stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tip 2 diyabet
Kontrol

Tip 2 diyabetin kontrol altına alınması, yaşam tarzı değişiklikleri, kalp ve damar hastalıkları riskine yol açan etkenlerin azaltılması ve kan glukoz seviyelerinin normal aralıkta tutulması ile mümkün olmaktadır. İngiliz Ulusal Sağlık Hizmetleri, 2008 yılında tip 2 diyabet teşhisi yeni konulan kişilerin, kan glukozunu kendi kendilerine takip etmesini önermiştir, ancak çok dozlu insülin kullanmayanların kendi kan glukozunu takip etmesinin faydalı olduğu kuşkuludur. Hipertansiyon, yüksek kolesterol ve mikroalbuminüri gibi diğer kardiyovasküler risk faktörlerinin yönetimi, kişinin ortalama ömür uzunluğunu artırır. Standart kan basınıcı tedavisi (140-160/85-100 mmHg'den düşük), aşırı kan basıncı tedavisinin (130/80 mmHg'den düşük) aksine felç riskini hafif azaltmaktadır ama genel olarak ölüm riski üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.
Standart kan şekeri azaltmanın (HbA1C of 7-7.9%) aksine aşırı kan şekeri azaltmanın (HbA1C<6%), ölüm oranı üzerinde bir değişikliğe sebep olduğu görülmemiştir. Tedavinin hedefi, %7'den az bir HbA1C veya 6.7 mmol/L'den (120 mg/dL) az bir açlık glukozudur. Ancak bu hedefler, doktor tavsiyesi alındıktan sonra hipoglisemi ve ortalama ömür süresi riskleri değerlendirilerek değiştirilebilir. Tip 2 diyabetli tüm kişilerin düzenli olarak göz doktoru muayenesinden geçmesi önerilir.
Kontrol > Yaşam Tarzı

Doğru bir diyet ve egzersiz, diyabet için yapılması gereken şeylerin temelini oluşturur  ve egzersiz miktarı artırıldığında daha iyi sonuçlar elde edilir.Aerobik egzersizleri, HbA1C'de düşüş sağlar ve insülin hassasiyetini geliştirir. Direnç eğitimi de faydalıdır ve en etkili yöntem, her iki egzersiz türünün birlikte yapılması olabilir. Kilo kaybı sağlayan bir diyabet diyeti önemlidir. Bunu başarmaya yarayan en iyi diyet tipi tartışmalıyken bir düşük glisemik endeks diyetinin kan şekeri kontrolünü geliştirdiği bulunmuştur. Kültürel açıdan uygun eğitim, tip 2 diyabetli kişilerin en az altı aya kadar kan şekeri seviyelerini kontrol altına almalarına yardımcı olabilir. Hafif diyabetli kişilerin yaşam tarzındaki değişiklikler, altı hafta içinde kan şekerinde ilerleme kaydetmezse ilaç tedavisi düşünülmelidir.
Kontrol > İlaç Tedavisi

Birkaç antidiyabetik ilaç sınıfı mevcuttur. Ölüm oranını azalttığına dair bazı delillerin mevcudiyeti nedeniyle genellikle başlangıç tedavisi olarak Metformin önerilir. Metformin yeterli değilse farklı bir sınıftan ikinci bir oral ajan kullanılabilir. Diğer ilaç sınıfları arasında sülfonilüreler, sülfonilüre olmayan sekretagoglar, alfa glükosidaz inhibitörleri, tiazolidinedionlar, glükagon benzeri peptit-1 analog ve dipeptidil peptidaz-4 inhibitörleri bulunmaktadır. Ciddi böbrek veya karaciğer sorunları olan hastalarda metformin kullanılmamalıdır. İnsülin enjeksiyonları, oral ilaçlara eklenebilir veya tek başına kullanılabilir.
Çoğu insan, ilk başlarda insuline ihtiyaç duymaz. Kullanıldığında, genellikle oral ilaçların da devam ettirilmesiyle geceleri uzun etkili bir formülasyon eklenir. Bunun ardından (kan şekeri seviyeleri iyi kontrol edilerek) etkili olacak şekilde doz artışı uygulanır. Geceleri uygulanan insülin yetersiz hale geldiğinde günde iki defa insülin uygulanması, daha iyi kontrol sağlayabilir. Uzun süreli insülinler olan glarjin ve detemirin, nötral protamin Hagedorn (NPH) insülinden çok daha iyi olmadığı görülmektedir. Ancak çok daha pahalı oldukları için 2010 itibarıyla uygun maliyetli olmaktan çıkmışlardır. Genellikle hamilelerde tercih edilen tedavi yöntemi, insülindir.
Kontrol > Ameliyat

