stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Louis Auguste Blanqui
Paris Komünü

Blanqui’nin başarılı olmaya yakınlaştığı ve en büyük tecrübeye sahip olduğu olay, 1871 Paris Komünü oldu. Bu tecrübe aynı zamanda Blanqui'nin hem doğrularını, hem de yanlışlarını en detaylı şekilde görmesini sağladı. Ama bu komün teşebbüsü, sadece Blanqui için değil aynı zamanda yeni ortaya çıkan Blanqui gibi kendilerini komünist olarak ifade eden Marksistler de yanlışlarını da görmesini sağladı.
1871 yılında Paris’in Almanlar tarafından kuşatılması sırasında Blanqui Paris'te Komün teşebbüsünde bulunmayı düşünür. Bunu Marx, delice bulur ve ”ayaklanmak çılgınlık olur “ demiştir. Blanqui ise zaten çılgın bir kişilikti. Blanqui ve arkadaşları, hükûmete karşı arka arkaya saldırılarda bulundu. Saldırılarda hükûmeti alaşağı etmeye kalkışan Blanqui, saldırıların ikincisinde tutuklandı. Arkadaşlarının da bulunduğu Komün’ün üçüncü saldırısı zaferiyle sonuçlandı. Tabi bu zaferi Blanqui hapishanede izlemek zorunda kaldı. Buna rağmen Blanqui, arkadaşlarının teşebbüsü ile Komün'nün zaferiyle sonuçlandıktan sonra 18. bölgeden delege seçildi.
Fransa ordu komutanı Adolphe Thiers Blanqui’nin tutuklandığını öğrendiğinde “Hele şükür! En tehlikelisini ele geçirdik” der. Thiers ayrıca Komün'nün rehine takas edilmesi yönündeki girişimlerini reddederek, "Komüne Blanqui’yi iade etmek, onu koca bir silahlı birlikle donatmaktan daha tehlikelidir“ der. Komün'nün ellerindeki iki generali kurşuna dizmesini öne sürerek ellerindeki 30.000 tutukluyu öldüren Versay birlikleri Blanqui'yi öldürmedi.
Paris Komünü yıkıldıktan sonra en fazla itibarı zarar gören Blanqui oldu.
Ölümü

Blanqui, başarısız Komün denemesi ardından itibarının zedelenmesi ve yaşının da ilerlemesinden dolayı herhangi bir isyana katılmadı. 1879 yılından sonra sürekli olarak sağlık sorunlarıyla boğuştu. Ama buna rağmen Blanqui gazeteler yayınlamaya devam etti. Tam bu sıralarda seçilme hakkı olmadığı halde Bordeaux'ten milletvekili oldu.
Ölmeden önce en fazla tartıştığı konu bayrak konusuydu. Blanqui, Fransız bayrağının değiştirilmesini istiyordu. Bunun yerine Komünizm'i simgeleyen kızıl bayrak kullanmasını arzuluyordu. Tartışmalar günler sürdü. Ve bir gün bu tartışmaların ardından evine geri dönerken aniden bir beyin kanaması geçirdi. Yanındakilere anlamsız cümleler kurarak hayata gözlerini yumdu. Père Lachaise Mezarlığı'na defnedildi.
Samuel Doe

| Samuel Doe |
| --- | --- |

1982'de Doe
21. Liberya Devlet Başkanı
Görev süresi 6 Ocak 1986 - 9 Eylül 1990   (4 yıl, 246 gün)
Yardımcı: Harry Moniba
Yerine geldiği: Kendisi  (Halkın Kurtuluş Konseyi Başkanı olarak)
Yerine gelen: Amos Sawyer  (Geçici)
Halkın Kurtuluş Konseyi Başkanı
Görev süresi 12 Nisan 1980 - 6 Nisan 1986   (5 yıl, 359 gün)
Yardımcı: Thomas Weh Syen   Nicholas Podier
Yerine geldiği: William R. Tolbert Jr.  (Devlet Başkanı)
Yerine gelen: Kendisi  (Devlet Başkanı)
Kişisel bilgiler
Doğum: Samuel Kanyon Doe 6 Mayıs 1951(1951-05-06) Tuzon, Liberya
Ölüm: 9 Eylül 1990 (39 yaşında) Monrovia, Liberya
Ölüm nedeni: İşkence
Partisi: Ulusal Demokrat Parti
Evlilik(ler): Nancy Doe
Çocuk(lar): 5
Bitirdiği okul: Liberya Üniversitesi
Mesleği: Asker, Siyasetçi
Askerî hizmeti
Bağlılığı:  Liberya
Hizmet yılları: 1969-1985
Rütbesi: Astsubay başçavuş
Çatışma/savaşları: Birinci Liberya İç Savaşı
Samuel Kanyon Doe (6 Mayıs 1951 - 9 Eylül 1990), Liberyalı asker ve siyasetçi.
Andrew Harrison

