stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hristiyanlıkta İsa
Hayatı > Doğumu ve şeceresi

Hristiyan dünyâsında, İsa'nın yaşamına dair ana kaynaklar Yeni Ahit'teki dört kanonik incildir. Genel kabule göre bunlar İsa'nın ölümünden birkaç on yıl sonra yazılmışlardır. Annesi Meryem'in, İbrahim'in oğlu İshak'ın soyundan ve 12 İsrailoğlu kolu içinde Levioğullarının soyundan geldiği kabul edilir. Bunun sebebi, Luka'ya göre Meryem'in akrabası ve Vaftizci Yahya'nın annesi Elişeba'nın, Harun'un soyundan olmasıdır (Harun, Eski Ahit'e göre Levioğullarındandır). Thomas Aquinas, Meryem'in baba tarafından Yakup oğlu Yahuda'nın soyundan, anne tarafından ise Levioğullarından olduğu ihtimalini önermektedir. İsa, aynı zamanda Davud'un soyundan gelmektedir.
Luka'da İsa'nın Roma imparatoru Augustus zamanında Beytüllahim'de dünyaya geldiği yazmaktadır. Matta'da ise sadece Kral Hirodes ve Beytüllahim zikredilmektedir. Yeni Antlaşma, Meryem'in nişanlısı olarak andığı Marangoz Yusuf'un Davud'a kadar çıkan iki farklı soyağacını içermektedir. İki soyağacı arasında sayısal tutarsızlık ve kişi farklılıkları vardır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  İbrahim  İshak  Yakup  Yehuda  Peres  Hesron  Ram  |  Aminadab  Nahşon  Salmon  Boaz  Obed  İyşah  Davud  |  Süleyman  Rehavam  Abiyah  Asa  Yehoşafat  Yoram  Uziyah  |  Yotam  Ahaz  Hizkiyah  Manaşe  Amon  Yoşiyah  Yehoyakin  |  Şaltiyel  Zerubabel  Abihud  Elyakim  Azor  Sadok  Ahim  |  Elihud  Elazar  Matan  Yakup  Marangoz Yusuf  İsa  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Âdem  Şit  Enoş  Kenan  Mahalalel  Yaret  Hanok  Metuşelah  Lamek  Nuh  Sam  Arfakşat  Kenan  |  Şalah  Eber  Pelek  Reyu  Seruk  Nahor  Azer  İbrahim  İshak  Yakup  Yehuda  Peres  Hesron  Ram  |  Aminadab  Nahşon  Salmon  Boaz  Obed  İyşah  Davud  Natan  Matatah  Mennah  Malah  Elyakim  Yonam  Yusuf  |  Yehuda  Şimon  Levi  Matat  Yorim  Eliyezer  Yeşu  Er  Elmadam  Kosam  Addi  Malki  Neri  Şaltiyel  |  Zerubabel  Reşa  Yohanan  Yoda  Yoseh  Şimi  Matitya  Mahat  Nagay  Heslih  Nahum  Amos  Matitya  Yusuf  |  Yanay  Malki  Levi  Matat  Eli  Marangoz Yusuf  İsa  |
Hristiyanlığa göre Tanrı'ın bir meleği Meryem isimli genç bir bakireye, bir oğul doğuracağını söyler. Çocuğun adı da İsa olacaktır. İsa, "Tanrı, kurtuluştur" demektir. İsa Mesih'in biyolojik babası yoktur,[kaynak belirtilmeli] sadece annesi vardır. Tanrı kendi gücü ve sözüyle, Meryem'in hamile kalmasını sağlamıştır.
Hayatı > Çocukluğu ve gençliği

Çocukluk ve delikanlılık dönemine ilişkin kanonik kaynaklar çok az bilgi sunmaktadır. İsa 30 yaşına kadar marangozluk yapar.
Hayatı > Vaftizi

