stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Doğan Avcıoğlu

| Doğan Avcıoğlu |
| --- | --- |
Doğan Avcıoğlu
Doğum: 13 Mart 1926 Bursa, Türkiye
Ölüm: 4 Kasım 1983 (57 yaşında) İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Büyükada Mezarlığı, İstanbul
Meslek: Gazeteci, yazar, ekonomist
Milliyet: Türk 
Eğitim: Bursa Erkek Lisesi  Paris Siyasi Bilimler Akademisi   Londra Ekonomi Okulu
Dönem: 1968-1980
Konu: Siyaset
Önemli eserler: Yön (dergi) (1961-1967) • Türkiye'nin Düzeni (1968) • Devrim (gazete) (1969-1971)
Önemli ödülleri: Yunus Nadi Armağanı (1969)
  Etkilendikleri Pierre Mendès France:21, Sabri Ülgener, Sadun Aren:26, Şevket Süreyya Aydemir:154, Nâsırcılık, Baasçılık:169, Paul Baran, Maurice Dobb, Yves Lacoste, Maxime Rodinson, Oscar Lange, Hamza Alavi, Frantz Fanon, Maurice Duverger:186 

Doğan Avcıoğlu (nüfus kaydındaki ismiyle, Mehmet Erdoğan Avcıoğlu) (13 Mart 1926, Bursa, - 4 Kasım 1983, İstanbul) Türk gazeteci, yazar, düşünür, siyasetçi, ekonomist ve Kurucu Meclis üyesi.:15
Yaşamı

1926'da Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesinde dünyaya geldi. Ortaöğrenimini Bursa Erkek Lisesi'nde tamamlayan Avcıoğlu, Fransa'da günümüzdeki adıyla Paris Siyasi Bilimler Akademisi'nde (Fr. Sciences Po) ekonomi ve siyasal bilimler öğrenimi gördü. Fransa'da olduğu dönemde Türkiye ile Batı arasındaki gelişmişlik düzeylerini incelemiş, Marksizm’le tanışmıştır. Ekonomi bilgisini artırmak ve İngilizcesini geliştirmek için İngiltere'ye giderek Londra Ekonomi Okulu (İng. LSE) kaydolmuştur.:i
Türkiye için bir şeyler yapma zamanının geldiğini düşünerek 1955 yılında dönüş kararı aldı. Paris'ten ayrılırken Abidin Dino’ya “Merak etmeyin, Türkiye’de sosyalizmi kuracağız.” diyen Avcıoğlu, “Türkiye nasıl kalkınabilir?” sorusu etrafında düşüncelerini şekillendirdi. Batılı ülkeler hakkındaki düşüncelerini kendi sözleriyle “Bizi hor gören bu pezevenklerin seviyesine nasıl geliriz?… Türkiye’yi nasıl değiştiririz?” ile ifade etti.:35
1956'da Türkiye'ye döndü ve Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü’nde yardımcı oldu. 1956'dan itibaren Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) araştırma bürosunda çalıştı ve partinin yayın organı Ulus gazetesinde yazılar yazdı. Ulus dışında haftalık Akis ve Kim dergilerinde de yazılar yazdı; muhalefet-iktidar ilişkilerinin iyice sertleştiği günlerde Akis dergisini yönetti.
Yaşamı > 27 Mayıs Darbesi sonrası

