stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Euarchonta

Euarchonta, eteneliler infra sınıfında yer alan, moleküler genetik araştırmalar sonrası ortaya konulmuş olan bir üst takım. Euarchonta şu takımları içerir: Sivri sincapçıkgiller (Scandentia), Primatlar (Primates) ve Abalı memeliler (Dermoptera).
Sınıflandırma

Euarchontanlar, Scandentia (sivri sincapçıklar) ve Primatomorpha olarak tekrar iki gruba ayrılırlar.
Placentalia (Eutheria)
Afrotheria
Exafroplacentalia
Xenarthra
Boreoeutheria
Laurasiatheria
Euarchontoglires
Glires
Euarchonta
Scandentia
Primatomorpha
Dermoptera
Primates
Sınıflandırma > Filogeni

Euarchontoglires kladogramı
86,2 milyon yıl önce, Scandentia ve Primatomorpha grubunu oluşturan atalar, iki ayrı soy hattı oluşturmuştur. Grubun en eski üyesi, primatlarla ilişkili olan, yaklaşık 65 milyon yıl önce yaşamış Purgatorius ceratops'tur.
Diğer yorumlar, Dermoptera ve Scandentia'yı, primatların kardeş grubu olarak "Sundatheria" adlı bir grupta birbirine bağlar. Bazı yeni araştırmalar, Scandentia'yı Glires kardeş taksonu olarak kabul ederek Euarchonta'yı geçersiz kılıyor.
En son filogenetik analizlere göre oluşturulmuş kladogram.
Kitaplar

W. Westheide und R. Rieger: Spezielle Zoologie. Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere. Spektrum Akademischer Verlag, München 2004. ISBN 3-8274-0307-3
Jan Ole Kriegs, Gennady Churakov, Martin Kiefmann, Ursula Jordan, Juergen Brosius, Juergen Schmitz: Retroposed Elements as Archives for the Evolutionary History of Placental Mammals.PLoS Biology 4 (4): Seiten 537–544; (Volltext pdf[ölü/kırık bağlantı])
Ford Transit Courier

| Ford Transit Courier |
| --- | --- |

Genel Bakış
Üretici:  Ford Otosan
Diğer adı: Ford Tourneo Courier
Üretim yıl(lar)ı: 2014-günümüze
Montaj: Gölcük, Türkiye (Ford Otosan)
Gövde ve Şasi
Sınıf: LAV
Gövde tipi: 4 kapılı panelvan 5 kapılı panelvan
Düzen: Önden motorlu, önden çekişli
Platform: Ford global B platformu
Benzerleri: Ford B-Max Ford Fiesta
Teknik Özellikler
Motor: 1.0 L Ecoboost I3 (benzinli) 1.5 L Duratorq I4 (dizel) 1.6 L Duratorq I4 (dizel)
Dingil mesafesi: 2,489 mm
Uzunluk: 4,160 mm
Genişlik: 1,976 mm
Yükseklik: 1,747 mm
Ağırlık: 1,190-1,310 kg
Ford Transit Courier, Ford tarafından 2014 yılından bu yana üretilen bir LAV modelidir. Araç, ilk olarak 2013 Cenevre Otomobil Fuarı'nda tanıtılmış olup Ford Otosan'ın Kocaeli'ndeki fabrikasında üretilmektedir.
Kitabi Hamdi Efendi

Trabzon'un ilk kitapçı dükkânının yer aldığı Uzun Sokak, Kitabi Hamdi, 1900'lü yıllar
Çömlekçi'nin yer aldığı kartpostal, Kitabi Hamdi
Trabzon Surları'nın yer aldığı kartpostal, Kitabi Hamdi
Trabzon deniz feneri, Kitabi Hamdi
Kitabi Hamdi Efendi (1862, Trabzon, Osmanlı İmparatorluğu - 25 Ocak 1948, İstanbul, Türkiye), Trabzon'un ilk kitapçısı olarak bilinen Türk yayımcı, kitapçı, kartpostal editörü ve kırtasiyeci. Trabzon'da okuma kültürünün gelişmesinde önemli rol oynadığı kabul edilir.
Hayatı

