Kaleci (futbol)
Tarihi

Futbol, birçok spor gibi, farklı pozisyonların oluşmasına ve ortadan kalkmasına neden olan taktiklerde birçok değişiklik yaşamıştır. Kaleci, sporun kanunlaştırılmasından bu yana var olduğu kesin olan tek pozisyondur. Hatta, sistemlerin sınırlı veya mevcut olmadığı ve tüm oyuncuların saldırı ve savunma yaptığı organize futbolun ilk günlerinde bile takımların bir kaleci olarak oynayacak belirlenmiş bir üyesi vardı.
Futbol takımlarının oyuncu pozisyonlarına sahip olduğuna dair en eski kayıt, 1581 yılında Richard Mulcaster'dan gelmekteydi, ancak bu kayıtlarda kalecilerden bahsedilmiyordu. Kalecilikle ilgili en eski özel kaynak Cornish Hurling'den geliyordu. Carew'e göre "Yere, yaklaşık sekiz ya da on adım aralıkla iki çalı dikerler; ve doğrudan karşılarına, on veya on iki skorluk mesafede, benzer uzaklıkta başka iki çalı, bunlara da Gol derler. Bu çalılardan biri kura ile bir tarafa, diğeri ise karşı tarafa atanır. Bu golleri korumak için en iyi durdurucu Hurlers'tan iki kişi atanır," idi. Gol atmaya yönelik diğer kaynaklar, 17. yüzyılın başlarında İngiliz edebiyatında yer alıyordu; örneğin John Day'in oyunu The Blind Beggar of Bethnal Green'de (y. 1600'de sahnelenmiş ve 1659'da yayımlanmış): "Camp-ball'da bir gole oynayacağım" (Doğu Anglia'da popüler olan son derece şiddetli bir futbol çeşidi) ifadesi geçiyordu. Benzer şekilde, 1613 yılında yazılan bir şiirde Michael Drayton, "topu atarken ve onu kaleye sürerken, filolar halinde ilerlerler" cümlesini kullanıyordu. Bir oyunda gol kavramı geliştirdiğinde, bir tür kaleciliğin de geliştirilmiş olması kaçınılmaz görünüyordu. David Wedderburn, 1633 yılında Latince'den "gol korumak" olarak çevrilen bir ifadeye atıfta bulunmuştu, ancak bu mutlaka sabit bir kaleci pozisyonunu ima etmiyordu.
"Goal-keeper" (kaleci) kelimesi, Tom Brown's School Days (1857'de yayımlandı, ancak 1830'larda geçti) adlı romanda kullanıldı. Yazar burada erken bir ragbi futbolu biçimine atıfta bulunuyordu:
İlk olarak, golün sorumluluğunu taşıyan altıncı sınıf öğrencisinin, gücünü (kalecileri) gol direklerinin arkasındaki tüm alanı yaklaşık beş adım aralıklarla işgal edecek şekilde yaydığını göreceksiniz; güvenli ve iyi korunmuş bir kale, tüm iyi oyunun temelidir.
1867 Sheffield kurallarında "kaleci" kelimesi ortaya çıkmıştı, ancak terim belirli bir oyuncuya atıfta bulunmuyordu, "o anda kendi kalesine en yakın olan savunma tarafındaki oyuncu" anlamına geliyordu. Bu şekilde tanımlanan kaleci, herhangi bir özel top kullanma ayrıcalığından yararlanmıyordu.
1863 yılında Futbol Birliği'nun (FA) ilk Oyun Kuralları kaleci için herhangi bir özel düzenleme yapmamıştı, her oyuncunun topu yakalamasına veya vurmasına izin veriliyordu. 1870'te topu elle oynamak tüm oyuncular için tamamen yasaklandı. Ertesi yıl 1871'de, kurallar değiştirilerek kaleci tanıtıldı ve kalecinin "kalesini koruma" amacıyla topu elle oynamasına izin verildi. Kalecinin topu elle oynama yeteneği üzerindeki kısıtlamalar sonraki kural revizyonlarında birkaç kez değiştirildi:
1871: Kaleci topu sadece "kalesini koruma" amacıyla elle oynayabilir.
1873: Kaleci topu "taşıyamaz".
1883: Kaleci topu iki adımdan fazla taşıyamaz.
1887: Kaleci topu rakip yarı sahada elle oynayamaz.
1901: Kaleci topu herhangi bir amaçla (sadece kale savunmasında değil) elle oynayabilir.
1905: Kaleci penaltı vuruşuna karşı savunma yaparken kale çizgisini geçemez.
1912: Kaleci topu sadece ceza sahası içinde elle oynayabilir.
1931: Kaleci topu taşırken dört adıma kadar (iki adım yerine) atabilir.
1992: Kaleci takım arkadaşı tarafından kasıtlı olarak kendisine atılan topu elle oynayamaz.
1997: Kaleci topu altı saniyeden fazla elle oynayamaz.
Başlangıçta, kaleciler genellikle kale direkleri arasında oynar ve rakip şutları kurtarmaya çalışmadıkça sınırlı hareket kabiliyetine sahip olurdu. Yıllar içinde, oyun sistemlerindeki değişikliklerle birlikte kalecinin rolü daha aktif hale geldi. Kaleci, elleriyle topu kontrol edebilen (taç atışı hariç) tek futbol oyuncusu oldu.
1935-36 İngiliz futbol sezonunda Sunderland takımının genç kalecisi Jimmy Thorpe, Roker Park'ta Chelsea'ye karşı oynanan bir maçta geri pas aldıktan sonra topu eline aldığında başına ve göğsüne aldığı bir darbe sonucu hayatını kaybetti. Maç bitene kadar oynamaya devam etti, ancak eve döndüğünde yere düştü ve dört gün sonra hastanede diyabet ve "karşı takımın sert kullanımı nedeniyle" hızlanan kalp yetmezliğinden öldü. Thorpe'un kariyerinin trajik sonu, kurallarda değişikliğe yol açtı ve oyuncuların, kalecinin topu kontrol ettiği durumlarda ayağını kaldırmasına izin verilmemesi kuralı getirildi.