stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Doctor Who
Karakterler > Düşmanlar > Dalekler

Ana madde: Dalek
Dalek ırkı, ilk kez 1963 yılında dizinin ikinci hikâyesinde göründü, dolayısıyla Doctor Who'nun en eski düşmanları oldu. Dalekler, Skaro gezegeninden Kaledlerin bilim insanı Davros tarafından mutantlaştırılmasıyla oluştu ve hareket kabiliyetlerinin olması için mekanik zırh kabuklarına yerleştirildi. Gerçekte büyük beyinleriyle ahtapot benzeri olan bu canlılar, tek bir göz sapına sahip, lavabo pompası görünümünde bir el ve yönlendirilmiş el silahı olarak başka bir ele sahip zırhların içindedir. Daleklerin en zayıf noktası gözleridir. Silahlarla gözüne vurulduğunda Dalekler kör olup aklını kaçırmaktadır. Anlık olarak tanınabilen metalik sesleriyle "exterminate" (yok et) diyen bu canavarların tek amacı Dalek olmayan tüm varlıkları öldürmektir. 50. yıla özel bölümde de görüldüğü gibi Zaman Savaşı'nda Zaman Lordlarına da saldırmışlardır. Doctor Who'da sıklıkla ortaya çıkan Dalekler, en son 2015 yılında yayınlanan "The Witch's Familiar" ve "Hell Bent" bölümlerinde görünmüştür. Yinelenen bir figür olarak da bazen görünen ilk kez Genesis of the Daleks hikâyesinde görünürken, birçok oyuncu bu rolü oynamıştır.
Dalekler, senarist Terry Nation (Onları Nazilerin alegorisi olarak görmüştür) ve BBC tasarımcısı Raymond Cusick tarafından oluşturulmuştur. Dalekler ilk kez The Daleks (1963-64) hikâyesinde görünmüş, bu hikâyeyle Dalekler ve Doctor Who çok ünlenmiştir. 1999 yılında Britanya popüler kültürünü gösteren posta pullarında Lord Snowdon tarafından fotoğraflanan bir Dalek de vardır.
2012 yılında yayınlanan "Asylum of the Daleks" bölümünde dizinin tarihindeki farklı görünümlerdeki birçok Dalek gösterilmiştir.
Karakterler > Düşmanlar > Siberler

Ana madde: Cyberman
Siberler ilk kez, Dünya'nın ikiz gezegeni olan Mondas gezegeninden tamamen insan kökenli olarak tanıtıldı. Bu insanlar vücutlarına gittikçe artan yapay parçalar yerleştirmeye başladılar. Bu ırkın yaptığı mantıksız hesaplamalar cyborglara dönüşmelerine yol açtı ve duygusu olmayan bir robot hâline geldiler. Mondas'ın çöküşüyle birlikte Telos'u yeni gezegen olarak edindiler. Siberler, dizide sıklıkla dönüş yapan yaratıklardan oldu.
2006 yılında yayınlanan ikinci sezonda Siberler tamamıyla yenilendi. Paralel evrende Cybus şirketinin sahibi ve deli bir mucit olan John Lumic, Siber zırhlarını yaptı. İnsanları, bu güçlü metal gövdelere beyinlerini nakletmek için korumaya çalışıyordu. Onlara bir cep telefonu ağı kullanarak emir veriyor ve onların duygularını kulaklarındaki elektronik bir çiple önlüyordu.
Karakterler > Düşmanlar > Usta

Ana madde: Usta (Doctor Who)
Evreni yönetmek isteyen Usta, Doktor'un baş düşmanı ve hain bir Zaman Lordudur. Doktor, Sherlock Holmes; Usta, Profesör Moriarty olarak düşünülmüştür. Karakter, ilk kez 1971 yılında görünmüştür. Doktor'da da olduğu gibi, Usta rejenerasyon geçirebildiğinden onu da birçok oyuncu oynamıştır. Bu rolü oynayan ilk oyuncu 1973 yılında ölümüne kadar Roger Delgado olmuştur. Kısa süre Peter Pratt ve Geoffrey Beevers'ın da oynadığı bu rolü klasik serinin sonuna kadar Anthony Ainley oynamıştır. 1996 yılında yayınlanan televizyon filminde Usta rolünü Amerikalı oyuncu Eric Roberts oynamıştır.
2005 yılında başlayan modern serinin ilk Usta'sı "Utopia" bölümünde görünmüş ve Usta'yı Derek Jacobi oynamıştır. Rejenerasyonu sonrası rolü devralan John Simm, birkaç kez Onuncu Doktor'un bölümlerinde görünmüştür.
2014 yılında yayınlanan "Dark Water" bölümünde "Hanım" (İngilizcesi "Missy", Usta'nın İngilizcesi Master'ın dişi versiyonu olarak Mistress'ın kısaltması) olarak "Zaman Leydisi" görünümünde ortaya çıkmıştır. Usta'nın bu yüzünü Michelle Gomez oynamıştır.
John Simm, onuncu sezonda usta rolüyle geri dönmüştür.
Adaptasyonlar ve diğer görünüşler > Doctor Who filmleri