Vaftizci Yahya, Şeria Irmağı kıyılarında vaazlar verir ve kendisinden sonra zuhur edecek olup kendisinden daha üstün olan birini haber verirdi. Bu nedenle Yahya, çoğunlukla “İsa'nın müjdecisi" olarak nitelenir. İsa, bir gün Vaftizci Yahya tarafından vaftiz edilmek üzere onun yanına gitti ve onun tarafından Şeria Irmağı'nda vaftiz edildi.
Hayatı > Son Akşam Yemeği

İsa, yaşamının son yılında Yahudilerin Hamursuz Bayramı için Kudüs'e gitti. O sırada kent, yüzlerce yıl önce Mısır'da yaşayan Yahudilerin kölelikten kurtulmalarını kutlamaya gelen hacılarla dolup taşıyordu. İsa ve havarileri, Son Akşam Yemeği'nde, Çarmıh'tan önce son kez birlikte yediler. İsa ekmekle şarabı aldı, kutsadı ve havarilerine, bunların, kendisinin bedeni ve kanı olduğunu söyledi. Bu olay ve İsa'nın bu sözleri, Ekmek Şarap Ayini'nin kökenini oluşturmaktadır.
Kanonik İncillere göre İsa, Yahuda İskaryot'un kendisine ihanet edeceğini onlara haber verdi. Gnostik Yehuda İncili ise Yehuda'nın İsa'ya ihanet etmesini, İsa'nın Çarmıh'a gerilmesi gerektiği için yaptığını öğretmektedir. Bu öğretiye göre, İsa'nın insani bedeninden soyunması ve bunun gerçekleşmesi için de öldürülmesi gerekiyordu. Bu incile göre, İsa'nın Yehuda'ya bir kırgınlığı yoktur. Yehuda'ya, gelecek nesillerin kendisine lanet edeceği kötü haberini bildirmiştir. Matta İncili'nde ise İsa, kendisini ele verecek olanı kınamaktadır.
Hayatı > Ölümü ve dirilişi

Yemekten sonra İsa ve havarileri Kudüs'ün doğu yakasındaki Zeytin Dağı'na ve oradan da tepenin yamaçlarındaki Getsemani Bahçesi'ne gittiler. Bu bahçede, Yahuda'nın yol gösterdiği görevliler İsa'yı tutukladı. İsa aynı gece yargılanmak üzere Yahudi önderlerin karşısına çıkarıldı. Hristiyanlık inancına göre sorgusu sırasında "Tanrı'nın oğlu musun?" sorusuna olumlu yanıt verince, Yahudi önderler günah işlediği gerekçesiyle onu ölüme mahkûm ettiler.
Verilen bu idam kararı, Romalı Vali Pontius Pilatus'un onayı olmaksızın uygulanamazdı. Pilatus, aslında İsa'nın suçluluğuna inanmıyordu ama Yahudi önderlerin ve onların izleyicilerinin bu istekte direnmeleri üzerine İsa'yı çarmıha gerdirme cezasına çarptırdı. O dönemde Romalılar, suçluları haç biçiminde bir kalasa çivileyerek idam ederlerdi. İsa, cuma günü Pilatus'un askerlerince başına dikenden bir taç giydirilerek çarmıha gerildi. O günün akşamında ölüsü çarmıhtan indirildi ve izleyicilerinden Aramatyalı Yusuf'a ait bir mezara kondu. Mezarın girişi büyük bir taşla örtüldü. Daha sonra gelişen olaylar Hristiyanlığın Kutsal Kitap'ında şöyle anlatılır: "Cumartesi günü erken saatlerde bir grup kadın mezarı ziyarete gittiğinde taşın yerinden kaldırıldığını ve cesedin orada olmadığını gördü." Kısa bir süre sonra İsa'nın, önce Meryem'e ve ardından havarilerine göründüğüne ilişkin söylentiler çabucak yayıldı. İsa'nın dirilişi Hristiyanlığın en önemli inançlarından biridir. Bu inanç, havarilerine ve izleyicilerine yeni bir güç vermiş ve Hristiyanlığın yayılması için yaptıkları çalışmaları hızlandırmıştır.
İsa'nın tabiatı > Teslisçilere göre

