stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nûreddin Mahmud Zengî

Zengîler Devleti, Nûreddin Mahmud Zengî zamanında en geniş sınırlarına ulaşmış, onun ölümüyle dağılmıştır.
Nûreddin Mahmud Zengî (Arapça: نور الدين محمود زنگي, Şubat 1118, Musul - Mayıs 1174, Şam), Büyük Selçuklular'ın Haleb Atabeyi.
Hayatı

Zengî hanedanının bir üyesi olan Nûreddin 1118 yılında dünyaya geldi. 1146 yılında babası I. İmâdüddin Zengî'nin ölümü üzerine devlet eski Türk geleneklerine göre varisler arasında bölündü, bu paylaşım sonunda Musul Seyfeddin Gazi'ye bırakılırken, Nûreddin Mahmud'a da Haleb ve çevresi bırakıldı. 1150 yılında Türkiye Selçuklu Sultanı I. Rükneddin Mesud'un kızıyla evlendi. Oğuzların Avşar boyundandır.
Haçlılarla mücadelesi

I. İmâdüddin Zengî 1144'te Urfa'yı fethetti ve I. Haçlı seferi sonunda kurulan Urfa Kontluğu'na son verdi. Bu zafer Haçlılara karşı kazanılmış ilk önemli başarıdır. Urfa'nın kaybedilmesi üzerine Avrupa ikinci bir Haçlı seferine hazırlanmıştır. Orta Çağ İslam dünyasının en parlak simalarından olan Nûreddin Mahmud Zengî, babasından devraldığı Haçlılar ile mücadelesinde ağabeyi ve Musul Atabeyi Seyfettin Gazi'yle ve 1148'de ağabeyinin ölümünden sonra yerine geçen küçük kardeşi Kudbeddin Mevdud'le birlikte hareket ederek, Haçlılara karşı İslam cephesini birleştirmiş, II. Haçlı seferinin etkisizleştirilmesine çalışmıştır. Zengîlerin bu fedakarlıkları sonucu Haçlılar daha fazla ilerleme imkânı bulamayarak sahil şeridine sıkışıp kalmışlardır.
Nûreddin, kısa süreliğine Haçlıların eline geçen Urfa'yı ani bir baskınla 1146'da tekrar fethetti, böylece Urfa Kontluğu'nu tekrar diriltme çabası başarısız oldu. Ertesi yıl da Artak ve civarını ele geçirdi. Seyfeddin Gazi ile birlikte Şam'ı kuşatan Haçlılar ile savaştı ve II. Haçlı seferinin başarısızlıkla sonuçlanmasını sağladı. Harim kalesini ele geçirdi, Haçlıları Yağra'da bozguna uğrattı. 1149'da Antakya Prensi Raymond'u Afrin Muharebesi'nde öldürdü. Daha sonra Famiya kalesini zaptetti. Börilerin elinden Şam'ı aldı. 1153'te Yukarı Mezopotamya, Güneydoğu Anadolu ve Suriye'yi tek hakimiyet altında toplayarak sultanlığını ilan eden Nûreddin Mahmud'un prestiji Selçuklu hanedanı'nı gölgede bırakacak kadar arttı.
1152 yılında Urfa kontu II. Joselin'i esir adı ve Halep'te hapsetti. 1154 yılında Şam'a taarruz ederek Mucireddin Abak'in elinden Şam'ı aldı. 1156 yılında Kudüs Kralı III. Baudouin ile bir barış yaptı. Fakat Baudouin'in Türk ve Arap çadırlarına saldırması sonucu bu barış bozuldu. Şam yakınlarında cereyan eden muharebeleri Nûreddin kazandı ve Hristiyan esirleri Banyas'ta öldürülenlere karşılık kılıçtan geçirildi.
Nûreddin Zengî daha sonra 1157'de Kudüs Kralı III. Baudouin'i yenilgiye uğrattı. 1158'de Haçlılara yenildiyse de onları 1164'te Harim'de ağır bir bozguna uğrattı.
1160 yılında Haçlılar, Mısır'ın zayıf durumundan faydalanarak bu bölgeye yönelik saldırılara başladılar. Mısır'daki Fatımi Halifesi, Haçlıların tehdidi karşısında tek başına direnemeyeceğini anlayarak, Haçlılara karşı zaferleriyle tanınan Nûreddin Zengî'den yardım istedi. 1164 yılında, Fatımi Halifeliğini desteklemek amacıyla gönderilen Esedüddin Şirkuh ve yeğeni Selahaddin Eyyubi'nin komutasındaki Zengî güçleri, Haçlıları Mısır'da bozguna uğrattı. Ancak bu zafer, Haçlıların Mısır'a yönelik saldırılarını tamamen durdurmaya yetmedi.
1169 yılında Şirkuh ve Selahaddin, Mısır'a yaptıkları son seferde Haçlıları kesin bir yenilgiye uğrattılar. Bu zaferin ardından Şirkuh, Mısır'da vezir oldu ancak aynı yıl içinde hayatını kaybetti. Şirkuh'un ölümünün ardından Selahaddin Eyyubi yönetimi devraldı. Bu süreçte hem Fatımi Devleti'ni güçlendirdi hem de Nûreddin Zengî'nin emirleri doğrultusunda hareket etti.
Ölümü

