stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tasavvuf
Eleştiriler

Tasavvufçular şeriat kalıplarının dışına taşan dini tutumları ve anlatımlarındaki hayal, sembolizm, gerçeklik karışımı ifadelerle değişik eleştirilerin hedefi olmuşlardır. Eleştirilerin bir kısmı ahlaki yozlaşma, Müslüman din anlayışının bozulması, İslamın insana bakış açısının tasavvuf eliyle bozulması, vahdet-i vücud ve tefani gibi hint kökenli tasavvufi inanışların tevhide aykırılığı, eserlerinin ilahi ilham, vahiy veya fütühatlarla yazdırılmaları, herkesin bu sözleri ya da hakikatları anlayamayacağı iddiaları, Kur'anda geçen veli, zikir gibi bazı kavramların tasavvufçular tarafından gerçek kullanım amaçlarından farklı kullanılması gibi konularla ilgilidir.
Referans kitaplar

Hâris el-Muhasibî, Er-Riaye, Işık Yayınları (Çev. Prof. Dr. Abdulhakim Yüce)
Ebu Talib el-Mekkî, Ku'tu'l-Kulûb, I-IV, çev. M. Tan, İstanbul, 1999
Kuşeyri, Risâle Tasavvufa Dair Kuşeyrî Risalesi, çev. Süleyman Uludağ, İstanbul, 1981.
El Munkizu Mined Dalal, İmâm-ı Gazâlî
El Munkiz ve Tasavvufi İncelemeler, Prof. Dr. Abdulhalim Mahmud, Kayıhan Yayınları
Avariful Maarif, Şeyh Sühreverdî
İhya-ı Ulum'id-dîn, İmâm-ı Gazâlî
Tarîkat-ı Muhammediyye, İmâm-ı Birgivî
Mehmet Ali Ayni, Tasavvuf Tarihi, İstanbul, 1340.
Ömer Lütfi Barkan, Kolonizatör Türk Dervişleri, VD, s. II, 1942.
Abdülbaki Gölpınarlı, 100 Soruda Tasavvuf, İstanbul, 1969.
Mahir İz, Tasavvuf, İstanbul, 1969.
Yaşar Nuri Öztürk, Tasavvufun Ruhu ve Tarikatlar, İstanbul, 1988.
Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, İstanbul, 1991.
Cavit Sunar, Tasavvuf Felsefesi, [kaynak belirtilmeli]
Süleyman Uludağ, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul, 1991
Seyda Muhammed Konyevi, Adab, Reyhani Yayınları, Konya.
Mustafa Kara, Metinlerle Osmanlılarda Tasavvuf ve Tarikatlar, Bursa, 2004.
'İslamda Tasavvuf ve Galibilik' (ODTÜ yüksek lisans tezi)
Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Temel İslam Bilimleri bölüm tezi. .
100. yıl İlahiyat Fakültesi Tasavvuf Bilim Dalı lisans tezi
Hazret İnayet Han, Sufi Meditasyonu, Okyanus Yayınları, Temmuz 2008
Prof. Dr. Mahmud Esad Coşan, Tarihi ve Tasavvufi Şahsiyetler, İstanbul, 2008.
Hazret İnayet Han, Mistik Yürek, Okyanus Yayınları, İstanbul 2003
Proteinojenik amino asit

