stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Fransa-Prusya Savaşı
Prusya Ordusu İlerleyişi > Spicheren Muharebesi

5 Ağustostaki Spicheren Muharebesi, Fransızların üç kritik yenilgisinden ikincisidir. Moltke başlangıçta planladığına göre; Bazaine'nin ordusunu Saar Nehri'nde tutarak 2. Orduyla önden ve 1. Ordu'yla sol kanadından vuracak, 3. Ordu ise arkadan saracaktı. Yaşlanan General Karl Von Steinmetz, çok istekli davranarak; Moselle'deki
pozisyonundan 1. Ordu güneyi önüne plansız hareket etti... Dosdoğru bir kasabaya doğru taşındı Spicheren'e, Prince Frederick Charles ileri süvari birimlerini kesene dek.
Fransız tarafında Wissembourg felaketinden sonra planlama önemli bir şey oldu. General Le Bœuf, çok öfkeliydi, Saar üzerine saldırılmalı ve kayıplar telafi edilmeliydi. Ancak, bir sonraki karşılaşma için planlarını, somut gerçekler yerine duygular ve gurur belirledi; Intendant General Wolff, Le Bœuf'e ve onun kurmay heyetine söylediği gibi Saar ötesinde tedarik imkânsızdı. Bu nedenle, Fransa orduları her olası saldırıya karşı duracak bir savunma pozisyonu aldılar ama bu durum birbirlerine destek verememeleri demekti.
Fransız ordusu General MacMahon emrinde Alman 3. Ordusu ile Wörth Muhharebe'sinde meşgulken, Steinmetz'in Alman 1. Ordusu batıdan Saarbrücken'e ilerleyişini tamamladı. Prens emrinde olan 2. Ordu'dan bir keşif birliği yakın kamp ateşleri tespitini ve Frossard ordusunun Spicheren kasabasının güneyindeki uzak bir platoya doğru hareketini; Almanlar Frossard'ın geri çekildiğine dair işaret kabul eder. Moltke'nin planı yine görmezden gelinir; her iki Alman ordusu Spicheren ve Forbach arasında tahkim edilmiş Frossard'ın Fransız 2. Kolordusu'na saldırır.
Muharebenin başında Fransızlar sayısal üstünlüklerinin farkında değildi zaten Alman 2. Ordusu genel bir taarruz da yapmadı. Yürüyen çatışmalarla baş edebilen Frossard destek kuvvete ihtiyaç duymadı. Fikrini değiştirdiğindeyse çok geçti. Frossard ile yedek kuvvetlerin başındaki Bazaine arasında ciddi iletişim sorunları vardı ki emirlerin Spreichen dışına çıkması hayli yavaş oldu, 1. ve 2. Orduların Alman askerleri ise mevziileri zorluyordu.
Çünkü yedeklere ulaşılamamıştı: Frossard etrafının sarıldığı ve büyük tehdit altında olduğu yanılgısına düşmüş ayrıca General von Glume komutasındaki Alman askerleri Forbach'da tespit edilmişti. Mevziilerini savunmak yerine şafakla birlikte cephenin güneyine çekildi. Oysa Alman kayıpları nispeten yüksekti ve Chassepot tüfekleri oldukça etkili. Tamamen şaşkındılar, sabah onları yerlerinde bulamadıklarında; nafile çabalamışlardı oysa Frossard mevziilerini terketmişti
Prusya Ordusu İlerleyişi > Wörth Muharebesi

