stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ulusal Kongre Partisi (Sudan)

| Ulusal Kongre Partisi المؤتمر الوطني |
| --- | --- |

Kuruluş tarihi: 1998 (1998)
Kapanış tarihi: 29 Kasım 2019
Önceli: Ulusal İslami Cephe
Merkez: Hartum, Sudan
İdeoloji: İslamcılık Arap milliyetçiliği Tasavvuf Sosyal muhafazakârlık Otoriteryanizm Militarizm Amerikan karşıtlığı Antisiyonizm Sağ popülizm
Siyasi pozisyon: Aşırı sağ
Dini: Sünni İslam
Uluslararası üyelik: Müslüman Kardeşler
Resmî renkler:   Yeşil
İnternet sitesi

Sudan
Ulusal Kongre Partisi (UKP; Arapça: المؤتمر الوطني, al-Mu'tamar al-Waṭanī), kuruluşundan Sudan Devrimi'ne kadar Sudan'da iç politikaya egemen olan büyük bir siyasi partiydi.
Ulusal İslami Cephe'nin (UİC) bölünmesinden sonra parti iki partiye bölündü. Sekreteri Hasan et-Turabi liderliğindeki İslami Hareket ve Ömer el-Beşir komutasındaki ordu, 1989 yılında Başbakan Sadık el-Mehdi ve Devlet Başkanı Ahmed el-Mirghani'ye karşı bir askeri darbe gerçekleştirdi. Ulusal Kongre Partisi ve Sudan'ın da cumhurbaşkanı olan Ömer el-Beşir, iktidarı ele geçirdi ve şeriatı ulusal düzeyde kurumsallaştırmaya başladı.
1969'daki askeri darbenin ardından Sudan Cumhurbaşkanı Cafer Numeyri, diğer tüm siyasi partileri feshetti ve İslami partileri etkin bir şekilde dağıttı. 1985'teki siyasi geçişin ardından Turabi, eski partiyi İslamcı bir anayasa için zorlayan Ulusal İslami Cephe'de (UİC) yeniden örgütledi. UİC nihayetinde İslamcı gündemi alenen destekleyen Ömer el-Beşir'i iktidara getiren başka bir askeri darbeyi destekledi. Parti yapısı; genel konferans, şura konseyi ile liderlik konseyi ve yürütme ofisinin ulusal düzeyinde oluşturuldu.
UKP, 1998 yılında Ulusal İslami Cephe'deki (UİC) önemli siyasi figürler ve diğer politikacılar tarafından kuruldu. UKP'nin yönetimi, bağımsız ve çağdaş Sudan tarihinin en uzun yönetimiydi. Aynı devrimci selefi cihatçılıktan geçerek Müslüman Kardeşlerin İslamcı öğrenci aktivizminden doğdu. Parti; İslamcılık, panarabizm ve Arap milliyetçiliği ideolojilerini takip etti.
UKP, 29 Kasım 2019'da askeri darbenin ardından Sudan Egemenlik Konseyi tarafından yasaklandı. Partinin tüm mallarına el konuldu ve tüm parti üyelerinin seçimlere katılmaları veya on yıl boyunca görev yapmaları yasaklandı.
Partinin oluşumu

Ömer el-Beşir'in Sudan Devlet Başkanı olmasıyla Ulusal Kongre Partisi, selefleri Ulusal İslami Cephe (UİC) ve Beşir'in 1993 yılına kadar başkanlığını yürüttüğü Ulusal Devrim Komuta Konseyi ile aynı ideolojiye sahip ve 1998'de ülkede yasal olarak tanınan tek siyasi parti olarak kuruldu. Ülkedeki tek siyasi parti olarak üyeleri hızla tüm Sudan Parlamentosuna hakim oldular. Ancak, meclis başkanı Hasan et-Turabi'nin devlet başkanının yetkilerini azaltan bir yasa tasarısı sunması ve Beşir'i parlamentoyu feshetmeye ve olağanüstü hal ilan etmeye sevk etmesinin ardından örgüt içinde bir bölünme oluşmaya başladı. Bildirildiğine göre Turabi, Beşir'in yeniden seçim kampanyasına boykot çağrısında bulunduktan sonra Ulusal Kongre Partisi Başkanı olarak askıya alındı. Ardından, Turabi liderliğindeki bölünmüş bir hizip olan Halkçı Kongre Partisi (HKP), en büyük isyancılardan biri olan Sudan Halk Kurtuluş Ordusu (SHKO) ile bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma sonrası Beşir, kendisini ve hükûmeti devirmeyi planladıklarına inandı. Turabi, daha sonra Ekim 2003'te serbest bırakılmadan önce komplo iddiaları üzerine 2000 yılında hapsedildi.
Güney Sudan'ın özerkliği