27 Mayıs Darbesi'nden sonra CHP'den Temsilciler Meclisi'ne üye seçilen Avcıoğlu, 1961 Anayasası'nın hazırlanmasına da katkıda bulundu. 1960-61'de Vatan ve Ulus gazetelerinde yazarlık, Ankara Radyosu'nda dış haber yorumculuğu yaptı.
Avcıoğlu 1961'de Mümtaz Soysal ve Cemal Reşit Eyüboğlu'yla birlikte kurduğu ve yayımını 1967'ye değin sürdürdüğü Yön Dergisiyle, 1960 sonrası siyasal düşünce ortamında etkin bir rol oynadı.:1
Doğan Avcıoğlu, 1968'de yayımladığı Türkiye'nin Düzeni adlı kitabında Türkiye'nin geri kalmışlığının nedenlerini araştırıyor, yukarıdaki öğeleri içeren "millî devrimci kalkınma modeli" adını verdiği bir tür devletçi-sosyalist bir ekonomi modeli öneriyordu. Topladığı ilgi kadar eleştiriye de uğrayan Türkiye'nin Düzeni adlı yapıt, siyasal etkisinin yanı sıra Türkiye'nin sosyoekonomik yapısı ve tarihi üzerine araştırmaların yaygınlaşmasında çığır açıcı bir rol oynamıştır.
1963-1965 arasında TÜRK-İŞ Araştırma Merkezi müdürlüğü, 1968-1969 yıllarında ise CHP Yüksek Danışma Kurulu üyeliği yaptı. Sosyalist Kültür Derneği'nin kurucuları arasında yer alan Avcıoğlu "kapitalizme" ve "emperyalizme" karşı ekonomik bağımsızlığı savundu.
1969'da, Yön'deki görüşlerini siyasal bakımdan daha açık bir biçimde dile getirdiği haftalık Devrim gazetesini çıkarmaya başladı. 12 Mart 1971 Muhtırası'na kadar çıkardığı haftalık Devrim gazetesinde yayımlanan yazılarında "devrim"in Kemalist aydınların yol göstericiliğinde ve Kemalist "genç subay"ların öncülüğünde geniş bir cephe tarafından Millî Demokratik Devrim olarak gerçekleştirilebileceğini öne sürdü. Türkiye'nin "orduya dayanarak ve ordunun desteğiyle gericiliği ve gericileri yenmesini bileceğini" söyledi.:1
Yaşamı > 12 Mart Muhtırası sonrası

12 Mart 1971 muhtırasından sonra 9 Mart 1971 darbe teşebbüsünde "orduyu başkaldırmaya teşvik" savıyla Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu ile birlikte yargılanan ve aklanan Avcıoğlu, 1973'te siyasal yaşamdan çekildi.
Yaşamı > Ölümü

4 Kasım 1983'te, mide kanseri tedavisi gördüğü İstanbul'da öldü. Cenazesine Uğur Mumcu, Cemal Madanoğlu, Yaşar Kemal, Mümtaz Soysal, Turgut Kazan, İlhami Soysal ve Lefter gibi isimler katıldı. Vasiyeti üzerine Büyükada'da toprağa verildi.
Yaşamı > Özel hayatı

İki kez evlenen Doğan Avcıoğlu, Sevil Yurdakul ile olan evliliğinden iki erkek çocuk babasıdır. Vali Şekip Yurdakul'un damadıdır.
Siyasi görüşleri

Yön'deki yazılarıyla özellikle ırkçılığa ve turancılığa karşı da mücadele verdi. "Gerici cephenin" sosyal adalet düşüncelerini sindirmeye çalıştığını söyledi.:1 Milliyetçi olmanın önkoşulunun sosyalist olmak olduğunu söyleyerek yerleşik düşüncelere karşı çıkan radikal söylemleri oldu.:258
Siyasi görüşleri > Kemalizmle ilişkisi

