stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Anne Frank

| Anne Frank |
| --- | --- |
Anne Frank okul fotoğrafçısına gülümserken (1941)
Doğum: Annelies veya Anneliese Marie Frank 12 Haziran 1929(1929-06-12) Frankfurt, Weimar Cumhuriyeti
Ölüm: Şubat/Mart 1945 (15 yaşında) Bergen-Belsen toplama kampı, Aşağı Saksonya, Nazi Almanyası
Defin yeri: Bergen-Belsen toplama kampı, Aşağı Saksonya, Almanya
Dil: Felemenkçe
Vatandaşlık:  1941'e kadar Alman  1941'den sonra Vatansız 
Önemli eser: Anne Frank'in Hatıra Defteri
Akrabalar:  Otto Frank (baba)  Edith Frank (anne)  Margot Frank (kız kardeş)  Buddy Elias (kuzen) 

İmza: 

Annelies Marie "Anne" Frank (Almanca telaffuz: [ˈanəˌliːs maˈʁiː ˈfʁaŋk]; Felemenkçe telaffuz: [ˈɑnəˌlis maːˈri ˈfrɑŋk]; 12 Haziran 1929 - Şubat/Mart 1945), Yahudi kökenli Alman-Hollandalı günlük yazarıdır. II. Dünya Savaşı sebebiyle 1942'den 1944'e kadar işgal altındaki Hollanda'daki yaşamını yazdığı günlüğü daha sonra Anne Frank'in Hatıra Defteri (orijinali Felemenkçe: Het Achterhuis) adıyla basılmıştır. Frank bu sebeple Holokost'un en bilinen mağdurlarından biridir. Kendisi konu alan birçok kitap, tiyatro oyunu ve film bulunmaktadır.
Frankfurt, Almanya'da doğdu, Naziler'in Almanya'yı kontrol altına almasıyla dört buçuk yaşındayken ailesiyle birlikte, hayatının çoğunu geçireceği Amsterdam, Hollanda'da yaşadı. Alman vatandaşı olarak doğdu, 1941'de vatandaşlığını kaybetti. Mayıs 1940'ta Almanların Hollanda işgaliyle Amsterdam'da kapana kısıldı. Temmuz 1942'de Yahudilere yapılan zulüm arttığı için ailesiyle birlikte evdeki kütüphanenin arkasında gizli bir odaya saklandı. Bu zamanda Ağustos 1944'te ailenin Gestapo tarafından tutuklanmasına kadar geçen sürede, doğum günü hediyesi olan günlüğüne düzenli olarak yaşadıklarını yazdı. Aile tutuklanınca Nazi toplama kamplarına gönderildi. Ekim veya Kasım 1944'te ablası Margot ile Auschwitz'ten Bergen-Belsen toplama kampına gönderildiler. Birkaç ay sonra burada muhtemelen tifüsten öldüler. Kızıl Haç ölümlerini Mart olarak tespit etmiş ve resmi ölüm tarihi 31 Mart olarak belirlemişti ancak 2015'te Anne Frank'in Evi'nde yapılan araştırmalar Şubat'ta ölmüş olmalarının daha muhtemel olduğunu göstermiştir.
Babası Otto Frank ailenin savaştan kurtulan tek üyesidir. Amsterdam'a döndüğünde kızının günlüğünün sekreteri Miep Gies tarafından muhafaza edildiği öğrendi ve 1947'de günlüğü yayımlattı. Günlük 1952'de The Diary of a Young Girl (Bir Genç Kızın Günlüğü) adıyla İngilizceye çevrildi, günümüzde 70'in üzerinde farklı dilde yayımlanmıştır.
İlk yılları

