Türkiye demografisi
Nüfus politikaları

Nüfus, sınırları belli bir bölgede yaşamakta olan insan sayısına denir. Nüfusu etkileyen faktörleri iki gruba ayırmak mümkündür. Doğal faktörler olarak tanımlanan grupta; yer şekilleri, iklim ve toprak gibi özelliklerden bahsedilirken beşeri faktörlerde ise tarım, yeraltı kaynakları, turizm, ulaşım gibi başlıkları incelemek mümkündür.
Nüfus politikası, ülke yönetiminde bir söz sahibi olan siyasal iktidarın, yönettiği ülkenin nüfusunun niteliği ve niceliği ile nüfus artış-azalışına ilişkin yürürlülüğe koyduğu her türlü uygulamalardır.
Türkiye Cumhuriyeti, tarih boyunca sosyoekonomik koşullarının sürekli değişiklik göstermesinden dolayı birbirinden farklı nüfus politikaları benimsemiştir. Türkiye'de uygulanan nüfus politikalarını nüfus artışının özendirildiği dönem, açık bir politikanın bulunmadığı dönem ve aile planlaması dönemi olarak ayrılmaktadır.
• 1923-1946 yıllarında nüfus artışının özendirildiği dönemde, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sürecinde yaşanan ağır insan kayıpları, özellikle erkek nüfusunun azalmasının doğum oranlarını da düşürmesi sebebiyle nüfusu arttırma politikaları gündeme gelmiştir. Ülkenin, cumhuriyetinin ilk yıllarında yaşanan savaşlar nedeniyle kalkınması ve savunulabilmesi için nüfus artış hızının arttırılması gerekli görülmüş, bu dönemde fazla nüfus sahibi olmak, güçlü olmayla eş değer sayılmıştır. Bu sebeple 1923-1946 döneminde Türkiye'de nüfus artış hızını arttırmaya yönelik politikalar benimsenmiştir. Bu dönemde yürürlüğe konulan uygulamalar aşağıda verilen maddeler şeklindedir.
1930 yılında çıkarılan yasa ile beraber altı veya daha fazla çocuk sahibi olan annelere para veya madalya ödülü tahsil edilmiştir.
Ülkede gebeliği önleyen yöntemler ve gebeliği önleyen ilaçların kullanımı yasaklanmıştır.
Çok çocuklu ailelere hazineye ait topraklardan dağıtılması kararlaştırılmıştır.
1929'da çıkarılan yasayla çok çocuklu ailelerim yol vergisinden muaf tutulması kararlaştırılmıştır.
• 1946-1960 döneminde II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle ve hizmet sektöründeki iyileşmeyle beraber ölüm oranlarının düştüğü, açık bir politikanın bulunmadığı dönemdir. Tıp alanındaki gelişmelere bağlı olarak, ölüm oranları azalarak doğum oranları artmıştır. Bu sebeple ülkede nüfus artış hızı hızla artmıştır ve ülkenin kalkınma hızı yavaşlamış, ekonomik gelişmeler yavaşlamıştır. Bu sebeple ülkede bu dönem içerisinde nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar benimsenmiştir. Ülkenin nüfus artış hızını azaltmaya yönelik edindiği uygulamalar aşağıda verilen maddeler şeklindedir.
Ülkede evlenme yaşı erkeklerde 18, kadınlarda ise 17'ye yükseltilmiştir.
1983'te çıkarılan yasa ile beraber 10 haftaya kadar kürtaj yapılmasına izin verilmiştir.
Yürürlülüğe konulan bu uygulamalarla nüfusun niteliği iyileştirilmiş ve nüfus artış hızı düşürülmüştür.
• 1960-2014 yıllarında aile planlaması döneminde, Türkiye nüfusunun artış oranının sınırlı tutulması istenmiştir. Ülkede nüfusun artış hızının düşürülmesi gerektiğine ve bunun da aile planlaması altında yapılabileceğine inanılmıştır. Bu sebeple nüfus artış hızını düşürücü politikaları uygulamayı doğru bulmuşlardır. 2014 ve sonrası dönemde, Türkiye İstatistik Kurumunun araştırmalarına göre Türkiye toplam nüfusunun 2023'te 84 milyon, 2050'de 93,5 milyon ve 2075'te 89,2 milyon kişi olması öngörülmektedir. Gerekli önlemlerin alınmaması durumunda 2038 yılında da aktif-üretici nüfusunun ve toplam nüfusun azalmaya başlayacağı tahmin edilmektedir. Bu sebeple nüfus politikalarıyla doğum oranlarının arttırılması ve yaşlanan nüfusa yönelik etkin politikaların geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.