stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Atatürk Müzesi (İstanbul)
Müze

Müzede Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar geçen yaşamı ile ilgili fotoğraflar, giysileri, kullandığı eşyalar, Atatürk ve inkılaplarla ilgili belgeler, Kurtuluş Savaşı ve Atatürk tabloları sergilenmektedir. Ayrıca Atatürk ve devrimlerle ilgili belgeler, Milli Mücadeleyi yansıtan, Atatürk ile ilgili tablolar da onları tamamlamıştır. Ressam İbrahim Çallı'nın Nikolaos Trikupis'in kılıcını teslim edişini gösteren tablo ve Zeki Kocamemi'nin yaptığı tablo da müzedeki önemli eserler arasındadır.
Müzenin giriş katında Atatürk'ün doğumu, öğrenim yılları, ilk subaylık yılları, Trablusgarp, Balkan Savaşları (1911–1913), Heykeltıraş Hüseyin Gezer'in yaptığı Atatürk büstü, Çanakkale Savaşları, Mondros Mütarekesi ve Osmanlı devletinin durumunu (30 Ekim 1918) Milli Mücadele hazırlıkları ile ilgili belgeler ve bilgiler bulunmaktadır.
Müzenin birinci katında Atatürk'ün Samsun'a çıkışı, Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi (23 Temmuz–7 Ağustos 1919), Sivas Kongresi'nde giydiği jaketatay, yeleği, 1918 yılında Karlsbad'da satın aldığı ceket, Anadolu'da çıkan iç isyanlar, Sevr Antlaşması, I. ve II. İnönü muharebeleri, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Atatürk'ün 1920'li yıllarda giydiği Skoç takım elbisesi, kalpağı, potinleri, termosu, mareşal üniforması, astragan kalpağı, rugan çizmesi, çamaşırları, mecliste saltanatın kaldırılışı sırasında kullanılan kalemler, not defteri, kalemtıraş ve maktaı, Nutuk'un ilk baskısı (1927), Gazi Mustafa Kemal Paşa adına Ankara'da hazırlanmış nüfus kâğıdı, Amerika devlet başkanı Franklin D. Roosevelt'in Atatürk'e hediye ettiği müzik dolabı ile Büyük Taarruz ile ilgili bilgiler bulunmaktadır.
Müzenin ikinci katında; Vittorio Pisani'nin Yunanların İzmir'e çıkışı ile ilgili, Kurtuluş Savaşı'nda yaralılara bakan kadınlar, göçlerle ilgili tabloları, Atatürk'ün Selanik'te doğduğu evin maketi, altın kaplama sigara tabakası, Lozan etiketli smokini, frakı, son yıllarında giydiği süveter, yazlık giysileri, K. A markalı ipek gömleği, madalyaları, plaketler, kahve fincanı, kartvizitleri, Cumhuriyetin ilanından sonra İstanbul'a ilk gelişinde belediyede imzaladığı defter (9 Temmuz 1927), İbrahim Çallı'nın Atatürk portresi (1937), İbrahim Ferit'in, Ressam Emin'in Atatürk portreleri, Zeki Kocamemi'nin Atatürk'ün cenaze merasimi ile ilgili tablosu (1939) bulunmaktadır.
Galeri

Müzenin eski bir fotoğrafı
Müze girişi
Müzeden bir görünüm
Müze girişinin içerden görünümü
Müzede sergilenen Atatürk kıyafetlerinden bir kısmı
Evin o zamanki yerleşim planı
Merdivenlerin görünümü
Müzede sergilenen Atatürk'e ait eşyalardan bir kısmı
Celsus Kütüphanesi