Proteinojenik amino asitler tüm amino asitlerin ufak bir kısmını oluşturmaktadır.
Proteinojenik amino asitler, translasyon- proteinlerin sentezi- sürecine katılan amino asitlerdir. Proteinojenik kelimesi "protein oluşturan" manasına gelip "protein" ve "+jen(oluşturan, doğuran, ortaya çıkaran)" yapılarından türetilmiştir. Bilinen hayatta 22 adet genetik olarak kodlanmış(proteinojenik) amino asit mevcuttur. Bunlardan 20 tanesi genetik koda kodlanmış şekildeyken buna ek olarak 2 tanesi(Selenosistein ve Pirolizin) özel translasyon mekanizmaları ile kullanılabilmektedir.
Bunların zıttı olan non-proteinojenik amino asitler, proteinlerin yapısına katılmayan(mesela GABA, L-DOPA, Triiyodotironin), yanlışlıkla genetik olarak kodlanmış bir amino asidin yerine geçebilen veya standart hücre mekanizmasınca izolasyonda ve direkt üretilemeyen(mesela Hidroksiprolin) amino asitlere verilen isimdir. Bazı non-proteinojenik amino asitler non-ribozomik peptitlerin yapısına katılır.
Hem ökaryot hem de prokaryotlarda selenosistein protein yapısına katılabilmektedir. Selenosistein, SECIS elementi olarak bilinen bir nükleotid dizisi aracılığıyla yapıya katılabilmektedir. SECIS elementi normalde stop kodonu olan UGA dizinin selenosistein şeklindesinde okunmasını sağlar. Bazı metanojenik prokaryotlarda normalde stop kodonu olan UAG kodonu da pirolizin şeklinde okunabilir. Prolizinin proteinin yapısına katılma mekanizması tam olarak bilinmemektedir.
Ökaryotlarda 20 genetik koda kodlanmış amino asit ve selenosistein olmak üzere toplam 21 tane amino asit kullanılmaktadır. İnsanlar bu amino asitlerin 12 tanesi birbirlerinden veya ara metabolizma ürinlerinden sentezleyebilir. Diğer 9 tanesini dışardan alması gerekir ve bunlara esansiyel amino asitler denir. Bu amino asitler; fenilalanin, histidin, izolösin, lizin, lösin, metiyonin, treonin, triptofan, valin idir.
Proteinojenik amino asitlerin, ribozim otoaminoasilasyon sistemi tarafından tanınabilen amino asitlerle ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bundan, bu amino asitlerden olmayanların evrim sonucunda nükleotid-temelli yaşamdan dışlanıp non-proteinojenik amino asitler sınıfına katılması sebep olduğu iddia edilmiştir. Bazı spesifik non-proteinojenik amino asitlerin(mesela yarı ömrü nispeten kısa olan ornitin ve homoserin, toksik olan kanavanin) protein yapısına katılmamasına dair başka açıklamalar da sunulmuştur.[kaynak belirtilmeli]
Yapıları

Alttaki infografikte, ökaryotların genetik kodunda kodlanmış 21 amino asidin yapısı ve isimlerini kısaltması verilmiştir. Yapılar standart kimyasal yapıları olup sulu çözeltilerdeki hali olan zwitteriyon halinde değildir.
22 Amino asidin sköletik gösterimi(en) şöyledir:
L-Alanin (Ala/A)
L-Arjinin (Arg/R)
L-Asparajin (Asn/N)
L-Aspartik asit (Asp/D)
L-Sistein (Cys/C)
L-Glutamik asit (Glu/E)
L-Glutamin (Gln/Q)
Glisin (Gly/G)
L-Histidin (His/H)
L-İzolösin (Ile/I)
L-Lösin (Leu/L)
L-Lizin (Lys/K)
L-Metiyonin (Met/M)
L-Fenilalanin (Phe/F)
L-Prolin (Pro/P)
L-Serin (Ser/S)
L-Treonin (Thr/T)
L-Triptofan (Trp/W)
L-Tirozin (Tyr/Y)
L-Valin (Val/V)
IUPAC/IUBMB, aşağıdaki iki amino asit için kullanılan kısaltmaları önermektedir:
L-Selenosistein (Sec/U)
L-Pirolizin (Pyl/O)
Kimyevi özellikleri

Aşağıdaki tablolarda amino asitlerin kısaltmalarını, amino asitlerin ve yan zincirlerinin kimyevi hususiyetlerine dair bilgiler listelenmiştir. Doğadaki bolluklarına nispetle izotoplarının ortalama ağırlığı hesaplanmıştır. Oluşan her peptit bağı sonucunda molekül bir su molekülü kaybeder. Bundan dolayı hesaplalarda her peptit bağı için 18,01524 Da molekül ağırlığından çıkarılır.
Kimyevi özellikleri > Kimyasal özellikler