Katolik, Ortodoks ve teslisçi Protestan mezheplerinin teolojisine göre İsa'nın birbirine karışmayan iki ayrı tabiatı vardır: insan doğası ve Tanrı doğası. İsa aynı anda hem insan hem de Tanrı'dır. Bu iki doğanın birbirine karışmadan birleşmesine hipostatik birleşme denir. İnsani tabiatı ve Tanrı tabiatı tek bir kişilikte birleşirler fakat karışmazlar. Hristiyanlar hipostatik birleşmeyi "Tanrı olan İsa, kul özünü alıp dünyada doğmuştur ama 'yaratılışın çamuruyla' kirlenmemiştir" şeklinde açıklarlar. İsa, Hristiyanlara göre Tanrı'nın yaşayan, diri sözüdür. Bu doğan söz Tanrı'nın parçası değildir, çünkü Tanrı parçalara bölünemez.
Hristiyanlara göre üç kişilikli olan Tanrı'nın özünün ikinci kişisi ezeli söz (logos), tarihte bir zamanda kul özü kişiliği alarak insan bedenine girmiştir ve bu İsa Mesih'tir. Hristiyanlar Tanrı'nın üç kişiliği ile ilgili bilgilerin Tevrat'ta da anlatıldığına inanır.
Tanrı doğasının İsa'nın bedeniyle ilgisi yoktur. "Baba" ile aynı olan bir doğayı taşımaktadır ikisi de aynı kaynaktandır. Bu nedenle de İsa, Tanrı olarak kabul edilir.
Pavlus bir mektubunda İsa'nın insan doğası ve tanrı doğası arasındaki ilişkiyi şöyle açıklar:
"Mesih, Tanrı özüne sahip olduğu halde, Tanrı'ya eşitliği sımsıkı sarılacak bir hak saymadı. Ama yüceliğinden soyunarak kul özünü aldı ve insan benzeyişinde doğdu. İnsan biçimine bürünmüş olarak ölüme, çarmıh üzerinde ölüme bile boyun eğip kendini alçalttı."
İsa, İncil'de "Baba"ya seslenirken bu konuşma aynı varlığın iki benliği arasında geçer. İsa'nın kul özü kişiliği, ilahi kişilikle konuşur, yani Baba'ya dua edenin İsa'nın kul özü olduğu söylenir. Kul özü de almış olan Tanrı'nın ikinci kişiliği (söz), artık dünyada iken doğa değil ama konum olarak Öz'den aşağı seviyededir; bu nedenle Yeni Ahit'te "Baba benden üstündür" dediği yazılıdır. İncil, İsa'nın çarmıha gerildikten sonra tekrar yüceltileceğini söyler. Çünkü artık dünyada olmayacak ve kul özü kalmayacaktır.
İsa'nın tabiatı > Nasturi diofizitçilik

Nasturiliğin kristolojisi de teslisçi Kadıköy Hristiyanlığı gibi diofizitçi olmakla birlikte aralarında fark vardır. Nasturiliğe göre, İsa iki kişiden meydana gelmektedir: Tanrısal logos ve insanî kişi. Bu iki kişi, İsa'da bir aradadır. Nestorius, Meryem'in sadece insan olan İsa'nın annesi olduğunu, bu yüzden ona theotokos demenin hatâ olduğunu savunmuştur. Nestorius, bu kavram yerine hristotokos (Mesih doğuran) kavramını önermektedir. Birinci Efes Konsili'nde (431) ve Kadıköy Konsili'nde (451) Nestorius'un görüşleri sapkın olarak kabul edildi ve reddedildi. Ana akım Hristiyanlık olan Kadıköy Hristiyanlığına göre İsa iki kişiden değil tek bir kişiden meydana gelmektedir fakat bu tek kişinin iki tabiatı vardır.
İsa'nın tabiatı > Monofizitçilik

