Koca Derviş Mehmed Paşa
Hayatı > Gençliği ve eyalet idarecilik yılları

Yaşamının ilk yılları hakkında elimizde bilgiler bulunmamaktadır. Kaynaklarda Çerkes asıllı olduğu belirtilmektedir.
Sultan IV. Murat döneminde 1632-1637 arasında sadrazam olan Tabanıyassı Mehmed Paşa'nın kethüdası oldu. Bu görevde iken 1635-1636 yıllarında Revan Seferi'ne katıldı. Revan'ın fethinde önemli miktarda ganimet eline geçti. Musul muhafızı Küçük Ahmet Paşa'nın savaşta ölmesi ile üzerine Musul muhafızı yapıldı.
Hemen takiben 1637'de Şam eyaleti beylerbeyliği görevi verilip burada 1638'e kadar görev yaptı. Bu görevi yapmakta iken hacıların yol güvenliği ve diğer ihtiyaçlarının karşılanması sorunları ile uğraştı. Ayrıca devlete karşı olan yerel derebeylerini tenkil etme harekâtları yaptı. Bunlardan isyancı Maanoğlu'na ait emlaka el konulmasını sağladı ve özellikle Trablusşam'da çeşitli fesat faaliyetleri görülen Seyfoğulları'nı bastırdı.
Sultan IV. Murat 1638'de İranlıların 1624'ten beridir ellerinde bulundurdukları Bağdat'ın geri alınması amacıyla Bağdat Seferi'ni başlattı ve bu sefer 1638-1539 döneminde sürdü. Bu sefere başlarken Sultan IV. Murat Şam valiliğini silahtarı olan Mustafa Paşa'ya verdi. Burada eyalet valisi olan Koca Derviş Mehmed Paşa ise Diyarbakır eyalet valiliğine atandı. Diyarbakır Eyaleti valisi olarak Koca Derviş Mehmed Paşa  Diyarbakır eyalet askeri  ve emri altında bulunan sancak beyleri ve birlikleri ile Bağdat Seferi'ne iştirak etti. Bu seferde Diyarbakır eyaleti askerî birlikleri Kerkük yöresinde çarhacılık (öncülük) ile görevlendirildi ve Koca Derviş Mehmed Paşa ve emrindeki eyalet askerî birlikler bu görevle askerî harekât yaptılar.
Bağdat'ın Aralık 1539'da geri alınışından sonra Bağdat beylerbeyliğe getirilen Küçük Hasan Paşa'nın azli üzerine, Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa’nın arzı ile 5 Mayıs 1639'de Bağdat beylerbeyi oldu. Bu görevi sırasında giriştiği bazı ticarî ve iktisadî faaliyetlerle oldukça zenginleşmiştir.
Bağdat beylerbeyiliğinden ayrıldıktan sonra 1642’de ikinci defa Diyarbakır beylerbeyiliğine getirildi. Sonra Halep valiliği, ilk defa Anadolu Beylerbeyliği; belirli aralıklarla iki kez Silistre valiliği ve Bosna Beylerbeyliği yaptı. Bu eyalet valilik görevlerinde Koca Derviş Mehmed Paşa çeşitli yörel ve yerel sorunlarla uğraştı.
1639'da Silistre Valisi iken "Boğaz Muhafızlığı" görevine atandı. Girit Savaşı sırasında olan bu görevde Çanakkale Boğazı’nı abluka altında tutan Venedik donanmasını karadan yaptığı tahkimat ile bertaraf ederek Osmanlı donanmanın Çanakkale Boğazı’ndan çıkışını sağladı. Bu arada Celâlîler’e karşı Bursa’nın muhafazası görevini de yerine getirdi.
1649-1650 döneminde, Kaptan-ı Derya görevine atandı.
Bu görevden sonra 1651'de ise "Boğaz Muhafızlığı" görevi yüklenmekle birlikte aynı zamanda ikinci defa Anadolu Beylerbeyliği yaptı.
Girit Savaşı ve Akdeniz'deki faaliyetlerde yetersiz kalıp başarı gösteremeyen Kaptan-ı Deryâ Hüsambeyzade Ali Paşa'nın azlinden sonra 1652-1653 döneminde ise ikinci defa Kaptan-ı Derya oldu.
1652'de sadrazam olarak göreve gelen Tarhuncu Ahmed Paşa hazine açığını kapatmak için çeşitli devlet harcamalarını kontrol altına alıp kısması sürecinde Kaptan-ı Derya'nın yönetiminde bulunan Tersane-i Amire ve donanma masraflarının da kısılması gerekmekte idi. Günümüzde ele geçen bu devlet kurumlarına ait devlet muhasebe defterleri Koca Derviş Mehmed Paşa'nın o sırada faaliyetlerini ortaya koymaktadır. Bu dönemde Girit Savaşı'nın da devam etmekte idi. Gunun tarihcisi  Naima  Koca Derviş Mehmed Paşa'nın o sırada faaliyetlerini uzun uzadıya anlatmaktadir. Kaptan-ı Derya olan Koca Derviş Mehmed Paşa'nın Defterdar olan Zurnazen Mustafa Paşa ve Sadrazam Tarhuncu Ahmed Paşa ile onların kısıntı istemelerine karşı itirazlarını içeren yaptığı şiddetli tartışmaların gayet gerekli olduğu anlaşılmaktadır. Genellikle devlet ricali arasında üst seviyelere çıkmayan bu tartışmalar bu sefer padişah IV. Mehmed'e ayrıntıları ile intikal ettirildiğini Naima belirtmektedir. Naima ve bazı diğer tarihçiler bu devlet içi çatışmaların Sadrazam Tarhuncu Ahmet Paşa tarafından bizzat padişaha nakledilmesinin sadrazamın kendine rakip olarak gördüğü Koca Derviş Mehmed Paşa'yı IV. Mehmed'in gözünden düşürme hedefli olduğunu iddia ederler.
Mâli reformlar yapmak için devlet gelir ve giderlerinin hesabını yaptıran ve mali reformlar yapmaya başlamak için çalışmaya hazırlanan Sadrazam Tarhuncu Ahmed Paşa ulemadan, çarşı esnafı tüccarlardan ve sipahilerden oluşan büyük bir düşman kitlesi kazanmıştı. Devlet erkanı da kıyasıya birbiriyle çatışmaya girişmişlerdi ve bu çatışma padişah huzurunda bile yapılır olmuştu. Sadrazamın bütün gayretlerine rağmen bütçe açığını kapatamaması yanında, takip ettiği malî siyaset de kısa dönemde olumlu bir sonuç sağlamadı. Sonunda IV. Mehmed sadrazam aleyhtarlarının ortaya çıkartıp yaydıkları, Tarhuncu Ahmet Paşa'nın sultanı tahttan indirmek için hazırlandığı iftira söylentilerine padişah da inandı. 20 Mart 1653'te Tarhuncu Ahmed Paşa padişah huzurunda yapılan bir toplantıdan sonra azledilip idam edildi. Yeni sadrazam makamına Sultan IV. Mehmet, (Bıyıklı) Koca Derviş Mehmed Paşa'yı atadı.