stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nasırü'd Devle
Hayatı > Cezire üzerindeki kontrolün sağlamlaştırılması

Abdullah, 920/21'den itibaren Bağdat'ta bulunmadığı son yıllarında Musul üzerindeki yetkiyi Hasan'a devretti. Ancak Abdullah'ın ölümünden sonra Muktedir, Hamdânîlerden intikam alma fırsatını değerlendirdi ve Abdullah'ın toprakları hayatta kalan kardeşleri arasında paylaştırılırken Musul'a ilgisiz bir vali atadı. Dayılarının iddialarıyla karşı karşıya kalan Hasan, Dicle'nin sol yakasındaki küçük bir bölümün başına bırakıldı. 930'da, halifenin valisi öldükten sonra, Hasan, Musul'un kontrolünü yeniden ele geçirmeyi başardı, ancak amcaları Nasr ve Sa'id kısa süre sonra onu iktidardan uzaklaştırdı ve Diyar Rabi'nin batı kısımlarına hapsettiler. 934'te Hasan, Musul'u tekrar geri aldı, ancak Bağdat'ta ikamet eden ve halife hükûmeti tarafından desteklenen Sa'id, onu tekrar tahliye etti. Hasan, Sa'id'in cinayetini planladığı yerden Ermenistan'a kaçtı. Ancak o zaman birlikleri Musul'u işgal etti ve onu kalıcı olarak hükümdar olarak kurdu. Son olarak, vezir İbn Mukle ve Tağlib'deki rakipleri Banu Habib komutasındaki halife güçlerini yendikten sonra, 935'in sonlarında halife Râzî onu Musul'un ve tüm Cezire'nin valisi olarak resmen tanımak zorunda kaldı. Bağdat ve Sâmerrâ'nın iki halifelik başkenti için yıllık 70.000 altın dinar haraç ve un tedariki karşılığında.
Hasan, ailesinin Musul çevresindeki çekirdek bölgesinin dışında, yönetimine karşı hatırı sayılır bir direnişin üstesinden gelmek zorundaydı. Diyar Bekir'de Silvan valisi Ali ibn Ja'far, Hasan'a isyan etti ve Diyar Mudar'da Suruç çevresindeki bölgenin Kaysi aşiretleri de ayaklandı. Hasan onlara boyun eğdirdi ve büyük ölçüde ödül olarak iki vilayet valiliği verilen kardeşi Ali'nin çabaları sayesinde 936'nın sonunda tüm Cezire'nin kontrolünü ele geçirdi. Bu arada, Al-Ala ibn al-Mu'ammar'ın önderliğindeki yaklaşık 10.000 kişilik mağlup Banu Habib, topraklarını terk etti ve Bizans İmparatorluğu tarafından kontrol edilen topraklara kaçtı. Bu benzeri görülmemiş hareket, kabilenin önemli bir kısmının hala Hristiyanlığı uygulamasıyla veya güneyden gelen kabilelerin otlak alanlarına yaptığı baskıyla açıklanabilir, ancak hareketin birincil amacı Hamdani otoritesinden ve vergilendirmesinden kaçmaktı. Hasan, 934 ve 938'de kontrolünü Sâcoğu yönetimindeki Adharbayjan'a da genişletmeye çalıştı, ancak çabaları başarısız oldu.
Hayatı > İç politikalar

