İsveç-NATO ilişkileri
Üyelik > 2022-2023 katılım süreci

| İsveç Krallığı'nın Katılımına İlişkin Kuzey Atlantik Antlaşması Protokolü  |
| --- | --- |
Tür: Katılım anlaşması
İmzalanma: 5 Temmuz 2022 (2022-07-05)
Yer: Brüksel, Belçika
Koşul: Tüm mevcut NATO üyeleri tarafından onaylandıktan sonra katılım anlaşmasının yürürlüğe girmesi. İsveç'in üyeliği, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra katılım belgesinin tevdi edilmesinden sonra başlar.
Onaylayanlar: 31 / 31 
Korunma yeri: Amerika Birleşik Devletleri
Diller: İngilizce ve Fransızca
17 Mayıs 2022'de İsveç dışişleri bakanı Ann Linde, Finlandiya'nın daha önceki NATO'ya katılma niyetini takiben İsveç'in NATO'ya katılma başvurusunu imzaladı 18 Mayıs 2022'de her iki ülke de NATO'ya katılmak için resmi olarak başvurdu Avrupa Birliği, Finlandiya ve İsveç'in NATO üyeliğine desteğini açıkladı
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasına karşı olduğunu dile getirerek, iki ülkenin Türkiye'nin terör örgütleri olarak sınıflandırdığı yasa dışı ayrılıkçı silahlı örgütün de dahil olmak üzere kendi topraklarında faaliyet göstermesine izin verdiği sürece Türkiye'nin başvurularını desteklemesinin "imkansız" olacağını söyledi. Militan gruplar Kürdistan İşçi Partisi (PKK), Kürdistan Topluluklar Birliği (KCK), Demokratik Birlik Partisi (Suriye) (PYD) ve Halk Savunma Birlikleri (YPG) ve Türkiye tarafından suçlanan ABD merkezli Müslüman din adamı Fethullah Gülen'in destekçileri başarısız bir 2016 Türk darbe girişimini yönetmekten (PKK, Avrupa Birliği'nin terör örgütleri listesinde yer alıyor ve 1984'te Türkiye'den sonra PKK'yı bu şekilde yaftalayan ilk ülke İsveç oldu). Türkiye, İskandinav ülkelerinden çok sayıda PKK üyesinin iadesini talep etti Türkiye'nin iadesini talep ettiği kişiler arasında Kürt örgütlerine verdiği destekten dolayı bağımsız İsveç Milletvekili Amineh Kakabaveh, yazar ve şair Mehmet Sıraç Bilgin (2015'te öldü), ve Türk yayıncı insan hakları aktivisti Ragıp Zarakolu yer alıyor. Ayrıca Türk hükûmeti, Finlandiya ve İsveç hükûmetlerinin YPG'ye karşı 2019 yılında Türkiye'nin kuzeydoğu Suriye'ye yönelik saldırısına yanıt olarak uyguladığı silah ambargosunun kaldırılmasını ve savunma bakanı Peter Hultqvist'in görevden alınmasını talep etti. Hultqvist 2011 yılında PKK'lılarla bir araya gelmişti.
14 Mayıs 2022'de Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, "Bu iki ülke (Finlandiya ve İsveç) çok açık bir şekilde PKK ve YPG'yi destekliyor" dedi. 17 Mayıs 2022'de Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Türkiye'yi Finlandiya ve İsveç'in NATO üyeliğini onaylamaya çağırdı. 18 Mayıs 2022'de Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in NATO üyelik müzakerelerine başlamasını hızla engelledi. Aynı gün Türkiye, Finlandiya ve İsveç'ten PKK, PYD, YPG ve Gülen hareketi'ne verdiği desteği sonlandırılmasını ve faaliyetlerini durdurulmasını talep etti. 19 Mayıs'ta Finlandiya ve İsveç, Türkiye'nin güvenlik endişelerini giderebileceklerini açıkladılar. Aynı gün Finlandiya Cumhurbaşkanı Sauli Niinistö ve dönemin İsveç Başbakanı Magdalena Andersson, Türkiye ile her zaman görüşmeye hazır olduklarını ve terörü her zaman kınadıklarını açıkladılar. 21 Mayıs 2022'de Andersson, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından İsveç devlet televizyonu SVT'ye İsveç'in NATO üyeliği konusunda Türkiye ile diyaloğa hazır olduklarını ve terörü her zaman kınadıklarını söyledi. 24 Mayıs 2022'de Finlandiya ve İsveç, Türkiye ile görüşmek üzere bir heyet gönderme kararı aldı. Muhtıra müzakerelerinde Finlandiya'dan Jukka Salovaara, İsveç'ten Oscar Stenström, Türkiye'den İbrahim Kalın ve Sedat Önal görev yaptı.