Nûreddin Mahmud 1173'te Maraş ve Göksun'u Anadolu Selçukluları'ndan aldı, ancak II. Kılıç Arslan ile anlaşarak şehirleri geri teslim etti. Nûreddin 1174'te Şam'da boğaz iltihabından öldü.
Yerine oğlu el-Melikü's-Sâlih İmâdüddin İsmâil geçti. Bu dönemde Selahaddin Eyyubi ülke topraklarını yavaş yavaş ele geçirmeye başladı. Selahaddin ile mücadele eden Zengîler başarılı olamadı. İsmail, hastalanınca ülkesinin Musul hakimi İzzeddin Mesud'a verilmesini vasiyet etti. 1181'de ölünce Halep kolu sona erdi.
Zengîlerin Oğuzların Avşar boyundan geldiği biliniyor. Zengî devleti dağılınca buradan göç eden bir kısım Avşar boyları Karamanoğulları Beyliğini kurmuşlardır.
Şahsiyeti

Nûreddin Mahmud Zengî, adil bir hükümdar idi. Bu sebeple O'na kendi halkı tarafından el-Emir'ul-Adil (Adil Hükümdar) lakabı uygun görülmüştür. Çocukluğunda iyi bir eğitim alan Nûreddin devlet yönetiminde diplomatik bir üslup kullanmıştır. Uygulamış olduğu usta siyaset sayesinde Müslümanların birliğini sağlamış ve sonradan komutanlarından Selahaddin Eyyubi tarafından gerçekleştirilecek olan Kudüs'ün Fethi'nin zeminini hazırlamıştır.
Nûreddin ileri görüşlü bir liderdi, adımlarını daima geleceği düşünerek atardı. Onun üç hayali vardı. İlki Müslümanları birleştirerek İslam birliğini kurmaktı -ki bunu hayattayken gerçekleştirmiştir-. İkinci hayali yani Kudüs'ün yeniden fethini kendisinden hemen sonra Selahaddin Eyyubi gerçekleştirmiştir. Son hayali ise Konstantiniyye'nin fethi idi, bu fetih de Osmanlı Sultanı II. Mehmed'e nasip oldu.
Nûreddin öğrenime çok önem verdi. Şam, Halep, Hama, Humus ve Baalbek şehirlerinde öğrenim kurumları kurdu. İlk Darul Hadis'i O kurdurdu, kurdurduğu rasathanede güneş saati yaptırdı. Komutanlarına özel önem vermiş ve başta Selahaddin olmak üzere onları gerek kumandanlık ve gerekse siyaset konusunda yetiştirdi. Öldüğünde kendisi tarafından yaptırılan Şam'daki Nuriye Medresesi'ne defnedildi. Şam'da yaptırdığı büyük hastane, devrin en meşhur mütehassıs doktorlarının hizmet verdiği bir sağlık müessesesiydi. Hadis üniversitesi mahiyetindeki ilk dar-ül-hadisi o kurdu ve pek çok kitap vakfetti. Rasathane kurdurarak, Güneş saati yaptırdı. Dindar olup, ilim adamlarının hamisiydi. karargahında dahi Kur’an okutup, hürmetle dinlerdi. ülkesini adaletle idare ettiği için “Melik-ül-adil” lakabıyla tanındı. Haftada iki gün halkın huzuruna çıkarak şikayetleri dinlerdi. haksızlıkların önüne geçmek ve devletin menfaatlerini korumak için, hassas bir haber alma teşkilatı kurdu. haberleşmede güvercinlerden de faydalandı. Kendisinin ve aile çevresinin ihtiyaçlarını, ihsanlarını, şahsi malından karşılardı. ganimetten, alimlerin helal dediklerinden başkasını almaz, altın, gümüş kullanmaz ve ipek giymezdi.
Vikisöz'de  ile ilgili sözleri bulabilirsiniz.
Pöpüler Kültürdeki yeri

