stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Rusya'nın Kırım'ı ilhakı

1783'teki olay için Rus İmparatorluğu'nun Kırım'ı ilhakı sayfasına bakınız.
Rusya'nın Kırım'ı ilhakı, Ukrayna'ya bağlı bir yarımada olan Kırım'ın, Şubat ve Mart 2014'te Rusya tarafından ilhak edilmesidir. Bu olay, Onur Devrimi'nin hemen ardından yaşanan göreceli güç boşluğunda gerçekleşti ve Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlangıcı oldu.
22 Şubat 2014'te Ukrayna devlet başkanı Viktor Yanukoviç’in görevden alınmasına yol açan Kiev’deki olaylar, Kırım’da Rusya yanlısı ve ayrılıkçılık karşıtı gösterileri tetikledi. Aynı zamanda Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, güvenlik yetkilileriyle Ukrayna’daki gelişmeleri değerlendirerek “Kırım’ı Rusya’ya geri kazandırmak için çalışmaya başlamalıyız” dedi. 27 Şubat’ta armaları olmayan Rus özel kuvvetleri, Kırım’daki stratejik noktaları ele geçirdi. Rusya başlangıçta askeri müdahalesini reddetse de Putin, daha sonra birliklerin Kırım'ın “öz savunma güçlerini desteklemek” amacıyla gönderildiğini kabul etti. Rus askerleri, Kırım parlamentosunu işgal etti, Kırım hükûmetini görevden aldı ve Rusya yanlısı Sergey Aksyonov hükûmetini kurdu. Daha sonra Kırım'ın statüsüne ilişkin bir referandum yapılacağını duyurdu. Referandum, Rus işgali altında gerçekleştirildi ve Rusya tarafından atanan yetkililere göre sonuç, ezici bir çoğunlukla Rusya’ya katılım yönünde oldu. Ertesi gün, 17 Mart 2014'te Kırım yetkilileri bağımsızlıklarını ilan etti ve Rusya'ya katılma talebinde bulundu. Rusya, 18 Mart 2014’te Kırım’ı resmen ilhak ederek Kırım Cumhuriyeti'ni ve federal şehir statüsündeki Sivastopol'u Rusya’nın bir parçası olarak ilan etti. İlhakın ardından Rusya, yarımadadaki askeri varlığını güçlendirdi ve dış müdahale konusunda uyarılarda bulundu.
Ukrayna ve diğer pek çok ülke, ilhakı kınadı ve bunun uluslararası hukukun ve Rusya'nın Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü koruyan anlaşmalarının ihlali olduğunu düşündü. İlhak, G8'in diğer üyelerinin, Rusya'yı gruptan uzaklaştırmasına ve yaptırımlar getirmesine yol açtı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu da referandumu ve ilhakı reddederek “Ukrayna'nın uluslararası tanınmış sınırları içindeki toprak bütünlüğünü” teyit eden ve Rusya'nın eylemini “geçici işgal” olarak nitelendiren kararı kabul etti.
Arka plan