2000 yılında Sudan hükûmetinin muhalefet tarafından boykot edilen demokratik seçimleri onaylamasının ardından parti, eski Cumhurbaşkanı Cafer Numeyri'nin Emekçi Halkın Güçleri İttifakı Partisi ile birleşti. Bu birleşme daha sonra Sudan Sosyalist Birlik Partisi'nin kurulmasıyla dağıldı. Demokratik Birlik Partisi (DBP) ve Ümmet Partisi tarafından boykot edilmesi nedeniyle seçimlerin işlevselliği sorgulandı. Aralık 2000'deki yasama seçimlerinde parti 360 sandalyeden 355'ini kazandı. Aynı yıl yapılan devlet başkanlığı seçimlerinde parti adayı Ömer el-Beşir, oyların %86,5'ini alarak yeniden seçildi. Ulusal Kongre Partisi üyeleri, Hukukçular Birliğine ve Sudan'daki tarım ve üniversite öğrenci birliklerinin çoğunun başkanlarına hükmetmeye devam etti. 2005'te SHKH ile yapılan Kapsamlı Barış Anlaşmasının ardından, UKP'nin egemen olduğu Sudan hükûmeti, Güney Sudan'ın altı yıllık özerkliğine izin verdi, ardından 2011'de bağımsızlık referandumu yapıldı ve böylece İkinci Sudan İç Savaşı sona erdi. Güney Sudan ayrılma lehinde oy kullandı.
Darfur Savaşı

2004 yılında Ömer el-Beşir hükûmeti ile Sudan Kurtuluş Ordusu (SKO) ve Adalet ve Eşitlik Hareketi (AEH) gibi isyancı gruplar arasında Darfur'da savaşın patlak vermesinden bu yana resmi olarak olmasa da Cancavid gibi Arap milis militanlarını yerel halka karşı uyguladıkları cinayet, tecavüz ve tehcir eylemlerini destekledikleri iddialarıyla UKP neredeyse evrensel olarak eleştirildi. Darfur bölgesindeki gerilla savaşı nedeniyle ile 400.000 arasında insan öldürüldü, ise 2.5 milyondan fazla insan yerinden edildi ve Sudan ile Çad arasındaki diplomatik ilişkiler hiç bu kadar kötü olmamıştı. Bu, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) İnsani İşlerden Sorumlu Devlet Bakanı Ahmed Harun'u ve Müslüman Cancavid milis lideri olduğu iddia edilen Ali Kuşayb olarak da bilinen Ali Muhammed Ali'yi bölgedeki zulümlerle ilgili olarak suçlamasına yol açtı. 14 Temmuz 2008'de, Cumhurbaşkanı Ömer el-Beşir aleyhine on suçlamada bulunuldu ve ardından tutuklama emri çıkarıldı. Haziran 2019 itibarıyla, Ulusal Kongre üyesi olan ve UCM tarafından suçlanan el-Beşir, Harun ve Abdurrahim Muhammed Hüseyin, Askeri Geçiş Konseyi iktidardayken Sudanlı yetkililer tarafından gözaltında tutuldu. Yine UCM tarafından suçlanan Kuşayb ve Abdullah Banda, Haziran 2019 itibarıyla kaçak olarak kaldı.
2010 seçimleri

