Meksika ekonomisi
Geçmiş

Meksika Cumhurbaşkanı Porfirio Díaz, on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinde ülkesine benzeri görülmemiş bir ekonomik büyüme getirdi. Bu büyümeye yabancı yatırım ve Avrupa'dan ülkeye göç, verimli bir demiryolu ağının geliştirilmesi ve ülkenin doğal kaynaklarının sömürülmesi eşlik ediyordu. 1876 ve 1910 yılları arasındaki yıllık ekonomik büyüme ortalama %3,3'tü. Yabancı toprak şirketleri ellerinde milyonlarca hektar biriktirirken, büyük ölçekli mülkiyet önemli ilerlemeler kaydediyordu. Diktatörlüğün sonunda, ekilebilir arazinin %97'si nüfusun %1'ine ait olacak ve köylülerin %95'i artık araziye sahip olmayacaktı. Büyük hacienda'larda (büyük çiftlik) çiftlik işçileri olacaklar ya da isyanları tek tek bastırılarak sefil birer kentsel proletarya oluşturacaklardı.
Siyasi baskı ve dolandırıcılığın yanı sıra, büyük 'hacienda'ların birkaçına ait olan, ancak güvencesiz koşullarda yaşayan milyonlarca düşük ücretli köylünün çalıştığı Latifundios'lara (Latifundium, Eski Roma, İspanya ya da Latin Amerika'da görülen tipik olarak kölelerin çalıştığı büyük bir arazi ya da çiftlik) dayanan arazi dağıtım sistemi tarafından şiddetlenen büyük gelir eşitsizlikleri, Meksika Devrimine yol açmış (1910-1920), yirminci yüzyılda Meksika'nın siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik yapısını sosyal demokrasinin öncülüğü altında büyük ölçüde dönüştüren silahlı bir çatışma ortamı yaratmıştır. Savaşın kendisi, 1910 ve 1921 arasındaki 11 yıllık dönemde azalan ekonomik gelir ve azalan nüfus üzerinde sert bir etki bırakmıştır.[kaynak belirtilmeli] Ülkenin yeniden inşası ilerleyen on yıllarda gerçekleşecekti.
1930'dan 1970'e kadar olan dönem, ekonomi tarihçileri tarafından Meksika Devrimi'nin sona ermesinin ardından ve barış zamanı sırasında sermaye birikiminin yeniden başlamasının ardından gelen ekonomik bir büyüme dönemi olan Meksika Mucizesi olarak adlandırıldı. Bu dönemde ulus, ulusal endüstrilerin gelişimini koruyan ve destekleyen ithal ikameci sanayileşme (ISI, Import substitution industrialization) ekonomi modelini benimsemiştir. Meksika, endüstrilerin üretimlerini hızla genişlettiği bir ekonomik patlama dönemi yaşadı. Ekonomik yapıdaki önemli değişiklikler, ejido kavramı, petrol ve demiryolu şirketlerinin millileştirilmesi, anayasaya sosyal hakların sokulması, büyük ve etkili işçi sendikalarının doğumu ve altyapının yükseltilmesi altında köylülere ücretsiz toprak dağıtımını içeriyordu. Nüfus 1940’tan 1970’e iki katına çıkarken, GSYİH aynı dönemde altı kat artış göstermiştir.
İİS modeli altında gerçekleşen büyüme, 1960'ların sonunda zirveye ulaşmıştı. 1970'lerde, Echeverría (1970–76) ve López Portillo (1976–82) Cumhurbaşkanlığı idareleri, daha fazla kamu harcaması gerektiren bir çaba ile politikalarına sosyal kalkınmayı dahil etmeye çalıştı. Petrol fiyatlarının yükseldiği ve uluslararası faiz oranlarının düşük olduğu ve hatta olumsuz olduğu bir dönemde geniş petrol sahalarının keşfiyle hükûmet, sosyal refahı teşvik etmek ve uzun vadeli bir gelir kaynağı sağlamak için devlete ait petrol şirketine yatırım yapmak amacıyla uluslararası sermaye piyasalarından borç almaya karar verdi. Bu yöntem, kamu harcamalarında kayda değer bir büyüme sağladı ve Başkan López Portillo, Meksika'nın dünyanın dördüncü en büyük ihracatçısı olmak için petrol üretimini çoğaltmasıyla, Meksika olarak "refahı yönetmek" için zamanın geldiğini açıkladı.
| Yıllık ortalama GSYİH büyümesi |
| --- | --- | --- |
| 1900–1929 | %3,4 |  |
| 1929–1945 | %4,2 |  |
| 1945–1972 | %6,5 |  |
| 1972–1981 | %5,5 |  |
| 1981–1995 | %1,5 |  |
| 1983 Borç krizi | -%4,2 |  |
| 1995 Peso krizi | -%6,2 |  |
| 1995–2000 | %5,1 |  |
| 2001 ABD durgunluğu | -%0,2 |  |
| 2009 Büyük durgunluk | -%6,5 |  |
| Kaynaklar: | Kaynaklar: |  |
1981-1982 döneminde uluslararası manzara aniden değişti: petrol fiyatları düştü ve faiz oranları yükseldi. 1982'de Başkan López Portillo, (1976-82) yönetimini bitirmeden hemen önce, dış borç ödemelerini askıya aldı, peso'yu devalüe etti ve krizden ciddi şekilde etkilenen diğer birçok endüstriyle birlikte, çelik endüstrisi ve bankacılık sistemini devletleştirdi. İthal ikamesi, sanayileşme döneminde kullanılırken, 1980'lere kadar uzun süren korumanın düşük verimlilik kazanımlarına sahip rekabetsiz bir sanayi işkolu ürettiği açıktı.
