Bizans ikonoklazmı
İkinci ikonoklazm dönemi > V. Leon devri

İkonoklazmın başlatıcısı III. Leon gibi bir Doğulu olan ve onun gibi imparator olmadan önce Anatolikon stratigosu olan V. Leon, temel politikasını devletin askerî gücünü yeniden sağlamlaştırmak ve ikonoklazmı bir kez daha ihya etmek olarak belirledi. İkonoklazmın lağvedildiği kısa dönemde yaşanılan askerî hezimetleri putperestliğe dönüşe bağlamaktaydı.
V. Leon, Versinikia'daki zaferinden sonra Adrianopolis'i ele geçiren ve başkenti kuşatma altına alan Krum'un seferi nedeniyle ilk olarak askerî sorunlara eğilmek zorunda kaldı. Ordusunun Konstantinopolis Surları'nı aşamaması üzerine imparatora şahsi bir görüşme ile barış çağrısında bulunan ancak bu görüşme sırasında suikast girişimine uğrayan Krum, başkentin çevre yerleşimlerini talan ederek Adrianopolis'e girmiş ve hem şehirdeki hem de çevre yerleşimlerdeki halkı Tuna'nın ötesine tehcir etmiştir. V. Leon, 813 yılının sonbaharında Mesimbria'da Bulgarlara karşı zafer kazanmış olsa da Krum yeniden Konstantinopolis'i kuşatmak üzere sefere çıkmış fakat 13 Nisan 814 tarihindeki beklenmedik ölümü bir süreliğine Bizans'ın Bulgar tehdidinden kurtulmasını sağlamıştır. Omurtag'ın Bulgar hanı olmasıyla da 30 yıllık bir barış antlaşması yapılmış ve iki devlet arasında bir barış devri başlamıştır.
Kiliseyi papazlar ile üstatlara bırak ve devlet işleri ile orduyla uğraş. Eğer dediğimi yapmaz ve inancımızı mahvetmeye yeltenirsen bil ki bizi doğru yoldan ayırmak için gökten melek bile inse onun dediğini yapmayız. Hele senin dediğini hiç yapmayız.
Studios Manastırı İgumenosu Theodoros'un V. Leon'a sözleri
Bulgarlar ile barış yapılmasına ek olarak Hârûnürreşîd'in ölümünden sonra iç karışıklık içerisine düşen Arapların da Bizans topraklarını tehdit edemeyecek durumda olması V. Leon'un iç politikaya eğilmesini sağlamıştır. O zamana dek ikonoklast düşüncelerini saklayan, 814 Haziranında ikinci ikonoklazm döneminin fikri altyapısını oluşturacak olan Aziz Sergios ve Bahos Manastırı İgumenosu İoannis Grammatikos'a toplamayı planladığı yeni bir ikonoklast konsil için teolojik kanıtlar toplama emri veren V. Leon, aralık ayında bu çalışmanın sonlanmasından sonra yalnızca alçak yerlerde asılı olan ikonaları indirmeyi düşünmüş ancak Patrik I. Nikiforos tarafından muhalefetle karşılanmasının ardından hedef olarak Halki Kapısı üzerindeki İsa ikonasını seçmiştir. İlk ikonoklazm dönemi, III. Leon tarafından bu kapı üzerindeki İsa ikonasının indirilmesiyle başlamış ancak daha sonrasında İrini ikonanın bir benzerini yeniden kapı üzerine koydurmuştu. İkinci ikonoklazm dönemi de yine aynı yerde başlamış, V. Leon'un gönderdiği askerler imparatorun emri ile kapı önünde kargaşa çıkararak ikonaya beddualar yağdırıp taş ve çamurlarla saldırmış, imparator da sözde duruma el koyarak ikonanın zarar görmemesi adına yerinden indirilmesi emrini vermiştir. Bu plan başarıyla uygulanmış, durumu bilen I. Nikiforos din adamlarını İkinci İznik Konsili'nin kararlarına sadık kalmaları konusunda uyarmıştır. Ardından imparatorla görüşen patrik kilise öğretilerinde köklü değişiklikler yapılmamasını rica ederek istenirse görevden çekilebileceğini belirtmiş, V. Leon patriğe güvence vererek ikisini de yapmaya niyetinin olmadığı konusunda güvence vermiştir. Bu olaydan kısa süre sonra başkente ikonoklazm destekçisi din adamlarını davet eden V. Leon, İoannis Grammatikos'a hazırlattığı çalışmaları din adamlarına dağıtarak patriği saraya çağırmış, patrik beraberinde Studios Manastırı İgumenosu Theodoros ve birkaç ikonofil din adamıyla gelmiş, iki hizip arasında sert tartışmalar yaşanmıştır. Nihayetinde Theodoros'un imparatora sert sözlerle meydan okuması ile ikonofil din adamları görevlerinden azledilerek halka açık yerlerde konuşma yapmaları yasaklanmıştır.