| --- | --- |
Restorasyon sonrası Celsus Kütüphanesi

Ülke:  Türkiye
Tür: Millî kütüphane
Kuruluş: 135 (135)
Konum: Efes, Selçuk, İzmir
Website: ephesus.us
Celsus Kütüphanesi, İzmir, Selçuk'a bağlı Efes'te bulunan bir kütüphane kalıntısı. Roma senatörü Gaius Julius Celsus Plemaeanus için vefatından sonra oğlu Galius Julius Aquila tarafından yaptırılmıştır. İnşa edilen kütüphane iki katlıdır. Zamanında 14.000 kadar kitaba ev sahipliği yaptığı düşünülmektedir.
Yapının kalıntıları üzerinde yapılan çalışmalar, ön cephenin iki katlı görünümüne karşın, yapının üç katlı olduğunu göstermektedir. El yazmaları rulolar halinde, galerilerden oluşan üst katlarda saklanmıştır. 3. yüzyılda bölgeyi etkileyen depremler sırasında okuma salonu yanmış, ancak daha sonra tamir edilmiştir. Ön yüzünün yine Orta Çağ'da yaşanan bir deprem sonucu yıkıldığı sanılmaktadır. Depremde ön cephesi haricinde diğer kısımları yıkıldığından uzunca bir süre sonradan yapılan bir çeşmenin görkemli arka duvarı olarak kullanılmıştır.
Fotoğraflar

Ön cephe
Ön cephe (bölüm)
İç bölüm
Potifar

Yusuf ve Potifar'ın karısı, Rembrant van Rijn, 1655
Potifar (İbranice: פוטיפר 'Potipar', Yunanca:Πετεφρής 'Petefris', Arapça:بوتيفار 'Butifar' veya فوطيفار 'Futifar'), Tevrat'a göre Firavunlar devrinde yaşamış, Firavun'un hizmetinde Muhafız birliği komutanlığı yapan devlet adamı. Adı ilk kez Tevratın Tekvin (Yaratılış) kitabının 37. Bab'ının sonunda geçmektedir. Hikâyesinin devamı ise aynı kitabın 39. Bab'ından itibaren  anlatılmaktadır. Potifar Züleyha ile evlidir. Yusuf Peygamberi köle pazarından satın alarak kendi hizmetinde onu büyütmüştür.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 118820699  TDVİA: aziz-i-misr  VIAF: 22938187
Dolmabahçe Saat Kulesi

| --- | --- |
Dolmabahçe Sarayı'nın Bir Parçası olan Dolmabahçe Saat Kulesinden Görünüm

Genel bilgiler
Tür: Saray
Mimari tarz: Neobarok
Konum: İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°02′15″K 28°59′47″D﻿ / ﻿41.03750°K 28.99639°D﻿ / 41.03750; 28.99639
Başlama: 1890
Tamamlanma: 1895
Tasarım ve inşaat
Mimar(lar): Sarkis Balyan

Dolmabahçe Saat Kulesi'nin İstanbul Boğazı'ından görünümü (Şubat 2013)
Dolmabahçe Saat Kulesi, Bezmi Alem Valide Sultan Camii ile Dolmabahçe Sarayı'nın Saltanat Kapısı arasında yer alan saat kulesi. 1890-1895 yılları arasında Sultan II. Abdülhamid tarafından  yaptırılan saat kulesi 1.210.550 kuruşa mal olmuştur.
Mimarisi

Saray mimarı Sarkis Balyan tarafından Neobarok ve Ampir tarzında yapılmıştır. 27 metre yüksekliğinde ve 4 katlı olan kulenin 94 basamağı vardır. Merdiven sahanlıklarının zemini renkli taşlarla, geometrik şekiller verilerek yapılmıştır. 12 x 12 m ölçülerindeki mermer platforma, kule sütunları ile 8,50 x 8,50 m abadındaki yapı oturur. Kulenin her kenarında altışar basamaklı merdiven ve köşelerde iki katlı birer fıskiye bulunur.
Zemin kat cephelerinin üçünde pencere, diğerinde ise kapı vardır ve her yüzeyde kemer kavislerin içinde barometre bulunur. Kapı ve pencerelerin iki yanında çifte sütunlar bu katı süsler.
7,40 x 7,40 m ebadındaki birinci katın cepheleri çok süslüdür. Saat kulesinin deniz ve kara tarafındaki cephelerde Sultan II. Abdülhamit'in tuğrası bulunur.
İkinci kat (6,00 x 5,00 m), birinci kata nazaran daha sadedir. Üçüncü kata parmaklıklı balkonla geçiş sağlanmıştır.
Her bir cephesinde saat bulunur. Saatler Fransız imalatıdır. Deniz tarafındaki saat ayrı kurulurken diğer üçünün kurulması birlikte olur. Saatçibaşı Johann Meyer tarafından takılan Paul Garnier markalı saat 1979'da kısmen elektronik sisteme çevrilmiştir ve çalışır durumdadır.
Kültürel etkileri

