Ay'ın yörüngesi
Gelgit evrimi

Ayrıca bakınız: Gelgit, Gelgitsel ivme ve Eksen eğikliği § Uzun dönem
Ay'ın Dünya'ya uyguladığı çekim kuvveti hem okyanuslarda hem de Dünya'nın katı yüzeyinde gelgitlere neden olur; Güneş'in gelgit etkisi ise daha azdır. Yerküre, gelgit kuvvetindeki herhangi bir değişikliğe hızlı bir şekilde tepki verir ve oluşan bozulma, kabaca Ay'ın altında ve Dünya'nın karşı tarafında bulunan yüksek noktaları olan bir elipsoit şeklini alır. Bu, Dünya'nın içindeki sismik dalgaların yüksek hızının bir sonucudur.
Ancak sismik dalgaların hızı sonsuz değildir ve Dünya içindeki enerji kaybının etkisiyle birlikte bu durum, Ay'dan kaynaklanan maksimum zorlamanın karşı tarafa geçişi ile azami Dünya gelgiti arasında hafif bir gecikmeye neden olur. Dünya, Ay'ın kendi yörüngesi etrafındaki hareketinden daha hızlı döndüğünden, bu küçük açı Dünya'yı yavaşlatan ve Ay'ı yörüngesinde hızlandıran bir yerçekimi torku üretir.
Okyanus gelgitleri söz konusu olduğunda, okyanustaki gelgit dalgalarının hızı Ay'ın gelgit kuvvetinin hızından çok daha yavaştır. Sonuç olarak, okyanus hiçbir zaman gelgit kuvvetiyle dengeye yakın değildir. Bunun yerine, kuvvet, ya derin okyanusta ya da sığ kıta sahanlıklarında türbülans yoluyla enerjilerini kaybedene kadar okyanus havzaları etrafında yayılan uzun okyanus dalgaları üretir.
Her ne kadar okyanusun tepkisi daha karmaşık olsa da, okyanus gelgitlerini Ay'ı etkileyen küçük bir elipsoit dönem ve hiçbir etkisi olmayan ikinci bir dönem olarak ikiye ayırmak mümkündür. Okyanusun elipsoit dönemi de Dünya'yı yavaşlatır ve Ay'ı hızlandırır, ancak okyanus çok fazla gelgit enerjisi dağıttığı için, mevcut okyanus gelgitleri Dünya'nın tekil gelgitlerinden çok daha büyük bir etkiye sahiptir.
Elipsoitlerin neden olduğu gelgit torku nedeniyle, Dünya'nın açısal (ya da dönme) momentumunun bir kısmı yavaş yavaş Dünya-Ay ikilisinin çiftmerkez olarak adlandırılan ortak kütle merkezleri etrafındaki dönüşlerine aktarılmaktadır. Daha ayrıntılı bir açıklama için gelgit ivmesine bakınız.
Bu biraz daha büyük yörüngesel açısal momentum, Dünya-Ay mesafesinin yılda yaklaşık 38 milimetre artmasına neden olur. Açısal momentumun korunumu, Dünya'nın eksenel dönüşünün giderek yavaşladığı ve bu nedenle bir günün her yıl yaklaşık 24 mikrosaniye uzadığı anlamına gelir (buzul geri tepmesi hariç). Her iki rakam da sadece kıtaların mevcut dağılımı için geçerlidir. Günümüzden 620 milyon yıl öncesine ait gelgit ritmleri, yüz milyonlarca yıl boyunca Ay'ın yılda ortalama 22 mm (0,87 inç) (yüz milyon yılda 2200 km ya da Dünya-Ay mesafesinin %0,56'sı) geri çekildiğini ve günün yılda ortalama 12 mikrosaniye (ya da yüz milyon yılda 20 dakika) uzadığını göstermektedir ki bunların her ikisi de bugünkü değerlerinin yaklaşık yarısı kadardır.
Günümüzdeki yüksek oran, doğal okyanus frekansları ile gelgit frekansları arasındaki yakın rezonanstan kaynaklanıyor olabilir. Bir başka açıklama da, geçmişte Dünya'nın çok daha hızlı döndüğü, erken Dünya'da bir günün muhtemelen sadece 9 saat sürdüğüdür. Okyanusta ortaya çıkan gelgit dalgaları o zamanlar çok daha kısa ve uzun dalga boylu gelgit zorlamasının kısa dalga boylu gelgitleri uyarması daha zor oluyor olmalıydı.
Ay giderek Dünya'dan daha yüksek bir yörüngeye doğru çekilmektedir ve hesaplamalar bunun yaklaşık 50 milyar yıl boyunca devam edeceğini göstermektedir. O zamana kadar, Dünya ve Ay, Ay'ın Dünya'nın yörüngesinde yaklaşık 47 günde (şu anda 27 gün) döneceği ve hem Ay'ın hem de Dünya'nın kendi eksenleri etrafında aynı zamanda döneceği ve her zaman aynı tarafla birbirlerine bakacakları karşılıklı bir spin-yörünge rezonansı veya gelgit kilitlenmesi içinde olacaklardır. Bu durum Ay için zaten gerçekleşmiştir - her zaman aynı tarafı Dünya'ya dönüktür - ve yavaş yavaş Dünya için de gerçekleşmektedir. Ancak Dünya'nın dönüşündeki yavaşlama, diğer etkiler durumu değiştirmeden önce dönüşün bir aya kadar uzaması için yeterince hızlı değildir: bundan yaklaşık 2,3 milyar yıl sonra, Güneş'in radyasyonundaki artış Dünya'nın okyanuslarının buharlaşmasına neden olacak, gelgit sürtünmesinin ve ivmesinin büyük kısmını ortadan kaldıracaktır.