stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Missy Franklin
Erken dönem

Franklin, Dick ve DA Franklin'in tek çocuğu olarak California, Pasadena'da doğdu. Bebekken annesi su güvenliği konusunda çok endişeli olduğu için, Franklin tamamen ailesi onun suda rahat etmesini istediği için yüzmeye başladı. Aurora, Colorado'da büyüdü ve beş yaşında annesinin ısrarıyla orada yüzme dersleri almaya başladı. Aurora, Colorado'daki Regis Cizvit Lisesi'ne gitti ve 2013 yılında mezun oldu.
Franklin 6 fit 2 inç (188 cm) yaşında boyunda ve kadın bedeni 13 inçtir. Babası, "Biz onlara yerleşik yüzgeçler diyoruz" diyor. 7 yaşından beri Colorado Stars kulüp takımından Todd Schmitz tarafından çalıştırılıyor.
Yüzme Kariyeri > Erken kariyer

Franklin, yedi yaşında Colorado Stars seyahat yüzme takımına katıldı. Missy'nin böylesine doğal bir yeteneğe sahip olduğuna Franklin'in ebeveynleri farkında değildi, ta ki diğer üyelerin ebeveynleri bunu ebeveynlerinin anlatana kadar. On iki yaşında, Franklin kendisinden çok daha büyük olan kızlarla yarıştı. Franklin, 13 yaşındayken Omaha, Nebraska'daki 2008 ABD Olimpiyat Takımı Seçmelerinde yarıştı, ancak 2008 Yaz Olimpiyatları'nda hiçbir etkinlikte yüzme yarışmasına katılmaya hak kazanmadı. En iyi sonucu 100 metre serbest stilde 37.lik oldu. Missy liseden mezun olduğunda, Colorado Lise Etkinlikleri Derneği rekorlarının yarısına sahipti.
Yüzme Kariyeri > Erken kariyer > İlk Dünya Rekorları

2011'in sonlarına doğru, Ekim ayında, 2011 FINA Yüzme Dünya Kupası'nda Franklin, 200 metre sırtüstünde kariyerinin ilk dünya rekorunu kırdı ve Shiho Sakai'nin elinde tuttuğu 2:00.13'lük önceki rekoru 2:00:03'lik dereceyle kırdı. Rekoru kıran Franklin, Ocak 2010'da yüksek teknolojili bodysuit'lerin yasaklanmasından beri bireysel olarak dünya rekoru kıran ilk kadın oldu Franklin'in ikinci dünya rekorunu, Aralık ayında 2011 Havuzda Düelloda kırdı. 4 × 100 metre karışık bayrak yarışında Franklin, Natalie Coughlin, Rebecca Soni ve Dana Vollmer ile birleşerek Amerika'nın sahip olduğu önceki dünya rekoru 3: 47.97'yi  3: 45.56'lık bir sürede kırarak önceki rekor olan 3: 47.97'yi iyileştirdi. Serbest stil etabında yüzen Franklin, 51.32'lik bir süreye sahipti.
Kişisel Hayat

Franklin, en sevdiği sporcunun Natalie Coughlin olduğunu söylüyor.
Franklin Hristiyan olarak yetiştirildi, ancak İncil'i okuyana ve lisede teoloji dersleri alana kadar kiliseye gitmedi veya kendini dindar olarak tanımlamadı. Georgia Üniversitesi'nde Din bölümü olarak, Hristiyanlık, Yahudilik, İslam, Budizm ve Hinduizm de dahil olmak üzere birçok din hakkında dersler aldı. Halihazırda üç yıldır eğlence amacıyla yoga yapıyordu, ancak üniversitede aldığı derslerde yoganın Hindu köklerini öğrenmek onun için daha ruhani bir deneyim haline geldi. Emekli olduğu sırada, Hinduizme olan akademik ilgisi, bir taraftar olduğu için yanlış bildirildi; Hristiyan inancıyla ilgili bir röportajda Franklin, Hindu çıkarlarının "biraz orantısız olduğunu" söyledi.
Franklin, 22 Eylül 2018'de Teksas Üniversitesi'nde yüzen Hayes Johnson ile nişanlandı Çift, 14 Eylül 2019'da evlendi. Mart 2021'de o ve kocası bir çocuk beklediklerini açıkladılar.
Popüler Kültürde