Avcıoğlu, Kemalist devrimi yarım kalmış bir antiemperyalist, antifeodal millî demokratik devrim olarak tanımladı.:653 Yön dergisinde yayımlanan yazılarında bir tür "Kemalist-Sosyalizm" anlayışını savundu. Orta sınıflar içindeki ‘reformcu’ kesimi Kemalist ideolojiden kaynaklanan sol bir çizgide birleştirmeye çalıştı. Kemalist Devrim'in kazanımlarını savunan ve bunu bir ileriye, sosyalizme taşımayı savunan görüşleri o dönemde pek çok yandaş topladı.:1
1960 sonrasının sol düşünce ve eylemin biçimlenmesinde derin etkileri olan Yön dergisi, 1930'lardaki "Kemalist inkılapları oturtmak ve bir ideoloji meydana getirmek" amacıyla kurulmuş Kadro Dergisi etrafındaki Kadro Hareketinin görüşleriyle benzerlikler taşıyordu.:97 Öte yandan Kadro dergisi mevcut iktidarla ilişkili iken, Yön dergisi muhalif bir dergiydi. Kadro dergisi sosyalizmden Kemalizme geçiş girişimi iken, Yön dergisi Kemalizmin halkçılık görüşünü ve Kuvayı Milliye Ruhu'nu sosyalizme eklemledi. Gerçek milliyetçiliğin ulusal ekonomik bağımsızlığı savunmak, antiemperyalizm, iç ve dış kapitalizme karşı çıkmak gibi değerlerden oluştuğunu belirterek, sosyalizmi benimsedi. Avcıoğlu'nun sosyalizmi Batı sosyalizminden daha radikal ancak Doğu sosyalizmine göre daha özgürlükçü ve devletçi bir yoldur. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra kurulan Cumhuriyet'in işçi-köylü-halk hareketinin eksikliğinden dolayı ağa-tüccar-ulema olarak tanımladığı eşrafa dayanmasını milliyetçi-devrimci kadronun trajedisi olarak tanımlar.:610-612
Avcıoğlu'na göre üstyapı alanında başarılı olan Kemalist devrim, altyapıda dışa bağımlı sermayeyle toprak ağalarının etkisini kıramamıştı. Dolayısıyla Kemalist devrimin altyapıda sürdürülmesi, köktenci bir toprak düzenlemesi, devletçi sanayileşmenin ve ekonomik alanda tam bağımsızlığın gerçekleştirilmesi, halen Türkiye'nin gündemindeydi.
Siyasi görüşleri > Parlamentarizm karşıtlığı

Yön çevresi olarak Türkiye'nin toplumsal yapısı dolayısıyla ancak geleneksel sağ parti­lerin iktidara geleceğini düşündü. Jacques Lambert, Maurice Duverger, Mü­beccel Kıray, İbrahim Yasa gi­bi dönemin siyaset bilimcilerinin araştırmalarına dayanarak Türkiye'yle benzer sosyal yapıya sahip ülkelerde parlamenter sis­temin aşırı muhafazakarlığı koruduğunu iddia etti. Parlamenter demokrasinin geri kalmış ülkelerde değişimi başaramayacağını düşünen Avcıoğlu şu tespitte bulundu::72-73
"20 yıllık denemenin ortaya koyduğu sonuç şudur: Feodal kalıntılardan hala kurtulamamış ve az sayıdaki işçisi dahi bölgesel bağlılıkların etkisi altında bu­lunan bir toplumda parlamentoculuk, geri unsurların egemenliğini sağlamak­tadır. Halbuki azgelişmiş bir ülkede sistemin yaşaması ve istikrara kavuşması, parlamentonun zorunlu reformları gerçekleştirebilmesine bağlıdır. Aşırı sağcı çoğunluklar getiren sistem ise, reform yollarını tıkamakta ve toplumun azınlıktaki dinamik unsurları arasında hoşnutsuzluğu körüklemektedir.":72-73
Siyasi görüşleri > "Cici demokrasi" kavramsallaştırması

Türkiye'deki demokratik sistemi "cici demok­rasi" ve "Filipin demokrasisi" gibi kavramlarla açıklarken, demokrasinin as­lında sadece egemen sınıfların, "mutlu azınlıkların" çıkarlarını savunan bir sistem olduğu söyledi. Avcıoğlu, Şili'de 1970'te seçimle iktidara gelen Salvador Allende'nin zaferinin ardından gelişen süreci "cici demokrasilerde" milli iradeyi, emekçi sınıfları temsil eden bir sistemin lehine yapılacak devrimin oy sandığından çıkamayacağına dair somut örnek olduğunu yazdı.:115-117
12 Mart 1971 muhtırasına giden süreçte Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Devrim gazetesi çevresinde toplanan ve içlerinde 27 Mayıs Darbesi'ni yapan Millî Birlik Komitesi'nin gerçek lideri Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun da bulunduğu "Millî Demokratik Devrimciler", o dönemin siyasal partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek "ulusçu-devrimci yöntem" denen ilkeler doğrultusunda meclis dışı muhalefeti savunuyorlardı. Bu dönemde Devrim gazetesi içinde, Türk Ordusunu kışkırtarak sol-sosyalist, bir çeşit Baasçı yönetim kurdurmak için Doğan Avcıoğlu ve İlhan Selçuk'un başını çektiği çok ciddi eylemler olduğu savlandı; Devrim gazetesinin genel yayın yönetmeni Hasan Cemal çok sonraları anılarını anlattığı Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim (2005) adlı kitabında o zamanki amaçlarının "ulusalcı" subayları inandırarak onlarla birlikte bir "Millî Demokratik Devrim" yapmak olduğunu yazdı.
Siyasi görüşleri > Kürt sorunu

