Şeki Han Sarayı
Tarihi > Kaynaklarda

Saray kompleksinin bir bütün olarak tanımı, Tümgeneral Fyodor Ahverdov ve devlet konseyi danışmanı Mogilevski tarafından Kafkas Komutanı Aleksey Yermolov'un talimatı üzerine hazırlanan "Şeki Vilayetinin Tanımı"nda (Tiflis, 1866) verilmektedir. Bu rapora dayanarak külliyede yer alan pek çok yapının asıl amacını tespit etmek mümkündür. Bu vilayeti ziyaret eden General N.N. Rayevski 1826'da şöyle yazmıştı :
"Şeki Han Sarayı, o ülkenin eski hanlarının orada bulunan sarayının yalnızca zayıf bir izlenimini yaratıyor."
Ağustos 1834'ün başında Şeki'de bulunan Dekabrist A. Korniloviç kardeşine Azerbaycan'ın Kuba'dan bir mektup yazdı. Mektubunda 1828 yılına kadar Şeki Eyaleti'nin hükümdarı olduğunu kaydeden Kornilovich, sarayı şöyle anlatıyor:
"Şeki'de, ana şehirdeki kalede, şimdi bir iş yerine dönüştürülmüş olan saray gördüm. Birkaç basamak ve uzun bir revak, bahçeli büyük dörtgen bir avluya çıkıyor: Alışılmadık bir şekilde düzenlenmiş on altı İtalyan kavağı bulunuyor. Bahçenin kenarlarında saraylılar, hanın eşleri, hizmetkarlarının ve diğer hizmetlilerin yaşadığı müştemilatlar ve bunların arkasında üç çeşmeli, bir buçuk metre yüksekliğinde bir teras var. İki büyük çınar ağacıyla çevrili ve havuzun arkasında, terk edilmiş olmasına rağmen içeriden görkemiyle görülen saray binası var. Dar, koyu renkli bir taş merdivenden yukarı çıkıp resepsiyona girdim, renklerin tüm tonlarının yansıtıldığı, sağında ve solunda duvarları en ince ceviz desenleri ve küçük renkli camlarla süslenmiş oda, odalar, duvarlar ve kubbe, rengarenk camlarla süslenmiştir. Hanların ve hadımlarının dağ soyguncularına ve orman hayvanlarına (ayılar, yaban donuzları ve başka) karşı mücadeleleri çizilmiştir."
1846'dan beri Güney Kafkasya’da görev yapan Andrey Fadeyev, anılarında şehri anlatıyor ve sarayın dış görünüşü, iç düzeni, desenleri, yarım kabartmaları ve oryantal resimleri hakkında şöyle yazıyor:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | 1849'da yazar A. Zisserman Nuha şehrini (1968 yılına kadar Şeki şehrinin resmi adı) ziyaret etti. Şehirden bahsederken aynı zamanda sarayı da anıyor. Salkımsöğütlerle çevrili mermer çeşmelerin, vitray pencerelerin, oda sobalarındaki ferforje süslemelerin, kapı ve pencerelerdeki ahşap oymaların "Hanın lüksünü ve sarayın eski ihtişamını anımsattığını" belirtiyor. | ” |
Saraydan İlya Berezin'in 1850'de yayınlanan "Dağıstan ve Güney Kafkasya’ya Seyahat" adlı kitabında da bahsedilmektedir. 1852 yılında yayımlanan Kafkas gazetesinin 22. sayısında Divan Bey tarafından sarayın bir tasviri basılmıştır. 1858 sonlarında Şeki'yi ziyaret eden Alexander Duma da saray hakkında bazı bilgiler verir. "Bu sarayda doğan", "Son Nuha Han"ın torunu ve "Büyük prenslerin göçünden sonra burada yaşamaya başlayan" Binbaşı Muhammed Han ile tanışmasından bahseden Duma, saray binasının kendisini de anlattı. Ancak 1827'den itibaren Rusların egemenliği altına girdi" diye anlatıyor:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bu tipteki tüm binalar gibi Han'ın sarayı da şehrin en yüksek noktasına inşa edilmiştir. Yeni mimariye sahip saray, 1792 yılında Muhammed Hasan Han tarafından yaptırılmıştır. Saray etkileyici bir yapıdır. Bunu ancak bir fırça anlatabilir. Sarayın iç mekanı, burada yaşayan büyük şehzadelerin eski çizimlerine göre restore edilmiş, sadece alt katlarının restore edildiği doğrudur. Nuha'daki etkileyici sarayı Allah vandallardan korusun. | ” |
Askeri tarihçi Vasili Potto, 19. yüzyılın sonlarında yazdığı "Kafkas Savaşı" adlı kitabında Şeki Hanlığı'nın başkentinin Ruslar tarafından işgalini anlatıyor ve Han'ın sarayından bahsediyor. Sarayı "Doğulu bir sibarite'nin örnek bir ikametgahı" olarak adlandırdı ve buradaki her şeyin "Tuhaf, orijinal bir zevkiyle hazırlanmış olduğunu yazdı: Salkım söğütlerle çevrili mermer bir havuz, narin pencerelerdeki renkli camlar, ayna parçalarından bir araya getirilmiş tavanlar, kapılar, kornişler, pencereler ve odalar özenle işlenmiş desenlerle süslüyor".
Şeki Han'ın sarayından, 1890 yılında yayınlanan Britannica Ansiklopedisi'nin dokuzuncu baskısındaki "Nuha" yazısında da bahsedilmektedir. Brockhaus ve Efron'un 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında yayınlanan ansiklopedik sözlüğünde saray hakkında şöyle deniyor:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Kale duvarları ve Pers tarzındaki han sarayı, Şeki hanları tarafından 19. yüzyılda inşa edilmiştir. 1765." de zikredilmektedir. Saraydan ayrıca Fransız tarihçi ve coğrafyacı Elise Reclus'un 1878 tarihli “The Earth and It Inhabitants: Asiatic Russia: Caucasia, Aralo-Caspian Basin, Siberia” adlı kitabında da bahsedilmektedir. | ” |