stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hidrojen yakıtı
Enerji

Su, hidrokarbonlar ve diğer organik maddelerde ciddi miktarlarda hidrojen bulunmaktadır. Hidrojeni yakıt olarak kullanmanın zorluklarından biri, bu bileşiklerden hidrojeni verimli bir şekilde çıkarabilmekten kaynaklanmaktadır. Günümüzde yüksek sıcaklıktaki buharı doğal gazla birleştiren buhar reformu, üretilen hidrojenin çoğunluğunu oluşturmaktadır. Bu hidrojen üretim yöntemi 700-1100 °C arasındaki sıcaklıklarda gerçekleşir ve % 60-75 arasında bir verime sahiptir. Hidrojen, eğer reaksiyonu yürütmek için kullanılan elektrik fosil yakıtlı enerji santrallerinden değil, yenilenebilir veya nükleer enerjiden geliyorsa daha az karbon yoğunluklu elektroliz yoluyla sudan da üretilebilir. Suyun elektrolizinin verimi yaklaşık% 70-80 arasındadır ve proton değişim membran (PEM) elektrolizörleri kullanılarak 2030 yılına kadar% 82-86 verimliliğe ulaşması hedeflenmektedir. Hidrojen, doğal gazla neredeyse aynı şekilde kullanılabilir. Örneğin elektrik ve ısı üretmek için yakıt hücrelerine verilebilir, merkezi olarak ve daha büyük miktarlarda elektrik üretmek için bir kombine çevrim gaz türbininde veya içten yanmalı bir motorun çalıştırılmasında kullanılabilir. Her koşulda hidrojen, su oluşturmak için oksijen ile birleştirilir. Hidrojen yakıtı çevre dostu olduğundan bu aynı zamanda en önemli avantajlarından biridir. Hidrojen alevindeki ısı, yeni oluşan su moleküllerinden yayılmaktadır. Su molekülleri başta uyarılmış bir durumdadır ve daha sonra termal radyasyon yayarak temel duruma geçiş yapar. Havada yanarken sıcaklık doğal gazla aynı ve yaklaşık 2000 °C'dir. Tarih boyunca karbon, birleştirilmiş hidrojen ve karbon hacimsel olarak daha yoğun olduğundan en pratik enerji taşıyıcısı olmuştur.
Kullanım Alanları

Hidrojen yakıtı, sabit elektrik üretim tesislerine güç sağlamak için kullanılabilir veya ısıtma işlemleri için doğal gaza bir alternatif sağlayabilir. Hidrojen yakıtı ayrıca sıvı itici roketler, taşınabilir yakıt hücresi uygulamaları ya da elektrik motorlarına güç veren sabit yakıt hücreleri, araba, kamyon, tren, tekne, uçaklar için itici güç sağlayabilmektedir. Arabalarda hidrojen yakıtı kullanılamamasının sebebi, hidrojenin yüksek basınçlı bir tankta veya bir kriyojenik tankta depolanmasının zor olmasından kaynaklanmaktadır. Karmaşık metal hidritler gibi malzemelerle alternatif depolama ortamları geliştirilmeye çalışılmaktadır.
Kullanım Alanları > Yakıt Hücreleri

Yakıt hücreleri, yüksek verimlilikleri, düşük gürültüleri ve sınırlı sayıda hareketli parçaları nedeniyle hidrojenden elektriğe doğrudan  enerji dönüşümü için en cazip seçeneği sunmaktadır. Yakıt hücreleri hidrojenden hem durgun hem de hareketli enerji üretimi ile ilgilidir. Yakıt hücreleri genellikle bir araç tahrik sisteminin parçası olarak kabul edilir.
Pil elektrik motoru içeren bir elektrikli güç aktarım mekanizmasına güç sağlamak için yakıt hücresi kullanmak avantajların bir kısmının elektrikli güç aktarım sistemi ile ilgili olmasına rağmen yanmalı motor kullanmaktan iki-üç kat daha verimlidir. Bu, bir hidrojen yanmalı motora kıyasla bir yakıt hücresinde hidrojen kullanılarak çok daha fazla yakıt tasarrufu yapabilmenin mümkün olduğu anlamına gelir.
Dezavantajlar

