stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
VIII. Henry
Galeri

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

Resmî unvanlar

| Önce gelen: VII. Henry |  İngiltere kralı ve İrlanda lordu 21 Nisan 1509 – 28 Ocak 1547 | Sonra gelen: VI. Edward |
Wikimedia Commons'ta Henry VIII of England ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 4094636  BNC: 000038249  BNE: XX999823  BNF: cb11988809r (data)  BPN: 27688824  CANTIC: a11012195  CiNii: DA02175843  GND: 118548204  ISNI: 0000 0001 2258 6127  LCCN: n79113093  LNB: 000047642  MusicBrainz: 78b3e75a-e409-4018-92f8-2ad8b9afede9  NDL: 00620812  NKC: jn20000700820  NLA: 35187905  NLG: 156134  NLI: 987007262400705171  NSK: 000074103  NTA: 070457999  RERO: 02-A000079627  RKD: 490218  SELIBR: 207833  SNAC: w6sc4z4n  SUDOC: 027303608  TePapa: 33012  Trove: 857339  ULAN: 500205051  VIAF: 172419710   WorldCat (LCCN): n79-113093 
VIII. Henry, 1491
VIII. Henry ve alayı
Aragonlu Catherine
VIII.Henry, çocukları I. Mary, I. Elizabeth Ve Prens Edward ile.
Anne Boleyn
Ruşen Hakkı

| Ruşen Hakkı |
| --- | --- |
Gazeteci, şair, yazar Ruşen Hakkı
Doğum: 21 Temmuz 1936 Kütahya, Türkiye
Ölüm: 11 Nisan 2011 (74 yaşında) İzmit, Türkiye
Ölüm sebebi: Böbrek yetmezliği
Milliyet: Türkiye
Diğer ad(lar)ı: Torun Balıkçı R. H.
Meslek: Gazeteci, şair, yazar
Çocuk(lar): Üç kız evlat ve beş torun
Ödüller: Yunus Nadi Ödülü

Ruşen Hakkı (21 Temmuz 1936, Kütahya - 11 Nisan 2011, İzmit), Türk gazeteci, şair, yazar.
1936 yılında Kütahya'da doğan Ruşen Hakkı, Kütahya Erkek Sanat Enstitüsü'nden mezun olduktan sonra, İstanbul'da açılan Tapulama Kursu'nu bitirdi.
İlk şiiri "Yollarda", 1954 yılında "Yeşilay dergisi"nde yayımlandı. Sonraki yıllarda "Türk Dili", "Yeni Ufuklar", "Soyut", "Varlık", "Yeditepe", "Güney", "Dost", "Yansıma", "Yeni Adımlar" ve "Kıyı" dergilerinde, ayrıca "Milliyet", "Yeni Ortam" ve "Kocaeli" gazetelerinde şiirleri, hikâyeleri ve kitap tanıtım yazıları çıktı. Yıllarca İzmit'te yayımlanan "Özgür Kocaeli Gazetesi"nde günlük yazılar yazdı. "Torun Balıkçı" ve "R. H." imzalarını da kullanmıştır.
Balkonda Akşamüstü adlı şiir kitabı ile 2006 yılında Yunus Nadi Ödülü'nü  kazanan Ruşen Hakkı'nın şiir ve öykü dalında birçok ödülü bulunmaktadır. Ruşen Hakkı'nın çok sayıda öykü ve şiir kitabı da yayımlanmıştır. Türkiye Yazarlar Sendikası, İnsan Hakları Derneği, Dil Derneği, Basın Konseyi ve Edebiyatçılar Derneği üyesi olan Hakkı, Sürekli Sarı Basın Kartı sahibiydi.
Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi'nde bir süredir kalp ve böbrek yetmezliği nedeniyle tedavi görmekte olan Ruşen Hakkı 11 Nisan 2011'de hayatını kaybetti. Ruşen Hakkı'nın cenazesi Kocaeli Kent mezarlığı'nda defnedildi.
Eserleri

Ruşen Hakkı'nın tüm eserleri "Gerçek Sanat Yayınları" tarafından basılmıştır.
Eserleri > Şiir

