stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Eurofighter Typhoon
Tasarımı > Kokpit

Typhoon, geleneksel göstergeler içermeyen bir cam kokpit tasarımına sahiptir. Kokpitte, üç adet tam renkli çok işlevli baş aşağı ekran (MHDD) bulunur; bu ekranların formatları yumuşak tuşlar, XY imleci ve sesli komut (Doğrudan Ses Girişi veya DVI) ile kontrol edilir. Ayrıca geniş açılı bir baş üstü ekran (HUD) ve ileriye dönük kızılötesi (FLIR), ses ve eller serbest gaz kolu ve kontrol çubuğu (Voice+HOTAS), Kask Monteli Sembol Sistemi (HMSS), bir MIDS, sol parlama kalkanında bulunan manuel veri girişi sistemi (MDEF) ve özel bir uyarı paneline (DWP) sahip tam entegre bir uçak uyarı sistemi bulunur. LED'lerle aydınlatılan yedek uçuş göstergeleri, sağdaki menteşeli parlama kalkanının altında yer alır. Kokpite giriş genellikle teleskopik entegre bir merdiven veya harici bir merdivenle sağlanır. Entegre merdiven, kokpitin altındaki gövdenin sol tarafında saklanır.
Kokpitin tasarımında kullanıcı ihtiyaçlarına yüksek öncelik verildi; hem düzen hem de işlevsellik, askerî pilotlardan ve uzman bir test tesisinden alınan geri bildirimler ve değerlendirmelerle geliştirildi. Uçak, pilotun iş yükünü azaltmak için El Gazı ve Çubuk (HOTAS) prensibine göre tasarlanan bir orta çubuk (veya kontrol çubuğu) ve sol el gaz kolları vasıtasıyla kontrol edilmektedir. Acil durum kaçışı bir Martin-Baker Mk.16 A fırlatma koltuğu ile sağlanır ve kanopi iki roket motoru tarafından fırlatılır. HMSS yıllarca gecikti ancak 2011 sonlarında faaliyete geçti. Standart g-kuvveti koruması, dokuz g'ye kadar sürekli koruma sağlayan özel olarak geliştirilmiş bir g giysisi olan tam kapaklı anti-g pantolonu (FCAGTs) tarafından sağlanmaktadır. Alman ve Avusturya Hava Kuvvetleri pilotları, bunun yerine Libelle Multi G Plus adı verilen ve kollara da koruma sağlayarak teorik olarak daha eksiksiz bir g toleransı sağlayan hidrostatik bir g giysisi giymektedir.
Tarihi

