Esma Ertel
Yaşamı

Alevi-Bektaşi kültürünün içinde semah ile cem tören ve kavramları ile büyüdü.[kaynak belirtilmeli] 2009 yılından itibaren BaBa ZuLa ile birlikte sahne aldı. BaBa ZuLa dışında Mavi Güneş 69, Otoji Ray, Eat Static, Compro Oro, Red Axes ve Dirtmusic adlı gruplarla birlikte sahne aldı. Dünyanın birçok ülkesinde ve uluslararası festivallerde dans etti.
2018'den itibaren BaBa ZuLa, Compro Oro ve Dirtmusic'te vokal yaptı. Dirtmusic'in "Bu bir rüya" ve "Bi de Sen Söyle" isimli şarkılarının iki videosunun yönetmenliğini yaptı. Grubun  "Live" (2018) albümünün kapağını da tasarladı.
2012'de evlendiği eşi Murat Ertel'in 1969'da henüz bir çocukken kurduğu Mavi Güneş grubunu onunla birlikte 2019'da  Mavi Güneş 69 adıyla yeniden kurdu. Bu grupta saz çaldı, şarkı söyleyip dans etti. Grubun ilk 45'liğindeki "3 Çember" ve "Yafta" şarkılarının hem sözlerini yazdı hem de bestelerini yaptı.  Çift, şarkıları iki çocuğu ile birlikte  yorumlayıp kaydetti.
BaBa ZuLa’nın Derin Derin (2019) albümünde yer alan "Haller Yollar" şarkısının söz ve bestesini Murat Ertel ile birlikte yaptı.
Sanat yönetmeni, tasarımcı ve küratör olarak  çeşitli çalışmalarda yer aldı. Derin Derin albüm kapağında Mengü Ertel’in eseri üzerine çizimler yaptı ve albümün sanat yönetmenliğini üstlendi. Uzelli Elektro Saz (1974-1986) albümünün küratörlüğünü ve sanat yönetmenliğini Murat Ertel ile birlikte yaptı.
Tasarımcı Mengü Ertel'in evindeki bir çekmecede bulunan Cihat Burak'a ait 80 kadar deseni  bir araya getiren "Dostun Çekmecesinden" (2019) adlı kitabın sanat yönetmenliğini üstlendi; 2019'da Ankara'da açılan Dostun Çekmecesinden adlı serginin küratörlüğünü Oğuz Erten ile beraber yaptı.
Mengü Ertel'in çekmecesinde bulunan, Mehmet Güleryüz’ün 1968'de çizdiği resimlerin verdiği ilhamla 2020 yılında “Dünya Çocuklarına Günaydın” isimli çocuk kitabını yazdı. Kitap, Doğan Kitap’tan normal ve özel baskı olarak yayınlandı.
2020'de Belçikalı asit caz grubu Compro Oro ve Murat Ertel ile  “Simurg” isimli bir konsept albüm yayınladı. Albüm, Bandcamp tarafından yılın en iyi caz albümlerinden biri olarak değerlendirildi.
Avrupa Birliği'nden aldığı destekler ile çocuk hakları üzerine stop motion animasyonlar ve kısa filmler yaptı ve yayınladı.
BaBa ZuLa’nın Hayvan Gibi (2020), Moğollar grubunun Anatolian Sun adlı albümlerinin kapak tasarımlarını Murat Ertel ile birlikte üstlendi.
Dirtmusic grubunun Hum Hum ve Western Lands adlı şarkılarına söz yazdı ve vokal yaptı (2022). İstanbul'daki Populist adlı mekanda Sinem Beşer ile DJ'lik yaptı (2022). BaBa ZuLa ile birlikte sessiz filmlere theremin çalarak müzik yaptı (2022). Anadolu saykedelik müziğinin öncüleri ve genç İngiliz müzisyenleri İstanbul ve Londra'da verecekleri konserlerde bir araya getiren Air Anatolia adlı proje kapsamında, iki şarkıda Londra Caz Festivali'nde ve İstanbul'da dans etti ve vokal yaptı (2022).
Türkiye'nin 7 bölgesinden farklı etnik kökenlere mensup kadınlarla (İç Anadolu'dan Aleviler, Karadeniz'den Türkmenler, Ege'den Yörükler, Marmara'dan Ermeniler, Akdeniz'den Arap Alevileri, Doğu'dan Azeriler ve Güney Doğudan Süryaniler)  7 Fark 7 Tad 7 Türkü isimli bir belgeseli tasarlayıp yönetti.
2023'te Genjah ve Murat Ertel ile birlikte ‘Asya Velvele Dub' isimli bir şarkıyı tekli olarak yayınladı.