TRT Belgesel'de ekrana gelen Tarihin Efsaneleri (belgesel) adlı tarihî belgesel serisinde Alkan Kızılırmak tarafından canlandırılmıştır.
2023-2024 sezonunda TRT 1'de yayınlanmaya başlayan Kudüs Fatihi Selahaddin Eyyubi adlı dizide Mehmet Ali Nuroğlu tarafından canlandırılmaktadır.
I. ve II. Haçlı seferleri arası Anadolu, Suriye ve Filistin.
Şam'daki mezarı
Yunusköy, İspir

| Yunusköy |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
YunusköyYunusköy'ün Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°15′05″N 40°43′10″E﻿ / ﻿40.2514°K 40.7194°D﻿ / 40.2514; 40.7194
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: İspir
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2058 m
Nüfus (2021): 109
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25902
Yunusköy, Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahalle, 1642 yılından beri aynı adı taşımaktadır. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de İspir Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
1642 tarihli avarız defterine göre İspir Kazası'nın Çermeli Nahiyesi'ne bağlı köyde 4 Müslüman ve 1 Hristiyan hane yaşamakta, ayrıca köyde 2 askeri görevli bulunmaktaydı. 1835 yılında erkek nüfusun belirlenmesi için yapılan nüfus sayımında 26 Müslüman nüfus bulunmaktaydı. 1896 yılında Ahmed Şakir Paşa' nın gerçekleştirdiği ıslahat çalışmaları çerçevesinde yaptırılan nüfus sayımında ise Norgah Nahiyesi'ne bağlı köyde 119 Müslüman erkek nüfusu tespit edilmiştir.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 121 km, İspir ilçe merkezine 55 km uzaklıktadır. Mahalle, İspir'in güneybatısında olup, D.925 numaralı Rize-Erzurum (Pazaryolu-Aziziye) devlet yoluna, Cibali, Değirmendere, Kırık ve Leylekköy mahalleleri üzerinden 15,3 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 109
2020: 102
2019: 104
2018: 101
2017: 100
2016: 99
2015: 106
2014: 103
2013: 109
2012: 110
2011: 110
2010: 113
2009: 114
2008: 93
2007: 67
2000: 120
1990: 247
1985: 293
1965: 439
Saraydüzü

Başlığın diğer anlamları için Saraydüzü (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Saraydüzü |
| --- | --- |
İlçe
 Sinop İlçeleri
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Sinop
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Tugay Kalkanlı
 • Belediye başkanı: Hasan Peker (AK Parti)
Rakım: 410 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 6.777
 • Kır: 4,079
 • Şehir: 1.806
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 368
İl plaka kodu: 57
Resmî site Saraydüzü resmi web sitesi
Saraydüzü, Sinop ilinin bir ilçesidir.
Saraydüzü İlçesi, Boyabat'a bağlı bir bucak merkezi iken, 1990 yılında ilçe statüsü kazanmıştır.
Coğrafya

