stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
2022 FIFA Dünya Kupası elemeleri (UEFA)
İkinci tur > Grup ikincileri (tamamı katılır)

| Sıra | Grp | Takımg t  | O | G | B | M | AG | YG | GF | P | Seri başı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | A |  Portekiz | 8 | 5 | 2 | 1 | 17 | 6 | +11 | 17 | Seri başı |
| 2 | F |  İskoçya | 8 | 5 | 2 | 1 | 14 | 7 | +7 | 17 | Seri başı |
| 3 | C |  İtalya | 8 | 4 | 4 | 0 | 13 | 2 | +11 | 16 | Seri başı |
| 4 | H |  Rusya | 8 | 5 | 1 | 2 | 14 | 5 | +9 | 16 | Seri başı |
| 5 | B |  İsveç | 8 | 5 | 0 | 3 | 12 | 6 | +6 | 15 | Seri başı |
| 6 | E |  Galler | 8 | 4 | 3 | 1 | 14 | 9 | +5 | 15 | Seri başı |
| 7 | G |  Türkiye | 8 | 4 | 3 | 1 | 18 | 16 | +2 | 15 | Seri başı değil |
| 8 | I |  Polonya | 8 | 4 | 2 | 2 | 18 | 10 | +8 | 14 | Seri başı değil |
| 9 | J |  Kuzey Makedonya | 8 | 3 | 3 | 2 | 14 | 11 | +3 | 12 | Seri başı değil |
| 10 | D |  Ukrayna | 8 | 2 | 6 | 0 | 11 | 8 | +3 | 12 | Seri başı değil |
Kaynak: FIFA
Sıralama kuralları: İlk 5 takımla oynanan maçlar dikkate alınır.  Puan  Gol farkı  Atılan gol sayısı  Deplasmanda atılan gol sayısı  Galibiyet sayısı  Deplasmanda alınan galibiyet sayısı  Fair-play puanı
İkinci tur > UEFA Uluslar Ligi grup birincileri (2 takım katılır)

2020-21 UEFA Uluslar Ligi genel sıralamasına göre eleme gruplarında ilk 2 sırada yer almayan en iyi 2 grup birincisi takım katılır.
| UUL | Grup birincisi | Sıra |
| --- | --- | --- |
| A |  Fransa | 1 |
| A |  İspanya | 2 |
| A |  İtalya | 3 |
| A |  Belçika | 4 |
| B |  Galler | 17 |
| B |  Avusturya | 18 |
| B |  Çekya | 19 |
| B |  Macaristan | 20 |
| C |  Slovenya | 33 |
| C |  Karadağ | 34 |
| C |  Arnavutluk | 35 |
| C |  Ermenistan | 36 |
| D |  Cebelitarık | 49 |
| D |  Faroe Adaları | 50 |
Renkler
Doğrudan finallere katıldı.
Grup ikincisi olarak play-off turuna katıldı.
UEFA Uluslar Ligi yoluyla play-off turuna katıldı ve seri başı değil.
İkinci tur > A Yolu

| 1>  Takım |   Sonuç   | 2>  Takım |
| --- | --- | --- |
Yarı finaller
| Galler  | 2-1 |  Avusturya |
| İskoçya  | 1-3 |  Ukrayna |
Final
| Galler  | 1-0 |  Ukrayna |
İkinci tur > B Yolu

| 1>  Takım |   Sonuç   | 2>  Takım |
| --- | --- | --- |
Yarı finaller
| Rusya  | İptal |  Polonya |
| İsveç  | 1-0 (uz.) |  Çekya |
Final
| Polonya  | 2-0 |  İsveç |
İkinci tur > C Yolu

| 1>  Takım |   Sonuç   | 2>  Takım |
| --- | --- | --- |
Yarı finaller
| Portekiz  | 3-1 |  Türkiye |
| İtalya  | 0-1 |  Kuzey Makedonya |
Final
| Portekiz  | 2-0 |  Kuzey Makedonya |
Gol krallığı