Nasırü'd Devle, çağdaşları tarafından baskıcı maliye politikaları ve bunların halk arasında neden olduğu acılar nedeniyle ağır bir şekilde eleştirildi. Nasırü'd Devle'nin topraklarını ziyaret eden gezgin İbn Havkal, Cezire'nin en verimli bölgelerindeki özel arazilere dayanıksız yasal bahanelerle, eyaletinin en büyük toprak sahibi olana kadar el koyduğunu uzun uzun anlatır. Bu, Bağdat'ın büyüyen nüfusunu beslemeye yönelik monokültür tahıl uygulamasıyla bağlantılıydı ve ağır vergilerle birleşti, öyle ki Seyfü'd Devle ve Nasırü'd Devle'nin Müslüman dünyasının en zengin prensleri haline geldiği söyleniyor.  Bununla birlikte, Hamdani idari mekanizması oldukça ilkel görünüyor ve Büveyhîlere ödenen haraç - ödendiğinde iki ila dört milyon dirhem arasında bir yerde olduğu tahmin ediliyor - hazineye ağır bir yüktü.
Hamdani hanedanının soy ağacı
Hamdânîlerin anavatanı ve ana güç üssü olan Cezire'nin (Yukarı Mezopotamya ) Haritası
Nasırü'd Devle'nın Cezire bölgelerini kırmızıyla gösteren, 9. ve 10. yüzyıllarda Abbasi Halifeliğinin parçalanma haritası
9. – 10. yüzyıllarda Irak Haritası
Birinci Libya İç Savaşı

2011 Libya İç Savaşı, bir Kuzey Afrika ülkesi olan Libya'da hükûmet ve Muammer Kaddafi karşıtı gösterilerle başlamış ve daha sonrasında gerçek anlamıyla bir iç savaşa dönüşmüş ayaklanmalar bütünüdür. Protestolar 7 Şubat 2011 tarihinde başlamış, iç savaş Sirte'nin düşmesi ve Muammer Kaddafi'nin öldürülmesiyle 20 Ekim 2011 tarihinde sona ermiştir. Medyaya göre olaylar halkın 2010-2011 yılı boyunca Arap dünyasını saran protestoların bir ayağı olan 2011 Mısır Devrimi'nden esinlenmesi sonucu başlamıştır.
18 Şubat 2011 tarihinde göstericiler Libyanın ikinci büyük şehri Bingazi'nin kontrolünü bazı polis ve askerlerin de desteğiyle ele geçirmişlerdir. Bunun üzerine hükûmet Bingazi'de yaşayan ve rejimin destekçisi seçilmiş askerî birlikleri yollamıştır. Ülke, Ulusal Geçici Konsey (UGK) ve Libya Sosyalist Halk Cemahiriyesi olarak ikiye ayrılmıştır. 20-28 Ağustos tarihlerinde Trablus Muharebesi sonucu başkent Trablus UGK kontrolüne geçmiş, UGK yüzden fazla ülke tarafından tanınmıştır. 20 Ekim 2011 günü Muammer Kaddafi'nin memleketi Sirte'nin düşmesiyle Muammer Kaddafi öldürülmüş, iç savaş kesin UGK zaferiyle sona ermiştir.
Arka plan

Muammer Kaddafi 1969 yılında yaptığı darbe sonrasından bu yana Libya'yı yönetmekteydi. Fidel Castro'nun 2008 ve 2009 yılında ölen Ömer Bongo'dan sonra dünyada bir kraliyet ailesi dışında en uzun süreli devlet yöneticisi unvanını kazanmıştı.
Petrol halkın gelirinin %58'lik kısmını oluşturmaktaydı. Hükûmet ve diğer sektörlerin vergi ihtiyacı düşük olduğu için orta sınıf gelişememektedir. İç savaş, Libya halkının Muammer el-Kaddafi'nin koltuğunu terk etmek istemesi ile başlamış ve Muammer el-Kaddafi koltuğu bırakmayınca gelişmiştir ve sonucunda 2011 Libya ayaklanması olmuştur. 2011 Libya bombardımanı ile dolaylı bir süreç ve olay olmuştur.
Savaşın gelişmesi ve ABD'nin müdahalesi

Şafak Yolculuğu Operasyonu, Birleşik Devletler'in Libya'ya müdahale için kullandığı kod addır. Birleşik Krallık'ın Ellamy Operasyonu, Kanada'nın MOBILE Operasyonu ve Fransa'nın Harmattan Operasyonu ile ortak hareket eder. Muammer Kaddafi'nin halk ayaklanmasını bastırmak adına muhalif güçlere karşı kullandığı kuvveti durdurmak amacıyla düzenlenmiştir. 19 Mart 2011 tarihinde Paris'te düzenlenen konferans sonucu düzenlenmesi kararı alınmıştır. Operasyon diğer koalisyon güçleri ile aynı gün başlamış ve ilk aşamada Tomahawk füzeleri kullanılmıştır.
Savaşın gelişmesi ve ABD'nin müdahalesi > Komuta

