stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Britonlar
Tarihi > Köken

Kelt halklarının ve Kelt dillerinin Britanya'ya ilk ne zaman ulaştığına dair birbiriyle yarışan hipotezler vardır ve bunların hiçbiri üzerinde uzlaşma sağlanamamıştır. Yirminci yüzyılın büyük bölümünde geleneksel görüş, Kelt kültürünün Orta Avrupa Hallstatt kültüründen doğduğu ve Keltlerin ve dillerinin MÖ birinci binyılın ikinci yarısında Britanya'ya ulaştığı yönündeydi. Daha yakın zamanlarda John Koch ve Barry Cunliffe, Kelt dillerinin doğuya doğru yayılmadan önce Atlantik Bronz Çağı kültür bölgesinde bir deniz ticaret dili olarak geliştiğini savunan 'Batıdan Kelt' teorileriyle buna karşı çıkmıştır. Alternatif olarak, Patrick Sims-Williams bu iki hipotezi de eleştirerek Keltçenin Galya'da ortaya çıktığını ve MÖ birinci binyıl boyunca yayılarak bu dönemin sonlarına doğru Britanya'ya ulaştığını öne süren 'Merkezden Keltçe' teorisini önermiştir.
2021 yılında yapılan büyük bir arkeogenetik çalışması, Bronz Çağı sırasında MÖ 1.300'den MÖ 800'e kadar 500 yıllık bir süre boyunca güney Britanya'ya bir göç olduğunu ortaya çıkarmıştır.Göçmenler "genetik olarak en çok Fransa'daki eski bireylere benziyordu" ve daha yüksek düzeyde Erken Avrupalı Çiftçi soyuna sahipti. MÖ 1000'den 875'e kadar, genetik işaretleri hızla güney Britanya'ya yayıldı, bu bölgedeki sonraki Demir Çağı insanlarının soyunun yaklaşık yarısını oluşturdu, ancak kuzey Britanya'da değil. "Kanıtlar, şiddetli bir istila veya tek bir göç olayından ziyade, nüfusun genetik yapısının, tüccarların hareketi, evlilikler ve aile gruplarının küçük ölçekli hareketleri gibi birkaç yüzyıl boyunca Britanya anakarası ile Avrupa arasındaki sürekli temaslar yoluyla değiştiğini göstermektedir". Yazarlar bunu "erken Kelt dillerinin Britanya'ya yayılması için makul bir vektör" olarak tanımlamaktadır. Sonraki Demir Çağı boyunca Britanya'ya çok daha az göç olmuştur, bu nedenle Keltçenin Britanya'ya daha önce ulaşmış olması daha olasıdır. Barry Cunliffe, Britanya'da Keltçenin bir kolunun zaten konuşulduğunu ve Bronz Çağı göçünün Brittonik kolu ortaya çıkardığını öne sürmektedir.
Yaklaşık 890 yılında Kral Büyük Alfred'in emriyle derlenen Anglo-Sakson Kroniği bu cümleyle başlar: "Britanya adası 800 mil uzunluğunda ve 200 mil genişliğindedir. Ve adada beş ulus vardır; İngiliz, Galli (ya da Britanyalı), İskoç, Pikt ve Latin. Adanın ilk sakinleri Ermenistan'dan gelen ve Britanya'yı güneye doğru ilk kez iskân eden Britonlardır" ("Ermenistan" muhtemelen Armorica'nın yanlış transkripsiyonudur, kuzeybatı Galya'da modern Bretanya'yı da içeren bir bölge).
Tarihi > Yr Hen Ogledd (Eski Kuzey)