1970'lerin ortasında Fransa, Almanya ve İngiltere, European Combat Aircraft (ECA) programını oluşturdular. 1979 yılında konsorsiyum üyelerinin ihtiyaçları doğrultusunda European Combat Fighter (ECF) programı oluşturuldu. Ancak ulusal prototiplerin geliştirilmesi ve şartnamelerde yaşanan zorluklardan dolayı European Combat Fighter projesi 1981 yılında iptal edildi.
Daha sonra Almanya, İtalya ve İngiltere Çok Yönlü Savaş Uçağı (Agile Combat Aircraft-ACA) programını başlattılar. Ancak Almanya ve İtalya'nın programa bütçe ayırmakta yaşadığı sıkıntılar sebebiyle işbirliğinden çekilmeleriyle, İngiltere programa kendi başına devam etme kararı aldı. 1983'te ise İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya "Geleceğin Avrupalı Savaş Uçağı" (Future European Fighter Aircraft-F/EFA) projesini başlattılar. Projenin misyonu hem kısa mesafede kalkış, hem de görüş ötesi (Beyond Visual Range) özelliğine sahip bir savaş uçağı oluşturmaktı.
1984 yılında Fransa özel operasyon özellikleri ve dizayn konusundaki gereksinimini tekrar dile getirdi ve EFA projesinden yönetme talebinde bulundu. İngiltere, Almanya ve İtalya ise bu talep üzerine yeni bir EFA programı oluşturdular. Sonraki yıllarda ise Fransa kendi ACX projesini (şimdiki Dassault RAFALE savaş uçağı) gerçekleştirmek üzere resmen EFA projesinden çekildi.
1985 yılına gelindiğinde ise İngiliz Havacılık Sanayi (British Aerospace-BAe) EAP'ı İngiliz Havacılık Sanayi'nin Warton kasabasında bulunan üssünde aşağı yukarı bitirmişti. Ağustos 1986'da EAP ilk uçuşunu gerçekleştirdi ve Eurofighter'a bir yöneliş başladı. Eurofighter'ın dizayn çalışmaları EAP in verileri kullanılarak bundan sonraki 5 yıl boyunca devam etti. Projeye dahil ülkelerin başta öngördükleri ihtiyaç ve yapılacak üretim şöyleydi; İngiltere 250, Almanya 250, İtalya 165 ve İspanya 100. Bu sayı aynı zamanda ülkelerin projedeki paylarına göre belirlenmiştir. Ülkelerin projedeki payları ise şöyleydi; İngiltere (British Aerospace) %33, Almanya (Daimler-Benz) %33, İtalya (Aeritelia) %21 ve İspanya (Construcciones Aeronáuticas SA) %13.
1986'da ayrıca Eurofighter'ın Münich tabanlı versiyonu olan Eurofighter Jagdflugzeug GmbH`da görücüye çıkmıştır. `Bu versiyon EuroJet Turbo GmbH tarafından yönetilip, Rolls-Royce, MTU, FiatAvio (şimdiki Avio) ve ITP ortaklığıyla üretilmiştir.
Eurofighter'ın ilk uçuşu 27 Mart 1994 Messerschmitt-Bölkow-Blohm'un test pilotu Peter Weger tarafından Bavyera (Almanya) dolaylarında gerçekleştirildi (test uçuşunda kullanılan prototip şu anki Eurofighter EF 2000'dir). 1990'lar uçağın geliştirilmesi ve projenin yürütülmesi konusunda oldukça verimli geçmiştir.
Son olarak uçağın üretimiyle ilgili yapılan anlaşma sonucunda; İngiltere 232, Almanya 180, İtalya 121 ve İspanya 87 Eurofighter sipariş etmiştir. Bunlardan 112 adedi Tranche-3A modelidir ve İngiltere 40, Almanya 31, İspanya 20 ve İtalya 21 adet Tranche 3A modelinden sipariş etmiştir. Siparişlerin toplam bedeli 9 milyar avrodur.
Payların ise son şekli şöyledir; British Aerospace %37, DASA %29, Aeritalia %19.5, and CASA %14.
Genel Özellikler

Uzunluk: 15.96 m (52.4 ft)
Mürettebat: 1 (2)
Kanat Açıklığı: 10.95 m (35.9 ft)
Kanat Açıklığı: 5.28 m (17.3 ft)
Kanat Alanı: 51.2 m²
Boş Ağırlık: 11,000 kg (24.000 lb)
Yüklü Ağırlığı: 16.000 kg
Max. Kalkış Ağırlığı: 23.500 kg (51.800 lb)
Motor: 2 x Eurojet EJ200 ard yakma turbofan
Motor Gücü: 60 kN (13.500 lbf) her biri
Yakıt Kapasitesi: 5.000 kg (11.020 lb)
Maksimum hız :
Yüksek İrtifada: (2495 km / s veya 1550 mil)
Deniz Seviyesinde: Mach 1.25 (1530 km / s veya 950 mph)
Menzil: 2900 km (1,800 mil)
Servis Yarıçapı: 19812 m (65,000 ft [343] [344] )
Tırmanış: 315 m / s [345] (62.000 ft / dak [346] )
İtiş/Ağırlık Oranı: 1.15
Genel Özellikler > Silahlar

