Dirse Han Oğlu Boğaç Han
Karakterler

Hikâyede adı geçen karakterler şunlardır: Bayındır Han, Dirsa Han, Dirsa Han'ın eşi, Dede Korkut, Boğaç, Hızır, 40 hain adam, kırk kız.
Bayındır Han - Bu hikâyede adı 17 kez geçmektedir. Üç yerde "Hanlar Hanı, Han Bayındır", 13 yerde "Bayındır Han" ve bir yerde de "Kam Han'ın oğlu" olarak anılır. Hikâyedeki olayları başlatan kişidir. Dede Korkut onu klasik ve geleneksel bir roman üslubuyla sunar. Yılda bir kez şölen düzenler, Oğuz beylerini ağırlar, attan bir aygır, deveden bir boğa, koyundan bir koç kurban eder. Bayındır Han hikâyenin ana olayını harekete geçirir. Tüm hikâye bu olayla başlar. Bayındır Han beyler üzerinde baskın bir role sahiptir. Bir ordusu vardır ve yetişen her genç onun ordusuna katılır. Bayındır Han, yaz ve sonbaharda olmak üzere yılda iki kez öküz ve deve güreşi yaptırır. Beyleri ve onların savaşlarını izler. Dirse Han'ın oğlu öküzü yener.
Dirse Han, insanların oğlunun ahlaki dönüşümünü Bayındır Han'a şikâyet etmesinden korkar. Bayındır Han hikâyenin ilerleyen bölümlerinde görünmez. Bayındır Han tipik bir tip değil, bir karakterdir. Toplumun devamlılığının nesilden nesile aktarılacağını bilerek çadırlar kurmayı planlamış ve başarmıştır. Dirse Han ise kara çadırda oturan insan prototipidir. Bu prototipin arkasında yüz binlerce insanın yaşadıklarını görebiliyoruz. Tarihte nesiller boyu büyümeyi teşvik eden pek çok olay var ama bu hikâyedeki yöntem etik ve estetik açıdan daha mantıklı.
Dirse Han - Adındaki "han" teriminden de anlaşılacağı üzere Dirse Han, Oğuz toplumunu oluşturan boylardan birinin lideridir, ancak İç Oğuz'dan mı yoksa Dış Oğuz'dan mı olduğuna dair bir bilgi yoktur. Hikâyedeki olayları devam ettiren kişidir. Hikâyenin olay örgüsü Boğac Han doğup adını alana kadar Dirse Han'ın etrafında döner. Kendisinin çocuğu yoktur. Bu nedenle Bayındır Han'ın düzenlediği kurultayda kara çadırda oturur. Dirse Han gibi çocuksuz bir adamın benzer şekilde ele alınması Kazak destanı "Koblandı Batır" ve "Dudar Kız", "Celkildek" ve "Alibek Batır" gibi hikâyelerde de görülebilir. Dirse Han'ın kabilesine döndükten sonra karısına söylediği, aynı zamanda öfke ve kırgınlık ifade eden aşağıdaki cümle, onun karakterinin bir başka yönüne dikkat çekmektedir:
"Dediler ki, çocuğu olmayan bir adam
Tanrı tarafından lanetlendi, biz de onu lanetliyoruz."
Dirse Han karısına çocuksuzluklarının sebebinin kendisinden mi yoksa ondan mı kaynaklandığını sorarak meseleyi tamamen soylu olan karısından kaynaklanan bir sorun olarak görmediğini gösterir. Bu cümle, Dirse Han'ın ait olduğu Oğuz toplumunun kültürel açıdan gelişmiş olduğunu göstermektedir.
Kırk kötü adam oğlu hakkında yalan haber getirdiğinde konuyu araştırmadan onlara inanır. Bu bakımdan Dirse Han, "Yusuf ve Züleyha" hikâyesindeki Yusuf'un babasına benzemektedir. Ancak olayların gelişimi ve trajik yönleri farklılık gösterir. Adamları tarafından kışkırtılan Dirse Han, oğlunun davranışlarının kendisini Oğuz toplumu içinde zor duruma düşürdüğünü düşünür. Bu söylentilerin Bayandur Han'a ulaşması halinde itibarını kaybetmekten korkar. Öte yandan kendi ailesi içindeki nüfuzunu da kaybettiğini hisseder ve oğlunu öldürmeye karar verir. Baba ve oğul arasındaki çatışma, babanın oğlunu öldürme girişimiyle doruk noktasına ulaşır. İhanet, Oğuz toplumu tarafından asla kabul edilmeyen bir davranıştır. Ancak bu olay Dirse Han'ın babalık bilincinin gelişmesi için gerekli görünmektedir.'
Sonunda Dirse Han babalık bilincine, oğul ise evlatlık bilincine ulaşır. Anne ve Hızır'ın araya girmesiyle kriz sona erer, aile ve toplumun birlik ve bütünlüğü istenilen düzeyde sağlanır. Boğac Han, başarılarından dolayı Bayındır Han tarafından kendisine bahşedilen beylikle sahnede hak ettiği yeri alırken, baba artık sahneden çekilme vaktinin geldiğini anlar.
Dirse Han'ın eşi, Han Kızı - Hikâyede Dirse Han'ın eşi ve Boğaç Han'ın annesi hakkında detaylı bilgi yok. Sadece hikâyenin birkaç yerinde onun "Han Kızı" olduğunu anlıyoruz. Örneğin Dirse Han, Bayındır Han'ın düzenlediği toplantıdan ayrılıp eve döndüğünde karısına "Han Kızı" diye hitap ediyor. Bir başka örnekte, babasıyla birlikte ava gönderilen oğlunu göremeyen annenin söylediği sözler, onun "Han Kızı" olduğunu bir kez daha teyit eder.
