Bizans donanması
Organizasyon > Orta dönem (geç 7. yüzyıl - 1070'ler) > Filo organizasyonu

7. yüzyıl boyunca ortaya çıkan Arap fetihlerine karşılık vermek için imparatorluğun tüm idari ve askeri sistemi elden geçirildi ve Thema sistemi kuruldu. Buna göre İmparatorlukta bölgesel idari ve askeri birim olan birçok themata kuruldu. Stratēgos komutasında her thema kendi vergileriyle ayakta duran kuvvetler oluşturdu. Thema kuvvetlerinin bir dizi ayaklanması neticesinde, V. Konstantin önceki daha büyük themaları dereceli olarak bölüp, Konstantinopolis'te ya da yakınlarında üslenen; sefere çıkan orduların çekirdeği olacak; merkezi ihtiyat gücü şeklinde bir imparatorluk ordusu, tagmata, oluşturdu.
Benzer hat üzerinde düzenlenen filoda da benzer süreç izlendi. 7. yüzyılın ikinci yarısında, Karabisianoi (Yunanca: Καραβισιάνοι, "Gemilerin Adamları") filoları oluşturuldu. Kesin tarih bilinmemekte olup tarihçiler arasında Zâtüssavârî Muharebesi’ne karşılık olarak, ya da 672-678 yılları arasında uzun süren Konstantinopolis'in ilk Arap Kuşatmasının ardından, 650'ler ile 660'lar arasında değişen öneriler mevcuttur. Kökeni de bilinmemektedir: muhtemelen eski quaestura exercitus, ya da İlirya Eyaleti ordusu kalanlarının işe alınmasından olabilir. Bir stratēgos (stratēgos tōn karabōn/karabisianōn, "general of the ships/seafarers") komuta ederdi, ve Milet'ten Kilikya'da Seleucia yakınlarında Hilâfet sınırlarına kadar Küçük Asya'nın güney sahilleri; Ege adaları ve Güney Yunanistan İmparatorluk mülkleri dahildi. Karargahı başlangıçta belki Sisam adasıydı, bir Drungarios yönetiminde bağlı komutanlık Pamfilya, Kibirra'daydı. İsminden anlaşılacağı üzere, imparatorluğun sürekli donanmasının büyük kısmını içeriyordu ve Mısır ve Suriye'den Arap filolarının ana deniz tehditleri ile yüzleşiyorlardı.
Karabisianoi diğer yandan yetersizliğini kanıtladı ve 8. yüzyıl başlarında üç parçadan oluşmuş daha karışık bir sistem ile yer değiştirdi, bu sistem küçük değişiklikler ile 11. yüzyıla kadar yaşadı: (1) Konstantinopolis'te üslenmiş merkezi imparatorluk filosu, (2) az sayıda büyük bölgesel deniz komutanlıkları, ya denizci thema ya da "drungariates" isimli bağımsız komutanlıklar, (3) tamamen savunma ve polis görevleri gören ve yerel vilayet valilerine bağlı daha büyük sayıda küçük filolar. Roma donanmasından farklı olarak, merkezi filolar ile karşılaştırıldıklarında vilayet filoları kesinlikle sayıca daha az ve daha hafif teknelerden oluşmaktaydı, Bizans bölgesel filoları, merkezi filoların sağında muhtemelen daha çetin bir düzende yer alırlardı.
Başkent donanması Konstantinopolis'in Arap kuşatmalarının püskürtülmesinde merkezi bir rol oynamıştır, fakat sonraki dönem İmparatorluk filosunun (βασιλικόν πλόιμον, basilikon ploïmon) 7.yüzyılda mı yoksa 8. yüzyılda mı ayrı bir komuta altında olup olmadığı belli değildir. İrlandalı tarihçi J. B. Bury ve ardından Fransız Bizanslı Rodolphe Guilland, İmparatorluk Filosunun daha 7. yüzyılda stratēgos tōn karabisianōn altında bir alt komutanlık olarak var olmasının "olasılık dışı olmadığını" düşünürler. Elbette, İmparatorluk Filosunun droungarios'u ilk defa 842/843 yılında Taktikon Uspenskiy isimli talimatta görülür ve 8. yüzyıl boyunca Konstantinopolis'ten yönetilen ana filolar için çok az kanıt vardır, Hélène Ahrweiler kuruluşunu erken 9. yüzyıl olarak tarihler. O andan itibaren, İmparatorluk Filosu ana deniz yedek kuvvetini oluşturdu ve çeşitli sefer filolarının çekirdeğini sağladı.
| --- | --- |

Bu makale, Bizans İmparatorluğu'nun (330–1453) askeriyesi hakkındaki serinin bir parçasıdır.
Yapısal Tarih
Bizans ordusu: Doğu Roma ordusu, Orta dönem Bizans ordusu (thema • tagmata • Hetaireia), Komninos dönemi ordu (pronoia), Paleologos dönemi ordu (allagia) • Vareg Muhafızları • Generaller
Bizans donanması: Rum ateşi • Dromon • Amiraller
Seferlerin Tarihi
Savaşlar, isyan ve iç savaşlar ve muharebeler listeleri
Stratejiler ve taktikler
Taktikler • Kuşatmalar • Askeri talimatlar • Tahkimat (İstanbul Surları)
İlk ve uzun zaman ayakta kalan tek denizci thema Kibirreoton Themasıdır (Grekçe: θέμα Κιβυρραιωτῶν, thema Kibyrrhaiotōn). Karabisianoi filosundan oluşturulmuştur ve Küçük Asya'nın güney kıyılarını korumakla görevlendirilmişti. Kuruluş tarihi belirsizdir, bir bakış açısına göre y. 719, diğer bir bakış açısına göre ise y. 727 olarak belirtilir. Stratēgos, ilk olarak 734 yılında kayıtlarda görülür ve Attaleia'da konuşlanmıştır. Baş yardımcıları Merdeilerin katepanō'nu, Syllaeum'da bir ek prosōpou (temsilci) ve Attaleia ile İstanköy'ün droungarioi'leridir. Müslüman Levant'a yakın olması nedeniyle, yüzyıllar boyunca İmparatorluğun ana deniz filosu olarak kalmıştır, Arap deniz tehdidinin azalmasıyla küçültülmüştür. Filo en son 1043 yılında zikredilmiştir, o tarihten sonra thema tamamen sivil bir vilayet haline gelmiştir.
