stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ortak Türk alfabesi
Yanelif > Özellikleri

Bu alfabe henüz biçimlendirilerek ikincil sesler oluşturulmuş değildir. Bunu yapabilmek ve ilgili dillerin tüm ses değerlerini simgeleyecek harfleri belirleyebilmek için noktalama işaretlerinden yararlanarak yeni harfler oluşturmak gerektiği öngörülmüştür. Başlangıç noktası olarak da Türkiye Cumhuriyeti'nin alfabesi esas alınmış fakat bazı değişklikler yapılmıştır. Örnek vermek gerekirse Ş ve Ç harfleri olduğu gibi kabul edilirken Türkçedeki Y sesini temsil edecek simge olarak olarak J harfi seçilmiştir. (Mesela, buna göre Yanelif ile Yurt sözcüğü Jurt olarak yazılır). Tüm Türk dillerinin ortak asal sesleri tespit edilerek Yanelif ana hatlarıyla ortaya çıkarılmıştır. Örneğin T harfi aslında sadece T sesi için değil, ayrıca Arapçadan gelen kelimelerdeki peltek T sesi (Ť) ile Moğol ve Gagavuz dillerindeki TS sesi (Ṭ) karşılığında da kullanılan ortak bir harftir. Bunları ayırmak için noktalamak gerekir.
Her ülkenin bilimsel anlamda bu çalışmaları yaparak kendi yazı sistemlerini geliştirecekleri düşünülmüştür. Ancak bu çalışmalar çeşitli nedenlerle uzun yıllar boyunca rafa kaldırılarak unutulmuştur. Sovyetler Birliği yönetiminin Kiril Alfabesi dışındaki yazı sistemlerine olumsuz yaklaşımı ve var olan yerleşmiş alfabeleri değiştirmenin güçlükleri (topluma yeni bir alfabe öğretmenin masrafı, çeviri yaparak bilimsel kaynakları yenilemenin zaman alması gibi hususlar) başlıca engeller olarak ortaya çıkmıştır. Zaten böyle bir ortak alfabe ise tamamen çeviri amaçlı olacağı öne sürülerek Sovyet yönetiminin onayı alınabilmiştir.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bahsedilen riskler değerlendirilip göze alınarak bazı devletlerce yeni Latin alfabesi çalışmaları yapılmıştır. Nihayet Azerbaycan, Türkmenistan, Gagavuzya, Tataristan gibi ülkeler yeni alfabeye ya bütünüyle geçmişler ya da bir geçiş süreci içinde Kiril tabanlı eski alfabe ile birlikte bir süre kullanmayı öngörmüşlerdir.
Günümüzde alfabe çalışmaları dikkate alındığında Türkî Cumhuriyetlerde Latin Alfabesine geçiş yönünde gelişmeler yaşanmaktadır. Örneğin Azerbaycan, Türkiye'deki Türk Alfabesini temel alan bir sistemi kabul etmiştir. Türkiye Cumhuriyeti alfabesinin üzerine üç tane harf (yeni ses değerleri) ekleyerek kendi alfabelerini oluşturmuşlardır.
Harfler ve Ses Değerleri > Çizgili harfler