1965 yılında çıkan Dr. Who and the Daleks ve 1966 yılında çıkan Daleks – Invasion Earth: 2150 A.D. adlı iki adet olmak üzere Doctor Who filmi vardır. İki film de daha büyük bütçe ve konseptteki değişikliklerle dizideki iki hikâyenin tekrar uyarlama (The Daleks ve The Dalek Invasion of Earth hikâyeleri) versiyonudur.
Bu filmlerde Peter Cushing, "Dr. Who" adında bir bilim insanını oynamıştır. Dr. Who, kendi icat etmiş olduğu zaman makinesinde torunu, yeğeni ve diğer yol arkadaşlarıyla yolculuğa çıkmaktadır. Cushing versiyonu, daha sonra hem çizgi romanda hem de kısa öykülerde devam etmiş ve dizide olanlarla bağdaştırılmaya çalışılmıştır.
Buna ek olarak, klasik seri iptal edildikten sonra Cushing Doktoru için dizideki ilk hikâyesine dayanan The Chase filminin yanı sıra televizyon filmleri yapmak için büyük yapım şirketleri tarafından teklifler aldı.
Paul McGann, diziyle ilişkili tek televizyon filminde Doktor'un sekizinci yüzünü oynadı. Filmden sonra McGann, rolüne radyo oyunlarında devam etti. 2005 yılında yeniden başlayan modern seride flashback görüntülerinde ve bir kısa bölümde Sekizinci Doktor'u McGann'ın oynadığı doğrulandı.
2011 yılında David Yates, BBC ile bir Doctor Who filminin yapımına başlamış olduklarını ve projenin tamamlanmasının üç veya daha fazla yıl süreceğini açıkladı. Filmin Doctor Who'ya farklı bir yaklaşım getireceğini belirtti, ancak Doctor Who'nun başyazarı Steven Moffat, böyle bir filmin yapılmayacağını ve herhangi bir filmin ancak BBC takımı tarafından mevcut Doktor ile yapılabileceğini söyledi.
Adaptasyonlar ve diğer görünüşler > Dizi sonrası programlar

Doctor Who'nun modern serisinden itibaren BBC, Doctor Who Confidential adıyla her bölümden sonra belgesel tarzı yayınlar yapmaya başladı. Şimdiye kadar yapılan üç serisinin sonuncusu, onuncu sezon itibarıyla yapılan Doctor Who: The Fan Show oldu. Her programda sahne arkası sahneler, Doctor Who yapımıyla ilgili klipler ve ekiple röportajlar yer aldı.
| Program | Bölüm sayısı | İlk yayımlanma tarihi | Son yayımlanma tarihi | Anlatıcı/Sunucu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Doctor Who Confidential | 87 | 26 Mart 2005 | 1 Ekim 2011 | David Tennant (2005) Simon Pegg (2005) Mark Gatiss (2005-06) Anthony Head (2006-10) Noel Clarke (2009) Alex Price (2010) Russell Tovey (2010-11) |
| Doctor Who Extra | 90 | 23 Ağustos 2014 | 5 Aralık 2015 | Matt Botten Rufus Hound Matt Lucas Charity Wakefield |
| Doctor Who: The Fan Show | 12 | 15 Nisan 2017 | günümüz | Christel Dee (Ana sunucu) Luke Spillane (yardımcı sunucu) |
Konuyla ilgili yayınlar