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 2016'da Harrison, Iowa Energy formasıyla
No. 4 - Yalovaspor
Pozisyon:  Oyun kurucu / Şutör gard
Lig:  BSL
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Andrew Michael Harrison
Doğum tarihi:  28 Ekim 1994 (30 yaşında)
Doğum yeri:  San Antonio, Teksas, ABD
Boyu:  1,98 m (6 ft 6 in)
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Yalovaspor
Numarası:  4
Kariyer bilgileri
Lise:  Travis (Pecan Grove, Teksas)
Kolej:  Kentucky (2013-2015)
 NBA seçmeleri:  2015  / Tur: 2 / Sıra: 44.
  Phoenix Suns  tarafından seçildi
Oyunculuk kariyeri:  2015-günümüz
Profesyonel kariyeri
Yıllar:  Takım
2015-2016:  Iowa Energy
2016-2018:  Memphis Grizzlies
2018:  Cleveland Cavaliers
2018-2019:  New Orleans Pelicans
2019:  Himki
2019-2020:  Santa Cruz Warriors
2020-2021:  Beijing Royal Fighters
2022:  Windy City Bulls
2022-2023:  Merkezefendi Belediyesi
2023-2024:  PAOK
2024-günümüz:  Yalovaspor
Başarıları
|  McDonald's All-American (2013)  |  McDonald's All-American (2013)  |  |  |
 NBA.com'daki istatistikleri 
 Basketball-Reference.com'daki istatistikleri 

Andrew Michael Harrison (d. 28 Ekim 1994), oyun kurucu pozisyonunda oynayan Amerikalı profesyonel basketbolcu. Basketbol Süper Ligi ekiplerinden Yalovaspor forması giymektedir.
Profesyonel kariyer

2015 NBA Seçmeleri'nde Phoenix Suns tarafından 44. sırada seçilmiştir. Daha sonra Jon Leuer karşılığında Memphis Grizzlies'a gönderilmiştir. Grizzlies'ın 2015 NBA Yaz Ligi kadrosuna katılmış, 5.4 sayı ve 3 asist ortalamaları tutturmuştur.
| g t 2015 NBA Seçmeleri |
| --- | --- |
1. Tur:  Karl-Anthony Towns  D'Angelo Russell  Jahlil Okafor  Kristaps Porziņģis  Mario Hezonja  Willie Cauley-Stein  Emmanuel Mudiay  Stanley Johnson  Frank Kaminsky  Justise Winslow  Myles Turner  Trey Lyles  Devin Booker  Cameron Payne  Kelly Oubre Jr.  Terry Rozier  Rashad Vaughn  Sam Dekker  Jerian Grant  Delon Wright  Justin Anderson  Bobby Portis  Rondae Hollis-Jefferson  Tyus Jones  Jarell Martin  Nikola Milutinov  Larry Nance, Jr.  R. J. Hunter  Chris McCullough  Kevon Looney  
2. Tur:  Cedi Osman  Montrezl Harrell  Jordan Mickey  Anthony Brown  Willy Hernangómez  Rakeem Christmas  Richaun Holmes  Darrun Hilliard  Juan Pablo Vaulet  Josh Richardson  Pat Connaughton  Olivier Hanlan  Joseph Young  Andrew Harrison  Marcus Thornton  Norman Powell  Artūras Gudaitis  Dakari Johnson  Aaron White  Marcus Eriksson  Tyler Harvey  Satnam Singh Bhamara  Sir'Dominic Pointer  Dani Díez  Cady Lalanne  Branden Dawson  Nikola Radičević  J. P. Tokoto  Dimitrios Agravanis  Luka Mitrović
Hengduan Dağları

