I. Istabulat Muharebesi
Muharebesi öncesi tarafların hazırlıkları > Türkler

Ethem Müfrezesine bağlı İstihkâm Taburu, 1,5 sahra bataryası ile süvari bölüğü 19 Nisan'da Samarra güneyindeki mevziye gelerek yerleştiler. 166 ncı Piyade Alayının sol sahile geçiş harekâtı bugün gerçekleşti. 181. Piyade Alayının 1. Taburu ile 7. Piyade Alayı Samarra istasyonuna gelerek intikallerini tamamladılar.
6. Ordu komutanı 18. Kolordu'nun büyük kısmıyla sol sahile geçmesini emretmiş, 166. ve 181. Piyade alaylarının henüz tecrübe edilmemiş olduklarından bu kuvvetlerden sol sahilde istifade edileceğini umduğunu bildirmişti. Ordu komutanı, alayından ayrı düşecek kadar geride bulunan 181. Piyade Alay Komutanı Yarbay Ali Vehbi Bey'in ise derhâl tevkif edilerek ihanet ve hıyanetine kanaat getirildiği takdirde Harp Divanı'na sevk edilerek idam edilmesini de istemiştir.
18. Kolordu Komutan Vekili Albay Galatalı Şevket Bey Kolordusunun Tikrit'e çekilmesi hâlinde 13. Kolordu'nun, Bent Ethem-Şirvankale hattında durmasının bir faydası olmayacağını, üstelik yiyecek sıkıntısı olan bu kolordunun, ordunun büyük kısmının bulunduğu Dicle'de toplanmasının sevk ve idare bakımından da uygun olacağını 20 Nisan tarihinde ordu komutanına teklif etmişti. Kolordu komutanını endişeye sevk eden sebep, 18. Kolordu'nun daha kuzeye çekilmesi durumunda 13. Kolordu'nun da ona paralel olarak kuzeye çekilmek zorunda kalacağı, böylece iki kolordu arasındaki mesafenin iyice açılması sebebiyle irtibat ve iş birliğinin kesileceği idi. Yiyecek sıkıntısı çekmekte olan 13. Kolordu daha da zor duruma düşecekti. 18. Kolordu komutanının orduya yaptığı bu teklif üzerine ordu; 13. Kolordu komutanının düşüncelerini de öğrenmek istedi. 13. Kolordu'nun teklifi ise çok kısaydı.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | 18. Kolordu'nun Tikrit’e çekilmesi hâlinde 13. Kolordu Şirvankale-Bent Ethem hattında durabilir. Kolordu ihtiyatı da Kifri güneyine kadar çekilebilir. 14. Tümen bu durumda İmam Dur üzerinden Samarra’ya intikal edebilir. | ” |
— 13. Kolordu'nun teklifi - 1917
13. Kolordu komutanı orduya yaptığı bu teklifte ayrıca düşmanı yanıltmak için kolordusu ile Cebeli Hamrin'den Merfu Kale'ye (Bu bölgede İngilizlerin 13. Tümeni bulunuyordu.) bir gösteriş taarruzunda bulunabileceğini de belirtiyordu. Kolordu komutanı, kolordu yardım kuvvetinin Bent Ethem'e yedi günden önce varmasının mümkün olmadığını ve kolordu birliklerinin üzerinde ancak dört günlük erzak bulunduğunu-da orduya hatırlatmıştı. Albay Şevket Bey ordunun cevabını beklemeden Deliabbas'taki 16. Piyade Alayını Arap köyü istikametine sevk etti. Alay, Saraycık'ın 74 kilometre kuzeyindeki tepelere doğru ilerledi. Ne var ki 16. Alay, Merfu Kale istikametinde yürüyüşte iken 40. Alayın düşmana esir düştüğü haberi alındı. Ethem Çayı Müfrezesinin (40. Piyade Alayı) İngilizler tarafından esir alınması ve İngiliz kuvvetlerinin İstablad'da kuvvet yığmaları üzerine ordu, 13. Kolordu'dan bir tümen seviyesindeki birliğinin Ethem çayı üzerine şevkini istedi. 13. Kolordu'dan istenen yardım kuvveti şu birliklerden oluşturuldu:
13. Kolordu karargâhı;
5. Piyade Alayı (2. Tümene ait),
6. Piyade Alayı (2.Tümene ait),
18. Piyade Alayının iki taburu (6. Tümene ait),
33. Süvari Alayı.
Oluşturulan bu kuvvetin görevi Şatülethem'ğin batısında İngilizlerin sağ yanını tesir altına almak, böylece 18. Kolordu'ya yardım sağlamaktı. 13. Kolordu meşhur 78 numaralı emrini yayınlayarak bu maceraya atılmak üzere hazırlıklarını 20 Nisan tarihinde tamamladı.
13. Kolordu, Cebeli Hamrin'in korunması ve savunması için 6. Tümen Komutanı Albay Nazif (Kayacık) Bey (Cumhuriyet döneminde Tümgeneral) komutasındaki Süvari Tugayı ile 2. Tümenin 1. Alayı, 6. Tümenin 16. Piyade Alayı ile 18. Alayın 1. Taburunu Sühaniye ve Narin Köprüsü civarında düşmanla temasta bıraktı. Diyale cephesi ise daha önceden olduğu gibi Kızılribat'taki 156. Piyade Alayı tarafından korunacaktı. Cebeli Hamrin'deki birlikler, ciddî bir düşman baskısı görülürse Kara tepe sırtlarına çekilecekti. 1. Piyade Alayı ile süvari tugay komutanlarına da aynı şekilde zor durumda kalmaları hâlinde Kifri'nin 20 kilometre doğusuna çekilme yetkisi verilmişti. 14. Tümen bugün (19 Nisan 1917) Bent Ethem'in 7 kilometre güneyindeki Rüveyzat bölgesine gelerek ordugâha geçti. Tümen, 18 Nisan'da zahmetli bir yürüyüşten sonra Sarha-Ebu Garab üzerinden buraya gelmişti. Tümen ilk iş olarak, kendi emniyeti için süvari ve topçu ile takviye edilmiş 37. Piyade Alayının 3. Taburunu Ethem çayı batı sahiline geçirdi. Bu müfreze tümenin güneye intikali süresince karşı sahilinden yürüyerek büyük kısmı batıdan gelecek tehlikelere karşı koruyacaktı.
13. Kolordu komutanının yardım kuvvetlerinin yedi günden önce Bent Ethem'e varmasının mümkün olmadığını ve kolordunun elinde 4 günlük erzak stoğunun bulunduğunu bildiren son raporundan sonra, 6. Ordu komutanı Ethem çayı harekâtından vazgeçmiş ve bunu 20 Nisan tarihinde bir emirle kolorduya bildirmişti. Ne var ki artık çok geçti. 13. Kolordu büyük kısmı ile harekâta başlamış bulunuyordu. Kolordu komutanı sık sık emir değiştirilmesinin zaten morali bozuk asker üzerinde iyi netice vermeyeceğini dikkate alarak bu emri görmezlikten geldi ve harekâta devam edeceğini bildirdi. 2. Tümen, aynı tarihte Narin Köprüsü'nden Bent Ethem'e hareket etti. Tümenin 22 Nisan'da Tülistan köyüne varması plânlanmıştı. 14. Tümen yolun pek engebeli olmasından dolayı Ali Veli köyünden Bent Ethem'e gidememiş, köyün kuzeyinden dolaşmak zorunda kalarak Bend Ethem yerine Rüveyzat'a geçebilmişti.