Yusif Ziya Talıbzade
Hayatı ve eğitimi

Yusif Ziya Talibzade, 22 Ocak 1877'de Tiflis'in Şeytanbazar semtinde doğdu. İlk eğitimini Zagafgazya ruhani idaresine bağlı Tiflis'te bulunan Rüşdiye okulunda aldı. 1894 yılında ailesiyle birlikte Horasan'a taşındı. Eğitimine burada devam eden Yusif, Urmiyeli hocası Yusif Ziya'dan etkilenerek "Ziya" lakabını almıştır. Babasının isteği üzerine Yusif Ziya okulundan sonra Mirza Cafer medresesine girerek dini eğitim aldı. Burada mezun olduktan sonra eğitimini Bağdat'ta tamamladı. Öğrenimi sırasında Türkçe, Arapça, Farsça ve Rusça dillerini mükemmel bir şekilde öğrendi. 1899'da annesiyle birlikte Tiflis'e döndü. Burada Zagafgazya Ruhani İdaresi'nin sınavına girerek ahund rütbesini aldı. Hizmet için Şah Abbas Camii'ne atanmasına rağmen bunu reddederek 1900 yılında Bakü'ye taşındı.
Bakü'ye vardıktan sonra 15 Eylül 1900'de Rus-Tatar okulunda çalışmak için teftiş komisyonunda sınava girdi. Sınavı başarıyla geçtikten sonra okula bir şeriat öğretmeni olarak atanır. Bakü'ye taşındıktan sonra Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Neriman Nerimanov, Habib Bey Mahmudbeyov ve diğer aydınlarla tanıştı. 1902 yılında Azerbaycan dilinin grameri ile ilgili "Tahsili-gavaid", 1903 yılında İslam dünyasında kadınların eğitimini konu alan "Hediyyeyi-nisvan", Hacı Zeynalabdin Tağıyev'e ithaf edilmiş "Zenginliği ve cömertliğiyle ünlü Sayın Hacı Zeynalabdin Tağıyev'in Biyografisi", "Müellimüş-Şeria", 1904'te "Tealümüş-Şeria", 1905'te "Hakikati-İslam", 1907'de "İslam Tarihi", 1913'te "Türkiye'ye Mektuplar" kitapları yayınlandı. 1900-1910 yıllarında Bakü'nün çeşitli yayınevleride İslam'la ilgili konularda 10'dan fazla kitapçık ve risale yayınladı. "Müellimüş-Şeria" kitabı 1903, 1908, 1909'da üç defa neşredilmiştir. Neriman, Nerimanov'un " Nadir Şah " adlı eserini Farsçaya çevirmiştir. 1904 yılında Bakü'de İslam tarihi ve tarihi-enbiyaya dair mekanların neqşesi ve İslam memleketlerinin haritası isimli bir harita bastırdı.
Bilimsel ve pedagojik faaliyetlerinin yanı sıra o dönemde yayımlanan gazete ve dergilerde gazetecilik yazıları da yayınladı. 1903'ten "Şargi-rus" gazetesinde İslam'la ilgili yazıları yayınlanmıştır. 1905'ten 1913'e kadar "Hayat", "İrşad", "Füyuzat", "Tereggi", "Yeni fuyuzat", "Şelale" gibi gazete ve dergilerde "Ahund Yusif Talibzade" imzası ile yazılar yayınlandı.
Kur'an-ı Kerim ilk kez Mirmuhammed Karim Mirceferzade tarafından Azerbaycan türkcesine çevrildikten sonra Hacı Zeynalabdin Tağıyev'in maddi desteğiyle basılmıştır. Basılan kitaplardan biri Osmanlı padişahı II. Abdülhamid'e hediye olarak gönderildi. Yusif Ziya Talibzade bu hediyeyi ve Hacı Zeynalabdin Tağıyev'in padişaha yazdığı mektubu teslim etmekle görevlendirilir. Hediye edilen kitap, Naghi Bey Şeyhzamanlı'nın 1957 yılında yazdığı yazıya dayanılarak 4.000 altın lira değerinde değerli taş ve elmaslarla süslenmiştir. Kamal Talibzaden'in 1992 yılında yazdığı makaleye göre kitaplardan 50 tanesi altın suyuyla basılarak kıymetli hale getiriliyor. Hediye edilen kitabın kapağı ise kalın gümüşten olup, ortasında "La ilahe illallah, Muhammeden Rasulillah" yazısı bulunmaktadır.
1910'dan itibaren daha çok sosyal ve politik faaliyetlere başladı. 1910 yılında Türkiye'deki günlerini anlatan "Türkiye Mektupları" adlı eserini yayımladı. Basında yazıları çıktı. "Armenusa" ve "Amir Halid bin Valid" drama eserlerini yazdı. "Armenusa" trajedisi 1910'da, "Emir Halid bin Velid" trajedisi ise 1912'de Nicat Cemiyeti'nin drama ekibi tarafından oynandı.
1911'de kurulan Müsavat Partisi'nin ilk üyelerindendir.
1912 yılında eşi Cennet Hanım ve oğlu Talat ile birlikte Osmanlı Devleti'ne taşındı. Burada askeri okulda okudu. Balkan savaşlarına ve Birinci Dünya Savaşı'na katıldı. Balkan savaşlarında savaşan Azerbaycanlı gönüllülere önderlik etti. Birinci Dünya Savaşı'na katıldı. Kars, Ardahan ve Batum cephelerinde savaşlara dövüştü. Osmanlı ordusunda albay rütbesine kadar yükseldi.