Sovyetler Birliği'nin uzay programı

| --- | --- |
Космическая программа СССР
 İlk yapay uydu Sputnik 1'in bir kopyası
Genel bilgiler
Kuruluş tarihi: 1951 (74 yıl önce) (1951)
Önceki kurum: Reaktif Hareket Çalışma Grubu
Kapanış tarihi: 14 Kasım 1991
Sonraki kurum: Roskosmos
Bağlılığı: Sovyetler Birliği
Üst kuruluş: Genel Makine İmalat Bakanlığı
Yönetici(ler): Sergey Korolyov(1951–66)  Vasili Mişin(1966–74) Valentin Gluşko(1974–89)
Sovyetler Birliği'nin uzay programı, 1930'lu yıllardan 1991'de dağılıncaya kadar eski Sovyetler Birliği (SSCB) tarafından yürütülen roket ve uzay keşif programlarından oluşuyordu. Altmış yıllık geçmişi boyunca, bu öncelikle sınıflandırılmış askeri program, uzay uçuşlarında bir takım öncü başarılar göstermişti, bunlar; ilk kıtalararası balistik füze (R-7), ilk uydu (Sputnik 1), Dünya yörüngesine ilk canlı taşıma görevi (Sputnik 2'deki köpek Layka), uzayda ve Dünya yörüngesinde ilk insan (Vostok 1'deki kozmonot Yuri Gagarin), uzayda ve yörüngedeki ilk kadın (Vostok 6'da kozmonot Valentina Tereşkova), ilk uzay yürüyüşü (Voskhod 2'de kozmonot Aleksey Leonov), Ay'la ilk çarpışma (Luna 2), Ay'ın karanlık tarafının ilk görüntüsü (Luna 3) ve insansız olarak Ay'a yumuşak iniş (Luna 9), ilk uzay gezgincisi (Lunokhod 1), otomatik olarak ayıklanan ve Ay'dan Dünya'ya getirilen ilk Ay örneği (Luna 16) ve ilk uzay istasyonundan (Salyut 1) oluşmaktadır. İlk gezegenler arası sondalar, kayda değer başka kayıtlar içeriyordu: Venera 1 ve Mars 1, sırasıyla Venüs ve Mars'a uçmuş, Venera 3 ve Mars 2, ilgili gezegen yüzeyi ile çarpışmış ve Venera 7 ve Mars 3 bu gezegenlere yumuşak iniş yapmıştır.
SSCB'nin roket ve uzay programı başlangıçta gelişmiş Alman roket programından gelen tutsak bilim adamlarının desteğiyle sağlandı, 1955'ten sonra ise başta Sovyet mühendisleri ve bilim adamları tarafından gerçekleştirildi ve bazı benzersiz Sovyet ve Rus İmparatorluk, birçoğu teorik astronomların babası olarak da bilinen Konstantin Tsiolkovski tarafından türetilen teorik gelişmelerdendi. Sergey Korolyov ana tasarım grubunun başında bulunarak; resmî olarak "baş tasarımcı" (SSCB'deki benzer konumlar için bir adlandırma ölçütü) olmuştur. NASA ile tek bir eşgüdüm teşkilatı kurarak "Uzay Yarışı"'nda Amerika, rakibinden farklı olarak yapılanmış, SSCB programı ise, Korolyov, Mikail Yangel, Valentin Gluşko ve Vladimir Çelomey liderliğindeki rakip tasarım oluşumları arasında bölünmüştü.
Programın sınıflandırılmış durumu ve propaganda değeri nedeniyle görevlerin sonuçlarının bildirimi, başarı belli oluncaya kadar ertelendi ve başarısızlıklar bazen gizli tutuldu. Sonuçta, Mihail Gorbaçov'un 1980'lerdeki Glasnost politikası sonucunda, uzay programı ile ilgili birçok gerçek gizlilik sınıflandırmasından çıkarılmıştır. 1966-1968 yılları arasında Korolyov, Vladimir Komarov (Soyuz 1 kazasında) ve Yuri Gagarin'in (rutin bir savaş uçağı görevinde) ölümleri ve dört insansız testte kalkıştan hemen sonra patlayan bir insanlı ay inişi için tasarlanan büyük N-1 roketinin gelişim başarısızlığı da dikkate değer gerilimler yaratıyordu.
Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle birlikte Rusya ve Ukrayna ayrı programlara geçtiler. Rusya, Roskosmos Devlet Kuruluşu olarak bilinen Rus Havacılık ve Uzay Kurumu'nu oluştururken Ukrayna, Ukrayna Ulusal Uzay Kurumu'nu (NSAU) oluşturdu.