Hidrojen, birim kütle başına yüksek enerjiye sahip olmasına rağmen, oda sıcaklığında ve atmosfer basıncında sıvı yakıtlara ve doğal gaza kıyasla birim hacim başına çok düşük enerji içeriğine sahiptir. Bu nedenle, genellikle sıkıştırılır ya da sıcaklığı 33 K'nin altına düşürülerek sıvılaştırılır. Yüksek basınçlı tankların ağırlıkları taşıyabilecekleri hidrojenden çok daha ağırdır. Örneğin 2014 model Toyota Mirai'de dolu bir depo yalnızca% 5,7 hidrojen içerir, ağırlığın geri kalanı depodan kaynaklanmaktadır.
Hidrojen yakıtı, hidrojenin düşük ateşleme, yüksek yanma enerjisi ve tanklardan kolayca sızma eğiliminde olması nedeniyle tehlikelidir. Hidrojen dolum istasyonlarında gerçekleşen bazı patlamalar rapor edilmiştir.
Hidrojen yakıt istasyonları hidrojeni genellikle hidrojen tedarikçilerinden kamyonla alır. Hidrojen tedarik tesisinde meydana gelen kesinti birden fazla hidrojen yakıt istasyonunu kapatabilir.
Saperavi

| Saperavi |
| --- | --- |
Üzüm (Vitis)
Saperavi üzümleri
Rengi: Siyah
Tür adı: Vitis vinifera
Köken:  Gürcistan
Çiçek cinsiyeti: Hermofrodit
VIVC kimliği: 10708
Saperavi (Gürcüce: საფერავი) Gürcistan'a özgü; asidik, teinturier tipi bir üzüm çeşididir ve bölgenin en iyi bilinen şaraplarının çoğunun yapımında kullanılır. Ermenistan, Moldova, Ukrayna, Özbekistan, Azerbaycan, New York Eyaleti ve Kuzeydoğu Ohio ve Türkiye'de Artvin ilinde az miktarlarda yetiştirilmektedir. Yaprakları 3 loblu, iri ve yuvarlaktır. Meyveleri türüne bağlı olarak orta ila büyük, eliptik veya yuvarlak, koyu mavimsi ve ince kabukludur; yaklaşık 5 aylık olgunlaşma süresi vardır.
Şarabı özütlemelidir. Alkol oranı %10,5-12,5 ve titre asitliği %5-7 arasında değişir. 1886'dan beri üretimde olduğu bilinmektedir. Saperavi üzümleri, uzun süre olgunlaşmaya uygun çok koyu kırmızı şaraplar üretir. Genel üretim açısından açık ara en baskın Gürcü kırmızı üzümüdür.
Saperavi, aşırı soğuk havada bile yetişebilmesi ile bilinen dayanıklı bir çeşittir ve yüksek rakımda ve Kaheti gibi iç bölgelerde popüler olarak yetiştirilir. Üzüm posasının yanı sıra kabuğunun içinde kırmızı antosiyanin içeren bir teinturier üzümdür ve tek çeşit şarap yapımında kullanılan bu tür çok az üzümden biri olması alışılmadık bir durumdur.
Tarihi

Saperavi üzümünün kökeni, Doğu Gürcistan'daki Kaheti bölgesindedir ve şimdi Gürcistan'a yayılmıştır (Kaheti, Saingilo, Kartli, Şavşat-Klarceti, İmereti, Guria, Raça ve Leçhumi). Saperavi çeşidi, bölgedeki en eski çeşitlerden biridir ve Gürcistan'ın ticari şarapçılık endüstrisinde sürekli olarak en önemlisi olmuştur.
Saperavi üzümleri ağırlıklı olarak Gürcistan'da kullanılmaktadır, ancak son zamanlarda Doğu Avrupa'nın diğer bölgelerine de yayılmıştır (Purcari, Moldova). Saperavi çeşitleri ayrıca New World şarap bölgelerinde, özellikle de Finger Lakes, New York bölgesindeki üzüm bağlarında yetiştirilmektedir.
Şarap

