Irrawaddy yunusu
Koruma çabaları

Irrawaddy yunusunun gelişmekte olan yerlere olan yakınlığı koruma çabalarını zorlaştırmaktadır. Balık ağlarına yakalanma ve doğal yaşam alanlarının bozulması Irrawaddy yunuslarının karşı karşıya kaldığı ana tehditlerdir. Bu tehditlerin etkisini azaltmak için ulusal ve uluslararası düzeylerde koruma çabaları sarf edilmektedir.
uluslararası ticaret metası olmaktan korunması Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) ile sağlanmaktadır. Bu sözleşmenin uygulanması ise ülkelerin sorumluluğu altındadır. Yunus akvaryumlarında kullanılmak üzere uluslararası ticarete malzeme olmuş olsalar da bu yunuslar için önemli bir tehdit kaynağı olmamıştır.
Bazı Irrawaddy yunusları IUCN tarafından kritik tehlikedeki türler arasında listelenmiştir: Laos, Kamboçya, Vietnam (Mekong Nehri popülasyonu), Endonezya (Mahakam Nehri popülasyonu, Borneo), myanmar (İravadi Nehri popülasyonu), Filipinler (Malampaya Sığlığı popülasyonu) ve Taylan (Songkhla Gölü popülasyonu). Ama genel olarak Irrawaddy yunusu türü IUCN tarafından yaşam alanlarının tamamında hassas türler arasında listelenmiştir. 2004 yılında CITES Irrawaddy yunusunu EK-II'den EK-I'e taşıyarak soyu tükenme tehlikesi altında saymış ve ticaretini tamamen yasaklamıştır.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) -Vahşi Hayvanların Göçmen Türlerinin Korunmasına ilişkin Bonn Sözleşmesi (CMS) kapsamında yapılan Irrawaddy yunusları tatlısu popülasyonlarının korunması eylem planı Doğa koruma alanlarının çoklu kullanımının bu popülasyonların korunmasında kilit rol oynadığını belirtmektedir. Bu yunus türünün belirli alanlara karşı olan sadakati nedeniyle özellikle idaresini kolaylaştıracağından tatlı sularda doğal koruma alanı oluşturmak korunma için etkili olacaktır. Eylem planında yanlışlıkla ağlara takılmaların etkisi azaltmak için aiağıdaki stratejiler belirlenmiştir:
Irrawaddy yunusu Vahşi Hayvanların Göçmen Türlerinin Korunmasına ilişkin Bonn Sözleşmesi'nin hem EK-I'inde hem de EK-II'sinde listelenmiştir. Yaşam alanlarının tamamında ya da önemli bir bölümünde soyu tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olduğu için EK-I'de listelenmiş olup Sözleşmeyi imzalayan ülkeler hayvanların yaşadığı yerleri koruma altına alarak, göç etmelerine karşı engelleri kaldırarak ve türü tehlike altına sokacak diğer faktörleri kontrol altına alarak bu türü korumak için çaba göstermelidirler. Aynı zamanda olumsuz bir korunma durumu statüsüne sahip olduğundan EK-II'de listelenerek uluslararası işbirliğinden önemli ölçüde faydalanılması hedeflenmektedir.
Bu tür aynı zamanda Pasifik Adaları Bölgesinde Balina ve Yunuslar ile bu Türlerin Doğal Yaşam Alanlarının Korunması için Mutabak Belgesi'nde de yer almaktadır.Ulusal çabalar
Çeşitli ulusal koruma çabaları da yerel Irrawaddy yunusu popülasyonlarının maruz kaldığı tehditlerin azalması ile sonuçlanmaktadır:
Bangladeş'te bulunan Sundarbans mangrov ormanı içinde yaşayan Irrawady yunuslarının yaşam alanlarının bir bölümü Sundarbans Dünya Mirası sitinde yer alan üç doğal yaşamı koruma bölgesinin 139,699 hektarlık alanı içine dahil edilmiştir. Wildlife Conservation Society kalan 6.000 yunusu için de korunma alanları yaratmak amacıyla Bangladeş Çevre ve Ormancılık Bakanlığı ile çalışmaktadır. Kamboçya
Irrawaddy yunusları Kamboçya Balıkçılık Yasasıyla kritik tehlikede olan tür olması nedeniyle tamamen koruma altındadır. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) hükûmet ile yerel topluluklardan aldığı destek ile Kamboçya Mekong Yunus koruma Projesini kurmuştur. Projenin amacı kalan yunus popülasyonunun belirlenmiş koruma eylemleri, araştırma ve eğitim yoluyla hayatta kalmasının desteklenmesidir. Ocak 2012'de Kamboçya Balıkçılık İdaresi, Mekong Nehri Yunus Ekoturizm Bölgesi Koruma ve Geliştirme Komisyonu ile WWF "Mekong Nehri Irrawaddy Yunusu koruması üzerine Kratie Deklarasyonu"nu imzalayarak Mekong Nehri'nde yunusların korunması için yol haritası hazırlayarak birlikte çalışmak üzere anlaştılar. Kamboçya hükûmeti 24 Ağustos 2012'de Kratie eyaletinin doğusundan Laso sınırına kadar olan Mekong Nehri'nin 180 km.'lik bölümünde basit balıkçılık dışında yüzer ev kullanarak, balık avlama kafesleri ve sık gözlü ağ ile balık avlamayı yasaklamıştır. Bu alanda özellikle yunusları korumak için Nehir muhafızları devriye gezmektedirler. 2006 yılının Ocak ve Şubat ayları arasında bir düzine Irrawaddy yunusu ölü olarak bulunmuştur. Kamboçya sahilinde bulunan 10 yeni bebek yunus ise kritik tehlike altında olan Irrawaddy yunuslarının soyunun tükenmemesine yönelik yeni bit umut kaynağı olmuştur. Bu tehlikeden sonra 66 muhafız Kamboçya sahilinde görevlendirilmiş ve bu çabalardan sonra yalnızca iki yunusun ölümü kaydedilmiştir. Bu hayvanların soyunun tükenmesini önlemek amacıyla Kamboçya sahillerinde balık ağı kullanarak avlanmanın tamamıyle yasaklanması beklenmktedir. Hindistan