1962: Köprü
1964: Yuvarlak Masa Oturumu
1968: Hüznün Dalgın Kuşları
1974: Dağlama
1980: Çakmaktaşı Kav Kıvılcım
1989: Canevimden
1993: Üretimde Sevda
1999: Elini Hünerle-Kuşlara Yelek Giydir
2003: Değirmen
2005: Balkonda Akşamüstü
2009: Havalandırmaya İnen Türkü
Eserleri > Öykü

1977: Sokağın Ucu Deniz
1979: Irmak
1990: Serçeler ve Kediler
1991: Kentin Konukları
1996: Sırtı Çil Çiçeği Bahçesi Kadın
Eserleri > Çocuk kitabı

2000: Benim Sevgili Papatyam
Eserleri > Roman

1991: Umudun Çiçeklendiği Günler
Eserleri > Günlük

1997: Bir Şafaktan Bir Şafağa
2003: Körfez Güncesi
2005: Güne Düşen Benekler
William Henry Leonard Poe

| William Henry Leonard Poe |
| --- | --- |
Doğum: 30 Ocak 1807(1807-01-30) Boston, Massachusetts
Ölüm: 1 Ağustos 1831 (24 yaşında) Baltimore, Maryland
Meslek: Denizci Kâtip Amatör şair

William Henry Leonard Poe, adının genellikle kullanılan haliyle Henry Poe (30 Ocak 1807 - 1 Ağustos 1831), denizci, amatör şair ve Edgar Allan Poe'nun ağabeyidir.
Anne babalarının ölümünden sonra Poe kardeşler ayrıldı: Henry aileyle birlikte Baltimore, Maryland'de kalırken, Edgar ve Rosalie'ye Richmond, Virjinya'da iki ayrı aile tarafından bakıldı. 20 yaşından önce Henry deniz yoluyla dünyayı dolaştı, daha sonra ise Baltimore'a döndü ve bir şair ve yazar olarak eserlerini yayımlatmaya başladı. Eserlerinden biri olan "The Pirate", kardeşinin Richmond'da Sarah Elmira Royster ile yaşadığı ilişkinin kurgusal bir anlatımıdır. Henry 1831'de yirmi dört yaşında veremden öldü.
Henry Poe, kardeşinin yaşamı ve eserleri açısından bir ilham kaynağıydı ve ikisinin yazım tarzları birbirine benziyordu. Edgar Allan Poe bir süre, Henry'nin adından esinlendiği "Henri Le Rennet" takma adını kullandı. Edgar'ın Henry'den ilhamla yazdıkları arasında Nantucketlı Arthur Gordon Pym'in Öyküsü romanındaki bir karakter ile "Lenore" şiirine adını veren karakter de vardır.
Biyografisi

