Kanada Kızılderilileri
Diller ve yazılar

18. yüzyıla kadar, yerli halk arasında bir dil birliği farkındalığı yoktu; fakat günümüzde Quebec’te en geniş bölgeye yayılmış olan dil İngilizcedir. Nova İskoçya ve New Brunswick’de aynı zamanda Fransızca da konuşulmaktadır.
First Nations’ın 50 den fazla dili, 10 farklı dil ailesine aittir. 1996’da, 147.000 dil kullanıcısının, Cree’lerin dili olan Algankin Dil Ailesine dâhil (Kanada’daki 19 dilin de dâhil olduğu kuzeybatıdaki 31 dili de kapsayan) 20.000 dil kullanıcısının Athapakischen’e ait olduğu belirlendi. 6 dil ailesi ise, dil kullanıcılarının sadece %7’sini kapsamakta. En büyük 3 dil ise yaklaşık %93’ünü ana dil olarak “yerli” dillerini kullananlar oluşturmaktadır.
Amerika büyük oranda dil çeşitliliğinin görüldüğü bir bölgeydi. Akrabalık ilişkilerinin belirlenmesinde, en çok konuşulan dillerin belirlenmesi değil, bu konuda yaşanan problemler ve nasıl çözüldükleri rol oynamaktaydı. Dil çeşitliliği günümüzde de, yok olmakta olan ve tamamen yok olmuş dillere rağmen oldukça fazladır. Etnologlar, 1993'te Kanada'da yaşayan 85 dil belirleyip bunların 74'ünün yerli halkın kullandığı diller olduğunu belirttiler.
Genel olarak hala kullanılmakta olan diller “karışık” olarak nitelendirilebilecek olanlardır. Kanada yerlilerinden bir grup olan Metis'lerin kullandığı, Cree dilinin bir alt dalı olan Michif, adını Kanada'nın güneyindeki bir nehirden alan Assiniboine ve Fransızca bu “karışım”ı oluşturmaktadır. Ayrıca adını yine konuşulduğu yer olan Manitobo’daki Red River’dan alan, Michif’e benzeyen, aynı zamanda da Red-River şivesi olarak da bilinen Bungee dili ise, Cree ve İskoç Galleri’nin konuştuğu dillerin bir karışımıdır.
Kanada yerlilerinin dilleri, günümüzde yok olma tehlikesiyle en çok karşı karşıya olan diller arasındadır. 1996’da (her ne kadar 1970’lerden beri oldukça zorluk yaşamış olsalar da) sadece Cree ve Ojibway dillerinin sürekliliğinin güvence altında olduğu belirilendi. Bunun sebebi de sözlüklerde ve gramer kitaplarında bu dillere tekrar yer verilmesine dayandırılmaktadır. Doğal kullanım alanlarında, doğal kullanıcılar tarafından kendi harfleri ve işaretleriyle; okul, müzik ve farklı ritüellerde, aynı zamanda internetten dil öğrenimi ve üniversite eğitiminde kullanılması da sebepler arasındadır. Eylül 2008’de, Ontario’daki Anishinaabe Grubu (Anishinaabe Language Advisory Group) bu dilin İngilizce’den önce kullanılan ilk anadil olduğunu açıkladı.
Dilin kendine ait belli bir alfabesi ve yazı stili olmasından kaynaklanan problemler, yerlilerin kullandıkları dillerin yeniden düzenlenmelerine neden oldu. Bu tür, farklı farklı alfabe ve yazı stiline sahip diller, misyonerler ve dilbilimciler tarafından geliştirilmeye çalışıldı. Bunun için de ilk koloniler dönemine kadar geriye gitmek zorunda kaldılar. Pater Chrestien Leclerc, 1657’de 5000’den fazla işaretle hiyeroglif türde bir yazı geliştirdi. Bu dille yazılan ilk ve tek kitap, 1866’da Viyana’da basıldı.
Yerlilerin kullandıkları dillerden yararlanma, gittikçe artmaktadır. 2006 nüfus sayımına göre, rezervlerde yaşayan nüfusun % 51’i kendi yerel dilini kullanmaktadır, ancak bu oran şehirlerde sadece % 12’dir. Rezervlerde konuşulan 75 yaşından büyüklerin dillerin % 18’i, 14 yaşının altındakiler çocuklar arasında % 21 oranında konuşulmaktadır. Ancak şehirlerde bu dili konuşabilen çocukların oranı sadece % 6’dır. 15 ile 24 yaş arasındakilerin % 24’ü kendi “yerli” dillerini bu dönemde tekrar öğrenmeye başlamışlardır.
2006'da Cree dilinin kullanıcı sayısı 87.285 idi ki bu dil en fazla dil kullanıcısı tarafından konuşulan dildir. Bunu, 30.255'le Ojibway, 12.435 ile Oji-Cree, 11.080'le Montagnais-Naskapi, 9.250 ile Dene, 8.540 ile Mi'kmaq, 6.285 ile Siouan dilleri, 5.320 ile Atikamekw ve 4.760 ile Blackfoot izler. Ayrıca sayı bakımından en hızlı büyüyen dil bölgesi de %20 ile Oji-Cree'dir. Bunun dışında % 31 oranında Haida, %30 oranında Tlingit ve yine %30 oranında Malecite dillerinin küçülmeleri de son on yılda belirlenen en büyük gerilemelerdir. Kendilerine miras olarak kalan yerel dillerini ikinci dil olarak öğrenenlerin oranı da %30'un üzerindedir.
| Dil ve lehçeler | Konuşanların sayısı | Ana dili | Ev dili |
| --- | --- | --- | --- |
| Krice | 99,950 | 78,855 | 47,190 |
| Ocibvaca | 32,460 | 11,115 | 11,115 |
| İnnuca-Naskapice | 11,815 | 10,970 | 9,720 |
| Denesulinece | 11,130 | 9,750 | 7,490 |
| Anişininice | 12,605 | 8,480 | 8,480 |
| Mikmakça | 8,750 | 7,365 | 3,985 |
| Siyuca | 6,495 | 5,585 | 3,780 |
| Atikamekçe | 5,645 | 5,245 | 4,745 |
| Karaayakça | 4,915 | 3,085 | 3,085 |
| Tlınçonca | 2,645 | 2,015 | 1,110 |
| Algonkince | 2,685 | 1,920 | 385 |
| Dakelce | 2,495 | 1,560 | 605 |
| Gitksanca | 1,575 | 1,175 | 320 |
| Çilkotince | 1,400 | 1,070 | 435 |
| Satuca | 1,235 | 650 | 650 |
| Denetaca | 2,315 | 600 | 600 |
| Malesitçe | 790 | 535 | 140 |
| Chipewyan | 770 | 525 | 125 |
| Guçince | 570 | 355 | 25 |
| Mohavkça | 615 | 290 | 20 |
| Shuswap | 1,650 | 250 | 250 |
| Nisgağaca | 1,090 | 250 | 250 |
| Tlingitçe | 175 | 0 | 0 |