Uluslararası tutuklama emrine rağmen, Başkan Ömer el-Beşir, on yıl içinde birden fazla siyasi partinin katıldığı ilk seçim olan 2010 Sudan devlet başkanlığı seçimlerinde UKP'nin lideri ve adayı olarak kaldı. Siyasi rakibi, aynı zamanda Sudan Halk Kurtuluş Ordusu'nun da lideri olan ve ardından Güney Sudan Başkanı olan Başkan Yardımcısı Salva Kiir Mayardit'ti.
Seçimler > Cumhurbaşkanlığı seçimleri

| Seçim | Aday | Oy | % | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | Ömer el-Beşir |  | %86,5 | Kazandı |
| 2010 | Ömer el-Beşir | 6.901.694 | %68,24 | Kazandı |
| 2015 | Ömer el-Beşir | 5.252.478 | %94,05 | Kazandı |
Seçimler > Ulusal Meclis seçimleri

| Seçim | Lider | Oy | % | Sandalye | +/– | Pozisyon | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | Ömer el-Beşir |  |  | 350 / 360 |  350 |  1. | Hükûmet  |
| 2010 | Ömer el-Beşir |  |  | 323 / 450 |  32 |  1. | Hükûmet  |
| 2015 | Ömer el-Beşir | 3.915.590 | %78,32 | 323 / 426 |  |  1. | Hükûmet  |
2010 Sudan seçimlerinde kullanılan UKP logosu, Güney Sudan'ın 2011'de bağımsızlığını kazanmasının ardından bırakıldı.
Michel Djotodia

| Michel Djotodia |
| --- | --- |

7. Orta Afrika Cumhuriyeti Devlet Başkanı
Görev süresi 24 Mart 2013 - 10 Ocak 2014
Başbakan: Nicolas Tiangaye
Yerine geldiği: François Bozize
Yerine gelen: Alexandre-Ferdinand Nguendet (Oyunculuk)
Kişisel bilgiler
Doğum: 1949 (75-76 yaşında) Vakaga, Fransız Ekvator Afrikası (günümüzde Orta Afrika Cumhuriyeti)
Partisi: Demokratik Güçler Birliği
Michel Am-Nondokro Djotodia (d. 1949), Orta Afrikalı politikacı ve Cumhurbaşkanı François Bozizé'nin devrilmesi sonrasında, 24 Mart 2013 - Ocak 2014 tarihleri arasında Orta Afrika Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olmuş askeri lider. Aralık 2012 isyanında Séléka asi koalisyonunun lideri oldu; bir barış anlaşmasını takiben, Şubat 2013 yılında Milli Savunma Başbakan Birinci Yardımcısı olarak hükûmete atandı.
Hayatı

Sudan şehri Nyala'da Konsolos olarak görev yaptı. 2004-2007 yılları arası Bush Savaşı'nda Orta Afrika Cumhuriyeti Kurtuluş Birlik ve Yurtsever Eylem Grubunun Demokratik Güçler Birliği Başkanı oldu.
Aralık 2012'de, Djotodia, hızla ülkenin büyük bir kısmını kontrol altına almada başarılı olan Séléka asi koalisyonunun önemli bir lideri oldu. Ocak 2013 yılında barış görüşmelerinde, Başkan Bozizé muhalefetin bir başbakan atama ve hükûmet içine isyancılar dahil etti. Müzakerelerin ardından, Başbakan Nicolas Tiangaye başkanlığında bir ulusal birlik hükûmeti, 3 Şubat 2013 tarihinde atandı. Djotodia Milli Savunma Birinci Başbakan Yardımcılığında kilit görev aldı.
Cumhurbaşkanı François Bozizé'nin devrilmesi sonrasında Djotodia kendisini Cumhurbaşkanı ilan etti. Djotodia, üç yıllık bir geçiş dönemi olacağını ve Tiangaye'nin Başbakan olarak hizmet vermeye devam edeceğini söyledi.
Orta Afrika Cumhuriyeti'ndeki iç savaşın ardından istifa etmek zorunda kalan Cumhurbaşkanı Michel Djotodia'nın Benin'e sürgün edildiği belirtildi.
Gnassingbé Eyadéma