Kitabi Hamdi Efendi, 1862 yılında Trabzon'da doğdu. Medrese'de eğitim gördükten sonra 1885'te Uzun Sokak'taki tütüncü dükkânını Asar-ı Cedide adıyla Trabzon'un ilk kitapçısına dönüştürdü ve şehirdeki ilk yayınevini açtı. Bu kitapçıda Trabzon Vilayeti Salnamesi dışında Trabzon'da basılan ilk kitapları yayımladı. Basım için kullanılan kâğıtların çoğu İstanbul ve Belçika'dan getirilmiştir. Kitapçıda çoğunlukla ders kitapları satıldıysa da, sözlükler, alfabe kitapları, okuma kitapları, tarım ve fotoğrafçılıkla ilgili çalışmalar ve haritalar da satılmıştır. Kartpostalların da satıldığı dükkânda, 1 kartpostal 5 kuruştan satılmaktaydı. Trabzonlu alim ve şair Cudi Efendi'nin 20 eserinin  tamamı Kitabı Hamdi Efendi tarafından yayımlamıştır. Bu eserler arasında Teshil-i Elifba-yı Osmanî'de yer almaktadır. Kitapçı daha sonra Kütüphane-i Hamdi adıyla aynı sokaktaki başka bir yere taşınmıştır. Hamdi Efendi 1914'te 6, 1915'te 5, 1916'da ise 2 kitap yayımlamıştır. I. Dünya Savaşı'nda Rusların Trabzon'u işgal etmesiyle beraber kitapçı Nisan 1916'da kapanmıştır. Rusların şehirden çekilmesiyle Hamdi Bey 2 yıl sonra Trabzon'a dönmüş ve eski dükkânı Rumlar tarafından yağmalandığı için gene Uzun Sokak'ta oğullarıyla beraber Kitabi Hamdi ve Mahdumları Ticarethanesi adıyla bir kırtasiye açmıştır. 1928'deki Harf Devrimiyle dükkânı çocuklarına bırakan Hamdi Efendi, kitapçılığı boyunca 51 kitap basmış, birçok kartpostal yayımlamış ve Trabzon'da okuma kültürünün yayılmasında önemli rol oynamıştır. Harf Devrimi'nden sonra tüm kitapları elinde kalan Kitabi Hamdi Efendi, ömrünün son yıllarında İstanbul'a yerleşmiş ve 25 Ocak 1948'de İstanbul'da ölmüştür.
Mirası

Kitabı Hamdi Efendi ile ilgili bilgilerin ana kaynağı İhsan Hamamioğlu 1947'de yazdığı, Kitabi Hamdi Efendi'nin hayatını konu alan Trabzonda ilk kitapçı Kitabi Hamdi Efendi ve yayınları adlı eserdir. ​Sadri Karakoyunlu, "Uzunsokak ve Onun Yaşam Öyküsü (1938-1941)" isimli şiirinde kitapçı dükkânını şu şekilde tasvir etmiştir: "Her günün öğle sonlarında Ben de bu sokağın hayatına girerdim. Arkadaşlarla buluşmak için bir yeri, Meselâ Kitabi Hamdi Bey’in kitabevi, Beklediğimiz yer olsun derdim. Bu kitabevine her gittiğimde, Derin bir hazla seyrettiğim kitapları, ‘Hep benim olsa’ derdim.". Önder Küçükerman 2014'te yazdığı Kitabi Hamdi Efendi ve Trabzon; Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Bir Yayıncı adlı kitabında Hamdi Efendi'nin hayatını anlatmaktadır. Kitapçının olduğu yerde günümüzde idari mahkeme bulunmaktadır.
Kişisel hayatı

Evli olan Kitabi Hamdi Efendi'nin 3 çocuğu vardı.
Fabia

Fabia, Pinnotheridae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Eurycestus

