stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kutup ayısı
Doğal menzili

Kutup ayısı dolaykutupsaldır (kutup çevresinde olan). Kuzey Kutbu'nda ve çevresinde yaşar, güney sınırları ise yüzen buzullarla belirlidir (en aşağı nokta: James Bay, Kanada). Kutup ayısı nüfusu 88 derecenin üzerinde azalsa da tüm kutup bölgesinde yaşadıkları bilinmektedir. Sayıları 20.000 civarındadır.
Nüfusça sık bulunduğu yerler:
Wrangel Island ve batı Alaska
Kuzey Alaska
Kanada Kutup takımadaları
Grönland
Svalbard-Franz Josef Land
Kuzey-Orta Sibirya
Menzilleri, başlıca besin kaynağını oluşturan fokları yakalarken platform olarak kullandıkları deniz buzulları ile sınırlıdır. Küresel ısınma nedeni ile doğal ortamlarının yok olması bir tür olarak Kutup ayısının yaşamını tehdit etmektedir; bu yüzyıl içinde soyunun tükenmesi olasılığı vardır. Bunun işaretleri daha şimdiden menzilinin güney uçlarında gözlemlenmiştir. Ayrıca yakın zamanda kuzeyde de görülecektir.
Boyut ve ağırlık

Kutup ayısı, bugün dünya üzerinde yaşayan kara etoburlarının en büyüğüdür. Aslında akrabası boz ayı ondan çok daha iridir fakat boz ayı hem et hem de ot yer. Fakat kutup ayısı ise sadece etoburdur. Yetişkin bir kutup ayısı 2.6 metre uzunluğuna erişebilir. Şu ana kadar tanımlanabilen ayı türleri içinde en kalın posta sahip olanıdır. Kürk olmayan dış organları burnu ve ayak tabanlarıdır. Kutup ayısının boynu diğer ayı türlerinden daha uzundur. Ayrıca ısı yalıtımı amacıyla kulakları da daha küçüktür ve kafatası daha uzun bir yapıya sahiptir. Kutup ayıları adeta yüzmeleri için tasarlanmış güçlü uzuvlara ve onlar için palet görevi gören gelişmiş ön pençelere sahiptir. Ayak parmakları birbirlerine bağlı değildir. Pençeleri içeri çekilemez ve kar üzerinde rahat yürüyebilmeleri ve buz katmanlarını kazabilmeleri için tasarlanmıştır. Bununla beraber ayak tabanları şok emici bir özelliğe sahiptir. Sivri pençeleri de kar üzerine yüksek bir izdüşümü uygular ve kar üzerinde kaymadan yürüyebilmelerini sağlar. Dişiler erkeklerin hemen hemen yarısı kadardır. Ortalama bir yavru kutup ayısı doğduğunda 700 gram ağırlığındadır. Yavrular her ne kadar küçük olsalar da görünüş olarak yetişkinlere oldukça fazla benzerler. Yetişkin kutup ayıları 900 kg ye kadar erişir.
Post ve deri