Obez olanlarda zayıflatma ameliyatı, diyabet tedavisinde etkili bir önlemdir. Çoğu insan, ameliyat sonrasında ilaçsız veya çok az ilaçla normal kan şekeri seviyesini koruyabilmektedir  ve uzun vadede ölüm oranı azalmaktadır. Ancak ameliyat kaynaklı olarak kısa vadede %1'den düşük bir ölüm tehlikesi mevcuttur. Ameliyatın uygun olduğu vücut kitle indeksi sınırları, henüz net değildir. Ancak ağırlık ve kan şekerini kontrol altına alamayanlar için bu seçenek, önerilmemektedir.
Epidemiyoloji

2010 yılı itibarıyla dünyada 285 milyon insanın tip 2 diyabete sahip olduğu ve bu rakamın, tüm diyabet vakalarının %90'ını oluşturduğu tahmin edilmektedir. Bu rakam, dünya yetişkin nüfusunun %6'sına eşittir. Diyabet, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde yaygındır. Ancak azgelişmiş ülkelerde yaygın değildir.
Kadınlar ve Güney Asyalılar, Pasifik Adalılar, Latin Amerikalılar ile Amerika Yerlilerigibi bazı etnik gruplar, daha büyük risk altındadır. Bu durum, bazı etnik gruplarda Batılı yaşam tarzına karşı artan hassasiyetten kaynaklanıyor olabilir. Aslen bir yetişkin hastalığı olarak görülen tip 2 diyabet, obezite oranlarının artışıyla paralel olarak çocuklarda da artış göstermiştir. Tip 2 diyabet, artık ABD'deki ergenlik çağındaki çocuklarda, tip 1 diyabet kadar sık teşhis edilmektedir.
Diyabet oranlarının, 1985 yılında 30 milyon olduğu, 1995 yılında 135 milyona yükseldiği, 2005 yılında ise 217 milyona ulaştığı tahmin edilmektedir. Bu artışın, başlıca küresel popülasyonun yaşlanmasından, egzersizin azalışından ve obezite oranlarının artışından kaynaklandığına inanılmaktadır. 2000 yılı itibarıyla en çok diyabet hastasına sahip beş ülke; 31.7 milyonla Hindistan, 20.8 milyonla Çin, 17.7 milyonla ABD, 8.4 milyonla Endonezya ve 6.8 milyonla Japonya olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir salgın olarak görülmektedir.
Tarih

Diyabet, 1500 MÖ 1500 dolaylarında, “idrarın çok fazla boşaltılması”ndan bahseden Mısırlı bir el yazmasıyla tarif edilen ilk hastalıklardan biridir. Tarif edilen ilk vakaların, tip 1 diyabet olduğuna inanılmaktadır. Aynı dönemin Hint hekimleri, hastalığı tanımlamış ve idrarın, karıncaları çektiğini belirterek “madhumeha,” yani “ballı idrar” adını vermiştir. “Diyabet” ya da “aradan geçme” tabiri, ilk olarak MÖ 230 yılında Yunan Memphisli Appollonius tarafından kullanılmıştır. Hastalığa, Roma İmparatorluğu döneminde nadiren rastlanan bir hastalıktı ve Galen, kariyeri boyunca yalnızca iki vakaya şahit olduğunu belirtmiştir.
Tip 1 ve tip 2 diyabet, ilk defa M.S. 400-500 civarında Hint hekimler Sushruta ve Charaka tarafından birbirinden ayrı durumlar olarak tanımlanmıştır ve tip 1, gençlik ile, tip 2 ise fazla kilolu olmakla bağdaştırılmıştır. "Baldan" anlamına gelen "mellitus" terimi, yine sık idrara çıkmakla bağdaştırılan diabetes insipidus ile karıştırılmaması için 1700'lerin sonlarında, Britanyalı John Rolle tarafından eklenmiştir. Kanadalı Frederick Banting ile Charles Best'in 1921 ve 1922 yıllarında insülini keşfettiği döneme kadar etkin bir tedavi yoktu. Bunun ardından 1940'lı yıllarda uzun süreli etkiye sahip olan NPH insülin geliştirilmiştir.
Ana diyabet semptomları.
2000 yılında dünya çapında diyabet yaygınlığı (her 1000 kişide). Dünya ortalaması, %2.8 olmuştur.