| Amino asit | Kısaltmaları | Ortalama ağırlık (Da) | pI | pK1 (α-COO-) | pK2 (α-NH3+) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alanin | A/Ala | 89,09404 | 6,01 | 2,35 | 9,87 |
| Sistein | C/Cys | 121,15404 | 5,05 | 1,92 | 10,70 |
| Aspartik asit | D/Asp | 133,10384 | 2,85 | 1,99 | 9,90 |
| Glutamik asit | E/Glu | 147,13074 | 3,15 | 2,10 | 9,47 |
| Fenilalanin | F/Phe | 165,19184 | 5,49 | 2,20 | 9,31 |
| Glisin | G/Gly | 75,06714 | 6,06 | 2,35 | 9,78 |
| Histidin | H/His | 155,15634 | 7,60 | 1,80 | 9,33 |
| İzolösin | I/Ile | 131,17464 | 6,05 | 2,32 | 9,76 |
| Lizin | K/Lys | 146,18934 | 9,60 | 2,16 | 9,06 |
| Lösin | L/Leu | 131,17464 | 6,01 | 2,33 | 9,74 |
| Metiyonin | M/Met | 149,20784 | 5,74 | 2,13 | 9,28 |
| Asparajin | N/Asn | 132,11904 | 5,41 | 2,14 | 8,72 |
| Pirolizin | O/Pyl | 255,31 |  ? |  ? |  ? |
| Prolin | P/Pro | 115,13194 | 6,30 | 1,95 | 10,64 |
| Glutamin | Q/Gln | 146,14594 | 5,65 | 2,17 | 9,13 |
| Arjinin | R/Arg | 174,20274 | 10,76 | 1,82 | 8,99 |
| Serin | S/Ser | 105,09344 | 5,68 | 2,19 | 9,21 |
| Treonin | T/Thr | 119,12034 | 5,60 | 2,09 | 9,10 |
| Selenosistein | U/Sec | 168,053 | 5,47 | 1,91 | 10 |
| Valin | V/Val | 117,14784 | 6,00 | 2,39 | 9,74 |
| Triptofan | W/Trp | 204,22844 | 5,89 | 2,46 | 9,41 |
| Tirozin | Y/Tyr | 181,19124 | 5,64 | 2,20 | 9,21 |
Kimyevi özellikleri > Yan dal özellikleri

| Amino asit | Tek harfi kısatlması | Üç harfli kısatlması | Yan dal | Hidrofobik | pKa | Polar | pH | Küçük | Ufak | Aromatikveya Alifatik | Van der Waals hacmi (Å3) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alanin | A | Ala | -CH3 |  | - |  | - |  |  | alifatik | 67 |
| Sistein | C | Cys | -CH2SH |  | 8,55 |  | asidik |  |  | - | 86 |
| Aspartik asit | D | Asp | -CH2COOH |  | 3,67 |  | asidik |  |  | - | 91 |
| Glutamik asit | E | Glu | -CH2CH2COOH |  | 4,25 |  | asidik |  |  | - | 109 |
| Fenilalanin | F | Phe | -CH2C6H5 |  | - |  | - |  |  | aromatik | 135 |
| Glisin | G | Gly | -H |  | - |  | - |  |  | - | 48 |
| Histidin | H | His | -CH2-C3H3N2 |  | 6,54 |  | zayıf bazik |  |  | aromatik | 118 |
| İzolösin | I | Ile | -CH(CH3)CH2CH3 |  | - |  | - |  |  | alifatik | 124 |
| Lizin | K | Lys | -(CH2)4NH2 |  | 10,40 |  | bazik |  |  | - | 135 |
| Lösin | L | Leu | -CH2CH(CH3)2 |  | - |  | - |  |  | alifatik | 124 |
| Metiyonin | M | Met | -CH2CH2SCH3 |  | - |  | - |  |  | alifatik | 124 |
| Asparajin | N | Asn | -CH2CONH2 |  | - |  | - |  |  | - | 96 |
| Pirolizin | O | Pyl | -(CH2)4NHCOC4H5NCH3 |  | Veri yok |  | zayıf bazik |  |  | - |  ? |
| Prolin | P | Pro | -CH2CH2CH2- |  | - |  | - |  |  | - | 90 |
| Glutamin | Q | Gln | -CH2CH2CONH2 |  | - |  | - |  |  | - | 114 |
| Arjinin | R | Arg | -(CH2)3NH-C(NH)NH2 |  | 12,3 |  | güçlü bazik |  |  | - | 148 |
| Serin | S | Ser | -CH2OH |  | - |  | - |  |  | - | 73 |
| Treonin | T | Thr | -CH(OH)CH3 |  | - |  | - |  |  | - | 93 |
| Selenosistein | U | Sec | -CH2SeH |  | 5,43 |  | asidik |  |  | - |  ? |
| Valin | V | Val | -CH(CH3)2 |  | - |  | - |  |  | alifatik | 105 |
| Triptofan | W | Trp | -CH2C8H6N |  | - |  | - |  |  | aromatik | 163 |
| Tirozin | Y | Tyr | -CH2-C6H4OH |  | 9,84 |  | zayıf asidik |  |  | aromatik | 141 |
Not: Amino asit residülerinin küçük peptidlerdeki pKa değerleri, proteinlerin içinde bir miktar farklılık gösterir. Protein pKa hesaplaması(en) bu aradaki farkı hesaplamak için kullanılabilir,
Kimyevi özellikleri > Gen ekspresyonu ve biyokimya

