stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thoroughbred
Tarihçe > İngiltere'de daha sonraki dönem geliştirmeler

18. yüzyılın sonunda, İngiliz Klasik yarışları organize edilmiştir. Bunlar 1776'da kurulan St. Leger Stakes, 1779'da kurulan The Oaks ve 1780'de The Derby yarışlarıdır. Daha sonra 2.000 Guineas Stakes ve 1.000 Guineas Stakes yarışları, 1809 ve 1814 yıllarında düzenlenmeye başladı. 1.000 Guineas ve Oaks kısraklarla sınırlıdır, ancak diğer yarışlar üç yaşında her iki cinsiyetten yarış atlarına açıktır. Bu yarışların mesafeleri, 1 mil (1,6 km) ila 1,75 mil (2,82 km), yetiştiricilerin geçmişe göre daha genç yaşta yarışabilen ve daha hızlı yarışabilen atlar üretmeye odaklanmasıyla, ıslah uygulamalarında bir değişikliğe yol açmıştır. 18. yüzyıln başlarında 4 mil (6,4 km) uzunluğa kadar birden fazla seride yarışlar düzenleniyordu. Daha eski yarış tarzı daha yaşlı atları tercih ediyordu, ancak mesafelerin değişmesiyle daha genç atlar tercih edilmaya başlandı.
Hız ve yarış yeteneği için seçici yetiştirme, 19. yüzyılın ortalarında atların boyutunda ve kazanma sürelerinde iyileşmelere yol açtı. Epsom Derbisinin galibi Bay Middleton'ın boyu, günümüzün ortalaması olan 163 cm'in üzerindeydi, yani Darley Arabian'dan 10 cm daha uzundu. Kazanma süreleri o kadar iyileşmişti ki, birçokları ilave Arap soyu ekleyerek daha fazla gelişmenin imkânsız olduğunu düşünüyordu. Bu, 1885'te, orta sınıf bir koşucu olarak kabul edilen Thoroughbred Iambic ile zamanın en iyi Arap atı Asil arasında bir yarış yapıldığında doğrulandı. Yarış 3 mil (4.800 m) ve Iambic 4,5 stone (29 kg; 63 lb) taşıyarak handikaplı olmasına (yani Asil'den 29 kg daha fazla yük taşımasına) rağmen, yine de Asil'in 20 boy önünde kazanmayı başardı. Modern İngiliz üreme sisteminin bir yönü, sadece düz yarışlar için değil, aynı zamanda engelli koşular için de üretilmeleridir. Ayrıca 19. yüzyılın sonuna kadar Thoroughbred atlar sadece yarış için değil aynı zamanda eyer atları olarak da yetiştiriliyordu.
20 yüzyılın başlamasından kısa bir süre sonra, 1910'ların başında ABD yarış pistlerinin kapanması nedeniyle İngiliz ırklarının Amerikan kökenli Thoroughbred atlarla istila edileceğine dair korkular, 1913 Jersey Yasası'na, her atanın GSB'ye kadar uzandığını gösteremezlerse, herhangi bir atın Genel Soy Kütüğüne (GSB) kaydedilmesini yasakladı. Bu, Amerika'da yetiştirilmiş atların çoğunu dışladı, çünkü GSB'nin kuruluşu ile Amerikan Soy Kütüğü arasındaki 100 yıllık boşluk, Amerika'da yetiştirilen atların çoğunun, GSB'de kayıtlı olmayan atlara en az bir veya iki kuşak sahibi olduğu anlamına geliyordu. Yasa 1949'a kadar yürürlükten kaldırılmadı, bundan sonra bir atın yalnızca dokuzuncu nesle kadar olan tüm atalarının tanınmış bir Soy Kütüğüne kayıtlı olduğunu göstermesi gereği kurallara girdi. Birçokları, Jersey Yasası'nın Birleşik Krallık'taki yetiştiricilerin Britanya Adaları dışında geliştirilen yeni kan hatlarını kullanmasını engelleyerek İngiliz Thoroughbred atlarının gelişimini engellediğini düşünüyordu.
Tarihçe > Avrupa'daki gelişim