  no data
  ≤ 7.5
  7.5–15
  15–22.5
  22.5–30
  30–37.5
  37.5–45


  45–52.5
  52.5–60
  60–67.5
  67.5–75
  75–82.5
  ≥ 82.5
Gaybi Sun'ullah

| Gaybi Sun'ullah |
| --- | --- |

Doğum: Kütahya
Ölüm: 1665 Kütahya
Defin yeri: Sunullah Gaybi Türbesi
Milliyet: Türk
Meslek: Şair

Sun'ullah Gaybi'nin Sandukası
Gaybî Sun'ullâh (d. ?, Kütahya - ö. 1665, Kütahya), şair ve düşünce adamı.
Kimliği

Miladi 1610-1615 yıllarında Kütahya'da doğmuştur. Kalburcu Şeyhi (Çavdar Baba) Pir Seyyid Ahmed Efendi'nin torununun oğludur. Babası müftü şeyh Ahmet Efendi, dedesi Beşir Efendi'dir. Şeyh Ali İlâhî isminde bir oğlu ve onun da Seyit Ahmed ve Seyit Osman isminde iki oğlu vardır.
Gaybî Sun'ullâh'ın erkek kardeşlerinin torunları vardır. Erkek kardeşlerinin isimleri belli değildir. 1743 senesinde hayatta olan yeğenlerinin isimleri Abdülhay ve Abdüsselam'dır.
Yaşamı

Tahsilini Kütahya müftüsü ve müderris olan babası Ahmed Efendi'den almaya başlamıştır. Zahiri ilimleri babasından tamamladıktan sonra Ledünni ilimleri ve tasavvuf terbiyesini alma aşkıyla yanan gönlünü bağlayacağı kamil bir mürşit aramaya başlamış ve İstanbul'daki Oğlanlar Şeyhi İbrahim Efendi'ye bağlanmıştır. 1649'dan 1655'e kadar sohbetlerine katıldığı İbrahim Efendi’nin ahvalini ve sözlerini "Sohbetnâme" adını verdiği kitabında açıkça kaydetmiştir. Bu eser, Melamilerin akide ve görüşlerini de dile getirmesi açısından oldukça önemli bir eserdir. Şeyhini hakkıyla temsil etmiş bir şahsiyet olan Gaybî, İbrahim Efendi’nin tarikat silsilesini ve Melami itikadını “Biatnâme” adlı risalesinde özetlemektedir.
Daha önceki mürşitlerin de maruz kaldığı gibi o da devrinin mutaassıb zahiri hocaları tarafından zındıklıkla ve Hurûfîlik ile itham edilmiştir. Bu grup, halkı da aleyhine döndürme gayretine girince, "Hüda Rabbim, nebim Hak'ka Muhammed'dir Resulullah Hem İslam dinidir dinim, Kitabımdır Kelamullah" diye başlayan 22 beyitlik meşhur şiirini yazmıştır. Tasavvufi düşünceyi ve ledünni ilmin inceliklerini bu gün bile kolaylıkla anlaşılabilecek duru bir Türkçe ile yazmıştır. 1655'te şeyhinin ölümünden sonra Kütahya'ya döndü ve burada bir zaviye yaparak halka nasihatler verdi ve 1665'te Kütahya’da öldü.
Diğer > Halk arasındaki itibarı

