stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Budapeşte Ferenc Liszt Uluslararası Havalimanı
Tarihçe > En son gelişmeler

Aralık 2012'ye kadar havalimanı altyapısını genişletmek ve geliştirmek için 261 milyon avroluk harcama yapıldı. Yasal kararlara ve üçüncü taraf yatırımcılara bağlı olarak gelecekteki projelerin birçoğu yaklaşık 300 milyon avro daha içermektedir. 2011 yılından bu yana, Terminal 2A ve 2B'nin yenilenmesi, 2012'de Sky Court terminalinin açılışı, 2018'de Terminal 2B'nin genişletilmesi, Budapest Airport Business Park adında yeni bir iş ve kargo alanının yanı sıra yeni bir havalimanı oteli ve genişletilmiş otopark tesislerinin inşası olmak üzere çeşitli projeler tamamlandı.
2014 yılında Emirates, Boeing 777-300ER tipi uçaklar kullanarak Dubai, Birleşik Arap Emirlikleri'ne günlük uçuşlar düzenlemeye başladı. Bunu Air China'nın Airbus A330 tipi uçaklar kullanarak Pekin-Başkent'e, Air Transat'ın yine Airbus A330 tipi uçaklar kullanarak Toronto Pearson'a bir uçuşlar düzenlemesi takip etti. Buna yanıt olarak Air Canada, Boeing 767-300 tipi uçaklar kullanarak Air Canada Rouge olarak Budapeşte'de uçuşlara başladı. 2017'ye kadar Air Canada Rouge pazarı tamamen ele geçirdi. Temmuz 2017'de LOT Polish Airlines, Chicago ve New York'a aktarmasız uçuşlara başladığını duyurdu ve Delta ve American Airlines'ın 2011'de Budapeşte'ye uçmayı bıraktığından beri ilk defa Amerika Birleşik Devletleri'ne uçuş yapmış oldu. New York'a LOT'un en büyük uçağı Boeing 787 Dreamliner ile haftada iki kez dört kez uçuş düzenlenmektedir. Aynı yıl havayolu Kraków ve Londra-Şehir'e uçuşlara başladı. LOT'tan hemen sonra American Airlines, Boeing 767 tipi uçaklar kullanarak Philadelphia Havalimanı'na sezonluk uçuşlar düzenleyeceğini duyurdu. 2020'de havayolu, Boeing 787 Dreamliner ile Chicago'ya uçuşlara başladı. Shanghai Airlines, 2019 yılında Boeing 787 Dreamliner ile Şanghay Pudong'a haftada dört uçuş başlattı. LOT Polish Airlines 2019'da Belgrad, Brüksel, Bükreş, Prag, Seul-Incheon, Stuttgart ve Sofya'ya uçuşlara başlayacağını açıklayarak destinasyonlarını genişletti. Uçuşlar Boeing 787 Dreamliner ve Embraer E-Jet ailesi tarafından gerçekleştirilmektedir.
Tarihçe > Gelecek

Yeni kargo tesislerinin yanı sıra 2021 yılına kadar bitmesi planlanan, eskiden Terminal 2C olarak adlandırılan Terminal 3'ün de dahil olduğu, havalimanının genişletilmesi için çeşitli projeler vardır.
Terminaller

Havalimanının yolcu terminali dört ana alandan oluşmaktadır:
Terminal 1 sadece charter ve özel uçuşlar için kullanılır.
Terminal 2A Schengen Bölgesi'ne yapılan uçuşlar için kullanır.
Terminal 2B Schengen Bölgesi dışına yapılan uçuşlar için kullanır.
Sky Court merkezi bekleme ve alışveriş alanıdır, ayrıca Terminal 2A ve 2B'ye bağlantı buradan sağlanır.
Terminaller > Terminal 1 (kapalı)

