stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
İzlanda tarihi
İzlanda Birliği (930-1262)

930 yılında, şefler, "Alþingi" (İngilizce: the Althing) adı verilen bir birlik kurmuşlardır. Bu topluluk, her yaz, Þingvellir'de toplanıp hem yasaları hem de adli bazı konuları tartışmışlardır. Ancak kanunlar yazılmamış, bunun yerine bir "lögsögumaður" (kanun sözcüsü) seçmişlerdir. Bu birlik, bazen dünyanın en eski parlamentosu olarak da gösterilir. En önemlisi, bu toplantılarda tek bir kuvvet yoktu ve bu nedenle de yasalar ancak halk tarafından koyuluyordu. Böylesi bir durum birçok kan davasına yol açıyordu. Bu tip olaylar da dönemin saga yazarlarına birçok konu vermiştir.
İzlanda, genellikle bozulmamış gelişmesini bu birlik dönemine borçludur. Bu döneme ait yerleşimler güneybatı Grönland ve doğu Kanada'da dahi bulunmuştur. Eiríks saga Rauða ve Grænlendinga saga bu genişlemelerden bahsetmektedir.
İzlanda yerleşenleri genellikle pagandı ve 1000 yılında Hristiyanlıka dönmeden önce Odin, Thor ve Frejya gibi tanrılara tapıyorlardı. 1000 yılında, Alþing, şeflerden biri olan Þorgeirr Ljósvetningagoði'i İzlanda'nın yeni dine geçip geçmemelerine karar verilmesi için seçildi. Seçilen şef, İzlanda'nın ismen Hristiyan olmasına ancak isteyenlerin pagan ritüellerine devam edebileceğine karar vermiştir. İlk İzlandalı peder, Ísleifr Gizurarson, 1056 yılında Bremen'li Adalbert tarafından kutsanmıştır.
İç Savaş ve Birlik Dönemi'nin sonu

11. ve 12. yüzyıla gelindiğinde güç Birlik yasalarının elinden az sayıdaki ailelerin ve onların liderlerinin eline geçmiştir. Yaklaşık olarak 1200-1262 arası, "Sturlungaöld" (Sturlunglar Çağı) olarak bilinir. Bu isim, Sturla Þórðarson ve onların çocukları Þórður, Sighvatur ve Snorri'den gelmektedir. Bu aile, İzlanda'daki güç için savaşan iki büyük klandan biridir. Bu savaş sırasında, klanların destekçileri olan çiftçiler liderleri için savaşmaya gittiklerinde tarım yapılamamış ve bu büyük bir zarar neden olmuştur. 1220'de Snorri Sturluson, Norveç kralı Hákon'un bir beyi olmasının ardından, onun yeğeni, Sturla Sighvatsson da 1235'te Norveç kralına bağlandı. Strula, Strunlungar ailesini, güç ve etkisiyle İzlanda'nın diğer klanlarına karşı savaşmaya ikna etti.
İzlanda Birliği 1262'ye kadar, yani Strunlungar Çağı'nın sonuna kadar, bağımsız kalmıştır. Ancak bunun ardından, Gamli sáttmáli (Eski Anlaşma) adı verilen bir anlaşmayı imzalayarak Norveç monarşisiyle birlikte bir birlik oluşturdu.
Bir Norveç-Danimarka derebeyliği olarak İzlanda

Anlaşmanın yapılmasının ardından geçen yıllar boyunca çok az şey değişti. Norveç'in yönetme gücünün yüksek olmasının yanında Alþingi yönetme ve yargılama gücünü kendi elinde tutmaya çalıştı. Ancak, İzlanda'nın Skálholt ve Hólaryine'deki iki papazı adada yerler almaya başlayınca, güç yavaşçana kilisenin eline geçmeye başladı. Norveç ve Danimarka 14. yüyzılın sonunda birleşince İzlanda'nın hakimiyeti Norveç-Danimarka'ya geçti. İki ülke 1814'te Kiel Antlaşması'yla ayrılınca, Danimarka adayı kendi elinde tuttu.
İzlanda, coğrafi olarak Avrupa'dan dışlanmış gibi görünse de, İzlanda hiçbir zaman izole kalmamıştır. Belki Christopher Columbus'un bile geldiği bu adada, Orta Çağ ve erken modern dönem boyunca ticaret canlı bir şekilde yapılmıştır.
18. ve 19. yüzyıl ile 20. yüzyılın başı