| Gnassingbé Eyadéma |
| --- | --- |

3. Togo Devlet Başkanı
Görev süresi 14 Nisan 1967 - 5 Şubat 2005
Yerine geldiği: Kléber Dadjo
Yerine gelen: Faure Gnassingbé
Kişisel bilgiler
Doğum: 26 Aralık 1935
Ölüm: 5 Şubat 2005 Tunus
Gnassingbé Eyadéma (26 Aralık 1935, Pya - 5 Şubat 2005, Tunus) Afrika ülkesi Togo'nun generallerinden ve daha sonra da gerçekleştirdiği darbe sonucu oluşan askerî cuntanın başı olarak devlet başkanlığı görevini yürütmüştür.
1935 yılında çiftçi bir ailenin oğlu olarak ülkenin kuzeyinde dünyaya gelen Eyadéma, 1953 ile 1961 yılları arasında Fransa sömürge ordusunun mensubu olarak görev almıştır. Söz konusu yıllar içerisinde Fransa adına Birinci Çinhindi Savaşı ve Cezayir Savaşı'nda yer alan Eyadéma, gösterdiği başarılar neticesinde çavuş rütbesine yükseltilerek birçok ödül almıştır.
Ülkesinin bağımsızlığını kazanması neticesinde ülkesinin ordusuna katılan Eyadéma, çok kısa bir sürede rütbeleri kazanarak, ordunun başına Orgeneral olarak gelmiştir. 13 Ocak 1963 tarihinde gerçekleştirilen askerî darbe sonucu Sylvanus Olympio'yu öldüren ordunun başında bulunan Eyadéma, 4 yıl sonra bir önceki darbe ile iktidara getirdikleri Nicolas Grunitzky'i görevden uzaklaştırarak kendisini 14 Nisan 1967'de devlet başkanı ilan etmiştir.
1974 yılında meydana gelen uçak kazasından sağ kurtulan Eyadéma, 1990 yılında kısa süreliğine de olsa görevden uzaklaştırılmış ancak 1992 yılında ordunun da yardımı ile tekrar iktidarı ele geçirmeyi başarmıştır.
Bu iktidarını öldüğü gün olan 5 Şubat 2005 tarihine kadar sürdüren Eyadéma, 38 yıl ile Afrika kıtasında bağımsız bir ülkenin en uzun süre ile görevde kalan devlet başkanı olma unvanını eline geçirmiştir.
Görevde kaldığı süre içerisinde birkaç suikasttan son anda kurtulmayı başaran Eyadéma, son dönemlerinde yaşadığı sağlık problemleri nedeniyle sık sık yurt dışına tedavi olmaya gitmiştir.
Önemli bir rahatsızlığı için tedavi olmak üzere 5 Şubat 2005 tarihinde Fransa'ya gitmek için uçağa binen Eyadéma, uçağı Tunus üzerindeyken geçirdiği kalp krizi neticesinde ölmüştür.
Eyadéma, ülkesini diktatör bir rejim ile 38 yıl boyunca yönettiği ve bu dönemde birçok insan hakları ihlalleri yaptığı, muhalifleri, gazetecileri sebep göstermeksizin ve yargılamadan tutuklattığı, işkenceye maruz bıraktığı gerekçesiyle eleştirilmiş, bu sebepten dolayı Avrupa Birliği 'nin  1993 yılında kalkınma yardımını kesmesine ve ekonomik kalkınmada ambargolar uygulamasına neden olmuştur.
Diğer

Eyadéma gençlik yıllarında boks sporu ile de ilgilenmiştir.
Eyadéma'nın oğlu olan Faure Gnassingbé, aktif olarak siyasetin içinde bulunmaktadır ve şu anda Togo'nun görevde olan devlet başkanıdır.
Bekri Hasan Salih

