stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Galatasaray SK
Tarihi > Kuruluşu

Mekteb-i Sultanide öğrenim gördüğü sırada Ali Sami Yen, Moda'da İngilizlerden gördüğü futbolu okulda arkadaşlarıyla oynamaya başladı. 1936'daki bir röportajında Yen, futbol kuralı olarak yalnızca iki tarafın birer kalesi olduğunu ve topun karşı takımın kalesine sokulması gerektiğini bildiğini söylüyordu. Yen'in ifadesine göre bahçede toplanan 100 kadar kişi iki takıma ayrılmış ve herhangi bir kural olmadan, topu karşı takımın kalesine sokmaya çalışmıştı. Bir müddet bu şekilde oynamalarının ardından durum, hükûmete şikayet edildi. Bunun üzerine okul müdürü Abdurrahman Şeref, bu faaliyetlerde bulunulmaması için Ali Sami ile görüşmüş, ancak bu faaliyetler gizli bir şekilde sürdürülmüştü. Bu dönemde, millî bayrağın renkleri olan kırmızı-beyaz renkler kullanılıyordu.
Zamanla futbol kuralları öğrenilerek bir futbol takımı kuruldu. Yen, halktan gelen protestolardan ötürü faaliyetlerini çeşitli yerlerde yaptıklarını ifade eder. Bir süre sonra takım, Union Club Sahası'ndaki bir merdiven altını, formalarını asma ve toplarını saklama amacıyla kullanmaya başladı. Kuşdili Çayırı'nın köşesindeki bir muhallebicide toplanan takım için Yen, "kulübün ilk merkezi" tanımını yapmıştı.
Bu dönemde oyunculardan her hafta birer kuruş toplanır, başkan Ali Sami Yen de futbol topuyla ilgilenirdi. Hatta domuz yağı ile temizlenen futbol topu hasar görünce; Ali Sami Yen ayakkabısının bir parçasını keserek yama yapmıştır. Cevdet Kalpakçıoğlu da formaları yıkardı. Kulübün ilk isminin Gloria ya da Audace koyulması istenmiştir; ancak takımın oynadığı ilk maçında Rum rakibini 2-0 yenerken seyircilerin onlardan "Galata Sarayı Efendileri" diye söz etmesiyle bugünkü isim doğmuştur. Ali Sami Yen tarafından söylenen bir söz; Galatasaray Spor Kulübü'nün kuruluş ve varoluş amacını belirleyecektir:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Maksadımız İngilizler gibi toplu bir hâlde oynamak, bir renge ve bir isme mâlik olmak ve Türk olmayan takımları yenmek. | „ |
Tarihi > Kurucu listesi