1817 ve 1818'de İngiltere'den çok sayıda aygır ithalatıyla Thoroughbred atlar Fransa'ya ithal edilmeye başlandı, ancak başlangıçta at yarışı sporu Fransa'da gelişmedi. Fransa'daki ilk Jokey Kulübü 1833'e kadar kurulmamıştı ve 1834'te yarış ve düzenleme işlevleri yeni bir topluma, daha çok Paris Kulübü olarak bilinen Société d'Encouragement pour l'Amélioration des Races de Chevaux en France'a ayrıldı. Fransız Soy Kütüğü hükûmet tarafından aynı zamanda kuruldu. 1876'ya gelindiğinde, Fransa'da yetiştirilen Thoroughbred İngiliz atları, İngiltere'de düzenli olarak yarışlar kazanıyordu ve o yıl, bir Fransız yetiştirici, İngiltere'de pistte en çok parayı kazandı. Birinci Dünya Savaşı, savaş hasarı ve ırk eksikliği nedeniyle Fransız üremesini neredeyse yok etti. Savaştan sonra, önde gelen Fransız yarışı Grand Prix yeniden başladı ve bugüne kadar devam etmektedir. İkinci Dünya Savaşı sırasında, Fransız Thoroughbred Irk yetiştiriciliği, Birinci Dünya Savaşı sırasında olduğu gibi sorun yaşamadı ve böylece savaştan sonra diğer ülkelerle eşit şartlarda rekabet edebildi.
İtalya'da organize yarışlar, 1837'de Floransa ve Napoli'de yarış buluşmalarının ve 1842'de Milano'da bir yarışmanın düzenlenmesiyle başladı. Modern at yarışları 1868'de Roma'ya geldi. Derby Stakes kazananları Ellington (1856) ve Melton (1885) dahil olmak üzere daha sonraki ithal atlar, 19. yüzyılın bitiminden önce İtalya'ya geldi. İtalya'daki Modern Thoroughbred Yetiştiriciliği, daha çok, 1898'de yetiştirme programına başlayan Federico Tesio'nun yetiştirme programı ile ilişkilidir. Yetiştirici Tesio'nun aygırlarından Nearco, 20. yüzyılın son bölümünde Thoroughbred atların baskın damızlıklarından biri oldu.
Almanya, Rusya, Polonya ve Macaristan dahil olmak üzere birçok Avrupa ülkesi Thoroughbred yetiştirme programlarına sahiptir.
Tarihçe > Avustralya ve Yeni Zelanda'daki gelişim

Atlar, ilk sömürgecilerle birlikte 1788'de Birinci Filo ile Avustralya'ya geldi. 18. yüzyılın sonlarında kısmen Thoroughbred kanlı atlar Avustralya'ya ithal edilmiş olsa da, ilk safkan Thoroughbred'in 1802'de İngiltere'den antrenör atı olarak ithal edilen Northumberland adlı bir aygır olduğu düşünülmektedir. 1810'a gelindiğinde, ilk resmî yarış organizasyonu Sidney'de düzenlendi ve 1825'te kanıtlanmış Thoroughbred kan soyunun ilk kısrağı, zaten orada olan Thoroughbred aygırlara katılmak için geldi. 1825'te Avustralya'daki ilk gerçek yarış kulübü olan Sydney Turf Club kuruldu. 1830'lar boyunca, Avustralya kolonileri, neredeyse yalnızca yarış amacıyla ve yerel yarış atlarını geliştirmek için Thoroughbred İngiliz atlarını ithal etmeye başladı. Her koloni kendi yarış kulüplerini kurdu ve kendi yarışlarını düzenledi. Yavaş yavaş, bireysel kulüpler, şimdi Avustralya Yarış Kurulu olarak bilinen tek bir kapsayıcı organizasyona entegre edildi. Avustralya'dan Thoroughbred atlar 1840'larda ve 1850'lerde Yeni Zelanda'ya ithal edildi ve İngiltere'den ilk doğrudan ithalat 1862'de gerçekleşti.
Tarihçe > Diğer bölgelerdeki gelişim