Toplar: 27mm'lik Mauser BK-27 topuna sahiptir
Füzeler: AGM-84 Harpoon, AGM-88 HARM, AGM Armiger, AIM-9 Sidewinder, AIM-132 ASRAAM, AIM-120 AMRAAM, IRIS-T, MBDA Meteor, ALARMs, Storm Shadow (AKA "Scalp EG"), Brimstone, Taurus, Penguin
Bombalar: Paveway 2, Paveway 3, Geliştirilmiş Paveway, JDAM
Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne ait Typhoon F2 ZJ910 'un yakın çekim görüntüsü, pilotun hemen altındaki saptırılmış kanart kontrol yüzeyini gösteriyor
Typhoon uçuş gösterisi
Typhoon kokpitinde MHDD'ler ve orta kollu ayaklı panel
Eurofighter Typhoon'un kokpiti.
Typhoon maketi
Tepeköy, Şavşat

| Tepeköy |
| --- | --- |
Köy

 Artvin'in Türkiye'deki konumu
TepeköyTepeköy'ün Artvin'deki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Artvin
İlçe: Şavşat
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam: 220 km²
Rakım: 1576 m
Nüfus (2020)
 • Toplam: 461
 • Yoğunluk: 2.1/km²
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0466
İl plaka kodu: 08
Posta kodu: 08790
Tepeköy, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.
Coğrafya

Şavşat'ın kuzeybatısında yer alan köy, Artvin il merkezine 82 km, Şavşat ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır. Köyün yüzölçümü 22 bin hektardır. Bunun 9.300 hektarı tarımsal alan, 12.700 hektarı ise ormanlık ve meradır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2020: 461
2019: 442
2018: 460
2017: 410
2016: 415
2015: 399
2014: 237
2013: 363
2012: 375
2011: 381
2010: 380
2009: 383
2008: 362
2007: 306
2000: 609
1990: 945
1985: 1.128
III. Mustafa Türbesi

III. Mustafa Türbesi
Sultan III. Mustafa Türbesi, III. Mustafa'nın yaptırdığı Laleli Külliyesi'ndedir. Bu türbe Nuruosmaniye Türbesi'nden sonra Batı etkilerinin görüldüğü ikinci sultan türbesidir. Ordu caddesi üzerinde Laleli Camii'nin giriş kapısı ile han bölümünün yan tarafıdır. 1759–1763 yıllarında Mimar Mehmed Tahir Ağa'ya inşa ettirilmiştir.
Bu türbede III. Mustafa, III. Selim, Heybetullah ve Fatma Sultan yatmaktadır.
Ayrıca, İstanbul'da bilinen dört yerden birindeki Peygamber'in Kadem-i şerif'i vardır.
Sinya Voda, Loznitsa

| Sinya Voda |
| --- | --- |
Köy

Ülke: Bulgaristan
İl: Razgrad
Belediye: Kubadın
Posta kodu: 7287
Alan kodu: 08331
Sinya Voda (Синя вода, trl: Sinja Voda, Gökçesu), Bulgaristan Razgrad ili Kubadın (Loznitsa) ilçesine bağlı eski bir Türk köyüdür.
Razgrad ile Kubadın arasındadır. Razgrad iline 18 km Kubadın İlçesine de 5 km mesafededir. 1261  (2005) kişilik nüfusa sahiptir. Şu andaki nüfus dağılımı yüzde 50 Türk ve geri kalanı 1978 yılından sonra Türkiye'ye göç eden Türklerin yerine gelen Pomaklardan oluşur. Ünlü gazeteci- yazar Muharrem Tahsin bu köydendir.
Tutin

| Tutin |
| --- | --- |
Kasaba
Тутин Tutin

  Arma 
TutinTutin’in Sırbistan'daki konumu
Ülke:  Sırbistan
Bölge: Şumadiya ve Batı Sırbistan
İlçe: Raşka
Belediye: Tutin
İdare
 • Belediye başkanı: Bajro Gegić
Yüzölçümü
 • Kasaba: 742 km²
Rakım: 867 m
Nüfus(2011)
 • Kasaba: 9.953
 • Yoğunluk: oto/km²
 • Metropol: 30.770
Zaman dilimi: UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU): UTC+02.00 (OAYS)
Alan kodu: (+382) 20
Plaka kodu: TT
Resmî site Tutin Belediyesi
Tutin (Sırpça: Тутин; Boşnakça: Tutin) Sırbistan'ın güneybatısında, Sancak bölgesindeki bir kasaba ve belediye merkezidir. İdari olarak Şumadiya ve Batı Sırbistan bölgesinin Raška ilçesi sınırları içinde yer alır.
Nüfus Yapısı