Galatasaray Spor Kulübü kurucu listesi, resmiyet kazanma sürecinde değişikliğe uğramıştır. 1905'ten 1919'a kadar Galatasaray Spor Kulübü'ne başkanlık yapan, mektebin 889 numaralı öğrencisi Ali Sami Yen, el yazısıyla tuttuğu Galatasaray Terbiye-i Bedeniye Kulübü Ihsaiyet Defteri'nin (Sayım-İstatistik Defteri) 181 ve 182. sayfalarında kurucu 13 üyeyi şöyle sıralar:
Ali Sami Yen
Asım Tevfik Sonumut
Emin Bülent Serdaroğlu
Celal İbrahim
Boris Nikolof
Milo Bakiç
Pol Bakiç
Bekir Sıtkı Bircan
Tahsin Nahit
Reşat Şirvanizade
Hüseyin Hüsnü Kayacan
Refik Cevdet Kalpakçıoğlu
Abidin Daver
1905'te Osmanlı İmparatorluğu'nda bir dernekler yasası bulunmadığından, Galatasaray Spor Kulübü yasal olarak tescil edilme olanağını bulamamıştır. 1912 yılında Cemiyetler Kanunu çıkarıldıktan sonra, kulüp yasal bir kimlik kazandı. Yetkili makamlara kulüplerin tüzükleriyle birlikte, kurucu üyelerin ad ve adreslerinin de bildirilmesi zorunlu tutulduğundan, istifa eden ya da eğitimlerini tamamlayarak ülkelerine dönen üyeler ilk listeden çıkarılmış ve 1 Eylül 1913'te kurucu liste yeniden düzenlenmiştir. Kurucu üyelerin yeni sıralaması şöyle gerçekleşmiştir:(Ali Sami Yen'in babası kuruluştan 2 gün sonra vefat etmiştir.)
Ali Sami Yen
Asım Tevfik Sonumut
Emin Bülent Serdaroğlu
Celal İbrahim
Bekir Sıtkı Bircan
Reşat Şirvanizade
Refik Cevdet Kalpakçıoğlu
Abidin Daver
Kulübün günümüzdeki tüzüğünün 5. maddesinde ise kurucular sırasıyla şu isimlerdir:
Ali Sami Yen
Asım Tevfik Sonumut
Emin Bülent Serdaroğlu
Celal İbrahim
Bekir Sıtkı Bircan
Reşat Şirvanzade
Refik Cevdet Kalpakçıoğlu
Abidin Daver
Ahmet Robenson
Ahmet Adnan Pirioğlu
Neş'et
Ruşen Eşref Ünaydın
Yusuf Celal
Hasnun Galip
Hüseyin Zihni Eden
Mehmet Rıza Kara
Boris Nikolof
Milo Bakiç
Paul Bakiç
Tahsin Nihat
Hüseyin Hüsnü
Tarihi > Galeri

Galatasaray SK 1908-09 Şampiyonu
Galatasaray SK 1909-10 Şampiyonu
Galatasaray SK 1910-11 Şampiyonu
Galatasaray SK 1915-16 Şampiyonu
Galatasaray SK 1921-22 Şampiyonu
Galatasaray SK 1924-25 Şampiyonu
Galatasaray SK 1925-26 Şampiyonu
Arma ve renkler

Galatasaray'ın ilk amblemi; ağzında futbol topu taşıyan kanatları gerili bir kartalı içeriyordu. Ancak Galatasaray Lisesi öğrencilerinden Şevki Ege tarafından çizilen bu kompozisyon benimsenmeyince kenara itildi. Bugünkü amblem ise 1923 yılında, yine lise öğrencilerinden Ayetullah Emin tarafından çizilmiştir. Yeni çizim, geometrik çizgilerin uyumlu kullanılmasıyla iç içe geçmiş sarı-kırmızı renklerde "GS" harflerini içermekteydi. İlk olarak Ayetullah Emin ve Şinasi Şahingiray tarafından çıkarılan haftalık bir mecmuada kullanılan bu kompozisyon çok beğenildi. Bunun üzerine resmî amblem olarak kabul edilmesi için teklif yapıldı. Teklif alkışlar arasında ittifakla kabul oldu. Eski harfler Gayın ve Sin, daha sonra Latin alfabesine geçilmesiyle yerini G ve S harflerine bıraktı.
Kulübün ilk renkleri kırmızı-beyaz'dır. Türk bayrağı'nın renklerinden esinlenerek seçilen bu renkler, dönemin yönetimi tarafından kuşkuyla karşılanmış ve futbolcular sıkı bir takibe alınmışlardır. Bu nedenle, sarı-siyah renkler gündeme gelmiş ama bunlar da kalıcı olmamış ve Galatasaray, bugünkü renklerine kavuşmuştur. Bu renklerin öyküsünü Ali Sami Yen şu şekilde açıklamaktadır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Birçok yerleri dolaştıktan sonra, nihayet Bahçekapı'daki Şişman Yanko'nun dükkânına gidilerek orada zarif iki yünlü kumaşa tesadüf ettik. Biri, vişneye çalan koyuca tatlı bir kırmızı, öteki de, içinde turuncudan iz taşıyan tok bir sarı. Tezgahtar, mahirane bir el hareketi ile kumaşların dalgalarını birleştirdi. Bir saka kuşunun başı ile kanadının yarattığı renk güzelliğine benzer bir parlaklık hasıl oldu. Ateşin içindeki renk oyunlarını görür gibi olmuştuk. Sarı-Kırmızı alevinin takımımız üstünde parıldamasını tasavvur ediyor ve bizi derhal galibiyetten galibiyete götüreceğini tahayyül ediyorduk. Nitekim de öyle oldu. | „ |

