stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Afganistan İç Savaşı (1928-1929)
Sonrası

15 Ekim'de Muhammed Nadir Şah, Kalakani'nin yenilgisini duyduktan sonra Kabil'e geldi. Kalakani'yi affetmeyi düşündü, ancak sadık kabilelerin baskısı onu 1 Kasım 1929'da Kalakani'yi idam etmeye yöneltti. Kalakani, kardeşi ve diğer 9 kişi; Arg'ın batı duvarına karşı sıraya dizildiler ve kurşuna dizilerek idam edildiler. Nadir'in saltanatı sırasında, Sakkavistler başka bir ayaklanma girişiminde daha bulundular, Kuhistan Ayaklanması (Temmuz 1930) bir hafta içinde bastırıldı. Sakkavist faaliyetleri 1930'a kadar Kuhdaman'da ve 1931'e kadar Herat'ta devam etti.
Nadir, iç savaşı kazandıktan sonra Afgan tahtının kontrolünü Emanullah'a bırakmadı ve bu da birkaç isyana yol açtı. Bunlardan Şinvari isyanı ve Kuhistan isyanı (Şubat-Nisan 1930), 1930'da meydana geldi. 1938'de Gilzay isyanı gerçekleşti. 1940'larda, Muhammed Zahir Şah birkaç kabile isyanıyla karşı karşıya kaldı ve Zadran İsyanı'nın lideri Mazrak Zadran, Emanullah'ı yeniden tahta oturtmaya çalıştı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Batı basını, Emanullah Han'ın Berlin'de Nazi Almanyası için bir ajan olarak çalıştığını bildirdi. Mihver Devletlerinin yardımıyla tahtını geri alma planları yaptığına inanılmaktadır.
Resort to war: a data guide to inter-state, extra-state, intra-state, and non-state wars, 1816–2007'a göre, her iki taraf da iç savaş sırasında 7500 muharebe ölümü yaşadı.
İnsan hakkı ihlalleri > Sakkavistler tarafından

Afganistan İç Savaşı sırasında Sakkavist birlikleri tarafından tecavüz ve yağma olayları yaşandı. Buna örnek bir olay 28 Haziran 1929'da Sakkavistlerin Kalah-i Kerim'deki Hazara yerleşimine saldırarak taşınabilir her şeyi yağmalayıp çiftlik hayvanlarını kovduklarında meydana geldi. 23 Temmuz 1929'da meydana gelen bir başka olay, çağdaş Afgan tarihçi Fayiz Muhammed tarafından şöyle anlatılmıştır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bugün, Takana'da bir evi ve bir arsası olan Şii seyyid Ebu'l-Kâsım; un, taze ayran, biraz yağ ve öğlen kesip etini kavurduğu bir koyundan yapılmış somun ekmekler hazırladı. Aç ve susuz kalan Habibullah'a ve eşkıyalarına ikram etmek için yiyecekle yola çıktı. Seyyid, hırsızların liderine yaklaştığında, ona kim olduğu ve nereden geldiği soruldu. Tüm Şiilere yönelik vahşi, fanatik bir nefretle kör olmuş Calrizli bir Sünni Tacik, adamın bir Şii seyyid olduğunu ve bir gece önce Şah Nur'un oğlu Hazara'ya kalesinde sığınma vermiş bir partizan olduğunu söyledi. Bunu duyunca Habibullah öfkelendi. Getirdiği ekmek, et, yağ ve ayran için ona teşekkür etmesi gerektiği halde, düşünmeden tabancasıyla seyyide yedi el ateş etti. Habibullah daha sonra evinin yakılmasını ve eşyalarına el konulmasını emretti. İki karısını ve nişanlı kızını Kuhdamanilere teslim etti. Zorbanın küçük kardeşi Hamidullah, kaleyi yakmaya, seyyidin eşyalarını aramaya ve eşlerini ve çocuklarını ele geçirmeye katılmak için savaş alanından koşarak geldi. Sekiz aylık oğlunu annesinden kopararak, bebeği ayaklarından yakalayıp tüm gücüyle yere fırlatarak bebeği öldürdü. Calriz ve Takanah'ın Tacikleri seyyidin evinden her şeyi alıp götürdüler. Seyyidin mal varlığı oldukça iyi durumda olduğu için, her Tacik önemli miktarda para kazandı. | „ |
—Fayiz Muhammed
İnsan hakkı ihlalleri > Sakkavist karşıtları tarafından