Orta-çizgili harfler el yazısında zaman zaman kulanılmakla beraber bunların aslında ses değerleri açısından herhangi bir işlevi yoktur ve genellikle eşsesli kelimeleri ayırt etmekte veya bir el alışkanlığı olarak kullanılmaktadır. Çoğu zaman vurgulu ve kalın bir söyleyişi göstermeye yarar.
Đ: Türkçede yalnızca el yazısında eşsesli kelimeleri ayırmak için kimi zaman bu kullanıma rastlanır. Bu harfi içeren kelimelerin büyük bir kısmı halk ağzında D ile de karşılanabilen T sesini de ihtiva eder: Dolu (tam olma) ve Đolu (yağış şekli) sözcükleri arasındaki fark başka bir örnektir. Benzer biçimde Đon (giysi) ve Don (buzlanma) sözcükleri örnek olarak gösterilebilir... Bu sesin Türkçede yer aldığı başka bir kelime ise Arđ (Arka) sözcüğüdür. Kimi yörelerde Ard kimi yörelerde ise Art olarak telaffuz edilir.
Ƶ: Türkçede yalnızca el yazısında eşsesli kelimeleri ayırmak için kimi zaman bu kullanıma rastlanır. Örneğin: Ƶar ve Zar farkı. (Yanelif'te yer alır ve Türkçedeki J harfi karşılığında kullanılır.)
Diğer Örnekler: Ƀağ (bahçe) ve Bağ (düğüm), Ҟurt (yırtıcı) ve Kurt (larva), Ᵽas (oksitlenme) ve Pas (iletme), Roman (kitap) ve Ɍoman (millet adı) farkları...
Latinizasyon

Latinizasyon (Romanizasyon) tabiri genel olarak Latin alfabesi dışındaki ses sistemlerinin Latin Alfabesine çevrilmesini ifade eder.
Latinizasyon > Kiril Latinizasyon

Ana madde: Kiril alfabesi
| Kiril Latinizasyon |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | B | C | Ç | D | E | Ə | F | G | Ģ | Ğ | H | X | İ | J | K | Q | L | M | N | Ñ | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | Y | V | Z | W | Ț | Ḑ | Š | Ž |
| А | Б | Җ | Ч | Д | Е | Ә | Ф | Г | Ӷ | Ғ | Һ | Х | И | Ж | К | Қ | Л | М | Н | Ң | О | Ө | П | Р | С | Ш | Т | У | Ү | Й | В | З | Ў | Ц | Ӡ | Ҫ | Ҙ |
Latinizasyon > Arapça Latinizasyon

Ana madde: Arap alfabesi
| Arapça Latinizasyon |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Arapça: ي | Arapça: ۋ | Arapça: و | Arapça: ه | Arapça: ن | Arapça: م | Arapça: ل | Arapça: گ | Arapça: ڭ | Arapça: ك | Arapça: ق | Arapça: ٯ | Arapça: ف | Arapça: غ | Arapça: ع | Arapça: ظ | Arapça: ط | Arapça: ض | Arapça: ص | Arapça: ش | Arapça: س | Arapça: ژ | Arapça: ز | Arapça: ر | Arapça: ذ | Arapça: د | Arapça: خ | Arapça: ح | Arapça: چ‎ | Arapça: ج | Arapça: ث | Arapça: ت | Arapça: پ | Arapça: ب | Arapça: ا | Arapça: ء |
| Y | V | W | H | N | M | L | G | Ň | K | Q | Ķ | F | Ģ |  Ă | Ż | Ṫ | Ḋ | Ṡ | Ş | S | J | Z | R | Ž | D | X |  Ḩ | Ç | C | Š | T | P | B | A, E | Ä,U, İ |
Diyakritik İşaretlerin Tüm Harflere Eklenmesi

Karakter Eşlem aracında yer alan ve adının başında Combining (Kombine/Eklemlenebilir) yazan işaretler herhangi bir harften sonra eklendiğinde o işaret otomatik olarak harfin üzerine yerleşir. Tüm Combining (Kombine) işaretleri görmek için Unicode (Ünikod) bir karakter kümesi seçmek gereklidir. Örneğin Lucida Sans Unicode gibi... Burada dikkat edilmesi gereken hususu herhangi işaretin Normal biçimi ile Combining (Kombine) biçiminin görüntüde birbiri ile aynı olduğudur. Normal biçim kullanıldığında harfin üzerine eklenmez, yanında durur. Bu nedenle adının başında Combining (Kombine) yazan işaret seçilmelidir. Örneğin: Combining Acute Accent, Combininig Tilde gibi...
Diyakritik İşaretlerin Tüm Harflere Eklenmesi > Uygulamaya Örnek