Matt Hills. Triumph of a Time Lord: Regenerating "Doctor Who" in the Twenty-First Century (I. B. Tauris, 2010) 261 pages. Discusses the revival of the BBC's Doctor Who in 2005 after it had been off the air as a regular series for more than 15 years; topics include the role of "fandom" in the sci-fi programme's return, and notions of "cult" and "mainstream" in television.
Tabloid Bintang Indonesia, Doctor Who Pengganti Chalkzone
Majalah GADIS, Kenalan Bareng Doctor Who, Ketemu Bareng 1st–11th Doctor
2010-2017 yılları arasında kullanılan TARDIS.
Kronolojik sıraya göre sıralanmış, Doktor rolünü oynayan oyuncular: Üst satırdan itibaren soldan sağa; William Hartnell, Patrick Troughton, Jon Pertwee, Tom Baker, Peter Davison, Colin Baker, Sylvester McCoy, Paul McGann, Christopher Eccleston, David Tennant, Matt Smith, Peter Capaldi ve Jodie Whittaker.
Sakızgediği

| Sakızgediği |
| --- | --- |
Köy

Köyden bir görünüm
 Osmaniye'nin Türkiye'deki konumu
SakızgediğiSakızgediği'nin Osmaniye'deki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Osmaniye
İlçe: Merkez
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 252 m
Nüfus (2020)
 • Toplam: 603
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0328
İl plaka kodu: 80
Posta kodu: 80080
Sakızgediği, Osmaniye ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı Sakızgediği, 1928 yılı kayıtlarındaki adı ise Yaveriye olarak geçmektedir. Daha sonraları adı Alahanlı olarak değiştirilen köye 2015 yılında eski adı iade edildi.
Coğrafya

Köy; Osmaniye il merkezine 7 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2020: 603
2019: 624
2018: 658
2017: 782
2016: 777
2015: 655
2014: 651
2013: 672
2012: 659
2011: 673
2010: 682
2009: 660
2008: 674
2007: 636
2000: 673
1990: 667
1985: 855
Dünya Dijital Kütüphanesi

| --- | --- |

Sahip: ABD
Oluşturan: ABD Kongre Kütüphanesi
URL: http://www.wdl.org
Ticari?: Değil
Site türü: Dijital kütüphane
Kullanılabilir dil(ler): Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Portekizce, Rusça
Geçerli durum: Çevrimiçi
Dünya Dijital Kütüphanesi (İngilizce: World Digital Library (WDL)), ABD Kongre Kütüphanesi, UNESCO ve Cornell Üniversitesi tarafından işletilen uluslararası dijital kütüphane.
Kütüphanenin misyonu, uluslar ve kültürler arası anlayışı geliştirmek, İnternet üzerindeki kültürel içeriğin hacmini ve çeşitliliğini artırmak, eğitimciler, araştırmacılar ve tüm topluluklar için bilgi kaynağı oluşturmak ve ülkeler arasındaki dijital uçurumu azaltmaya yönelik olarak çeşitli kurumlarla ortaklıklar oluşturmak şeklinde tanımlanmıştır. Kütüphane İnternet'teki İngilizce-dışı ve Batı-dışı içeriği çoğaltmayı ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmayı amaçlar. Kütüphane, dünyadaki tüm kültürlere ait kayda değer ve birincil öneme sahip kültürel belgelerin, çok dilli bir ortamda ve ücretiz olarak İnternet üzerinden erişilebilmesini sağlamayı amaçlar. Bu belgeler aradında elyazmaları, haritalar, nadir kitaplar, partisyonlar, ses kayıtları, filmler, baskılar, fotoğraflar, mimari çizimler ve diğer önemli kültürel belgeler bulunur.
Kütüphanede, açılış tarihi olan 21 Nisan 2009 itibarıyla 1170 belge bulunmaktadır ve site arayüzü Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Portekizce ve Rusça dillerinde sunulmaktadır.
Kuruluşu

