Berlin Muharebesi
Berlin Muharebesi > Banliyöler

Savaşın belirleyici evreleri, kent dışında yaşanmıştı. Dolayısıyla, kent içinde hâlen direnme gücü varken bile, kentin sonunun ne olacağı belli olmuştu. Hitler, 23 Nisan'da topçu generali Helmuth Weidling'i, Berlin Savunma Sahası Komutanı olarak atamıştır. Bu tarihten sadece bir gün önce Hitler, aynı Weidling'in kurşuna dizilmesini emretmişti. Bu durum, 56. Panzer Kolordusu Komutanı olarak General Wedling'in bir geri çekilme emri vermesi konusundaki yanlış anlaşılmadan kaynaklanmıştı. General Weidling, 56. Panzer Kolordusu Komutanlığı'na 20 Nisan'da atanmıştı. Bu yanlış anlama ortadan kalkınca Weidling, General Ernst Kaether yerine atanmıştır. General Kaether, sadece bir ay bu görevde kalan General Helmuth Reymann yerine Berlin Komutanı olarak atanmıştı. O da görevde bir gün kaldı, yerine General Weidling geldi.
Mareşal Jukov'un kuvvetlerinden General Çuykov'un 8. Muhafız Ordusu'na bağlı bazı piyade unsurları 23 Nisan'da Spree Nehri ve Dahme nehirlerini Köpenick'in güneyinde geçtiler ve Britz ve Neukölln yönünde ilerlediler. Bu birlikleri, General Mihail Katukov'un 1. Muhafız Tank Ordusu'na bağlı bir kısım tank da desteklemektedir. Gece yarısını biraz geçe General Nikolay Berzarin'in 5. Vurucu Ordusu'nun bir kolordusu Spree Nehri'ni geçerek Treptow Park'a ilerledi. Hâlen General Weidling'in komutası altında olan 56. Panzer Kolordusu, 24 Nisan günü şafakta bir karşı taarruza girişti. Fakat gün ortasına kadar ileri harekâtını sürdürebilen 5. Vurucu Ordu karşısında ciddi biçimde hırpalandı. Bu arada kente ilk geniş çaplı Sovyet girmesi başladı. Sovyet topçusu, saat 06:20'de 3 top ve ağır havan ile bir bombardımana başladı. Alman savunmasının her kilometresine 650 namlu düşmektedir. General Mihail Katukov'un 1. Muhafız Tank Ordusu, saat 07:00'de harekete geçti. İlk taburlar ve onları izleyen tanklar Teltow Kanalı'ndan bir taarruz başlattılar. Kanal üzerindeki duba köprülerin kurulması saat 12:00'yi az geçe tamamlandı. Öğleden sonrasında Treptow Park, Kızıl Ordu birliklerinin elindeydi ve bu birlikler S-Bahn demiryolu hattına ulaştılar.
Kentin güneydoğusunda çatışmalar şiddetle sürerken 11. SS Panzergrenadier Tümeni "Nordland", SS generali Gustav Krukenberg komutasındaki 320 - 330 kişilik Fransız gönüllü ve Charlemagne Tümeni ile takviye edildi. Neustrelitz yakınlarındaki eğitim bölgelerinden hareket eden bu birlikler, batıdaki banliyöler üzerinden savunulmayan, boş barikatların olduğu kesimlerden geçerek Berlin merkezine ilerlediler. O gün için Berlin savunmasını takviye etmek yönünde emir almış olan birliklerden yalnızca Charlemagne Tümeni unsurları kent merkezine ulaştı.