| Amino asit | Tek harfli kısaltması | Üç harfli kısaltması | Kodon(lar) | Mevcudiyet> Arke proteinlerinde (%)f | Mevcudiyet> Bakteri proteinlerinde (%)f | Mevcudiyet> Ökaryot proteinlerinde (%)f | Mevcudiyet> İnsan proteinlerinde (%)f | İnsan için esansiyelliğie |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alanin | A | Ala | GCU, GCC, GCA, GCG | 8,2 | 10,06 | 7,63 | 7,01 | Hayır |
| Sistein | C | Cys | UGU, UGC | 0,98 | 0,94 | 1,76 | 2,3 | Kondisyonel |
| Aspartik asit | D | Asp | GAU, GAC | 6,21 | 5,59 | 5,4 | 4,73 | Hayır |
| Glutamik asit | E | Glu | GAA, GAG | 7,69 | 6,15 | 6,42 | 7,09 | Kondisyonel |
| Fenilalanin | F | Phe | UUU, UUC | 3,86 | 3,89 | 3,87 | 3,65 | Evet |
| Glisin | G | Gly | GGU, GGC, GGA, GGG | 7,58 | 7,76 | 6,33 | 6,58 | Kondisyonel |
| Histidin | H | His | CAU, CAC | 1,77 | 2,06 | 2,44 | 2,63 | Evet |
| İzolösin | I | Ile | AUU, AUC, AUA | 7,03 | 5,89 | 5,1 | 4,33 | Evet |
| Lizin | K | Lys | AAA, AAG | 5,27 | 4,68 | 5,64 | 5,72 | Evet |
| Lösin | L | Leu | UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, CUG | 9,31 | 10,09 | 9,29 | 9,97 | Evet |
| Metiyonin | M | Met | AUG | 2,35 | 2,38 | 2,25 | 2,13 | Evet |
| Asparajin | N | Asn | AAU, AAC | 3,68 | 3,58 | 4,28 | 3,58 | Hayır |
| Pirolizin | O | Pyl | UAGa | 0 | 0 | 0 | 0 | Hayır |
| Prolin | P | Pro | CCU, CCC, CCA, CCG | 4,26 | 4,61 | 5,41 | 6,31 | Hayır |
| Glutamin | Q | Gln | CAA, CAG | 2,38 | 3,58 | 4,21 | 4,77 | Hayır |
| Arjinin | R | Arg | CGU, CGC, CGA, CGG, AGA, AGG | 5,51 | 5,88 | 5,71 | 5,64 | Kondisyonel |
| Serin | S | Ser | UCU, UCC, UCA, UCG, AGU, AGC | 6,17 | 5,85 | 8,34 | 8,33 | Hayır |
| Treonin | T | Thr | ACU, ACC, ACA, ACG | 5,44 | 5,52 | 5,56 | 5,36 | Evet |
| Selenosistein | U | Sec | UGAb | 0 | 0 | 0 | >0 | Hayır |
| Valin | V | Val | GUU, GUC, GUA, GUG | 7,8 | 7,27 | 6,2 | 5,96 | Evet |
| Triptofan | W | Trp | UGG | 1,03 | 1,27 | 1,24 | 1,22 | Evet |
| Tirozin | Y | Tyr | UAU, UAC | 3,35 | 2,94 | 2,87 | 2,66 | Kondisyonel |
| Stop kodonuc | - | Term | UAA, UAG, UGAd |  ? |  ? |  ? | — | — |
a UAG normalde amber stop kodonu olsa da pylTSBCD gen kümesine kodlanmış biyolojik mekanizmaya sahip olan hücrelerde pirolizinin yapıya katılmasını sağlar.
b UGA normale opal stop kodonu olsa da SECIS elementi olarak bilinen bir nükleotid dizisi aracılığıyla selenosisteinin yapıya katılmasını temin etmektedir.
c Stop kodonu herhangi bir amino asit kodlamasa da bütünlük için tabloya eklenmiştir.
d UAG ve UGA her zaman stop kodonu değildir (yukarıya bkz.).
e Esansiyel amino asitler insanda sentezlenemeyen ve dışarıdan alınması gereken amino asitlerdir. Kondisyonel(şartlı) amino asitler normalde dışarıdan alınması gerekmese de yeterli miktarda sentez yapamayan spesifik popülasyonun egzojenik(en) takviyeye ihtiyacı vardır.
f Amino asitlerin mevcudiyet miktarı 135 arke, 3776 bakteri, 614 ökaryot proteomu ve insan proteomuna(21.006 protein)[kaynak belirtilmeli] dayanmaktadır.
Kimyevi özellikleri > Kütle spektrometrisi