Türkiye'de muhalefet partileri CHP ve HDP, Finlandiya ve İsveç'in üyeliğini desteklediklerini açıkladı. Türkiye'de iktidar partileri olan AKP ve MHP, Finlandiya ve İsveç'in üyeliğini desteklemeyeceklerini açıkladılar İktidardaki Sosyal Demokrat Parti'nin konumu, Riksdag'ın azınlık hükûmetine olan güvenini korumak için İran Kürt kökenli Kakabaveh'in  desteğine bel bağlaması gerçeğiyle karmaşıklaşıyor Kakabaveh, gençliğinden beri İran'daki Kürt gerillası Komala'nın bir üyesiydi ve on dokuz yaşında İsveç'e sığındı. 2021 İsveç hükümeti krizinde Kakabaveh, yalnızca Suriyeli Kürtlere destekle ilgili bazı siyasi talepler karşılandıktan sonra Magdalena Andersson başkanlığındaki bir hükûmetin kurulmasını desteklemeyi kabul etti. Kendi savaş deneyimlerinden dolayı İsveç'in NATO üyeliğine karşı çıkıyor ve İsveç'in bağlantısızlık politikasının savunucusudur. Mayıs ayında, önceki anlaşmanın bazı bölümlerine uyulmadığını düşündüğü için, parlamentodaki önemli oylamalarda iktidardaki İsveç Sosyal Demokrat Partisi'ni artık desteklemeyeceğini açıkladı.
Erdoğan'ın sözcüsü İbrahim Kalın, İsveç'in üyeliğinin reddedilmediğini ancak bu grupların statüsünün "Türkiye'nin ulusal güvenlik meselesi" olduğunu ve müzakere edilmesi gerektiğini söyledi. Ancak İbrahim Kalın'ın açıklamasının ardından Erdoğan, Finlandiya ve İsveç'in üyelik başvurularını bloke etme tehdidini yineledi. NATO liderliği ve ABD, Türkiye'nin iki ülkenin katılım sürecini geciktirmeyeceğinden emin olduklarını söylediler. Kanada Dışişleri Bakanı Mélanie Joly de Türk hükûmetini iki İskandinav ülkesinin entegrasyonuna ihtiyaç olduğuna ikna etmek için Türkiye ile görüşmelerde bulundu 20 Mayıs'ta İsveç dışişleri bakanı Ann Linde, Erdoğan'ın PKK'yı destekledikleri iddiasını "dezenformasyon" olarak nitelendirerek geri itti ve İsveç'in 1984'te PKK'yı terör örgütü listesine alırken, AB'nin de 2002'de aynı yolu izlediğine işaret etti. Görüşmeleri Türkiye adına yürüten Sözcü İbrahim Kalın, Ankara'da yapılan ilk görüşmenin ardından Türkiye'nin beklentileri karşılanmadan sürecin ilerlemeyeceğini ve üzerlerinde herhangi bir zaman baskısı hissetmediklerini ifade etti. İsveçli ve Fin diplomatlardan oluşan bir heyetin Türk mevkidaşlarıyla konu hakkında görüşmesinin ardından Erdoğan, görüşmelerin Ankara'da yapıldığı gün, terör örgütü olarak kabul edilen Salih Müslim'in katılımına rıza göstermeyeceğini yineledi. Erdoğan, İsveç televizyonunda çıktı. Milliyetçi Hareket Partisi lideri Devlet Bahçeli, Türkiye'nin NATO'dan çekileceği bir senaryonun bir seçenek olarak değerlendirilmesi gerektiğini  ve bu durumda yeni bir askeri ittifakın kurulabileceğini öne sürdü. Mayıs 2022'nin sonlarında muhalefet lideri Kemal Kılıçdaroğlu, üyelik tartışmasının devam etmesi ve AKP ile MHP'nin İncirlik Hava Üssü'nü kapatmaya karar vermesi durumunda CHP'nin bunu destekleyeceğini savundu.
