stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yatak Odası Leydisi

Lady Harriet Monteque, Birleşik Krallık Prensesi Helena'nın evinde Yatak Odası Leydisi olarak görev yaptı
Yatak Odası Leydisi, bir İngiliz kraliçesinin veya kraliçe eşinin kişisel hizmetkârı olarak resmi pozisyonda bulunan bir leydinin unvanıdır. Bu pozisyon geleneksel olarak bir akranın eşi tarafından yürütülür. Yatak odasının leydisi, yatak odasındaki kadınlara kraliçelerinin ne yapmalarını istediğine dair talimatlar verir veya bu görevleri kendisi yerine getirebilir.
Ortobiyoloji

Ortobiyoloji, tendonların, kıkırdakların, menisküs ve bağların, kemiklerin aşınıp bozulmasını engellediği, onarımına yardımcı olduğu düşünülen, tedavi destekleyici metotlar olarak değerlendirilmektedir.
Ömer Aksay

Ömer Aksay, (d. 1961, Kahramanmaraş) Türk şairdir. İlk şiirlerini "Bilâl Cerîr" takma adıyla Edebiyat dergisinde yayınlayan şair, Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Resim Bölümünü bitirmiştir. Yayınlanmış Eserleri: (Şiir) Eski Bir Yalnızlık Dilinde (2001 İstanbul), Bahçe'nin Epik Sürgünü (2008 Ankara), Sahte Siyah (2013 Ankara); (Deneme -İnceleme) Kaideyi Bozan İstisnalar (2012 İstanbul).
Çalışmalarının yayınlandığı dergiler

Yediiklim Dergisi (1987);
Gergedan (1988);
Hece (1997, 2007);
Kitap-lık (2003, 2004, 2007);
Yom (2004);
Atlılar (2005);
Derkenar (2005);
Kırklar' (2004-2005);
Merdiven-şiir (2005);
Le Poète Travaille (2005);
Fayrap (2006, 2007);
Heves (2007);
Akatalpa (2007);
Mor Taka (2007);
Su Edebiyat (2008).
Zübeyr Şaşmaz

| Zübeyr Şaşmaz |
| --- | --- |
Doğum: Hilmi Zübeyr Şaşmaz 24 Ocak 1982 (43 yaşında) Harput, Elazığ, Türkiye
Milliyet: Türk
Vatandaşlık:  Türkiye
Meslek: Yapımcı, yönetmen
Etkin yıllar: 2001-günümüz
Aile: Mehmet Tahir Şaşmaz (amcası)   Necati Şaşmaz (ağabeyi)   Raci Şaşmaz (ağabeyi)

Hilmi Zübeyr Şaşmaz (d. 24 Ocak 1982, Elazığ) Türk yönetmen, senarist, yapımcı ve oyuncudur.
Muro ve Kurtlar Vadisi Filistin filmlerini yönetmiştir.
Filmografi > Oyuncu olarak

2001: Deli Yürek: Bumerang Cehennemi
Filmografi > Senarist olarak

2012: Açlığa Doymak
Filmografi > Yapımcı olarak

2012: Açlığa Doymak
Filmografi > Yönetmen olarak

2007: Ayrılık
2007: Fesupanallah
2008: Muro
2009: Kurtlar Vadisi Pusu
2011: Kurtlar Vadisi Filistin
2012: Açlığa Doymak
2019-2021: Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz
2023: Hudutsuz Sevda
Stanislav Petrov

Stanislav Petrov, Dresden 2013 Ödülü'nü alırken
Stanislav Yevgrafovich Petrov (Rusça: Станислав Евграфович Петров), (d. 7 Eylül 1939 ö. 19 Mayıs 2017), Rusya Stratejik Roket Kuvvetleri'nden (İng. Strategic Rocket Forces) emekli Rus yarbay. Petrov, 26 Eylül 1983 tarihinde yaşanan ve bir bilgisayar hatasından kaynaklanan sanal füze saldırısını önceki tecrübelerine dayanarak tanımlamış ve Rus ordusu prosedürünün dışına çıkarak olası bir karşı atak girişimini fiilen engelleme cesaretini göstermiş bir askeri kişiliktir. Petrov'un bu kararı, kendisinin askeri kariyerini bitirmekle beraber ABD'ye SSCB tarafından yapılması olası bir nükleer saldırıyı önlemiş ve bu sayede SSCB ile ABD arasında meydana gelebilecek katastrofik bir nükleer savaşı engellemiştir
26 Eylül 1983 olayı