Kutup ayısının burnu ve derisi siyahtır. Sanılanın aksine postu beyaz renkte değildir. Kutup ayısının postu yarı saydamdır. Bu post, hem iyi bir kamuflaj sağlar hem de soğuğa karşı korur.
Kutup ayılarının sarıya çalan beyaz renkli kürkleri tıpkı ördeklerde olduğu gibi, suyu üzerinden kaydıracak yapıya sahiptir. Ayrıca tırnaklarının arası yarı uzunluğuna kadar yüzme zarı ile kaplıdır.
Diğer arktik hayvanların aksine kutup ayısı, yazın daha koyu renkli bir posta sahip olmak için tüy dökmez. Post mor ötesi ışığı emer. Tüylerin fiber-optik özellikleri yoktur ve ışığı ya da ısıyı transfer etmezler. Buna rağmen postun altındaki alt tabaka kutup ayısını öyle iyi izole eder ki, 10 °'nin üzerinde aşırı ısınma problemi ile karşı karşıya kalır. Post, ayının kızılötesinde görünmesini engeller, kızılötesinde kutup ayısının sadece burnu ve nefesi görülür. Bu alt tabaka birkaç santimetre boyunda kısmen daha seyrek içi boş tüylerle kaplıdır. Bu koruyucu tüyler gergin, parlak ve diktir, alt tabakanın ıslakken düğümlenip karışmasını engellerler. Böylece su daha donamadan kolayca silkinebilir. Ayrıca kutup ayısı bu tabakadaki nemden kurtulmak için karda yuvarlanır.
2005 yılında Brooklyn hayvanat bahçesindeki birçok kutup ayısı alt tabakalarında yetişen bir yeşil alg yüzünden yeşil renge büründü. O yıl Chicago alışılmadık sıcaklıkta nemli ve kuru bir yaz geçirmişti. Algler ayılara zarar vermediğinden olaya müdahale edilmedi, kendiliğinden geçmesi beklendi. 2004 Şubat'ında Singapur hayvanat bahçesinde iki ayı aynı sebeple yeşile döndü. Buna Singapur'un sıcak ve nemli havasının yol açtığı açıklandı. Ayılar peroxide blonde adlı kimyasalla yıkandılar. 1980 yazında San Diego hayvanat bahçesindeki üç ayı bu şekilde yeşile dönmüş ve giderilmesi için bir tuz karışımı ile yıkanmışlardı.
Alt türler

Genel kanı, yaşamakta olan kutup ayısı alt türü olmadığı yönündedir. Hatta boz ayılarla kutup ayılarının çiftleşmesinden doğurgan melezler ortaya çıkmasından dolayı bazı kaynaklar kutup ayısının boz ayının bir alt türü olduğunu iddia ederler.
Farklı nüfus sayıları kimin saydığına göre değişiklik gösterir. Kutup ayılarına ilişkin uluslararası otorite sayılan IUCN/SSC Kutup Ayısı Uzman Grubu (Polar Bear Specialist Group "PBSG") adlı bilimsel kuruluş, dünya çapında 20 farklı popülasyon ya da "sürü" olduğunu varsaymaktadır. Diğer biliminsanları 6 farklı popülasyon tanımaktadır.
Diğer kaynaklar şu iki alt türü listelemektedir.
Ursus maritimus maritimus
Ursus maritimus marinus
Beslenme

Kutup ayıları, Ayıgiller familyasının en yırtıcı üyesidir. Besin tercihleri çoğunlukla foklardan yanadır. Diyetlerinin % 95 gibi çok büyük bir oranını halkalı fok ve sakallı fok oluşturur. Yetişkin ayılar genellikle fokların yağ ve deri kısımlarını yerken, genç ayılar protein açısından zengin kırmızı etlerini tüketirler.
Kutup ayılarının foklar dışında da geniş bir besin yelpazesi vardır. Yengeç dahil birkaç deniz kabuklusu türünü yiyebilir. Ayrıca kutuplara özgü kemirgen türlerini yediği de olur. Foklarla yakın akraba olan morsları, özellikle yavrularını; bununla birlikte bahar aylarında ren geyiği, Kanada geyiği, Misk öküzü ve benzeri toynaklılarla da büyük ölçüde beslenir. Beluga balinasını da kıyıya vurduğunda kutup ayılarının hedefi olabilir. Bazen kuşları ve yumurtalarını yediği de olur. Hatta kendi türlerini bile yiyebilirler. Bunun en önemli örneği aç bir erkeğin yabancı bir dişinin yavrusunu öldürüp yemesidir. Omnivor olmasına karşın bitkisel olarak da beslenir. Bitki kökleri, kelpler, bazı meyve türleri de beslenme yelpazesinin önemli bir bölümünü oluşturur. Kutup ayıları bahar gibi sıcak aylarda genellikle karasal hayvanları ağırlıklı olarak avlar. Havalar soğuduğunda ise daha çok okyanusal besinlere ağılık verir. Dişi kutup ayıları kış uykularına yatmadan önce balinalar, foklar, morslar ve buna benzer okyanusal ve yağ açısından zengin besinlere yönelirler. Kutup ayıları yetişkin bir morsu devirecek kadar güçlü olmalarına rağmen, böyle riskli ve yorucu bir işe çok nadiren kalkışırlar.
Üreme