Kütle spektrometrisinin peptit ve proteinlerde kulanımı ile residülerin kütleleri hesaplanabilmektedir. Protein veya peptitlerin toplam kütlesi, residülerin ve suyun (Monoizotopik kütle = 18,01056 Da; Ortalama kütle = 18,0153 Da) kütlesinin toplamından ibarettir. Aşağıda tablolandırılmış residülerin kütlesi kimyasal formül ve atomik ağırlıkları ile hesaplanmıştır. Kütle spektrometrisinde iyonlar ayrıca bir veya birden fazla proton içerebilir (Monoizotopik kütle = 1,00728 Da; Ortalama kütle = 1,0074 Da).
| Amino asit | Tek harfli kısaltması | Üç harfli kısaltması | Formül | Mon>  mass (Da) | Avg>  mass (Da) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alanin | A | Ala | C3H5NO | 71,03711 | 71,0779 |
| Sistein | C | Cys | C3H5NOS | 103,00919 | 103,1429 |
| Aspartik asit | D | Asp | C4H5NO3 | 115,02694 | 115,0874 |
| Glutamik asit | E | Glu | C5H7NO3 | 129,04259 | 129,1140 |
| Fenilalanin | F | Phe | C9H9NO | 147,06841 | 147,1739 |
| Glisin | G | Gly | C2H3NO | 57,02146 | 57,0513 |
| Histidin | H | His | C6H7N3O | 137,05891 | 137,1393 |
| İzolösin | I | Ile | C6H11NO | 113,08406 | 113,1576 |
| Lizin | K | Lys | C6H12N2O | 128,09496 | 128,1723 |
| Lösin | L | Leu | C6H11NO | 113,08406 | 113,1576 |
| Metiyonin | M | Met | C5H9NOS | 131,04049 | 131,1961 |
| Asparajin | N | Asn | C4H6N2O2 | 114,04293 | 114,1026 |
| Pirolizin | O | Pyl | C12H19N3O2 | 237,14773 | 237,2982 |
| Prolin | P | Pro | C5H7NO | 97,05276 | 97,1152 |
| Glutamin | Q | Gln | C5H8N2O2 | 128,05858 | 128,1292 |
| Arjinin | R | Arg | C6H12N4O | 156,10111 | 156,1857 |
| Serin | S | Ser | C3H5NO2 | 87,03203 | 87,0773 |
| Treonin | T | Thr | C4H7NO2 | 101,04768 | 101,1039 |
| Selenosistein | U | Sec | C3H5NOSe | 150,95364 | 150,0489 |
| Valin | V | Val | C5H9NO | 99,06841 | 99,1311 |
| Triptofan | W | Trp | C11H10N2O | 186,07931 | 186,2099 |
| Tirosin | Y | Tyr | C9H9NO2 | 163,06333 | 163,1733 |
Kimyevi özellikleri > Stokiyometri ve hücrenin metabolik maliyeti

