stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hagen-Hengstey

Hagen-Hengstey, Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde, Hagen kentine bağlı idari bölge. Ruhr vadisinde Hengstey Gölünün güney kıyısında, deniz seviyesinden 108 metre yükseklikte yer alır. Kuzeyinde Dortmund uzanır. Hagen'daki 4 kaplıcadan biri Hengstey'de bulunmaktadır. Bu kaplıca 2002 yılında toplam 32.572 kişi tarafından ziyaret edilmiştir.
| g t Hagen'in ilçe ve semtleri |
| --- | --- |
Kuzey Ren VestfalyaHagen Altenhagen |  Bathey |  Berchum |  Boele |  Boelerheide |  Dahl |  Delstern |  Eckesey |  Eilpe |  Emst |  Fley |  Garenfeld |  Haspe |  Hengstey |  Hochschulviertel |  Hohenlimburg |  Holthausen |  Lennetal |  Mittelstadt |  Oberhagen |  Priorei |  Rummenohl |  Selbecke |  Vorhalle |  Wehringhausen |  Westerbauer
Talmi-Teşub

Talmi-Teşub, I. Şuppiluliuma'nın büyük-büyük-büyük-büyük torunu olduğu sanılan Karkamış kralı. II. Şuppiluliuma tarafından kral olarak görevlendirilmiştir. Fırat'ın doğu kıyısındaki Lidar Höyük'te 1985 yılında bulunan kraliyet mühür baskılarına göre tahtından vazgeçerek tahtı oğlu Kuzi-Teşub'a bırakmıştır.
Zonguldak Mehmet Çelikel Lisesi

| Mehmet Çelikel Lisesi |
| --- | --- |

Slogan: "Geleceği İnşa Eder" "Çelikelli olmak bir ayrıcalıktır"
Kuruluş: 1938
Türü: Anadolu Lisesi
Müdür: İsmail Aşkar
Müdür yardımcısı: Aziz Ese, Mustafa Turmuş
Eğitim dili: Türkçe
Yabancı dil(ler): İngilizce, Almanca
Sınıflar: 26 derslik, 1 fen laboratuvarı, 1 biyoloji laboratuvarı, 1 konferans salonu, 1 müzik sınıfı, 1 resim sınıfı, 1 kütüphane, 1 bilişim teknolojileri sınıfı
Öğrenci sayısı: 633
Öğretmen sayısı: 46
Adresi: Terakki Mahallesi Lise Sokak. No:4 Merkez/Zonguldak
Resmî sitesi: Mehmet Çelikel Lisesi
Koordinat: 41°27′02″K 31°46′47″D﻿ / ﻿41.45056°K 31.77972°D﻿ / 41.45056; 31.77972
Mehmet Çelikel Lisesi Zonguldak'ta 1938 yılında Mehmet Çelikel tarafından kurulan Türkiye'nin ilk bağış okulu unvanına sahip lisesi.
Kuruluşu

Lise 1938 yılında Mehmet Çelikel tarafından Türkiye'nin ilk bağış okulu olarak 120.000 TL'ye yaptırılmıştır. Üç katlı olan yapı bünyesinde 13 derslik, 1 öğretmenler odası, 1 kütüphane, 1 laboratuvar sekreterlik, idareci, konferans salonu, beden eğitimi salonu, iş idaresi odası, hizmetli odası, kantin ve yemekhane bölümleri bulunmaktaydı. Bu eğitim kurumu 1960'lı yıllara dek Zonguldak, Çaycuma, Devrek, Karadeniz Ereğli ve Bartın'ın tek lisesi olma özelliğini korumuştur. 1980'li yıllarda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yaptırılan bir ek bina ile eğitim serüvenini sürdüren lise, eğitime ayrılan ulusal kaynakların daraldığı dönemlerde maddi sıkıntı çekmemek adına mezunlarından destek görmüş ve 1988 yılında kurulan Mehmet Çelikel Lisesi Eğitim Vakfı yardımıyla maddi destek sağlamaya başlamıştır.
Gelişim

