Ulubatlı Hasan
Gerçekten yaşayıp yaşamadığına dair tartışmalar

Ulubatlı Hasan'ın gerçekte var olmayıp, bir fetih efsanesi olduğuna dair çeşitli iddialar ortaya atılmıştır. Bu iddiaların temelinde Ulubatlı Hasan'dan bahseden yabancı kaynaklardan biri olan İmparator muhâfızlarının başı Yorgios Sfrancis'in Chronicon Maius adlı ayrıntılı eserini, 1930'lardan itibaren Metropolit Makarios Melissinos'a atfeden birkaç Yunan ve Romen tarihçinin tezleridir. Tarihçi Hakan Yılmaz bu kroniğin sonundan, Sfrancis'in "onu 1478'in 29 Mart'ında kendi eliyle genişlettiğini" gösteren orijinal ifadelerini ve ilk ağızdan çıkan özgün sözlerini aktararak, bu iddiaların bilim ve akıl dışı olduğunu net bir şekilde kanıtlamıştır.
Ulubatlı Hasan'ın var olmadığına dair iddia sahipleri, tezlerinde İstanbul'un fethi sırasında bizzat bulunan Bizanslı tarihçi Francis'in orijinal eserinde Ulubatlı Hasan'ın ismi geçmemesi, daha sonraki tarihlerde Francis'in eserine Melissinos tarafından ilave yapıldığı ve Melissinos'un eklemelerini hangi kaynaktan aldığının bilinmediği gerekçesini savunur. Oysa geniş kroniğin sonunda, Sfrancis'in bu eseri "elindeki yalın nüshayı (Chronicon Minus'u) esas alarak, 29 Mart 1478'de elindeki müsveddelerden bizzat kendisinin genişlettiğini" gösteren açık ifadeleri bulunur. Bazı tarihçilerin dayanağı ise şehrin fethedilişi sırasında o kargaşada surlara bayrağı ilk diken kişinin isminin sağlıklı bir şekilde zikredilmesinin mümkün olmayacağıdır. Oysa Hakan Yılmaz'ın son tespitlerine göre, Çelebi Mehmed ve II. Murad zamanlarından beri resmî Saray alemdârı, burçta öldüğü sırada ise Fatih'in sekban (muhafız) birliklerinin başı olan Hasan Ağa'nın, başta kendi mevkiidaşı olan imparatorun baş muhafızı Sfrancis olmak üzere, düşman tarafından tanınması değil, aksine tanınmaması tarihen de mantıken de saçma ve anlamsız olurdu.
Bunlara ek olarak; tarihçi-yazar Hakan Yılmaz'ın 2024 yılı Haziran ayında Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi'nde çıkan makalesinde yayınladığı, 1460 yılında Fransa kralı V. Charles'a sunulan çağdaş kronikteki, fethe katılan iki kişinin anlatılarına dayanılarak çizilen Romanos (Topkapı) burcuna çıkış tasvirinde; Ulubatlı Hasan Ağa ileri bir yaşta, uzun sakallı, başında Sekbanbaşı ve sancaktarların taktığı Dardağanlı yeniçeri başlığı, belinde kalkan ve elinde yaldızlı beyaz sancakla burca tırmanırken, Rum ve Latin askerleri ise burcun üstünden üzerine taş ve ok atarken görülmektedir ki, bu da Chronicon Maius'taki Ulubatlı Hasan'la ilgili bilgilerin gerçekliğini ve ona ait olduğunu, ayrıca onun sıradan genç bir asker değil, emektar yaşlı bir komutan olduğu yönündeki tespitlerin doğruluğunu ispat etmektedir. Yılmaz'a göre, fetihten yedi yıl sonra çizilen bu minyatürde; Fatih'in asıl sancaktarının elinde Fatih'in hiç bilinmeyen, üzerinde altın yaldızlı Simurg (Anka kuşu) figürü bulunan Türk mavisi özel hükümdarlık bayrağı, Hasan Ağa'nın elinde ise -İbn Kemâl'in VII. Defter'inde belirttiği gibi- altın yaldızları göz kamaştıran Ak (beyaz) sancağının bulunması, onun bu sırada rütbesinin "Alemdar" değil "Sekbanbaşı" olduğu bilgisini de tarihî açıdan kanıtlar niteliktedir.
Gerçekliği tartışmalı iken bile, İstanbul'un Türkler tarafından fethedilişinin simgesi olan ve Türk mitolojisinin bir parçası haline gelen Ulubatlı Hasan'ın son araştırmalar neticesinde gün yüzüne çıkan kabri ve yeni arşiv belgelerine göre gerçek bir kişi olduğu kanıtlanmıştır.