Yalnızca Saperavi veya ağırlıklı olarak Saperavi üzümünden yapılan önemli Gürcü şarapları:
Ahaşeni (ახაშენი): Gurcaani bölgesinde üretilen Kindzmarauli'ye benzer yarı tatlı bir şarap.
Mukuzani (მუკუზანი): Mukuzani bölgesinde üretilen 3 yıllık sek şarap. Yerel şarapların en iyilerinden elde edilir; Gürcü şaraplarının en iyilerinden biri olarak kabul edilir.
Napareuli (ნაფარეული): Napareuli bölgesinde ve Telavi bölgesinde üretilen 3 yıllık sek şarap. Yerel şarapların en iyilerinden elde edilir; Gürcü şaraplarının en iyilerinden biri olarak kabul edilir.
Alazani (ალაზანი): Alazani bölgesinde üretilen hafif yarı tatlı bir şaraptır. %60 Saperavi ve %40 Rkatsiteli karışımıdır.
Homoneurinae

Homoneurinae, Lauxaniidae familyasına bağlı bir hayvan altfamilyasıdır.
Taksonomi

Homoneurinae altfamilyasına bağlı cinsler (2023):
Homoneura
Sergey Starostin

Sergei Starostin
Sergey Anatolyeviç Starostin (Rusça: Серге́й Анато́льевич Ста́ростин; 24 Mart 1953 - 30 Eylül 2005), tartışmalı Altay dili, Dené–Caucasian ve Borean dili de dahil olmak üzere varsayımsal proto-dilleri rekonstrükte etmesiyle tanınan bir Rus tarihi dilbilimci ve filologdu. Aynı zamanda, Eski Çincenin geniş çapta ilgi gören rekonstrüktesini yazan  yazardı.
Evolution of Human Languages Projesi

1985'ten beri Starostin, Tower of Babel  web sitesi için tasarlanmış bir veritabanı yönetim sistemi olan STARLING'i geliştiriyordu. Çalışmalarında Nobel ödüllü bir fizikçi olan Murray Gell-Mann'den yardım aldı. Öldüğü sırada, Rusya Beşeri Bilimler Devlet Üniversitesi'nde profesör, Santa Fe Enstitüsü'nde misafir profesör ve kendisine fahri doktor derecesi verilen Hollanda'daki Leiden Üniversitesi'nde sık sık konuk öğretim görevlisi olarak görev yapıyordu.
Starostin, Rusya Devlet Beşeri Bilimler Üniversitesi'nde verdiği bir dersin ardından 30 Eylül 2005'te Moskova'da kalp krizinden öldü. Oğlu Georgi Starostin de bir dilbilimcidir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 90901500  BNF: cb12149727k (data)  CiNii: DA02986256  GND: 136040411  ISNI: 0000 0001 2147 5521  LCCN: n85265065  NLI: 987007401991405171  NSK: 000186406  NTA: 072557060  RERO: 02-A013483994  SELIBR: 317685  SUDOC: 075193310  VIAF: 110115894   WorldCat (LCCN): n85-265065
Homoloji (matematik)

Matematikte homoloji, değişmeli gruplar veya modüller gibi bir dizi cebirsel nesneyi topolojik uzaylar gibi matematiksel nesnelerle ilişkilendirmenin genel bir yoludur. Homoloji grupları özgün olarak cebirsel topolojide tanımlanmıştır. Soyut cebir, gruplar, Lie cebirleri, Galois teorisi ve cebirsel geometri gibi çok çeşitli başka alanlarda da benzer yapılar mevcuttur.
Kaynaklar

↑  Yunanca ὁμός homos "özdeş"
Hugo Ball

Hugo Ball, 1916
Hugo Ball (d. 22 Şubat 1886 - ö. 14 Eylül 1927) Alman yazar ve şair. 1916'da Zürih'te ortaya çıkan Dada şiir ve sanat hareketinin kurucularındandır. Hareket kısa zamanda Batı sanatının öncü akımlarından biri haline gelmiştir.
Yaşamı

