stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kosova Türkleri
Nüfus ve kültür yapısı > Kosova’dan Türk göçleri

1912-1913 yılları civarında artık çözülmeler yaratan ve Osmanlı İmparatorluğu idaresinin Kosova Vilayeti ve diğer Balkan bölgelerinden kalkmasıyla sonuçlanan Balkan Savaşları, Kosova'dan Türkler ve kısmi Müslüman kesimin göçlerine sebep olmuştur. Bu göç dalgalarının en büyük yönü, Osmanlı idaresinin çekildiği Türkiye topraklarına doğru gelişmiştir. Söz konusu göçlerle bütün Balkanlar'dan olduğu gibi, Kosova muhitinden de yüz binlerce insan yollara düşüp öz yurtlarını bırakmak zorunda kalmıştır. Bu göç dalgalarında Türkler en büyük nüfus sayısıyla birinci sırayı oluştururlar. Kosova Vilayeti sınırları içinde yaşayan yerli Türk nüfusu, 20. asır başlarından günümüze dek, çeşitli yoğunluklarda gelişen kitlesel veya bireysel göç dalgaları ile bölgeyi boşaltmışlardır. Bu acı göç hareketleri, Kosova coğrafyasında Türk nüfusunun hızla azalmasını getirip, bugünkü nüfus oranlarını doğurmuştur.
Bugün, aşağı yukarı 100 yıllık bir zaman zarfında, eski Kosova Vilayeti topraklarından, evlerini, arazilerini ve akrabalarını bırakmak zorunda kalarak, özellikle Türkiye'ye gelen Türklerin sayısı, Kosova'da yaşayan Türklerin sayısının birkaç kat üstündedir. Türkiye'ye göç eden Kosovalı Türk ailelerinin fertlerinden birçoğu, geçen süreçler zarfında artık Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığına dâhil olmuş, fertler arasında oranları değişmekle beraber Türkiye Türkleri nüfus grubu içerisindeki yerlerini almışlardır. Söz konusu durum, Kosova ile Türkiye arasındaki akrabalık boyutlarında çok önemli bir kısmı oluşturur.
Dil

Ana madde: Rumeli ağızları
Kosova'daki Türkler, Osmanlı idaresinde Osmanlı Türkçesi yazı dili ile; Osmanlı devri sonrasında da Türkiye Türkçesi yazı dili ile eserler ortaya koymuş, ağız özelliklerini yazılı eserlere yansıtmamışlardır. Bu bakımdan, Kosova'daki Türkler her zaman genel Batı Oğuz Türk grubu ile ortak bir dil yapısında olmuştur. Kosovalı Türkler, diğer konularda olduğu gibi, dil konusunda da Türk Dünyasından herhangi bir kopukluk, aykırılık yaratmamak konusunda oldukça hassastırlar.
Dil > Resmiyet

Kosova Cumhuriyeti sınırları içinde, yazı dilinde, resmiyette Türkiye Türkçesi kullanılmaktadır. 1999 yılına kadar Kosova genelinde resmiyeti olan Türkçe, Aralık 2010 itibarıyla Kosova'da Prizren, Mamuşa, Gilan, Mitroviça, Priştine ve Vıçıtırın Belediyesi kapsamında Türkçe resmî dil statüsüne sahiptir. Türkçenin, Kosova'nın resmî dillerinden biri olması çalışma ve tartışmaları henüz bir sonuç vermemiştir. Kosova Cumhuriyeti anayasasınca belirtilen bu dil haklarını kullanımında büyük sıkıntılar vardır. Yukarıda belirtilen belediyelerde Türkçenin resmiyeti olmasına rağmen, bu resmiyet uygulatılmamaktadır. En büyük Türk nüfusuna sahip Prizren'de bile dil kullanımı konusunda ihlaller vardır.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Madde 5 (Diller)  1. Kosova Cumhuriyeti resmî dilleri Arnavutça ve Sırpçadır.  2. Türkçe, Boşnakça ve Romca, belediyeler seviyesinde resmî statüye sahiptir veya yasaya uygun şekilde herhangi bir seviyede resmî kullanımda olacaklardır. | „ |