Annelies ya da Anneliese Marie Frank 12 Haziran 1929'da Edith (evlilik öncesi soyadı Holländer) ve Otto Heinrich Frank'in kızı olarak Frankfurt, Almanya'daki Maingau Kızıl Haç Kliniği'nde doğdu. Margot adında bir ablası vardır. Frank ailesi liberal Yahudi'ydi, dinin gelenek ve göreneklerine tamamen bağlı değildi. Yahudi ve farklı dinlerdeki vatandaşlardan oluşan asimile bir toplulukta yaşıyorlardı. Edith ve Otto bilimsel araştırmalara meraklı insanlardı; evlerinde geniş bir kütüphane bulunuyordu, çocuklarını kitap okumaya teşvik ederlerdi.  Anne doğduğunda aile Frankfurt-Dornbusch'ta Marbachweg 307'de bulunan iki katlı kiralık bir evde yaşıyordu. 1931'de Dornbusch'un Dichterviertel (Şair mahallesi) denilen bir bölgesinde olan Ganghoferstrasse 24'teki bir eve taşındı. İki ev de günümüzde ayaktadır.
Adolf Hitler'in Nazi Partisi 1933'te federal seçimleri kazanmasının ardından Edith Frank çocuklarıyla birlikte Aachen'de yaşayan annesi Rosa'nın yanında kalmaya gitti. Otto Frank Frankfurt'ta kalmıştı ama Amsterdam'dan bir iş teklifi alınca oraya taşındı. Pektin üreten bir firma olan Opekta Works'te çalışmaya başladı. Bu dönemde Edith aileye bir ev bulmak için Aachen ve Amsterdam'a gidip geliyordu, sonunda Rivierenbuurt'taki Merwedeplein'da Yahudi-Alman göçmenlerin yaşadığı bir mahallede bir daire buldu. 1933 Aralık sonunda Edith kızı Margot ile eşinin yanına gitti. Anne, anneannesiyle birlikte kaldı, şubatta ailesiyle Hollanda'da bir araya gelebildi. Frank ailesi 1933 ve 1939 yılları arasında Almanya'da kaçan 300.000 Yahudi arasındadır.
Anne ve Margot Amsterdam'a taşındıktan sonra okula başladı; Margot devlet okuluna Anne ise Montessori okuluna kayıt oldu. Margot Felemenkçe sebebiyle başlarda problemler yaşasa da Amsterdam'da yıldız öğrenci oldu. Anne de okula alıştı ve yaşıtı arkadaşlar edindi; Hannah Goslar en yakın arkadaşlarından biri oldu.
1938'de Otto Pectacon adında sos üretiminde kullanılan baharatlar üreten ikinci bir şirket kurdu. Hermann van Pels baharatlar hakkında danışmanlık yapması için şirkette işe alındı. Yahudi bir kasaptı ve ailesiyle birlikte Osnabrück'ten kaçmıştı. 1939'da Edith'in annesi Frankler'in yanına taşındı ve Ocak 1942'de ölen kadar onlarla kaldı.
Mayıs 1940'ta Almanya Hollanda'yı işgal etti, işgal hükûmeti burada Yahudiler'e karşı ayrımcı ve kısıtlayıcı yasaları uygulamaya başladı. Otto Frank ailesiyle Birleşik Devletlere göç etmeyi planlıyordu, orayı "yaşayabilecekleri tek yer olarak" görüyordu. Ancak Rotterdam'daki ABD konsolosluğunun kapatılması, evrakların ve başvuruların kaybolması sebebiyle vize başvurusu hiçbir zaman işleme alınmadı. İşleme alınmış olsaydı bile o dönemde ABD hükûmeti Almanya'da yakın akrabaları olan kişilerin Nazi ajanı olmaları için şantaja uğrayabileceklerinden şüpheleniyordu.
Günlükteki zaman dilimleri > Saklanmaya başlamadan önce

