stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Maya dilleri

| Maya dilleri |
| --- | --- |
Coğrafi dağılım: Mezoamerika
Sınıflandırma: Maya
Alt bölümler:  Vastek  Yukatek  Çol  Kanhobal  Mam  Kiçe 
ISO 639-2 / 5: myn

Çeşitli Maya dil ailelerinin göç yolları ve muhtemel göç tarihleri.
Maya dilleri, Kolomb öncesi Mezoamerika uygarlıklarından birini oluşturan Mayalar'ın vaktiyle kullanmış oldukları Klasik Mayaca dahil hepsi ana Proto-Mayacadan türemiş olan dillerdir. SIL International (Ethnologue) verilerine göre 68 dilden oluşur ve 6.038.172 kişi tarafından konuşulur.
Sınıflandırma

Maya dillerini oluşturan ana dil (Proto-Mayaca) ve ondan türemiş diller 4 kol (branch) olarak ayrılır. Türkçe ve yan tablodaki İngilizce karşılıklarıyla şöyledir:
Proto-Mayaca (Proto-Mayan )
Vastek dilleri (Huastecan Branch )
Vastekçe (Wastek)
Çikomuseltekçe (Chicomuceltec)
Asıl Maya dilleri
Yukatek dilleri (Yucatecan Branch )
Yukatek-Lakandon dilleri
Yukatek Mayacası (Yucatec (Maya))
Lakandonca (Lakantun)
Mopan-İtza dilleri
İtzaca (Itza' )
Mopanca (Mopan)
Batı Maya dilleri (Western Branch )
Çol dilleri (Ch'olan ): Atası Kolomb öncesi Maya uygarlığının dili olan Klasik Mayacadır.
Asıl Çol dilleri (Ch'ol Proper )
Çol-Çontal dilleri
Çontalca (Chontal)
Çolca (Ch'ol)
Çorti-Çolti dilleri
Çortice (Ch’orti’)
Çoltice (Ch’olti’)
Tzeltal dilleri (Tzeltalan )
Tzeltalca (Tzeltal)
Tzotzil (Tzotzil)
Kanhobal dilleri (Q'anjobalan )
Çuh dilleri (Chujean )
Çuhça (Chuj)
Toholabalca (Tojolab'al)
Asıl Kanhobal dilleri (Q'anjobalan Proper )
Kanhobalca (Q'anjob'al)
Akatekçe (Akatek)
Hakaltekçe (Jakaltek (Popti'))
Moçoca (Mocho' )
Doğu Maya dilleri (Eastern Branch )
Mam dilleri (Mamean )
Asıl Mam dilleri (Mamean Proper )
Mamca (Mam)
Tektitekçe (Tektiteko)
İşil dilleri (Ixilean )
İşilce (Ixil)
Avakatekçe (Awakatek)
Kiçe dilleri (Quichean )
Uspantekçe (Uspantek)
adısz
adısz
Asıl Kiçe dilleri (Quichean Proper )
Kakçikel-Tzutuhil dilleri
Kakçikelce (Kaqchikel)
Tzutuhilce (Tz'utujil)
Kiçe-Açi dilleri
Kiçece (K'iche)
Açice (Achi)
adısz
Sakapultekçe (Sakapultek)
Sipakapaca (Sipakapense)
Pokom dilleri (Poqom )
Pokomçice (Poqomchi)
Pokomamca (Poqomam)
Kekçice (Q'eqchi' )
Sözlü dil