İki ordu iki gün sonra 6 Ağustost 1870'te Wissembourg'a on mil(16 km)den daha az bir mesafede bulunan Wörth yakınında Fröschwiller köyünde yeniden çarpıştı. Alman 3. Ordusu azalan askerî gücünü takviye ederek 140,000'den yukarı çıkardı. Fransızlar da takviye aldılar ama onların edinimi hayli yavaştı, rakam sadece 35,000'de kaldı. Sayı azlığına rağmen, Fransızlar Fröschwiller'in hemen dışında kurdukları savunma hatlarını koruyabildi. Öğleden sonra, her iki tarafta da kayıp sayısı 10.000'i bulmuştu ve Fransız Ordusu direnişi devam ettirme açısından çok daha kötü durumdaydı. Fransızlar adına gidişat oldukça vahimdi: Almanlar, Fransız savunma hattı merkezinde yer alan bir tepe üzerindeki Fröschwiller Köy'ünü aldılar. Zafer umudunu yitiren ve bir katliamla karşılaşmaktan korkan Fransız Ordusu Vosges Dağları ötesinde diğer Fransız güçlerine katılma umuduyla, batı yönünde başıboş geri çekildi. Alman 3. Ordusu dağılan Fransızları takip etmedi. Alsace'da kaldılar ve yavaş şekilde güneye yürüyerek, çevredeki Fransız savunma garnizonlarına saldırıp, yok ettiler.
Wörth Muharebesi savaş alanında yer almış 100.000'den fazla askeriyle Fransa-Prusya Savaşının ilk büyük muharebesidir. Ayrıca çeşitli Alman devleti askerlerinin ortak mücadele ettiği ilk savaştır: (Prusyalılar, Badenliler, Bavyeralılar, Saxonlar vs.). Bu nedenlerle bazı tarihçiler Wörth savaş alanını "Almanya'nın beşiği" olarak adlandırır. Ancak kayıplar da söz konusu: Prusya 10.500 varan ölü ve yaralı verdi ama MacMahon için durum çok daha korkunç oldu; Fransız kayıpları 19,200'den fazla ölü, yaralı ve esir. Fröschwiller Muharebesi veya Reichshoffen Muharebesi olarak da bilinir.
Prusya Ordusu İlerleyişi > Mars-La-Tour Muharebesi

Artık ezici bir silindir haline gelmiş Prusya Ordusu karşısında yenilgiler alan 130.000 Fransız Metz istihkâmlarında sıkışmıştı. Metz'i terk Châlons'taki Fransız kuvvetleri ile bağlantı kurma girişimleri Binbaşı Oskar von Blumenthal komutasındaki bir süvari devriyesi tarafından fark edildi. Geri çekilmelerinden dört gün sonra 16 Ağustos'ta; General Konstantin von Alvensleben komutasındaki 2. Ordu III. Kolordunun 30.000 kişilik sayıca hayli az askeri Fransız Ordusunu Mars-la-Tour batısındaki Vionville'de bulur.
Dörde birlik üstünlüğe rağmen Almanlar riskli bir saldırı başlattı. Fransızları bozguna uğratan III. Kolordu, Vionville'i ele geçirerek olası batıya kaçış yollarını kapattı. Bir geri çekilme çabaları engellenen Fransızların savaşmaktan başka seçenekleri kalmayınca; Batı Avrupa'nın göreceği son büyük süvari çarpışmasına girişmeleri kaçınılmaz oldu. Çarpışma erkenden başladı; aralıksız süvari atakları III. Kolordunun askerlerinin yarısından fazlasını kaybetmesine neden oldu. Bu arada, 16.000 kişilik eşdeğer kayıba rağmen, Fransızlar hala sayısal üstünlüğe sahiptiler. 16 Ağustos günü Fransızlar, Prusya savunmasını ileri sürüp kaçış şansını yakaladılar. İki Prusya birliği geri çekilen Meuse Ordusunun geri korumasını yaptığını sandığı Fransızlar'ın gelişmiş savunmasına saldırdı. Bu yanlış hükme rağmen bütün bir gün Fransız Ordusunu ellerinde tuttular. 5'e 1'lik sayısal üstünlük; Prusyalıların sıra dışı ruhuna zafer kazandırdı, Fransızlarınsa bütün kararsızlığını bitirdi. Fransızlar bir zafer kazanma fırsatını kaybettiler.
Prusya Ordusu İlerleyişi > Metz Kuşatması ve Sedan Muharebesi