1783'te, İzlanda'daki Laki volkanının patlamasıyla, adada üç mil küp kadar lav yayıldı. Seller, küller ve tütmeler 9,000 kişinin ve de depolanan erzakların %80'inin sonunu getirdi. Bunun sonucunda oluşan açlıkla da İzlanda nüfusunun çeyreği öldü. 1
19. yüzyılda görülen adadaki iklim değişikliği nüfusun durumunu daha da kötüye götürdü ve özellikle de Manitaba, Kanada'ya toplu göçler gerçekleşti. Ancak bunun başka bir sonucu olarak da Avrupa'daki 18. yüzyıl romantizm ve milliyetçiliğinden etkilenen yeni bir milliyetçilik anlayışı ortaya çıktı. Jón Sigurðsson'un liderliğinden bir özgürlük savaşı başladı. Alþingi, yüzyıllar boyunca bir yargı organı olarak kaldı ancak 1800 yılında, sonunda sona erdirildi. 1843'te aynı adda başka bir birlik kuruldu ve bazıları bunun eski birliğin devamı niteliğinde olduğunu savunmuştur. İzlanda'daki ilk yerleşimden 1000 yıl sonra, 1874'te, Danimarka, İzlanda'ya iç işlerinde serbestlik tanıdı. Bu hak 1904'te daha da genişletildi. 1874'te yazılan anayasa ise 1903'te geliştirildi ve Reykjavík'ta kurulan İzlanda İç İşleri Alþingi'den sorumlu tutuldu. Danimarka'yla 1 Aralık, 1918'de imzalanan Birleşme Yasası'na göre, İzlanda, Danimarka'yla birlikte, aynı kral altında yönetilen özerk bir devlet olarak tanındı. İzlanda, bununla birlikte kendi bayrağını yarattı ve Danimarka'dan dış işleri ve savunma konularında İzlanda'yı temsil etmesini istedi. Yasa 1940'a kadar geçerli olacaktı ve anlaşmazlık durumunda üç yıl içerisinde fesh edilebilecekti.
İkinci Dünya Savaşı'nda İzlanda

9 Nisan 1940'ta Danimarka'nın Almanlar tarafından işgaliyle birlikte İzlanda ve Danimarka arasındaki ilişkiler gerginleşti. Bunun sonucunda 10 Nisan'da İzlanda Parlamentosu, Alþingi, daha sonra İzlanda'nın ilk başbakanı olacak Sveinn Björnsson'u, görevli seçerek dış işlerini kendi eline almaya karar verdi. Savaşın ilk yılında İzlanda, hem İngiliz hem de Alman kuvvetlerine karşı gelerek, nötrlük politikası izlemiştir. 10 Mayıs 1940'ta İngiliz ordusu, Reykjavík limanına Barışçıl Kuvvetler tarafından yürütülen istilayı gerçekleşmek için gelince, hükûmet protesto kararını yayınladı. Ancak herhangi bir karşı saldırı düşüncesi ülkenin polislerinin çoğunun başkentten uzak bir kampta eğitim görmesinden dolayı ortadan kalktı. İstilanın ilk gününde, başbakan Hermann Jónasson bir radyo duyurusu yaparak İzlandalılara yabancıları konuklarıymış gibi karşılamaları konusunda çağrı yaptı. Hükûmet, kısa bir sürede, Danimarka'nınkine benzer bir işbirliği yasası çıkardı.
Adanın istilalarının en kuvvetli olduğu noktada İzlanda'da 25,000 İngiliz askeri bulunuyordu. Bu durum, özellikle de Reykjavík çevresindeki işsizlik sorununu ortadan kaldırdı. 1941'in Temmuz'unda, İzlanda'nın savunma sorumluluğu, bir İzlanda-ABD savunma anlaşmasıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne geçti. İngiltere toplayabildiği tüm askerlerini kendi topraklarına daha yakın yerlerde tutmaya çalıştığı için, Alþingi'yi bir Amerikan himayesine ikna etmeye çalıştı. Bu zamanda İzlanda'da, 40,000 asker vardı.
Bir halk oylamasıyla, İzlanda, 17 Haziran 1944'te yasal olarak bağımsız bir ülke oldu. Danimarkalılar, bu olayın Danimarka'nın Nazi istilası altında olduğu bir zamanda olmasından rahatsız olmalarına rağmen, Danimarka kralı, Christian X, İzlandalılara bir kutlama mesajı yollamıştır.
İkinci Dünya Savaşı sonrası İzlanda

