Karaz kültürü
İlişkiler

Kür-Aras kültürünün öne çıkan maddi mirasında birçok formanın ve örneğin tekdüze olması dikkat çekicidir. Bu duruma kabileler arasındaki sürekli ve aktif ilişkiler olanak sağlamıştır. Bu süreçte yarı-göçebe hayvancılıkla uğraşan kabileler büyük rol oynamıştır. Yaşam tarzları sayesinde teknik ve kültürel yenilikleri yaymak zorundaydılar. Değişim düzenli hale geldi. Tarım ve hayvancılık faaliyetlerinden elde edilen fazla ürün, başlıca değişim aracı oldu. Çiftçiler, değişimi genellikle tahıl ve zanaat ürünleriyle yapıyorlardı. Karşılığında ise hayvan, yün, süt ürünleri ve bakır külçesi alıyorlardı.
Bakır metalurjisinin gelişmesiyle birlikte devegözünün ekonomi ve günlük hayattan çekilmesi, kabileler arasındaki değişimde önemini yitirmesine neden oldu. Kafkasya'da tunç endüstrisinin gelişiminin başlangıç aşaması, Ön Asya ile temas sırasında gerçekleşti. İlk Tunç Çağı'nda Kafkasya'ya çeşitli şekillerde özellikle metal eşyalar girdi ve ya da bu eşyaların formları benimsendi. Bu nedenle, Kafkasya'nın bazı ana tunç eşya tiplerinin yalnızca birbirine benzemesi değil, aynı zamanda bu bölgenin dışındaki kalıntılarda bulunan materyallerle de benzerlik taşıması şaşırtıcı değildir. Bu dönemde Kafkasya'da destekli mızrak uçları yaygındı. Bu tür uçlar Ön Asya'nın birçok bölgesinde biliniyor ve orada sadece tunçtan değil, aynı zamanda altın ve gümüşten de yapılıyordu. Azerbaycan'da Lenkeran ovasından Kuzey Kafkasya'daki Prikuban bölgesine kadar, tipolojik olarak Ön Asya'nın İlk Tunç Çağı örneklerine benzeyen yassı iskenar baltalar yaygındı. Astara bölgesindeki bir tümülüste destekli mızrak ucu ile birlikte iki iskenar balta bulundu. Bu tümülüsteki metal eşyalar antimuanlı tunçtan yapılmıştı, ancak bazı örneklerde antimuandan başka az miktarda kalay da vardı.
Bilindiği gibi, Kafkasya ve çevre bölgelerde kalay yatakları bulunmamaktadır. Bu nedenle, Kafkasya'da bulunan kalay alaşımlı eşyalar buraya kalayın, belki de bazı kalay alaşımlı tunç ürünlerin dışarıdan gelmesiyle açıklanabilir. Babaderviş yerleşim yerinden bulunan kancalı tunç eşya, Karabağ tümülüslerinden birinde bulunan tunç hançer bıçağının içeriğinde kalay alaşımı bulunması onların veya alaşımın ithal edilmiş ürünlere ait olduğunu gösterir.
Kültepe'den bulunan dört dilli, nikel ve antimuan alaşımlı bir iğne dikkat çeker. Nikel alaşımlı eşyalar Kuzey Kafkasya'da Maikop kültürü kalıntılarından bilinmektedir. Ancak kalay gibi nikel de Kafkasya'nın maden yataklarında bulunmaz. Kafkasya'nın İlk Tunç Çağı kalıntılarında rastlanan bakır-nikel alaşımlı eşyalar muhtemelen Ön Asya ile bağlantılıdır. Bu eşyalar muhtemelen Umman'da üretilmiş metallerden yapılmıştır.
Yerel kabilelerin güneyle sıkı bağlantıları, değerli metalden yapılmış eşyalarda kendini gösterir. Azerbaycan'da bu eşyalar mezar kalıntılarından elde edilmiştir. Hankendi yakınlarında bir tümülüste üzeri altın kaplama yuvarlak üç boncuk bulunmuştur. Orada başka bir tümülüste, ölünün başının altında, Güney Mezopotamya'daki Ur mezarlarında bulunan süslemelere benzeyen, altın bir plaka şeklinde bir küpe bulunmuştur. Karabağ'da Haçınçay kıyısındaki tümülüste kabartma desenli altın bir boru ve telden yapılmış spiral altın süslemeler bulunmuştur. Hoşbulak'ta İlk Tunç Çağı tümülüsünde ölünün şakak kemikleri yanında, birbirine geçirilmiş ince tellerden yapılmış iki çift küpe bulunmuştur. Bunlardan biri altından, diğer üçü ise altın alaşımlı gümüşten yapılmıştır.
Bu dönemde Azerbaycan ve Güney Kafkasya kabilelerinin Kuzey Kafkasya ile karşılıklı ilişkileri güçlenmiştir. Büyük Kafkas Dağları'nın güney eteklerinde Kahetiya'dan Şirvan'a kadar olan bölgede birçok kalıntıda kırmızı okra kapların bulunması, Kuzey ve Güney Kafkasya kabileleri arasında geniş karşılıklı ilişkilerin varlığını doğrular. Maikop kültürü eşyalarının kimyasal analizi de bu sonuca ulaşır. Maikop kültürü tunç eşyalarının büyük çoğunluğunun Güney Kafkasya kökenli olduğu ortaya çıkmıştır. Kuzey Kafkasya kabileleri Güney Kafkasya ile sıkı temas halindeydi ve bu temas yolları aracılığıyla aldıkları metalin belirli bir kısmını Doğu Avrupa düzlüklerindeki komşularına da ulaştırıyorlardı.
Muhtemelen bu yollarla Kuzey Kafkasya'ya parlak kuyumculuk sanatı ürünleri olan çok sayıda eşya, Mezopotamya'dan altın ve gümüş eşyalar, İran'dan akik boncuklar getiriliyordu. Bu durumda Güney Kafkasya, dolayısıyla Azerbaycan, Kuzey Kafkasya ile Ön Asya bölgeleri arasında bir aracı olarak rol oynuyordu.