Franklin, Pretty Little Liars'ın Mart 2013 bölümünde kendisi olarak rol aldı. 2014 yılında Kara Lynn Joyce ile birlikte Touch the Wall belgeseline konu olmuştur. Christo Brock ve Grant Barbeito tarafından yönetilen film, Franklin ve Joyce'un 2012 Londra Olimpiyatları'na olan yolculuğunu belgeliyor. Film, kadınların fiziksel ve duygusal gücünü kutlamasıyla dikkat çekti. Franklin, başrollerini Vince Vaughn ve Owen Wilson'ın paylaştığı büyük bütçeli komedi The Internship'te küçük bir rolü de vardır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 1106410335  ISNI: 0000 0003 8426 6692  LCCN: no2012140133  VIAF: 274793997   WorldCat (LCCN): no2012-140133
Zatürre

Zatürre, pnömoni (İngilizce: pneumonia) ya da batar, akciğerde görülen yangılardır. Klasik pnömonilerde, akciğerlerin hava geçitlerindeki son bölüm (terminal bronşioller) ve hava kesecikleri (alveoller) etkilenir. İnterstisiyel pnömonilerde, hava kesecikleri (alveoller) arasındaki bölmeler (alveol septumları) yoğunlukla etkilenen alanlardır. Akciğerler günde 10.000 litre havayı süzer. Kan dolaşımına oksijen taşıyan solunum havasıyla birlikte çok sayıda katı ve sıvı partikül ile zararlı gazlar da akciğerlere ulaşır. Solunum havası içindeki zararlı etkilere verilen tepkilerin büyük bölümü canlı etkenlerden kökenli infeksiyon hastalıklarıdır (bakteriyel pnömoniler, virüs pnömonileri, mantar pnömonileri, parazitik pnömoni). Toksik gazların ve sıvıların büyük bölümü “kimyasal pnömoniler” olarak nitelenir.
Her yıl, zatürre (pnömoni)yaklaşık 450 milyon kişiyi yani dünya toplamının yüzde yedisini etkiler ve yaklaşık 4 milyon ölümle sonuçlanır. Gelişmekte olan ülkelerde, çok yaşlı, çok genç ve kronik hastalarda pnömoni, önde gelen ölüm nedenlerindendir.
Belirtiler ve semptomlar

| Semptom sıklığı> Semptom | Semptom sıklığı> Sıklık |
| --- | --- |
Öksürük: 79-91%
Halsizlik: 90%
Ateş: 71-75%
Nefes darlığı: 67-75%
Balgam: 60-65%
Göğüs ağrısı: 39-49%