1951 sonrası Kosovalı Türklerin hukuki kimliğinin resmî olarak tanınması sonucu Türkçe dilsel ve kültürel olarak kamusal alanda kullanılmaya başlanmış ve 1974 anayasası ile bu durum devlet daireleri‐ eğitim öğretim hayatı ve basın yayın alanı olmak üzere her alanda resmî düzeyde kabul edilmiştir. 1989 yılında Kosova'nın özerkliği kaldırıldıktan sonra Arnavutçanın yanı sıra Türkçenin de kullanım alanı kısıtlanmıştır. Arnavutça, 1999 yılındaki NATO harekâtı sonrası resmî dil düzeyine tekrar kavuşurken, Türkçe kabul edilmemiştir.
Dil > Kosova’da Türkçe tarihi

Kosova Türkçesi, bu ülkede özellikle 14. yüzyıldan itibaren Osmanlı İmparatorluğu idaresiyle tam olarak vücut bulmuş ve bugüne kadar gelmiş bir durumdadır. 1913 yılı civarlarında Kosova Vilayeti topraklarının Osmanlı idaresinden çıkmasına dek bu muhitte, Osmanlı Türkçesi yazı dili merkezli olarak Türk dilinde çeşitli eserler ortaya konmuştur.
Dil > Ağız özellikleri

Kosova'da tek ağız bölgesine bağlı Türk ağızları konuşulur. Bu ağızlar, birbirlerinden küçük farklarla ayrılırlar ve temel özellikleri ortaktır. Ülkedeki Türk ağızları, Türkiye Türkçesi ağızlarının Rumeli koluna; Rumeli kolunun Batı Rumeli kısmına dâhildir.
Kosova Türkçesi, ağız olarak bugünkü Türkiye Türkçesi yazı dilinden bazı yönleriyle kısmi farklar oluşturmaktadır. Söz konusu farklar, Kosova bölgesindeki Türklerin tarihî durumlarının sonucudur. Aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı olarak görüleceği gibi, Kosova Türkçesindeki bazı sözlerin ve yapıların eskiliği (arkaikliği), Kosova bölgesindeki Türk nüfusunun eskiliğini göstermektedir. Veriler, bugünkü Kosova Türklüğünü oluşturan en büyük insan grubunun, Anadolu'da Müslüman Türklerin ciddi bir kısmı yokken, Balkanlar'da Türklerin olduğunu açıklar niteliktedir. 12. ve 13. yüzyıllarda bazı Türkçe sahalarında değişikliğe uğramış şekillerin, Kosova muhitinde bugün bile korunmuş olduğu gözlenmektedir.
Kosova Türk ağzının bugünkü bazı özellikleri kısaca şu şekildedir:
Söz başında ince sıra “g- > c-”; “-g- > -c-” ses değişikliği: git- > cit-; gel- > cel-; geç- > ceç-; gez- > cez-; gir- > cir-; gevse- > cevse-; geç > ceç; gibi > cibi; gün > cün; dizgin > dizcin; zengin > zencin vb.
Söz başında ince sıra “k- > ç-”; “-k- > -ç-” ve “-k > -ç” ses değişikliği: kim > çim; kir > çir; kibar > çibar; kibrit > çibrit; kilit > çilit; eki/iki > içi; erken > erçen; yürürken > yürürçen; mübarek > mübareç, ilk > ilç (Priştine ağzı) vb.
Söz içinde “g” sesinin sızıcılaşmaması: bagır-, egri, yigırmi, igne, agır, ügren-, dog-, kurbaga, dügün, aga, bag vb.
Dil > Örnekler

| Eski Türkçe | "Anlam" | Kosova Türkçesi | Türkiye Türkçesi |
| --- | --- | --- | --- |
| yagmur | ”Yeryüzüne düşen yağışın sıvı olanı” | yagmur | yağmur |
| oglan | ”Erkek çocuk” | oglan | oğlan |
| yigirmi | ”20 sayısı” | yigırmi | yirmi |
| teg- | ”Dokunmak, temas etmek” | deg- | değ- |
| yeŋ | ”Giysi kolu” | yeng | yen |
| yapuş- | ”Ayrılmayacak bir biçimde bir yere tutunup kalmak” | yapuş- | yapış- |
| tabışgan | ”Tavşangillerden, eti yenen, hızlı koşan bir memeli“ | tapşan | tavşan |
Kaynak:
Din