12 gol
Harry Kane
Memphis Depay
8 gol
Eran Zahavi
Robert Lewandowski
Aleksandar Mitrović
6 gol
Teemu Pukki
Antoine Griezmann
Mu'nas Dabbur
Cristiano Ronaldo
Katılma hakkı kazandı   Elendi   UEFA üyesi değil   Men edildi
Aveiro (Brezilya)

Aveiro, Brezilya'nın Pará eyaletinde bulunan bir belediyedir . Bu belediyenin yüzölçümü 17074,29 km², 2007 yılı nüfusu 18484 kişi, yoğunluğu 1.08 kişi/km²'dir.
Austronibea

Austronibea, Sciaenidae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Austromantispa

Austromantispa Mantispinae altfamilyasına bağlı bir cinstir.
Achillea atrata

Achillea atrata, Achillea cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Air Duel

| Air Duel |
| --- | --- |
Geliştirici: Irem 
Yayımcı: Irem
Platform: Arcade
Çıkış: 1990
Tür: Uçak
Mod: Tek oyunculu oyun 
CPU: NEC V20 
Air Duel, Irem oyun firmasının 1990 yılında piyasaya çıkardığı Shoot 'em up türünde arcade video oyunudur.
Oynanış

Oyun iki kişiliktir. Oyuncular Jet uçağı veya helikopter seçerek oyuna başlayabilirler. Düşman hedefleri hem karada hem de havada olmak üzere çeşitlilik gösterir oyuncular güçlendirici paketler alarak daha seri ve daha güçlü atış kabiliyetine sahip olabilirler.
Bu tarz oyunlardan farklı olarak oyuncu her seviyenin başında uçak veya helikopter seçimi yapabilir. Jet uçağı devamlı yukarı doğru ateş eder helikopter ise hafif yalpa yaparak sağ ve sola doğru ateş edebilir. Her iki aracın da acil durumlarda kullanılmak üzere dört adet bombası bulunmaktadır.
İlgili bağlantılar

Air Duel 22 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Arcade History10 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Air Duel – Killer List of Videogames
Achillea aucheri

Achillea aucheri, Achillea cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Achille Valenciennes

| Achille Valenciennes |
| --- | --- |
Achille Valenciennes
Doğum: 9 Ağustos 1794 Paris, Fransa
Ölüm: 13 Nisan 1865 Paris, Fransa
Milliyet: Fransız

Kariyeri
Dalı: Parazitoloji zooloji
Çalıştığı kurumlar: Muséum national d'histoire naturelle
 

Achille Valenciennes (9 Ağustos 1794 - 13 Nisan 1865) Fransız zoolog.
Çalışmaları

Valenciennes'in insanlarda görülen parazit solucanlarıyla ilgili çalışması, parazitoloji bilimine önemli bir katkıdır. Ayrıca fosiller ve mevcut türleri birbirine bağlayan çeşitli sistematik sınıflandırmalar gerçekleştirmiştir. Opistognathus cuvierii gibi birçok balık türünün yanı sıra, iki sürüngen türünü tanımlamıştır. Valenciennes, notilusta görülen Valenciennes organını tanımlamıştır. İşlevi bilinmeyen organa adını vermiştir.
Austromontia

Austromontia Triaenonychinae familyasına bağlı bir örümcek cinsidir.
Air Force One