ABD 2003 yılında, 20 yıllık bir aradan sonra Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü'ne (UNESCO) yeniden kalıcı delege göndermeye karar verdiğinde, UNESCO'nun ABD Millî Komisyonu'nun başkanlığı için, Kongre kütüphanecisi James H. Billington aday gösterildi. Billington, komisyonun 2003'teki kuruluş konferansında yaptığı A View of the Digital World Library başlıklı konuşmasında, çeşitli enstitülerde, kütüphanelerde ve müzelerde bulunan zengin belge koleksiyonlarına dünya çapında ücretsiz olarak erişilebilmesini sağlamaya yönelik fikirlerini açıkladı. Kamu ve özel sektör iş birliği ile gerçekleştirilebilecek olan bu tür bir projeye ilk maddi destek Google'dan geldi. Şirket, Dünya Dijital Kütüphanesi'nin geliştirilmesi için 2005 yılında 3 milyon dolar tutarında bağışta bulundu.
Millî komisyonun 2006'daki yıllık toplantısında, Kongre Kütüphanesi'nin Dünya Dijital Kütüphanesi projesindeki danışmanı olan John Van Oudenaren, Billington'ın fikirlerini hayata geçirmek için gerçekleştirilecek projenin ana hatlarını açıkladı. Buna göre, Dünya Dijital Kütüphanesi'nin kuruluşu, çeşitli kurumsal ortakların görev alacağı 4 ana proje alanı içinde yürütülecekti: teknik mimari, içerik seçimi, yönetim ve finansman. Aralık 2006'da millî kütüphane yöneticileri, çeşitli kütüphanelerin teknik yöneticileri ve UNESCO'nun eğitim temsilcilerinden oluşan 45 kişilik bir grup, dijital kütüphanenin nasıl geliştirileceğini tartışmak üzere Paris'te toplandı. Katılımcılar, dört proje alanına özel çeşitli sorunları çözümlemek üzere çalışma grupları oluşturdu.
Çalışma grupları 2007 yılının ilk yarısında, bilişim, kütüphanecilik, web tasarımı ve fonlama gibi alanlardaki profesyonellerle bir araya geldi. Çalışma gruplarının ilk bulguları aynı yılın temmuz ayında daha geniş bir toplulukla paylaşıldı. Bu planlama çalışmaların sonuçları Ekim 2007'de yapılan 34. UNESCO Genel Konferansı'nda sunuldu. Eylül 2008'de Amerikan Devletleri Örgütü de projeye Kongre Kütüphanesi ile birlikte katılma kararı aldı.
Dünya Dijital Kütüphanesi'nin açılışı, 21 Nisan 2009'da Paris'teki UNESCO genel merkezinde yapıldı.
İçerik

Kütüphanede erişilebilen belgelerden bazıları şunlardır:
Genji Hikâyesi
Bebek İsa'dan bahseden ilk Aztek belgesi
Cebirin geliştirilmesinde kullanılan eski Arapça metinler
Kanayan antilopları betimleyen 8000 yıllık bir Afrika resmi
Amerika ismine yer verilen ilk harita olan Waldseemüller haritası
Codex Gigas
101 yaşındaki eski bir Amerikalı kölenin ses kaydı
İsveç Hükûmeti'nin İskandinav göçmenler için hazırladığı 1899 tarihli el kitabı
İspanyolca ve Takalotça dillerinde basılmış ilk kitap olan Doctrina Christiana, en lengua española y tagala
Mali'den İslami elyazmaları
Çin İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu ve Çarlık Rusyası'na ait nadir fotoğraflar
Fransa Ulusal Marşı'nın ilk ses kaydı
Lumiere Kardeşler tarafından çekilen dünyanın ilk filmi
Lisanslar

Kütüphaneye erişim ve içeriğin çevrimiçi olarak görüntülenmesi ücretsizdir. İçeriğin büyük bölümü, zaman aşımı sebebiyle kamu malı hâline gelmiş belgelerden oluşmaktadır. Kamu malı olmayan içeriğin kullanımı hâlinde, katkıda bulunan kurumsal ortağın telif hakkı kurallarına uyulması gerekir.
Ortaklar