Monofizitçilik, Nasturi diofizitçiliğe tepki olarak ortaya çıkan bir kristolojidir. Monofizitçilik iki ana akımdan meydana gelmiştir. Bunlardan Apolinaryanizm inancına göre, İsa'nın insani bir bedeni vardır fakat, bu bedenin ruhânî parçası, tamamen ilâhî logosun egemenliğine girmiştir ve İsa'nın maneviyatı tek bir tabiattan oluşmaktadır ve bu tanrısal kişiliktir. Apolinaryanizm, Birinci Konstantinopolis Konsili'nde (381) ana akım Hristiyanlık tarafından sapkın ilan edilmiştir. Diğer bir monofizitçi görüş olan Evtikyanizme göre ise İsa'nın insânî tabiatı, tanrısal tabiatı içinde, bir damla balın denizde yok olması gibi yok olmuştur ve enkarnasyondan sonra onun artık sadece tanrısal tabiatı vardır. Bu görüş, Kadıköy Konsili'nde (451) reddedilmiştir.
İsa'nın tabiatı > Miafizitçilik

Doğu Ortodoks Kiliseleri, İsa'nın tabiatı hakkında miafizit görüşe sahiptir. Bu inanca göre, İsa'nın tanrısal tabiatı ve insani tabiatı birleşmiş durumdadır fakat ikisi birbirine karışmadan, kendi özellikleri değişmeden, aralarında ayrılık olmadan tek bir kişinin tek bir tabiatıdırlar. Doğu Ortodoksları, İsa'nın tabiatı hakkındaki duruşlarını ifade etmek için İskenderiyeli Cyril'in şu sözünü alıntılamaktadırlar: "Hulûl etmiş Tanrı Kelimesinin tek tabiatı" (μία φύσις τοῦ θεοῦ λόγου σεσαρκωμένη mía phýsis toû theoû lógou sesarkōménē). Miafizitçi anlayış, Tanrı'nın iki kişiliği olduğunu savunan Nasturi diofizitçiliğe tepki olarak ortaya çıkmıştır ancak Kadıköy Hristiyanlığı tarafından monofizitçi olarak görülmektedir ve reddedilmektedir.
İlgili filmler

'The King of Kings', (1927) Fragman10 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Il Vangelo Secondo Matteo', (1964)
'King of Kings', (1966) Fragman13 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Jesus - Gospel of Luke', (1979) Çeşitli Dillerle İzlenebilir14 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'The Last Temptation of Christ', (1988) Fragan12 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'The Passion of the Christ', (2004) Fragman26 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Magdalena: Released from Shame', (2007)
İsa'nın annesi Meryem
Ottavio Vannini’nin 17. yüzyılda yaptığı bu tabloda Vaftizci Yahya, Meryem oğlu İsa’yı, dünyanın günahlarını giderecek olan Tanrı Kuzusu olarak işâret ediyor.
Althea Gibson

| Althea Gibson |
| --- | --- |
Gibson in 1956
Doğum: 25 Ağustos 1927(1927-08-25) Clarendon County, Güney Karolina
Ölüm: 28 Eylül 2003 (76 yaşında) East Orange, New Jersey
Milliyet: Amerikalı
Boy: 5 fit 11 inç (1,80 m)

Althea Neale Gibson (d. 25 Ağustos 1927, Clarendon County, Güney Karolina - ö. 28 Eylül 2003, East Orange, New Jersey), Amerikalı tenisçi ve profesyonel golfçüdür. 1956'da Grand Slam unvanını (Fransız Şampiyonası) kazanan ilk Afrikalı Amerikalı oldu. Ertesi yıl hem Wimbledon'ı hem de Amerika Açık Tenis'i kazandı, ardından 1958'de her ikisini de kazandı ve her iki yılda da Associated Press tarafından Yılın Kadın Sporcusu seçildi. Toplamda 11 Grand Slam turnuvası kazandı: beş tekler şampiyonluğu, beş çiftler şampiyonluğu ve bir karma çiftler şampiyonluğu. Gibson, Uluslararası Tenis Onur Listesi'ne ve Uluslararası Kadın Sporları Onur Listesi'ne girdi. Venus ve Serena Williams'ın eski koçu Bob Ryland, "O gelmiş geçmiş en büyük oyunculardan biri" dedi. 1960'ların başında, Kadınlar Profesyonel Golf Turu'nda yarışan ilk siyah oyuncu oldu.
Gibson, 28 Eylül 2003 tarihinde solunum ve mesane enfeksiyonlarını takiben oluşan komplikasyonlardan dolayı öldü. Cenazesi Orange, New Jersey'deki Rosedale Mezarlığı'na defnedildi.
Konuyla ilgili yayınlar

