Han Hanedanı
Tarihçe > Doğu Han

: Üstünde ejderhalı, feniksli ve li yüksek rölyefler olan boyalı seramik Batı Han kavanozu.
 : Üstüne çiçek motifleri boyanmış bir Batı Han tunç aynasının ters yanı.
Doğu Han, Sonraki Han olarak da bilinir; 5 Ağustos 25 tarihinde Liu Xiu'nun Han İmparatoru Guangwu olmasıyla resmen başladı. Wang Mang'a yönelik yaygın isyanların sırasında Koguryo devleti, Han'ın Kore zeametlerine baskın düzenlemeye serbestti; MS 30'a kadar Han, bu bölge üzerindeki kontrolünü geri kazanmadı. MS 40 yılında Vietnamlı Trưng Kız Kardeşleri, Han'a karşı isyanda bulundu. Bunların isyanı, MS 42-43 yılları arasında süren bir kampanya kapsamında Han generali Ma Yuan tarafından bastırıldı. Wang Mang, Hiungnulara karşı düşmanlıkları yeniledi. Bu noktaya kadar Hiungnular, Hanlardan uzlaşmışlardı; ancak kendi kuzeni Panu (蒲奴)'ya karşı taht rakipliğinde bulunan Hiungu lideri Pi (比)'nin MS 50 yılında haraç olarak Han Hanedanı'na teslim olmasıyla birbirine karşı rekabette bulunan iki ayrı Hiungnu devleti ortaya çıktı: Han müttefiki Pi önderliği altındaki Güney Hiungnu ile Han düşmanı Panu önderliği altındaki Kuzey Hiungnu.
Wang Mang'ın çalkantılı hükümdarlığı süresince Hanlar, Tarım Havzası üzerindeki kontrollerini kaybettiler; MS 63 yılında bu topraklar Kuzey Hiungnu devleti tarafından fethedildi ve Kuzey Hiungnu, Kansu'daki Hexi Koridoru'nu ele geçirmek amacıyla bu bu bölgeyi askeri üs olarak kullandı. MS 73 yılı Yiwulu Muharebesi kapsamında Dou Gu (ö. MS 88), Kuzey Hiungnu'yu yendi; bunları Turfan'dan ta Barköl Gölü'ne kadar kovdu, son olarak da Hami'de yeni bir garnizon kurdu. Batı Bölgeleri'nin Koruyucu Generali Chen Mu (ö. MS 75), Karaşehir ile Kuçar'daki Hiungnuların müttefikleri tarafından öldürüldükten sonra Hami garnizonu geri çektirildi. MS 89 yılındaki Altay Dağları Muharebesi kapsamında Dou Xian (ö. 89), Kuzey Hiungnu şanyusunu yendi, şanyu da sonra Altay Dağları'na geri çekildi. Kuzey Hiungnu'nun MS 91 yılında İli Nehri vadisine kaçması sonrasında göçebe Siyenpiler; Mançurya'daki Buyeo Krallığı sınırlarından Usun halkının ikamet ettiği İli Nehri'ne kadar uzanan alan üzerinde hakimdi. Siyenpiler, Çin ordularını sürekli olarak yenen Tanshihuai (檀石槐; ö. MS 180)'nın önderliği altında doruğuna ulaştı. Ancak Tanshihuai'nın kurduğu konfederasyon, kendi ölümü sonrasında dağıldı.
Ban Chao (ö. MS 102), Kaşgar'ı ve bunun müttefiki Soğdiana'yı bastırma amacıyla günümüz Hindistan, Pakistan, Afganistan ve Tacikistan toprakları üzerinde hükmünü sürdüren Kuşan İmparatorluğu'ndan yardım istedi. Kuşan hükümdarı Vima Kadphises (h. MS 90-100 civarı)'in Han'a yönelik evlilik ittifakı talebi MS 90 yılında reddedilince Ban Chao'ya saldırmak amacıyla kendi kuvvetlerini Vahan (günümüz Afganistan)'a gönderdi. Bu çatışma, malzeme eksikliği nedeniyle Kuşanların geri çekilmesiyle sonuçlandı. MS 91 yılında Batı Bölgeleri  Koruyucu Generali görevi, Ban Chao'ya ihsan edilmesiyle yeniden ortaya çıktı.