Cumhurbaşkanı de la Madrid (1982-88), neoliberal reformları uygulamaya başlayacak bir dizi Cumhurbaşkanının ilkiydi. 1982 krizinden sonra, borç verenler Meksika'ya dönmek istemiyorlardı ve cari hesabı dengede tutmak için hükûmet para devalüasyonlarına başvurdu ve bu da 1987'de %139,7 oranında tarihi bir yüksekliğe ulaşan benzeri görülmemiş enflasyona yol açmıştı.
Ticaretin serbestleşmesine doğru atılan ilk adım, Meksika’nın, 1986’da Başkan Miguel de la Madrid'in yönetimi altında Genel Tarifeler ve Ticaret Anlaşması'nı (GATT) imzalamasıydı. Salinas yönetimi sırasında (1988-94) birçok devlete ait şirket özelleştirildi. Hükûmet tekeli olan telefon şirketi Telmex, Carlos Slim'e satılan özel bir tekel oldu. Ayrıca özel yatırımcılara açılmayan devlete ait petrol şirketi Pemex veya enerji sektörü de bulunmaktaydı. Ayrıca, 1982'de López Portillo yönetiminin zayıflama zamanlarında kamulaştırılan bankacılık sistemi özelleştirilmiş, ancak yabancı bankalar hariç tutulmuştu. Salinas, Meksika'nın Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşmasına dâhil edilmesini ve böylece ABD-Kanada anlaşmasının genişletilmesini talep etti. Genişletilmiş NAFTA 1992 yılında, çevre ve işçilik standartlarına ek iki ilavenin imzalanmasından sonra, 1 Ocak 1994'te yürürlüğe girdi.
Salinas yönetimi ayrıca sıkı fiyat kontrollerini uygulamaya koymuş ve enflasyonu engellemek amacıyla yaşlanan Fidel Velázquez yönetimi altında İşçi Sendikası hareketi ile daha küçük asgari ücret artışlarını müzakere etmiştir. Enflasyonu azaltmada stratejisi başarılı olsa da, büyüme yılda sadece yüzde 2,8 oranında gerçekleşmiştir. Döviz kuru sabitlenerek, tüketici harcamaları artarken peso hızla aşırı değerlenmiş ve cari açığın 1994 yılında GSYİH'nın %7'sine ulaşmasına neden olmuştur. Açık, tesobonos aracılığıyla ödemeyi dolar cinsinden güvence altına alan bir tür kamu borçlanma aracı yoluyla finanse edilmiştir.
Ocak 1994 Chiapas ayaklanması ve Mart 1994'te iktidar partisinin cumhurbaşkanlığı adayına Mart 1994’teki yapılan suikastler, Luis Donaldo Colosio ve Parti Genel Sekreteri ve kardeşi yardımcısı Başsavcı José Francisco Ruiz Massieu 1994 yılında, yatırımcılara rahatsız edici bir mesaj gönderdi. Kamu borç sahipleri hızla Merkez Bankası rezervlerini tüketerek tesobonoslarını satarken, toplam yatırım akışının %90'ını oluşturan portföy yatırımları ülkeyi olabildiğince hızlı bir şekilde terk etti.
Bu sürdürülemez durum sonunda katılımcı Zedillo yönetimini sabit döviz kurundan vazgeçmeye zorladı. Peso keskin bir şekilde devalüe edildi ve ülke Aralık 1994’te ekonomik bir krize girdi. İhracattaki patlama ve ABD başkanı Bill Clinton (1993-2001) tarafından hazırlanan uluslararası bir kurtarma paketi krizin hafifletilmesine yardımcı oldu. 18 aydan kısa bir süre içinde, ekonomi yeniden büyüyordu ve yıllık büyüme oranı 1995 ile 2000 arasında ortalama yüzde 5,1 olarak gerçekleşti. Daha eleştirel yorumlar, krizin ve müteakip kamu kurtarma işleminin, kurumsal olarak Meksika toplumuna özgü biçimlerde, "iktidarın ve finans kaynaklı neoliberal kapitalizmin sınıfsal karakteristiğinin yapısal olarak eşitsiz toplumsal ilişkilerini koruduğunu, yenilediğini ve yoğunlaştırdığını" savunmaktadır.
1929'da Kurumsal Devrimci Parti öncülünün kuruluşundan bu yana cumhurbaşkanlığı seçimi kazanan ilk muhalefet partisi adayı Ulusal Eylem Partisi (Meksika) Cumhurbaşkanı Zedillo (1994-2000) ve Cumhurbaşkanı Fox (2000-06), ticaretin serbestleşmesi politikalarıyla devam etti. Fox'un yönetimleri sırasında, Latin Amerika ve Avrupa ülkeleri, Japonya ve İsrail ile birkaç STA imzalandı ve her ikisi de makroekonomik istikrarı korumaya çalıştı. Böylece, Meksika ticaret için dünyanın en açık ülkelerinden biri halini almış ve ekonomik taban buna göre değişmiştir. Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada ile olan toplam ticaret üç katına çıkmış ve toplam ihracat ve ithalat 1991 ile 2003 arasında neredeyse dört katına ulaşmıştır. Yabancı yatırımın doğası, portföy yatırımı üzerinden doğrudan yabancı yatırımın (DYY; FDI - Foreign-direct investment) daha büyük bir payıyla da değişim göstermiştir.