Boyabat ilçesine 28, il merkezine 110 km uzaklıktadır. İlçenin dağlık sayılabilecek dalgalı bir yapısı vardır. İlçenin güneyinde, Çorum'a bağlı Osmancık, güneydoğusunda Samsun'a bağlı Vezirköprü, güneybatısında Çorum'a bağlı Kargı, kuzeyinde Boyabat ve kuzeydoğusunda Durağan vardır. Yüzölçümü bakımından ilin en küçük ilçelerinden biridir ve de ilin en güney ucundaki ilçesidir. İlçeye bağlı belde yoktur; bağlı köy sayısı ise 32'dir.
Kızılırmak Havzası'nda yer alan ilçede, Tarım Master Planı'na göre dağlık alanlar II. agro-ekolojik alt bölge; ovalık alanlar ise III. alt bölgede kalmaktadır. Verimli tarım toprakları ilçe merkezi ve kuzeyinde yoğunlaşmıştır. Diğer alanlar ise VI. ve VII. sınıf nitelikli topraklardan meydana gelmektedir.
Nüfus

Saraydüzü nüfus büyüklüğü açısından ilin en küçük iki ilçesinden biridir. 2020 yılı nüfus sonuçlarına göre ilçe nüfusu 5.885 kişi olup, bunun 1.806 kişisi kentsel, 4.079 kişisi kırsal nüfusu oluşturmaktadır. Bu durumda, kentsel nüfus oranı %30.7, kırsal nüfus oranı %69.3'tür. Bununla birlikte, ilçedeki kentleşme oranı kent nüfusuna paralel olarak yüksek değildir. İlçe daha çok kırsal bir yerleşim niteliği taşımaktadır. Bölüm başındaki tablolarda, Saraydüzü ilçesi nüfusunun da Sinop'taki genel eğilime paralel olarak azaldığı görülmektedir. İlçede 1980'li yıllardan itibaren kentsel-kırsal nüfus dağılımı da kentsel nüfus lehine önemli bir değişiklik göstermiştir. 1980 yıllarda %8.3 olan kentsel nüfus oranı, 2000 yılında %41.5'e çıkmıştır. İlçede kentsel nüfus artış oranı yıllara göre yükselirken, kırsal artış oranlarında düşüş görülmektedir.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | 9.065 | 1.591 | 7.474 |
| 2000 | 8.217 | 3.407 | 4.810 |
| 2007 | 4.714 | 1.029 | 3.685 |
| 2008 | 5.165 | 1.041 | 4.124 |
| 2009 | 5.002 | 951 | 4.051 |
| 2010 | 5.007 | 936 | 4.071 |
| 2011 | 4.803 | 1.006 | 3.797 |
| 2012 | 4.803 | 1.099 | 3.704 |
| 2013 | 5.617 | 1.246 | 4.371 |
| 2014 | 5.132 | 1.115 | 4.017 |
| 2015 | 5.000 | 1.293 | 3.707 |
| 2016 | 4.921 | 1.265 | 3.656 |
| 2017 | 4.883 | 1.124 | 3.759 |
| 2018 | 6.777 | 1.191 | 5.586 |
| 2019 | 6.334 | 1.805 | 4.529 |
| 2020 | 5.885 | 1.806 | 4.079 |
Ekonomi