Başlığın diğer anlamları için Air Force One (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Air Force One Rushmore Dağı üzerinde uçarken
Trinidad ve Tobago'da düzenlenecek olan 5. Amerika Zirvesi'ne Air Force One ile giderken, orada yapacağı konuşmasını metin yazarı Adam Frankel ile gözden geçiren Amerika Birleşik Devletleri başkanı Barack Obama (17 Nisan 2009).
Air Force One ABD başkanlarını taşıyan başkanlık uçağıdır. Mavi-beyaz renkli Boeing 747 modelidir. Air Force One ABD başkanı'nın içinde bulunduğu, hava kuvvetlerine ait hava aracının kodudur. Başkanlık uçağı, Amerikan başkanlığı ve gücünü önemli bir sembolüdür. Air Force One'ın kuyruk numarası 28000 ve 29000 olan iki jet uçaktan başkanın bindiğine verilen isimdir. ABD'de, devlet başkanı, tüm silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Bu sebepten dolayı başkanın adımını attığı her askeri araç call sign (çağrı işareti) değiştirir ve bağlı olduğu kuvvetin isminin ardına one eklenerek başkomutanın araçta olduğu vurgulanır.
ABD Hava Kuvvetleri'ne bağlı olan Air Force One'ın kendisine fırlatılacak AAM füzelerine ve SAM füzelerine karşı savunma sistemleri vardır. Air Force One EMP'den etkilenmeyecek şekilde dizayn edilmiştir. İçinde çarpma anında hasar görmeyecek şekilde dizayn edilmiş bir bölme bulunur, her türlü Telekomünikasyon aracına sahiptir. Ayrıca uçağın içinde mini bar, mini golf ve tenis kortu olduğu söylenmektedir. İçinde Oval Ofis'in ufak bir kopyası ve gerektiğinde Balistik füzelerin de ateşlenebileceği bir War Room (savaş odası) bulunur.
Air Force One havadan havaya füzelere karşı Chaff ve Flare fırlatabilir ve radar bozucu sinyal gönderebilmektedir.
Tarihi

Başkan Franklin D. Roosevelt, görevde uçakla seyahat eden ilk başkanı oldu. Başkanlığın seyahat için özel olarak üretilen ilk uçak olan bir Douglas Dolphin amfibi, 1933 yılında teslim edildi. Uçak 1933'ten 1939 yılına kadar başkanlığın ulaşım hizmetinde kalmıştır. Başkan'ın şimdiye bu model uçakta uçtuğuna dair herhangi bir rapor bulunmamaktadır. II. Dünya Savaşı sırasında, Roosevelt Fas'ta Dixie Clipper, 1943 Kazablanka Konferansına gitmek için Pan Am-mürettebatlı Boeing 314 ile 5.500 millik bir uçuş yaptı. Atlantik Savaşı boyunca Alman denizaltılarının tehdidi altındaki seyahat, VIP transatlantik ulaşımında tercih edilen bir yöntem oldu.
Başkanı taşımak için ticari havayollarının güvenliği konusunda endişelenen USAAF liderleri, Başkomutanlığın özel ihtiyaçlarını karşılamak için bir askeri uçağın yapılmasını emretti. Başkanlığın kullanımı için önerilen ilk özel uçak, bir C-87A VIP nakliye uçağı oldu. Bu uçak, 41-24159 sayısı ile, uluslararası gezilerde Başkan Franklin D. Roosevelt'i taşımak amacıyla, başkanlık VIP taşımacılığını kullanmak üzere 1943 yılında yeniden modifiye edilmiştir. Air Force One başkanlık hizmetinde kullanılan ilk uçak olarak kabul edilmiştir. Ancak, C-87 son derece tartışmalı güvenliği gözden geçirildikten sonra, Gizli Servis, kesin bir dille başkanlık taşınmasını onaylamadı. Mart 1944 yılında, birkaç Latin Amerika ülkelerine bir iyi niyet turunda Eleanor Roosevelt'i taşımıştır. C-87 1945 yılında hurdaya çıkarıldı.
Amerikan Gizli Servisi, sonradan bir başkanlık ulaşımı görevleri için Douglas C-54 Skymaster modelini denedi. VC-54C uçağı, Kutsal İnek lakaplı olarak, tekerlekli sandalyeli Roosevelt kaldırmak için bir uyku alanı, radyo, telefon ve geri çekilebilir asansör dahil hizmetlerini barındırdı. VC-54C, Şubat 1945 tarihinde Yalta Konferansına yapılan gezide, sadece bir kez Başkan Roosevelt tarafından kullanılmıştır.
Popüler kültürde

Hava Kuvvetleri Bir, 1997 yapımı ABD filminde ABD başkanının bindiği uçağın teröristler tarafından kaçırılmasını anlatır.
Achillea apiculata

Achillea apiculata, Achillea cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Aconitum kunasirense

Aconitum kunasirense Aconitum cinsine bağlı bir türdür.
Achillea baikalensis

Achillea baikalensis, Achillea cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Austronevra