Bulaşıcı pnömoniye sahip kişilerde balgamlı öksürük ve ateş ile beraber titremeli üşümeler, nefes darlığı, derin nefes esnasında şiddetli veya saplanıcı türde göğüs ağrısı ve artmış solunum sayısı görülür. Yaşlılarda, konfüzyon en belirgin belirti olabilir. Beş yaşın altındaki çocuklarda görülen belirgin bulgu ve belirtiler ateş, öksürük ve hızlı veya güç solumadır.
Ateş, birçok diğer yaygın hastalıkta da görüldüğü için özgün değildir ve ağır seyirli hastalık veya malnütrisyon sahibi kişilerde görülmeyebilir. Ayrıca, öksürük iki aydan küçük çocuklarda çoğunlukla görülmez. Daha şiddetli bulgu ve belirtiler arasında morarma (siyanoz), azalmış susuzluk, kasılmalar, ısrarcı kusma, aşırı yüksek vücut ısısı veya azalmış bilinç seviyesi bulunabilir.
Bakteriyel ve viral pnömonilerde de genellikle benzer belirtiler bulunur. Bazı nedenler klasik ancak spesifik olmayan klinik özellikler ile ilişkilendirilirler. Legionella kaynaklı pnömoni, karın ağrısı, diyare veya konfüzyon ile ortaya çıkarken, Streptococcus pneumonia kaynaklı pnömoni pas rengi balgam ile ilişkilendirilir ve Klebsiella kaynaklı pnömonide “kuşüzümü jeli” olarak tanımlanan kanlı balgam görülebilir. Kanlı balgam (hemoptizi) tüberküloz, Gram-negatif pnömoni ve akciğer absesinin yanı sıra daha yaygın olarak akut bronşit hastalarında da ortaya çıkabilir. Mikoplazma pnömoni, boyundaki lenf bezlerinin şişmesi (lenfadenopati), eklem ağrısı (artralji) veya bir orta kulak iltihabı (otitis media) ile ilişkili olarak ortaya çıkabilir. Viral pnömoni, bakteriyel pnömoniye oranla daha yaygın olarak hırıltılı solunum ortaya çıkar.
Türler ve Nedenler > Pnömoni Türleri > Toplum kökenli (community-acquired) akut pnömoniler

Streptococcus pneumonia
Haemophilus influenza
Moraxella catarrhalis
Staphylococcus aureus
Legionella pneumophilia
Klebsiella
Pseudomonas
Türler ve Nedenler > Pnömoni Türleri > Toplum kökenli (community-acquired) atipik pnömoniler

Virüsler (RSV, parainfluenza & influenza, adenovirus, corona)
Mycoplasma
Chlamydia
Türler ve Nedenler > Pnömoni Türleri > Hastane kökenli (nozokomiyal) pnömoniler

| Pnömoni |
| --- | --- |

Bir göğüs röntgen filminde sağ akciğerde yerleşmiş, belirgin, kama şekilli bakteriyel pnömoni alanı..
Uzmanlık: Göğüs hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları 
Gram-negatif basiller
Staphlyococcus aureus
Türler ve Nedenler > Pnömoni Türleri > Aspirasyon pnömonileri

Ağız florasının anaerobik bakterileri
Amniyon sıvısı
Mide içeriği (Mendelson sendromu)
Kimyasal maddeler (katı, sıvı, gaz)
Türler ve Nedenler > Pnömoni Türleri > Kronik pnömoniler

Nocardia
Actinomyces
Tüberküloz
Türler ve Nedenler > Pnömoni Türleri > Nekrotizan pnömoniler

Anaerobik bakteriler
Staphlyococcus aureus
Klebsiella
Streptococcus pyogenes
Türler ve Nedenler > Pnömoni nedenleri

Akciğerlerin özgün bir savunma sistemi vardır; ses tellerindeki kapanma refleksi, öksürük refleksi, sıvı (mukus) ve titrek tüylerin (silia) temizleyici etkisi, alveol makrofajlarının fagozitozu ile bireyin bağışıklık sisteminin gücü önemli fiziksel ve hücresel engellerdir.
Pnömonilerin oluşmasında 3 önemli faktör vardır:
Akciğerlerin savunma sisteminin aksaması,
Bireyin bağışıklık sistemindeki aksamalar,
Etkenin gücü (bakteri/virüs sayısı ve virülansı; toksik maddenin yoğunluğu).
Bu faktörlerin etkisi risk altındaki insanlarda çok daha belirgindir.
Risk faktörlerinin başlıcaları şunlardır:
Üst solunum yolları infeksiyonları
Ağız-diş-boğaz infeksiyonları
Kronik hastalıklar (KOAH, otoimmun hastalıklar, karaciğer hastalıkları, vd)
Akciğer ödemi
Diabet
Doku/organ nakli alanlar
İmmün yetmezlik sendromları (nötropeniler, HIV infeksiyonu, lenfoma, lösemi)
Bilinç kaybı (sarhoşluk, genel anestezi, kafa travması)
Reflekslerde azalma (nörolojik sendromlar, nöropatiler, felç)
Madde bağımlılığı (tütün, esrar, kokain)
Yaş (yaşlılar ve bebekler)
Türler ve Nedenler > Etkenlerin giriş yolları