Buna karşılık kuruculardan Bekir Sıtkı, söz konusu renklerin Gül Baba'nın II. Bayezid'e verdiği sarı ve kırmızı güllerden esinlenildiğini ileri sürer.
Uluslararası yarışmalarda elde edilen başarılar

| Branş | Turnuva | Derece | Yıl |
| --- | --- | --- | --- |
| Futbol | UEFA Kupası | Şampiyon | 1999-2000 |
| Futbol | UEFA Süper Kupası | Şampiyon | 2000 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Şampiyonlar Ligi | Şampiyon | 2007-2008 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | Kıtalararası Kitakyushu Kupası | Şampiyon | 2008 |
| Kadın Basketbol | Eurocup Kadınlar | Şampiyon | 2008-2009 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Şampiyonlar Ligi | Şampiyon | 2008-2009 |
| Kadın Basketbol | SuperCup Kadınlar | Finalist | 2009 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | Kıtalararası Kitakyushu Kupası | Şampiyon | 2009 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Şampiyonlar Ligi | Şampiyon | 2010-2011 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | Kıtalararası Kitakyushu Kupası | Şampiyon | 2011 |
| Kadın Voleybol | CEV Kadınlar Kupası | Finalist | 2011-2012 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Şampiyonlar Ligi | Finalist | 2011-2012 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | Kıtalararası Kitakyushu Kupası | Şampiyon | 2012 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Şampiyonlar Ligi | Şampiyon | 2012-2013 |
| Kadın Basketbol | Euroleague Women | Şampiyon | 2013-2014 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Şampiyonlar Ligi | Şampiyon | 2013-2014 |
| Kadın Judo | European Judo Club Championships 2014 – Golden League Women | Şampiyon | 2014 |
| Kadın Voleybol | CEV Kadınlar Kupası | Finalist | 2015-2016 |
| Erkek Voleybol | Erkekler Voleybol Balkan Kupası | Şampiyon | 2016 |
| Erkek Basketbol | EuroCup | Şampiyon | 2015-2016 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Eurocup 1 | Şampiyon | 2016-2017 |
| Tekerlekli Sandalye Basketbolu | IWBF Eurocup 1 | Şampiyon | 2017-2018 |
| Kadın Basketbol | Eurocup Kadınlar | Şampiyon | 2017-2018 |
| Kadın Basketbol | SuperCup Kadınlar | Finalist | 2018 |
| Erkek Voleybol | CEV Kupası | Finalist | 2018-2019 |
| Kadın Voleybol | CEV Kadınlar Kupası | Finalist | 2020-2021 |
| Kadın Judo | European Judo Club Championships 2021 – Golden League Women | Şampiyon | 2021 |
| Kadın Basketbol | Eurocup Kadınlar | Finalist | 2022-2023 |
| Kadın Voleybol | Kadınlar Voleybol Balkan Kupası | Şampiyon | 2023 |
| Sutopu | LEN Challenger Cup | Şampiyon | 2023-24 |
| Kadın Voleybol | Kadınlar Voleybol Balkan Kupası | Şampiyon | 2024 |
Yönetim Kurulu