Kütahya halkı Gaybî Sun'ullah'ı "Hüda Rabbim Sultan" olarak bilir. Hatta dışarıdan gelen sanat aşıkları Gaybî Sun'ullah Türbesi'ni sorduklarında kimse cevap verememiş ve gelenler, bu kadar değerli bir Allah dostunu bilmiyorlar diye halkı lakayıtlıkla ve değerlerine sahip çıkmamakla itham etmişlerdir.
Türbesi Kütahya Meydan Mahallesi'nde, içinde pek çok ulema ve evliya'nın medfun bulunduğu Musalla Mezarlığı'nın kuzeyindedir. Türbesi yakınında Gaybî Sun'ullâh'ın akrabaları da vardır. Harap olan türbe 1979, 1980 senelerinde Ressam Ahmet Yakupoğlu ve Mehmed Dumlu hocanın o günkü Belediye Başkanı Erdoğan Yavuzlar'a manevi baskıları ile restore edilmiş ve kubbesi çini seramik ile kaplanmıştır.
Eserleri

Sohbetnâme'de mürşidi İbrahim Efendi'nin sohbetleri esnasında söyledikleri muhakkikane sözleri vardır. Aynı eserde Hamzavîlik ve Melâmîlik hakkındaki fikirlerini açıkça belirtmiştir. Biatnâme'de Melâmîlik hakkında fikirlerini beyan etmiştir ve İbrahim Efendi'nin tarikat silsilesini göstermiştir.
Sun'ullâh Gaybî, eserleriyle Sofiye'nin Vahdet-i Vücud felsefesini ve kemali insaniyeti tamam ve çok açık olarak izah ve telkin etmiştir.
Gaybî Divanı
Biatnâme
Sohbetnâme
Tarik-ül Hak Fi teveccüh-ül mutlak
Ruh-ul hakîka
Akaitnâme
Maksûd-i Ayniye Tercemesi
Tortum Çayı

Tortum Çayı,  Erzurum ili sınırlarında yer alan ve Tortum Gölü ile ünlü Tortum Şelalesi'ni besleyen önemli bir akarsudur.
Tortum Çayı, Kargapazarı Dağları'nın kuzey yamaçlarından kaynaklarını alan Tortum Çayı, Erzurum–Artvin il sınırında bulunan Kınalıçam (Aşpişen) köyünde Yusufeli sınırlarına girer ve Tortum Gölünü geçerek Yusufeli-Oltu-Erzurum (D 960/D 060) yol ayrımı mevkiinde Oltu Çayı ile birleşir. Su kavuşumu mevkiinde Çoruh'a karışır.
Tortum çayının ortamala akımı 4.9 m³/sn ile 44.6 m³/sn değerleri arasındadır. Toplam yıllık debi 345.20 milyon m³ ile 372.43 m³ arasında değişir. En az akım Ağustos ayı, en çok akım Mayıs ayında ölçülmüştür. Çay dandritik drenajlı ve basit rejimlidir. Akarsu havzasında ağaç, çalı ve ot toplulukarına rastlanır. Yamaçlarda sarıçam, meşe ve ardıç toplulukları görülür. Vadide yer yer Akdeniz elemanlarına (incir ve karaçalı) rastlanır. Diğer alanlar antropojen bozkırlarla kaplıdır.
Tortum çayı havzası Karadeniz iklimi ile Karasal iklimin geçiş alanıdır. Ortalama yağış 468 mm ile 307 mm arasında değişir. İlkbahar ve yaz yağışları daha fazladır. Kışın yağan karların erimesiyle nisandan itibaren sular yükselmeye başlar.
Engin Geçtan

| İsmail Engin Geçtan |
| --- | --- |
Doğum: 12 Ocak 1932(1932-01-12) İzmir, Türkiye
Ölüm: 19 Şubat 2018
Meslek: Yazar, psikiyatr, doktor, akademisyen
 Etkiledikleri Kemal Sayar 
  Etkilendikleri Sigmund Freud, Erich Fromm, Carl Gustav Jung, Alfred Adler 