Herhangi bir harfe, mesela "M" (veya küçük "m") harfinin üzerine Dalga (Tilde) işareti (̃) eklenmek istendiğinde bu harfin işaretli biçimi karakterler arasında bulunamıyorsa şu işlemler uygulanır:
M harfi yazıldıktan sonra Combining Tilde  (̃) işareti bulunup, harften hemen sonra peşepeşe yazılır. Böylece ortaya M̃ harfi (veya  m̃ harfi) çıkar.
Bu işlem Combining (Kombine-Eklemlenebilir) biçimi olan tüm işaretler için uygulanabilir.
Harften önce yazılırsa işe yaramaz.
Harften sonra boşluk bırakılırsa işe yaramaz.
Adının başında Combining (Kombine) yazmayan işaretler harfin üzerine eklenmez yanında durur.
Diyakritik İşaretlerin Tüm Harflere Eklenmesi > Bazı Combining (Kombine/Eklemlenebilir) İşaretler

Bu işaretler aşağıdan kopyalanarak herhangi bir harften sonra yazıldığında harfin üzerine eklenir. Aşağıdaki işaretler kesinlikle bu simgelerin normal biçimleri değildir. Combininig (Eklemlenebilir) halidir.
(̀): Combininig Grave (Kombine Aksan)
(́): Combininig Akute (Kombine Vurgu)
(̃): Combininig Tilde (Kombine Dalga)
(̂): Combininig Circumflex (Kombine Şapka)
(̄): Combininig Macron (Kombine Uzatma)
(̈): Combininig Diaeresis (Kombine Çiftnokta)
(̌): Combininig Caron (Kombine Yumuşatma)
(̊): Combininig Ring (Kombine Halka)
(̛): Combininig Horn (Kombine Duyarga)
(̇): Combininig Superdot (Kombine Üstnokta)
(̍): Combininig Superline (Kombine Üstçentik)
(̩): Combininig Subline (Kombine Altçentik)
(̦): Combininig Subcomma (Kombine Altvirgül)
(̧): Combininig Cedilla (Kombine Çengel)
(̨): Combininig Ogonek (Kombine Kanca)
(̱): Combininig Submacron (Kombine Altçizgi)
(̰): Combininig Subtilde (Kombine Altdalga)
(̭): Combininig Subflex (Kombine Altşapka)
Dipnotlar

↑  Proceedings of the International Symposium of Contemporary Turkish Alphabet (Milletlerarası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu Bildirisi), 18-20 Kasım 1991, İstanbul, M.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 1992  27 Ocak 2014 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi.
↑  Türk Keneş ve Türk Dünyasının 34 Harfli Ortak Alfabe Sistemi - Abdülvahap Kara 27 Ocak 2014 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi
↑  "Turkic Countries Agree on Single Latin-Based Alphabet". The Astana Times. 12 Eylül 2024. 12 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2024.
↑  "Türk dünyasında ortak alfabe anlaşması sağlandı: 34 harf kullanılacak". 11 Eylül 2024. 11 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2024.
↑  ИЗ ИСТОРИИ ПИСЬМА АЗЕРБАЙДЖАНСКИХ ТЮРКОВ, Мансур Рахбари (Южный Азербайджан, Иран), Bextiyartuncay. Э(ə) harfi için örnek 5 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - "э(ə)СРи : леорард ( Китаб аль – Идрак ли – Лисан аль – Атрак ), тигр (Махмуд Кашгари)"
↑  Eesti Keele Instituut / Institute of the Estonian Language
KNAB: Kohanimeandmebaas / Place Names Database, Taadi / Tat / Жугьури Džuhuri
latinisatsioon / romanization: KNAB 2012-09-30 - Notes-2: 5 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. "In the earlier Azerbaijani Cyrillic there were variations: ə (= э)."
↑  Ulutaş, İsmail. 2004. Relative clauses in Gagauz syntax. Istanbul: Isis Press. ISBN 975-428-283-8
↑  Ilya Yevlampiev, Karl Pentzlin and Nurlan Joomagueldinov, N4072 Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2, 20 May 2011.  24 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
↑  Janka Stankievic. Mova rukapisu Al Kitab. Casc I. Fonetyka. New York 1954
↑  Вольскі В. Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў "Кітабах". "Узвышша" 1927. №6
Sosyalist ideolojiyi yerleştirmek için Yanelif ile Özbekistan mekteplerinde okutulan bir kitap.
Yanelif ile Türkmence bir metin örneği.
Cirdan