| Görev | İsim |
| --- | --- |
Başkan: Dursun Aydın Özbek
İkinci Başkan: Metin Öztürk
Başkan Yardımcısı: Niyazi Yelkencioğlu
Başkan Yardımcısı: Mehmet Saruhan Cibara
Genel Sekreter: Eray Yazgan
Yönetim Kurulu Muhasip Üyesi: İbrahim Hatipoğlu
Yönetim Kurulu Üyesi: Bora İsmail Bahçetepe
Yönetim Kurulu Üyesi: Rıza Tevfik Morova
Yönetim Kurulu Üyesi: Sedat Artukoğlu
Yönetim Kurulu Üyesi: Can Natan
Yönetim Kurulu Üyesi: Fatih Süleyman Demircan
Yönetim Kurulu Üyesi: Ozan Bingöl Yurtsever
Yönetim Kurulu Üyesi: Timur Kuban
Yönetim Kurulu Üyesi: Emir Aral
Yönetim Kurulu Üyesi: Tanur Lara Yılmaz
Yönetim Kurulu Üyesi: Ece Bora
Galatasaray Lisesi Müdürü: Mustafa Reşat Dabak
Son güncelleme: 13 Kasım 2024
Kaynak: Yönetim Kurulu
Ali Sami Yen
Galatasaray kurucularının bir bölümü. Sol üstten başlayarak; Mazhar Arat, Asım Tevfik Sonumut, "Sütçü" Milo Bakiç, Refik Cevdet Kalpakçıoğlu, Boris Nikolof. Orta sıra, Abidin Daver, Ullah Tulyos, Bekir Sıtkı Bircan, Nuri, "Şehit" Celal İbrahim, Kamil Kulaksızoğlu. Oturanlar; Tahsin Nahit, Ali Sami Yen, Emin Bülend Serdaroğlu, Reşat Şirvanizade, Mehmet Ali Tamay.
Muhayyelât

| --- | --- |
Kitabın Muhayyelât-ı Aziz Efendi adıyla Ahmet Kabaklı tarafından sadeleştirilerek yeni harflerle yayımlanmış kapağı (1973)
Yazar: Giritli Ali Aziz Efendi
Ülke: Osmanlı İmparatorluğu
Dil: Osmanlı Türkçesi
Tür: Hikâye
Yayım: 1852 (1. basım) (özgün) 1973 (Sadeleştirilerek) (Türkçe)
Muhayyelât, Muhayyelât-ı Ledünni-i İlahi-i Giridî Ali Aziz Efendi ya da Muhayyelât-ı Aziz Efendi (Osmanlıca: مخیلات عزيز افندی), Giritli Ali Aziz Efendi'nin 19. yüzyıl sonunda yazdığı ve ilk baskısı 1852 yılında yapılan fantastik bir hikâyeler kitabıdır.
Yazarın kendine has bir üslupla kaleme aldığı hikâyelerden oluşan eser, modern Türk edebiyatında hikâye türünün ilk örneği sayılmaktadır. Büyük ölçüde 18. yüzyıl İstanbul'undan ve saray hayatından izler taşıyan hikâyelerde cinler, periler, büyü ve sihir gibi olağanüstü unsurlar bulunur.
Muhayyelât, bir yandan masalsı diğer yandan da hikâye türüne yakın özellikler barındırır; Binbir Gece Masalları ya da Binbir Gündüz Masalları türündeki masalları benimsemiş bir anlatıma sahiptir. Hikâyelerin 18. yüzyıl İstanbul'unda geçiyor olması, eseri Doğu hikâyeciliğinin genelgeçer örneklerinden ayırır. Muhayyelât'taki bazı hikâyeler, kadîmü'l eyyâmda terkibiyle başlar ve hayali bir mekânda geçer.
Eser, Tanzimat edebiyatı yazarları tarafından "artık terk edilmesi gereken, gerçek dışı anlatı"ya örnek olarak verilmiş ve alay konusu olmuştur. Ancak bugün gelenek ile moderni, sözlü kültür ile yazılı kültürü, Türk edebiyatı ile Doğu edebiyatını, geçmiş ile geleceği birleştiren edebî bir eser olarak değerlendirilmektedir.
Yazma nüshaları ve baskıları