Austronevra Tephritidae familyasına bağlı bir cinstir.
Aconitum kungshanense

Aconitum kungshanense Aconitum cinsine bağlı bir türdür.
Adelaida Avagyan

| Adelaida Avagyan |
| --- | --- |
Ադելաիդա Հովսեփի Ավագյան

Doğum: 6 Nisan 1924(1924-04-06) Erivan, Ermenistan SSC, Sovyetler Birliği
Ölüm: 12 Mayıs 2000 (76 yaşında) Williamsburg, Virginia, Amerika Birleşik Devletleri
Ölüm sebebi: Kanser
Defin yeri: Williamsburg Memorial Park, Virginia
Milliyet: Ermeni
Vatandaşlık: Sovyetler Birliği Amerika Birleşik Devletleri Ermenistan
Eğitim: Erivan Devlet Tıp Üniversitesi
Meslek: Hekim, bilim insanı

Adelaida Avagyan veya Adelaida Avakyan (Ermenice: Ադելաիդա Ավագյան, 6 Nisan 1924 - 12 Mayıs 2000), Ermeni doktor, araştırmacı ve sağlık alanında uzmanlaşmış bir bilim insanı. 1969-1994 yılları arasında Ermenistan'ın Erivan şehrindeki Ermeni Genel Hijyen ve Mesleki Hastalıklar Enstitüsü Beslenme Hijyeni beslenme bilimi laboratuvarının başkanlığını yaptı. Sovyet dergilerinde 50'den fazla araştırma makalesi yayımlanmıştır.
İlk yılları ve eğitimi

Adelaida Avagyan,6 Nisan 1924'te Ermenistan SSC'nin başkenti  Erivan kentinde tarım uzmanı Hovsep Avagyan ve dil öğretmeni Marianush Vasilyan'ın çocuğu olarak doğdu. Adelaida; Desdemona, Robert ve Esfira adlı dört kardeşin en büyüğüydü. Erivan Chaikovshi Caddesi'ndeki çocukluğu boyunca bir rol model olarak sıklıkla küçük kardeşlerinin günlük bakım işleriyle ilgileniyordu. Yüksek eğitimli bir dil öğretmeni olan annesi, iyi eğitime çok önem verdi ve birden fazla dil ve bilimin öğrenilmesini teşvik etti. Babası, her çocuğa  yeteneklerinin sınırsız gelişimi için fırsat verilmesi gerektiğine inanıyordu. Dört çocuk da çocuklukları boyunca müzik enstrümanları ve edebiyat ile tanıştı. Adelaida, altı yaşından itibaren yedi yıl boyunca piyano çaldı ve performansında hızlı bir ilerleme kaydetti.
Avagyan, 1941'de Khachatur Abovian Lisesi'nden birincilikle mezun oldu.. Daha sonra Erivan Devlet Tıp Ünivsersitesi'ne girdi. 1946'da yüksek başarı derecesiyle mezun olarak profesyonel tıp doktoru unvanını aldı.
Kariyeri ve araştırmaları

Tıp alanında çalışmak Avagyan'ın ilgisini çekerken tıbbi araştırma yapmaya karar verdi. Özellikle, 1940'larda Ermenistan'da hijyen ve hijyen uygulamalarında bakım standardını yükseltmeyi ve halk sağlığının ve genel sağlığın iyileştirilmesine yardımcı olmayı arzuladı. Moskova'da Beslenme Hijyeni Enstitüsü'ne girdi. Kabul edildikten sonra Moskova'ya taşındı. 1956 yılında ilk tezini (aday tezi) savundu ve Moskova'da doktora sonrası eğitim alan ilk Ermeni hekimler arasında yer aldı. Avagyan, sağlık sistemini yeniden düzenleme görevinin rehberliğinde Endonezya'ya büyükelçi olarak seyahat etmek üzere seçildi. Ermenistan'da hizmet sunmak için bu teklifini reddetti ve Erivan'da beslenme hijyeni laboratuvarının müdürü oldu. Avagyan, bölümün başkanlığını yaparken aynı zamanda biyomedikal alanda 20 yıllık bir araştırma sonucu ortaya çıkan doktora tezini 1976 yılında yazdı. Tıbbi araştırma kariyeri boyunca, genç bilim insanlarına ve onların araştırma projelerine danışmanlık yaptı ve 100'den fazla kendi araştırma makalesini hazırlayıp çeşitli uluslararası dergilerde yayımladı. Ayrıca halka açık radyo ve televizyon programlarında, yetersiz beslenmenin tehlikeleri ve evde konservelemede botulizmin önlenmesi konusunda halkı eğiten çok sayıda röportajlar verdi.
Kişisel hayatı