Türkiye'nin endişelerini gidermek için İsveç, Haziran ayında terörle mücadele yasalarında 1 Temmuz'da yürürlüğe girecek reformlara işaret etti (her ne kadar insan hakları grupları tarafından ertelenmiş olsa da) ve silah ihracatına ilişkin politikalarını NATO'yu yansıtacak şekilde gözden geçireceğini duyurdu. Bu arada Finlandiya cumhurbaşkanı Sauli Niinistö, ülkesinin başvurusunu İsveç olmadan ilerletmeyeceğini ve iki ülkenin "el ele" NATO'ya katılacağını belirtti.
2022 Madrid zirvesinde Andersson, Niinistö ve Erdoğan, Türkiye'nin güvenlik endişelerini gidermek için bir anlaşma imzaladılar ve Niinistö, Türkiye'nin Finlandiya ve İsveç'in NATO üyeliğini desteklemeyi kabul ettiğini duyurdu NATO üyeleri, ertesi gün ilçeleri resmi olarak katılmaya davet etmeyi oybirliğiyle kabul ederken ve İsveç ve Finlandiya'nın ittifaka katılması için katılım protokolleri 5 Temmuz'da imzalanırken, Erdoğan, üyeliklerini veto etme tehdidini yineleyerek beklediğini belirtti. Finlandiya, İsveç ve Türkiye ilk üçlü memorandum toplantısını 26 Ağustos 2022'de Finlandiya'nın Vantaa kentinde gerçekleştirdi. Eylül ayında İsveç, Türkiye'ye silah ihracatı üzerindeki ambargosunu kaldırdı Finlandiya, İsveç ve Türkiye arasındaki ikinci mutabakat toplantısı 25 Kasım 2022'de İsveç'in Stockholm kentinde gerçekleştirildi. Finlandiya, İsveç ve Türkiye üçlü muhtıra toplantısının üçüncü bölümü 9 Mart 2023 tarihinde Belçika'nın başkenti Brüksel'de gerçekleştirildi Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in üçlü memorandum taahhütlerini yerine getirmemesi halinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde NATO üyeliğini onaylamayacağını açıkladı İsveç'in NATO üyeliği baş müzakerecisi Oscar Stenström, Türkiye ile üyelik müzakerelerinin uzun süreceğini açıkladı Finlandiya, İsveç ve Türkiye arasındaki üçlü memorandumun dördüncü toplantısı 14 Haziran 2023'te Türkiye'nin başkenti Ankara'da yapıldı Kasım ayına kadar, İsveç'in NATO üyeliği 30 üye ülkeden 28'i tarafından onaylandı, yalnızca Macaristan ve Türkiye onaylamadı. Başvuru sürecinde İsveç, NATO sürecini sürdürme sözü veren, Finlandiya'nın başvurusuyla birleşik bir cepheyi yeniden teyit eden ve Türkiye'nin gereksinimlerini daha iyi karşılayabileceklerini öne süren merkez sağ bir hükûmetle sonuçlanan seçimler yaptı. 24 Kasım 2022'de Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, İsveç'i ve Finlandiya'nın NATO'ya katılımını desteklediğini duyurdu ve Macaristan'ın NATO üyeliğini Ocak ayında onaylayacağına söz verdi. Daha sonra 13 Aralık'ta Orbán'ın genelkurmay başkanı Gergely Gulyás, Macar yasama meclisinin İsveç'in onay sürecini ve Finlandiya'nın NATO üyeliğini 20 Şubat 2023'te tartışmaya başlayacağını açıkladı. 8 Ocak 2023'te İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, ek müzakerelerle "Türkiye hem yapacağımızı söylediğimizi yaptığımızı teyit ediyor, hem de onlara veremeyeceğimiz veya vermek istemediğimiz şeyleri istediklerini söylüyorlar" dedi.
