İdrimi

British Müzesi'ndeki İdrimi heykeli
Kral İdrimi Alalah’ın meşhur krallarından biridir. Kral İdrimi'nin, durmadan onlara saldıran Hititlerden yakınıp, halkını nasıl düze çıkardığına dair verdiği mesaj, aynı heykelin üzerine çivi yazısı ile yazılmış. Mesajın sonu, bu heykeli tahrip edecek olanları lanetleyerek bitiyor. Heykel şu anda British Museum'da sergilenmekte. Kaidesi ise Hatay’da olduğu yerde duruyor.
Açana başkenti Halpa (Halep) olan Yamhad Krallığı'na bağlı yerel bir beyliğin merkeziydi. 1937-39 ve 1946-49 dönemlerinde British Museum adına Sir Leonard Woolley başkanlığında bir ekip tarafından kazıldı. Kazılarda MÖ 3400-1194 arasına tarihlenen 17 kültür katı saptandı. Mezopotamya ve doğusu ile ege ve batısı arasındaki kültür etkileşimini göstermesi ve Amik Ovası'nın kronolojisini vermesi bakımından önem taşır. Alalah’ta ayrıca gömme geleneklerini aydınlatıcı buluntular da ortaya çıkarıldı. Sit alanı içinde, evlerin yakınında ya da altında mezarlar bulundu. Ölüler çoğunlukla doğrudan toprağa gömülüydü. Yalnızca beşinci katmanda bir tabut bulundu. Alalah yaklaşık MÖ 1200'de denizden gelen halklarca yok edilmiştir.
Alalah'da bulunan kitabeler dışında hiçbir kaynakta İdrimi’den söz edilmez.
İdrimi kitabesi Alalah'ı kazan İngiliz arkeoloğu Sir Leonard Woolley, MÖ. 15. yüzyılın başlarında Alalah kralı olarak hüküm süren İdrimi’nin heykelini 1939'da Tel Açana'da buldu. Fakat bu heykel üzerindeki metin, II. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi yüzünden hemen yayımlanamadı. Söz konusu metin 104 satırdan oluşan bir otobiyografi idi. İdrimi'nin heykeli üzerindeki kitabede, onun öyküsü şöyle anlatılmaktadır:
1-14: Halep’te, ecdadımın evinde, bir saldırı (düşmanca bir taarruz) meydana geldi, öyle ki biz, annemin akrabalarının oturduğu Emar halkına sığınmak ve orada oturmak zorunda kaldık. Ağabeylerim de benimle birlikte orada kaldılar, fakat onların hiçbirinin benim gibi planları yoktu. Bu yüzden, ben İdrimi, İlim-İlimma’nın oğlu, fırtına tanrısının, Hepat’ın ve Alalah’ın hanımefendisi sahibem İştar’ın sadık hizmetkârı kendi kendime şöyle düşündüm, “her kim ki babasının mirasını ararsa, o asil bir kimsedir, fakat her kim ki Emar’ın sakinleri arasında kalırsa, o bir köledir (vasaldir)”. Böyle düşünerek, atımı, harp arabamı ve seyisimi (at uşağımı) aldım ve oradan uzaklaştım. 14-20: çölü geçtim ve sutu muhariplerinin arasına geldim. Geceyi onlarla, üstü örtülü harp arabamın içinde geçirdim. Ertesi gün tekrar yola düştüm ve Kenan (memleketine) gittim. Ammiya şehri Kenan memleketindedir. 20-26: Halep’ten, Mukiš’ten, Ni’i ve Nuhašše’den gelen insanlar Ammiya’da yaşıyorlardı ve onlar benim kendi efendilerinin oğlu olduğumu anladıkları zaman, etrafımda toplandılar. Ben onlara şöyle dedim: 26-29 : “ben sizin lideriniz oldum.” daha sonra Hapiru muharipleri arasında yedi sene oturdum. Kuşları azat ettim ve fal açtırdım. 29-34: yedinci yılda fırtına tanrısı benim yanımda oldu, bu yüzden ben gemiler yaptım ve askerlerimi onlara bindirdim ve denizde Mukiš’e doğru yol aldım. Casius dağında karaya ulaştım ve sahile çıktım. 35-42: memleketim beni işittiği zaman, onlar bana büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar getirdiler ve bir gün içerisinde Ni’i, Nuhašše, Mukiš memleketleri ve benim kendi şehrim Alalah benimle anlaştılar. Müttefiklerim işittiği zaman, onlar da bana geldiler. Ve onlar benimle bir antlaşma yaptıkları zaman, ben onları güvenilir müttefiklerim olarak kabul ettim. 