Muhayyelât'ın en eski ve tam nüshası 1799 tarihli olup Aziz Efendi'nin ölümünden sonra Ahmet Zihni tarafından Muhayyelât-ı Ledünni-i İlahi adıyla kopyalanmıştır. Bir yazma nüshası Atatürk Kitaplığı Osman Ergin Yazmaları Bölümü'nde bulunmaktadır.
Eserin ilk baskısı 1852 yılında İstanbul'da Darü't-Tıbaati'l-Âmire (Matbaa-i Âmire) ve Takvim-i Vekayi Matbaası'nda yapılmıştır. Daha sonra 1867'de Mekteb-i Harbiye-i Şahâne Matbaası'nda ve son olarak 1873'te İzzet Efendi Matbaası'nda iki baskısı daha yapılmıştır. Bunlardan biri, diğerinden farklı olarak büyük boyutlu ve yüz doksan iki sayfadır.
1973'te Ahmet Kabaklı tarafından 1867'deki baskısı esas alınarak sadeleştirilip yeni harflerle yayımlanmıştır.
Konusu

Muhayyelât, "hayâl" denilen üç ana (çerçeve) bölüme ve her hayâl de kendi içinde bölümlere -iç hikâyelere- ayrılır. Burada sadece ana bölümlerin konusu yazılmıştır.
Konusu > İkinci Hayâl: Hayâl-i Sânî

"İkinci Hayâl"in hikâye şeması
Çerçeve hikâye: Cevad'ın Hikâyesi
Birinci iç hikâye: Ebu Ali Sina'nın Hikâyesi
İkinci iç hikâye: Molla Emin'in Hikâyesi
Beşinci iç hikâye: Yüce Yaradılışlı Cevad'ın Hikâyesi
Altıncı iç hikâye: Cevad'ın İklil'e Misal Getirmesi
Yedinci iç hikâye: Şapur ile Hüma'nın Hikâyesi
Sekizinci iç hikâye: Gazanfer ile Rahile'nin Mucizeli Hikâyesi
Dokuzuncu iç hikâye: Karahan'ın Hikâyesi
Üçüncü iç hikâye: Çin Şahı'nın Ferahnaz ile İklilülmelik'in Hikâyesi
Dördüncü iç hikâye: Hoca Abdullah'ın İbretli Hikâyesi
sayfa 73-186 arası
Atina şehrinde yaşı yetmişe ulaşmış Hacı Lebib adında zengin bir tüccar yaşar. Bu tüccar çocuğu olmadığı için üzgündür. Bir gün adının Ebu Ali Sina olduğunu söyleyen nur yüzlü, yaşlı bir zat çıkagelir. Hacı Lebib'in Cevad adında bir çocuğu olacağını söyler ve koynundan çıkardığı bir kutudan iki hap alıp birini Lebib'in, ötekini karısının yutmasını tembih eder. Ayrıca doğacak çocuğun manevi evladı olmasını, on dört yaşına geldiğinde talim ve terbiye maksadıyla yanına gönderilmesini ister. Hacı Lebib'in karısı çok geçmeden hamile kalır ve zamanı gelince çocuk dünyaya gelir. Cevad adı verilen çocuk on dört yaşına geldiğinde Ebu Ali Sina'nın yanına gönderilir, orada sihir ve simya öğrenir. Bir gün üstâdıyla sohbet ederken kapı çalar ancak Cevad kapıyı açınca kimseyi göremez. Kapıyı kapatıp arkasını döndüğünde üstâdının evinde değil saray gibi bir yerde olduğunu görür. Güzel giyinmiş cariyeler Cevad'ı alıp önce hamama ardından dünya güzeli bir sultanın yanına götürürler. On bir gün sonra kıza kim olduğunu ve neden buraya getirildiğini sorar. Kız, burasının Semerkant şehri olduğunu ve kendisinin de bu diyarın padişahı Kirşasp Şâh'ın kızı Fitneidil olduğunu söyler. Sihir, tılsım ve simyaya meyli olduğunu, bu alanlarda derinleşmek istediğini, bundan ötürü üstâdı Hoca Babik'in Cevad'ı salık verdiğini belirtir. Üstâdının sözleri üzerine Cevad'a âşık olduğunu, onunla evleneceğini söyler ve ardından Harut ile Marut'un tılsımlı duasını kendisine öğretmesini ister. Cevad, kızın asıl amacının üstadının en büyük sırrını öğrenmek olduğunu anlayınca bütün tehdit, ısrar ve zorlamalara rağmen bildiklerini kıza anlatmaz. Sonunda Cevad'ı bir kuyuya baş aşağı atarlar. Kuyunun dibine düşerken kendisini birden üstâdı Ebu Ali Sina'nın huzurunda bulur ve yaşadıklarının hikmetini sorar. Üstâdı kendisine eziyet ettiklerini, bunun nedeninin de sır saklamanın önemini öğrenip öğrenmediğini denemek olduğunu belirtir. Ebu Ali Sina, Cevad'ın sınamayı geçtiğini söyler ve kendi üstâdının kendisine uyguladığı hikmeti anlatır.
Konusu > Üçüncü Hayâl: Hayâl-i Sâlis