Gravolette'de bozguna uğrayan Mareşal Bazaine'in Rhine Ordusu çekilmeye zorlandığı Metz'de Prusya 1. ve 2. Ordularının 150.000 askeri tarafından kuşatıldı. Fransızların daha büyük kayıp vermesini 180.000 askerinin 27 Ekim'de teslim olması frenledi.
Bu yenilgi neticesinde III. Napolyon, Feld-Mareşal MacMahon ile birlikte yeni Fransız Châlons Ordusunu kurarak Bazaine'i kurtarmak üzere yürüdü. III. Napolyon bizzat ordunun önünde ve Mareşal MacMahon'un katılımıyla Belçika sınırının kuzeydoğusuna doğru bir sol-kanat yürüyüşü yaptı Bazaine ile bağlantı kurmak amacıyla güneye yönelmeden önce Prusyalılar'ı önlemek için bir girişimdi bu.
Feld-Mareşal Kont Helmuth von Moltke komutasındaki Prusyalılar, Fransızları kıskaç içine alabilmek için bir manevra yaptı. Metz kuşatmasından ayrılan 1. ve 2. Ordularından üç kolordu ayıran Moltke Saxony Veliaht Prensi emrine Meuse Ordusunu düzenledi. Bu Orduyu ve Prusya Üçüncü Ordusunu alarak kuzeye Fransızları 30 Ağustos'ta yakaladıkları Beaumont'a yöneldi. Keskin bir mücadele sonunda 5.000 adam ve 40 top kaybettiler, Fransızlar Sedan'a doğru çekildi. Kentte yeniden düzenlenen Châlons Ordusu, Prusya orduları tarafından çarçabuk sarılarak izole edilince; III. Napolyon çemberin derhal yarılmasını emretti. Önceki gün yaralanan MacMahon yerine General Auguste Ducrot Fransız kuvvetlerinin komutasını almıştı.
1 Eylül 1870 günü Châlons Ordusu muharebeyi başlattı. 202 piyade taburu, 80 süvari alayı ve 564 top ile kendilerini çevreleyen toplam 222 piyade taburu, 186 süvari alayı ve 774 toptan oluşan Prusyalıların Üçüncü ve Meuse Ordularına taarruz etti. General Emmanuel Félix de Wimpffen, yedekteki Fransız V. Kolordusu komutanı, Prusya XI. Kolordusuna karşı piyade ve süvarilerden oluşan kombine bir saldırı başlatmayı umuyordu. Prusya topçuları Fransızlar üzerinde çanları çalarken daha fazla Prusya birliği savaş alanına ulaştı. General Marguerite komutasındaki Fransız süvarileri, Floing Köyü yakınlarındaki kalabalık Prusya XI. Kolordusuna üç umutsuz taarruz gerçekleştirdi. Marguerite daha ilk saldırının başında öldürüldü ve yapılan diğer iki saldırı ağır kayıplar vermekten başka bir şey getirmedi. Fransızlar ölü veya yaralı 17.000 üstünde adamını yitirdi, esirler ile 21.000 kişi. Prusyalılar 2.320 ölü, 5980 yaralı ve 700 tutsak veya kayıpları olduğunu rapor ettiler.
Sonraki gün 2 Eylül'de, III. Napolyon teslim oldu ve 104.000 askeri ile tutsak alındı. Bu Prusyalılar için ezici bir zafer oldu; çünkü tüm Fransız Ordusunu esir Almanın yanında liderleri de yakalanmıştı. Fransızların Sedan yenilgisi savaşın Prusyalılar lehine olacağına karar vermişti. Metz Şehri'nde bir Fransız ordusu silahsızlandırılarak, etrafları sarıldı ve Alman işgalinden koruyacak başka Fransız gücü yoktu. Bununla birlikte savaş daha beş aydan fazla sürecekti.
Ulusal Savunma Hükûmeti