Parthialı An Shigao ve Kuşan dönemi Gandhara (Hindistan)lı Lokaksema gibi Budist metinleri Çinceye çeviren Budist rahipler, Doğu Han'ı ziyaret etmiş yabancıların arasındadır. Kuşanlarla karşılıklı olarak haraçların verilmesini içeren ilişkilerin sürdürülmesine ek olarak Han İmparatorluğu; Part İmparatorluğu'ndan, günümüz Birmanya'dan bir kraldan ve Japonyalı bir hükümdardan hediye almış durumdaydı ve Gan Ying'i Han'ın temsilcisi olarak atayıp Daqin (Roma)'e başarısızlıkla sonuçlanan bir sefer başlattı. Weilüe ile Hou Hanshu belgelerinde kaydedilenlere göre Roma İmparatoru Marcus Aurelius (h. MS 161-180)'ın atadığı temsilciler, MS 166 yılında İmparator Huan (h. MS 146-168)'ın devlet divanına ulaşmıştır, ancak tarihçi Rafe de Crespigny, bu kişilerin en büyük ihtimalle aslında bir grup Romalı tüccar olduğunu ileri sürmektedir. Çin'de Roma züccaciyeleri ve madeni paralarının keşfedilmesinin yanı sıra Antoninus Pius hükümdarlığına ve bunun evlat edindiği oğlu Marcus Aurelius'a dayanan madalyalar, Vietnam'daki Óc Eo arkeolojik sitesinde bulunmuştur. Bu, Çin kaynaklarına göre Roma ziyaretçilerin ilk vardığı ilk yer olduğu Rinan zeameti (Jiaozhi olarak da bilinir) ve MS 159 ile 161 yıllarına dayanan Tianzhu (günümüz kuzey Hindistan) büyükelçilikleri yakınlarında bulunmuştur. Óc Eo'nun ayrıca Batlamyus'un yazdığı Coğrafya (a.y. MS 150) eserinde betimlenen "Cattigara" liman şehri olduğu düşünülmektedir. Bu eserde aktarıldığına göre "Cattigara"; "Altın Yarımada" (Grekçe: Χρυσῆ Χερσόνησος, Chrysḗ Chersónēsos; günümüz Malay Yarımadası)'nın doğusunda, "Magnus Sinus" (yani Tayland Körfezi ile Güney Çin Denizi) kıyısında bulunur ve Yunan bir denizci bu yerleşimi ticaret amacıyla ziyaret etmiştir.
İmparator Zhang'ın hükümdarlığı (h. MS 75-88), retrospektif olarak sonraki Doğu Han bilginleri tarafından Han hanedanlığının zirvesi olduğu düşünüldü. Müteakip dönemler ise, hadımların mahkeme siyasetine giderek daha fazla müdahale etmesi ve imparatorluk eşleri klanlarının şiddetli güç mücadelelerine de karışması ile işaretlendi. Zheng Zhong (ö. MS 107) isimli bir hadmının yardımıyla İmparator He (h. MS 88-105), İmparatoriçe Dou'yu (ö. MS 97) ev hapsine koyup Dou klanını kendi güçlerinden yoksun bıraktı. Bu; Dou'nun He'nın öz annesi Cariye Liang'ı klandan tasfiye etmesine, sonra da He'nın öz annesinin kimliğinin kendisinden gizli tutulmasına karşı intikam olarak yapıldı. İmparator He'nın ölümü ardından karısı İmparatoriçe Deng Sui (ö. MS 121), naip dul imparatoriçe unvanıyla çalkantılı bir finans krizi ve MS 107-118 yılları arasında süren yaygın bir Qiang isyanı sırasında devlet işlerinin yönetti.