İsmail Engin Geçtan, (d. 12 Ocak 1932, İzmir - ö. 19 Şubat 2018, İstanbul) Türk psikiyatri mütehassısı hekim, akademisyen ve yazar.
İlk ve ortaokulu, liseyi İzmir'de tamamladı. 1956'da İstanbul Tıp Fakültesi'nden mezun oldu. Uzmanlık eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri'nin New York ve Columbia üniversitelerinde uzmanlık eğitimini tamamladı. Bu süreçte genel psikoloji, dinamik psikiyatri, çocuk psikolojisi ve nöroloji alanlarında çalışmalar yaptı.
1968'de doçent, 1974'te profesör oldu. ODTÜ, Ankara, Boğaziçi ve Marmara üniversitelerinde öğretim üyesi olarak çalıştı.
Psikiyatri hakkındaki kitaplarında genelde varoluşçu psikiyatri ve psikanalitik teoriye yer verir. Ayrıca, psikiyatri yöntemlerini edebiyatta da kullanmayı denedi ve akademik çalışmalarının dışında, bir romancı olarak da tanınmıştır.
Âidiyet, çocukluk, birey ile toplum ilişkileri, hayat ve ölüm gibi temel beşerî mefhum ve sorunların yanı sıra uyku, psikodrama yöntemleri, yeme bozuklukları gibi özel konuları da ayrıntılı biçimde ele aldı. Hayatı seyredenler ve hayatı yaşayanlar şeklinde insanı iki sınıfa tasnif etti. Yaşamak için durup düşünmek ve sorun üretmek yerine hayata karışmayı salık verdi. Sadece bireyin sorunlarıyla yetinmeyen Geçtan, toplumsal hastalıkları da sebep ve sonuçlarıyla irdelerken Türkiye özelinde toplumsal yapıdan örnekler verip bireysel sorunlara paralel toplumsal analizler yaptı.
Romanları

Kırmızı Kitap, 1993
Dersaadet'te Dans, 1995
Bir Günlük Yerim Kaldı, İster misiniz?, 1997
Kızarmış Palamutun Kokusu, 2001
Tren, 2004
Seyyar, 2005
Kuru Su, 2008
Mesela Saat Onda, 2012
Denemeleri

Kimbilir?, 1998
Rastgele Ben, 2014
Psikiyatri Kitapları

Psikodinamik Psikiyatri ve Normaldışı Davranışlar, 1974
Psikanaliz ve Sonrası, 1980
İnsan Olmak, 1982
Varoluş ve Psikiyatri, 1987
Çağdaş Yaşam ve Normaldışı Davranışlar, 1988
Hayat, 2002
Zamane, 2010
Orada, Bir Arada, 2017
Türkiye'de ulaşım

İstanbul Havalimanı
Türkiye'de ulaşım, bu ülkenin kamusal ve özel ulaşım sistemiyle ilgilidir.
Demiryolları

Ana madde: Türkiye'deki demiryolu hatları listesi
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları 2.336 kilometrelik kısmı elektrikli olan toplam 10.984 kilometrelik bir ağa sahiptir. Bütün bu ağ içinde günlük yolcu trenleri vardır. TCDD, 2023 yılına dek 10.000 kilometrelik yüksek hızlı hat yatırım programı başlatmıştır. Şubat 2014 tarihi itibarıyla Ankara-Eskişehir, Ankara-Konya ve Eskişehir-Konya olarak üç yüksek hızlı tren güzergâhı vardır.
Demiryolları > Komşu ülkelerle demiryolu bağlantıları

Azerbaycan - Gürcistan yoluyla - farklı ray ölçüsü /1520mm - yapım aşamasında.
Ermenistan - kapalı - farklı ray ölçüsü /1520mm.
Bulgaristan - açık.
Yunanistan - açık.
Gürcistan - yapım aşamasında - farklı ray ölçüsü /1520mm.
İran - Van Gölü raylı feribot yoluyla - aynı ray ölçüsü.
Irak - direkt bağlantı yoktur, servis Suriye güzergâhıyla sağlanırdı - aynı ray ölçüsü.
Suriye - kapalı - aynı ray ölçüsü.
Demiryolları > 2007