İmparator III. Napolyon'un yakalandığı haberi Paris'e ulaşınca, Fransa İkinci İmparatorluğu; General Trochu, Jules Favre ve Léon Gambetta tarafından kanlı ama başarılı bir hükûmet darbesi ile 4 Eylül'de yıkıldı. İkinci Bonapartist monarşiyi kaldırarak, Üçüncü Cumhuriyet'e yol açacak olan Ulusal Savunma Hükûmeti liderliğinde cumhuriyet ilan edildi. Almanların elindeki III. Napolyon daha sonra serbest bırakıldı ve sürgüne gönderildiği İngiltere'de 1873'te öldü. Almanlar'ın Sedan zaferi sonrası, Fransız ordularının büyük kısmı savaş dışı kaldı, bir ordusu ise Metz'de silahsızlandırılarak, şehir içinde kuşatıldı ve ordunun lideri İmparator bizzat Almanlara teslim oldu.
Bu koşullar altında, Almanlar çatışmalara resmi bir son verecek ve barışa yol açacak bir ateşkes umuyordu. Prusya Başbakanı Bismarck, özellikle kısa sürede savaşın bitmesini istedi. Komşuları çok bir devlet olan Prusya için uzun süreli bir savaş başka bir gücün müdahalesi anlamına geliyordu ve Bismarck bu riski sınırlamak istemiştir. Başta barış kolay görünüyordu. Fransa'nın kurulan yeni yönetiminin savaşın sürdürülmesi ile ilgilenmeyip monarşinin savaş ilanından çark edeceği ve Barış yolunda yürüneceği umuduyla Bismarck yeni Fransız Yönetimini Château de Ferrières'te görüşmelere davet etti ve Alsace bölgesi taleplerini de içeren isteklerinin listesini sundu.
İlk başta, adilane bir çözüm görünür gibiydi: Almanlar, Fransa'nın yeni hükûmetinin devrik hükümdar tarafından ilan edilen savaşın devamına soğuk bakacağını tahmin ediyordu. Barışa yol açmak umuduyla, Otto von Bismarck, Château de Ferrières'te düzenlenen müzakerelere yeni Fransız Hükûmetini davet etti ve Alsace'ı içeren sınırlı toprak talepleri gibi ılımlı bir şartlar listesi sundu. Almanların savunmak için yemin ettiği (Die Wacht am Rhein ve Das Lied der Deutschen); Renanya-Palatina’nın (Adolphe Thiers, Ren krizi) 1840 yılından bu yana süre giden bir sorun olan Ren Nehri boyunca uzanan sınırı; ilave talepler oldu. Prusya yakın zamanda Katoliklerin yaşadığı geniş alanlar elde etmişti ama bu gibi ek konuları, Bismarck talep listesine almamıştır.
Ulusal Savunma Hükûmeti > Ateşkesin reddi ve savaşın devamı

Güney Asya veya Afrika’daki koloni bölgelerinin Prusya’ya transferi ya da tazminat ödenmesi uygun iken; 6 Eylül’de Millî Savunma Hükûmeti adına Jules Favre “ne bir kale, ne bir taş ne de bir inç toprak” verilmeyeceğini açıkladı.". Cumhuriyet savaş ilanını yenileyerek ülkenin her tarafından asker toplamak amacıyla çağrı bulundu ve düşman unsurların Fransa dışına sürüleceği vadetti. Bu koşullar altında Almanlar savaşa devam etmeliydi üstelik henüz karşısında ona karşı duracak bir karşı güç de yoktu. Fransız ordusundan arta kalanlar toplu halde Paris yakınlarında bulunuyordu. Alman liderleri Paris üzerine saldırarak düşman üzerinde baskı oluşturmaya karar verdiler. 15 Eylül’de Alman kuvvetleri Paris’in iyi tahkim edilmiş dış mahallerine ulaştı. 19 Eylül’de ise Metz’de yapıp sürdürdüğüne benzer biçimde, şehri kuşatıp abluka altına aldı.
Savaş patlak verdiğinde Avrupa halklarının ağırlıklı olarak favorisi Almanlardı. Mesela, çoğu İtalyan gönüllü olmak için Floransadaki Prusya büyükelçiliğine başvurdu ve bir Prusyalı diplomat Giuseppe Garibaldi’yi Caprera’da ziyaret etti. Bismarck’ın Alsace ile ilgili talepleri, İtalya’da dramatik bir değişikliğe yol açtı; buna en iyi örnek Paris devrimi sonrası Garibaldi’nin Movimento of Genoa’ya 7 Eylül 1870'te yaptığı açıklamaydı “Dün dedim ki Bonaparte’ın ölümüne dek savaş; Bugün diyorum ki Fransız Cumhuriyetine her koşulda yardım”. Daha sonra Fransa'ya giden Gribaldi Vosges Ordusunun komutasını aldı.
Ulusal Savunma Hükûmeti > Paris Kuşatması