Thoroughbred atlar, cins yaratıldığından beri dünyanın diğer birçok bölgesine ihraç edilmiştir. Doğu atları, yerel hayvanı melezleme yoluyla geliştirmek için 17. yüzyılın sonlarından itibaren Güney Afrika'ya ithal edildi. 18. yüzyılın sonlarında ve 19. yüzyılın başlarında burada at yarışları kuruldu ve artan sayıda Thoroughbred İngilizler ithal edildi. İlk Thoroughbred aygır Arjantin'e 1853'te geldi, ancak ilk kısraklar 1865'e kadar gelmedi. Arjantin Soy Kitabı ilk kez 1893'te yayınlandı. Thoroughbred atlar 1895'ten itibaren Japonya'ya ithal edildi, ancak Japonya'nın Thoroughbred atları içeren ciddi bir üreme ve yarış işine başlaması II. Dünya Savaşı'ndan sonra olabildi.
Kayıt, üretim ve popülasyon

Kuzey Amerika'da her yıl kaydedilen Thoroughbred tayların sayısı büyük ölçüde değişir, esas olarak müzayede pazarının başarısına bağlıdır ve bu da ekonominin durumuna bağlıdır. Tay mahsulü 1990'da 44.000'in üzerindeydi, ancak 2014'te kabaca 22.500'e düştü. En büyük üretim sayıları Kentucky, Florida ve Kaliforniya eyaletlerinde kayıtlıdır. Avustralya, yıllık yaklaşık 30.000 ile dünyanın en büyük ikinci Thoroughbred üreticisidir. yaklaşık 18.250 üretken kısrakları bulunur. İngiltere yılda yaklaşık 5.000 tay üretir, ve dünya çapında yalnız 2006 yılında 195.000'den fazla aktif damızlık kısrak veya üreme için kullanılan dişiler ve 118.000 kayıtlı yeni tay vardır. Thoroughbred endüstrisi, yaklaşık 34 milyar $ üreten büyük bir tarım işletmesidir. Amerika Birleşik Devletleri'nde yıllık milyarlarca gelir ve yaklaşık 470.000 çiftlik, eğitim merkezi ve yarış pistlerinden oluşan bir ağ aracılığıyla işler.
Değer

Thoroughbred atların fiyatları yaşa, soyağacına, konformasyona ve diğer piyasa faktörlerine bağlı olarak büyük ölçüde değişir. 2007 yılında, Amerika Birleşik Devletleri merkezli bir satış şirketi olan Keeneland Sales, açık artırmada toplam değeri 814.401.000 $ olan 9.124 at sattı ve bu da ortalama 89.259 $ ediyordu. 2007 yılında tüm Amerika Birleşik Devletleri'nde için bir bütün olarak The Jokey Club açık artırma istatistikleri ortalama belirtti sütten kesilmişler için ortalama 44.407 $, diğer taylar için 55.300 $, iki yaşındaki toklular için ortalama 61.843 $ satış fiyatıyla, kısraklar ortalama 70.150 $ ve iki yaş üstü damızlık kısraklar ortalama 53.243 $'a satıldı. Avrupa'da, Temmuz 2007 Tattersall's Sale müzayedesinde 593 at sattı ve toplamda 10.951.300 gine (coin), ortalaması 18.468 ginelik satış yapıldı. Yine 2007 yılında, bir başka İngiliz satış firması olan Doncaster Bloodstock Sales, toplamda 43.033.881 gine değerinde 2.248 at sattı ve at başına ortalama 15.110 gine tuttu. 2007-2008 yarış ve üreme sezonunda açık artırmada Avustralya fiyatları şu şekildeydi: 1.223 Avustralya sütten kesilmiş hayvanı, her biri ortalama 25.635 $ olmak üzere toplam 31.352.000 $'a satıldı. Dört bin dokuz yüz üç toklu toplam değeri 372.003.961 Avustralya doları, ortalama 75.853 Avustralya dolarına satıldı. Beş yüz adet iki yaşındaki toklu 13.030.150 A$, ortalama 26.060 A$ ve 2.118 damızlık kısrak toplam 107.720.775 A$, ortalama 50.860 A$'a satıldı.
Yetiştiriciliğe giren aygırların damızlık ücretleri, Amerika Birleşik Devletleri'nde kısrak başına 2.500 ilâ 500.000 ABD Doları arasında, ve Britanya'da 2000 Sterlin ile 75,000 Sterlin veya daha fazla arasında değişebilir. Bugüne kadarki rekor damızlık ücreti, geç Northern Dancer'ın damızlık ücretinin 1 milyon dolara ulaştığı 1980'lerde belirlendi. 2008 Avustralya üreme mevsimi boyunca yedi aygır, 110.000 A$ veya daha fazla bir damızlık ücretine sahipti ve ülkedeki en yüksek ücret 302.500 A$ idi.
Değer > At yarışı

