İsin
Tarihi

Çanak çömlek parçalarına dayanarak İsin yerleşiminin en azından Obeyd döneminden itibaren iskan edildiği anlaşılmaktadır. Önemli yerleşim MÖ 3. binyılın başı ve ortasında Erken Hanedanlık döneminde başladı. İsin'in Akad İmparatorluğu döneminde işgal edildiği bilinmektedir. MÖ 3. binyılın sonlarında III. Ur İmparatorluğu döneminde İsin'de yoğun bir inşa programı başladı. Ur'un düşmesiyle birlikte İsin-Larsa döneminde şehirde bir Amorit hanedanı iktidarı ele geçirmiştir. Daha sonra şehir Babil'in eline geçmiş ve bir süre terk edilmiştir. Kassitler döneminde faaliyetler yeniden başlamış ve ardından bir süre yerel yönetim altında kalmıştır. İsin, Yeni Babil dönemine kadar çeşitli derecelerde işgal altındaydı.
MÖ 3. bin yılın sonunda III. Ur İmparatorluğu'nun tamamen çökmesiyle, diğer şehir devletlerinin doldurmaya çalıştığı bir güç boşluğu oluşmuştur. Mari'den gelen bir Amorit olduğu ve son hükümdarı Ibbi-Sin'in emrinde III. Ur'da görevli olduğu söylenen İşbi-Erra, İsin'in yönetimini ele geçirmiş ve İsin'in Birinci Hanedanlığı'nı başlatmıştır. Elamlılar İsin ve Ur'a saldırmış ve Ur'u ele geçirmişlerdi. Işbi-Erra'nın eylemlerinden biri de Elamlıları Ur ve bölgeden kovmaktı; yıl adı "Yıl (Kral Işbi-Irra) Ur'dan, güçlü silahıyla, ortasında yaşayan Elamlıları çıkardı" idi. Sümer Kral Listesi'nde İşbi-Erra'nın 33 yıllık bir hüküm sürdüğü belirtilmesine rağmen bugüne kadar yalnızca bir adet kraliyet yazıtı bulunmuştur.
"Yabancı toprakların efendisi tanrı Enlil için, efendisi, Isbi-Err[a], kudretli kral, <kendi> topraklarının efendisi, onun için büyük bir lir yaptı, ki bu ... kalptir. O bunu [kendi] hayatı için adadı. Bu lirin adı 'Isbi-Erra tanrı Enlil'e güvenir'dir."
I. İsin Hanedanlığı iki yüzyıldan fazla sürdü. En güçlü dönemi erken dönemdir. Larsa'nın ve bazı küçük Amorit şehir devletlerinin yükselişiyle İsin'in etkisi yavaş yavaş azaldı. Ur III. hükümdarı Şulgi'yi taklit ettiği düşünülen bir tarzda birçok ilahinin yazıldığı önemli bir hükümdar Işme-Dagan'dı.
İsin'in bir krallık olarak dağılmasına yol açan kesin olaylar çoğunlukla bilinmiyor, ancak bazı kanıtlar bir araya getirilebilir. Belgeler, İsin için su kaynaklarına erişimin büyük bir sorun teşkil ettiğini gösteriyor. Larsa ve Lagaş eyaletlerinin kraliyet tarafından atanan valisi Gungunum'un Ur şehrini ele geçirmesiyle İsin bir tür iç darbe daha yaşadı. Ur, Körfez ticaretinin merkezi konumundaydı; bu hamle İsin'i ekonomik açıdan çökertti. Ayrıca Gungunum'un iki halefi Abisare ve Sumuel (y. 1905 BC ve MÖ 1894) her ikisi de İsin'i kanallardan ayırıp, kanalları Larsa'ya yönlendirmeye çalıştılar. Bir ara Nippur da kaybedildi. İsin bir daha asla iyileşemeyecekti. M.Ö. 1860 civarında, Enlil-bani adlı bir yabancı, Işbi-Erra'nın 150 yıl önce kurduğu kalıtsal hanedanlığa son vererek İsin tahtını ele geçirdi.
Siyasi ve ekonomik açıdan zayıf olmasına rağmen İsin, en az kırk yıl daha Larsa'dan bağımsızlığını korudu ve sonunda Larsa hükümdarı I. Rim-Sin'e boyun eğdi.
Birinci Babil Hanedanı'nın 2. binyılın başlarında iktidara gelmesi ve Larsa'yı ele geçirmesinden sonra, İsin'de önemli bir inşaat faaliyeti gerçekleşmiştir. Orada bulunan tabletlere göre Hammurabi'nin oğlu Samsu-iluna'nın hükümdarlığının 27. yılına tarihlenen bir yıkımla bu son bulmuştur.
Daha sonra MÖ 1531'de Babil'i yağmalayan Kassitler, İsin'de inşa çalışmalarına yeniden başladılar. Faaliyetler esas olarak Gula tapınağında yoğunlaşmış olup, o dönemde İsin'in yalnızca bir kült merkezi olduğu anlaşılmaktadır. Son önemli faaliyet aşaması, 2. binyılın sonunda İkinci İsin Hanedanlığı döneminde, özellikle de Kral Adad-apla-iddina döneminde gerçekleşti. İsin, o dönemde bölgenin kontrolü altında olan Pers hükümdarı I. Darius'un (MÖ 507 civarı) hükümdarlığının ikinci on yılına kadar işgal altında kaldı.
En az 256 hükümdar yılı isminin yaklaşık %75'i bulunmuştur. Bur-Sin'in yıllarını sayması dışında çoğu standart formattadır. Bu yıl adları yeni tablet bağlantılarıyla birleştirildiğinde, Erra-imittī ile Enlil-bān arasına yerleşen Sumu-abum ve Ikūn-pī-Išta adlı iki ek hükümdarın daha olduğu anlaşılıyor. Sumu-abum'un hükümdarlığı bir yıldan az sürmüştür.