“Ekonomik Yapı” bölümünde tespit edildiği ve aşağıdaki grafikte de görüldüğü gibi, Saraydüzü ilçesindeki sektörel dağılım hizmetler, tarım ve sanayi dağılımı şeklindedir. İlçede hizmetler sektörü oranı %58.3 iken; ilçedeki hizmetler sektörünün il genelindeki payı %1.2 ile en düşük değerlerden birini teşkil etmektedir ki, bu ilçenin gelişmişlik düzeyinin bir yansımasıdır.
Tarım: Tarım sektörünün ilçe genelindeki oranı %36; il genelinde oluşturduğu pay ise %0.2'dir. İlçenin en önemli ekonomik girdisi bu sektörden sağlanmaktadır. Bununla beraber, arazinin büyük ölçüde engebeli olması tüm arazi içinde yapılan tarımı %30'la sınırlamaktadır. İlçede tahıl ürünleri ve çeltik ekimi yanı sıra, meyvecilik de yaygın olmakla beraber her geçen gün ekonomik değeri anlaşılan bir üretim alanı olmaktadır.
Sanayi: Saraydüzü ilçesinde sanayi tesisi yoktur. Sanayi sektörünün il geneli içindeki oranı %5.7; ilçe içindeki sektörel dağılımdaki oranı ise %0.5'tir. Saraydüzü ilçesinin yaklaşık 3.5 km güneydoğusundaki Akbelen köyü civarında linyit kömür ocakları bulunmakta olup, daha önce işletmede olan ocaklar heyelan nedeniyle terkedilmiştir.
Yeşiltepe, İspir

| Yeşiltepe |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
YeşiltepeYeşiltepe'nin Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°17′25″N 40°43′04″E﻿ / ﻿40.2903°K 40.7178°D﻿ / 40.2903; 40.7178
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: İspir
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2300 m
Nüfus (2021): 111
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25902
Yeşiltepe, Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Köyün eski adı, 1642 ve 1928 yılı kayıtlarında Persor olup, Ermenicede "pert-tsor" sözcüğü "kaledere" anlamına gelmektedir. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de İspir Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
1642 tarihli avarız defterinde "Pirsor" adıyla İspir kazasına bağlı, 4 Müslüman hanenin ve 2 askeri görevlinin bulunduğu bir köy olarak kaydedilmiştir. 1835 yılı nüfus sayımında sadece Müslümanların yaşadığı köyde 28 erkek nüfus bulunurken, 1896 sayımında Norgah Nahiyesi'ne bağlı görülen köyde 60 Müslüman erkek bulunmaktaydı.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 126 km, İspir ilçe merkezine 63 km uzaklıktadır. Mahalle, İspir'in güneybatısında olup, D.925 numaralı Rize-Erzurum (Pazaryolu-Aziziye) devlet yoluna, Yunusköy, Değirmendere, Kırık ve Leylekköy mahalleleri üzerinden 19,1 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 111
2020: 114
2019: 121
2018: 112
2017: 100
2016: 102
2015: 94
2014: 109
2013: 98
2012: 105
2011: 102
2010: 106
2009: 106
2008: 105
2007: 110
2000: 109
1990: 157
1985: 307
1965: 252
İpekçayırı, Oltu

| İpekçayır |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
İpekçayırİpekçayır'ın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°28′52″N 42°08′10″E﻿ / ﻿40.4811°K 42.1361°D﻿ / 40.4811; 42.1361
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Oltu
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2044 m
Nüfus (2022): 23
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25400
İpekçayır, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı 1928  yılı kayıtlarında da bugünkü adını taşımaktadır. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Oltu Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 150 km, Oltu ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Mahalle, Oltu'nun güneydoğusunda olup, bir köy yoluyla, Çayüstü ve Obayayla  mahalleleri üzerinden, ilçe merkezine bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 23
2021: 23
2020: 24
2019: 26
2018: 31
2017: 33
2016: 36
2015: 38
2014: 49
2013: 56
2012: 61
2011: 66
2010: 63
2009: 64
2008: 65
2007: 63
2000: 142
1990: 241
1985: 250
1965: 247
Çatak