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği döneminde Moskova yönetiminde olan Kırım Yarımadası, 1954 yılında Sovyet lider Nikita Kruşçev tarafından Ukrayna'ya bağlanmıştır. 1991 yılında yapılan referandum ile 'özerk cumhuriyet' statüsünü almıştır ve Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra da Ukrayna'ya bağlı özerk yapı olarak varlığını sürdürmüştür. 1994 Budapeşte Memorandumu ile ABD, Birleşik Krallık ve Rusya, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü taahhüt etmişlerdir. 1997 yılında ise Ukrayna ile Rusya arasında imzalanan anlaşma ile Rus donanmasının Sivastopol'deki varlığı uzatılmıştır. Demografik olarak ise Ukraynaca konuşan nüfusun en az bulunduğu yerlerden biri olmuştur. Tatarların Uzak Asya'ya sürülmesi ve Ruslaştırma politikaları, Kırım yarımadasında Rusların artmasına ve etnik Rusların sayılarının Tatarlar ile etnik Ukraynalılara karşı daha fazla olmasına sebep olmuştur.
Rusların Kırım ve Donbass bölgelerinde sayıca fazla olmaları geçmiş dönemdeki seçim sonuçlarına da yansımıştır. Yarımadadaki Tatar ve Ukraynalılar, Rus etkisine karşı çıkarken; Ruslar ise Rusya ile yakın politikaları savunan partileri desteklemiş ve Euroskeptik bakış açılarını korumuşlardır. Yevromaydan gösterileri patlak vermeden yapılan son seçimlerde Rus yanlısı politikalarıyla bilinen Yanukoviç, Kırım'da %52,34 oy oranı ile Lugansk ve Donetsk bölgelerinden sonraki en yüksek oy oranına erişmiştir.
21 Şubat 2014 tarihinde Ukrayna cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç aylar süren gösteriler sonrası Rusya'ya kaçmıştır. Ukrayna hükûmeti değişmiş ve Batı yanlısı bir hükûmet gelmiştir. Rusya, yeni hükûmeti tanımamıştır ve darbe girişimi olarak nitelendirmiştir.
| g t Rusya-Ukrayna Savaşı |
| --- | --- |
 Başlangıç Yevromaydan  Odessa çatışmaları  Rus yanlısı eylemler  Onur Devrimi  Kırım Zaman çizelgesi  Küçük yeşil adamlar Kırım Parlamentosu  Güney Deniz Üssü  2014 Simferopol  2018 Kerç Boğazı  Donbas Zaman çizelgesi  Sloviansk  Kramatorsk  Mariupol  Sievierodonetsk İl-76'nın düşürülmesi  Zelenopilya roket saldırısı  1. Donetsk Havalimanı  Luhansk Sınır Üssü  Sınır çatışmaları  2014 Büyük Baskını  Şaktarsk Raion  Horlivka  Ilovaisk  Novoazovsk  2. Mariupol  2. Donetsk Havalimanı  Debaltseve  Shyrokyne  Marinka  Svitlodarsk  Avdiivka Sivillere yönelik saldırılar Sloviansk  Malaysia Airlines'ın 17 sefer sayılı uçuşu  Novosvitlivka  Volnovakha  Mariupol  2022 istilası Başlangıç  Zaman çizelgesi  Ekonomik etki  Barış görüşmeleri  Savaş suçları  İşgal altındaki Ukrayna'da protestolar Doğu Ukrayna Taarruzu  Harkiv  Konotop  Mariupol  Ohtırka  Starobilsk  Sumı  Güney Ukrayna Taarruzu  Herson  Melitopol  Mıkolayiv  Kiev Taarruzu  Hostomel  Çernihiv  Çernobil  İvankiv  Vasilkiv  Kiev  Yılan Adası  Millerovo hava üssü
Tarihçe > Referandum ve Kırım'ın Rusya'ya katılması

16 Mart 2014 tarihinde referandum yapılmıştır. %83 oranında katılım oranının olduğu referandum sonucunda; Kırım'da %96.77, Sivastopol'de ise %95.6 oranında Rusya'ya bağlanmak yönünde oy kullanılmıştır. Bir gün sonra Kırım parlamentosu resmen Rusya'ya bağlanma talebini iletmiştir. İlerleyen günlerde Obama 11 Ukraynalı ve Rus yetkiliye yaptırım kararını açıklamıştır. Ayrıca, Rusya'nın G8 üyeliği de askıya alınmıştır. 27 Mart'ta BM Güvenlik Konseyi, Kırım referandumunun yasal olmadığını belirten bir karar çıkarmıştır.
17 Mart 2014 tarihinde Rusya devlet başkanı Vladimir Putin Rusya'nın Kırım'ı ilhakını onaylayan imzayı atmış ve Kırım resmen Rusya'ya katılmıştır.
Tarihçe > Ayrılıkçı cumhuriyet

