Galen
Çalışmaları > Tıp > Anatomi

Antik Greko-Romen döneminde anatomi tarihi, Hipokrat ile çekingen bir şekilde başlamış, Aristoteles ile daha geniş bir şekilde devam etmiş ve İskenderiye Okulu'ndan Herophilos sayesinde insan bedenlerinin diseksiyonu ile önemli yenilikler kazanmıştır. Galen, insan vücudunun iç yapılarını keşfetme çabalarını sürdürerek özellikle kemikler, kaslar ve sinirlerin tanımlanmasında önemli katkılar sağlamıştır. Daha az ölçüde de olsa eklemler, damarlar ve iç organların tanımlanmasında da etkili olmuştur. Galen'in keşifleri, makak maymunları, domuzlar ve diğer hayvanlar üzerinde yapılan diseksiyonlara dayanmaktaydı. Başlangıç seviyesindeki öğrenciler için yazdığı çeşitli küçük kitapçıkların yanı sıra, Anatomik Uygulamalar adlı 15 ciltlik kapsamlı bir eser de kaleme almıştır.
Galen, anatomiyi kendi başına geçerli bir teorik bilgi olarak görmemiştir. Ona göre anatomi, yalnızca pratik sebeplerle, hekimler tarafından öğrenilmesi gereken bir bilgi dalıydı. Çünkü bu bilgi, fizyolojik ve psikolojik faaliyetler hakkında önemli bilgiler sağlıyor ve doğanın hiçbir şeyi boş yere yapmadığını gösteriyordu.
Galen, anatomiye pratik sebeplerle öncelik tanımıştır; bu sebepler arasında çıkıkların düzeltilmesi, kırıkların tedavisi, cerrahi müdahaleler ve hatta kan alma işlemleri yer alıyordu. Şu sözleriyle bu yaklaşımını vurgulamaktadır: “Bir hekimin, kemiklerin her birinin yapısını ve diğer kemiklerle nasıl birleştiğini bilmesi gerekir; çünkü ancak bu şekilde kırık ve çıkıkları doğru bir şekilde tedavi edebilir”.
Anatomi, Galen için fizyolojik süreçleri anlamaya erişim sağlayan bir araç olarak da görünmekteydi. Örneğin, beyin ventriküllerinin dört odacıeylerle ünlü olmuştur. Yine de, Galen'in ruhun doğasını bilinemez olarak görme fikriyle, ruhun maddi ve gözlemlenebilir bir temele sahip olduğu düşüncesini nasıl bağdaştırdığına hayran kalınabilir. Galen'in ruhun doğasıyla ilgili hipotezleri, beyin ventriküllerindeki lezyonlar ve baskılar üzerine yaptığı deneylere dayanmaktadır.
Galen'in insan anatomisine olan ilgisi MÖ. 150 civarında Roma yasalarının insan cesetlerinin diseksiyonunu yasaklaması nedeniyle engellenmiştir. Bu yasağın bir sonucu olarak, Galen, anatomik diseksiyonlarını canlı (viviseksiyon) ve ölü hayvanlar üzerinde gerçekleştirmiştir; çoğunlukla primatlara or. Galen, bu hayvanların anatomik yapılarının insanlara oldukça benzediğine inanıyordu. Galen, soluk borusunun anatomisini açıklığa kavuşturmuş ve gırtlağın ses ürettiğini ilk kez göstermiştir. Bir deneyinde Galen, ölü bir hayvanın akciğerlerini şişirmek için körükler kullanmıştır.
İskenderiye'ye gittiği zamanda insan diseksiyonları ve viviseksiyonları uygulansa da, Galen'in kendi insan diseksiyonlarını yapmak için iznine sahip olmamasıydı; bu nedenle insan vücudunu keşfetmek için hayvanları kullanmak yeniden zorunda kalmıştır. Galen öğrencilerini, insan vücudunu hakkında daha iyi tanımaları için ölü gladyatörleri veya kıyıya vuran cesetleri incelemelerini teşvik etmiştir.