Círdan, J.R.R. Tolkien'in kurgusal Orta Dünya evreninde bir karakter. Adının anlamı "Gemi Yapımcısı"dır. Asıl adı ise Nōwē idir. Elflerin üçüncü soyu Teleri halkına mensuptur. Birinci Çağ'da Falas bölgesinin efendisiydi. Cuivienen'de tek tanrı Eru tarafından yaratılan ilk Elflerden biridir. İkinci Çağ ve Üçüncü Çağ boyunca Lune körfezindeki Gri Limanlar'ın muhafızlığını yapmıştır.
Noldor Elflerinin Kralı Fingon, Dagor Bragollach, yani Ani Alev Muharebesi başlayınca küçük oğlu Gil-galad'ı Falas'a, Círdan'ın himayesine göndermiştir. Nirnaeth Arnoediad savaşı sonra dağılan Elf birliklerini toplamış ve yıkılmayan tek Kadim Elf Krallığı onunki olmuştur. Çünkü Mandos'un Kehaneti'ne dahil değildir. Sauron'un İkinci Çağ'daki gücüne karşı özgür halkları birleştirmek için gönderilen İstariler, yani Büyücüler Orta Dünya'ya geldiğinde onların içlerinden en dirayetli olanın Gandalf olduğunu görmüş ve güç yüzüğü Narya'yı ona emanet etmiştir. Sauron İkinci Çağ'da henüz iyi maskesini atmadığında Elrond'la birlikte onu reddeden iki elf beyinden biridir.
Çok uzun boyludur ve üçüncü çağın sonunda uzun boylu, yaşlı ve sakallı olarak betimlenmiştir. Lakin gözlerinin çok ama çok derin ve yaşının gözlerine bakılarak hesaplanamayacağı söylenmiştir. Orta Dünya'yı çok sevmesine rağmen Valinor'a giden son gemiye binmiştir.
Ambigram

"ambigram" kelimesini gösteren kendi eksini üzerinde simetrik bir ambigram animasyonu
Ambigram / Wikipedia. 180° dönme simetrisi.
Wikipedia kelimesinin 180° ambigramı
Ambigram, diğer bir deyişle tersine çevirme (inversion), sunulduğu şekliyle okunabildiği gibi, tam tersine çevrildiğinde de okunabilen grafiksel figürlerdir. Douglas R. Hofstadter ambigramı "2 farklı okunuşu, birbirinin aynı eğrileri tıkıştırmak için yöneten bir kaligrafik dizayn" olarak tanımlamıştır. Ambigram sanatı ilk olarak kelimenin orijinini arkadaşına atfeden Hofstadter tarafından yayınlanmıştır. Hofstadter'in 1999 yayını Gödel, Escher, Bach kapakta 3 boyutlu bir ambigramı belirtiyordu.
Ambigram Çeşitleri > Eksensel

Sabit bir eksen üzerinde dönerken farklı açılardan gözükebilen ambigram dizaynları çeşididir. Çoğunlukla 180 derecedirler; ancak 90 ve 45 derece olan ambigramlarda vardır. Ambigrama yazılmış kelime farklı açılardanda bakılsa genellikle aynıdır ancak bazı ambigramların farklı açılarda farklı kelimeleri gösterdiği de olur.
Ambigram Çeşitleri > Ayna