1 Eylül 2005'ten itibaren yeniden açılan Terminal 1, düşük bütçeli havayolları tarafından kullanıldı. Biniş kapıları Schengen ve Schengen olmayan olarak ikiye ayrılmıştır.
Terminal şehir merkezine yaklaşık 7 kilometre daha uzaktaki Terminal 2'ye kıyasla daha hızlı ulaşım sağlanabilmektedir. (Terminal 1, Budapeşte şehir merkezine doğrudan trenle yaklaşık 20 dakikalık yolculukla ulaşılabilirken, Terminal 2'den tren istasyonuna gitmek için 8 dakikalık bir otobüs yolculuğu gerektirir.)
14 Mart 2012'de Budapeşte Havalimanı, Terminal 1'deki trafik yoğunluğunun çok düşük olması nedeniyle maliyet tasarrufu amacıyla Terminal 1'in geçici olarak kapatılacağını duyurdu. 30 Mayıs 2012'de tüm havayolları Terminal 2'ye taşındı, şu anda düşük bütçeli havayolları salon 2B'deki check-in masalarını ve ana binanın dışındaki geçici kapılarını kullanmaktadır.
Terminaller > Terminal 2A ve 2B arasındaki Sky Court

Sky Court 2A ve 2B terminalleri arasında 5 katlı son teknoloji ürünü bir binadır. Yolcu güvenlik kontrolleri, bagaj sınıflandırıcıları ve Avrupa'daki ilk MasterCard salonu gibi birinci sınıf salonlar burada bulunmaktadır. Yeni binanın transit salonuna yeni mağazalar, restoranlar ve kafeler yerleştirildi. Skycourt'un açılmasıyla Terminal 2'nin kapasitesi 7 milyon yolcudan yaklaşık 11 milyon yolcuya çıktı.[kaynak belirtilmeli]
Terminaller > Terminal 2A

Diğer adıyla Schengen terminali veya eski adıyla sadece Terminal 2, bayrak taşıyıcısı Malév Hungarian Airlines'ın kullanması için 1 Kasım 1985'te açıldı ve daha sonra 1998'de Terminal 2A olarak yeniden adlandırıldı. Check-in salonunda şu anda tüm Skyteam ve Star Alliance üyesi havayolları hizmet vermektedir. Biniş ve geliş alanı herhangi bir havayolunun Schengen Bölgesi'ne giden veya Schengen Bölgesi'nden gelen tüm havayollarına hizmet vermektedir.
Terminaller > Terminal 2B

Schengen olmayan terminal, Aralık 1998'de açılan ayrı bir bina olarak adlandırıldı. Check-in salonu, OneWorld-alliance'ın tüm uçuşlarının yanı sıra diğer birçok havayoluna hizmet vermektedir. Düşük bütçeli Wizz Air uçuşlarının check-in masaları da bu terminaldedir. Ancak, biniş alanı (Kapı B1-B19) ve geliş alanı yalnızca Schengen Bölgesi dışına giden veya Schengen Bölgesi dışınandan gelen uçuşlara hizmet etmektedir.
Terminaller > Terminal 2B > Pier 2B

"Pier B" projesi 9 Ocak 2017'de başlatıldı. Yeni modern bina 1 Ağustos 2018'de açıldı ve doğrudan Terminal 2B'ye bağlandı. 220 metre uzunluğundadır ve aynı anda daha geniş gövdeli uçaklara hizmet verebilen 27 biniş kapısı ve 10 jet köprüsü vardır.
Havayolları ve destinasyonlar > Kargo