17 Mart'ta, referandum sonuçları resmen açıklandıktan sonra, Kırım Yüksek Konseyi, Kırım Özerk Cumhuriyeti ve özel statülü Sivastopol şehri topraklarından oluşan Kırım Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ilan etti. Kırım meclisi, Ukrayna hukukunun kısmen yürürlükten kalktığını duyurdu ve yarımadadaki özel mülkler ile aralarında limanlar ve Chornomornaftogaz mülklerinin de bulunduğu Ukrayna mülklerini millîleştirmeye başladı. Ayrıca Rusya hükûmetinden ayrılıkçı cumhuriyetin Rusya'ya kabul edilmesini istedi. Aynı gün Yüksek Konsey, adını Devlet Konseyi olarak değiştirdi, Rus rublesini grivna ile birlikte resmî para birimi ilan etti ve Kırım'ın 30 Mart'ta Moskova Saati'ne (UTC+4) geçeceğini duyurdu.
Putin kararname ile Kırım Cumhuriyeti'ni "egemen ve bağımsız bir devlet" olarak tanıdı ve Kırım ve Sivastopol'un federal birim olarak Rusya'ya katılımını onayladı.
Tarihçe > Sonraki olaylar

2012 parlamento seçim sonuçlarında Yanukoviç yanlıları (mavi)
İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi

| İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi |
| --- | --- |

Tür
Tür: İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı müzakere meclisi 
Başkanlık
Meclis Başkanı: Ekrem İmamoğlu, CHP 
Birinci Başkan Vekili: Nuri Aslan, CHP 
İkinci Başkan Vekili: Gökhan Gümüşdağ, CHP 
Yapı
Sandalye: 314 meclis üyesi

Siyasi gruplar:    CHP (185)    AK Parti (120)    MHP (7)    BÜYÜK BİRLİK (2) 
Seçimler
Son seçim: 31 Mart 2024
Sonraki seçim: 25 Mart 2029
Toplantı yeri

İstanbul Belediye Sarayı
Website
www.ibb.istanbul
İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin faaliyetlerini denetleyen bir belediye meclisidir. 22 Temmuz 2004 tarihli 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca her ayın ikinci haftası birleşim gerçekleşmektedir.
Yapılanma > Başkanlık divanı

Meclisin başkanlık divanı üyeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir;
| Adı | Parti | Parti | Görevi |
| --- | --- | --- | --- |
| Ekrem İmamoğlu |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Başkan |
| Nuri Aslan |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Meclis Birinci Başkanvekili |
| Gökhan Gümüşdağ |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Meclis İkinci Başkanvekili |
| Uğur Dağ |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Ozan Özçelik |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Erdinç Aktaş |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Utku Akbulut |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Furkan Ak |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Cansel Karataş |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Esin Güneş Erkonak |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Özge Beğenmiş Olca |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Ezgi Akgül |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
| Rıza Can Özdemir |  | Cumhuriyet Halk Partisi | Divan Kâtibi |
Yapılanma > Parti grup başkanvekilleri

Mecliste grubu bulunan partilerin grup başkan vekilleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
| Adı | Görevi | Görevi |
| --- | --- | --- |
| Ülkü Sakalar |  | CHP Grup Başkanvekili |
| Zeynel Abidin Okul |  | AK Parti Grup Başkanvekili |
| Orkun Ayhan |  | MHP Grup Başkanvekili |
| Dursun Çağlayan  |  | BBP Grup Başkanvekili |
Yapılanma > Komisyonlar