"Üçüncü Hayâl"in hikâye şeması
Çerçeve hikâye: Şeyh İzzüddin'in Hikâyesi
Birinci iç hikâye: Şehzade Nâci Billâh ile Şahide'nin Hikâyesi
İkinci iç hikâye: Sitti Emine'nin Hikâyesi
Üçüncü iç hikâye: Mısır Sultanı Nâci Billâh'ın Kıvamüddin'in Hikâyesi
Dördüncü iç hikâye: Recep Beşe'nin Hikâyesi
sayfa 186-239 arası
Cezîretülkübra'da Şeyh İzzüddin adında olgun bir zat vardır. Derdi olan kim varsa ona koşar, ona sığınır. Zamanla insanların kendisine koşmasından ruhuna bezginlik gelir. Bunun üzerine Mısır'a göç ederek Kaşifiye adındaki bir semtte ev kiralayıp yalnız başına yaşamaya başlar. Çok geçmeden insanlar kendisini burada da bulur ve ziyaretine gelmeye başlarlar.
İçeriği

Ali Aziz Efendi, eseri Berlin'de bulunduğu sırada yazmıştır. Sade nesir şeklinde yazılan eser, çerçeve anlatı tarzıyla kurgulanmıştır. İmzasız önsözde kitabının kaynaklarını belirtir. Eserin baş tarafına ilâve edilen notta, Aziz Efendi'nin tasavvufî ve hikemî (hikmet ve düşünceye ait) ilimlerde mâhir ve her fende zor sorular sormaya, ikna edici cevaplar vermeye muktedir olduğu belirtilir. Yazarın "Hayâl" adını verdiği üç büyük hikâyeden meydana gelen Muhayyelât'ta her hayâl birbirine bağlı birçok küçük hikâyeden oluşmaktadır: Hayâl-i Evvel, Hayâl-i Sâni ve Hayâl-i Sâlis. Birinci Hayâl'de Şehzade Asil Hikâyesi, Abdüssamed Hikâyesi, Şehzade Nesil Hikâyesi ve Firûz Şah Hikâyesi; ikinci Hayâl'de Cevad'ın macerasıyla birlikte birbirine bağlı ve iç içe dokuz hikâye; üçüncü ve son Hayâl'de ise Naci Billah, Sıtti Emine ve Recep Beşe hikâyeleri vardır. Bu hikâyelerdeki anlatıların hepsinde ya bir şeyi aramak üzere (arayıcı kahraman) ya da kendi isteği dışında (kurban kahraman) evinden ayrılan bir baş kişinin maceraları aktarılır. "Hayâl-i Evvel" adlı birinci Hayâl'de kadınların vefasız olmalarından ötürü evlenmek istemeyen Kamercan adındaki şehzadenin karşısına periler vasıtasıyla Çin şahının güzel kızı çıkarılır. Ayrılıklar, kavuşmalar arasında sınanan sevgililer iyilik ve dürüstlüklerinin mükâfatını görerek evlenir, mutluluk içinde yaşarlar. Bundan sonraki kısa hikâyeler, Kamercan'ın oğulları Şehzade Asil ve Şehzade Nesil etrafında gelişir ve bunlarda iyilik, iffet ve namus, ahde bağlılık gibi temalar ele alınır. "Hayâl-i Sâni" isimli ikinci Hayâl'de Ebu Ali Sina'nın Cevad'ı manevi evlat olarak alıp ilim ve marifet yolunda yetiştirmesi anlatılır. Üstadının marifetiyle kendini başka bir âlemde bulan Cevad'ın, zenginlik, makam, mevki, ölüm tehdidi gibi zorlukları aşarak sırrı ifşa etmemesi esas tema olarak işlenir. Cevad'ın hayâl havuzuna girerek fena mertebesine ulaştığı görülür. Son ve üçüncü hayâl olan "Hayâl-i Sâlis"te Şeyh İzzettin adındaki güneş gibi insanlığı aydınlatan büyük şeyhin kılavuzluğuyla Mısır hükümdarı Naci Billah, önce mecazi aşkı tanır, daha sonra hakiki aşka ulaşır. Bu arada yaşadığı zorluk ve engellerin, şeyhinin bir kerameti ve hayalden ibaret olduğu anlaşılır. Bir hükümdarın yaşadığı bu seyr-i sülûkten hemen sonra gençliğinde yoksul bir genç olan vezir Kıvamüddin'in, daha sonra da halktan biri olarak zaruret içinde yaşayan hamal Receb Beşe'nin benzer hikâyeleri ele alınır. Hikâyeler değişik zaman ve mekânlarda geçmekle beraber büyük ölçüde 18. yüzyıl İstanbul'undan ve saray hayatından izler taşımaktadır.
Basımı