Projenin kurumsal ortakları arasında bulunan kuruluşlar:
| --- | --- |
 Yeni İskenderiye Kütüphanesi  Brown Üniversitesi Kütüphanesi  Center for the Study of the History of Mexico  Columbus Memorial Library  Mısır Ulusal Kütüphanesi ve Arşivi  International Federation of Library Associations and Institutions  Irak Ulusal Kütüphanesi ve Arşivi  John Carter Brown Kütüphanesi  King Abdullah University of Science and Technology  Kongre Kütüphanesi  Mamma Haidara Commemorative Library  National Archives and Records Administration  National Diet Library (Japonya)  National Institute of Anthropology and History  Brezilya Ulusal Kütüphanesi  Çin Ulusal Kütüphanesi :  Fransa Ulusal Kütüphanesi  İsrail Ulusal Kütüphanesi  Rusya Ulusal Kütüphanesi  Sırbistan Ulusal Kütüphanesi  İsveç Ulusal Kütüphanesi  Uganda Ulusal Kütüphanesi  Qatar Foundation  Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies  Rus Devlet Kütüphanesi  St. Mark Coptic Kütüphanesi  Tetouan-Asmir Association  Bratislava Üniversite Kütüphanesi  Pretoria Üniversitesi Kütüphanesi  Wellcome Kütüphanesi  Yale Üniversitesi Kütüphanesi  Yeltsin Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi
Kümbet, Kadirli

| Kümbet |
| --- | --- |
Köy

 Osmaniye'nin Türkiye'deki konumu
KümbetKümbet'in Osmaniye'deki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Osmaniye
İlçe: Kadirli
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 54 m
Nüfus (2020)
 • Toplam: 644
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0328
İl plaka kodu: 80
Posta kodu: 80752
Kümbet, Osmaniye ilinin Kadirli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy; Osmaniye il merkezine 40 km, Kadirli ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2020: 644
2019: 652
2018: 671
2017: 663
2016: 662
2015: 662
2014: 667
2013: 666
2012: 691
2011: 703
2010: 709
2009: 692
2008: 692
2007: 627
2000: 781
1990: 757
1985: 863
Operon

Tipik bir operon
Operon, genetikte tek bir promotörün kontrolü altında bir gen kümesi içeren DNA'nın işlevsel bir birimidir. Genler birlikte bir mRNA ipliğine yazılır ve daha sonra ya sitoplazmada birlikte translasyona uğrar veya ayrı ayrı translasyona uğrayan monosistronik mRNA'ları oluşturmak için her biri tek bir gen ürününü kodlayan birkaç mRNA ipliği gibi uçbirleştirmeye tabi tutulur. Bunun sonucu, operonda bulunan genler ya birlikte ifade edilirler ya da hiç ifade edilmezler. Bir operonu tanımlamak için birkaç genin birlikte transkripsiyonunu gerekir.
Başlangıçta, operonların sadece prokaryotlarda (bakterilerden elde edilen plastidlere benzeyen organelleri içeren) bulunduğu düşünülüyordu, ancak 1990'ların başında ökaryotlarda ilk operonların keşfinden bu yana çok fazla fazla kanıt ortaya çıkması sonucu, önceden varsayılandan daha yaygın oldukları öne sürülmektedir. Genel olarak, prokaryotik operonların ekspresyonu polisistronik mRNA'ların oluşumuna yol açarken ökaryotik operonlar monosistronik mRNA'lara yol açar.
Operonlar, bakteriyofajlar gibi virüslerde de bulunur. Örneğin, T7 fajlarının iki operonu vardır. İlk operon, ikinci operona bağlanabilen ve onun transkripsiyonunu sağlayan özel bir T7 RNA polimerazı da içeren çeşitli ürünleri kodlar. İkinci operon, konakçı hücrenin patlamasına neden olan bir lizis geni içerir.
Tarih

"Operon" terimi ilk olarak 1960 yılında Fransız Bilimler Akademisi Bildiriler Kitabı'nda kısa bir makalede önerilmiştir. Bu makaleden, operonun genel teorisi olarak geliştirilmiştir. Bu teori, tüm durumlarda, bir operon içindeki genlerin, ilk genden önce bulunan tek bir operatöre etki eden bir baskılayıcı tarafından negatif olarak kontrol edildiğini ileri sürmüştür. Daha sonra, genlerin pozitif olarak düzenlenebildiği ve ayrıca transkripsiyon başlangıcını takip eden adımlarda da düzenlenebildiği keşfedildi. Bu nedenle, genel bir düzenleyici mekanizmadan bahsetmek mümkün değildir, çünkü farklı operonların farklı mekanizmaları vardır. Bugün, operon basitçe tek bir mRNA molekülüne transkripsiyonu sağlanan bir gen kümesi olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte, kavramın gelişimi moleküler biyoloji tarihinde önemli bir olay olarak kabul edilir. Tanımlanan ilk operon, E. coli'deki lac operon idi. 1965 Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü, operon ve virüs sentezi ile ilgili keşiflerinden dolayı François Jacob, André Michel Lwoff ve Jacques Monod'a verildi.
Genel bakış