Thoroughbred atlar öncelikle dörtnala eyer altında yarışmak için yetiştirilir. Thoroughbred atlar genellikle ya mesafe koşucuları ya da sprinterler olarak eğitilirler ve yapıları genellikle ne yapmak için yetiştirildiklerini yansıtır. Sprinterler genellikle iyi kaslıdır, kalanlar veya mesafe koşucuları daha küçük ve daha ince olma eğilimindedir. Atın büyüklüğü, potansiyel bir yarış atı seçerken alıcılar ve eğitmenler için bir husustur. Her boyda şampiyon yarış atları olmasına rağmen, 17.2 el olan Zenyatta'dan, her ikisi de 16.2 el olan Man o' War ve Secretariat'a sadece 15.1 olan Hyperion'a en iyi yarış atları genellikle ortalama büyüklüktedir. Daha büyük atlar daha yavaş olgunlaşır ve bacaklarında ve ayaklarında daha fazla stres olur, bu da onları topallığa yatkın hale getirir. Daha küçük atlar, daha kısa adımları ve diğer atların özellikle başlangıç kapısında onlara çarpma eğilimi nedeniyle bazıları tarafından dezavantajlı olarak kabul edilir. Tarihsel olarak, Thoroughbred İngilizlerin boyutları istikrarlı bir şekilde arttı: 1700'de bir Thoroughbred'in ortalama yüksekliği yaklaşık 13.3 el iken, 1876'da boyları 15.3'e yükseldi.
Değer > Diğer disiplinler

Thoroughbred İngiliz atları yarışlara ek olarak, Olimpiyatlar da dahil olmak üzere uluslararası yarışmaların en üst seviyelerinde yarışmalarda, atlama ve at terbiyesinde yarışırlar. Ayrıca gösteri avcıları, engelli yarışçılar ve varil yarışı gibi Batılı hız yarışlarında kullanılırlar. Atlı polis birimleri onları rekabetçi olmayan işlerde kullanır ve eğlence amaçlı biniciler de bu atlara binerler. Thoroughbred atlar, Amerika Birleşik Devletleri'nde poloda kullanılan en yaygın ırklardan biridir. Genellikle tilki av sahasında da görülürler.
Değer > Melezleme

Thoroughbred atlar genellikle yeni ırklar yaratmak, mevcut olanları geliştirmek veya belirli niteliklerini geliştirmek için diğer ırkların atlarıyla çaprazlanırlar. Amerikan Quarter Atı, Standardbred, ve muhtemelen Kuzey Amerika'daki yürüyüşlü ırkların çoğunu etkilemeye devam eden bir tür olan Morgan da dahil olmak üzere birçok modern ırk üzerinde etkili olmuştur. Thoroughbred ile yapılan diğer yaygın melezlemeler arasında İngiliz-Arap üretmek için Arap kan hatları ile melezlemenin yanı sıra Irish Sport Horse'u üretmek için İrish Draught ile melezleme de yer alır. Thoroughbred atlar, iyileştirme ve performans yetenekleri nedeniyle genellikle çeşitli sıcakkan ırklarıyla çaprazlanır.
Değer > Aşırı stres