Avagyan, 1962 yılında inşaat mühendisi Artavazd Dzvakerian ile evlendi. 1963'te Anna adında bir kızları oldu. Asya, Harut ve Adelaida (kendi adını taşıyan) adlı üç çocuğun büyükannesi oldu. 1998 yılında Avagyan, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki kızına ve ailesine katıldı. 2000 yılında kanser teşhisi konulan Avagyan, üç ay sonra kızı ve ailesinin yanında 76 yaşında hayatını kaybetti. Avagyan Williamsburg Virginia eyaletindeki Williamsburg Memorial Park'a defnedildi.
Seçilmiş yayınları

Çevrilen eserlerin alt kümesi
1959 Moskova, Konserve etlerdeki mikroorganizmaların hayati aktivitesini fermental reaksiyonlarla belirlemek için Beslenme Yöntemleri.
1965 Et ürünlerinin ısıl işlemlerinin fosfataz testi ile hijyenik değerlendirilmesi.
1968 cl tarafından tetiklenen gıda zehirlenmesinin teşhisinde floresan-serolojik yöntem. botulinum.
1968 Ham, yarı mamul ve tüketime hazır et ve balık ürünlerinin hijyenik değerlendirmesi için bir gösterge olarak 2,3,5-trfeniltetrasolyum klorür (TTC).
1969 Ham, yarı mamul ve tüketime hazır et ve balık ürünlerinin resazurin testi kullanılarak sıhhi-bakteriyolojik değerlendirmesi.
1970 Gıda maddelerinin sıhhi-bakteriyolojik değerlendirme yöntemlerinin ekspresyonu - botulizmin teşhisinde hızlı yöntemler.
1972 Asit fosfataz varlığına yönelik test yoluyla et ürünlerinde ikincil bakteriyel kontaminasyonun belirlenmesi.
Axe

|  |
| --- | --- |
Tür: Kişisel bakım
Sahibi: Unilever
Kökeni: Fransa
Çıkış: 1983
İlgili markalar: Lynx
Web sitesi: Axe resmi site Lynx resmi site
Axe, Unilever şirketine ait bir bakım markasıdır. Ayrıca Birleşik Krallık, İrlanda, Avustralya, Yeni Zelanda'da Lynx ismi ile biliniyor.
Axe ilk kez 1983 yılında Fransa'da başlatıldı. Esas amaç kokusu ile kadınları etkilemek isteyen erkekler için ürün hazırlamak idi. Sonradan Axe'nin reklamlarında esas konu kadınların dikkatini çekmek isteyen erkekler oldu. İlk önce Amerika'da tanıtılan ürün sonradan Asya ve Afrika'da başarı yakaladı.
2012 yılı Ocak ayında hep erkekler için üretim yapan Axe Birleşik Krallık'ta kadınlar için ilk Axe / Lynx ürününün üretimine başlattı. Axe'nin şu an ürün portföyüne aerosol, parfüm, şampuan, tıraş kremi, duş jeli dahildir. Şirket Axe Black, Axe Black Night, Axe dark temptation, Axe Apollo, Axe Gold Temptation, Axe Anarchy, Axe Excite, Axe Africa gibi farklı isim ve farklı kokularda ürünler sunmakdadır.
Axe, global bakış açısını yenilikçi ürün ve iletişim faaliyetleriyle Türkiye'de de devam ettiriyor. 2015 yılına kadar Axe Etkisi başlığı altında yaratılan birçok global kampanyanın Türkiye versiyonları tasarlandı.
2022-23 Türkiye Kadınlar Bölgesel Voleybol Ligi