Sonraları Henry adını kullanacak olan William Henry Leonard, o sırada turnede olan aktörler Eliza Poe and David Poe, Jr.'ın çocuğu olarak, anne babasının topluluğu Boston'da sahneye çıkmaya başladıktan dört ay sonra, 30 Ocak 1807 civarında doğdu. İkinci oğulları Edgar 19 Ocak 1809'da, kızları Rosalie ise Aralık 1810'da dünyaya geldi. Ancak David Poe Temmuz 1809'dan önce aileyi terk etti ve ortadan kayboluşuyla ilgili çok az şey bilinmektedir. 11 Aralık 1811'de Norfolk, Virginia'da ölmüş olabilir. Eliza Poe üç çocuğunu öksüz bırakarak, 8 Aralık 1811'de veremden öldü.
Annesinin hastalığı sırasında Henry'ye bir süre babaannesi ile dedesi baktı. Bu sırada Edgar ile Rosalie'nin bakımını ise anne babalarının aktör arkadaşları Bay ve Bayan Luke Usher üstlendi. Eliza öldüğü sırada çocukları yüksek olasılıkla yanındaydı. Henry şiirlerinden birinde annesinin kendilerine "son... uzun elvedasını" ve kendisini hatırlamaları için saçından bir bukleyi vermesini betimler. Eliza'nın ölümünden sonra üç çocuk birbirinden ayrıldı. Henry Baltimore, Maryland'deki babaanne ve dedesinin yanına dönerken, Edgar koruyucu ailesi olan Richmond'dan Allanlar ile birlikte yaşadı. Rosalie ise yine Richmond'dan Mackenzieler tarafından evlat edinildi.
Henry'yi babaannesi ile dedesi Elizabeth Cairnes Poe ve David Poe, Sr. büyüttü. David Poe, Sr. Amerikan Devrimi'nde levazım subayı olarak görev yapmış ve askerlerin giyimi için harcadığı $500 dahil olmak üzere, kimi gereksinimlerini kendi cebinden karşılamıştı. Bu bağlılığı sayesinde Marquis de Lafayette'in saygısını kazanmış ve onunla arkadaş olmuş ayrıca kendisine fahri 'General' unvanı verilmişti. David Poe, Sr. 1816'da öldü Eşi Elizabeth Cairnes Poe ise hasta ve yatalak olmasına karşın, torunundan daha sonra, 7 Temmuz 1835'te öldü.
Henry büyüdükleri dönemde kardeşi Edgar'la ara ara mektupla haberleşti, hatta 1820'lerde Edgar'ı Richmond'da bir defa ziyaret etti. Edgar burada ağabeyini, çocukluk aşkı Sarah Elmira Royster ile tanıştırdı. Ayrıca Edgar'ın koruyucu babası John Allan da Henry ile haberleşti. 1 Kasım 1824 tarihli bir mektupta Allan, Edgar'ın Henry'ye mektup yazmakta ağır kalması nedeniyle özür dilerken, ondan "yapacak başka bir şeyi de yok, hiçbir şey yapmıyor... Çocuk bize karşı bir sevgi kıvılcımı, kendisine bakmam ve gösterdiğim sevecenliğe karşılık bir parça olsun minnet beslemiyor." sözleriyle şikâyet etti.
Henry yirmi yaşına gelmeden, Güney Amerika'da ve başka bir yerde USS Macedonian gemisinde görev yaptı.  Macedonian fırkateyni mürettebatının bir üyesi olarak Batı Hint adaları, Akdeniz ve Rusya'ya da gitti. 1827'de Baltimore'a dönerek, babaannesi, halası Maria Clemm ve kuzenleri Henry Clemm ve Virginia Clemm ile birlikte yaşamaya başladı. Bu dönemde Henry, "benzersiz kişisel güzelliğe sahip" ve "zayıf, çelimsiz ve koyu renkte ifadesiz gözleri olan genç adam" sözleriyle tarif edildi.
Biyografisi > Eserleri

Henry Baltimore'da bir hukuk bürosunda çalışırken yazarlığa merak sardı. Yörede yaşayan genç kadınların albümlerine Lord Byron'dan esinlenerek dizeler yazdı ve ezberinden şiirler okudu. Baltimore'un North American, or, Weekly Journal of Politics, Science, and Literature yayını, 19 Mayıs 1827 tarihli sayısında Henry'nin, hayal dünyası ile gerçeklik arasındaki farka ilişkin bir ağıt olan "Dreams" (Hayaller) şiirine yer verdi. Aynı yayının 27 Ekim tarihli sayısında ise, Henry'nin kardeşinin Royster ile ilişkisini kurgulaştırdığı kısa hikâyesi "The Pirate" (Korsan) yer aldı. Ana karakterin adı olan Edgar Leonard iki kardeşin adlarının bir kombinasyonudur; onun peşinde koştuğu kadının adı olan Rosalie ise kız kardeşlerinin adıdır. Hikâyede Edgar Leonard, "Anne babamı küçük yaşta kaybettim... bakımımı üstlenmek akrabalarıma kaldı." ifadelerini kullanır.
Henry'nin şiirlerinden "Original", Edgar'ın ilk dönem şiirlerinden Tamerlane ve Diğer Şiirler'de yer alan ve günümüzde "The Happiest Day, The Happiest Hour" (En Mutlu Gün, En Mutlu Saat) adıyla bilinen şiiriyle neredeyse aynıdır. Bu şiir ile "Dreams" yüksek olasılıkla Edgar'a ait olup, yanlışlıkla Henry'ye atfedilmiştir. Edgar "The Happiest Day, The Happiest Hour"u orduda görev yaparken yazmıştı. Şiiri Henry’ye yollamış, o da şiirin North American'ın 15 Eylül 1827 tarihli sayısında yayımlanmasını sağlamış ve basımda Henry'nin adı da yer almıştı.
Henry'nin yayımladığı bir başka şiir ise, John Allan'ın kız kardeşi Rosalie Poe'nun evlilik dışı bir ilişki sonucu doğduğuna dair ithamını ele aldığı "Lines on a Pocket Book"tur. Henry'nin şiirlerinde genellikle melankoli ve umutsuzluk temaları ile ölen ve bir araya gelme hayali kuran sevdiklerini geride bırakan kadınlara rastlanır. Çoğu Poe'nun erken dönem eserlerine benzer, bu nedenle ortak çalışmalarının ürünü olabilir. Henry'nin yazarlık kariyeri, 1827'de North American Review yayınının durmasıyla sona erdi.
Biyografisi > Ölümü