7 Şubat - Kars-Tiflis-Bakü demiryolu anlaşması imzalandı.
Karayolu ulaşımı

Ana madde: Türkiye'deki otoyollar listesi
Karayolu ulaşımı > Kamusal karayolu ulaşımı

Türkiye'de şehirler arası ulaşımı sağlayan çok sayıda özel otobüs şirketi vardır. Daha küçük yerleşim birimlerinin arasında bağlantıları dolmuşlar, minibüsler sağlar.
2018 yılı itibarıyla karayolundaki araç sayısı 22,8 milyondur. Türkiye'deki tip ve kullanıma göre araç sayıları şu şekildedir:
| Araç tipi | Sayısı | Oran |
| --- | --- | --- |
| Otomobil | 12.398.190 | %54,2 |
| Kamyonet | 3.755.580 | %16,4 |
| Motosiklet | 3.211.328 | %14,0 |
| Minibüs | 487.527 | %2,1 |
| Traktör | 1.885.952 | %8,3 |
| Otobüs | 218.523 | %1 |
| Kamyon | 845.462 | %3,7 |
| Özel amaçlı araç | 63.359 | %0,3 |
Toplam: 22.865.921
Karayolu ulaşımı > Yıllara göre motorlu taşıtları (2002-2018)

| Yıl | Toplam | Otomobil | Minibüs | Otobüs | Kamyonet | Kamyon | Motosiklet | Özel amaçlı | Traktör |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 8.655.170 | 4.600.140 | 241.700 | 120.097 | 875.381 | 567.152 | 1.046.907 | 23.666 | 1.180.127 |
| 2003 | 8.903.843 | 4.700.343 | 245.394 | 123.500 | 973.457 | 579.010 | 1.073.415 | 24.468 | 1.184.256 |
| 2004 | 10.236.357 | 5.400.440 | 318.954 | 152.712 | 1.259.867 | 647.420 | 1.218.677 | 28.004 | 1.210.283 |
| 2005 | 11.145.826 | 5.772.745 | 338.539 | 163.390 | 1.475.057 | 676.929 | 1.441.066 | 30.333 | 1.247.767 |
| 2006 | 12.227.393 | 6.140.992 | 357.523 | 175.949 | 1.695.624 | 709.535 | 1.822.831 | 34.260 | 1.290.679 |
| 2007 | 13.022.945 | 6.472.156 | 372.601 | 189.128 | 1.890.459 | 729.202 | 2.003.492 | 38.573 | 1.327.334 |
| 2008 | 13.765.395 | 6.796.629 | 383.548 | 199.934 | 2.066.007 | 744.217 | 2.181.383 | 35.100 | 1.358.577 |
| 2009 | 14.316.700 | 7.093.964 | 384.053 | 201.033 | 2.204.951 | 727.302 | 2.303.261 | 34.104 | 1.368.032 |
| 2010 | 15.095.603 | 7.544.871 | 386.973 | 208.510 | 2.399.038 | 726.359 | 2.389.488 | 35.492 | 1.404.872 |
| 2011 | 16.089.528 | 8.113.111 | 389.435 | 219.906 | 2.611.104 | 728.458 | 2.527.190 | 34.116 | 1.466.208 |
| 2012 | 17.033.413 | 8.648.875 | 396.119 | 235.949 | 2.794.606 | 751.650 | 2.657.722 | 33.071 | 1.515.421 |
| 2013 | 17.939.447 | 9.283.923 | 421.848 | 219.885 | 2.933.050 | 755.950 | 2.722.826 | 36.148 | 1.565.817 |
| 2014 | 18.828.721 | 9.857.915 | 427.264 | 211.200 | 3.062.479 | 773.728 | 2.828.466 | 40.731 | 1.626.938 |
| 2015 | 19.994.472 | 10.589.337 | 449.213 | 217.056 | 3.255.299 | 804.319 | 2.938.364 | 45.732 | 1.695.152 |
| 2016 | 21.090.424 | 11.317.998 | 463.933 | 220.361 | 3.442.483 | 825.334 | 3.003.733 | 50.818 | 1.765.764 |
| 2017 | 22.218.945 | 12.035.978 | 478.618 | 221.885 | 3.642.625 | 838.718 | 3.102.800 | 60.099 | 1.838.222 |
| 2018 | 22.865.921 | 12.398.190 | 487.527 | 218.523 | 3.755.580 | 845.462 | 3.211.328 | 63.359 | 1.885.952 |
Kaynak
Karayolu ulaşımı > Yol ağı