Eurycestus, Dilepididae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Ford Taunus P4

| Ford Taunus 12M |
| --- | --- |

Genel Bakış
Üretici: Ford Almanya
Diğer adı: Ford Taunus P4  “Ford Cardinal“
Üretim: 1962-1966
Montaj: Cologne-Niehl, Almanya Genk, Belçika
Selefi: Ford Taunus 12M P1
Halefi: Ford (Taunus) 12M/15M P6
Gövde ve Şasi
Sınıf: Orta sınıf otomobil (D)
Gövde tipi: 2 ya da 4 kapılı sedan 3 kapılı “Kombi” steyşın araba 2 kapılı coupe 3 kapılı panelvan 2 kapılı coach-built (Karl Deutsch) cabriolet
Teknik Özellikler
Motor: 1183 cc V4 silindir, su soğutmalı  1498 cc V4 silindir, su soğutmalı
Şanzıman: 4 ileri koldan vites
Dingil mesafesi: 2.527 mm (99,5 in)
Uzunluk: 4.248 mm (167,2 in)
Genişlik: 1.594 mm (62,8 in)
Yükseklik: 1.458 mm (57,4 in)
Ağırlık: 860-870 kg (1.896-1.918 lb)
Ford Taunus 12 M, Eylül 1962 ile Ağustos 1966 arasında Ford Almanya tarafından üretilen küçük sınıf otomobildir.

Taunus 12M adı, otomobilin selefi için kullanılmıştı ve daha sonraki Ford modellerine de uygulanacaktı, bu yüzden 1962'de tanıtılan 12M genellikle geçmişe bakıldığında Ford Taunus P4 olarak tanımlandı. Savaştan sonra piyasaya sürülecek dördüncü yeni Alman Ford'du ve bu nedenle şirket içinde, Ford Project 4 (P4) veya Ford Taunus P4 olarak bilinen kuruluştan geliyordu. Daha alışılmadık bir şekilde, otomobil aslında ilk başlarda Almanya'da üretilmek için değil, Kuzey Amerika'da üretilmek üzere tasarlandı ve Volkswagen'e yerel bir rakip olan Ford Cardinal adıyla satıldı. Son dakikada yapılan bir strateji değişikliği ile ABD üretim planları iptal edildi ve Ford Almanya, 1960'ta modası geçen eski Ford Taunus P1'in yerine, Alman koşullarına adapte edilmiş ve tamamen gelişmiş modern tasarıma sahip P4 modelini tasarladı.
Teknik veriler

|  | 12M (1962) | 12M 1> 5 l (1962) | 12M TS (1962) | 12M TS (1964) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
Motor: : dört zamanlı V4
| Motor hacmi | 1183 cm³ | 1498 cm³ | 1498 cm³ | 1498 cm³ |
| Çap × inme:  | 80 × 58.9 mm | 90 mm (3,5 in) × 589 mm (23,2 in) | 90 mm (3,5 in) × 589 mm (23,2 in) | 90 mm (3,5 in) × 589 mm (23,2 in) |
| Max power @ rpm:  | 29.4 kW (40 PS) 4500 rpm | 36.8 kW (50 PS)  4500 rpm | 40.5 kW (55 PS) 4500 rpm | 47.8 kW (65 PS)  4500 rpm |
| Mak tork  at 1/min:  | 78 Nm at 2400 rpm | 108 Nm at 2400 rpm | 108 Nm at 2300 rpm | 108 Nm at 2300 rpm |
| Sıkıştırma oranı:  | 7.8 : 1 | 8.0 : 1 | 8.5 : 1 | 9.0 : 1 |
Valve gear: : krank milinden dişli ile tahrik edilen merkezi kam mili, itme çubukları tarafından tahrik edilen iki adet tekli üstten salıncak mili
Soğutma: : su soğutmalı, pompa ve termostatik kontrollü fan ile  antifriz ile kalıcı olarak kapatılmış ünite (6.5 litre)
Aktarma: : tüm senkromeçler 4 vitesli manuel, koldan vitesli
Ön tekerlek süspansiyonu: : alt salıncak, üst çapraz yaprak yay, teleskopik damperler, viraj demir çubuğu
Arka tekerlek süspansiyonu: : hareketli kiriş dingili, yarı eliptik yaprak yaylı teleskopik amortisörler, viraj demir çubuğu (1964'e kadar)