Stanislav Petrov, 26 Eylül 1983 tarihinde Moskova yakınlarında bulunan Serpukhov-15 istasyonunda görev yapmaktaydı. Petrov'un ana görevi orduya ait füze erken uyarı sistemini izlemek ve herhangi bir saldırı alarmı verildiğinde en hızlı yoldan üstlerini durumdan haberdar etmekti. Soğuk savaş yıllarında Sovyetler Birliği'nin resmi prosedürü, herhangi bir erken füze saldırısı uyarısı alındığında otomatik bir karşı atağın hayata geçirilmesi (İng. Launch On Warning) ve bu sayede karşı tarafa (ABD'ye) kesin kayıp verdirilmesi idi.
Rus füze erken uyarı sistemi, sabaha karşı 00:40 sularında SSCB'ye ABD'den gönderilmiş 1 adet kıtasal balistik füze algılandığı uyarısını vermeye başladı. Petrov, bu uyarının bir hata olduğunu ve saldırının gerçekten olması halinde ABD bilgisayarlarının erken uyarı sistemini şaşırtmak için sanki aynı anda yüzlerce füze gönderilmiş gibi bir aldatma yöntemi kullanacağını öne sürdü. Ayrıca halihazırda Rus füze erken uyarı sisteminin çalışma doğruluğu da daha önceleri çeşitli Rus makamlarınca sorgulanmıştı. Petrov bu düşünceleri doğrultusunda üstlerine herhangi bir bilgilendirmede bulunmadı. İlk yanlış alarmın ardından sistem bu sefer ayrıca 4 adet füzenin daha Rusya'ya doğru geldiği uyarısında bulundu. Petrov, hiçbir dayanağı olmamasına rağmen bir kez daha sistemin uyarısından şüphelenerek füzelerin varlığından kesin olarak emin olmak adına yerde bulunan Sovyet radarlarından ufuk çizgisinden alacağı sinyalleri beklemeye başladı. Bu bekleme süreci, Sovyet ordusunun olası bir karşı atağın gerçekleştirmesini neredeyse imkânsız duruma getirmişti; zira yer radarlarının füzeleri algılamaya başlaması, söz konusu füzelerin; ancak radarın görebildiği ufuk çizgisi sınırını geçmesi ile mümkün olacaktı ve bu durumda herhangi bir karşı atak yapılamadan ABD füzeleri SSCB'deki hedeflerini bulacaklardı. Ancak bu ciddi olasılığa rağmen Petrov üstlerini uyarmadı ve önceki askeri tecrübelerine dayanarak beklemeye devam etti. Sonuç olarak ilk uyarıdan dakikalar geçmesine rağmen füzelere ait herhangi bir kanıt görülemedi ve Petrov haklı çıktı: Ortada herhangi bir füze yoktu ve uydular ile iletişimde olan erken uyarı bilgisayarları hata yapmıştı. Hemen sonrasında yapılan incelemelerde bu hatanın oldukça nadir görülen bir sorun sonucunda meydana geldiği, uyduların Molniya yörüngesi ile yüksek atmosferde bulunan bazı bulutların üzerine düşen günışığı arasındaki bir hizalanma ile oluştuğu anlaşıldı.
Olay sonrası