Başlığın diğer anlamları için Çatak (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Çatak |
| --- | --- |
İlçe
 Türkiye'de yeri
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Van
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Sercan Sakarya
 • Belediye başkanı: Reşat Eraslan (DEM Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam: 2173 km²
Rakım: 1512 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 20.937
 • Kır: -
 • Şehir: 20.337
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 432
İl plaka kodu: 65
Resmî site http://www.catak.bel.tr/
Çatak (Kürtçe: Şax), Van ilinin bir ilçesidir.
Tarihçe

İlçenin esas adı olan Şatak veya Şatakh 1960 yılına dek kullanılmış, daha sonra Türkçe anlam yüklenerek Çatak adı verilmiştir. Eski bir Ermeni yerleşimi olan yörenin adı en erken 870 yılı civarında yazılmış olan Ermenice vekayinamelerde geçer. 7. yüzyıl ortalarından itibaren bir müddet Arap egemenliği altında kalmış, 10. ve 11. yüzyılda Van'da bulunan Vaspuragan Ermeni krallığı/beyliği döneminde gelişerek çok sayıda kilise ve kale ile donatılmıştır. Herhangi bir tarihte Bizans egemenliğine girmemiştir.
Çeşitli Türk ve Moğol istilalarından çok etkilenmeyen bölge, 1350 yılı dolayında güçlenen Hakkâri Beyliği'nin kontrolüne girmiştir. 1548 yılındaki Osmanlı-İran savaşından sonra teorik olarak Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti altına girmiş ise de Osmanlı merkezi idari sistemi 19. yüzyıl ortalarına dek kurulamamış, dolayısıyla Osmanlı egemenliği daha çok kâğıt üzerinde kalmıştır.
İlçe merkezinin eski adı Tağ veya Tağı Hakkari olup, 1865 yılında kaza (ilçe) teşkilatı kurulduğunda merkez olarak seçilmiştir.
Osmanlı Devleti bu dağlık bölgede egemenliğini kurarken bölgedeki çeşitli Kürt unsurlardan faydalanmıştır. Kürt ve Ermeni halk arasında gitgide artan gerginlik, 1895'te çok sayıda Ermeni'nin öldürülmesi ve Çatak'taki Ermeni köylerinden çoğunun boşalarak Kürt aşiretlerin eline geçmesiyle sonuçlanmıştır.
İlçede giderek sayıları azalan Ermeniler 1915 olaylarında daha da eksilmiştir. 1915 olayları sırasında bazı Çataklılar şimdiki Karşıyaka ile Alaçam Mahallelerini ele geçirerek Ermenilerin İlçeyi terk etmeleri için zemin hazırlamışlardır.
1915-1916 ve tekrar 1916-1918 döneminde Çatak ilçesi Rus işgaline uğramıştır. İşgal sırasında Rus ordusuna bağlı bazı Ermeni milis kuvvetleri Çatak'ta terör yaratmış, Kürt halktan bazı kişileri öldürmüşlerdir. 1917 yılında Rusya'da çıkan ihtilal ile Çarlık idaresi devrilip yerine Bolşevik idaresi kurulunca, Rusya yurdumuzdaki askerî birliklerini çektiği sırada Ermenilerin bir kısmı İran'a bir kısmı Rusya'ya, bir kısmı da Irak'a olmak üzere İlçeyi terk etmişlerdir.
İlçenin sınırlarında tarihî eser olarak Ermeni yapımı olan üç kemer köprü vardır. Bu köprülerden birisi ilçenin içerisinde olup Sorkin Çayı üzerinde geçit vermekte ve hâlen kullanılmaktadır. Diğer iki köprü Hurkan ve Zırıl, Norduz Deresi üzerinde olup, dere üzerinde hâlen geçit veren yerlerdir.
Tırşin'de büyük taşlar üzerine yapılmış kaya resimleri bulunmaktadır.
Nüfus