Kutup ayıları ilkbaharda çiftleşir. Eşler geçicidir, çiftler arasında bir bağ olmadan sadece üreme için bir araya gelir. Gebelik süresi 240 gündür (8 ay). Yavrular, anne tarafından ekim ayında derin karın içinde kazılan bir inde kışın başında doğar. Genelde iki yavru doğar, daha az sıklıkla da bir veya üç yavru. Dört yavrunun doğduğu çok nadir olsa da görülmüştür. Diğer tüm Ursus ayılarındaki gibi yavrular doğduklarında çok küçüktür. Tipik olarak 30 cm. boyunda ve ortalama 700 gr. ağırlığında olurlar.
Doğduklarında neredeyse tamamen korumasız, tüysüz ve kördürler. Bir ay sonra gözleri açılır, 1,5 ay sonra ise yürümeye başlarlar. Katı yiyeceklerle beslenmeye başlamaları 4-5 ay sonra olur. On ay boyunca kendilerine avlanmayı ve erkek ayılardan korunmayı öğreten annelerinin yanından ayrılmazlar. Anneler yavrularını 2,5 yıl boyunca diğer tüm ayı türlerinden fazla ve sadece deniz memelileri ile karşılaştırılabilecek % 33 oranında yağ içeren bir süt ile emzirirler. Cinsel erişkinliğe 3-4 yaşlarında erişirler. Yetişkin kutup ayılarının 30 yılı aşkın yaşadıkları bilinmektedir.
Üreme > Habitatı

Hamile kutup ayısı kendisi ve yavruları için kardan bir in kazar. Bunun dışında bir yuvada yaşamazlar. Tipik bir yuva, 2 metre uzunluğundaki bir tünel ve çapı yaklaşık yarım metre olan yuvarlak bir alandan oluşur. Yüksekliği ise yaklaşık yarım metre kadardır. Bu yuvaların genellikle birden fazla odacığı vardır ve kutup ayıları bu odaları yuvanın girişinden daha yüksek seviyede hazırlarlar. Böylece odalardaki sıcak havanın girişten dışarı çıkması engellenmiş olur. Yuvanın üzerine ve girişine kış boyunca yağan karlar yığılır. Kutup ayısı bu kar yığınında sadece hava girecek kadar dar bir açıklık bırakır.
Tavanın kalınlığı 75 cm ile 2 m arasında değişiklik gösterir. Tavanın kalınlığı yalıtım görevi görür. Bu sayede yuva içindeki sıcaklık korunur. Norveç Oslo Üniversitesi'nden araştırmacı Paul Watts, yuvalardan birinin tavanına bir ısıölçer koymuş ve yuvanın sıcaklığını ölçmüştür. Bu çalışma sırasında dışarıdaki sıcaklık -30 °'ye kadar düşerken yuvanın ısısı hep 2-3 derece arasında sabit kalmıştır. Anne ayının karın kalınlığına göre değişen bu yalıtım özelliğini nasıl bilebildiği ise, henüz açıklanamamıştır.
Kutup ayıları kış uykusuna yatmaz, ama hamile veya emzirmekte olan anne ayılar yavruları çok gençken inlerinden dışarı çıkmazlar. Bu dönemde hiç enerji harcamamak ve yavrularının daha iyi beslenmesini sağlamak için metabolizmasını düşürür. 9 ay boyunca önceden depolamış olduğu vücut yağını proteine çevirir ve yavrularının beslenmesini sağlar. Bu aylar boyunca kendisi hiç beslenmez. Metabolizmasını yavaşlatırken kalp atışlarını dakikada 70'ten 8'e kadar indirebilir. Bu süre içinde yemek yemediği gibi doğal ihtiyaçlarını da karşılamaz. Böylelikle yavrularını doğuracağı dönemde fazla enerji harcamamış olur. Bu süre için hem kendi hem de yavrularının beslenmesi için tamamen kendi vücut yağına bağlıdır.
2004 yılında National Geographic'in yaptığı çalışmada 1970 yılında sıradan olan üçüz doğuma hiç rastlanmamıştır. Aynı zamanda sadece her yirmi yavrudan biri 18 aylıkken sütten kesilmektedir. Bu rakam 1970'te yarıdan fazlaydı.
Evrimsel ilişkiler