Siyasal alanda Cumhuriyet yılları boyunca "Kürt sorunu" yerine "Doğu meselesi" gibi isimlerle bahsedilen problemi ilk kez etnik kökene vurgu yaparak "Kürt sorunu" ile tarif etti.:259 Türkiye'de bir Kürt devleti kurmanın hayalcilik olduğunu, halkların çıkarlarına aykırı olduğunu, milletlerarası çatışmalara yol açacağını söyledi. Türkiye'nin gerçekçi bir "Doğu politikasına" ihtiyacı olduğunu, geçmişte uygulanan politikaların iflas ettiğini belirterek problemin etnik özellikler göz önüne alarak feodalizmi tasfiye eden köklü bir toprak reformu, bölgesel kalkınma programları gibi yöntemleri gerektirdiğini söyledi. Batı ülkelerinin "devletsiz millet" şeklinde yaptığı incelemelere kuşkuyla yaklaşmıştır.:719-721 Kürt sorununu sadece ekonomik ve sınıfsal olarak gören, Orta Çağ kalıntısı ağalık ve şeyhlik kurumlarının tasfiyesiyle meselenin kendiliğinden çözüleceğini söyleyen sosyalistleri eleştirmiştir. Öte yandan geçmişte "mutlak entegrasyonu" hedef alan "kültürel değerlerin eritilmesi" politikalarının sosyalizmin temel felsefesine aykırı olduğunu belirtmiş, geçmiş politikalara referansla "40 yıldır uygulanan entegrasyonun" başarılı olmadığını söylemiştir. Türk vatandaşlığının din, mezhep, ümmet, ırk gibi tanımlara bağlı olmadığını Türk devletine olan bağlılık ile tanımlandığını belirtmiştir.:518-521
Eserleri

Roger Garaudy, Sosyalizm ve İslamiyet, (Çeviri, E. Tüfekçi ile, Yön Yayınları, 1965):1
Türkiye'nin Düzeni (Bilgi Yayınevi, 1968)
31 Mart'ta Yabancı Parmağı (1969)
Devrim Üzerine (1971)
Millî Kurtuluş Tarihi (4 cilt, 1974-1975)
Türklerin Tarihi (beş kitap, 1978-1982, 6. kitap (2013))
Devrim ve "Demokrasi" Üzerine (1980)
Osmanlı'nın Düzeni (2013)
Eserleri > Türkiye'nin Düzeni (1968)

Ana madde: Türkiye'nin Düzeni
“Nasıl kalkınacağız?” sorusundan hareketle oluşmuş, hedef kitlesi olarak "zinde güçler" olarak tariflenen gruplara yazılmış eser, 1969 yılında Yunus Nadi Armağanı'nı kazanmış, sosyo-ekonomik bir tarihi yaklaşımın ilk ve en başarılı örnekleri arasındadır.:158-168 Çıktığı yıl içinde dört baskı yapmış kitap, 2 bin küsür sayfalık hacimli bir eser olmasına rağmen askerler ve öğrenciler arasında popülerleşerek çok satanlar arasına girmiştir.
Eserde Selçuklulardan başlayan tarihsel süreç, Osmanlı bağlamında gelişen sömürge tipi bir kapitalizmin Cumhuriyet döneminde Demokrat Parti ile işbirlikçi bir kapitalizme dönüşme sürecini ayrıntılı tarihsel verilerle anlatmıştır. Türkiye'nin kalkınamamasında iç dinamiklerden daha çok dış dinamikler belirleyici kabul edilmiştir.:158-168 Eserde demokrasi ve liberalizm gibi kavramlara üçüncü dünya açısından eleştirel yaklaşılmıştır.:168-188 Eserin politikası, tarihçiliği ve tarih yazımı eleştirilerin ve övgülerin ana hattını oluşturdu. Azgelişmişlik açısından Türkiye'nin ele alınabileceği bir kuramsal temel oluşturma gayreti içinde olduğu söylenebilir.:168-188
Eserleri > Osmanlı'nın Düzeni (2013)