Aşağıda E.coli hücresindeki amino asitlerin bolluğu ve bu amino asitlerin sentezindeki metabolik maliyeti(ATP) tablolaştırılmıştır. Sentezdeki ATP maliyeti kısmındaki negatif sayılar metabolik süreçte net enerji açığa çıktığını ve hücreye ATP maliyetinin olmadığını bildirir. Amino asitlerin bolluk miktarına serbest halleri ve polimerize halleri(proteinler) dahildir.[kaynak belirtilmeli]
| Amino asit | Tek harfli kısaltması | Üç harfli kısaltması | Bolluk  (E>  coli hücresi başına # molekülünün sayısı(×108) ).Bolluk  (E. coli hücresi başına # molekülünün sayısı(×108) ) | Sentezindeki ATP maliyeti> Aerobik kondüsyon | Sentezindeki ATP maliyeti> Anaerobik kondüsyon |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alanin | A | Ala | 2,9 | -1 | 1 |
| Sistein | C | Cys | 0,52 | 11 | 15 |
| Aspartik asit | D | Asp | 1,4 | 0 | 2 |
| Glutamik asit | E | Glu | 1,5 | -7 | -1 |
| Fenilalanin | F | Phe | 1,1 | -6 | 2 |
| Glisin | G | Gly | 3,5 | -2 | 2 |
| Histidin | H | His | 0,54 | 1 | 7 |
| İzolösin | I | Ile | 1,7 | 7 | 11 |
| Lizin | K | Lys | 2,0 | 5 | 9 |
| Lösin | L | Leu | 2,6 | -9 | 1 |
| Metiyonin | M | Met | 0,88 | 21 | 23 |
| Asparajin | N | Asn | 1,4 | 3 | 5 |
| Pirolizin | O | Pyl | - | - | - |
| Prolin | P | Pro | 1,3 | -2 | 4 |
| Glutamin | Q | Gln | 1,5 | -6 | 0 |
| Arjinin | R | Arg | 1,7 | 5 | 13 |
| Serin | S | Ser | 1,2 | -2 | 2 |
| Treonin | T | Thr | 1,5 | 6 | 8 |
| Selenosistein | U | Sec | - | - | - |
| Valin | V | Val | 2,4 | -2 | 2 |
| Triptofan | W | Trp | 0,33 | -7 | 7 |
| Tirozin | Y | Tyr | 0,79 | -8 | 2 |
Kimyevi özellikleri > Katabolizma

Amino asitler ana ürünlerinin özelliklerine göre tasnif edilebilirler:
Glukojenikler, glukoneogenez ile glükoz hasıl etme yeteneğine sahip ürünlere dönüşenlerdir.
Ketojenikler, ürünlerinin glükoz oluşturma yeteneği olmayanlardır. Ürünleri ketogenez veya lipit sentezinde kullanılabilir.
Hem glukojenik hem de ketojenik ürünlere katalizlenebilenlerdir.
Dipnot

↑  Bunlara non-kanonikal amino asitler denmektedir.
↑  Nam-ı diğer opal kodonu
↑  Nam-ı diğer amber kodonu
↑  Asp, Cys, Glu, His, Lys ve Tyr'nin değerleri alanin pentapeptidin merkezine yerleştirilmiş amino asitler kullanılarak belirlenmiştir. Arg'nin değeri Paceet et al. (2009)'den alınmıştır. Sec'in değeri Byun & Kang (2011)'den alınmıştır.
↑  Residü yani kalıntıdan kasıt amino asittir.
↑  Protonların ortalama bir kütlesi olamaz. Bu kafa karıştırıcı istidlal, döteronun cari bir izotop olduğunu gösterse de bunlar farklı bir tür olmalıdır(bkz. Hidron (kimya)).
Harici linkler

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Amino asitlerin tek harfli kısaltmalarının orijini (İngilizce)
21 proteinojenik amino asidin yapısı, yan grup fonksiyonlarına göre tasnif edilmiştir.
Amino asit metabolizması
Valensiya

"Valencia" buraya yönlendirilmektedir. Diğer kullanımlar için Valencia (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Valensiya València/Valencia |
| --- | --- |
Şehir