Bir aynadan bakıldığında ya da yansıdığında okunabilecek şekilde dizayn edilmiş ambigram çeşididir.
Ambigram Çeşitleri > Figür-Zemin

Bir kelimenin harfleri arasındaki boşlukların başka bir kelime oluşturduğu ambigram çeşididir.
Ambigram Çeşitleri > Zincir

Sözcüklerin birbirini tekrar ettiği bir zincir olarak dizayn edilmiş olduğu ambigram çeşididir. Zincir ambigramlarında kelimeler genellikle bir sonraki sözcüğün üstüne binerek anlam kazanır. Bazen zincir ambigramlar dairesel olarak yapılırlar.
Ambigram Çeşitleri > 3 Boyutlu

3 boyutlu bir nesneye farklı açılardan ışık vurulduğunda gölgelerin farklı harfler oluşturmasıyla elde edilen bir ambigram çeşididir.
Sisam Uluslararası Havalimanı

Sisam Sisamlı Aristarkus Uluslararası Havalimanı (Yunanca: Κρατικός Αερολιμένας Σάμου "Αρίσταρχος ο Σάμιος" Kratikos Aerolimenas Saru "Aristarhos o Samios") (IATA: SMI, ICAO: LGSM), Yunanistan'ın Sisam adasına hizmet veren bir havalimanıdır. Adını Antik Yunan astronom ve matematikçi Aristarkus'tan almaktadır.
Havalimanı faaliyetlerine ilk 1976 senesinin Mayıs ayında başlamıştır. 2024 senesi istatistiklerine göre 488194 yolcuya ve 5630 uçuşa hizmet vermiştir.
Baradendromia

Baradendromia, antik Bithynia bölgesinin Roma dönemi boyunca var olan ve iç kesimlerde konumlanmış bir kasabasıdır. Eski yazılı kaynaklarda adına rastlanmasa da, epigrafik bulgular ve diğer tarihsel veriler aracılığıyla varlığına işaret edilmektedir.
Yeri, günümüzde Kocaeli ilinin Kandıra ilçesine bağlı Karadivan köyü yakınlarındadır.
Emma Morano

| Emma Morano Dame Grand Cross OMRI |
| --- | --- |

Doğum: Emma Martina Luigia Morano 29 Kasım 1899(1899-11-29) Civiasco, Vercelli ili, İtalya Krallığı
Ölüm: 15 Nisan 2017 (117 yaşında) Verbania, Verbano-Cusio-Ossola, İtalya
Defin yeri: Pallanza Mezarlığı, Verbania
Tanınma nedeni: Yaşayan son kişinin 1800'lerde doğduğu doğrulandı
Evlilik: Giovanni Martinuzzi (e. 1926; ö. 1978)
Çocuk(lar): 1

Emma Martina Luigia Morano (29 Kasım 1899; Civiasco, Vercelli ili - 15 Nisan 2017, Verbania), İtalya'da doğmuş ve 15 Nisan 2017 tarihinde ölene kadar yaşayan en yaşlı insan unvanına sahip insandır. Aynı zamanda 1800'lü yıllarda doğmuş olduğu doğrulanan en son ölen insandır. En uzun süre yaşamış İtalyan ve Jeanne Calment'ten sonra yaşamış en yaşlı Avrupalıdır. En uzun süre yaşadığı doğrulanmış 5 insandan biridir.
Hayatı