İnhalasyon: Havada asılı mikrop yüklü damlacıklar (damlacık infeksiyonu - en sık bulaşma yolu)
Aspirasyon: Üst solunum yollarının veya ağız boşluğunun mikrop içeren sıvılarının alt solunum yollarına girmesi
Bakteriyemi: vücuttaki bir infeksiyon odağından kana giren mikropların akciğerlere gelmesi
Direkt yayılma: komşu dokulardaki bir infeksiyon odağının akciğer dokusu içine ilerlemesi
Akciğer İnfeksiyonlarının Nitelikleri > Solunum yollarının infeksiyonları

Bronşit
Bronşiyolit
Akciğer İnfeksiyonlarının Nitelikleri > Akciğer parenkimi infeksiyonları

Pnömoni (bronkopnömoni, lobar pnömoni)
Akciğer absesi
Tüberküloz (verem)
Bakteriyel Pnömoniler > İnfeksiyon Etkenleri ve Etki mekanizmaları

Bakteriyel pnömonilerin oluşmasında, vücut-dışı (ekstrinsik) ve vücut-içi (instrinsik) faktörler oldukça önemlidir.
Vücut-dışı (ekstrinsik) faktörler (bakteriler): İnhalasyon ve aspirasyon, en sık görülen bulaş yollarıdır. Staphylococcus türleri, akciğerlere kan yolu (hematojen) ile gelir. Streptococcus pneumoniae, olguların yaklaşık %50'sinde izole edilir. Haemophilus influenzae kökenli pnömoniler tütün kullananlar ile KOAH ve bağışıklık sistemi sorunları olanlarda görece sıktır. K. Pneumoniae, alkoliklerde, KOAH olanlarda ve diabetlilerde görülen, oldukça kötü gidişli nekrotizan pnömoninin nedenidir. S. aureus pnömonisi oldukça yaygındır, Influenza A infeksiyonunun komplikasyonu olarak görülebilir; eroin bağımlılarında, hastanelerde damar yolu açılanlarda ve protezi olan hastalarda, bakterinin kan yolu (hematojen) ile akciğerlere ulaşmasının sonucu ortaya çıkar. Gram-negatif bakteri pnömonileri, hastane infeksiyonu olarak ve bağışıklık sistemi sorunu olanlarda görülür (Escherichia coli, Pseudomonas, Enterobacter ve Serratia ailesi başlıca etkenlerdir). Bazı Streptococcus pneumoniae ve methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) gibi antibiyotiklere dirençli bakteri infeksiyonları yaygınlaşmaktadır.
Vücut-içi faktörler (instrinsik) faktörler: Pnömonilerin patofizyolojisinde vücut-içi faktörler (instrinsik) faktörler oldukça önemlidir.
Öksürük refleksinin çalışamaması (bakteri içeren ağız, burun ve boğaz salgısının solunum yollarına kaçması): Zehirlenme, felç, sarhoşluk, anestezi ve endotrakeal intübasyon durumlarında
İnaktivite (uzun süreli yatalak kalma)
Kronik hastalıklar: KOAH (bronşit, emfizem, bronşiektazi, astma), ootoimmun hastalıklar, karaciğer hastalıkları
Kanserler: Lenfoma, lösemi, multipl myeloma, vb
Tütün dumanı: Yerel vücut direncini azaltma, karbonmonoksidin toksik etkisi
Mide içeriği aspirasyonu (mide asidinin solunum yollarına kaçması; Mendelson sendromu): epilepsi, sarhoşluk, felç, anestezi, gebelikBronkopnömoni: Akciğerin tüm loblarında yamalar biçiminde yangısal infitrasyon.
Antikor üretimi bozuklukları (agammaglobulinemi ve hipogammaglobulinemi, multipl myeloma, lösemi, lenfoma, HIV infeksiyonu)
Kompleman sistemi yetersizliği
Dalak yokluğu (asplenia, splenektomi)
Solunum sisteminin akut virüs infeksiyonları (influenza virüsü)
Bakteriyel Pnömoniler > Klinikopatolojik Türler > Bronkopnömoni