Hugo Ball, Pirmasens'te orta sınıf Katolik bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi ve Heidelberg Üniversitesi'nde sosyoloji ve felsefe eğitimi aldı. 1910'da Berlin'e taşındı ve Max Reinhardt'ın yanında aktör olarak çalışmaya başladı. I. Dünya Savaşı'nda gönüllü olarak orduya katıldı.
1916'da Dada Manifestosu'nu yayınladı. Aynı yıl Dadaizmle özdeşleşmiş Karawane adlı şiirini yayımlandı. 1927'de İsviçre'de mide kanserinden öldü.
Karawane (1916)
I'm Not Sorry

"I'm Not Sorry", The Pigeon Detectives grubunun Wait For Me albümü kapsamında yayımlanan üçüncü teklisidir. UK Singles Chart’ta 12. sıraya kadar yükselmiştir. 2009 ’da The Pigeon Detectives grubunun, Birleşik Krallık’taki en hit müzik eseriydi. Bu şarkı Burnout Paradise ve UEFA Euro 2008 video oyunlarında da fon müziği olarak kullanıldı. Ayrıca Jam Sessions’ın Avrupa sürümlerinde de yer aldı.
Teklideki Şarkılar

I'm Not Sorry
Dick'ead
A Kick in the Shins (demo)
I'm Not Sorry
Wouldn't Believe It (demo)
I'm Not Sorry
I'm Always Right (Leeds Met'te Canlı Performans)
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  MusicBrainz release group: 2e0307f4-8b77-3bb6-b22c-93be0ad64e03  MusicBrainz work: e02f5f9d-a410-331f-9239-4d6af6ca9d03
Hüseyin Ali Baba

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 Hüseyin Ali Baba (2011)
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Hüseyin Ali Baba Muhammed
Doğum tarihi:  11 Şubat 1982 (42 yaşında)
Doğum yeri:  Manama, Bahreyn
Boyu:  1,84 m (6 ft 1⁄2 in)
Mevkii:  Defans
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2001-2004 |  Al Riffa |  30 |  (6) |
| 2004-2005 |  Al-Shamal |  16 |  (0) |
| 2005-2007 |  Kuwait SC |  15 |  (1) |
| 2007-2008 |  Er-Rayyan |  13 |  (2) |
| 2008 |  Umm-Salal |  7 |  (0) |
| 2009 |  Al-Salmiya |  0 |  (0) |
| 2009 |  Al-Shabab |  1 |  (0) |
| 2010-2011 |  El-Vehda |  8 |  (0) |
| 2011-2012 |  El Jaish |  2 |  (0) |
| 2012-2013 |  Kuwait SC |  17 |  (3) |
| 2013-2015 |  Al-Muharraq |  22 |  (4) |
| 2015 |  Al-Fateh SC |   |   |
| 2016-2017 |  Al-Muharraq |   |   |
| 2017-2019 |  Al Riffa |   |   |
Millî takım kariyeri
| 2003-2016 |   Bahreyn |  112 |  (6) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Hüseyin Ali Baba (d. 11 şubat 1982), defans pozisyonunda görev yapmış Bahreynli millî futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 2001 yılında Al Riffa kulübünde başladı.
Hesperornithes

Hesperornithes, modern kuşların atalarıyla yakından ilişkili, soyu tükenmiş ve son derece uzmanlaşmış bir su kuşları grubudur. Kuzey Yarımküre'de hem deniz hem de tatlı su habitatlarında yaşadılar ve hepsi güçlü yüzen, yırtıcı dalgıçlar olan Hesperornis, Parahesperornis, Baptornis, Enaliornis ve Potamornis gibi cinsleri içerir. Yüzmek için en özelleşmiş türlerin çoğu tamamen uçamayanlardı. Bilinen en büyük hesperornithean, Canadaga arctica, maksimum yetişkin uzunluğuna 1,5 metreden (4,9 ft) fazla ulaşmış olabilir.
Hesperornitheanlar, okyanusları kolonize eden tek Mezozoik kuş grubuydu. Kretase-Paleojen yokoluş olayında, enantiornitheanlar ve diğer tüm kuş olmayan dinozorların yanı sıra birçok bitki ve hayvan grubuyla birlikte yok oldular.
Anatomi ve ekoloji