Petrov'un üstleri, her ne kadar ilgisiz olsa da meydana gelen olaydan tamamen Petrov'u sorumlu tutmuşlardır. Bunun en önemli sebebi Petrov'un davranışlarının Soğuk Savaş döneminde Rusya için çok önemli olan füze erken uyarı sisteminin hatalarını açıkça ortaya koyması ve bu yüzden Rus ordusunun dünyaya küçük düşmesidir. Bu olay sonucunda Petrov'a Sovyet ordusu tarafından belgeleri eksik bırakmak suçu altında bir kınama cezası verilmiş ve bu sayede bir anlamda kasıtlı olarak askeri kariyer yapmasının önüne geçilmiştir. Kendisi olaydan kısa bir zaman sonra daha az önemli bir göreve atanmış ve bir süre sonra da sağlık sorunlarını bahane göstererek kendi isteği ile emekli olmuştur.
Petrov emekli olarak Moskova yakınlarında aylık 200 USD maaş ile yaşamını sürdürmüştür 21 Mayıs 2004 tarihinde San Francisco'da faaliyet gösteren Association of World Citizens kurumu tarafından Dünya Vatandaşı ödülü ile ödüllendirilmiş ve ayrıca bir faciayı önlediği için kendisine 1000 USD'lik sembolik bir para ödülü de verilmiştir. 17 Şubat 2013 tarihinde Almanya'nın savaş karşıtı Dresden Ödülü'ne layık görüldü. 1945'te Dresden'in bombalanmasının yıl dönümü vesilesi ile düzenlenen törenler için Almanya'ya davet edilen Petrov'a 25 bin Euro (32.000 USD veya 21.000 GBP) hediye çeki verildi.
Devrim Saltoğlu

| Devrim Saltoğlu |
| --- | --- |
Doğum: 30 Haziran 1973 (51 yaşında) Trabzon, Türkiye
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 2000-günümüz
Evlilik: Ceren Şekerci (e. 2007; b. 2008) Nazlı Saltoğlu (e. 2021)
Çocuk(lar): 1

Devrim Saltoğlu (d. 30 Haziran 1973, Trabzon), Türk oyuncudur.
Sırasıyla; Trabzon Anadolu Lisesi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi İtalyan Dili ve Edebiyatı Bölümü, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Oyunculuğu Bölümü mezunudur.
Trabzon Belediyesi Deneme Sahnesi, Trabzon Devlet Tiyatrosu, Ankara Deneme Sahnesi, Ankara Özgür Tiyatro, İzmit Şehir Tiyatrosu, Kandemir Konduk Tiyatrosu ve Sadri Alışık Tiyatrosu'nda oyuncu olarak çalışmıştır. 2008-2009 sezonunda Salt Tiyatro'yu kurmuştur. Salt Tiyatro Stüdyosu adlı bir de oyunculuk okulu vardır. Aşkyuvarlar isimli bir de roman çalışması vardır.
Ödülleri

V. Lions Tiyatro Ödülleri : "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" - Ağır Roman (oyun) - 2005
Tiyatro oyunları

Deli
Ağır Roman (oyun)
Şaşkın Aşıklar
Medya Medya Nereye
Misafir
Hâkimiyet-i Milliye Aşevi
Bir Kış masalı
Kulaktan Kulağa
Billur Köşk Masalı
Son
Lefty'i Beklerken
Yeşil Gece
Ah Şu Gençler
Kral Üşümesi
Filmografisi

Kuruluş Osman, 2024-, Ulugan
Efsane, 2024
Alparslan: Büyük Selçuklu, 2022-2023, Vali Besasiri
Bir Zamanlar Kıbrıs/Kıbrıs: Zafere Doğru, 2021-2022, Rauf Denktaş
Güvercin, 2019-2020, Celil
Cennet'in Gözyaşları, 2017-2018, Kaya
Bedel, 2015, Ferhat
Yağmur: Kıyamet Çiçeği, 2014, Trabzonspor Taraftar Lideri Ahmet
Osmanlı'da Derin Devlet, 2013, Patrona Halil
Kızım Nerede?, 2011, Ozan
Korku, 2011, Mehmet Akif Ersoy
Kirli Oyunlar, 2011, Abdulaziz
İhanet, 2010
Kapadokya Düşleri, 2009
Goncakaranfil, 2008, Zehir Osman
Parmaklıklar Ardında, 2008, Mehmet
Sıla, 2006, Cihan
Keloğlan Kara Prens'e Karşı, 2005, Biricik Şefi
Kayıtdışı, 2005, Ekrem Kuzu
Melekler Adası, 2004, Alp
Asmalı Konak - Hayat, 2003, Seyhan Karadağ
Asmalı Konak, 2002, Seyhan Karadağ
90-60-90, 2001, Sedat
Üvey Baba, 2000
Ona Bakma, bana bak! 2000
Kahkaha Show 1999
Bezelye yengeci

