Tralleis
Antik Dönemde Tralleis'te Bilim ve Sanat

Tralleis, verimli toprakları, uygun iklim koşulları ve Mesogis Dağı'nın eteğinde yüksek plato üzerindeki savunmaya uygun konumuyla her dönemde önemli bir kent olmuştur. Ayrıca Tralleis'in Menderes Nehri'nin kuzeyi boyunca uzanan Smyrna, Ephesos, Magnesia, Nysa ve Laodikeia kentleri ana yolu üzerinde bulunan kavşak durumundaki stratejik konumu ekonomik, siyasi ve sanatsal gelişimini yüzyıllar boyunca desteklemiştir.
Tralleis antik kentinin sanatsal açıdan en aktif olduğu dönem Hellenistik Dönemdir. Özellikle M.Ö. 2. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl ortaları arasında kentte heykeltıraşlık, mimarlık ve seramik üretiminde önemli bir canlılık yaşanır. Hellenistik Dönemde Pergamon Krallığı'nın destekleyici politikası sayesinde, Batı Anadolu kentleri sanatın birçok alanında altın çağını yaşamıştır. Örneğin Tralleis, ekonomik gücünün göstergesi olarak bu tarihlerde kistophor basmaya başlamıştır. Ayrıca Helenistik Dönemde Tralleisli sanatçılar hem kendi, hem de komşu kentlerde birçok önemli anıtın yapımına çalışmışlardır. Bu eserlerin işçiliği kentin heykeltıraşlık alanında Batı Anadolu'da önemli bir merkez olduğunu göstermektedir. Tralleis'in heykeltıraşlık sanatında ünlenmesinin en önemli nedeni politik ve ekonomik gücüdür. Ayrıca kentin zengin mermer yataklarına ve bunları işleyecek yetenekte sanatçıya sahip olduğu bilinmektedir. Ancak Flaviuslar Dönemi ve sonrasında kentin ekonomik ve siyasi gücündeki azalma ile birlikte heykeltıraşlık alanındaki çalışmalar Aphrodisias'a kaymıştır.
Kent heykeltıraşlık sanatı dışında mimari alanda da önemli bir merkezdir. Özellikle Helenistik Dönem'de kentte imar faaliyetlerinde artış olmuştur. Bu dönemde kentte Zeus, Larasios, Askiepios, Nike ve Dionysos adına tapınaklar yapılmıştır. Ayrıca halkın sosyal ve kültürel yaşantısı için tiyatro, stadyum ve gymnasium gibi yapılar inşa edilmiştir. Yine Helenistik Dönem'de halk, kentte Attalos Kralları için tuğladan büyük bir saray yaptırmıştır. Antik yazarlardan Vitruvius ve Pilinius'un bahsettiği politik amaçla yapılan bu yapı, Roma Dönemi'nde Tralleis kentinin baş tanrısı Zeus Larasios'un rahibi tarafından kullanılmıştır.
Yapılan çalışmalar ve antik kaynaklar, Tralleis'in seramik alanında da önemli bir merkez olduğunu göstermektedir. Tralleis'in M.Ö. 2. yüzyıl ortalarından başlayarak terrasigillata kaplar ürettiği ve Roma İmparatoru Tiberius Dönemi'nden (M.S. 14-37) M.S. 1. yüzyıl sonuna kadar Ephesos ile birlikte Doğu Sigillata üretim merkezi olduğu belirlenmiştir. Bu kırmızı renkli astarlı seramik geleneğinin devamı günümüzde Aydın - Karacasu çömlekçiliğinde izlenmektedir.
Kentte adı günümüze ulaşan birçok ünlü kişi yetişmiştir. Örneğin kentte en fazla tanınan kişilerden birisi aslen Nysalı olan ancak kentin zenginliği ve ününden dolayı Tralleis'te yaşayan Pompeius'un arkadaşı Pythodoros'tur. Tralleis'te Dionysokles ve Damasos Skrombros gibi ünlü hatipler doğmuştur. Tralleis'te doğmuş önemli kişilerden bir diğeri Bizans Dönemi'nin ünlü hekimlerinden Tralleisli Aleksandros'tur (Alexandros Trallianos). M.S. 525 yılında Tralleis'te doğan hekim, zamanın tıp kitaplarından öğrendiği bilgileri kişisel tecrübeleri ile birleştirerek farklı tedaviler uygulamıştır. Çeşitli hastalıkları ve uygulanması gereken tedavi yöntemlerini anlatan on iki ciltlik kitabında yaklaşık 600 ilacın farmakolojisini anlatmaktadır. Aleksandros'un kendisi gibi ünlü dört kardeşinin daha olduğu bilinmektedir. Bunlardan Anthemius, İmparator I. Justinianus'un baş mimarı ve saray mühendisi olarak çalışmıştır. M.S. 6. yüzyılın ünlü mimarlarından Miletli Isidoros ve Tralleisli Anthemius, Justinianus tarafından yapımına büyük bir servet harcanan Ayasofya'nın inşasında görev almıştır. Aynı zamanda Tralleisli Anthemius'un geometri alanında da büyük yeteneğe sahip olduğu bilinmektedir. Anthemius'un iyi bir gramerci olan diğer kardeşi Metrodorus özellikle Bizans sarayındaki çocukların eğitilmesinde görev almıştır. Kardeşlerden dördüncü kardeş Dioscurus ise babası ve ağabeyi Aleksandros gibi hekim olarak Tralleis'te yaşamıştır.
1882-1883 yıllarında Aydın - İzmir demiryolunun yapımı sırasında Tralleis'te yaşamış Seiklios'un mezar taşı bulunmuştur. Seiklios'un mezar yazıtı antik devirden günümüze noksansız ulaşan tek müzik parçasını kaydettiği için müzik tarihinde çok özel bir yere sahiptir. Mezar taşının üzerinde Grekçe bir mezar yazıtı ile bir melodinin söz ve bestesi yer almaktadır. Yazıtın önemli tarafı, güftenin her hecesinin üzerinde birer notanın yer almasıdır. Seiklios adındaki mezar sahibi, mezar taşının üzerine dört satırlık bir güfte ve buna ilişkin besteye ait notaları yazdırmıştır.