Frank'e 12 Haziran 1942'deki on üçüncü doğum gününde babası veya annesiyle gittiği bir alışverişte aldıkları bir defter hediye olarak verildi.  Bu, kırmızı ve beyaz renkte kareli kumaşla kaplı, önünde küçük bir kilit olan bir imza defteriydi. Frank defteri günlük olarak kullanmaya karar verdi ve hemen yazmaya başladı. 20 Haziran 1942'deki yazısında Hollandalı Yahudiler'e getirilen birçok kısıtlamayı listelemişti.
Otto ve Edith Frank 16 Temmuz 1942'de çocuklarıyla birlikte saklanmayı planlıyordu. Ancak Zentralstelle für jüdische Auswanderung (Yahudi Göçmenlik Merkez Ofisi) 5 Temmuz'da Margot'unun çalışma kampına yerleşmesine dair bir çağrıda bulundu, bu sebeple aile planı on gün öne çekmek zorunda kaldı. Saklanmaya başlamalarından kısa bir süre önce Anne, komşusu ve arkadaşı olan Toosje Kupers'a bir kitap, çay takımı ve misketlerini verdi. Frank ailesi 6 Temmuz'da Kupers ailesine kedileri Moortje ile ilgilenmelerini rica ettikleri bir not bıraktılar. Associated Press'in bildirmesine göre Kupers, Anne'nin kendisine "'Misketlerim için endişeliyim çünkü onların yanlış ellere geçmesinden korkuyorum. Benim için bir süreliğe onları saklayabilir misin?'" demişti.
Günlükteki zaman dilimleri > Arka Ev'de yaşam

Aile 6 Temmuz 1942 sabahında en güvendikleri çalışanlarının yardımıyla Prinsengracht'taki Opekta şirketinin üstünden geçen bir merdivenle ulaşılan üç katlı bir eve saklanmak için yerleşti. Saklandıkları bu yer günlüklerde Achterhuis (Arka Ev) olarak geçmekteydi. Dairelerini sanki aniden gitmişler gibi dağınık bıraktılar ve Otto İsviçre'ye gidebileceklerine dair bir not yazmıştı. Gizli kalmaları gerektiği için Anne'nin kedisi Moortje'yi yanlarına almadılar. Yahudilerin toplu taşıma kullanmaları yasaktı, gitmek için kilometrelerce yürüdüler. Arka Ev'in kapısını saklamak için önüne bir kütüphane yerleştirildi.
Saklandıkları yeri bilen çalışanları Victor Kugler, Johannes Kleiman, Miep Gies ve Bep Voskuijl idi. Gies'in eşi Jan Gies ve Voskuijl'nin babası Johannes Hendrik Voskuijl de saklandıkları dönemde onlara yardım edenler arasındaydı. Saklandıkları yerle dış dünya arasındaki tek bağlantıları bu insanlardı, onlardan savaşa ve politik gelişmelere dair bilgiler alıyorlardı. Zaman geçtikte giderilmesi daha zorlaşan tüm ihtiyaçlarıyla onlar ilgileniyordu; güvenliklerini sağlıyor, yemek ve diğer gereksinimleri getiriyorlardı. Frank günlüğünde en tehlikeli zamanlardaki adanmışlıklarını ve ev halkının moralini düzeltmek için harcadıkları çabayı yazmıştı. Hepsi eğer Yahudi barındırırken yakalanırlarsa ölüm cezası alabileceklerini farkındaydı.
13 Temmuz 1942'de Hermann, Auguste Van Pels ve 16 yaşındaki çocukları Peter Arka Ev'e yerleşti, Kasım ayında da dişçi ve ailenin dostu Fritz Pfeffer geldi. Frank konuşacak yeni insanlar olduğu bu durumdan memnun olduğunu yazmıştı ancak sınırlı koşullarda yaşamak zorunda kalan grup içerisinde gerginlik hızlıca ortaya çıktı. Pfeffer ile bir odayı paylaştığında onun çekilmez ve memnuniyetsiz biri olarak buldu ve çatıştığı Auguste van Pels'in ise aptal olduğunu düşünüyordu. Hermann van Pels ve Fritz Pfeffer'i bencil olarak görüyordu, çok yemek yediklerini düşünüyordu. İlerleyen zamanlarda, başta utangaç ve garip bulduğu için reddettiği Peter van Pels ile ortak yönlerini olduğu fark edip romantik olarak yakınlaşmaya başladı. İlk kez onunla öpüştü ama ilerleyen zamanda ona karşı olan hislerinin bulundukları durumdan mı kaynaklı yoksa gerçekten içten mi olduğu sorgularken hisleri azaldı. Anne Frank onlara yardım edenlerle güçlü bir bağ kurmuştu, babası Otto kızının yardımcıların ziyaretlerini sabırsızlıkla beklediğini anımsıyordu. Anne'nin en yakın ilişkiyi Bep Voskuijl ile kurduğu gözlemlemişti, "genç katip ... ikisi sık sık köşede fısıldaşırdı."
Tutuklanma