Operasyon, General Carter Ham komutasındaki ABD Afrika Komutanlığı tarafından yürütülürken, operasyonun taktik komutanlığı ise Amiral Sam Locklear tarafından USS Mount Whitney'den yürütülmektedir.
Savaşın gelişmesi ve ABD'nin müdahalesi > Konuşlandırılmış kuvvetler

ABD Deniz Kuvvetleri
USS Mount Whitney, komuta gemisi
USS Kearsarge, Wasp sınıfı amfibi hücum gemisi.
USS Ponce, Austin sınıfı amfibi taşıma rıhtımı.
USS Barry, Arleigh Burke sınıfı güdümlü füze destroyeri.
USS Stout, başka bir Arleigh Burke sınıfı güdümlü füze destroyeri.
USS Providence, Los Angeles sınıfı nükleer saldırı denizaltısı.
USS Scranton, ikinci bir Los Angeles sınıfı nükleer saldırı denizaltısı.
USS Florida, Ohio sınıfı seyir füzesi denizaltısı.
EA-18G, NAS Sigonella dışında faaliyet gösteren elektronik harp uçağı.
ABD Hava Kuvvetleri
3 x B-2 hayalet bombardıman uçağı.
4 x F-15E, RAF Lakenheath dışında faaliyet gösteren çok amaçlı savaş uçağı.
8 x F-16C, çok amaçlı savaş uçağı.
ABD Deniz Piyade Kolordusu
26. Denizaşırı Sefer Birimi
4x AV-8B Harrier II, USS Kearsarge'den havalanmak üzere.
Operasyon özeti > 1. gün: 19 Mart 2011

Koalisyon güçleri hava saldırıları ile Kaddafi yönetimindeki askeri hedeflere yönelik füze bombardımanı başlattı. Pentagon, "ABD'nin operasyonda öncü konumda" olduğunu belirtti ve 112 Tomahawk'ın Kaddafi güçlerine karşı kullanıldığını ve özellikle başkent Trablus çevresindeki 20 hava savunma sisteminin vurulduğu bildirdi. Ayrıca Pentagon raporlarında Birleşmiş Milletler tarafından uçuşa yasak bölge ilan edilen Libya topraklarında Amerikan savaş uçaklarının yalnızca Kaddafi güçlerini hedef alacağı geçmiştir.
Libya resmi haber ajansı ise Kaddafi'nin başkentteki ikametgâhında insan kalkanı oluşturulduğunu açıklarken, saldırılarda sivil hedeflerin vurulduğunu bildirdi.
Operasyon özeti > 2. gün: 20 Mart 2011

00:17: Venezuela Devlet Başkanı Hugo Chavez operasyona tepki gösteren ilk devlet başkanı oldu ve Libya'ya askerî müdahaleyi eleştirdi.
01.05: ABD, Libya hava savunma sistemlerine büyük ölçüde zarar verildiğini bildirdi.
02.02: ABD, yirmiden fazla hedef vurulduğunu açıkladı.
03.11: Libya devlet televizyonu saldırılarda 48 kişinin öldüğünü 150 kişinin de yaralandığını açıkladı.
13.24: Libya'ya yönelik hava operasyonları sırasında 3 ABD bombardıman uçağının, Libya'nın önemli bir hava üssünü de bombaladığı bildirildi. Ayrıca ABD Genelkurmay Başkanı şu ana dek sivil kayıp rapor edilmediğini açıkladı.
13.39: ABD Ordusu savaş uçaklarının Libya'da hava operasyonuna başladığını bildirdi.
14.30: Libya devlet televizyonu saldırılarda ölenlerin sayısının 64'e yükseldiğini açıkladı.
2011 Libya bombardımanı