Çok içen biri ve muhtemelen alkolik olan Henry, 1 Ağustos 1831'de Baltimore'da, yüksek olasılıkla kardeşi Edgar'la paylaştığı odada, hatta kardeşiyle paylaştığı yatakta, veremden öldü. Yirmi dört yaşındaydı. Henry kardeşinin de yıllar sonra gömüleceği, şu anki adıyla Westminster Hall and Burying Ground'a defnedildi. Henry'nin adı, ölüm ilanında yanlışlıkla "W. H. Hope" şeklinde yazıldı.
Etkisi

Edgar Allan Poe ağabeyiyle çok yakındı. Bu konuda şunları yazmıştı: "İki erkek kardeş arasındaki bağdan daha yakını yoktur — bu birbirlerine olan sevgilerinden çok, ikisi de aynı ebeveyni sevdikleri için böyledir." Edgar zaman zaman ağabeyinin adının Fransızca versiyonu olan "Henri Le Rennet"yi takma ad olarak kullandı. Bunun yanında Henry'nin yaptığı yolculuklardan da etkilenerek, çoğu kez onun yurt dışında geçen bazı hikâyelerini kendi hayat hikâyesine katarak anlattı. Edgar'ın romanı Nantucketlı Arthur Gordon Pym'in Öyküsü'ndeki (1838) August Barnard karakteri, özellikle de karakterin deniz aşırı yolculukları ve içki içmesi, Henry'den esinlenmiş gibi görünür. Poe'nun ağabeyinin adını "Lenore" şiirine adını veren karaktere aktarmış olması da muhtemeldir.
Poe ve Clemm aile ağacı
Westminster Hall and Burying Ground’da David Poe, Sr. ve William Henry Leonard Poe'nun gömülü olduğu Poe aile arazisinde bulunan mezar taşı
Sumı

| Sumı Суми |
| --- | --- |
Yukarıdan aşağıya, sol-sağ (sol üstten): Sumi'deki Ukrayna Bankacılık Akademisi, Başkalaşım Katedrali'nin çan kulesi, Sumi Devlet Sanat Müzesi, Taras Şevçenko Anıtı, Altanka anıtı, Diriliş Kilisesi
  Bayrak Mühür 

Koordinatlar: 50°55′00″K 34°45′00″D﻿ / ﻿50.91667°K 34.75000°D﻿ / 50.91667; 34.75000
Ülke:  Ukrayna
Oblast: Sumi
İdare
 • Belediye Başkanı: Oleksandr Lysenko (politikacı)(ukraynaca:Лисенко Олександр Миколайович) (Batkivshchyna)
Yüzölçümü
 • Toplam: 145 km²
Nüfus (2021)
 • Toplam: 259.660
Zaman dilimi: UTC+02.00
 • Yaz (YSU): UTC+03.00 (CEST)
Alan kodu: +380 542
Resmî site http://smr.gov.ua
Sumı, Sumi ya da Sumy, (Ukraynaca: Суми, Rusça: Сумы), Ukrayna'nın Sumı Oblastı'nın başkenti ve Sumı Rayon idarî merkezidir. Ukrayna'nın kuzeydoğusunda kalan şehir, Psyol nehrinin kıyısındadır. 2021 nüfus sayımına göre nüfusu 259,660 kişidir. Şehir, Rusya sınırına yaklaşık 30 km. uzaklıktadır.
Sumı, 1652'de Kozak kalesi olarak kuruldu. Şehrin Sloboda kısmı, Ukrayna'yı Kırım Tatarlar'nın saldırılarından korumak için yapıldı. Bu saldırılar bittikten ve bölge Rus İmparatorluğu'na katıldıktan sonra ise Sumı, önemli bir ticari merkez oldu. 1941 ve 1943 yılları arasında Ukrayna'nın Alman işgalinde Sumı şehri ağır hasar aldı. Şehrin yıkılan kısımları savaştan sonra yeniden yapıldı.
Tarihçe