Toplam ağ: 426.906 km
Taş döşenmiş: 177.550 km (2004)
Taş döşenmemiş 249.356 km (2004)
2010 itibarıyla tünel sayısı 155 (toplam uzunluk 99,5 km), köprü sayısı 6447 (toplam uzunluk 296,3 km).
Türkiye'deki demiryolu hatları
TCDD HT80000
Ankara Otogarı
Supikler

| --- | --- |
[[Dosya:AlutiiqDancer.jpgAgnguaq (dans) kıyafeti içinde bir Supik|frameless]]
 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
: 3.500
Diller
Supikçe, İngilizce
Din
Hristiyanlık (genellikle Ortodoks)
  ↑  "Alaska Native Language Center : Alaska Native Languages / Population and Speaker Statistics". 9 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2012.  
Nacaq (boncuklu kadın başlığı), Chugach, 1890
Kodiak Adasından Supik eserleri: oyma figürler, fok tuzak maskesi, çanak, burun parçası, zıpkın (ayaquq) ve oklar (ruuwaq)
Kodiak
Batı Supik coğrafyası
Doğu Supik coğrafyası
Chugach Dağları
Chugach Milli Ormanı
Chugach Milli Ormanı
Supikler ya da Pasifik Yupikleri, Alutikler (kendilerince Sugpiaq sg, Sugpiak dual, Sugpiat pl  ya da Alutiiq sg, Alutiik dual, Alutiit pl), Güney Alaska'da yaşayan Yupik kolundan Eskimo halkıdır. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 3.500 kişilik Supik nüfustan 200 kadarı anadillerini konuşabilmektedir.
Adlandırma

Alaska'yı Aleut Adalarından keşfe başlayan Rus kâşif, kürk tüccarı ve yerleşimciler tarafından Aleut (Rusça: Алеутъ) adı verilen yerliler, o zamanın Rusçasında bugünkü Aleutları ve Kodiak Adası'ndaki Yupik Eskimolarını (İngilizce: Alutiiq) kapsıyordu. Rusçadaki Aleut adının, keşifteki Sibirya halklarından (? Çukçi) kılavuzların dilinde "sahil sakini" anlamına gelen bir kelimeden çıktığı sanılıyor. 1784 yılında Kodiak Adasında bulunan Three Saints Koyuna (Supikçe: Sun'alleq) yerleşen Rus kürk tüccarları (Rusça: промышленник), Supiklerle karşılaşan ilk Avrupalılardır. Supikler, kültürel açıdan Aleutlara en çok benzeyen Eskimolardır. Günümüzde Alaska'daki Eskimoların üç kültür grubundan birini Aleutlar ile Supikler oluşturur. Aleutlar ile Supikleri bir tutup aynı adla anan Ruslar, Aleut Adalarındaki Aleutlardan (Unangan) ayırmak için Kodiak Adasındaki Supikleri "Kodiak Aleutu" (dönemin Rusçasıyla Алеутъ Кадьякскiй, okunuşu: Aleut Kadyakskiy) ve dillerini de "Kodiak Dili" (Rusça: Кадьякскiй Языкъ, okunuşu: Kadyakskiy Yazık) olarak adlandırmışlardır. Uzun yıllar Ruslaşma asimilasyonu geçiren Kodiak Supikleri, Ruslardan kalma Aleut adını günümüzde Alutiiq biçiminde kendilerine ikinci ad olarak verirler. Bu Alutiiq adı İngilizcede Supiklerin genel adı olarak yaygınlaşmaktadır. Atka Aleutları Ruslardan kalma Aleut adını Aliguutax̂ biçiminde kendileri için kullanırlar.
İngilizcede Alutiiq, Sugpiaq, Sugpiat, Supik, Suk, Pacific Gulf Yupik, Gulf Yupik gibi farklı adlarla anılırlar.
2000 ABD Nüfus sayımında Supikler "Alutiiq Aleut", "Bristol Bay Aleut", "Chugach Aleut", "Koniag Aleut" ve "Sugpiaq" gibi adlarla ayrı ayrı geçerken asıl Aleutlar "Unangan Aleut" adıyla yer alıyor.
Eskimo halkları içindeki yeri