Emma Martina Luigia Morano 29 Kasım 1899 yılında Civiasco, Vercelli, İtalya'da Giovanni Morano ve Matilde Bresciani'nin çocuğu olarak dünyaya geldi.8 kardeşinin içinde en büyüğüydü.(5 kız kardeşi 3 erkek kardeşi vardı.)Ailesindeki annesi halası ve kız kardeşleri de 90 yaşından büyükken öldüler. Angela Moreno(1908-2011) 102 yaşında öldü. Babasının işi yüzünden çocukken Ossola'ya taşındı. Ama bölgenin iklimi sağlıklı olmadığından bir fizikçi ailesinin daha ılıman bir iklimde yaşamasını tavsiye etti. Bunun üzerine Maggiore gölü üzerindeki Pallanza'ya taşındılar..1926 yılının Ekim ayında Giovanni Martinuzzi ile evlendi.(1901-1978), 1937 yılında doğan tek çocuğu 6 aylıkken öldü. Evlilik mutlu gitmediği için 1938 yılında kocasıyla ayrı evde yaşamaya başladılar. 1978 yılında kocası ölene kadar resmi olarak evli kaldılar.
Hayatı > Sonraki yaşamı

1954 yılına kadar kasabasında bir jüt fabrikası olan Maioni Endüstrisinde çalışıyordu. Ardından Pallanza'daki yatılı okul olan Collegio Santa Maria'nın Marianist adlı bir mutfağında 75 yaşındayken emekli olana kadar çalıştı.
Emma Morano 115.yaş gününde hala evinde yalnız yaşıyordu.
Uzun yaşamasının sırrı sorulduğunda, Hiç uyuşturucu kullanmadığını, günde üç yumurta yediğini, bir kadeh ev yapımı brendi içtiğini ve bazen günde bir çikolata yemeyi sevdiğini ama her şeyden önce geleceği konusunda olumlu düşündüğünü söyledi.
Aynı zamanda yalnız yaşamanın da etkisi olduğunu belirtti.
Hayatı > Ölümü

Morano, 15 Nisan 2017'de 117 yaşındayken İtalya'nın Verbania kentindeki evinde öldü. Ölüm sebebi hala bilinmiyor. 1800'lü yıllarda doğan ve yaşı bağımsız olarak doğrulanmış son canlı kişi olarak tanınmıştır. Morano'nun ölümü üzerine, Violet Brown dünyanın en yaşlı insanı oldu.
Yeni Borg El Arab

| Yeni Borg El Arab برج العرب الجديدة‎ |
| --- | --- |
Şehir
Şehir görünümü
Yeni Borg El Arab
Koordinatlar: 30°52′48″K 29°34′48″D﻿ / ﻿30.88000°K 29.58000°D﻿ / 30.88000; 29.58000
Ülke:  Mısır
İl: İskenderiye
Yüzölçümü
 • Toplam: 191 km²
Nüfus
 • Toplam: 170.000
Zaman dilimi: UTC+02.00 (EST)
Yeni Borg El Arab (Arapça: برج العرب الجديدة), Mısır'ın İskenderiye ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, İskenderiye'den 55 km uzaklıktadır. Yüzölçümü 191 km² olan şehrin nüfusu 170.000'tür. İskenderiye'deki şehir merkezinde tıkanıklığı hafifletmek için İskenderiye ve çevresinde inşa edilmiş yeni şehirlerden biridir. 1979 yılında 506 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kurulmuştur.
Şerefname

Şerefname Kürt sülalelerinin ayrıntılı tarihçesidir. Şeref Han tarafından 1597 tarihinde Farsça olarak kaleme alınmıştır. Kürt tarihine ilişkin en önemli özgün kaynaklardan biridir.
Şeref Han, Bitlis emiri Şemseddin Han'ın oğlu, Osmanlılarla 1514'te ittifak antlaşmasını imzalayan ve Bitlis'teki Şerefiye Camii'ni inşa ettiren 4. Şeref Han'ın torunudur.
Bölümleri