Direksiyon: : recirculating ball
Elektrik sistemi: : 6 volt
Gövde: : kaynaklı taban tavası ile tamamen çelik
Ön/arka iz: : 1245/1245 mm
Dingil açıklığı: : 2527 mm
Lastikler/lastik ebatları: : 5.60–13 (sedan/salon ve coupe), 5.90–13 (Kombi/estate)
| Dış boyutlar L × B × H:  | 4248 × 1594 × 1458 | 4248 × 1594 × 1458 | 4322 × 1594 × 1458 | 4322 × 1594 × 1458 |
| Boş ağırlık (salon/sedan):  | 860 kg | 860 kg | 870 kg | 870 kg |
| Azami sürat:  | 123 km/h (76 mph) | 130 km/h (81 mph) | 139 km/h (86 mph) | 147 km/h (91 mph) |
Karşıyaka (kadın voleybol takımı)
Takım Kadrosu

Zahide
Leyla
Elif
Okşan
Özlem
Barbara Skowronska
Fatma
Gonca
Banu
Emel
Hülya
Yasemin
Tuna
1990-91 Sezonu

Kulüp bu sezon Türkiye Kadınlar Voleybol Ligi'nde mücadele etmiştir.
İÜSBK v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| İÜSBK | 1 - 3 | Karşıyaka |

Eczacıbaşı v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Eczacıbaşı | 3 - 0 | Karşıyaka |

Karşıyaka v Arçelik
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 2 - 3 | Arçelik |

Karşıyaka v THY
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 0 | THY |

Karşıyaka v Güneş Sigorta
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 1 - 3 | Güneş Sigorta |

Karşıyaka v Enka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 0 | Enka |

Galatasaray v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Galatasaray | 3 - 1 | Karşıyaka |

Yeşilyurt v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Yeşilyurt | 3 - 1 | Karşıyaka |

Karşıyaka v Tuborg
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 1 | Tuborg |

Karşıyaka v Vakıfbank
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 0 - 3 | Vakıfbank |

Karşıyaka v Emlakbank
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 0 - 3 | Emlakbank |

Karşıyaka v İÜSBK
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 2 | İÜSBK |

Karşıyaka v Eczacıbaşı
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 0 - 3 | Eczacıbaşı |

Arçelik v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Arçelik | 1 - 3 | Karşıyaka |

THY v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| THY | 0 - 3 | Karşıyaka |

Güneş Sigorta v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Güneş Sigorta | 3 - 0 | Karşıyaka |

Enka v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Enka | 3 - 2 | Karşıyaka |

Karşıyaka v Galatasaray
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 0 | Galatasaray |

Karşıyaka v Yeşilyurt
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 2 | Yeşilyurt |

Vakıfbank v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Vakıfbank | 3 - 0 | Karşıyaka |

Emlakbank v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Emlakbank | 3 - 0 | Karşıyaka |

Tuborg v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Tuborg | 0 - 3 | Karşıyaka |

| --- | --- |
: Final Grubu
|  S |  Takım  |  O |  G |  M |  AS |  VS |  Puan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Emlakbank | 22 | 21 | 1 | 64 | 5 | 43 |
| 2 | Eczacıbaşı | 22 | 20 | 2 | 62 | 9 | 42 |
| 3 | Vakıfbank | 22 | 18 | 4 | 58 | 15 | 40 |
| 4 | Güneş Sigorta | 22 | 17 | 5 | 51 | 24 | 39 |
| 5 | Arçelik | 22 | 11 | 11 | 37 | 41 | 33 |
| 6 | Yeşilyurt | 22 | 10 | 12 | 37 | 43 | 32 |
| 7 | Karşıyaka | 22 | 10 | 12 | 37 | 43 | 32 |
| 8 | Enka | 22 | 8 | 14 | 32 | 50 | 30 |
| 9 | Galatasaray | 22 | 7 | 15 | 26 | 54 | 29 |
| 10 | Tuborg | 22 | 4 | 18 | 21 | 59 | 26 |
| 11 | İÜSBK | 22 | 3 | 19 | 25 | 61 | 25 |
| 12 | THY | 22 | 3 | 19 | 13 | 59 | 25 |
|  | Klasman Grubu |  |  |  |  |  |  |
Klasman Grubu

