stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Jean-François de La Pérouse

| Jean-François de La Pérouse |
| --- | --- |

Doğum: 23 Ağustos 1741(1741-08-23) Albi, Fransa
Ölüm: 1788? Vanikoro, (Avustralasya)
Bağlılığı:  Fransa
Branşı:  Fransız Donanması (La Royale)
Hizmet yılları: 1756-1788
Rütbesi: Komodor
Çatışma/savaşları: Yedi Yıl Savaşı Amerikan Bağımsızlık Savaşı
İmza
 
Jean-François de La Pérouse (23 Ağustos 1741 –  1788?), Fransız subay, denizci ve kâşif. Okyanusya'da yaptığı keşifler esnasında kaybolmuştur.
XVI. Louis tarafından James Cook'un Pasifik Okyanusu'ndaki keşiflerini tamamlamak amacıyla Dünya turuna gönderilmiştir. Keşiflerinde Fransa için yeni ticaret yolları bulmak ve Fransız ilmi ile bilimsel kültürünü zenginleştirme amacı gütmüştür. 1786'da bugün Hawaii Adaları olarak bilinen Sandwich Adaları'na ayak bastı. bunun yanında Maui adlı adaya ayak basan ilk Avrupalı oldu. Haziran  1786'da Alaska'daki St. Elias Dağı yakınlarında karaya çıktı ve çevreyi keşfetti. Britanya Kolumbiyası'nın da kuzeybatı kıyılarını keşfetti. İlerleyen aylarda Kaliforniya'yı dolaştı ve çevresini keşfetti. Pasifik Okyanusu'nu 100 günde geçtikten sonra Makao'ya ulaştı. Burada Alaska'dan getirdiği kürkleri satarak ticaret yaptı. Elde edilen kârı adamları arasında bölüştürdü. Ertesi yıl, 9 Nisan 1787'de, Manila'yı ziyaret etti ve kuzeydoğu Asya kıyılarını keşfetti. Kore'ye de ziyarette bulundu. Japonya'nın Hokkaidō adasıyla Rusya'nın kuzeydoğu kıyılarını gezdi. Kamçatka Yarımadası kıyılarına çıktı. Sonra güneye doğru indi. 6 Aralık 1787'de Samoa adasında yerlilerin saldırısına uğradı. 20'ye yakın adamının yaralandığı saldırıdan kendisi yara almadan kurtuldu. Tonga'yı da ziyaret ettikten sonra rotasını Avustralya'ya çevirdi.
Sonradan bulunan defterinde Haziran 1789'da evine dönmeyi planlayan Pérouse, 1788'de Pasifik'teki Solomon Adaları civarındaki gemi kazasında kaybolmuştur.
View of Florence from San Miniato

| --- | --- |


Sanatçı: Thomas Cole
Yıl: 1837
Tür: Yağlı boya
Konum: Cleveland Museum of Art, Cleveland
View of Florence from San Miniato, Amerikalı ressam Thomas Cole'un tuval üzerine yağlı boya tablosudur.
Tarihi

1837'de tamamlandı ve şu anda Cleveland Sanat Müzesi'nde bulunuyor.
Lejyon Dönüşü

| --- | --- |
Filmin afişi
Yönetmen: Orhon Murat Arıburnu
Yapımcı: Hasan Kazankaya
Senarist: Safa Önal, Orhon Murat Arıburnu, E. Göçmez, Ertem Göreç
Oyuncular: Belgin Doruk Fikret Hakan
Müzik: Halil Darvaş Fritz Kerten
Görüntü yönetmeni: Turgut Ören
Cinsi: Sinema filmi
Renk: Siyah Beyaz
Yapım yılı: 1957
Ülke: Türkiye
Dil: Türkçe
Lejyon Dönüşü, yönetmenliğini Orhon Murat Arıburnu'ın yaptığı, başrollerinde Belgin Doruk ve Fikret Hakan'ın yer aldığı, 1957 çıkışlı sinema filmi.
Oyuncular