Sumı, Dinyeper ırmağının bir kolu olan Psyol nehri kıyısında Stavişçe, Bila Tserkva Alayı'ndan Kazak Herasim Kondratyef tarafından kurulmuştur. Kuruluş tarihinin 1652 veya 1655 olup olmadığı belirsizdir. 1656-1658'de Moskova Voyvodası K. Arsenyev'in önderliğinde Sumı'nın ilk yerleşim yerinde bir kale inşa edildi. 1670'lerde müstahkem bir posad (zanaatkarlar kasabası) eklenerek genişletildi. Sonrasında Sumı Sloboda Ukrayna'nın en büyük kalesi oldu. 1658'de ise Sumı, Sumı Kozak Alayı'nın (askerî birlik ve yerel idari bölüm) merkezi olmuştu. 1680'lerde Sumı çevresinde tahkim edilmemiş banliyöler oluşmaya başladı.
17. yüzyılın sonundaki 1687 ve 1689 Kırım seferlerinde Sumı, Moskova birliklerinin toplanma noktası oldu.
Büyük Kuzey Savaşı sırasında, Aralık 1708'den Ocak 1709'a kadar şehir, Çar I. Petro döneminde Moskova komutanlık karargahıydı.
Prens A. Shakhovskoy önderliğinde kurulmuş, 1734–43 yılları arasında Sloboda Kozak alaylarını düzenleme Komisyonu Sumi'de bulundu. Kuruluşundan Ukrayna'da Kozaklığın 1765'te tasfiyesine kadar Sloboda, Kozak subay ailesi Kondratyevler'in şehirde etkisi büyüktü.
1765'te Kazak topluluğunun tasfiyesinin ardından idareci Sumı Kozak Alayı, yeni oluşturulan Sloboda Ukrayna Valiliği'ne bağlı Sumı eyaleti yapıldı ve Sumi şehri bu eyaletin merkezi oldu. 1786-89'da şehrin etrafındaki kale surları kaldırılarak şehir yeniden düzenlendi.
Sumı, 1765-1860 yılları arasındaki durgunluk döneminin ardından, Paul's Şeker Rafineri Fabrikası (I.Kharytonenko tarafından kuruluşu yakl. 1869'dır) ve Sumı Mühendislik Atölyeleri (Şeker rafinerilerine ekipman yapar ve kuruluşu yakl. 1896'dır) ile büyük bir sanayi ve ticaret merkezine dönüşmeye başladı. Vorozhba – Merefa demiryolu inşaatı ile Ocak 1877'de Sumı tren istasyonu inşa edildi. En ünlüsü Kharytonenkos olan çeşitli hayırsever sanayici aileleri Sumı'nin gelişimine katkılar yaptılar.
1905 Devriminde Sumı, bir köylü birliğince bağımsız köylü cumhuriyeti (Sumı Cumhuriyeti) kurulduğundan bu özelliğiyle Rusya'nın ünlü birkaç bölgesindendi.
İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'nın Ukrayna'yı işgalinde Sumı ağır hasar aldı. Şehir, 10 Ekim 1941 tarihinden 2 Eylül 1943'e kadar işgal altında kaldı. Şehrin savaşta harap olan kısımları, savaştan sonra yeniden yapıldı.
Sumi, 17 Ocak 1990'dan itibaren Almanya'nın Celle şehri ile kardeş şehir oldu.
Coğrafya

Sumı, Ukrayna'nın kuzeydoğusunda, Orta Rusya Yaylası'nda ve Sloboda Ukrayna tarihi bölgesindedir. Şehir, Psyol nehrinin kıyısındadır.
Nispeten yakın konumu nedeniyle şehrin havası Harkiv'e benzer. Sumı'nın iklimi kışları soğuk ve karlı, yazları ise sıcak olmak üzere ılık yazlı ve nemli kıtasal iklimidir (Köppen: Dfb). Ortalama sıcaklıklar kışın ne çok soğuk ne yazın çok sıcaktır: Ortalama sıcaklıklar Ocak'ta -6.9 °C, Temmuz'da 20.3 °C'dir. Ortalama yağış miktarı yılda toplam 513 mm olup yağışlar en çok Haziran ve Temmuz aylarında görülür.
Yönetim

