Tığujıqo Qızbeç
Biyografi > Askerî kariyer

Qızbeç gençken Çerkesya'da köylülerin prenslere karşı isyanı başladı. Soylu olmasına rağmen Qızbeç köylülerin tarafını seçti ve köylü isyancılarla beraber Bzıyiko Savaşı'nda yer aldı. Bu olayın ardından Qızbeç 1796-1810 arasındaki hiçbir kaynakta geçmiyor. Çerkes sözlü hikâyelerine göre bu döndemde Qızbeç Anapa'daki Osmanlı paşası Hasan Paşa ile görüşüp hacca gitti. 1810'da kesin olarak geri geldi ve yazılı kaynaklarda yeniden geçmeye başladı. Bunun ardından Çerkes ordusu için savaşmaya devam etti. 1810-1839 yılları arasında ün kazandı. Bu dönemde Rus tahkimatlarına yapılan büyük Çerkes baskınlarının neredeyse tamamı onun adıyla ilişkilendirilir.
Çerkesya'ya döndükten sonra Qızbeç, Kafkas hattındaki bazı Kazak stanitsalarına ve kalelerine karşı savaş ve baskınlar düzenledi. Ana rakibi Kazak atamanı Maksim Vlasov'du. 1820'de Qızbeç Vlasov'u mağlup ederek şöhrete kazandı.  Vlasov döneminde Çerkes köylerine yönelik şiddet o kadar boyutlara ulaşmıştı ki, Çar I. Aleksandr onu Temmuz 1826'da görevinden aldı. 1821'de Qızbeç, Şapsığ topraklarında bir Rus seferini bozguna uğrattı. Çerkesler Qızbeç'in Hızır (Çerkesçe Alebiy) ile görüştüğünü düşünüyordu.
Sultan Han-Giray, onun hakkında şunları söylemişti:
Tek yapmanız gereken Kızılbeç adına haberciler göndermek - binlerce kişi onun emrine girmek için akın edecektir
Tığujıqo Qızbeç Şapsığ sancağını tasarlayan ekibin parçasıydı. Rusya sıklıkla üst sınıf Çerkesleri taraf değiştirmeye ikna etmeye çalıştı. Yüksek ayrıcalıklar sundular. Qızbeç, bu tekliflere direndi ve reddetti. Bu tarz teklifleri kabul edenleri cezalandırdı.
Albay Matveyev, 8 kasım 1824 tarihli mektupta Tümgeneral Vlasov'a şunları yazıyordu:
31 ekim günü Cebi nehri vadisinde Abdzahler bir toplantı gerçekleştirdi. Bu toplantıya ünlü Şapsığ şövalyesi Kızbeç de katıldı ve bize saldırma kararı aldılar. Bunu yerine getirmek için Afıpsıp’ın üst taraflarından Şebj’e dek olan bölgede Kızbeç’ın akıncılar toplaması kararını oybirliği ile aldılar. Tsafe, Cebi, Akobış, Sup vadilerinde oturan Abdzahlar hazırlar. Şapsığlarla birleşerek Kızbeç komutasında bu günlerde sefere çıkmaya hazırlar. 1000 kişi kadar oluyorlar, eş zamanlı olarak pek çok yere saldırma kararı aldılar.
İngiliz Favell Lee Mortimer şunları söylemişti:
Guzbeg adında bir Çerkes vardı (belki hâlâ hayattadır); ve "Çerkesya Aslanı" ünvanını kazandı. Sık sık asker gruplarını Ruslara saldırmak için yönlendiriyordu. Bir gün tarlada bazı Rus askerlerinin ekin biçtiğini gördü, yanlarına gitti. Askerler sırf onu görünce bile dehşet içinde kaçtılar ve iki yüz tırpanı tarlada bıraktılar. Tırpanları ele geçirdi.