Bazı Britton krallıkları bu istilalara başarıyla direnebilmiştir: Rheged (modern Northumberland ve County Durham'ın büyük bir kısmını ve güney İskoçya ile İskoçya Sınırları'nın bazı bölgelerini kapsayan) MS 730'da doğu kısmı barışçıl bir şekilde Anglo-Sakson Bernicia-Northumberland krallığına katılmadan ve batı kısmı Ystrad Clud'un dost Britonları tarafından ele geçirilmeden önce MS 8. yüzyıla kadar ayakta kalmıştır. Benzer şekilde, sarayının Din Eidyn'de (modern Edinburgh) olduğu anlaşılan ve modern Northumbria, County Durham, Lothian ve Clackmannanshire'ın bazı kısımlarını kapsayan Gododdin Krallığı, Brittonik Piktler, Gal İskoçları ve Anglosaksonlar tarafından bölünmeden önce yaklaşık MS 775 yılına kadar varlığını sürdürmüştür.
Modern Caithness, Sutherland, Orkney ve Shetland'ı kapsayan Cait Krallığı, MS 871 yılında Gal İskoçları tarafından fethedilmiştir. Dumnonia (Cornwall, Devonshire ve Scilly Adalarını kapsayan) MS 9. yüzyılın ortalarında kısmen fethedilmiş, modern Devonshire'ın çoğu Anglosaksonlar tarafından ilhak edilmiş, ancak Cornwall, Scilly Adaları (Enesek Syllan) ve bir süre için batı Devonshire'ın bir kısmı (Dartmoor dahil) hala Britonların elinde kalmış ve Brittonik Kernow devleti haline gelmiştir. Manş Adaları (5. yüzyılda Britanyalılar tarafından kolonileştirilmiştir) MS 9. yüzyılın başlarında İskandinav ve Danimarkalı Vikinglerin saldırısına uğramış ve aynı yüzyılın sonunda Viking istilacılar tarafından fethedilmiştir.
Modern Marr, Banff, Buchan, Fife ve Aberdeenshire'ın büyük bölümünü kapsayan Ce Krallığı MS 900'den kısa bir süre sonra ortadan kalkmıştır. Strathearn, Morayshire ve Easter Ross'u kapsayan en büyük Brittonik-Pictish krallığı olan Fortriu, yaklaşık MS 950'de Gal Krallığı Alba'nın (İskoçya) eline geçmiştir. Circinn (modern Angus ve Mearns'de), Fib (modern Fife), Fidach (Inverness ve Perthshire) ve Ath-Fotla (Atholl) gibi diğer Pikt krallıkları da MS 11. yüzyılın başlarında ya da kısa bir süre sonra yıkılmıştır.
Bu bölgelerdeki Brythonik dillerin yerini zamanla Anglosaksonların Eski İngilizcesi ve İskoç Galcesi almıştır, ancak bu birçok bölgede muhtemelen aşamalı bir süreç olmuştur
Benzer şekilde, kuzeybatı İspanya'daki Britton kolonisi Britonia'nın MS 900'den kısa bir süre sonra ortadan kalktığı görülmektedir
Ystrad Clud (Strathclyde) Krallığı, 11. yüzyılın sonuna kadar varlığını sürdüren, Anglosakson, Gal İskoç ve daha sonra Viking saldırılarına başarıyla direnen Hen Ogledd'in ('Eski Kuzey') büyük ve güçlü bir Brittonik krallığıydı. Zirvede olduğu dönemde modern Strathclyde, Dumbartonshire, Cumbria, Stirlingshire, Lanarkshire, Ayrshire, Dumfries ve Galloway, Argyll ve Bute ile Kuzey Yorkshire'ın bazı kısımları, batı Pennines ve Batı Yorkshire'daki modern Leeds'e kadar uzanıyordu. 1090'larda İngiltere ve İskoçya arasında fiilen bölündüğünde Strathclyde Krallığı 'eski kuzey'in Brittonik krallıklarının sonuncusu olmuştur.
Lavanta

Karabaş otu çiçeklerinden
Lavanta, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Lavandula cinsini oluşturan Akdeniz kökenli bitki türlerinin ortak adıdır.
Atlas Okyanusu adalarından Akdeniz çevresindeki ülkelere ve Hindistan'a kadar uzanan geniş bir alanda yetişen, lavanta cinsi, çalı görünümlü, toplu başak biçiminde mavi, morumsu ya da kırmızı çiçekler açan bitkilerdir. Lavanta, dağlarda, 1000–1800 metre arasında yüksekliklerde yetişir.
Kurutularak dolaplara konan çiçekleri giysileri böceklerden korur. Yaklaşık 500 metrede yetişen İngiliz lavantası (Lavandula angustifolia) türünden boyacılıkta kullanılan esans elde edilir. Batı Anadolunun maki bölgelerinde yetişen karabaş otu (Lavandula stoechas) çiçeklerinden ağrı kesici, balgam söktürücü olarak yararlanılır.
Türler