| Hava yolları | Uçuş noktaları |
| --- | --- |
AirBridgeCargo: Moskova-Sheremetyevo 
Airest: Timișoara
ASL Airlines Belgium: Amsterdam, Liège, Münih, Nuremberg, Viyana
Cargolux: Almaty, Baku, Hong Kong, Lüksemburg, Taipei-Taoyuan
DHL Aviation: Bergamo, Brüksel, Bucharest, Cologne/Bonn, Leipzig/Halle
Farnair Hungary: Basel/Mulhouse, Cologne/Bonn
FedEx Express: Paris–Charles de Gaulle, Viyana
Korean Air Cargo: Frankfurt, Seoul-Incheon
RAF-Avia: Timișoara
Qatar Airways Cargo: Doha, Prag
Solinair: Viyana
SprintAir: Cluj-Napoca
Swiftair: Nuremberg
Turkish Cargo: İstanbul-Atatürk, Kiev–Boryspil
UPS Airlines: Cologne/Bonn, Prag
İstatistikler > Trafik değerleri

|  | Yolcu | Önceki yıla göre değişim | Uçak hareketleri | Önceki yıla göre değişim | Kargo (metrik ton) | Önceki yıla göre değişim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005 | 8,049,091 |  24.9% | 126,359 |  13.1% | 55,519 |  08.2% |
| 2006 | 8,248,650 |  02.4% | 126,947 |  00.5% | 65,151 |  17.3% |
| 2007 | 8,584,071 |  04.0% | 124,298 |  02.1% | 68,144 |  04.6% |
| 2008 | 8,443,053 |  01.6% | 117,876 |  05.2% | 73,155 |  07.3% |
| 2009 | 8,084,312 |  04.1% | 109,811 |  06.8% | 54,355 |  013.3% |
| 2010 | 8,179,406 |  01.2% | 105 507 |  03.9% | 65,515 |  020.5% |
| 2011 | 8,911,273 |  09.0% | 109,949 |  04.2% | 106,595 |  029.0% |
| 2012 | 8,493,569 |  04.7% | 87,560 |  020.4% | 93,125 |  012.6% |
| 2013 | 8,510,896 |  00.2% | 83,830 |  04.3% | 92,112 |  01.1% |
| 2014 | 9,146,723 |  07.5% | 86,682 |  03.4% | 89,987 |  02.3% |
| 2015 | 10,289,180 |  012.5% | 92,294 |  06.5% | 91,421 |  01.6% |
| 2016 | 11,441,999 |  011.1% | 96,141 |  04.3% | 112,142 |  022,7% |
| 2017 | 13,097,239 |  014.5% | 102,747 |  06.4% | 127,145 |  011,8% |
| 2018 | 14,867,491 |  013.5% | 115,028 |  012.0% | 146,113 |  015,2% |
| 2019 | 16,173,489 |  08,8% | 122,814 |  06.7% | 135,521 |  07,2% |
Kayak: Airports Council International. World Airport Traffic Reports(Yıllar 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 ve 2018)
Diğer tesisler

Wizz Air'in merkez ofisi Bina 221'de bulunmaktadır. Wizz Air Ekim 2010'da kira sözleşmesini imzaladı ve Haziran 2011'de 150 çalışanı ile oraya taşındı. Ofis 2.000 metrekareden büyüktür ve yaklaşık 150 çalışan bulunmaktadır. Buna ek olarak, ASL Airlines Hungary'in merkez ofisi havalimanına aittir.
Malév Hungarian Airlines 2012 yazına kadar havalimanına taşınmayı kabul eden bir kira sözleşmesi imzaladı. Havayolunun batması nedeniyle Şubat 2012'de Ferenc Liszt'e taşınma planları iptal edildi.
Kara taşımacılığı > Toplu taşıma

Budapeşte toplu taşıma otoritesi Budapesti Közlekedési Központ (BKK), havalimanına iki ekspres otobüs hizmeti vermektedir: 100E ve 200E. Paris'teki OrlyBus ve RoissyBus havalimanı otobüs hizmetlerinden sonra oluşturulan 100E, şehir merkezine kesintisiz ulaşım sağlamaktadır ve sadece Kálvin tér ve Deák Ferenc tér'de durmaktadır. Normal biletler bu rotada kullanılamaz; otobüs biletleri bu rotada normalden daha pahalıdır.
200E numaralı otobüs güzergahı, havalimanından Budapeşte Metrosu'nun en yakın istasyonu olan Kőbánya-Kispest istasyonuna hizmet vermektedir. Bu biletler bu rotada kullanılabilir.
Kara taşımacılığı > Taksi