Ekim 1929'da Sakkavist karşıtları tarafından ele geçirilmesinin ardından Kabil, Nadir'in güçleri tarafından yağmalandı. Bazı kaynaklar, bu yağmanın Nadir tarafından yetkilendirildiğini belirtir, ancak buna tarihçi Vartan Gregorian tarafından itiraz edilmiştir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Tüm kanıtlara bakılırsa, böyle bir iddia için hiçbir gerekçe yoktur (ve bu kanıtlar, o sırada Kabil'deki tek yabancı muhabir olan Andrée Viollis'in ifadesini de içerir). Görünüşe göre yağma, Nadir'in şehre girmesinden önceki beş gün içinde gerçekleşti ve resmen göz yumulmadı. Gerçekten de Nadir, kabile mensuplarına yabancıların can ve malına saygı göstermelerini aksi halde idam edileceklerini belirten bir manifesto yayınlamıştı. Onun emirleri basitçe görmezden gelindi. | „ |
—Vartan Gregorian
Konuyla ilgili yayınlar

My Life: From Brigand to King. Octagon Press. April 1990. ISBN 9780863040474. 17 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.  - Habibullah Kalakani'nin otobiyografisi.
Afganistan'daki Kızıl Ordu birlikleri.
Ali Ahmed Han
Afganistan'da popüler olarak Bacha-i Sakkao olarak bilinen Tacik eşkıya Habibullah Kalakani, Kasım 1929'da idam edilmeden önce tutsak olarak gösterildi.
Gümüş sülfadiazin

| --- | --- |

Klinik verisi
Diğer adlar: Gümüş tuzu (4-Amino-N-2-pyrimidinylbenzenesulfonamidato-NN,01)-silver, sulfadiazine silver, silver (I) sulfadiazine, 4-amino-N-(2-pyrimidinyl)benzenesulfonamide
AHFS/Drugs.com: Monografi
MedlinePlus: a682598
Gebelikkategorisi:  B (geç gebelik döneminde önerilmez) 
Uygulamayolu: Topikal
ATC kodu: D06BA01 (DSÖ) 
Hukuki durum
Hukuki durum:  Sadece reçete ile 
Farmakokinetik veri
Biyoyararlanım: <1% (gümüş), 10% (sulfadiazin)
Protein bağlanma: Yüksek (gümüş)
Boşaltım: 2/3 böbrek (sulfadiazin)
Tanımlayıcılar
 IUPAC adı Silver [(4-aminophenyl)sulfonyl](pyrimidin-2-yl)azanide 
CAS Numarası: 22199-08-2 
PubChem CID: 441244
DrugBank: DB05245 
ChemSpider: 390017 
UNII: W46JY43EJR 
KEGG: D00433 
ChEBI: CHEBI:9142 
ChEMBL: ChEMBL1382627 
CompTox Bilgi Paneli (EPA): DTXSID4048646 
ECHA Bilgi Kartı: 100.040.743 
Kimyasal ve fiziksel veriler
Formül: C10H9AgN4O2S
Mol kütlesi: 357,14 g·mol−1
3D model (JSmol): İnteraktif görüntü
Erime noktası: 285 °C (545 °F)
 SMILES [Ag+].O=S(=O)([N-]c1ncccn1)c2ccc(N)cc2 
 InChI InChI=1S/C10H9N4O2S.Ag/c11-8-2-4-9(5-3-8)17(15,16)14-10-12-6-1-7-13-10;/h1-7H,11H2;/q-1;+1  Key:UEJSSZHHYBHCEL-UHFFFAOYSA-N  
Gümüş sülfadiazin, kısmi (ikinci derece) ve tam kalınlıktaki (üçüncü derece) yanıkları enfeksiyondan korumak için kullanılan bir topikal antibiyotiktir. İkinci derece yanıklar için artık önerilmemesine rağmen, üçüncü derece (tam kalınlıkta) yanıklarda enfeksiyonun önlenmesinde hala yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yaygın yan etkileri arasında kullanım yerinde kaşıntı ve ağrı bulunmaktadır. Diğer yan etkiler olarak düşük beyaz kan hücresi seviyeleri, alerjik reaksiyonlar, mavi gri cilt değişikliği, hemoliz veya ilaca bağlı hepatit sayılabilir. Gümüş sülfadiazin bir sülfonamid olan sülfadiazin içerdiğinden sülfonamid alerjisi olanlarda dikkatli kullanılmalıdır. Doğuma yakın olan hamile kadınlar kullanmamalıdır. Ayrıca iki aydan küçük çocuklarda kullanılması önerilmemektedir.
Gümüş sülfadiazin 1960'larda keşfedilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü'nün temel ilaçlar listesi'nde yer almaktadır. Jenerik formları mevcuttur.
Tıbbi kullanımı