Ana madde: Paris Komünü
Paris Kuşatması (19 Eylül 1870 – 28 Ocak 1871) Fransa-Prusya savaşında Fransız ordularının nihai yenilgisini getirdi. 18 Ocak'ta yeni Alman İmparatorluğu Versay Sarayı’nda ilan olundu.
Alman kuşatması ile yüzleşince yeni Fransa hükûmeti yeni orduların oluşturulmasını talep etti. Bu yeni birlikler Paris’e yürüyüşe geçerek aynı anda çeşitli yönlerden Almanlar’a taarruz etti.. Buna ek olarak; Alman ikmal hatlarına saldırma amacıyla, siviller silahlanarak “Francs-tireurs” denen gerilla kuvvetleri oluşturdu. Bu gelişmeler sonucu Alman sivil halktan şehrin bombalanması için istekler geldi. Kuşatmayı yöneten General Leonhard Graf von Blumenthal ahlaki gerekçelerle bombardımanına karşı çıktı. Bu karşı çıkış Veliaht Prens ve Moltke gibi diğer üst düzey komutanlar tarafından da desteklendi. Hepsinin eşleri İngiliz’di ve sonuç olarak liberal İngiliz görüşlerinin etkisi altında kalmakla suçlandılar.
Ulusal Savunma Hükûmeti > Loire seferi

Cumhuriyetçi hükûmet elçisi olarak Paris'ten gönderilen Léon Gambetta, şehrin gazhanesinde havagazı ile şişirilmiş bir balon ile Alman hatlarını geçerek, yeni Fransız ordularını düzenledi. Sözde bir Alman "imha" planı hakkında haberler Fransızları çileden çıkardı ve yeni hükûmete verdikleri desteği güçlendirdi. Birkaç hafta içinde, 500.000 'den fazla asker olmak üzere toplam beş yeni ordu oluşturuldu. Bu durumu fark eden Almanlar, ciddi bir tehdit haline gelmeden olası yeni ordu oluşumlarını dağıtmak için birliklerinin bir kısmını Fransa'nın diğer illerine gönderdi. Almanlar tüm Fransa'yı işgal etmeye hazır değillerdi; bu onları fazla esnetmiş olacak ve savunmalarını zayıflatacaktı.
10 Ekim'de: Orléans yakınlarında iki cumhuriyet arasında çatışma başladı. Başta Almanlar kazanıyordu ama Fransızlar 9 Kasım'de Coulmiers'de takviye kuvvetleri ile Almanları alt etmeyi başardı. Metz Kuşatması sonrası iyi eğitimli ve savaş deneyimleri de olan 100.000den fazla Alman askeri Alman Güney Ordusu'na katılmıştı. İşte bu takviye kuvvet 4 Aralık'ta Fransızları Orléans'ı terk etmeye zorladı; 10-12 Ocak arasında gerçekleşen Le-Mans Muharebesine dek.
Kuzey Fransa'da faaliyet gösteren ikinci bir Fransız ordusu geriye dönerek 27 Ekim 1870'te Amiens yakınlarına daha sonra Bapaume'e 3 Ocak 1871'de ve St. Quentin'e ise 13 Ocak'ta ilerledi.
Ulusal Savunma Hükûmeti > Kuzey seferi

