rekabeti, bankacılık sistemini, kâr oranının düşüşünü, toprak rantlarını vb. açıklayarak, kapitalist ekonomik sistemin kökenlerinden geleceğine “hareket yasalarının” bir açıklamasını sunar. Kapitalizmin ekonomi politik eleştirisi şunları ileri sürmektedir:
Ücretli emek, kapitalist toplumun temel “hücre biçimi ”dir (ticaret birimi). Dahası, bir insan faaliyeti olarak ticaret, mal ve hizmetlerin alınıp satılması için gerekli olanın ötesinde hiçbir ahlaki değer ifade etmediğinden, piyasa sisteminin büyümesi, toplumdaki insan faaliyetlerinin ekonomik, ahlaki ve yasal alanlarının ayrı ayrı varlıklar haline gelmesine neden olmuştur; dolayısıyla, öznel ahlaki değer, nesnel ekonomik değerden ayrıdır. Daha sonra, politik ekonomi (zenginliğin adil dağılımıyla ilgili) ve “politik aritmetik” (vergilerle ilgili), ekonomi, hukuk ve etik olmak üzere üç ayrı insan faaliyet alanı olarak yeniden düzenlenmiştir ve politika ile ekonomi birbirinden ayrılmıştır.
“Toplumun ekonomik oluşumu tarihsel bir süreçtir”. Dolayısıyla, bir politik iktisatçının kapitalizmin bilimsel yasalarını nesnel olarak incelemesi mümkündür, çünkü ticaretin piyasa sisteminin genişlemesi ekonomik insan ilişkilerini nesnelleştirmiştir. Para kullanımı (nakit bağı), paranın ekonomik değerinin dini ve siyasi yanılsamalarını geçersiz kılmış ve bunların yerini meta fetişizmi, yani bir nesnenin (metanın) özünde bir ekonomik değere sahip olduğu inancı almıştır. Toplumsal ekonomik şekillenme tarihsel bir süreç olduğu için, tek bir kişi bunu kontrol edemez ya da yönlendiremez, böylece kapitalistler arasında karmaşık bir küresel sosyal ilişkiler ağı yaratılır. Dolayısıyla bir toplumun ekonomik formasyonu (bireysel ticaret), bir ekonominin (örgütlü ticaret) insan idaresinden önce gelir.
Kapitalist ekonominin yapısal çelişkileri (Almanca: gegensätzliche Bewegung), emeğin iki yönlü karakterinden kaynaklanan zıt hareketi tanımlar ve böylelikle emek ile sermaye, ücretli emekçi ile üretim araçlarının sahibi arasındaki sınıf mücadelesini ifade eder. Bu kapitalist ekonomik çelişkiler, kapitalistlerin ve işçilerin faaliyetlerinin bir sonucu olarak “arka planda” işlemekte olup, kadın veya erkekler ile sosyal sınıflar olarak onların dolaysız algılarının ötesinde kalmaktadır.
Kapitalist bir toplumda metanın (hücre-birim) ekonomik değerinin çelişkili karakterinden kaynaklanan ekonomik krizler (durgunluk, depresyon, vb.), Komünist Manifesto'da (1848) kapitalistler tarafından üretilen (dövülen) ve “burjuvazinin bizzat kendisine doğrulttuğu” bir silah olarak tanımlanan, işçi sınıfı tarafından yapılacak bir proleter devrime yol açacak olan koşullardır.
Kapitalist bir ekonomide, teknolojik gelişme ve bunun sonucunda artan üretim, toplumdaki maddi zenginlik (kullanım değeri) miktarını arttırırken, aynı zamanda aynı zenginliğin ekonomik değerini düşürür ve böylece kâr oranlarını azaltır - ki bu da kapitalist bir ekonomide ekonomik krizin karakteristik bir paradoksudur. “Bolluğun ortasında yoksulluk” aşırı üretim ve yetersiz tüketimin bir sonucudur.
Özellikle artı değer teorisiyle ilgili olarak yirmi yıl süren ekonomik inceleme ve hazırlık çalışmalarının ardından, ilk cilt 1867'de Kapital'in Üretim Süreci (İngilizce: The Production Process of Capital) adıyla yayınlandı. Marx'ın 1883'teki ölümünden sonra Engels, 1885'te Kapital'in Dolaşım Süreci (İngilizce: The Circulation Process of Capital) başlıklı II. cildini ve 1894'te Kapitalist Üretimin Genel Süreci (İngilizce: The Overall Process of Capitalist Production) başlıklı III. cildini Marx'ın el yazmalarından ve ilk ciltten hareketle hazırladı. Bu üç cilt topluca Kapital olarak bilinmektedir.