Balat, Fatih

| Balat |
| --- | --- |
Mahalle
Mahalledeki tarihi evler
Mahallenin haritadaki yeri
Koordinatlar: 41°01′55″N 28°56′54″E﻿ / ﻿41.0320032°K 28.9482931°D﻿ / 41.0320032; 28.9482931
Ülke:  Türkiye
İl: İstanbul
İlçe: Fatih
Bulunduğu yer: Avrupa Yakası 
Coğrafi bölge: Marmara Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam: 0.41 km²
Nüfus (2023): 11.180
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 212 
İl plaka kodu: 34 
Posta kodu: 34087 
İstatistiki bölge: İstanbul alt bölgesi (TR10) 
Seçim çevresi: İstanbul 2. seçim çevresi 
Balat, İstanbul'un Avrupa Yakası'da Fatih ilçesinde, Haliç kıyısında, Ayvansaray ile Fener semtleri arasında yer alan bir semttir. 2008 yılında yapılan bir düzenleme ile Katip Musluhiddin, Tevkii Cafer, Hızır Çavuş, Tahta Minare, Hatip Musluhittin Mahalleleri'nin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.
Balat adı, Rumca saray anlamına gelen palation kelimesinden gelmektedir; surlardaki Blaherna Sarayı'na yakınlığından ötürü semte bu isim verilmiştir.
İstanbul tarihinde Balat'ın özel önemi, İspanya'dan gelen Yahudilerin buraya yerleştirilmesi ve yakın zamanlara kadar bu semtin İstanbul'daki başlıca Yahudi mahallesi olarak varlığını sürdürmesidir. Ayrıca Yahudilerin Balat çevresine yerleşmeleri Gürcistan Yahudilerini de bu bölgeye çekmiştir. İspanya'da Engizisyon'dan kaçan Sefarad Yahudileri, II. Bayezid'in davetiyle İstanbul'a gelmişlerdi. 15. yüzyıldan itibaren İstanbul'un Musevî cemaati Balat'ta ve Haliç'in karşısında Hasköy'de oturmuştur. İki yaka, 1852 ve 1962 yılları arasında Yahudi Köprüsü ile birbirine bağlanmıştır. Semtte tarihî evlerden günümüze kalan örnekler mahallenin içlerine doğru çoğalır. Bunlar genellikle üç katlı, dar ön yüzlü, ikinci ve üçüncü katlarında cumbaları olan binalardır. Semt, tarihî yapıları, dar sokakları ve renkli evleri ile dikkat çekmektedir. Balat, aynı zamanda fotoğrafçılar için popüler bir mekan olup, "açık hava fotoğraf atölyesi" olarak da kullanılmaktadır. Sokaklarında yalnız ya da grup halinde fotoğraf çeken çok sayıda kişi rastlanabilir. Balat, bohem, varoş, entelektüel, Asya ve Avrupa kültürlerinin harmanlandığı, tarihi ve kültürel dokusuyla zengin bir semttir.
Eski Balat kapısından içeri girildiğinde sağ tarafta Yanbol Sinagogu, az ilerisinde de Makedonya'nın Ohri kasabasından gelen Yahudilerin yaptırdığı Ahrida Sinagogu bulunur. Balat'ın en eski sinagogunun burada olduğu sanılmaktadır. Ancak bugünkü yapı 19. yüzyıl ortalarından kalmıştır.
Her ne kadar Balat'ın Musevi kimliği baskın olsa da, mahalle her zaman çok kültürlü bir yer olma özelliğini korumuştur. Balat'ta Ermeniler, Rumlar ve Türkler gibi farklı dini grupların birlikte yaşadığı 1815 tarihli Bostancıbaşı Sicilleri gibi kayıtlardan anlaşılmaktadır. Bu çok kültürlü yapı, Balat'ın toplumsal ve kentsel gelişimine katkı sağlamıştır.
Balat Yahudileri 6-7 Eylül Olayları'ndan sonra İstanbul'u terk ettiler. Kalanlar da şehrin başka semtlerine taşındıklarından Balat'ta çok az sayıda Yahudi kalmıştır. Semtte ayrıca Aya Triada Rum Ortodoks Kilisesi bulunur. Semtteki başlıca cami Mimar Sinan'ın eseri olan Kethüda Camii'dir. Caminin az ilerisinde ise aslen bir Rum Ortodoks kilisesi olan ama 1629'da Ermeni-Gregoryen cemaatine devredilen Surp Hıreşdegabed Kilisesi bulunur. Ayrıca İstanbul Büyükşehir Belediyesi Spor Kulübü'nün altyapısı burada bulunmaktadır.