2012 yılında, ölümünden yaklaşık otuz yıl sonra Doğan Avcıoğlu'nun hiç bilinmeyen, yayımlanmamış bir eseri daha ortaya çıkarıldı. Aynı zamanda Avcıoğlu'nun eşi Sevil Yurdakul'un kardeşi olan yazar Doğan Yurdakul, kız kardeşinin ölümünden sonra miras yoluyla kendisine kalan belge arşivini incelerken, bulduğu bir el yazması eserin, yazarın beş ciltlik tanınmış eseri "Türklerin Tarihi"nin 6. cildi olduğunu anlamıştır. Ekim 2013'te, Avcıoğlu’nun "Türklerin Tarihi" dizisinin 6'ncı kitabı "Osmanlı’nın Düzeni", Kırmızı Kedi Yayınevi tarafından yayınlandı. Kitap, yazarın ölümünden sonra yayımlanmış ilk kitabı oldu ve külliyatını tamamladı.
Popüler kültür

Eskişehir: Doğan Avcıoğlu Kütüphanesi.
Eskişehir: Odunpazarı Belediyesi ve Tekin Yayınevi tarafından dağıtılan Doğan Avcıoğlu Ödülleri.
Popüler kültür > Hakkında yazılan kitaplar

2000: Özdemir, Hikmet. Doğan Avcıoğlu: bir Jön Türk'ün ardından. Bilgi Yayınevi.
2006: Hürkan, Serhat. Üç Dergi Üç İnsan: Akis, Devrim, Yankı. Sinemis Yayınları
2008: Atılgan, Gökhan. Yön-Devrim Hareketi: Kemalizm ile Marksizm arasında geleneksel aydınlar. Yordam Kitap.
Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Yön dergisinin yedinci sayısı.
Doğan Avcıoğlu'nun Büyükada Mezarlığı'ndaki mezarı, Büyükada, İstanbul.
Sapanca

Başlığın diğer anlamları için Sapanca (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Sapanca |
| --- | --- |
İlçe
 Türkiye'de bulunduğu yer
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Sakarya
Coğrafi bölge: Marmara Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Abdurrezzak Canpolat
 • Belediye başkanı: Nihat Arda Şahin (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 119 km²
Rakım: 36 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 41.055
 • Kır: -
 • Şehir: 43.018
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 54600
İl alan kodu: 0264
İl plaka kodu: 54
Resmî site http://www.sapanca.bel.tr
Sapanca şehir merkezi
Sapanca, Sakarya iline bağlı ilin batı sınırında yer alan ilçe. Nüfusu 2022 itibarıyla 44.712'dir.
Tarihçe

