II. Kiros
Kyros’sun Doğumu > Mirası > Din ve felsefe > Yahudi metinleri

İncil'de, Babil kralı II. Nebukadnezar'ın Kudüs'ü yıkarak Babil'e sürgüne gönderdiği Yahudilere yönelik Kiros'un muamelesi anlatılır. Kiros, Yehova'yı "tanımadığını" söylenmesine rağmen, olumlu bir şekilde ve Yehova'nın bir temsilcisi olarak yer almaktadır (Yeşaya 45:4–5).
Yahudi İncili'nin Ketuvim bölümünün İkinci Tarihler kısmı sürgünleri Babil'den Vaat Edilmiş Topraklara geri döndüren ve tapınağı yeniden inşa etme emri veren Kiros fermanı ile son bulmaktadır.
Pers kralı Kiros şöyle diyor: Göklerin Tanrısı RAB yeryüzünün bütün krallıklarını bana verdi ve bana Yahuda'da bulunan Yeruşalim'de kendisine bir ev inşa etmemi emretti. Aranızda O'nun bütün halkından kim varsa -Tanrısı RAB onunla olsun- oraya gitsin. — (Tekvin Chronicles)
Bu ferman, Ezra Kitabı'nda da aynen tekrarlanmaktadır.
Kral Koreş, krallığının birinci yılında, Tanrı'nın Yeruşalim'deki Tapınağı'na ilişkin şöyle buyruk verdi: ‘Kurban kesmek üzere bu tapınağın yeniden kurulması için temel atılsın. Üç sıra büyük taş, bir sıra kiriş döşensin. Yüksekliği ve genişliği altmışar arşın olsun. Giderler saraydan karşılansın. Nebukadnessar'ın Yeruşalim'deki Tanrı'nın Tapınağı'ndan çıkarıp Babil'e getirdiği altın ve gümüş kaplar da geri verilsin. Yeruşalim'deki tapınakta özel yerlerine götürülsün. Hepsi Tanrı'nın Tapınağı'na konsun.’ ” — (Tekvin Ezra)
Yahudiler onu onurlu ve adil bir kral olarak onurlandırdılar. İncil'in bir bölümünde, İşaya ondan Mesih (kelimenin tam anlamıyla "O'nun meshedilmişi") olarak söz eder (Tekvin Isaiah), bu şekilde anılan tek Yahudi olmayan kişidir. Yeşaya'nın başka bir yerinde Tanrı'nın şöyle dediği anlatılır: "Ben doğruluğumla Kiros'u yükselteceğim: Bütün yollarını düzelteceğim. Şehrimi yeniden inşa edecek ve sürgünlerimi serbest bırakacak, ancak bir bedel veya ödül karşılığında değil, diyor Her Şeye Gücü Yeten Tanrı." (Tekvin Isaiah) Metnin de belirttiği gibi, Kiros en sonunda İsrail ulusunu herhangi bir tazminat veya haraç ödemeden sürgünden kurtardı. Çoğu modern eleştirel bilim insanı, bu özel pasajların (genellikle İkinci Yeşaya olarak anılan Yeşaya 40–55) Babil sürgününün sonlarına doğru (y. MÖ 536 ) başka yazarlar tarafından eklendiğini iddia ederler.