Bu grup hakkında bilinenlerin çoğu, tek bir türün analizlerine dayanmaktadır, çünkü çok azı analiz için yeterince eksiksiz fosiller sunmaktadır. Enaliornithidae ve Brodavidae alt gruplarına ait olanlar gibi daha küçük ve daha ilkel türlerin bazıları uçabiliyor olsa da, Hesperornis ve Baptornis gibi daha büyük hesperornitidlerin yalnızca körelmiş kanatları vardı. Ayakla hareket eden modern dalış kuşlarında olduğu gibi, bu hayvanların femur ve metatarsları kısa, tibiaları ise uzundu. Bacakları dalgıç kuşlarında, batağanlarda veya penguenlerde olduğu gibi vücudun çok gerisine yerleştirildi. Hesperornithidler güçlü yüzücüler ve dalgıçlar olmalı, ancak karada son derece hantaldılar ve muhtemelen yuva yapmak dışında karada çok az zaman harcadılar. Oldukça uzun gövdeliydiler ve yaklaşık 180 cm uzunluğundaydılar.
Bazı araştırmacılar, karada karınları üzerinde kaymak ve bacaklarıyla itmek zorunda kaldıklarını; kalça ve diz eklemleri, bu türlerin onları dorsoventral olarak hareket ettiremeyecekleri şekilde şekillendirildi ve dinlenme pozisyonunda ayaklar vücuttan yanlara doğru çıktı, bu da onların dik yürümelerini engelleyebilecekti. Ayak parmaklarının anatomisi, hesperornitheanların, perdeli olmaktan ziyade, batağanlara benzer şekilde su altında tahrik için deri loblarına sahip olduklarını göstermektedir. Bu hayvanların yoğun kemikleri yüzdürme güçlerini azaltarak dalışı kolaylaştırdı. Bununla birlikte, modern dalış kuşlarıyla yapılan morfometrik karşılaştırma, herperornitheanların, dalgıçlar veya batağanlardan ziyade dalış ördekleri ve karabataklarla daha fazla benzerlik paylaştığını göstermektedir.
Burunları uzundu ve ucu hafifçe çengelli bir gagayla sivriydi. Gaganın arkasında, çeneler, uzunlamasına bir oyuğa yerleştirilmiş bir dizi basit, keskin dişle doluydu. Bunlar muhtemelen balıkların tırtıklı gagası gibi balıkların yakalanmasına yardımcı oldu; daha ilkel kuşların sürüngen dişlerinin aksine, hesperornitidlerinkiler benzersizdi. Ayrıca alt çene kemikleri arasında dinozor benzeri bir eklem tuttular. Bunun mandibulanın arka kısmını önden bağımsız olarak döndürmelerine izin verdiğine ve böylece alt dişlerin ayrılmasına izin verdiğine inanılmaktadır.
Evrim

Şu anda, hesperornitheanlar, atadan veya kuşlarla yakından ilişkili olmayan çok özel bir soy olarak kabul edilmektedir. Yine de, ilişkileri, muhtemelen modern kuşların atalarından en erken Kretase kadar geç ayrılacak kadar yakındır.
Bilinen en eski hesperornitin Erken Kretase Enaliornis'tir . Hesperornithean türlerinin çoğu, Kuzey Amerika'nın Geç Kretase'sinden bilinmektedir. Küçük hesperornithean kemikleri, Judith Nehri Grubunun Geç Kretasesi'nin tatlı su birikintilerinin yanı sıra Hell Creek ve Lance Formasyonlarından ve birkaç Avrasya bölgesinde bilinmektedir. Bu türler yaklaşık olarak bir karabatak ya da dalgıç kuşus büyüklüğündeydi.
Sınıflandırma