Safranbolu'da bulunan ve 2012'de açılan Zamanın Tanığı Saat Kuleleri Parkı'nda Dolmabahçe Saat Kulesi'nin bir maketi de yer alır.
Görüntüler

Dolmabahçe Saat Kulesi'ni ziyaret eden insanlar
Restore edilen Dolmabahçe Saat Kulesi
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Erenköy Kız Lisesi

| Erenköy Kız Lisesi |
| --- | --- |


Kuruluş: 1911
Ülke:  Türkiye
Şehir: İstanbul
İlçe: Kadıköy
Türü: Anadolu lisesi
Müdür: Nihal Mert Gedik
Müdür yardımcısı: Şeniz Öran
Eğitim dili: Türkçe
Yabancı dil(ler): İngilizce ve Almanca
Sınıflar: 70
Öğrenci sayısı: 1154
Öğretmen sayısı: 50
Derslik Sayısı: 16
Adresi: Erenköy Mahalles Ömerpaşa Sokak No:82 Kadıköy/İstanbul
Koordinat: 40°58′38″K 29°04′24″D﻿ / ﻿40.97722°K 29.07333°D﻿ / 40.97722; 29.07333
20 Ocak 1933 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Erenköy Kız Lisesi mezunlarına dair bir haber.
Erenköy Kız Lisesi, İstanbul'un Erenköy, Kadıköy semtinde 1911'den beri hizmet vermekte olan öğretim kurumu.
Nisan ayının son Pazar günü, okulun mezunlar günüdür.
Tarihçe

1911 yılında “Kız Numune Mektebi” adıyla Rıdvan Paşa Köşkü'nde eğitime başladı; kuruluşunda Aziz Haydar Hanım'ın emeği geçti. 1911-1916 arasında okulun müdürlüğünü Abdullah Nasih Efendi yaptı. Okul, 1916'da liseye dönüştü. Şehremini Rıdvan İsmail Paşa'nın köşkünde eğitimi sürdüren okulun binası, Maarif Vekilliği tarafından son sahibi olan Mabeynci Faik Bey'den satın alındı. Rıdvan Paşa Köşkü'nün yanı sıra Topçu Reisi Hacı Hüseyin Paşa Köşkü de Maarif  Vekilliği tarafından V. Murat'ın kızı Hatice Sultan'dan satın alındı ve okulun yatakhanesi olarak kullanıldı.
Okul binası, 22 Şubat 1945 gecesi çıkan bir yangında kül oldu. Dersler, yangından korunmuş kısımda yatılı olarak devam etti ve yeni bina inşaatı başladı. 1947'de okul gündüzlüye çevrildi. 1954-1955 öğretim yılında okul, tamamlanan modern binada eğitime başladı. 1954'te okul yeniden yatılı olarak faaliyete girdi.
1979'da okul, kapılarını erkek öğrencilere de açtı ancak bu deneme bir buçuk yıl sürdü. 1990 yılında okulun yatılı bölümü kapandı ve yatılı bölüm binası içinde İstanbul Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi açıldı. 1997'de okula yeni bir bina eklendi.
Okul müdürleri

Abdullah Nasih Efendi (1911-1916)
Nahifi Bey (1916-1917)
Suat Bey (1917)
Ali Rıza Bey (1917-1918)
Mahir Uz (1918-1940)
Sabiha Gökcül (1940-1942)
Faika İsham Onan (1942-1945)
Rabia Yarkın (1945-1962)
Türkan Aymakoğlu (1962-1977)
Uluçay Arpat (1979-1982)
Emek Çimen (1985-1993)
Çiğdem Aktuna (1993-1997)
Sema Silahtar (1997-1999)
Yalçın Şahin (1999-2005)
Kamil Önalan (2005-2011)
Yavuz Şeref Erturan (2011-2014)
Saadet Berna Ocakcıoğlu (2014-2024
Nihal Mert Gedik (2024-günümüz)
Okulun tanınmış öğrencileri