4 Ağustos 1944 sabahı saat 10.30'da Frank Ailesi'nin saklanmış olduğu Arka Ev, SS subayları tarafından basıldı ve saklanan sekiz kişiyle beraber onlara yardım eden Victor Kugler ve Johannes Kleiman tutuklandı. Saklanan sekiz kişi, önce transit kamp olan Westerbork Toplama Kampı'na gönderildi. 3 Eylül 1944 tarihinde saklanan 8 kişi imha kampı olan Auschwitz'e transfer edildi. Anne ve ablası Margot, Kasım 1944 tarihinde Bergen-Belsen toplama kampı'na transfer edildi. Bergen-Belsen'de yarı terk edilmiş olması ve temizlik koşullarının yetersiz olması nedeniyle bitlerden ve 17.000 kişinin ölümüne neden olan tifüs salgını başladı. Margot'un ölümünden üç gün sonra Anne Frank tifüs hastalığından dolayı öldü.
Anne Frank'in Hatıra Defteri

Ana madde: Anne Frank'in Hatıra Defteri
Saklanan sekiz kişi arasından sadece Otto Frank hayatta kaldı ve Ocak 1945'te Auschwitz'ın Kızıl Ordu tarafından kurtarılmasının ardından Haziran 1945 tarihinde Amsterdam'a geri döndü ve kızlarına ulaşmaya çalıştı. Anne'in ölüm haberini aldıktan sonra Frank Ailesinin saklanmasına yardım eden Miep Gies, Anne'in geri döndüğünde ona vermek için sakladığı günlüğü Otto Frank'a ulaştırdı. Otto Frank günlüğü okuduktan sonra kızını hiç tanımadığını belirtmiş ve bu günlüğün kopyasını profesör bir arkadaşına gönderdi. Yakın çevresinin baskısıyla Otto Frank, günlüğü yayınlamaya karar verdi ve ilk başta 150 bin adet olarak basıldı. Anne'in günlüğü günümüzde 60'tan fazla dile çevrildi ve en çok okunan kurgu olmayan kitap oldu.
Mirası

Anne'in saklanmış olduğu ev 1960 yılında müzeye çevrildi ve günümüzde müze olarak hizmet vermektedir. Bir süre sonra Frances Goodrich ve Albert Hackett bu kitabı tiyatroya uyarladı ve ilk kez Broadway Sahnelerinde oynandı. Daha sonra Münih Kommerspiele Tiyatrosunda tek dekorlu bir tiyatro olarak Alman tiyatrocu Christia Keller tarafından canlandırıldı.
Fotoğraflar

Anne Frank heykeli Amsterdam
Anne Frank'ın Amsterdam'daki Evi (yeni)
Anne Frank, 1940
Anne Frank'in doğduğu yer Maingau Kızıl Haç Kliniği
Frank ailesinin 1934'ten 1942'ye kadar kaldıkları Merwedeplein'deki daire.
Amsterdam'daki Anne Frank Evi'nde Arka Ev'in girişini gizleyen kütüphane. (Yeniden inşa edilmiştir)
Prinsengracht, Amsterdam'daki ev (solda)
Binanın ve Arka Ev'in bir modeli.
2017 Westerkerk'ten görünen açık renk duvarlı ve turuncu çatılı Arka Ev (altta) ve evin arkasındaki bahçedeki Anne Frank ağacı (alt sağda).
Amman