General Vasiliy Çuykov'un 8. Muhafız Ordusu ve 1. Muhafız Tank Ordusu, 26 Nisan'da kentin güney banliyölerinde muharebe ederek ilerlediler. Templhof Havaalanı'na taarruz ederken de, S-Bahn savunma çemberine girdiklerinde Müncheberg Tümeni'nin kararlı direnişiyle karşılaştılar. General Krukenberg, Alman Kara Kuvvetleri (OKH) Kurmay Başkanı General Hans Krebs'e, Norland Tümeni'nin 24 saat içinde Z savunma bölgesine (Zentrum) çekilmek zorunda kalacağını bildirdi. Kent merkezine Sovyet birliklerinin ilerleme ekseni, güneydoğuda Frankfurter Allee (AlexanderPlatz'da sonlanan ve duran), güneyden Sonnen Allee (Belle Allianca Platz'ın kuzeyine kadar), güneyden Postdamer Platz civarı ve kuzeyden Reicstag civarı. Ev ev ve adam adama en şiddetli çatışmalar, Reichstag, Moltke köprüsü, Alexanderplatz ve Spandau'da Havel köprüleri bölgelerinde oldu. SS'in yabancı kökenli unsurları belirgin biçimde inatçı bir savunma sergilediler. İdeolojik olarak faşizme bağlıydılar ve Sovyet kuvvetleri tarafından ele geçirilirlerse hayatta kalamayacaklarını biliyorlardı.
SS generali Krukenberg, C Kesimi savunması komutanlığına atandı. Bu bölgede Nordlan Tümeni görevliydi ve Komutanları General Joachim Ziegler, o gün görevden alınmıştı. Fransız SS gönüllülerinin gelişi, Norveç ve Danimarkalı Nazi yandaşlarından oluşan Norland Tümeni birliklerini takviye etmek içindir. Bu birliklerin büyük bir kısmı çatışmalarda imha olmuştu. General Krukenberg öğleüzeri komuta yerine ulaştığında Teltow Kanalı'nın güneyindeki son Alman direnek noktası da terk edilmekteydi. Gece, General Krukenberg Alman Üst Komutanlığı OKH'den Kara Kuvvetleri Kurmay Başkanı General Hans Krebs'e, Norland Tümeni'nin 24 saat içinde Berlin'in merkez kesiminden geri atılacağı konusunda rapor verdi.
S-Bhan savunma çemberi içine nüfuz etmiş olan Sovyet 8. Muhafız Ordusu ve 1. Muhafız Tank Ordusu'nun muharebe grupları, Neukölln'ün dış mahallilerinin güneyi üzerinden Tempelhof Havaalanı yönünde ileri hareketlerini sürdürdüler. D kesimi olarak tanımlanan bölge, Müncheberg Panzer Tümeni tarafından savunulmaktaydı. Tank sayısı bir düzineye, zırhlı personel taşıyıcı sayısı ise 30'a düşen bu tümene bütünleneceği sözü verilmişti. Ancak sadece birliğini kaybetmiş askerle ve Yurt muhafızları ile desteklendi. Sovyet ilerlemesi, savunma mevzilerinin üstesinden gelebilmek için alev makinelerini ustalıkla kullandı. Gece karanlığında Sovyet T-34 tankları, Hitler'in sığınağından sadece 8 km. ötedeki havaalanına ulaşarak bu bölgedeki Alman direncini yokladı. Müncheberg Tümeni, mevzilerini bir gün sonra öğleden sonraya kadar tutmayı başardı. Ancak Sovyet ilerlemesini ancak birkaç saat daha durdurmayı başarabileceklerdi.
Sovyet muharebe gruplarının Neukölln'deki derin girmesinin ardından 26 Nisan'da General Krukenberg, Hermannplatz civarındaki C savunma bölgesine çekilmek için hazırlıklara başladı. Karargâhıyla opera binasına yerleşti. Güneydoğu kesimini savunan iki zayıf Alman tümeni, şu anda beş Sovyet ordusu karşısındaydı. Bu Sovyet orduları doğudan batıya, Treptow Park üzerinden ilerleyen 5. Vurucu Ordu, Neukölln üzerinden ilerleyen 8. Muhafız Ordusu ve 1. Muhafız Tank Ordusu, Tempelhof Havaalanına yönelmişti. 1. Ukrayna Cephesi'ne bağlı olan General Pavel Rybalko'nun 3. Muhafız Tank Ordusu, Mariendorf'tan ilerliyordu. Norland Tümeni Hermannplatz yönünde çekilirken, bu birliğe katılan Fransız SS ve 100 kadar Hitler Gençliği unsuru, panzerfaustlarla 14 kadar Rus tankını imha etti. Öte yandan Halensee köprüsündeki bu birliklere bağlı bir makineli tüfek mevzii, bölgedeki Sovyet ilerlemesini 48 saat süreyle durdurmayı başardı. Nordlands Tümeni'nin sağlam kalan 8 Tiger tankı ve birkaç taarruz topu, Tiergarten'de mevzilenme emri aldı. Çünkü General Weidling'in 56. Panzer Kolordusu'na bağlı bu iki tümen, Sovyet ilerlemesini yavaşlattıysa da durdurmayı başaramamıştı.
