Sarı Köşk (Üsküdar)
Mimarisi > Dış

Sarayın kuzeydoğu köşesinde, Set Bahçeleri'nin dördüncüsünde konumlanan köşk, sarayın ardından kompleksteki ikinci en büyük yapıdır. Kabaca doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen kütlenin, ortasından dik bir şekilde kesen dikdörtgen kütlenin güney ve kuzeyden çıkma yapmasıyla haç şeklindeki bir plana kavuşur. Köşkün girişinin yer aldığı güney cephesi sarayın bahçesine, kuzey cephesi İstanbul Boğazı ile Çamlıca'ya bakarken yan cephelerine, saray bahçesini çevreleyen duvarlar biner.
Köşk, bodrumunun üzerindeki iki kattan oluşan, kesme taşla inşa edilmiş kâgir bir yapıdır. Dış cephede katlar, içe doğru kademe yaparak bodrumdan ayrılır. Kurşun kaplamalı ahşap çatıyı gizleyen parapet, tüm cepheyi dolanır. Simetrik dizilimlerin görüldüğü cephelerde, Neoklasik ve Neobarok üsluplarını barındıran eklektik bir yaklaşım vardır. Sanat tarihçisi Mesut Dündar, orta kısımdaki çıkmaların dış cepheye "mimari bir hareketlilik kazandırdığı"nı ve bu düşey hareketliliğin, "yatay bir etki oluşturan kat arası silmeler ve saçaklıkla dengelendiği"ni söylerken kendisine göre "yarattığı keskin hatlarla yapıya bir hayli sert çizgiler katan derin çerçeveler klasik disiplinin gücünü arttırır".
Ortadaki çıkma yapan kısmın güney cephesindeki katların her birinde, katları sınırlayan silmeler ile bunlara dik bir şekilde iki kat boyunca kesintisiz yükselen silmelerin sınırlandırdığı birer çerçeve yer alır. Bu çerçeve ile, kapı ve pencere gruplarını kuşatan, profilli silmelerin oluşturduğu ikinci çerçeve arasında, düzenli aralıklarla, süsleme amaçlı konsollar yer alır. Konsolların aralarına ise piramit şeklindeki kabartmalar işlenmiştir. Cephenin ortasındaki giriş kapısının önünde dört basamaklı ve çift kollu Barok merdiven konumlanırken, cephenin batı kenarından bahçeye doğru uzanan duvarla giriş kısmı düzlenmiştir. Yarım daire kemerli ahşap kapının sövelerinin altında ve üstünde süsleme amaçlı konsollar bulunur. Kapının her iki yanındaki boyuna dikdörtgen biçimli ve basık kemerli birer pencere, bunların yanlarında ise aynı biçimli ancak daha dar, birer sağır niş yer alır. Kapı kemerinin tepe noktası ile cephedeki pencere ve nişlerin yukarısında birer dairesel kabara vardır. Pencere ile nişlerin aşağısında, konsol taşlarının yanı sıra piramit şeklindeki kabartmalar bulunur. Cephenin ikinci katında da kapının yerine, yanındakilerden daha büyük boyutta ve yarım daire kemerli bir pencere yer alması dışında aynı düzen gözükür.
Çıkma yapan kısmın kuzey cephesi; güneydekinin aksine pencerelerinin tamamının aynı boyutta ve yarım daire kemerli olması, alt kattaki kapının yerini bir pencerenin alması ve niş barındırmaması dışında aynı düzeni taşır. Kuzey cephesinin birinci kat pencerelerinin tamamı ızgara şeklindeki demir şebekelere sahiptir. Çıkma yapan kısmın her iki yanındaki kısımların hem kuzey hem de güney cephelerinde de çıkma yapan kısmın kuzey cephesindekine benzer düzen gözükürken farklı olarak, aynı boyutlu pencerelerinden birinci kattakiler yarım daire, ikinci kattakiler ise basık kemerlidir. Yapının orta kısmın yaptığı çıkmanın oluşturduğu batı ve doğuya bakan dört yüzeyde de, bu cephelere benzer çerçeve ve pencere düzeni görülürken tek fark, pencerelerin üstündeki kabaraların yerini, profillerle çevrili, ızgara biçimli ve çokgen kesitli oymalar bulunan yatay dikdörtgen panolar yer alır.
Birbirleriyle aynı düzene sahip binanın batı ve doğu cephelerindeki pencerelerin her biri ayrı birer çerçevede yer alır. Bu cephelerin bir miktar dışarı taşan orta kısımlarındaki pencereler yarım daire kemerli olup çıkma yapan kitlenin güney cephesindekine benzer düzendeki çift çerçeve ve konsollarla çevrelenir. Batı ve doğu cephelerinin yan kısımlarında ise, çerçeveler arasındaki süs konsollarının yerine prizma şeklindeki kabartmaların işlenmiş olması dışında, çıkma yapan kitlenin yan yüzeylerindeki düzenin aynısı görülür.
Köşkün güney cephesinin doğu kısmındaki bodruma giriş kapısı ile batısındaki basık kemerli iki pencere, boyuna dikdörtgen biçimlidir. Binanın çıkma yapan kitlesinin kuzey cephesine kadar olan pencerelerin her birinin hizasında birer adet olmak üzere bodrumun toplam 12 penceresi bulunur. Simetrik konumlanan pencerelerden batı cephesindekiler, aynı karakter gösterdikleri güneydekilerden daha büyük boyutluyken kuzey cephesindekiler ise daireseldir. Tamamı yüzeysel silmelerle çevrelenen pencereler, Barok üsluptaki işlemeler barındıran demir şebekelere sahiptir. Dikdörtgen bodrum pencerelerinin şebekeleri, orta kısmındaki dairesel bir çiçek ile etrafındaki kıvrım dal motiflerinin; yuvarlar pencereler ise yalnızca çiçek motifinin yer aldığı kompozisyonlardan oluşur.