Loire Ordusu'nun yenilgisi ile Gambetta, General Faidherbe'ün Kuzey Ordusuna döndü. Kuzey Ordusu Ham, La Hallue ve Amiens'de birkaç küçük zafer elde etmişti; Kuzey Fransa'yı bir kemer gibi saran kaleler nedeniyle iyi bir koruması da vardı üstelik Faidherbe'nin adamlarına izole Alman birliklerine hızlı saldılar yapmasına ve bunun ardından kale kemerinin arkasına sığınmalarına da olanak sağlıyordu. Lille'in ordu donatım fabrikalarına ulaşım imkânına rağmen Kuzey Ordusu ağır tedarik sıkıntısı çekiyordu ve zaten yetersiz sayıda ve moralsiz olan askerlerini elinde tutmakta zorlanıyordu. Ocak 1871'de Gambetta, Faidherbe'ü ordusunu ilerleterek Prusyalılar ile açıkta bir meydan savaşı yapmaya zorladı. Ordu moral, tedarik sorunları ve berbat hava koşulları nedeniyle oldukça zayıftı ve asker kalitesi de düşüktü. Batı Afrika kampanyalarında yıllar süren savaşlar sonucu hayli bozuk olan sağlığı General Faidherbe'nin bizzat çatışmaya girmesine engeldi. St. Quentin Muharebesinde Kuzey Ordusu ağır bir yenilgiye uğradı ve dağıldı; Prusya askerleri tarafından bırakılan binlercesi ise Doğu'ya yerleşti.
Ulusal Savunma Hükûmeti > Doğu seferi

Loire'daki Fransız ordusunun yok edilmesi sonrası Loire Ordusundan kalanlar Charles Bourbaki komutası altında Doğu Ordusu'nu oluşturmak için toplandı. Son bir girişim olarak Fransa kuzeydoğusundaki Alman ikmal hatlarını kesmek ve kuşatma altındaki Bellfortdaki Fransız direnişçilerini rahatlatmak amacıyla Bourbaki ordusunu kuzeye ilerletti.
Lisaine Muharebesi'nde, Bourbaki'nin adamları General August von Werder komutasındaki Alman hatlarını kırmada başarısız oldu. Alman Güney Ordusu gelmesiyle General von Manteuffel, Bourbaki'nin ordusunu İsviçre sınırı yakınlarındaki dağlara doğru sürdü. Olası imha karşı karşıya kalan bu bozulmamış son Fransız ordusu sınırı geçti ve tarafsız İsviçre'nin Pontarlier yakınında silahsızlandırılarak hapsedildi.
Ulusal Savunma Hükûmeti > Ateşkes

28 Ocak 1871 tarihinde, Paris merkezli Ulusal Savunma Hükûmeti Prusyalılar ile ateşkes yapmak istediğini açıkladı. Paris açlık içindeydi ve Gambetta'nın orduları bir felaketten ötekine koşuyordu; nihayet Fransız dışişleri bakanı Jules Favre Bismarck ile barış koşullarını görüşmek üzere 24 Ocak'ta Versay'a  gitti. Bismarck, ablukanın kaldırılmasını kabul etti ve gıda konvoylarının (Alman ordusuna milyonlarca erzak taşıyan trenler dâhil) hemen Paris'e girmesine izin verdi. Ama bunun şartı Millî Savunma Hükûmeti'nin Prusyalılara Paris'i çevreleyen birçok önemli kaleyi teslim etmesiydi. Surlar olmadan, Fransız Ordusu'nun Paris savunması artık mümkün olamayacaktı. Paris kamuoyu, Prusyalılara teslim olmayı veya herhangi bir imtiyaz vermeye şiddetle karşı olmasına rağmen Hükûmet şehri daha uzun süre tutamayacağının ve Gambetta ordularının asla Paris'e yardım yolunu açamayacağının farkındaydı. 25 Ocak'ta Başkan Jules Trochu istifa etti ve yerini alan Jules Favre iki gün sonra Versay'da teslim antlaşmasını imzaladı ve ateşkes geceyarısından sonra yürürlüğe girdi. Birçok kaynakta belirtildiğine göre; Paris çevresinde silahlar gece yarısı sustuğunda arabasıyla Paris'e dönüş yolundaki Favre, göz yaşları dökmüş ve kızının kollarına yığılmıştı.
Tours'da Gambetta, 30 Ocak tarihinde Hükûmet'in teslim olduğunu haber aldı. Öfkelendi, teslim olmayı reddetti ve Orleansdaki Alman güçlerine hemen bir saldırı başlattı; tahmin edilebileceği gibi başarısız oldu. Parisli diplomatlardan oluşan bir heyet Gambetta ile görüşmek için 5 Şubat günü trenle Tours'a geldi. Ertesi gün Gambetta görevinden istifa ederek birliklerini Ulusal Savunma Hükûmetine teslim etti ayrıca Fransa genelinde derhal silah bırakılması emredildi.
El Çek Tabip Sinem Üstünden