2011 Libya bombardımanı, 19 Mart 2011 tarihi, UTC saati ile 16.45'te Libya'daki karışıklığı düzeltme amaçlı operasyonudur. 19 Mart günü, operasyon öncesinde UTC ile saat 13.30'da Paris'te yapılan toplantıya Fransa cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, BM genel sekreteri Ban Ki-moon, ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, İngiltere Başbakanı David Cameron, Almanya Başbakanı Angela Merkel ve bazı temsilciler katıldı. Toplantı sonrasında da hava ve füze taarruzu başlamıştır. Saldırının ardından çeşitli tepkiler gelmiştir, Rus Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Aleksandr Lukaşeviç, "Bir dizi ülkenin hava kuvvetleri, 19 Mart'ta Libya'ya karşı askeri  eylemlere başladı. Moskova, bu askeri eylemi üzüntüyle karşılamaktadır" dedi.
Operasyon öncesi

18 Mart tarihinde kamuoyunda, koalisyon devletlerinin Libya'ya müdahale edeceği söylenmeye başlamıştı. Libya Başbakanı Muammer Kaddafi, Barack Obama'ya operasyon öncesinde mektup yazmıştır, mektupta Obama'ya sitem etmiş ve isyancılara karşı tutumunu savunmuştur:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Oğlumuz Sayın Barack Hüseyin Obama’ya. Sana daha önce de söyledim. Allah korusun Libya ile ABD savaşa girse bile sen bizim oğlumuz olarak kalacaksın. Bizim gözümüzdeki resmin değişmeyecek. Senden aynı imajı korumanı istiyorum. Eli silahlı El Kaide militanları senin ülkendeki şehirleri kontrol etseydi sen ne yapardın? Söyle ben de aynı yolu izleyeyim | „ |
—Muammer Kaddafi
Paris zirvesi devam ederken Kaddafi, müdahale etmeyi görüşen devletleri uyaran bir mesaj yayınlamıştır. Mesajında "Libyalılar ülkeleri için ölmeye hazır" ve "Libya’ya müdahaleden pişman olursunuz. Libya sizin değil, Libyalılarındır" dedi
Operasyon öncesi > Süreç

Operasyon öncesi ve operasyon aşaması kronolojide UTC saatleri ile belirtilmiştir.
20:48 — Libya hükûmeti tüm askerlere ateşkes emri verdiklerini açıkladı.
Operasyon öncesi > Libya kuvvetleri

Koalisyon temsilcileri, saldırılarda Libya askerî güçlerinin hedef olduğunu belirtmişti. Libya'nın ise resmi rakamlarla askerî güçleri şöyle;Kara Kuvvetleri: 50.000 asker (25.000 zorunlu), 800 kadar ana muharebe tankı (birçoğu hizmet dışı), 1000 adet zırhlı muharebe aracı, 945 adet zırhlı personel taşıyıcı, 2.421 adet ağır silah, 400 adet karadan havaya füze.
Olayların zaman çizelgesi > Ocak 2011

Libyadaki Darnah, Bingazi, Beni Velid ve diğer şehirlerde 13-16 Ocak tarihlerinde ortaya çıkan gecikme, politik bozulma ve protestolarda kargaşa oldu ve hükûmetin inşa ettiği evler işgal edildi. Hükûmet, 27 Ocak tarihine kadar gelişme sağlamak ve ev tedarik etmek için 24 milyarlık yatırım fonuyla ev sorununa çözüm getirdi.
Ocak ayının sonunda, yazar, politik yorumcu ve muhasebeci olan Cemal El Hacı, Tunus ve Mısırdaki isyanlardan esinlenerek Libya'da özgürlük gösterileri yapılması için internetten çağrıda bulundu. El Hacı 1 Şubat'ta sivil polisler tarafından tutuklandı ve 3 Şubat'ta arabasıyla bir kişiyi yaralamak suçundan hakkında dava açıldı. Uluslararası Af Örgütü, El Hacının önceden şiddet içermeyen politik görüşlerinden dolayı tutuklandığı için şimdiki tutuklanmasının asıl sebebinin de gösteriler için yapmış olduğu çağrı olduğunu iddia etti.
Olayların zaman çizelgesi > 15 Şubat:  İlk Kıvılcım