Rakun ve ayı familyalarının 30 milyon yıl önce ayrıldıkları sanılmaktadır. Yaklaşık olarak 13 milyon yıl önce Andean ayısı (Tremarctos ornatus) 6 farklı ayı türü ise 6 milyon yıl önce ortaya çıkmıştır. DNA araştırmasına göre kutup ayısı yaklaşık 200 bin yıl önce boz ayıdan türedi. Kutup ayı ve boz ayının çiftleşmeleri sonucunda ortaya doğurgan melezler çıkmaktadır. Fosillere göre öğütücü dişleri 10 ila 20 bin yıl önce boz ayılardan farklılaştı.
1996 yılında Alaska Fairbanks Üniversitesi'nden Sheilds ve Talbot tarafından yayınlanan bir makaleye göre, çeşitli boz ayı popülasyonlarındaki DNA karşılaştırmaları, Alaska'nın ABC adasının boz ayılarının, kutup ayıları ile diğer tüm boz ayı popülasyonlarından daha yakın geçmişli bir ortak ataya sahip olduklarını göstermiştir.
Koruma durumu

ABD, Kanada, Danimarka, Norveç, Sovyetler Birliği 1973 yılında kutup ayılarının korunması ile ilgili bir antlaşma imzaladı. Kutup ayıları, 2006 yılı kırmızı listesinin tekrar değerlendirmesinde VU: hassas (vulnerable): "Vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan türler" başlığı ile tehdit altındaki türler kategorisine alındı. Küresel ısı değişikliği nedeniyle önümüzdeki 50-100 yıl arasında deniz buzullarında dramatik bir azalma bekleniyor. Bunun sonucunda ortam kaybı ve ortam kalitesinin azalması sonucunda kutup ayısı nüfusunda %30 oranında bir azalma olmasından şüphelenilmekte. Diğer tehditler arasında, kirlenme, gemicilik dolayıyla rahatsızlık, eğlence amaçlı izleme, gaz ve petrol araştırmaları ve yasal ve yasadışı avlanma bulunmaktadır.
Özellikleri

Wikimedia Commons'ta Kutup ayısı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Diğer ayılar gibi tıknaz olmayıp başı ve vücudu ince uzun yapılıdır.
Ayak tabanlarının altında deriden yastıklar ve tüyler olduğundan buzlar üzerinde kaymadan rahatlıkla hareket eder.
Çok iyi yüzücüdürler, kıyının 20–30 km açıklarında yüzmeleri sıradandır.
35-40 kilometre hızla koşabilirler.
Kutup ayıları kış uykusuna yatmaz.
Kızılötesinde bir kutup ayısının sadece burnu ve nefesi görünür.
-45 °C soğukla başa çıkabilirler.
2 km ötede karda saklanmış bir fok balığının kokusunu alabilirler.
Bir kutup ayısı ailesi
Kavga eden kutup ayıları.
Yüzen kutup ayıları


Kavga eden kutup ayıları

Kutup ayısı, Wrangel Adası, Kuzey Kutbu, Rusya'daki Kuş Kolonisi Burnu yakınında
Yalnız bir kutup ayısı
Bir kutup ayısı
Buzuldaki kutup ayısı
Yavru kutup ayıları