Sonraları Niksar, Tokat'ta yaşayıp vefat eden Erzurumlu Emrah'ın aynı isimli şiirinden şarkıya uyarlanmıştır.
ile ilgili metin bulabilirsiniz.
El Çek Tabip Sinem Üstünden, bestesi Selahattin İnal'a, güftesi Tokatlı Erzurumlu Emrâh'a ait hicaz makamında düyek usûlündeki, şarkı formundaki Tokat yöresine ait türkü.
Şarkı sözleri

El Çek Tabip Sinem Üstünden

Sen Benim Derdimi Bile Bilmezsin (Dertliyim Vay)
 
Yarem Yürektendir Yoktur İlacın

Sen Benim Yaremi Sarabilmezsin (Dertliyim Vay)
Yüzün Güleçtir İçerin Hayın

Çeken Bilir Bu Sevdanın Yayın (Dertliyim Vay)

Yıktın Viran Ettin Ömrüm Sarayın

Sen Onun Bir Taşın Örebilmezsin (Dertliyim Vay)
Uğur Mumcu

Başlığın diğer anlamları için Uğur Mumcu (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Uğur Mumcu |
| --- | --- |

Doğum: 22 Ağustos 1942(1942-08-22) Kırşehir, Türkiye
Ölüm: 24 Ocak 1993 (50 yaşında) Ankara, Türkiye
Ölüm sebebi: Suikast (C4 ile)
Defin yeri: Cebeci Asri Mezarlığı, Ankara
Anıtlar: Uğur Mumcu Anıtı (Şişli, İstanbul) Kırşehir Uğur Mumcu Basın Anıtı Sinop Uğur Mumcu Heykeli
Eğitim: Hukuk Fakültesi, Ankara
Meslek: Araştırmacı, gazeteci, yazar
Evlilik: Güldal Mumcu (e. 1976; ö. 1993)
Çocuk(lar): 2 (Özgür Mumcu dâhil.)
Ödüller: Tüm Liste

Uğur Mumcu (22 Ağustos 1942, Kırşehir - 24 Ocak 1993, Ankara), Türk gazeteci, araştırmacı ve yazar.
24 Ocak 1993'te Ankara'da Karlı Sokak'taki evinin önünde arabasına konulan bombanın patlaması nedeniyle suikast sonucu öldü.
Hayatı > Ailesi

Annesi Nadire Mumcu, babası tapu kadastro memuru Hakkı Şinasi Mumcu'dur. Uğur Mumcu, 22 Ağustos 1942 tarihinde Kırşehir'de, dört kardeşin üçüncüsü olarak doğdu.
Eşi Şükran Güldal Mumcu (Homan) ile olan evliliğinden bir oğlu (Özgür Mumcu) ve bir kızı (Özge) olmuştur.
Uğur Mumcu anısına ailesi tarafından Ekim 1994'te "Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı" adında bir vakıf kurulmuştur.
Eşi Şükran Güldal Mumcu, 23. Dönem TBMM'ye İzmir milletvekili olarak girmiş ve 10 Ağustos 2007 - 7 Haziran 2015 tarihleri arasında TBMM başkanvekilliği görevini yürütmüştür.
Ağabeyi ve İşçi Partisi Genel Başkan Yardımcısı Ceyhan Mumcu'nun Uğur Mumcu ile ilgili röportajlarının bir kısmı "Kardeşim Uğur Mumcu" adıyla bir kitapta toplanmıştır.
Hayatı > Eğitim yaşamı

İlköğretimi Ankara Devrim İlkokulunda ve ortaöğretimi Ankara Bahçelievler Deneme Lisesinde okuyan Mumcu çok aktif bir öğrenciydi. 1961'de avukat olmak üzere başladığı üniversite eğitimini Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde 1965'te tamamladı. Henüz öğrenciyken 26 Ağustos 1962'de Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan "Türk Sosyalizmi" başlıklı makalesiyle Yunus Nadi Ödülü'nü aldı. 1963'te fakültede öğrenci derneği başkanı seçildi. 1969-1972 yılları arasında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde İdare Hukuku Profesörü Tahsin Bekir Balta'nın asistanı olarak çalıştı.
Hayatı > Askerlik dönemi

