Basit meta üretimi
Basit meta üretiminden kapitalist üretime

Basit meta üretiminin, çalışanların ücretli emeğine dayalı kapitalist üretime büyük ölçekli dönüşümü, insanlık tarihinin yalnızca son iki yüzyılında gerçekleşmiştir. Bunun öncesinde, süreçten rant, kar ve faiz elde eden finansörler tarafından desteklenen tüccar ticaretinin güçlü bir şekilde büyümesi yer almaktadır. Tüccarlar sadece üreticiler ve tüketiciler arasında aracılık yapmakla kalmaz, aynı zamanda giderek daha fazla üretimi piyasa ekonomisine entegre eder. Yani, giderek daha fazla üretim kendi kullanımı yerine pazar ticareti amacıyla yapılmaktadır. İlk sonuç, 17. ve 18. yüzyıllarda Batı Avrupa şehirlerinde gelişen "tüccar kapitalizmi" olarak bilinmektedir.
Bununla birlikte, basit meta üretiminden kapitalist üretime geçiş ve buna eşlik eden sanayileşme, mülkiyet ilişkilerinde köklü değişiklikler gerektirir, çünkü üretim araçlarının ve emek gücünün serbestçe ticaretinin yapılabilmesi gerekmektedir. Ancak bu ticaret mümkün olduğunda, üretimin tamamı ticari ilkelere uyacak şekilde yeniden düzenlenebilir. Marx kapitalist toplumu "meta-biçiminin emek ürününün evrensel biçimi olduğu, dolayısıyla egemen toplumsal ilişkinin meta sahipleri olarak insanlar arasındaki ilişki olduğu bir toplum" olarak tanımlamaktadır. "Kapitalist çağ... emek-gücünün, işçinin gözünde, kendi mülkü olan bir meta biçimini alması ile karakterize edilir; emeği sonuç olarak ücretli emek biçimini alır... ancak bu andan itibaren emeğin ürünlerinin meta-biçimi evrensel hale gelir."  Dolayısıyla, "...emek gücünün bir meta olarak bizzat işçi tarafından serbestçe satıldığı andan itibaren... o andan itibaren... meta üretimi genelleşir ve tipik üretim biçimi haline gelir."
Bu maksatla, ticarete getirilen birçok yasal, siyasi, dini ve teknik kısıtlamanın üstesinden gelinmesi gerekmektedir. Bir ülkede aynı dili konuşan insanlar arasında bir "iç pazarın" birleşmesi tipik olarak milliyetçi ideolojileri harekete geçirmiştir. Ancak mevcut sosyal sistemlere bağlı olarak bu dönüşüm pek çok farklı şekilde gerçekleşebilir. Yine de tipik olarak savaşlar, şiddet ve devrimler söz konusu olmuştur çünkü insanlar daha önce sahip oldukları varlıkları, hakları ve gelirleri öylece vermek istememişlerdir. Komünal mülkiyet, miras kalan toprak parçaları, dini tarikatların mülkiyeti ve devlet mülkiyeti, sermaye birikimi sürecinde alınıp satılabilir varlıklar haline gelebilmek için özelleştirilmeli ve birleştirilmeliydi. Yükselen burjuvazinin ideolojisi tipik olarak servet yaratma ve çalışkanlık amacıyla özel mülkiyetin faydalarını vurgulamıştır.
Marx bu süreci ilkel sermaye birikimi olarak adlandırır ve bu süreç özellikle gelişmekte olan ülkelerde günümüzde de devam etmektedir. Tipik olarak, daha önce toprakta bağımsız çalışan üreticiler proleterleşir ve bir işverenden iş bulmak için kent merkezlerine göç eder.
Basit meta üretimi yine de dünya ekonomisinde, özellikle de köylü üretiminde büyük ölçekte devam etmektedir. Ayrıca serbest üreticilerin kendi hesabına çalışması şeklinde sanayileşmiş kapitalist ekonomilerde de devam etmektedir. Kapitalist firmalar bazen özel hizmetleri, bunları daha ucuza üretebilen ya da daha üstün bir ürün sunabilen serbest çalışan üreticilere ihale etmektedir.