'nin Atatürk Kitaplığı'ndaki yazmalarından sayfa örnekleri
İstanbul: Darü't-Tıbaati'l-Âmire (Matbaa-i Âmire), Evâil-i Receb 1268/21-30 Nisan 1852
İstanbul: Mekteb-i Harbiye-i Hazret-i Şahane Matbaası, Cemaziyelahir 1284/Eylül 1867
İstanbul: İzzet Efendi Matbaası, 1290 H/1873-74
İstanbul: İzzet Efendi Matbaası, 5 Şaban 1290/1873
Yazarın ölümünden elli dört yıl sonra 1852-1873 yılları arasında beş defa basımı yapılan eserin birinci baskısı 1852 yılında İstanbul'da Basmahane-i Amire ve Takvim-i Vekayi Matbaası'nda yapılmıştır. Daha sonra 1867'de Mekteb-i Harbiye-i Şahâne Matbaası'nda ve son olarak 1873'te İzzet Efendi Matbaası'nda iki baskısı daha yapılmıştır. Bunlardan biri, diğerinden farklı olarak büyük boy ve yüz doksan iki sayfadır. 1867'deki baskısı esas tutulmak üzere Muhayyelât-ı Aziz Efendi adıyla Ahmet Kabaklı tarafından sadeleştirilerek yeni harflerle de yayımlanmıştır (İstanbul, 1973). Ayrıca 2. Hayâl, İngiliz müsteşriki E. J. W. Gibb tarafından İngilizceye çevrilmiştir (1884). Gibb, bu bölümü, üç hikâyenin en ilginci olmasının yanı sıra büyüye bakış, 18. yüzyıl Osmanlı sosyal hayatı, reform öncesi Osmanlı'da rüşvet gibi çeşitli konular içermesinden ötürü seçtiğini kitabın önsözünde belirtmiştir. Eserin tam metni, 1999'da Recep Duymaz tarafından Latin harfleriyle yayımlanmış, yazar transliterasyonun yanı sıra hayâllerdeki konu, şahıs, zaman, varlık, mekân ile eserin dil ve üslubu hakkında inceleme yapmıştır. Günümüzde ise çeşitli yayınevleri tarafından basılmaktadır.
En eski ve tam nüshası, 1799 tarihli olup Aziz Efendi'nin ölümünden sonra Ahmet Zihni tarafından Muhayyelât-ı Ledünni-i İlahi adıyla kopyalanmıştır. Bir yazma nüshası ise Atatürk Kitaplığı Osman Ergin Yazmaları, numara 297.7 ALİ 297.7 ALİ 1'de bulunmaktadır.
Edebiyat tarihindeki konumu