15 Şubat tarihinde öğleden sonra yaklaşık 200 kişi Bingazi polis karakolunda tutuklanan insan hakları savunucusu Fethi Terbel lehinde protestolara başladı.
Akşam saatlerine doğru protestocuların sayısı 500 ila 600 arasında bir sayıya yükseldi. Protestocular polisin sert tepkisiyle dağıtılmak istendi.
El-Beyda ve Az Zintan şehirlerinde yüzlerce protestocu rejim aleyhinde sloganlar atmaya ve polis güçleri ile güvenlik güçleri binalarına ateş açmaya başladı.
Olayların zaman çizelgesi > 16 Şubat

Bingazi: Yüzlerce protestocu şehir meydanında buluştu.Güvenlik güçleri topluluğu tazyikli su sıkarak dağıtmak
istedi.
El Baydam: Şehirde 4 protestocu öldürüldü. Güvenlik güçlerine ait binalar ve araçlar ateşe verildi.
El-Beyda: Protestocular polisle çatıştı. 6 kişi öldü, 3 kişi yaralandı.
Trablus: Kaddafi yandaşları ve karşıtları karşılıklı gösteriler düzenledi.
Olayların zaman çizelgesi > 17 Şubat: "Hiddet Günü"

Kaddafi rejimi karşıtı protestoların en şiddetli geçtiği gün oldu. Libya muhalefeti Kaddafi karşıtı herkesi sokağa çıkmaya çağırdı. Protestolar gün boyu sürdü ve Bingazi şehrinin kontrolü hapisten kaçan 30 kişinin önderliğinde Kaddafi karşıtlarına geçti. Keskin nişancılardan ve helikopterlerden insanların üzerine ateş açıldı.
Bingazi şehrinde Al Jazeera 6 sivilin polisler tarafından öldürüldüğünü kaydetti;BBC'ye göre ise ölenlerin sayısı 15den fazlaydı.
El Bayda'da resmi kaynaklara göre 4, Libya İnsan Hakları Örgütüne göre ise en az 13 kişi öldürüldü.
Zentan şehrinde hükûmete ait binalar ve polis araçları tahrip edildi.
Olayların zaman çizelgesi > 18 Şubat

BBC'ye göre Trablusta büyük gruplar olmamak üzere protestolar 5 büyük Libya şehrine yayıldı.
Bingazi: Binlerce hükûmet karşıtı gösterici meydanda toplandı. Bingazi Hastanesinde çalışan bir doktor yol boyunca başından vurulmuş 15 kişiye yakın ceset gördüğünü söyledi.
Polis ve asker güçleri şehir protestocuların eline geçince şehri tek etmek zorunda kaldılar. Bazı askerî personelin de protestoculara katıldığı gözlendi. 2 polisin de halk tarafından linç edildiği Kaddafi yanlısı Oea adlı gazete tarafından yazıldı.
Hükûmet internet erişimini bir süreliğine kesti, fakat daha sonra bu yasak kaldırıldı.
Libya gazetesi Quryna'ya göre politik suçlar hariç 1.000 kişi hapishaneden kaçtı.
Olayların zaman çizelgesi > 19 Şubat