Bırak beni Han babama gideyim
Ağır hazine ile bol lesker alayım.
Daha sonra karısı Dirse Han'a seslenir:
"Han babamın göğü,
Kadın annemin zevki,
Annen ve baban tarafından verildi,
Görmek için gözlerimi açtığım kişi,
Kalbimle sevdiğim kişi, Dirse Han."
Öte yandan bu, eski Türklerin tüm evlilik kurallarını yansıtmaktadır: baba ve annenin kızın evliliğine katılımı önemlidir - babamın göyküzü, annemin lokumu denir. Bu, hem babanın hem de annenin bu birlikteliğe birlikte rıza gösterdikleri anlamına gelir. Aynı zamanda kadın "gözlerimi açıp gördüğüm" (yani başka kimseye bakmadığı) ve "kalbimle sevdiğim" ifadelerini kullanır. Böylece kızın kocasını seçme hakkından bahsedilir. Bu, yüksek sosyetenin bir özelliğidir. O toplumda kadınların hakları da bu sözlerle teyit edilir - Dirse Han karısına hitap eder, o da Dirse Han'a aynı sözlerle ve unvanlarla hitap eder.
Dirse Han kurultaydan dönüp karısına hitap ettiğinde yine onun fiziksel özellikleriyle karşılaşırız. O, başın şansı ve evin tahtıdır. Selvi gibi uzun boyludur ve siyah saçları topuklarına kadar uzanır. Kaşları çekilmiş bir yay şeklindedir ve yanakları elmasları andırır. Boğaç Han'ın hikâyesinde bilgeliği, sağduyuyu, dengeyi, uyumu ve sadakati temsil eden Han Kızı, Dirse Han'ın ötekileştirilmesine neden olan çocuksuzluk sorununun çözümünde kilit rol oynar.
Boğac Han - Çocuk, özellikle de erkek çocuk, hayvancılıkla uğraşan ve savaşçı bir topluluk olan Oğuz toplumu için paha biçilmez bir değerdir. Onun yokluğu bir yandan aile kavramının çözülmesi anlamına gelirken diğer yandan da arzulanan toplumsal birliğin sağlanmasının önünde bir engeldir. Bu hikâyede, "açların doyurulması, borçluların borçtan kurtarılması, büyük bir şölen verilmesi ve Oğuz beylerinin duaları" sonucunda Boğac Han'a gebe kalınır ve dokuz ay sonra doğar. Doğumundan sonra bakıcılara verilen Boğac Han, on beş yaşında yeniden ortaya çıkar. On beş yaş onun ergenlik dönemidir ve anlatı karakterin gelişimi ve bireyselleşmesi için gerekli ortamı hazırlar. Bu süreç Bayındır Han'ın boğasıyla güreşmesi ve adını Dede Korkut'tan almasıyla başlar. Kahramanın vahşi bir hayvana, özellikle de bir boğaya karşı kazandığı zafer, ilk kez Oğuz Kağan destanının Uygur versiyonunda ortaya çıkan eski bir destan geleneğidir. Türk bilim adamı Ziya Gökalp, Boğac Han'ın Oğuz Han olduğunu öne sürerek boğa ile mücadeleyi vurgulamıştır.
Böylece boğaya karşı kazandığı zafer için şölen düzenlenmesi ve adının verilmesi, Dirse Han'ın oğlunun toplum tarafından benimsendiğini ve bireyselleştiğini gösterir.
Daha sonra babası tarafından bir komploya maruz kalan oğul, annesi ve Hızır'ın yardımıyla ölümden kurtarılarak Dirse Han'ın bir çocuk katili olmasının önüne geçilir. Aynı zamanda aile bütünlüğünün dağılmasını da engeller. Sonunda Boğac Han, kendisini öldürmeye niyetlenen babasını annesinin cesaretlendirmesiyle kurtararak yetenek ve erdem sahibi gerçek bir kahraman olur. Bu olay Oğuz toplumunun karakteristik değerlerini yansıtması açısından da önemlidir. Oğuz toplumunda oğul, babası ne hata yaparsa yapsın onun arkasında durmalı ve onu düşmanlarının insafına terk etmemelidir. Bu erdem de Dirse Han'ın rolünü kabullenmesine önemli ölçüde yardımcı olur.
Dede Korkut ve Hızır - Dede Korkut hem insani hem de efsanevi özelliklere sahip bir kişiliktir. Olayların belirleyici anlarında isim ve ödül vermek üzere ortaya çıkan bir gözlemcidir. Ancak olayların sonunda geçmiş ve gelecek dünyalar olarak yorumlanan Dünya, Güneş-Ay üçlüsüne endeksli zamanın ötesine geçer. Dede Korkut anlatırken hikâyedeki tüm karakterler vefat etse de o insanüstü kimliği ile varlığını sürdürür.
Burada Hızır da Dede Korkut gibi mitik bir kişiliktir. Dağlarda ölüme terk edilen Boğac Han'ın yaralarını anne sütü ve dağ çiçeklerini ilaç olarak göstererek tedavi eder.
Hikâyedeki hayvanların da görevleri ve işlevleri vardır. Koyun, koç, deve, aslan, kaplan, yılan, karga, turgay (tarlakuşuna benzer bir kuş) ve köpek dekoratif değil işlevseldir. Cansız doğanın sembolleri gibi işlevsiz hayvanlar değillerdir.