Şerefname kitabının Kürt hanedan ve beyliklerini konu alan cildi, giriş kısmı ile birlikte toplam beş bölümden oluşmaktadır:
Giriş bölümü: Kürt toplulukları ve durumlarını anlatır.
Birinci Bölüm: Geçmişte bağımsız Kürt devletleri Mervani ve Eyyubi ile Şehrizor, Büyük Lor ve Küçük Lor   hakkındadır.
İkinci Bölüm: Saltanat ve bağımsızlık iddiasında bulunmamakla birlikte bazen kendi adlarına hutbe okutmuş ve para bastırmış olan Erdelan, Hakkâri, Behdinan (İmadiye) ve Bohtan (Cizre) hükümdarları hakkındadır.
Üçüncü Bölüm: Çemişkezek, Eğil, Palo, Çermik, Sason-Hazzo, Hizan, Müks (Bahçesaray), Kilis, Şirvan, Atah (Lice), Tercil (Hazro), Swêdi, Slemani (Silvan), Mahmudiyan (Hoşab) ve diğer yerlerdeki ikincil hükümdar sülaleleri hakkındadır.
Dördüncü Bölüm: Yazarın ataları olan Bitlis hükümdarları hakkındadır.
Yayınlar

Şerefname'nin yazımı 1597 yılında tamamlanmış olup, birçok hükümdar ve emir kâtibi tarafından çoğaltılmış ve çeşitli dillere tercüme edilmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Kitabın yazar tarafından istinsah edilmiş özgün elyazması Oxford'da Bodleian Kütüphanesi'ndedir. Bu nüsha, 20 tane renkli minyatür içermektedir. 1599 tarihli bir nüsha St. Petersburg'da bulunmaktadır. Türkiye kütüphanelerinde de çok sayıda elyazması nüshası bulunmaktadır.
1860'ta Rusça[kaynak belirtilmeli], 1868'de Fransızca çevirisi yayımlanmıştır.[kaynak belirtilmeli] Muhammed Ali Avni'nin Arapça çevirisi 1958-1962'de Kahire'de iki cilt olarak basılmıştır.[kaynak belirtilmeli]
İlk Türkçe tercüme 1669'da, Şerefname'nin tamamlanmasından 68 yıl sonra, Şerefhan'ın torunlarından Muhammed Bey tarafından yapılmıştır. 1684'te ise Palu beyi Yansür Bey'in yanında görev yapan Şem'i tarafından "Terceme-i Tevarih-i Şeref Han" adıyla Osmanlı Türkçesine çevrilmiştir. Şemi bu çeviriye Palu ve Eğil beylerinin yaklaşık bir asırlık tarihçesini de eklemiştir.
Şerefname'nin günümüz Türkçesine ilk çevirisi ise 1971 yılında Mehmet Emin Bozarslan tarafından yapıldı. Celal Kabadayı tarafından yapılan bir çeviri 2007'de Yaba Yayınları tarafından basılmıştır.[kaynak belirtilmeli]
Şerefname'nin bilinen ilk Kürtçe çevirisi, 1858 yılında Tevarîxî Qedîmî Kurdistan (Kürdistan'ın Kadim Tarihi) adıyla Mela Mehmûdê Bazîdî tarafından yapılmıştır. Şerefname'nin Ziya Avcı tarafından yapılan Kürtçe çevirisi ise 2007 yılında Avesta yayınları tarafından yayınlanmıştır.[kaynak belirtilmeli]
İki faktörlü kimlik doğrulama

Donanımsal kimlik doğrulama cihazları
İki faktörlü kimlik doğrulama (İngilizce: Two-factor authentication, 2FA), kullanıcıların kimliklerini doğrulamak için kullanılan bir tür çok faktörlü kimlik doğrulama yöntemidir. Patenti 1984 yılında alınmış olup, iki farklı bileşenden oluşmaktadır. Birinci bileşen temel korumayı sağlarken ikincisi sadece ek bir koruma sağlar. Banka kartlarından sosyal medyaya kadar pek çok yerde kullanılır.
ATM'lerden para çekme işlemi, bu tür bir güvenlik önleminin günlük hayattaki bir örneğini oluşturur. Doğru kombinasyon, kullanıcının sahip olduğu bir banka kartı ve bildiği bir PIN kodu kullanılarak banka işleminin gerçekleştirilmesini sağlar. Temazsız ödeme sağlayan kartlarda ise bu güvenlik her ödemede otomatik olarak yenilenen ve kullanıcının dahi bilmediği tek kullanımlık kodlar ile sağlanır.
İnternet hesapları için kullanılan iki faktörlü doğrulama ise genellikle kullanıcının koyduğu parola ve paroladan sonra istenen tek kullanımlık koddan oluşur. Tek kullanımlık kod, genellikle SMS, e-posta, kimlik doğrulama uygulaması ile kullanıcıya iletilir iletilir.
Bileşenler