Bezelye yengeci (Pinnotheres pisum), Pinnotheridae familyasından istiridye, midye ve diğer çift kabuklu yumuşakça türlerinde parazit olarak yaşayan küçük bir yengeçtir.
Bezelye yengeci ile konakçısı arasındaki ilişki, konakçının yengecin turizm faaliyetlerinden zarar görmesi nedeniyle komensalizmden tercih parazitizmdir. Bezelye yengeci, yiyecek, güvenlik ve oksijen için yalnızca konakçıya güvenir.
Bezelye yengeçlerinin çeşitli konakları vardır, bunların en önemlileri yumuşakçalardır. Bezelye yengeci bu konakların manto boşluğunda yaşar. İstiridyelere ek olarak diğer konaklar arasında deniz kestaneleri ve kum dolarları bulunur.
Derdmend

| Muhammed Zakir Ramiyev |
| --- | --- |
Doğum: 23 Kasım 1859(1859-11-23) Cirgen
Ölüm: 9 Kasım 1921 (61 yaşında) Orsk
Takma ad: Derdmend
Meslek: Şair, Altın Madencisi
Milliyet: Türk-Tatar
Vatandaşlık: Çarlık Rusyası, Sovyetler Birliği

Derdmend mahlasıyla yazmış olan şair Muhammed Zakir Muhammedsadıkoğlu Ramiyev (Rameev), klasik Tatar edebiyatının en önemli temsilcilerinden biridir. 1917 Devrimi öncesi Çarlık Rusyasının en varlıklı ailelerinden birinden geldiği için Sovyet rejimi tarafından özellikle unutturulmuştur.
Yaşamı

Zakir Ramiyev 23 Kasım 1859 tarihinde, günümüzde Rusya Federasyonu içinde özerk cumhuriyet Başkurtistan'ın Meleüz kazasına bağlı Cirgen (Rusça: Zirgan) köyünde dünyaya gelmiştir. Zakir üç yaşına geldiğinde ailesi Baymak kazasına bağlı Yulık köyüne taşınmıştır. Bu köyde babası başta ticaretle meşgul olmuşken, daha sonra altın madenciliğine girişince Çarlık Rusyasının sayılı zenginlerinden biri olmuştur.
İlk eğitimini evde ailesinin yanında alan Zakir daha sonra ağabeyi Şakir Ramiyev ile birlikte Mullakay (Rusça: Mullakayevo) köyünde bulunan medresede eğitimine devam etmiştir. 1880 yılında medrese eğitimini tamamlayarak İstanbul'a gitmiş, belli bir süre bu şehirde ikamet etmiş ve kendi gayretiyle Türkçe ve Türk Edebiyatını öğrenerek, Türk edebiyatçılarıyla yakın ilişki kurmuştur.
Edebiyata derin ilgi duyan Zakir Ramiyev Türkçeden Tatarcaya hikâye çevirileri yapmaya ve şiir yazmaya başlamıştır. Maalesef, “Kargalılı Sibğatullah’a İthafen ” çalışması dışında, bu döneme ait çalışmaları günümüze ulaşmamıştır. Basılan ilk şiiri, “Geçmiş Günler,” Rıza Fahretdin'in 1903'te yayımlanan “Asma” (Esma) adlı uzun hikâyesinde imzasız yer almıştır.
Servetleriyle 100'ün üstünde cami inşa ettiren ve çok çeşitli alanlarda hâmilik yapan Ramiyev kardeşler, 1906'tan itibaren Orenburg şehrinde haftalık “Vakit” gazetesini, Ocak 1908'den itibaren ise edebi “Şura” dergisini yayımlamaya başlamışlardır. Sayfalarında demokrasi ve ilerici düşünce tarzını destekleyen Tatar yazarlarının makalelerine yer vermişlerdir. Derdmend'in kendisinin de bu iki yayında 1906-1912 yılları arasında kırktan fazla şiiri basılmıştır. 1913 yılından sonra ise eserlerini süreli yayınlarda yayımlamamıştır. Bu arada Duma'da da milletvekili olmuştur.
1917 Ekim Devrimi'nden sonra, birçok arkadaşının aksine, yurdunu terk etmemiştir. Başta ailesiyle birlikte Orenburg'ta yaşamaya devam etmiş, daha sonra Orsk şehrine taşınmıştır. Ancak serveti tamamıyla elinden alındığından bir hayli sıkıntı içinde yaşamıştır. Yine de edebi çalışmalarına devam etmiştir. Bugün bir efsane gibi anlatılan, Ural Dağları'nda kendi kendine Fransızca mırıldanarak yürüyüşüne köylülerin çok şaşması, bu döneme aittir.
9 Ekim 1921 tarihinde Orsk'ta öldüğü zaman ondan fazla düzyazı eser, binden fazla mısra şiir bırakmıştır.
Eserleri