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 3.392 | 147 | 3.245 |
| 1935 | 7.527 | 190 | 7.337 |
| 1940 | 6.261 | 331 | 5.930 |
| 1945 | 7.408 | 340 | 7.068 |
| 1950 | 8.621 | 427 | 8.194 |
| 1955 | 9.599 | 549 | 9.050 |
| 1960 | 12.184 | 688 | 11.496 |
| 1965 | 14.268 | 1.603 | 12.665 |
| 1970 | 16.415 | 1.868 | 14.547 |
| 1975 | 20.126 | 2.366 | 17.760 |
| 1980 | 22.225 | 2.442 | 19.783 |
| 1985 | 24.869 | 2.931 | 21.938 |
| 1990 | 21.755 | 4.270 | 17.485 |
| 2000 | 23.816 | 5.892 | 17.924 |
| 2007 | 24.152 | 6.402 | 17.750 |
| 2008 | 25.716 | 6.163 | 19.553 |
| 2009 | 24.875 | 6.333 | 18.542 |
| 2010 | 25.127 | 6.978 | 18.149 |
| 2011 | 24.398 | 6.630 | 17.768 |
| 2012 | 23.750 | 6.542 | 17.208 |
| 2013 | 23.440 | 23.440 | veri yok |
| 2014 | 22.465 | 22.465 | veri yok |
| 2015 | 21.780 | 21.780 | veri yok |
| 2016 | 21.251 | 21.251 | veri yok |
| 2017 | 20.696 | 20.696 | veri yok |
| 2018 | 20.937 | 20.937 | veri yok |
| 2019 | 20.592 | 20.592 | veri yok |
| 2020 | 20.337 | 20.337 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Şenpazar

| Şenpazar |
| --- | --- |
İlçe

 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Kastamonu
Coğrafi bölge: Karadeniz
İdare
 • Kaymakam: Ayberk Aydoğan
 • Belediye başkanı: Cem Çınar (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam: 215 km²
Rakım: 650 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 5.002
 • Kır: 2,788
 • Şehir: 1.614
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 37620
İl alan kodu: 366
İl plaka kodu: 37
Resmî site http://www.senpazar.gov.tr
Şenpazar, Türkiye Cumhuriyeti'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Kastamonu ilinin bir ilçesidir.
Etimoloji

Şenpazar isminin bu bölgeye ilk yerleşen kişilerden biri olan Şeyh Şir Ali Bani'den geldiği tahmin edilmektedir. Candaroğulları Beyliği döneminde Orta Asya'dan bu bölgeye gelen Şeyh Şir Ali Bani'nin yerleştiği bölgeye Şeyh Şir Ali Bani’nin şehri veya şehir kuran manasına “Şehribani” adı verilmiştir. Daha sonra Şehribani isminin halk arasında “Şarabana” olarak telaffuz edildiği ve 1948-1950 yılları arasında İl Genel Meclisi tarafından “Şarbana” olarak belirlendiği bilinmektedir.
İlk olarak “Şehribani” daha sonra ise halk arasında “Şarabani veya Şarbana” biçiminde söylenmeye başlanan ilçe adı daha sonra 1968 yılında günümüzde de kullanılan “Şenpazar” olarak resmîleşmiştir.
İdarî yapılanma

Şenpazar ilçesi idarî açıdan ilçe merkezininde içerisinde olduğu yedi mahalle ve 23 köyden oluşmaktadır.
İdarî yapılanma > İlçeye bağlı köyler

Alancık, Aşıklı, Aybasan, Başçavuş, Büyükmutlu, Celallı, Dağlı, Demirkaya, Dereköy, Dördül, Edeler, Fırıncık, Gürleyik, Gürpelit, Harmangeriş, Himmetköy, Kalaycı, Küçükmutlu, Salman, Seferköy, Tepecik, Uzunyol ve Yarımca
İdarî yapılanma > İlçeye bağlı mahalleler