Havalimanından şehir merkezine gitmenin bir başka yolu da taksidir. Taksiler, terminal binalarının önünde gün boyu mevcuttur.
Budapeşte Havalimanı'nın resmî Taksi partneri Főtaxi'dir.
Kara taşımacılığı > Demiryolu ve otobüs

Macaristan Devlet Demiryolları, Terminal 1 ile Nyugati Tren İstasyonu arasında Kőbánya-Kispest üzerinden banliyö ve şehirlerarası hizmetler sunmaktadır. Yolculuk yaklaşık 25 dakika sürer. Terminal 2'den yolcuların Ferihegy vasútállomás'a 200E otobüsüyle gitmeleri gerekmektedir. Temmuz 2017'den beri 100E servis otobüsü hizmeti, şehir merkezindeki Terminal 2 ile Deák Ferenc tér arasında farklı fiyat tarifesiyle çalışmaktadır.
Flixbus, havalimanından Prag, Temeşvar, Sibiu ve Viyana gibi çok sayıda Avrupa şehrine otobüs hatları işletmektedir.
Kara taşımacılığı > Minibüsler ve servisler

Birçok şirket, yolcuları şehrin herhangi bir yerine götüren havalimanı servisleri işletmektedir. Macaristan, Romanya, Slovakya ve Sırbistan'daki diğer şehirlere de servisler ve otobüs seferleri mevcuttur.
Olaylar ve kazalar

9 Haziran 1957'de Malév Hungarian Airlines'a ait bir Lisunov Li-2P, Pécs Pogany Havalimanı'na gitmek için Budapeşte Havalimanı'ndan kalkış yaptı. Bir süre sonra motor problemleri yaşandı ve kaptan pilot Budapeşte'ye dönmeye karar verdi. Uçak havalimanının 31L numaralı pistinin hemen önündeki bir bomba kraterine girdi. Ölen veya yaralanan olmadı.
17 Şubat 1964'te Malév Hungarian Airlines'a ait bir İlyuşin Il-14P uçağın bulunduğu hangarda çıkan bir yangınla beraber yandı.
15 Ocak 1975'te İlyuşin Il-18V ile yapılan Malév'in 801 sefer sayılı uçuşu olumsuz hava durumu, düşük görüş mesafesi, kötü Kokpit Kaynak Yönetimi ve olası mekansal yönelim bozukluğu nedeniye Budapeşte Havalimanı'nın 1,3 km güneydoğusuna düştü. Uçaktaki 9 kişinin tamamı öldü, uçakta yolcu yoktu.
30 Haziran 1979'da Chosonminhang'a (Air Koryo'nun öncüsü) ait bir Tupolev Tu-154B, Budapeşte Havalimanı'na inerken pilot uçağın kalkacağını fark ettiğinde, uçağın burnunu kaldırdı. 138 deniz mili hızla uçak sert iniş yaptı. Sağ iniş takımı kırıldı ve sağ kanat yere çarptı ve kanatta ciddi hasar oluştu. Uçaktaki 70 kişiden ölen veya yaralanan olmadı.
9 Şubat 1994'te Malév Hungarian Airlines'a ait bir Tupolev 134A-3, Kiev'den yapılan bir uçuşun ardından Budapeşte'ye geldi. Daha sonra uçak bakıma alındı. 22 Şubat 1994'te kokpitte bulunan gösterge paneli temizlendi. Bu işlemde kullanılan kimyasal madde alev aldı ve kokpitte bir yangına neden oldu. Dört bakım teknisyeni öldü. Uçak hizmetten çekildi ve 1995 yılında hurdaya çıkarılana kadar Budapeşte Havalimanı'na park edildi.
18 Kasım 1994'te Malév Hungarian Airlines'a ait bir Tupolev 134A-3, eğitim uçuşu için Budapeşte Havalimanı'ndan kalktı. Havalimanına dönüşte piste yaklaşım sırasında mürettebat kuleye burun iniş takımının indirilemediğini belirtti. Mürettebat daha sonra iniş takımını indirebilmek için uçakta bulunan yerleşik baltayı kullandı. Uçak güvenle indi ancak hizmetten çekildi ve 1997'de hurdaya çıkarıldı.
1961'de Budapeşte Havalimanı
1966'da Budapeşte Havalimanı
2008 yılında havalimanında eski Macar bayrak taşıyıcı olan Malév Hungarian Airlines'a ait bir Boeing 767-200ER
Sky Court'un inşasından önce 2008'de Terminal 2
Sky Court, ana gidiş bekleme salonuna ve alışveriş alanına ev sahipliği yapan ve Terminal 2A ile 2B arasındaki bağlantı binası.
Terminal 2A
Terminal 2B check-in alanı
Bekleme alanı Sky Court
Otobüs hattı 100E
Otobüs hattı 200E
Çevre Kuruluşları Dayanışma Derneği