Her dönem başında, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca, en az beş ve en fazla dokuz kişiden oluşan komisyonlar kurulabilir.
İmar ve Bayındırlık Komisyonu
Plan ve Bütçe Komisyonu
Sağlık ve Salgın Hastalıklar Komisyonu
Ulaşım ve Trafik Komisyonu
Eğitim Komisyonu
Hukuk Komisyonu
Tarife Komisyonu
Harita Komisyonu
AB ve Dış İlişkiler Komisyonu
Turizm Komisyonu
Deprem ve Doğal Afet Komisyonu
Engelsiz Hayat Komisyonu
Kadın Aile ve Çocuk Komisyonu
Kent Ekonomisi, Meslek Odaları ve Sendikalar Komisyonu
Halkla İlişkiler Komisyonu
Altyapı, Mesken ve Emlak Komisyonu
Temel Haklar Komisyonu
Tarım, Orman, Hayvancılık ve Su Ürünleri Komisyonu
Çevre, Yenilenebilir Enerji ve İklim Değişikliği Komisyonu
Gençlik ve Spor Komisyonu
Kültür ve Sanat Komisyonu
Sosyal Hizmetler, Bağımlılıkla Mücadele ve Rehabilitasyon Komisyonu
Kentsel Yenileme Komisyonu
İştirakler ve Bağlı Kuruluşlar Komisyonu
Akıllı Kent ve Bilgi Teknolojileri Komisyonu
Göç, Göçmen ve Mülteciler Komisyonu
Deniz Esinduy

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- |
Milliyeti:  Türkiye
Doğum: 1947 İstanbul
Ölüm: 12 Eylül 2003 Ankara
Kulüp kariyeri
-   -   -   -   -   - : Fenerbahçe Muhafızgücü İETT Büyükdere Boronkay Taçspor Samsun Irmak Sanayii 
Millî takım kariyeri
- :  Türkiye (50) 
Koçluk kariyeri
-   -   -   -   -   -   - : Fenerbahçe Galatasaray Arçelik G.Sigorta ENKA Sönmez Filamentspor  Türkiye 
Deniz Esinduy (1947, İstanbul - 12 Eylül 2003), Türk voleybolcu ve antrenör.
Fenerbahçe, Muhafızgücü, İETT, Büyükdere Boronkay, Taçspor ve Samsun Irmak Sanayii takımlarının formasını giydi.
50 kez millî oldu. 1970'ten sonra Fenerbahçe, Galatasaray, Arçelik, G.Sigorta, ENKA ve Sönmez Filamentspor'da antrenörlük yaptı.
Ankara ve Antalya'da yapılan Avrupa Şampiyonası'na hazırlanan Türkiye kadın millî voleybol takımının başantrenörlüğünü yürütürken 12 Eylül 2003 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucunda Ankara'da öldü.
2019 yılında Türkiye Voleybol Fedasyonu tarafından ismi İstanbul Üsküdar'da bulunan salona verilerek salonun adı "TVF 50. Yıl Deniz Esinduy Spor Salonu" olarak değiştirilmiştir.
Hidrografya

Hidrografya veya hidrografi (sular coğrafyası), yeraltı ve yer üstü sularının oluşum ve dağılımlarını araştıran ve insan yaşamı üzerine etkilerini inceleyen bilim dalıdır.
Yunanca hidro (su) ve graphein (tasvir) kelimelerinden oluşan hidrografya, yeryüzünde bulunan suları (kaynak, akarsu, göl, deniz ve okyanus) ve yeraltı sularını inceler.
Fiziki coğrafyanın bir kolu olan hidrografya, okyanus ve deniz çanaklarının morfolojik karakteriyle bunları dolduran su kütlesinin yüzeyinde ve içinde meydana gelen olayları (deniz suyunun sıcaklığı, tuzluluğu ve hareketleri) ve karalar üzerindeki göllerin nasıl oluştuğunu, göl sularını ve göllerdeki seviye değişikliklerini, kaynakları ve akarsuları (bilhassa akarsu rejimlerini) inceler.
Hidroloji, akarsu bilimi (potamoloji), göl bilimi (limnoloji) ve okyanus bilimi (oseonografya) hidrografyanın yararlandığı bilim dallarıdır.
| g t Coğrafyanın genel alanları |
| --- | --- |
Beşeri coğrafya: Davranışsal coğrafya • Kültürel coğrafya • Nüfus • Gelişme • Ekonomik •  Feminist • Sağlık • Tarihi  • Bölgesel • Kentsel • Eleştirel coğrafya • Siyasi coğrafya • Turizm coğrafyası • Yerleşme coğrafyası
Fiziki coğrafya: Biyocoğrafya • İklim bilimi • Kıyı coğrafyası • Çevre coğrafyası • Jeodezi • Yüzey bilimi • Buzul bilimi • Sular coğrafyası • Manzara ekolojisi • Limnoloji • Okyanus bilimi • Paleocoğrafya • Pedoloji • Kuvaterner bilimi • Bitki coğrafyası
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNE: XX524831  BNF: cb119778366 (data)  LCCN: sh85063443  NARA: 10640047  NLI: 987007533738305171
Behçet hastalığı

