Trajan
Ölümü ve Veraseti

Yahudi isyanının patlak vermesinin ardından MS 117 yılında Trajan tekrar Mezopotamya'ya girme niyetindeydi. Ancak sağlığı kötüleşmiş ve kısmî felç geçirmiştir. Ömrü seferlerde geçen Trajan'un vücudu artık daha fazla hareketi kaldıramıyordu. Doğudaki Yahudi isyanları nedeniyle Armenia neredeyse elden çıkmıştı ve Mezopotamya'nın kaderi ise belirsizdi. Rahatsızlığı yüzünden oldukça acı çeken imparator, Hadrianus'u doğudaki orduların genel kumandanlığına atayarak Roma'ya dönme kararı vermişti. Yazın deniz yolculuğuna en uygun olduğu zamanda Seleucia, Pieria'daki limandan geri dönüş yolculuğuna çıkmıştı. Ağustos ayının başlarında Kilikya kıyılarına geldiğinde durumu aniden kötüleşmeye başladı. Gemi, İmparator'u en yakın liman Selinus'a (Gazipaşa) çıkarmak için yanaştığı sırada Trajan gemideki yatağında ölmüştür. Trajan'un ölümünde zehirlendiğinin kesin bir kanıtı yoktur. Ölümündeki temel sebep muhtemelen kalp rahatsızlığıydı ve bunu tetikleyen de muhtemelen Doğu'da enfeksiyon kapmasıydı. Trajan hiçbir zaman açık bir şekilde vasiyet bırakmamıştı. Çünkü ölümün ona bu kadar erken geleceği düşüncesine hiçbir zaman inanmıyordu. Hadrianus 9 Ağustos'ta Antakya'da iken imparator tarafından evlat edinildiğini açıklayan belgeleri ortaya çıkarmış ve iki gün sonra Trajan'un fiilen öldüğünü öğrendiğinde kendisinin imparator olduğunu duyurmuştur. Bu duyuruya itiraz edilmemiştir çünkü Hadrianus'un emrinde, birçoğunun da bildiği gibi önemli bir ordusu vardı. Trajan'da tıpkı Nerva gibi halefinin en yetenekli ve tahtı en çok hak eden kişinin olmasını düşünüyordu. Ancak şu anda emperyal yazışmaların Plotina tarafından Trajan adına imzaladığı şüpheleri artmıştı. Bu şüphelere göre Hadrianus'a âşık olduğuna inanılan Plotina, Trajan'un ölümünü gizlemiş ve onun adına yazışmalar yapmıştı. Böylece, Hadrianus'un eski muhafızı Praetorian Valisi Attianus ile görüşebilir ve Hadrianus'un evlat edinilmesinin, ölüm haberi duyurulmadan önce sağlayabilirdi. Ancak bu suçlamalar, esasen Hadrianus'a sürekli düşmanlık eden senatoryal geleneğe dayanıyordu. Gerçekler incelendiğinde Trajan'un yeğeni ve tek erkek vârisi olarak Hadrianus lehine eğilim gösterdiği açıkça görülebilir. Hadrianus daha bir tribunus iken emperyal çevreye dâhil edilmişti ve İmparator'un büyük yeğeniyle evlendirilmişti. Trajan'un seferlerinde aktif olarak görev almış ve zaferlerini senatoya bildirmekle görevlendirilmişti. İnisiyatif kullanma hakkıyla Pannonia Inferior eyaletinin komutası da Hadrianus'a verilmişti. Hadrianus, Trajan'un yakın arkadaşı Sura'ya imparatorun kendisini evlat edinmeyi düşündüğünü de söylemişti. Ayrıca Trajan'un yakın çevresiyle de ilişkisini oldukça geliştirmişti. Son olarak Trajan'un Doğu seferini organize etmesi için Syria Valiliği'ne atanmış ve imparatorun MS 117'deki rahatsızlığından sonra Doğu ordularının genel kumandanlığına atanmıştı.