Halkın büyük çoğunluğu Boşnaklardan oluşmaktadır. Sancak bölgesi Sırbistan ve Karadağ ayrıldıktan sonra coğrafi olarak bölündü. Sancak bölgesinin merkezi olan Yeni Pazar bölünmeden sonra Sancak bölgesinin Sırbistan tarafında kalmıştır.
Tutin Belediyesi sınırları içinde 2011 nüfus sayımı sonuçlarına göre 30.770 kişi yaşamaktadır. Yeni Tutin'in merkez nüfusu ise 9.953'tür.
Ünlü Kişiler

Saffet Sancaklı - Türk eski millî futbolcu, siyasetçi.
Töton Şövalyeleri
Novgorod

1242 yılında, Töton Şövalyeleri Novgorod halkına saldırdılar (günümüzde Rusya'da yer alır. Bir zaman için Fin-Ugorlar ve Rusların beraber yaşadığı bağımsız bir devletti, Sonra III. Ivan tarafından Rusya hakimiyetine alındı) ancak Alexander Nevsky yönetimindeki prenslik ordusu tarafından püskürtüldüler. Bu savaş Rusya'da Buz Savaşı olarak bilinir.
Litvanya’ya Karşı

Kudüs Krallığı’na ait topraklarda bulunan ve Töton'ların Ortadoğu’daki en önemli merkezi olan Akka'nın 1291’de düşmesinin ardından tarikat, mücadelesini pagan Litvanya karşısında zafer kazanmaya ve bu kafirleri Katolik-Hristiyan dinine döndürmek üzere faaliyetlere kaydırdı. Tarikat merkezi’ni de Ortadoğu’da Haçlı Devletlerini yeniden canlandırıncaya kadar Venedik’e taşıdılar. Ayrıca Litvanya Dükalığı karşısındaki mücadele de bir Haçlı Seferi’ydi (Litvanyalılar 14. yüzyılın sonuna kadar yani bütün Doğu Avrupa’dan çok sonra Hristiyanlığı kabul ettiler). Litvanyalılara karşı verilen mücadeleye, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerden şövalyeler, günahlarından kurtulmak ve askeri deneyim kazanmak üzere belli dönemler için katılmaktaydılar.
Iki taraf arasındaki mücadele çok sert geçti. Hristiyan olmayanlar, Teutonların gözünde ikinci sınıf insanlardı ve o dönemde Hristiyan olmayanların köle edilmesi olağan bir durumdu. Boyun eğdirilmiş Prusyalılar, şövalyeler tarafından çoğunlukla, kaybettikleri kendi topraklarında köle olarak çalıştırılıyordu.
Gücün Doruğunda