| Behçet hastalığı |
| --- | --- |
Uzmanlık: İMmünoloji, Romatoloji 
Behçet hastalığı (Behçet sendromu), sistemik etkileri olan yangısal bir hastalıktır. Temel bulguları ilk kez Dr. Hulusi Behçet tarafından tanımlanan ve bu nedenle uluslararası literatürde Behçet Hastalığı ya da Behçet Sendromu olarak adlandırılır. Behçet hastalığı, etiyolojisi bilinmeyen sistemik inflamatuar bir hastalıktır. Hastalık, en sık tekrarlayan oral ve genital ülserler, cilt lezyonları ve üveit gibi çeşitli klinik semptomlarla kendini gösterir, ancak birden fazla organ sistemini etkileyebilir.
Behçet hastalığının keşfi

Dr. Hulusi Behçet (1889-1948) bu alanda önemli katkıları olan ünlü bir Türk dermatologdur. Yenilikçi araştırması, tekrarlayan ağız ülserleri, göz iltihabı, genital ülserler ve cilt lezyonları ile karakterize karmaşık bir otoimmün bozukluk olan Behçet hastalığının keşfedilmesine yol açtı. Hulusi Behçet, daha sonra kendi adıyla anılacak olan Behçet hastalığını 1924-1925 yılları arasında, 40 yılı aşkın bir süredir tanı konulamayan bir hasta nedeniyle gözlemlemiştir. Hastada tekrarlayan aftöz stomatit, genital ülserasyon, eritema nodozum ve görme bozuklukları mevcuttu. Bu hastalıkların nedeninin daha önce sifiliz ve tüberküloz olduğu düşünülüyordu. Ancak Behçet bunun tek bir etiyolojiye bağlı olabileceğini düşündü. 1930'da bu çalışmayı yaptıktan beş yıl sonra, benzer semptomları olan başka bir hastayla karşılaştı. Bu hastada ayrıca oral ve genital ülserasyonlar ve görme bozukluğu vardı. 1936'da Behçet, göz tahrişi, ağız ve skrotal ülser, akşam ateşi ve karın ağrısı semptomları gösteren bir hastayı muayene etti. Behçet, semptomları sentezleyerek, bunların farklı bir hastalığın, potansiyel olarak bir virüsün neden olduğu enfeksiyonun çeşitli belirtileri olduğunu varsaydı. 1937'de bu vakaları Dermatoloji ve Zührevi Hastalıklar Arşivi'nde belgeledi. Belçika, İtalya, Avusturya, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Danimarka, İsviçre ve İsrail gibi diğer ülkelerden doktorlar hızla benzer vakaları bildirmeye başladılar. Behçet'in buluşları, 13 Eylül 1947'de Cenevre'de düzenlenen Uluslararası Dermatoloji Kongresi'nde yeni bir hastalığın patognomonik kanıtı olarak resmen tanındı. Zürih Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde dermatoloji profesörü olan Dr. Miescher, durumun "Morbus Behçet" (Behçet hastalığı) olarak adlandırılmasını önermiştir.
Belirtiler ve Bulgular

