Paranoid kişilik bozukluğu
Tarihçe

Ayrıca bakınız: Paranoya § Tarihçe
Paranoid kişilik bozukluğu DSM-V'de listelenmiştir ve DSM'nin önceki tüm versiyonlarına dahil edilmiştir. Paranoid kişiliğin en eski tanımlarından biri Fransız psikiyatrist Valentin Magnan'a aittir. Magnan kendine özgü düşünme, hipokondriyazis, aşırı hassasiyet, göndergesel düşünme ve şüphecilik gösteren "kırılgan bir kişilik" tanımlamıştır.
Bu tanımla yakından ilgili olan, Emil Kraepelin'in 1905'teki "şikayet bulmak için her zaman tetikte olan, ancak sanrıları olmayan", kendini beğenmiş, bencil, hassas, asabi, kavgacı, inatçı ve dünyayla çekişme içinde yaşayan sahte şikayetçi bir kişilik tanımıdır. 1921'de bu durumu paranoyak kişilik olarak yeniden adlandırdı ve bu kişileri güvensiz, haksızlığa uğradığını ve düşmanlığa, müdahaleye ve baskıya maruz kaldığını hisseden kişiler olarak tanımladı. Ayrıca bu kişiliklerde bir çelişki gözlemledi: Bir yandan alışılmadık fikirlerine inatla tutunurlar, diğer yandan çoğu zaman her dedikoduyu gerçek olarak kabul ederler. Kraepelin ayrıca, daha sonra paranoid psikoz geliştiren kişilerde paranoid kişiliklerin sıklıkla mevcut olduğunu da belirtti. Daha sonraki yazarlar ayrıca şüphecilik ve düşmanlık gibi özelliklerin insanları sanrısal hastalıklara, özellikle de yaşlılığın "geç dönem parafrenilerine" yatkın hale getirdiğini düşündüler.
Kraepelin'i takip ederek, Eugen Bleuler "tartışmalı psikopatiyi" veya "paranoid yapıyı" şüphecilik, büyüklenmecilik ve zulüm duygularının karakteristik üçlüsünü sergileyen bir şey olarak tanımladı. Ayrıca bu kişilerin yanlış varsayımlarının gerçek bir yanılgı biçimine ulaşmadığını da vurguladı.
Ernst Kretschmer, paranoyaya yatkın kişiliğin hassas iç çekirdeğini vurguladı: kendilerini utangaç ve yetersiz hissediyorlar ama aynı zamanda yetki sahibi tutumları da vardır. Başarısızlıklarını başkalarının entrikalarına ama gizlice kendi yetersizliklerine bağlarlar. Kendilerine önem verme duygusu ile çevreyi takdirsiz ve aşağılayıcı olarak deneyimlemek arasında sürekli bir gerilim yaşarlar.
Alman fenomenolog Karl Jaspers, paranoyak kişiliğe benzeyen "kendine güvensiz" kişilikleri tanımladı. Jaspers'e göre bu tür insanlar, dış deneyimlerin ve onların bu deneyimlere ilişkin yorumlarının getirdiği içsel aşağılanmayı deneyimlerler. Kendilerini küçümsediklerine dair dışarıdan onay alma dürtüsü vardır ve bu da diğer insanların davranışlarında hakaret görmelerine neden olur. Her ufak tefek acıyı çekerler çünkü asıl sebebi kendilerinde ararlar. Bu tür güvensizlik, zorlayıcı resmiyet, katı sosyal yükümlülükler ve abartılı güvence gösterileri gibi aşırı tavize yol açar.
1950'de Kurt Schneider "fanatik psikopatları" tanımladı ve onları yanlış fikirlerinde ısrarcı ve aktif kavgacı olan kavgacı tip ile pasif, gizemli, ezoterik mezheplere karşı savunmasız, ancak yine de başkalarına karşı şüpheci eksantrik tip olarak iki kategoriye ayırdı.
Leonhard ve Sheperd'ın altmışlı yıllardaki tanımlamaları, paranoyak insanların, yeteneklerine aşırı değer verdiklerini ve başarısızlıklarını başkalarının kötü niyetine atfettiklerini anlatır; kişiler arası ilişkilerinin bozulduğunu ve başkalarıyla sürekli çatışma halinde olduklarını da belirtirler.
1975'te Polatin, paranoyak kişiliği katı, şüpheci, dikkatli, benmerkezci ve bencil, içe aşırı duyarlı, ancak duygusal açıdan ifadesiz olarak tanımladı. Ancak fikir ayrılığı olduğunda altta yatan güvensizlik, otoriterlik ve öfke patlaması ortaya çıkar.
1980'lerde paranoid kişilik bozukluğu çok az ilgi gördü ve ilgi gördüğünde de paranoid şizofreni ile olan potansiyel ilişkisine odaklanıldı. Bu on yılın en önemli katkısı, paranoid kişilik bozukluğunun özelliklerini dört kategoriye ayıran Theodore Millon'dan gelir:
1) Tetikte olma, aşırı sinirlilik ve karşı saldırı gibi davranışsal özellikler
2) Aşırı hassasiyet, sosyal izolasyon ve güvensizliği gösteren şikayetler
3) Kişisel güvensizlikleri inkâr etme, bunları başkalarına atfetme ve büyüklenme fantezileri yoluyla kendini şişirme dinamikleri
4) Bağımlılıktan nefret etme ve başkalarından düşmanca uzaklaşma gibi başa çıkma tarzı