Çalışmalar, pist yüzeylerinin, ayak parmaklarının tutulduğu nalların belirli yasal ilaçların kullanılmasının ve yüksek yoğunluklu yarış programlarının da yüksek yaralanma oranına katkıda bulunabileceğini göstermiştir. Umut verici bir eğilim, yarış pistleri için sentetik yüzeylerin geliştirilmesidir ve böyle bir yüzeyi kuran ilk pistlerden biri olan Florence, Kentucky'deki Turfway Park, ölümcül arıza oranının 2004 ve 2005 yıllarındaki 24'ten sonraki yıl yapılan Polytrack kurulumu sonrası üçe düştüğü görüldü. Malzeme mükemmel değil ve bazı bölgelerde kış havasıyla ilgili sorunlar bildiriliyor, ancak çalışmalar devam ediyor.
Değer > Tıbbi zorluklar

Ne zaman bir yarış kazası, 2006 Kentucky Derby şampiyonu Barbaro'nun ötenazisine yol açan büyük bacak kırıkları veya 2008 Kentucky Derby ikinciliği Eight Belles gibi tanınmış bir atı ciddi şekilde yaralasa, hayvan hakları grupları Thoroughbred yarış endüstrisini kınadı. Öte yandan, yarış savunucuları, at yarışı olmadan, atlar üzerinde tıbbi ve biyomekanik araştırmalar için çok daha az finansman ve teşvik bulunabileceğini savunuyorlar. At yarışı tehlikeli olmasına rağmen, veterinerlik bilimi ilerlemiştir. Önceden umutsuz vakalar artık tedavi edilmektedir ve sintigrafi gibi gelişmiş görüntüleme teknikleriyle erken teşhis, risk altındaki atları tedavide etkin olmaktadır.
Thoroughbred atların biçimli bir kafası vardır.
Darley Arabian, Thoroughbred ırkının üç geleneksel temel aygırından biridir.
Temel aygırlardan Godolphin Arabian'ın bir torunu olan Matchem'in George Stubbs tarafından yapılmış bir resmi.
Twilight (Alacakaranlık), At Genom Projesi içinde görev yapan Thoroughbred bir kısraktır.
Almanya'da çim yarış pisti üzerinde yarışan yarış atları. Avrupa'daki yarışların çoğu çim üzerinde yapılırken, Kuzey Amerika'daki yarışların çoğu toprak pistte yapılır.
Yarışlarda yarışan bir Thoroughbred
Ay