| --- | --- |
横断山脉
Hengduan Dağları

En yüksek noktası
Yükseklik: 7.556 m (24.790 ft 1⁄2 in)
Koordinatlar: 27°30′K 99°00′D﻿ / ﻿27.500°K 99.000°D﻿ / 27.500; 99.000
Hengduan Dağları (Çince: 横断山脉; pinyin: Héngduàn Shānmài), Güneybatı Çin'de Tibet Platosu'nun güneydoğu kesimlerini Yunnan-Guizhou Platosu'na bağlayan sıradağlardır. Hengduan Dağları, Sichuan eyaletinin batısının yanı sıra, Tibet Özerk Bölgesi'nin doğusu, Yunnan'ın kuzeybatı kesimleri, Qinghai'nin güney kısımları ile Myanmar'ın kuzeydoğusunu kapsamaktadır.
Chris McCullough

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 McCullough (2014)
No. 1 - Brooklyn Nets
Pozisyon:  Uzun forvet
Lig:  NBA
Kişisel bilgileri
Doğum tarihi:  5 Şubat 1995 (29 yaşında)
Doğum yeri:  Bronx, New York
Boyu:  6 ft 11 in (2,11 m)
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Brooklyn Nets
Numarası:  1
Kariyer bilgileri
Lise:  Salisbury School   (Salisbury, Connecticut)   Brewster Academy   (Wolfeboro, New Hampshire)   IMG Academy   (Bradenton, Florida)
Kolej:  Syracuse (2014–2015)
 NBA seçmeleri:  2015  / Tur: 1 / Sıra: 29.
 Brooklyn Nets tarafından seçildi
Profesyonel kariyeri
Yıllar:  Takım
–günümüz:  Brooklyn Nets (2015
 NBA.com'daki istatistikleri 
 Basketball-Reference.com'daki istatistikleri 

Christopher A. "Chris" McCullough (d. 5 Şubat 1995), National Basketball Association (NBA) takımlarından Brooklyn Nets forması giyen Amerikalı profesyonel basketbolcu. Kolej basketbolunu Syracuse Üniversitesi'nde oynamıştır.
Profesyonel kariyer

25 Haziran 2015'teki NBA Seçmeleri'nde Brooklyn Nets tarafından 29. sırada seçilmiştir. 1 Temmuz 2015'te Nets ile çaylak sözleşmesi imzalamıştır.
| g t 2015 NBA Seçmeleri |
| --- | --- |
1. Tur:  Karl-Anthony Towns  D'Angelo Russell  Jahlil Okafor  Kristaps Porziņģis  Mario Hezonja  Willie Cauley-Stein  Emmanuel Mudiay  Stanley Johnson  Frank Kaminsky  Justise Winslow  Myles Turner  Trey Lyles  Devin Booker  Cameron Payne  Kelly Oubre Jr.  Terry Rozier  Rashad Vaughn  Sam Dekker  Jerian Grant  Delon Wright  Justin Anderson  Bobby Portis  Rondae Hollis-Jefferson  Tyus Jones  Jarell Martin  Nikola Milutinov  Larry Nance, Jr.  R. J. Hunter  Chris McCullough  Kevon Looney  
2. Tur:  Cedi Osman  Montrezl Harrell  Jordan Mickey  Anthony Brown  Willy Hernangómez  Rakeem Christmas  Richaun Holmes  Darrun Hilliard  Juan Pablo Vaulet  Josh Richardson  Pat Connaughton  Olivier Hanlan  Joseph Young  Andrew Harrison  Marcus Thornton  Norman Powell  Artūras Gudaitis  Dakari Johnson  Aaron White  Marcus Eriksson  Tyler Harvey  Satnam Singh Bhamara  Sir'Dominic Pointer  Dani Díez  Cady Lalanne  Branden Dawson  Nikola Radičević  J. P. Tokoto  Dimitrios Agravanis  Luka Mitrović
Descabezado Grande Yanardağı