Lansbury, Jennifer (2014). A spectacular leap: black women athletes in twentieth-century America. Arkansas Üniversitesi Yayınları. ISBN 9781557286581.
İstanbul Antlaşması (1885)

| --- | --- |
Tür: Düzenleme antlaşması
İmzalanma: 1885
Yer: İstanbul
İstanbul Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu ile Büyük Britanya arasında Mısır konusunda imzalanmış bir düzenleme antlaşmasıdır.
Büyük Britanya ve Fransa, 19. yüzyılda Mısır'daki nüfuzlarını artırmak için çekişme halindeydiler. 1882 yılında Mısır'da Hidiv Tevfik Paşa'ya karşı bir isyan çıktı. Bu durum İstanbul'da görüşülmekteyken, aynı yıl Büyük Britanya İskenderiye'yi topa tuttu ve Osmanlıların karşı çıkmasına rağmen Mısır'ı ele geçirdi. 1885 yılında Osmanlı Devleti ve Büyük Britanya bir antlaşma yaparak Mısır'ın statüsünü resmi hale getirdiler. Bu antlaşmanın en önemli şartı, Osmanlı ve Büyük Britanya hükûmetlerinin Mısır'a birer yüksek komiser göndermeleri ve bu komiserlerin hidive yardımcı olmalarıydı. Bu antlaşmayla Büyük Britanya'nın Mısır'daki varlığı resmiyet kazanmış oldu.
Annus Mirabilis makaleleri

Einstein, Annus Mirabilis makalelerini yazdığı 1905 yılında
Annus Mirabilis makaleleri (Latince: annus mīrābilis; mucize yıl), Albert Einstein tarafından 1905 yılında Annalen der Physik bilim dergisinde yayınlanan makalelerdir. Bu dört makale modern fiziğin temelinin oluşturulmasına büyük ölçüde katkıda bulunmuş ve uzay, zaman, kütle ve enerji üzerindeki görüşleri değiştirmiştir. Annus Mirabilis, İngilizcede Miracle Year veya Almancada Wunderjahr olarak adlandırılır ve mucize yıl anlamına gelir.
Geçmiş

Annalen der Physik için yapılan eleştirileri düzenli olarak okuması ve bunlara katkıda bulunmasına rağmen makalelerin yazıldığı dönemde Einstein eksiksiz bir bilimsel referans materyal setine kolaylıkla erişemiyordu. Ayrıca, teorilerini tartışabileceği bilimsel meslektaşlarının sayısı da çok azdı. Einstein, İsviçre, Bern’de Patent Bürosunda çalışmış ve daha sonra oradaki çalışma arkadaşlarından biri olan, Michele Besso'ya, "tüm Avrupa’da kendi fikirleri için daha iyi bir yansıtıcı bulamayacağını" söylemişti. Bunun dışında, çalışma arkadaşları ve kendinden menkul “Olimpiyat Akademisi”nin diğer üyeleri (Maurice Solovine ve Paul Habicht) ve karısı Mileva Marić'in Einstein’in çalışmaları üzerinde bazı etkileri olmakla birlikte, bunun ne kadar olduğu belirsizdir.
Bu makaleler yoluyla, Einstein çağın en önemli fizik soruları ve sorunlarının üstesinden gelmeyi başarmıştır. 1900’de, Lord Kelvin’in verdiği "Isı ve Işığın Dinamik teorisi üzerinde Ondokuzuncu Yüzyıl Bulutları" başlıklı derste fiziğin Michelson-Morley deneyi sonuçları ve kara cisim radyasyonu hakkında tatminkâr açıklamalarının olmadığı ileri sürülmüştür. Öne sürüldüğü gibi, özel görelilik Michelson-Morley deneylerinin sonuçlarına bir değer katmıştır. Einstein'ın fotoelektrik etki teorileri, Max Planck’ın başarılı kara cisim radyasyonu açıklamasında geliştirdiği kuantum teorisini genişletmiştir.
Özel görelilik gibi diğer çalışmalarıyla elde ettiği büyük şöhrete rağmen, fotoelektrik etki üzerindeki çalışması kendisine 1921 yılında Nobel Ödülü'nü kazandırmıştır: "Teorik fizik ve özellikle fotoelektrik etki yasasının keşfine yaptığı hizmetler için." Nobel Komitesi özel görelilik için deneysel onayı sabırla beklemiş, ancak Ives ve Stilwell (1938), (1941) ile Rossi ve Hall'ın (1941) zaman genişlemesi deneylerine kadar ortaya bir şey konmamıştır.
Makaleler > Brown hareketi