Kosova Türkleri, dünyadaki Türk nüfusunun çok büyük kısmı gibi, İslam dinine mensupturlar. Müslüman inancı içinde özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminde kurumsallaşan birçok tarikat yapısı, din kültürünü çeşitlendirmiştir. Günümüzde, bu tarikat yapılarının bazıları hâlen kullanımda olsa da, eski geçerliliği yoktur. Çoğunluk için bunlar kültürel bir öge hükmündedir.
Kosova’da diğer milletlerin de etkilendiği, kullandığı çok sayıda tarihî dinî yapı vardır. Söz konusu tarihî yapıların tamamına yakını günümüzde de kullanımdadır.
Siyasi yapı

Siyasi kültür açısından Kosova Türkleri, Osmanlı İmparatorluğu dönemi sonrasında (1913 sonrası), çeşitli siyasi devlet yapılarında yaşamıştır. Bunlardan sosyalist sistem, son döneme dek süren siyasi sistem olmuştur.
Günümüzde Kosova’da Türk siyasi yapıları içinde 2 siyasi parti vardır: Kosova Demokratik Türk Partisi (KDTP) ve Kosova Türk Birliği Partisi (KTBP). Bunlardan KDTP, 1990 yılında kurulup (TDB olarak) 1999 yılında UNMIK’te kayıtlanmıştır. Partinin karargâhı Prizren’de bulunmaktadır. KTBP ise 2010 yılında kurulan yeni bir siyasi oluşumdur ve bu siyasi partinin merkezi Mamuşa’dadır.
1990 yılından 2010 yılına kadar tek Türk siyasi partisi etrafında siyasi hayat sürdürmeye çalışan Türkler, 2010 sonrasında da büyük kısmıyla KDTP merkezinde siyaset yapmaktadırlar.
Basın-yayın > Gazete > Birlik

1944 yılından itibaren Kosova’da yayınlanmayan bu gazete o dönem aynı devlet çatısı altında bulunulan Makedonya’nın başkenti Üsküp’te basılmıştır. Bu gazete Kosova muhitinde de okunmuş, bu muhitle de ilgili olmuştur. Yayını son bulmuştur.
Basın-yayın > Gazete > Tan

Yugoslavya devlet kuruluşu olan Tan yayın şirketi tarafından, Yugoslavya devrinde, devletin kontrolünde yayın yapan Tan gazetesi Kosova bölgesinde Türkçe yayınlanan tek gazete olmuştur. Yayını son bulmuştur.
Basın-yayın > Gazete > Yeni Dönem

1998-1999 Kosova Savaşı sonrasında, Prizren şehrinde kurulan Yeni Dönem Kosova Türk Medyası adlı kuruluşun bünyesinde, 1999'dan 2008 yılına dek aralıksız olarak haftada bir Türkçe olarak yayınlanan ve tüm Kosova'da dağıtılan Yeni Dönem gazetesi yayın hayatında olmuştur. Yeni Dönem Kosova Türk Medyası, 2008 yılının son aylarında, bütün yayın organlarıyla beraber gazetenin yayınını durdurmak zorunda kalmıştır.
Basın-yayın > Gazete > Sesimiz

Kosova Demokratik Türk Partisi’nin resmî yayın organıdır.
Basın-yayın > Gazete > Yayın denemeleri ve internet

1999'dan sonra Kosova'da "Demokrasi Ufuğu" ve Kosovahaber" gibi gazeteler yayınlanma denemesinde bulunmuşlardır. Bunlardan "Demokrasi Ufuğu" tamamen kapanmıştır. "Kosovahaber" ise düzenli olarak internet ortamında yayınlanan bir gazete hâline dönüşmüştür. Sonuç olarak belirtmek gerekir ki Kosova'da Türk dilindeki basın-yayın, maddi ve teknik donanım konusunda büyük zorluklar yaşamaktadır.
Basın-yayın > Dergi > Çevren