Belgin Doruk - Medy
Fikret Hakan - Dr. Tarık
Saime Bekbay - Doktor Lili
Hayri Esen - Rober
Uğur Başaran - Polet
Orhan Günşiray -  Kenan
Halide Pişkin - İffet
Atıf Kaptan - Profesör
Muazzez Arçay - Hemşire
Kamuran Yüce - Jakson
Pekcan Koşar - JUlio
Sadettin Erbil - Doktor
Afganistan Demokratik Cumhuriyeti
Tarihçe > Sovyetler Birliği'nin ricatı ve Necibullah: 1986–1989

Eylül 1986'da, Necibullah'ın talimatıyla, Ulusal Uzlaşma Komisyonu (UUK) adıyla bir komisyon oluşturuldu. Komisyonun amacı, karşı devrimcilerle görüşüp anlaşarak, Sevr Devrimi'ni daha ileri bir aşamaya taşımaktı. Hükûmet, tahminen 40,000 kadar isyancı ile ilişki sağladı. Millî Mutabakat adını verdiği bir projeyi hayata geçirmek amacıyla, değişik muhalif gruplarla görüşmeler sürdürmekte olan Necibullah, 1986 yılının sonuna doğru altı aylık ateşkes ilan etti. Görüşmeler olumlu sonuçlandı, ADHP'nin tek parti yönetimine son verecek bir koalisyon hükûmeti kuruldu. Her ne kadar bu program sonradan iflas etse de, dağıtılan mücahit grupların üyeleri, hükûmet milisleri olarak istihdam edildiler. Millî Mutabakat adı verilen bu politika, şehirlerde hükûmete desteği arttırırken, silahlı kuvvetlere de istikrar getirdi.
Necibullah her ne kadar de jure lider olarak görünse de, kararların büyük kısmı Sovyet danışmanlar tarafından alınmaktaydı. Gorbaçov bu durumu "Her şeyi biz kendi başımıza yapıyoruz [...] Halkımız yaptıklarımızın farkında. Necibullah'ın elleri kolları bağlı." sözleriyle özetliyordu. Sovyetler Birliği'nin Afganistan büyükelçisi Fikret Tabeev (Temmuz 1986'ya kadar bu görevi sürdürdü), bir sömürge valisi gibi davranmakla suçlanıyordu.
Nihayet Gorbaçov, Afganistan'da Sovyet yönetiminin sona erdiğini duyurdu. Sovyet Politbüro toplantısında yaptığı konuşmada "Eski malzemelerle yeni bir bina inşa etmek çok zor... umarım Necibullah'ı seçmekle bir hata yapmamışızdır." diyordu. Zaman, Necibullah'ın amaçlarıyla, Sovyetler Birliği'nin amaçlarının çeliştiğini kanıtlayacaktı; SSCB Afganistan'dan çekilmek isterken, Necibullah buna karşı çıkıyordu. Dağılmanın eşiğinde, zayıf bir orduya sahip Necibullah, iktidarını Sovyet askeri varlığına bağlamıştı. Temmuz 1986'da, altı Sovyet alayı, toplam 15.000 asker, Afganistan'dan geri çekildi. Bu miktarda asker çekmenin amacı, Gorbaçov tarafından, Sovyet yönetiminin Afganistan'dan çıkmak konusundaki ciddiyetini ispat etmek, olarak açıklanıyordu.
14 Nisan 1988'de Afganistan ve Pakistan devletleri, ABD ve SSCB'nin garantör olarak dahil oldukları, Cenevre Anlaşması'na imza koydular. Anlaşmaya göre 15 Şubat 1989 tarihine kadar, Sovyet askerî birlikleri Afganistan'dan çekilmeyi tamamlayacaktı. Bir Politbüro toplantısı esnasında Eduard Şevardnadze "Afganistan'ı içler acısı bir vaziyette bırakarak terk ettiklerini, Afgan ekonomisinin çökmüş olduğunu, en az 10,000 - 15,000 Sovyet askerinin Afganistan'da bırakılması" gerektiğinden bahsedecekti. KGB başkanı Vladimir Kryuçkov Şevardnadze'nin bu tutumunu destekliyordu. Ancak böyle bir duruş sergilenmesi, Cenevre Anlaşması hükümlerinin de ihlali anlamına gelecekti. Necibullah her türlü çekilmeye itiraz ediyordu. Çekilmeden sonra, çok az Sovyet askeri Afganistan'da kalmaya devam etti. Bunlar; Sovyet elçiliğini koruyan paraşütçüler, özel kuvvet üyesi askerler, askeri danışmanlar ve özellikle SSCB sınırında keşif görevi yapan askerî birliklerdi.
Tarihçe > Çöküş: 1989–1992

