Kommagene Krallığı
Tarih > Asur ve Urartu İmparatorlukları Dönemi

Yeni Asur İmparatorluğu Dönemi'nde yazıtlarda "Kummuh" olarak geçmektedir. İmparatorluğa bağlıyken III. Şalmaneser'in ölümünden sonlara doğru büyük bir isyan hareketi başlattığı ve kısa süreli bir bağımsızlık kazandığı anlaşılmaktadır. Denge siyaseti izleyen Kummuh Krallığı, Asur ile ilişkilerinin bozulduğu zaman Urartuların hakimiyetini tanımaya meyilliydi. Bu yüzden Urartu Kralı II. Sarduri, batıda Melid (Malatya) üzerine yaptığı seferde Fırat'ı geçerek Kummuh Kralı Kuştaşpili üzerine ilerlemiştir. II. Sarduri, vergi almakla yetinmeyip bölgeyi doğrudan kendine bağlamaya kalkınca Kummuh savunma savaşı verdiyse de başarısız oldu. II. Sarduri'nin bu seferi, Doğu Akdeniz'e ulaşan ticaret yollarını denetlemek isteyen Asur ile Urartu arasında çatışmaya neden olmuştur.
Böylece Urartu Devleti, MÖ 8. yüzyılın ortalarında batısında kalan ve Hate olarak adlandırdığı birçok Geç Hitit devletinde olduğu gibi Melid  ile beraber Kummuh'u da vergiye bağlamıştır ve böylece Urartu kralı II. Sarduri zamanında Urartulara bağlı hale gelmiştir. Asur'u tekrar egemen güç haline getiren ve bu durumdan rahatsız olan Asur Kralı III. Tiglat-Pileser, MÖ 743 yılında Anadolu'ya bir sefer düzenler Urartu Devleti ve vassal müttefikleri (Tabal kralı Wassusarma, Gurgum kralı Tarhulara, Melid kralı Sulumal, Kummuh Kralı Kuştaşpi, Keveh Kralı Urukki, Arpad Kralı Mat'ilu, Karkamış Kralı Pisiris) ile karşı karşıya gelir. III. Tiglat-Pileser, MÖ 743 yılında Urartular ve müttefiklerine karşı gerçekleştirdiği Halpa (Gölbaşı) Savaşı'nda zafer kazanarak bu bölge ile beraber birçok bölgeyi tekrar krallığına kazandırdı. Bu savaşta 73 bin esir alınır. Kummuhu kralı Kuştaşpi, Assur hakimiyetini tanır veya tanımak zorunda kalır. Savaştan önce koalisyon, kendileriyle birlikte hareket etmeyen Sam'al kralı Barşur'u öldürtmüşlerdi. Bu yüzden suçlu bulunmalarına rağmen Melid Kralı Sulumal, Gurgum Kralı Tarhulara ve Kummuhu Kralı Kuştaşpi affedilir.
Koalisyonu dağıtan Asur kralı, Sam'al krallığının başına II. Panamuwa'yı getirir. Ancak ondan da haraç alır. Geç-Hitit Devletleri böylelikle Asur'un üstünlüğünü kabul eder. Ayrıca bu ittifakta Unqi'nin yer almaması bu devletin Asur yanlısı olduğunun bir göstergesidir. Halpa yenilgisi Urartu Devleti'nin Doğu Akdeniz ve Kuzey Suriye ticaretinden ve bölgenin maden kaynaklarından yoksun bırakmıştır. Bu yüzden Urartu'nun gücü büyük oranda kırılmış, Asur'un bölgedeki egemenliği pekişmiştir. Halpa Savaşı'na Urartu'nun müttefiki olarak katıldığı anlaşılan Geç Hitit devletleri ve bölgedeki diğer güçler Asur'a vergi ödemeye başlamışlardır. Asur bu tarihten sonra Mezopotamya'nın tek egemen gücü haline gelmiş, Doğu Akdeniz ve Geç Hitit bölgesi üzerindeki denetimini artırmıştır. III. Tiglat-Pileser, MÖ 735 yılında Urartuların başkenti olan Tuşpa'yı kuşatarak bölgedeki Urartu nüfuzuna son verildi. Bu savaştan sonra Kimmer ve İskit istilaları ile de zayıflayan Urartular yerine Orintid Hanedanlığı'nın yönettiği Ermeniler tarih sahnesine çıkmaya başladı.
Bölgedeki krallıkların özerkliği feshedilerek Yukarı Dicle Bölgesi'ni kapsayacak şekilde Tuşhan Eyaleti oluşturuldu ve Kummuh da bu eyalete bağlandı. Fırat'ın doğusundaki Arami kenti Hadatu, eyalet merkezine dönüştürülerek içinde bir Asur sarayı inşa edildi. İlerleyen zamanlarda bölgenin ileri gelenleri, giderek güçlenen Muşkili Mita (Frig kralı Midas) önderliğinde Frigler ve Tabal'ın kurduğu koalisyonda yer alarak Asur İmparatorluğu'na karşı direnme konusunda işbirliği yapmaya başlamıştır. II. Sargon'un MÖ 718, MÖ 715, MÖ 714, MÖ 705 tarihlerinde gerçekleştirdiği seferlerde eski düzeni büyük ölçüde yeniden sağlamaya çalışmıştır, nitekim bölgenin MÖ 708 yılında tekrar Asur kontrolüne geçtiği görülmektedir.
Assur kralı II. Sargon, Kummuh'u ele geçirdiği vakit, imparatorluğun birçok bölgede yaptığı gibi kalıcı bir çözüm geliştirmek için şehirdeki buradaki tüm halkı da göçe zorlayarak Güney Mezopotamya'ya gönderdi ve bölgenin demografisini değişmesine neden oldu. Giden halkın yerine de Kummuh'a da güneyden getirttiği Babil soylu Samileri yerleştirdi. Hitit kökenli Kummuh halkı ise Asurlar arasında eriyerek yok oldu.
Asur'un zayıflamasıyla bölge, bağımsız hareket etme imkanı buldu veya Anadolu kökenli çeşitli devletlerin etkisi altına girdi. M.Ö. 8. yüzyılın sonları ve 7. yüzyılın başlarında Kimmer saldırıları nedeniyle zayıflayan Frigler ve diğer Anadolu devletleri Asur'dan yardım isteyince bölge tekrar Asur nüfuzu altına girdi. Kummuh, Asur yıkıldığı zaman gözden kaybolur. Asur başkenti Ninova'nın M.Ö. 612'de düşmesinin ardından Asur ordusundan ve onların Mısırlı yandaşlarından geriye kalan gruplar, ilk olarak Harran'a ve daha sonra da Fırat'ın batı kıyısına çekilerek Kumuh civarına yerleştiler. Onları Babilliler izleyerek Kummuh'u, yani Samsat'ı ele geçirirler. Böylece bölgede Hitit, Babilli, Mısırlı, Asurlu karışımı kozmopolit bir demografi oluşur. Buna dah sonradan Pers ve Yunanlar da eklenecektir.