Çevren dergisi, Yugoslavya devlet kuruluşu olan Tan yayın şirketinin yayınlarından biriydi. 1973 yılından yayınına başlanmıştır. Yugoslavya döneminde Priştine’de Türk dilinde yayınlanan toplum, tarih, edebiyat, dil konularında yayınlanmış olan Çevren, bilimsel hakemli bir dergi olmuştur. Bu dergide çok sayıda bilim adamının makaleleri yer almıştır. 1991 yılında yayını sonlanmıştır. On yıllık aradan sonra 2001 yılında Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi’nin el atmasıyla Çevren’in 93 ve 94. sayısı hazırlanmış ve basılmıştır. Mart 2002’de de Çevren’in 97-98 ve 99. sayıları hazırlanmıştır. Söz konusu dönemde, bir anlaşmazlık ve sıkıntıyı ortadan kaldırmak amacıyla BAL-TAM, Çevren’in yayınını sürdürmekten vazgeçmiştir.
Basın-yayın > Dergi > BAL-TAM Türklük Bilgisi

1998-1999 Kosova Savaşı dönemi ile beraber yayını son bulan Çevren dergisinin ardından Çevren’i de yayınlayan bilimsel ekip içinden birkaç bilim insanı etrafında yayınına başlamıştır. Bu dergi 2000 yılında planlanmıştır. Merkezi Prizren’de bulunan Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi’nin (BAL-TAM) bünyesinde yayınını sürdüren dergi, uluslararası hakemli dergidir.
Basın-yayın > Dergi > Çığ

Çığ dergisi, önce Prizren, daha sonra Priştine şehrinde, 1990-1993 yılları arasında yayınlanmıştır. Görülebilen en son sayısı 12'dir. Tan gazetesinin yazın, sanat dergisi olan Çığ'ın genel yayın yönetmeni Şakir Maksut, sorumlu yazar Zeynel Beksaç’tır. Derginin ikinci sayısında, genel yayın yönetmeni Raif Vırmiça olur. 5-6-7. birleşik sayıda ise, yazı işleri sorumlusu Hasan Mercan olur. Devlet kuruluşu olan Tan yayın şirketi tarafından çıkarılmıştır.
Derginin yazarları arasında; Hasan Mercan, Fahri Kaya, İrfan Ünver Nasrattinoğlu, Suat Engüllü, Avni Engüllü, İskender Muzbeg, Şecaattin Koka, Muzaffer Uyguner, Abdullah Rıza Ergüven, Süreyya Yusuf, Cemail Tunalıgil, Alaettin Tahir, Tacida Hafız, Reşit Hanadan, Vladeta Vukoviç, Rauf Alanyalı, Muhammed Ustaibo, Emin Mecian, Pregrad Palavestra, Pera Stefanoviç ve Aziz Serbest gibi adlar vardır.
Basın-yayın > Dergi > Esin

Prizren’de 1951 yılında kurulan Doğru Yol Türk Kültür Sanat Derneği tarafından Esin kültür ve edebiyat dergisi yayınlanmıştır. İlk yayınlandığında dernekle aynı adı taşıyan derginin adı sonraları “Esin” olarak değiştirilmiştir.
Basın-yayın > Dergi > Kuş

Kuş, 1979 yılında çıkmayan başlayan çocuk dergisidir. Dergi Kosova çapında öğrenciler arasında yıllarca okunan bir gelenek oluşturmuştur. Devlet kuruluşu olan Tan yayın şirketi tarafından çıkarılmıştır.
Basın-yayın > Dergi > Bay

1994 yılında Prizren’de Balkan Aydınları Derneği bünyesinde yayınlanmaya başlanan kültür ve sanat dergisidir.
Basın-yayın > Dergi > Genç Bay

1994 yılında Prizren’de Balkan Aydınları Derneği bünyesinde yayınlanmaya başlanan gençlik dergisidir.
Basın-yayın > Dergi > İnci

1994 yılında Prizren’de Balkan Aydınları Derneği bünyesinde yayınlanmaya başlanan çocuk dergisidir.
Basın-yayın > Dergi > Türkçem