Başlığın diğer anlamları için Ay (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Ay, Dünya'nın tek doğal uydusu ve Güneş Sistemi içindeki beşinci büyük doğal uydudur. Dünya ile Ay arasında ortalama merkezden merkeze uzaklık 384.403 km, yani Dünya'nın çapının yaklaşık otuz katı kadardır. Jeofiziksel açıdan Ay, gezegen kütleli gök cismi veya uydu gezegendir. Kütlesi, Dünya'nın kütlesinin %1,2'si ve çapı 3.474 km (2.159 mi) ile Dünya'nın yaklaşık dörtte biri kadardır. Yüzeyinde kütleçekim etkisi yerçekiminin yaklaşık %17'sidir. Ay, Dünya'nın yörüngesinde bir turunu 27 gün 7 saatte tamamlar. Dünya, Ay ve Güneş geometrisinde görülen periyodik değişimler sonucunda her 29,5 günde tekrar eden Ay'ın evreleri oluşur.
Ay, insanların üzerine iniş yaparak yürüdükleri gökcismidir. Yer çekiminden kurtulup uzaya çıkan ve Ay'ın yakınından geçen ilk yapay nesne Sovyetler Birliği'nin Luna 1 uydusudur. Ay yüzeyine çarpan ilk insan yapısı nesne Luna 2 uydusudur. Normalde görünmeyen Ay'ın öteki yüzünün ilk fotoğraflarını ise Luna 3 uydusu çekmiştir. Bu üç uydu da 1959 yılında uzaya fırlatılmıştır. Ay yüzeyine ilk yumuşak iniş yapabilen uzay aracı Luna 9 ve Ay yörüngesine giren ilk insansız uzay aracı da Luna 10'dur. Bu iki uydu da 1966'da uzaya fırlatılmıştır. ABD'nin Apollo programı 1969 ve 1972 yılları arasında altı başarılı inişle, günümüze kadar insanlı görevleri başaran tek uzay programıdır. Ay'ın doğrudan insanlar tarafından incelenmesine Apollo programının bitişiyle son verilmiştir.
En yaygın olarak kabul edilen köken açıklaması, Ay'ın 4,51 milyar yıl önce, (Dünya'dan kısa bir süre sonra) Dünya ile Theia adlı Mars büyüklüğündeki varsayımsal bir cisim arasındaki dev çarpışma enkazından oluştuğunu ileri sürer. Sonrasında Dünya ile gelgit etkileşimi nedeniyle daha uzak bir yörüngeye çekildi. Ay'ın yakın tarafı parlak ve eski kabuksal yüksek dağlar ile, göze çarpan darbe kraterileri arasındaki boşlukları dolduran koyu volkanik maria "karanlık denizler" ile dikkat çekicidir. Büyük çarpışma havzaları ve karanlık yüzeylerinin mare çoğu yaklaşık üç milyar yıl önce Imbrian döneminin sonuna kadar yerindeydi. Ay yüzeyi nispeten yansıtıcı değildir, yansıma derecesi aşınmış asfaltdan biraz daha parlaktır. Ancak, açısal çapı büyük olduğu için dolunayda gece gökteki en parlak gök cismi olur. Ay'ın görünen boyutu Güneş'inkiyle hemen hemen aynıdır, bu ise tam güneş tutulması esnasında Güneş'i neredeyse tamamen kaplamasına neden olur, Aya ilk ayak basan insan Neil Armstorg' dur
Etimoloji

Türk Dil Kurumu kelimenin Türkçe olduğunu söyler. Büyük harfle yazıldığını belirtir.
Ay yüzeyi > Ay'ın iki yüzü

Ay, Dünya'nın yörüngesinde eş zamanlı olarak hareket eder, yani her zaman aynı yüzü Dünya'ya dönüktür. Ay'ın oluşumunun başlarında dönüşü yavaşladı ve Dünya'nın kütlesi nedeniyle oluşan gelgit deformasyonlarına bağlı sürtünme etkilerinin sonucu olarak günümüzdeki konumunda kilitlendi.
Çok uzun zaman önceleri Ay daha hızlı dönerken, gelgit tümseği Dünya-Ay hattının önünde dönüyordu. Çünkü gelgit tümsekleri yeteri kadar hızlı olarak Dünya ile aynı hatta gelemiyordu. Bu hattın dışına çıkan tümsek nedeniyle oluşan tork Ay'ın dönüşünü yavaşlattı. Ay'ın dönüşü yörünge hızına denk gelecek kadar yavaşladığında gelgit tümseği Dünya'nın tam karşısına geldi ve bu nedenle tork ortadan kayboldu. İşte bu nedenden ötürü Ay, Dünya yörüngesinde döndüğü hızla kendi çevresinde de döner ve Dünya'dan her zaman Ay'ın aynı yüzü görünür.
Ay'ın göründüğü açının küçük değişimleri (Ay sallantısı) nedeniyle Ay yüzeyinin %59'u görünür.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  |   |  |
| Ay'ın görünen yüzü |   | Ay'ın diğer yüzü |
Ay'ın Dünya'ya karşı olan yüzünden Ay'ın görünen yüzü, diğer tarafına da Ay'ın öteki yüzü denir. Öteki yüz Ay'ın karanlık yüzü ile karıştırılmamalıdır. Ay'ın karanlık yüzü herhangi bir anda Güneş tarafından aydınlatılmayan yarıküresidir. Ayda bir kere bu yüz yeniay safhasına Ay'ın görünen yüzü olur. Ay'ın öteki yüzü ilk olarak 1959'da Sovyet uzay sondası Luna 3 tarafından fotoğraflandı. Ay'ın öteki yüzünün ayırt edici özelliklerinden biri Ay denizi (Latince: (mare, çoğulu maria) adı verilen düzlüklerin hemen hemen hiç olmamasıdır.
Ay yüzeyi > Ay denizleri