Okulun toplantı ve spor salonu olarak kullanılan bölümünde eski mezunlardan ve aynı zamanda TBMM Başkanlığı da yapan Köksal Toptan'ın millî eğitim bakanlığı döneminde bir kapalı spor salonu yaptırılmıştır.
Eğitime yaptıkları katkılarla ülke çapında tanınan ve aralarında  Kabataş, Haydarpaşa, İstanbul Erkek, Galatasaray ve Vefa liselerinin vakıf yöneticilerinin de bulunduğu bir topluluk Türk Eğitim Vakıfları Dayanışma Konseyini (TEVDAK) kurmuştur. Konsey başkanlığına Feyyaz Tokar seçilmiştir.
Yabancı dilde eğitime geçiş

Mehmet Çelikel Lisesi 1992 yılında bünyesine hazırlık sınıfını da katarak dört yıllık okul konumuna geçmiştir. Bu modelin uygulaması ise 1998 yılında lisenin Anadolu Lisesi statüsü kazanmasıyla son bulmuştur. Eğitim kurumunun ülkenin ilk bağış okulu olduğu gerçeğini dikkate alan Millî Eğitim Bakanlığı, Anadolu Lisesi statüsü kazanan okullarda yapılması zorunlu ad değişikliğini Mehmet Çelikel Lisesine uygulamamıştır.
Vakıf etkinlikleri

Zemin katlardaki sınıflarda sağlıklı bir ortamda ders yapılamadığından, Mehmet Çelikel Lisesi Vakfı, okulun sol tarafındaki boş araziye 8 derslik, bilgisayar laboratuvarı, 400 m2'lik çok amaçlı bir salonu içeren ek binayı hazırlık sınıfları ve bilgisayar merkezi adı altında hayata geçirmiştir. Kuruluşunda (1996) beden eğitimi salonu olan, daha sonra sınıflar haline dönüştürülen, hazırlık sınıfları ve bilgisayar merkezi hizmete girdikten sonra depo olan ve terk edilen bölüme Çelikel Lisesi mezunlarının adları yazılmış ve satışa çıkarılan koltuklardan elde edilen gelir vakfın desteğiyle 139 oturma gruplu Mehmet Çelikel Lisesi Kültür Merkezi'nin yapımında (1997) kullanılmıştır.
Vakıf, Mebrure Çelikel tarafından bağışlanan ödenekle fizik-kimya (1998) ve biyoloji (2000) laboratuvarlarını da kurmuştur. Okul görevlilerinden Salih Demir de öğretmenler odasının yeniden düzenlenmesine öncülük etmiştir. Mehmet Çelikel Lisesi Vakfı tarafından yaptırılan diğer bölümler ise kütüphane, satranç odası, resim atölyesi, müzik odası, avlu park ve açık hava basketbol salonudur.
Mezunlar

2013 yılında vizyona giren Kelebeğin Rüyası adlı filmin ana karakterleri olan Muzaffer Tayyip Uslu (Kıvanç Tatlıtuğ) ve Rüştü Onur (Mert Fırat) Çelikel Lisesi mezunudur. Behçet Necatigil (Yılmaz Erdoğan) ise aynı lisede edebiyat öğretmenliği yapan bir diğer isimdir.
Köksal Toptan: Eski TBMM Başkanı
Mehmet Haberal: Cerrah, Akademisyen ve Siyasetçi
Fikret Bila: Gazeteci ve Yazar
Ali Haberal: Tıp Profesörü, Başkent Üniversitesi Rektörü ve Akademisyen
Hasan Akyol: Eski Sanayi ve Ticaret Bakanı
Güneş Müftüoğlu: Eski RTÜK Başkanı ve Eski Devlet Bakanı
Sadık Tekin Müftüoğlu: Eski Maliye Bakanı
Hikmet Bila: Gazeteci ve Yazar
Teoman Erel: Gazeteci
Muzaffer Soysal: Gazeteci
Kurtul Altuğ: Gazeteci
Türkan Küçükali: Cerrah ve Akademisyen
Gökhan Aydıner: Eski Emniyet Genel Müdürü
Yıldırım Akbulut: Eski Başbakan
Cenk Koray: Gazeteci, Yazar ve Sunucu
Muzaffer Tayyip Uslu: Şair
Rüştü Onur: Şair
Mümtaz Soysal: Eski Dışişleri Bakanı
Tarifa