Sumı, Sumı Oblastı içinde ayrı bölgesel önemdedir. Sumı aynı zamanda şehri çevreleyen Sumı Rayon'nun idari merkezidir.
Şehir, Zarichny ve Kovpakovsky olmak üzere iki kentsel rayona (ilçe) ve 13 mikro-rayona bölünmüştü. 2006'dan beri, kentsel bölgelere ayırma yürürlükte değildir.
Şehir belediyesi ayrıca Verkhnie Pishchane, Zhyteiske, Zahirske, Kyryiakivshchyna, Pishchane ve Trokhymenkove dahil olmak üzere birkaç bitişik köyü de kapsar.
Ekonomi ve altyapı > İşletmeler

Sumı Mühendislik Bilimi ve Üretim Derneği (eski Frunze fabrikası)
Sumykhimprom, büyük bir kimya fabrikasıdır
diğerleri
Ekonomi ve altyapı > Altyapı

Sumı Havaalanı şehrin içindedir ve 1978'de inşa edilmiştir. 2006'dan beri Sumı Havaalanı uluslararası uçuşlara açıktır.
Şehirde, ikisi yolcu trenlerine hizmet veren birkaç tren istasyonu bulunmaktadır. Tüm istasyonlar UZ bölgesel şubesinin Ukrayna Güney Demiryolları'nın parçasıdır. Sumi tren istasyonu ayrıca Güney Demiryollarının dört bölgesel alt bölümünden birinin merkezidir. Bu merkez Sumı, Poltava ve Kharkiv oblastlarındaki diğer 45 istasyonu denetler.
H07 (Rus sınırında Kiev-Yunakivka) ve H12 (Sumı-Poltava) şehri geçen iki ana güzergahı vardır. Ayrıca birkaç bölgesel rota P44 (Sumi–Hlukhiv), P45 (Sumi–Bohodukhiv) ve P61 (Sumı–Baturyn) vardır.
Sanat ve kültür > Meşhur Binalar

Şehir merkezine Trinity Katedrali hâkimdir. Bina, 18'inci yüzyıl neoklasik yapısıdır. Katedral binası, 1858'de ve 56 metre yüksekliğindeki çan kulesinin (180 ft) eklendiği 1880'lerde kapsamlı şekilde onarıldı ve yeniden inşa edildi. Katedralin içinde Vladimir Makovsky ve Klavdiy Lebedev tarafından yapılmış freskler vardır.
Şehirdeki en eski yapı Diriliş Kilisesi'dir (1702) ve yakın zamanda yapılan restorasyon çalışmaları nedeniyle hâlâ iyi bir şekilde korunmaktadır.
Aziz Pantaleon Manastır Katedrali, 1911'de Aleksey Şusev’in tasarımına göre yapılmıştır. Bu katedral, Novgorod ve Pskov'un ortaçağ anıtlarına benzeyecek şekilde değerlenir.
Şehrin mezarlığında güzel Aziz Peter ve Aziz Paul kiliseleri vardır. Bu kiliseler 1851 yılında Sumı vatandaşlarının bağışları ile inşa edilmiştir. Kilisenin yanında heykeltıraşların sanatsal anıtlarıyla birlikte Kharytonenkos ve Sukhanovs mezarları vardır (Aristide-Onésime Croisy ve Mark Antokolski).
Kutsal Trinity Katedrali, 1902-1914'te St. Petersburg'daki Aziz Isaac Katedrali ile aynı modelde inşa edilmiştir. Tasarımı yapan Sumi mimarı G. Sholts'du. Yerel imalatçı Pavlo Kharitonenko ve babasının son vasiyetini yerine getiren Maecenas adına inşa edilmiştir. İkon resmi ünlü sanatçı M. Nesterov'a aittir. Dekoratif tasarım çalışmaları 1917'deki devrim olayları nedeniyle tamamlanamamıştır.
Sanat ve kültür > Müzeler