| --- | --- |
Descabezado Grande

En yüksek noktası
Yükseklik: 3.830 m
Koordinatlar: 35°35′00″G 70°45′00″B﻿ / ﻿35.58333°G 70.75000°B﻿ / -35.58333; -70.75000
Jeoloji
Dağ türü: Stratovolkan
Tırmanma
İlk tırmanan: 1897 Rudolf Hauthal
Descabezado Grande, Şili'de Altos de Lircay Milli Parkı içinde 3.830 metre yüksekliğinde bir yanardağdır. Milli Park, Maule Bölgesi sınırları içinde bulunur.
Dağ, başkent Santiago'nun yaklaşık 240 km güneyinde ve Arjantin sınırının yaklaşık 30 km batısında bulunur. Kraterinin çapı 1000-1450 metredir. Son patlaması 1933 yılında gerçekleşmiştir.
Yakınlarında, 3.750 metre yüksekliğinde Descabezado Chico Yanardağı bulunmaktadır.
Hemrin Dağları

| --- | --- |
 Çiyayê Hemrîn جبل حمرين

En yüksek noktası
Yükseklik: 500 metre
Koordinatlar: 35°01′57″K 43°38′47″D﻿ / ﻿35.03250°K 43.64639°D﻿ / 35.03250; 43.64639
Hemrin Dağları (Kürtçe: Çiyayê Hemrîn veya Çiyayên Hemrîn, Arapça: جبل حمرين), Irak'ın başkenti Bağdat'ın 60 km doğusunda, Diyala İli ve İran sınırından, Bağdat'ın 260 km kuzeyinde bulunan Kerkük'e kadar uzanan sıradağlardır. Bu dağlık alan Zagros dağlarının en batıdaki dalgalanmalarından biri olarak görülür ve Arap Irak'ı ile Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı Kürdistan bölgesinin doğal bir coğrafî sınırı olarak görülmüştür. Bu kanı Iraklı tarihçi Abdül-Rezzak El-Hassani'nin Irak'ın Siyasi Tarihi isimli kitabında desteklenmiş, Hemrin Dağları'na ayrıca Cecil J. Edmonds da yazılarında yer vermiştir.
Iwaki Dağı

| --- | --- |
岩木山
Iwaki Dağı'nın Hirosaki'den görünümü

En yüksek noktası
Yükseklik: 2.038 m (6.686 ft) 
Çıkıntı: 1.322 m (4.337 ft) 
Listelenme: Japonya'nın 100 Ünlü Dağı
Koordinatlar: 40°39′12″K 140°18′24″D﻿ / ﻿40.65333°K 140.30667°D﻿ / 40.65333; 140.30667
Sıradağ: Ōu Dağları
Jeoloji
Dağ türü: Stratovolkan
Son patlama: Mart 1863
Iwaki Dağı (Japonca: 岩木山, romanize: Iwaki-san), Japonya'nın Aomori prefektörlüğünde bulunan bir stratovolkandır. Dağ, prefektörlüğün batısında yer almakta olup Tsugaru Yarı Millî Parkı ile Ōu Dağları'nın bir parçasıdır.
Iwate Dağı, Japonya'nın 100 Ünlü Dağı'ndan biri olarak listelenmiştir. Fuji Dağı'na benzer şekli nedeniyle Tsugaru Fuji (津軽富士) ve daha az sıklıkla Okufuji (奥富士) olarak da anılmaktadır.
Hipoje

Antik Mısırlı mimar Senenmut'un hipojesi
Hipoje (lat. hypogeum, gr. hypógeion, hypo "altında" ve gẽ "toprak", "toprak altında") yeraltında kemerli bir yapı ile inşa edilmiş az sayıda odası olan mezar.
Thage G. Peterson