Başlıca etkenler Streptokok, Stafilokok ve H. Influenza'dır.Risk faktörlerini taşıyan prematüre bebeklerde, çocuklarda ve yaşlılarda görece sıktır. Streptococcus pneumoniae toksinleri ve üreme yetenekleriyle etkilidir. Bakteri, çevresini kuşatan kapsül ile fagositlerden korunurlar. Ağız-boğaz (orofarinks) dokuları hastalık etkeninin ilk çoğalma yeridir. Bakteri çoğalmasıyla birlikte 5-8 gün içinde bağışıklık sistemi aktifleşir; antikor ve kompleman sisteminin çabasıyla infeksiyon kontrol altına alınabilirse ateş düşer. Risk faktörlerinin varlığında infeksiyon gerileyemez ve pnömoniye dönüşür.
Bronkopnömoni, akciğerlerin farklı loblarında yamalar biçiminde oluşan eksüdasyon ile karakterizedir; genellikle iki taraflıdır ve çoğu kez akciğerlerin alt loblarında yoğunlaşır. İrinli (süpüratif) eksüda bronşiollerden başlayarak çevresindeki alveollere yayılır. Lezyonlar küçük yamalar biçimindedir. Abseleşme alanlarına ve abselerin plevraya fistülleşmesine (empiyem) rastlanabilir. Tedavisi ya da bağışıklık sistemi yetersiz kalan hastalarda sepsis ve septik şok gelişebilir.
Bakteriyel Pnömoniler > Klinikopatolojik Türler > Lobar pnömoni

Olguların yaklaşık %95'inde etken Strep. pneumoniae (1,3,7, 2)'dir. Akciğer loblarından biri tümüyle etkileyen fibrinli-irinli (fibrinosüpütatif) bir yangı saptanır. Antibiyotik tedavisi oldukça etkindir. Tedavi görmeyen hastalarda lobar pnömoni 4 evre gösterir:
1.Evre - Hiperemi ve ödem (1-2. Günler): Etkilenen akciğer lobu kırmızı ve ağırlaşmıştır. Mikroskopik incelemede, damarlar eitrositlerle doludur (hiperemi). Akciğer alveollerine ödem sıvısı çıkışı vardır. Çok sayıdaki bakteri kümeleri arasında az sayıda lökosit (nötrofil polimorf) görülür.
2.Evre - Kırmızı hepatizasyon (2-4. Günler): Etkilenen akciğer lobu koyu kırmızı renklidir. Yüzeyi kuru ve beneklidir. Görünüşü ve kıvamı karaciğere benzer. Mikroskopik incelemede, hiperemi artmıştır, alveol boşluklarında eritrositler, fibrin ve nötrofil polimorf kümeleri vardır (akciğerin kıvamının ve renginin karaciğere benzemesinin nedeni alveollerin eksüda ile dolmasıdır).
3.Evre - Gri hepatizasyon (4-8. Günler): Akciğer lobunun katılaşmış durumu sürmektedir, ancak renk solmaya ve grileşmeye başlamıştır; renk değişikliğinin nedeni hipereminin gerilemesidir. Alveol boşlukları fibrin ve lökositlerle doludur, eritrosit sayısı çok azalmıştır.
4.Evre- Rezolüsyon (1-3. haftalar): Etkilenen akciğer lobunun rengi ve kıvamı normale dönmektedir. Alveol boşluklarındaki nötrofil polimorflar enzimleriyle bakterileri parçalamıştır; eksüda ve bakteri artıkları bol ve sarı renkli balgamla (öksürükle) dışarı atılır. Eksüdanın atılamayan bölümü makrofajlar tarafından fagosite edilir. Küçük eksüda artıkları (varsa), nedbe dokusuna dönüşür.
Bakteriyel Pnömoniler > Bakteriyel Pnömonileri Komplikasyonları