Eserleri ölümünden sonra ayrı kitaplar olarak yayımlanmıştır. Şiirleri derin bir genel kültüre ve yüksek bir entelektüelliğe dayanan, lirik ve felsefi şiirlerdir. Uzmanlar bu bakımdan, Sovyet ideolojisinin empoze ettiği basmakalıp zevkin geride kaldığı günümüzde, hem Tatar dilinde hem diğer Türk dillerinde şairlere yol gösterecek örnekler olduğunu belirtmektedir.
Derdmend doğumunun 150. yılında Aralık 2009'da Ufa'daki Millî Müze'de düzenlenen bir bilimsel sempozyumda ve arkasından Ufa Operasında düzenlenen gala gecesinde anılmıştır.
Türkiye Belediyeler Birliği

| Türkiye Belediyeler Birliği |
| --- | --- |

Kuruluş: 1945 (özel), 2005 (resmî)
Tür: Mahalli idare birliği
Merkez: Ankara
Başkan: Ekrem İmamoğlu
Resmî site: tbb.gov.tr
Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), 1945 yılında belediyecilik alanında faaliyet göstermek üzere kamu yararına bir dernek olarak kurulmuş ve belediyelerin hak ve menfaatlerini dernek çatısı altında korumaya yönelik olarak belediyecilikle ilgili faaliyetlerini 57 yıl dernek statüsünde sürdürmüştür.
Türkiye'deki bütün belediyeleri tek çatı altında toplamak amacıyla Bakanlar Kurulunun 21 Ağustos 2002 tarih ve 2002/4559 sayılı kararıyla mahalli idare birliği statüsüne kavuşmuştur. 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu'nun 26.05.2005 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmesi ve 11.6.2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ve bu kanuna göre hazırlanan Türkiye Belediyeler Birliği Tüzüğü'nün İçişleri Bakanlığınca 28.09.2005 tarihinde onaylanmasıyla Türkiye Belediyeler Birliği, ulusal ve uluslararası düzeyde belediyeleri temsil etme yetkisine sahip ve bütün belediyelerin doğal üyesi olduğu tek mahalli idare birliği özelliğine kavuşmuştur.
Türkiye Belediyeler Birliği'nin (TBB) görevleri, 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu'nun 20 ve Türkiye Belediyeler Birliği Tüzüğü'nün 7. maddesinde açıklanmıştır.
Başkanlar

| № | Başkan | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Aytaç Durak | 28 Eylül 2005 | 28 Mayıs 2009 |
| 2 | Kadir Topbaş | 28 Mayıs 2009 | 22 Eylül 2017 |
| 3 | Tahir Akyürek | 22 Eylül 2017 | 26 Nisan 2018 |
| 4 | Fatma Şahin | 26 Nisan 2018 | 31 Mayıs 2023 |
| 5 | Yücel Yılmaz | 31 Mayıs 2023 | 5 Haziran 2024 |
| 6 | Ekrem İmamoğlu | 5 Haziran 2024 | Görevde |
MÖ 88