| Thage G>  Peterson |
| --- | --- |

Riksdag Başkanı
Görev süresi 3 Ekim 1988 - 30 Eylül 1991
Yerine geldiği: Ingemund Bengtsson
Yerine gelen: Ingegerd Troedsson
İsveç Adalet Bakanı
Görev süresi 7 Haziran 1988 - 30 Eylül 1988
Başbakan: Ingvar Carlsson
Yerine geldiği: Anna-Greta Leijon
Yerine gelen: Laila Freivalds
İsveç Savunma Bakanı
Görev süresi 7 Ekim 1994 - 1 Şubat 1997
Başbakan: Ingvar Carlsson  Göran Persson
Yerine geldiği: Anders Björck
Yerine gelen: Björn von Sydow
İsveç Sanayi Bakanı
Görev süresi 8 Ekim 1982 - 30 Eylül 1988
Başbakan: Olof Palme   Ingvar Carlsson
Yerine geldiği: Nils G. Åsling
Yerine gelen: Ivar Nordberg
Riksdag milletvekili
Görev süresi 1971-1988
Seçim bölgesi: Stockholm
Kişisel bilgiler
Doğum: 24 Eylül 1933 (91 yaşında)
Ölüm: Berg, Växjö, İsveç
Mesleği: Siyasetçi
Thage Edvin Gerhard Peterson (d. 24 Eylül 1933, Växjö) İsveçli sosyal demokrat siyasetçi.
1971-1998 yıllarında milletvekilliği yapmış, 1982-1988 yılları arasında Sanayi Bakanı, 1988 yılında kısa bir süre Adalet Bakanı, 1988-1991 yılları arasında Meclis Başkanı olmuştur. 1994 yılında Sosyal Demokrat Parti'nin tekrar iktidara gelmesiyle 1994-1997 yılları arasında Savunma Bakanı olmuştur.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 9058912  BNF: cb14490767g (data)  GND: 1244173428  ISNI: 0000 0000 5236 3365  LCCN: n2001023091  SELIBR: 202055  SUDOC: 058479481  VIAF: 11649647   WorldCat (LCCN): n2001-023091
Matta İncili

Matta İncili (Yunanca: τὸ εὐαγγέλιον κατὰ Ματθαῖον, to euangelion kata Matthaion; euaggélion = iyi haber), Kutsal Kitap'ın dizisine ait olan kanonik (= Kutsal Kitap'ın dizisine ait) bir kitaptır. Yunanca Kutsal Yazıların ya da Yeni Ahdin ilk kitabıdır. Bu incilin Matta adlı bir adam tarafından yazıldığı genellikle kabul edilir.
Matta İncili'nde Tanrı'nın krallığı ve Mesih aracılığıyla mümkün olan kurtuluş hakkındaki sevinçli haber anlatılır. Bu kitap başta Yahudileri düşünerek yazıldı. İbranice Kutsal Yazılardan diğer üç kanonik incilden daha fazla (40 defa) alıntı yapılmıştır.
• Kitap, İsa'nın M.Ö. 2. yılındaki doğumundan M.S. 33'te göğe çıkmadan hemen önce öğrencileriyle buluşmasına dek geçen olayları anlatır.
• Matta'nın İncili'nde anlatılanların %42'si diğer üç incilde bulunmaz.
Yazar > Kutsal Kitap'ın tanıklığı

Yazarın adı İbranice “Mattitya” isminin kısaltılmış halidir ve muhtemelen “Yehova’nın [Tanrı'nın] Hediyesi” anlamına gelir. Matta'nın diğer bir adı da Levi'ydi ve Alfeos'un oğluydu. Matta İsa'nın seçtiği 12 elçiden (Yunanca: άποστόλουϛ [apostolous] = gönderilen) biriydi (Luka 6:13-16). Böylece kaleme aldığı olayların görgü tanığı idi.
İsa Filistin'i dolaşırken insanlara 'iyi haber'i duyurdu ve Matta da bu işe katıldı. İsa onu “takipçim ol” diyerek çağırdığı zaman Matta vakit kaybetmeden hemen olumlu bir karşılık verdi (Matta'nın bölümleri ve konularıMatta 9. Bölüm 9. Kısmı; Markos 2:14; Luka 5:27-32).
Matta İsa'nın öğrencisi olmadan önce Romalılar için çalışan bir vergi memuruydu. Vergi toplayan bir memur olmak Yahudilerin nefret ettiği bir işti. Çünkü onlara özgür bir halk olmadıklarını fakat Roma İmparatorluğu'nun boyunduruğu altında olduklarını hatırlatıyordu. Matta bir vergi tahsildarı olduğu için para, rakam ya da bir şeyin değeri söz konusu olduğunda net bilgiler verir (Matta 17:27; 26:15; 27:3).
Yazar > Tarihin tanıklığı