Ayrıca bakınız: Afganistan İç Savaşı (1989-1992)
Ziya ül Hak yönetimindeki Pakistan, Cenevre Anlaşması'na aykırı olmasına rağmen mücahitleri desteklemeye devam ediyordu. Tüm siyasi analizciler, Necibullah hükûmetinin devrileceğini ve yerine radikal İslamcı bir yönetimin geleceğini öngörüyordu. CIA raporları, kararsız ve hatta ABD düşmanı bir yönetimin kurulacağı yönündeydi. Sovyet askerlerinin çekilmesinin hemen ertesinde patlak veren Celalabad Muharebesi'nde, birçoklarının beklentisinin aksine, hükûmet güçleri mücahitleri püskürterek muharebeyi kazandı. Ancak bu kalıcı bir zafer değildi. 1990 yazında, hükûmet kuvvetleri tekrar savunma pozisyonuna dönmüştü. 1991 yılının başlarında, merkezi hükûmet Afganistan'ın sadece %10'luk kısmını kontrol edebiliyordu. 11 yıl süren Host Kuşatması mücahitlerin zaferiyle sonuçlanmış, Afgan ordusu moral açıdan çökmüştü. SSCB'nin dağılması sonucunda, Moskova'dan Necibullah'a her yıl yapılan milyonlarca dolarlık yardımlar da kesilmişti.
Necibullah, Mart ayında hükûmetinin istifasını sundu. Birleşmiş Milletler (BM) ile bir anlaşma yaparak, geçici bir hükûmet kurulmasını onayladı. Nisan ortasında, Necibullah, yönetimin 7 kişiden oluşan bir konseye devredilmesine dair, BM planını onayladı. Bundan birkaç gün sonra, Bagram Hava Üssü'nün ve Çarikar şehrinin kaybedilmesi üzerine, Necibullah, 14 Nisan tarihinde, Vatan Partisi'nin talebiyle istifa etmek zorunda kaldı. Abdülrahim Hatif, Necibullah'ın yerine, geçici başkan olarak getirildi. Nacibullah, Kabil'in düşmesinden hemen önce, BM'den af talep etti. Bu talebi kabul edilmesine rağmen, Abdürreşid Dostum tarafından kaçışı engellendi. Bunun üzerine Necibullah Kabil'deki BM ofisine sığınmak zorunda kaldı. Ülkedeki iç savaş Necibullah'ın görevden uzaklaştırılması (sonrasında öldürülmesi) ile de sona ermeyecek ve günümüze kadar devam edecekti.
Siyaset > Siyasi sistem > ADHP