USS Honolulu (SSN 718) adlı Los Angeles-sınıfı Birleşik Devletler taarruz denizaltısı kuzey kutbuna 280 mi uzaklıkta su yüzeyine çıkmışken, ona yaklaşan kutup ayıları.Yaklaşık iki saatlik bir birlikteliğin ardından ayılar, denizaltının uzaklaşmasıyla bölgeden ayrıldılar. Denizaltı, istihbarî faaliyetlerin yanı sıra Birleşik Devletler ve Kanada'daki araştırma üniversiteleri için bilimsel veri ve su örnekleri toplamak için oradaydı. O güne kadar üretilen USS Honolulu, Los Angeles-sınıfı denizaltıların yirmi dördüncüsü olup, Kuzey Kutup bölgesini ziyaret eden kendi sınıfındaki ilk denizaltı idi.
Şota Rustaveli

| Şota Rustaveli შოთა რუსთაველი |
| --- | --- |

Doğum: Şota Rustaveli Rustavi, Mesheti, Gürcistan Krallığı
Ölüm: Kudüs
Takma ad: Rustveli Meshetli şair
Meslek: şair, düşünür, siyasetçi, prens, haznedar
Dil: Orta Gürcüce
Milliyet: Gürcü
Vatandaşlık: Gürcistan Krallığı
Eğitim: Gelati İkalto Bizans İmparatorluğu'nda akademi
Dönem: Tamar Dönemi Gürcistan Altın Çağı
Tür: epik şiir

Şota Rustaveli (Gürcüce: შოთა რუსთაველი, 1166 - 1220 sonrası) ya da kısaca Rustaveli, Orta Çağ'da yaşamış Gürcü şair. Gürcistan'ın Altın Çağı'nın öne çıkan en önemli şairidir ve Gürcü edebiyatına en çok katkı yapan yazarlardandır. Rustaveli, Gürcüler'in milli epik şiiri Kaplan Postlu Şövalye'nin (Gürcüce: შოთა რუსთაველი, translitere: vepkhist'q'aosani) yazarıdır.
Yaşamı

Şota Rustaveli'nin yaşamı hakkında günümüze ulaşmış az bilgi vardır. 1166 yılında doğmuştur. 1191 yılında Kraliçe Tamar'a haznedarlık hizmetinde bulunmaya başlamıştır. Şiirinin giriş kısmı kimliği hakkında bir ipucu vermektedir: şair kendini "gerçek bir Rustveli" olarak tanımlamaktadır. "Rustveli" bir soyad değil, Rustavi'den gelen, Rustavili gibi bir anlama gelmektedir. 15. yüzyıldan 18. yüzyıla kadarki ileriki dönem yazarları kendisi hakkında daha çok bilgiye sahiptirler; Kudüs'te eskiden bir Gürcü manastırı olan Kutsal Haç Manastırı'ndaki bir belgede ve bir freskte korunmuş olan adı Şota Rustaveli olarak teşhis etmede fikir birliği içindedirler. Fresk, Gürcü hacı Timote Gabashvili tarafından 1757-58 yıllarında kaydedilmiş ve 1960 yılında Gürcü akademisyenler tarafından ortaya çıkarılmıştır. Aynı Kudüs belgesi, Şota'yı manastırın bir hamisi ve mechurchletukhutsesi (Orta Çağ Gürcistan'ında kraliyet haznedarı) olarak kaydetmiştir ki bu durum Tamar'ın hazinedarı olduğuna ve ilerleyen yaşlarında manastıra çekildiğine dair yaygın bir efsaneyle örtüşmektedir. Efsaneye göre Şota Rustaveli, Kraliçe Tamar'ı gördüğü an ona aşık olmuş ve bu aşkla yaşamıştır. Tamar, Şota'nın aşkına karşılık vermeyince de Şota kendini Kudüs'te manastıra kapatmış ve Kudüs'te vefat etmiştir. Kimi anlatılar ise Tamar'ın da Şota'ya aşık olduğunu söylese de böyle düşünenlerin sayısı çok değildir. Bir halk efsanesi ve 17. yüzyıl kraliyet şairi Arçil'e göre Rustaveli, köyü Rustavi'nin (günümüzde Aspindza, Tiflis'teki Rustavi kentiyle karıştırılmamalıdır) de yer aldığı Güney Gürcistan'da bir bölge olan Meskheti'nin yerlisidir. Efsaneye göre Rustaveli Orta Çağ Gürcü akademileri Gelati ve İkalto'da ve sonrasında Yunanistan'da (Bizans İmparatorluğu) eğitim görmüştür. 1180 öncesine kadar büyük çapta bir eser üretmemiş olmalıdır, ilk eserlerini muhtemelen 1205-1207'de vermiştir. 1245-1250 yılları arasında ölmüştür.
Rustaveli Farsçaya hakimdi ve bu sayede kendi ifadesiyle hatalı çevirilere takılmayıp Farsçanın şairane güzelliğini okuyup takdir edebilmekteydi. Rustaveli Farsça dizeler de yazmış olabilir.
Kaplan Postlu Şövalye