| Amman عمّان |
| --- | --- |
Şehir

  Bayrak 
Takma ad: Yedi tepeli şehir
Ülke:  Ürdün
İl: Başkent
İdare
 • Belediye başkanı: Akil Bilteci
Yüzölçümü
 • Toplam: 1.680 km²
Rakım: 773 m
Nüfus (2014)
 • Toplam: 4.007,526
 • Yoğunluk: 2380/km²
Zaman dilimi: UTC+02.00 (DAS)
 • Yaz (YSU): UTC+03.00 (DAYS)
Resmî site ammancity.gov.jo
Amman (Arapça: عمان), Ürdün'ün başkenti ve en büyük şehri olup ülkenin siyasi, kültürel ve ticari merkezidir. 2014 yılı itibarı ile nüfusu 4,007.526'dir.
Tarihçe

Amman M.Ö. 7000 yılında kurulmuş olup tarihteki en eski şehirlerden biridir. Şehirdeki ilk insan yerleşimi belirtileri kalkolitik çağa (MÖ 4000-3000) kadar uzanmaktadır.
MÖ 13. yüzyılda Amman, şehrin sakinleri olan Ammonlular tarafından Rabbath Ammon veya Rabat Ammon olarak adlandırılmaktaydı. İncil'e göre şehir Ammon Krallığı'nın başkenti idi. Helenistik dönemde şehrin adı Filadelfeia olup Dekapolis'e bağlıydı.
635 yılında Müslümanların eline geçen Amman, 1516'da Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi sırasında Osmanlı topraklarına katıldı. II. Abdülhamit devrinde Rusya'dan kaçarak Osmanlı devletine sürülen Çerkeslerin bir kısmı Amman civarına yerleştirildi.
1908'de tamamlanan Hicaz Demiryolu hattının Amman'dan geçmesi şehrin önemini artırdı. I. Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz manda yönetimine giren Amman 1946'da Ürdün Krallığı'nın başkenti oldu.
Modern Amman, bir Çerkes köyü olarak başlamış olup, geliştirilerek büyük bir şehir haline getirilmiştir.
Coğrafya

Amman, Lut Gölü'nün 35 km kuzey doğusunda, Akdeniz'in 110 km doğusunda ve Kudüs'ün 65 km doğusunda yer almaktadır. Şehir, Ürdün bayrağındaki yedi köşeli yıldızını temsil eden yedi tepe üzerinde yer almaktadır.
Amman'da Akdeniz iklimine benzer ancak ama yine de kıtasal olarak farklı bir iklim görülmektedir. Deniz seviyesinden 773 m yükseklikte olması bunu etkilemektedir. Şehirde sık sık yoğun sis görülebilmektedir.
|  Amman iklimi > Aylar.Ortalama en yüksek sıcaklık (°C).Ortalama en düşük sıcaklık (°C).Ortalama yağış (mm) |  Amman iklimi > Oca.12,3.3,6.63,4 |  Amman iklimi > Şub.13,7.4,2.61,7 |  Amman iklimi > Mar.17,2.6,1.43,1 |  Amman iklimi > Nis.22,6.9,5.13,7 |  Amman iklimi > May.27,8.13,5.3,3 |  Amman iklimi > Haz.30,8.16,6.0 |  Amman iklimi > Tem.32,0.18,5.0 |  Amman iklimi > Ağu.32,4.18,6.0 |  Amman iklimi > Eyl.30,7.16,6.0,3 |  Amman iklimi > Eki.27,1.13,8.6,6 |  Amman iklimi > Kas.20,4.9,3.28,0 |  Amman iklimi > Ara.14,4.5,2.49,2 |  Amman iklimi > Yıl.23,5.11,3.269,3 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Kaynak: Dünya Meteoroloji Örgütü
Şehrin yapısı

Amman keskin bir şekilde ikiye ayrılmıştır. Şehrin doğu kesimi geleneksel bir İslam şehri olup eteklerindeki barınaklarda çok sayıda Filistinli mülteci yaşamaktadır. Batı kesimi ise yeşillik içinde olup kafeler ve sanat galerileri bulunmaktadır. Kraliyet Sarayı doğu kesiminde, Meclis ise batı kesiminde yer almaktadır.
Şehrin en önemli tarihî eseri, Romalılar'dan kalma kalesidir. Kalenin içinde antik bir tiyatro bulunmaktadır.
Yönetim