42-51: yedi yıldan beri, Hurri muhariplerinin kralı, büyük kral Barratarna, bana düşman idi. Yedinci yılda, ben, Anwanda isimli elçimi, Hurri muhariplerinin kralı, büyük kral Barratarna’ya gönderdim ve onlarla müttefik oldukları zamanlarda atalarımın antlaşmaları hakkında ona her şeyi anlattırdım ve bizim Hurri muhariplerinin daha önceki kralları ile olan ilişkilerimiz memnuniyet verici idi, çünkü onlar aralarında bir bağlılık anlaşması yapmışlardı. 51-58: büyük kral, atalarımızın muahedelerini ve onlar arasında yapılan anlaşmayı işitti ve onlar elçime antlaşmanın sözlerini bütün ayrıntıları ile okudular. Böylece bizim antlaşma şartlarımızın belirlenmesi üzerine o, benim vergimi kabul etti. Daha sonra ben sadakatimi samimi bir şekilde arz ettim, takdimeler yaptım, mal-mülk kayıplarını telâfi ettim. Ve ona, sadık bir vasali olacağıma dair bağlılık yemini ettim. 58-63: sonra ben kral oldum. Civardaki krallar, Alalah’ta bana karşı saldırıya geçtiler. Onlar, vaktiyle atalarımın cesetlerini toprağın üstüne, üst üste yığmışlardı, bu yüzden ben de onların cesetlerini toprağın üzerine, üst üste yığmak suretiyle onların seferberliğine(savaşına) son verdim. 64-67: sonra, piyadelerimi aldım ve hatti- memleketine hücum ettim. Onların idaresi altındaki yedi şehri ki bu şehirler Paşşahe, Damarut-re’i, Hulahhan, Zise, Ie, Uluzina ve Zaruna idiler, tahrip ettim. Hatti ülkesi toplanmadı ve bana karşı yürümedi, bu yüzden ben istediğimi yaptım. Onlardan esirler aldım, onların mallarını-mülklerini ve değerli eşyalarını ganimet olarak aldım ve onları yardımcılarıma, akrabalarıma ve dostlarıma dağıttım. Onlarla birlikte ganimetler aldım. 77-86: sonra Mukiš’e döndüm ve başkentim Alalah’a girdim. Hatti’den getirdiğim esirler, eşyalar, mal-mülk ile bir saray inşa ettim. Rejimimi (yönetim düzeni), kralların rejimi gibi yaptım. Kardeşlerimi kralların kardeşleri gibi, oğullarımı kralların oğulları gibi, akrabalarımı kralların akrabaları gibi yaptım. Memleketimdeki sakinleri (oturan halkı) güvenli bir şekilde yerleştirdim ve hattâ evi barkı olmayanı da orada iskân ettim. 86-91: sonra, memleketimi teşkilâtlandırdım ve şehirlerimi önceki şehirler gibi yaptım. Atalarımız Alalah’ın tanrıları için düzenli ritüeller yaptıkları için ve kurbanlar sundukları için, ben onların bu geleneğini sürdürdüm. Yaptığım bu işlerden dolayı oğlum Im-Nirari’yi (Adad-Nirari) onlara (tanrılara) emanet ettim. 92-98: her kim benim heykelime zarar verirse, onu göğün tanrısı mahvetsin, yerin tanrısı soyunu sopunu kurutsun ve yerin tanrısı onun krallığını parçalasın. Her kim onu değiştirir veya yerinden kaldırırsa, göğün ve yerin efendisi fırtına tanrısı ve büyük tanrılar onun neslini yok etsinler ve tohumunu memleketten ebediyen atsınlar. 98-101: Şarruwa, devletin yazıcısıdır (kâtibi). O (metni) yazmış, kopya etmiş ve yeniden gözden geçirmiştir. Ve şimdi yerin ve göğün tanrıları, onun (İdrimi) heykeli için bu metni yazan kâtip Şarruwa’yı korusunlar, onu sağlık içinde yaşatsınlar, tanrılar onu korusunlar ve himaye etsinler. Gökyüzünün ve yeraltı dünyalarının ve ruhların efendisi tanrı Şamaş, onun koruyucusu olsun. 102-104: otuz yıl hüküm sürdüm. İcraatlarımı heykelimin üzerine yazdırdım. Halkım onu okusun ve mütemadiyen beni hatırlasın.