İddiaya göre 1337 yılında, Kutsal Roma Cermen İmparatoru IV. Ludwig tarafından, tüm Litvanya ve Rusya'yı ele geçirmek üzere tarikata imparatorluk imtiyazı tanınmıştı. Büyük Üstad Winrich von Kniprode'un yönetimi döneminde, tarikat Avrupa'nın en kalabalık ve saygın şövalyelik kurumu durumuna ulaşmıştı. (Harita 3)
İsveç kralı Albrekt, Vitalienbrüder ismiyle Gotland'da korsanlık yapan grubu yenmeleri ve bu çevredeki korsan tehdidini ortadan kaldırmaları durumunda bu stratejik Baltık adasını tarikata bırakacağını taahhüt etti.1398 yılındaki bir akınla, Büyük Üstad Konrad von Jungingen yönetimindeki şövalyeler adayı ele geçirdiler ve Vitalienbrüder isimli korsanları Gotland'dan ve Baltık Denizi'nden kovmayı başardılar.
1386 yılında, Litvanya dükü Büyük Dük Jogaila baptis olarak Katolik Hristiyanlığı kabul etti. Polonya Kraliçesi Jadwiga ile evlendi ve Wladyslaw II. Jagiello ismini alarak Polonya Kralı oldu. İki ülke arasında kurulan ve aslen kişisel olan bu bağ, tarikatın varoluş nedeni olan paganizmin ortadan kalkması gibi olasılık meydana getirmişti. Şövalyeler, başlangıçta Jagiello ile kuzeni Vytautas'ın arasını açmaya çalıştılar. Ancak Vytautas, tarikatın kendi topraklarını işgal etme niyetinde olmasından şüphelenince bu plan başarısızlıkla sonuçlandı.
Jagiello'nun baptis olarak Katolik Hristiyanlığı kabulü, resmi olarak Litvanya'nın Katolikleştirilmesini başlattı. Bundan sonra, tarikatın Litvanya'ya karşı yürüttüğü mücadelenin varlık sebebi ve Katolik amacı ortadan kalkmıştı ancak Litvanya ve Polonya ile çekişmeler ve savaşlar hep sürdü.
1407 yılına gelindiğinde, Töton Tarikatı en geniş sınırlarına ulaşmıştı. Hakimiyet alanı Prusya, Pomerelia, Samogitia,Courland,Livonya, Estonya, Gotland, Dagö, Ösel ve 1402'de Brandenburg'dan kazanılan Neumark'a uzanıyordu.
Gerileme

1410'da, Grunwald Muharebesi'nde, II. Władysław Jagiełło ve Vytautas liderliğindeki birleşik bir Polonya-Litvanya ordusu, Töton'ları kesin bir şekilde yendi. Büyük Üstad Ulrich von Jungingen ve Tarikat'ın ileri gelenlerinin çoğu savaş alanında öldü (60 kişiden 50'si). Polonya-Litvanya ordusu daha sonra Tarikat'ın başkenti Marienburg (Malbork) Kuşatmasını başlattı, ancak Heinrich von Plauen'in direnişi nedeniyle Marienburg'u alamadı. 1411'de Birinci Toruń Barışı imzalandığında Tarikat, Şövalyelerin yenilmez savaşçılar olarak itibarı onarılamaz bir şekilde zedelenmiş olsa da, esasen tüm topraklarını elinde tutmayı başardı.
Polonya ve Litvanya'nın gücü artarken, Töton Şövalyelerinin gücü iç çatışmalar nedeniyle azalıyordu. Önemli bir tazminat ödemek için yüksek vergiler koymaya zorlandılar, ancak şehirlere devletlerinin idaresinde talep edilen yeterli temsili vermediler. Otoriter ve reformcu Büyük Üstat Heinrich von Plauen iktidardan indirildi ve yerine Michael Küchmeister von Sternberg geçti, ancak yeni Büyük Üstat Tarikat'ın servetini canlandıramadı. Gollub Savaşı'ndan sonra Tarikat bazı küçük sınır bölgelerini kaybetti ve 1422 Melno Antlaşması'nda Samogitia üzerindeki tüm iddialarından vazgeçtiler. Avusturyalı ve Bavyera şövalyeler, Büyük Üstadın genellikle kendi saflarından seçildiği Aşağı Almanca konuşan Saksonlarla aynı şekilde çekişen Rheinland'dan gelenlerle rekabete girdi. Vistula Nehri Vadisi'ndeki batı Prusya toprakları ve Brandenburg Neumark, Husçu Savaşları sırasında Husçular tarafından harap edildi. Bazı Töton Şövalyeleri, işgalcilerle savaşmak için gönderildi, ancak Bohemya piyadeleri tarafından yenildiler. Şövalyeler ayrıca Leh-Töton Savaşı'nda (1431–1435) bir yenilgiye daha uğradılar.
Töton Şövalyelerinin Arması

Lorraine Prensi Charles Alexander'in arması(1761'den 1780'e kadar Grand Master)
Mühürler ve madeni paralar