  Bayrak Mühür 
ValensiyaValencia'nin İspanya'daki konumu
Ülke:  İspanya
Özerk Topluluk:  Valensiya
İl: Valensiya ili
Comarca: Valensiya
Kuruluş: MÖ 137
Alt idari birimler:  Liste Ciutat Vella Eixample Extramurs Campanar Saïdia Pla del Real Olivereta Patraix Jesús Quatre Carreres Poblados Marítimos Caminos al Grao Algirós Benimaclet Poblados del Norte Poblados del Oeste Poblados del Sur 
İdare
 • Belediye başkanı: Joan Ribó (Compromis)
Yüzölçümü
 • Şehir: 134,65 km²
Rakım: 15 m
Nüfus (2020)
 • Şehir: 801.456
 • Kent: 1,595,00
 • Metropol: 2,522,383
Zaman dilimi: UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU): UTC+02.00 (OAYS)
Posta kodu: 46000-46080
Alan kodu: (+34) 96
Resmî site  (İspanyolca)
Valensiya, resmî adı València, (İspanyolca: Valencia ; Katalanca: València), İspanya'da Valensiya özerk bölgesinin başkentidir ve 792.492 nüfusuyla İspanya'nın en kalabalık üçüncü belediyesidir. Aynı adı taşıyan ilin başkentidir. Komşu belediyeleri kapsayan daha geniş kentsel alan yaklaşık 1,6 milyon nüfusa sahiptir ve Akdeniz'in Avrupa yakasındaki en büyük kentsel alanlardan birini oluşturmaktadır. Turia Nehri kıyısında, İber Yarımadası'nın doğu kıyısında, Valensiya Körfezi'nde, Albufera lagününün kuzeyinde yer almaktadır.
Valensiya, MÖ 138 yılında bir Roma kolonisi olarak kuruldu. İslami yönetim ve kültürleşme 8. yüzyılda yeni sulama sistemlerinin ve ekinlerin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte gerçekleşti. Aragonlu Hristiyanların 1238 yılında şehri fethetmesiyle birlikte şehir, Valensiya Krallığı'nın başkenti oldu. 15. yüzyılda şehrin nüfusu ticaret sayesinde arttı ve yüzyılın sonunda Avrupa'nın en büyük şehirlerinden biri haline geldi. Atlas Okyanusu'nun küresel ticaret ağlarında Akdeniz'in aleyhine ortaya çıkması ve 16. yüzyıl boyunca Berberi korsanlığının yarattığı güvensizlik nedeniyle zaten zarar gören kentin ekonomik faaliyeti, 1609'da Moriskoların kovulmasıyla bir kriz yaşadı. Şehir 18. yüzyılda önemli bir ipek üretim merkezi haline geldi. İspanya İç Savaşı sırasında şehir, 1936'dan 1937'ye kadar İspanyol Hükûmetinin kaza merkezi olarak hizmet vermiştir.
Valensiya Limanı, Avrupa'nın en işlek 5. konteyner limanı ve Akdeniz'in en işlek ikinci konteyner limanıdır. Şehir, Küreselleşme ve Dünya Şehirleri Araştırma Ağı tarafından Gama düzeyinde bir küresel şehir olarak sıralanmaktadır. Tarihi merkezi, yaklaşık 169 hektarlık (420 dönüm) alanıyla İspanya'nın en büyüklerinden biridir. Köklü tarihi nedeniyle Valensiya, 1965 yılında İspanya'nın Ulusal Turistik İlgi Fiestası ve Kasım 2016'da UNESCO tarafından somut olmayan kültürel miras ilan edilen Falles (veya Fallas) gibi çok sayıda kutlama ve geleneğe sahiptir. Şehir, 2022 yılında yaşam kalitesi ve uygun fiyat gibi kriterlere göre gurbetçiler için dünyanın en iyi destinasyonu seçilmiştir. Compromís Partisi'nden Joan Ribó, 2015 yılından bu yana Valensiya belediye başkanıdır.
İsim etimolojisi

Şehrin Latince adı Valentia (IPA: [waˈlɛntɪ.a]) olup, Romalıların savaştan sonra eski Romalı askerlerin cesaretini takdir etme uygulamasından dolayı "güç" veya "cesaret" anlamına gelmektedir.
Tarihçe

Valencia Romalılar tarafından kurulmuş ve birçok farklı kültüre ev sahipliği yapmıştır. Bölgeye Romalılar, Vizigotlar, Berberiler, Endülüs Arapları ve Aragonlar göç ederek şehri ekonomik ve kültürel olarak zenginleştirmişlerdir.
1094'te Rodrigo Díaz de Vivar (El Cid Campeador) Hristiyanlık adına Valencia'yı fethetti. Fakat şehir daha sonra 1102'de Murabıtlar'ın eline geçti. Hemen arkasından Berberi egemenliğinde olan şehir 1238 yılında Aragonlu I. James tarafından ele geçirildi ve Valencia Krallığı kuruldu.
15. ve 16. yüzyıl boyunca Valencia Akdeniz kıyıları boyunca en büyük ve en önemli ticaret merkezi haline geldi. Bu dönem Valencia'nin hem ticârî, hem de sanatsal anlamda altın çağını oluşturur. Joanot Martorell (Tirant lo Blanch yazarı, Avrupa'da ilk modern roman), Ausias March, Roig de Corella, İsabel de Villena, Jordi de Sant Jordi and Jaume Roig gibi sanatkarlar bu döneme damgalarını vurdular.
İspanya Veraset Savaşı boyunca Valencia Avusturya arşidükünün yanında yer aldı ve 1707 Nisan'ında gerçekleşen Almansa Savaşı zaferiyle birlikte V. Philip, tüm imtiyazları kaldırdı. 1874'te XII. Alfonso, kuzey Valencia Kralı olarak ilan edildi.
Demokrasi tekrar yapılandırıldığında Valencia bölgesi özerklik kazandı. Valencia zenginleşerek ve çeşitli konularda gelişerek İspanya'nın hem kültürel, hem de ekonomik açıdan en önemli şehirlerinden biri oldu.
Coğrafi konum

