Fethullah Gülen
Fethullahçı öğreti

Öğretinin genel karakteri: Ezoterik bir anlayışla yapılanan Gülen öğretisi Said Nursi öğretisinin devamı ve tamamlayıcısı niteliğindedir. Kendisi, Said Nursi'yi sık sık "beyin yapıcımız" şeklinde tanımlamakta, inanç ve hareket tarzında öncü olarak kabul etmektedir. Gülen'in geçmişte çok daha radikal olan (örneğin, Seyyid Kutub'a büyük saygı duyduğu, namaz kılmayan kişileri kafir ve kafireler (mürted) olarak tanımladığı, şeriat, kadın ve tesettür gibi konulara yaklaşımı vb.) görüşlerinin zaman içerisinde ne kadar dönüşüme uğradığı konuları aydınlatılmaya muhtaç konulardır.
Fethullah Gülen'in kendisinin Mehdilik konusunda bir iddiasının bulunup bulunmadığı bilinmiyor. Ancak kendisinin gerçekte 27 Nisan 1941 olan doğum tarihinin yerine Nurcular arasında Deccal olarak kabul edilen Mustafa Kemal Atatürk'ün ölüm tarihi olan 10 Kasım 1938'den bir gün sonrası olan 11 Kasım 1938'i ileri sürüyor ve Deccal öldü, Mehdi doğdu inancına telmihte bulunuyor. Yine dini anlamda en yüksek payelerden olan kendisinin "Allah ile görüşme" iddiası bulunmakta, bir kişinin çevresi onun Mehdi olduğuna inansa ve kendisi de buna kanaat getirse bile bunu ilan etme gibi bir görevinin bulunmadığını söylemektedir. Kendisi ve yakın çevresinin sır olarak saklanan bir başka inancı ise Fethullah Gülen'in Mehdiliğine inanılmasıdır.
Cemaat mensuplarına belirli bir aşamadan sonra verilen mesiyanik din öğretisiyle Gülen, normal insanlar tarafından anlaşılmasının mümkün olmadığı iddia edilen bilgileri, rüya ve cinler aracılığı ile direkt olarak metafizik bir kaynaktan aldığı varsayılan ezoterik bir kişiliğe büründürülür ve "kainat imamı" olarak anılır. Öyle ki; Gülen Cemaatine mensup olduğu iddia edilen dönemin 18. Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi İlhan Karagöz çıkarttığı mahkeme kararı ile Gülen'i "Mehdi" ilan etmiştir.
Yaratılışçılık: Gülen'e göre evren bir amacı ve maksadı olan yaratma fiilinin eseridir ve varolmanın gayesi Allah'ı bilmektir ve bilim bu amaca hizmet eden bir araç olarak değer kazanır. Fethullah Gülen'e göre evrim gibi yaratılış inancına karşıt görüşlere ihtimal vermek yıkıcı bir vesvese veya bir Darwin safsatasından ibarettir. Gülen'e göre Adem'in ilk insan olarak yaratılması ve Adem'in eğe kemiğinden Havva'nın yaratılması inancı sebep-sonuç ilişkisi kapsamında ele alınmaması gereken mucize yaratılışlardır. Evrim karşıtı fikirlerini Yaratılış Gerçeği ve Evrim adlı kitabında yazmıştır. Bu kitap, daha önceleri Darwinizm ve evrim karşıtı yaptığı toplantılardaki konuşmalarının derlenmesi ile hazırlanmıştır. Kitapta; biyoloji biliminin bir "fantezi" olduğunu iddia eden Gülen, en büyük biyoloji fantezisinin de evrim teorisi olduğunu ifade etmektedir.
Şeriat ve laiklik: Konuşmalarında şeriattan sık sık şeriat-ı garra (parlayan şeriat) olarak bahseden ve şeriat için eleştirel ifade kullanmaktan şiddetle kaçınan Gülen'e göre, din, İslam ve şeriat eş anlamlı kelimelerdir. Ancak Gülen laik sistem içerisinde dinin %95'inin yaşanabileceğini, geriye kalan %5'lik kısım için kavga çıkartılıp insanların dinden ürkütülmemesini söyler. Bir başka konuşmasında ise laiklik ve demokrasiyi "Allah'ın bize bahşettiği bir nimet" olarak nitelendirir.
Kadın: Tesettür konusunda Fethullah Gülen'in tutumu zaman içerisinde değişimler göstermiştir. Önceleri peçe ve eldiven kullanılarak kadınların tüm vücudunun örtülmesi gerektiği vaaz ve telkinleri yanında saçın bir telinin bile açılmasını büyük günah olarak ele alan Gülen tesettür üzerine kayda alınan bir dizi vaaz vermiş, bu vaazlarında yüz ve gözlerinin bile istisna edilmediği tüm kadın vücudunun mahrem sayılması gerektiğini fıkıhtan, kaş ve göz üzerine yazılan şiirler ve tarihten örneklerle anlatmıştı. Gülen bu vaaz dizisinde Osmanlının son döneminde ecnebi kadınlara özenip yüzlerini açarak gezmeye çıkan Müslüman kadınların yüzlerine Abdülhamid'in hafiye teşkilatı aracılığı ile asit attırdığını anlatıyor ve bu davranışı yanlışlama veya kınama yerine tam tersi Ondan cennetmekan şeklinde bahsediyordu.
Gülen son konuşmalarında başörtüsünü bir füruat olarak değerlendirmiştir.
Mitoloji ve inanç: Gülen anlatımlarında Kur'an ve siyer kitaplarından alınmış şeytan, cin, melek gibi ruhanilere ve Ashâb-ı Kehf, Hızır, Lokman, Adem, Havva, Nuh gibi kişilere ve bu kişilere ait olağandışı hikâyelerine (mucize) gerçekten yaşanmış hayat dersleri olarak yer verir.
Toplumsal yapı hedefi: Fethullah Gülen'in görünen amacı "altın nesil", "gül devri" gibi deyimleri ile idealize ettiği toplum ve idari yapıyı gerçekleştirmektir. Muhammed'in dönemi "asrı saadet" ifadeleriyle ideal hedef olarak sunulur. "Batı'dan bize intikal eden ve ruh yapımıza aykırı olmasına rağmen bize dayatılan, bir kısım cazip taraflarının bulunmasının yanında pek çok çirkin yanları da bulunan muasır medeniyetin bizim için fazla bir şey ifade etmediği söylenebilir. Hatta çoğu yerde başkaldırmaya kaymalar, bu medeniyete karşı tepkinin ifadesi olmuştur. İslam dünyası ondan ahlaksızlık, açık saçıklık, eğlence, istihlak (tüketim) esası üzerine müesses bir iktisadi sistem, israf ve kan-irin görmüş ve ürperti duymuştur/duymaktadır. Eğer önemli bir dönemde biz, biz olabilseydik onu kendimize benzetecek, yeniden şekillendirecek, tekniğini, fennini, ilmini, metodolojisini alacak ve zararlı yanlarını atacaktık ama heyhat!!!" Bu amaca eğitim yolu ile ulaşılabileceği, örnek hayatlar yaşanarak insanlara İslamın gerçek yüzünün gösterilebileceğini düşünür ve İslam'ın siyasi bir ideolojiye dönüştürülmesine şiddetle karşı çıkan bir anlayışa sahiptir.