Ana madde: Brown hareketi
11 Mayıs’ta ulaşan ve 18 Temmuz’da yayınlanan "Durağan Bir Sıvı İçindeki Asıltı Parçacıklarının Moleküler Kinetik Kuramı Çerçevesindeki Hareketleri Üzerine" başlıklı makalesi Brown hareketinin olasılıksal bir modelini tariflemiştir:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bu makalede, ısının moleküler kinetik teorisine göre, sıvı içinde mikroskopik boyutta görünür asıltı cisimlerinin, ısıl moleküler hareketler sonucunda, mikroskopla kolaylıkla görünebilecek büyüklükte hareketler gerçekleştirdikleri gösterilecektir. Burada tartışılacak hareketlerin sözde Brown moleküler hareketiyle benzer olması mümkündür; ancak ikincisine ilişkin olarak elimdeki mevcut veriler o kadar belirsiz ki, bu soru hakkında bir hüküm oluşturamadım.... | ” |
Einstein parçacıkların ortalama kare yer değiştirmeleri için terimler türetmiştir. Makale, o dönemde henüz tartışmalı olan sıvıların kinetik teorisini kullanarak, ilk gözlemden onlarca yıl sonra bile tatminkâr bir açıklaması olmayan, atomun gerçekliğine deneysel bir kanıt sağlayan olguyu oluşturmuştur. Ayrıca, o dönemde tartışmalı olan istatistiksel mekaniklerin inanırlığını da sağlamıştır. Bu makaleden önce atomlar faydalı bir kavram olarak kabul edilmişlerdir ancak fizikçiler ve kimyacılar atomların gerçek birimler olup olmadığı hususunda tartışmaktaydılar. Einstein'ın atom davranışını istatistiksel tartışması deneyselcilere sıradan bir mikroskopla bakarak atomları sayabilme yolunu göstermiştir. Anti-atom okulunun önderlerinden birisi olan Wilhelm Ostwald, sonradan Arnold Sommerfeld'e Eienstein'ın eksiksiz Brown hareketi açıklamasından sonra atomların mevcudiyetine inandığını söylemiştir.
Makaleler > Kütle-enerji denkliği