Sabire Aydemir (1910) - İlk Türk Kadın veteriner hekimlerden biri
Melahat Yönet (1921) – Kimyager
Saadet Gören  (1923) - İlk Türk kadın radyolog
Melahat Ruacan  (1923) - Dünyada ilk kadın Yargıtay üyesi
Behire Duru (1926) – Diş doktoru
Hatice Nüzhet Gökdoğan (1928) - Türkiye'de ilk kadın astronom ve ilk kadın dekan
Neriman Hızır (1928) - Türkiye'de ilk kez sistemli eğitimle çocuk yuvası açan ve radyoda ilk çocuk saati yayını yapan eğitimci
Fatma Belkıs Derman (1928) - Türkiye'de eczane açan ilk kadın eczacı
Melahat Özgü (1928) – Türkiye'de ilk kadın tiyatro kürsüsü profesörü
Seniha Tunakan (1928) – Türkiye'de ilk kadın antropoloji profesörü
Nisa Serezli (1928) – Türk tiyatro ve sinema oyuncusu
Melahat Çağlar (1929) – İstanbul Üniversitesi Zooloji Profesörü
Leman Tomsu (1929) - Güzel Sanatlar Akademisi mimarlık bölümünden mezun ilk kadınlardan
Münevver Gözeler (1929) – Türkiye'nin ilk kadın yüksek mimarı ve Güzel Sanatlar Akademisi'nin ilk kadın mezunlarından
Madelet Hanay (1929) - İlk kadın Vergiler Temyiz Komisyonu üyesi
Hürriyet Sırmaçek (1929) - Türkiye'de ilk köprü uzmanı yüksek mühendis
Aysel Gürel (1929) - Türk söz yazarı ve oyuncu
Ayten Alpman (1929) - Türk popüler müziğin ilk kadın seslerinden
Nebahat Kunt (1930) - İlk kadın emniyet müfettişi
Nuriye Pınar (1931) - Türkiye'nin ilk kadın jeologu ve dünyanın ilk kadın deprem uzmanı
Şükran Esmerer (1932) - Dünyanın ilk kadın Danıştay üyesi
Fahrünnisa Yetmen  (1932) - Dünyanın ilk kadın Sayıştay üyesi
Mülhime İnce (1932) – Türkiye'nin ilk kadın su mühendisi
Jale İnan (1934) – İstanbul Üniversitesi Klasik Arkeoloji Profesörü
İffet Halim Oruz (1936) - Türk şair, yazar ve kadın hakları savunucusu
Türkan Akyol (1947) – Türkiye'nin ilk kadın bakanı
Hale Soygazi (1950) - Türk sinema ve dizi oyuncusu
Demet Akbağ (1960) - Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
Ayfer Tunç (1964) - Yazar, editör ve senarist
Bennu Yıldırımlar (1968) - Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
Gülben Ergen (1972) - Türk eski manken, oyuncu ve şarkıcı
Hande Yener (1973) – Türk pop ve elektronik müzik şarkıcısı
Bendeniz (1973) - Türk şarkıcı ve şarkı yazarı
Burçin Atılgan (1971) - Haber spikeri ve sunucu
Feyza Altun (1987) - Avukat, aktivist ve yazar
Esma Sultan Yalısı

| --- | --- |


Genel bilgiler
Durum: Tamamlandı
Tür: Tuğla Yeniden yapım: Tuğla, çelik ve cam
Şehir: İstanbul
Ülke: Türkiye
Koordinatlar: 41°02′51″K 29°01′39″D﻿ / ﻿41.04750°K 29.02750°D﻿ / 41.04750; 29.02750
Başlama: 1875
Yenileme: 2001
Ölçüler
Diğer ölçüler: 315 m × 27 m (1.033 ft × 89 ft)
Teknik ayrıntılar
Kat sayısı: 3
Tasarım ve inşaat
Mimar(lar): Sarkis Balyan
Yenileme bilgileri
Mimar: Gökhan Avcıoğlu

Esma Sultan Yalısı, İstanbul, Ortaköy'deki sahil sarayı.
Neo-klasik üsluptaki yalının mimarı Sarkis Balyan'dır. Ortaköy Camisi'nin yanındadır. Geçirdiği bir yangından sonra uzun yıllar metruk halde kalan yalının iç mekanı  2001 yılında cam ve çelik kullanılarak yeniden yapılmıştır ve turizm  amaçlı hizmet vermektedir.
Tarihçe