Merkez, Çevrik, Dibekli, Güneytekke, Karaman, Korucak ve Kuztekke
Nüfus

2023 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre ilçe merkezinin nüfusu bir önceki yıla göre artış sağlayarak 1.837 olarak belirlenmiştir. Ayrıca köylerin nüfusu 3.007, toplam Şenpazar nüfusu da 4.844 olarak tespit edilmiştir.
2023 resmî kayıtlarına göre Türkiye'de Şenpazar nüfusuna kayıtlı 30.552 kişi yaşamaktadır. Buna göre ilçe nüfusuna kayıtlı 25.000 kişiden fazla bir nüfus ilçe dışında bulunmaktadır. Ayrıca nüfus kaydını başka il nüfuslarına aldıran binlerce Şenpazarlı yaşamaktadır.
İlçede iş sahaları ve sanayi kuruluşları olmadığından, arazi de tarım için işlemesi zor bir yapıya sahip olduğundan ilçe sürekli dışarıya göç vermektedir. 1990 yılı nüfus sayımında 8.950 (2.887 Şehir - 6.063 Köy) olarak belirlenen ilçe nüfusu yıllar içerisinde belirtilen nedenler nedeniyle her geçen sene göç vererek bugünkü verilere ulaşmıştır.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | 8.950 | 2.887 | 6.063 |
| 2000 | 6.494 | 2.682 | 3.812 |
| 2007 | 5.538 | 1.565 | 3.973 |
| 2008 | 5.571 | 1.605 | 3.966 |
| 2009 | 5.669 | 1.944 | 3.725 |
| 2010 | 5.387 | 1.726 | 3.661 |
| 2011 | 5.148 | 1.624 | 3.524 |
| 2012 | 4.984 | 1.623 | 3.361 |
| 2013 | 5.081 | 1.636 | 3.445 |
| 2014 | 4.770 | 1.533 | 3.237 |
| 2015 | 5.176 | 2.258 | 2.918 |
| 2016 | 5.023 | 2.268 | 2.755 |
| 2017 | 4.995 | 2.402 | 2.593 |
| 2018 | 5.002 | 1.689 | 3.313 |
| 2019 | 4.523 | 1.628 | 2.895 |
| 2020 | 4.402 | 1.614 | 2.788 |
| 2021 | 4.304 | 1.609 | 2.695 |
| 2022 | 4.268 | 1.609 | 2.659 |
| 2023 | 4.844 | 1.837 | 3.007 |
Coğrafî yapı > Konum

Şenpazar, Kastamonu ilinin kuzeybatısında, Karadeniz Bölgesi'nin Batı Karadeniz bölümünde yer almaktadır.
Kastamonu il merkezine 100 km mesafede olup, Karadeniz kıyısına uzaklığı 37 km dir. İlçe kuzeyde Cide, güneyde Azdavay, kuzeydoğuda Doğanyurt ilçeleri tarafından çevrilmiştir. İlçenin denizden yüksekliği 335 metredir.
Coğrafî yapı > Yeryüzü Şekilleri

İlçe, Karadeniz Bölgesinin jeolojik yapısına uygun olarak genç kıvrım dağları ile kaplıdır. Dağlık ve engebeli olan bu arazi üzerinde, akarsuların oluşturduğu vadiler bulunur. İlçe merkezi de böyle bir vadi üzerinde bulunmaktadır. Değişik yollarla beslenen Şenpazar Çayı ilçe merkezinden geçer.
Arazinin dağlık ve engebeli oluşu ile ilçe merkezinin Şenpazar Çayı yatağında bulunması dağlık bölgede kurulu köylerle ilçe merkezi arasında büyük bir yükseklik farkı oluşturmaktadır.
Coğrafî yapı > İklim ve bitki örtüsü

Şenpazar tipik Karadeniz iklimi etkisi altındadır. Bölgenin bol yağışlı olması doğal bitki örtüsü açısından zenginleşmeyi de beraberinde getirmiştir. İlçenin toplam yüzölçümünün %70'i ormanlar ile kaplıdır. Genel olarak Karadenize ait ağaç türlerinden olan karaçam, kayın, meşe, kestane, şimşir, ıhlamur, ceviz türü ağaçlarla kaplı ormanları vardır.