| Bekri Hasan Salih> Sudan Başbakanı |
| --- | --- |
Görev süresi 2 Nisan 2017 - 10 Eylül 2018
Başkan: Ömer el-Beşir
Yerine geldiği: Sadık el-Mehdi 1989
Yerine gelen: Mutez Musa
Sudan Birinci Başkan Yardımcısı
Görev süresi 8 Aralık 2013 - 23 Şubat 2019
Başkan: Ömer el-Beşir
Yerine geldiği: Ali Osman Taha
Yerine gelen: Ahmed Avad bin Avf
Sudan Savunma Bakanı
Görev süresi 11 Temmuz 2000 - 21 Eylül 2005
Başkan: Ömer el-Beşir
Yerine geldiği: Abdül Rahman
Yerine gelen: Abdül Rahim Muhammed Hüseyin
Kişisel bilgiler
Doğum: 1949 (75-76 yaşında) Dongola, Sudan
Askerî hizmeti
Bağlılığı:  Sudan
Hizmet yılları: 1970-günümüz
Rütbesi: Korgeneral
Bekri Hasan Salih (Arapça: بكري حسن صالح, 1949), Sudanlı asker ve siyasetçi. Salih, Afrika ülkesi Sudan'da 2013 yılında beri birinci başkan yardımcısıdır. 2017-2018 yılları arasında başbakanlık görevini yürüttü.
Sudan Silahlı Kuvvetler içerisinde görev alan Salih, 1971 yılında teğmen rütbesine yükselmiştir. 1985-1987 ile 1988-1989 yılları arasında Sudan Özel Kuvvetler'in başında yer alan Salih, Sudan'da 1989 yılında gerçekleştirilen askerî darbeye katılmıştır.
1995 ile 1998 yılları arasında İçişleri Bakanı olarak görev yapan Salih, 1998-2000 ile 2005-2013 yılları arasında Devlet Başkanları İşleri Bakanlığı görevini yürütmüştür. 2000 ile 2005 yılları arasında Savunma Bakanlığı makamına getirilen Salih, ülkede 2013 yılında yaşanan huzursuzluklar sonrasında birinci başkan yardımcısı görevine getirilmiştir.
Salih 1989 yılından bu yana olmayan başbakanlık makamının yeniden oluşturulması ile birlikte Mart 2017 başbakanlık görevine atanmıştır.
10 Eylül 2018 tarihinde başkanlığını yürüttüğü hükûmetin dağılması ile başbakanlık görevini yeni atanan Mutez Musa'ya devreden Salih, aynı gün daha önceden de yürüttüğü devlet başkanı yardımcılığı görevi için yeniden yemin ederek görevine başlamıştır.
Eşmekaya Gölü

Eşmakaya Gölü, Aksaray ili, Eskil ilçesi sınırlarında bulunan kurumuş göl. Eşmekaya Gölü, Turna Gölü, Sülüklü Gölü, Akgöl ve Bezirci Gölü çevresindeki arazi Eşmekaya Sazlığı olarak anılmaktadır. 11.250 hektar büyüklüğündeki sazlığın denizden yüksekliği 945 m'dir.
Sulak alanların kurutulması ile yeraltı sularının beslenmesi azalmış, dip kaynakları ve taban suyu ile beslenmeler kesilmiş sonuçta göl kurumuştur. Sulamalı tarıma geçilmesi, kuyular ile yoğun şekilde yeraltı suyunun kullanılması Eşmekaya Gölü kurumuştur. Gölün baraj haline getirmek için DSİ çalışmalara başlamış, fakat göl kuruduğu için sonuca ulaşamamıştır.
Alan 1992'de doğal sit alanı ilan edilmiştir. Sazlıkta küresel ölçekte nesli tehlikede olan endemik Tuzcul glayöl (Gladiolus halophilus) bulunur.
Kurumadan önce sazlıkta dikkuyruk, küçük kerkenez, bozkır delicesi gibi 19 kuş türüne ev sahipliği yapmaktaydı. Bu kuşlar alana doğa ve önemli kuş alanı özelliği kazandırmaktaydı. Aphanius anatoliae başta olmak üzere üç iç su balığı gölde yaşamaktaydı.
Ara öğün

Ara öğün yiyecekleri
Ara öğün, genellikle öğün aralarında yenen ve düzenli yemekten daha küçük bir gıda öğünüdür. Ara öğünler ambalajlı çerez gıdalar ve diğer işlenmiş gıdaların yanı sıra evde taze malzemelerle yapılan gıdalar dahil olmak üzere çeşitli biçimlerde bulunur.
Geleneksel olarak atıştırmalıklar evde yaygın olan mevcut malzemeler ile hazırlanır.
Senfonik Ortaçgil