MS Birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Josephus, Yahudilerin Eski Eserleri'nde Yahudilerin, İşaya'daki Kiros'un kehanetiyle ilgili geleneksel görüşlerini, kitap 11, bölüm 1'de şöyle anlatır:
Kiros'un hükümdarlığının birinci yılında, halkımızın kendi topraklarından Babil'e götürüldüğü günden itibaren yetmişinci yıldı, Tanrı bu zavallı halkın esaretine ve felaketine, şehrin yıkılmasından önce peygamber Yeremya aracılığıyla onlara önceden bildirdiği gibi, Nebukadnezar'a ve onun soyuna hizmet ettikten ve yetmiş yıl bu köleliği çektikten sonra, onları tekrar atalarının topraklarına geri döndürecek ve tapınaklarını inşa edecek ve eski refahlarının tadını çıkaracaklardı. Ve Tanrı onlara bu şeyleri sağladı; çünkü Kiros'un zihnini harekete geçirdi ve tüm Asya'da şunları yazdırdı: "Kral Kiros şöyle diyor: Her Şeye Gücü Yeten Tanrı beni yaşanabilir dünyanın kralı olarak atadığından, İsrailoğullarının taptığı Tanrı'nın o olduğuna inanıyorum; çünkü gerçekten de peygamberler aracılığıyla adımı önceden bildirdi ve Yahudiye ülkesindeki Yeruşalim'de kendisine bir ev inşa edeceğimi söyledi." Bu, Kiros'un, İşaya'nın geride bıraktığı kehanet kitabını okumasıyla biliniyordu; çünkü bu peygamber, Tanrı'nın kendisine gizli bir vizyonda şöyle söylediğini söyledi: "Benim isteğim, birçok ve büyük milletin kralı olarak atadığım Kiros'un halkımı kendi topraklarına geri göndermesi ve tapınağımı inşa etmesidir." Bu, tapınak yıkılmadan yüz kırk yıl önce İşaya tarafından önceden bildirilmişti. Buna göre, Kiros bunu okuduğunda ve İlahi güce hayran kaldığında, yazılanları yerine getirmek için içten bir arzu ve hırs onu ele geçirdi; bu yüzden Babil'deki en seçkin Yahudileri çağırdı ve onlara, kendi ülkelerine geri dönmeleri ve şehirleri Kudüs'ü ve Tanrı'nın tapınağını yeniden inşa etmeleri için izin verdiğini, çünkü onların yardımcısı olacağını ve Yahudiye ülkelerinin yakınlarındaki yöneticilere ve valilere tapınağın inşası için onlara altın ve gümüş bağışlamaları ve bunun yanı sıra kurbanları için hayvanlar göndermeleri için yazacağını söyledi.
Kiros, Tanah'ta övülürken ( Tekvin Isaiah ve Tekvin Ezra), İkinci Tapınağın inşasını durdurmak isteyen Kuthlular tarafından kendisine yalan söylenmesinin ardından Yahudiler arasında eleştiriler başlamıştır. Yahudileri isyan etmekle suçlamışlar, bu yüzden Kiros da inşaatı durdurdu, inşaat I. Darius'un hükümdarlığda MÖ 515 yılına kadar tamamlanmayacaktı.
İncil'e göre, Kudüs'teki tapınağın inşasını durdurmaya ikna eden kişi Kral I. Artaserhas'dır. (Ezra 4:7–24)
Kiros fermanının tarihi niteliği tartışılmaktadır. Profesör Lester L Grabbe, bir fermanın olmadığını, ancak sürgündekilerin memleketlerine dönüp tapınaklarını yeniden inşa etmelerine olanak tanıyan bir politikanın bulunduğunu ileri sürmektedir. Ayrıca arkeolojinin, geri dönüşün belki de onlarca yıl süren bir "sızıntı" olduğunu ve bunun sonucunda da muhtemelen maksimum nüfusun 30.000'e ulaştığını öne sürdüğünü savunmaktadır. Philip R. Davies, Grabbe'den alıntı yaparak ve "Ezra 1.1–4'ün gerçekliği, 15 Aralık 1993'te Paris Katolik Enstitüsü'nde verilen bir makalede, bunun resmi bir belgenin biçimine benzediğini reddeden ancak daha çok İncil'deki peygamberlik dilini yansıtan J. Briend tarafından kanıtlanmıştır" ekleyerek fermanın gerçekliğini "şüpheli" olarak nitelendirmiştir. Mary Joan Winn Leith, Ezra'da bahsi geçen fermanın gerçek olabileceğine ve Kiros'un, daha önceki yöneticiler gibi, bu kararnamelerle özellikle fethetmek istediği Mısır'a yakın olanlar olmak üzere stratejik öneme sahip kişilerden destek almaya çalıştığını düşünüyor. Ayrıca "silindirdeki Marduk'a ve İncil kararnamesindeki Yehova'ya yapılan çağrılar, Perslerin imparatorluk kontrolü çıkarları doğrultusunda yerel dini ve siyasi gelenekleri benimseme eğilimini göstermektedir" diye yazmıştır.
Bazı modern Müslümanlar, Kur'an'da yer alan Zülkarneyn figürünün Büyük Kiros'un bir temsili olduğunu ileri sürmüşlerdir, ancak bilginler arasında varılan fikir birliği, onun Büyük İskender ile ilgili efsanelerin bir gelişimi olduğu yönündedir.