Akut solunum yetmezliği sendromu
Süperinfeksiyon (Gram-negatif bakteri eklenmesi)
Akciğer dokusu yıkımı ve bronşiektazi
Kronikleşme (eksüdanın temizlenememesi ve organizasyonu)
Abseleşme
Absenin plevraya fistülleşmesi (empiyem)
Pyemi ve sepsis
Solunum yetmezliği
Virüs Pnömonileri

Virüsler, pnömoni vakalarının yetişkinlerde yaklaşık üçte birinin ve çocuklarda %15'inin sebebidir. Yaygın bulaştırıcı ajanlar arasında rinovirüsler, koronavirüsler, influenza virüsü, Respiratory syncytial virus (RSV), adenovirüs ve parainfluenza bulunur. Herpes simplex virüsü, yenidoğanlar, kanserli kişiler, transplant alıcıları ve ciddi yanıklara sahip kişiler gibi gruplar dışında nadiren pnömoniye neden olur. Organ nakli uygulanan veya bağışıklık yetmezliği olan kişiler yüksek oranda sitomegalovirüs (CMV) pnömoni gösterir. Viral enfeksiyonlara sahip kişiler, özellikle diğer sağlık sorunları mevcut olduğunda, ikinci olarak Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus veya Haemophilus influenzae bakterisi ile enfekte olabilir. Farklı virüsler yılın farklı dönemlerinde çoğunlukta olur. Örneğin, influenza döneminde influenza tüm viral vakaların yarısından fazlasının nedeni olabilir. Son yıllarda Hantavirus ve koronavirüs (SARS, COVID-19) salgınları görülmektedir; son aylardaki COVID-19 salgını pandemi niteliği kazanmıştır.
Virüsler akciğere birkaç farklı yoldan bulaşabilir; damlacık yoluyla ya da enfekte parmaklarla ağız-burun-göz çevresine dokunmak bulaşta çok önemlidir. Üst solunum yollarına giren virüsler bir süre sonra akciğer alveollerine dek ilerleyebilirler. Kızamık ve herpes simpleks (uçuk) gibi bazı virüsler akciğerlere kan yoluyla (viremi) ulaşabilir. Akciğerde değişen düzeylerde hücre ölümüne başlar; bağışıklık sistemi infeksiyona cevap verdiğinde daha fazla akciğer hasarı meydana gelebilir. Birçok virüs akciğerlere zarar vermenin yanı sıra eşzamanlı olarak diğer organları da etkiler ve böylece vücudun işlevlerini bozar; bakteriyel infeksiyonlara karşı direnç azalır ve sekonder bakteriyel pnömoni gelişebilir.
Virüs Pnömonileri > İnterstisiyel Pnömoni (atipik virüs pnömonisi)

Güçlü solunum sıkıntısıyla ölüme neden olabilen bir pnömoni türüdür. Çocuklardaki infeksiyonlar genellikle yalnızca virüslerle ortaya çıkar. Erişkinlerde, virüs ve bakteri birlikte etkilidir. Kronik hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi sorunları bulunanlarda, tipik virüs pnömonisi riski yüksektir. Adenovirus, Influenza A ve B, Parainfluenza, Respiratory syncytial virüs (RSV) pnömonilerinin bir bölümü hastane infeksiyonu (nozokomiyal infeksiyon) olarak ortaya çıkar.
Virüs pnömonilerinin bir bölümü akciğere özgü bir infeksiyon hastalığı olabildiği gibi, sistemik bir virüs infeksiyonun parçası da olabilir. Buna göre; akciğere özgü infeksiyona neden olan virüslerdir. İnfluenza virüsü tip A ve B, RSV, adenovirus, parainfluenza virus, rhinovirus, hantavirus ve CMV akciğere özgü bir infeksiyon hastalığı yapan virüslerdir. Akciğer etkilenmesine neden olan sistemik infeksiyon hastalığına neden olan virüsler şunlardır: Paramyxovirus species (kızamık), herpes virüsler (varicella-zoster virus, Epstein-Barr virus, CMV, herpes simplex virüs).
Patoloji: Tek ya da her iki akciğer etkilenebilir. Lezyonlar yama biçimindedir. Yangısal infiltrasyon alveol duvarlarındadır (septumlarda); ödem, lenfosit, plazma hücreleri ve histiositler bulunur. Güçlü olgularda alveol duvarlarında parçalanmalar ve hyalin membran adı verilen bir maddenin birikmesi görülür.
Virüs Pnömonileri > Respiratory syncytial virus (RSV) infeksiyonu