İzlanda, savaş esnasında, yabancı bankaların hesaplarında hatırı sayılır miktarda para biriktirdi. Alışılmadık bir biçimde, bir üç-partili çoğunluk kabinesiyle yönetilen hükûmet, muhafazakârlar (Sjálfstæðisflokkurinn), sosyal demokratlar (Alþýðuflokkurinn) ve sosyalistlerden (Sósíalistaflokkurinn) oluşmaktaydı. Bu hükûmet, biriktirilen paranın balıkçılık ve tarımda yapılacak olan yeniliklere yatırılmasında karar kıldı. Bu kararlar İzlanda'nın savaş zamanında sahip olduğu iyi yaşam şartlarını sürdürmek için alınmıştı. Hükûmetin Keynesiyan ekonomik politikaları, ülkeyi gelişmiş bir endüstri ülkesi hâline getirmeyi amaçlıyordu. Kurla oynama gibi yollarla, işsizliğin en düşük seviyede olması ve balıkçılık gibi ihracatların artmasının şart olduğu düşünülüyordu. Hem düzenli olmayan balık avlarına hem de balık ürünlerine dış ülkelerinin ilgisine bağlı olan İzlanda ekonomisi, 1990'ların başına kadar oldukça belirsiz kaldı.
1946'nın Ekim'inde, İzlanda ve ABD hükûmeti, İzlanda'nın savunma hakkının İzlanda'ya geri verilmesine karar verdi. Ancak, ABD, herhangi bir savaşın kızışması durumunda ordu kurma gibi haklarını, Keflavík'te korudu.
İzlanda Parlamento Binası'nın önündeki ayaklanma ve iç tartışmalara rağmen, İzlanda 30 Mart 1940'ta NATO üyesi oldu. Ancak yaptığı anlaşmaya göre, ülke, hiçbir saldırgan harekette yer almayacaktı. 1950'de, Kore'deki anlaşmazlıklar ve NATO'nun isteklerinin etkisiyle, Alþingi ve ABD, Birleşik Devletler'in tekrar İzlanda'nın savunmasını ele alması gerektiğine karar verdi. 5 Mart 1951'de imzalanan anlaşma, 2006'ya kadar süren Amerikan ordusunun İzlanda'daki varlığının kaynağı oldu.
Soğuk Savaş sonrası İzlanda