Protestolar üçüncü gününde de yayılarak devam etti.
Karşıt gruplar,uluslararası toplum baskı yapmadığı takdirde hükûmetin katliam yapacağı uyarısında bulundu. 
Libya'daki görgü tanıkları helikopter lerin hükûmet karşıtı protestoculara havadan ateş açtığını rapor etti. Askerler El Bayda şehrinden çekildiler. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Libya gazetesi Quryna,49 kişinin öldürüldüğü ve bazı protestoların buna rağmen devam ettiği 18 Şubat'ta Bengazi ve diğer doğu şehirlerinde binlerce göstericinin sokaklara döküldüğünü söylediler. Ağır silahlar, helikopter silahları ve uçaksavar füze rampaları insanları öldürmek için kullanıldı. Ayrıca Misurata 'da da protestoların olduğu rapor edildi.
Agence France-Presse tarafından yerel kaynaklarca düzenlenen bir ölüm bilanço raporuna göre 15 Şubat'ta patlak veren gösterilerde en az 41 kişi öldü.Bu rapor, 18 Şubat'ta el-Beyda'da, gazetelerin söylediğine göre asılan 2 polisi içermiyordu. New York kaynaklı İnsan Hakları İzleme Örgütü, hastane çalışanları ve görgü tanıklarından alıntılayarak, güvenlik güçlerinin 80'den fazla Kaddafi-rejimi-karşıtı protestocunun karışıklık bölgesi olan güney Libya'da öldürüldüğünü söyledi. Daha sonra karşıt gruplar ölü sayısını 120'nin üstünde olarak bildirdi. New York kaynaklı İnsan Hakları İzleme Örgütü 19 Şubat'ta ölü sayısını "yaklaşık" 104 olarak açıklarken, Bingazi sakinleri El Cezire ye en az 200 kişinin öldüğünü söyledi.
Birleşik Krallık'ın eski Dışişleri Sekreteri ve İstihbarat ve Güvenlik Konseyi başkanı Sir Malcolm Rifkind, BBC Radyo 4'ün Bugün Programı 'na Orta Doğu 'daki protestoların 1989 Doğu Avrupa'sındaki komünizm karşıtı ve demokrasi yanlısı olaylara benzediğini söyledi. İngiliz Dışişleri Sekreteri William Hague Libya, Bahreyn ve Yemen 'deki protestoculara karşı kullanılan "kabul edilemez şiddetten" ötürü son derece "kaygılı" olduğunu söyledi.
Olayların zaman çizelgesi > 20 Şubat

Trablus'ta küçük protestoların başgösterdiğini rapor eden sakinlerle birlikte protestolar git gide arttı, ki bu da ülkenin güney kesiminden başlayıp Kaddafi'nin güç merkezine doğru ilerleyen ve büyüyen bir karışıklık anlamına geliyordu. Hastaneler kaynaklarının tükendiğini doğruladı ve doktorlar Bingazi'deki ölüm bilançosunun 200-300 arasında olduğunu tahmin ediyor. Bengazi'deki insanlar polisi başarılı bir şekilde yönlendirip bazı anahtar askeri bölgeleri yakaladıktan sonra, yerel askeri ekipler de resmi olarak protestoculara katıldılar. Bu zamana kadar Bingazi'deki protestocular on binlere,hatta belki de yüz binlere ulaşmıştı. Daha sonra bazı askerî birliklerin protestocuları korurken zarar gördükleri de rapor edildi. Tüm Libya'dan birkaç ileri gelen Müslüman din adamı ve kabile lideri rejimin yaptığı bu katliama son verilmesi ve hükûmetin çekilmesi çağrısında bulundu. Protestocuların polis tarafından çabucak kuşatıldığı Trablus'ta geceye dek spontan ve büyük gösteriler oldu. Bir kabile lideri petrol ihracatını kesme tehdidinde bulundu.
Saif El İslam devlet televizyonuna çıktı ve "yabancı acentalara" "yakma ve sabotaj eylemleri"ni ve özellikle İsrail ile Mısır,Tunus,Bahreyn ve Yemen'deki diğer Arap liderlerini karışıklıkları göz ardı etmelerinden dolayı suçladı. Karışıklıkların "bir iç savaşa neden olabileceğini" söyledi ve 1937'deki  Libya İç Savaşı 'na işaret etti.Ayrıca Libya'nın çevre şehirlerinden farklı olduğunu söyledi. İki bakan da istifa etti. Arap Birliği'nin Libyalı temsilcisi, nedenini "protestoculara karşı baskı" olarak belirtti ve istifa etti. Ayrıca Kaddafi'nin Brezilya ya da Venezuela'ya giderek Saif El İslam'ı görevde bıraktığına dair doğrulanmamış haberler de vardı. Amerika Dışişleri Bakanlığı, Amerikan Elçiliği üzerinden kendi vatandaşları için ülkede devam eden karışıklıklar hakkında bir seyahat uyarısı yayınladı.
Olayların zaman çizelgesi > 21 Şubat