| --- | --- |
Binyıllar:: MÖ 1. binyıl
Yüzyıllar::  MÖ 2. yüzyıl  MÖ 1. yüzyıl  1. yüzyıl
Onyıllar::  MÖ 100'ler  MÖ 90'lar  MÖ 80'ler  MÖ 70'ler  MÖ 60'lar
Yıllar::  MÖ 91  MÖ 90  MÖ 89  MÖ 88  MÖ 87  MÖ 86  MÖ 85
| --- | --- |
Miladi: MÖ 88   
Ab urbe condita: 665
Asur: 4662
Bahâî: MÖ 1932 – MÖ 1931
Bengal: MÖ 681
Berberi: 862
Birmanya: MÖ 726
Bizans: 5420 – 5421
Budist: 456
Discordian: 1078
Ermeni: -
Etiyopya: MÖ 96 – MÖ 95
Fransız cumhuriyetçi: MÖ 1880 – MÖ 1879
Hicrî: HÖ 732 – HÖ 731
Hint: 
 - Kali Yuga: 3013 – 3014
 - Shaka Samvat: N/A
 - Vikram Samvat: MÖ 32 – MÖ 31
Holosen takvimi: 9912
İbrani: 3672 – 3673
İran: – 1 BP – 709 BP
Juche: MÖ 1999
Kıpti: MÖ 372 – MÖ 371
Kore: 2245
Tayland güneş: 455
g t
Olaylar

Sosyal Savaş İtalyan müttefiklerinin Romalılar tarafından yenilgisiyle biter.
Mayıs – Pontus Kralı VI. Mithridates antik Yunanistan'ı işgal eder. Roma kuvvetlerini art arda dört kez yenerek Bitinya, Frigya, Misya, Likya, Pamfilya, İyonya ve Kapadokya'yı fetheder. Roma'nın Asya eyaleti dağıtılır. Kralın emriyle, eyaletteki her şehirdeki yerel yetkililer, o şehirde ikamet eden tüm Romalı Latinleri bir günde toplayıp öldürürler (Appian, Mithridatis Savaşları). Plutarkhos (Sulla 24.4) 150.000 kişinin öldürüldüğünü söylerken, diğer kaynaklar 80.000 kişilik bir rakam hesaplamaktadır.
Ağustos – Konsül Lucius Cornelius Sulla, ordusuyla Roma'ya yürüyen ve şehri zorla ele geçiren ilk Roma komutanı olur. Bu olağanüstü eylem, Küçük Asya'daki Birinci Mithridates Savaşı için prokonsül komutasını sürdürme arzusundan kaynaklanmaktadır. Sulla daha sonra düşmanı Publius Sulpicius Rufus'u öldürür ve Gaius Marius'u Afrika'ya kaçmaya zorlar.
Doğumlar

Gaius Claudius Marcellus Minor, Roma soylusu (ö. MÖ 40)
Ölümler

III. Demetrius Eucaerus, Seleukos İmparatorluğu kralı
Gnaeus Domitius Ahenobarbus, Roma konsülü
Lady Gouyi, Han Hanedanı Zhao İmparatoru'nun annesi (d. 113)
Manius Aquillius, Roma konsülü ve generali
X. Ptolemy Alexander I, Mısır kralı (firavun)
Publius Sulpicius Rufus, Roma pleb tribünü, Sulla tarafından öldürüldü
Quintus Mucius Scaevola Augur, Roma konsülü
Quintus Poppaedius Silo, İtalyan kabile lideri
Emevî Camii

| --- | --- |


Genel bilgiler
Durum: İşlevsel
Konum: Şam
Koordinatlar: 33°30′41″K 36°18′24″D﻿ / ﻿33.51139°K 36.30667°D﻿ / 33.51139; 36.30667
Açılış: 715
Maliyet: 600.000 ila 1.000.000 dinar