Bu İncil kaydında Matta yazar olarak belirtilmez. Fakat ilk kilise tarihçileri Matta'nın bu incilin yazarı olduğunda fikir birliği içindedirler.
M.S. 2. yüzyılın başlarında yaşamış olan piskopos Hierapolisli Papias (M.S. 60-163) ilk olarak bu incilin Matta tarafından yazıldığını kabul eder. O şöyle yazdı: „Matta [Efendinin] sözleri İbranicede derledi ve herkes yapabildiği kadar onları çevirdi.“
Bir başvuru kitabı şunu açıklar: “İustinos, Diognetos’a Mektup’un yazarı, … Hegesippos, İrenaeus, Tatianos, Athenagoras, Theophilos, Clemens, Tertullianus ve Origenes Matta’dan alıntı yapmışlardır. Sadece alıntılar değil bunların yapılma tarzı, ayrıca kayda rahatlıkla, herkesçe kabul edilen bir otorite olarak başvurulması ve kayıtla ilgili hiçbir kuşku belirtisi bulunmaması, elimizdeki kitapta ciddi bir değişiklik yapılmadığını gösterir.”
Matta'nın incilini ilk olarak o dönemin İbranicesiyle yazıp daha sonra Yunancaya tercüme ettiğine dair daha çok kanıtlar vardır:
Eusebios (M.S. 260/264-339/340), Origenes’in (M.S. 185-253/254) inciller hakkında söylediği şu sözleri alıntılar: “İlk İncili . . . . Matta kaleme aldı. . . . . Bu İncili Yahudilikten gelen imanlılar için İbranice olarak yazdı.”
İlk kilise tarihçilerinden biri olan Hieronymus (M.S. 347-420) şöyle der: “Vergi tahsildarıyken elçi seçilen, diğer adı da Levi olan Matta, Mesih hakkındaki İncili ilk olarak İbrani dili ve yazı karakteriyle, iman etmiş sünnetliler için Yahudiye’de kaleme almıştır”.
Bundan başka Hieronymus Matta İncili'nin İbranice metninin 4./5. yüzyıla kadar Sezariye şehrinde din bilgini Pamfilos'un koleksiyonunda bulunduğunu belirtir.
Tarih ve Yer > Kutsal Kitap'ın tanıklığı

Matta Filistin'de yaşadı ve kaydını orada yazdı. Ne zaman yazdığı kesin olarak bilinmemekle birlikte onun incilinin M.S. 70 yılından önce tamamlandığı akla yakındır. Çünkü Matta, İsa'nın Yeruşalim şehrinin yıkılışı hakkında bildirdiği peygamberliği kaleme aldı fakat gerçekleşmesini anlatmadı. (Matta 5:35; 23:37, 38; 24:1, 2, 15, 16).
Bazı yorumcular Matta İncili'nin Yeruşalim'in yıkılışından sonra yazıldığını ispatlamak için Matta 22:7 ve 27:25'e değinirler. Fakat birinci ayet (22:7) İsa'nın bir örneklemesidir ve orada olmuş bir olaydan bahsedilmez. İkinci ayetin (27:25) Yeruşalim'in yıkılışıyla hiç ilgisi yoktur, burada İsa'nın ölümü söz konusudur.
Tarih ve Yer > Tarihin tanıklığı ve dinbilimcilerin görüşü