Irrawaddy yunusu bilimsel adının Oreaella brevezastris olarak yanlış yazımı ile de olsa Hindistan Yaban Hayatını Koruma Yasası'nda Liste I'de yer alarak öldürülmesi, taşınması ve elde edilen ürünlerinin satılması yasaklanmıştır. Chilika Gölü ile Bengal Körfezi arasında yeni bir kanalın açılması için 2000 yılında yapılan büyük restorasyon çalışması başarılı olmuş ve gölün ekolojik dengesi düzeltilerek suyun tuzluluk oranı dengelenmiş ve sonucunda da Irrawaddy yunusunun avladığı balık, karides ve yengeç sayısının artışıyla yunusların popülasyonunda da artış gözlemlenmiştir. Endonezya
Endonezya'nın Nadir Su Canlıları Koruma Vakfı adı altında bir koruma programı Irrawaddy yunusları ve onların doğal yaşam alanı olan Mahakam Nehri'ni koruma üzerine odaklanmıştır. Program yalnızca halkı eğitip araştırma yapmakla kalmayıp aynı zamanda yunus popülasyonu ile yaşam alanlarını kontrol altında tutup izlemektedir. Bu kontrol yönteminin önemli örneklerinden biri çeşitli köylerde devriyeler kurulmasıdır.
Mekong Nehri popülasyonu için sayısız tehdit önemli endişe konusu olmuştur. 1970'lerde Irrawaddy yunusları yağları için avlanmaktaydı. Sonrasında ise patlayıcı ile ve sık gözlü ağlarla avlanma da başka tehditler oluşturmaya başlamıştır.Günümüzde yunuslar Kamboçya ve Laos Demokratik Cumhuriyeti'nde koruma altına alınmışlardır. Artık Irrawaddy yunuslarının doğal yaşam alanlarının çoğunda hem patlayıcı ile balık avı hem de sık gözlü ağlarla avlanma sınırlandırılmıştır. Kanadalı çevre korumacı Ian Baird Mekong Nehri'nin Laos tarafında Irrawaddy yunuslarını incelemek amacıyla Lao Topluluk Balıkçıları ve Yunus Koruma Projesini kurmuştur. bu proje ağlarına takılan yunusları kurtarmaları durumunda balıkçıların ağlarını kaybetmeleri nedeniyle karşılaştıkları ekonomik zararı giderme amacını taşımaktadır. Yunus popülasyonunun çoğunun öldüğü ya da Laos'un güney komşusuna kaçtığı anlaşıldıktan sonra bu proje Kamboçya'yı da içine alacak şekilde genişletilmiştir. Si Phan Don Sulak Alan Projesi nehirde yaşayan toplulukları koruma bölgeleri ayırarak ne zaman ve nasıl balık avlanacağı konusunda düzenleme yapan yasalar ortaya konması konusunda başarılı olmuştur. Nisan ayında Laos sahilinde 200 kg.'lık bir Irrawaddy yunusunun ölü bulunmasıyla birlikte 2015 yılında ölü bulunan Irrawaddy yunuslarının sayısı beşe yükselmiştir. Genellikle ölü bulunan Irrawaddy yunuslarının gövdelerinde yasak avlanmadan kaynaklanan yara bere izleri bulunmaktaydı ancak son olarak ölü bulunan bu yunus yaşlılıktan ölmüştür. Bu dişi yunus araştırmacıların keşfettiği en yaşlı ve en büyük Irrawaddy yunusudur. Yunus 2,5 m. boyundaydı ve muhtemelen 20'li yaşlarınIn sonundaydı. Yunus otopsi yapmak için WWF merkezine götürülmüştür. Myanmar
Myanmar Balıkçılık İdaresi 2005 Aralık ayında İravadi Nehri'de Mingun ve Kyaukmyaung arasında 74 km.'lik bir bölgeyi koruma altına alarak çeşitli önlemler aldı. Bu alanda alınan önlemler arasında aülara takılan yunusların mecburi olarak salıverilmesi, yunusların yakalanması ya da öldürülmesinin yasaklanması, bütün ya da parçalar hâlinde satılması, elektrikle balık avlama ve 300 feet'den uzun ve 600 ft.'den kısa aralıklarla yerleştirilmiş sık gözlü ağlarla balık avlanmasının yasaklanması gibi. Cıva zehirlenmesi ile nehirde süregelen altın arama çalışmaları nedeniyle doğal yaşam alanı kaybı engellenmiştir. Filipinler
Malampaya Sığlığı 2000 yılında koruma altında deniz alanı olarak ilan edilmiştir. Bu koruma altına alınan bir alana verilen en düşük önceliktir. Malampaya Sığlığı Ekoloik Araştırma Projesi WWF tarafından başlatılmıştır. Projenin sağladığı teknik yardımla Taytay belediyesi ile Malampaya park isaresi yanlışlıkla ağlara takılma nedeniyle Irrawaddy yunuslarının yaşadığı tehditleri azaltmak için balık avlama ile ilgi düzenlemeler geliştirebilmiştir. Yunus türünü korunması amacıyla balık avlama malzemeleri üzerine çalışmalar malzemelerin değiştirilmesi başlamıştır. Proje 2007'de tamamlanmıştır.