Ancak bu Aslan'ın başına büyük bir felaket geldi. Bir oğlu vardı. Çocuğu ilk kez savaşlara götürdüğünde, ona asla düşmandan kaçmamasını, tam ortasından yolunu kesmesini emretmişti. Bir gün Guzbeg Rus askerlerinin arasına dalmıştı ki, aniden atı vuruldu. Guzbeg yere doğru fırladı.
Aslan avcıların arasında yatıyordu. Bir saniye daha geçseydi öldürülecekti! Ama aniden genç bir savaşçı onu kurtarmaya koştu; bu onun kendi oğluydu! Ama bu kadar çok kişinin arasında ne yapılabilirdi ki! Bir Çerkes süvari birliği olay yerine koştu ve Guzbeg'i uzaklaştırdı; ama oğlunu kurtarmak için çok geç kalmışlardı. Sadece cesur çocuğun cesedini taşıdılar. Guzbeg duygulandı; ama yine de ülkesi için savaşmaya devam etti.
1830 yılında Yelizavinskaya kalesine saldırdı ve yok etti. 1834'te Hawdıqo Mansur'un ve kendisinin komuta ettiği 700 (diğer kaynaklara göre 1.700) askerle 14.000 kişilik Rus ordusunu tuzağa düşürerek yok etti. Aynı yılda 1.200 askeriyle 6.000 kişilik bir Rus ordusunu daha tuzağa düşürerek yok etti. Aynı yıl, 1.200 atlı ile Qızbeç, 300 kişiden az bir Kazak müfrezesiyle karşılaştı. Kazakların cesaretine ve kararlılığına hayran kalan Qızbeç, sayı avantajını eşitlemek için kendi atlılarının bir kısmını geri çekti. Taraflar eşit sayıda savaştı ve Qızbeç tarafı savaşı kazandı. Qızbeç, Maryanskaya, Georgie, Afepskaya ve Apenskaya dahil olmak üzere birçok Rus garnizonunu yok etti. Savaşların arasında Hacca gitti ve bu sırada Mısır'ı da ziyaret etti. Mısır yöneticileri onu Mısır ordusuna almak istedi ancak Qızbeç bunu reddetti.
Rus ordusunda Kafkasya'da görev yapmış Rus askerî tarihçisi Vasily Potto Qızbeç hakkında şunları söylemişti:
Tıgujıko Kızbeç'in kendisi de deli gibi savaştı: sol şakağını ve boynunu kestiler, böğrünü mızrakla deldiler. Yine de, kanlar içinde, bir at üzerinde Kuban'a döndü.
Haziran 1837'nin başlarında, Nikolaevsky tahkimatının (şimdi Shapsugskaya köyü) muhafızlarına tek başına saldırdı, bir asker yakaladı ve 9 tüfek aldı.  Aynı yıl 250 adamıyla bir Rus tahkimatına yaptığı saldırıda 200 esir aldı.
Qızbeç, Rusya ile her türlü uzlaşmaya karşı duruyordu. 1838'de Rusya'ya bağlılık yemini eden Karakuban bölgesindeki Jane Çerkeslerine karşı bir saldırı düzenledi. Ekim 1838'de hayatta kalan diğer çocuklarının da ölümüne şahit oldu. Orada olan James Bell'e göre Qızbeç bundan etkilenmedi ve bunun kader olduğunu düşündü. 1840'da Waya, Tuapse ve Şaps garnizonlarını ele geçirdi.
Qızbeç'in çağdaşı olan Kör Osman'ın Qızbeç için yazdığı şarkı şuydu:
Dolunay miğferinin kabzasıdır,
Onun yayı asla kırılmaz.
Qızbeç kılıçla dövüşmeyi sever,
Kallavi mızrakla düşmanlarını devirir.
Büyük bir orduya karşı bile korkusuzdur,
Her zaman başarıya hazır bir ortaktır.
Yaralıları savaş alanından çıkarır,
İnsanlar arasında o bir aslandır.
Mahkûmları azat eder, iki oğlu kartal misalidir,
Onu görmek Çerkes prenslerinin hayalidir.
Rus Çarı onun şanını işitir,
Mısır Sultanı ona selam gönderir...