Behçet Hastalığı özellikle damarları etkileyen sistemik bir yangıdır (vaskülit). Hastaların ilk yakınması ağız mukozasındaki aftlardır (aftöz stomatit); sonraları tabloya genital bölge derisinde ortaya çıkan ülserli lezyonlar eklenir. Ağız boşluğu incelemelerinde, dişetlerinin etkilenmesi ve dil mukozasında atrofi saptanır. Boğaz (orofarinks) ve yemek borusu (özofagus) aftlarında yutma güçlüğü (disfaji) yakınması vardır. Ayrıca, ishal de görülebilir. Deride vaskülit nedenli erythema nodosum'lar, ağrılı-ödemli ve içi irin dolu kabarıklıklar (papülopüstüler lezyonlar) ve nekrozlu-irinli lezyonlar (pyoderma gangrenosum) görülebilir. Gözde ortaya çıkan ve sık sık yineleyen yangı tablosu (hipopyonlu uveit) ile optik sinir tutulması (optik sinir atrofisi) körlükle sonlanabilmektedir. Çoğu hasta eklem ağrılarından yakınır (artrit).  Bu multisistem hastalık, gözler, cilt, eklemler, gastrointestinal sistem ve merkezi sinir sistemi dahil olmak üzere çeşitli organları etkileyebilir  Hastalığın ileri evrelerinde sık sık alevlenen tromboflebitler ve komplikasyonları ile böbreklerin etkilenmesine bağlı bulgular belirmeye başlar. Santral sinir sisteminin etkilendiği olgular “Nöro-Behçet hastalığı” olarak nitelendirilmektedir. Beyin sapında atrofiye neden olabilen kronik meningoensefalit, aseptik meninjit, beyin damarlarında tromboz gibi bulgular vardır. Optik sinir atrofilerinin bir bölümü beyin damarlarındaki tromboz nedeniyle beliren kafaiçi basıncı artışının (kafaiçi basıncı artışı sendromu; KİBAS) sonucudur. Ansızın gelişen işitme kaybı olabilir. Akciğerin etkilendiği olgularda öksürük ve hemoptizi görülebilir, plörit yakınması olabilir. Perikardit tablosu, kalpte saptanan en önemli bulgudur. Arterlerde tromboz ve anevrizmalar gelişir. Hastalığın genetik ilişkisi, Behçet öyküsü olan ailelerde ve onunla ilişkili genetik bir belirteç olan HLA-B51 alelini taşıyan bireylerde yaygınlığı ile vurgulanmaktadır.
Patofizyoloji

Behçet hastalığının Orta Doğu ve Orta Asya'daki eski ipek ticaret yollarını çevreleyen bölgelerde daha yaygın olduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle bazen İpek Yolu hastalığı olarak bilinir. Ancak bu hastalık bu bölgelerden gelen kişilerle sınırlı değildir. Çok sayıda serolojik çalışma, hastalık ve HLA-B51 arasında bir bağlantı olduğunu göstermektedir. HLA-B51, Orta Doğu'dan Güney Doğu Sibirya'ya daha sık bulunur. Bununla birlikte, belirli bir SUMO4 gen varyantı söz konusu olduğunda B51 hastalıkta bulunma eğilimindedir ve HLA-B27 mevcut olduğunda semptomlar daha hafif görünmektedir. Şu anda, Behçet hastalığına yol açan benzer bir bulaşıcı köken henüz doğrulanmadı, ancak bazı S. sanguinis türlerinin homolog bir antijeniteye sahip olduğu bulundu.
Optik siniri besleyen damarların tıkanmasıyla sonuçlanan vaskülit, Behçet hastalığında akut optik nöropatinin ve ilerleyici optik atrofinin nedeni olabilir. Bildirilen bir akut optik nöropati vakasındaki histolojik değerlendirme, optik sinirin aksonal kısmının retinal değişiklikler olmaksızın fibröz astrositler ile ikame edildiğini göstermiştir. Behçet hastalığında CNS tutulumu, en sık dural venöz sinüs trombozuna ve ardından ikincil optik atrofiye bağlı intrakraniyal hipertansiyona neden olabilir.
Behçet hastalığının epidemiyolojisi nasıldır?