1991'de Özgürlük Partisi'nin başkanı Davíð Oddsson, sosyal demokratlarla birleşip bir koalisyon hükûmeti kurdu. Bu hükûmet, liberal market poliçelerini uygulayarak bazı küçük ve bazı büyük şirketleri özelleştirdiler. Bu zaman zarfında ekonomik sabitlik artarken kronik enflasyon da büyük ölçüde düşürüldü. 1994'te de ise İzlanda Avrupa Ekonomik Alanı'nın bir üyesi oldu.
1995'te Davíð Oddsson Kalkınma Partisi'yle bir kualisyon hükûmeti kurdu. Bu hükûmet ise serbest piyasa stratejilerini uygulamaya sokarak iki ticari bankayı ve hükûmetin Siminn şirketini özelleştirdi. Bu hükûmet zamanında ekonomik ilerleme büyük ölçüde devam etti.
2004'te, Davíð Oddsson, 13 yıl görev yaptıktan sonra başbakanlığı bıraktı ve Kalkınma Partisi lideri Halldór Ásgrímsson bu görevi 2004 ile 2006 arasında yaptı. Onun ardından da Geir H. Haarde başbakanlığa getirildi.
2006 Mart'ında, ABD, İzlanda Savundma Kuvvetleri'nin büyük bir bölümünü çekmeye karar verdiğini açıkladı. 12 Ağustos, 2006'da son dört F-15 uçağı İzlanda hava sahasını terk etti. ABD, aynı yılın Eylül'ünde Keflavík üssünü kapayacağını resmi olarak açıkladı.
İzlanda, kendi ordusu olmayan tek NATO ülkesidir. Ancak yine de özel silahlar ünitesi, ufak bir filosu olan sahil güvenliği ve barış kuvvetleri olan bir polis kuvveti ülkede mevcuttur.
Olaus Magnus'un deniz haritasında (Carta Marina) İzlanda
Deri bir Landnámabók yazmasının bir sayfası. Reykjavík, Árni Magnússon Enstitüsü
Güzel Saçlı Harald babasından Norveç krallığını alıyor
Vanderson Scardovelli

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Doğum tarihi:  27 Eylül 1984 (40 yaşında)
Doğum yeri:  Dracena, Brezilya
Boyu:  1,76 m (5 ft 9+1⁄2 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Hazar Lenkeran
Numarası:  2
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2004-2007 |  Corinthians |  0 |  (0) |
| 2006 |  Ituano FC (kiralık) |  5 |  (1) |
| 2007 |  EC São Bento (kiralık) |  12 |  (1) |
| 2007-2009 |  Campo Grande |  0 |  (0) |
| 2007 |  Siena (kiralık) |  0 |  (0) |
| 2008 |  AC Martina (kiralık) |  11 |  (0) |
| 2008-2009 |  Treviso (kiralık) |  5 |  (0) |
| 2009-2012 |  PAS Giannina |  74 |  (2) |
| 2012-2014 |  Hazar Lenkeran |  64 |  (0) |
| Toplam |   |  171 |  (4) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: Haziran 2013 
Vanderson Scardovelli (d. 27 Eylül 1984), Brezilyalı futbolcudur. Hazar Lenkeran'da forma giymektedir.
Kariyeri

Vanderson, Corinthians kariyerine Nisan 2004 yılında üç yıllık sözleşme imzalayarak başlamıştır.
Daha sonra 2. Lig takımları Ituano Futebol Clube ve Esporte Clube São Bento'ya kiralık gönderilmiştir.
10 Temmuz 2007 tarihinde, Campo Grande takımı ile bir yıllık sözleşme imzalamıştır.
23 Ağustos 2007 tarihinde, Siena takımına, ve daha sonra Martina takımına, daha sonra ise Treviso takımına kiralık olarak gönderilmiştir.
Ayhan Bıçak

Ayhan Bıçak Türk akademisyendir. İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü'nde öğretim üyesidir. 1956 yılında Erzincan'da doğmuştur. Boğaziçi Behçet Çağlar Lisesi'nde öğrenim gördükten sonra 1978 yılında İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü'nde öğrenime başlamıştır. 1982 yılında lisans derecesini, 1985 yılında da Aristoteles'in İnsan Toplum ve Tarih Anlayışı teziyle yüksek lisans derecesini tamamlamıştır. 1991 yılında aynı bölüme araştırma görevlisi olarak atanmıştır. Doktorasını Prof. Dr. Teoman Duralı'nın danışmanlığında Platon'un Tarih Kavrayışı teziyle 1992 yılında tamamlamıştır. 1995'te yardımcı doçent, 1996'da doçent, 2007'de profesör unvanı almıştır. Tarih felsefesi, siyaset felsefesi, felsefe tarihi konularında çalışmaktadır. Tarih anlayışı, evren tasavvuru, antik Yunan düşüncesi ve Türk düşüncesi hakkındaki yayınları ile tanınmaktadır. Türk düşüncesinde tarih ve yaşam felsefesi hakkında çeşitli konferans ve seminerler düzenlemiştir. İslam öncesi Türk devlet düşüncesi hakkında çalışmaları da mevcuttur. Türk Düşüncesi adlı kitabı Türk tefekkür tarihini felsefe açısından ele alan sayılı eserlerdendir. Mart 2016'dan itibaren İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü başkanlığını sürdürmektedir.
Bazı Yayınları

