2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
Anayasa değişikliği teklifi

Adalet ve Kalkınma Partili milletvekillerinin verdiği yirmi altı maddelik anayasa değişikliği teklifi önce Anayasa Komisyonunda görüşüldü ve kabul edildi. TBMM'de yapılan oylamada da 72 ret, 336 kabul oyu alan anayasa değişikliği teklifi, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün onayına sunuldu. TBMM'deki oylamada Adalet ve Kalkınma Partisi pakete destek verirken MHP muhalefet etti. CHP ve BDP, Meclise girmedi. Mecliste temsil edilmeyen partilerden Saadet Partisi ve BBP pakete destek vereceklerini açıkladılar.
Abdullah Gül 12 Mayıs 2010 tarihinde değişiklik paketini halk oyuna sundu.
Halk oylaması 12 Eylül 2010 Pazar günü yapıldı.
Teklifin kabul edilmesi hâlinde aşağıdaki değişiklikler yürürlüğü girecekti:
Anayasa Mahkemesinde yedek üyelik sistemi kaldırılacak. Mahkeme; on bir as, dört yedek üye yerine on yedi asıl üyeden oluşacak. Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi durumunda mevcut yedek üyeler asıl üye sıfatını kazanacak.
Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi on iki yıl olarak belirlenecek.
Vatandaşlara Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı verilecek.
Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir.
Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır. Bölümler, Başkan Vekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanı'nın veya Başkan'ın belirleyeceği Başkan Vekilinin başkanlığında en az on üye ile toplanır.
Anayasa değişikliğinin iptali ve siyasi parti kapatma davalarında üyelerin 3/5'i yerine 2/3'ünün oyu aranacak.
Mahkemenin üye yapısı aşağıdaki gibi değişecek:
| 1982 Anayasası | Değişiklik teklifi |
| --- | --- |
 İki asıl ve iki yedek üye, Yargıtayın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  İki asıl ve bir yedek üye, Danıştay'ın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Bir asıl üye, Askerî Yargıtayın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Bir asıl üye, Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Bir asıl üye, Sayıştay'ın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Bir asıl üye, Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri içinden göstereceği üç aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Üç asıl ve bir yedek üye, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanı'nca:  Üç üye, Yargıtayın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  İki üye, Danıştay'ın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Bir üye, Askerî Yargıtayın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Bir üye, Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  Üç üye, Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden Cumhurbaşkanı'nca  Dört üye; üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar veya Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından Cumhurbaşkanı'nca  İki üye, Sayıştay'ın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday içinden TBMM tarafından  Bir üye, baro başkanlarının avukatlar arasından gösterecekleri üçer aday içinden TBMM tarafından

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun üye sayısı; yedi asıl, beş yedek üyeden yirmi iki asıl, on iki yedek üyeye çıkarılıyor.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun meslekten çıkarma cezalarına yargı denetimi getiriliyor.
Kurulun üye yapısı aşağıdaki gibi değişecek:
| 1982 Anayasası | Değişiklik teklifi |
| --- | --- |
 Adalet Bakanı, Kurulun başkanı  Adalet Bakanlığı Müsteşarı, Kurulun tabii üyesi  Üç asıl ve üç yedek üye, Yargıtayın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca  İki asıl ve iki yedek üye, Danıştay'ın kendi üyeleri arasından önereceği üçer aday arasından Cumhurbaşkanı'nca:  Adalet Bakanı, Kurulun başkanı  Adalet Bakanlığı Müsteşarı, Kurulun tabii üyesi  Üç asıl ve iki yedek üye, Yargıtayın kendi üyeleri arasından yapacağı seçimle  İki asıl ve iki yedek üye, Danıştay'ın kendi üyeleri arasından yapacağı seçimle  Bir asıl ve bir yedek üye, Adalet Akademisi Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından yapacağı seçimle  Yedi asıl ve dört yedek üye, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve savcıları arasından Türkiye'deki bütün adli yargı hâkim ve savcılarının katılacağı seçimle  Üç asıl ve üç yedek üye, birinci sınıfa ayrılmış idari yargı hâkim ve savcıları arasından Türkiye'deki bütün idari yargı hâkim ve savcılarının katılacağı seçimle  Dört asıl üye, yükseköğretim kurumlarının hukuk dalında görev yapan ögretim üyeleri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanı'nca

Yüksek Askerî Şûradaki ihraç kararlarına yargı denetimi getiriliyor.
Memurlara verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı yargıya gidilebilecek.
Askerî yargının görev alanı daraltılıyor. Askerler ağır cezalık suçlarda sivil mahkemelerde yargılanacak.
Savaş hâli dışında siviller, askerî mahkemede yargılanamayacak.
Askerî yargı organlarının kuruluş ve işleyişinin "askerlik hizmetlerinin gereklerine göre düzenleneceği" ibaresi Anayasa'dan çıkarılıyor.
12 Eylül Darbesi'nin sorumlularının yargılanmasını engelleyen "geçici 15. madde" kaldırılıyor.
Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsmanlık) kuruluyor. TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulacak Kamu Denetçiliği Kurumunun başkanı olan "Kamu Başdenetçisi", TBMM'de gizli oyla seçilecek. İlk iki oylamada üye tam sayısının 2/3'ü, üçüncü oylamada salt çoğunluğu aranacak. Salt çoğunluk sağlanamadığı takdirde en çok oy alan iki aday arasında yapılacak seçimde birinci olan aday, Kamu Başdenetçisi olacak.
Partisinin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılmasına eylem ve söylemleriyle neden olan milletvekillerinin milletvekilliği düşmeyecek.
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gazilere pozitif ayrımcılık getirilecek.
Kişilerin yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilecek.
Memurlara toplu sözleşme hakkı verilecek. Toplu sözleşme sırasında uyuşmazlık çıkması durumunda Uzlaştırma Kuruluna başvurulacak. Uzlaştırma Kurulu ile ilgili hususlar kanunla düzenlenecek.
TBMM Başkanlık Divanı için yasama dönemi başında seçilenlerin görev süresi iki yıl, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi yasama döneminin sonuna kadar devam edecek.
"Yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunu denetimi ile sınırlı olduğu" ve "hiçbir suretle yerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağı" vurgulanmıştır.