Otomatik tren işletim sistemi

Otomatik tren işletimi (ATO, trenlerin işletimini otomatikleştirmek için kullanılan bir teknolojidir. Otomasyon derecesi, GoA (Grade of Automation) olarak gösterilir ve trenin tamamen sürücü tarafından kontrol edildiği GoA0'dan tren içerisinde hiçbir personel olmadan otomatik olarak kontrol edildiği GoA4'e kadar seviyelere ayrılır. GoA2 ve daha düşük otomasyon seviyelerinde işletilen çoğu sistemde, arızalar veya acil durumlarla ilişkili riskleri azaltmak için bir sürücü her zaman trende bulunur. Sürücüsüz otomasyon, özellikle güvenliği sağlamanın daha kolay olduğu izole hatlarda kullanılır. Ana hat trenleri Tren otomasyonu tarihindeki ilk sürücüsüz tren deneyleri 1920'lere kadar uzanmaktadır.
Demiryollarında mümkün olan farklı otomasyon seviyelerini temsil eden bir diyagram
GoA2 için bir örnek olarak ETCS Seviye 3'ün çalışma şeması
Uluslararası Toplu Taşıma Birliği'ne (UITP) ve uluslararası IEC 62290-1. Bu seviyeler, otomotivdeki SAE J3016 sınıflandırmasına karşılık gelir.
| otomasyon derecesi | Tren işletimi | Açıklama ve örnekler | SAE seviyeleri |
| --- | --- | --- | --- |
| GoA0 | Görsel | Otomasyon yok | 0 |
| GoA1 | Manuel | Bir makinist çalıştırma ve durdurmayı, kapıların çalıştırılmasını ve acil durumların veya ani sapmaların ele alınmasını kontrol eder. İnsan hatalarından kaynaklanan dikkate alınmayan sinyaller, ETCS L1 gibi tren koruma sistemleri tarafından korunur. | 1 |
| GoA2 | Yarı otomatik (STO) | Çalıştırma ve durdurma, ETCS L2 veya L3 gibi gelişmiş tren koruma sistemleri kullanılarak otomatikleştirilir ancak bir makinist kapıları çalıştırır, gerekirse treni sürer ve acil durumlarla ilgilenir.  Birçok ATO sistemi GoA2'dir. Bu sistemde, trenler bir istasyondan diğerine kadar otomatik olarak hareket eder, ancak kabinde devamlı olarak bir sürücü bulunur ve kapının kapanmasından, trenin önündeki yolda engellerin algılanmasından ve acil durumların ele alınmasından sorumludur. GoA3 sisteminde olduğu gibi GoA2 seviyesinde işletilen trenlerde de araç içinde personel olmadan güvenli bir işletim yapılamaz. Ankara Metrosu M1-M2-M3 ve M4 hatları, bu seviyedeki hatlara örnek olarak verilebilir. | 2 |
| GoA3 | Tam otomatik (DTO) | Trenin ilerlemesi ve durması otomatiktir, ancak bir tren görevlisi kapıları çalıştırır ve acil durumlarda kontrolü ele alır. Bu sistemde, trenler istasyonlar arası otomatik olarak çalışır ancak acil durumların ele alınmasından sorumlu bir personel her zaman trende bulunur. Bir GoA3 sisteminde, personel araçta olmadan tren güvenli bir şekilde çalışamaz. Örnekler arasında Docklands Hafif Raylı Sistemi sayılabilir. | 3-4 |
| GoA4 | Sürücüsüz (UTO) | Trenin hareketi ve durması ile kapıların çalıştırılması, herhangi bir tren personeli olmaksızın tamamen otomatiktir. İstasyonlarda peron ayırıcı kapı sisteminin kurulu olması tavsiye edilir. Bu sistemde trenler; kapı kapama, engel algılama ve acil durumlar da dahil olmak üzere her an otomatik olarak çalışabilecek kapasitededir. Araçta personel, örneğin yemek servisi gibi başka amaçlar için sağlanabilir ancak güvenli operasyon için gerekli değildir. Bir bilgisayar arızası durumunda treni manuel olarak sürmek için genellikle kontroller sağlanır. CBTC, GoA4 için temel bir etkinleştirici teknoloji olarak kabul edilir. Örnekler arasında İstanbul M5, M7 ve M8 hatları yer alır. | 5 |