Sadık Bey Afşar
Hayatı

Kaynaklarda adı komutan, derviş, şair, ressam ve saray kütüphanecisi olarak geçen Sadık Bey, Hicri 940 (MS 1533-1534) yılında Safevi Devleti'nin başkenti Tebriz'in Vicuya mahallesinde doğdu. Asıl adı Sadık'tır. Sadigi bir takma addır. Kaynaklarda bazen Sadigi Geylani, Sadighi Kitabdar, Sadık Bey Sadıkı isimlerine rastlamak mümkündür. İskender Bey Münşi ve Gazi Ahmed Gumi eserlerinde ondan Sadık Bey Afşar olarak bahsetmektedir. Babası Şah İsmail ortaya çıktığında kendi isteğiyle Şam'dan Irak ve Azerbaycan'a gelmiş ve Hudabendi boyunun nüfuzlu kişilerinden biriydi. Sadık Bey, kökeni hakkında şunları yazıyor:
"Ben Hüdabəndəlü adıyla meşhur ve tanınmış Türk boyundanım. Onlar, adil şahın ülkeyi fethetmeye ve dünyayı ele geçirmeye başladığı ilk günlerde boyun eğmek ve yardım etmek için Şam diyarından dünyanın sığınağının kutsallığa geldiler."
Kaynaklarda babasının adı geçmemekle birlikte, aşiret içinde güçlü nüfuza sahip varlıklı kişilerden biri olduğu bilinmektedir. Bu nedenle Sadık Bey, çocukluk ve gençlik yıllarında dönemin önde gelen âlim ve sanatkârlarının öğrencisi olmuştur. 20 yaşındayken, 1553 yılı civarında Sadık Bey'in babası öldürüldü. Babasının öldürülmesinden sonra kendisine destek olacak kimsesi olmayan Sadık Bey, memleketini terk ederek gezgin dervişlere ve Kalenderlere katıldı. Yazarın "Mecmau'l-Havas" adlı eserinde verdiği bilgilerden, Kalenderlerle birlikte olduğu yıllarda Halep, Bağdat, Necef, Kerbela, Gilan, Lahican, Astrabad ve Hemedan gibi birçok Safevi ve Osmanlı şehrini gezdiği anlaşılmaktadır. Örneğin eserinde, Anadolu'da şiirin üstadı olarak bahsettiği Baki ile iyi bir dostluk kurduğundan bahseder. Baki 1556-1560 yılları arasında Halep'te kadı vekili olarak görev yaptığından, Sadık Bey'in bu yıllarda Halep'i ziyaret ettiği düşünülmektedir. Ayrıca eserinde Bağdat'ta Kıyamüddin Bağdadi ile Necef ve Kerbela'da Kılınç Bey ile görüştüğünden bahseder. Sadıki'nin bu şehirlerde ne kadar kaldığı bilinmemektedir. İskender Bey Münşi, bir süre Kalenderlerle birlikte yaşadıktan ve seyahat ettikten sonra Hemedan valisi Emir Han'ın Sadık Bey'in durumundan haberdar olduğunu yazar. Sadık Bey'i Kalenderlerden uzaklaştırdı ve onu koruması altına aldı. Şah İsmail döneminde (1576-1577) Sadık Bey'in Kazvin'deki kraliyet kütüphanesinde çalıştığı belirtilmektedir. Sultan Muhammed Hudabende (1578-1587) döneminde başkentten ayrılarak önce İskender Han Afşar'ın, sonra da Bedir Han Afşar'ın yanında çalıştı. Sadık Bey 1581'de Astarabad savaşında hala cesur bir savaşçı olduğunu kanıtladıktan sonra Yezd'e gitti ve bir süre Hace Kıyas-ı Nakşibend'in emrinde çalıştı. Şah I. Abbas'ın 1587'de tahta çıkmasından sonra Sadık Bey Kazvin'e döndü ve kısa süre sonra yeniden kraliyet kütüphanecisi olarak atandı. O yıllarda hattat Ali Rıza Tebrizi ile olan rekabeti Kaziyev tarafından kaydedilir ve Sadık Bey'in 1592-1598 yılları arasında kütüphanecilik görevini yürüttüğü belirtilir. Safevi tarihçilerinden Celaleddin Muhammed Yezdi, "Tarikh-i Abbasi" adlı eserinde Sadık Bey'in 1598 yılında kütüphanecilik görevinde bulunmadığından bahseder. Ancak hayatının sonuna kadar maaş almaya devam ettiği kaydedilmektedir. Timurlu ve Safevi dönemlerini ele alan "The Cambridge History of Iran"ın altıncı cildinde Sadık Bey Afşar'ın kütüphaneci olarak atandığı tarih Hicri 995 (M.S. 1587) olarak verilmektedir.
Şairin hayatının son yıllarında yazdığı Türkçe mektuplardan hasta olduğu anlaşılmaktadır. Ölüm tarihi tarih yazımında tartışma konusudur. Bu tartışmaların temel nedeni, Petersburg Şarkiyat Enstitüsü'nde muhafaza edilen Teymur Han Türkmen'in portresi üzerine Muin Musavvir tarafından yazılan notun iki farklı şekilde okunmasıdır. Not şöyledir: "Bu, merhum Teymur Han Türkmen'in 102 yılında merhum Sadık Bey Afşar tarafından çizilen portresidir ve ben, Muin Musavvir, 1095 yılında tamamladım." İlk çalışmasında 1002 tarihini 1020 olarak yorumlayan Kaziyev, sanatçının 1020/1612-1024/1616 yılları arasında öldüğünü belirtmiştir.  Birkaç yıl sonra yayımlanan ikinci çalışmasında ise yeni araştırmaların bu tarihin 1002/1594 olarak okunması gerektiğini gösterdiğini belirtmiştir. M. Muradova, "Sadıki Bey Sadıki'nin Doğumu ve Ölümü Üzerine" başlıklı makalesinde, şairin günümüze ulaşan eserlerindeki kısa bir biyografik nota göre 1609 yılında 77 yaşında öldüğünü yazmıştır. Valih-i Dağıstani'nin "Riyazü'ş-Şüarə" adlı tezkiresindeki bilgilere dayanan bütün çalışmalarda Sadıki'nin ölüm tarihi 1018/1609-10 olarak verilmektedir. Ancak Tagi Ovhedi'nin "Arafatü'l-Arifin"i gibi kaynaklarda hicri 1022/1614 civarında vefat ettiği belirtilmektedir.