Eskimo - Aleut halkları
Aleutlar
Eskimolar
Yupik halkları
Sirenik Yupikleri
Öz Yupik halkları
Sibirya Yupikleri
Naukan Yupikleri
Alaska Yupikleri (Yupikler & Çupikler)
Supikler
İnuit halkları
İnyupikler
Batı Kanada İnuitleri
Doğu Kanada İnuitleri
Grönland İnuitleri
Kabileleri

Supikler dil ve kültürlerine göre iki ana gruba ayrılır:
Batı Supikleri (Kaniagmiut )
anakara: (Ugaassarmiut, Aluuwirmiut): Alaska Yarımadası
ada: (Qik'rtarmiut, Tangirnarmiut): Kodiak Takımadaları
Doğu Supikleri
anakara: (Unegkurmiut, Yalegmiut): Kenai Yarımadası
ada (Chugachigmiut: Tyanirmiut, Shuqlurmiut, Nutyirmiut, Palugvirmiut, Alukarmiut, Atyarmiut, Talitlarmiut, Kangirtlurmiut, Ugalakmiut): Prince William Sound
Batı ve Doğu Supik kabileleri birbirinden ayrılmış ve coğrafyaları karadan ve denizden Alaska Atabasklarından Denağina Kızılderililerince bölünmüştür.
Komşuları

Supiklerin komşuları olarak batıda Unangan da denilen Aleutlar (Supikçe Taya'uq), kuzeybatıda Alaska Yupikleri (Supikçe  Pamanarmiut) ile Denağina Kızılderilileri (Supikçe Kenaayuq), kuzeydoğuda Ahtna Kızılderilileri ve doğuda da Eyak ve Tlingit (Supikçe Swaciit) Kızılderilileri bulunur.
Ruslar ile Amerikalılardan başka, sonradan gelen Çinliler (Supikçe Cing'iyak) ve Japonlar (Supikçe Yapuunsaq) da kontakt kurulan halklardır.
Tarih

Dil verileri ve arkeolojik kalıntılar Eskimo halklarının Bering Boğazı'nın buzlarla kaplanıp kara köprüsü olduğu zamanlarda günümüzden 10.000 yıl önce iki ayrı etnik grup (Eskimo ve Aleut) olarak Alaska'dan Kamçatka'ya kadar olan bölgede bulunduklarını göstermektedir. Eskimo ve Aleutların denizde avlanma tekniklerinin geliştirilmesinden önce bölündüklerini gösteren dil verileri arasında ok ve yay için ortak kelimelerin bulunması, bunun yanında deniz avcılığı terimlerinin Eskimo ve Aleutlarda farklı olması gösterilebilir. Eskimo ve Aleutlar deniz avcılığını birbirlerinden bağımsız olarak geliştirmişlerdir.
1784 yılında Grigoriy Şelihov (Rusça: Григорий Иванович Шелихов, okunuşu: Grigory İvanoviç Şelihov) tarafından Sitkalidak adasındaki Awa'uq (KOD 450 Sitkalidak Refuge Rock site) yerleşiminde Awa’uq Katliamı (Sitkalidak Massacre ya da Awa'uq (Refuge Rock) massacre) yapılmış ve 500-2000 kadar Supik Eskimosu öldürülmüş, 1000 kadarı da tutsak alınmıştır.
Tarih > Arkeolojik sitler

Ocean Bay site: Sitkalidak adasındaki bu arkeolojik sit 1989 yılında Exxon Valdez petrol sızıntısının Kodiak'taki olası etkilerini araştırken arkeolog Rick Knecht tarafından keşfedilmiştir. İlk büyük arkeolojik kazı 1992 yazında yapılmış ve ahşap oyma eserler, sepetler, insan saçı, hayvan kürkü bulunmuştur.