Bilinen yazılı belgelere göre MÖ 1200 yılında Frigyalıların bölgeye gelmesiyle, bir yerleşim yeri olarak adı geçen Sapanca, gerçek anlamda MÖ 378 yılında Bitinya Krallığı tarafından kurulmuştur. İlk defa 391 senesine ait Lazca bir kaynakta Siphonensis Lacus ismi kullanıldı. Doğu Roma İmparatorluğu döneminde Buanes, Sofhan ve Sofhange adıyla anılmıştır.
Sapanca ve çevresinde 1075 tarihinde Anadolu Selçukluları'nın gelmesiyle bölge Ayan ve Ayanköy adıyla anılmaya başlamıştır. Haçlı Seferleri sonrasında bölge yeniden Bizanslılar'a geçmiştir. 1640 yılında Erzurum seyahatine giderken kasabadan geçen Evliya Çelebi, kasaba hakkında şu bilgileri vermektedir:
"Bir zamanlar İzmitli bir ihtiyar buradaki orman ve çalıları temizleyerek saban yürüttüğünden Sabancı Koca adıyla bir köy kurulur. Sonra zaman geçtikçe Mamur bir hale gelerek Kanuni Sultan Süleyman zamanında kasaba olmuştur."
Kasabada Sarı Rüstem Paşa 170 ocaklı bir han yaptırmıştır. Güzel bir camisi hamamı ve çarşısı vardır. İmaretleri gök kurşunla kaplıdır. 1000 kadar kiremit örtülü ev vardır. İmaretlerin tamamı Mimar Sinan yapısıdır. Bir diğer Mimar Sinan eseri ise Pertev Paşa hanıdır. Bu hayrat eserin çoğu Rüstem Paşa'nın olduğu için vakfın mütevellisi tarafından idare edilmektedir. Buranın bir yeni çeri Serdarı vardır. Övüleceklerinden beyaz kirazı meşhurdur. Hamamının dibinde bir ekmekçi dükkânı vardır. Bir dervişin hayır duası bereti ile bir çeşit beyaz ve has ekmek somun pişirir ki sabanca somunu adıyla her tarafta şöhret bulmuştur. Kırk bile dursa kuruyup küflenip lezzetini kaybetme ihtimali yoktur. O kadar meşhurdur ki birini ılgarla taze taze Acem şahına götürmüşler o da beğenmiş. O kadar lezzetli ve has ekmek olmasını bazıları suyundadır derler.
1837 yılında 2. Mahmut Döneminde Adapazarı kaza merkezi haline getirilmiştir. Sapanca buraya nahiye olarak bağlanmıştır. İzmit - Bolu yolu Sapanca'dan geçmekte idi. Kâtip Çelebi, Cihannümâ adlı eserinde bu yolun Sapanca kısmı hakkında yolun burada yarım mil su içinden geçtiğini ve suların kabarık olduğu zaman üzengiye çıktığını kaydetmektedir. Aynı tarif 19 yüzyılın ilk yarısında Charles Texir tarafından yapılmıştır. Bir saat kadar gölün kumları üzerinde gidilmektedir. Bazı yerlerde sular eğer kolonlarına kadar çıkar. 1890 yılında Sapanca'ya gelen demir yolu yukarıda sözü edilen dar kıyıdan yarma açılmak suretiyle geçilmiştir. Demir yolunun inşaasından sonra kara yolu ihmal edilmiş ve hemen hemen geçilmez olmuştur. 93 Harbinden sonra ilçenin birçok mahallesine Laz nüfus gelmiştir.
Cumhuriyet devrinde karayolu gölün dar kıyısından değil, yamaçların gerisinden geçirilmiştir. Böylece kasaba tarihi ulaşım yolu görevini hem demir hem de karayolu ile yerine getirmeye devam etmiştir. 1950'li yıllarda E5 Karayolu'nun gölün karşı kıyısından geçirilmesiyle Sapanca bir müddet önemini yitirir gibi olduysa da 1989 yılında TEM Otoyolu'nun ilçeden geçmesi ile tarihi misyonuna yeniden kavuşmuş oldu. Sapanca 1957'de bucak olarak bağlı olduğu merkez ilçeden ayrılıp ayrı bir ilçe olmuştur.
Coğrafi konumu

Sapanca, Sakarya iline bağlı bir ilçedir. Kuzeyinde Sapanca Gölü, doğusunda Arifiye, güneyinde Samanlı Dağları, Geyve ve Pamukova ilçesi, batısında da Kocaeli merkez ilçesi İzmit yer alır. Yüzölçümü 119 km² denizden yüksekliği de 36 m'dir. Sakarya'nın alan olarak yüzölçümü en küçük, nüfus yoğunluğu en fazla olan ilçesidir.
Coğrafi konumu > İklimi