Şablon:Prokaryote gene structure
Promotör
Protein kodlayan genlerin prokaryotik operonunun yapısı. Düzenleyici sekans, çoklu protein kodlama bölgeleri (kırmızı) için ekspresyon meydana geldiğinde kontrol eder. Promotör, operatör ve arttırıcı bölgeler (sarı), genin bir mRNA'ya transkripsiyonunu düzenler. mRNA translasyonu olmamış bölgeleri (mavi) nihai protein ürünlerine translasyonu düzenler.
Operonlar öncelikle prokaryotlarda, aynı zamanda C. elegans ve meyve sineği, Drosophila melanogaster gibi nematodlar da dahil olmak üzere bazı ökaryotlarda görülür. rRNA genleri, genellikle omurgalıların da içinde bulunduğu bir dizi ökaryottaki operonlarda bulunur. Bir operon, ortak bir promotör altında çalışan ve ortak bir operatör tarafından düzenlenen çeşitli yapısal genlerden oluşur. Operon ayrıca, bir dizi bitişik yapısal gen ve buna ek olarak yapısal genlerin transkripsiyonunu etkileyen bitişik düzenleyici sinyaller olarak tanımlanır. 5 Baskılayıcılar, eş-baskılayıcıları ve aktivatörler de dahil olmak üzere belirli bir operonun regülatörleri, aynı operon tarafından kodlanmak zorunda değildir. Regülatörlerin, promotörün, operatörün ve yapısal DNA sekanslarının yeri ve durumu, ortak mutasyonların etkilerini belirleyebilir.
Operonlar, regülonlar (düzenleyici), stimülonlar (uyarıcı) ve modülonlar ile ilişkilidir; ayrıca operonlar aynı operatör tarafından düzenlenen bir dizi gen içerdiğinden, regülonlar tek bir düzenleyici protein tarafından regüle edilenn bir dizi gen içerir ve stimülonlar ise tek bir hücre uyarıcısı tarafından regüle edilen bir dizi gen içerir. Araştırma makalesinin yazarlarına göre, "operon" terimi "işletmek" fiilinden türetilmiştir.
Bir transkripsiyon birimi olarak

Bir operon, genellikle bir polististronik mRNA'ya (birden fazla proteini kodlayan tek bir mRNA molekülü) traskribe olan bir veya daha fazla yapısal gen içerir. Bununla birlikte, bir operonun tanımı, mRNA'nın polisistronik olmasını gerektirmez, ancak pratikte genellikle öyledir. Yapısal genlerin yukarısında, RNA polimerazının bağlamasını ve transkripsiyonu başlatmasıı sağlayan bir promotör dizisi bulumaktadır. Promotörün yakınında DNA'nın operatör olarak adlandırılan bir bölümü bulunur.
Prokaryotik genlerin kümelenmesine karşı operonlar

Bir operonun tüm yapısal genleri, bu genlerin yukarısıda bulunan tek bir promotör ve operatör tarafından birlikte AÇIK veya KAPALI duruma getirilir. Bunu sağlayabilmek için, bazı bakteri genleri birbirine yakın konnumlanmıştır, ancak her biri için spesifik bir promotör vardır; buna gen kümeleme denir. Genellikle bu genler, bir metabolik yolak gibi, aynı yolakta birlikte çalışacak proteinleri kodlar. Gen kümelenmesi, bir prokaryotik hücrenin metabolik enzimleri doğru sırada üretmesine yardımcı olur.
Genel yapı