Behçet hastalığı nispeten nadirdir ve belirgin bir coğrafi dağılıma sahiptir. Doğu Asya'dan Akdeniz havzasına kadar uzanan İpek Yolu üzerindeki ülkelerde en yaygın olanıdır. Buna Türkiye, İran, Japonya ve Kore gibi ülkeler de dahildir.  Hastalık hem erkekleri hem de kadınları etkiler, ancak hastalık seyri erkeklerde daha şiddetli olabilir. Tipik olarak, semptomlar bireyler 20'li veya 30'lu yaşlarındayken başlar [37]. Bununla birlikte, hastalık her yaşta başlayabilir. Yaygınlık ve insidans oranları bölgeler arasında büyük farklılıklar göstermekte olup, Türkiye en yüksek oranlara sahiptir.
Behçet hastalığının prognozu( hastalığın seyri) nasıldır?

Behçet hastalığının prognozu büyük ölçüde değişir ve semptomların şiddetine ve konumuna bağlıdır. Remisyon ve alevlenme dönemleri olan kronik bir durum olmasına rağmen, Behçet hastalığı olan çoğu kişi uygun tedavi ile normal yaşam sürdürebilir. Hastalık ilk yıllarda daha şiddetli olma eğilimindedir ve zamanla şiddeti azalabilir. Körlük ve nörolojik hasar gibi komplikasyonlar yaşam kalitesini ve prognozu etkileyebilir. Ölüm nadirdir ve genellikle majör damar hastalığına veya nörolojik tutuluma bağlıdır. Düzenli takip bakımı ve izleme, durumun yönetilmesine ve komplikasyonların önlenmesine yardımcı olabilir.
Behçet hastalığının ruh sağlığına etkisi nedir?

Birçok kronik hastalık gibi Behçet hastalığının da önemli psikolojik etkileri olabilir. Alevlenmelerin öngörülemezliği stres ve kaygıya neden olabilir, çünkü hastalar ne zaman ve ne kadar ciddi şekilde etkilenecekleri konusunda endişelenebilirler. Ağrılı semptomların varlığı ve görme kaybı gibi ciddi komplikasyon potansiyeli de kaygı ve sıkıntıya katkıda bulunabilir Ayrıca, Behçet hastalığı ile ilişkili kronik ağrı, yaşam kalitesi üzerinde derin bir etkiye sahip olabilir ve depresyona yol açabilir  Bu nedenle, Behçet hastalığının devam eden yönetimi, bilişsel-davranışçı terapi, destek grupları ve potansiyel olarak anksiyete ve depresyon semptomlarını yönetmek için ilaç tedavisi gibi müdahalelerle psikolojik desteği içermelidir.
Tanı