Küçük ve kısmi kalınlıktaki yanık tiplerinin iyileşmesinde başka antibiyotiklerin daha etkili olduğuna dair kanıtlar bulunduğundan bu yanık tiplerinde kullanımı önerilmemektedir. 2013 yılından bir Cochrane derlemesi, derlemeye kabul kriteri taşıyan çalışmaların çoğunun metodolojik eksikliklere sahip olduğunu ve bu nedenle gümüş sülfadiazinin yanıkların tedavisindeki etkililiğini saptamanın mümkün olmadığı kanaatine varmıştır. Yine 2010 yılından başka bir Cochrane sistematik derlemesi ise  "Gümüş içeren pansumanlar veya topikal ajanların yara iyileşmesini teşvik edip etmediğini veya yara enfeksiyonunu önleyip önlemediğini belirlemek için yeterli kanıt olmadığı" sonucuna varmıştır. Diğer derlemeler de, "bu alandaki çalışmaların kalitesinin yeterli olmadığı" sonucuna varmıştır. Cochrane, gümüş sülfadiazin kullanıldığında yara iyileşmesinde gecikmeler olabileceği yönünde endişelerini bildirmiştir. Bunun yanında yara yüzeyinde deri değişimine neden olduğundan yara derinliğinin yeniden değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. Aynı zamanda yaraya her gün yeniden uygulanması gerekmektedir. Yara görünümünde yol açtığı değişiklikler ve pansumanın yenileme sıklığından ötürü çoğu yanık için gümüş sülfadiazin önerilmemektedir.
Yan etkiler

Geniş alanlara veya şiddetli yanıklara uygulanması sistemik dolaşıma geçmesine yol açabilir ve sistemik kullanılan diğer sülfonamidlerdekine benzer yan etkilere neden olabilir. İnsanların yaklaşık %0.1-1'nde döküntü veya eritema multiforme gibi hipersensitivite reaksiyonlarına neden olmaktadır. Benzer deri reaksiyonları, diğer sülfonamidler, antibakteriyeller, tiazid diüretikler ve sülfonilüre antidiyabetiklerde de görülmektedır; ancak çapraz alerji olasılığına dair yeterince veri bulunmamaktadır.
İçeriğindeki gümüş iyonları, özellikle uygulanan alan ultraviyole ışığa maruz kaldığında lokal arjiri (cilt renginde değişiklik)ye sebep olabilir. Böbreklerde, karaciğerde ve retinada gümüş birikimi ile karakterize olan yaygın arjiri, sadece aşırı uzun süreli kullanım veya ağır iltihaplı yanıklarda tekrarlanan kullanımlarla ilişkili olarak bulunmuştur. Yaygın arjirinin olası sonuçları arasında interstisyel nefrit ve anemi yer almaktadır.
Etkileşimler