Çevre Kuruluşları Dayanışma Derneği, kısa adıyla ÇEKUD, “Çevre ve kültür değerlerimizi birlikte korumak ve yaşatmak” gayesi etrafında buluşan “Çevre Gönüllüleri” tarafından, 1999 çeşitli meslek gruplarından oluşan Çevre Gönüllüleri tarafından İstanbul'da kurulan dernek.
ÇEKUD, doğal afetler ve kazalar neticesinde bozulan sosyal ve ekolojik dengeyi yeniden tesis amacıyla faaliyet yapmak; konferans, seminer, anma töreni, açık oturum, forum, sempozyum, şenlikler, yarışmalar, kurslar düzenlemek; muhtelif sosyal kuruluşlar arasında, kültürel faaliyetleri yaygınlaştırmak için toplantılar, geziler, ziyaretler, hayır çalışmaları, şölenler, defileler tertip etmek; fertler, dernekler ve müesseseler arasındaki kırgınlık ve muhalefetleri izale edici faaliyetlerde bulunmak; gönüllü çevre ve kültür kuruluşlarının daha etkili olabilmeleri, aralarındaki işbirliğinin ve yardımlaşmanın artması için çalışmalar yapmak; eğitim programları düzenlemek gibi görevler için yola çıkmıştır.
ÇEKUD, gönüllü çevre kuruluşlarının sayısını artırmak için teşvik edici çalışmalar yapar.
Ülkemizdeki toplumsal, kültürel ve çevre problemlerini tespit eder ve bunların çözümü için projeler hazırlar.
Çevre sorunlarının çözümü için kamu alanında faaliyet gösteren üniversitelerle, meslek birlikleri, çevre il müdürlükleri, yerel yönetimler, sivil savunma müdürlükleri ve benzeri kuruluşlarla birlikte derneğin gayesine uygun olarak çalışmalar yaparak katkıda bulunur.
Ağaçlandırma Kampanyaları