Ocak 2023'te ve Türkiye'nin İsveç'in NATO üyeliğini kabul etmeyi reddetmeye devam etmesi ışığında, İsveç Demokratlarından Jimmie Åkesson, İsveç'in Türkiye'yi yatıştırmak için ne kadar ileri gidebileceğinin sınırları olduğunu "çünkü nihayetinde anti-demokratik bir sistem ve karşı karşıya olduğumuz diktatör var" dedi.
23 Ocak 2023'te Türkiye Savunma Bakanı Hulusi Akar, Türkiye'nin Türkiye-Finlandiya-İsveç üçlü muhtırasını tam olarak yerine getirdiğini, Finlandiya ve İsveç'in ise yerine getirmediğini duyurdu Ayrıca Akar, Finlandiya ve İsveç'in üçlü mutabakata tam olarak uymasını beklediklerini açıkladı.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsveç'in NATO üyeliğine olumlu bakmayacağını açıkladı. Akar, bu arada İsveç genelkurmay başkanının Kuran'ın yakılmasına izin verilmesine yönelik "açıkça nefret suçu olan tahrik edici eylem" nedeniyle ziyaretinin iptal edildiğini söyledi.
Finlandiya, İsveç ve Türkiye üçlü memorandum toplantıları Türkiye'nin talebi üzerine süresiz olarak iptal edildi. Finlandiya, İsveç, Türkiye üçlü muhtırasının üçüncü toplantısı Şubat ayında Belçika'nın başkenti Brüksel'de yapılacaktı 24 Ocak 2023'te Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto, Finlandiya, İsveç ve Türkiye ile üçlü muhtıra müzakerelerinin muhtemelen Türkiye'deki parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrasına kadar askıya alınacağını duyurdu.
28 Ocak 2023'te İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billström, İsveç, Finlandiya ve Türkiye ile üçlü memorandum görüşmelerini askıya aldığını duyurdu 1 Şubat 2023'te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsveç'in aşırı sağcı siyasetçi Rasmus Paludan'ın İslami kutsal kitabı Kur'an yaktığı bir gösteriye izin vermesi nedeniyle Türkiye'nin İsveç'in NATO üyeliğine değil, Finlandiya'nın NATO üyeliğine olumlu baktığını duyurdu.
4 Nisan 2023'te Finlandiya'nın NATO'ya katılımının resmi töreninin hemen ardından Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto Finlandiya'nın İsveç'in örgüte katılımını onayladığını sundu.
ABD, İsveç'in NATO üyelik sorunu nedeniyle Türkiye'nin F-16 savaş uçağı alımını gayri resmi olarak engelledi. Analistler, 2023 Türkiye-Suriye depremine müdahale için gereken yardım ve finansmanın Batılı ülkelerle iyi ilişkilerin önemini artırdığını söyledi. İsveç'te terörle mücadele yasasının 1 Haziran'da yürürlüğe girmesi ve Mayıs'ta yapılacak Türkiye seçimleri sonrasında anlaşmanın daha kolay olacağını belirttiler
10 Temmuz 2023 tarihinde ise Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin Avrupa Birliğine tam üye olarak katılmasına karşılık İsveç'in NATO'ya kabulünü onaylayabileceklerini söyledi. NATO Genel Sekreteri Stoltenberg, Türkiye'nin AB'ye katılma isteğini desteklediğini açıkladı. Aynı günün ilerleyen saatlerinde, toplantı bitiminde NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Türkiye'nin İsveç'in NATO'ya katılımını desteklemeyi kabul ettiğini açıkladı. Türkiye'nin İsveç'i destekleyeceği haberi gelir gelmez, Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Macaristan'ın artık İsveç'e girişi engellemeyeceğini ve İsveç'in üyeliğini destekleyeceğini söyledi.