Amman beş yılda bir doğrudan seçilen 41 üyeli belediye meclisi tarafından yönetilmektedir. Belediye meclisi 1909 yılında kurulmuş olup 1914 yılında ilk ilçe merkezi kuruldu. 18 yaşın üzerindeki tüm Ürdün vatandaşları belediye seçimlerinde oy kullanma hakkına sahiptirler. Ancak, belediye başkanı kral tarafından atanmaktadır.
Amman Büyükşehir Belediyesi 27 semtten oluşmaktadır:
| № | Semt | Yüzölçümü (km²) | Nüfus (2004) | № | Semt | Yüzölçümü (km²) | Nüfus (2004) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | El-Madine | 3.1 | 38,465 | 15 | Bedir El-Cedide | 19 | 15,000 |
| 2 | Basman | 13.4 | 223,816 | 16 | Süveyleh | 20 | 69,400 |
| 3 | Marka | 23 | 99,818 | 17 | Tla El-Ali | 19.8 | 129,812 |
| 4 | El-Nasır | 28.4 | 150,000 | 18 | Cubeyhe | 25.9 | 71,828 |
| 5 | El-Yermuk | 5.5 | 207,866 | 19 | Şefa Badran | 45 | 35,000 |
| 6 | Resülayn | 0.68 | 118,232 | 20 | Ebu Nseyr | 50 | 50,000 |
| 7 | Bedir | 0.01 | 250,000 | 21 | Uhud | 250 | 40,000 |
| 8 | Zahran | 13.8 | 60,000 | 22 | El-Cize | 558 | 57,000 |
| 9 | El-Abdali | 15 | 120,000 | 23 | Saheb | 12 | 60,000 |
| 10 | Tarık | 25 | 100,000 | 24 | El-Müvekker | 250 | 60,000 |
| 11 | Kuveisme | 45.9 | 156,781 | 25 | Husban El-Cedide | 55 | 30,000 |
| 12 | Herbet El-Suk | 0.5 | 100,000 | 26 | Naur | 87 | 50,000 |
| 13 | El-Mgableyn | 23 | 60,000 | 27 | Merc El-Hamam | 53 | 50,000 |
| 14 | Vadi es-Sir | 80 | 136,000 |  |  |  |  |
Ekonomi

Önemli bir sanayi merkezi olan şehirde 14 üniversite bulunmaktadır. Ürdün Üniversitesi Amman'daki en büyük üniversitedir.
Amman, Ortadoğu ve Afrika'da iş için seyahat edenler ve turistler tarafından en çok ziyaret edilen şehirler arasında 8. sırada, uluslararası ziyaretçilerin en çok para harcadığı şehirler arasında ise 9. sırada yer almaktadır. Şehri 2011'de ziyaret eden 1,8 milyon turist 1,3 milyar dolardan fazla harcama yapmıştır.
Spor

2009 IAAF Dünya Kros Şampiyonası Amman'da düzenlenmiştir.
Ulaşım

Karayolları ile ülkenin diğer şehirlerine bağlanan başkent Amman'ın 30 km güneyinde Kraliçe Aliye Uluslararası Havalimanı yer almaktadır. Şehir içi toplu ulaşım taksi ve otobüsle yapılmaktadır. Taksilerin bazılarında sabit bir yol ve ücret bulunmaktadır. Şehirde ayrıca Akabe kentine yolcu taşıyan çok sayıda özel otobüs şirketi bulunmaktadır.
Kardeş şehirler

