Taliban

| Taliban طالبان (Peştuca) |
| --- | --- |

Taliban bayrağı
Tarih(ler):  1994-1996 (milis gücü)  1996-2001 (hükûmet)  2002-2021 (direniş)  2021–günümüz (hükûmet) 
Lider(ler):  Muhammed Ömer (kurucu, 1994-2013)  Abdulgani Birader (kurucu ortak)  Ahtar Mansur (ölü) (2015-2016)  Hibetullah Ahundzade (2016–günümüz)  Muhammed Resul (ayrılıkçı grup, 2015–günümüz) 
Merkez(ler): Kandahar, Afganistan (1994-2001) Kabil, Afganistan (2021–günümüz)
İdeoloji:  İslami köktendincilik  Diyubendi İslamcılık  Dinî milliyetçilik  Peştunvali 
Siyasi yelpaze: Aşırı sağ
Büyüklük:  45.000 (2001 tahmini)  11.000 (2008 tahmini)  36.000 (2010 tahmini)  60.000 (2014 tahmini)  60.000 (2017 tahmini, 90.000 yerel milis ve 50.000 destekçi hariç)  75.000 (2021 tahmini) 
Müttefikler: Müttefik devletler   Pakistan (2001'e kadar açık bir şekilde, günümüzde iddia mertebesinde, reddediliyor)   Katar   Suudi Arabistan (2001'e kadar açık bir şekilde, 2013'e kadar desteklediği iddia edildi)   Türkmenistan (2001'e kadar)   İçkerya Çeçen Cumhuriyeti (2001'e kadar)   Birleşik Arap Emirlikleri (2001'e kadar)   İran (2021'e kadar desteklediği iddia edildi)  Devlet olmayan müttefikler   Hakkani ağı   El-Kaide   Tehrik-i Taliban Pakistan (2004-2007, 2009, 2017'den beri)   Hizb-i İslami Gulbeddin (2016'ya kadar)   Özbekistan İslami Hareketi (IŞİD karşıtı fraksiyon) 
Rakip(ler): Karşıt devletler  Afganistan   Hindistan   ABD   Birleşik Krallık   NATO   ISAF  Devlet olmayan karşıtlar   Irak ve Şam İslam Devleti   Özbekistan İslami Hareketi (IŞİD destekçisi fraksiyon)   Cemiyet-i İslami  Afganistan Ulusal İslam Hareketi   Afganistan İslami Birlik Partisi 
Çatışma(lar):  Afganistan İç Savaşı (1992-1996)  Tacikistan İç Savaşı (1992-1997)  Afganistan İç Savaşı (1996-2001)  Afganistan Savaşı (2001-günümüz) Taliban–IŞİD çatışması  2021 Taliban saldırısı 
İnternet sitesi: alemarahenglish.af (İngilizce) 
Taliban (Peştuca: طالبان, öğrenciler veya bilgi talep edenler), Afganistan'da yönetimi elinde bulunduran Diyubendi İslamcı hareket ve askeri organizasyondur. Kendilerine Afganistan İslam Emirliği demekte olup ülke içinde bir savaş (veya cihat) sürdürmüştür. İslam şeriatını yayma amacıyla Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında kurulan Taliban'ın 2016'dan beri lideri Mevlevi Hibetullah Ahundzade'dir. Grup; eroin gibi narkotiklerin ticaretinin yanı sıra haraç toplama, fidye ve alıkoyma gibi faaliyetlerle finanse edilmektedir. Ayrıca 2010'ların ortalarında, önceki hükûmetin yönetiminde yasadışı olan madencilik faaliyetlerinin kontrolünü ele geçirmiştir.