Emevi Camii (Arapça: جامع بني أمية الكبير Ğām' Banī 'Umayya al-Kabīr), Şam Ulu Cami olarak da bilinen yapı, Suriye'nin başkenti Şam'ın eski şehir kısmında yer alır ve dünyanın en büyük ve en eski camilerinden biridir.
634 yılında, Şam'ın Araplar tarafından alınmasından sonra, Roma imparatoru I. Konstantin zamanından beri Vaftizci Yahya'ya adanmış Hristiyan bazilika, Ebû Ubeyde bin Cerrâh'ın  gözetimi altında 635 yılında yapıya eklemelerle camiye çevrilmiştir. Yetmiş yıl boyunca aynı yapı hem kilise hem de cami olarak iki dinin ibadethanesi olmuş; Müslüman nüfusun zaman içinde artması sonucu tamamı camiye çevrilmiştir.
Cami, bugün hala korunan Vaftizci Yahya kafası gibi kutsal emanetleri muhafaza eder. Ayrıca cami içerisinde Şiilik için önemli nirengi noktaları vardır. Bunlar arasında I. Yezîd tarafından gösterilmek üzere saklanılan Muhammed'in torunu Hüseyin'in kafası yer almaktadır. Caminin kuzey duvarına eklenmiş küçük bir bahçede Selahaddin Eyyubi'nin türbesi bulunmaktadır.
Orijinal planıyla günümüze kadar gelebilmiş olan Şam Emeviye, enine gelişme gösteren, mihrap önü kubbeli plan tipine sahiptir. Yapımından sonra kurulan tüm İslam devletlerinde cami mimarisine model olmuş ilk yapıdır. Cami mimarisine birçok yenilik katmış, hatta çok sonra Anadolu camilerini plan yönünden etkilemiştir.
Caminin bitkisel ve geometrik motiflerle şehir ve bina tasvirlerinden meydana gelen fevkalâde zengin mozaik süslemeleri de sanat tarihi bakımından büyük bir önem taşır. Caminin bir diğer özelliği de İslâm alemindeki ilk umumi helâların burada yapılmış olmasıdır.
Tarihi

Bina milâttan önce 64 yılında Roma döneminde Jüpiter'e adanmış bir pagan tapınağı olarak inşa edilmiş. 391 yılında Roma imparatoru I. Theodosius döneminde kiliseye dönüştürülerek Aziz Yahya Kilisesi adını almıştı. Şam şehrinin 634 yılında müslüman Arap ordularınca alınmasından sonra Jüpiter mabedinin salonu Ebû Ubeyde bin Cerrâh'ın gözetiminde camiye çevrilmişti. Bu caminin ihtiyacı karşılayamaması üzerine Emevî halifesi I. Velîd tarafından bugünkü büyük caminin inşası başlatılmıştır
İnşaatta halifenin isteği üzerine Bizans imparatorunun İstanbul'dan gönderdiği ustalar çalıştı. İnşaat 714 yılında tamamlandı. 10. yüzyıl tarihçilerinden İbnü'l-Fakîh, caminin yapımının 600.000 ila 1.000.000 dinar arasında bir maliyetinin olduğunu ve yapımında değişik milletlerden 12.000 kişinin çalıştığını belirtmiştir.
Abbâsîler döneminde yönetim merkezinin ağırlıklı Bağdat olmasından dolayı önemi azaldı. Şehirdeki Emevî mirasları sistematik bir şekilde yok edilerek buranın İslam'ın güç ve zaferinin bir sembolü olduğu fikri öne çıkarıldı. 780 yılında Abbasi valisi El Fazıl bin Salih döneminde caminin doğusuna saatli kubbe inşa ettirildi.[kaynak belirtilmeli]
Yapıdaki onarım ve değişikliklerin en önemlilerinden ilki 1069'da meydana gelen büyük bir yangın sebebiyle yılında Selçuklu sultanı I. Melikşah 1082-83'te yaptırmıştır; bu onarımda ağırlığın Kubbetü'n-nesr adıyla tanınan kubbe ile birlikte kemerler ve sütunlar üzerinde yoğunlaştırıldığı görülmektedir. İkinci önemli onarım ise Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid devrinde 1894'teki büyük yangından sonra gerçekleştirilmiş ve içerideki sütun sıraları ile bunlarla ilgisi bulunan mimari bölümler ve çatı İstanbul'dan gönderilen ustalar tarafından yeniden yapılmıştır.
Planı