Türkçem popüler çocuk dergisidir. İlk sayısı Ocak 1999 tarihinde çıkmıştır. Kosova’da gelişen Türk çocuk edebiyatına yeni bir ivme getirmek amacıyla Zeynel Beksaç yönetiminde yayınlanmaktadır.
Basın-yayın > Dergi > Paradigma

Ana madde: Paradigma (dergi)
Paradigma dergisi, yayın hayatına 2011 yılında başlamıştır. Yayın dili Türkiye Türkçesidir. Paradigma Araştırma Merkezi tarafından yayınlanmaya başlanmıştır.
Basın-yayın > Televizyon > Devlet yayınları

Türkçe televizyon yayınları 1974 yılında başlamıştır. Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin yayın organları aracılığıyla televizyon yayınları başlamış, bu devlet televizyonunda birkaç saatlik Türkçe yayın, Kosova’nın bağımsızlığı sürecine kadar var olan durumu oluşturmuştur. Sivil girişim olan Kosova Radyo-Televizyonu’nda devam etmiştir. Bu kuruluş içinde belli yayın aralıklarında Türkçe yayın yapılmıştır. Bu yayınlar günümüzde de devam etmektedir.
Basın-yayın > Televizyon > Yeni Dönem TV

1998-1999 Kosova Savaşı sonrasında, Prizren şehrinde kurulan Yeni Dönem Kosova Türk Medyası, önce Türkçe televizyon yayını sunmuştur. 2008 yılına kadar Kosova geneline Türkçe (Türkiye Türkçesi) yayın yapılmıştır. “Yeni Dönem” televizyon kanalının sahip olduğu frekans ulusal çapta olmuş, ancak teknik imkânsızlıklar sebebiyle genellikle Prizren ve yöresine yayın yapabilmiştir. Yeni Dönem Kosova Türk Medyası, 2008 yılının son aylarında, bütün yayın organlarıyla beraber yayınını durdurmuştur.
Basın-yayın > Televizyon > Balkan RTV

Yeni Dönem medya kuruluşunun yerine, yine aynı yayın merkezinde Balkan RTV kurulmuştur. Ancak, söz konusu medya kuruluşu, Yeni Dönem'in yerini alamadığı gibi, Türkçe merkezli bir yayın da takip edememiştir. 2011 Temmuz itibarıyla yayını devam etmektedir.
Basın-yayın > Radyo > Devlet radyo yayınları

Bölgede Türkçe radyo yayını 1951 yılında başlamıştır. Yugoslavya döneminde devlet radyosunda çeşitli Türkçe yayınlar yapılmıştır.
Basın-yayın > Radyo > Yeni Dönem Radyosu

1998-1999 Kosova Savaşı sonrasında, Prizren şehrinde kurulan Yeni Dönem Kosova Türk Medyası'nın yayın organlarından birisi de Yeni Dönem Radyosu'dur. 2008 yılına kadar Kosova geneline Türkçe (Türkiye Türkçesi) yayın yapmıştır.
1 Şubat 2003 tarihinde yayına başlayan Yeni Dönem Radyosu, 21 saat Türkçe; 3 saat Arnavutça, Boşnakça ve Romca yayın düzeni sahipti. Dört dilde yayın yapan radyo, Kosova'da bu şekilde yayın yapan ilk radyo olma özelliğini kazanmıştır.
Basın-yayın > Radyo > Kent FM Kosova

Kent FM Kosova, Priştine'den yayın yapan radyo istasyonudur.
Basın-yayın > Radyo > Kosova Radyo

Kosova Radyo, günde iki saat Türkçe yayın yapmaktadır.
Tanınmış kişiler

Priştineli Mesihi
Vedat Muriqi
Yemişçi Hasan Paşa
Civankapıcıbaşı Sultanzade Semiz Mehmed Paşa
Fahrettin Durak
Suzan Kardeş
Mustafa Preşeva
Naci Şensoy
Güner Ureya
Mahir Yağcılar
Ali Haydar Şen
Nimetullah Hafız
Hasan Mercan
Nusret Dişo Ülkü
Ali Şen
Oğuzhan Gümüş
Resimler

