Balkan Savaşlarında Arnavut Katliamları
Görgü Tanığı Bildirimleri > Tarihsellik ve İddialar Üzerindeki Tartışmalar

Akademisyenler, Balkan Savaşlarından savaş zamanı yazışmalarını ilk elden kanıt olarak ele alıyor ve tarihçi Wolfgang Höpken, bu kaynakların dikkatli bir şekilde ele alınması gerektiğini söylüyor.  Höpken, ilk elden bilgi veren muhabirler (Troçki gibi) savaş alanının yakınında olmasalar da Troçki'nin Balkan Savaşları hakkındaki açıklamalarının "en parlak ve en analitik savaş raporlarından bazıları" olduğunu söylüyor.
Kölnische Zeitung'dan Richard von Mach gibi Balkanlar'da yaşayan çağdaş gazeteciler, bu hesapların genellikle üçüncü bir şahıstan veya "hatta tamamen kurgudan" olduğunu söyledi. Carl Pauli gibi yazarlar bilgilerini isimsiz tanıklardan aldılar veya Arnavut çatışma bölgesi hakkında Arnavut kurbanlarına empatiyle yazan Leo Freundlich'in aşırıya kaçan derlemesinden kanıt topladılar. Höpken'e  göre, bu kaynaklar önemlidir, ancak bilgileri "kesinlikle kabul edilemez". Höpken'e göre, sık sık alıntılanan Uluslararası Carnegie Komisyonu raporu, "tarihçi tarafından gereken yapıbozumcu bir çaba olmadan okunamaz".
Ancak tarihçi Alan Kramer, Höpken'den farklı düşünmektedir. Ona göre Carnegie Komisyonu raporunu "oldukça iyi belgelenmiş ve tarafsız bir soruşturma, abartılı iddialara soğukkanlılıkla şüpheyle yaklaşarak, bugüne kadar geliştirilmemiş sonuçlara ulaşılmış" bir rapor olarak görüyor. Balkanlar'daki diplomatik misyonlar, Balkan Savaşlarına katılanların tümü tarafından işlenen şiddet eylemleri hakkında defalarca söylentiler ve haberler gönderdiler, ve çoğu zaman birinci elden veri elde edememelerinden şikayet ettiler.  İngiliz konsoloslarından gelen raporlar, Sırp düzensiz kuvvetlerinin 1912-1913'te Sırp ordusu tarafından yakalanmalarının ardından Kosova ve Makedonya'da gerçekleştirdiği birçok şiddet eylemini tanımladı.   İngiliz hükûmeti, şikayetlerin ve raporların doğruluğundan şüphelendi ve siyasi eylemde bulunmaktan çekindi.
Sırbistan ile siyasi ilişkileri gergin olduğundan, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Sırp vahşetinin ayrıntılarını biriktirmekle yakından ilgilendi ve kaynaklarının güvenilirliğini dikkatle inceledi.  Avusturya-Macaristanlılar, sahip oldukları verilerin çoğu zaman "çok fazla abartı" olmasına rağmen,  doğrulanmış tanıklardan alınan ifadelerin, çocukların ve kadınların öldürülmesi, geniş çaplı hırsızlık ve köylerin yerle bir edilmesi olaylarını doğruladığını söylediler.  Üsküp'te, Avusturya-Macaristan konsolosu Heimroth, Viyana'ya raporlar ("Gausamkeiten der Serben gegen Albaner" gibi) göndermeden önce, vahşet haberlerini incelemek için yardımcılarını defalarca sahaya gönderdi.
Katolik piskopos Lazër Mjeda tarafından Üsküp'ün Müslüman ve Arnavut sakinlerine yönelik Sırp şiddeti hakkında kapsamlı bir rapor  ayrıntılı bir tartışmanın konusuydu ve raporun sağlam temellere dayandığı sonucuna vardı.  Konsolos Heimroth raporunda, Sırp güçlerinin Üsküp'e geldikten sonra Müslümanlara yönelik şiddeti durdurmadıkları için en azından hesap vermesi gerektiğini söyledi. Heimroth, Rus-Japon Savaşı'ndakinden daha fazla savaş şiddeti şikayeti aldığını ve Hristiyan kardeşlerini özgürleştirmeyi amaçlayan bir çatışmanın Ortodoks olmayan sakinleri yok etme girişimiyle sonuçlandığını söyledi.
Tarafsız tanıklar arasında Doğu Demiryolundan yabancı işçiler ve mühendisler ile yerli ve yabancı Hristiyan din adamları vardı. Bazı gözlemciler, zorunlu nüfus hareketlerinin (etnik temizlik) organize bir imha çabasının parçası olduğundan şüpheleniyorlardı.   Höpken kaynaklarda bu pozisyon için yetersiz destek buluyor ve olaylar homojen etnik nüfuslara doğru devam eden rotayı "radikalleştirdi".   Tarihçi Mark Mazower, "Arnavut nüfusunu 'yok etme' konusundaki dikkatsiz konuşmalara" rağmen, Sırp silahlı kuvvetleri tarafından Kosova ve Manastır eyaletlerinde "belki de binlerce sivilin" öldürülmesinin "soykırımdan çok intikam tarafından yönlendirildiğini" yazıyor.
Bununla birlikte Höpken, olaylara tanık olan "güvenilir" ve "parti dışı" muhbirlerin gözlemlerinin "hiç şüphe bırakmadığını" söylemektedir. Höpken'in ikinci ve üçüncü el hesaplarda "şüpheli katliam anlatıları" dediği şeylerin dışında, doktorlar ve hemşireler "çatışmanın tüm kural ve düzenlemelerin ötesine geçtiğini" doğrulamaktadır.
Arnavut literatüründe ve biliminde, Durham'ın açıklamalarında açıklanan eylemler, Sırp hükûmeti tarafından "Arnavutları yok etmek" için düzenlenen Arnavut karşıtı politikaların sonucudur. Daut Dauti'ye göre, Durham'ın savaş zamanı raporları "Arnavutlara karşı işlenen vahşet ifadelerine denk geldi". Durham'ın hesapları, bölgenin bir gezgin olan Rebecca West tarafından eleştirildi.   West, Durham'ı (Avusturya konsolosunun Prizren'deki Sırplar tarafından hadım edildiğini iddia eden 1912 tarihli sahte bir rapora verdiği destekle alay ederek) "saf" olarak nitelendirdi,  ancak tarihçi West'in iddialarınına aksine  Benjamin Lieberman, West'in Sırp yanlısı önyargıyla suçladığını yazdı.   Lieberman, Durham'ın çatışmanın görgü tanığı olduğunu ve Troçki'nin Troçki ile Sırplarla yaptığı röportajlarda, onun muhbirlerinin asker arkadaşlarını (ve yurttaşlarını) olumsuz bir şekilde tasvir etme güdülerinden yoksun olduklarını söyledi.  Troçki, Durham ve diğerlerinin hesaplarını tutarlı olarak nitelendirdi ve birden fazla katliama atıfta bulunan Katolik Kilisesi yetkilileri gibi ek kaynaklar tarafından desteklendi.