Ana madde: Kütle-enerji eşdeğerliği
21 Kasım’da Annalen der Physik, “Bir Cismin Eylemsizliği Enerji İçeriğine Bağlı mıdır?”  başlıklı dördüncü makaleyi (27 Eylül'de ulaşmıştır) yayınlamıştır. Einstein bu makalede muhtemelen fizik alanındaki en meşhur denklem için bir kanıt geliştirmiştir: E = mc².
Einstein, klasik kinetik ve potansiyel enerjilerinden ayrı, çok büyük bir parçacığın bir enerjiye, "durgun enerji", sahip olduğunu gösterdiğinden eşitlik denkleminin çok önemli olduğunu düşünmüştür. Makale, James Clerk Maxwell ile Heinrich Rudolf Hertz’in incelemelerine ve ayrıca, Einstein’in söylediği gibi, görelilik aksiyomlarına dayanmaktadır.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Önceki incelemelerin sonuçları, burada çıkarsama yapılması gereken çok ilginç sonuçlara yol açmıştır.  Önceki inceleme "Maxwell-Hertz’in boşluk denklemleri ile birlikte Maxwell’in elektromanyetik boşluk enerjisi ifadesine..." dayanmaktaydı. Fiziksel sistemlerin durumlarını değiştiren yasalar, birbirine göreceli paralel ötelenmenin tekbiçimli hareketi içindeki iki koordinat sisteminde alternatiften bağımsızdır ve bu durum değişiklikleri (görelilik prensibi) olarak adlandırılır. | ” |
Denklem eylemsiz cisim enerjisinin (E), kütlesi (m) çarpı ışık hızı (c) karesi, veya E= mc² olduğunu öngörür.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Eğer bir cisim L enerjisini radyasyon biçiminde dışarıya verirse, kütlesi L/c² kadar eksilir. Cisimden çıkan enerjinin radyasyon enerjisi haline geldiği gerçeği hiçbir fark yaratmaz ve böylece daha genel bir sonuca varırız,  Bir cismin kütlesi enerji içeriğinin bir ölçüsüdür; enerji L kadar değişirse, kütle aynı şekilde L/9 x 10²º kadar değişir, enerji erk olarak ve kütle ise gram olarak ölçülür. [....] Eğer teori gerçeklere karşılık geliyorsa, radyasyon, yayan ve emen cisimler arasında eylemsizlik aktarır. | ” |
Kütle-enerji ilişkisi nükleer reaksiyonlarla ne kadar enerjinin açığa çıkacağı veya harcanacağını tahmin etmede kullanılabilir; tüm bileşenlerin kütlesi ve tüm ürünlerin kütlesi ölçülür ve ikisi arasındaki fark c² ile çarpılır. Sonuç genellikle ışık veya ısı biçiminde, ne kadar enerjinin açığa çıkacağı veya harcanacağını gösterir. Belli nükleer reaksiyonlara uygulandığında, denklem kimyasal patlayıcı yanmalarında olduğundan çok daha fazla, inanılmaz büyük miktarda ve kütle farkının ölçülmesi çok zor olan, enerjinin açığa çıkacağını gösterir. Bu, neden nükleer silahların bu kadar büyük miktarlarda enerji ürettiğini açıklar zira nükleer fisyon ve nükleer füzyon sırasında bağlanma enerjisini açığa çıkartırlar ve ayrıca atomaltı kütlenin büyük bir kısmını da enerjiye çevirirler.
Anma

Uluslararası Temel ve Uygulamalı Fizik Birliği (IUPAP), Einstein’ın 1905'teki ayrıntılı çalışmasının yayınlanmasının 100. yılını "2005 Dünya Fizik Yılı" olarak anmaya karar vermiştir. Bu daha sonra Birleşmiş Milletler tarafından da kabul edilmiştir.
Biyom

Dünya çapında karasal (kara) biyomların bir haritalaması
Yaşam varoluş biçimlerinin Mavi gezegeni: Yeryüzü
Biyom, bulundukları fiziksel çevreye ve ortak bir bölgesel iklime tepki olarak oluşmuş biyolojik bir topluluktan oluşan biyocoğrafik bir birimdir. Bir diğer tanıma göre, biyosferin aynı iklim koşullarında ve aynı bitki örtüsünün egemen olduğu çok geniş bölümlerini belirten çevrebilim terimidir. Yeryüzündeki birbirine bitişik, benzer yayılmış yaşam alanları olarak da tanımlanabilir. Biyomlar birden fazla kıtaya yayılabilir. Biyom, habitattan daha geniş bir terimdir ve çeşitli habitatları içerebilir.
Her biyomda, egemen bitki örtüsü, o biyoma özgü bir dizi hayvan topluluğunu barındırır. Her biyomun biyotası (bitkileri ve hayvanları), doğanın her yanında benzer özellikler taşır. Biyomlar, yaşam çevresi denilen içinde özel organizmaların yaşadıkları daha küçük birimlerden oluşurlar.
Bölgenin coğrafyası ve iklimi gibi etkenler söz konusu biyomda gelişen yaşam biçimlerinin türünü belirler. Bir biyomda pek çok ekosistem olabilir.
Bir biyom geniş alanları kapsayabilirken, bir mikrobiyom, tanımlanmış bir alanda çok daha küçük bir ölçekte bir arada bulunan organizmaların bir karışımıdır. Örneğin, insan mikrobiyomu, insan vücudunda veya içinde bulunan bakteri, virüs ve diğer mikroorganizmaların toplamıdır.
Bir 'biyota', bir coğrafi bölgenin veya bir zaman periyodundaki organizmalarının toplam yığınıdır. Yerel coğrafi ölçeklerden ve anlık zamansal ölçeklerden tüm gezegene ve tüm zaman ölçekli uzay-zaman ölçeklerine kadar bulunur. Dünyanın biyotası biyosferi oluşturur.
Biyomlar