Osmanlı devrinin sonlarındaki Prizren
Prizren'in simgelerinden Sinan Paşa Camii
Prizren'de eski bir ev ayrıntısı
Gazi Mehmed Paşa Hamamı (Prizren)
Tarihî bir Prizren evi
Gilan'dan genel görünüm
Prizren'in simgelerinden tarihî taşköprü
Sultan I. Murat Türbesi (Kosova Ovası)
Sultan 1.Murad Han Türbesi - Bahçedeki mezarlar ve sandukanın bulunduğu türbe girişi
Mitroviça Etnografya, Arkeoloji ve Jeoloji Müzesi'nde Osmanlı eşyalarından bir kısmı
I. Kosova Savaşı minyatürü
Osmanlı devri sonrasında Kosova’dan yaşanan büyük Türk ve Müslüman göçleri öncesinde Kosova Vilayeti’nin son haritası
Türklerin nüfusça en yoğun yaşadıkları şehir: Prizren
Mitroviça şehir merkezindeki Zeyneddin Bey Hamamı’nın kapısı
Vıçıtırın’ın Osmanlı kültür eserlerinden Taşlı Köprü
Prizren’deki Maraş Camii’nin kapısı
1. ve 2. Balkan Savaşı ve hudutlar
Prizren’de 3 dilli tabelalar
Üst: Arnavutça
Orta: Sırpça
Alt: Türkçe
Priştine’deki Fatih Camii
Yayın hayatı sona eren Yeni Dönem TV stüdyosunun bir odası (2006)
Malta'daki Megalit Tapınaklar

| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |
Tarxien'de bir sunak
Konum:  Malta
Kriter: Kültürel: iv
Referans: 132
Tescil: 1980 (4. oturum)
Uzatma: 1992
Bölge: Avrupa ve Kuzey Amerika
Malta'daki Megalit Tapınaklar (Maltaca: It-Tempji Megalitiãi ta 'Malta), Malta'da, yaklaşık olarak MÖ 3600 ila MÖ 700 yılları arasında üç farklı zaman periyodunda yapılmış olan tarihöncesi tapınaklardır.
Tarihçe

Bu tapınakların bazıları UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak listelenmiştir., Göbekli Tepe çok daha eski tarihlerde inşa edilmiş olmasına rağmen, yeryüzündeki en eski ayakta duran yapılar olarak iddia edilmiştir. Arkeologlar, bu megalit komplekslerinin kültürel evrim sürecinde yerel yeniliklerin bir sonucu olarak inşa edildiğine inanmaktadır. Bu, Ġgantija evresindeki (MÖ 3600-3000) birkaç tapınağın inşasına ve dahasonra M.Ö. 2500 yılına kadar kullanılmaya devam edilecek olan büyük Tarxien tapınak kompleksinin inşasına yol açtı. Bu tarihten sonra tapınak yapımı kültürü kayboldu.
Ġgantija Tapınakları (iki bölge), 1980'de UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak listelendi. 1992'de UNESCO Komitesi mevcut listeyi başka beş megalit tapınak alanını da içerecek şekilde genişletti. Bunlar Ħaarar Qim (Qrendi'de), Mnajdra (Qrendi'de), Ta' Ħaġrat Tapınakları (Mġarr'da), Skorba Tapınakları (Żebiegħ'de) ve Tarxien Tapınakları (Tarxien'de). 2017 itibarıyla, siteler, Heritage Malta tarafından yönetilirken çevreleyen arazilerin sahipliği, bölgeden bölgeye değişiklik göstermektedir. Bunların haricinde, Malta'da UNESCO Dünya Mirası listesine dahil olmayan diğer megalit tapınaklar da vardır. Bunlar:
Borġ l-Imramma
Borġ in-Nadur
Buġibba
Debdieba
Kordin
Kordin I
Kordin II
Kordin III
Ħal-Ġinwi Temples
Qortin l-Imdawwar
Santa Verna
Ta' Marżiena
Ta' Raddiena
Tal-Qadi
Tas-Silġ
Xemxija
Xemxija I
Xemxija II
Xrobb l-Għaġin
Maramureș'teki Ahşap Kiliseler

| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |

Konum:  Romanya
Kriter: Kültürel: iv
Referans: 904
Tescil: 1999 (23. oturum)
Bölge: Avrupa ve Kuzey Amerika
Maramureș'teki Ahşap Kiliseler, Erdel'in kuzeyindeki Maramureş bölgesinde yer alır ve farklı dönem ve bölgelerden farklı mimari tarzlarda inşa edilmiş yaklaşık yüz Ortodoks ve Yunan-Katolik kiliseleridir. Maramureş kiliseleri, binalarının batı ucunda karakteristik uzun boylu ince çan kulelerine sahip yüksek ahşap yapılardır. Kİliseler, Kuzey Romanya'nın bu dağlık alanının yöresel kültürel mimarisinin ifadesini gözler önüne sermektedir.
Bölgenin halen ayakta duran ahşap kiliseleri, 17. yüzyıldan başlayarak 19. yüzyıla kadar inşa edilmiştir. Bazıları eski kiliselerin yerine inşa edilmiştir.
Dini mimari ve kereste yapım gelenekleri açısından, bölgedeki kiliselerin sekiz tanesi UNESCO tarafından 1999 yılında Dünya Mirası olarak listelenmiştir. Bunlar: Bârsana, Budești, Desești, Ieud, Plopiș, Poienile Izei, Rogoz, Șurdești kiliseleridir.
Marco Kana

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Marco Kana
Doğum tarihi:  8 Ağustos 2002 (22 yaşında)
Doğum yeri:  Kinşasa, Kongo DC
Boyu:  1,82 m (5 ft 11+1⁄2 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Anderlecht
Numarası:  55
Altyapı kariyeri
–2019:  Anderlecht
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2019– |  Anderlecht |  22 |  (1) |
Millî takım kariyeri
| 2018 |   Belçika U-16 |  4 |  (1) |
| 2018-2019 |   Belçika U-17 |  14 |  (0) |
| 2019– |   Belçika U-19 |  4 |  (0) |
| 2020– |   Belçika U-21 |  1 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Marco Kana (d. 8 Ağustos 2002, Kinşasa), Anderlecht takımında defans pozisyonunda görev yapan Kongo DC doğumlu Belçikalı futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 2019 yılında Anderlecht kulübünde başladı.
Magdaléna Rybáriková

| Magdaléna Rybáriková0 |
| --- | --- |

Kişisel bilgi
Vatandaşlık:  Slovakya
Doğum yeri: Piešťany, Çekoslovakya
Doğum tarihi: 4 Ekim 1988 (36 yaşında)
Yaşadığı yer: Bratislava, Slovakya
Boy: 1,80 m (5 ft 11 in)
Profesyonellik: 2005
Oyun stili: Sağ; Çift el backhand
Toplam ödül: 566,258 $
Tekler
Kariyer rekoru: 426–307
Toplam kupa: 1 WTA, 4 ITF
En yüksek sıralama: No. 40 (22 Haziran, 2009) Şu Anki Sıralaması  No. 47(18 Ocak, 2010)
Grand Slam tekler
 Avustralya Açık: 1T (2009, 2010)
 Fransa Açık: 2T (2008, 2009)
 Wimbledon: 1T (2008, 2009)
 Amerika Açık: 3T (2008, 2009)
Çiftler
Kariyer rekoru: 65–71
Toplam kupa: 0 WTA, 1 ITF
En yüksek sıralama: No. 120 (18 Ocak, 20010)
Grand Slam çiftler
 Avustralya Açık: 1T (2009)
 Fransa Açık: 1T (2009)
 Amerika Açık: 1T (2008)
Son güncelleme: 10 Ocak, 2010
Magdaléna Rybáriková (d. 4 Ekim 1988), Slovak profesyonel tenis oyuncusu.
22 Haziran 2009'da, kariyerinin en iyi sonucu olarak WTA'da 40. lığa yükselmiştir.
Biyografi