Uto-Aztek dil ailesine sokulan bu dil, Orta Amerika'da, özellikle Meksika'nın Yucatan, Campeche ve Quintana Roo bölgelerinde hâlen Mayalar'ın torunları sayılan 6,5 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Maya dili aslında 21-44 dilden oluşan bir dil ailesi olduğundan, lenguas mayenses (Maya dilleri) olarak da ifade edilir. Bu dillerin ortak kökü en az 5.000 yıl önce proto-Mayalar'ın kullandığı asli Maya dilidir. Maya dilleri gramatikal yapı ve tipolojik özellikleriyle diğer Orta-Amerika dillerinden farklılık gösterir. Bu farklılık, örneğin fiillerin,özne ve nesnelerin gramatikal çekiminde ve çekilemez fiiller kategorisinde kendini gösterir. Maya dillerinden bazıları Kolomb-öncesi dönemlerde Maya hiyeroglifik yazısıyla yazıya geçirilmiştir. Bu yazıların hatırı sayılır bir kısmı M.Ö. 900-250 dönemine aittir. Günümüzde yaklaşık 10.000 Maya yazıtı ve korteza kağıdı üzerine yazılmış birkaç kodeks (elyazması) bilinmektedir. İspanyol işgali sonrasında bu dil kayıtlara Latin alfabesiyle geçirilmiştir.
Maya dillerinin kökeni olan, Proto-Maya (Ön-Maya) dili de denilen asli Maya dili, Kişe-maya ya da Kişey-Maya (maya quiché) dilinde "eski Maya dili" anlamındaki Nab'ee Maya' Tzij terimiyle ifade edilir.
Bu dildeki ilk bölünme Meksika Körfezi kıyılarına yapılan göçle ortaya çıkmıştır. Maya dillerinin gramer yapısı diğer Orta Amerika dillerine kıyasla daha kolaydır. Türkçe gibi eklemlemeli bir dildir. (Diğer eklemlemeli dillerden bazıları Quechua dili, Etrüskçe, Moğolca, Fince, Macarca, birçok Kafkas (Abhazca vs.) ve Ural dilleri, Hatti dili, Pelasg dili, Lidya dili, Kızılderili dilleri, Sümerce, Bask dili, Eskimo dili'dir.) Meksika'da 2003'te yürürlüğe giren bir yasayla Yukatek Mayacası asli Kızılderili dilleri gibi, ulusal dil ilan edilmiştir.
Günümüzde Maya dillerinin konuşulduğu ülkeler, başta Meksika ve Guatemala olmak üzere, Honduras, Belize (Britanya Honduras'ı) ve El Salvador'dur.
Türkçe ile Maya dili arasında birçok alanda benzerlikler göze çarpmaktadır. İlk kez Mustafa Kemal Atatürk tarafından başlatılan bu benzerlikleri saptama çalışmasına son zamanlarda dilbilimciler de katılmaya başlamıştır. Maya dili ile Türkçedeki benzerlikler konusunda araştırma yapan Stig Wikander “Mayaca ve Altayca, Maya dilleri ailesinin Altay dilleri ailesiyle akrabalığı var mıdır?” adlı makalesinde saptadığı bazı benzerlikleri sunmuştur. Nitekim son bilimsel araştırmalar Maya dilinin de dahil olduğu Amerindiyen dil ailesinin yaklaşık 16.000 yıl öncesine dek Sibirya’da yaşayanların diliyle ortak bir kökene sahip olduğu yönündedir.
1845 yılında Meksika’ya yerleşip buradaki yerel ağızları öğrenerek “Mayalar” ve “Mu” hakkında çok önemli araştırmalara imza atan Charles Étienne Brasseur de Bourbourg, hayatını Orta Amerika tarihine, felsefe ve din konularına adamış bir bilim insanıdır. Brasseur, Mayalar konusundaki ilk araştırmaları yerinde araştırmış döneminin birkaç uzmanından biridir. Atatürk, Brasseur ’un “Maya Dili” adlı bu çok önemli kitabını sayfa kenarlarına notlar alarak ve önemli gördüğü yerlerin altını çizerek büyük bir dikkatle okumuş ve Maya diliyle Türkçe arasındaki benzerlikleri ortaya koymaya çalışmıştır.
Maya yazısı

