Şanzıman
Şanzımanın kullanımı

Motorlu aracı sürerken motor devri istenmeyen yüksek ya da alçak seviyelere ulaşabilir. Yüksek devir gereksiz fazla yakıt, alçak devir stop etme tehlikesi demektir. Şanzıman motorun işlevini daha ferah, tehlikesiz ve ekonomik yerine getirebilmesi için gereklidir. Motoru zorlamadan tekerleklerin devir hızının kademeli olarak yükseltilmesi ya da alçaltılması işleminde şanzıman sürücünün işini kolaylaştırır ve genellikle vites kolu ile ulaşılıp idare edilir.
Düz vites kutusunda motor yüksek devir yaparken bir üst vitese, motor devri fazla düştüğünde bir alt vitese değiştirip motoru ferahlatma işlemi üç aşamalı yapılır:
Önce debriyaj yardımıyla (genellikle debriyaj pedalına basarak) motor gücünün tekerleklerle bağlantısı kesilir
Şanzıman içindeki dişlilere motor gücü yüklenmezken vites kolu ile istenen oranda dişliler araya sokulur
motor devrini düşürebilmek, sonra gaz vererek daha da hızlanabilmek için daha yüksek oranda dişliler, yani bir üst vites,
motor devrini arttırabilmek, sonra fren yaparak motor stop etmeden daha da yavaşlayabilmek için daha alçak oranda dişliler, yani bir alt vites,
durulacaksa, durulduğunda motorun stop etmemesi için, arada dişli ya da doğrudan bağlantı olmayan duruma getirilir (N), yani vites boşa alınır,
geri gidilecekse motor gücünü ters yöne çevirten dişliler, yani geri vitese (R) geçilir,
Üçüncü en son aşamada gene debriyaj yardımıyla motor gücünün tekerleklerle, son seçilen vitesle tekrar bağlantısı, debriyajdan ayak yavaşça çekilerek yani debriyaj balatası önce hafif, sonra kuvvetli sürtünme, sonra da tutunma durumuna geçirilerek, şoksuz, vurgusuz, sarsıntısız bir şekilde sağlanır.
Özellikle rampada öne ya da arkaya eğimli hareketsiz halden yokuş yukarı harekete geçişte, aksi yöne doğru hareket olmadan ve sarsıntısız geçiş için sürücünün bu üç işlem aşamasını çok hızlı ve kontrollü yapması, en önemlisi de freni gevşetip gaz verirken debriyajın sürtünme-tutunma kuvvetini duruma uygun oranda arttırması gerekir. Bu hem genel sürücülük tecrübesi, hem de sürülen aracın gaz, fren ve debriyajı ile tecrübe gerektirir. Bu karmaşık işlemde trafik yoğunluğu, acemilik, gözü yoldan ayırmama gereği, bu yüzden aracın hâlen hangi viteste olduğunu bilememe ve telaş, tehlikeli durumlara yol açabilir. Bu tehlikeli durumlar şunlar olabilir:
aracın ani hamle yapıvermesi,
motorun beklenmedik duruvermesi (başlayan ileriye hareketin aniden durarak bitmesi ve arkadan çarpışma tehlikesi yaratması),
motorun trafikteyken stop edivermesi (aracın aniden durması veya debriyaja basabildiysek motor destekli direksiyon çevirme, frene basma gibi işlemlerin bu yüzden aniden çok daha fazla kuvvet gerektirir hale gelivermesi),
şanzımanın içindeki dişlilerinin zedelenmesi,
debriyaj balatalarının zedelenmesi ve
frenlerin zedelenmesi.
Otomatik şanzımanda vites değiştirme işlemleri ve frenden debriyaja yumuşak geçiş işlemleri gerekmez, bu yüzden bu tehlikeli durumlar daha az söz konusudur. Otomatik şanzıman' bu işleme biraz ferahlık getirip tehlike ihtimalini azaltır. Sürücü genelde sadece boş (N), ileri (D), geri (R) ve park etme (P) seçeneklerinden birine karar verir. Sarsıntısız geçişleri ve motoru zorlamadan aracın istenilen sürata ulaşmasını sürücünün gaz ve fren kullanımına uyarak Otomatik şanzıman kendiliğinden sağlar. Eğimli park halinden yokuş yukarı harekete geçişte de Otomatik şanzıman geri kaymayı önleyebilir.