Karşıyaka v THY
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 1 | THY |

Karşıyaka v Tuborg
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 2 - 3 | Tuborg |

Karşıyaka v Galatasaray
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 2 - 3 | Galatasaray |

Karşıyaka v İÜSBK
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 0 | İÜSBK |

Karşıyaka v Enka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Karşıyaka | 3 - 1 | Enka |

THY v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| THY | 1 - 3 | Karşıyaka |

Tuborg v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Tuborg | 3 - 0 | Karşıyaka |

Galatasaray v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Galatasaray | 1 - 3 | Karşıyaka |

İÜSBK v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| İÜSBK | 1 - 3 | Karşıyaka |

Enka v Karşıyaka
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Enka | 3 - 0 | Karşıyaka |

Klasman Grubu maçları sonunda oluşan puan tablosu
|  S |  Takım  |  O |  G |  M |  AS |  VS |  Puan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Galatasaray | 10 | 7 | 3 | 22 | 13 | 17 |
| 2 | Enka | 10 | 6 | 4 | 22 | 16 | 16 |
| 3 | Karşıyaka | 10 | 6 | 4 | 22 | 17 | 16 |
| 4 | Tuborg | 10 | 5 | 5 | 16 | 20 | 15 |
| 5 | THY | 10 | 3 | 7 | 15 | 22 | 13 |
| 6 | İÜSBK | 10 | 3 | 7 | 15 | 24 | 13 |
Klasman Grubu puanlarının normal sezon puanlarına eklenmesi sonucunda oluşan lig klasmanı
|  S |  Takım  |  O |  G |  M |  AS |  VS |  Puan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 7 | Karşıyaka | 32 | 16 | 16 | 59 | 60 | 48 |
| 8 | Enka | 32 | 14 | 18 | 54 | 66 | 46 |
| 9 | Galatasaray | 32 | 14 | 18 | 48 | 67 | 46 |
| 10 | Tuborg | 32 | 9 | 23 | 37 | 79 | 41 |
| 11 | İÜSBK | 32 | 6 | 26 | 40 | 85 | 38 |
| 12 | THY | 32 | 6 | 26 | 28 | 81 | 38 |
|  | Küme düşenler |  |  |  |  |  |  |
Eurycope

Eurycope Munnopsidae familyasına bağlı bir cinstir.
Kenneth Blackburne

Sir Kenneth William Blackburne (d. 12 Aralık 1907 - ö. 4 Kasım 1980), Jamaikalı siyasetçi. Blackburne, Karayipler'de Büyük Antiller'in bir parçası konumunda olan ve coğrafi açıdan Orta Amerika'ya dahil edilen Jamaika'da, ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından ilk genel vali olarak 6 Ağustos 1962 – 30 Kasım 1962 tarihleri arasında görev yapmıştır.
Eva Konrad Hawkins

| Eva Konrad Hawkins |
| --- | --- |
Doğum: Éva Konrád 12 Mart 1930 Berettyóújfalu, Debrecen, Macaristan
Ölüm: 18 Nisan 2020 (90 yaşında) Bronx, New York, ABD.
Ölüm sebebi: COVID-19
Milliyet:  ABD  Macaristan
Meslek: Deniz bilimcisi, biyolog, botanikçi ve akademisyen
Evlilik: Charles Hawkins

Eva Konrad Hawkins (d. 12 Mart 1930 – ö. 18 Nisan 2020), Macaristan doğumlu Amerikalı deniz bilimcisi, biyolog, botanikçi ve akademisyen.
İlk yılları

