Laz alfabesi
Tarihçe

Dilbilimci Nikolay Marr'ın verdiği bilgiye göre Lazcanın yazılı bir dil haline getirilmesine yönelik ilk çalışmalar Türkiye'de Osmanlı döneminde başlamıştır. Hopalı Faik Efendi Laz alfabesini oluşturmaya çalıştığı için II. Abdülhamit döneminde baskı görmüş, hapse yollanmış, tüm çalışmaları ve kitapları yakılmıştır. Bununla birlikte, 1910 yılında Lazca gramer çalışması için Lazistan'a gitmiş olan Marr, Faik Efendi'nin alfabesinin mahiyeti hakkında bilgi vermemiştir. Laz dilinin grameri üzerine yaptığı çalışmada kendisi ise, Gürcü alfabesini kullanmıştır.
Lazcanın yazılı bir dil haline getirilmesi çabalarında en önemli pay İskender Tsitaşi'ye aittir. İskender Tsitaşi, 1920'li yıllarda SSCB'de Latin kökenli bir Laz alfabesi hazırladı. Alfabenin ilk versiyonu 34 harften oluşuyordu ve kısa bir süre önce oluşturulan Abhaz alfabesine grafiksel olarak benziyordu. 1930'da Tsitaşi alfabesini yeniden düzenledi ve yeni bir versiyon yarattı:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B b | C c | Ç ç | D d | E e | F f | G g | Ƣ ƣ | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p | Q q | R r |
| S s | Ş ş | T t | U u | V v | X x | Y y | Z z | Ⱬ ⱬ | Ʒ ʒ |
| Ch ch | Çh çh | Ph ph | Th th |  |  |  |  |  |  |
Wolfgang Feurstein ve Fahri Lazoğlu tarafından Latin harflerine dayalı olarak hazırlanan Laz alfabesi, 1984 yılında kamuoyuna duyuruldu. Fahri Lazoğlu, Laz Alfabesi oluşturma çalışmalarına 1970'li yıllarda başlamıştı. Lazoğlu Alfabesi, ilk kez Almanya'da bir grup Laz tarafından "Lazebura" isimli dergide yayınlanmış, ayrıca Kafkasoloji kongrelerine sunulmuştur. 35 harfli Laz alfabesi, 1993 yılında Ogni dergisinde yayınlanarak, Türkiye Lazları içinde Laz diline ilgi duyanlar tarafından da kullanılmaya başlandı.
Laz alfabesinin başka versiyonları da vardır. Nitekim Sevim Genç, ǧ harfi yerine ɣ işaretinin kullanılmasını önermiş, ancak bu fikri destek görmemiştir. Ankara merkezli Arşivciler Derneği ise yayınlarında x harfini kullanmamakta, onun yerine g, h veya ǧ kullanmaktadır. Japon dilbilimci Goichi Kojima, Laz alfabesinin kendi versiyonunu önerdi, ancak onun projesi çoğunluk tarafından reddedildi. Laz Enstitüsü'nün kurucularından İsmail Avcı Bucaklişi de eserlerinde kendine özgü bir alfabe kullanmış ve bu alfabe de zaman içinde gelişmiştir. 2009-2015 yılları arasında İrfan Çağatay Aleksiva önderliğindeki bir grup aktivist tarafından Laz alfabesinin bir taslağı daha hazırlandı. Bu proje, diakritik işaretli harflerin ikili harflerle (ž yerine dz, p̌ yerine ph, ǩ yerine q, q yerine qh, ç̌ yerine tc, t͏̌ yerine th, ʒ yerine ts, ǯ yerine tz) değiştirilmesini öneriyordu. Laz halkı da bu projeye destek vermedi.
Gürcistan'da yaşayan Lazlar ise, Gürcü alfabesini kullanmaktadırlar. Gürcü alfabesinde mevcut olup günümüzde Gürcü dilinin yazılışında kullanılmayan ჶ (f) ve ჲ (y) harfleri de Lazcada işlevini sürdürmektedir. "Fi" biçiminde okunan ჶ (f), günümüz Gürcü dilinde ფ harfiyle karşılanmaktadır: ჶილმი (ფილმი- film). Yota olarak okunan ჲ (y) harfiyle Gürcücede kelime başlamıyordu, ancak Lazcada başlamaktadır.
Alfabe, bilgisayar üzerinde Yavuz Yazıcı tarafından tasarlanan Lazuri Athletic, Lazuri Times, Lazuli Megrelli, Lazuri Arial ve Lazuri Verdana fontlarıyla yazılabilmektedir.