| --- | --- |
 Lavandula angustifolia  Lavandula antineae  Lavandula aristibracteata  Lavandula atriplicifolia  Lavandula bipinnata  Lavandula bramwellii  Lavandula buchii  Lavandula canariensis  Lavandula citriodora  Lavandula coronopifolia  Lavandula dentata  Lavandula dhofarensis  Lavandula erythraeae  Lavandula galgalloensis  Lavandula gibsonii  Lavandula hasikensis  Lavandula lanata  Lavandula latifolia  Lavandula macra  Lavandula mairei:  Lavandula maroccana  Lavandula minutolii  Lavandula multifida  Lavandula nimmoi  Lavandula pedunculata  Lavandula pinnata  Lavandula pubescens  Lavandula qishnensis  Lavandula rejdalii  Lavandula rotundifolia  Lavandula saharica  Lavandula samhanensis  Lavandula setifera  Lavandula somaliensis  Lavandula sublepidota  Lavandula subnuda  Lavandula stoechas  Lavandula tenuisecta  Lavandula viridis
Yetiştirme

Yetiştirmede en yaygın tür Lavandula angustifolia (eski adıyla L. officinalis) İngiliz lavantasıdır. Geniş bir kültivar yelpazesi vardır. Çok yetiştirilen diğer süs türleri L. stoechas, Lavandula dentata ve Lavandula multifida (Mısır lavantası)'dır.
Ekili türler bahçelere ekildiğinden ara sıra doğal alanlarının çok ötesinde, bahçe kenarlarında da yabani olarak büyürler. Bu türün kendiliğinden büyümesi genellikle zararsızdır ancak bazı durumlarda “Lavandula” türleri istilacı haline gelmiştir. Örneğin, Avustralya'da Lavandula stoechas endişe kaynağı haline geldi; tüm kıtada yaygındır ve 1920'den beri Victoria'da zararlı ot olarak ilan edilmiştir. İspanya'nın bazı bölgelerinde yabani ot olarak kabul edilir.
Lavantalar en iyi şekilde kuru, iyi drene edilmiş, kumlu veya çakıllı topraklarda bol güneşte gelişir. İngiliz lavantasının uzun çimlenme süreci vardır (14-28 gün) ve 100-110 gün içinde olgunlaşır. Tüm türler çok az gübreye ve iyi hava sirkülasyonuna ihtiyaç duyar veya hiç ihtiyaç duymaz. Nemin çok olduğu bölgelerde mantar enfeksiyonu nedeniyle kök çürümesi sorun olabilir. Organik malçlar, bitkilerin tabanlarının etrafındaki nemi hapsederek kök çürümesini teşvik edebilir. Ezilmiş kayalar gibi çakıllı malzemeler daha iyi sonuçlar verir. PH değeri 6 ile 8 arasında olan topraklarda en iyi şekilde yetişir. Çoğu lavanta elle hasat edilir ve hasat süreleri kullanım amacına göre değişir.
Lavanta yağı

Ticari olarak, bitki esas olarak lavanta esansiyel yağı üretimi için yetiştirilir. İngiliz lavantası (Lavandula angustifolia) tatlı tonlara sahip yağ verir ve balsamlarda, merhemlerde, parfümlerde, kozmetiklerde ve topikal uygulamalarda kullanılabilir. Lavandin veya Hollanda lavantası olarak da bilinen Lavandula × intermedia, Lavandula angustifolia ve Lavandula latifolia melezleri çiçekleri İngiliz lavantalarından daha büyük olduğundan ve bitkilerin hasat edilmesi de daha kolay olduğundan ticari kullanım için çok yetiştirilir. Benzer bir esansiyel yağ verirler, ancak kokuya daha keskin ton katan kâfur dahil terpen'lerin daha yüksek seviyelerine sahiptirler ve bazıları tarafından İngiliz lavantasından daha düşük kalite olarak kabul edilirler.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi, lavantayı insan tüketimi için "genellikle güvenli olarak kabul edilir" (GRAS) sınıf olarak kabul eder. Uçucu yağı, I. Dünya Savaşı sırasında hastanelerde kullanılmıştır.
Lavanta yağı > Fitokimyasallar