Sumı'daki Nikanor Onatsky Bölge Sanat Müzesi 1920'de açıldı. Müze yönetimi işe önce kasaba ve ilçenin millileştirilmiş özel koleksiyonlarından başladı. Taras Şevçenko, Vladimir Borovikovsky, I. Shyskin, Arkhip Kuindzhi ve Tetyana Yablonska'nın ve “Jan van Goyen'nin çemberi” ressamının Hollanda manzarası da dahil olmak üzere çeşitli tablolar bu müzede sergilenir. Müzede eşsiz tablolar ve uygulamalı sanat eserleri vardır. 20. yüzyılın başlarındaki bina aslen Rus İmparatorluk Devlet Bankası'na aitti.
Yerel İlim Müzesi 1920 yılında açılmıştır. Faşist işgal yıllarında koleksiyonların en önemli parçaları kayboldu. Bugün müze, arkeoloji ve Sumi bölgesinin doğal tarihini kapsayan benzersiz koleksiyonlara sahiptir. Müze, bölge hükûmetinin 19. yüzyıldaki yeri olan binadadır. Müze binası 1905 yılında önce Sumi gazetelerinin basım ve yayınevine verilmiştir. Farklı yıllarda bina, ünlü Rus yazarlar A. Kuprin ve V. Korolenko tarafından ziyaret edildi.
Çehov sokağında bulunan Çehov Müzesi, Lintvarev'in 18. ve 19. yüzyıl malikanesini temsil eden mimari bir komplekstir. Oyun ve hikâye yazarı Anton Çehov 1888 ve 1889'da Luka'ya yerleşmeyi hayal ediyordu ama bu hayali olmadı. 1894'te İtalya'dan Sumı'daki arkadaşlarına yazdığı mektupta Çehov, “Abbacia ve Adriyatik Denizi harika ama Luka ve Psiol daha iyi” diye yazmıştı. Burası aynı zamanda Anton Çehov'un kardeşi Nikolai Çehov'un da 1889'da öldüğü yerdir.
Sumı oblastındaki Bankacılık Tarihi ve Ukrayna Para Tarihi Müzesi, 2006 yılında Ukrayna Bankacılık Akademisi'nin 10'uncu yıldönümünü hatırasına Ukrayna Ulusal Bankası tarafından tedavülden kalkmış ve akademiye hediye edilen kağıt paraların ve Ukrayna tahvillerinin koleksiyonuna dayanarak kuruldu. Tahvillerin sergilenmesi, paranın ilk ortaya çıkışından günümüze kadar konulu-kronolojik sıraya göre düzenlenmiştir. Ukrayna Ulusal Bankası'nın sayısız tarihi belgesi, fotoğrafı, metal paraları (madeni paralar, hatıra çubukları) ve hatıra madalyalarına ek olarak 20. yüzyılın sonlarında bankacılıkta kullanılan teknik aletlerin tanıtıldığı bir sergi vardır.
Sumı'nın ünlüleri

Oleksiy Alçevski, Ukraynalı hayırseverdir sanayici ve iş insanı, Alçevsk şehrinin de kurucusudur
Karl Burman (1882–1965), Estonyalı mimardır; Sumi'de doğmuştur.
Volodymyr Holubnychy (1936), efsanevi yürüyüşçüdür. Kendisi 4 kez Olimpiyat madalyası almıştır.
Mykola Hrunskyi, Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisinin Dilbilim Enstitüsü'nde Rus dili eğitimi konusunda uzman kıdemli bir araştırmacıdır.
Oleh Husyev (1983 doğumlu), Ukraynalı futbolcudur.
Yekaterina Pavlovna Volzhina Peshkova (1876 doğumlu), Sovyet insan hakları aktivisti ve hümanisttir. Maxim Gorky'nin ilk karısıdır.
Artem Radionov (1983 doğumlu), eski profesyonel Ukraynalı futbolcu ve teknik direktördür.
Valentyna Semerenko (1986 doğumlu), Ukraynalı biatloncudur.
Vita Semerenko (1986 doğumlu), Ukraynalı biatloncudur.
Bogdan Titomir (1967 doğumlu), Rus müzisyen, rapçi ve DJ'dir.
Anna Yeliseyev
Viktor Yuşçenko (1954), Ukrayna'nın 3. Cumhurbaşkanıdır.
Galeri

Trinity Katedrali
Başkalaşım Katedrali
Sumi'deki Voskresenska kilisesi
İlyas Peygamber Kilisesi
Kutsanmış Meryem Ana Roma Katolik Tapınağı
Taras Şevçenko Heykeli
Altanka
Sumi Filarmoni
Sumi Mühendislik Fabrikası Kültür Sarayı
Sumi Bölgesel Sanat Müzesi
Eski Kadın Spor Salonu binası ve heykel
Şehir merkezi: Soborna Caddesi
Kışın Sumi
2010 ilkbaharında Sumi
Sumi'deki eski mimari
Parkta
Kardeş şehirler

