stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ali Rıza Septioğlu
Siyasi hayatı

Septioğlu siyasete, 1945-1946 yıllarında Palu'da teşkilatlanmaya başlayan Demokrat Parti'de idare heyeti üyesi olarak başladı. 1957 yılında ise Demokrat Parti Palu ilçe başkanı olmuştur. Septioğlu'nun siyasete atıldığı dönemlerde Palu, nüfus bakımından ve toprak arazisi olarak Elâzığ’ın en büyük ilçesidir. Bu sebepten mütevellit devamlı Elazığ siyasetinde belirleyici unsur olmuştur. Ali Septi’nin manevi mirası da eklenince Septioğlu’nun siyasi hayatı devamlı büyüyüp gelişmiş ve bu manevi iklim kendisine büyük avantaj sağlamıştır.1960 ihtilalinde tutuklanmış ve sonra serbest bırakılarak devamlı gözetim altında bulundurulmuştur. Adana'da ticaretle uğraşırken, babasının “memlekete dön ve belediye başkanlığına aday ol!" demesi üzerine Palu'ya dönerek 17 Kasım 1963 yılında yapılan belediye başkanlığı seçimini bağımsız olarak kazanıp Palu Belediye Başkanı olmuştur. 1964 yılında Adalet Partisi'ne girmiş ve 1968 yılında yapılan belediye başkanlığı seçimini kazanmıştır. 12 Ekim 1969 yılında yapılan milletvekili seçimlerine katılmak amacıyla belediye başkanlığından istifa etmiş ve milletvekili seçimini bağımsız olarak kazanarak milletvekili olmuştur. Ferrokrom tesislerinin Elazığ'a kurulması karşılığında, Elazığ ilinde bağımsız olarak seçilen, Elazığ ve Palu belediye başkanlarıyla birlikte yeniden Adalet Partisi'ne katılmıştır. 1973 yılında yapılan milletvekili seçimlerinde ikinci sıradan aday gösterilince milletvekili seçilememiştir. 1977 seçimlerinde ise Septioğlu ön seçim istemesine rağmen AP genel merkez bu isteğini kabul etmemiştir. 1977 seçimlerinde yine ikinci sıradan aday gösterilmiş ve yerini beğenmediğinden dolayı istifa ederek yeniden bağımsız milletvekili adayı olarak seçimlere girip milletvekili seçilmiştir. Türk siyasetinin önemli kilometre taşlarından olan ve çokça tartışılan ve 11'ler olayı olarak, aynı zamanda Güneş Motel olarak anılan milletvekili transferleriyle birlikte bakan olmak karşılığında, 5 Ocak 1978 günü kurulan dışarıdan destekli ve bağımsızlardan oluşan Ecevit hükûmetine bakan olmak şartıyla destek vermiştir. Kurulan bu hükûmette 18.06.1979 tarihine kadar devlet bakanı olarak görev yapmış ve bakanlık görevi 18 aya yakın sürmüştür. Sonra hükûmetin gidişatını ve Türkiye'nin içinde bulunduğu şartların düzelemeyeceğini varsayarak bazı arkadaşlarıyla bakanlıktan istifa etmiş ve yeniden bağımsız milletvekili olmuştur. Demirel’in çağrısı üzerine yeniden Adalet Partisi'ne geçmiştir. 12 Eylül ihtilalinden önceki son Demirel hükûmetine evet oyu vermiştir. 19. ve 21. Dönem meclislerini en yaşlı üye sıfatıyla açtı.
Aile

Evli ve altı çocuk babasıydı. Oğlu Faruk Septioğlu XXIII. Dönem Elazığ milletvekili olmuştur.
Yerköy