Trajan'un ölüm haberinin senatoya bildirilmesiyle aynı gün Hadrianus, Roma sınırlarının Augustus politikası gereği doğal sınırlar içinde tutulması gerektiğini duyurdu. Bu yeni düzende Trajan'un agresif generallerine yer yoktu ve kısa sürede çoğu görevden alınmış yahut esrarengiz şekilde ölmüştür. Ardından Fırat'ın Doğusu'ndaki tüm topraklar hızlıca terk edilmiştir. Bu arada, Babil Partları tarafından reddedilen Partamaspates, Abgarus'un yerine Osrhoene yönetimine atanmıştır. Sanatrukes'in oğlu Vologaesus'un da Armenia'yı elinde tutmasına izin verilmiştir. Ayrıca Mezopotamya'nın eyalet statüsü ve vergileri kaldırılmıştır. Yeni imparator, muhtemelen Julius Quadratus Bassus’un ölümüne yol açan Iazygi veya Roxolani ile bağlantılı iç huzursuzluklar nedeniyle Dacia’dan vazgeçmeyi bile düşünmüştü. Bu eyalette yaşayan kolonistlerin sayısı yüzünden bunu yapmaktan vazgeçmiştir. Tüm bu eylemler yalnızca Roma’nın yayılmacı kaderini ve Trajan’un başarılarını reddetmekle kalmamış, aynı zamanda senatörlerin arzu ettiği üst düzey görevlerinde azalmasına neden olmuştur. Bu arada Plotina, Matidia ve Attianus tarafından Trajan’un cesedi Pieria, Seleucia’ya getirilmiş, Hadrianus tarafından cesedi törenle yakılmış ve külleri adına inşa edilen Sütun’un girişine koyulmak üzere altın bir kaba koyularak Roma’ya götürülmüştür. Hadrianus, Optimus Imperator’un (İmparatorların En Mükemmeli) hayattayken kazandığı onurların ölümünde inkâr edilmemesi gerektiğini söylemiş ve Trajan’un heykeli törenle zafer arabasında taşınmıştır. Ayrıca senato, Trajan’un Partia zaferini anmak için oyunlar ve zafer alayı düzenlemiştir. Yıl sona ermeden önce Trajan tanrılaştırılmış ve gücün Trajan’un evlatlık oğluna transferini gösteren paralar basılmıştır. Hadrianus imparatorluk içindeki huzursuzlukların giderilmesi ve askerî muhalefetin kalkmasıyla birlikte yeni politikası pasif savunma siyasetini başlatmaya karar vermiştir.
Trajan'ın Askeri kıyafet giymiş halde bir Heykeli, günümüzdeAlmanya'da bulunmaktadır.
INC-1573-a Trajan Aureus'u, y. 116-117 (ön yüz)
Trajan Hamamları'nın bir haritası
Trajan Forumu ve Trajan Sütunu arkasında, Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano
Forum ve Trajan sütunu
Trajan Pazarları, Roma
İmparator Domitianus (81-96)
Ulpiae Kütüphanesi'nin bir maketi.
Trajan Sütunu'ndan Daçya Savaşı'nın tasviri, Ancient Rome Historic Center, Roma, İtalya.
Trajan'un ordusunu Tuna Nehri’nden köprü yaptırarak geçirdiği sütun. Köprünün yapıldığı yer muhtemelen Tuna ve Csernovec’in birleştiği Lederata (Palanka)’dır.
Trajan'ın önünde yalvararak yere kapanmış Decebalus'u tasvir eden bir sütun
Savaşların aşamalarını tasvir eden bir sütun
117'de Trajan hükümdarlığı döneminde Roma İmparatorluğu'nun sınırları
Trajan'un halefi Hadrianus'un büstü (y. 117 - 138), Capitol Tepesi, Palazzo dei Conservatori.
Trajan'un eşi Pompei Plotina'nın büstü, Vatikan Müzeleri.