Yaralardaki ölü deriyi çıkarmak için kullanılan merhemlerde bulunan tripsin ve klostridiopeptidaz gibi proteazlarla eşzamanlı uygulanırsa içeriğindeki gümüş iyonları proteazları inhibe edebilmekte ve proteaz etkinliğini düşürmektedir. Gümüş sülfadiazin sistemik dolaşıma önemli miktarda katıldığında, vitamin K antagonistleri gibi bazı ilaçların etkilerini ve yan etkilerini artırabilmektedir.
Farmakokinetik

Gümüş sülfadiazinin çözünürlüğü zayıftır ve sağlam deriden çok sınırlı bir şekilde geçebilir. Ancak vücut sıvılarıyla temas, daha sonra sistemik olarak emilip dağılabilen serbest sülfadiazin oluşumuna yol açmaktadır. Oluşan serbest sülfadiazin karaciğerde glukuronidasyona uğrar ve değişmeden idrarla atılır. Özellikle ikinci ve üçüncü derece yanıklar veya diğer lezyonlar gibi büyük alanlara uygulandığında emilimi sorun yaratabilmektedir.
Enerji
Kavramın kökeni

Enerji kelimesi, Yunanca energeia(ἐνέργεια) kelimesinden gelir. Muhtemelen ilk olarak, milattan önce 4. yüzyılda Aristoteles'in çalışmalarında görülmüştür. (Antik Yunanca: ἐνέργεια-energeia: “etkinlik, faaliyet”)
Enerji kavramı, Gottfried Leibniz tarafından tanımlanan vis visa(canlı kuvvet) fikrinden çıkmıştır. Leibniz, vis visa'yı cismin kütlesiyle hızının karesinin çarpımı olarak tanımladı. Toplam vis visa'nın korunduğuna inandı. Yavaşlamanın sürtünme (Leibniz ısıl enerjinin, maddenin birbirini takip eden parçalarının karışık hareketinden oluştuğunu düşündü.) yüzünden olmasından dolayı, bu görüş Isaac Newton tarafından kabul edilmesine rağmen, bir yüzyıldan daha fazla bir süre boyunca çoğunluk tarafından kabul görmemiştir.
1807'de, Thomas Young günümüzdeki anlamında enerji kavramını vis visa yerine ilk kullanan kişidir. Gustave-Gaspard Coriolis, 1829'da hareket enerjisini; William Rankine 1853'te potansiyel enerjiyi günümüzdeki anlamında tanımlamıştır.
Enerjinin korunumu yasası'nın ilk olarak 19. yüzyılın başlarında varsayıldığı ve her yalıtılmış sistemde uygulandığı kabul edilir. Noether'in kuramına göre; enerji korunumu fiziğin yıllar boyu değişmeyen yasalarının bir sonucudur. 1918'den beri, enerji korunumu yasası, enerjinin çoklu bileşiminin, zaman olarak bilinen ötelemsel eşbakışımının matematiksel olarak uygulanmasının bir sonucudur.
Enerjinin bir madde ya da momentum gibi yalnızca fiziksel bir büyüklük olup olmadığı yıllarca tartışıldı. 1845'te, James Prescott Joule matematiksel iş ve ısı üretimi arasındaki bağıntıyı keşfetti. Bu enerji korunumu kuramına ve termodinamiğin ilk kuralının gelişimine öncülük etmiştir.
Sonuçta William Thomson(Lord Kelvin); Rudolf Clausius, Josiah Willard Gibbs ve Walther Nernst'in katkılarıyla, kimyasal projelerin çabuk gelişiminin açıklamaları, bu keşifleri ısı bilgisi yasaları bünyesinde birleştirdi. Thomson ayrıca, Clausius tarafından ortaya atılan entropiyi ve Jozef Stefan tarafından ortaya atılan ışıma enerjisinin başlangıç yasalarını da içeren matematiksel bir formüle öncülük etti.
Kalifornya teknoloji enstitüsünde, 1961 sırasında, yüksek okul öğrencileri için bir derste, ünlü fizik öğretmeni Richard Feynman ve Nobel Laureate enerjinin kavrami hakkında şöyle söyledi:
Tarih olarak bilinen, bütün doğal olayları düzenleyen, uzun zamandır kesin olarak bildiğimiz bir etki – ya da dilerseniz yasa da diyebilirsiniz- vardır. Bu yasa enerji korunumu yasası olarak bilinir. Bu, enerji olarak adlandırdığımız, doğada benzeri pek çok yerde görülen belirli bir büyüklüktür. Bu en soyut iddiadır çünkü; herhangi bir şey olduğunda değişmeyen, belirli bir büyüklük olduğunu söyleyen matematiksel bir ilkedir. Enerji korunumu yasası bir mekanizmanın ya da herhangi bir somutlamanın tanımı değildir; Sadece, bazı sayılarla hesaplayabileceğimiz ve bitirdiğimizde doğanın oyunlarına katlanacağımız ve tekrar hesaplayacağımız gizemli bir etkidir. O aynıdır. (Feynman'ın fizik dersleri)
Ölçü birimi