Türkiye Voleybol Federasyonu 2022-2023 voleybol sezonunda düzenlenecek Bölgesel Lige katılım için başvurular başladığını ve Bölgesel Lige katılacak kulüpler başvurularını, 31 Ocak 2023 Salı gününe kadar Türkiye Voleybol Federasyonu’na (Ankara) yapmaları gerektiğini resmi sitesinden ilan etmiştir.
Bölgesel lig hakkında Türkiye Voleybol Federasyonu;Müsabakalar birbirine yakın il ve ilçe takımları arasında oynatılacak ve voleybolun alt yapısına yönelik bir lig olma özelliğini kaybetmemesi için bu liglerdeki takımlar kadrosunda ay-gün hesabına bakılmaksızın 35 yaşından gün almış en fazla 2 sporcuya lisans çıkartabileceklerdir. (1987 ve 1986-85… büyük oyuncu statüsünde oynar).
Statü

Müsabakalar 1. Etapta; 4-6'şar takımlı Federasyonca belirlenecek coğrafi gruplar arasında Tek Devreli Turnuva usulüne göre oynanacak, gruplarda dereceye giren takımlar Final Etaplarına iştirak edeceklerdir. Finalde Federasyonca belirlenecek sayıdaki takımlar 2.Deplasmanlı Voleybol Liglerine
(Kadın-Erkek) terfi edecektir.
Takımın başında sahaya çıkacak Antrenörlerin, 2022-2023 vizesi yapılmış olmak üzere Baş Antrenör 2. Kademe, Yardımcı Antrenör 1. Kademe belgesine sahip olmaları gerekmektedir. Vize yaptırmayan antrenörler ve antrenörü bulunmayan takımlar sahaya çıkamayacaktır.
Axarus

Axarus Chironomini oymağına bağlı bir cinstir.
Aveiro (ilçe)

| Aveiro ilçesi Distrito de Aveiro |
| --- | --- |
İlçe
 Aveiro ilçesinin Portekiz'daki konumu
Koordinatlar: 40°38′28″K 8°39′14″B﻿ / ﻿40.64111°K 8.65389°B﻿ / 40.64111; -8.65389
Ülke:  Portekiz
Merkez: Aveiro
Yüzölçümü
 • Toplam: 2808 km²
Nüfus
 • Toplam: 713.578
 • Yoğunluk: 250/km²
Zaman dilimi: UTC±00.00 (BAS)
 • Yaz (YSU): UTC+01.00 (BAYS)
ISO 3166 kodu: PT-01
Aveiro ilçesi (Portekizce: Distrito de Aveiro), Portekiz'in ilçelerinden biridir. İlçe, ülkenin kuzey orta sahil kesiminde yer almaktadır. Yüzölçümü 283,72 km² olan ilçenin nüfusu 244.155'tir. Merkezi Aveiro'dur.
İdari bölümler

Aveiro ilçesi, 19 belediyeye ayrılmaktadır.
Águeda
Albergaria-a-Velha
Anadia
Arouca
Aveiro
Castelo de Paiva
Espinho
Estarreja
Ílhavo
Mealhada
Murtosa
Oliveira de Azeméis
Oliveira do Bairro
Ovar
Santa Maria da Feira
São João da Madeira
Sever do Vouga
Vagos
Vale de Cambra
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
| g t Aveiro'nun belediyeleri |
| --- | --- |
 Águeda  Albergaria-a-Velha  Anadia  Arouca  Aveiro  Castelo de Paiva  Espinho  Estarreja  Ílhavo  Mealhada  Murtosa  Oliveira de Azeméis  Oliveira do Bairro  Ovar  Santa Maria da Feira  São João da Madeira  Sever do Vouga  Vagos  Vale de Cambra 
| g t Portekiz'in ilçeleri ve özerk bölgeleri |
| --- | --- | --- |
| İlçeler |  Aveiro  Beja  Braga  Bragança  Castelo Branco  Coimbra  Évora  Faro  Guarda  Leiria  Lizbon  Portalegre  Porto  Santarém  Setúbal  Viana do Castelo  Vila Real  Viseu  |  |
| Özerk bölgeler |  Azorlar  Madeira  |  |
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb123856861 (data)  GND: 4238582-9  LCCN: n81133592  MusicBrainz: d7f443f8-baab-45ea-b2eb-750b21e96164  NLI: 987007564571905171  VIAF: 141908085   WorldCat (LCCN): n81-133592
Askerî devrim

