Üretim biçimi

Üretim biçimi ya da başka bir deyişle Üretim tarzı, Marksist teoride genel olarak belirli bir tarihsel dönemdeki üretimin niteliğini ya da üretimin karakteristik formunu ifade etmek anlamında kullanılır. Esas itibarıyla üretim sürecinin nihai sonucuyla üretim araçları arasındaki ilişkiyi belirtir. Bu kategori, Marks'ın şekillendirdiği tarih anlayışının temel kavramlarındandır. Kavramın içerimleri farklı şekillerde ele alınıp farklı vurgularla değerlendirilmekle birlikte, genel anlamda, tarihsel gelişmenin Marks'ın formüle ettiği anlamda Materyalist bir şekilde açıklanmasında bu kavram temel bir rol oynar. Ekonomi-politiğe ait bir kavram olmakla birlikte, Marks'ın kuramında bu terim çok daha genel bir kuramsal yapının ögesi durumundadır. Üretim ilişkileri ve üretici güçler kavramları, belirli bir tarihsel andaki ilişkileriyle üretim biçiminin niteliğini belirlerler.
Karl Marx'ın ve tarihsel materyalizmin marksist kuram yazmalarında üretim biçimi (Almanca:Produktionsweise, "üretmenin yolu" anlamında) şu aşağıda yer alan açıklamaların özgün bir karışımıdır:
üretici güçler: bunlar insan emek gücü ve üretim araçlarını kapsar (mesela aletler, edevat, binalar ve teknolojiler, materyaller ve değerlendirilmiş toprak)
üretimin toplumsal ve teknik ilişkileri: bunlar mülk, çoğunlukla kanunla sağlanan toplumun üretim değerlerini yöneten güç ve kontrol ilişkileri, iş bölümü ilişkileri ve birlik biçimleri, insanlar arası ve işlerinin nesneleri arası ilişkiler ve toplumsal sınıflar arası ilişkiler. Genel anlatımla, üretim araçları üzerindeki mülkiyet durumu bu kapsamdadır. Örneğin üretim araçları üzerinde feodal bir mülkiyet ya da komünal bir mülkiyet, o toplumun üretim ilişkilerini, dolayısıyla üretim biçimini bütünüyle, baştan sona belirleyecektir.
Marks, "Ekonomi Politiğin Eleştirisi'ne Katkı" çalışmasında, tüm bu kavramları ve bunların içinde yer aldıkları kendi perspektifini açıklamak üzere şöyle belirtir:
"Ulaşmış olduğum ve bir kez ulaşıldıktan sonra incelemelerime kılavuzluk etmiş olan genel sonuç, kısaca şöyle formüle edilebilir: Varlıklarının toplumsal üretiminde, insanlar, aralarında, zorunlu, kendi iradelerine bağlı olmayan belirli ilişkiler kurarlar; bu üretim ilişkileri, onların maddi üretici güçlerinin belirli bir gelişme derecesine tekabül eder. Bu üretim ilişkilerinin tümü, toplumun iktisadi yapısını, belirli toplumsal bilinç şekillerine tekabül eden bir hukuki ve siyasal üstyapının üzerinde yükseldiği somut temeli oluşturur. Maddi hayatın üretim tarzı, genel olarak toplumsal, siyasal ve entelektüel hayat sürecini koşullandırır. İnsanların varlığını belirleyen şey, bilinçleri değildir; tam tersine, onların bilincini belirleyen, toplumsal varlıklarıdır. Gelişmelerinin belli bir aşamasında, toplumun maddi üretici güçleri, o zamana kadar içinde hareket ettikleri mevcut üretim ilişkilerine ya da, bunların hukuki ifadesinden başka bir şey olmayan, mülkiyet ilişkilerine ters düşerler. Üretici güçlerin gelişmesinin biçimleri olan bu ilişkiler, onların engelleri haline gelirler. O zaman bir toplumsal devrim çağı başlar. İktisadi temeldeki değişme, kocaman üstyapıyı, büyük ya da az bir hızla altüst eder. Bu gibi altüst oluşların incelenmesinde, daima, iktisadi üretim koşullarının maddi altüst oluşu ile —ki, bu, bilimsel bakımdan kesin olarak saptanabilir—, hukuki, siyasal, dinsel, artistik ya da felsefi biçimleri, kısaca, insanların bu çatışmanın bilincine vardıkları ve onu sonuna kadar götürdükleri ideolojik şekilleri ayırdetmek gerekir. Nasıl ki, bir kimse hakkında, kendisi için taşıdığı fikre dayanılarak bir hüküm verilmezse, böyle bir altüst oluş dönemi hakkında da, bu dönemin kendi kendini değerlendirmesi gözönünde tutularak, bir hükme varılamaz; tam tersine, bu değerlendirmeleri maddi hayatın çelişkileriyle, toplumsal üretici güçler ile üretim ilişkileri arasındaki çatışmayla açıklamak gerekir.