Lavanta yağında, Linalil asetat (%30-55), linalool (%20-35), tanenler, (%5-10) ve karyofillen (%8), daha az miktarda seskiterpenoidler, perillil alkoller, esterler, oksitler, ketonlar, sineole, kafur, beta-ocimene, limonen, kaproik asit ve karyofillen oksit ana içerikleri dahil olmak üzere yaklaşık 100 ayrı fitokimyasal tanımlanmıştır. Bu bileşiklerin nispi miktarları lavanta türleri arasında önemli ölçüde değişir.
Mutfak kullanımı

Mutfak lavantası genellikle İngiliz lavantası olup yemek yapmada en çok kullanılan türdür (L. angustifolia 'Munstead'). Aromatik olarak limon veya narenciye notaları ile tatlı bir kokuya sahiptir. Baharat olarak kullanılır. veya makarnalarda, salatalarda ve soslarda ve tatlılarda çeşnidir. Tomurcukları ve yeşillikleri çaylarda kullanılır ve arılar tarafından işlenen tomurcukları monofloral bal'ın temel bileşenidir.
Mutfak kullanımı > Tomurcukların kullanımı

Yemek yaparken çoğunlukla çiçek olarak da adlandırılan kuru tomurcuklar kullanılır. Lavanta yeşillikleri, biberiye ile kıyaslandığında tadı daha hafiftir.
Lavanta çiçeklerinin gücü, ağır, sabunlu ağız tadından kaçınmak için daha fazla kullanım isteyen kurutma ile artar. Şefler, taze lavanta tomurcukları gerektiren tariflerde kuru miktarı üçte iki oranında azaltır.
Lavanta tomurcukları, yemeklerde hem tatlı hem de tuzlu lezzetleri artırabilir ve bazen koyun sütü ve keçi sütü peynirleriyle eşleştirilir. Lavanta çiçekleri bazen siyah, yeşil veya bitki çayıları ile karıştırılır. Lavanta aromalı unlu mamuller ve tatlılar, özellikle çikolata ile iyi uyum sağlar. Amerika Birleşik Devletleri'nde hem lavanta şurubu hem de kurutulmuş lavanta tomurcukları lavanta çörekleri ve hatmileri yapmak için kullanılır.
Lavanta tomurcukları, uçucu yağların ve kokunun aktarılmasını sağlamak için iki hafta boyunca şekere konur; daha sonra şekerin kendisi pişirme işleminde kullanılır. Tariflerin biberiye gerektirdiği ekmeklerde lavanta kullanılabilir. Lavanta, tabaklarda veya alkollü içkilerde dekoratif olarak veya bir bardak şampanyada dekoratif ve aromatik olarak kullanılabilir. Lavanta, lezzetli yemeklerde kullanılır, yahnilere ve azaltılmış soslara aromatik etki verir. Ayrıca börekleri, kremaları ve şerbetleri kokulandırmak için de kullanılır.
Mutfak kullanımı > Yeşil yaprakların kullanımı

Yeşil kısımları biberiyeye benzer şekilde kullanılır veya tuzlu yemeklerde et ve sebzeleri tatlandırmak için biberiye ile birleştirilir. Çiçeklerle yapılan çaylardan daha yumuşak bir çay yapmak için de kullanılabilirler.
Mutfak kullanımı > Balda

Çiçekler bol miktarda nektar verir, bundan arılar yüksek kalitede bal yapar. Monofloral bal öncelikle Akdeniz çevresinde üretilir ve dünya çapında birinci sınıf bir ürün olarak pazarlanır. Çiçekler şekerlenebilir ve bazen kek süslemede kullanılır. Ayrıca "lavanta şekeri" yapmak için kullanılır.
Diğer kullanımları

Kuru çiçek aranjmanları için çiçek başakları kullanılır. Kokulu, soluk mor çiçekler ve çiçek tomurcukları potpurilerde kullanılır. Lavanta, çarşafları tazelemek için kullanılan poşetlerin içinde bitkisel dolgu maddesi olarak da kullanılır. Kurutulmuş ve poşetlerde mühürlenmiş lavanta çiçekleri, taze bir koku vermek ve giysilerin arasına güveleri caydırmak için konur. Kurutulmuş lavanta çiçekleri düğün konfeti için kullanılabilir. Lavanta, kokulu sularda ve poşetlerde de kullanılır.
Tarih ve kültürde

