Medler
Tarihçe > Med hanedanlığının kuruluşu ve çöküşü

Med hükümdarlarının listesi, Herodotos'un eserinde "krallar" olarak bahsettiği aynı aileye mensup kişilerden yola çıkarak hazırlanmıştır. Buna göre Med krallığı aşağıdaki hükümdarlar tarafından yönetilmiştir:
Deioces
Fraortis
İskit işgali
Siyaksares
Astyages
Bununla birlikte Herodotos'un verdiği isim ve tarihlerin yakın doğu kaynaklarıyla uyuşmadığı belirtilmektedir. Ulaşılabilen antik dönem kaynaklarında Siyakseres ve Astyages'den bahsedilirken Deioces ile Fraortis'den bahsedilmemektedir. Herodotos'un anlatımına göre Deioces, altı Med kabilesini birleştirerek Med Krallığı'nı kurmuştur. II. Sargon'un ölümünden sonra Asurluların zayıflamasıyla kurulan krallığın başkenti Ekbatana'da tesis edilmiştir. Asurluların zayıflamasıyla Deioces, Manna ve Urartular ile ittifak kurarak fetih hareketine başlamış, Kuzey Batı İran ve Azerbaycan topraklarını ele geçirmiştir.
Deioces'in 53 yıllık saltanatından sonra oğlu Fraortis (Bazı görüşlere göre Asur kaynaklarında geçen Kaštariti) onun yerine tahta geçti. Fraortis Doğu İran topraklarına seferler düzenleyerek, Persleri ve diğer İrani kabileleri hakimiyeti altına aldı. Asurluları yıkmak için sık sık seferler düzenledi ancak İskitler ile ittifak kuran Asur kralı Asurbanipal, MÖ 653 yılında Fraortis'i öldürdü.
Fraortis'in öldürülmesinden sonra krallığın bir bölümünde İskitler, bir bölümünde de Fraortis'in oğlu Siyaksares hüküm sürmüştür. İntikam almak isteyen Siyaksares, İskit liderlerini yemeğe davet edip, sarhoş ettikten sonra kılıçtan geçirmiştir. Bu olaydan sonra Medler, Siyaksares önderliğinde tekrar Asya'ya hükmedip bölgenin en büyük imparatorluğu haline geldiler.
Siyaksares çeşitli Med aşiretleri ile ittifak yapmış ve ordusunu düzene sokarak bir fetih hareketine başlamıştır. Siyaksares, Medlerin ve babası Deioces'in en büyük arzusu olan Asur'u yıkmayı istemiştir. Çünkü Asurlular, Med halkına eziyet etmiştir. MÖ 612 yılında Medler, Ninova'yı kuşatmış ve Asur İmparatorluğu'nu yıkmıştır. Bin yıllık Asur hegemonyası biterek Mezopotamya'da bir devir kapanmıştır.
Kral Siyaksares, Asur zaferinden sonra fetihlere devam ederek Mezopotamya, Anadolu, Kafkasya ve İran coğrafyasının büyük bölümüne egemen olmuştur. Tarihçi Herodotos'un aktardıklarına göre Medler, eski dönemlerde diğer halklar tarafından Aryanlar olarak adlandırılmıştır.
Medler yine kendileriyle aynı dönemde var olmuş Lidyalılar ve Babillerle rekabet edip savaşmışlardır. Lidyalılar ile Medler arasında beş yıl süren bir savaştan sonra Lidya'yı fethetmek için yola çıkan Siyaksares komutasındaki Med Ordusu, 28 Mayıs MÖ 585'te II. Alyattes komutasındaki Lidya ordusu ile Kızılırmak dolaylarında karşı karşıya geldi. Yunan filozof Thales'in de önceden öngördüğü gibi savaş meydanında Güneş tutuldu (Thales Tutulması) Medler için güneş kutsal olduğundan bunu tanrıların bir cezalandırması olarak yorumlayıp savaşı bitirdiler ve barış antlaşması yaptılar. Barışı pekiştirmek için Lidya Kralı Kroisos'un kız kardeşi Aryenis ile Siyaksares'in oğlu Astyages evlenmiş ve aynı yıl babasının ölümü üzerine Astyages Med tahtına çıkmıştır.
Son Med kralı Astyages, Pers Kralı II. Kiros'a karşı yenik düşmüştür. Likya'daki Harpagidlerin (Med generali Harpagus'un torunları) anlatılarını takip eden Herodotos'a göre Kiros, Med generali Harpagus tarafından Astyages'e karşı isyana teşvik edildi. Bunun sonucunda Kiros, Medlerin yönetiminden kurtulmayı isteyen Perslerin lideri oldu.
Babil kralı Nabonidus'un iki yazıtında bu savaştan şöyle bahsedilmektedir; MÖ 553-552'de, Medler'in kralı Astyages'in vasalı Anzan kralı Kiros, efendisine karşı savaş açtı. MÖ 550-49'da Astyages'in ordusu ona isyan etti ve savaşı Kiros kazandı. Astyages yakalanıp Kiros'a teslim edildi.Ekbatana'nın düşüşüyle Medya bağımsız ve lider bir ulus olmaktan çıktı ve Persler tarafından yönetilmeye başlandı.
Astyages ve Kiros arasındaki mücadeleyle ilgili klasik kaynaklar, Şamlı Nicolaus ve Marcus Justin'dir. Bu iki kaynaktan aktarılanlara göre toplamda üç savaş olmuştur. Kiros liderliğindeki Pers ordusu iki kez yenilirken üçüncü savaşta pers ordusu Pasargad yakınlarındaki dağlarda Astyages'e karşı galip gelmiştir. Astyages, Pers Kralı II. Kiros'a karşı yenik düşmesinden sonra Med toprakları önemli bir eyalet haline gelmiş ve art arda egemen olan devletler tarafından Satraplık şeklinde yönetilmiştir.