Ana madde: Kaplan Postlu Şövalye
Kaplan Postlu Şövalye birçok dile çevrilmiştir. İlk baskısı Gürcistan'ın başkenti Tiflis'te yapılmıştır. Kaplan Postlu Şövalye'nin el yazmaları Gürcistan'da üretilmiş eserler arasında önemli bir yer kaplamaktadır.
Metnin 16. yüzyıla dayanan iki foliosu ve 14. yüzyıla dayanan kimi satırları Tiflis'te Gürcistan Milli El Yazmaları Merkezi'nde tutulmaktadır. Şiirin öbür tüm kopyaları 17. yüzyıla dayanmaktadır.
Rustaveli'nin günümüze ulaşmış olan destanı, 1.587 dörtlükten oluşur. Bu yapıtındaki başarısından dolayı Rustaveli, Gürcü edebiyat dilini yaratıcısı sayılır. Destan, egzotik bir ortamda geçer. Rustaveli destanında, başka ülkeleri konu edinerek Gürcüstan'ı anlatmıştır. Destana göre Arap komutan Avtandil, Şah Rostevan'ın kızı Tinatin'e âşık olur, ama aşkına karşılık bulamaz. Tinatin, tahta çıkma törenleri sırasında, babasının kuvvetlerini yenen kaplan postlu şövalye Tariel'i getirmesi halinde Avtandil'le evlenmeye söz verir. Ancak Avtendil, Hint şövalye Tariel'le karşılaşınca onunla dost olur. Sevgilisi Nestan Darecan'ı bulmasında ona yardımcı olur. Destanın sonunda, hem Tairel, hem de Avtandil sevgililerine kavuşur.
Rustaveli'nin bu destanı Kaplan Postlu Şövalye adıyla Türkçeye de çevrilmiştir.
Kudüs'te Rustaveli duvar portresi

Şota Rustaveli'nin günümüze ulaşmış bilinen tek portresi Kudüs'teki Kutsal Haç Manastırı'nın kilisesinin güneybatı sütununun doğu yüzüne çizilidir. Azizlerin çok daha büyük iki resminin altında, ayak kısmında Gürcüce yazıtla yer almaktadır.
Portre, 2004 Haziran'ında Rustaveli'nin yüzünü ve Gürcüce yazıtın bir kısmını kazıyan kimliği belirsiz bir saldırgan tarafından tahrip edilmiştir. Gürcistan bu olayın üzerine İsrail'e resmi şikayette bulunmuştur. Portre ve yazıt günümüzde restore edilmiştir.
Kültürel mirası