Bebeklerde sık görülen bir infeksiyon hastalığıdır. İleri yaşlardaki olguların çoğu üst solunum yolu infeksiyonudur. Bebeklerdeki infeksiyon bronşiolit ve pnömoni bulgularıyla ortaya çıkar. Doğumdan sonraki ilk yıl içinde RSV bronşioliti geçiren bebeklerde astma riski yüksektir. Pnömoniye dek ilerleyebilen RSV infeksiyonlarındaki risk faktörleri şunlardır:
6 aylıktan küçük bebekler
Prematüre doğanlar
Anne sütü eksikliği
Konjenital kalp hastalığı
İmmun yetmezlik sendromları
KOAH ve sigara (aktif/pasif)
Sosyoekonomik güçsüzlük
Kalabalık ortamlar
Virüsün en önemli etkisi, infeksiyon sürecinde ortaya çıkan yangısal tepkilerin solunum yollarında neden olduğu doku zararlarıdır. Doku zararlarına neden olan kimyasal maddeler bağışıklık sisteminin ürettiği medyatörlerdir. RSV, solunum sistemindeki fiziksel engellerin (mukus, silia, fagositoz, vb) işlevlerini bozarak bakteri infeksiyonlarına uygun ortamın hazırlanmasına neden olur.
Virüs Pnömonileri > Influenza virüsü

Erişkinlerde en sık görülen virüs pnömonisidir. İnfluenza virüsünün A, B ve C tipleri öne çıkar.
Influenza tip A: Erişkinlerde sıktır. Epidemi ve pandemi yapar. Mutasyonu kolaydır. Çiftlik hayvanlarını kullanarak çoğalır ve insanlara geçer.
Influenza tip B: İnsanların toplu halde bulundukları yerlerde (okullar, kışlalar, eğlence yerleri, aasansörler) yayılırlar.
Influenza tip C: Seyrek görülen (sporadik) infeksiyon hastalığı yaparlar.
Virüs Pnömonileri > Parainfluenza virüsü

Bebeklerde pnömoni yapar. Erişkinlerdeki infeksiyonlar hafifçe atlatılır. 6 aylıktan küçük bebeklerde alt solunum yollarını ve akciğeri etkileyen önemli bir virüstür (RSV'den sonra 2.sırayı alır).
Virüs Pnömonileri > Adenovirus

Farklı tipleri olan virüsün 7.tipi, bebeklerde bronşiolit ve pnömoni nedenidir. 4. ve 7. tipler kışlalarda ve yatılı okullarda salgın oluşturur; buralardaki atipik pnömonilerin ½'si adenovirüs kökenlidir. 6 aylıktan küçük bebeklerde ve immun sistem sorunları olan erişkinlerdeki pnömonilerin gidişi ağırdır.
Virüs Pnömonileri > Paramyxovirus

Aşılanmamış çocuklarda ve erişkinlerdeki kızamık hastalığının neden olur. Hastaların %5'inde ölüme neden olabilen pnömoni gelişebilir.
Virüs Pnömonileri > Herpes Virüs İnfeksiyonları