Hesperornithes kladı, orijinal olarak 1888'de Furbringer tarafından Aves'in bir alt sınıfı olarak adlandırıldı. Bununla birlikte, bilimsel literatürde genellikle bir yıl sonra türetilen takım düzeyindeki adı Hesperornithiformes lehine göz ardı edildi. 2004 yılında Clarke, hesperornithean grubunu filogenetik açısından tanımlayan ilk kişi oldu. Clarke, Hesperornithes'i modern kuşlardan ziyade Hesperornis regalis'e daha yakın olan tüm türler olarak tanımladı ve Hesperornithiformes'i ikinci adı tanımlamamasına rağmen, ikinci eşanlamlı olarak kabul etti. Clarke ayrıca daha kapsayıcı Hesperornithidae grubunu, tüm hesperornitheanları Baptornis'ten çok Hesperornis'e yakın olarak tanımladı.
Hesperornitheanlar ilk olarak 1873'te Othniel Charles Marsh tarafından parafiletik grup "Odontornithes" içinde Ichthyornis ile birleştirildi. 1875'te Odontolcae olarak ayrıldılar. Grubun genellikle dalgıç kuşları ve batağanlarla veya Paleognathae ile (kemikli damakta algılanan benzerliklere dayanarak) ilişkili olduğu düşünülmüştür. Bununla birlikte, bu benzerlikler, kemiklerinin osteonlarının - en azından Hesperornis'te - Neognathae'dekine benzer bir düzende düzenlendiği daha yakın zamanda belirlenmiş bir gerçek olarak, günümüzde yakınsak evrimden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Sınıflandırma > İlişkiler

2016 yılında, tür düzeyinde bir filogenetik analiz, hesperornitheanlar arasında aşağıdaki ilişkileri buldu.
Sınıflandırma > Türler

† Hesperornithiformes Fürbringer 1888 [Dromaeopappi Stejneger 1885; Odontornithes Forbes 1884; Odontolcae Stejneger 1875; Hesperornithomorphi Hay 1930; Odontognathe Wetmore 1930] {Odontoholcae Stejneger 1885: Hesperornithes Fürbringer 1888}
†Fumicollis hoffmani Bell & Chiappe 2015
†Potamornis skutchi Elzanowski, Paul & Stidham 2000 (Geç Kretase)
†Pasquiaornis Tokaryk, Cumbaa & Storer 1997 (Geç Kretase)
†P. hardiei Tokaryk, Cumbaa & Storer 1997
†P. tankei Tokaryk, Cumbaa & Storer 1997
†Baptornithidae AOU 1910
†Baptornis Marsh 1877 [Parascaniornis Lambrecht 1933 ]
†B. advenus Marsh 1877 (Geç Kretase)
†B. stensioi (Lambrecht 1933) Rees & Lindgren 2005 [Parascaniornis stensioi Lambrecht 1933] (Late Cretaceous)
†Brodavidae Martin, Kuročkin & Tokaryk 2012
Brodavis Martin, Kuročkin & Tokaryk 2012 (Late Cretaceous)
†B. americanus Martin, Kuročkin & Tokaryk 2012
†B. baileyi Martin, Kuročkin & Tokaryk 2012
†B. mongoliensis Martin, Kuročkin & Tokaryk 2012
†B. varneri (Martin & Cordes-Person 2004) Martin, Kuročkin & Tokaryk 2012 [Baptornis varneri Martin & Cordes-Person 2007]
†Enaliornithidae Fürbringer 1888
†Enaliornis Seeley 1876 (Erken Kretase)
†E. seeleyi Galton & Martin 2002
†E. barretti Seeley 1876
†E. sedgwicki Seeley 1876
†Judinornithidae Nesov 1983
†Judinornis nogontsavensis Nesov & Borkin 1983 (Geç Kretase)
†Hesperornithidae Marsh 1880
†Asiahesperornis bazhanovi Nesov & Prizemlin 1991 (Geç Kretase)
†Parahesperornis alexi Martin 1980 (Geç Kretase)
†Canadaga arctica Hou 1999 (Geç Kretase)
†Hesperornis Marsh 1872 [Coniornis Marsh 1893 ; Lestornis Marsh 1876 ; Hargeria Lucas 1903 ] (Geç Kretase)
†H. altus (Marsh 1893) [Coniornis altus Marsh 1893
†H. montana Shufeldt 1915
†H. regalis Marsh 1872
†H. crassipes (Marsh 1876) Brodkorb 1963 [Lestornis crassipes Marsh 1876]
†H. gracilis Marsh 1876 [Hargeria gracilis (Marsh 1876) Lucas 1903]
†H. chowi Martin & Lim 2002
†H. bairdi Martin & Lim 2002
†H. mengeli Martin & Lim 2002
†H. macdonaldi Martin & Lim 2002
†H. rossicus Nesov & Yarkov 1993
†H. lumgairi Aotsuka & Sato, 2016
Hesperornis regalis'in yaşam restorasyonu
Hatırlatma dozu