Ana madde: Afganistan Demokratik Halk Partisi
ADHP parti tüzüğü, 1965 yılında, partinin ilk kongresinde kabul edilmişti. Parti demokratik merkeziyetçilik ilkeleri üzerine kurulmuştu. ideolojilerini ise Marksizm-Leninizm olarak açıklıyorlardı. Afganistan Demokratik Halk Partisi Merkez Komitesi, Devrim Konseyi, Parti Sekreteryası ve Politbüro'nun tüm üyelerini belirliyordu. Tüm bu organlar aracılığıyla da devlet yönetimini elinde tutuyordu. Sovyet işgalinden sonra, ADHP'nin popülaritesi hızla azalmıştı. Sovyet danışmanlar devlet yönetiminin neredeyse tümünü ele geçirmişlerdi. Hatta bazı eleştirilerde, Sovyet danışmanların yönetimi ele aldığını, Afgan yöneticilerin onlara danışmanlık yapar hale geldiği söyleniyordu. İşgalden sonra, Karmal, hem parti hem de devlet yönetiminde zorlanmaya başladı. Karmal, Halkçıların ve Perçemcilerin koalisyonuyla partinin yönetildiği yönünde bir görüntü çizmeye çalışsa da, çoğunluğunu Halkçıların oluşturduğu üyeler, gerçeğin ne olduğunu çok iyi biliyorlardı. Perçemciler partinin yönetimini ele geçirdiklerinde, ordudaki subayların %80'i Halçılardan oluşmaktaydı.
Partinin tüm tarihi boyunca, sadece iki kez parti kongresi düzenlendi. Bunların ilki 1965 yılındaki kuruluş kongresiydi. Diğeri ise 1990 yılında yapılan ve partinin isim değişikliği yaparak, Vatan Partisi adıyla yeniden yapılandırıldığı kongre idi. Bu parti bugünde Afganistan Vatan Partisi adıyla faaliyetini sürdürmektedir. İkinci kongrede, isim değişikliği yapılarak ve geçmişte yapılan hatalar itiraf edilerek ve ideolojik bir dönüşüm de sağlayarak, partinin canlandırılması amaçlanmaktaydı. Parti yöneticileri, sorunların silahla değil, barışçıl yöntemlerle çözülmesi gerektiğini söylüyorlardı ve bu amaçla Millî Mutabakat adını verdikleri politika ön plana çıkartılmak isteniyordu. Hala Sınıf mücadelesi kavramına vurgu yapılsa da, parti daha sonra, serbest piyasa ekonomisinin desteklenmesi ve geliştirilmesi yönünde karar alacaktı.
Siyaset > Siyasi sistem > ADHP > Fraksiyonlar

Halkçılar, Perçemcilere nazaran daha Marksist, devrimci ve militan bir çizgideydi. Devrimden sonra, Amin ve Terakki'nin tüm yönetici kadroları partiden uzaklaştırılmış olsa bile, Halkçılar hala orduda çoğunluktaydılar ve partide hala onlara bağlı orta kademe yöneticiler vardı. Marksist olmalarına rağmen, Sovyet işgaline ve onların Perçemcileri destekleyen tutumu karşısında, Halkçılar öfkeliydiler. Terakki, yaptığı bir konuşmada, "Bağımsız ve onurlu çizgimizi koruyacağız. Kimseye verilecek bir karış toprağımız olmadığı gibi, dış politikalarımızda hiçbir devlet bize nasıl davranmamız gerektiği konusunda talimat veremez" diyordu. Konuşmasında herhangi bir ülkeyi hedef almamakla birlikte, Afganistan'a tehdit teşkil eden SSCB'den başka bir ülkede yoktu.
En başından beri Sovyet yanlısı olan Perçemciler daha ılımlıydı. Popülariteleri, Sovyet işgali ile hızla azalmıştı. Sevr Devrimi öncesi, Perçemciler de Sovyetlerin favorisiydi. Sovyetlerin desteği ile, Perçemcilerin iktidarı ele geçirmesinden sonra, Halkçı- Perçemci çatışması yüzünden parti altüst olmuş, parti içi disiplin kalmamıştı. Yedi Halkçı subayın yerine, kendilerine yakın subayları atamak istemiş, ancak Perçemciler bunu başaramamıştı. Ordu üzerinde hakimiyet kuramayan Perçemciler, Amin için çalışan 13 subayın idam edileceğini duyurdu. Bu subayların infazı, Halçıların, 1980 Haziran, Temmuz ve Ekim aylarında giriştikleri üç ayrı başarısız darbe girişimi ile sonuçlandı. Batı basını, 1979 yılında Perçemciler büyük bir Halkçı tasfiyesi yürütmeyken, yaptıkları haberlerde, Perçemcileri ılımlı sosyalist entelektüeller olarak tanımlamaktaydı.
ADHP tarihi boyunca, daha sonra Halkçılara katılacak Destegir Pencşeri'nin başında olduğu "Güruh-u Kâr" ve Tahir Bedahşi'nin başında olduğu Sitem-i Milli gibi başka fraksiyonlarda vardı. Sitem-i Milliciler, ADHP'ye karşı başlatılan isyana katıldılar. ABD Büyükelçisi Adolph Dubs, 1979 yılında bu grup tarafından öldürüldü. Maocu ideolojiye sahip Sitem-i Milliciler, ideolojik olarak Halçılara yakın olsalar da, onları "Peştun şövenizmi" yapmakla suçluyorlardı. Karmal'ın iktidara gelmesiyle, hükûmetle Sitemciler arasındaki ilişkiler olumlu yönde gelişti. Zira Bedahşi ve Karmal'ın eskiye dayanan şahsi dostlukları bulunmaktaydı. Ancak Bedahşi, 1979 yılında hükûmet kuvvetlerince öldürülecekti.
Siyaset > Ulusal Cephe