| Yerköy |
| --- | --- |
İlçe
 Yozgat'ın Türkiye'deki yeri
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Yozgat
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Muharrem Coşgun
 • Belediye başkanı: Fatih Arslan (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam: 1265 km²
Rakım: 768 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 35.561
 • Kır: 7,642
 • Şehir: 27.925
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 66900
İl alan kodu: 354
İl plaka kodu: 66
Resmî site Belediye
Yerköy, Yozgat ilinin güneybatısında yer alan Kırşehir, Kırıkkale  ve Çorum'a sınırı olan, il merkezine 39 km uzaklıktaki ilçedir.
Deniz seviyesinden 774 m yükseklikte bulunan Yerköy'ün nüfusu 38.925'tir. 1.245 km² yüzölçümüne sahip ilçenin 14 mahallesi ve 60 köyü vardır.
Karasal iklimin görüldüğü ilçenin büyük bir kısmı bozkırdır. Akarsu kenarları ise genelde ağaçlıktır.
Osmanlı döneminde ufak bir köy olan Yerköy, cumhuriyet döneminde Ankara - Kars demir yolunun hizmete açılmasından sonra gelişmeye başladı. 1935'te bucak olan Yerköy, 1945 yılında Yozgat'ın ilçesi oldu.
İlçe halkının büyük bir kısmı geçimini tarım ve hayvancılıktan sağlar. Buğday, arpa, nohut, ayçiçeği, şeker pancarı, patates, soğan, elma, kavun ve karpuz yetiştirilen ürünlerin başında gelmektedir. Küçük ve büyükbaş hayvancılığı hem mera hayvancılığı hem de besi hayvancılığı şeklinde yapılmaktadır. Ayrıca ilçede çeşitli sanayi tesisleri de bulunmaktadır.
Konumu

İl topraklarının batısında yer alan ilçenin, doğusunda; Yozgat, ilçe güneydoğusunda; şefaatli, güneybatısında; Kırşehir-Çiçekdağı, batısında; Kırıkkale, kuzeyinde ise Çorum-Sungurlu yer almaktadır.
Nüfus

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1945 | 35.425 | 2.621 | 32.804 |
| 1950 | 37.702 | 3.550 | 34.152 |
| 1955 | 24.047 | 5.937 | 18.110 |
| 1960 | 28.497 | 8.244 | 20.253 |
| 1965 | 34.656 | 11.962 | 22.694 |
| 1970 | 41.489 | 18.208 | 23.281 |
| 1975 | 43.125 | 19.927 | 23.198 |
| 1980 | 44.979 | 21.026 | 23.953 |
| 1985 | 49.256 | 26.062 | 23.194 |
| 1990 | 48.462 | 26.248 | 22.214 |
| 2000 | 48.889 | 32.228 | 16.661 |
| 2007 | 42.219 | 31.197 | 11.022 |
| 2008 | 40.733 | 30.335 | 10.398 |
| 2009 | 40.246 | 30.231 | 10.015 |
| 2010 | 39.624 | 30.092 | 9.532 |
| 2011 | 39.272 | 29.984 | 9.288 |
| 2012 | 38.687 | 29.571 | 9.116 |
| 2013 | 37.915 | 29.042 | 8.873 |
| 2014 | 37.247 | 28.802 | 8.445 |
| 2015 | 36.507 | 28.435 | 8.072 |
| 2016 | 36.263 | 28.386 | 7.877 |
| 2017 | 36.038 | 28.272 | 7.766 |
| 2018 | 35.561 | 27.565 | 7.996 |
| 2019 | 35.476 | 27.652 | 7.824 |
| 2020 | 35.567 | 27.925 | 7.642 |
Coğrafya

İlçedeki geniş düzlükler ve aşınmış tepeler, yer şekillerinin genel hatlarını oluşturmaktadır. Arazinin büyük bir kısmını, Delice Irmağı'nın taşıdığı alüvyonlarla üzerini örttüğü Yerköy Ovası kaplamakta olup, doğu ve güneyden Çiçekdağı ve Orta Dağı ile, diğer kenarlarda da aşınmış tepeler kuşatılmıştır. En önemli akarsuyu Karanlıkdere vadisinden sonra ilçe sınırlarına giren Delice Irmağı'dır. Suları yazın azalıp, baharda kabaran Delice Irmak, ilçedeki küçük dere ve çayları da toplayarak, Sekili sınırlarında Ankara-Yozgat kara yolunu keserek, ilçe ve il topraklarını terk eder.
Karasal iklimin egemen olduğu ilçede yazlar; sıcak ve kurak, kışlar; soğuk ve sert geçmekte, yıllık yağış tutarının büyük bir bölümü ilk ve sonbaharda düşmektedir.
Deniz seviyesinden yüksekliği az olduğu için yaz sıcaklığı merkez ilçe ve çevresine göre daha yüksektir. Bozkırların yaygın olduğu ilçede orman örtüsü yok denecek kadar azdır (%4.81). Orman örtüsü olarak ilçenin kuzeybatısında yer alan Salmanlı köylerini kapsayan Aygar Dağı üzerindeki prestep meşe ormanlarından oluşan baltalık ormanlar vardır. Tepeler çıplaktır ve Delice Irmak boylarında Karanlıkdere vadisinde olduğu gibi, söğüt, kavak ve meyve ağaçları bulunmaktadır.
Ayrıca bağlı olduğu il olan Yozgat'a 41 km uzaklıktadır.
Ekonomi