Tarifa 200. yıldönümü Anıtı
Tarifa, İspanya'nın 17 özerk bölgesinden, ülkenin güneybatı köşesinde en fazla nüfusa sahip Endülüs özerk bölgesinin 8 eyaletinden biri olan Cádiz'a bağlı 44 belediyeden biridir. 2002 yılında yapılan nüfus sayımlarına göre Tarifa belediyesinin nüfusu 16.058 kişidir.
Hagen-Boelerheide

Hagen-Boelerheide, Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde, Hagen kentine bağlı idari bölge. 18'nci yüzyılın ikinci yarısına kadar herhangi bir yerleşime sahne olmadı. 1770 tarihli bir haritada Wilhelm in der Heide isimli bir kişinin bölgede bulunan çiftliğinden söz edilir.
| g t Hagen'in ilçe ve semtleri |
| --- | --- |
Kuzey Ren VestfalyaHagen Altenhagen |  Bathey |  Berchum |  Boele |  Boelerheide |  Dahl |  Delstern |  Eckesey |  Eilpe |  Emst |  Fley |  Garenfeld |  Haspe |  Hengstey |  Hochschulviertel |  Hohenlimburg |  Holthausen |  Lennetal |  Mittelstadt |  Oberhagen |  Priorei |  Rummenohl |  Selbecke |  Vorhalle |  Wehringhausen |  Westerbauer
NTV Hayat

| NTV Hayat |
| --- | --- |
Kuruluş: Şubat 1992
Görüntü formatı: 16:9
Ülke:  Bosna-Hersek
Yayın alanı: Bosna-Hersek
Genel merkez: Saraybosna
Websitesi: NTV Hayat
NTV Hayat, Bosna-Hersek'te kurulan bir televizyon kanalıdır. 24 Şubat 1992 tarihinde yayın hayatına başlayan bu özel televizyonun kapsama alanı Bosna üzerinde 1,5 milyon kişi ise de; komşu ülkelerde de çok sayıda kablo aboneleri, uydu ve izleyicileri tarafından izlenebilmektedir. NTV Hayat, Avrupa'da Eutelsat W2 ve Amos 3 uydu yoluyla izlenir. Kanal Avustralya ve Yeni Zelanda için Optus D2 uydusu üzerinden UBI Dünya TV ve Kuzey Amerika için Intelsat Americas 5 uydusu aracılığıyla izlenmektedir.
MrBeast

James Stephen "Jimmy" Donaldson (d. 7 Mayıs 1998), daha çok çevrimiçi takma adı MrBeast ile tanınır, Amerikalı bir YouTuber, girişimci ve hayırseverdir. Ayrıntılı zorluklar ve büyük hediyelerin yer aldığı hızlı tempolu ve yüksek prodüksiyonlu videolarıyla tanınmakta olup, Şubat 2025 itibarıyla 359 milyon abonesiyle YouTube'da bu konuda lider konumdadır.
Donaldson Greenville, Kuzey Carolina'da büyüdü. 2012'nin başlarında, 13 yaşındayken MrBeast6000 adı altında YouTube'da video yayınlamaya başladı. İlk içerikleri Let's Plays'den "diğer YouTuber'ların zenginliğini tahmin eden videolara" kadar uzanıyordu. 2017'de "100.000'e kadar sayma" videosunun yalnızca birkaç gün içinde on binlerce kez görüntülenmesinin ardından viral oldu ve o zamandan beri videolarının çoğu on milyonlarca kez izlenerek giderek daha popüler hale geldi. Videoları giderek daha görkemli ve abartılı hale geldi. Kanalı yayına girdikten sonra Donaldson, çocukluk arkadaşlarından bazılarını markayı birlikte yönetmeleri için işe aldı. 2023 yılı itibarıyla MrBeast ekibi, Donaldson'un kendisi de dahil olmak üzere 250'den fazla kişiden oluşuyor. Donaldson, MrBeast dışında Beast Reacts, MrBeast Gaming, MrBeast 2 (eski adıyla MrBeast Shorts) adlı YouTube kanallarını ve Beast Philanthropy hayırseverlik kanalını yönetmektedir. Daha önce şu anda aktif olmayan MrBeast 3'ü (başlangıçta MrBeast 2) yönetiyordu.
Donaldson, MrBeast Burger, Feastables'ın kurucusu ve aynı zamanda kampanyaları için 23 milyon dolardan fazla para toplayan Ağaç Dikme Günü Vakfı için bir bağış toplama etkinliği olan Team Trees'in ortak yaratıcılarından biridir. Aynı zamanda Ocean Conservancy ve The Ocean Cleanup için 30 milyon dolardan fazla bağış toplayan bir bağış toplama etkinliği olan Team Seas'in kurucu ortağı oldu. Donaldson, 2020, 2021, 2022 ve 2023'te Streamy Ödülleri'nde dört yıl üst üste Yılın Yaratıcısı ödülünü kazandı; ayrıca 2022 ve 2023'te Nickelodeon Çocukların Seçimi Ödülleri'nde En Sevilen Erkek Yaratıcı ödülünü iki kez kazandı. 2023'te Time onu dünyanın en etkili 100 kişisinden biri olarak adlandırdı. 2022'de en yüksek ücretli YouTube içerik oluşturucusu olarak Forbes listesinde yer aldı ve tahmini net serveti 700 milyon dolar.
Tekir, Onikişubat