Muhayyelât, Türk edebiyatında yazılı anlatımın ilk eseri olarak görülmektedir. Öncesinde Divan edebiyatında mesneviler, mensur tarih kitapları, çeviri metinler ve halk edebiyatının sözlü anlatılarının el yazması veya daha sonraları taşbasması olarak yazıya geçirilmiş örnekleri bulunmaktadır. İslâm Ansiklopedisi'nde "Muhayyelât-ı Aziz Efendi[nin] klasik hikâyecilikten modern hikâyeciliğe geçişte bir dönüm noktası kabul edil[diği]" belirtilmektedir. İskender Pala ile Hasan Kavruk, eser için "Muhayyelât, klasik hikâyecilikten modern hikâyeciliğe geçişte bir dönüm noktası kabul edilir." sözlerini dile getirmiştir. Âlim Kahraman, "klasik hikâye çizgisi içinde ortaya çıkan değişmenin ilk örneği olarak kabul edildiğini" belirtmiştir. Orhan Okay, eserin Tanzimat devri hikâye ve romanına "zemin teşkil etmiş olduğunu" ifade etmiştir.
Karşılama > Eleştiriler

Tanzimat devrinde geniş kitlelerce okunan Muhayyelât yine aynı dönemde "olağanüstü içeriği ve çocukça anlatımından" ötürü küçümsenmiştir. Tanzimat edebiyatı yazarları tarafından "artık terk edilmesi gereken, gerçek dışı anlatı"ya örnek olarak verilir ve alaya alınır. Namık Kemal, Muhayyelât gibi olağanüstü hadiseleri içeren hikâyeleri eleştirerek bunların gerçek manada roman olmadığını, bunu anlamanın en iyi yolunun Batı'dan tercüme edilen romanlara bakmak olduğunu yazmıştır. Ahmet Hamdi Tanpınar, eseri başarılı bulmamış ve okunmasının tek sebebi olarak matbaada basılmasını göstermiştir. Tanpınar, Muhayyelât'ı hayâllere ayrılmasından ve "az çok yerli" olmasından ötürü benzerlerinden ayırmıştır fakat Binbir Gece Masalları'nın ve Doğu hikâyelerinin bir taklidi olarak değerlendirmiştir. Tanzimat döneminde eskiyi savunan Muallim Naci, eserin "hayal-i muhal" (gerçekleşmesi olanaksız hayal) ile dolu olmasını önemli bir kusur olarak görür. Şemseddin Sami, Batı edebiyatının yanında Türk edebiyatını "çocukça" bulur ve yeni edebiyat için "Aziz Efendi'nin Muhayyelât'ı ile mukayese edersek eyne's-serâ ve's Süreyya (yer nerde, Süreyya yıldızı nerde) demeyecek miyiz?" diye sorar. Nihad Sâmi Banarlı, iki ciltlik Resimli Türk Edebiyatı Tarihi'nde eserin fikir ve felsefe olarak Şark hikâye geleneğine bir şey katmadığını, eski Şark masallarıyla bugünkü hikâye arasında bir merhale sayılabilecek özellikte olduğunu ve bu çehresiyle nesirle hikâye edebiyatında dahili bir tekâmül tesiri uyandırdığını belirtmiştir. Banarlı eserin dilinin sadeliğini över.
Recep Duymaz, eseri "yeni (gerçekçi) hikâyemizin ne zaman ve nasıl bir ortamda başladığını göstermesi" açısından önemli bir yere koyar. Duymaz'a göre Muhayyelât'ın anlatı geleneğimizde yerini doğrulukla saptayabilmek için bir klasik hikâye metnine ihtiyaç vardır ve bu şekilde kıymeti daha iyi anlaşılacaktır. Ahmed Midhat Efendi, Çengi'de Muhayyelât türü anlatıları hicveder. Eseri sadeleştirerek Türkçeye çeviren Ahmet Kabaklı, önsözünde kitabı "Walt Disney'in dünyasına benzer fantazyalar, cümbüşler ve sürprizler ile dolu, sinema, tiyatro ve TV imkânlarında değerlendirilebilecek bir eser" olarak nitelemiştir.