Karmal Mart 1980'de, tüm toplumsal kesimlerin dahil olduğu "geniş katılımlı millî cephe" oluşturmaktan bahsediyordu. Fakat ülkenin içinde bulunduğu koşullar sebebiyle böyle bir cephenin oluşturulması için, propaganda çalışmalarına ancak Ocak 1981'de başlanabildi. Aynı ay, böyle bir oluşuma destek amacıyla, büyük bir miting düzenlendi. Bu oluşumun ilk yasal kurumu, Aşiretler Bakanlığı tarafından oluşturulan ve tüm kabilelerin katılımıyla oluşan aşiretler meclisi "Cirge" idi. Bu kurum daha sonra Ulusal Cephe'nin parçası olacaktı. Ulusal Atavatan Cephesi, birkaç kez ertelendikten sonra, kuruluş kongresini Haziran 1981'de gerçekleştirdi. Dört gün sürmesi planlanan kongre, bir gün içinde tamamlandı. Bir ay içinde, 27 kurucu üye, Mücahitler tarafından yapılan suikastlarla öldürüldü. Kurulması bu kadar vakit aldan Ulusal Cephe'nin, "Bölgesel Komiteleri" Kasım ayında oluşturulabildi. İlk Cirge toplantısı ise Aralık ayında yapıldı. Ulusal Atavatan Cephesi ancak 1983 yılında tam anlamıyla faaliyete geçerek, önemli bir siyasi organizasyon haline geldi. Bu cephenin amacı, ADHP'ye ideolojik olarak uzak duran grupların desteğini sağlamaktı.
İlk lider, ADHP'nin önde gelen simalarından biri, Salih Muhammed Ziyari'ydi. Ziyari'nin seçilmesinin etkileri genişti. the ADHP, Ulusal Cephe'nin tüm faaliyetlerine hakimdi. Kuruluşunda 700,000 üyesi olan örgüt, kısa sürede bir milyon üyeye ulaştı. Üyelerin çoğu, zaten bu organizasyona bağlı ve hepsi ADHP güdümünde olan, "Afgan Kadınlar Konseyi", "Demokratik Gençlik Organizasyonu" ve işçi sendikalarına önceden üye olmuşlardı. Üye sayısı sürekli olarak şişirilerek veriliyordu. 1984 yılına gelindiğinde, Ulusal Cephe gerçekte 67,000 üyeye sahipti. 1986 yılında bu rakam 112,209'a çıktı.
1985 yılında Ziyari başkanlık görevini bıraktı ve yerini ADHP üyesi olmayan birine, Abdülrahim Hatif'e bıraktı. Hatif, daha başarılı bir yönetim sergiledi. Ulusal Atavatan Cephesi'nin adı, 1987 yılında "Ulusal Cephe" olarak değiştirildi.
Simgeler: bayrak ve amblem