| Tekir |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Kahramanmaraş
Koordinatlar: 37°53′07″N 36°37′21″E﻿ / ﻿37.88517°K 36.62246°D﻿ / 37.88517; 36.62246
Ülke:  Türkiye
İl: Kahramanmaraş
İlçe: Onikişubat
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1503 m
Nüfus (2020): 3.508
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0344
İl plaka kodu: 46
Posta kodu: 46000
Resmî site 
Tekir, Kahramanmaraş ilinin Onikişubat ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe

26 Nisan 1993 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 12 Kasım 2012'de TBMM'de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile mahalle oldu.
Köyleri > Yeşilgöz Köyü

Kahramanmaraş şehir merkezine 60 kilometre uzaklıktaki Tekir Mahallesi'nde bulunur. Yeşil göz Gölü en önemli turistlik alanıdır. Köyün iklimi Akdeniz İklimi alanı içinde bulunur. Köyde bir adet ilkokul bulunur. Köyün içme suyu şebekesi vardır fakat kanalizasyon şebekesi bulunmaz. köyde elektrik ve sabit telefon hattı bulunur.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 3431
2020: 3508
2019: 3512
2018: 3843
2017: 3333
2016: 3352
2015: 3303
2014: 3341
2013: 3402
Yeşilgöz
Genetik işleç

Bir genetik işleç, genetik algoritmalarda genetik çeşitliliği korumak için (mutasyon) ve var olan çözümleri başka çözümlerle katıştırmak için (çaprazlama) kullanılan bir işleçtir. Aralarındaki ana fark, mutasyon işleçlerinin tek bir kromozomla işlerken çaprazlama işleçlerinin iki kromozomla işlemesidir.
Evrim süreci için genetik değişkenlik bir gerekliliktir.
İşleç türleri

1. Seleksiyon (genetik algoritma)
2. Çaprazlama (genetik algoritma)
3. Mutasyon (genetik algoritma)
5 Milyoncuk Borç Verir misin

| --- | --- |

Yönetmen: Osman Fahir Seden
Yapımcı: Hürrem Erman
Senarist: Ahmet Üstel
Stüdyo: Erman Film
Cinsi: Sinema filmi
Türü: Komedi
Renk: Renkli
Çıkış tarih(ler)i: 1975
Süre: 86 dk
Ülke:  Türkiye
Dil: Türkçe
Beş Milyoncuk Borç Verir Misin, Zeki Alasya ve Metin Akpınar'ın başrollerinde oynadığı Osman Fahir Seden'in yönettiği 1975 yapımı Türk filmidir.
Konusu

Zeki ile Metin iki arkadaştır. Bir gün şans oyunu oynarlar ve büyük ikramiyeyi kazanırlar ama bilet arkadaşları Nuri'nin ceketinde kalmıştır. Nuri ceketi eskiciye satmıştır. İkinin bu ceketi aradıkları bir macera başlamıştır.
Oyuncular