Valensiya İspanya'nın doğusunda Akdeniz kıyısında konumlanmıştır. Valensiya'nin Akdeniz sahillerine Costa del Azahar ismi verilmektedir.
Valensiya'da Akdeniz iklimi yaşanır, yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise serin geçer.
Valensiya şehrinden bazı önemli İspanya şehirlerinin uzaklıkları şunlardır:
Alicante: 179 km
Almería: 443 km
Barselona: 362 km
Bilbao: 747 km
Castellón de la Plana: 76 km
Madrid: 356 km
Málaga: 622 km
Murcia: 232 km
Sevilla: 747 km
Zaragoza: 326 km
İklim

|  Valensiya iklimi > Aylar.En yüksek sıcaklık (°C).Ortalama en yüksek sıcaklık (°C).Ortalama sıcaklık (°C).Ortalama en düşük sıcaklık (°C).En düşük sıcaklık (°C).Ortalama yağış (mm) |  Valensiya iklimi > Oca.25,8.16,4.11,9.7,1.−2,6.37 |  Valensiya iklimi > Şub.29,0.17,1.12,7.7,8.−1,2.36 |  Valensiya iklimi > Mar.33,2.19,3.14,6.9,7.1,2.33 |  Valensiya iklimi > Nis.33,5.20,8.16,2.11,5.3,0.38 |  Valensiya iklimi > May.42,0.23,4.19,0.14,6.6,0.39 |  Valensiya iklimi > Haz.38,2.27,1.22,9.18,6.10,6.22 |  Valensiya iklimi > Tem.41,8.29,7.25,6.21,5.16,0.8 |  Valensiya iklimi > Ağu.43,0.30,2.26,1.21,9.16,2.20 |  Valensiya iklimi > Eyl.38,4.27,9.23,5.19,1.11,6.70 |  Valensiya iklimi > Eki.35,6.24,3.19,7.15,2.6,3.77 |  Valensiya iklimi > Kas.32,0.19,8.15,3.10,8.1,6.47 |  Valensiya iklimi > Ara.25,2.17,0.12,6.8,1.−0,3.48 |  Valensiya iklimi > Yıl.43,0.22,8.18,3.13,8.−2,6.475 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Kaynak: İspanyol Devlet Meteoroloji Enstitüsü
Demografi

Valensiya belediye sınırları içinde nüfus (2010 tahmini) itibarıyla 809,267 kişi olup  nüfus yoğunluğu 6.010,2 kişi/km² olur. Böylelikle Valensiya, nüfus itibarıyla İspanya'da şehir sıralamasında 3. sırayı alır. Avrupa Birliği şehirleri arasında ise belediye sınırları içindeki şehirler arasında Valensiya 15. sırada olur. Fakat şehrin etrafında belediye sınırları dışında şehir varoşları bulunur ve bunlarla bir büyük metropoliten Valensiya oluşur.
Valensiya belediye sınırları içinde nüfusun gelişmesi şu gösterimde izlenebilir:
1.000 Kişi
Meydan ve parklar

Valencia şehrinin en önemli meydanı içinde belediye binası, klâsik filmlerin gösterildiği La Filmoteca ve pek çok barın ve restoranın olduğu Plaça de l'Ajuntament'tir. Bunun dışında Plaça de la Reina ve Plaça de la Verge, şehrin önemli meydanlarındandır. Şehirde özellikle Turia bahçeleri önemli bir yere sahip bir alandır. Bu parkın içinde çocuk bahçeleri, bir çeşme ve spor kompleksleri bulunmaktadır.