2020 İran'daki Azerbaycan'a destek eylemleri
Tarihçe

Hem Birinci Karabağ Savaşı sırasında hem de Karabağ'ın işgali sırasında İran'ın Ermenistan'a ve Karabağ'daki sözde rejime yaptığı yardımlara karşı çeşitli protestolar yapılmıştır. Bu protestolar farklı zamanlarda Azerbaycan vatandaşları tarafından, devlet düzeyinde ya da dünya Azerbaycanlıları ve Güney Azerbaycanlılar tarafından yapılmıştır. Ayrıca Azerbaycan'da farklı zamanlarda yaşanan olaylara güney Azerbaycanlılar da destek verdi. Çoğu zaman bu destek eylemleri durduruldu ve bunlara katılanlar ya tutuklandı, işkence gördü.
Birinci Karabağ Savaşı sırasında Tahran Üniversitesi'nin Güney Azerbaycanlı öğrencileri Ermenistan'a karşı protesto yürüyüşü düzenledi. Önce üniversitenin avlusunda toplandılar. Daha sonra üniversiteden ayrılarak Ermeni büyükelçiliği önüne yürümek istediler. Üniversite yönetimi onların gitmesini engellemek için kapıları kapattı. Bunun üzerine öğrenciler üniversitenin kapılarını kırarak Devrim Caddesi boyunca yürüdü. "Azerbaycan yalnız değilsin, biz de varız" ve "Canım gözüm Karabağ, tatlı sözüm Karabağ" yazılı pankartlar taşıdılar. Daha sonra Ermeni büyükelçiliği önüne gelerek işgali kınadılar ve protesto ettiler.
Sonraki yıllarda Güney Azerbaycanlıların yaşadığı bölgelerde Karabağ meselesi sürekli gündemde tutuldu. Haziran 2004'te Ermeni devlet temsilcileri ekonomik işbirliği amacıyla Erdebil'e geldi. Ermenistan heyetinde sözde Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nden temsilcilerin de yer aldığının ortaya çıkması üzerine yerel halk bunu protesto etti. Bu işe yaramayınca insanlar Erdebil'in Serçeşme camisine protetso amacıyla oturdular. Camiye saldıran güvenlik güçleri, kişileri döverek gözaltına aldı. Milli kültür aktivisti Abbas Lisani, dövüldü ve bilincini kaybedene kadar ağzı battaniyeyle örtüldü. Bu dövülme sonucunda birkaç kaburga kemiği ve burnu kırılmış, akciğeri ve böbreği hasar görmüştü. Daha sonra tutuklanarak 2 gün boyunca bilinmeyen bir yerde tek kişilik hücrede tutuldu. Erdebil Mahkemesinin 7. Dairesi'ne götürüldükten sonra bir ay daha tutuklu kalmasına karar verildi. Bundan sonra Lisani, Erdebil hapishanesinde tek kişilik hücrede tutuldu. Burada defalarca tıbbi yardım başvurusunda bulunmasına ve bunun için açlık grevine girmesine rağmen talebi kabul edilmedi. 22 Temmuz 2004'te 200 milyon riyal kefaletle serbest bırakıldı. Daha sonra "kamu düzenini bozmaktan" 800.000 riyal para cezasına ve 15 kırbaç cezasına çarptırıldı.
Ermenistan başbakanı Nikol Paşinyan, 27 Şubat 2019'da Tahran'daki Ararat spor kompleksinde İrana yaşayan Ermeni toplumuyla bir araya geldi. Bu toplantıda "Karabağ Ermenistan'dır ve son" sloganlı pankartla fotoğraf çektirdi. Daha sonra hem Azerbaycan Cumhuriyeti'nde hem de Güney Azerbaycanlılar arasında buna karşı protestolar oldu. 1 Mart 2019'da eylemciler Tahran'daki Ararat spor kompleksinin duvarına "Karabağ Azerbaycan'ın ayrılmaz bir parçasıdır" sloganını yazdı.