Zeki Alasya - Zeki
Metin Akpınar - Metin
Perihan Savaş - Perihan
Fatma Belgen - Ayşe
Münir Özkul - Münir
Süleyman Turan - Tekel Nuri
Kenan Pars - Kenan Bey
Selçuk Özer - Teoman
Hulusi Kentmen - Hakim
Hikmet Taşdemir
Osman Alyanak - Halit Baba
Mürüvet Sim
Muharrem Gürses
Feridun Çölgeçen
Celal Yonat - Eskici Veysel
İhsan Gedik - Çilli Burhan
Ajlan Aktuğ - Hippi Cemil
Foucher de Chartres

| Foucher de Chartres |
| --- | --- |
Doğum: 1059 Chartres
Ölüm: 1128 sonrası Kudüs
Meslek: Yazar, din adamı, tarihçi
Önemli eser: Gesta Francorum Jherusalem peregrinantium

Foucher de Chartres (İngilizce: Fulcher of Chartres) (yaklaşık. 1059, Chartres ya da yakınları - 1128 sonrası, Kudüs), rahipti ve Birinci Haçlı Seferi'ne katıldı. Uzun yıllar Kudüs Kralı I. Baudouin'e hizmet etti ve Haçlı Seferi'nin tarihini Latince yazdı.
Hayatı

Foucher 1059 yılında doğdu. 1097 yılında I. Baudouin'in özel papazı olarak atanması onun bir papaz olarak yetiştirildiğini gösterir, muhtemelen Chartres Okulu'ndan mezun olmuş olabilir. Fakat muhtemelen katedral papazlar meclisinin bir üyesi değildir çünkü Chartres Kutsal Meryem Kilisesi İleri gelenleri listesinde adı zikredilmemiştir. Yazdığı Tarih isimli vakainamesinde, Clermont Konsili hakkında anlattığı detaylar bu konsile katıldığını düşündürmekte, ya da Foucher'ın Roma Katolik Kilisesi reformu ve Kutsal Roma İmparatorluğu ile yaşanan göreve getirme ihtilafı hakkındaki görüşlerini de etkileyen Chartres piskoposu Ivo'yu gibi katılan birini tanıyordu.
Foucher, 1096'da Güney Fransa ve İtalya üzerinden, Bari'den Doğu Roma İmparatorluğu'na geçen ve 1097'de Konstantinopolis'e gelip Birinci Haçlı Seferi'nin diğer ordularına katılan Blois Kontu Stephen ve Normandiya Dükü Robert'in yakın çevresinin bir parçasıydı. Ordunun 1097'de Antakya'ya gelmesinden kısa bir süre önce Küçük Asya üzerinden Maraş'a gitti ve burada Baudouin'e özel papaz olarak atandı. Ana ordudan ayrılıp Urfa Kontluğu'nu kuracağı Urfa'ya hareket eden yeni efendisi Baudouin'i takip etti.
1099 yılında Kudüs'ün düşmesinden sonra Foucher ve Baudouin hac yolculuğunu tamamlamak için şehre gittiler. Baudouin 1100 yılında Kudüs kralı olduktan sonra, Foucher onunla beraber Kudüs'e geldi ve Baudouin'in öldüğü 1118 yılına kadar özel papazı olarak hizmet etmeye devam etti. O zamanlar Fulcher, Zeytindağı'nda papaz olarak görev yapmış olabilir. 1115'ten sonra muhtemelen Kutsal Kabir katedral rahiplerine bağlı olan Kutsal Kabir Kilisesi katedral rahibiydi ve büyük olasılıkla kilisedeki kutsal emanetlerden ve hazinelerden sorumluydu. Foucher 1127 yılına kadar Kudüs'te ikamet ediyordu. O tarihten sonra onun hakkında başka bir şey bilinmemektedir. Ölümü ile ilgili herhangi bir detay bilinmemektedir.
Vakainamesi