Ana madde: Maya yazısı
Bulgular M.Ö. 3. ve 4.yy.’larda bile Mayalar’ın yazı sistemini kullandıklarını göstermektedir. Maya yazısından önce de Orta-Amerika’da çeşitli yazı sistemlerinin kullanıldıkları (Zapotek yazısı, Olmek yazısı vs.) bilinmektedir. Bunlardan biri Olmec ile Maya yazısı arasında bir "geçiş yazısı" denilebilecek Epi-Olmec yazısıdır. Bununla birlikte 5 Ocak 2006'da National Geographic tarafından yayımlanan Maya yazısı inceleme sonuçları Maya yazı sisteminin hemen hemen en eski Orta Amerika yazı sistemleri kadar eski olduğunu göstermektedir. Kısa kısa da olsa, çoğu anıtlar, tabletler, steller (dikiltaşlar ve tahta levhalar) ve çömlekçilik ürünleri üzerine yazılmış olmak üzere günümüzde yaklaşık 10.000 Maya yazıtının ya da metninin varlığı bilinmektedir. Bunlardan başka Mayalar'ın, özellikle çeşitli incir ağacı türlerinin ağaç kabuklarından elde ettikleri kâğıtlara kaydettikleri boyalı metinler mevcuttur.
Fonetik

İspanyol işgalinin olduğu 16.yy.'dan itibaren Maya dillerinin fonetik yazımı için bir sürü sistem geliştirilmiştir. Fakat bu sistemlerdeki sorun tekbimli olmayışlarıydı. Son yıllarda Mayalar'ın torunlarının kendileri de Latin alfabesi kullanarak bir fonetik sistem geliştirdiler. Maya uzmanlarınca gitgide kullanılmaya başlanan bu sistem sonunda,1989'da Guatemala Kültür ve Spor bakanı tarafından da kabul edilmiş ve bakan bu sistemi esas alan Margarita López Raquec'in "Guatemala'nın Maya dillerini yazmak için alfabeler" adlı kitabını yayımlayarak bunu resmî bir referans belgesi olarak kabul ettiğini göstermiştir.
Bu sistemdeki özelliklerden bazıları şunlardır:
Bir sessiz harfin arkasındaki apostrof (') o harfin gırtlaktan telaffuz edileceğini gösterir.
[u] harfi Türkçedeki [u] gibi okunur.
[x] harfi Türkçedeki [ş] gibi okunur.
[ch] harfi Türkçedeki [ç] gibi okunur.
[j] harfi Türkçedeki [h] gibi okunur.
Tek sesli kısa olarak okunur, aynı sesli iki kez yazıldığında o sesli uzun olarak okunur.Bir ortografi makalesi9 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
| Sessizler> ALMG | Sessizler> IPA | Sessizler> ALMG | Sessizler> IPA | Sessizler> ALMG | Sessizler> IPA | Sessizler> ALMG | Sessizler> IPA | Sessizler> ALMG | Sessizler> IPA | ALMG | IPA | ALMG | IPA | ALMG | IPA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a | [a] | aa | [aː] | ä | [ɐ] | b' | [ɓ] | b | [b] | ch | [ʧ] | ch'  | [ʧ’] | h | [h] |
| e | [e] | ee | [eː] | ë | [ə] | j | [x] | k | [k] | k' | [k’] | l | [l] | m | [m] |
| i | [i] | ii | [iː] | ï | [ɪ] | n | [n] | nh | [ŋ] | p | [p] | q | [q] | q' | [q’] |
| o | [o] | oo | [oː] | ö | [ʌ] | r | [r] | s | [s] | t | [t] | t' | [t’] | tz | [ʦ] |
| u | [u] | uu | [uː] | ü | [ʊ] | tz'  | [ʦ’] | w | [w] | x | [ʃ] | y | [j] |  '  | [ʔ] |
Notlar ve referanslar

