Kronstadt Ayaklanması

1888 yılına ait bir Alman haritasında Sankt Petersburg ve Kronstadt Üssü
Kronstadt Ayaklanması (Rusça: Кронштадтское восстание), 1921 yılında Sovyet denizcilerinin, deniz piyadelerinin ve sivillerin Rusya'nın liman kenti Kronstadt'ta Bolşevik hükümetine karşı gerçekleştirdiği ayaklanmaydı. Finlandiya Körfezi'ndeki Kotlin Adası'nda bulunan Kronstadt, Baltık Filosu'nun üssü olarak eski başkent Petrograd'ı (şimdiki Saint Petersburg) savunuyordu. Mart 1921'de on altı gün boyunca Kronstadt'ın deniz kalesindeki isyancılar, güçlenmesine yardımcı oldukları Sovyet hükümetine karşı ayaklandılar. Stepan Petrichenko liderliğindeki bu isyan, Rus İç Savaşı sırasında Rus topraklarında Bolşevik yönetimine karşı gerçekleşen son büyük isyandı.
Bolşevik hükümetinin gidişatından hayal kırıklığına uğrayan isyancılar, bir dizi reform talep ettiler. Bunlar: Bolşevik iktidarının azaltılması, sosyalist ve anarşist grupları da içerecek şekilde yeni seçilen sovyetler, köylüler ve işçiler için ekonomik özgürlük, iç savaş sırasında oluşturulan bürokratik hükümet organlarının dağıtılması ve işçi sınıfı için medeni hakların geri verilmesi. Troçki daha sonra Kronstadt denizcilerinin tutumlarının ve toplumsal yapılarının İç Savaş boyunca değiştiğini ileri sürecekti. Ayrıca deniz kalesinin izole bir konumda olmasının, Kronstadt ile Beyaz Ordu göçmenleri arasında finans akışını sağlayacağını savundu. Troçki, Kızıl Ordu'nun saldırısı öncesinde denizcilere isyanı durdurmaları yönünde uyarıda bulunulması da dahil olmak üzere bir dizi operasyonel önlemi özetleyen isyanı bastırma emrini imzaladı. Ancak Felix Dzerzhinsky tarafından organize edilen askeri operasyonlara veya baskılara kişisel olarak katılmadı. Rus tarihçi Vadim Rogovin'e göre, Kronstadt isyanının örgütleyicileri, Sovyet hükümetinin dağıtılması çağrısında bulunan sürgündeki lider Viktor Chernov gibi Batı Avrupa'daki göçmen çevreleriyle temas kurmuştu. Petrichenko daha sonra Beyaz Ordu'ya katılmaya çalıştı ancak önceki Bolşevik üyeliği nedeniyle reddedildi.
Mücadele ettikleri reformların popülaritesine inanan Kronstadt denizcileri, göçmenlerin yardımını reddettiler ve ülkenin geri kalanındaki halkın desteğini boşuna beklediler. Subay konseyi daha saldırgan bir stratejiyi savunsa da isyancılar hükümetin müzakerelerde ilk adımı atmasını bekleyerek pasif bir tutum sergilediler. Buna karşılık yetkililer uzlaşmaz bir tavır takınarak, 5 Mart'ta koşulsuz teslim olma talebinde bulunan bir ültimatom sundular. Bu sürenin sonunda Bolşevikler adaya birkaç kez baskın düzenlediler ve 18 Mart'ta binlerce isyancıyı kurşuna dizerek ve hapsederek isyanı bastırdılar.
Taraftarlar isyancıları devrim şehitleri olarak görürken, yetkililer isyancıları "İtilaf ve karşı-devrimin ajanları" olarak görüyordu. Bolşeviklerin isyana verdiği yanıt büyük bir tartışmaya yol açtı ve Emma Goldman gibi Bolşevik rejiminin bazı taraftarlarının hayal kırıklığına uğramasına neden oldu. İsyan bastırılmış ve isyancıların siyasi talepleri karşılanmamış olsa da, savaş komünizminin yerini alan Yeni Ekonomi Politikası'nın uygulanmasını hızlandırmaya yardım etti.  Lenin'e göre, bu kriz Bolşeviklerin bugüne kadar karşılaştıkları en kritik krizdi ve "şüphesiz Denikin, Yudeniç ve Kolçak'ın toplamından daha tehlikeliydi" dedi.