Sumı ile aşağıdaki şehirler arasında kardeş şehir işbirliği bulunmaktadır:
Celle, Almanya (1990)
Gorzów Wielkopolski, Polonya (2006)
Kutaisi, Gürcistan (2018)
Lublin, Polonya (2002)
Vratsa, Bulgaristan (1966)
Xinxiang, Çin (2019)
Zhuji, Çin (2019)
1897'de Sumi Şehir Merkezi
Sumi'nin 350 yıllık tarihinin hatıra parası
Sumi bölgesel idare binası
Sumy Mühendislik Bilimi ve Üretim Dernek Binası
Trinity Katedrali
Yerel Müze
Celle ikiz kasabadasındaki arma (Almanya), işaret tabelasının altındaki granit sanat eseri
Hâkimiyet-i Milliye

| --- | --- |
Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin 14 Ağustos 1922 tarihli sayısının ilk sayfasında Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın TBMM reisliğine seçildiği yazıyor.
Kuruluş tarihi: 10 Ocak 1920
Siyasi görüşü: Hükûmetin resmi sözcüsü
Dil: Türkçe (Osmanlı alfabesi ile)
Hâkimiyet-i Milliye (Osmanlıca: حاكميت مليه), Türk Kurtuluş Savaşı sırasında başkanlığını Mustafa Kemal Paşa’nın yaptığı Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi’nin yayın organı olarak 10 Ocak 1920’de Ankara’da yayın hayatına başlayan Türkçe gazetedir.
Sivas Kongresi’nden sonra millî mücadele hareketinin yayın organı olarak Heyet-i Temsiliye’nin gözetiminde Sivas’ta çıkarılan İrâde-i Milliye'nin devamıdır. Başlangıçta haftada iki gün yayınlanan gazete, 6 Şubat 1921’den itibaren günlük gazete olarak yayına devam etmiştir. Millî Mücadele dönemi gazetelerinin önderi ve başlıca haber kaynağıdır. Gazetede Mustafa Kemal Paşa da köşe yazarlığı yapmıştır.
Kurtuluş Savaşı'nın galibiyetle sonuçlanması ve Cumhuriyetin ilanından sonra da Cumhuriyet Halk Fırkası'nın yarı-resmi yayın organı olarak hayatını sürdüren Hakimiyet-i Milliye; 1934 yılında Ulus adını almıştır.
Gazetenin kuruluşu

Heyet-i Temsiliye, Sivas’tan ayrılıp Ankara'ya geldikten sonra, mücadelenin durumu hakkında halkı ve dış dünyayı bilgilendirmek, Millî Mücadele lehinde propaganda yapmak için Ankara’da yeni bir gazetenin çıkarılmasına karar verdi. Gazetenin adı; Sivas’taki İrade-i Milliye'yi çağrıştırdığı için “Hâkimiyet-i Milliye” olarak belirlendi.
Haftada iki gün ve dört sayfalık olarak çıkarılmaya başlayan gazetenin ilk sayıları, Ankara Valiliği'nin alt katındaki Vilayet Matbaası’nda basıldı. Vilayet Matbaası'nın bütün makineleri ve çalışanları Hâkimiyet-i Milliye'ye devredilmişti. Gazetenin yazıhanesi Ulus Meydanı'ndaki Veli Han'da bulunuyordu. Gazetenin Mesul Müdürü Recep Zühtü Bey, Yazı İşleri Müdürü Nizamettin Nazif idi.
Yazıların yayınlanması ve dağıtılması ile Heyet-i Temsiliye üyesi Hakkı Behiç Bey ilgilenmekteydi. Mustafa Kemal kendi düşüncelerini Hakkı Behiç’e not ettirmekte; diğer yazıları da tek tek incelemekteydi. Yazıların altına Mustafa Kemal’in imzası konmuyordu; bazı yazıların altına yıldız konmuştur; bu yazıların Mustafa Kemal’in kaleme aldığı veya not ettirdiği yazılar olduğu düşünülür.
Teknik özellikler

Gazete, başlangıçta 57 x 82 boyutlu kağıdın ikiye katlanışı ile 4 sütun üzerinden hazırlanıyordu.