İshak
Akademik

Bazı bilim insanları İshak'ı "efsanevi bir figür", "kabile tarihini temsil eden bir şahsiyet" veya "yarı göçebe bir lider" olarak tanımlamıştır. İshak'ın hikâyelerinin, tıpkı diğer ataerkil anlatılar gibi, "kökeninin ilk İbrani çobanlık deneyimlerine dair halk hafızası ve sözlü geleneklerde yattığına" inanılır. Cambridge Companion to the Bible, ataerkil hikâyeler hakkında şu yorumu yapar:
"Ancak tüm bu öyküler, kendi dönemleriyle yazıldıkları ve derlendikleri dönem arasında bir mesafe korusa da, daha sonraki dönemlerin siyasi gerçeklerini yansıtır. Anlatıların çoğu, öykülerin yazıya geçirilmeye başlandığı dönemde (MÖ 8. yüzyıl) İsrail'in siyasi dünyasının bir parçası olan halklar ve ataları arasındaki ilişkiyle ilgilidir. Lut, Ürdün'ün doğusundaki Ammon ve Moav halklarının atası, İsmail ise Eski Ahit'te Negev'de konumlandırılmış olmasına rağmen, kuzey Arabistan'da yaşadığı bilinen göçebe halkları temsil eder. Esav, Edom'u (36:1) ve Laban da İsrail'in kuzeyindeki Aram devletlerini simgeler. Atalar ile yerli Kenanlılar arasındaki farklılıklar sürekli işlenen bir temadır... Aslında, ataların temsil ettiği Yahuda ve İsrail ile monarşi döneminin komşu halkları arasındaki farklılıklar teması, Tanrı'nın tüm halklara bereket getirmesi için Yahuda ve İsrail'i seçmesini ifade etmek üzere teolojik olarak etkili bir şekilde kullanılır."
İbranice İncil uzmanı Martin Noth'a göre, İshak anlatıları Batı Ürdünlü Yakup'unkinden daha eski bir kültürel döneme aittir. O dönemde İsrailoğulları henüz yerleşik hayata geçmemişlerdi. Otlak arayışları sırasında güney Filistin'de yerleşik halkla temas kurmuşlardı. İshak isminin İbranice İncil'de geçen şeklinin, sonraki dönemlerden ziyade MÖ 2. binyılın başlarında daha sık rastlanan bir form olduğu da ileri sürülmüştür. İncil tarihçisi A. Jopsen, İshak gelenekleri ile kuzey arasında bir bağlantı olduğuna inanır ve bu teoriyi desteklemek için Amos 7:9'u ("İshak'ın yüksek yerleri") örnek gösterir.
Albrecht Alt ve Martin Noth, "İsrail inancına 'Ataların Tanrısı' kültleriyle bağlantılı vaat teması güney Filistin'deki Tevrat geleneğinin gelişim aşamasında dahil edildiğinde İshak figürünün öneminin arttığını" savunur. Martin Noth'a göre, Tevrat geleneğinin güney Filistin'deki gelişim aşamasında İshak, kutsal atalardan biri olarak yerini almış, ancak önemi İbrahim lehine azalmıştır.
İsrail Finkelstein ve Thomas Römer'e göre, İshak, Beerşeba'da tapınılan bir ata figürü olabilir ve onunla ilgili en eski rivayet, Amos 7:9'da da görüldüğü üzere, MÖ 8. yüzyıla kadar uzanan bir ata miti olabilir. Ayrıca, Gerar kralı Abimelek ve Filistlilerle yaşadığı çatışma hikâyesinin, İbrahim döngüsü tarafından asimile edilmiş ya da tam tersi olmuş olabilecek bir anlatı olduğu ve kökeninin MÖ 7. yüzyıla dayandığı öne sürülmektedir. Bu hikâye, Yahuda'nın, Sanherib tarafından Filistin şehirlerine devredilen topraklar üzerindeki hak iddiasını haklı ve meşru gösterme amacı taşıyor olabilir. Bunun birkaç nedeni var: Gerar (Tel Haror) o dönemde özel bir öneme sahip Asur yönetim merkeziydi; Aşdod kralı Ahimelekin ismi, Abimelek'inkine benziyordu; Yahuda Krallığı, Asur'a bağlı bir uydu devlet olarak, Menaşe döneminde Yahudi topraklarının bir kısmını geri almış olabilir.
Bunun yanı sıra, Finkelstein ve Römer'e göre, İbrahim Hebron'da, Yakup ise İsrail'de tapınılan atalar olabilir. Ancak Yakup'la ilgili en eski rivayet, amcası Aramî Laban'la aralarındaki sınırı belirlemelerine dair rivayet, Gilead'da ortaya çıkmış olabilir.