İlçe halkının temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.
Devrimci Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi
Tarihçe > Devrimci Sol (1978-1994) > 12 Eylül ve Devrimci Sol davaları

Kenan Evren yönetimindeki Türk Silahlı Kuvvetleri'nin gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 askeri darbesi, Türkiye'deki tüm siyasi parti ve örgütleri olduğu gibi Devrimci Sol'u da derinden etkilemiş, hareketin büyük ölçüde darbe almasına neden olmuştur. Örgütün neredeyse bütün üst düzey kadrosu Dursun Karataş da dahil olmak üzere, mahalli örgütlenmelerde çalışan militanlarıyla birlikte yakalanmış ve tutuklanmıştır. 1981 yılında açılan Devrimci Sol Ana Davasında sanık sayısı 1223'ü bulmuştur. 1983 yılında Başbakanlık tarafından yayınlanan Terör ve Terörle Mücadelede Durum Değerlendirmesi adlı raporda Devrimci Sol örgütüne üye 3.069 kişinin yakalandığı, 6.574 kişinin ise henüz yakalanamadığı açıklanmıştır.
Bu dönemde örgüt faaliyetlerine ara vermemiş, Devrimci Sol yeni Merkez Komitesi seçilmiş Niyazi Aydın örgütün sorumluluğunu üstlenmiştir. Fakat Niyaz Aydın'ın Kasım 1981'de yakalanması ile daha önceden yurt dışına giden ve örgütün Avrupa'daki bağlantılarını gerçekleştiren Paşa Güven sürdürülen faaliyetleri yönetmeye başlamıştır.
Örgüt tarafından düzenlenen saldırılar

Ana madde: Devrimci Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi tarafından düzenlenen saldırılar listesi
Örgüt tarafından düzenlenen saldırılar > Partileşmeden önce (Dev-Sol)

Ocak 1991'de emekli Yarbay Ata Burcu ve emekli Korgeneral Hulusi Sayın öldürüldü.
1991 Şubat ayında İncirlik üssünde görevli üç ABD vatandaşı kaçırılarak öldürüldü.
1991 Nisan ayında eski sıkıyönetim komutanı emekli Tümgeneral Memduh Ünlütürk öldürüldü.
Aralık 1991'de İstanbul Emniyet Müdür Yardımcısı Şakir Koç ve şoförü öldürüldü.
Şubat 1992'de İstanbul Şişli'de bir kıraathanede oturan gasp masasında görevli 5 polis öldürüldü.
Temmuz 1992'de Cağaloğlu'ndaki İstanbul Emniyet Müdürlüğü binasına roketatarlı saldırı düzenlendi ve emekli Oramiral Kemal Kayacan öldürüldü.
Örgüte yönelik düzenlenen operasyonlar