Askerî Devrim, Avrupa ordularında Erken Modern Dönem'de gözlemlenen köklü değişiklikleri ifade eder. Kavram, Michael Roberts tarafından 1955 yılının ocak ayında Belfast Queen's University'deki bir konferansın açılış konuşmasında ortaya sürdüğü teze dayanmaktadır. Gerçekte Askeri Devrim kavramını ilk ortaya atan Roberts değildi. İngiliz Orta Çağ savaş tarihçisi Charles Orman, 1924 yılındaki bir çalışmasında "16. yüzyıl askeri devrimi"nden sözetmiştir. Ancak, Askeri Devrim'in isim babası Roberts olarak kabul edilir.
Erken Modern Dönemde Avrupa savaşlarında gözlemlenen dönüşümleri Roberts ve izleyen tarihçiler, belirli kategorilede ele almaktadırlar. Bu dönüşümler, istihkam mimarisindeki gelişmeler, orduların bünyesinde gerçekleştirilen değişimler ve uygulanan taktik ve stratejilerdeki gelişmeler olarak ele alınmaktadır. Orduların yapısındaki dönüşümler, bir yönüyle de ateşli silahların kullanımının yaygınlaşmasıyla, diğer bir yönüyle de orduların mevcutlarındaki artışlarla ilintilidir.
Ancak, Roberts ve onu izleyen Batılı siyasi ve askeri tarihçilerin kullanageldiği "Askeri Devrim", Avrupa askeri devrimi olarak anlaşılmalıdır. Gerçekte çok önceki tarihlerde başka toplumlarda benzer gelişmeler yaşanmıştı. Örneğin Çin'de, orduların mevcutlarındaki görülmemiş artış, askeri taktik ve stratejilerdeki çeşitlenme ve giderek ateşli silahların hem kara unsurlarında hem de deniz unsurlarında kullanılması, M.Ö. 6 yüzyılda başlayan gelişmelerdi. Bu bağlamda Batılı tarihçilerin Askeri Devrimi, yaklaşık ikibin yıl öncesinde Uzakdoğu'da yaşanagelmekteydi.
Ordular

Orta Çağ boyunca dünya ticareti esas olarak Uzak Doğu ile Avrupa arasındaki ticaretti. Bu ticaret, Uzak Doğu'dan başlayan kara ticaret yolundan Doğu Akdeniz limanlarına geliyordu. Bu limanlardan da, Güney Avrupa limanlarına deniz yolu ile ulaşıyordu. Haçlı Seferleri ile Doğu Akdeniz limanlarının kontrol altına alınmasıyla Avrupalı tüccarlar açısından ticari bilançolar hızla artmıştır. Avrupalı feodal beylerin bu ticaret üzerinden elde ettikleri gelirler de artmıştır. Öte yandan ittifaklar, bağlaşıklıklar ve izlenen politikalar sonucu Avrupa'da kralların da ekonomik gücü artmıştır. Bu ekonomik güç artışı, daha büyük askerî birlikler oluşturmaya olanak sağlamıştır. Sonuç olarak Avrupa Askeri Devrimi başlangıcı olarak kabul edilen tarihlerden itibaren, Avrupalı orduların mevcutlarında, daha önceki çağlarda görülmedik ölçüde büyüme gözlenmektedir.
Ateşli silahların yaygınlaşması