Tarih Düşüncesi I, Tarih Düşüncesinin Oluşum, 2004.
Tarih Düşüncesi II, Tarih ve Felsefe, Dergâh, 2004.
Tarih Düşüncesi III, Tarih Felsefesinin Oluşumu, 2004.
Tarih Düşüncesi IV, Tarih Metafizikleri, 2005.
Tarih Bilimi, 1999.
The Idea of the State in the Pre-Islamic Turkish Thought, 2004.
Türk Düşüncesi 1&2, 2009-2010
Türkiye'de Felsefenin Gelişimi, Anadolu Üniversitesi,, 2012
Melisa Sözen

| Melisa Sözen |
| --- | --- |
Doğum: Ayşe Melisa Sözen 6 Temmuz 1985 (39 yaşında) İstanbul, Türkiye
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 1997-günümüz
Evlilik: Alican Yücesoy (e. 2013; b. 2014)
Ödüller: Tüm Liste

Melisa Sözen (d. 6 Temmuz 1985, İstanbul), Türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusudur.
Hayatı

6 Temmuz 1985 tarihinde İstanbul'da doğan Sözen, Pera Güzel Sanatlar Lisesi Tiyatro Bölümünü bitirdi. Çeşitli tiyatro oyunları, film ve dizilerde görev aldı. 2004-2005 yılları arasında yayınlanan, ünlü yönetmen Çağan Irmak'ın yazdığı ve yönettiği Çemberimde Gül Oya'da "Feriha" rolünü canlandırmıştır. 2008 yılının yazında NTV'de Dünyayı Kurtaran Kadın isimli, çevre hakkında bilinçlendirmeye dayalı bir televizyon programı sundu. 2009 yılında Casus Kızlar: Her Şey Nasıl Başladı? filminde "Clover" karakterini seslendirdi. Aynı sene içinde de çekimleri Mardin'de gerçekleştirilen Bir Bulut Olsam'da Narin Bulut karakterini canlandırmıştır. 2012-2013 sezonunda Şubat adlı dizide "Yağmur" ve "Sabah" karakterlerini canlandırmıştır. Ayrıca Nuri Bilge Ceylan'ın Altın Palmiye ödüllü Kış Uykusu adlı filminde "Nihal" karakterini canlandırmıştır. 2014-2015 sezonunda Çağ Çalışkur'un yönettiği, Craft Tiyatro'da sergilenen Kalp Düğümü adlı oyunda rol aldı. 2015'te yayımlanan Beş Kardeş isimli dizide rol aldı.
Uzun süren bir aradan sonra Sözen, ekranlara 2020 yılında TV8'de yayımlanan Kırmızı Oda dizisindeki "Alya" karakteriyle döndü. Dizideki dikkat çeken performansıyla konuk oyuncu olarak takdir toplamıştır. Sözen, Perihan Mağden'in Biz Kimden Kaçıyorduk Anne? kitabından uyarlamasında da başrol oynamıştır. Dizi 24 Şubat 2023 tarihinde Netflix'te gösterime girdi.
Filmografisi