Esma Sultan Yalısı adını Osmanlı Sultanı Abdülaziz'in kızı Esma Sultan'dan (1873 - 1899) alır. Esma Sultan 16 yaşında iken devrin önemli devlet adamlarından Çerkes Mehmet Paşa'yla evlendirilmiş; Ortaköy Camii yanındaki 17. yüzyıldan kalma yalı yeniden yaptırılıp kendisine düğün hediyesi olarak verilmiştir. Bölgenin en büyük ahşap yapısı olan bu yalı, o zamana dek Tırnakçı Yalısı olarak biliniyordu. I. Abdülhamit'in kızlarından Esma Sultan'la evlenen Kaptan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa da Tırnakçı yalısında oturmuştu.
Abdülaziz'in kızı Esma Sultan'ın 1899 yılında ölümünden sonra II. Abdülhamit yalıyı kız kardeşi Cemile Sultan'a vermiş; onun ölümünden sonra V. Murad'ın kızı Fatma Sultan, II. Abdülhamit'e rica ederek sahilhaneyi satın almıştır.  Yalı, 1915'e kadar Osmanlı Hanedanı'nın mülkiyetinde kaldı.
1918 yılından itibaren Rum okulu olan yapı; 1920'lerde büyük bir yangın geçirdi ve 1922 yılından itibaren tütün deposu olarak kullanıldı. 1952'de Saffet Baştımar tarafından satın alınıp marangozhane, mobilya deposu ve kömür deposu olarak kullanılmıştır; Baştımar Yalısı olarak da bilinir.
Yalı, 1975 yılı başlarında sahipleri tarafından satılığa çıkarıldı ancak o sırada çıkan bir yangında yandı ve sadece dış duvarlarından oluşan bir harabe şeklini aldı. Bahçesi konser ve davetler için kullanılan metruk bina 1990'lı yıllarda The Marmara oteller zinciri tarafından satın alınıp dış duvarları korunup içi mekana camdan duvarlar giydirilmiş; böylece kapalı mekan elde edilmiştir.
Günümüzde yapının giriş katında bar ve restoran, çelik kavisli merdiven ile girilen ikinci katta konferans salonu veya etkinlik alanı olarak kullanılabilen mekanlar bulunmaktadır.
Mimari özellikleri

Esma Sultan Yalısı'nın, iki kat ve çatı katı ile oluşmuş, hacimli bir kitlesi vardır. Yüzölçümü 884m², bahçesi 4030m²'dir. Boyutları, malzemesi ve yönü bakımından geleneksel yalı mimarisinden farklıdır. Dışı kâgir, içi bağdadi ahşap olan yalıda iki oda, yalının deniz cephesinde yer alır ve merkeze sofa ile bağlanır. Salon, cephenin ortasında çıkma yapar ve yapının merkezinde büyük bir merdiven görülür. Çıkmaları üç pencerelidir ve üzerinde üçgen alınlık vardır.
Yapı 2226 m² 'ik bir alan içinde yer alır. Zemin katı 31,5 m genişliğinde, 27 m uzunluğunda ve 3,80 m yüksekliğindedir. İkinci kat ile birleşen ilk kat 31,5 m genişliğe, 31 m uzunluğa ve 6,80 m yükseklikliğe sahiptir.
Restorasyonu

Sadece binanın dış duvarlarını ihtiva eden harabe, 1990 yılında Marmara Otel zinciri tarafından satın alınmıştır. 1999 yılında yapı mimar Gökhan Avcıoğlu ve GAD Mimarlık tarafından işlevli hale getirildi. Çerçeve şeklinde kalmış tuğla duvarlar içinde kalacak şekilde hafif çelik bir strüktür ve camdan oluşan bir kutu tasarlandı. .
Proje müellifleri Mimar Haluk Sezgin ve Mimar Philippe Robert tarafından bir yenileme ve ilave dizaynlarını takiben yalı, 2001 yılında çok amaçlı buluşma yeri olarak açıldı. Günümüzde  Marmara Otel zinciri tarafından çeşitli toplantılar ve konferanslara hizmet vermek amacıyla çalıştırılmaktadır Ayrıca İstanbul Uluslararası Caz Festivali gibi sanatsal etkinliklere ev sahipliği yapmaktadır.