Éva Konrád, 12 Mart 1930'da  Berettyóújfalu, Debrecen, Macaristan'da Yahudi ebeveynler József Konrád ve Róza Klein'ın çocuğu olarak doğru ve yetişti. Erkek kardeşi tanınmış Macar yazar György Konrád'dır. Kardeşler İkinci Dünya Savaşı sırasında Budapeşte'de güvenli bir yerde yaşamlarını sürdürürken bireyleri Avusturya'daki Strasshof toplama kampından sağ kurtulmayı başarmıştır.
Konrád, 1956 Macar Devrimi'nden sonra karlı havada Avusturya'ya yürüyerek vardıktan sonra eşyalarının bulunduğu bir sırt çantasıyla buradan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. 1961'de Pennsylvania Üniversitesi'nden bir tür kırmızı deniz yosunu olan "Callithamnion roseum" üzerine teziyle botanik alanında doktora çalışmalarını tamamlayarak mezun oldu.
Kariyeri

Hawkins, Pennsylvania Üniversitesi, Delaware Üniversitesi, Fairleigh Dickinson Üniversitesi ve City College of New York'ta biyoloji dersleri verdi. Rockefeller Vakfı hibesiyle desteklenen New York Zooloji Derneği'nin Osborn Deniz Bilimleri Laboratuvarı'nın kadrosunda yosunlar konusunda uzman olarak yer aldı. Amerikan Doğa Tarihi Müzesi ve New York Akvaryumu için sualtı sergileri hazırladı. New York Botanik Bahçesi'nde araştırma bursları verilmesine ön ayak oldu.
Hawkins'in araştırmaları; American Journal of Botany, Journal of Cell Science, Phycologia, Transactions of the American Microscopical Society, Curator: The Museum Journal, Journal of Phycology ve Protoplazma gibi bilimsel dergilerde yayınlandı.
Özel yaşamı ve ölümü

Eva Konrád, 1960'lı yıllarda Charles Hawkins ile evlendi daha sonra boşandılar. 1963'te Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı oldu. Eva Konrad Hawkins, 18 Nisan 2020'de Bronx, New York Şehri'nde kaldığı bir huzurevinde 90 yaşında koronavirüsten öldü.
Enlil

| Enlil 𒀭𒂗𒆤 |
| --- | --- |
Rüzgâr, hava, yeryüzü ve fırtına tanrısı
Nippur sitinden, MÖ 1800-1600'e tarihlenen, tahtında oturan Enlil heykelciği, şimdi Irak Müzesi'nde sergilenmektedir
Yaşadığı yer: Nippur
Sembolü: Boynuzlu başlık
Kişisel bilgileri
Eşi: Ninlil, Ki
Çocukları: Ninurta, Nanna, Nergal, Ninazu ve Enbilulu
Ebeveynleri: An ve Ki
Karşılıkları
Babil karşılığı: Elil
Hurri karşılığı: Kumarbi
Enlil (Sümerce: 𒀭𒂗𒆤 dEN.LÍL, Anlamı: "Efendi Rüzgâr"), daha sonra bilinen adıyla Elil veya Ellil, rüzgâr, hava, yeryüzü ve fırtınalarla ilgili Antik Mezopotamya tanrısıdır. İlk olarak Sümer panteonunun baş tanrısı olarak kaydedilen Enlil, daha sonra Akadlar, Babilliler, Asurlular ve Hurriler tarafından da tapınılan bir tanrı hâline gelmiştir. Enlil'in ana tapınma yeri, bizzat Enlil tarafından inşa edildiğine inanılan ve gökyüzü ile yeryüzünün "bağlantı noktası" olarak kabul edilen Nippur kentindeki Ekur tapınağıdır. Enlil, bazen Nunamnir olarak da anılmaktadır. Bir Sümer ilahisine göre, diğer tanrılar ona bakmaya cesaret edemez. MÖ 24. yüzyılda Nippur'un yükselişiyle birlikte önem kazanan Enlil kültü, MÖ 1230'da Elamlıların Nippur'u yağmalamasıyla zayıflamış ve sonuç olarak Mezopotamya panteonunun baş tanrısı ve Babil'in ulusal tanrısı Marduk tarafından konumu ele geçirilmiştir.
Sümer mitolojisinde önemli bir yer tutan Enlil; An (Gök) ve Ki'yi (Yer) birbirinden ayırmış, böylece dünya insanlar için yaşanılabilir bir yer olmuştur. Sümer Tufan efsanesine göre Enlil, tufandan sağ kurtulan Ziusudra'ya ölümsüzlük bahşetmiştir. Akad ve Babillilerin Tufan efsanelerine göre ise insanların topluca yaptığı gürültüye çok kızmış ve insanların tümünü dünya üzerinden silmeye kalkışmıştır. Enlil ve Ninlil efsanesi, Enlil'in değişik kılıklara bürünerek tanrıça Ninlil'i defalarca baştan çıkarmasıyla ilgilidir. Bu ilişki sonucunda ay tanrısı Nanna ile yer altı tanrıları Nergal, Ninazu ve Enbilulu doğmuştur. Enlil, kazmanın yaratıcısı ve tarımın koruyucusudur. Aynı zamanda Anzû, Kader Tableti ve Lugale de dâhil olmak üzere oğlu Ninurta'yı konu alan çeşitli mitlerde belirgin bir şekilde yer alır.
Etimoloji