M.S. onuncu yüzyıl sonrasına ait olan bazı el yazmalarının sonunda bulunan notlarda tarih olarak M.S. 41 yılı verilmektedir. Bu notlara göre Matta'nın raporu İsa'nın göğe gittiğinden 8 yıl sonra yazıldı.
Matta İncili'nin tamamlanışını saptamak için kimlerin ne zaman bu incilden alıntıladığını tespit etmek yardımcı olacaktır. Matta'nın İncili'ni alıntıladığı en erken yazılardan birisi 16 bölümle yazılan Didakhe (on iki elçinin öğretisi) adlı kitaptır. Tarihçilere göre aşağı yukarı M.S. 100 yılında ya da biraz önce kaleme alındı fakat yazarı bilinmiyor. Başka eski yazarlar (İgnatius, Polikarp, Barnabas Mektubu, 1. Klemens Mektubu) Matta İncili'ni onayladılar. Matta, M.S. 100 yılın civarında Roma, İzmir ve Mısır gibi birbirlerinden uzak olan yerlerde okundu.
Elçi Petrus birinci mektubunda büyük ihtimalle İsa'nın Matta'da kayıtlı olan sözlerini (1. Pet 2:12 – Mat 5:16; 1. Pet 3:14 – Mat 5:10) alıntılamıştır. Öyleyse Matta, raporunu Petrus'un ölümünden önce (M.S. 65-67) yazmış olmalıdır.
İki Kaynak Teorisi
Din bilginlerinin ekseriyeti ilk önce Markos'un İncilinin yazılmış olması gerektiğini söylerler. Bunun nedeni, Markos İncili'nin içeriğinin Matta ve Luka'nın anlattıklarına benzer olmasıdır. Matta ve Luka, incillerini oluşturmak için Markos kitabının yanı sıra başka bir kaynak kullandığını varsayıyorlar. "Q" adlı başka bir kaynak belgeye atıfta bulunmaktadırlar (bu isim, Almanca “kaynak” anlamına gelen "Quelle" sözcüğünden gelir). Bu görüşü eleştiren din bilgini A. F. J. Klijn'e göre bu yaygın varsayım “İncil yazarlarını masal derleyicileri konumuna düşürdü.”
İki Kaynak Teorisi 2. ve 3. yüzyılda yaşamış olan tarihçilerin ifadelerini gözden kaçırmaktadır. Eski kilise Matta İncili'nin ilk incil olduğunu belirtir. Lyonlu İrenaeus (M.S. 180) Matta'nın "Petrus ve Pavlus'un Roma'da iyi haberi duyurdukları zaman" raporunu yazdığına işaret ediyor. Buna göre Matta eserini M.S. 65'ten önce yazdı.
Çoğunluğun görüşünü takip etmeyen bilginler eski yazarların tanık ifadelerinin hesaba katılması gerektiğini ileri sürerler. Lyonlu İrenaeus'un tarihlendirilmesi doğru ise Markos İncili Matta için bir kaynak değildi. Aralarındaki benzerlik Markos İncilini muhtemelen Matta İncili'ne dayandırdığından dolayıdır. Augustinus'un (M.S. 354-430) tahmin ettiği gibi Markos Matta İncili'nin kısaltılmış bir şeklini yazmak istedi. Ayrıca görgü tanığı Matta'nın kendi İncili olayları yaşamayan Markos'un raporuna dayandırdığını düşünmek mantıklı değildir.
İki Kaynak Teorisi çok tartışılır. Çünkü bu 'Q' belgesi bugün ortada yoktur ve aslında bunun bir zamanlar var olduğunu da hiç kimse kanıtlayamaz. Ayrıca Kilise Babaları da bu belgeden hiç söz etmediler. Bir Kutsal Kitap sözlüğünün söylediğine göre Markos İncili'nin ilk önce yazıldığı ve Matta ve Luka için kaynak görevi gördüğü kuramını destekleyen “kesin olarak savunulabilecek bir kanıt” yok.
Markos'un bildirdiği her şeyin Matta ve Luka İncillerinde de yer aldığı doğru değildir. Markos'un İsa'nın hizmetiyle ilgili kaydında, Matta ve Luka'da bulunmayan 180'den fazla pasaj ve ilginç ayrıntılar bulunur.
İncillerin yazılışının sırası
Kanon Dizileri ve El Yazmaları

Kartaca Konsili'nden önce hazırlanmış dördüncü yüzyıla ait listelerden birçoğu Yunanca Kutsal Metinlerin günümüzde kabul edilen dizisiyle tamamen uyuşur.
El yazmalarına gelince yazarlar ilk önce papirüs kullandılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M.S. 4. yüzyıldan itibaren el yazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanılmaya başladılar. Bu vellumlardan günümüze dek ulaşan bazıları çok önemli Kutsal Kitap el yazmalarını içerir.
Kanon Dizileri ve El Yazmaları > Kanon Dizileri

Matta İncili Kutsal Kitap'ın erken kanon dizilerinde geçer:
|  | İsim | Yıl (M> S.) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Muratori Fragmanı (İtalya) | 170 |
| 2 | İrenaeus (Anadolu) | 180 |
| 3 | İskenderiyeli Clemens | 190 |
| 4 | Tertullianus (Kuzey Afrika) | 207 |
| 5 | Origenes (İskenderiye) | 230 |
| 6 | Eusebios (Filistin) | 320 |
| 7 | Kudüslü Kyrillos | 348 |
| 8 | Cheltenham-Listesi (Kuzey Afrika) | 365 |
| 9 | Athanasios (İskenderiye) | 367 |
| 10 | Epiphanios (Filistin) | 368 |
| 11 | Nazianzoslu Gregorios (Anadolu) | 370 |
| 12 | Amphilokhios (Anadolu) | 370 |
| 13 | Philaster (İtalya) | 383 |
| 14 | Hieronymus (İtalya) | 394 |
| 15 | Augustinus (Kuzey Afrika) | 397 |
| 16 | Kartaca Konsili (Kuzey Afrika) | 397 |
Kanon Dizileri ve El Yazmaları > Papirüs El Yazmaları