Yapının çevre duvarı Roma tapınağının temelleri üzerine oturtulmuştur. Minareler de bu çevre duvarının köşe kuleleri üzerinde yer alır. Caminin plan şeması mihrap duvarına paralel üç bölümden oluşur. Caminin planı, Mescid-i Nebevî gibi enine gelişim gösteren bir dikdörtgen formdadır. Eni 37 metre, genişliğiyse 136 metredir. İslam dininde eşitliği sağlamak amaçlı, mümkün olduğunca eşit safların olması için mecburen bu tip bir gelişimin oluştuğu görülür. Bu plan, daha sonra küçük farklarla Anadolu'daki bazı camilerde de kullanılmıştır.
Caminin ön kısmında üç tarafı revaklarla çevrili bir avlu bulunmaktadır  Bu revaklar grekoromen başlıklarıyla süslü mermer sütunlara dayanır. Duvarlar Helenistik tarzda manzara resimleriyle süslüdür.
İbadet bölümünün ortasında mihrap, sağında minberi, mihrap önünde dört ayağa oturan kubbe altında mahfil yer alır; kalan kısımlar çok ayaklı olarak düzenlenmiştir. Bu yapıda mihrap, minber, beytülmal ve minareler  anıtsal cami elemanları olarak  ilk kez kullanılmıştır. Mescid-i Nebevî'de, yönlenmeyi sağlayan taşın yerine Şam Emeviye'de mihrap gelmiştir, bu taşın yanında bulunan hurma kütüğünün yerini de minber almıştır. Dört tane minber ve dört tane mihrabı bulunan Şam Emeviye Camisi'nde dört mezhebin (Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli) imamlarına ait dört tane de minber vardır.
Mescid-ül Nebevi'de ortada bulunan kuyu, Şam Emeviye'de şadırvana çevrilmiş; ana girişin yanında Ashab-ı suffa için yapılmış gölgeliklerin yerine dışarıya sıbyan mektebi yapılmıştır.
Caminin üç minaresi ve dört ana kapısı bulunmaktadır. Doğu tarafında burç üzerinde yükselen minare İsa Minaresi  diye bilinir. Bir rivayete göre İsa peygamberin yeryüzüne indiğinde bu minareye ineceğine inanılır. Güneybatı köşesindeki minare  Fatih Sultan Mehmet tarafından inşa ettirilmiş ve çağdaşı Memlük sultanı Kayıtbay'ın ismi vermiştir. Üçüncü minare kuzey duvarının ortasında yer alır. Süslü ve en gösterişli olan bu minare Arapçada Minaretül Arus (Düğün veya Gelin Minaresi) diye anılır.
İslam'ın dördüncü halifesi Ali'nin namaz sırasında öldürülmesi sebebiyle, daha sonra İslam devletlerinin başkanlarının herhangi bir saldırıya uğramaması için, Osman döneminde Mescid-i Nebebi'de halifelerin namaz kıldıkları yerin etrafına bir kafes yapılmış, bu kafese maksure adı verilmişti. Üzeri kubbe ile örtülü olarak mihrap önüne yerleştirilen maksure, zamanla İslam mimarisinin önemli bir öğesi olmuştur. Şam Emevi camisinde mihrap önünde bulunan maksure kubbesinin 11. yüzyıldan önce varolduğu belgelenmemiştir.
Etkileri

Emevilerin egemenlik alanına giren yerlerde; fethettikleri topraklarda, Şam Emeviye  benzer planda anıtsal camiler inşa ettirmişlerdir. Bu gelenek 12. yüzyıla kadar sürmüştür. Enine gelişme gösteren, mihrap önü kubbeli plan tipi; Malatya Ulu Cami, Dunaysır Ulu Camisi (Kızıltepe, Mardin)'de görülür. En uç örneği İzmir'deki Selçuk dönemine ait İsa Bey Camii'dir.
İnanışlar

Bazı İslam kaynaklarına göre Mesih, Ahir zamanda, Kıyâmet Günü öncesi gökten inip Deccal'a karşı çıkıp onu helak edecektir. Hadisler ve yerel Şam geleneğine göre, İsa dünyaya doğudaki İsa Minaresi'nde inecektir.