Enlil adının etimolojisi ihtilaflıdır. Bu ad, Sümercede "efendi" anlamına gelen EN (𒂗) ve anlamı tartışmalı olan LÍL (𒆤) kelimelerinden gelir. Bazıları bu kelimenin rüzgâr veya hava anlamına geldiğini düşünürken (buna göre Enlil; hava tanrısı, "Rüzgârın Efendisi" veya "Fırtınanın Efendisi"dir) bazı kaynaklarda bu kelimenin, soluk, ruh veya hayalet anlamına geldiği, genişleyen hareket eden bir varlık olan LÍL'in atmosferle özdeş olduğu söylenir. Bir başka görüş de, bu kelimenin aslında Sümerce olmadığı, kısmen Sami dillerinden alınmış olabileceği şeklindedir. Enlil adının bir tamlama olmadığına yönelik görüşe göre bu ad, LÍL'in sebebi olmaktan ziyade LÍL'in kişileştirilmesi olarak kullanılır.
Piotr Steinkeller, Enlil'in "belirli bir alanı olmayan ... tipik bir evrensel tanrı" olabileceğini belirten bu adın LÍL'in belirli bir ilahi alanına -fırtınalar, ruhlar vb. bir şeye- işaret etmeyebileceğini öne sürer. Steinkeller ve Piotr Michalowski'nin, Enlil'in Sümer kaynaklı olduğuna dair kuşkuları bulunur. Bu iki kişi de ismin gerçek anlamını sorgulamış ve Enlil'i Eblacadaki I-li-lu kelimesi ile özdeşleştirmişlerdir. Manfred Krebernik ve M. P. Streck'e göre Enlil'in Sümer metinlerinde kur-gal (Büyük Dağ) olarak anılması, onun Doğu Mezopotamya kökenli olabileceğini düşündürür.
İkonografi

Enlil, yediye kadar öküz boynuzu çifti bulunan, boynuzlu başlık sembolüyle temsil edilirdi. Bu tür başlıklar, ilahi varlıkların ayırt edici simgesiydi ve MÖ 3. binyıldan itibaren tanrılar bunlarla resmedildi. Boynuzlu başlık, Sümer tarih öncesi dönemden Pers fethi dönemine (hatta tarihten sonrasına) dek biçim ve anlam açısından çok az değişikliğe uğradı.
Sümerlerin numeroloji sisteminde, belirli sayıların özel ritüel anlamlar taşıdığına inanılırdı. Bu sistemde Enlil, onun için kutsal kabul edilen elli sayısı ile ilişkilendirildi. Enlil, An ve Enki ile üçlü tanrı grubunun bir parçasıydı. Bu üç tanrı, gece gökteki tüm sabit yıldızların tecessümüydü. An, Gök Ekvatoru'ndaki tüm yıldızlarla, Enlil Kuzey Gökyüzü'ndeki yıldızlarla ve Enki Güney Gökyüzü'ndeki yıldızlarla özdeşleştirildi. Enlil'in göksel yörüngesi, Kuzey Göksel Yarımküre'nin etrafında sürekli, simetrik bir daireydi. An ve Enki'nin yörüngesininse çeşitli noktalarda kesiştiğine inanılıyordu. Enlil, Çoban Takımyıldızı'yla ilişkilendirilmişti.
Mitoloji > Köken mitleri