Antik Yunanlar lavanta bitkisini νάρδος olarak adlandırdı: nárdos, Suriyenin Naarda kentinden (muhtemelen modern Duhok, Irak). Aynı zamanda yaygın olarak "nard" da denildi. Orijinal olarak yetiştirilen tür L. stoecha idi.
Roma zamanlarında, çiçekler 1 pound başına 100 denarii fiyatına satılırdı, bu ise bir çiftlik işçisinin bir aylık maaşıyla ya da yerel berberden elli saç kesimi ile hemen hemen aynıydı. Geç Latince adı, "lavanda"dan (yıkanacak şeyler), "lavāre" (yıkamak) fiilinden gelen "lavandarius" idi.
Tarih ve kültürde > Mutfak tarihi

İspanyol nard (Eski Fransızca:"spykenard de spayn le pays"), L. stoechas, baharatlı şarap yani hippocras yapımında kullanılan bir bileşen olarak, The Forme of Curyde listelenmiştir.
Lavanta 1600'lerde İngiltere'ye tanıtıldı. Kraliçe Elizabeth'in masasında bir lavanta reçelini beğendiği söylenir, bu nedenle lavanta o zamanlar reçel olarak üretildiği ve hem tıbbi olarak hem de tadı için çaylarda kullanıldığı söylenir.
Lavanta, 20. yüzyılın başında geleneksel güney Fransız yemeklerinde kullanılmadı. Provençal yemek pişirmenin en iyi bilinen özeti  J.-B. Reboul'un Cuisinière Provençale 'de hiç yer almaz. Fransız kuzularının etlerini daha yumuşak ve kokulu hale getirdiği iddia edildiği için lavanta üzerinde otlamasına izin verildi. 1970'lerde baharat toptancıları tarafından 'herbes de Provence' adı verilen bir bitki karışımı icat edildi. Kuzey Amerika versiyonunda karışıma mutfak lavanta eklenir.
21. yüzyıl'da lavanta, dünyanın birçok bölgesinde çay, sirke, jöleler, unlu mamuller ve içecekleri tatlandırmak için kullanılır.
Otsu ilaçlar, Herboloji

Geleneksel tıp ile ilgili Alman bilim komitesi, lavanta çiçeğinin Herboloji uygulamalarında, huzursuzluk veya uykusuzluk (insomnia), Roemheld sendromu, bağırsak rahatsızlığı ve kardiyovasküler hastalıklar için kullanımı da dahil olmak üzere kullanımlarını bildirdi.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  LCCN: sh85075112  NDL: 00577234  NKC: ph961525  NLI: 987007558011605171 
| --- | --- |
Takson belirleyicileri:  Vikiveri: Q171892  APDB: 191990  APNI: 87894  eFloraSA: Lavandula  EoL: 61212  EPPO: 1LAVG  FloraBase: 22016  FNA: 117756  FoC: 117756  FoIO: lavandula  GBIF: 2927302  GRIN: 6567  iNaturalist: 61905  IPNI: 20960-1  IRMNG: 1040946  ITIS: 500370  NBN: NHMSYS0000460195  NCBI: 39169  NZOR: fcb8dc28-9baf-4ce7-81d5-f83909d152af  Plantarium: 43913  PLANTS: LAVAN  POWO: urn:lsid:ipni.org:names:20960-1  Tropicos: 40002689  uBio: 5869773  VicFlora: 43b2a832-53a9-4908-9453-e9dc69adff74  WFO: wfo-4000020772  Plantarium: 43913 
Bir bal arısı lavanta çiçeği üzerinde
Lavanta aromalı kekler
San Francisco Çiftçi pazarı'te satılık lavanta ürünleri.
Böcekleri kovmak için satılan lavanta demetleri
Niyazi Gökdere

| Niyazi Gökdere |
| --- | --- |

Doğum: 1 Ocak 1938 İstanbul, Türkiye
Ölüm: 1 Ocak 1999 (61 yaşında) İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul
Milliyet: Türk
Vatandaşlık:  Türkiye
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 1965 - 1994

Niyazi Gökdere (1 Ocak 1938, İstanbul - 1 Ocak 1999, İstanbul), Türk oyuncu.
Hayatı ve Kariyeri