Hatırlatıcı aşıları tanıtan 1964 Amerikan "Wellbee" afişi
Tıbbi terimlerle bir hatırlatma dozu, pekiştirme dozu, takviye dozu veya rapel bir aşının daha önceki (primer) bir dozdan sonra fazladan uygulanmasıdır. İlk bağışıklamadan sonra bir hatırlatma enjeksiyonu veya bir hatırlatma dozu, bağışıklık kazandırıcı antijene yeniden maruz kalmadır. Bu antijene karşı hafıza zamanla azaldıktan sonra, o antijene karşı bağışıklığı tekrar koruyucu seviyelere yükseltmesi amaçlanır. Örneğin, tetanoz aşısı hatırlatıcıları genellikle her 10 yılda bir önerilir; çünkü tetanoza özgü bellek hücreleri işlevlerini kaybeder veya apoptoza uğrar.
Birincil aşılamayı takiben bir hatırlatıcı doz ihtiyacı çeşitli şekillerde değerlendirilir. İlk yol, birincil doz verildikten birkaç yıl sonra bir hastalığa karşı spesifik antikorların seviyesini ölçmektir. Bir antijenin uyarılmasından sonra antikorların hızlı üretimi olan anamnestik yanıt, belirli bir aşının hatırlatma dozuna olan ihtiyacı ölçmenin tipik bir yoludur. Yıllar önce bir birincil aşı aldıktan sonra anamnestik yanıt yüksekse, büyük olasılıkla bir hatırlatıcı doza ihtiyaç yoktur veya çok azdır. İnsanlar ayrıca birincil aşının uygulanmasından belirli bir süre sonra o antijene karşı aktif B ve T hücre aktivitesini ölçebilir veya aşılanmış popülasyonlarda hastalığın prevalansını belirleyebilir.
Bir hasta bir hatırlatıcı doz alırsa, ancak zaten yüksek düzeyde antikora sahipse, o zaman, enflamasyona neden olan yüksek seviyelerde IgG antikorları tarafından indüklenen, lokalize bir Tip III aşırı duyarlılık formu olan Arthus reaksiyonu adı verilen bir reaksiyon gelişebilir. Enflamasyon genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden biter, ancak birincil aşı ile destekleyici doz arasındaki sürenin uzatılmasıyla tamamen önlenebilir.
Hepatit A ve B gibi bazı aşıların neden yaşam boyu etkili olduğu ve tetanoz gibi bazı aşıların neden hatırlatıcılara ihtiyaç duyduğu henüz tam olarak belli değildir. Hakim teori, bağışıklık sistemi bir birincil aşıya hızlı bir şekilde yanıt verirse, vücudun hastalığa karşı immünolojik hafızayı yeterince geliştirmek için zamanı olmadığı ve hafıza hücrelerinin insan ömrü boyunca yüksek sayılarda kalmayacağı yönündedir. Bağışıklık sisteminin bir aşıya karşı birincil tepkisinden sonra, bellek T yardımcı hücreleri ve B hücreleri, germinal merkezlerde oldukça sabit bir seviyede kalır ve hücre bölünmesini son derece yavaş bir hızla geçirir. Bu hücreler uzun ömürlü olmakla birlikte tipik olarak mitoza girmezler ve nihayetinde bu hücrelerin kayıp oranı, kazanım oranından daha büyük olacaktır. Bu durumlarda, bellek B ve T hücre sayımını tekrar "artırmak" için bir hatırlatma dozu gerekir.
Çocuk felcinde hatırlatma dozu