ADHP yönetimi boyunca kullanılan bayraklar
1978–1980
1980–1987
1987–1992
ADHP hükûmeti, 19 Ekim 1978 tarihinde, Sovyet Orta Asyası cumhuriyetlerininkine benzer, sol üst köşesinde sarı bir arma bulunan kızıl renkli bayrağı kullanmaya başladı. Bu bayrak ilk kez Kabil'de düzenlenen bir gösteri esnasında kullanıldı. Yeni bayrak halk arasında büyük hoşnutsuzluğa yol açtı. Halk bu bayrağı, laik ve dinsiz hükûmetin bir işareti olarak algılıyordu. Trakki döneminde tanıtılan bu bayrak, işgalden kısa bir süre sonra, yerini ülkenin geleneksel, siyah kırmızı ve yeşil renkli bayrağına bıraktı. Diğer taraftan ADHP, parti ile devletin farklı aygıtlar olduğunu halka göstermek amacıyla, kırmızı zemin üzerine sarı amblemli bir parti bayrağı kullanmayı tercih etmişti. Kızıl yıldız, kitap ve diğer komünist semboller, Necibullah döneminde, 1987 yılında bayraktan çıkartıldı.
ADHP yönetimi boyunca kullanılan amblemler
1978–1980
1980–1987
1987–1992
1978 yılında, bayrak üzerindeki kartal simgesi değiştirilerek, yeni bayrak kullanılmaya başlandı. 1980 yılında Babrak Karmal, yeni bayrağı tanıtırken "Bayrağımızdaki minber, binlerce inançlı Afganı doğru yola taşıyacak" diyordu. Çoğunluk tarafından, bayrakta yer alan kitabı, Kur'an değil, Karl Marx'ın Das Kapital'ı olduğu düşünülmekteydi. Bayrakta yer alan simgeler, en son 1987 yılında Necibullah iktidarında değiştirildi. Yeni işaretler, öncekilerin aksine, İslami simgelerdi. Kızıl yıldız ve Das Kapital amblemden çıkartıldı ve yerine mihrap, minber ve kelime-i tevhid konuldu.
Ordu > Komuta kademesi

| Kara kuvveti | Hava Kuvveti | Paramiliter gruplar | Toplam | Sene |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 80,000–90,000 | 10,000 |  |  | 1978 |
| 50,000–100,000 | 5,000 |  |  | 1979 |
| 20,000–25,000 |  |  |  | 1980 |
| 25,000–35,000 |  |  |  | 1981 |
| 25,000–40,000 |  |  |  | 1982 |
| 35,000–40,000 | 5,000–7,000 |  |  | 1983 |
| 35,000–40,000 |  |  |  | 1984 |
| 35,000–40,000 | 7,000 | 50,000 | 87,000 | 1985 |
| 40,000 |  |  |  | 1986 |
| 30,000–40,000 |  |  |  | 1987 |
|  |  |  | 300,000 | 1988 |
| 150,000 |  | 100,000 | 400,000 | 1989 |
|  |  | 100,000 |  | 1990 |
|  |  |  | 160,000 | 1991 |

Parti ve devlet başkanı olan ADHP Genel Sekreteri, Aynı zamanda ordunun başkomutanıydı. Komuta zinciri, Savunma Bakanı, Savunma Bakan Yardımcısı, Genelkurmay Başkanı, Askeri Operasyonlar Dairesi Başkanı, Hava ve Hava Savunma Kuvvetleri Komutanı Ve İstihbarat Başkanı şeklinde devam ediyordu.
1978 yılında, 8,000 kişilik subay kadrosunun, 600 ila 800 kadarı komünistti. Bu subayların %40-45'i SSCB'de eğitim almıştı. Bunların da %5-10'luk kısmı ADHP üyesiydi. SSCB işgali başladığı zaman, ADHP'nin orduda yürüttüğü tasfiye sebebiyle, subay mevcudu 1,100'e kadar düştü. İşgal sırasında ve takip eden iç savaşta yer alan subayların çoğu orduya yeni katılmıştı.  Subayların çoğu Halkçı olmakla birlikte, Perçemciler iktidarı ele geçirdikten sonra, hiçbiri önemli bir pozisyona gelemedi. İktidarı elinde tutan perçemciler, orduda azınlık durumundaydılar. 1,100 subaydan yaklaşık 200 kadarı partiye üyeydi.
Ordu > Komuta kademesi > Paramiliter gruplar