Sümerlerin evrenin yaratılışı anlayışlarının ana kaynağı, Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı adlı bir Sümer şiirinin giriş bölümüdür. Yaratılış sürecini anlatan bölümde, başlangıçta sadece ilksel deniz olan Nammu'nun olduğu belirtilir. Ardından Nammu, eril An (Gök) ile dişil Ki'yi (Yer) doğurur. An ve Ki'nin ilişkisinden Enlil doğar. Enlil yerden göğü ayırır ve babası An göğü ele geçirirken Enlil annesi Ki'yi ele geçirir. Enlil ve Ki'nin evlenmesiyle evrenin düzenlenmesi, insanın yaratılışı ve uygarlığın kuruluşu başlar.
Enlil ile Ninlil, bu iki ilah arasındaki ilişkiyi anlatan neredeyse tamamlanmış 152 satırlık bir Sümer şiiridir. İlk olarak Ninlil'in annesi Nunbarşegunu, kızına Enlil'in sevgisini nasıl kazanacağı yolunda öğütler verir ve ırmakta yıkanmasını söyler. Ninlil, annesinin öğütlerini dinleyerek ırmağa gider. Enlil burada onu baştan çıkarır ve Ninlil, ay tanrısı Nanna'ya gebe kalır. Bundan ötürü Enlil, ölüler diyarı Kur'a sürgün edilir. Ninlil, Enlil'in peşinden ölüler diyarına gider. Burada Enlil, "kapının adamı" kılığına girmiştir. Ninlil, "kapının adamı" kılığına girmiş Enlil'e, Enlil'in nereye gittiğini sorsa da yanıt alamaz. Bunun üzerine Ninlil ona, Enlil'in onun kralı ve kendisinin de kraliçesi olduğunu hatırlatır. Ardından, hâlâ "kapının adamı" kılığındaki Enlil, Ninlil ile beraber olur. Bu beraberliğin sonucunda Ninlil, ölüler diyarının kralı olarak bilinen Nergal'e gebe kalır. Aynı senaryo tekrarlanır, ancak bu kez Enlil, "insan yutan ırmak, ölüler diyarı ırmağının adamı" kılığındadır. Enlil, Ninlil'i bir kez daha baştan çıkarır ve onu tanrı Ninazu'ya gebe bırakır. Son olarak Enlil, "kayıkçı adam"ın yerine geçer, Ninlil'i bir kez daha baştan çıkarır ve onu "kanal müfettişi" Enbilulu'ya gebe bırakır.
Enlil'in Ninlil'i çeşitli kılıklarda baştan çıkarması, ay tanrısı Nanna'nın yanı sıra çeşitli yer altı tanrılarının kökenlerini açıklamayı amaçlayan jenealojik mitlerdir. Ancak, Enlil ve Ninlil'in ergenlikten yetişkinliğe geçişlerini anlatan bir reşit olma öyküsü olarak da görülebilir. Öyküde Ninlil'in, Enlil'in eşi olarak nasıl bir konuma sahip olduğu da açıklanır: Şiirde Ninlil, "kapının adamı"na, "Enlil senin kralın, ama ben de [senin] kraliçenim" demektedir. Tarihsel açıdan ise öykü, doğru bir şekilde yorumlanmışsa, bir tanrının başkalaşımının bilinen ilk örneği niteliğindedir.