• Seyfülislam Muammer El-Kaddafi yaşananları tartışmak için bir "genel meclis" toplanmasını istedi.
• LTT Wimax internet, Al Madar cep telefonu servisi ve mesajlaşma servisleri Trablus bölgesinde saat 03.00'ten itibaren düzeltildi.[kaynak belirtilmeli]
• Bingazi'de göstericiler sokakların kontrolünü ele geçirdi, güvenlik güçlerinin ana karargâhındaki silahlara ve yerel radyo istasyonuna el koydu; Özgür Libya'nın Sesi adıyla kendi yayınlarını başlattılar. Göstericiler, ana mahkeme binasının üstündeki Libya bayrağını da indirerek, eski Libya krallığının bayrağı ile değiştirdiler.
• Haberler Trablus'ta, Genel Halk Meclisinin buluşma yeri olan Halk Konağı'nın ateşe verildiğini belirtti. Trablus'ta devlet televizyonu binasının göstericilerce dağıtıldığını ve en az bir polis karakolunun yakıldığını söyleyen haberler de vardı. Libya Donanması'na ait savaş gemilerinin yerleşim yerlerini bombalamaya başladığı ve bilinmeyen sayıda can kayıplarına neden olduğu söylendi. Bankalar ve diğer hükûmet binaları gün boyu yağmalandı. Göstericiler güvenlik güçleriyle çatıştı ve bütün şehirde ağır silah sesleri duyuldu. En az 61 kişi öldürüldü.
• Kaddafi'nin, Trablus'taki Genel Halk Meclisi ve devlet televizyonu binalarının göstericilerce istila edilmesinden ve yakılmasından sonra şehirden kaçtığını iddia eden haberler vardı. Söylentilere göre Kaddafi ya Sabha kasabasına ya da Venezuela'ya kaçmıştı. Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı William Hague de Kaddafi'nin Libya'yı terk ettiğini ve Venezuela'ya doğru yola çıktığı bilgisini aldıklarını söyledi. Venezuela hükûmeti yetkilileri ise Kaddafi'nin Libya'yı terk ettiğini ve Caracas'a doğru yol alan bir uçakta olduğunu yalanladı. Sonraları, Hague'in iddiasını dillendirdiği sırada Kaddafi'nin oğullarından birinin Isla Margarita, Venezuela'ya gittiği bildirildi.
• BBC News Libya Ordusu'nun "gücünü elinde tutmak için direnen Kaddafi'ye bağlı kuvvetlerle çarpıştığını" bildirdi. Bir grup subay da meslektaşlarına "halka katılma" ve Kaddafi'yi makamından uzaklaştırma çağrısı yaptı. Libya'daki İslami liderler ve alimler de Müslümanları Kaddafi'ye karşı ayaklanmaya çağırdı. Libya'nın Endonezya, Bangladeş, Avrupa Birliği ve Hindistan büyükelçileri Kaddafi rejiminin yaptıklarından dolayı görevlerini bıraktıklarını açıkladılar.
• İnternet hacktivistleri Anonymous, NATO'ya Libya'yı rahat bırakmasını tavsiye eden bir bildiri yayımladı.
Olayların zaman çizelgesi > 22 Şubat

• Kaddafi, Libya Devlet Televizyonu'nda Trablus'ta Yeşil Meydan'da gençlere konuştuğunu söylediği bir görüntü verdi, şunu da söyledi:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Trablus'tayım. Başıboş köpeklere ait haber kanallarına inanmayın. | „ |

21-22 Şubat'ı bağlayan gece boyu silah seslerinin duyulduğu söylendi. Hükûmete bağlı askerlerin, saf değiştiren askerleri protestolardan uzak tutmak için bombardımana devam ettiği; savaş uçaklarının, askerlerin protestoculara katılmalarını engellemek için mühimmat depolarını hedef aldığı bildirildi.
Olayların zaman çizelgesi > 30 Nisan