Uluslararası Behçet Hastalığı Çalışma Grubu, hastalığın tanısı için birtakım kriterlerin araştırılmasını önermiştir.
Temel bulgu (öncelikle bulunması gereken bulgu): Ağız boşluğu lezyonlarıdır; 12 ay içinde, en az 3 kez yineleyen aftöz ülserler saptanır.
Yan bulgular (temel bulgulara en az 2'sinin eşlik etmesi gereken bulgulardır):
Genital ülserler: Anüs çevresi, perine, skrotum ülserleri, testis yangısı bulguları
Göz bulguları: Göz dokularında yangı bulguları (uveit, retinit, retina damarlarını tutan vaskülit)
Pozitif Paterji Tesi: Paterji testinde; önkolun damar ve kıl bulundurmayan deri bölgesine, kalın uçlu bir iğne ile ancak yüzeysel olarak, 45 derecelik bir açıyla (oblik) pikür uygulanır. 24-48 saat sonra yapılan kontrollerde, pozitif hastalarda çapı 2 mm'den büyük papül, püstül ya da papülopüstüler bir lezyonun oluştuğu saptanır. Bu test, halk arasında “su testi” olarak bilinir. Çoğu Avrupa ve Amerika kıtası hastalarında negatif olabilmektedir.
Deri lezyonları: Bazıları irinli deri küçük kabarıklıklar (papüller, papülopüstüler oluşumlar), renkleri kırmızıya çalan nodüller (erythema nodosum), akneler.
Bu bulgulara eklem bulguları (artrit), santral sinir sisteminin etkilenmesine bağlı bulgular (KİBAS, optik atrofi, kişilik değişiklikleri), kardiyovasküler bulgular (vaskülit, anevrizmalar, arterlerde tromboz, perikardit, derin ven trombozu, tromboflebit, pulmoner arter etkilenmesi), gebelerde perinatal komplikasyonlar, testis etkilenmesine bağlı azospermi bulgusu eklenebilir.
Bulguların tümünün aynı anda ortaya çıkması gibi bir koşul yoktur. Bazı bulgular hastalığın ilk yıllarında görülmeyebilir ya da hiç görülmez; örneğin, göz bulgularına hastaların yaklaşık %10'unda rastlanmaktadır.
Tanı testi

Behçet hastalığı için kabul görmüş tek test paterji testidir. Steril tuzlu su çözültesinin deri altına enjekte edilmesi ya da steril iğne ile cildin delinmesi ardından 24-48 saat sonra bir papül (kızarık küçük kabartı) ya da püstül (sivilce benzeri baş veren kızartı) oluşması testin pozitif olduğunu gösterir. Testin sağlıklı olması için paterji testinin aktif Behçet semptomları görüldüğü zaman yapılması şart değildir. Paterji testi hastalığı süresi, şiddeti ya da diğer yakınmaların varlığı ile ilişki göstermez, bir kez pozitif bulunduğu zaman tekrar pozitif bulunmayabilir. Paterji testinin pozitif çıkması tek başına Behçet teşhisi konması için yeterli değildir ve mutlaka diğer belirtilerle birlikte değerlendirilmelidir. Cildin başka nedenlerle travmaya uğraması da paterji benzeri reaksiyon oluşmasına neden olabilir. Teşhiste faydalı olabilecek bir yöntem ise kan alınarak hastanın HLA doku tipinin araştırılmasıdır. Bazı HLA doku tipleri Behçet hastalarında daha sık görülmektedir. Bu tipler HLA-B5 ve HLA-51 dir; fakat Behçet teşhisi konması için bu HLA tiplerinin olması şart değildir.
Tedavi

Özgün bir tedavisi yoktur. Behçet hastalığının tedavisinde romatoloji, dermatoloji, göz hastalıkları uzmanları ve gerektiğinde nörolog ve kalp/damar cerrahları ortak çalışırlar.
Yangısal tepkileri bastırmak için başını steroidlerin çektiği immunosüpresifler ile ağız mukozasındaki lezyonların ağrıları için lokal anestezik madde içeren gargara sıvıları verilir. Yineleme eğilimi olan eklem, göz ve damar lezyonlarındaki atakları bastırmak için kolşisin (colchicine) kullanılmaktadır. Antibiyotikler, dapson, anti-TNF drogları, IF-α2, talidomid ve agresif olgularda IVIG (intra-venöz immunoglobulin) uygulamaları yararlı olabilmektedir. Damar ve eklem patolojilerinde cerrahi girişimler uygulanabilmektedir.