Hitler, Mareşal Robert von Greim'i Alman Hava Kuvvetleri Luftwaffe'nin komutasını Mareşal Hermann Goering'ten devralmak üzere Münih'ten Berlin'e çağırdı. Mareşal, Berlin üzerinde bir Fieseler Storch'la uçarken, Sovyet uçaksavar ateşinde birkaç yara aldı. Metresi ve deneme pilotu Hanna Reitsch, von Greim'in uçağını Tiergarten'de Brandenburg Kapısı gerisindeki bulvara indirmeyi başarmıştır. Hitler, General von Greim'i aynı gün, 26 Nisan'da Luftwaffe Komutanı olarak atadı.
Mareşal Jukov General Nikolay Berzarin'i, kontrol altına aldıklarında Berlin'in sivil yönetimini düzenleme için gerekli hazırlıklara başlamakla görevlendirdi. Berlin kamu yönetiminin başı olmak üzere kurmay heyetinden önce gelmesi istendi. Ertesi gün, 27 Nisan'da Tempelhof Havaalanı enkazının toplanması için 2 bin kadar Alman kadın toplanıp görevlendirildi. Havaalanının, Kızıl Ordu Hava Kuvvetleri'nce kullanıma hazırlanması amaçlanıyordu.
1. Belarus Cephesi ve 1. Ukrayna Cephesi orduları kentin merkezinde birleşirken, Sovyet topçusunun ateşiyle (dost ateşi) zaman zaman kayıplar verilmiştir. Ateş gözetleme uçakları ve farklı Sovyet cephe topçusu arasında yeterince eşgüdüm sağlanamadı. Bu yüzden taarruz grupları zaman zaman düşman birliği sanılarak sıklıkla Sovyet topçusunun ateşini yediler. Gerçekten de Sovyet cepheleri arasında kent merkezini ele geçirmek yönünden rekabet şiddetlenmişti. Askeri tarihçi Antoy Beevor, rekabetin şakadan da öteye gittiğini ifade etmektedir. Beevor'un belirttiğine göre, 1. Belarus Cephesi komutanlarından General Çuykov, 8. Muhafız Ordusu sol kanadına, 1. Ukrayna Cephesi kuvvetlerinden 3. Muhafız Tank Ordusu cephesini geçerek Reichstag yaklaşımını kesmeleri yönünde kasten emir verdi. Dahası General Çuykov verdiği bu emir konusunda 3. Muhafız Tank Ordusu Komutanı General Rybakov'u bilgilendirmedi. Emirleri konusunda Rybalko'yu sekizinci kezdir bilgilendirmiyordu. Bu manevra için emir alan asker, dost ateşi yüzünden aşırı kayıplar verdi.
Güneybatıda General Luçinski'nin 28. Ordusu ile desteklenen 3. Muhafız Tank Ordusu, Grunewald'ın dışına ve orman parkında ilerledi, Charlottenburg'a girerek doğu kanadında kalan 18. Panzergrenadier Tümeni'ne taarruz etti. Güneyde General Çuykov'un 8. Muhafız Ordusu ve General Katukov'un 1. Muhafız Tank Ordusu, 27 Nisan'da Landwehr Kanalı'nı geçti. Böylece Hitler'in sığınağı ve Reich Başbakanlık binası (Reichskanzlei) ile aralarındaki son büyük engeli de geçmiş oldular, bu bölgeye iki kilometreden daha az bir uzaklık kalmıştır. Güneydoğuda General Berzarin'in 5. Vurucu Ordusu Friedrichshain uçaksavar kulesini geçerek Frankfurteralee ile Spree Irmağı güney kıyıları arasına ulaştı. Bu bölgede, Ordu'ya bağlı 9. Kolordu muharebe halindeydi.
