Türkiye ana muhalefet partisi lideri
Ana muhalefet liderleri listesi (1946–günümüz)

1946 yılında kurulan Demokrat Parti (DP), Cumhuriyet Halk Partisi'ne (CHP) karşı oluşan siyasi muhalefetin kurumsal bir yansıması olarak Türkiye'deki çok partili demokratik hayatın en önemli aktörlerinden biri olmuştur. DP'nin kuruluşunda, 1945 yılında Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü'nün CHP içerisinde hazırladıkları ve parti içinde özgürlüklerin genişletilmesini talep eden Dörtlü Takrir, muhalefetin zeminini oluşturmuştur.
DP, muhalefette olduğu dönemde CHP hükümetine karşı sert eleştiriler yöneltmiştir. 1946 genel seçimlerinin ardından Demokrat Parti, seçimlerin adil olmadığı gerekçesiyle Batı'daki demokratik ülkeler nezdinde Türkiye'deki seçim sürecine ilişkin eleştirilerde bulunarak, uluslararası alanda dikkat çekmeyi başarmıştır. Bu durum, Türkiye'nin demokratikleşme çabalarının uluslararası arenada da tartışılmasına yol açmıştır. Daha sonraki dönemde "açık oy, gizli tasnif" olarak bilinen yöntem kaldırılmış, seçim sistemi konusunda iktidar ve muhalefet arasında mutabakat sağlanmıştır.
Ülke tarihinde ilk defa seçimlerle iktidarın değiştirildiği 1950 genel seçimlerinde, "Yeter! Söz Milletindir!" sloganıyla geniş bir destek bulan parti, ezici bir seçim zaferi elde ederek Türkiye'nin ilk serbest seçimlerinde iktidara gelmiştir.
İlerleyen süreçte 1960 askeri darbesi, Demokrat Parti'nin (DP) iktidarına son vererek Türk siyasetinde derin bir dönüşüm yaratmıştır. Darbe sonrasında DP kapatılmış, liderleri ve üst düzey üyeleri yargılanmış, bazıları idam edilmiştir. Bu süreçte, siyasi partiler faaliyet gösteremediği için ana muhalefet koltuğu fiilen boş kalmıştır. 1961 genel seçimleriyle, darbeyle kesintiye uğrayan demokratik sürecin yeniden canlandırılmasını amaçlanmış ve siyasete dönüş sağlanmıştır. Seçimler sonucunda, DP'nin devamı niteliğinde kurulan Adalet Partisi (AP) ve diğer muhalefet partileri Meclis'te yerlerini almış, AP ana muhalefet partisi konumuna gelmiştir.
1960 sonrası Türkiye siyaseti, asker-sivil ilişkilerindeki kırılganlık ve askeri müdahalelerin gölgesinde şekillenmiştir. 1971 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri’nin verdiği 12 Mart Muhtırası, siyasi iradeyi açıkça tehdit etmiş ve hükümeti istifaya zorlamıştır. Bu süreçte "teknokrat" hükümetler kurulmuş, siyaset üzerindeki askeri vesayet daha da belirgin hale gelmiştir. 1970'ler boyunca artan siyasi kutuplaşma, ekonomik krizler ve toplumsal çatışmalar, yönetimde istikrarı engellemiş, parlamenter sistem tıkanma noktasına gelmiştir.
1980 askeri darbesi, bu istikrarsızlığın son noktası olmuş ve Türkiye tarihinde ilk kez tüm siyasi partilerin kapatılmasına neden olmuştur. Darbe sonrasında oluşturulan Milli Güvenlik Konseyi, anayasal düzeni askıya alarak siyasi liderleri gözaltına almış, siyasal faaliyetleri yasaklamış ve tüm parti teşkilatlarını dağıtmıştır. Bu süreçte siyasi irade tamamen ortadan kaldırılmış, ülke 1980 yılından 1983 yılında yapılan serbest seçimlerle Anavatan Partisi (ANAP) iktidara gelene kadar askeri cunta tarafından yönetilmiştir.
Cumhuriyet Halk Partisi (5)
Adalet Partisi (2)
Fazilet Partisi (2)
Halkçı Parti (2)
Sosyaldemokrat Halkçı Parti (2)
Anavatan Partisi (1)
Demokrat Parti (1)
Demokratik Parti (1)
Doğru Yol Partisi (1)
Refah Partisi (1)
Yeni Türkiye Partisi (1)