Matta İncil'inin bazı ayetleri eski Yunanca papirüs el yazmalarında bulunur.
| Simge | İsim | Tarih (M> S.) | Bulundukları Yer | İçerik |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  {\mathfrak {P}}^{1} | P. Oxy. 2 | 3. yüzyıl | Philadelphia (ABD) | Matta 1:1-9, 12, 14-20 |
|  {\mathfrak {P}}^{19} | P. Oxy. 1170 | 4. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 10:32-40; 10:41 - 11:5 |
|  {\mathfrak {P}}^{21} | P. Oxy. 1227 | 4. yüzyıl | Allentown (ABD) | Matta 12:24-26; 12:32-33 |
|  {\mathfrak {P}}^{25} |  | 4. yüzyıl | Berlin (Almanya) | Matta 18:32-34; 19:1-3, 5-7, 9, 10 |
|  {\mathfrak {P}}^{35} |  | 5. yüzyıl | Floransa (İtalya) | Matta 25:12-15; 25:20-23 |
|  {\mathfrak {P}}^{37} | Michigan 1570 | 3./4. yüzyıl | Ann Arbor (ABD) | Matta 26:19-52 |
|  {\mathfrak {P}}^{45} | Chester Beatty I | 3. yüzyıl | Dublin (İrlanda), Viyana (Avusturya) | Matta 20:24-32; 21:13-19 |
|  {\mathfrak {P}}^{53} |  | 3. yüzyıl | Ann Arbor (ABD) | Matta 26:29-40 |
|  {\mathfrak {P}}^{62} |  | 4. yüzyıl | Oslo (Norveç) | Matta 11:25-30 |
|  {\mathfrak {P}}^{64} =  {\mathfrak {P}}^{67} |  | 4. yüzyıl | Oxford (İngiltere), Barcelona (İspanya) | Matta 3:9, 15; 5:20-22, 25-28; 26:7, 8, 10, 14, 15, 22, 23, 31-33 |
|  {\mathfrak {P}}^{70} | P. Oxy. 2384,  - | 3. yüzyıl | Oxford (İngiltere), Floransa (İtalya) | Matta 11:26, 27; 12:4, 5 Matta 2:13-16; 2:22 – 3:1; 24:3-6, 12-15 |
|  {\mathfrak {P}}^{71} | P. Oxy. 2385 | 4. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 19:10, 11, 17, 18 |
|  {\mathfrak {P}}^{73} | Pap. Bodmer L | 7. yüzyıl | Cologny (İsviçre) | Matta 25:43; 26:2, 3 |
|  {\mathfrak {P}}^{77} | P. Oxy. 2683 ve 4405 | 2. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 23:30-39 |
|  {\mathfrak {P}}^{83} |  | 6. yüzyıl | Leuven (Belçika) | Matta 20:23-25, 30, 31; 23:39 – 24:1, 6 |
|  {\mathfrak {P}}^{86} |  | 4. yüzyıl | Kolonya (Almanya) | Matta 5:13-16, 22-25 |
|  {\mathfrak {P}}^{96} |  | 6. yüzyıl | Viyana (Avusturya) | Matta 3:10-12 |
|  {\mathfrak {P}}^{101} | P. Oxy. 4401 | 3. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 3:10-12, 16 – 4:3 |
|  {\mathfrak {P}}^{102} | P. Oxy. 4402 | 3. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 4:11, 12, 22, 23 |
|  {\mathfrak {P}}^{103} | P. Oxy. 4403 | 2. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 13:55, 56 – 14:3-5 |
|  {\mathfrak {P}}^{104} | P. Oxy. 4404 | 2. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 21:34-37, 43-45? |
|  {\mathfrak {P}}^{105} | P. Oxy. 4406 | 5. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 27:62-64; 28:2-5 |
|  {\mathfrak {P}}^{110} | P. Oxy. 4494 | 4. yüzyıl | Oxford (İngiltere) | Matta 10:13-15, 25-27 |