30 Eylül 2006 tarihinde Tokat'a bağlı Gökdere köyü yakınlarında çıkan çatışmada beş örgüt üyesi öldürüldü.
10 Aralık 2007 tarihinde Ankara'da yapılan operasyonda 1 DHKP-C'li gözaltına alınırken, Kevser Mızrak isimli örgüt üyesi öldürüldü.
Mart 2008 tarihinde 17 DHKP-C'li gözaltına alındı. 9 kişi tutuklandı.
30 Nisan 2008 tarihinde Elazığ'da 5 kişi tutuklandı.
15 Mayıs 2008 tarihinde Artvin'de 1 kişi tutuklandı.
Mayıs 2008 tarihinde Sivas'ta 30 kişi gözaltına alındı.
Haziran 2008 tarihinde 4 kişi Sivas'ta tutuklandı.
Mayıs 2012 tarihinde 100 kişi gözaltına alındı.
Ocak 2013 tarihinde 7 ilde düzenlenen eşzamanlı polis operasyonlarında, aralarında 15 avukatın da bulunduğu 85 kişi gözaltına alındı.
19 Şubat 2013 tarihinde 28 ilde düzenlenen eşzamanlı polis operasyonlarında aralarında avukatlarında bulunduğu 167 kişi "DHKP/C üyeliği" iddiasıyla gözaltına alındı.
7 Ekim 2013 tarihinde Uyuşturucu çetecilerin öldürdüğü Hasan Ferit Gedik'in cenaze töreninde silahlı kortej oluşturan DHKP-C'lilere karşı operasyonlar düzenlendi. Operasyonlar Gazi Mahallesi ve Gülsuyu'nda yapılırken bu operasyonlar sonucunda 17 kişi gözaltına alındı.
21 Nisan 2014 tarihinde Sancaktepe'de DHKP-C'ye yönelik operasyonda 12 kişi gözaltına alındı.
29 Nisan 2014 tarihinde İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri, Küçük Armutlu'da DHKP-C'ye yönelik çalışma başlattı. Özel Harekât Timlerinin de katıldığı operasyonda aralarında örgütün Küçük Armutlu Mahallesi sorumlusunun da bulunduğu iddia edilen 18 kişi gözaltına alındı.
18 Kasım 2015 tarihinde Elazığ ilinde şafak operasyonu düzenlendi. 11 kişi gözaltına alındı.
Resmi olmayan kaynaklarca DHKP-C'ye yönelik Yunanistan kampını lağvetmek üzere eski albaylardan birinin torunu özel olarak yetiştirilip gönderildi.
24 Temmuz 2015 tarihinde IŞİD, PKK ve DHKP-C'ye karşı yapılan eşzamanlı operasyonlarda 5000 polis görev aldı. İstanbul/Bağcılar'da çatışma sonucu DHKP-C'li Günay Özarslan öldürüldü.
23 Haziran 2017 tarihinde Gaziantep'te DHKP-C ve TİKB'ye düzenlenen operasyonda 4 kişi gözaltına alındı
15 Ekim 2021 tarihinde İstanbul merkezli 16 ilde DHKP-C'ye düzenlenen operasyonda 77 kişi gözaltına alındı.
24 Mayıs 2023 tarihinde İstanbul ve Hatay'da DHKP-C'ye düzenlenen operasyonda 8 kişi tutuklandı.
8 Eylül 2023 tarihinde İstanbul Şişli'deki İdil Kültür Merkezi'ne düzenlenen operasyonda 10 şüpheli gözaltına alındı.
13 Ekim 2023 tarihinde İstanbul'da 5 şüpheli gözaltına alındı.
8 Kasım 2023 tarihinde İzmir'de düzenlenen operasyonda örgüt propagandası yaptığı öne sürülen 17 kişi gözaltına alındı.
Devrimci Sol Amblemi
2012 Sultangazi saldırısı sonrasında, karakolun önünden bir görünüm
Yağmur

