Çağaniyan
Tarihi > Muhtâcoğulları yönetimi ve sonrası

Muhtâcoğulları hanedanının kurucusu, yine İran hanedanı olan Sâmânîler'in vasalı olan Ebû Bekir Muhammed'dir. Sâmânî hükümdarı II. Nasr'ın (914-943) sadık bir destekçisiydi ve karşılığında Nasr onu Horasan valisi olarak atayarak ödüllendirdi. 939 yılında Ebû Bekir Muhammed hastalanınca yerine oğlu Ebû Ali Çağani geçti.
945 yılında, Sâmânî hükümdarı I. Nuh, Ebu Ali'nin sert yönetimine ilişkin şikâyetleri duyduktan sonra onu Horasan valiliğinden aldı ve onun yerine bir Türk olan Simjurid İbrahim bin Simjur'u getirmeye çalıştı. Ebu Ali görevden alınmasını kabul etmeyi reddetti ve isyan etti. Horasan komutanı olarak atadığı Ebu Mansur Muhammed gibi birkaç önemli İranlı şahsiyet de ona katıldı. Ebu Ali ayrıca bir Sâmânî olan Nuh'un amcası İbrahim ibn Ahmed'i Irak'tan gelmeye ikna etti ve 947'de şehri aldığında onu Buhara'da hükümdar olarak atadı. Ebu Ali artık mevkiini sağlamlaştırmış olarak Çağaniyan'a döndü. Ancak İbrahim, Buhara halkı tarafından pek sevilmiyordu ve Nuh kısa süre sonra şehri geri alarak İbrahim ve iki kardeşini kör ederek karşılık verdi.
Buhara'nın yeniden ele geçirildiği haberi Ebu Ali'ye ulaştığında, bir kez daha Buhara'ya doğru yürüdü, ancak Nuh tarafından gönderilen bir ordu tarafından yenildi ve Çağaniyan'a geri çekildi. Bir süre sonra bölgeyi terk etti ve diğer Sâmânî vasallarından destek almaya çalıştı. Bu arada, Nuh Çağaniyan'ı harap etti ve başkentini yağmaladı. Kısa süre sonra Toharistan'da Ebu Ali ile bir Samanid ordusu arasında bir başka savaş daha gerçekleşti ve bu da Sâmânîlerin zaferiyle sonuçlandı. Neyse ki Ebu Ali, Khuttal yöneticileri ve Kumiji dağ halkı gibi diğer Sâmânî vasallarının desteğini sağlamayı başardı ve sonunda, oğlu Ebu'l Muzaffer Abdullah'ı rehin olarak Buhara'ya göndermesi karşılığında Çağaniyan'ı elinde tutmasına izin veren Nuh ile barış yaptı.
Bir süre sonra, Ebu Ali, Çağaniyan yakınlarında Mehdi olarak bilinen kendini ilan etmiş bir peygamberin önderliğinde çıkan bir isyanı bastırmak üzere bir sefere gönderildi. Ebu Ali, ikincisini başarılı bir şekilde yenmeyi ve yakalamayı başardı ve ardından başını Buhara'ya gönderdi. Yaklaşık olarak 951/2, Ebu Ali'nin oğlu Ebu'l Muzaffer Abdullah bir kazada öldü ve cesedi kısa süre sonra Çağaniyan'a gönderildi ve orada gömüldü.
955'te, Ebu Ali ve oğullarından biri vebadan öldü. Cesetleri kısa süre sonra gömüldükleri Çağaniyan'a getirildi. Muhtemelen 'Abu Ali'nin torunu olan belirli bir Muhtâcoğulları prensi, Ebu'l Muzaffar ibn Muhammed, daha sonra Çağaniyan'ın yeni hükümdarı olarak atandı. Ancak, bazı diğer kaynaklara göre, Ebu Ali'nin yerine akrabası Ebu'l-Hasan Taher geçti.
10. yüzyılın sonuna doğru Muhtâcoğulları hanedanı, Maveraünnehir ve Horasan'da egemen güç olarak Sâmânîlerin yerini alan Gaznelilerin vasalı haline geldi. 1025 yılında ismi açıklanmayan Muhtâcoğulları hükümdarı ve diğer Gazneli vasalları Gazneli hükümdarı Mahmud Gaznevî'nin Ceyhun Nehri'ni geçip müttefiki olan Kaşgar Karahanlı hükümdarı Kadir Han Yusuf'la buluşması sırasında ona katıldılar. Mahmud'un halefi Mesud döneminde Çağaniyan valisi, Mesud'un damadı ve muhtecidlerden biri olan Ebu'l-Kasım adında birisiydi. Birkaç yıl sonra Karahanlılar'ın istilası nedeniyle Ebu'l-Kasım geçici olarak vilayeti terk etmek zorunda kaldı. Bundan sonra Çağaniyan'ın bir daha hiçbir hükümdarından bahsedilmiyor ve ancak birkaç yıl sonra Selçuklular bölgenin kontrolünü ele geçirdiler. Alparslan'ın (h. 1063-1072) hükümdarlığı sırasında kardeşi İlyas bin Çağrı Bey, Çağaniyan valisi olarak atandı. 12. yüzyıla gelindiğinde bölgenin adı artık kullanılmaz hale geldi.
8. yüzyılda Horasan, Mâverâünnehir ve Toharistan haritası. Çağaniyan, Ceyhun'un kuzeyinde "Saghaniyan" olarak görünüyor.
Sasani stilinde, belirsiz bir Çağan Huda sikkesi. Çağaniyan, MS 7. yüzyıl
10. yüzyılın ortalarında İran.