Niyazi Gökdere, 1 Ocak 1938 tarihinde İstanbul'da doğdu. Gazetecilik okudu. Bir süre gazetecilik yaptı. 1957'de, Nejat Sağlam'ın yönettiği ve Sadri Alışık'ın başrolünde oynadığı Kalpaklılar filminde rol alarak sinema hayatına başladı. Kavga sahnelerinde yer aldı. Asker lakabıyla tanındı. Yılmaz Güney, Kartal Tibet, Sadri Alışık, Kadir İnanır, Türkan Şoray ve Fatma Girik'le çalıştı. En son, Mehmet Dinler'in yönettiği 1992 yapımı Bir Daha Asla filminde oynadı. 280'e yakın filmi vardır.
Hayatının son yıllarını Üsküdar'da bir huzurevinde geçirdi. 1 Ocak 1999 tarihinde İstanbul'da 61 yaşında öldü. Karacaahmet Mezarlığına defnedildi.
Organic Maps

| --- | --- |

Street routing
Geliştirici(ler): Organic Maps OÜ
Programlama dili: Java, C++, Objective-C, Swift
İşletim sistemi: Android, iOS, Linux
Lisans: Apache Lisansı
Resmî sitesi: organicmaps.app
Kod deposu: GitHub'da Organic Maps
Organic Maps; gizlilik, hız ve kullanım kolaylığına odaklanan açık kaynaklı bir mobil harita ve navigasyon uygulamasıdır. Bu uygulama OsmAnd'a benzer ve rotalara, bisiklet şeritlerine ve yüksekliğe ve basit bir OpenStreetMap editörü de dahil olmak üzere harita verilerini OpenStreetMap'ten alan diğer harita uygulamalarında yaygın olarak bulunan özelliklere sahiptir.
Özellikler

Ücretsiz
Reklam yok, gözetim yok
Dünyanın ayrıntılı çevrimdışı haritaları
Bisiklet yolları, yürüyüş parkurları ve yürüyüş yolları
Kontur çizgileri, yükseklik profilleri, tepeler ve eğimler
Sesli rehberlikle adım adım yürüyüş, bisiklete binme ve araç navigasyonu
Harita ve yer imlerinde hızlı çevrimdışı arama
Yer imlerini KML/KMZ formatlarında dışa ve içe aktarma
Karanlık Mod
Geliştirici

Organic Maps, Maps.me'nin (MapsWithMe) orijinal yapımcılarından bazıları tarafından geliştirilmiştir ve yasal olarak Estonya'da kayıtlıdır.
Gecikmiş seçim kuantum silgisi deneyi

İlk olarak Yoon-Ho Kim, R. Yu, S.P. Kulik, Y. H. Shih ve Marlan O. Scully tarafından gerçekleştirilen ve 1998'in başlarında rapor edilen gecikmiş seçim kuantum silgisi deneyi John Archibald Wheeler'ın gecikmiş seçim deneyi'nde ele alınan kavramları içeren kuantum silgisi deneyinin ayrıntılandırılmış bir türüdür. Deney, kuantum mekaniğindeki iyi bilinen çift yarık deneyinin kendine özgü sonuçlarının yanı sıra kuantum dolanıklığının sonuçlarını araştırmak için tasarlandı.
Gecikmeli seçimli kuantum silgi deneyi bir paradoksu araştırıyor. Eğer bir foton kendisini dedektöre tek bir yoldan gelmiş gibi gösteriyorsa, o zaman "sağduyu" (Wheeler ve diğerleri buna karşı çıkıyor), onun çift yarık cihazına bir parçacık olarak girmiş olması gerektiğini söylüyor. Eğer bir foton birbirinden ayırt edilemeyen iki yoldan gelmiş gibi görünüyorsa, çift yarıklı cihaza dalga olarak girmiş olmalıdır. Buna göre, foton uçuşun ortasındayken deney aparatı değiştirilirse, fotonun dalga mı yoksa parçacık mı olacağına ilişkin önceki "bağlılığını" gözden geçirmesi gerekebilir. Wheeler, bu varsayımlar yıldızlararası boyutlardaki bir cihaza uygulandığında, Dünya'da bir fotonun nasıl gözlemleneceğine dair son dakikada verilecek bir kararın, milyonlarca, hatta milyarlarca yıl önce gerçekleşmiş bir durumu değiştirebileceğine dikkat çekti.
Gecikmeli seçim deneyleri, günümüzde yapılan ölçümlerin geçmişte meydana gelen olayları değiştirmesine izin veriyor gibi görünse de, bu sonuç, kuantum mekaniğine standart olmayan bir bakış açısının varsayılmasını gerektirir. Uçuş halindeki bir fotonun sözde "durumların süperpozisyonu" içinde olduğu şeklinde yorumlanırsa - yani, bir parçacık veya dalga olarak tezahür etme potansiyeline izin verilirse, ancak uçuş sırasında ikisi de değilse - o zaman nedensellik paradoksu yoktur. Bu süperpozisyon kavramı kuantum mekaniğinin standart yorumunu yansıtır.
Giriş