İlk ikonoklazm döneminin aksine ikonofiller inançlarına karşı bir harekete hazırlıklıydılar. Elli yıldan fazla süren ilk dönemde inançlarına daha sıkı bağlanarak yeni mücadele yöntemleri geliştirmiş ve olası bir tartışma sırasında kullanmak için argümanlarını zenginleştirmişlerdi. Bu minvalde henüz V. Leon'un ilk eylemine karşı tasvir kültünü savunan çok sayıda eser kaleme alan Theodoros ile takipçileri tekrar sürgüne gönderilmiş, I. Nikiforos'un yerine Paskalya günü 1 Nisan 815'te V. Konstantinos ile akrabalık bağı bulunan I. Theodotos atanmıştır. V. Leon'un bu hamlesi o tarihlerde birbiriyle çekişmekte olan kilise ve manastır hiziplerini birleştirerek imparatorun kiliseye boyun eğdirmek üzere yürüttüğü politika dirençle karşılaşmıştır.
Paskalya'nın ertesinde İkinci İznik Konsili'nin kararlarını iptal ederek Hieria Konsili'nin kararlarına bağlılık bildiren Konstantinopolis Konsili toplanmış ve ikonoklazm yeniden Bizans'ta hâkim siyaset hâline gelmiştir. İrini'ye atıfla kadınca bir saflık neticesinde "ölü tasvirlere" ve "cansız ikonalara" tapınma, mum ile tütsü yakma gibi boş inançların yeniden ortaya çıktığının belirtildiği konsil kararında ikonalara tapınma reddedilerek mum, tütsü ya da kandil yakma uygulamaları lanetlenmiştir. Konsilin karar metni kısaltılmış şekliyle şöyledir:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | İmparatorlar Konstantinos ve Leon, imparatorluğun güvenliğinin Ortodoksluğa bağlı olduğu düşüncesiyle, çok sayıda rahip ve piskoposu bir araya toplamış ve manevi tapınma yerine, geleneklerde yeri olmayan ikonalar yapılması ve onlara tapılmasını uygunsuz bulmuşlardır.  Uzun yıllar Tanrı'nın kilisesi barış içinde varlığını sürdürmüş, ancak hâkimiyetin kadından erkeğe geçtiği andan itibaren kilise kadınlara özgü basitliğin kurbanı hâline gelmiştir. Cahil piskoposların dediğini yapan bu kadın, manasız bir toplantı düzenlemiş ve Oğul ile Tanrı'nın Sözü'nün resmedilmesi öğretisi ve Kutsal Meryem ve azizlerin cansız tasvirlerle temsil edilmesini yasal hâle getirmek suretiyle, kilisenin esas öğretisine düşüncesizce karşı gelmiştir. Böylece, sadece Tanrı'ya tapmamıza da leke sürmüş ve sadece ona gösterilmesi gereken saygının cansız ikonalara gösterilmesi gerektiğini söylemiştir. Bu da yetmiyormuş gibi kutsal inayetle dolu olduklarını söyleyerek, onların önünde mum ve tütsü yakılmasını da özendirmiş ve büyük bir günah işlemiştir. Bu yüzden şimdi biz Ortodoks Kilisesi olarak, ikonaların yapılmasını yasaklıyor ve Tarasios'un tasvir ettiği tapınma şeklini reddediyoruz. Tasvirlere hak etmedikleri bir saygınlık getirmeleri nedeniyle, bu meclisin aldığı kararları iptal ediyor ve mum ve tütsü yakılmasını da yasaklıyoruz. Bunun yanı sıra, Konstantinos ve Leon dönemlerinde Blaherne'de Bakire Meryem Kilisesi'nde toplanan Kutsal Meclis'i, Kilise Babalarının öğretisine dayanarak yapıldığı için memnuniyetle tanıdığımızı ve ikona (biz bunlara idol demekten kaçınıyoruz) üretiminin ne kutsal ne de faydalı olmadığını bildiririz. | „ |

Ortaya yeni bir kristolojik tartışma ya da fikir koymayan konsil kararları Hieria Konsili'nin kararlarının bir tekrarı niteliğindedir. Buna karşın ikonaları put olarak isimlendirmekten kaçınması sebebiyle yeni konsilin kararlarının Hieria Konsili'nden daha ılımlı ve Ostrogorski'nin değerlendirmesi ile "manen daha fakir" olduğu düşünülmektedir.
8. yüzyılda Doğu eyaletlerinde ikonoklazma büyük ölçüde destek varken aynı durum 9. yüzyılda vuku bulan ikinci ikonoklazm döneminde mevcut değildi. Bu dönemde ikonoklastik fikir zayıflamış ve hareket tükenme noktasına gelmiştir. Buna karşın İtalya ve Yunanistan dâhil olmak üzere Batı coğrafyası tamamen ikona inancına sadık kalmışlardı. Bu nedenle evvelki ikonoklast imparatorlar gibi geniş bir destekçi kitlesine sahip olamayan V. Leon, aslen dinî değil pragmatik nedenlerden ötürü ikonoklazmı uyguladığından dolayı kendisine alenen karşı koyanlar haricinde ikonofillere karşı ciddi bir önlem almamıştır. Bununla beraber konsilden itibaren ikonoklazm gerçek manasıyla başlamış, ikonalara karşı muazzam bir yok etme operasyonuna girişilmiştir.