| Yıl | Yapım | Rol | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1997 | Baba Evi |  | Dizi |
| 2000 | Aşk Güzel Şeydir |  | Dizi |
| 2001 | Bana Şans Dile | Tuba | Melisa Sözen'in ilk filmi |
| 2001 | Nisan Yağmuru | Nilüfer | Dizi |
| 2001 | Yeni Hayat | Özgür | Dizi |
| 2002 | Asmalı Konak |  | Konuk oyuncu |
| 2002 | İçerideki | Zeynep | Kısa film |
| 2003 | Büyümüş De Küçülmüş | Şebnem | Dizi |
| 2003 | Şıh Senem | Şıh kızı Sinem | Dizi |
| 2003 | Şarkılar Seni Söyler | Fatoş | Dizi |
| 2003 | Okul | Ceyda | Sinema filmi |
| 2004 | Kayıp Aşklar | Nermin | Dizi |
| 2004 | Çemberimde Gül Oya | Feriha | Dizi |
| 2004 | O Şimdi Mahkum | Aylin | Sinema filmi |
| 2005 | Beşinci Boyut | İş Kadını Özlem Güler Ekergil | Dizi |
| 2005 | Cenneti Beklerken | Leyla | Sinema filmi |
| 2005 | Deli Mavi / İşte Öyle Bir Şey | Lara | TV filmi |
| 2005 | Çarpışma | Çantası çalınan kadın | Kısa film |
| 2006 | İade-i Ziyaret | Cansu | Kısa film |
| 2006 | Eve Giden Yol 1914 | Safiye | Sinema filmi |
| 2006 | Azap Yolu | Burcu | Dizi |
| 2006 | Kabuslar Evi: Seni Beklerken | Mukaddes-Ece | Dizi |
| 2007 | Hakkını Helal Et | Gamze | Dizi |
| 2007-2008 | Bıçak Sırtı | Nisan Ertuğrul | Dizi |
| 2008 | Para=Dolar |  | TV filmi |
| 2009 | Bir Bulut Olsam | Narin Bulut | Dizi |
| 2009 | Casus Kızlar | Clover | Seslendirme |
| 2010 | Av Mevsimi | Asiye | Sinema Filmi |
| 2010 | Güneydoğudan Öyküler Önce Vatan | Aylin Solmaz | Dizi |
| 2010 | Kollama | Avukat Pınar Büyük | Dizi |
| 2011 | Reis | Ayşe | Dizi |
| 2012 | Muhteşem Yüzyıl | Nora (Efsun) | Dizi |
| 2012 | Pazarları Hiç Sevmem | Deniz | Sinema filmi |
| 2012 | Şubat | Yağmur & Sabah | Dizi |
| 2014 | Analı Oğullu | Ece | Dizi |
| 2014 | Kış Uykusu | Nihal | Film |
| 2014 | Benimle Var Mısın |  | Sinema filmi |
| 2015 | Bir Varmış Bir Yokmuş | Nehir | Film |
| 2015 | Beş Kardeş | Fahriye | Dizi |
| 2016 | Hayat Şarkısı | İpek | Dizi |
| 2017 | Le Bureau des légendes | Esrin | Dizi |
| 2017 | Çember: Kızımı Bulun | İpek Eryılmaz | TV filmi serisi |
| 2017 | 7 Yüz |  | Dizi |
| 2018 | Babamın Günahları | Yeşim | Dizi |
| 2019 | Damien veut changer le monde | Selma | Film |
| 2020 | Alef | Yaşar | Dizi |
| 2020 | Kırmızı Oda | Alya | Dizi |
| 2023 | Biz Kimden Kaçıyorduk Anne? |  | Netflix dizisi |
| Yakında | Chaplin Dörtlüsü |  | Sinema filmi |
| Yakında | Fer | Dilek Reyhan | GAİN dizisi |
| Yakında | I Was Home When I Got There | Roya | Sinema filmi |
Kaynak:
Ödüller

| Yıl | Ödül töreni | Kategori | Yapım | Kaynak | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2008 | 3. İsmail Dümbüllü Ödülleri | En İyi Kadın TV Dizisi Oyuncusu | Bıçak Sırtı |  | Kazandı |
| 2011 | 4. Yeşilçam Ödülleri | En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu | Av Mevsimi |  | Kazandı |
| 2015 | 20. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri | Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu | Kalp Düğümü |  | Kazandı |
| 2015 | 20. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri | Seçici Kurul Özel Ödülü | Kış Uykusu |  | Kazandı |
| 2015 | 47. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri | Cahide Sonku En İyi Kadın Oyuncu Performansı | Kış Uykusu |  | Kazandı |
Arş