Çıplak gözle rahatlıkla görünebilen Ay yüzeyinde bulunan karanlık Ay düzlüklerine Ay denizi denir. Çünkü antik dönem gök bilimcileri bunların suyla dolu olduklarını zannediyordu. Günümüzde bunların katılaşmış bazalt olduğu bilinmektedir. Bazaltı oluşturan lav, Ay yüzüne göktaşları ve kuyruklu yıldızların çarpması sonucu oluşan krater düzlüklerini doldurmuş ve katılaşarak bu bazaltı oluşturmuştur (Oceanus Procellarum krater düzlüğü değildir ve bu kurala önemli bir istisna oluşturur.) Ay denizleri hemen hemen yalnızca Ay'ın görünen yüzünde bulunur. Ay'ın öteki yüzünün yalnızca %2'sinde birkaç dağılmış küçük düzlük bulunur. Ayın görünen yüzündeyse bu oran %31'dir. Bu farklılığın en akla yatkın açıklaması, Lunar Prospector uzay sondasının gamma ışını spektrometresi ile elde edilen jeokimyasal haritalarda gösterildiği üzere Ay'ın görünen yüzünde ısı üreten elementlerin daha yüksek konsantrasyonda bulunmasıdır. Kalkan tipi yanardağlar ve kubbemsi dağlar görünen yüz üzerindeki Ay denizlerinde rastlanan özelliklerdir.
Ay yüzeyi > Ay dağları

Ay yüzeyinde görünen açık renkli bölgelere Ay dağları (Latince: terrae (çoğul), terra (tekil)) denir; çünkü Ay denizlerinden daha yüksektirler. Ay'ın görünen yüzünde, içleri bazalt ile dolu olan kraterlerin çevresinde birçok dağ sırasına rastlanır. Bunların kraterlerin çevrelerinde oluşan yükseltilerin kalıntıları olduğu düşünülmektedir. Dünya'da karşılaşılan oluşumun aksine, başlıca Ay dağlarının hiçbirinin tektonik etkinlikler sonucu oluşmadığına inanılmaktadır.
1994 yılında gerçekleştirilen Clementine görevinden alınan görsellerde Ay'ın kuzey kutbunda bulunan 73 km genişliğindeki Peary kraterinin çevresindeki dört dağlık bölgenin tüm Ay günü boyunca günışığı aldığı görülmüştür. Günışığının sürekli aydınlatığı bu bölgeler, Ay'ın tutulum düzlemine olan oldukça küçük eksenel eğikliği nedeniyle mümkündür. Güney kutbunda benzer bölgelere rastlanmamıştır; ancak Shackleton krateri Ay gününün %80'i boyunca gün ışığı altındadır. Ay'ın küçük eksenel eğikliğinin bir başka sonucu da kutup bölgesinde kraterlerin dibinde sürekli gölgede kalan bölgeler olmasıdır.
Ay yüzeyi > Kraterler

Ay'ın yüzeyinde gökcisimlerinin çarpması sonucu oluşan birçok krater bulunur. Çapı 1 km'den büyük yaklaşık yarım milyon krater Ay yüzeyine göktaşlarının ve kuyruklu yıldızların çarpması sonucu oluşmuştur. Kraterler hemen hemen sabit bir oranla oluştuğu için birim alanda bulunan krater sayısı yüzeyin yaşını tahmin etmek için kullanılabilir. Atmosferin, hava olaylarının ve yakın geçmişte jeolojik etkinliklerin olmaması sayesinde bu kraterler, Dünya'dakilerin aksine oldukça iyi korunmuştur.
Ay yüzeyinin ve Güneş Sistemi'nin bilinen en büyük krateri Güney Kutbu - Aitken düzlüğüdür. Bu çarpma havzası Ay'ın öteki yüzünde Güney Kutbu ile ekvator arasında yer alır; 2240 km çapında ve 13 km derinliğindedir. Ay'ın görünen yüzünde başlıca kraterler Mare Imbrium, Mare Serenitatis, Mare Crisium ve Mare Nectaris'tir.
Ay yüzeyi > Regolit