Gürcistan devletinin sanat ve edebiyat alanında verdiği en yüksek ödül Şota Rustaveli Devlet Ödülü'dür. Tiflis'in en işlek yolunın adı Rustaveli Bulvarı'dır. Tiflis'te Rustaveli Tiyatrosu, Gürcistan Milii Bilim Akademisi'nin Şota Rustaveli Gürcü Edebiyatı Enstitüsü, Şota Rustaveli Tiflis Uluslararası Havalimanı ve Rustaveli metro istasyonu gibi Rustaveli'nin adını taşıyan birçok mekan bulunmaktadır.
3 Eylül 2001'de İsrail ve Gürcistan Şota Rustaveli'nin anısına posta pulları basmışlardır. Yitzhak Granot tarafından tasarlanan İsrail pulu, arkasında İbranice metinle birlikte yazarı göstermektedir.
Özbekistan Taşkent'te; Ukrayna'da Kiev, Lviv ve Ternopil'de; Ermenistan Gümrü'de Rustaveli adlı birer sokak ve bunların yanı sıra Kudüs'te yolu Kutsal Haç Manastırı'na çıkan Rustaveli adlı bir patika bulunmaktadır.
Gürcü besteci Tamara Vakhvakhishvili Rustaveli'nin şiirlerini müzikle birleştirerek bestesi Citation'da kullanmıştır.
Kültürel mirası > Mihály Zichy

19. yüzyıl Macar ressamı Mihály Zichy, Rustaveli şiirlerinin baskılarında sıkça kullanılan klasik illüstrasyonları üretmesiyle Gürcistan'da ulusal ressam mertebesine yükseltilmiştir. Tiflis'te bir heykel ve bir sokak, Zichy'nin eserlerinin anısını yaşatmaktadır.
Dış Bağlantılar

Kaplan Postlu Şövalye tam metni, İngilizce 10 Ağustos 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Edebiyatta

Tite Margwelaschwili. "Der Mann in Pantherfell".- "Georgica", Londra, 1936 (Almanca)
Zviad Gamsakhurdia. "Tropology of The Knight in the Panther's Skin" (monograf), Tiflis, 1991, 352 pp (Gürcüce, İngilizce özet ile birlikte)
Shota Rustaveli. The Lord of the Panther-Skin, Albany: SUNY Press, 1977, 240 pp, çeviren R.H. Stevenson, UNESCO Collection of representative works: Series of translations from the literatures of the Union of Soviet Socialist republics
Shota Rustaveli. The Man in the Panther's Skin, Londra: The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1912, çeviren Marjory Scott Wardrop, yeniden baskı. 1966.
Shota Rustaveli. The Knight in Panther Skin, Londra: The Folio Society, 1977, Katharine Vivian tarafından ücretsiz bir çeviri.
Beynen, G. Koolemans. "Murder, Foul and Fair, in Shota Rustaveli's The Man in the Panther Skin", in Medieval and Early Modern Murder, Larissa Tracy, ed. (Woodbridge: The Boydell Press, 2018), pp. 350–70.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 90666989  BNC: 000243645  BNE: XX1148728  BNF: cb130916428 (data)  CANTIC: a11672274  CiNii: DA02188685  GND: 119468638  ISNI: 0000 0001 2145 1992  LCCN: n80032198  LNB: 000134007  MusicBrainz: 08e39185-b201-41f1-b94a-539c09cf132d  NDL: 00455020  NKC: jn20031230011  NLG: 172787  NLI: 987007267445805171  NLK: KAC201608469  NSK: 000313551  NTA: 074527207  RERO: 02-A000140639  SELIBR: 88541  SUDOC: 027115739  Trove: 1075643  VIAF: 100218337   WorldCat (LCCN): n80-032198 
Kudüs'teki Şota Rustaveli portresi, Aziz İonnasis ve Aziz Maksimos ile birlikte
Pilyaj