Arş (Arapça: العرش), Arapçada taht ve koltuk anlamlarına gelen bir kelimedir, Allah'ın tahtı veya daha ayrıntılı anlatımlarda taht odası; İbrahimî dinlerde gök katlarının üzerinde, tek Tanrı'nın dünyayı idare ettiği yerdir. Yahudilikte Araboth, İslam'da Arş olarak isimlendirilir. "Arş-ı Âlâ" Allah'ın tahtı anlamında özel isim olarak kullanılmaktadır.
Hadislerde Allah'ın arşı dışında Muhammed’in, Cebrail’i gökle yer arasında bir arş üzerinde otururken gördüğü, şeytanın da Allah’ın arşı gibi deniz (veya su) üzerinde bir arşı bulunduğu, çevresinin yılanlarla çevrili olduğu ve şeytanın insanları saptırmak üzere yardımcılarına emirleri buradan verip yeryüzüne saldığından söz edilir
Anlamları

Çardak, gölgelik, sayvan, çatı, kubbe.
Taht, koltuk, serîr, erîke.
Tanrı'nın dokuzuncu kat gökte tasavvur olunan tahtı, Arş-ı Âlâ.
Eski astronomide yıldızlardan boş olduğu düşünülen dokuzuncu ve en Alâ felek; Felek-ül-eflâk, Felek-i Âzam veya Felek-i Atlas.
Etimoloji

Arş sözcüğü Arapçada taht, göğün dokuzuncu tabakası anlamlarına gelmektedir. Aramice ve Süryanicede taht şeklinde yatak anlamına gelip özellikle Baal tapınağında bulunan taht için kullanılıyordu. Akatçada "erşu" biçiminde söylenen sözcük, Mezopotamya'da açık havada yatmak için kullanılan taht şeklinde yatak anlamına geliyordu. Ayrıca Palmira'da bir tanrının adı Arş (Arşu, Arsu) olarak geçer. Ares/Mars kelimesi de Arş ile akraba bir sözcüktür
Yahudilikte

Yahudilikte Araboth olarak ifade edilen arş, Yahweh'in taht odası veya göksel taht odası şeklinde ayrıntılı olarak anlatılır ve ilahi mahkeme yerini de ifade eder.
Hristiyanlıkta

Kitabı-ı mukaddesteki ifadelerden ötürü özellikle Hristiyan kiliselerinin fresk ve mozaiklerinde, İsa çoğu kez bir taht üzerine otururken tasvir edilir. Tanrının tahtı olarak çevirebileceğimiz bu kelime "Arş-ı Âlâ" olarak kabul edilebilir. Tanrının tahtının görünür olduğu tasvirlerde çoğunlukla yanında İsa yanında Vaftizci Yahya ve Meryem bulunmakta ve insanların günahlarının affedilmesi adına af dilemekte iken tasvir edilirler. Literatüre Deisis olarak geçen bu sahne Ayasofya'da da bulunmaktadır.
İslami literatürde