İklimi Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında geçiş özelliği gösterir. Kışları bol yağışlı yağışlar genellikle yağmur şeklindedir. Yağışın en çok düştüğü mevsim kış, en az olduğu mevsim yazdır. Yazları sıcak ve kuraktır, bağıl nem yüksektir. En sıcak ay 22,8 °C ile Temmuz, en soğuk ay 5,5 °C ile Ocak ayıdır. Yıllık ortalama sıcaklık 14,3 °C'dir.
Ayrıca anlık ölçülen en düşük sıcaklık -11,2 °C (01.03.2000) en yüksek sıcaklık ise 40,2 °C'dir (08.18.2007).
Yeryüzü şekilleri

İlçe toprakları yer şekilleri bakımından iki bölüme ayrılır.
Birinci bölümü, Bolu'nun güneyinden uzanan Köroğlu Dağları'nın bölgedeki uzantısı olan Samanlı Dağları'nın kuzey yamaçları ve bu yamaçlarda oluşmuş vadileri içine alır. Bu bölüm oldukça engebelidir. İkinci bölümünü ise, Samanlı Dağları'nın kuzey eteklerinde Sapanca ilçe merkezinin de yer aldığı dağ eteği ovasıdır. Bu ova dağların kuzey yamaçlarından inen derelerin taşıdığı alüvyonlarla oluşmuştur.
Bu dağlardan inen derelerin en önemlileri İstanbul Deresi, Kurtköy Deresi ve Mahmudiye Deresidir. Ayrıca ilçenin en önemli deresi olan Akçay Deresi de Sakarya Nehri ile birleşir. Kuzey Anadolu Fay Hattı Sapanca Gölü'nden geçer. Bu sebeple ilçe, birinci derece deprem bölgesidir. Ancak fay hattının gölden geçmesi ilçe merkezinin ve diğer yerleşim alanlarının depremden daha az etkilenmesini sağlamıştır. İlçe 17 Ağustos 1999 depremini bu sebeple az hasarla atlatmıştır.
Nüfus

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1960 | 13.114 | 5.788 | 7.326 |
| 1965 | 14.388 | 6.873 | 7.515 |
| 1970 | 16.762 | 8.423 | 8.339 |
| 1975 | 16.888 | 9.040 | 7.848 |
| 1980 | 18.969 | 10.423 | 8.546 |
| 1985 | 21.206 | 11.679 | 9.527 |
| 1990 | 25.167 | 14.124 | 11.043 |
| 2000 | 36.496 | 21.727 | 14.769 |
| 2007 | 35.551 | 23.202 | 12.349 |
| 2008 | 36.916 | 31.535 | 5.381 |
| 2009 | 36.856 | 31.614 | 5.242 |
| 2010 | 37.652 | 32.289 | 5.363 |
| 2011 | 38.089 | 32.732 | 5.357 |
| 2012 | 38.291 | 33.000 | 5.291 |
| 2013 | 39.061 | 39.061 | veri yok |
| 2014 | 39.437 | 39.437 | veri yok |
| 2015 | 39.686 | 39.686 | veri yok |
| 2016 | 40.045 | 40.045 | veri yok |
| 2017 | 40.343 | 40.343 | veri yok |
| 2018 | 41.055 | 41.055 | veri yok |
| 2019 | 42.416 | 42.416 | veri yok |
| 2020 | 43.018 | 43.018 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Turizm