Amman'ın aşağıdaki şehirler ile kardeş şehir anlaşması bulunmaktadır.
Maskat, Umman (1986)
Bakü, Azerbaycan
Cidde, Suudi Arabistan (1988)
Kahire, Mısır (1988)
Rabat, Fas (1988)
Sylhet, Bangladeş
Bağdat, Irak (1989)
San'a, Yemen (1989)
İslamabad, Pakistan (1989)
Pekin, Çin (1990)
Ankara, Türkiye (1992)
Hartum, Sudan (1993)
Nalçik, Rusya (1994)
Kırklareli, Türkiye (1994)
Miami, Amerika Birleşik Devletleri (1995)
Doha, Katar (1995)
İstanbul, Türkiye (1997)
São Paulo, Brezilya (1997)
Cezayir, Cezayir (1998)
Bükreş, Romanya (1999)
Nuakşot, Moritanya (1999)
Tunus, Tunus (1999)
Beyrut, Lübnan (2000)
Edremit, Türkiye (2000)
Sofya, Bulgaristan (2000)
Pretoria, Güney Afrika Cumhuriyeti (2002)
Tegucigalpa, Honduras (2002)
Chicago, Amerika Birleşik Devletleri (2004)
Cenevre, İsviçre (2005)
Milano, İtalya (2005)
Calabria, İtalya (2005)
Saraybosna, Bosna-Hersek (2005)
Moskova, Rusya (2005)
Merkez, Bahreyn (2006)
Bişkek, Kırgızistan (2006)
San Francisco, Amerika Birleşik Devletleri (2010)
Tokyo, Japonya (2011)
Düsseldorf, Almanya
Sidmouth, Birleşik Krallık
Amman şehir merkezi
Ebu Derviş Camii
Amman'da bir kıpti kilisesi
Kral I. Abdullah Camii
Hamleys
Abdün Köprüsü
Kutadgu Bilig

Uygur alfabesiyle yazılan "Kutadgu Bilig" (15.yy, 4. satırında Arap alfabesiyle besmele yazılmaktadır)
Kutadgu Bilig ([qʊtaðˈɢʊ bɪˈlɪɡ]) (Günümüz Türkçesi ile: Mutluluk Veren Bilgi ya da Devlet Olma Bilgisi), 11. yüzyıl Karahanlı Türklerinden Yusuf Has Hacib'in Doğu Karahanlı hükümdarı ve Kaşgar Prensi Tabgaç Uluğ Buğra Kara Han'a (Ebû Ali Hasan bin Süleyman Arslan) atfen yazdığı ve takdim ettiği Orta Türkçe eserdir. Eser, Karahanlıca olarak da isimlendirilen Hakaniye lehçesi ile yazılmıştır.
Eserin genel özellikleri

Mesnevi tarzında ve aruz vezniyle yazılmıştır.
Siyasetname türünün Türk edebiyatındaki ilk örneğidir.
Eski Türkçe olarak kabul edilen Karahanlı Türkçesi ile yazılmıştır.
Nazım birimi beyittir. (Redif ve kafiye kullanılmıştır.)
İslamiyet'in Türklerce kabulünden sonraki bilinen ilk yazılı eserdir.
Alegorik ve didaktiktir.
Bazı bölümlerinde ansiklopedik bilgiler içerir.
'Kutlu Olma Bilgisi' veya 'Mutluluk Veren Bilgi' olarak Türkiye Türkçesine çevrilmiştir.
18 ayda tamamlanmıştır.
Anlatılmak istenenler 4 sembolik kişilik üzerinden anlatılmıştır. Bunlar; Kün Togdı (hükümdar, kanun, adalet); Ay Toldı (mutluluk, saadet); Odgurmış (akıbet, hayatın sonu); Ögdülmiş (Akıl, zeka)
6645 beyitten oluşan manzum bir eserdir.
6500 beyti aşan Kutadgu Bilig'de, yüz civarında Arapça, Farsça kökenli sözcük vardır. Sözcükler manzumenin gerektirdiği retoriğe göre seçilir. Tapug ~ taat, törütigli ~ halik, yükün- ~ namaz kıl- gibi Türkçe kökenli ya da ödünç sözcükler; ölçüye, bağlama göre serbestçe kullanılır. KB'de Allah, cennet, cehennem, şeytan, melek, savm, salat gibi Arapça kökenli temel İslami terimlerin yer almaması dikkat çekicidir. Arapça sözcükler yerine teñri, tamu(g), yek, ferişte, rūzā, namāz vb. Türkçe veya İran dillerinden ödünçlemeler kullanılır.
Yusuf Has Hâcib