Başlığın diğer anlamları için Yağmur (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Çatıda şiddetli yağış
Çatıya yağan yağmur, akıtmalıklar aracılığıyla kanalizasyona aktarılır.
Yağmur, atmosferik su buharından yoğunlaşan ve daha sonra yerçekiminin etkisiyle düşen su damlacıklarıdır. Yağmur, su döngüsünün önemli bir bileşenidir ve Dünya'daki tatlı suyun çoğunun birikmesinden sorumludur. Hidroelektrik santralleri, mahsul sulama ve birçok ekosistem türü için uygun koşullar için su sağlar.
Yağmur oluşumunun başlıca nedeni, hava cepheleri olarak bilinen üç boyutlu sıcaklık ve nem karşıtlıkları bölgeleri boyunca hareket eden nemdir. Yeterli nem ve yukarı doğru hareket varsa, yağış kümülonimbus (gök gürültüsü bulutları) gibi konvektif bulutlardan (güçlü yukarı doğru dikey hareket gösterenler) düşer ve dar yağmur bantları halinde organize olabilir. Dağlık alanlarda, yamaç yukarı akışının arazinin rüzgar alan taraflarında en üst düzeye çıktığı ve nemli havanın yoğunlaşıp dağların yamaçları boyunca yağmur olarak düşmesini zorladığı yerlerde yoğun yağış mümkündür. Dağların rüzgar altı tarafında, yamaç aşağı akışın neden olduğu kuru hava nedeniyle çöl iklimleri var olabilir ve bu da hava kütlesinin ısınmasına ve kurumasına neden olur. Muson çukurunun veya intertropikal yakınsama kuşağının hareketi, savan iklimlerine yağışlı mevsimleri getirir.
Yağmur taneleri düşme esnasında kuru havadan geçerken bir kısmının veya tamamının buharlaşması sonucu bulut tabandan aşağı doğru sünüyormuş gibi görünür buna virga denilir. Bilim insanlarının yağmurun oluşumu ve yağışı ile ilgili açıklamaları Bergeron Süreci olarak adlandırılır. Ayrıca yazın bazı günlerde bulut olduğu halde yağmur yağmamasının sebebi hava kütlesinin taşıdığı toplam su miktarının az olması sebebiyle yeterince yağış yapacak kadar yoğunlaşmamasıdır. Yapay yağmurlar ise havanın bulutlu olduğu günlerde bulutlara gümüş iyodür bulutu sıkılarak yağdırılır. Havada bulut olmazsa asla yapay yağmur yağdırılamaz.
Kentsel ısı adası etkisi, şehirlerin rüzgâr altı yönünde hem miktar hem de yoğunluk olarak yağış artışına yol açar. Küresel ısınma ayrıca, doğu Kuzey Amerika'da daha ıslak koşullar ve tropiklerde daha kuru koşullar dahil olmak üzere, küresel olarak yağış düzeninde değişikliklere neden olmaktadır. Antarktika en kurak kıtadır. Kara üzerindeki küresel ortalama yıllık yağış 715 mm (28,1 in)'dir, ancak tüm Dünya üzerinde 990 mm (39 in)'dir. Köppen sınıflandırma sistemi gibi iklim sınıflandırma sistemleri, farklı iklim rejimleri arasında ayrım yapmaya yardımcı olmak için ortalama yıllık yağışı kullanır. Yağış, yağmur ölçerler kullanılarak ölçülür. Yağış miktarları hava durumu radarı ile tahmin edilebilir.
Oluşum > Suya doymuş hava

Hava su buharı içerir ve kuru havanın belirli bir kütlesindeki su miktarına, karışım oranı denir ve kilogram kuru hava başına gram su (g/kg) olarak ölçülür.
Havadaki nem miktarına genellikle bağıl nem de denir. Bağıl nem, belirli bir hava sıcaklığında havanın tutabileceği toplam su buharı yüzdesidir. Bir hava parçasının doymadan (yüzde 100 bağıl nem) ve bir buluta (Dünya yüzeyinin üzerinde asılı duran, görünür ve küçük su ve buz parçacıkları grubu) dönüşmeden önce ne kadar su buharı içerebileceği, sıcaklığına bağlıdır. Daha sıcak hava, doymadan önce daha soğuk havadan daha fazla su buharı içerebilir. Bu nedenle, bir hava parçasını doyurmanın bir yolu onu soğutmaktır. Çiy noktası, hava parçasının doyması için soğutulması gereken sıcaklıktır.
Havayı çiğlenme noktasına kadar soğutmak için dört ana mekanizma vardır: adiabatik soğutma, iletken soğutma, radyasyonel soğutma ve buharlaştırıcı soğutma. Adiabatik soğutma, hava yükselip genişlediğinde oluşur. Hava, konveksiyon, büyük ölçekli atmosferik hareketler veya dağ (orografik kaldırma) gibi genellikle bir yüzeyden diğerine, örneğin sıvı bir su yüzeyinden daha soğuk bir karaya üflenerek fiziksel bir engel nedeniyle yükselebilir. İletken soğutma, hava daha soğuk bir yüzeyle temas ettiğinde meydana gelir.. Radyasyonel soğutma, havadan veya altındaki yüzeyden kızılötesi radyasyon yayılması nedeniyle oluşur.. Buharlaştırıcı soğutma, buharlaşma yoluyla havaya nem eklendiğinde olur ve bu da hava sıcaklığının yaş ampul sıcaklığına veya doygunluğa ulaşana kadar soğumasını sağlar.
Su buharının havaya eklenmesinin başlıca yolları, rüzgarın yukarı doğru hareket alanlarına yakınsaması, yukarıdan düşen yağış veya virga, gündüz ısınması ile okyanusların, su kütlelerinin veya ıslak toprakların yüzeyinden suyun buharlaşması, bitkilerin terlemesi, daha sıcak su üzerinde hareket eden soğuk veya kuru hava ve havanın dağların üzerinden kaldırılmasıdır. Su buharı normalde bulutları oluşturmak için toz, buz ve tuz gibi yoğunlaşma çekirdeklerinde yoğunlaşmaya başlar. Hava cephelerinin yükseltilmiş kısımları (bunlar doğası gereği üç boyutludur) Dünya atmosferinde altostratüs veya sirrostratüs gibi bulut kümeleri oluşturan geniş yukarı doğru hareket alanlarını zorlar.
Stratüs, soğuk ve kararlı bir hava kütlesinin sıcak bir hava kütlesinin altında sıkıştığında oluşma eğiliminde olan kararlı bir bulut kümesidir. Ayrıca rüzgarlı koşullarda taşınım sisinin kalkması nedeniyle de oluşabilir.
Oluşum > Birleşme ve parçalanma