Ancak Eylül 2023 itibarıyla Macaristan ve Türkiye, İsveç'in üyeliğini onaylama konusundaki isteksizliğini bir kez daha dile getirdi. İktidardaki Fidesz partisinden Macar politikacılar, bazı İsveçli politikacıların Macar hükûmetini demokratik gerilemeyle eleştirmesinin ardından üyeliğe itirazda bulunurken, Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ülkede Kuran yakıldığı ve Kürt protestoları olduğu sürece Türkiye'nin üyeliğini onaylayamayacağını söylemesi üzerine devam etti. Erdoğan, ABD hükûmetinin F-16'nın Türkiye'ye satışını İsveç'in NATO üyeliğinin onaylanması şartına bağlamasına itiraz etti, ancak daha sonra Türkiye'nin savaş uçaklarını alması halinde katılım protokolünü onaylayacağını söyledi. Ancak 23 Ekim 2023'te Erdoğan, İsveç'in NATO'ya üyelik başvurusunu onayladı ve katılım protokolünü onaylanmak üzere TBMM'ye gönderdi. İki gün sonra Türkiye Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş, İsveç'in NATO üyeliğini onaylayan bir yasa tasarısını parlamentonun dış ilişkiler komitesine gönderdi. Komite, onayı 16 Kasım 2023'te tartıştı ancak teklifi bir sonraki toplantıya erteledi ve teklifin tartışma için "olgunlaşmadığını" belirtti. ABD savaş uçaklarının Türkiye'nin onayının ardından gönderileceğini belirtirken, İsveç de Türkiye'nin AB üyelik hedefine yardım etme sözü verdi. 1 Aralık 2023'te Jens Stoltenberg, Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki bir toplantıda Erdoğan'a, İsveç'in NATO'ya üye olmasının "zamanının geldiğini" söyledi.
14 Aralık 2023'te Joe Biden, Erdoğan'la telefonda görüşerek F-16 satışı, İsveç'in katılımı ve 2023 İsrail-Hamas savaşı hakkında konuştu. Sonuçta komite 26 Aralık 2023'te İsveç'in katılımını onayladı ve bunu nihai onay için Ulusal Meclise gönderdi. 16 Ocak 2024'te TBMM, 42 maddenin sonuncusu olan İsveç'in katılımıyla 2024 yılı için açıldı. 23 Ocak 2024'te Türk parlamentosu İsveç'in NATO üyeliğini onayladı. 25 Ocak 2024'te Erdoğan, Türk parlamentosunun İsveç'in NATO üyeliğini onaylama kararını resmen imzaladı ve onayladı.
Aynı gün Macaristan'da Orbán, Kristersson'a bir mektup göndererek onu İsveç'in NATO'ya katılımı konusunda görüşmek üzere Budapeşte'ye davet etti. Ancak İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billström, yapıcı bir görüşmeye açık olmasına rağmen bunu yapmak için hiçbir neden olmadığını belirterek Macaristan'ın müzakere çağrısını reddetti. 24 Ocak 2024'te Viktor Orbán, X'te NATO Sekreteri Jens Stoltenberg ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından Macar hükûmetinin İsveç'in NATO üyeliğine verdiği desteği yeniden doğruladığını ve Macaristan Ulusal Meclisini bunu ilk fırsatta onaylamaya çağıracağını yazdı. 25 Ocak 2024'te İsveç Başbakanı Kristersson, Macaristan Başbakanı Orbán'ı İsveç'in üyelik başvurusunu görüşmek üzere Brüksel'e davet etti.
23 Şubat 2024'te Kristersson, Orbán'la görüşmek üzere Budapeşte'yi ziyaret etti ve liderler, Macaristan'ın İsveç'ten 4 yeni Saab JAS 39 Gripen C savaş uçağı satın alması için bir anlaşma imzalayarak iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirdi.
İsveç'in NATO'ya katılımını onaylama önergesi, Macaristan parlamentosunun açılış günü olan 26 Şubat'ta ezici çoğunlukla kabul edildi. Oy kullanan 194 milletvekilinden 188'i İsveç'in üyeliği lehinde oy verirken, 6'sı karşı oy kullandı. İsveç başbakanı Ulf Kristersson bunu "tarihi bir gün" olarak nitelendirdi.
Macaristan'ın İsveç'in NATO üyeliğini onaylaması, onay belgesinin Millet Meclisi Başkanı ve Macaristan Cumhurbaşkanı tarafından imzalanması ve onay belgesinin tevdi edilmesiyle yürürlüğe girdi. 2 Mart'ta Ulusal Meclis Sözcüsü Vekili Sándor Lezsák tarafından imzalandı. Yasa, yayınlanmak üzere cumhurbaşkanının ofisine iletildi ve burada yeni seçilen başkan Tamás Sulyok tarafından 5 Mart'ta göreve geldiği gün imzalandı.
7 Mart 2024'te Macaristan onay belgesini sundu.