“'Her Fidan Bir Hayat”, “Tutunacak Bir Dalımız Olsun”, “Çocuklarımız Ağaçlarla Büyüsün”, “Sen Yoksan Kimse Yok”, Sofrada Sıfır Artık”, “Minik Ellerden Büyük İşler”', “Tohumdan Fidana” çağrılarıyla şimdiye kadar yaşanabilir, hayat dolu alanlara imzasını atan ÇEKUD;
Yine en güzel yatırımın, çocuklarımız adına olacağı prensibinden yola çıkarak 2005 yılında “TÜRKİYE AĞAÇLANIYOR” kampanyasıyla birçok alanda yüz binlerce ağaç dikmiştir. Sonraki yıllarda çalışmalarına hız kesmeden devam etmiş ve ağaçlandırma faaliyetlerine 2010 yılında da, “Sen Yoksan Kimse Yok” sloganıyla devam etmektedir.
Türkiye'nin farklı bölgelerinde 2021 yaz aylarında meydana gelen orman yangınlarında zarar gören alanların yeşillendirilmesi amacıyla Çevre Kuruluşları Dayanışma Derneği (ÇEKUD) tarafından başlatılan “Kökü Bizde-Yeşil Vatan Hepimizin” kampanyasına, Koreli doğaseverler yoğun şekilde destek verdi. Koreli çevre dostlarının bağışladığı 150 bin fidana, Türkiye'deki bağışçıların fidanları da ilave edilerek Türkiye - Kore Dostluk Ormanı oluşturulması kararı alındı. Geçtiğimiz aylarda Antalya, Nevşehir, Kilis, İstanbul ve Muğla'da fidan dikimleri gerçekleştirilen Türkiye-Kore Dostluk Ormanı'nın altıncısı ve sonuncusu, Osmaniye'nin Kadirli ilçesinde kuruldu. Osmaniye etabının tamamlanmasıyla 150 bini Koreli doğaseverlerin bağışladığı fidanlar olmak üzere toplamda 580 bin fidan Türkiye - Kore Dostluk Ormanı projesi kapsamında toprakla buluştu.
Vancouver

| Vancouver |
| --- | --- |
Şehir
Vancouver

  Bayrak Arma 
VancouverVancouver'ın Kuzey Amerika'daki konumu
Ülke:  Kanada
Eyalet: Britanya Kolumbiyası
Bölge: Lower Mainland
Kuruluş: 6 Nisan 1886 (1886-04-06)
Ad babası: George Vancouver
İdare
 • Belediye Başkanı: Ken Sim
Yüzölçümü
 • Toplam: 114,97 km²
Rakım: 0 m
En yüksek nokta: 152 m (498 ft)
Nüfus (2021)
 • Toplam: 662.248
 • Yoğunluk: 5,749.9/km²
Zaman dilimi: UTC-08.00 (PZD)
 • Yaz (YSU): UTC-07.00 (PYZD)
Alan kodları: 604, 778, 236, 672
Resmî site vancouver.ca
Vancouver (i/vænˈkuːvər/), Kanada'nın batısında bulunan Britanya Kolumbiyası eyaletinde bir liman şehirdir. Batı Kanada'nın en büyük, ülkenin de üçüncü büyük metropolüdür.
Farklı etnik grupların bir arada yaşadığı kozmopolit bir kenttir. Şehir merkezinin nüfusu 2016 sayımlarına göre 631.486, metropolitan alan nüfusu ise 2.463.431'dir. Bu nüfus Vancouver'ı Kanada'nın 3. büyük metropolü yapmaktadır. Vancouver, kilometrekare başına 5.400'den fazla kişi ile Kanada'daki en yüksek nüfus yoğunluğuna sahiptir.
Vancouver, Büyük Vancouver Bölgesi'nin (Greater Vancouver Regional District) şehirlerinden biridir. Belediye başkanı Ken Sim'dir. Vancouver Limanı dünya ölçülerinde önemli büyüklüktedir. Ayrıca Vancouver, Hollywood ve New York'tan sonra Kuzey Amerika'daki üçüncü film üretim merkezidir.
Vancouver, 2010 Kış Olimpiyatları, 2006 Birleşmiş Milletler Dünya Şehircilik Forumu ve 2007 FIFA Dünya 20 Yaş Altı Şampiyonası'na ev sahipliği yapmıştır.
Tarih

Şehir 1870'lerde Granville adlı bir bıçkıcılık merkezi olarak kuruldu. 1886'da kent statüsü kazandı ve İngiliz Kraliyet Deniz Kuvvetleri kaptanlarından George Vancouver'ın adını aldı. 1915'te Panama Kanalı'nın açılmasından sonra kentten Amerika kıtasının doğu kıyılarına ve Avrupa'ya tahıl ve kereste ihraç edilmeye başladı. 1930'lara gelindiğinde, Kanada'nın üçüncü büyük kenti ve Büyük Okyanus kıyısındaki en önemli liman olmuştu.
Spor