↑  "Arşivlenmiş kopya". 24 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2012.
↑  Asya'dan Anadolu ve Amerika'ya 23 Kasım 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Aztek ve Maya dilleri 16 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Maya dilleri ve ön Türkçe 26 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Mayalarda dil, din ve mimari 26 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
↑  "Origin of Türks and Tatars/Zakiev Genesis, URL erişim tarihi: 7 Temmuz 2008". 30 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.
↑  "Stig Wikander". 6 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2008.
↑  Stig Wikander/Articles[ölü/kırık bağlantı]
↑  "Amerindiyen dil ailesi". 17 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2008.
↑  J. H. Greenberg, Language in the Americas, Sanford University Press, Stanford (Californie), 1987 (ISBN 0-8047-1315-4)
↑  "Mayalar - Türkler". Yazı.Tekin Gün. Mootol.Kültür Sanat,Haziran 2020. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
↑  Saturno, WA; Stuart D, Beltran B (Mar 3 2006). "Early Maya writing at San Bartolo, Guatemala". Science 311 (5765): 1281–3. doi:10.1126/science.1121745 1 Temmuz 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. PMID 16400112 27 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
↑  Skidmore (2006)
↑  "Epi-Olmec yazısı". 19 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2008.
↑  Earliest Maya Writing Found in Guatemala, Researchers Say 26 Temmuz 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. NationalGeographic.com. Retrieved on 2007-06-06. The following year saw the publication of research on a tablet containing some 62 glyphs that had been found near the Olmec center of San Lorenzo Tenochtitlán 9 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., which was dated by association to approximately 900 BCE. This would make this putative Olmec script (see Cascajal Block) the oldest known for Mesoamerica; see Skidmore (2006, passim)
↑  Miller and Taube (1993, p.131)
ALMG,Guatemala Maya Dilleri Akademisi (Academia de Lenguas mayas de Guatemala) adının kısaltılmış biçimidir.Bkz. Fonetik simgelerin Türkçe’deki ses değerleri 28 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.ALMG/Portal 22 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Maya dilleri ağacı
Maya dilleri ağacı
Çocuğu ifade eden bir Maya glifi
Palenque'de bulunan Maya glifleri
Maya hiyerogliflerinin okunuş sırası
Sony Pictures

| --- | --- |

Endüstri: Sinema filmleri  Televizyon programları  Televizyon dağıtımları  Çevrimiçi oyunlar  Taşınabilir eğlence içerikleri  Talebe bağlı videolar  Dijital dağıtımlar
Kuruluş: 1987 Columbia Pictures Entertainment, Inc.,  iken 1991 yılında Sony Pictures Entertainment, Inc. olmuştur
Kurucu: Sony 
Genel merkezi: Culver City, California, ABD
Önemli kişiler: Howard Stringer,  Michael Lynton Amy Pascal Jeff Blake
Gelir:  8,58 milyar US$ (2007)
Web sitesi: sonypictures.com
Sony Pictures Entertainment Inc. (kısaca Sony Pictures veya SPE), film ve televizyon programlarının yapımcılığını, ticaretini ve dağıtımcılığını yapan Amerikan eğlence şirketi. Japon teknoloji ve medya şirketi olan Sony'nin yan şirketidir. 2007'de değeri  8,58 milyar $ olarak açıklanmıştır.
Sovyet Kürdistanı (gazete)

| --- | --- |
Gazetenin ön kapağı. Sağ altta Mihail Kalinin'ne ait görsel görülmektedir.
Tür: Siyasi gazete
Format: Haftalık
İmtiyaz sahibi: Azerbaycan SSC
Baş editör: Brehimê Memmedov
Kuruluş tarihi: 1932
Siyasi görüşü: Marksizm-Leninizm Sosyalizm
Dil: Azerice
Son yayım tarihi: 13 Temmuz 1962
Genel merkez: Laçın
Sovyet Kürdistanı (Rusça: Советский Курдистан; Sovetski Kyrdystan, Kürtçe: Rojnameya Kurdistan Sovêtê), 1932 yılında Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde kurulan Azerice yayınlanan Laçın merkezli siyasi gazete. Kürdistan Uyezdi'nin kurulmasının ardından bölgedeki ilk Kürtçe öğretmeni olan Brehimê Memmedov gazetenin ilk editörü idi. Sovyetler Birliği'nde yaşayan Kürtleri konu alan almıştır.
13 Temmuz 1962'da yayın hayatına son verdi.
HMT Southland