Anatomi çalışmalarını basit yapılı hayvanlar üzerinde yapmıştır. Berberi şebeği üzerinde yaptığı incelemeler onu insan anatomisi üzerinde çalışmaya yöneltti. Hayvan modelleri üzerinde yaptığı anatomik deneyler, dolaşım sistemi, sinir sistemi, solunum sistemi ve diğer yapılar hakkında daha kapsamlı bir anlayışa ulaşmasını sağlamıştır. Ancak çalışmaları bilimsel hatalar içermekteydi. Hayvan anatomisini insan anatomisiyle karşılaştırdığı için sıkça eleştirilse de Galen, her iki anatomi hakkında da yeterli bilgiye sahip olduğuna ve birini diğerine dayandırabileceğine ikna olmuştu.
Kas ve kemikleri ayrıntılı inceledi. Kafa sinirlerinin yedi çiftini ve kalp kapakçıklarını tanımladı. Toplardamar ve atardamar arasındaki farkları saptadı. O devirde atardamarın hava taşıdığı düşünülüyordu. Atardamarın hava değil, kan taşıdığını ortaya koydu. Tüm bunlara karşın kanın vücutta dolaştığını fark edemedi. İnsan sağlığının ve hastalığının dört vücut sıvısı (kan, safra, kara safra, balgam) arasındaki dengeye bağlı olduğuna inanıyordu.
Galen, insan omurgası üzerine yaptığı araştırmalarda öncüydü. Hayvanlar üzerindeki diseksiyonları ve viviseksiyonları, insan omurgası, omurilik ve omur sütunu hakkında doğru gözlemler yapmasına olanak sağladı. Galen, merkezi sinir sistemi keşiflerinde de önemli bir rol oynamıştır. Omurgadan çıkan sinirleri tanımlamış ve bunları sinir sistemi araştırmaları için temel oluşturmuştur. Galen, omuriliğin farklı seviyelerde kesilmesinin sonuçlarını inceleyen ilk hekim olmuştur.
Domuzlarla çalışmış ve bu hayvanların bazı sinirlerini tamamen veya kısmen keserek vücut üzerindeki etkilerini gözlemlemiştir. Hatta omurilik ve sinirleri etkileyen hastalıklarla da ilgilenmiştir. De motu musculorum adlı eserinde Galen, motor ve duyusal sinirler arasındaki farkları açıklamış, kas tonusu kavramını tartışmış ve agonistler ile antagonistler arasındaki farkları belirtmiştir.
Kariyerinin başında, ebelere yönelik bir rahme dair anatomi kitabı yazmıştır. Ancak, hayvanlar üzerinde yaptığı çalışmalar, üreme sistemindeki yanlışlıkları beraberinde getirmiştir. En belirgin yanlışlarından biri, rahim anatomisini köpeğin rahmiyle benzer şekilde tanımlamasıydı. İnsan üremesi ve üreme anatomisi konusundaki çalışmaları hatalı olsa da, yumurtalıkları erkek testislerine eşdeğer olarak tanımlamaya çok yaklaşmıştır. Galen'in yaşadığı dönemde, üremenin erkek mi yoksa kadın mı tarafından sağlandığı konusunda tartışmalar yoğun bir şekilde devam ediyordu.
Viviseksiyon uygulamalarıyla Galen, sesin beyinden kontrol edildiğini de kanıtlamıştır. Halka açık olarak gerçekleştirdiği en ünlü deneylerinden biri, "çığlık atan domuz" deneyidir. Galen, bir domuzu açarak çığlık attığı sırada, rekürren larengeal siniri (ses telleri) bağlamış ve sesin kontrolünün bu sinirler tarafından sağlandığını göstermiştir. Aynı yöntemi, idrar kesesi ve böbrek fonksiyonlarını açıklayan teorilerini kanıtlamak için üreterleri bağlamak üzere kullanmıştır.