Şehri, NHL'de Vancouver Canucks temsil eder.
2010 Kış Olimpiyatları ve 2010 Paralimpik Kış Oyunları'na ev sahipliği yapmıştır.
Demografi

Vancouver, Kanada'daki en etnik ve dilsel çeşitliliğe sahip şehirlerden biridir: sakinlerinin %52'sinin anadili İngilizce değildir, %48,9'unun ana dili İngilizce ne de Fransızcadır ve %50,6'sı görünür şekilde azınlık gruplarına aittir.
Vancouver sürekli olarak yaşanabilirlik ve yaşam kalitesi açısından dünyadaki ilk beş şehirden biri olarak adlandırılıyor, ve Ekonomist İstihbarat Birimi Vancouver'ı dünyanın en iyi ilk on şehri arasında yer alan ilk şehir olarak kabul etti. Şehir 2011 yılında, 2020 yılına kadar dünyanın en yeşil şehri olmayı planladı. Vancouverizm, kentin kentsel planlama tasarım felsefesidir.
Vancouver şehrinin günbatımında çekilen yüksek çözünürlüklü panoraması
Coğrafya

Burrard Yarımadasındaki Vancouver, kuzeyde Burrard Inlet ile güneyde Fraser Nehri arasındadır. Batıdaki Georgia Boğazı, Vancouver Adası tarafından Pasifik Okyanusu'ndan korunur.
Şehrin, hem düz hem de engebeli zemin dahil olmak üzere 11.518 km2 (4.447 sq mi) alanı vardır ve Pasifik Zaman Dilimi (UTC−8) ve Pasifik Deniz Eko Bölgesi'ndedir.
Kardeş şehirler

Odessa, Ukrayna (1994)
Yokohama, Japonya (1965)
Edinburgh, Birleşik Krallık (1978)
Guangzhou, Çin (1985)
Los Angeles, Amerika Birleşik Devletleri (1986)
Seul, Güney Kore (2007)
Metro Vancouver'ın uydu görüntüsü (2018)
Sisam