| --- | --- |
 Eylül 1915'teki torpido saldırısı sonrasında HMT Southland
Tarihçe
Adı:  1900: Vaderland 1915: Southland
Sahibi:  International Navigation Company
İşletmeci:  1903-1914: Red Star Line 1901: American Line (kiralık) 1914-1917: White Star-Dominion
Port kayıt:  1900:  Liverpool 1903:  Anvers 1914:  Liverpool
Rota:  1900: Antwerp-Southampton-New York 1901: Southampton-Cherbourg-New York 1903: Antwerp-New York 1914: Liverpool-New York 1914: Liverpool-Halifax-Portland, Maine 1915: (asker nakliye gemisi) 1916: Liverpool-Québec-Montreal
Sipariş:  Temmuz 1899
İnşa eden:  John Brown & Company Clydebank, Glasgow
Yard numarası:  341
Denize indirilişi:  12 Temmuz 1900
Geminin ilk seferi:  Antwerp-Southampton-New York, 8 Aralık 1900
Akıbet:  4 Haziran 1917'de, U-70 tarafından batırıldı
Notlar:  Zeeland'in kardeş gemisi; Kroonland, Finland ile yakın kardeş
Genel karakteristik
Sınıf ve tipi:  Okyanus gemisi
Tonaj:  11.899 GRT
Uzunluk:  560 fit 10 inç (170,94 m)
Genişlik:  60 fit 2 inç (18,34 m)
İtme gücü:  2 × pervane şaftı 2 × dört zamanlı buhar motoru
Hız:  15 knot (28 km/sa)
Kapasite:   Yolcular: 342 birinci sınıf  194 ikinci sınıf  626 üçüncü sınıf 
Mürettebat:  121
Notlar:  iki baca, dört direk
HMT Southland, 12 Temmuz 1900'da SS Vaderland adıyla Red Star Line için inşa edilen ve Anvers ile New York arasında seyahat yapan okyanus gemisi. 1914'te çıkan I. Dünya Savaşı'nın ardından asker taşıma gemisi olarak hizmet vermeye başladı. White Star–Dominion şirketi hizmetine girmesinin ardından adı Southland olarak değiştirildi. 4 Haziran 1917'de, U-70 tarafından düzenlenen torpido saldırısı sonucunda battı.
Sleight of Hand (Prison Break bölümü)

| "Sleight of Hand" |
| --- | --- |
Büyük Kaçış bölümü

Bölüm no.: 1. sezon 10. bölüm
Yönetmen: Dwight H. Little
Senarist: Nick Santora
Yayın tarihi: 7 Kasım, 2005
Konuk oyuncular
 Rockmond Dunbar 
 
Büyük Kaçış (1. sezon) 
Sleight of Hand, Prison Break dizisinin onuncu bölümüdür. İlk gösterimi 7 Kasım, 2005 tarihinde Amerikan Fox kanalında olmuştur. Türkiye'de ise CNBC-e kanalında 17 Ağustos, 2006 tarihinde ilk olarak gösterilmiştir. Bölümü Nick Santora yazıp, Dwight H. Little yönetmiştir. Bu bölümde Nika Volek karakteri eklenmiştir.
Bölüm Özeti