Foucher, üç kitaptan oluşan haçlı seferinin bir tarih yazdı.  1101'de yazmaya başladı ve 1128 civarında bitirdi. Vakainame, haçlı seferinin en iyi kayıtları arasında sayılmaktadır. Vakainame'de, Papa II. Urbanus'un Kasım 1095'teki Clermont Konsili'nde Birinci Haçlı Seferi için çağrıda bulunduğu konuşması da yer almaktadır:
Doğuda yaşayan kardeşleriniz yardımınıza acilen ihtiyaç duyuyorlar ve onlara sıklıkla söz verilen yardımı vermek için acele etmelisiniz. Çünkü çoğunuzun duyduğu gibi, Türkler ve Araplar onlara saldırdılar ve Romanya [Yunan imparatorluğu] topraklarını işgal edip St. George kolu adı verilen Hellespont [Çanakkale Boğazı] ve Akdeniz kıyısına kadar Batıya ulaştılar. Bu Hristiyanların topraklarını gittikçe daha fazla işgal ettiler ve yedi savaşta onları aştılar. Birçok insanı öldürüp yakaladılar, kiliseleri yok ettiler ve imparatorluğu harap ettiler. Bu kirliliğin bu şekilde devam etmesine izin verirseniz, Tanrı'ya olan inancı onlar tarafından çok daha büyük bir saldırıya uğrayacaktır.
Foucher günümüze ulaşmamış ancak yaşarken Avrupa'ya taşınmış versiyonuna 1100 sonbaharının sonlarında ya da en geç 1101 baharında başladı. Bu versiyon, yaklaşık 1106 yılında tamamlandı ve Foucher'ın çağdaşı Guibert de Nogent tarafından kaynak olarak kullanıldı.
Çalışmalarına, muhtemelen I. Baudouin'i de içeren seyahat arkadaşlarının çağrılmasıyla başladı. Kudüs'te Haçlı seferinin mektuplarına ve diğer belgelerine erişebildiği en az bir kütüphane vardı. Bu kütüphanede, Foucher'in kişisel olarak tanık olmadığı özel bilgilerin çoğunun kaynağı olarak hizmet veren Raymond d'Aguilers'in Historia Francorum ve Gesta Francorum mevcut olmalıdır.
Foucher vakainamesini üç kitaba ayırdı. Birinci kitap, 1095 yılında Clermont'taki Birinci Haçlı Seferleri için hazırlıklardan Kudüs'ün fethine ve Godefroy de Bouillon tarafından Kudüs Krallığı'nın kurulmasına kadar kısmı anlattı. Konstantinopolis'in coşkulu bir anlatımını içeriyordu. İkinci kitap, Godefroy'in ardılı ve 1100'den 1118'e kadar Kudüs kralı olan I. Baudouin'in eylemlerini anlatıyordu. Üçüncü ve son kitap, Kral II. Baudouin hayatı hakkındadır ve Kudüs'te Foucher'in öldüğü 1112'ye kadar olan bir veba olduğunda bildirir. İkinci kitap yaklaşık 1109 ila 1115 ve üçüncü kitap 1118 ila 1127 arasında yazılmış, Foucher'in kendisi tarafından ikinci bir baskı için derlenmiştir.
Foucher'in çalışması, ondan sonra yaşayan diğer birçok tarihçi tarafından kullanılmıştır. Vakainamesinin bir kısmı Surlu Vilyam ve William of Malmesbury tarafından kaynak olarak kullanılmıştır. Vakainamesi tamamen olmasa da genellikle doğrudur. Recueil des historiens des croisades ve Patrologia Latina'da yayınlandı ve Latince versiyonunun eleştirel bir baskısı Heinrich Hagenmeyer tarafından 1913'te yayınlandı.
Konuyla ilgili yayınlar

Fulcher of Chartres, 'Chronicle', tr. M. E. McGinty, in The First Crusade: the Chronicle of Fulcher of Chartres and other source materials, ed. e. Peters (2nd. ed. 1998), p. 47-101.
Fulcher of Chartres, A History of the Expedition to Jerusalem, 1095-1127, trans. Francis Rita Ryan, ed. Harold S. Fink, 1969.
Fulcheri Carnotensis Historia Hierosolymitana (1095-1127), ed. Heinrich Hagenmeyer, Heidelberg, 1913.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNE: XX5175120  BNF: cb133247770 (data)  CiNii: DA10076905  GND: 118956043  ISNI: 0000 0000 6634 7761  LCCN: n50063050  LNB: 000286524  NDL: 01164076  NKC: xx0058747  NLI: 987007261203405171  NTA: 152159630  SELIBR: 54633  SUDOC: 035616210  VIAF: 49368569   WorldCat (LCCN): n50-063050 
11. ve 12. yy'da yapılan Haçlı Seferleri'nin Akdeniz kıyılarının üzerindeki görünümü.
Nesîmî

15. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşamış şair için Kul Nesîmî sayfasına bakınız.
| İmadeddin Nesimî |
| --- | --- |
Sovyet dönemi posta pulunda Nesimî (Mikayıl Abdullayev, 1973)
Doğum: 1369
Ölüm: 1417 Halep, Memlûk Devleti (bugün Suriye)
Anıtlar: Nesimi heykeli (Bakü, Azerbaycan)
Meslek: Divan edebiyatı şâir, mutasavvıf, Hurufilik halifesi ve dai
Ebeveyn(ler): Seyyid Muhammed

İmadeddin Nesimî (d. 1369, Şamahı - ö. 1417, Halep), 14. yüzyılda yaşamış Hurûfi meşrep Azerbaycanlı divan şairi.
Seyid Ali İmadaddin Nesimi, yaygın olarak sadece Nesimi olarak bilinir, şiirlerini anadili olan Azerbaycan Türkçesinin yanısıra, Farsça ve Arapça olarak da yazan 14. ve 15. yüzyılda yaşamış bir Hurufi şairdi. Zamanının en büyük Türk şairlerinden biri ve Azerbaycan edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir.
1369-70 yılları arasında doğan Nesimi iyi bir eğitim aldı ve erken yaşta tasavvufa ilgi duydu. Hurufilik hareketinin sadık bir taraftarı olduktan sonra Nesimi, kurucusu ve Nesimi'nin öğretmeni Fazlallah Astarabadi'nin idam edilmesinin ardından Hurufiliği Anadolu'da ve daha sonra Halep'te yaymak için Azerbaycan'ı terk etti. Halep'te bir Hurufi şeyhi olarak takipçiler kazandı ancak sonunda Memlük sultanının dini inançları nedeniyle 1418-19 civarında ölüm emri sonucunda idam edildi ve Halep'teki bir Sufi tekkesine gömüldü.
Günümüze ulaşan eserleri arasında Azerice ve Farsça iki divan ve Arapça bazı şiirler yer alır. Nesimi'nin şiirleri çoğunlukla Hurufilik etrafında döner ve İslami metinlere birçok gönderme içerir. Şiirleri uyumlu melodileri ve kolay anlaşılan ifadeleri dinle ilgili daha karmaşık konularla birleştirir. Nesimi, Türk edebiyatı üzerinde büyük bir etkiye sahipti ve Habibi, Hakiki (Cahan Şah'ın takma adı), Hatai (I. İsmail'in takma adı) gibi geleceğin birçok önemli şairlerini etkiledi. Ayrıca Azerbaycan klasik aruz şiirinin (miktar belirleyici prozodi kullanan şiir) ve gazel şiirinin (bir aşk şiiri biçimi) kurucusu ve Oğuz Türk klasik edebiyatının ilk lirik şairi olarak kabul edilir.
Alevilik ve Bektaşilikte Yedi Ulu Ozan'dan birisi olarak kabul edilir.
Kökeni ve doğum yeri

Nesimi'nin yaşamı hakkında bugün elimizde çok sınırlı bilgiler bulunmaktadır ve değişik kaynaklardan sağlanan bilgiler de çoğu zaman birbiriyle çelişkilidir. Adı İbn Hâcer el-Askalanî'nin eserinde Nesimüddin, Sıbt İbnü'l-Acemi'nin eserinde Ali ve diğer bazı kaynaklarda Celaleddin ve Ömer olarak geçmektir. İmamüddin gerçek adı değil lakabıdır.
Doğum tarihinin 1369-1370 yılları arasında olduğu büyük olasılıkla 1369'da olduğu belirtilmiştir. Kaynakların çoğunluğunda doğum yeri hakkında farklı rivayetler vardır. İbn Hâcer el-Askalanî Tebriz'de, Aşık Çelebi Diyarbakır'da ve bazı İran kaynakları Şiraz ya da Şamahı'da doğduğunu söyler. Osmanlı şair tezkiresi yazarı Latifi ise Bağdat'ın Nesim nahiyesinde doğduğu için Nesimi mahlasını kullandığını bildirmektedir. Bazı yazarlar Bağdat dolaylarında günümüzde Nesim nahiyesi bulunmadığı ve eski eserlerde de Nesim adlı bir mevkiye rastlanmadığını iddia etmişlerdir.
Yaşamı