Çocuk felci aşısı durumunda, aşıya yanıt olarak üretilen bellek B ve T hücreleri, oral çocuk felci aşısının (OPV) tüketilmesinden sadece altı ay sonraya kadar varlığını sürdürür. OPV'nin hatırlatıcı dozları da etkisiz bulundu, çünkü onlar da tüketimden sonra her altı ayda bir bağışıklık tepkisinin azalmasına neden olur. Bununla birlikte, inaktif çocuk felci aşısı (IPV) destekleyici doz olarak kullanıldığında, deneklerin antikor sayısını %39-75 oranında arttırdığı bulundu. Gelişmekte olan ülkelerde genellikle IPV yerine OPV kullanılır, çünkü IPV pahalıdır ve taşınması zordur. Ayrıca tropikal ülkelerdeki IPV'lerin iklim nedeniyle saklanması zordur. Bununla birlikte, çocuk felcinin hala mevcut olduğu yerlerde OPV birincil dozunun peşine bir IPV hatırlatıcı uygulamak, hastalığın ortadan kaldırılmasına yardımcı olabilir.
Amerika Birleşik Devletleri'nde yalnızca IPV kullanılır. Nadir durumlarda (yaklaşık 2,7 milyonda 1) OPV, hastalığın güçlendirilmiş bir formuna sebep olur ve aşı alıcılarında felce neden olur. Bu nedenle, ABD yalnızca dört dozla verilen IPV'yi uygular (doğumdan sonraki ilk yılda 3 doz ve 1.5 yaşında 4. doz, ardından 4-6 yaş arasında bir hatırlatıcı doz).
Hepatit B hatırlatma dozu

Hepatit B için hatırlatıcı doz ihtiyacı uzun süredir tartışılmaktadır. 2000'li yılların başında, aşılanmış bireylerin hafıza hücre sayısını ölçen araştırmalar, tam olarak aşılanmış yetişkinlerin (bebeklik döneminde önerilen zaman dizisinde üç aşılamanın tümünü almış olanlar), daha sonraki yaşamlarında bir hatırlatıcı doz gerektirmediğini göstermiştir. Hem CDC hem de Kanada Ulusal Danışma Komitesi, hepatit B hatırlatıcı doz ihtiyacına karşı halka açık tavsiyelerde bulunarak bu tavsiyeleri destekledi. Bununla birlikte, bağışıklığı baskılanmış bireylere, hepatit B'ye karşı bağışıklık tepkilerini değerlendirmek için daha fazla tarama yapmaları ve hepatit B'ye karşı B ve T hücre sayıları belirli bir seviyenin altına düşerse, potansiyel olarak bir hatırlatıcı doz almaları tavsiye edilir.[kaynak belirtilmeli]
Tetanoz hatırlatma dozu

Tetanoz hastalığı, her 10 yılda bir veya bazı durumlarda tetanoz enfeksiyonunun hemen ardından bir hatırlatıcı doz gerektirir. Td, yetişkinler için hatırlatıcının adıdır ve boğmacaya (boğmacaya) karşı bağışıklama içermemesi bakımından birincil dozdan farklıdır. ABD her 10 yılda bir tetanoz aşısı önerirken, Birleşik Krallık gibi diğer ülkeler yaşamın ilk 20 yılında sadece iki hatırlatıcı aşı yapılmasını önerirken, üçüncü on yıldan sonra hatırlatıcı önermemektedir. Yenidoğan tetanozu, bazı kadınlar için hamilelik sırasında bir endişe kaynağıdır ve annelere, çocuklarını hastalıktan korumak için hamilelikleri sırasında tetanoza karşı destekleyici bir ilaç önerilir.