Grand Master'ın mührü
yeniden yapılmış madeni para
yeniden yapılmış madeni para
Büyük ustaları listesi

Ana madde: Töton Şövalyeleri büyük ustaları listesi
Töton Şövalyeleri'nin dördüncü lideri Hermann von Salza(1209-1239)
Tarikatın 1300 civarında hakim olduğu yerler
Grunwald Muharebesi, Jan Matejko
Ödem

Ödem
Gode bırakan ödem
Ödem, kan sıvısının damar dışına çıkması ve hücreler arasındaki sıvının artışı olgusudur. Ödemin yaygın biçimine anazarka (anasarca) denir. Ödem olgusunun temel ilkesi, kan sıvısı ile hücre dışı (ekstrasellüler) sıvı arasındaki dengenin yitirilmesidir. İnsan vücudunda ortalama 40 litre sıvı vardır. Bu sıvının yaklaşık ½ ‘si hücrelerin içindedir (intrasellüler sıvı). Öteki yarısı ise kanı, lenf sıvısını ve hücreler arasındaki sıvıyı oluşturur (ekstrasellüler sıvı). Kan ve lenf sıvılarının dengesini proteinler sağlar. Bunların dışındaki sıvı türlerinin dengesi elektrolitlere bağlıdır. Hücre içi sıvı dengesini potasyum, hücre dışı sıvı dengesini ise sodyum denetler.
Ödem Mekanizması

Damar geçirgenliğinin normal olduğu koşullarda gerçekleşen ödemlerde kan ile dokular arasındaki basınç farkı önemlidir. Kan ile dokular arasındaki sıvı alışverişi hemodinamik güçler (osmotik basınç ve hid­rostatik basınç) arasındaki dengeye bağlıdır. Bu dengenin değişmesiyle ortaya çıkan tablo “Starling ilkeleri” ile açıklanır. Kan sıvılarının ve içeriğinin damarlardan dokulara ve dokulardan damarlara hareketleri, birbirlerine zıt etkili 2 faktörün etkileşimiyle gerçekleşir: (i) Damar çeperlerine yüklenen hidrostatik basınç; (ii) Kan sıvısındaki plazmanın kolloidal osmotik (onkotik) basıncı. Kapillerlerdeki hidrostatik basınçta yükselme ya da kan sıvısının kolloidal osmotik basıncında azalma dokulara sıvı çıkışını arttırır. Dokulara çıkan sıvının yeniden dolaşıma çekilmesinde bir sorun belirirse ödem olgusu gerçekleşir. Buna göre, doğal koşullarda dolaşım kanının osmotik ve hidrostatik basınçları dokulardakinden yüksektir. Kan sıvısının dokulara çıkışı arteriollerin bitimdeki kapillerlerden başlar. Kan dolaşımına dönüşü kapillerlerin venüllere bağlandığı yörede gerçekleşir. Dokulardaki sıvının drenajında lenfatiklerin de önemli rolü vardır.
Normal durumlarda kapillerlerin artere yakın segmentinde (proksi­mal segment) hidrostatik basınç yüksektir ve kan sıvısı dokulara itilir. Böylece intrakapiller hidrostatik basınç yüksekliği ile dokulara çıkan kan sıvısı oksijeni ve besinleri dokulara taşır. Kapiller damarların proksimal ucunda yüksek olan hidrostatik basınç damar dışına çıkan sıvı nedeniyle venül ucuna (distal segment) doğru gidildikçe azalır. İntrakapiller sıvının azalması kolloidal yoğunluk oluşmasına ve böylece osmotik basıncın artmasına yol açar (osmotik basınç intersellüler sıvının kana çekilmesinde rol oynar). Kana dönemeyen sıvı ile kapiller endotelini geçemeyen bazı büyük moleküllü proteinler lenf damarlarınca emilir ve sonrasında kan dolaşımına katılır. İki tür ödem sıvısı vardır: (i) Transüda (proteinden yoksundur); (2) Eksüda (proteinden zengindir).
Doğal koşullarda seröz boşluklarda seröz zarları ıslak tutacak kadar sıvı bulunur. Ancak ödemde bu sıvı artar ve akciğer zarları arası ödemi (hydrothorax), kalp zaraları arası ödemi (hydropericardium) ve karın boşluğu zarları arası ödemi (hydroperitoneum; assit; ascites) oluşur. Göz kapakları ve dış genital bölgedeki derialtı dokuları gevşek yapıdadır ve hidrostatik basınçları düşüktür. Buralarda sıvı birikmesi öteki kesimlere göre daha kolaydır.
Ödem türleri > 1. Bulunuşuna göre ödem türleri