Senfonik Ortaçgil, Bülent Ortaçgil'in 2017'de çıkardığı konser albümü.
Tarihçe

2010 yılında yedinci stüdyo albümü Sen'i çıkardıktan sonra Ortaçgil, bu albümün konserlerini vermeye başladı. Bu konserlerden biri 24 Eylül 2012'de Harbiye Açık Hava Tiyatrosu'nda "Bülent Ortaçgil 'Sen'fonik" adıyla 40 kişilik bir senfoni orkestrası ile verildi. Bu konser İstanbul Tabip Odası tarafından, Gaziantep'te uğradığı silahlı saldırı sonucu hayatını kaybeden doktor Ersin Arslan'ın anısına düzenlendi ve konserin geliri de Arslan'ın ailesine bağışlandı.
Konserden alınan ses kayıtları, dört sene boyunca aralıklarla düzenlendi ve Nisan 2017'de CD ve DVD formatında piyasaya sürüldü. Bu çalışmanın DVD'sinde konserin yanı sıra, provalar ve Ortaçgil ve grup arkadaşlarının arşiv görüntüleri de yer almaktadır. Konserde bir şarkı dışında Sen albümünün hepsi yer alırken diğer Ortaçgil klasikleri de yorumlandı. Albümün son iki şarkısında Ortaçgil'e vokalde Birsen Tezer eşlik etti.
Şarkı listesi

Tüm söz ve müzikler Bülent Ortaçgil'e aittir.
CD 1
"Niçin?" (3:22)
"Hiç Canım Yanmaz" (4:12)
"Denize Doğru" (3:20)
"Benimle Oynar mısın?" (2:24)
"Olmalı mı, Olmamalı mı?" (2:51)
"Bu İş Çok Zor Yonca" (3:34)
"Gece Yalanları" (3:56)
"Dalyan Deltası" (4:00)
"Telefon" (3:46)
"Adalar" (3:35)
"Oyuna Devam" (3:42)
CD 2
"Değirmenler" (3:51)
"Bu Su Hiç Durmaz" (5:41)
"İstediğini Yap" (4:25)
"Ayrıntılar" (3:30)
"Mum" (3:42)
"Acıtır" (4:00)
"Çoktular Ama Hiç Yoktular" (3:13)
"Sen Sorumlusun" (3:53)
"Sensiz Olmaz" (6:09)
"Kimseye Anlatmadım" (3:42)
"Çığlık Çığlığa" (7:31)
Künye

Bülent Ortaçgil – Vokal, akustik gitar
Erkan Oğur - Gitar
Barlas Tan Özemek - Elektro gitar
Gürol Ağırbaş – Bas gitar
Cem Aksel - Davul
Baki Duyarlar - Klavyeler
Birol Ağırbaş - Perküsyon
Birsen Tezer - Vokal
Gılgamış Destanı