Bir operon 3 temel DNA bileşeninden oluşur:
Promotör - bir genin transkripsiyonunu sağlayan bir nükleotit sekansıdır. Promotör, daha sonra transkripsiyonu başlatan RNA polimeraz tarafından tanınır. RNA sentezinde promoterler, haberci RNA oluşturulması için hangi genlerin kullanılması gerektiğini belirtir ve ayrıca hücrenin ürettiği proteinleri kontrol eder.
Operatör - bir baskılayıcının bağlandığı DNA'nın bir segmentidir. Klasik olarak lac operonda promotör ve operonun genleri arasında bir segment olarak tanımlanır. Lac operondaki ana operatör (O1), promotörün biraz aşağısındna bulunur; iki ek operatör, O1 ve O3 sırasıyla -82 ve +412'de bulunur. Bir baskılayıcının varlığı durumunda, baskılayıcı protein, RNA polimerazının genleri kopyalamasını fiziksel olarak engeller.
Yapısal genler - operon tarafından birlikte düzenlenen genlerdir.
Her zaman operon içerisinde bulunmayan ancak önemli bir fonksiyona sahip olan düzenleyici gen, baskılayıcı proteinleri kodlayan ve sürekli eksprese edilen bir gendir. Düzenleyici gen, onu kontrol etmek için operonun içinde, yanında veya hatta yakınında olması gerekmez.
İndükleyici (küçük molekül), bir baskılayıcıyı (protein) operatör bölgesindeki (DNA) yerinden çıkarabilir ve sonuç olarak inhibe edilmemiş bir operon meydaa getirir.
Alternatif olarak, bir eş-baskılayıcı, baskılayıcıya bağlanarak onun operatör bölgesine bağlanmasına izin verir. Bu regülasyona iyi bir örnek trp operonudur.
Düzenleme

Bir operonun kontrolü, organizmaların çevresel koşullara bağlı olarak çeşitli genlerin ekspresyonunu düzenlemelerini sağlayan bir tür gen düzenlemesidir . Operon regülasyonu indüksiyon veya baskılama ile negatif veya pozitif olabilir.
Negatif kontrol, transkripsiyonu önlemek için bir baskılayıcının operatöre bağlanmasıdır.
Negatif indüklenebilir operonlarda, düzenlemeyi sağlayan baskılayıcı protein normal şartlarda operatöre bağlı halde bulunur, bu da genlerin operon üzerindeki transkripsiyonunu önler. Eğer ortamda bir indükleyici molekül mevcutsa, bu indükleyici, baskılayıcı proteine bağlanır ve baskılayıcı proteinin yapısını operatöre bağlanamayacak şekilde değiştirir. Bu durum, operonun ekspresyonuna izin verir. Lac operon, negatif olarak kontrol edilebilen indüklenebilir bir operondur ve bu operonun ikdükleyici molekülü allolaktozdur .
Negatif baskılanabilir operonlarda, operonun transkripsiyonu normal olarak gerçekleşir. Baskılayıcı proteinler bir regülatör gen tarafından üretilir, ancak normal yapılarında operatöre bağlanamazlar. Bununla birlikte, eş-baskılayıcı olarak adlandırılan bazı moleküller, baskılayıcı protein tarafından bağlanır ve bu da aktif bölgede yapısal bir değişikliğe neden olur. Aktifleştirilmiş baskılayıcı protein operatöre bağlanır ve transkripsiyonu önler. Triptofan (eş-baskılayıcı olarak görev alır) sentezinde yer alan trp operon, negatif kontrollü bastırılabilir bir operondur.
Operonlar ayı zamanda pozitif olarak da kontrol edilebilir. Pozitif kontrol ile, bir aktivatör protein DNA'ya (genellikle operatörden başka bir yerde) bağlanarak transkripsiyonu uyarır.
In positive inducible operons, activator proteins are normally unable to bind to the pertinent DNA. When an inducer is bound by the activator protein, it undergoes a change in conformation so that it can bind to the DNA and activate transcription.
In positive repressible operons, the activator proteins are normally bound to the pertinent DNA segment. However, when an inhibitor is bound by the activator, it is prevented from binding the DNA. This stops activation and transcription of the system.
Modeli bakteri Escherichia coli lac operonu, keşfedilen ve operon fonksiyonunu gösterenn ilk operondur. Üç bitişik yapısal gen, bir promotör, bir terminatör ve bir operatörden oluşur. Lac operon, glikoz ve laktozun ortamda bulunması da dahil olmak üzere çeşitli faktörler tarafından düzenlenir. Allolaktoz ile aktive edilebilir. Laktoz, baskılayıcı proteine bağlanır ve gen transkripsiyonunu baskılamasını önler. Bu durum, bastırılmanın ortadan kalkması (negatif indüklenebilir) modeline bir örnektir. Bu nedenle, laktoz veya allolaktoz varlığı ile indüklenen negatif indüklenebilir bir operondur.