John Abruzzi, Philly Falzone'nun Yüzbaşı Brad Bellick'e yaptığı ödemeyi durdurmasından sonra hapishane iş kollarındaki gücünü kaybetmişti, Michael ve diğer takım üyeleri hapishane işkollarına geri dönebilmek için yardıma ihtiyaçları vardı. Abruzzi, Michael'a kontrolü ele geçirebilmenin tek bir yolu olduğu bununda Otto Fibonacci'yi onlara vermeleri gerektiğidir. Michael masum bir adamı vermek istemez fakat Abruzzi ile bir plan yapar. Michael Abruzzi'den Falzone ile bir görüşme ayarlamaını ister ve Michael ona Fibonacci'nin bulunduğu yerin adresini verecektir. Onlar onu korkutmak için oraya gittiklerinde yerel şerif onları bekliyor olacak. Fibonacci'yi gözetim altında tutan karısını birkaç kez telefonla arar.
Falzone Abruzzi'den sonra Fibonacci'yi bulmaya gider onun Kanada'da olduğuna inanmıştır. RCMP polisi onlara hemen müdahale eder. Bu sırada Fibonacci Kansas gazetesini okumaktadır. Abruzzi Michael'ın yanına gider ve nasıl hissettiğini sorar. Her ikisi de durumdan memnundur, fakat beklenmedik bir şekilde rahatsızlanacaktır.
Kaçış odasında, Michael, Lincoln, Abruzzi ve Sucre kaçıştan sonra ne yapacaklarını konuşmaktadır.
Abruzzi Sardinia'yua gideceğini, Sucre Maricruz'un yanına gideceğini ve Michael, Lincoln'e sessizce birlikte Darien Gap, Panama'ya gideceklerini orada yaşamlarını devam ettirmek için dalış malzemeleri satan bir dükkân açacaklarını söyler.
C-Note kaçış takımında çimento olduğunu fark etmişti. O yeni hapishane iş kollarının başkanına 
çalışmak için ayda 150$ vermişti. O'da bunu kabul etti. C-Note kaçış planını zihninde canlandırdı.
Çünkü barakada ki yumuşak zemini fark etmişti ve kaçış planından haberdardı.
SMS Friedrich Carl

| --- | --- |
 Prinz Adalbert sınıfı gemilerden biri, bir dizi gemiye liderlik ederken
Tarihçe
Alman İmparatorluğu
Adı:  Friedrich Carl
Adının geldiği yer/kişi:  Friedrich Karl
İnşa eden:  Blohm + Voss, Kiel
Kızağa konuluşu:  1901
Denize indirilişi:  21 Temmuz 1902
Görevlendirme:  12 Aralık 1903
Akıbet:  17 Kasım 1914'te mayına çarparak battı.
Genel karakteristik
Sınıf ve tipi:  Prinz Adalbert sınıfı zırhlı kruvazör
Deplasman:  9.087 metrik ton (normal) 9.875 metrik ton (tam yük)
Uzunluk:  126,5 m
Genişlik:  19,6 m
Su çekimi:  7,43 m
İtme gücü:  3 şaftlı, 17.272 BG
Hız:  20 knot (37 km/sa)
Menzil:  12 kn (22 km/sa; 14 mph) hızla  5.080 deniz mili (9.410 km; 5.850 mil)
Kişi kapasitesi:  35 subay 551 er
Silah donanımı:  4 × 21 cm (8,3 in) / 40 kalibre silah   10 × 15 cm (5,9 in) / 35 kalibre silah   12 × 8,8 cm (3,5 in) silah   4 × 45 cm (18 in) torpido tüpü
Zırh:  Kemer 150 mm (6 inç)   Taret 200 mm (8 inç)   Güverte 510 ilâ 760 mm (2 / 3 inç)
SMS Friedrich Carl, 1900'lü yılların başında Alman İmparatorluk Donanması için inşa edilmiş bir zırhlı kruvazördür. Prinz Adalbert sınıfının ikinci ve son gemisidir. Friedrich Carl, Hamburg'daki Blohm + Voss tersanesinde inşa edildi. 1901'de kızağa konuldu, Aralık 1903'te tamamlandı, toplam maliyeti 15.665.000 Goldmark idi. Ana bataryaları dört adet 21 cm'lik toptan oluşuyordu ve 20,4 kn (37,8 km/sa) hız yapabilmekteydi.
1909'da torpido eğitim gemisi olarak kullanılmadan önce Alman donanmasına hizmet etti. Ağustos 1914'te I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla beraber Baltık Denizi'nde Tuğamiral Behring'in bayrak gemisi olmak üzere yeniden aktif göreve getirildi. Friedrich Carl'ın 17 Kasım'da Memel'deki Rus mayınlarına çarpmasıyla beraber geminin savaş hizmeti sona ermiş oldu. Mayınlar ölümcül hasara yol açmış; ancak geminin yavaş batması sayesinde çok sayıda mürettebat güvenli şekilde tahliye edilmiş, kazada yedi mürettebat yaşamını yitirmişti.
İnşası