Sovyet orduları, 27 Nisan'da Alman S-Bahn dışındaki savunmasında her yönünde girme sağlamışlardı. Alman kuvvetleri, her yönden geri çekilmek zorunda kalarak doğudan batıya uzanan 25 km.lik ve 3 km. genişlikte, çok dar bir bölgede kuşatıldılar. Bu bölge eski kent merkezinin hemen batısında, Tiergarten yakınlarındaydı. Kuzeybatıda, General Gusev'in 47. Ordusu Spandau'ya ilerlemekteydi. Bu birlik, Yurt Muhafızları ve Luftwaffe Harp Okulu öğrencilerince savunulan Gatow Havaalanına yapılan taarruza katıldı. Alman savunması, 88 mm.lik uçaksavar toplarını (8,8 cm FlaK 18/36/37/41) taksavar olarak kullanıştır. Kuzeyde General Semyon Bogdanov'un 2. Muhafız Tank Ordusu, Siemensstadt'ın güneyinde ilerleme sağlayamadı. General Kutznetsov'un 3. Vurucu Ordusu, Humboldthain uçaksavar kulesini arkadan gelen kuvvetlere bırakarak Tiergarten'in kuzeyine Prenzlauerberg'e ilerledi.
Sovyet topçu ateşi 27 Nisan'da da şiddetle devam ederek kentin iç kesimlerini hedef almıştır. 8. Muhafız Ordusu ve 1. Muhafız Tank Ordusu'na, Norland Tümeni'nin Fransız SS gönüllüleri tarafından savunulan Belle-Alliance-Platz'ı almaları emredildi. O gece General Weidling, Hitler'e bir durum raporu vermiştir. Bu raporun yanı sıra General Weidling, ayrıntılı bir kuşatmadan çıkma manevrası planını da Hitler'e sundu. Bu plana göre 40 tank bu manevraya öncülük edecekti ki, zaten Berlin'de Alman kuvvetlerinin elindeki tüm tanklar bu kadardı. Hitler bu planı kabul etmedi. Kendisi sığınakta kalacaktı ve General Weidling, Berlin'i savunmaya devam edecekti.
Merkez kesimde (Z sektörü) General Krukenberg Norland tümen karargahı şimdi Stadtmitt U-Bahn istasyonundaki bir vagondaydı. Norland Tümeni'nin elinde zırhlı olarak sadece ele geçirilmiş olan Sovyet yapısı dört zırhlı personel taşıyıcı vardı. Bu durumda General Krunebberg'in adamlarının ana silahı artık panzerfaustlardı ve hem Sovyet zırhlılarına karşı hem de ev ev sürdürülen çatışmalarda Sovyet muharebe gruplarına karşı, her durumda yakın mesafeli çatışmalarda kullanıldı.