Temel çift yarık deneyinde, bir ışık demeti (genellikle bir lazerden gelen), iki paralel yarık ile delinmiş bir duvara dik olarak yönlendirilir. Çift yarıklı duvarın diğer tarafına bir algılama ekranı (beyaz kağıttan CCD'ye kadar herhangi bir şey) yerleştirilirse (her iki yarıktan gelen ışığın üst üste gelmesine yetecek kadar uzak), açık ve koyu saçaklardan oluşan, girişim deseni adı verilen bir desen gözlemlenecektir. Elektronlar gibi diğer atom ölçeğindeki varlıkların, çift yarığa doğru ateşlendiğinde aynı davranışı sergiledikleri bulunmuştur. Kaynağın parlaklığı yeterince azaltıldığında girişim desenini oluşturan parçacıklar tek tek tespit edilebilir. Girişim deseninin ortaya çıkması, yarıklardan geçen her parçacığın kendisi ile girişimde bulunduğunu ve dolayısıyla parçacıkların bir anlamda her iki yarıktan da aynı anda geçtiğini gösteriyor. Bu, ayrı nesnelere ilişkin günlük deneyimimizle çelişen bir fikirdir.
Kuantum mekaniği tarihinde hayati bir rol oynayan iyi bilinen bir düşünce deneyi (örneğin, Einstein'ın bu deneyin versiyonu hakkındaki tartışmaya bakın), parçacık detektörlerinin, fotonun hangi yarıktan geçeceğini gösterecek şekilde yarıklara yerleştirilmesi durumunda, girişim deseninin ortadan kaybolacağını gösterdi. Bu hangi yön deneyi, fotonların parçacık ya da dalga olarak davranabileceği, ancak aynı anda hem parçacık hem de dalga olarak gözlemlenemeyeceği şeklindeki tamamlayıcılık ilkesini göstermektedir.
Ancak bu deneyin teknik olarak uygulanabilir gerçekleştirilmesi 1970'lere kadar önerilmedi.Şablon:Clarification needed
Hangi yol bilgisi ve girişim saçaklarının görünürlüğü dolayısıyla tamamlayıcı niceliklerdir; bu, bir fotonun yolu hakkındaki bilginin gözlemlenebileceği veya girişim saçaklarının gözlemlenebileceği ancak ikisinin aynı anda gözlemlenemeyeceği anlamına gelir. Çift yarık deneyinde geleneksel inanış, parçacıkların yolunu gözlemlemenin onlara kaçınılmaz olarak, Heisenberg belirsizlik ilkesi sonucunda girişim desenini yok edecek kadar etki ettiğine inanıyordu.
Ancak 1982'de Scully ve Drühl bu yorumun etrafında bir boşluk buldular. Parçacıkları dağıtmadan hangi yol bilgisini elde etmek için bir "kuantum silgisi" önerdiler, ancak onlara kontrolsüz faz faktörleri eklediler (spontane parametrik aşağı dönüşüm veya SPDC ile). Her bir yarığa hangi fotonun girdiğini (böylece fotonlar etkilenmiş olur) "gözlemlemeye" çalışmak yerine, onları, en azından prensipte, fotonların yarıklardan geçtikten sonra ayırt edilmesine olanak sağlayacak bilgilerle "işaretlemeyi" önerdiler. Herhangi bir yanlış anlaşılma olmasın: girişim deseni ortadan kalkar çünkü fotonlar bu şekilde işaretlendiğinde faz ölçülemez. Bununla birlikte, hangi yol bilgisi, işaretli fotonlar çift yarıktan geçtikten sonra hangi yol işaretlerini gizlemek için daha fazla manipüle edilirse faz ölçülebilir. Faz değerlerine göre çıkarıldığında girişim deseni yeniden ortaya çıkar. 1982'den bu yana, çok sayıda deney kuantum "silgisinin" geçerliliğini kanıtladı.