Ana madde: Prinz Adalbert sınıfı kruvazör
Friedrich Carl, Ersatz König Wilhelm geçici ismiyle Hamburg'daki Blohm + Voss tersanesinde 155 inşa numarası ile inşa edildi. 1900 yılında geminin omurgası kızağa kondu; 22 Haziran 1902 tarihinde gemi denize indirildi. Ardından donatım çalışmaları yapıldı. Tüm çalışmalar 12 Aralık 1903 tarihinde tamamlandı; aynı gün Friedrich Carl, Alman İmparatorluk Donanması'nda göreve başladı. Alman İmparatorluk Hükümeti'ne geminin maliyeti 15.665.000 Goldmark oldu.
Friedrich Carl'ın deplasmanı inşa edildiğinde 9.087 metrik ton idi, tam yük ile deplasmanı 9.875 metrik ton olmaktaydı, uzunluğu 126,5 m, genişliği 19,6 m ve ön su çekimi de 7,43 m idi. Dikey vaziyette üçlü genleşme tipi buhar motoru tarafından 17.272 BG (12.880 kW) güç sağlanmaktaydı ve denemelerde maksimum 20,4 kn (37,8 km/sa) hız sağlanmıştı. 1.630 ton kömür ve 12 kn (22 km/sa) seyir hızı ile 5.080 deniz mili uzağa gidebiliyordu.
İkiz taret kulelerinde ikişer adet 21 cm'lik toplarla donatılmıştı, bu taret kuleleri gemi üst yapısının ön ve arka kısımlarındaydı. Geminin ikincil silahlanması on adet 15 cm'lik top, on iki adet 8,8 cm'lik top ve dört adet 45 cm'lik (18 inç) su altı torpido tüpü idi; torpido tüplerinin biri pruva, biri kıç, ikisi ise yan bölümlerde bulunuyordu.
Hizmet geçmişi

Friedrich Carl 12 Aralık 1903 tarihinde göreve başladı. Aktif donanmanın kruvazör birliğine bağlı bir alt-birliğe atandı. Frauenlob, Arcona, Hamburg hafif kruvazörleriyle beraber Friedrich Carl'ın alt-birliği, aktif donanmanın I. Filosuna bağlıydı. Friedrich Carl, kruvazör birliğinin komutanı Tuğamiral Schmidt'in bayrak gemisiydi. İkinci alt-birliği ise zırhlı kruvazörlerden ve üç adet hafif kruvazörden oluşmaktaydı ve II. Filo'ya bağlıydı. Friedrich Carl 1 Mart 1909'a kadar, torpido eğitim gemisi olarak kullanılana kadar hizmet verdi. Ağustos 1914'te başlayan I. Dünya Savaşı'na kadar bu görevini sürdürdü, savaş başlayınca Baltık Denizi'ndeki kruvazör filosunda görev yapmak üzere tekrar aktif göreve alındı. Ekim 1914'te Friedrich Carl, deniz uçaklarını taşıyan ilk Alman savaş gemisi oldu. Geçici olarak iki uçağı taşıdı ve bunun için herhangi bir kalıcı değişiklik veya tamirat geçirmedi. İlerleyen süreçte Friedrich Carl Danzig şehrinin Neufahrwasser bölgesinde yer alan Alman kruvazör filosunun komutanı olan Tuğamiral Behring'in bayrak gemisi yapıldı. Birleşik Krallık denizaltılarının bir Rus şehri olan Libau’yı merkez olarak kullanmak suretiyle Baltık Denizi'nde faaliyet gösterdiğinden haberdar olan Alman donanma komutanlığı, Tuğamiral Behring'e bu şehre saldırma emrini verdi.
Ancak Rus Donanması da Baltık Denizi'nde mayın dökme çalışmalarına başlamıştı. Ekim 1914'te Rus destroyerleri Memel ve diğer Alman limanları açıklarına mayın hatları döşemişti. Bu çalışmaları Alman donanması fark edemedi. Bu esnada Friedrich Carl'ın deniz uçakları Libau'ya karşı operasyonlarda bulundu. Behring, Libau'ya saldırının yapılması için Kasım ayında emir verdi; kötü hava koşulları harekâtı 16 Kasım'a kadar geciktirdi. 17 Kasım'ın erken saatlerinde Friedrich Carl, Memel'in 56 km (35 mil) açığında yol alırken iki Rus mayınına çarptı. Geminin saatlerce su üstünde kalması sayesinde mürettebat güvenli bir şekilde tahliye edildi. Harekât planlandığı gibi gitti ve Libau'nun girişindeki gemi engelleri batırıldı. Mürettebatın tahliyesinden sonra gemi terkedilmiş haldeydi, saat 06.30 sularında Friedrich Carl alabora olarak battı. Yedi mürettebat hayatını kaybetti
Prinz Adalbert'in çizimi, gölgeli yerler geminin zırhı tarafından korunan yerleri temsil etmektedir.
Deutsches Museum'daki SMS Friedrich Carl maketinin orta kısımı
Son Havadis