Herpes virüs infeksiyonlarında pnömoni komplikasyonu görülebilmektedir.
Sitomegalovirüs (CMV): Bağışıklık sistem sorunları olan hastalardaki pnömonilerin önemli nedenlerinden biridir. Özellikle transplantasyon geçirenlerde ve HIV sık görülen çıkarcı etken infeksiyon hastalığı etkenlerinden biridir. CMV'nin bağışıklık sistemi üzerindeki olumsuz etkisi başkaca komplikasyonlara da neden olur; hastaların ¾'ü kaybedilir.
Varicella-zoster virüsü (VZV): Bağışıklık sistem sorunları olan çocuklarda ve erişkinlerde zona hastalığına neden olur, atipik virüs pnömonisi komplikasyonu görülebilir.
Herpes simplex virüs (HSV): Uçuk geçirenlerde pnömoni ve beyinde nekrotik lezyonlara neden olabilir.
Epstein-Barr virüsü (EBV): İnfeksiyöz mononükeozis hastalığının ve bazı kanserlerin nedeni olan EBV, pnömoni de yapabilmektedir.
Virüs pnömonilerinin komplikasyonları
Akciğer ödemi
Akut solunum yetmezliği sendromu
Akciğerde fibrozis (restriktif akciğer hastalığı)
Bakteri infeksiyon eklenmesi
Reye sendromu
Mantar Pnömonileri

Mantar pnömonisi yaygın değildir ancak AIDS, bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar veya diğer tıbbi sorunlar nedeniyle zayıflamış bağışıklık sistemine sahip kişilerde daha yaygın olarak ortaya çıkabilir. Genellikle Histoplasma capsulatum, bsoyadıomiçes, Cryptococcus neoformans, Pneumocystis jiroveci ve Coccidioides immitisten kaynaklanır. Histoplasmosis en çok Mississippi River havzasında ve coccidioidomycosis ise en çok Amerika'nın Güneybatısında yaygındır. Toplumda artan seyahat ve bağışıklık sistemini baskılayıcı tedavi oranları nedeniyle 20. yüzyılının ikinci yarısında vaka sayısı artış göstermiştir.
Çoğu subtropikal/tropikal yörelerde etkili olan mantarların (Histoplasma capsulatum, Coccidioides immitis, Blastomyces dermatitidis, Paracoccidioides brasiliensis) neden olduğu pnömoniler Türkiye'de seyrek görülen infeksiyon hastalıklarındandır. Buna karşın, Candida, Aspergillus ve Mucor türleri ile Cryptococcus neoformans edinsel ya da doğumsal immun sistem yetmezliği hastalarında sıkça görülür.
Etkenlerin bulaşma yolları
Hayvan dışkıları (özellikle kuş, yarasa, kemirgen)
Laboratuvar ortamı (C. immitis çalışanlarında)
Ortam tozlarından (immun yetmezlik sendromu hastalarında çıkarcı infeksiyon nedeni olarak)
Patoloji: H. capsulatum ve C. immitis olgularında, ortalarında nekrozlaşma görülen granülomatöz tepkilerdeki makrofajlar içinde hastalık etkeni olan mantar görülür. Aspergillus ve Mucor lezyonlarında yangı alanlarındaki hücreler arasında mantar hifeleri vardır. Candida türlerinde, mantar hifeleri yangı yöresindeki hücreler tarafından fagosite edilmiştir.
Komplikasyon: Damar invazyonu yaparak kan akımına giren etkenler sistemik yayılma gösterirler (septik embolizm). Damar çeperlerinin yırtılması ile ağızdan kan gelebilir (hemoptizi). Özellikle Mucor türleri, üst solunum yollarını etkilerken damakta perforasyon yapar, venöz dolaşım ile beyine ulaşabilir. Akciğer lezyonları plevraya, trakea lezyonları özofagusa fistülleşebilir. Kronikleşen olgularda (özellikle histoplasmosis) mediastende fibrozis gelişir, bronşlarda kireçlenmiş mantar kolonileri oluşabilir. Mediastendeki fibrozis kalp kesesini de etkileyebilir.