Yalının içinden 15 Temmuz Şehitler Köprüsü'nün görünümü
Beyazıt Kulesi

| --- | --- |


Genel bilgiler
Tür: Gözlem kulesi Yayın kulesi
Konum: İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°00′46″K 28°57′53″D﻿ / ﻿41.01278°K 28.96472°D﻿ / 41.01278; 28.96472
Başlama: 1749
Tamamlanma: 1749
Açılış: 1749
Sahip: İstanbul, Türkiye
İşletmeci: Beyazıt Kulesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi   BELTUR
Yükseklik
Zirve: 85 m (279 ft)
Çatı: 85 m (279 ft)
En üst kat: 85 m (279 ft)
Teknik ayrıntılar
Kat sayısı: 3
Asansör sayısı: 0
Tasarım ve inşaat
Mimar(lar): Senekerim Balyan
İnşaat mühendisi: Senekerim Balyan
Yüklenici: Senekerim Balyan

Beyazıt Kulesi, yangınları gözetlemek ve haber vermek amacıyla İstanbul'un Beyazıt semtinde ilk olarak 1749 yılında ahşap olarak inşa edilen 85 metre yüksekliğinde kule. Yapılan ilavelerle kulenin yüksekliği 118 metreye ulaşmıştır. Nöbet, işaret ve sancak katları olmak üzere üç bölümden oluşur. Gözetleme yerine kadar çıkan merdivenler 180 basamaktan ibarettir.
Başlangıçta ahşap olarak inşa edildi. 1756'daki Cibali yangınında yandı. 1826'da yeniden yapılan kule yeniçeri ayaklanmasında tekrar yandı. Kule üçüncü kez Sultan II. Mahmud zamanında, 1828 yılında Senekerim Balyan'ın mimarlığı altında tekrar yapıldı. Yangın, Beyazıt Kulesinden gündüz sarkıtılan sepetlerle, gece ise fener yakılarak haber verilirdi. Kulenin Beyazıt meydanına bakan bölümünde Sultan II. Mahmud tuğralı kitabe bulunmaktadır. Yesarizade Mustafa İzzet Efendi tarafından yazılan kıta nazım biçiminde kaleme alınmış olan kitabenin hat yazısını da yine Yesarizade Mustafa İzzet Efendi yapmıştır.
Uzun süre geceleri farklı renklerde aydınlatılarak İstanbullulara ertesi günün hava tahminin duyurulması için kullanıldı. Kulenin mavi renkte aydınlatılması ertesi gün havanın açık olacağını, yeşil yağmuru, sarı sisi ve kırmızı karı haber verir. Bu uygulamaya 1995 yılında son verildi, 2010 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin girişimiyle tekrar başlandı. 1997 yılında başlayan restorasyon çalışmalarına kadar kullanılamayacak durumda olan kule iki yıl süren çalışmalar sonucunda eskiden olduğu gibi yangın gözetleme, meteoroloji ve yol durumunu bildirmek amacıyla kullanılmaktadır. Günümüzde İstanbul Üniversitesi'nin Merkez Kampüsü içinde yer alır.
Galeri

Beyazıt Kulesi (1855)
Kulenin hava duruma göre değişen gece aydınlatması
Bibliyografya

Robert Walsh – Thomas Allom, Constantinople and the Scenery of the Seven Churches of Asia Minor, London 1838, I, 38. ISBN 1546939024
Mustafa Cezar, Osmanlı Devrinde İstanbul Yapılarında Tahribat Yapan Yangınlar ve Tabii Afetler, Türk San‘atı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri, İstanbul 1963, I, 327-414.
Reşat Ekrem Koçu, Bayazıd Yangın Kulesi, İstanbul Ansiklopedisi, cilt: 4, İstanbul 1960, s. 2264-2272.
Semavi Eyice, İstanbul (Tarihî Eserler), İslâm Ansiklopedisi, V. Cilt II. Kısım, İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1977, s. 1214/120.
Küçük Han