Askerliğini yapmaya hazırlandığı sırada, 12 Mart döneminde, bir yazısında kullandığı, "Ordu uyanık olmalı." sözleriyle "orduya hakaret etmek" ve "sosyal bir sınıfın öteki sosyal sınıflar üzerinde tahakkümünü kurmak" suçunu işlediği iddiasıyla gözaltına alındı. Mamak Askerî Cezaevi'nde pek çok aydınla birlikte bir yıla yakın kalan Mumcu, bu davadan dolayı 7 yıl hapse mahkûm edildi. Fakat bu karar Yargıtay tarafından bozuldu ve Mumcu serbest bırakıldı. Bu olaydan sonra askerliğini yedek subay olarak yapması gerektiği hâlde 1972-1974 yılları arasında Ağrı'nın Patnos ilçesinde, resmî tanımıyla "sakıncalı piyade eri" olarak askerliğini tamamladı. Patnos'ta ağır koşullar altında askerliğini yaparken zaten uzun zamandan beri var olan ülseri yüzünden mide kanaması geçirdi.
Suikast

Uğur Mumcu, 24 Ocak 1993'te Ankara'da Karlı Sokak'taki evinin önünde, arabasına konan C-4 tipi plastik bombanın patlaması sonucu suikasta kurban giderek öldü. Suikastın hemen ardından olay yerinde inceleme yapan uzmanların hiçbir delil bulamadığı, patlamayla etrafa dağılan ve cımbızla toplanması gereken delillerin ise süpürgeyle süpürüldüğü iddia edilmiştir.
Suikastı; İslami Hareket Cephesi, İBDA-C, Hizbullah gibi örgütler üstlendi. Suikastın arkasında Mossad'ın ve kontrgerillanın olduğu da iddia edildi. Ergenekon Davası sanıklarından Ümit Oğuztan, iddianamede yer alan ifadesinde, Mumcu'nun, seri numarası silinmiş ve Kürdistan Demokratik Partisi lideri Celal Talabani'ye götürülen silahlarla ilgili araştırması nedeniyle öldürüldüğünü iddia etti. Bununla beraber ağabeyi Ceyhan Mumcu, kendi yaptığı araştırmada ölümüne yakın bir süre içerisinde Mossad ve Barzani ilişkisi ortaya çıkınca İsrail Büyükelçisinin ısrarla kardeşi Mumcu'yla bire bir olarak görüşmek istediğini ancak Uğur Mumcu'nun tek görüşmeyi kabul etmemesine rağmen görüşmenin yapıldığını belirtti. Ayrıca suikast öncesinde Uğur Mumcu, "Kürt Dosyası" başlıklı kitabını yazmaktaydı. Bu kitabında PKK'nın ortaya çıkışını, Kürt ayaklanmalarını, Öcalan'ın aldığı dış desteği ve Barzani-İsrail-Öcalan ilişkisini incelemekteydi. Kitabını bitiremeden ölmüştür.
Suikasttan sonra Mumcu'nun ailesini ziyaretleri sırasında dönemin Başbakanı Süleyman Demirel, Başbakan Yardımcısı Erdal İnönü ve İçişleri Bakanı İsmet Sezgin, "cinayeti çözmenin devletin namus borcu olduğunu" belirterek âdeta namus sözü verdiler. Suikastın failleri ise yakalanamadı. Mumcu'nun kızı Özge Mumcu, 28 Şubat belgeseline yaptığı açıklamada şöyle dedi:
"Her siyasi cinayet sonrası olduğu gibi, 'Mutlaka çözülecektir. Kanı yerde kalmaz. Namus borcudur.' sözleriyle yaklaştılar ve hani Demirel'inden -o dönemin başbakanıydı-, içişleri bakanı İsmet Sezgin'di, Erdal İnönü başbakan yardımcısıydı. Hepsi 'namus borcu sözü' verdiler. Cenazede, olay yerine geldiklerinde, hepsi... Ama namus borçlarını yerine getiremediler."