Libya lideri Muammer Kaddafi'nin, yaptığı ateşkes çağrısına hem NATO hem de Libyalı isyancılar olumsuz yanıt verdi. NATO Kaddafi'ye bağlı güçlerin, Libya liderinin televizyondan yaptığı ateşkes teklifinden sadece saatler öncesinde, kuşatma altındaki Misrata limanına ayrım gözetmeksizin topçu ateşi açtığını ve çok sayıda kişiyi öldürdüğünü belirtti.
Olayların zaman çizelgesi > 1 Mayıs

NATO'nun düzenlediği hava saldırısında Libya lideri Muammer Kaddafi'nin en küçük oğlu Seyfül Arab Kaddafi ile 3 torunu öldü.
Libya hükûmet sözcüsü Musa İbrahim açıklamasında, Seyfül Arab'ın 29 yaşında olduğunu ve henüz Almanya'da öğrenimini sürdürdüğünü belirterek, saldırıda ayrıca Kaddafi ailesi ve yakınlarından bazılarının yaralandığını kaydetti.
Musa İbrahim, saldırı sırasında Muammer Kaddafi'nin eşiyle birlikte evde olduğunu, ancak her ikisinin de saldırıdan yara almadan kurtulduğunu söyledi.
Bir NATO yetkilisi, başka bir ateşkes teklifini dikkate almadan önce Kaddafi güçlerinin sivillere yönelik saldırılarına son vermesini istedi.
Olayların zaman çizelgesi > 20 Ekim: Kaddafi'nin öldürülmesi

Muammer Kaddafi 20 Ekim 2011 tarihinde, memleketi Sirte'de, Libya Ulusal Geçici Konseyi askerleri tarafından yakalandı ve linç edilerek öldürüldü. Sol kulak ile göz aralığının ortasında ve sağ alt karın boşluğundaki kurşun izleri bulunuyor. Muhaliflerin çekmiş olduğu videolarda Kaddafi'nin darp edildiği ortadadır. Linç edilerek öldürülmesi bazı çevrelerde tepkiye sebep olmuştur.
Kaddafinin cesedi "Afrika pazarı" adı verilen bir pazardaki soğuk hava deposunda tutuldu ve isteyen insanlar Kaddafi'nin cesedi ile fotoğraf ve video çektirdiler. Kaddafi 25 Ekim 2011 tarihinde çölde bilinmeyen bir yerde gömülmüştür.
Gözaltılar ve diğer baskılar

Kaddafi 13 Şubat tarihinde halkı Facebook kullanılmaması için uyardı. İnternet aktivistleri ve blog sahipleri tutuklandı. El Cezire kanalına demeç veren yazar İdris El Mesmar 15 Şubat tarihinde tutuklandı. 4 Mayıs tarihinde Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin başsavcısı, üç Libyalı yetkiliyi, birkaç hafta içinde insanlığa karşı suç işlemekle itham etmeyi planladığını açıkladı.
Kayıplar

New York kaynaklı İnsan Hakları İzleme Örgütü 19 Şubat'ta ülke genelinde bir ölüm bilançosu anketi yaptığında Bingazi sakinleri El Cezire 'ye en az 200 kişinin öldüğünü söyledi. 
Diğer kaynaklar sadece Bingazi 'deki ölü sayısını 220 olarak verdi. İnsan Hakları İzleme Örgütü 20 Şubat'ta Libya'nın Bingazi şehrinde ölenlerin sayısının 100'ü geçtiğini söyledi.
Okunacaklar

Pargeter, Alison (2006). "Libya: Reforming the impossible?". Review of African Political Economy. 33 (108). ss. 219-235. doi:10.1080/03056240600842685.
Göstericiler tarafından kullanılan Libya Krallığına ait bayrak
Muammer Kaddafi, Yeşil Meydan'da yaptığını söylediği konuşmada başkent Trablus'ta olduğunu söylüyor.