Nesimi'nin babasının iyi eğitimli bir alim olduğu ve Şirvan'da gayet önemli bir şahsiyet olduğu bildirilmektedir. Nesiminin soy kökünün, Muhammed'e kadar ulaştığı ve bunun için kendisinin ve babasının "Seyyid" unvanı ile anıldıklarından söz edilmektedir.[kaynak belirtilmeli] Nesimi'nin bir de küçük kardeşinin bulunduğu; onun da yaşadığı, baba ismi ve Şah Kendan mahlası ile şiirler yazdığı ve mezarının Şamahı'daki eski mezarlıkta olduğu ve mezar taşının Şah Kendan mahlası taşıdığı belgelenmiş, buna karşılık Nesimi'nin kendi mezarının Şamahı'da bulunmadığı da belgelidir.[kaynak belirtilmeli]
Nesimi'nin doğduğu dönemde Şamahı şehri, Şirvan'ın kültür merkezi hâline gelmiş, burada tanınmış mektep ve medrese bulunmuş, şehrin zenginlerinin şahsi kütüphaneleri olmuştur. Onların meclislerinde şiir ve müzik meclisleri tertip edilmekteydi. Âlim ve hekim Kafieddin, Darü'ş-şifa adlı tıp akademisinde faaliyet gösterip kendisi tabip yetiştirmekteydi. Nesimi'nin eğitiminin bu kültür çevresinde geçtiği ve tıp, astronomi, matematik ve mantık bilimlerini de ihtiva eden derin bir İslam eğitimi alıp yetiştiği kabul edilmektedir.
Bu eğitimden sonra önce Sibli'nin müridi olmuştur. Sonra Hürufilik kurucusu Fazlullah Esterabadî Naimi'nin (1339-1394) hizmetine girmiş, ondan yakın eğitim ve terbiye almıştır. Onun taraftar toplama seferlerine mürşidi olarak iştirak etmiş; onun yoldaşı ve çok geçmeden onun halifesi olmuştur. Onun kızı ile de evlenmiştir. Böylece Nesimi, Hurufilik abdallar zümresinin başı ve yol göstericisi olmuştur.[kaynak belirtilmeli]
Şiirlerini Hurufilik inançlarını yaymak için yazdığı ve bu inancı yaymak için Azerbaycan, İran ve Arap ülkelerine gittiği; I. Murad Hüdavendigâr döneminde Anadolu'da Osmanlı topraklarına da gelmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Fazlullah'ın öldürülmesi üzerine Azerbaycan'dan ayrılıp Türkçe şiirleriyle tanındığı Anadolu'ya gelen Nesimi'nin, I. Murad devrinde Bursa’ya ulaştığı ve burada iyi karşılanmadığı anlaşılmaktadır. Kendisinin de Hacı Bektaş-ı Veli'den etkilendiği ileri sürülmektedir. Ayrıca Hacı Bayram-ı Veli ile görüşmek için Ankara’ya gitmiş, Hurûfilik’le ilgili fikirleri sebebiyle huzura kabul edilmemiştir. Ancak Ali Şîr Nevaî’nin Nesimî hakkında övgü dolu sözler söylemesi onun Orta Asya Türk dünyasında önemli bir kişilik olduğunu göstermektedir. Hatta Anadolu Beylerinden bazılarını da etkilemiştir.[kaynak belirtilmeli] Anadolu’da fikirlerini yayacak ortam bulamayan Nesimî o tarihte Hurûfiler’in Suriye’deki en önemli merkezi olan Halep’e gitti. Halkın yanı sıra Dulkadiroğlu Ali Bey’le kardeşi Nâsırüddin ve Karayülük Osman, Karakoyunlu Hükümdarı Cihan Şah gibi devlet adamları da fikirlerinden etkilendiler.