Enerji, kütle gibi nicel bir büyüklüktür. Joule Uluslararası birim sisteminde enerjinin ölçü birimidir. O da; bir Newton'luk kuvvetin bir metre mesafe boyunca uygulandıkça artan (ya da işe yarayan) enerjiye eşittir. Ancak, enerji erg, kalori, İngiliz ısı Birimi, kilowatt-saat ve kilokalori gibi başkaca birimlerle de tanımlanabilir. Bu birimler için SI biriminde daima tartışmalı bir faktör vardır. Örneğin; bir kWh 3,6 milyon Joule'a eşittir.
Tarihçe (Zaman Çizelgesi)

Enerjinin bir formu olarak iş kuvvet-yol çarpımıdır.
Bu denklem; işin, bir C yolu boyunca uygulanan F kuvvetinin çizgi tümlevine eşit olduğunu söyler.
Sonuçta, iş ve enerji bu çerçevede birbirine bağımlıdır.
Kimya

Kimyanın içeriğinde, enerji bir maddenin atomik, moleküler ya da bütün yapısının bir özelliğidir. Maddenin içerdiği enerji daima bir enerji artışına ya da azalışına eşlik eder. Çünkü; bir kimyasal değişime bunun gibi bir ya da birden fazla yapının değişimi tarafından eşlik edilir. Bazı enerjiler çevre ve tepkimenin bileşenleri arasında, ışık ya da ısı formunda transfer edilir. Böylece, bir tepkimenin ürünleri, tepkime bileşenlerinden daha çok ya da daha az enerjiye sahip olabilir. Eğer son durumda ilk durumdakinden daha az enerji varsa, tepkimenin ısıveren (egzotermik) olduğu söylenebilir. Isıalan (endotermik) tepkimelerde bu durumun tersi gözlenir. Bileşenler etkinleşme enerjisi olarak bilinen bir enerji sınırını aşamazsa; kimyasal tepkimeler her zaman gerçekleşmez. Bir kimyasal tepkimenin hızı (verilen T sıcaklığında) Boltzmann'ın popülasyon çarpanıyla e−E/kT ilgilidir. (Yani; verilen sıcaklıkta molekülün etkinleşim enerjisinden daha büyük ya da ona eşit olma ihtimalidir.) Bir tepkimeyi bu üstel bağımlılığını sıcaklığa oranlama Arrhenius eşitliği olarak bilinir. Etkinleşim enerjisi ısıl enerji formunda olabilen bir kimyasal tepkime için gereklidir.
Biyoloji