Mojmir Mihal'in koçluk yaptığı Rybarikova'nın fitness koçluğunu Kristian Cupak ve Michal Dubovec yapmaktadır. Birçok tenis oyuncusu gibi Rybarikova tenise 8 yaşındayken başladı. Bir iş insanı olan baba Anton ve anne Maria'dan olan Rybarikova Piestany'de dünyaya geldi. Filip ve Nada adında iki tane erkek kardeşi ve Sindy adını verdiği bir köpeği bulunmakta. Rybarikova henüz 15 yaşındayken içerisinde ulusal tenis merkezi olan Bratislava'ya taşındı ve o yaşlarda tanıştığı tenis kortlarından en çok çim ve sert zeminlerde kendisini geliştirebildi. Wimbledon ve Amerika Açık Rybarikova'nın favori turnuvaları arasında yer almaktadır. Bir tenis efsanesi olan Martina Hingis'i kendisine idol olarak görmektedir. Eğer tenis sporuna başlamasaydı arkeoloji alanında öğrenimini sürdüreceğini belirten Rybarikova, sahip olduğu bir oyuncak ayısının kendisine şans getirdiğine inanmakta ve oyuncak ayısını sürekli yanında taşımaktadır.
WTA Tour & ITF Özeti > Tekler

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sıralama | Tarih | Turnuva | Zemin | Finaldeki rakibi | Final skoru |
| 1. | 9 Nisan, 2005 | Kahire, Mısır | Toprak |  Sarah Raab | 6-1, 6-3 |
| 2. | 17 Eylül, 2005 | Mestre, İtalya | Toprak |  Kira Nagy | 6-2, 7-5 |
| 3. | 29 Mart, 2008 | Sankt-Peterburg, Rusya | Sert |  Anna Lapushchenkova | 6-4, 6-2 |
| 4. | 12 Nisan, 2008 | Patras, Yunanistan | Sert |  Anne Keothavong | 6-3, 7-5 |
| 5. | 14 Haziran, 2009 | Birmingham, İngiltere | Çim |  Na Li | 6-0, 7-6(2) |
Mannerheim Hattı

| Mannerheim Hattı Mannerheim-linja |
| --- | --- |
Karelya Kıstağı 
Hattın haritası
Koordinatlar: 60°30′K 29°25′D﻿ / ﻿60.500°K 29.417°D﻿ / 60.500; 29.417
Tip: Savunma hattı
Yapı tarihçesi
İnşa: 1920-1924 1932-1939
İnşa ettiren: Finlandiya
Malzemeler: Ahşap, kayalar, beton, çelik, doğal özellikler
Muharebe/savaşlar: Kış Savaşı
Mannerheim Hattı (Fince: Mannerheim-linja; İsveççe: Mannerheimlinjen), Finlandiya'nın Sovyetler Birliği'ne karşı Karelya Kıstağı üzerinde inşa ettiği savunma amaçlı bir savunma hattıydı. Bu hiçbir zaman resmi olarak belirlenmiş bir isim olmasa da, Kış Savaşı sırasında Finlandiya Ordusu'nun o zamanki başkomutanı Mareşal Carl Gustaf Emil Mannerheim'ın adıyla Mannerheim Hattı olarak anılmaya başlandı.
Hat, 1920-1924 ve 1932-1939 yılları olmak üzere iki aşamada inşa edildi. Ancak, Kış Savaşı'nın başladığı Kasım 1939'a kadar hat hiçbir şekilde tamamlanmamıştı.
Bibliyografi

Edwards, Robert (2006). White Death: Russia's War on Finland 1939–40. Londra: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84630-7.
Geust, Carl-Fredrik; Uitto, Antero (2006). Mannerheim-linja: Talvisodan legenda (Fince). Ajatus kirjat. ISBN 951-20-7042-1.
Kronlund, Jarl, (Ed.) (1988). Suomen Puolustuslaitos 1918‒1939 (Fince). WSOY, Sotatieteen Laitos. ISBN 951-0-14799-0.
Manninen, Ohto (2002). Stalinin kiusa – Himmlerin täi (Fince). Helsinki: Edita. ISBN 951-37-3694-6.
McLaughlin, Stephen (2003). Russian & Soviet Battleships. Annapolis, MD: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-481-4.