Aykabuğunun üzerinde regolit adı verilen taş ve tozdan oluşan bir tabaka bulunur. Yüzeye çarpan gökcisimleri nedeniyle oluşan regolit eski yüzeylerde yeni yüzeylere nazaran daha kalındır. Özel olarak regolitin kalınlığının denizlerde 3-5 metre, daha eski yayla bölgelerinde ise 10-20 metre arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Çok ince toz hâlinde bulunan regolit tabakasının altında onlarca kilometre kalınlığında oldukça parçalanmış kayalardan oluşan megaregolit tabakası bulunur.
Ay yüzeyi > Su varlığı

Ana madde: Ay'da su
Ay yüzeyine sürekli çarpan göktaşları ve kuyrukluyıldızlar nedeniyle küçük miktarlarda su büyük olasılıkla yüzeye eklenmiştir. Bu durumda günışığı suyu elementlerine yani hidrojen ve oksijen ayıracak, bunlar da Ay'ın zayıf kütleçekimi nedeniyle zamanla yüzeyden kaçacaktır. Ancak Ay'ın dönme ekseninin tutulum düzlemine yalnızca 1,5° gibi çok küçük bir eğiklik yapması nedeniyle kutuplar yakınında bulunan bazı derin kraterler hiçbir zaman doğrudan günışığı almadığından ve sürekli gölgede kaldığından buraya düşen su molekülleri uzun zaman süreleri boyunca kararlılığını koruyacak.
Clementine görevi güney kutbunda gölgede kalmış böyle kraterleri haritalandırdı, ve bilgisayar simülasyonları yaklaşık 14.000 km² kadar bir bölgenin sürekli gölgede kaldığını göstermektedir. Clementine görevinin bistatik radar deneyi küçük donmuş su ceplerine işaret eder ve Lunar Prospector görevinden gelen bilgiler kutup bölgeleri yakınlarında regolitin üst bölümlerinde aşırı derecede yüksek hidrojen konsantrasyonlarını gösterir. Toplam su buzu miktarının bir kilometre küp olduğu tahmin edilmektedir.
Su buzu kazılarak toplanabilir ve nükleer jeneratörler ya da güneş panelleriyle donatılmış elektrik santralleri tarafından hidrojen ve oksijene ayrılabilir. Ay üzerinde kullanılabilecek miktarda su bulunması, Ay'ı yaşanılabilir kılmak için önemlidir çünkü Dünya'dan su taşımak mümkün olamayacak kadar pahalı olacaktır. Ancak son zamanlarda Arecibo gezegen radarı ile yapılan gözlemler, Clementine radarının su buzu bulunduğuna dair işaret ettiği bilgilerin aslında görece yeni kraterlerin oluşumunda fırlayan kayaların sonucu olabileceğini göstermiştir. Ay üzerinde ne kadar su bulunduğu sorusunun cevabı henüz bilinmemektedir.
Fiziksel özellikler

Ay'ın şekli, gelgit gerilmesi nedeniyle hafif elipsoittir. Çarpma havzalarından kaynaklı kütleçekim anomalileriden dolayı, bu elipsoit şeklin uzun ekseni Dünya'ya göre 30° kaymıştır. Şekli, mevcut çekim kuvvetleri hesaba katıldığında daha uzundur. Bu 'fosil şişkinlik', Ay'ın Dünya'ya olan mevcut mesafesinin yarısındaki bir yörüngede dönerken katılaştığını ve artık şeklinin yörüngesine uyum sağlayamayacak kadar soğumuş olduğunu gösterir.
Ay
Ay'ın yakın yüzü
Ay'ın uzak yüzü
Ayın kuzey kutbu
Ayın güney kutbu