| Samos Περιφερειακή ενότητα Σάμου |
| --- | --- |
bölgesel birim
Samos (şehir), Samos'un başkenti
 Sisam'ın konumunu gösteren harita
Koordinatlar: 37°45′K 26°50′D﻿ / ﻿37.750°K 26.833°D﻿ / 37.750; 26.833
Bölge: Kuzey Ege
Ülke:  Yunanistan
İl: Sisam
Adanın başkenti: Sisam (şehir)
Yüzölçümü
 • Toplam: 477.4 km²
En yüksek nokta: 1.434 m (4.704 ft)
Nüfus (2021)
 • Toplam: 32.642
Zaman dilimi: UTC+02.00 (DAS)
 • Yaz (YSU): UTC+03.00 (DAYS)
Posta Kodu: 831 xx
Alan kodu: 2273
Resmî site samos.gr
Sisam veya Susam (Yunanca: Σάμος, romanizasyonda: Sámos) Yunanistan'da, Doğu Ege Denizi'nde, Sakız Adası'nın güneyinde, Patmos ve On İki Adaların kuzeyinde, Dilek Yarımadası'nın karşısında ve Batı Türkiye'nin kıyılarından 16 km (9,9 mil)  genişliğinde Dilek Boğazı ile ayrılan bir Yunan adasıdır. Aynı zamanda Kuzey Ege bölgesinin ayrı bölgesel bir birimidir.
Antik çağlarda Sisam, özellikle üzüm bağları ve şarap üretimiyle tanınan, özellikle zengin ve güçlü bir şehir devletiydi. Antik bir mühendislik harikası olan Eupalinian su kemerini de içeren, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Pythagoreion ve Sisam Heraionu Sisam'dadır. Sisam, Pisagor teoremine adını veren Yunan filozof ve matematikçisi Pisagor'un, filozoflar Sisamlı Melissus ve Epikür'ün ve Dünya'nın Güneş etrafında döndüğünü öne süren bilinen ilk kişi sisamlı gök bilimci Aristarkus'un doğduğu yerdir. Sisam şarabı antik çağda iyi bilinirdi ve hala adada üretilir.
Ada, 1835'ten Mart 1913'te Yunanistan'a katılana kadar Osmanlı Süzerenliği hükümranlığında yarı özerk Sisam Emâreti tarafından yönetilmişti.
Bu adanın en büyük yerleşim merkez şehrini, Sisam adasını, Ahikerya (Yunanca: Ικαρία, İkarya) adasını ve bölgedeki birkaç küçük adayı kapsayan nomos idari bölgesidir. Tarihte kurulan on iki İyon kolonisinden biridir.
2001'de Sisam şehrinin (Yunanca: Vathi de denir) nüfusu 12.500, Sisam ada nüfusu 37.000, Sisam nomos (Sisam + Ahikerya) nüfusu 44.000'di.
Aydın ilinin Kuşadası ilçesinde bulunan Dilek Yarımadası'na oldukça yakındır (2 kilometre). Kuşadası'ndan günlük işleyen birkaç seferle deniz yoluyla yaklaşık 90 dakikada ulaşılabilen Sisam adasının görülmeye değer pek çok yeri vardır. Bunlar arasında antik kent, kente su taşıma amaçlı MÖ 6. yüzyıldan kalma tünel, Hera tapınağı, herkesin Türkçe konuştuğu Karaveli köyü, Yenikarlovası balıkçı kasabası sayılabilir. Ayrıca Gümüldür'den rahatlıkla görülebilen ve Tavşan Adası'nın tam karşısındadır.
Sisam, Yunanistan'ın Osmanlı'dan en son aldığı adadır.
Etimoloji

Strabon bu ismi Fenikece| dilinde "yüksek" anlamına gelen sama kelimesinden almıştır.
Coğrafya

Adanın alanı 477.395 km2 (184.323,2 sq mi) olup, uzunluğu 43 km (27 mi) ve genişliği 13 km (8 mi)'dir. Anadolu'dan yaklaşık 1-mil (1,6 km) genişliğinde Mycale boğazı ile ayrılır. Büyük ölçüde dağlık olmasına rağmen, Sisam'ın nispeten geniş ve verimli birkaç ovası vardır.
Adanın büyük kısmı Misket üzümünden şarap yapılan üzüm bağlarıyla kaplıdır. Kuzeydoğuda başkent Vathi dışındaki en önemli ovalar kuzeybatıda Karlovasi, güneydoğuda Pithagorion ve güneybatıda Marathokampos ovalarıdır. Ada 33.814 nüfusuyla, Yunan adaları arasında en kalabalık 9. adadır.
Sisam iklimi tipik olarak Akdeniz'dir; ılık ve yağışlı kışlar, sıcak ve yağmursuz yazlar yaşanır.
Sisam'ın görünümüne iki büyük dağ hakimdir: Ampelos ve Kerkis (anc. Kerketeus). Ampelos masifi (halk dilinde "Karvounis" olarak anılır) ikisinden daha büyüktür ve 1.095 metre (3.593 ft) yükselen ada merkezini kaplar. Kerkis Dağı, alanı daha az olmasına rağmen, ikisinden daha uzundur ve 1,434 metre (4,70 ft) zirvesiyle adanın en yüksek noktasıdır. Dağlar Anadolu ana karasındaki Dilek sıradağlarının devamı niteliğindedir.
Coğrafya > Fauna

Samos'ta, altın çakal, taş sansar, yaban domuzu, flamingo ve fok gibi pek çok tür yaşar.