Halkçıların güçlü kalesi İçişleri Bakanlığı, resmi adı "Devrim Muhafızları" olan Sarandoy adlı jandarma birliklerini kontrol ediyordu. İçişleri Bakanlığının verdiği yetkiyle, Afganistan Aşiretler ve Sınırlar Bakanlığı, 1983 yılına kadar, sınır birliklerini ve aşiret milislerini kontrolünde tuttu.  Afgan hükûmeti, milis kuvvetlerin büyüklüğünün yaklaşık 20,000 kişi olduğunu söylüyordu. Sarandoy'da çalışan bir milise aylık 162 dolar ödenmekteydi ki, bu rakam Sevr Devrimi'nden önceki dönemde, Savunma Bakan Yardımcısına verilen ücretten fazlaydı. Milislerin belli bir disiplinden uzak olmalarına rağmen, çatışmalarda ordudan daha etkili olmaları ayrı bir sorun teşkil ediyordu. Batılı bazı gazeteciler, bu milislerin bir kısmının, Mücahitlerle iş birliği içinde olduklarını söylüyordu.
Eğitim

ADHP'nin komünist rejimi sırasında, eğitim sisteminde değişiklikler yapıldı. Kız çocuklarının da eğitme katılması için çalışmalar yapılmış, cehalete karşı savaş açılarak, yaygın okuma-yazma programları oluşturulmuştur. 1988 yılına gelindiğinde, Kabil Üniversitesi'ndeki doktorların %40'ı, eğitim görevlilerinin de %60'ı kadınlardan oluşuyordu. 440,000 kız öğrenci, değişik eğitim kurumlarına kayıt yaptırdı. Okul dışında yürütülen diğer okuma-yazma programlarına da 80,000 kadının katılımı sağlanmıştı. Tüm bu çabalara rağmen, halkın büyük kısmı cehalet içinde yaşamaya devam ediyordu. 1979'daki Sovyet müdahalesiyle başlayan ve ardı arkası kesilmeyen savaşlar ülkenin eğitim sistemini büyük ölçüde yok etti. Öğretmenlerin büyük kısmı, savaş sırasında komşu ülkelere kaçmıştı.
Mülteci sorunu

Devam eden savaş sebebiyle, yaklaşık altı milyon Afgan ülkesinden kaçtı. Bunların çoğunluğu komşu Pakistan ve İran'a yerleşti. Afganistan dünyanın en çok mülteci üreten bir iki ülkesinden biridir.
Not

↑  Toplam rakamlar değişik kaynaklarda farklılık gösterebilmektedir. Bunun sebebi, iş birliği yapan milis kuvvetlerin bir kısmı doğrudan hükûmet kontrolünde iken, bazılarının böyle bir ilişkisi yoktur. Örneğin milis kuvvetlerin sayısı 1991 yılında 170,000 kişi olarak belirtilmişken, doğrudan hükûmet kontrolünde olan grupların sayısı 160,000 kişidir.
Necibullah Sovyet askerlerine madalya takarken.
ADHP arması
ADHP bayrağı
Büyük İskender'in Priene'ye fermanı

Büyük İskender, büyük ihtimalle MÖ 334 yılının yaz aylarında, Priene şehrine bir ferman yayınladı. Athena Polias Tapınağı'nda, fermanın bir bölümü "pronaosun kuzey antesinin doğu yüzünün tepesine yakın" dört mermer bloğa kazınmıştı. Lysimachus döneminde, MÖ 280'lerde Koini Grekçesi ile yazılmıştır. 
İskender'in kendisinin yaptırdığı tapınağın ithaf yazısı, Koine Yunancası yerine İon lehçesinde yazılmış olarak fermanın üstünde yer almaktadır.  
Tüm bu yazıtlar günümüzde British Museum'da bulunmaktadır.
Yazıt parçasında şunlar yazıyor:
Naulochon'da ikamet edenlerden Prienli olanlar bağımsız ve özgür olacaklar; şehirdeki ve kırsaldaki tüm arazilere ve evlere tıpkı Prienliler gibi sahip olacaklar. ... Fakat Myrsöloi ve Pedeis köyleriyle çevresindeki arazileri kendim için talep ediyorum, bu köylerde oturanlar haraç ödeyecekler. Priene şehrini ise syntaxis vergisinden muaf tutuyorum, garnizon ise...
Naulochon Priene'nin limanıydı. Susan Sherwin-White, bir fermana dayanarak, Naulochon'da yaşayan Prienalıların Priene'de yaşayanlarla aynı haklara sahip olduklarını, Priene çevresindeki krala vergi borçlu köyleri tespit ettiğini ve Priene'nin vergiden muaf olduğunu yorumladı.
Peter Thonemann ise fermanı, Naulochon'da yaşayan Priene vatandaşı olmayan Yunanlıların özgürlüğünü ve bağımsızlığını garanti altına aldığı şeklinde yorumluyor. 
Thonemann, Sherwin-White'un "Pedieis" okumasını reddediyor. Bu terim, Menderes Nehri deltasının ovasının yerli sakinlerini ifade ediyor. Thonemann ise fermanda sadece Naulochon civarındaki yerli köylerin listelendiğine inanıyor. 
Thonemann için fermanın önemi, "Küçük Asya ve Levant'ta 'Yunan olmak'ın artık sadece kültürel prestij meselesi olmaktan çıkıp" "kamu maliyesini maksimize etme meselesi haline geldiği" anı işaretlemesidir. Zira İskender, Naulochon'a "geniş kapsamlı vergi muafiyetleri" tanımıştır, "ancak yalnızca 'Yunan olanlar için'." Bu politika, İ.Ö. 334'ten sonra Küçük Asya'nın hızlı Helenleşmesini açıklamakta yardımcı olmaktadır.
Bibliyografi