Genel olarak biyomların 2 ana çeşidi vardır. Bunlar "karasal biyomlar" ve "su biyomları"dır.
Karasal Biyomlar
Ekvator Yağmur Ormanları Biyomu: Amazon, Kongo ve Endonezya adalarında görülür.
Savan Biyomu: Afrika'nın doğusu ve batısı ile Avustralya'nın güneydoğusu ve Brezilya'nın güney bölgesinde görülür.
Çöl Biyomu: Afrika Kuzeyi, batı Arap Yarımadası, İran orta bölgesinde, Avustralya orta bölgesinde ve ABD orta bölgesinde görülür.
Yapraklarını Döken Orman Biyomu: Avrupa'nın orta ve batı bölgeleri, Kanada batı bölgesi, Avustralya doğusu ve Çin'in genelinde görülür.
Çalı Biyomu: Akdeniz'e kıyısı olan ülkeler, ABD Kaliforniya eyaleti, Şili orta bölgesi, Güney Afrika Kap Bölgesi ve Avustralya'nın güney batısında görülür.
İğne Yapraklı Orman Biyomu: İskandinav Yarımadası güneyi, Sibirya güneyi, Kanada güneyi, Alaska güneyi ve Doğu Avrupa'nın soğuk bölgelerinde görülür.
Tundra Biyomu: Alaska kuzeyi, Kanada kuzeyi, İskandinav Yarımadası kuzeyi ve Rusya'nın kuzey kesimlerinde görülür.
Dağ Biyomu: Himalaya dağları, And dağları, Alp dağları, Kafkas dağları gibi yüksek zirvelerin bölgeleridir.
Kutup Biyomu: Kutup bölgesi olan Antarktika ve Grönland'da görülür.
Su Biyomları. Tuzlu Su Biyomları ve Tatlı Su Biyomları. Tatlı Su biyomlarıda Göl Biyomları ve Akarsu Biyomları olarak ikiye ayrılır.
Okyanus ve Deniz Biyomu
Göl Biyomu
Akarsu Biyomu
Biyomlar > Farklı biyomlar

Bir biyomu öbüründen ayıran temel etki iklimdir. Söz gelimi, bir tropikal yağmur ormanının iklimi, iğne yapraklı ormanların ikliminden çarpıcı bir biçimde farklıdır. Tropikal yağmur ormanında bol su bulunur; günlük 13,9 - 29,4 °C'lik sıcaklık, bitki gelişmesi için aşağı yukarı kusursuz bir ortam yaratır. İğne yapraklı orman, tipik olarak yazın kuraklığa, kışın da çok soğuk havaya daha iyi dayanır. Aynı biçimde hayvan topluluğu da biyomdan biyoma değişir. Her biyomun bitki ve hayvan toplulukları, o biyoma uyarlanmışlardır. Söz gelimi kuzey tundralarında, yılın önemli bir bölümünde çok soğuk bir iklim egemendir; bitki gelişme dönemi de serin ve kurak geçer. Bununla birlikte gerek bitki topluluğu, gerek hayvan topluluğu, bu sert koşullara uyum sağlamışlardır. Kuzey kutup bölgesinin ağaçsız tundra bitki örtüsü, çokyıllık bitkilerden oluşur. Bitkilerin alçak boylu olması, sert, dondurucu rüzgarlara karşı geliştirilmiş bir uyumdur; böylece nem, besin azlığı, vb. öbür olumsuz koşullara, yüksek boylu bitkilerden daha iyi dayanırlar.