İlçe İstanbul başta olmak üzere civar kentler olan yakınlığı ve bir göl ve yeşillikler beldesi olması sebebiyle son dönemde kısa süreli tatiller için tercih edilmektedir. Özellikle göl civarına kurulan turistik tesisler ile turizm geliri her geçen gün artmaktadır. 1999 yılındaki deprem sonrası göl kenarındaki tesislerin kullanılamaz duruma gelmesi sonucu gerileme gösteren ilçedeki turizm son yıllarda yeniden canlanmaya başlamıştır. Özellikle ilçe çevresinde bulunan Maşukiye, Kırkpınar gibi yerleşim birimlerinde pek çok tatil köyleri ve yazlıklar kurulmuştur.
Son senelerde gelişme gösteren bir diğer bölge ise Maşukiye yakınlarındaki Samanlı Dağlarından en yükseği olan Kartepe'dir. Burada kurulan yeni tesisler ile kış turizmi de gelişmeye başlamıştır.
2006 yılında turizme açılan 5 yıldızlı Richmond Oteli, 2007 yılı anayasa tasarısının hazırlanması sırasında dönemin bakanlarını konuk etmiştir. 12 Nisan 2008 tarihinde Sapanca'nın Kırkpınar mahallesinde 5 yıldızlı spa wellness konseptli NG Sapanca Otel açılmıştır.
İlçenin İstanbul'a yakınlığı sebebiyle birçok firma tarafından talep görmesi sebebiyle banket (toplantı) turizminde talep görmüş ve 2019 yılında Göl Mahallesi'nde 5 yıldızlı Elite World Grand Sapanca ve 2020 yılında ise yine Kırkpınar Mahallesi'nde 5 yıldızlı NG Enjoy hizmet vermeye başlamıştır.
Tüm dünyada yaşanan COVID-19 salgını sonlarında ülkede turizm anlayışında yaşanan değişimin izole tatil anlayışını öne çıkarmasıyla ilçede villa ve bungalov turizmi öne çıkarmış bu sebeple 2022 verilerine göre 2 binin üzerinde bungalov inşa edilmiştir.
Tarihi yerler > Bizans devri lahit ve mezar taşları

Bizanslılar döneminden kalma lahitler Sapanca Hükûmet Konağı önünde sergilenmektedir. Lahitlerden ikisi 1976 yılında İlmiye köyü yakınlarında, diğer ikisi ise 1987 yılında TEM Otoyolu'nun yapım çalışmaları sırasında bulunmuştur. Ayrıca Kurtköy köyiçi mevkiinde Bitinyalılar dönemine ait son kralın saklanmak için yaptırttığı kalelenin kalıntıları mevcuttur.
Tarihi yerler > Vecihi kapısı

Elde kesin bir bilgi bulunmamakla beraber Mimar Sinan tarafından yaptırıldığı söylenen Kemer'in bulunduğu yerden İpek Yolu'nun geçtiği rivayet edilir. Kemer birkaç kez onarım gördüğünden bugün sadece ana gövdesi tarihî eser niteliğindedir. Kemer'in ilk onarımı 1905 yılında orijinal yapısı korunarak Sapanca'da Nahiye Müdürlüğü yapan Yanyalı Vecihi Orhon tarafından yapılmıştır.
Tarihi yerler > Rahime Sultan Camii ve Rahime Sultan Tuğrası

Sultan Abdülmecit'in 4. hanımı Rahime Sultan tarafından 1892 yılında yaptırılmıştır. 1967'de onarım görmüştür. Özgün yapısını büyük oranda koruyan caminin 17 Ağustos depreminden sonra minaresi hasar görmüştür.
Tarihi yerler > Rüstempaşa Camii

Kanuni Sultan Süleyman'ın damadı ve veziri olan Rüstem Paşa tarafından 1555 yılında Mimar Sinan'ın kalfalarına yaptırılmıştır. İlçe Merkezinde bulunan camii zaman içerisinde bazı tadilatlar görmesine rağmen hâlen ibadete açıktır.
Tarihi yerler > Hasan Fehmi Paşa Camii

Osmanlı Veziri Hasan Fehmi Paşa tarafından 1885 yılında yaptırılmıştır. Sapanca'ya 3 km uzaklıkta Mahmudiye köyünde bulanan camiinin içi çok güzel işlemlerle süslüdür.
Tarihi yerler > Camii Cedid

Çarşı içinde bulunan camii 1899 yılında yaptırılmıştır. Bu cami isminden de anlaşıldığı gibi Camii Cedid Mahallesinde yer almaktadır. Cami son yıllarda yapılan restorasyon ile yenilenmiştir.