İskoçya reformasyonu
Reform öncesi İskoçya > Reform öncesi kilise > Ortaçağ popüler dini

Geleneksel Protestan tarih yazımı, geç Orta Çağ İskoç kilisesinin yozlaşmışlığını ve sevimsizliğini vurgulama eğilimindeydi. 20. yüzyılın sonlarından bu yana yapılan araştırmalar, kilisenin farklı sosyal grupların ruhani ihtiyaçlarını nasıl karşıladığını ortaya koymuştur. Tarihçiler bu dönemde manastır yaşamında bir gerileme olduğunu ve birçok dini evin daha az sayıda keşiş bulundurduğunu belirtmektedir. Kalanlar da genellikle daha bireysel ve seküler bir yaşam tarzı için komünal yaşamı terk etmişlerdir. Soylulardan gelen yeni manastır bağışlarının oranı da 15. yüzyılda azalmıştır. Buna karşılık, kasabalar 15. yüzyılın sonlarında, eski manastır tarikatlarının aksine halka vaaz vermeye ve hizmet etmeye önem veren mendicant friar tarikatlarının gelişmesine tanık oldu. Fransisken tarikatı 1467'den itibaren bir İskoç vilayeti olarak örgütlendi ve daha eski Fransiskenler ve Dominikanlar 1480'lerde ayrı vilayetler olarak tanındı.
İskoç burghlarının çoğunda, kiliselerin ve cemaatlerin çoğalma eğiliminde olduğu İngiliz kasabalarının aksine, genellikle tek bir cemaat kilisesi vardı. Orta Çağ'ın sonlarında Araf doktrini önem kazandıkça, ruhların cennete geçişini hızlandırmak için tasarlanan şapellerin, rahiplerin ve içlerinde ölüler için dua edilen ayinlerin sayısı hızla arttı. Bu süreçte aracılık edebilecek azizlere adanmış sunakların sayısı da önemli ölçüde artmıştır. Dundee'deki St. Mary's kilisesinde belki 48, Edinburgh'daki St Giles' kilisesinde ise 50'den fazla sunak vardı. İskoçya'da kutlanan azizlerin sayısı da artmış, St Nicholas church in Aberdeen'de kullanılan missal'e yaklaşık 90 aziz eklenmiştir. İsa ve Meryem Ana ile ilgili yeni bağlılık kültleri, Beş Yara, Mesih'in Kanı/Kutsal Kan ve İsa'nın Kutsal Adı dahil olmak üzere 15. yüzyılda İskoçya'ya ulaşmaya başladı. Sunum, Ziyaret ve Karlar Meryemi kutlamaları da dahil olmak üzere yeni dini ziyafetler ortaya çıktı.
14. yüzyılın başlarında Papalık, din adamlarının iki ya da daha fazla livings'e sahip olmasıyla ortaya çıkan ve başka yerlerde cemaat kiliselerinin rahipsiz kalmasına ya da yetersiz eğitimli ve maaşlı papazlar ve katipler tarafından hizmet verilmesine neden olan ruhban pluralism sorununu en aza indirmeyi başardı. Özellikle Kara Ölüm'den sonra İskoçya'daki yoksul din adamlarının sayısı ve genel din adamı sıkıntısı, 15. yüzyılda sorunun yoğunlaştığı anlamına geliyordu. Sonuç olarak, kilise din adamları büyük ölçüde mesleğin alt kademelerinden seçildi ve bu da eğitim standartları veya yetenekleri hakkında sık sık şikayetlere yol açtı. Standartların düştüğüne dair çok az kanıt olmasına rağmen, bu durum Reformasyonun en büyük şikayetlerinden biri olarak dile getirilmiştir. Sapkınlık, Lollardry şeklinde, 15. yüzyılın başlarında İngiltere ve Bohemya'dan İskoçya'ya ulaşmaya başladı. Lollardlar, John Wycliffe (yaklaşık 1330 -84) ve daha sonra Jan Hus'un (yaklaşık 1369 -1415) takipçileriydi ve Kilise'de reform çağrısında bulunarak Evharistiya doktrinini reddettiler. Heretiklerin yakıldığına dair kanıtlara ve sakramental karşıtı unsurlarına yönelik bazı halk desteğine rağmen, muhtemelen küçük bir hareket olarak kalmıştır.