|  |
| --- | --- |
Tür: Günlük gazete
Format: Orta boy
Sahibi: Mustafa Özkan(1970'ler-1990'lar) Aydın Doğan (1990'lar)  Yıldıray Deniz Barak (1999'lar) 1999
Kuruluş tarihi: 1953 / 1999
Siyasi görüşü: Sosyal Demokrat
Dil: Türkçe
Son yayım tarihi: 1999/2000
Genel merkez: İstanbul
Tiraj: 5000
Resmî site: h[ttp://www.gazetesonhavadis.com/ gazetesonhavadis.com]
Son Havadis, Türkiye'de yayınlanmış eski ulusal günlük gazete.
Tarihçe

Ankara'da 1953'te yayına başlayan günlük siyasi gazete. Kurucusu Cemil Sait Barlas'tır. 1960'ta İstanbul'da yayınlanmaya başladı ve AP'nin yayın organı oldu. Devamlı yazarları Tekin Erer, Mümtaz Faik Fenik, Adviye Fenik'ti. Tercüman gazetesi ile aynı paralelde olduğundan tirajı düştü. 1974 yılında Mustafa Özkan tarafından satılan gazete 1 Aralık 1988'de yayınına ara verdi. 8 yıl aradan sonra Doğan Grubu'na ortak olup 15 Ocak 1996'da yeniden yayına başladı. Ancak siyasi değişimlerden sonra eski gücü kalmadı ve kapandı.1999'da İzmir'de Y.Deniz Barak yönetiminde bölgesel olarak yayına başlayan Son Havadis, İstanbul-Şişli Merkezli olarak haftalık olarak yayınlarına devam etmektedir. İnternet haberciliğinin yoğun başladığı yıllardan itibaren ise haber portalı olarak yayınlarına devam etmektedir.
Son Saat (gazete)

|  |
| --- | --- |
Tür: Günlük gazete
İmtiyaz sahibi: Murat F. Özbay
Kuruluş tarihi: 1925
Dil: Türkçe
Genel merkez: Fatih, İstanbul
Slogan: Günlük tarafsız siyasi gazete
Resmî site: sonsaat.com.tr
Son Saat, Türkiye'nin İstanbul şehrinde yayınlanan günlük gazete. 1925 yılında Nazım Özbay tarafından kurulan bir akşam gazetesi olan Son Saat, Ağustos 2004 itibarıyla sabah gazetesine dönüştü. Gazetenin yayın merkezi Fatih ilçesindeki Çemberlitaş semtinde bulunmaktadır.
Konuyla ilgili yayınlar

Yıldırım, Tahsin (2009). "Türk gazetecilik tarihi üzerine bir deneme-II". Yeni Türk Edebiyat Araştırmaları (2): 255-288.