İki tür ödem vardır: 1) Yerel ödem; 2) Generalize ödem
1.1. Yerel ödem (örnekler)
Akut yangısal ödem
Alerjik ödem
Venöz obstrüksiyona bağlı ödem
Lenfödem
Akciğer ödemi
Beyin ödemi
1.2. Generalize ödem (örnekler)
Kardiyak ödem
Renal ödem
Hipoproteinemi ödemi
Ödem türleri > 2. Kan sıvısındaki basınç değişiklikleri ile ilgili ödemler

(Ayrıntılar için aşağıdaki örneklere gidiniz)
2.1. Hidrostatik basınç artması
Aktif hiperemi (arteriol dilatasyonu)
Yangı (inflamasyon)
Isınma (sıcak, yanma, egsersiz)
Alerji
Utanma
Venöz staza bağlı artış (konjesyon)
Konjestif kalp yetmezliği
Konstriktif perikardit
Venöz obstrüksiyon (trombo), bası, vb)
Postural inaktivite (uzun süre ayakta kalma/oturma)
Karaciğer sirozu (assit)
Hipovolemi
Su ve sodyum retansiyonu (böbrek fonksiyon bozukluğu)
2.2. Osmotik basınç azalması
Hipoproteinemi
Nefrotik sendrom
Karaciğer sirozu
Malnütrisyon (proteinden yoksun beslenme)
Enteropatiler (protein yitirilen diyareler)
2.3. Su ve Sodyum tutulmasına (retansiyonu) bağlı ödem
Vücut ağırlığının %70'e yakını su'dur. Vücuttaki su hücrelerde (intrasellüler) ya da hücre dışında (ekstrasellüler) bulunur. Ekstrasellüler sıvı hücreler arasındaki sıvı ile kan sıvısından oluşur. Sodyum ve ekstrasellüler sıvı arasında yakın ilgi vardır. İdrarla çıkarılan sodyum azaldığında kanda ve intersellüler sıvıda sodyum birikir. Buna koşut olarak intravasküler sıvı artar böylece hidrostatik basınç yükselir, ödem başlar. Vücuttaki sodyumun denetlenmesini 3 sistem yönetir:
(a) Renin-angiotensin sistemi,
(b) Atrial natriüretik sistem,
(c) Sempatik sinir sistemi.
Bu sistemleri etkileyen bir olumsuzluk vücutta sodyum tutulmasına ve böylece ödem oluşmasına neden olur. Sodyumun büyük bölümü böbreklerin proksimal tubuluslarından reabsorbe edilir. Kalan %20 kadarı distal tubuluslardan reabsorbe olur. Aldosteron, ACTH, testosteron, progesteron ve östrojen böbrek tubuluslarından sodyum reabsorbsiyonunu arttıran hormonlardır. Antidiüretik hormon idrarı azaltır (oligüri).
Bu faktörlerin tümü ödem oluşmasına katkıda bulunur:
Glomerül filtrasyonundaki azalma (oligüri) sodyum retansiyonuna neden olur, ödem başlar (poststreptokoksik glomerülonefrit, akut böbrek yetmezliği)
Renal kan dolaşımı azaldığında aldosteron ve antidiüretik hormonların yapımın­da artış olur (konjestif kalp yetmezliği)
Sistemik ödem olgularında kan sıvısının yaygın olarak damar dışına çıkması nedeniyle kan volümü azalır (hipovolemi); bu etki renin-angiotensin-aldosteron mekanizmasını devreye sokarak sodyum retansiyonuna neden olur
Nefrotik sendromda plazma aldosteron düzeyi yükselir
Karaciğer sirozunda aldosteron inaktivasyonu yeterli olmadığından kandaki aldosteron düzeyinde artış saptanır.
Su ve sodyum tutulmasındaki etmenler:
Böbrek yetmezliğinde tuzlu beslenme
Tubuluslardan sodyum emiliminin artması
Böbreklerde hipoperfüzyon
Renin-angiotensin-aldosteron üretiminde artma
Özgün ödemler > Akut yangısal ödem