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
| g t Türkiye'deki antik kentler |
| --- | --- |
Akdeniz:  Afrodisias  Akalissus  Alalah  Amelas  Anavarza  Andeda  Antakya  Antigonia  Antioheia  Ariassos  Arsinoe  Arikanda  Aspendos  Bab el-Hava Sınır Kapısı  Comona  Çukurova Antakyası  Korykos (Kızkalesi)  Cyrrhus  Dalisandus  Domuztepe  Elaiussa Sebaste  Epiphania  Etenna  Faselis  Germanicia  Gözlükule  Hacılar Höyük  Hemaksia  Irenopolis  İssos  Kandyba  Kanlıdivane  Anchiale  Karatepe  Kelenderis  Kibira  Kilikya Antakyası  Kremna  Ksanthos  Lamotis Antakyası  Magarsa  Mallus  Mamure Kalesi  Mezgitkale  Misis  Mira (antik kent)  Mopsu Krene  Myriandos  Olba  Patara  Perge  Pisidya Antakyası  Rhosus  Sagalassos  Seleukia  Seleucia Pieria  Seleucia Sidera  Selge  Side  Sillyon  Soli  Sozopolis  Tell Tayinat Höyüğü  Termessos  Tlos  Uzuncaburç  Yumuktepe 
Doğu Anadolu:  Altıntepe  Ani  Arsamosata  Arslantepe Höyüğü  Cafer Höyük  Harput  Sugunia  Tuşpa 
Ege:  Adramytteion  Aigai  Aizanoi  Akmonya  Alabanda  Alinda  Allianoi  Amorium  Amos  Amyzon  Antioheia  Apameia Kibotos  Afrodisias  Apollonia (Mysia)  Apollonis  Atarneus  Bargylia  Beycesultan  Caloe  Celaenae  Ceramus  Daldis  Didyma  Docimium  Efes  Erithrai  Euromos  Fokaia  Gambrion  Gryneion  Halikarnas  Hierapolis  Iasos  Karyanda  Karmylassos  Kaunos  Klazomenai  Knidos  Kolofon  Kolossai  Kyme  Labranda  Laodikya  Latmus  Lebedos  Limantepe  Magnesia ad Maeandrum  Magnesia ad Sipylum  Mastaura  Menderes Antakyası  Metropolis  Milet  Mindos  Myrina  Myus  Notion  Nysa  Oinoanda  Pepuza  Pergamon  Perperene  Pinara  Pitane  Priene  Pigela  Sardis  Sigeion  Smirni  Stratonikeia (Karya)  Stratonikeia (Lidya)  Temnos  Teos  Thiatira  Tralleis  Timion 
Güneydoğu Anadolu:  Taurum Antakyası  Apamea, Fırat  Coba Höyük  Çayönü  Dara  Edessa  Göbeklitepe  Harran  Karkamış  Kuşşara  Nevali Çori  Mezopotamya Antakyası  Samosata  Sareisa  Seleukia, Zeugma  Sultantepe  Tille  Zeugma  Zincirli Höyük  Ziyaret Tepe Höyüğü 
İç Anadolu:  Alişar Höyüğü  Binbirkilise  Büklükale Höyüğü  Çatalhöyük  Derbe  Ersele Höyük  Ersele Yeraltı Şehri  Faustinopolis  Gordion  Herakleia Cybistra  İrenopolis  Kaman Kalehöyük  Kerkenes  Kültepe (Kaniş)  Laodicea Combusta  Mokissos  Nyssa  Pessinus  Purushanda  Şarhöyük  Tavium  Tuvana 
Karadeniz:  Alacahöyük  Euchaita  Hattuşa  Herakleia Pontiki  Hüseyindede Tepe  Ibora  Karussa  Komana Pontiki  Laodikeia  Maşat Höyük  Nerik  Nicopolis  Pompeiopolis  Salatiwara  Samuha  Sapinuwa  Tripolis  Yazılıkaya  Zaliches 
Marmara:  Aegospotami  Alexandria Troas  Amycus (Bitinya)  Apamea Myrlea  Apollonia  Apros  Assos  Caesarea Germanica  Cebrene  Cius  Drusipara  Harpagion  Kalkedon  Kardiya  Khrysa (Troad)  Kizikos  Lamponeia  Lisimahia  Miletepolis  Nikomedya  Orestias  Polymedion  Rhegion  Sestos  Skepsis  Troya