2007 yılında aralarında Malampaya Sığlığı'ndaki Irrawaddy popülasyonu da dahil olmak üzere Mercan Üçgeninde yaşayan deniz ve sahil kaynaklarını koruma amacıyla Mercan Üçgeni Girişimi başlatılmıştır. Tayland
2002 yılında Deniz ve Sahil Kaynakları İdaresi Tayland karasularında yunuslar, balinalar ve kaplumbağalar gibi nadir bulunan su hayvanlarını korumakla görevlendirilmiştir. Yunusları korumak için devriye gezen tekneler diğer teknelerin yunuslara 30 m.'den fazla yaklaşmamasını, tekne ile yunusların kovalanmamasını ve yunus sürülerinin arasından geçilmemesini sağlamaktadır. Prachinburi Eyaletinin Bang Pakong Nehrinde avlana çok sayıda balıkçı belirli bir bölgede karides avcılığını durdurması konusunda ikna edilmiş ve 30 ila 40 kadar balıkçı teknesinde yunus gözleme turu düzenlemek üzere değişiklik yapılmıştır.
Son üç yıl içinde Trat Eyaleti sahillerinde altmış beş Irrawaddy yunusu ölü olarak bulunmuştur. Bu yunusların ölümünden yerel balık endüstrisi suçlanmıştır. 2013 yılının Ocak ayında Tayland sahillerinde bir düzineden fazla Irrawaddy yunusu ölü olarak bulunmuştur. Bu yunusların oksijen eksikliği nedeniyle öldüğü söylenmiştir. Memeli olan yunuslar denizde yaşayan diğer hayvanların aksine nefes almak için su yüzüne çıkmak zorundadır. Yunusların çoğu sualtında ölü olarak bulunmuştur ve kıyıya vuranlarında da en az birkaç gündür ölü olduğu anlaşılmıştır. Yine 2013 yılının Şubat ayının ilk haftasunda dört Irrawaddy yunusu ölü olarak bulunmuştur. Malezya
2008 yılında Ormancılık Bakanlığı ile Sarawak Ormancılık Kooperatifi Kuching sulak alanında Santubong ve Damai'de Irrawaddy yunusları için bir koruma alanı kurulması konusunda anlaşmıştır. Daha sonra da Miri'de daha fazla sahili koruma altına almayı düşünmektedirler. Bu alanlarda alınan önlemler yunusların yakalanması ve avlanmasının yasaklanması, yunusların bütün olarak ya da parça parça ticaretinin yapılmasının yasaklanması ve sık gözlü ağlarla balık avlanmasının yasaklanmasıdır. Hükûmet aynı zamanda Sarawak Shell şirketinin sponsorluğu altında Sarawak Malezya Üniversitesi'nde bu yunus türü üzerine küçük ve orta ölçekli araştırma projeleri başlatmayı düşünmektedir.
2012 yılında Vietnam'da dört biliminsanından oluşan bir grup dört Irrawaddy yunusunu alarak tıbbî yardımda bulundu ve bu yunusların nasıl hayatta kalacaklarını araştırmaya başladı. Bu dört yunusun yakalandığı bakteri enfeksiyonu ilk defa olarak Irrawaddy yunuslarında görülmüştür. Diğer deniz hayvanlarında yaygın olarak görülen Chorioamnionitis enfeksiyonu bu yunus grubunda ilk olarak tespit edilmiştir. Bu hastalık genellikle gebe hayvanlarda görülür çünkü enfeksiyon karın bağında başlar ve oradan ananın kanına karışır. Vietnamlı biliminsanlarının aldığı yunuslardan biri gebeydi ve ölü bulunmadan önce havuzun dibinde dönerek dolaşmaktaydı. Bu bakteri enfeksiyonu hayvanın birçok organını etkilemektedir.