Avrupa Askeri Devrimi, mevcut ordularda ateşli silahların kullanımının yaygınlaşması ile kendini göstermektedir. Esasen ateşli silahların kullanımındaki yaygınlaşmada Avrupa ilk uygulamaların örneği değildir. Daha önceki yüzyıllarda Uzak Doğu, özellikle Çin ve Osmanlı ordularında ateşli silahlar yaygın olarak kullanılmaktaydı. Özellikle Osmanlı askeri teşkilatı ateşli silahlardan geniş ölçüde yararlandı. Fatih Sultan Mehmet'in 1453 yılında İstanbul'u kuşatmasında kullandığı büyük çaplı topların benzerleri, yaklaşık aynı yıllarda Avrupa'da üretilmekteydi. Ancak Sultan Mehmet'in avantajı bu silahları, kullanacağı bölgenin hemen yakınında imal ettirmesiydi. Bu şekilde ordunun sevkiyatı sırasında topların aksaklık çıkarması önlenmiş oluyordu. Avrupalı benzer silahlar ancak akarsuların sağladığı nakliye olanakları sınırlamalarıyla kullanılabildi ve çoğu kez kullanılamadı.
Taktik ve stratejiler

Avrupa Askeri Devrimi olarak tanımlanan süreç boyunca orduların bileşenlerinde belirgin değişimler gözlenmektedir. Süreç içinde gerek hafif gerekse ağır süvarinin ağırlığı azalmış, okçu unsurlar ise artmıştır. Askerî birliklerin neredeyse üçte biri okçu unsurlardan oluşturulmaya başlanmıştır. Süvari birliklerinin daha dar kapsamda kullanılmasında, mızrakçı unsurların süvari ani hücumları karşısında etkili kullanımı etkin olmuştur. Bu uygulama bir bakıma Falanks taktiklerinin ordu bünyesine yeniden entegre edilmesidir. Ama sürecin daha sonraki evrelerinde okçuların yerini tüfekçiler almaya başlamıştır. Ani (şok) süvari taarruzlarına karşı da kare düzeninde tertiplenen tüfekçilerin dış kenarlarına mızrakçılar yerleştirilmiştir. Uzun mızraklarla savaşan İsviçerli paralı askerler, tüm Avrupa ordularının seçkin unsurları haline gelmiştir.
Bu dönemde genel gelişim eğilimi, farklı savaşçı unsurların aynı ordular içinde eşgüdümlü olarak kullanılmasıdır. Mızrakçılar, tüfekçiler, okçular, piyadeler ve süvarilerden oluşan karma ordular oluşturulmakta ve bu unsurlar muharebenin değişik aşamalarından öne çıkartılarak kullanılmaktadır. Bu genel eğilim, yakın döğüşten kaçınan bir eğilim olmakla birlikte, yakın döğüş tekniklerinde de gelişmeler olmuştur. Örneğin İskoç savaş tarzı, saflar halinde dizilen unsurların tek el tüfek atışı ile başlayan şok taarruza dayanmaktadır. Tüfekler yere bırakılmakta, yerdeki kalkan ve uzun kılıçlar alınarak çok hızlı bir şekilde düşman hatlarına saldırılmaktadır. Barut dumanı arasından hızla fırlayan bu savaşçılar çoğu kez düşmanlarının hatlarına çok ağır bir darbe olarak inmekteydiler.
Süngünün uygulamaya konulmasıyla birlikte, yakın döğüş ile uzak çatışma bir bakıma birleştirilmiştir. Artık tüfekçiler de yakın döğüşte etkin olabilen unsurlar haline gelmiş, mızrakçıların korumasına gerek duymadan bağımsız harekât yürütebilir duruma gelmişlerdir.
Sonuç olarak süngü kullanan tüfekçiler, askerî birliklerin temel unsuru haline gelmiştir. Süvariler, çok sınırlı operasyonlar, genellikle şok saldırılar için kullanılabilir unsurlar haline gelmiştir. Okçular ve mızrakçılar da tam anlamıyla tarihe karışmıştır. Süngülü tüfekçilerin savaş alanlarındaki hakimiyeti, Birinci Dünya Savaşı'na kadar sürmüştür. Savaş alanlarında makineli tüfeklerin kullanılmaya başlanmasıyla bu unsurun etkinliği tartışılır haline gelmiştir.