Biyolojide, enerji biyosferden en küçük canlı organizmalara bütün biyolojik sistemin bir özelliğidir. Bir organizmanın içinde, enerji bir biyolojik hücrenin ya da biyolojik bir organizmanın bir organelinin büyüme ve gelişmesinden sorumludur. Bu yüzden enerjinin genelde, solunum içerisindeki oksijen ile tepkimeye giren karbonhidratlar(şeker içeren), yağlar ve proteinler gibi maddenin yapı taşları tarafından depolanmış olduğu söylenir. İnsan açısından- verilen enerji tüketimi miktarı için, insani denklik(İ-d)(insani enerji dönüşümü), insan metabolizması için ihtiyaç olan bağıl enerji miktarını gösterir. (Ortalama bir insanın enerji tüketiminin günde 12,500kJ olduğunu ve bazal metabolik oranın 80 Watt olduğunu var sayarsak...) Örneğin, eğer vücudumuz ortalama 80 Watt ile çalışırsa, 100 Watt'ta çalışan bir lamba 1.25 insan denkliğidir (100/80=1.25 İ-d). Bir insan, sadece birkaç saniye süren zor bir iş için, binlerce Watt'ın üzerine çıkabilir. Birkaç dakika süren işler için, normal bir insan yaklaşık 1,000 Watt kullanabilir. Bir saat boyunca sürdürülmek zorunda olan bir etkinlik için çıkış gücü yaklaşık 300 Watt kullanılırken; tüm gün süren bir etkinlik için, maksimum 150 Watt güç harcanır. İnsan denkliği insanda enerji birimleri olarak tanımlanan fizikte ve biyolojik sistemlerdeki enerji akışını anlamayı desteklemek için oluşturulmuş bir birimdir: verilen enerji miktarı kullanımı anlamak için bir his sağlar.
Yer bilimleri

Jeoloji, kıtasal sürüklenme, sıra dağlar, volkanlar ve depremler Dünya'nın içsel enerji transferi olarak açıklanabilecek olaylardır. Diğer taraftan, rüzgâr, yağmur, dolu, kar, aydınlanma, hortumlar, fırtınalar gibi meteorolojik olaylar güneş enerjisinin ve Dünya'nın atmosferinin meydana getirdiği enerji transferinin bir sonucudur.
Kozmoloji

Kozmoloji ve astronomide; yıldız, nova, süpernova, gökcisimleri ve gama ışık patlaması olayları maddenin enerji transferlerinin en yüksek evrensel üretimidir. Yıldızlarla ilgili Güneşi de içeren bütün olaylar çeşitli enerji transferleri tarafından yürütülür. Bu tür enerji transferleri ya astronomik nesnelerin çeşitli sınıflarında (yıldızlar, beyaz cüceler vs.) maddenin yer çekimsel hareketidir ya da ışıksal elementlerin, öncelikli hidrojenin nükleer füzyonundan dolayıdır.
Enerji ve yaşam