Küçük Han, 990'lı yıllarda hüküm sürmüş bir Peçenek hanıdır. Nikol'sk Kroniği, Küçük Han'ın 990 yılı civarında Hristiyanlığa geçtiğini söyler. Kendisinden önce hüküm süren Metiga Han'ın yerine geçmiştir. Tam olarak ne zaman hükümdar olduğu bilinmez. Ancak 988'den daha önce olmadığı ve 991'den daha sonra olmadığı kesindir.
Maşat Höyük

| --- | --- |
Arkeolojik Höyük
Adı:: Maşat Höyük
il:: Tokat
İlçe:: Zile
Köy:: Yalınyazı
Türü:: Höyük
Tescil durumu:: Tescilli
Tescil No ve derece:: 1099 / 1, 2
Tescil tarihi:: 20.09.1991
Araştırma yöntemi:: Kazı

Maşat Höyük Tokat Zile
Maşat Höyük, Tokat İl merkezinin güneybatısında, Zile'nin 20 km. güneybatısında, Yalınyazı Köyü'nün (eski adıyla Maşat Köyü) 1 km. güney-güneybatısında yer alan bir höyüktür. Höyük 450 x 225 metre boyutlarında olup ova tabanından, kazı yapıldığı yıllarda yaklaşık 29 metre yükseklikteydi.
Bugünkü Maşat Köyü, Horasan'ın Meşhed bölgesinden Anadolu'ya göç eden bir Türk boyunun kurduğu köydür ve adı buradan gelir. Bu köy halkı höyüğün yer aldığı tepeye Höyüktepe demektedir ve bu adlandırma da Orta Asya ve İran'da bu tür yerlere verdikleri addır.
Kazılar

Höyük ilk kez 1943 yılında yüzeyde bulunan bir Hitit Dönemi tabletinin yayımlanmasıyla tanınmıştır. Söz konusu belgede "Tapigga" adındaki kentin bir MÖ 2. binyıl kenti olduğu yazmaktaydı. İlk dönem kazılar 1945 yılında, söz konusu tabletin dahil olduğu arşivi bulmak amacıyla Prof. Dr. Ekrem Akurgal başkanlığında bir ekip tarafından yapılmıştır. Daha sonra 1973-80 yıllarında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nden Prof. Dr. Tahsin Özgüç başkanlığında kazılmıştır.
Tabakalanma

En üst tabakanın Demir Çağı tabakası olduğu, ikinci ve üçüncü tabakalarının Hitit Dönemi'ne, dördüncü tabakanın ise Erken Tunç Çağı'na ait olduğu belirtilmektedir. Bununla birlikte höyükte Geç Kalkolitik Çağ ve Erken Tunç Çağı I yerleşmesinin de olduğu kabul edilmektedir.
Buluntular > Demir Çağı

Demir Çağı yerleşimi esas itibarıyla Frig yerleşimi olmakla birlikte Frigler kentin kale kesimini iskan etmişlerdir. Bununla birlikte bu dönemde kentin kuzey, kuzeydoğu ve doğu yönleri yoğun yerleşim görmüştür. Kale kesiminde üç yapı katı vardır. En alttaki Hitit sarayının enkazı üzerine inşa edilmiştir. Evler taş temeller üzerinde kerpiç tuğlalarla inşa edilmiştir. Farklı boyutlarda kerpiç tuğlalar kullanılmakla birlikte 40 x 40 x 6 cm. boyutlarındakiler çoğunluktadır. Evler de, tabanları sıkıştırılmış toprak olan odalar da dörtgen planlıdır. Plan veren iki odalı bir ev 16 x 6 metre ölçülerindedir. Bu Frig katı MÖ 75 ile 650/600 tarihlerine ait görülmektedir.
Frig yerleşiminin son iki katı Anadolu'daki Pers imparatorluğu egemenliği dönemini temsil etmektedir. Buna karşın sanat alanında yerli Anadolu geleneği kesintisiz bir biçimde sürmektedir. Bununla birlikte II. yapı katında ele geçen bazı sanatsal çalışmalarda Akamenid etkileri görülmektedir.
Frig yapı katının en yeni tabakası MÖ 450 – 300 yıllarına tarihlenmektedir. Bundan sonra höyük terk edilmiş, enkazı asırlar boyu açıkta kalmış, çevredeki yerleşimler tarafından bir taş ocağı olarak kullanılmıştır. Daha sonraki yüzyıllarda iskan görmemiştir.
Tahribat durumu