Scharnhorst Tümeni, Theodor Körner Tümeni ve yeni teşkillenen Clausewitz Panzer Tümeni, 28 Nisan günü şafakta güneybatıdan Berlin yönünde taarruza başladılar. Bu birlikler, General Wenck'in 20. Kolordusuna dahil birliklerdi ve askerî okul subaylarından oluşmaktaydı. Ayrıca, Alman ihtiyat birliklerinin en iyi unsurlarıydı. Schwielow Gölü'nün kenarında, Potsdam'ın güneybatısında durdurulana kadar yaklaşık 24 km. ilerlemeyi başardılar. Fakat Berlin'e hâlen 32 km. uzaktaydılar. General Wenck gece Fuerstenberg'deki Alman Üst Komutanlığı'na, emrindeki 12. Ordu'nun tüm cephesi boyunca geri çekilmek zorunda kaldığını bildirdi. General Wenck'e göre Berlin'e taarruz etmesi artık olanak dahilinde değildi. Bu noktadan ileriye, 9. Ordu'nun desteği olmadan yapılabilecek fazla bir şey yoktu. Bu arada 9. Ordu'nun yaklaşık 25 bin askeri, yanlarında birkaç bin sivil, Kızıl Ordu'nun Halbe Kuşatması çemberini aşarak 12. Ordu hatlarına ulaşmayı başardılar. Bu mücadelede her iki tarafın da kayıplar oldukça ağırdır. Halbe'deki mezarlıkta yaklaşık 30 bin Alman gömülüdür. Yaklaşık 20 bin Kızıl Ordu askeri de Alman kuvvetlerinin huruç hareketini önleme mücadelesinde ölmüştür. Bu askerlerden daha fazlası da Mark - Zossen yolu üzerindeki diğer bir mezarlıkta gömülüdür. These are the known dead, but the remains of more who died in the battle are found every year so the total of those who died will never be known. Nobody knows how many civilians died but it could have been as high as 10,000. Bunlar bilinen kayıplardır. Savaştan sonra her yıl yeni mezarlar bulunuyordu. Dolayısıyla bu çatışmalarda ölenlerin toplam sayısı, tarihin bilinmezlerinden biri olarak kalacaktır. Sivil kayıplar hakkında da kesin bilgiler yoktur, muhtemelen 10 bin dolaylarındadır.
Berlin yönündeki başarısız taarruzu durdurulan General Wenck'in 12. Ordusu, ters yüz edip, geri çekilme muharebesi vererek Elbe yönünde harekete geçti. 9. Ordu'nun kalan fazla nakil araçlarıyla Amerikan hatlarına ulaşmaya çalıştılar. Bu birlikler ve birliğini kaybetmiş askerler, 6 Mayıs 1945 günü Elbe Nehrini geçerek Amerikan 9. Ordusu'na teslim oldular. Bu arada 12. Ordu'nun köprübaşı ve karargahı, Schönhausen'in parkında yoğun Sovyet topçu ateşi altında kalmıştı. Bu bölge 8x2 km.lik dar bir alandır.
Hitler, 28 Nisan'da Heinrich Himmler'in, İsveç Kızılhaç Örgütü Başkanı ve insan hakları savunucusu Kont Folke Bernadotte ile, Almanya'nın Batılı Müttefiklere kayıtsız şartsız teslim olması fakat Sovyetler Birliği'ne karşı direnmeyi sürdürmesinin kabulü konusunda görüştüğünü öğrendi. Himmler, öneriyi Birleşik Devletler Generali Dwight D. Eisenhower'e iletmesini Bernadotte'den istemişti. Himmler'in ikili oynamasına öfkelenen Hitler, von Greim ve Reitsch'ın Amiral Dönitz'in karargahına gitmelerini emretti. Ayrıca von Greim'e, "hain" Himmler'i tutuklaması emredildi.
Müncheberg Tümeni, 28 Nisan'da Hitler'in sığınağının güneyinde, Anhalter demiryolu istasyonuna kadar, bir kilometreden az bir mesafede geri atıldı. Bir iddiaya göre Hitler'in emri ile Sovyet ilerlemesini yavaşlatmak için Landwehr Kanalı altındaki bölmeler havaya uçuruldu. Ancak sonuç dramatik oldu. Anlahter demiryolu istasyonu altındaki Berlin U-Bahn tünellerinde panik ortaya çıktı ve yaşanan izdihamla buraya sığınmış olan sivillerden ölenler oldu. Esasen su seviyesi önce aniden bir metre kadar yükseldikten sonra yükselmeyi çok daha yavaş sürdürdü. Başta, binlerce sivilin boğulduğu sanıldı. Ancak 1945 yılı Ekim ayında tünellerdeki su dışarı pompalandığında anlaşıldı ki, ölenlerin çoğu boğulmaktan değil, izdihamdan nedeniyle ölmüştü. Üç T-34 tankı ile ilerleyen Sovyet birliği, Wilhelmstrasse U-Bahn istasyonunu ulaştığında Nordlan Tümeni'nin Fransız askerleri tarafından tuzağa düşürülerek imha edildi.