Sri Lanka cumhurbaşkanı
Tarihçe

Seylan Bağımsızlık Yasası 1947 ve Seylan (Anayasa ve Bağımsızlık) Emirleri 1947'den oluşan Soulbury Anayasası uyarınca, Seylan (Sri Lanka'nın o zamanki adı) Westminster parlamenter hükümet biçimine sahip bir anayasal monarşi haline geldi. Seylan hükümdarı devlet başkanı olarak görev yapmakta ve genel vali tarafından temsil edilmekte, başbakan ise hükümet başkanı olarak görev yapmaktaydı. Genel vali, daha önce 1815'ten beri tüm ada üzerinde yürütme kontrolü uygulayan Britanya Seylanı valisinin yerini aldı.
1972'de yeni Cumhuriyet Anayasası Sri Lanka'yı cumhurbaşkanı devlet başkanı olan bir parlamenter cumhuriyet olarak ilan etti. Cumhurbaşkanı büyük ölçüde törensel bir figürdü; gerçek güç başbakanda kalmaya devam etti.
1978 yılında Anayasa'da yapılan ikinci değişiklikle Westminster sistemi yerine daha yarı başkanlık sistemi getirildi. Cumhurbaşkanlığı, Fransız modeline yakın bir yürütme makamı haline geldi ve artık hem devletin hem de hükümetin başı, daha uzun süreli ve Parlamentodan bağımsızdı. Cumhurbaşkanı silahlı kuvvetlerin başkomutanı, bakanlar kurulunun başkanıydı ve parlamentoyu feshetme ve toplantıya çağırma yetkisine sahipti. Başbakan, cumhurbaşkanının hem yardımcısı hem de vekili ve aynı zamanda cumhurbaşkanının halefi olarak görev yapacaktı.
2001 yılında yapılan 17. Anayasa Değişikliği, özellikle yüksek yargının ve seçim komisyonu ya da rüşvet ve yolsuzluk komisyonu gibi bağımsız komisyonların atanması konusunda cumhurbaşkanının bazı yetkilerini azalttı.
2010 yılında, cumhurbaşkanlığı için iki dönem sınırını kaldırmak amacıyla anayasaya oldukça tartışmalı 18. Değişiklik getirildi. 18. Değişiklik, görevdeki cumhurbaşkanının birden fazla dönem görev yapmasına ve daha geniş anayasa konseyini sınırlı bir parlamento konseyi ile değiştirerek gücünü arttırmasına izin verdi. Bu değişiklik Cumhurbaşkanı Mahinda Rajapaksa tarafından getirildi ve Rajapaksa daha sonra 2015 yılında üçüncü dönem cumhurbaşkanlığı için aday oldu ve Maithripala Sirisena tarafından yenilgiye uğratıldı.
19. Anayasa Değişikliği, 18. Değişiklik ile yapılan değişikliklerin çoğunu geri aldı.[kaynak belirtilmeli] İki dönem sınırı Cumhurbaşkanı Maithripala Sirisena tarafından geri getirildi. Değişiklik, cumhurbaşkanının bakanlık atamaları konusunda başbakana danışmasını gerektiriyordu. Değişiklik, cumhurbaşkanlarının dokunulmazlıklarını kısıtlayarak onları herhangi bir resmi işlemden dolayı temel haklar davasına karşı sorumlu hale getirdi.
2022 yılında ülke ciddi bir ekonomik krize girdi ve bunun sonucunda Sri Lanka genelinde hükümet karşıtı kitlesel protestolar patlak verdi. Protestocular dönemin cumhurbaşkanı Gotabaya Rajapaksa ve hükümetinin istifa etmesini talep ettiler. Protestocular ayrıca Sri Lanka Anayasası'nda değişiklik yapılmasını ve cumhurbaşkanının yetkilerinin azaltılmasını talep ettiler. Gotabaya Rajapaksa'nın istifasının ardından Başbakan Ranil Wickremesinghe parlamento tarafından cumhurbaşkanı seçildi.
Ekim 2022'de 21. Anayasa Değişikliği, parlamentoyu yürütmenin başı olan cumhurbaşkanı karşısında güçlendirmeyi ve cumhurbaşkanının bazı yetkilerini kısıtlamayı amaçlayan bir plan olarak uygulamaya konuldu. 21. Değişiklik kapsamında cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ve Ulusal Konsey; parlamentoya karşı sorumlu tutuldu.[kaynak belirtilmeli] On beş Komite ve Gözetim Komitesi de parlamentoya karşı sorumludur. 21'inci Değişikliğin kilit hükümlerinden biri de çifte vatandaş olanların Sri Lanka'daki seçimlere katılmasının engellenmesidir.