| --- | --- |
Destanın Akadcadaki Büyük Tufan tableti
Yazım yılı: y. MÖ 7. yy
Ülke: Mezopotamya
Özgün dili: Akkadca
Ortam türü: Kil tablet
Gılgamış Destanı, antik Mezopotamya'dan günümüze ulaşan en eski edebiyat eseri ve Piramit metinlerinden sonra en eski ikinci dini metin olarak kabul edilen destansı bir şiirdir. Gılgamış'ın yazınsal tarihi, Üçüncü Ur Hanedanlığı'ndan (y. MÖ 2100) kalma Uruk Kralı Bilgamış ("Gılgamış" için kullanılan Sümerce ad) hakkında yazılan beş Sümer şiiriyle başlar. Bu bağımsız hikâyeler, daha sonra Akadcada birleşik bir destan için kaynak olarak kullanılmıştır. "Eski Babilce" yorumu olarak bilinen bu birleşik destanın günümüze ulaşan ilk yorumu, MÖ 18. yüzyıla dayanır ve adını açılışından (Shūtur eli sharrī: "Diğer Tüm Krallardan Üstün") almıştır. Destanın sadece birkaç tableti günümüze ulaşmıştır. Sîn-lēqi-unninni tarafından derlenen daha sonraki Standart Babilce yorumu, MÖ 13. yüzyıldan 10. yüzyıla kadar uzanır ve Sha naqba īmuru ("Sonsuz Derinliği Gören", çağdaş terimlerle: "Bilinmeyeni Gören") açılışına dayanır. Bunun yaklaşık üçte ikisi daha uzundur ve on iki tabletlik yorum kurtarılmıştır. En iyi kopyalardan bazıları, MÖ 7. yüzyılda yaşamış olan Asur Kralı Asurbanipal'in kütüphane kalıntılarında keşfedilmiştir.
Hikâyenin ilk yarısında Uruk'un kralı Gılgamış ile tanrılar tarafından Gılgamış'ın Uruk halkına baskı yapmasını önlemek için yaratılan vahşi bir adam olan Enkidu anlatılır. Enkidu, bir tapınak fahişesi olan Şamhat ile cinsel ilişkiye girerek uygar hale geldikten sonra Gılgamış'ı bir güç sınavına davet ettiği Uruk'a gider. Tapınak fahişeleri, o dönemde tapınakların maddi ihtiyaçlarının karşılanması için kutsal bir görev yaptıklarına inanılan kişilerdir.
Gılgamış, mücadeleyi kazanmasına karşın Enkidu ile arkadaş olur. Birlikte, efsanevi Sedir Ormanı'na altı günlük bir yolculuk yapar ve burada koruyucu, korkunç Humbaba'yı öldürmeyi ve kutsal Sedir'i kesmeyi planlarlar. Tanrıça İştar, cinsel ilişki önerisini geri çeviren Gılgamış'ı cezalandırmak için Gök Boğası'nı gönderir. Gılgamış ve Enkidu, Gök Boğası'nı öldürdükten sonra tanrılar, Enkidu'yu ölüme mahkûm etmeye karar verir ve Enkidu'nun canını alır.
Destanın ikinci yarısında, Enkidu'nun ölümünden ötürü acı çeken Gılgamış'ın sonsuz yaşamın gizemini keşfetmek için uzun ve tehlikeli bir yolculuğa çıkması anlatılır. En sonunda "Aradığınız hayatı, asla bulamayacaksınız. Tanrılar insanı yarattığında insanın payına ölüm düşmüştür ve tanrılar, hayatı kendi ellerinde tutmuştur." bilgisini öğrenir. Bununla birlikte yaptırdığı büyük yapılar, Siduri'nin önerisi ve ölümsüz adam Utnapiştim'in Büyük Tufan hakkında söyledikleri sayesinde Gılgamış'ın ünü, ölümünden sonra Gılgamış hikâyesine olan ilginin artmasıyla günümüze ulaşmış; birçok dile çevrilmiş ve popüler kurgu eserlerinde yer almıştır.
Destan, dinde ve kahramanlık destanları geleneğinde temel bir eser olarak kabul edilir; Gılgamış, Herakles (Herkül) gibi daha sonraki kahramanların ilk örneğini oluşturur ve destanın kendisinin Homeros destanlarına etkisi olmuştur.
Geçmişi