İçerebildiği bütün üretici güçler gelişmeden önce, bir toplumsal oluşum asla yok olmaz; yeni ve daha yüksek üretim ilişkileri, bu ilişkilerin maddi varlık koşulları, eski toplumun bağrında çiçek açmadan, asla gelip yerlerini almazlar. Onun içindir ki, insanlık kendi önüne, ancak çözüme bağlayabileceği sorunları koyar. Çünkü yakından bakıldığında, her zaman görülecektir ki, sorunun kendisi, ancak onu çözüme bağlayacak olan maddi koşulların mevcut olduğu ya da gelişmekte bulunduğu yerde ortaya çıkar. Geniş çizgileriyle, asya üretim tarzı, antikçağ, feodal ve modern burjuva üretim tarzları, toplumsal-ekonomik şekillenmenin ileriye doğru gelişen çağları olarak nitelendirilebilirler.
Burjuva üretim ilişkileri, toplumsal üretim sürecinin en son uzlaşmaz karşıtlıktaki biçimidir — bireysel bir karşıtlık anlamında değil, bireylerin toplumsal varlık koşullarından doğan bir karşıtlık anlamında; bununla birlikte burjuva toplumunun bağrında gelişen üretici güçler, aynı zamanda, bu karşıtlığı çözüme bağlayacak olan maddi koşulları yaratırlar. Demek ki, bu toplumsal oluşum ile, insan toplumunun tarih-öncesi sona ermiş olur."
| g t Komünist deyişbilim ve terminoloji |
| --- | --- |
Felsefe ve politikalar (Marksist):  Altyapı ve üstyapı  Aşamalı devrim teorisi  Bilimsel sosyalizm  Burjuvazi  Burjuva milliyetçiliği  Burjuva sosyalizmi  Çin-Sovyet ayrılığı  Devrimci dalga  Diyalektik  Dünya devrimi  Emeğin araçları  Emperyalizm  Komünizm  Kuramcı  Küçük burjuvazi  Lümpen proletarya  Metabolik çatlak  Metalaştırma  Parti sekreteri  Proleter devrim  Proletarya diktatörlüğü  Proleter enternasyonalizm  İlkel sermaye birikimi  Sınıf mücadelesi  Süper emperyalizm  Tarihsel materyalizm  Uyumlu Sosyalist Toplum  Ücretli kölelik  Altyapı ve Üstyapı  Sosyalist hukuk  Bütün ülkelerin işçileri, birleşin! 
