Ziraat Bankası Karaköy binası
Yapı > 19. Yüzyıldan Günümüze Yapı ve Çevresi

Bugün ekonomik faaliyetlerin yoğunluk kazandığı bir iş ve ticaret bölgesinde bulunan yapı, bu yüzyılın başından beri benzer bir ortam içinde yaşamaktadır. Yapının inşa tarihi öncesinden beri süregelen bu ortamı, dönemin çeşitli haritalarında da görüp anlamak mümkündür. Öncelikle yapı 15. yüzyıl sonrasında yıkılmaya başlanan şehir surlarının ve tahminen doğal kıyı çizgisinin dışında yani deniz doldurularak kazanılan bir parselde inşa edilmiştir. Bu durum A.M. Schneider ve M.I.S. Nomidis tarafından bölge için hazırlanmış Galata' nın topografik ve arkeolojik bulgularını içeren kitabta yer almaktadır. Kitapta yer alan bir haritadan elde edilmiş bilgilerde, parselin bulunduğu yapı adasının büyük çoğunluğunun doğal kıyı çizgisine göre deniz tarafında kaldığı gözlenmektedir. Yapının yakın çevresindeki diğer yapılar ve parselin kendisi ilgili en eski imar bilgileri ise 1895 tarihli F. Huber şehir sigorta haritasında mevcuttur. Söz edilen haritada çevre yapılar genellikle iş hanları, kahveler, özel ve resmi binalardan meydana gelmekte ve çalışma konusu bugünkü Ziraat Bankası binasının yer aldığı parselde ise iki ayrı küçük han (Haladjian Han ve Ander Bey Han) gözükmektedir. Banka binasının inşa edildiği parsel adasının güneybatısında bugüne göre çok daha dar ve kısa olarak mevcut olan Karaköy meydanı, kuzeybatıda Kara Mustafa sokağı, kuzeydoğuda “R' Echelle d'Ismidt” sokağı ve her ne kadar eni 40 metreye yakın geniş bir rıhtım önerisi haritada gözükse de o tarihlerde Güneydoğu yönünde deniz bulunmaktadır. Yakın çevredeki önemli yapılar ise öncelikle Karaköy Meydanı'nın binaya göre karşı tarafındaki Aziziye Karakol binasıdır. 1910 lu yılların ortasında yıkılan bu bina ile birlikte karakolun yanında gözüken ve gene meydana cepheli bir kahvehane olan “Cafe del Gento” binası da aynı akıbete uğramıştır. Bunun muhtemel nedeni 1912 yılında biraz batıya kaydırılan o zamanın yeni Galata köprüsünün meydanda yapılmasını zorunlu hale getirdiği yenileme çalışmalarıdır.
Huber Sigorta Haritaları'ndan yaklaşık 10 sene sonra 1904-1906 yılları arasında çizilmiş Charles E. Goad haritalarında da Karaköy Meydanı aynı özelliklerini korumaktadır. Fakat ilk göze çarpan değişiklik bugünkü Ziraat Bankası'nca kullanılan yapının parselinde bulunması gereken iki hanın yıkılarak yerine bir Fransız bankası “Credit Lyonnais” tarafından kullanılan binanın inşa edilmiş olmasıdır. İleriki safhalarda da kapsamlı olarak ele alınacak olan bu binanın önünde eni 18 metreye varan ve Huber'in haritasında da öneri olarak gösterilmiş bulunan bir yeni rıhtım dikkati çekmektedir. Yapılar ile ilgili detaylı bilgilere daha küçük ölçekli bir çizim olmasından dolayı rahat ulaşılabilen haritada gerek ticari ağırlıklı kullanımlar ve gerekse yapı boyutları hakkında fikir sahibi olmak da mümkündür. Buna göre çevre genelde halen ufak çaplı kahve, birahane, şekerci, kumaşçı, kuaför gibi ticarethaneler ile büyük şirketlerden meydana gelmekte ve bu işletmelerde genel olarak yabancı dilde isimler taşımakta veya zaten yabancı firmalar yani yabancı şahıslarca çalıştırılmaktadır. Bilindiği üzere dönemin ekonomik faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir bölge olması nedeni ile birçok bankere de rastlanan Galata'nın bu özelliğine bağlı olarak banka binasının çaprazında meydana bakan Commission Han'ın da borsa olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. İlgi çekici son nokta ise 1905 tarihinde Halil Paşa Sokağı ile Kara Mustafa Paşa Sokağı arasında yer alan ince uzun yapı adasının Karaköy Meydanı'na bakan uç bölümünde yarısı mevcut bir iki katlı yapı diğer yarısı ise yan parsel üzerinde inşa edilen bir mescit-camisidir. Zira İtalyan mimar Raimondo Tommaso D’Aronco tarafından inşa edilen bu ünlü caminin zeminden başlayan bölümünün bulunduğu parsel üzerinde inşaat (enconstruction) ibaresi bulunmaktadır ve bina ile birlikte birçok resmi bulunan bu camii Karaköy meydanı genişletme çalışmaları esnasında sökülüp taşınırken kaybolmuştur.