2000 yılı aşkın bir zaman diliminden farklı kaynaklar mevcuttur. En eski Sümer şiirleri artık tek bir destanın parçaları olmaktan çok, genel olarak ayrı öyküler olarak kabul edilmektedir. Bu şiirler, Üçüncü Ur Hanedanı (y. MÖ 2100) dönemine kadar gitmektedir. Eski Babilce tabletler, tek bir Gılgamış Destanı anlatısı için günümüze ulaşan en eski tabletlerdir. Daha eski Eski Babilce tabletler ve daha sonraki Akadca yorumu, daha sonraki metinlerdeki boşlukları doldurmak için kullanılan önceki metinler ile çağdaş çeviriler için önemli kaynaklardır. Yeni keşiflere dayanan birkaç yenilenmiş yorum yayımlanmış olsa da destan eksik kalmıştır. Eski Babilce metninin çözümlenmesi, destanın olası erken biçimlerini yeniden oluşturmak için kullanılmıştır. Standart Babilce yorumu olarak da anılan en güncel Akadca yorumu, on iki tabletten oluşur ve MÖ 1300 ile MÖ 1000 yılları arasında yaşadığı düşünülen Sîn-lēqi-unninni tarafından düzenlenmiştir.
Asurca çivi yazılı tabletlerin yaklaşık 15 bin parçası, 1850'lerin başında Ninova'daki Asurbanipal Kütüphanesi'nde Austen Henry Layard, yardımcısı Hormuzd Rassam ve W.K. Loftus tarafından keşfedildi. Sonraki on yılın sonlarında, British Museum bunları incelemesi için George Smith'i işe aldı; 1872'de Smith, İncil Arkeolojisi Derneği'nden (Society of Biblical Archaeology) önce çevrilmiş parçaları okudu ve 1875 ile 1876'da daha kapsamlı çeviriler yayımladı. Gılgamış'ın ana karakteri, adındaki çivi yazısı logografileri doğru bir şekilde söylenmeden önce dünyaya "İzdubar" olarak yeniden tanıtıldı. 1891'de Paul Haupt çivi yazısı metnini topladı ve dokuz yıl sonra Peter Jensen kapsamlı bir baskı yaptı; R. Campbell Thompson, her ikisinin çalışmasını 1930'da güncelledi. Sonraki yirmi yıl boyunca Samuel Noah Kramer, Sümer şiirlerini yeniden bir araya getirdi.
1998'de Amerikalı Asurolog Theodore Kwasman, British Museum'un deposunda destanın ilk satırlarını içerdiğine inanılan bir parça keşfetti. 1878'de bulunan ve MÖ 600 ile MÖ 100 arasına tarihlenen bu parça, kurtulmasından bu yana bir yüzyıldan fazla bir süre uzmanlar tarafından incelenmedi. Parçada "Her şeyi gören, toprağın temeli olan, (her şeyi) bilen, her konuda bilgeydi: Gılgamış." yazılıydı. Efsanelerde Gılgamış'ın düşmanlarından birinin babası olarak bahsedilen Kiş'li Enmebaragesi ile ilgili eserlerin keşfi, Gılgamış'ın tarihsel varlığına inanılırlık kazandırmıştır.
Kesin çağdaş çeviri, 2003 yılında Oxford University Press tarafından yayınlanan Andrew George'a ait iki ciltlik eleştirel bir çalışmasıdır. Cambridge akademisyeni Eleanor Robson tarafından yapılan bir kitap incelemesinde, George'un bu çalışmasının son 70 yılda Gılgamış ile ilgili yapılan en önemli eleştirel çalışma olduğu savlanır.
Yorumları

Bulunan çeşitli kaynaklardan destanın iki ana yorumu kısmen yeniden bir araya getirildi: Standart Babilce yorumu yani "Derinleri gören kişi" ile Eski Babilce yorumu yani "Diğer tüm kralları aşan". Gılgamış hakkında daha önce yazılan beş Sümer şiiri kısmen kurtarılmış iken bu şiirlerden bazıları Babil yorumundaki belirli bölümlerin ilkel yorumlarını, diğerleri ise ilgisiz hikâyeler içermektedir.
Yorumları > Standart Babilce yorumu

Destanın standart Babilce yorumu, Hormuzd Rassam tarafından 1853'te Ninova'daki Asurbanipal Kütüphanesi'nde keşfedildi. "Standart Babilce" edebi amaçlar için kullanılan bir edebi tarzı ifade eder. Bu yorum Sin-liqe-unninni tarafından MÖ 1300 ile 1000 yılları arasında önceki metinlerden derlenmiştir. Standart Babilce yorumu, eski yorumdan ayrı açılış sözcüklerine sahiptir. Eski yorum "Diğer tüm kralları aşan" ifadesiyle başlarken Standart Babilce yorumunda "Derinleri gören" (ša naqba īmuru) ifadesi ile başlar. Gılgamış'a tanrılara nasıl tapılacağı, neden insanlar için ölüm emredildiği, iyi bir kralın nasıl olduğu ve nasıl iyi yaşanacağı hakkında bilgi verilmiştir. Tufan efsanesinin kahramanı Utnapiştim'in hikâyesi, Babil destanı Atra-Hasis'te de bulunabilir.
12. tablet, özgün 11'in devamı niteliğindedir ve umulana göre daha sonraki bir tarihte eklenmiştir. İyi hazırlanmış 11 tabletlik destanla çok az ilişkisi vardır; 12. tablet, Gılgamış'ın Enkidu'yu Yeraltı Dünyası'ndan bazı nesnelerini almak için gönderdiği önceki bir Sümer masalının yakın bir kopyasıdır. Bu tablete göre Enkidu, Yeraltı Dünyası'nın doğasını Gılgamış ile ilişkilendirmek için bir ruh biçiminde geri döner.
Şu anda Louvre'da bulunan ve muhtemelen Gılgamış'ı temsil eden eski Asur heykeli.