1 Mart 2019'da Tebriz'de "Tractor" ile "Sepahan" futbol kulüpleri arasında oynanan maçı izlemek için Sulduz'dan gelen Ehsan Ismaildoht, Mehdi Hamzei ve Babek Siyami isimli 3 kişi tutuklandı. Bunun nedeni ise Azerbaycan'a destek amacıyla yüzlerine "Karabağ" yazmalarıydı. 1 ay 10 günlük tutukluluğun ardından serbest bırakılan Ehsan İsmaildoht, ülkeyi terk ederek daha sonra sırtındaki işkence izlerinin fotoğrafını çekip paylaştı. Maç sırasında stattaki taraftarlar, "Karabağ bizimdir, bizim olacaktır!" sloganları attı. Ayrıca üzerinde "Karabağ Azerbaycan'ın toprağıdır" ve "Karabağ bizimdir, bizim olacaktır!" yazılmış 2 pankart ve Azerbaycan bayrağını kaldırdılar. Maçın ardından pankart ve bayrak asmakla suçlanan 29 Güney Azerbaycanlı stadyumdan çıkarken tutuklandı.
2 Mart 2019'da Güney Azerbaycanlı aktivistler tarafından Tahran'daki Ermeni konsolosluğunun duvarlarına "Karabağ Azerbaycan'ın ayrılmaz bir parçasıdır" yazılı broşürler yapıştırıldı.
Urmiye'nin "90" futbol kulübü ile Buşehr'in "Şahin" futbol kulüpleri arasında 9 Mart 2019'da oynanan maçta ve "Tractor" futbol kulübünün 14 Mart ve 5 Nisan 2019'da Tebriz'de oynanan maçlarında taraftarlar, yasaklara rağmen "Karabağ bizimdir, bizim olacaktır!" sloganlarını kullandılar.
3 Eylül 2020'de Tahran'da İran Kupası'nın final maçı yapıldı. Tebriz'in "Tractor" futbol kulübünün Tahran'ın "İstiklal" futbol kulübünü mağlup etmesinin ardından galibiyeti kutlayan taraftarlar, Tahran sokaklarında "Karabağ bizimdir, bizim olacak" sloganları attı.
Nisan 2020'de Ermenistan Silahlı Kuvvetleri tarafından işgal edilen Hankendi'de çekilen video görüntüleri Azerbaycan'da protestolara neden oldu. Bu görüntülerde Ermeni aktivistler, İran akaryakıt kamyonlarını filme alarak Hankendi'ye gelişlerini protesto ettiler. Sözde Karabağ rejiminin İran'dan ucuz ve kalitesiz akaryakıt aldığını söylediler. Bunun üzerine Azerbaycan İran'dan resmi soruşturma talep etti. İran ise bu iddiaları reddetti.
Azerbaycan eski Dışişleri Bakanı Tofig Zulfugarov, Haziran 2020'de verdiği röportajda, Rusya'nın Ermenistan'a sağladığı silahların İran üzerinden teslim edildiğini söyledi.
İkinci Karabağ Savaşı'nın başlamasının ardından sosyal ağlarda Güney Azerbaycanlıların çektiği video görüntüleri ve fotoğraflar yayıldı. Bu çekimlerde, Rusya'dan satın alınan silah ve askeri teçhizatın, İran topraklarında bulunan Norduz sınır kapısı üzerinden Ermenistan'a nakledildiği gösterildi. Bu durum güney Azerbaycanlıların protestolarına neden oldu. 29 Eylül'de İran Dışişleri Bakanlığı bu iddiaları reddetti. Daha sonra Azerbaycan'da faaliyet gösteren sitelerde ve televizyonlarda, askeri teçhizatın İran topraklarından Ermenistan'a nakledildiğini gösteren video görüntüler paylaşıldı. Azerbaycan milletvekili Sabir Rüstemhanlı, İran'ın farklı ülkelerden Ermenistan'a silah nakliyesi yaptığını söyledi. İran Cumhurbaşkanlığı İşleri Dairesi Başkanı Mahmud Vaezi, Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev ile yaptığı telefon görüşmesinde iddiaları yalanladı ve bu söylentilerin iki ülke arasındaki ilişkileri bozmayı amaçladığını söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Said Hatibzade, 5 Ekim'de Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, İran'ın sınırından Ermenistan'a silah ve askeri araç nakledilmesine izin vermediğini belirtti. Daha sonra İran devletine bağlı medya kuruluşları bu konuyla ilgili haberler hazırlayarak, görüntülerde gösterilen kamyonların Ermenistan hükûmetinin daha önce Rusya'dan satın aldığı Kamaz kamyonları olduğunu belirtti. Gösterilen görüntülerde bu araçların sivil değil askeri olduğu görülüyor. Bu programlarda, Ermenistan'a nakledilmek üzere sınırda toplanan 670 askeri kamyon bulunduğu belirtildi.