Ekonomik ve sosyolojik  (Marksist ekonomi):  Sermaye  Sermaye birikimi  İlkel sosyalist birikim  Kapitalist üretim biçimi  Kapitalist krizler  Meta  Meta üretimi  Materyalizm  Üretim araçları  Üretim biçimi  Üretici güçler  Üretim ilişkileri  Özgür üreticiler birliği  Emek süreci teorisi  Değer yasası  Artı değer  Kullanım değeri  Mübadele değeri  Herkesin katkısına göre  Herkesten yeteneğine göre, herkese ihtiyacına göre!  Değer  Toplumsal bakımdan gerekli emek süresi  Kamulaştırma  Kullanım amaçlı üretim  Sosyalist üretim biçimi  Egemen sınıf  Basit meta üretimi  Sınıfsız toplum  Çin değerleri ile sosyalizm‎  Stahanovizm 
Komünizm (Marksizm-Leninizm / Stalinizm):  Marksizm-Leninizm  Kadro  Merkez komitesi  Demokratik merkeziyetçilik  Tasfiyecilik  İkili iktidar  Halk demokrasisi  Halk düşmanı  Fokoculuk  Kentsel gerilla savaşı  Parti genel çizgisi  Yeni sınıf  Politbüro  Politik iyileştirme  Halk cephesi  Devrimci terör  Birleşik cephe  Öncü parti  Devrimci durum  Sosyal faşizm  Reel sosyalizm  Revizyonizm  Sovyet demokrasisi  Tek ülkede sosyalizm  Sosyalist vatanseverlik 
Troçkizm:  Deforme işçi devletleri  Yozlaşmış işçi devleti  Toplumsal devrim  Yeni sınıf  Sürekli devrim  Bürokratik kolektivizm 
Maoizm:  Antagonist çelişki  Bir İkiye Bölünür  Çin Kültür Devrimi  Dört Eski  Halk cumhuriyeti  Halk savaşı  Halkın demokratik diktatörlüğü  Kağıttan kaplan  Kapitalist yolcular  Kızıl siyasi üs  Mücadele oturumu  Sosyal-emperyalizm  Üç Dünya Teorisi  Yeni Demokrasi 
Anarşizm:  Kitle grevi  Teorik/taktiksel birlik  Karşılıklı yardımlaşma  Özyönetim  Federasyon 
Antikomünizm terminoloji:  Gladio  Karşı devrim  Kızıl bebek bezi  Kızıl Tehlike  Kontrgerilla 
| g t Vladimir Lenin |
| --- | --- | --- |
 Bibliyografya  Konuşmaları 
| Eserler |  "Halkın Dostları" Kimlerdir ve Sosyal-Demokratlara Karşı Nasıl Savaşırlar? (1894)  Ekonomik Romantizmin Bir Karakterizasyonu (1897)  Rusya'da Kapitalizmin Gelişmesi (1899)  Ne Yapmalı? (1902)  Bir Adım İleri, İki Adım Geri (1904)  Demokratik Devrimde Sosyal-Demokrasinin İki Taktiği (1905)  Materyalizm ve Ampiryokritisizm (1909)  Felsefe Defterleri (1913)  Marksizmin Üç Kaynağı Ve Üç Öğretisi (1913)  Ulusların Kendi Kaderini Tayin Hakkı (1914)  Sosyalizm ve Savaş (1915)  Emperyalizm, Kapitalizmin En Yüksek Aşaması (1916)  Marksizmin Bir Karikatürü ve Emperyalist Ekonomizm (1916)  Bolşevikler İktidarı Ellerinde Tutabilecekler mi? (1917)  Devlet ve Devrim (1917)  Proleter Devrimi ve Dönek Kautsky (1918)  "Sol" Komünizm, Bir Çocukluk Hastalığı (1920)  Vasiyeti (1922-23)  |  |
| İlgili konular |  Barış Kararnamesi  Bolşevizm  Demokratik merkeziyetçilik  Devrimci durum  Ekim Devrimi  Emperyalizm  İkili iktidar  İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği  Komintern  Komünizm  Lenin Anıtı (Volga-Don Kanalı)  Lenin Barış Ödülü  Lenin Nişanı  Lenin'in Mozolesi  Lenin'in vurulması  Marksizm-Leninizm  Marksizm  Mühürlü Tren  Nisan tezleri  Proletarya diktatörlüğü  Rus İç Savaşı  Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi  Sosyalizm  Sovyetler Birliği Komünist Partisi  Sovyetler Birliği  Temmuz Günleri  Toprak Kararnamesi  Heykelleri Ukrayna'daki anıtlarının tahribatı  Yeni Ekonomi Politikası  Öncü parti  |  |