Emetullah Râbia Gülnûş Sultan
Edirne Vak'ası

1669 yılında oğlu Şehzade Mustafa'nın hocası Seyyid Mehmet Efendinin ölmesi üzerine kocası IV. Mehmed tarafından hocalığa Vani Efendinin damadı olması sebebiyle Feyzullah Efendi tayin edildi. Padişahın bir hatt-ı hümayunu ile dersten mülazım sayılarak Süleymaniye Darülhadis Medresesi'ne müderris yapıldı. Sonra ilmiye sınıfı içinde hızla yükselerek Haydarpaşa, Üsküdar Mihrimah Sultan, Sahn-i Semân ve Ayasofya medreselerinde müderrislik yaptı. Bu yeni görevleri nedeni ile aynı yıl Şehzade Ahmet'e de hoca olarak tayin edildi. Aynı zamanda şehzadelerin annesi olan Gülnuş Haseki Sultan ile araları iyiydi. 1686'da Üsküdar'da hazineye ait olan "Bayram Paşa Yalısı" çayırına at bağlaması dolayısıyla şehzadelerin hocalığından azledildi yerine padişah imamı İbrahim Efendi geldi. IV. Mehmed'in tahttan indirilmesiyle yerine gelen II. Süleyman'ın tahta çıkışından sonra Debbağzade Mehmed Efendi'nin azli üzerine 14 Şubat 1688 yılında şeyhülislam oldu. 16 gün süren Şeyhülislamdığından 2 Mart 1688'de azledildi ve sürgün edildi.
II. Mustafa'nın tahta çıkmasıyla Feyzullah Efendi tekrar Şeyhülislam oldu. Zamanla ve Valide Sultanın hasekilik döneminden beri tanıyıp himaye etmesi sayesinde dönemin en güçlü devlet adamı oldu. Feyzullah Efendi'nin devlet işlerine karışarak terfi, tayin ve azil işlerinde aldırttığı kararlar nedeniyle saray çevresi, asker ve ulemada rahatsızlık oluşturmaya başlamış. Bunun yanı sıra II. Mustafa'nın Edirne'de devlet işleriyle ilgilenmeyip avcılık ile uğraşarak devlet idaresinden uzak kalması, uzun süredir yaşanan ekonomik kriz nedenleriyle devletin başşehrinin Edirne'ye taşınacağı iddiaları da İstanbul halkının isyana katılma nedenlerini oluşturmuştur. Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşlarının kaybedilmesi ve Karlofça Antlaşması'yla Osmanlı Devleti büyük miktarda toprak kaybetti. Bundan 8 yıl süren şeyhülislamlığı sırasında Feyzullah Efendi'ye karşı büyük bir muhalefet oluşturanlar, devletin yönetimindeki başarısızlıktan onu sorumlu tuttu. 17 Temmuz 1703'te, Şeyhülislam Feyzullah Efendi'nin etkinliğinden rahatsız olan bazı devlet erkanının yönlendirmesiyle gecikmiş ulufeleri bahane eden cebeciler ayaklanma başlattı. Kısa süre sonra yeniçerilerin, medrese talebelerinin ve İstanbul halkının katılımıyla büyük bir isyana dönüştü. İstanbul'da denetimi ele geçiren isyancılar, sadrazamlığa Kavanoz Ahmed Paşa'yı, şeyhülislamlığa da İmam Mehmed Efendi'yi getirdiler. Bir süre sonra isyancılar isteklerini bildirmek üzere Edirne'ye bir heyet gönderdiler. Ancak bu heyet Feyzullah Efendi'nin emriyle Havsa civarında tutuklandı. Bu olaydan sonradan haberi olan padişah validesinin ısrarlarıyla isyancıları yumuşatmak amacıyla 27 Temmuz 1703'te Feyzullah Efendi'yi şeyhülislamlık görevinden aldı.
Ancak yapılanlardan tatmin olmayan isyancılar, asker ve halktan oluşan yaklaşık 60.000 kişilik bir kuvvetle ağustos ayı başlarında Edirne üzerine harekete geçti. Bu ihtilal ordusu Silivri'ye geldiklerinde II. Mustafa'nın tahttan indirilip öz kardeşi Ahmed'in tahta geçirilmesi için bir karar ve fetva aldılar. Önce Feyzullah Efendi'nin azledilmesi ile başlayan Padişah II. Mustafa'nın ve danışmanlarının bu isyancıları ve ihtilal ordusunu engellemek için aldıkları bütün tedbirler boşa gitti ve 20 Ağustos'ta bu ihtilal kuvveti Edirne'ye ulaştı. 22 Ağustos'ta II. Mustafa tahttan çekilerek yerini öz kardeşi III. Ahmet'e bıraktı.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

Vâlide Râbi'a Gülnûş Sultan'ın Osmanlı padişahı olan oğulları: II. Mustafa (1695-1703) ve III. Ahmed (1703-1730) (soldan sağa)
II. Mustafa'nın yerine III. Ahmed'in padişah yapıldığına dair, Şeyhülislam ve beraberindekiler tarafından mühürlenip kendisine sunulan arizayı Gülnuş Sultan “Hepiniz fikir ve oybirliği ile haşmetli oğlum Sultan Ahmed’in padişahlık tahtına oturmasını ve diğer oğlum Sultan Mustafa’nın da tahttan indirilmesini istiyorsunuz. Danışılarak yapılan işte hayır vardır, dileğinize rıza gösterilmiştir” diyerek oğluna zarar verilmemesi koşuluyla onaylar. Gülnuş Sultan'ın da tıpkı Kösem Sultan gibi oğullarından birinin tahttan indirilip diğerinin tahta çıkmasına olur vermesi dikkat çekicidir.
III. Ahmed'in tahta çıkışını takiben, valide sultan hemen vazifelerine başladı. Cülus bahşişi için kendi kesesinden para verdi. Gülnuş Sultan isyan, hal ve cülus gibi hanedanı yakından ilgilendiren gelişmelerin dışında, bu dönemde devlet adamlarının meslek yaşamlarında da etkili olduğuna dair örnekler mevcuttur.
Bir oğlunun tahttan indirilmesi ve yerine diğer oğlunun geçmesi tarihçilere göre Gülnuş Valide açısından''bir gözünü ağlatan, ötekini güldüren'' yazgı oyunudur.