Kaynaklara göre âlemin idaresi buradan yapılmaktadır. Arş koç veya insan, arslan, öküz, kartal yüzlü meleklerce taşınır. Bazı rivayetlerde sayıları dört olan taşıyıcıların sayısının ahirette bazı peygamberlerin de katılmasıyla sekize ulaşacağı, Allah'ı tesbih ederken Arapça, diğer zamanlarda ise Farsça konuştukları rivayet edilir. Malzeme ve ebad: Rivayetlere göre arş nurdan, nur suyundan veya yakuttan yaratılmış büyük sütunları bulunan bir tahttır. Arş altı, üstü, sağı, solu, ağırlığı, gölgesi, köşeleri, sütunları olan, kubbe şeklinde büyük bir nesnedir.  Yedi gök ile yer, kürsüye göre çölün ortasına atılmış bir yüzük halkası, Arşın kürsüye göre büyüklüğü ise, çölün halkaya olan büyüklüğü kadardır. Yeri: Arş yedinci göğün üzerindeki firdevs/  adn cennetinin üstünde, Allah da arşın üzerinde bulunmaktadır. Güneşin yörüngesi arşın altındadır ve güneş ışığını arşın nurundan alır.
Bazı alimler, “Allah vardı, ondan önce hiçbir şey yoktu ve arşı su üzerinde idi.”   “Allah hiçbir şey yaratmadan önce arşı su üzerinde idi”  hadislerine dayanarak arşın Allah'ın zatı gibi ezeli olduğu görüşünü ifade ederler.
Kelamcılar Taha-5 ve Araf-54 gibi ayetlerde "Rahman arş üzerine oturdu" şeklinde geçen ifadeleri mecaz olarak değerlendir ve ayetlere antropomorfik anlamlar yüklenmekten kaçınırlar.
Araf suresi 54. ayette, Tevbe suresi 129. ayette, Yunus suresi 3. ayette, Hud suresi 7. ayette ve Rad suresi 2. ayette, İsra suresi 42. ayette, Ta Ha suresi 5. ayette, Mu'minun suresi 86. ve 116. ayette, Furkan suresi 59. ayette, Neml suresi 26. ayette, Secde suresi 4. ayette, Zümer suresi 75. ayette, Mü'min suresi 7. ve 15. ayetlerde, Zuhruf suresi 82. ayette, Hadid suresi 4. ayette, Hakka suresi 17. ve 32. ayetlerde, Tekvir suresi 20. ayette ve Büruc suresi 15. ayette arştan bahsedilir.
Hinduizm

Hinduizmde Tanrı Vişnu şeşa isminde bir tahtta oturur.
1976 UEFA Kupası finali

1976 UEFA Kupası finali, 1975-76 UEFA Kupası'nın şampiyonunun belirlendiği maçtır. İngiliz ekibi Liverpool ile Belçika ekibi Club Brugge arasında oynanan maç, iki ayaklı olarak 28 Nisan ve 19 Mayıs 1976 tarihinde, sırasıyla Liverpool'daki Anfield ile Brugge'deki Jan Breydel Stadyumu'nda oynandı.
Her iki takım da finale ulaşana kadar beşer tur geçti ve bu maçlar, her takımın kendi sahasında birer kez olmak üzere iki ayak üzerinden gerçekleştirildi. Liverpool, birinci turdan başlayarak sırasıyla Hibernian'ı 3-2, Real Sociedad'ı 9-1, Śląsk Wrocław'ı 5-1, Dynamo Dresden'i 2-1 ve son olarak yarı finalde Barcelona'yı 2-1 yenerek finale yükseldi. Club Brugge ise ilk turda Olympique Lyonnais'yi 6-4'lük skorla yenerken sonraki turlarda Ipswich Town'u 4-3, Roma'yı 2-0, Milan'ı 3-2 ve son olarak Hamburg'u 2-1 yendi.
Final maçının ilk ayağını toplam 50.188 seyirci izledi ve Club Brugge, Raoul Lambert ve Julien Cools'un attığı gollerle maçın ilk yarısında 0-2 öne geçti. Ancak ikinci yarıda, Ray Kennedy, Jimmy Case ve Kevin Keegan'ın yedi dakika içerisinde attığı üç gol, Liverpool'un ilk ayağı 3-2'lik skorla kazanmasını sağladı. 29.423 seyircinin izlediği final maçının ikinci ayağında Club Brugge, 11. dakikada öne geçti. Liverpool dört dakika sonra Kevin Keegan ile skorda dengeyi sağladı. Maçın geri kalanında iki takımda skoru değiştiremedi ve maç 1-1 berabere sonuçlandı. Böylece, Liverpool toplamda 4-3'lük skorla galip gelerek ikinci kez UEFA Kupası'nı müzesine götürdü. Müsabaka tarihinde ikinci kez final oynayan Liverpool, daha önce 1973'te de kupayı kazanmıştı. Club Brugge ise ilk kez finalde mücadele etmiş ve UEFA müsabakalarında finale çıkan ilk Belçika takımı olmuştu.
Finale giden yol

Ana madde: 1975-76 UEFA Kupası