Ödem akut yangının ana bulgularından biridir. Nedenleri:
İrreversibl doku zedelenmesi: yanık bülleri,
Damar geçirgenliğindeki geçici bozulma: akut yangı.
Yangısal tepkilerdeki medyatörlerin neden olduğu hiperemi ve vasküler permeabilite artışı kan sıvısının damar lümeni dışına çıkmasına neden olur. Akut hiperemi nedeniyle intravasküler hidrostatik basınç artar. Vasküler permeabilitenin artması proteinden zengin eksüdanın intersellüler sıvıya çıkmasına yol açar. Eksüda içindeki plazma proteinleri intersellüler sıvının osmotik basıncını arttırır. Lenf akımı hızlanır ve lenfatiklerdeki hidrostatik basınç artar. Tüm bu faktörler ödem oluşmasına yol açar.
Özgün ödemler > Allerjik ödem

Akut alerjik tepkilerde (Tip I aşırıduyarlık reaksiyonları) salınan vazoaktif aminler (histamin) vazodilatasyona ve damar geçirgenliğinin artmasına neden olur. Ürtikerlerde (urticaria; kurdeşen) deride, bronşial astmada bronş muko­zalarında ve alerjik nezlede burun mukozasında oluşan ödem başlıca örneklerdir.
Özgün ödemler > Venöz obstrüksiyona bağlı ödem

Venöz akımda bir engelin oluşması (varis, tromboflebit, gebe uterusun venalar üzerine basıncı gibi) kapiller basıncın artmasına ve dokulara sıvı çıkmasına neden olur. Bacaklara özgü bir ödem türüdür.
Özgün ödemler > Beyin ödemi

Sık görülür. Klinik patoloji açısından çok önemlidir. Sıkı bir kapalı kutusu içende yer alan beyin dokusu ödemle birlikte sıkışır. Önce kan dolaşımı bozulur, süreç uzarsa anatomik açıklıklara doğru deformasyonlar başlar (herniasyon). 2 tür beyin ödemi vardır; vazojen ve sitotoksik.
Vazojen kökenli beyin ödemleri görece sıktır. Damar geçirgenliğinin artışı nedeniyle oluşan transüdasyona bağlıdır. Beyaz madde daha yoğun etkilenir. Başlıca nedenleri: kafa travması, yangı (beyin absesi, ensefalit), beyin kanamaları, beyin infarktı, tümörler, zehirler (kurşun zehirlenmesi). Lokalize olan türleri beyin abselerinin ve tümörlerinin çevresinde görülür. Bunlara “perifokal ödem” adı verilir. Tüm beyni etkileyen ödemler ensefalitlerde, kafa travmalarının sonrasında, hipertansiyonda, intrakraniyal venöz dolaşım bozukluklarında belirir. Yaygın ödemde beyin ağır ve yumuşaktır. Sulkuslar sığlaşır, giruslar düzleşir. Mikroskopik incelemede Virchow-Robin aralıkları ileri derecede genişlemiştir. Kortekste ve beyaz maddede gevşemeler vardır. Glial ve nöronal hücreler şişkindir.
Sitotoksik ödem olarak tanımlanan olgularda intrasellüler sıvı artışı vardır. Bu kavram “ödem” tanımına uygun değildir, daha çok “hidropik dejenerasyon” tanımına uygun düşmektedir.