Birleşme, su damlacıkları birleşerek daha büyük su damlacıkları oluşturduğunda meydana gelir. Hava direnci genellikle bir buluttaki su damlacıklarının hareketsiz kalmasına neden olur. Hava türbülansı olduğunda, su damlacıkları çarpışır ve daha büyük damlacıklar yaparlar.
Bu daha büyük su damlacıkları alçaldıkça, birleşme devam eder, böylece damlalar hava direncini aşacak ve yağmur olarak düşecek kadar ağırlaşır. Birleşme genellikle donma noktasının üzerindeki bulutlarda oluşur ve ılık yağmur süreci olarak da bilinir. Donma noktasının altındaki bulutlarda, buz kristalleri yeterli kütle kazandığında düşmeye başlar. Bu genellikle kristal ve komşu su damlacıkları arasında meydana geldiğinde birleşmeden daha çok kütle gerektirir. Bu süreç sıcaklığa bağlıdır, çünkü aşırı soğumuş su damlacıkları yalnızca donma noktasının altındaki buluttadır. Ayrıca, bulut ve yer seviyesi arasındaki büyük sıcaklık farkı nedeniyle, bu buz kristalleri düştükçe eriyip yağmura dönüşebilir.
Yağmur damlaları 01 ila 9 mm (0,039 ila 0,354 in) ortalama çap aralığında boyutlara sahiptir ancak daha büyük boyutlarda parçalanma eğilimi gösterirler. Daha küçük damlalara bulut damlacıkları denir ve şekilleri küreseldir. Bir yağmur damlasının boyutu arttıkça şekli daha basık hale gelir ve en büyük kesiti yaklaşan hava akışına bakar. Büyük yağmur damlaları, hamburger ekmeği gibi tabana doğru giderek düzleşir; çok büyük olanlar ise paraşüt şeklini alır.
Yağmur damlalarının boyutlarına bağlı olarak şekilleri:
Genel inancın aksine, yağmur damlaları asla gözyaşı şeklinde değildir.
Çok küçük yağmur damlaları neredeyse küreseldir.
Daha büyük yağmur damlaları, hava direnci nedeniyle alt kısımları düzleşir.
Büyük yağmur damlaları, büyük miktarda hava direncine sahiptir ve dengesiz hale gelmeye başlar.
Çok büyük yağmur damlaları, hava direnci nedeniyle daha küçük yağmur damlalarına bölünür.
Uluslararası döviz piyasası

Yatırım, hedging, spekülasyon amacıyla yapılan hareketlerin gerçekleştiği döviz piyasaları 24 saat açıktır. Açılış Sidney ve Tokyo'da olur, Hong Kong ve Singapur, Bahreyn ile sürer Avrupa piyasalarına geçer. Frankfurt, Zürih, Londra'dan New York, Chicago piyasalarına ve Los Angeles ve San Fransisco'ya devam eder. İşlem hacmi, dünya ticaret hacminin 50 katından fazladır. İşlemlerde ağırlık Amerikan doları, Euro ve Japon yeni üzerindedir.
Döviz piyasaları bir ülke parasının başka bir ülke parasıyla değişimi işlemleridir. Yabancı para ve mevduat hesaplarının değişimi olarak aktifler spot ve forward biçimlerinde para fonlarında dönüşür. Kullanılan ortam elektroniktir. Kur, bir para biriminin diğer para birimi karşısındaki fiyatıdır. Kotasyonları alış ve satış olmak üzere çift taraflıdır. Alış ve satış arasındaki farka spread denir.
Forex piyasası