Taliban, 1996'dan 2001'e kadar, Afganistan'ın kabaca dörtte üçüne hükmetmiş ve kendilerine göre yorumladıkları şeriatı uygulamıştır. 1994 yılında Afgan İç Savaşı'nın önde gelen gruplarından biri olarak ortaya çıkmıştı ve büyük ölçüde Afganistan'ın doğu ve güneyindeki Peştun bölgelerindeki geleneksel İslami okullarda (medreselerde) eğitim görmüş ve Sovyet-Afgan Savaşı'nda savaşmış öğrencilerden (talebe) oluşmaktaydı. Muhammed Ömer'in önderliğindeki hareket, Mücahid liderlerinden aldığı güçle Afganistan'ın çoğu bölgesine yayıldı. 1996'da totaliter Afganistan İslam Emirliği kuruldu ve Afganistan'ın başkenti Kandahar'a transfer edildi. 11 Eylül saldırılarının ardından Aralık 2001'de Amerikan liderliğindeki Afganistan işgaliyle devrilene kadar ülkenin çoğunu kontrol etti. En etkin dönemlerinde, Taliban hükûmeti diplomatik olarak yalnızca Pakistan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından tanındı. Grup daha sonra Afganistan Savaşı'nda Amerikan destekli Hamid Karzai yönetimine ve NATO liderliğindeki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne karşı bir direniş hareketi olarak yeniden bir araya geldi.
Taliban, birçok Afgan'a uygulanan sert muameleyle sonuçlanan şeriat yorumu nedeniyle uluslararası alanda kınandı. 1996'dan 2001'e kadar olan iktidarları sırasında, Taliban ve müttefikleri Afgan sivillere karşı katliamlar gerçekleştirdi, açlıktan ölmek üzere olan 160.000 sivile Birleşmiş Milletler'in gıda tedarikini engelledi ve yakıp yıkma taktiği uyarınca geniş ve verimli toprakları yakarak on binlerce evi yok etti. Taliban, Afganistan'ı kontrol ederken, insanları veya diğer canlıları tasvir eden resimler ve filmler ile def haricinde bir enstrümanın kullanıldığı müziği yasakladı, kadınların okula gitmesini engelledi, kadınların sağlık hizmetleri dışındaki işlerde çalışmasını yasakladı (erkek doktorların kadınları görmesi de yasaklandığı için) ve kadınların dışarıda bir erkek akraba ile dolaşmalarını ve burka giymelerini zorunlu kıldı. Belirli kuralları çiğneyen kadınlar alenen kırbaçlandı veya idam edildi. Dini ve etnik azınlıklar, Taliban yönetimi altında ağır bir şekilde ayrımcılığa uğradı. Birleşmiş Milletler'e göre, 2010'da Afgan sivil ölümlerinin %76'sından, 2011 ve 2012'de ise %80'inden Taliban ve müttefikleri sorumluydu. Kültürel soykırıma da girişen Taliban, Bamyan'ın 1500 yıllık Buda heykelleri de dahil olmak üzere çok sayıda anıtı yok etmiştir.
Taliban'ın ideolojisi; Diyubendi köktendinciliği ve militan İslamcılığın, Peştunvali olarak bilinen Peştun sosyal ve kültürel normlarıyla birleştirilmesine dayanan "yeni" bir şeriat hukuku biçimi olarak tanımlanmıştır.
Uluslararası topluluklar ve Afgan hükûmeti; sıklıkla Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat'ını ve ordusunu; kuruluşunda, iktidarda oldukları süre boyunca ve direniş süreci boyunca Taliban'a destek sağlamakla suçlamıştır. Pakistan ise 11 Eylül saldırılarından sonra gruba yönelik tüm desteğini kestiğini belirtmiştir. 2001 yılında, El Kaide lideri Usame bin Ladin komutasındaki 2.500 Arap'ın Taliban için savaştığı bildirilmiştir.
2020'nin Şubat ayında Trump yönetimi, 1 Mayıs 2021 itibarıyla tüm Amerikan güçlerinin Afganistan'dan çekileceğine dair Taliban ile anlaşma imzaladı. Karşılığında Taliban, El Kaide gibi terörist gruplarıyla bağlantısını kesecek, şiddeti azaltacak ve Amerika destekli Afgan hükûmetiyle müzakere edecekti. Her iki taraf da bu anlaşmanın şartlarını tam olarak yerine getirmese de, çekilme başladı.
15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesiyle Taliban, Afganistan yönetimine tekrar sahip oldu.