Kibirreotonlar, Ege'de iki bağımsız deniz komutası ile tamamlanırdı, her biri bir Drungarios tarafından yönetilirdi: Aigaion Pelagos ("Ege Denizi"), Ege'nin kuzey yarısı, Çanakkale Boğazı ve Marmara Denizi'ni kapsardı, farklı olarak Dodekanesos ("On iki Adalar") ve Kolpos ("Körfez") olarak bilinen komuta, Sisam'da üstlenmişti ve Kiklad Adaları dahil Güney Ege'yi kapsıyordu. Diğer droungarioi pozisyonlarından farklı olarak ast kuvvetlere komuta ederlerdi, bu iki bölge tamamen bağımsızlardı ve bu bölgelerin droungarioi pozisyonlarının bölgeleri üzerinde hem askeri hem de sivil yetkileri vardı. Zamanla tam bir denizci themalığa yükseltilmişlerdir, Ege Denizi'nin Theması (Grekçe: θέμα τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, thema tou Aigaiou Pelagous) yaklaşık 843, Dodekanesos/Kolpos drungariate doğu parçaları ise geç 9. yüzyılda Sisam'ın Theması'nı (θέμα Σάμου, thema Samou) meydana getirdi. İyonya kıyılarını da içeriyordu ve başkenti Smyrna idi.
Bazı "karacı" themata'lar da bir tourmarchēs (Taktikon Uspenskiy isimli talimatta toptan tourmarchai tōn ploimatōn olarak zikredilmiştir) komutasında büyükçe filotilla tutuyorlardı. Bu filotillalar büyük thema filoları ile merkezi imparatorluk filosu arasında orta bir rol oynuyorlardı: profesyonel mürettebat (taxatoi) ile daimi filotillaydılar, bakımları bulundukları vilayet tarafından değil imparatorluk hazinesi tarafından karşılanıyordu fakat yerel thema stratēgos tarafından yönetiliyorlardı ve ana görevleri yerel savunma ve kolluk kuvveti vazifeleriydi.
Bu themalar:
Hellas (thema) (Grekçe: θέμα Ἑλλάδος, thema Hellados), yaklaşık 686-689 yıllarında II. Justinianos tarafından kurulmuştur, Korint'te bulunan başkent ile beraber Güney Yunanistan'ı kapsardı. Justinianos oraya kürekçi ve asker sağlayacak 6500 Merdeil yerleştirdi. Ayrıcalıklı bir denizci thema olmamasına rağmen, kendi filosu vardı. 809 yılında Mora (thema) ve Orta Yunanistan ve Teselya'yı kapsayan yeni Hellas (thema) olarak bölünmüştür, yeni Hellas theması daha küçük bir filoyu elinde tutmaya devam etmiştir.
Sicilya (thema) (θέμα Σικελίας, thema Sikelias), Sicilya ve Güney-batı İtalya (Calabria) mülklerinden sorumluydu. Batıda Bizans deniz gücünün önemli bir tabyasıyken, geç 9. yüzyılda gücü önemli ölçüde azalmıştı ve 902 yılında Taormina'nın nihai kaybıyla ortadan kalktı. Belli bir tourmarchai, Sicily ve Calabria için kullanımı kanıtlanmıştır.
Kefalonya (thema) (θέμα Κεφαλληνίας, thema Kephallēnias), İyon Adaları'nı kontrol ederdi, 8. yüzyılın ortası ile sonu arasında kurulmuştu, İtalya ile imparatorluk iletişimini korumak ve İyon Denizi'ni Arap akınlarına karşı korumak görevleriydi. Yaklaşık 910 yılında Longobardiya theması olarak ayrılmadan önce 870'lerde Puglia'da yeni imparatorluk mülkleri de ona eklenmişti.
Paflagonya theması (θέμα Παφλαγονίας, thema Paphlagonias) ve Haldia (Grekçe: θέμα Χαλδίας, thema Chaldias), yaklaşık 819 yılında V. Leon tarafından Armeniakon themasından ayrılmış ve kendilerine kendi deniz filotillaları sağlanmıştı, bunun sebebi muhtemelen Rus akınlarına karşı savunma amacıydı.
Özellikle önemli birbaşına bölgelerinin ana deniz yollarının kontrolü için arkhon unvanlı ayrı subayların kontrolündeydi, bu unvan bazı durumlarda İmparatorluk Filosu müfrezelerinin komutanı için kullanılırdı. Bu archontes'ler, Sakız Adası, Malta, Eğriboz Körfezi ve muhtemelen Sesprotya ve "Bulgaristan" (kontrol ettiği alan Ahrweiler tarafından Tuna Nehri ağzı olarak tanımlanmıştır) olarak bilinmektedir. Bunlar 9. yüzyıl sonunda ortadan kalkmışlardı, bunun sebebi Arap akınlarına direnememeleri ya da themalar ile birleşmeleridir.