Uluslararası finans piyasası olan Forex, Foreign Exchange kelimelerinin ilk hecelerinden oluşmaktadır. Forex, Türkçede döviz piyasaları anlamına gelmektedir. Dünyanın en büyük ve en likit finans piyasası olarak kabul edilen bu piyasada başta ülke para birimleri olmak üzere altın, platin, gümüş gibi kıymetli madenler; pamuk, mısır, soya, kakao gibi zirai ürünler; alüminyum, bakır gibi metaller; petrol, doğalgaz gibi emtialar; hisse senetleri ve borsa endeksleri; CFD'ler dahil olmak üzere çok geniş yelpazede yer alan yatırım enstrümanları işlem görmektedir.
Bretton Woods Antlaşması
Ülke para birimlerinin hem altına hem de dolara sabitlendiği Bretton Woods Antlaşması'na taraf olan ve ulusal para birimini altın fiyatlarına sabitlemeyi kabul eden ülkelerin paraları dolara göre fiyatlandırılmaya başlandı. Dolar, altın ile birlikte dönüştürülebilir tek ulusal para birimi olarak kabul edilmiş ve antlaşmayla beraber 1 ons altın = 35 dolar ya da 1 dolar = 0,88867 gr. altın olarak belirlenmiştir.
Antlaşma, bir ülkenin ihraç mallarına olan küresel talebin azalması, başka bir ülkenin arz-talep dengesini bozabileceği durumlarda, herhangi bir ülkeye, parasının dolar karşısındaki değerini değiştirme olanağı tanımaktadır. Bu tür dalgalanmalar için öngörülmüş olan devalüasyon ve revalüasyon oranı da antlaşmayla beraber yüzde 10 ile sınırlandırılmıştır.
Smithsonian Antlaşması
Bretton Woods Antlaşması'nın imzalanmasından sonra yaşanan gelişmeler ışığında 1971'de imzalanan Smithsonian Antlaşması ile doların değeri yabancı ülke para birimlerine göre yüzde 8 oranında düşürülmüştür. Ancak, yapılan bu hamlenin ardından dolardaki devalüasyon oranının yetersiz olduğu ortaya çıkmıştır. Bu durumu ortadan kaldırıp, piyasaları tekrar düzene oturtabilmek için 1973'te dolar tekrar yüzde 10 oranında devalüe edilmiştir. Söz konusu hamlenin de yetersiz kalması sonucu 1-18 Mart 1973 tarihleri arasında döviz piyasaları kapatılmak zorunda kalınmıştır. 19 Mart'ta piyasaların yeniden açılmasıyla birlikte Asya ve Avrupa para birimleri dolar karşısında serbest dalgalanmaya bırakılmıştır. Söz konusu gelişme başlangıçta geçici bir düzenleme olarak düşünülse de, bu durum esnek kur sistemi olarak adlandırılan yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilir.
Tüm bu düzenlemeler, döviz kurlarının serbestçe hareket etmesine imkân sağlayan esnek döviz kuru sisteminin ilk yapı taşlarıdır. Ülke para birimleri, diğer ülke para birimlerinden bağımsız bir şekilde alınıp satılabildiği günümüzde, bu durum Forex piyasasının etkinliğini ve derinliğini olumlu yönde etkilemektedir.
Forex Kaldıraç Sistemi

Forex piyasasını diğer finans piyasalardan daha popüler kılan en önemli özelliği kaldıraçtır. Kaldıraç, yatırımcının teminat tutarının belli bir katına kadar işlem yapabilmesidir. Böylece küçük teminatlarla daha yüksek hacimli işlemler yapabilir. Kaldıraçla orantılı olarak risk belirlenmektedir.
CFD - Fark Sözleşmesi (Contract for Difference)

Contract for Difference, kullanılan yaygın kısaltmasıyla CFD "Fark Sözleşmesi" anlamına gelmektedir. CFD'ler hisse senetleri, endeksler, emtialar gibi birçok finansal ürüne bağlı olarak işlem görmektedir. Yapılan CFD işlemlerinde ürünün fiziksel alım-satımı yerine, gelecekteki fiyat beklentileri doğrultusunda pozisyon alınır. Fark Sözleşmelerinde dayanak varlığın pozisyon açıldığındaki fiyatı ile pozisyonun kapatıldığı fiyat arasındaki fark işlem yönüne göre hesaba yansıtılır. Forex piyasasında CFD işlemlerini kaldıraç avantajının yanı sıra fiziki teslimat gibi yükümlülükler olmadan işlem yapabilmesi açısından büyük kolaylıktır.