İki faktörlü kimlik doğrulama, yetkisiz bir kullanıcının gereken faktörlerin tamamını ele geçiremeyeceği prensibine dayanır. Bir yetkilendirme sürecinde, eksik veya yanlış temin edilen herhangi bir bileşen varsa, ilgili varlığa erişim sağlanamaz (örneğin, bir binaya veya veriye erişim vb.). İki faktörlü doğrulama şeması aşağıdaki unsurları içerebilir:
Kullanıcının sadece kendisinin sahip olduğu fiziksel bir nesne: Örneğin USB bellek, banka kartı, anahtar veya cep telefonu.
Kullanıcının sadece kendisinin bildiği bir bilgi:  Örneğin kullanıcı adı, parola veya PIN kodu.
Kullanıcının fiziksel karakteristiği:  Örneğin yüz tanıma, parmak izi, iris taraması, ses tanıma veya yazma hızı.
Mobil cihaz temelli iki faktörlü kimlik doğrulama

Mobil cihazlarla iki faktörlü kimlik doğrulama, iki faktörlü kimlik doğrulamanın ikinci faktörünün bir mobil cihaz yardımıyla elde edilmesidir. Bu yöntemde, kullanıcıların genellikle her zaman yanlarında taşıdığı bir cihazı kullanması kullanılabilirliği artırır. Cihaza yüklenen bir uygulama ile (Google Authenticator, Microsoft Authenticator, FreeOTP gibi) sağlanır. Sağlayıcının uygulamaya ilettiği ve sürekli yenilenen kod yardımıyla iki faktörlü doğrulama sağlanır.
Yöntemin yalnızca bir mobil cihaz gerektirmesi, kodların sürekli yenilenmesi, deneme limiti gibi avantajlar barındırırken mobil cihazı yanında bulundurma ve açık tutma zorunluluğu, cihazın kaybedilmesi durumunda ilgili hesaba erişimin kalıcı olarak kaybedilme tehlikesi gibi riskler barındırır.
Gelişmeler

Mobil cihazlardaki iki faktörlü doğrulama üzerine yapılan araştırmalar, ikinci faktörün uygulanabilirliği konusunda önemli bulgular sunmaktadır. Bu çalışmalarda, ikinci faktörlü doğrulamanın kullanıcıya engel olmadan entegre edilebileceğini göstermektedir. Sürekli olarak kullanılan ve geliştirilen mobil donanımlar (örneğin GPS veya mikrofon gibi) sayesinde ikinci faktörün kullanımı daha güvenilir hale gelmiştir. Örneğin, kullanıcının bulunduğu bölgedeki ortamın sesini mobil cihaz kaydedebilir ve bunu bilgisayardan yapılan ses kaydıyla karşılaştırarak kimlik doğrulamasını gerçekleştirebilir. Bu yöntem, kimlik doğrulama sürecini daha etkili ve güvenilir hale getirirken, aynı zamanda kullanıcılar için gereken zamanı ve çabayı azaltmaya yardımcı olur.
Zayıflıklar

İki faktörlü kimlik doğrulamanın yemleme, kötü amaçlı yazılımlar ve kart manyetiğindeki bilgilerin çalınması gibi modern tehditlere karşı bazen zayıf olduğu bilinmektedir.
Aegis isimli kimlik doğrulama uygulaması