Pilyaj, masaüstü yayıncılıkta ve ambalaj sektöründe kullanılmak üzere hazırlanan işlerin, istenen yerlerde uygulanacak olan katlama işleminin teknik adıdır. Kağıdın, kartonun, vb. kolay katlanmasını, katlanırken kâğıtta yırtılma, bozulma olmamasını sağlama işlemidir. Katlanmak istenilen yere, kağıdı kesmeden, kör bir bıçakla veya pilyaj bıçağı ile yapılan işlemdir. Oluklandırma ya da oluk atmak olarak da isimlendirilir. Örneğin; bıçak izi çizilirken tek kırımlı bir broşür yapılacaksa, katlanmasını istediğimiz yere bilgisayar ortamında kesik çizgilerle belirtilen bıçak izi konulur. Kesik çizgiler pliyajı ifade eder.
Nelson Rockefeller

| Nelson Rockefeller |
| --- | --- |

41. Amerika Birleşik Devletleri Başkan Yardımcısı
Görev süresi 19 Aralık 1974 - 20 Ocak 1977
Başkan: Gerald Ford
Yerine geldiği: Gerald Ford
Yerine gelen: Walter Mondale
Kişisel bilgiler
Doğum: Nelson Aldrich Rockefeller 8 Temmuz 1908(1908-07-08) Bar Harbor, Maine
Ölüm: 26 Ocak 1979 (70 yaşında) Manhattan, New York
Partisi: Cumhuriyetçi
Evlilik(ler): Mary Todhunter Clark (e. 1930; b. 1962) Margaretta Large Fitler (e. 1963)
Çocuk(lar): 7 (Rodman, Ann, Steven, Michael ve Mark Rockefeller)
Bitirdiği okul: Dartmouth Koleji (BA)
Dini: Baptist
İmzası: 
Nelson Aldrich Rockefeller (d. 8 Temmuz 1908 - ö. 26 Ocak 1979), New York valisi (1959-1973) ve ABD'nin 41. başkan yardımcısı (1974-1977). Cumhuriyetçi Parti'nin ılımlı kanadının önderlerindendi.
Bulgaristan'daki etnik gruplar

Günümüz Bulgaristan'ında etnik olarak Türkler, Bulgarlar, Pomaklar, Kırım Tatarları, Romanlar, Aşkenazlar, Makedonlar, Çerkesler, Ruslar, Ermeniler, Ulahlar, Yunanlar, Ukraynalılar, Rumenler ve Gagavuzlar yaşamaktadır.
Türkler > Tarih

Bulgaristan'daki Türkler, Oğuz ve Kumanların soyundan gelmektedirler. Oğuz Türkleri, Anadolu üzerinden ve çoklukla Osmanlı devrinde o bölgeye geçen Türklerdir. Bulgaristan'da Türklere zaman zaman şiddet, baskı, asimilasyon, sindirme politikaları, katliamlar, zorunlu göç politikaları ya devlet tarafından ya halk tarafından uygulanmıştır. Özellikle 1980'lerde, Bulgaristan Halk Cumhuriyeti döneminde, devlet tarafından, Todor Jivkov'un emriyle asimilasyon (zorla Bulgar adı koyma, Türkçe konuşma yasağı), katliam, zorunlu göç politikası gibi politikalarda uygulanmıştır.
Jivkov rejiminin çöküşünden sonra yeni kurulan Bulgaristan hükûmeti 29 Aralık 1989'da Bulgaristan'daki Türklerin Türkçe adlarını alma özgürlüğünü, ibadeti yapma özgürlüğünü ve Türkçe konuşma hakkını tanımıştır.
Türkler > Dil

Bulgaristan Türklerinin anadilleri Türkçedir. Bulgaristan geçmişinde Türkçeyi yasaklasa da daha sonra serbest bırakmıştır.
Bulgaristan'daki Türkçe başlıca olarak ikiye ayrılabilir; Kuzey Bulgaristan (Deliorman) ve Güney Bulgaristan (Kırcaali ve Rodop)'da konuşulan Türkçe.