Höyük, tarımsal faaliyetler ve kaçak kazılarla tahrip olmuş durumdadır. Kazı yapıldığı yıllarda ova tabanından yaklaşık 29 metre yükseklikte olan tepe, günümüzde artık yayvan bir tepe görünümdedir. Tarımsal faaliyetler nedeniyle tahrip olmaya devam etmektedir.
Norşuntepe Höyüğü

| --- | --- |
Arkeolojik Höyük
Adı:: Norşuntepe Höyüğü
il:: Elazığ
İlçe:: Merkez
Köy:: Alişam
Türü:: Höyük
Tahribat:: 
Tescil durumu:: Tescilli
Tescil No ve derece:: 
Tescil tarihi:: 28.05.2022
Araştırma yöntemi: Kazı

Norşuntepe Höyüğü, Elazığ İl merkezinin 26 km. güneydoğusunda Alişam Köyü'nün 3 km. güneyinde yer alan bir höyüktür. Höyük, Keban Barajı su toplama sahasında kalmış olup Baraj'ın tamamlandığı 1975 yılından itibaren yavaş yavaş göl suları etkisiyle erimekte olan bir adacıktır. Tepe baraj suları yükselmeden önce 150 x 130 metre boyutlarında ve 35 metre yükseklikteydi. Höyükteki yerleşme alanı ise 500 x 300 metrelik bir alana yayılmıştı. 2022 yılının Mayıs ayında tapulama harici alanda yer alan Norşuntepe Höyüğü "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" özelliği gösterdiğinden sit alanı ilan edildi.
Kazılar

Höyükteki kazılar Alman Arkeoloji Enstitüsü adına Dr. Harald Hauptmann başkanlığında 1968 yılında başlamış, baraj gölünde su toplanmaya başlanması dolayısıyla 1974 yılında sona erdirilmiştir.
Tabakalanma

Kazılarda belirlenen takabalanma, yeniden eskiye doğru şu şekildedir.
1. yapı katı, Orta Demir Çağı (Urartu Dönemi, MÖ 8. yüzyıl)
2. yapı katı, Erken Demir Çağı
3-5. yapı katları, MÖ 2. binyıl
6-8. yapı katları, Erken Tunç Çağı III C evresi
9-10. yapı katları, Erken Tunç Çağı III B evresi
11-12. yapı katları, Erken Tunç Çağı III A evresi
13-20. yapı katları, Erken Tunç Çağı III B evresi
21-24. yapı katları, Erken Tunç Çağı II A evresi
25-30. yapı katları, Erken Tunç Çağı I B evresi ve aradaki boşluk altında I A evresi
31-40. yapı evresi, Geç Kalkolitik Çağ
Buluntular

Kazılarda ortaya çıkan Erken Demir Çağı yapı kompleksinin, Geç Tunç Çağı'na ait bir yangın tabakasının üstünde yer aldığı ifade edilmektedir. Erken Demir Çağı tabakaları surla çevrili olup evler taş temel üzerinde ahşap hatıllarda desteklenen kerpiç duvarlarla inşa edilmiştir. Tüm yapılarda yangın izlerine rastlanmaktadır.
Erken Demir Çağı tabakalarında yedi mezar bulunmuştur. Bu mezarlara gömüt armağanları olarak demir ok uçları ve demir bırakılmıştır.
Değerlendirme

Bölgedeki Korucutepe, Norşuntepe, Tepecik / Makaraz Tepe, Tülintepe, Könk gibi yerleşmelerin, civarlarındaki küçük köylerden daha hızla geliştikleri, böylece onlar üzerinde hakim bir konuma ulaştıkları, mimari gelişimlerinin izlenmesinden anlaşılmaktadır. Norşuntepe'de bu durum daha da belirgindir. Norşuntepe Eski Tunç Çağı'na tarihlenen 6. tabakada "bey" olarak tanımlanan bir siyasi otoritenin konağı olabilecek anıtsal yapıya ilişkin mimari ortaya çıkarılmıştır. Aynı tabakada "gelişmiş binalar"dan da söz edilmektedir. Bu buluntular çerçevesinde söz konusu yerleşimlerin, özellikle de Norşuntepe'nın tek başına egemen şehir devletleri olduğu önerilmektedir.