Muğam
Muğam Üçlüsü

Azerbaycan'da muğam, genellikle bir muğam üçlüsünün eşliğinde, hanende (şarkıcı) tarafından icra edilir. Bu topluluğun icra ettiği vokal enstrümantal bütün muğam takımına "destgah" denir. Destgah, muğamın tüm bölümlerinin, deramedi, geçişler, tasnifler ve rengler gibi unsurların ardışık olarak icra edilmesidir. Muğam kompozisyonunda yer alan bölümler, eserin müzikal ve şiirsel içeriğini belirleyen doğaçlama recitativo tarzındaki vokal melodilerden oluşur. Bu melodiler, belirli bir ritme sahip şarkı ve dans bölümleriyle yer değiştirebilir. Şarkı bölümleri "tasnif", dans bölümleri ise "reng" olarak adlandırılır
Muğamların yapısı, anıtsal bir biçimde organize edilmiştir ve her detay özenle işlenmiştir. Bu özellik, melodinin ifade olanaklarını katmanlı hale getirir. Vokal-enstrümantal muğamda, çoğunlukla reng bölümleri icra edilmez. Muğamın icrası, enstrümanlarda mükemmel çalma becerisi gerektirirken, aynı zamanda kompozisyonun yapısının kurallarına ve bölümler arasındaki geçişlerin mantığına hakim olmayı da gerektirir. Ancak bu bile, muğamın standart şekilde ve formal olarak icra edilmesine engel değildir; çünkü geçişler ve tamamlayıcı kısımlar, müziğe tat katan süslemelerle özgün bir şekilde seslendirilebilir. 19. yüzyılın ünlü tarzenlerinden Mirza Sadık, önce kamança sanatçısı Ata Bağdagüloğlu ile birlikte, Doğu'nun büyük sanatçılarından Hacı Hüseyin'e eşlik etmiş, ardından ise Şuşalı hanende Meşedi İsi'nin üçlüsüne katılmıştır. 1880 yılında, Tahran'da Nasireddin Şah Kaçar'ın oğlu Muzaffereddin Kaçar Mirza'nın düğün törenine davet edilen Sadıkcan, burada birçok sanatçı ile birlikte performans sergilemiştir. Hacı Hüseyin en iyi hanende olarak kabul edilirken, Sadıkcan ise en güzel tarzen olarak onurlandırılmış ve "Şiri-Hurşid" nişanı ile ödüllendirilmiştir.
1970'lerde muğam üçlüsü yeni bir formatta ortaya çıkmıştır. Ünlü besteci, piyanist ve caz-muğam tarzının kurucusu Vakıf Mustafazade, 1977'de "Muğam" caz üçlüsünü kurarak müzik dünyasında önemli bir adım atmıştır. Bu üçlü, Tallinn ve Tiflis'te düzenlenen festivallerde kazandığı ödüllerle büyük bir başarı elde etmiştir.
1987 yılında, Azerbaycan Devlet Filarmonisi bünyesinde, M. Magomayev'in anısına ilk muğam üçlüsü kurulmuş ve adı "Cabbar Karyağdıoğlu adına muğam üçlüsü" olarak belirlenmiştir. Bu üçlünün kadrosunda halk sanatçıları Möhlet Müslümov (tarzen), Fahreddin Dadaşov (kamança sanatçısı) ve Zahid Guliyev (hanende) yer almıştır. Üçlü, ilerleyen yıllarda birçok hanende ile işbirliği yaparak dünya çapında turnelere çıkmış ve yurt dışında çeşitli albümler yayımlamıştır.
1992 yılında hanende Ağahan Abdullayev, tarzen Zamik Aliyev ve kamança sanatçısı Adalet Vezirov tarafından "Zülfü Adıgözelov adına muğam üçlüsü" kurulmuştur. Bu trio, İran ve Irak'ta, Fuzûlî'nin 500. yılına dair UNESCO etkinliklerinde sahne almıştır. 1997'den sonra, Ağahan Abdullayev'in yerine Simare İmanova katılarak "Şark bülbülü muğam üçlüsü" adını almışlardır. Bu trio, 1997 yılında Özbekistan'ın Semerkand kentinde düzenlenen "Şark teraneleri" festivalinde, 46 ülkeden katılan müzisyenler arasında en yüksek ödül olan "Grand Prix"yi kazanarak Azerbaycan müziğini dünya çapında tanıtmıştır. Başarıları nedeniyle Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, üçlüyü kabul etmiş ve her birine "emektar sanatçı" unvanı vermiştir. Bu tarihten sonra muğam üçlüsü, devlet etkinliklerinde yerini almış ve Azerbaycan'daki kültürel etkinliklerde düzenli olarak desteklenmiştir.