Ziya Bünyadov
Çalışmaları

Ziya Bünyadov, görevine Azerbaycan Şarkiyatçılık Enstitüsünde 1964 yılında "Orta çağ Şark (doğu) tarihi" şubesinin müdürü olarak başlamıştır. 1981 yılından sonra ömrünün son gününe kadar kısa aralıklarla enstitün dekanı olmuştur. Bu dönemde bilimsel çalışmalarını çoğunlukla iki yol izlemiştir:
Azerbaycan'ın ve komşu Doğu ülkelerinin feodalizm dönemindeki sosyal-iktisadi tarihin tetkiki.
Orta Çağ müelliflerinin Azerbaycan ve komşu Doğu ülkelerinin tarihine, ilim ve medeniyetine ait eserlerinin öğrenilmesi, şerhli tercümesi ve neşri.
Ziya Bünyadov, Fuzûlî'nin (ö. 1556) "Matlau-l-itikad" adlı eserini Arapçadan Azerbaycan diline şerhli tercümesini yapmıştır.
Arapça kaynaklardan şerhli tercüme eserleri
Ziya Bünyadov'un yapmış olduğu Orta Çağ eserlerinin, Yakın ve Orta Doğu ülkelerinin tarihine, ilim ve medeniyetine ait eski eserlerin tetkiki, tercümesi ve şerhli neşri ilmi derece kazanmıştır. O, Feodalizm döneminde Azerbaycan tarihine ve aynı zamanda Orta Asya, Kafkasya ve komşu ülkelerin tarihine ait nadir bulunan Orta Çağ Arap kaynaklarının şerhli tercüme ve neşri sahasında büyük hizmetler vermiştir.
XIII. yüzyılın coğrafya alimi Yâkut el-Hamevî'nin (ö. 626/1229) “Mucemü’l-Buldân” adlı eseri ile XIV. yüzyılın yazarlarından Hamidullah Kazvî'nin (ö. 750/1350) “Nuzhetü’l-Kulûb” adlı eserinden seçilmiş konuların şerhli tercümeleri (Bakü, 1983), Moğolların istilasından önce ve sonraki dönemlerde Azerbaycan şehirlerinin tarihi, etnografyası ve meşhur yerleri hakkında çeşitli bilgilerin verilmesi de onun bilimsel çalışmaları arasında zikredilebilir.
Abdürreşit el-Baküvî'nin (ö. 1430) Tahlîsü'l-âsar ve acâibü'l-meliki'l-kahhâr adlı eseri
Bu eser, Bakü'de yaşamış Azerbaycan'ın Orta Çağ alimlerinden el-Baküvî tarafından yazılmıştır. Ziya Bünyadov, bu eserin 1971 yılında şerhli tercümesini yapmıştır.
Ebü'l-Hasan Sadreddin Ali b. Nasır b. Ali Hüseyni'nin (ö. 622/1225) Ahbarü'd-Devleti's-Selçukiyye adlı eseri
Bu eser, XII. asrın sonlarında Kafkas ve kuzey İran'ın tarihine ait temel kaynaklardan biri sayılır. Eserde, Azerbaycan Atabeyleri, onların Selçuk sultanları ile karşılıklı ilişkileri hakkında nadir bilgilerle, Atabeylere ve Selçukluların savaş kuvvetlerine karşı yöneltilmiş Gürcü-Şirvan ittifakı hakkında deliller vardır. Ziya Bünyadov, bu eserin 1980 yılında şerhli tercümesini yapmıştır.
Ebû Muhammed Ahmed b. A'sem el-Kûfî'nin (ö. 314/926) el-Fütûh adlı eseri
Ziya Bünyadov, 1981 yılında İbn A'sam el-Kûfî'nin bu eserinden seçilmiş bölümlerde Arap istilaları döneminde Azerbaycan hakkında yeni bilgiler vermiştir.
Ebü'l-Fazl Celaleddin Abdurrahman b. Ebî Bekr Suyuti'nin (ö. 911/1505) Keşfü's-salsale an vasfi'z-zelzele adlı eseri
Ziya Bünyadov, 1983 yılında bu eserin şerhli tercümesini yapmıştır. Eserde, Orta Çağ Arap sismolojisi hakkında geniş bilgiler içermektedir.
Ebü'l-Kāsım Halef b. Abbâs ez-Zehrâvî'nin (ö. 404/1013) et-Tasrîf adlı eseri
Ziya Bünyadov, 1983 yılında bu eserin “Cerrahiye ve aletler hakkında inceleme” bölümünün el-yazmasını şerhli tercüme etmiştir. Bu çalışma, Moskova'da büyük ilgi görmüştür. Bu eserde, hem anatomik-fizyoloji ve tıbbi bilgiler, hem de tıp aletleri, ilaçlar, sargılar ve tedavi bitkileri hakkında bilgiler vardır.
Ebû Hayyân Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân Endelüsî'nin (ö. 745/1344) Kitâb al-idrak li-lisan al-Atrak adlı eseri
Endelüs alimi Ebu Hayyân'ın bu eseri, Ziya Bünyadov tarafından Azerbaycan diline tercüme edilmiş ilk Türk-Arap sözlüğüdür.
Ziya Bünyadov'un kaleme aldığı diğer eserleri şunlardır:
a. Azerbaycan VIII-IX asırlarda
b. Azerbaycan Atabeyler Devleti (1136-1225)
c. Harezmşahlar-Anuştekinidler devleti (1097-1231)
d. Kırmızı terör. Bakü: Azerneşr, 1993
e. Kur'ân-i Kerim'in şerhli meali
f. Dinler, Tarikatlar, Mezhepler ve Nizami döneminde Azerbaycan. Bakü: Şərq-Qərb, 2007
Bazı Makaleleri
IX.-X Asır Azerbaycan Tarihine Ait Yeni Bir Arap Kaynağı
Abbasi Hilafetinde Türk Hakimiyetinin Başlangıcı, 830-870
Arap Hilafeti Hakkında Yeni Eser Azerbaycan Tarihi
Orta Çağ Bazı Arapça Kaynaklarda Zelzeleler Hakkında Bilgiler
Babek ve Bizans
Şeki kalesinin yeri hakkında yeni bilgiler
Bezz kale-şehrinin lokalizasyonu hakkında
Mingeçevir hakkında
Hürrem sözü hakkında
Ebu Heccah hakkında birkaç söz
Kuranın 36-cı Yasin suresi hakkında birkaç söz
Mhitar Goşun Alban Hroniki
Hakan ünvanı hakkında
Qarapapaqlar
MİTLER VE MİT YARATANLAR
Başıboş gezen düzensiz gruplar
Neden Sumgayıt olaylarının analizi
Gevorq Emin'in zorunlu diyaloğu hakkında