Dünya'da yaşayan neredeyse her organizma Güneş'ten dışsal bir enerji ışınıma (radyasyonuna) bağımlıdır. Yeşil bitkiler bu şekilde gelen enerjiyi farklı biçimlerde kimyasal bileşiklere çevirirler. Bitkiler dışındaki canlıların neredeyse tamamı bu kimyasal enerjiyi büyüyebilmek ve yenilenebilmek için kullanır. Yetişkin bir insana oksijen ve besin moleküllerinin(bunlar daha çok glukoz (C6H12O6) ve stearin (C57H110O6) gibi karbonhidratlar ve yağlardır.) İnsana, bitkilerin ürettiği bu enerjiden farklı biçimlerde günlük 1500-2000 kalori(6-8 MJ) enerji alması önerilir. Besin molekülleri mitokondride su ve karbondioksite oksitlendirilir.
Ve bu enerjinin bir kısmı ADP'yi ATP'ye çevirmek için kullanılır.
Karbonhidrat ya da yağın içindeki kimyasal enerjinin geriye kalan kısmı ısıya dönüştürülür: ATP bir tür enerji birimi olarak kullanılır ve bölündüğü ve su ile tepkimeye girdiği zaman içerdiği kimyasal enerjinin bir kısmı başka metabolizma için kullanılır. (metabolik yolların her aşamasında bir miktar kimyasal enerji ısıya dönüştürülür.) Gerçek kimyasal enerjinin sadece küçük bir bölümü iş için kullanılır:
Yaşayan organizmaların aldıkları(kimyasal ya da ışıma enerjisi) enerjiyi kullanmada verimsiz(fiziksel anlamda) oldukları görülecektir ve gerçek makinelerin çoğunun daha verimli olduğu doğrudur. Büyüyen organizmalarda, ısıya dönüşen enerji hayati bir amaç sunar: organizma dokularının inşa edildikleri moleküller bakımından oldukça düzenli olmalarına izin verir. Termodinamiğin ikinci yasasına göre: enerji(ve madde) evren karşısında daha düzgün olarak yayılma eğilimindedir: özel bir alanda enerji(ya da madde) toplamak için; evrende (çevrede)4 kalan enerjinin daha büyük bir miktarını yaymak gerekir. Basit organizmalar daha karmaşık olanlardan daha fazla enerjiye ulaşabilir ama karmaşık organizmalar daha küçük bileşenlerine ayrışamayan ekolojik hücreyi işgal edebilir. Kimyasal enerjinin bir kısmının bir metabolik yolun her aşamasında ısıya dönüşümü ekolojide gözlenen biyokütle piramidinin arkasındaki fiziksel bir sebeptir: Besin zincirinin ilk aşamasından alınan karbonun(Fotosentezle sabitlenmiş 124.7 Pg/a karbon olarak hesaplanmıştır.) 64.3 Pg/a(%52)'si yeşil bitkilerin5 metabolizması için kullanılır, kalanı da karbondioksite ve ısıya geri dönüştürülür.
Enerji transferi

Enerji olgusu ve transferi en doğal olayı açıklama ve tahmin etmede hayati önem taşır. Enerjinin bir biçimi sık sık isteyerek bir diğerine dönüştürülebilir. Örneğin; bir batarya kimyasal enerjiden elektrik enerjisine; bir baraj, yer çekimsel potansiyel enerjiden hareket eden suyun kinetik enerjisine ve sonunda elektrik jeneratörü aracılığıyla elektrik enerjisine dönüşür.
Enerjinin emek ve ısının iki temel kanunuyla – Carnot teoremi ve termodinamiğin ikinci kanunu- nasıl etkili bir şekilde diğer biçimlere dönüştürüleceği konusunda katı sınırlar vardır. Bir motor çalışması için kullanıldığında bu sınırlar özellikle kanıt olacaktır. Bazı enerji transferleri oldukça etkili olabilir.
Enerji transferinin yönü (hangi enerji türü hangi enerji türüne dönüşür) genellikle entropi (var olan tüm serbestlik derecesi içinde eşit enerji dağılımı) göz önünde tutularak tarif edilir. Pratikte bütün enerji dönüşümleri küçük ölçekte imkânlıdır fakat belirli büyük dönüşümler imkânlı değildir çünkü enerji ya da maddenin rastgele daha konsantre biçimlere ya da küçük alanlara taşınacağı istatistiksel açıdan pek mümkün değildir.
Big Bang'den bu yana var olan çeşitli potansiyel enerji türleri, tetikleyici bir mekanizma var olduğunda sonradan “ serbest bırakılmış” olan (kinetik ya da radyan enerji gibi daha aktif enerji türlerine dönüştürülmüş) evrendeki enerji dönüşümlerinin karakterini oluşturmuştur. Uranyum ve toryum gibi ağır izotoplarda saklı bulunan enerjinin nükleosentez yoluyla açığa çıkarıldığı radyoaktif çözülme bu sürecin örneklerinden biridir. Nükleosentez, ağır elementlerin Güneş sistemi ve Dünya'ya dahil edilmesinden önce, süpernova yer çekimi çöküşünden çıkan yer çekimsel potansiyel enerjiyi ağır elementlerin yaratılmasında depolayan bir süreçtir. Bu enerji nükleer fisyon bombalarında ya da sivil nükleer enerji üretiminde tetiklenir ve serbest bırakılır.
Benzer olarak, kimyasal patlama durumunda, kimyasal potansiyel enerji çok kısa bir zaman diliminde kinetik ve ısıl enerjiye dönüşür. Buna başka bir örnek ise sarkaçtır. Sarkacın en yüksek noktasında kinetik enerji sıfırdır ve yer çekimsel potansiyel enerjisi en yüksek düzeydedir. En aşağı noktasında ise kinetik enerjisi maksimumdur ve potansiyel enerjisindeki azalmaya eşittir. Eğer sürtünme ve diğer kayıplar göz ardı edilirse, bu süreçler arasında enerji dönüşümü kusursuz olacaktır ve sarkaç sonsuza kadar salınımına devam edecektir.
Transferde kütlenin ve enerjinin korunumu