Ana madde: Yusuf Has Hacib
Yusuf Has Hâcib (Balasagunlu Yusuf) hakkındaki bilgilerin tek kaynağı, yine kendi eserine sonradan eklenmiş olan manzûm ve mensûr mukaddimelerdir. Yusuf, XI. yüzyılda, Balasagun (Kuz-Ordu)’da doğmuştur. Asil bir aileye mensup olup, ilmi, fazîletleri, zühd ve takvası ile cemiyetin içinde en yüksek hizmet mertebesine ermiş bir zattır. Eserine Balasagun’da başlamış, daha sonra gittiği Kaşgar’da tamamlamış (1069-1070) ve Karahanlı hükümdarı Tabgaç Kara Buğra hânlar hânının huzurunda okumuştur. Hâkan, şâirin kalem kudretini takdir ederek, ona iltifat etmiş ve yanına alarak, ona “has hâcib” unvanını vermiştir. Bundan dolayı nâmı Yusuf Has Hâcib olarak yayılmıştır. Üzerinde 18 ay uğraştığı eserinin bazı beyitlerinde (365-371) 50 yaşında olduğunu belirtmektedir. Bu beyitlerden hareketle O'nun 1019 yılı civarında doğduğunu söyleyebiliriz. Ölümü hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Eserin ilave kısmında kendisinden bahsederken, ihtiyarladığını, hayatını insanlara hizmet etmekle geçirerek ibâdete geç kaldığını belirtmektedir.
Yusuf Has Hâcib > Kitabın adı

Yusuf Has Hâcib, eserinde kitabın adını ve anlamını şu beyitlerle açıklamıştır:
Kitabın adını Kutadgu Bilig koydum; Okuyana kutlu olsun ve ona yol göstersin. (beyit 350)
Ben sözümü söyledim ve kitabı yazdım; Bu kitap uzanıp, her iki dünyayı tutan bir eldir. (beyit 351)
İnsan her iki dünyayı devletle elinde tutarsa; Mes'ud olur, bu sözüm doğrudur. (beyit 352)
R. Rahmeti Arat, Kutadgu Bilig'in “kutlu olma bilgisi” anlamına geldiğini söylemiştir.
S. Maksudi Arsal'a göre; Kutadgu Bilig'deki “kut”, “siyasî hakimiyet” kavramını ifade etmektedir ve talih, saadet ve bahtiyarlık ikinci planda kalan ve ancak sonraları ortaya çıkan tali anlamlardır.
G. Doerfer, “kut” tabirini, “insanın bir nevî otonom ruhî kudretidir ki, bilhassa hükümdar için Gök ve Yer tarafından desteklenmeye muhtaçtır.” Şeklinde açıklamaktadır.
Yusuf Has Hâcib > Şekil ve anlatım

Yusuf Has Hâcib'in eseri, dil itibarıyla Karahanlı devri Karahanlı Türkçesi’nin bir metni olarak sınıflandırılmıştır. Arapça’nın ilim, Farsça’nın şiir dili olduğu bir dönemde Türkçe yazılan bu eserde kullanılan abece, kaynağına dönüş olarak mevcut duruma tepkidir. Ancak bugünkü mevcut nüshalara esas olan üçüncü defa yazılışında kullanılan alfabenin Arap harfleri diye bilinen asıl/orijinal Uygur Abecesi yaygın Arap kavrayışı ile yazıldığı kesindir. Eser, Türkçe yazılmasına rağmen ölçüde Fars edebiyatı ölçüsü olan “aruz vezni” (faûlun faûlun faûlun faûl), nazım biriminde Fars edebiyatına da geçmiş Türk nazım birimi “beyit” kullanılmıştır. Eserin nazım biçimi, yine Fars edebiyatına ait olan “mesnevi” yani "mani" nazım biçimidir.