Galen'in tıbba yaptığı en önemli katkılardan biri dolaşım sistemi üzerindeki çalışmalarıdır. Venöz (koyu) kan ile Arteriyel (parlak) kan arasındaki farklılıkları ilk fark eden kişi olmuştur. Bu keşiflerin yanı sıra Galen, dolaşım sisteminin doğası hakkında daha fazla teori öne sürmüştür. Hipokrat'ın öğretilerine uyarak kanın karaciğerde oluştuğuna inanıyordu. Karaciğer, alınan besinleri dolaşım sisteminde kullanılacak kana dönüştürüyordu. Karaciğerde üretilen kan, büyük damar aracılığıyla tek yönlü olarak kalbin sağ karıncığa akıyordu. Galen ayrıca, kanın akciğerlerden hava alarak vücuda dağıtıldığı bir teori geliştirmiştir. Akciğerlerden gelen havayı taşıyan venöz arterin, bu havayı karaciğerden üretilen kanla karışmak üzere kalbin sol karıncıkla taşıdığını belirtmiştir. Aynı venöz arterin, kanın atık maddelerini akciğerlere geri taşıyarak dışarı atılmasına olanak tanıdığını ifade etmiştir.
Kan, akciğerlerden hava alabilmek için sağ karıncıktan sol karıncığa geçmek zorundaydı. Bu nedenle Galen, kalbin sol ve sağ tarafını ayıran septumda küçük delikler bulunduğunu ve bu deliklerin kanın kolayca geçişine olanak sağladığını iddia etmiştir.
Galen, dolaşım sistemini iki ayrı tek yönlü dağıtım sistemi olarak görmüş; tek bir birleşik dolaşım sistemi olduğunu öne sürememiştir. Venöz kanın karaciğerde üretildiğini, buradan dağıtılarak tüm organlar tarafından tüketildiğini, arteriyel kanın ise kalpte oluştuğunu ve organlara dağıtılıp tüketildiğini savunmuştur. Kanın, karaciğer veya kalpte yeniden oluşturulduğuna ve döngünün tamamlandığına inanıyordu. Galen ayrıca, rete mirabile olarak adlandırdığı, karotid sinüste yer alan bir grup kan damarının varlığına inanıyordu. Ancak Galen'in dolaşım sistemi fizyolojisi teorisi, İbnü’n-Nefis’in akciğer dolaşımını keşfettiğini bildirdiği Sharh Tashrih Al-Qanun li’ İbn Sina (İbn Sina'nın Kanonunda Anatomi Üzerine Yorum) adlı kitabını yayınladığı yaklaşık 1242 yılına kadar tartışmasız kalmıştır.
Galen'in anatomi üzerine çalışmaları, 16. yüzyıla kadar Avrupa'da büyük ölçüde aşılmamış ve sorgulanmamıştır. Ancak 16. yüzyılın ortalarında, 1543 yılında, anatomi uzmanı Andreas Vesalius, insan kadavralarını inceleyerek Galen'in anatomi hakkındaki bazı teorilerini çürütmüştür. Araştırmaları, Galen'in teorilerindeki eksikliklerin ve yanlışların ortaya çıkarılmasına olanak tanımıştır. Vesalius, Galen'in anatomi tanımların insana değil, maymuna ait olduğunu anladı. Antik Roma'da insan bedenlerinin diseksiyonunun yasaklanması nedeniyle, Galen magot maymunlarını incelemiş ve hayvan modelini insana uyarlamıştı. Vesalius, Galen'in iki yüzden fazla hatasını düzeltmek için insan diseksiyonlarına ilişkin basılı tanımlamalar ve illüstrasyonlar içeren "De Humani Corporis Fabrica Libri Septem" (İnsan Vücudunun Yapısı Üzerine Yedi Kitap) adlı bir anatomi kitabı yazmıştır.  Örneğin, ilk kez azygos veininitanımlamış, insan alt çenesinin iki kemikten değil tek bir kemikten oluştuğunu, insan karaciğerinin Galen'in iddia ettiği gibi dört veya beş lobdan oığını kanıtlamıştır. Vesalius'un bu çalışmasında Galen'in fizyolojik teorisi, yeni gözlemlerle uyumlu hale getirilmiştir. Aynı dönemde Leonardo da Vinci, anatomi üzerine yaptığı çalışmalarla, Galen'in aksine kan akışının kaynağının karaciğer değil, kalp olduğu sonucuna varmıştır.