Thonemann, Peter (2012). "Alexander, Priene, and Naulochon".  Paraskevi Martzavou; Nikolaos Papazarkadas (Ed.). Epigraphical Approaches to the Post-classical Polis: Fourth Century BC to Second Century AD. Oxford University Press. ss. 23-36.
Sherwin-White, Susan M. (1985). "Ancient Archives: The Edict of Alexander to Priene, a Reappraisal". The Journal of Hellenic Studies. Cilt 105. ss. 69-89. doi:10.2307/631523. JSTOR 631523.
Ehrenfest paradoksu

Ehrenfest paradoksu, görelilik teorisinde “biçimi bozulmaz” bir diskin dönme hareketini ele almaktadır.
Paul Ehrenfest tarafından 1909 yılında özel görelilik kapsamında Born Biçimi Bozulmazlığı kavramıyla ilişkilendirdiği özgün formülasyonunda, kendi simetri ekseni etrafında döndürülen bir ideal biçimi bozulmaz silindirden bahsetmektedir. Laboratuvar çerçevesindeki ölçümde R olan yarıçap her zaman harekete dik yönde olacağından dolayı, duran çerçevede ölçülen R0 yarıçapına eşit olmalıdır. Ancak, çevre (2πR) durmakta olandan daha küçük bir değere γ genel faktorünce Lorentz-Kısalmış olarak gözlenmelidir. Bu şöyle bir çelişkiye yol açmaktadır; R=R0 ve R<R0.
Paradoks daha sonra Albert Einstein tarafından detaylıca incelendi, Einstein dış kenar çizgisi üzerine yerleştirilen ve dış kenar çizgisi ile birlikte dönen ölçüm aletlerinin kısalacağından çevre üzerine daha fazla yerleştirileceğini ve çevrenin 2πR den daha büyük görüneceğini gösterdi. Bu dönen gözlemciler için geometrinin Öklid-Dışı geometri olduğunu gösterdi ve bu gösterge Einsten'in Genel Görelilik Kuramı gelişiminde çok önemliydi.
Gerçek malzemelerden yapılan içinde ses hızına yakın çapraz hız ile dönen herhangi bir biçimi bozulma nesne merkezkaç kuvvetinden dolayı Rupture noktasını aşacaktır çünkü merkezkaç basıncı malzemenin kesme katsayısını aşamaz.
{\frac {F}{S}}={\frac {mv^{2}}{rS}}<{\frac {mc_{s}^{2}}{rS}}\approx {\frac {mG}{rS\rho }}\approx G
Burada  ses hızı, yoğunluk ve kesme katsayısıdır. Dolayısıyla, ne zaman ki ışık hızına yakın hızlarla bu düşünüldüğünde bu sadece düşünce deneyi olacaktır. Nötron-yozlaşmış malzemeler ışık hızına yakın hızlara olacak sağlanmaktadır çünkü, örneğin nötron-yıldız salınımlarının hızı görece düzeylerdedir, ancak bu malzemeler kesin olarak “biçimi bozulmaz” denecek türden değillerdir.