Transferde Enerjinin Korunumu ve Kütle Enerji ölçülebildiği yerde sıfır ivmeyle bir sisteme hapsedildiğinde bir ağırlık yaratır. Bu ağırlık kütleye denktir ve bu kütle ağırlıkla her zaman ilişkilidir. Kütle ayrıca enerjinin belirli miktarına denktir ve kütle enerji denkliğinde belirtildiği gibi aynı şekilde enerjiyle ilişkili görünür. Albert Einstein'ın bulduğu E = mc² formülü özel görelilik içinde durgun kütle ve durgun enerji arasındaki ilişkiyi ölçer. J. J. Thomson (1881), Henri Poincaré (1900), Friedrich Hasenöhrl (1904) ve diğerleri (daha fazla bilgi için: Mass-energy equivalence#History).
Madde enerjiye dönüştürülebilir (ya da tam tersi) fakat kütle hiçbir zaman yok edilemez, madde ve enerjinin birbirine dönüştüğü bütün durumlarda kütle- enerji denkliği hem kütle hem de enerji için sabit kalır. Ancak, c² sıradan insan ölçeğine çok büyük ölçüde bağlı olduğundan, sıradan madde miktarının ısı, ışık, digger radyasyon gibi enerji türlerine dönüşmesi, nükleer silah ve nükleer reaktörlerde görülebileceği gibi, çok büyük miktarda enerji bırakır (örneğin 1 kg'dan ~ jul yani 21 megaton TNT üretilir). Aksine, bir birim enerjiye denk düşen kütle denkliği çok küçüktür. Bu da çok büyük bir enerji kaybı olmadıkça, çoğu sistemden enerji kaybını ağırlık aracılığıyla ölçmenin neden zor olduğunu gösterir. Enerjinin maddeye dönüşümünün örnekleri yüksek enerjili nükleer fizikte bulunur.
Tersinir ve tersinmez dönüşüm

Enerji transferini yararlı bir çalışmaya dönüştürmek termodinamiğin ana konularından biridir. Doğada, enerji transferi temel olarak iki sınıfa ayrılır: ısı bilgisi olarak tersinir ve ısı bilgisi olarak tersinmez. ısı bilgisindeki tersinir süreç, enerjinin daha yoğun biçimlerine geri kazandırılamadığından (düşük kuantum dereceleri) hiçbir enerjinin bir hacimdeki var olan boş enerji derecelerine dağılmadığı süreçtir. Tersinir bir süreç bu tür dağılmanın gerçekleşmediği bir süreçtir. Örneğin, bir tür potansiyel alandan diğerine gerçekleşen enerji transferi tersinirdir, yukarıda sarkaç sistemi örneğinde de belirtildiği gibi. Isının üretildiği süreçlerde, düşük enerjinin kuantum dereceleri alanda atomlar arasındaki mümkün olan uyarılmaları ifade eder ve 100% etkili bir şekilde diğer enerji biçimlerine dönüşmek için enerji parçası için depo gibi hareket eder. Bu durumda enerjinin bir kısmı ısı olarak kalmalıdır. Enerji evrende tamamen kullanılabilecek enerji olarak geri kazandırılamaz, kuantum derecelerindeki düzensizliğin artışı gibi ısının bazı diğer türlerindeki artışın bedeli istisnai bir durumdur, (madde patlaması ya da bir kristalde rastgele sıralama gibi)