Budizm kavramları
A

| Tanım | Etimoloji | Diğer dillerde |
| --- | --- | --- |
| abhidhamma: Bir kutsal yazı kategorisi olup Budist öğretileri kullanarak bütün dünyevî fenomeni sistematik, somut biçimde açıklamaya çalışır. |  abhi "üst" veya "hakkında", dhamma ise "öğreti" demektir  Pāli: abhidhamma  Sanskrit: abhidharma |  Bur: အဘိဓမ္မာ, abhidhamma (əbḭdəmà)  Tib: chos mngon pa  Mn: их ном, билиг ухаан; ikh nom, bilig ukhaan  Tayca: อภิธรรม a-pi-tam  阿毘達磨／阿毗昙 Cn: Āpídámó  Jp: Abidatsuma  Ko: 아비달마, Abidalma  Vi: a-tì-đạt-ma |
| Abhidhamma Pitaka Pali Derlemesi'ni oluşturan Tripitaka'nın üçüncü sepeti, manastır yasasının üçüncüsü olup bütün doktrinlerin sistematik şekilde düzenlemesidir. |  Pāli: Abhidhamma-piṭaka  Sanskrit: Abhidharma-piṭaka |  Bur: အဘိဓမ္မာပိဋကတ်, Abidhamma Pitakat (əbḭdamà pḭdəɡaʔ)  Mon: အဘိဓဝ်ပိတကတ (əpʰìʔtʰò pɔeʔtəkɔt)  Tayca: อภิธรรมปิฎก a-pi-tam-pi-dok  論藏, 論蔵 Cn: Lùnzàng  Jp: Ronzō  Ko: 논장, Nonjang  Vi: Luận tạng, Tạng luận, tạng thứ ba trong ba tạng là kinh, luật và luận  Mn: Илт ном, Ilt nom |
| acariya, günlük dilde "öğretmen" demektir. Bir aday rahibin iki öğretmeninden biridir. Diğerineupādhyāya denir. |  Pāli: ācariya   Sanskrit: ācārya |  Bur: ဆရာ, saya (sʰəjà)  Şan: ဢႃႇၸရီႉယႃႉ, atsariya (ʔaː˨ tsa˩ ri˥ jaː˥)  Tayca: อาจารย์ ajahn  阿闍梨 or 阿闍梨耶 Cn: āshélí or āshélíyē  Jp: ajari or ajariya  Ko: 아사리, asari or 아사리야 asariya  Vi: a-xà-lê or a-xà-lê-da |
| adhitthana: Kararlılık, dua etmek, istemek |  Pāli: Adhiṭṭhāna  Sanskrit:   |  Bur: အဓိဋ္ဌာန် (ədeiʔtʰàɴ})  Tayca: อธิษฐาน ah-tid-taan  決心 or 決意 Cn: Juéxīn, juéyì  Jp: kesshin  Ko: 결심, gyeolsim or 결의, gyeolui  Vi:   |
| Agama: Sutra Pitaka'nın Mahayanacı olmayan kolu. |  Sanskrit: Āgama |  Pāli: Āgama (genellikle Nikāya denir)  阿含 Cn: Āhán  Jp: Agon  Ko: 아함, Aham  Vi: A-hàm |
| ahimsa: Şiddetsizliğe ve her türlü yaşam şekline saygılı davranmaya kendini adama. Ahimsa'ya uyanlar, çoğu zaman vejetaryen veya vegandırlar |  Sanskrit: ahiṃsā  Pāli: ahiṃsā |  Tayca: อหิงสา 'ah-hing-sa'  不害 Cn: bù hài  Jp: fugai  Ko: 불해, bulhae  Vi: bất hại |
| Akshobhya |  Sanskrit: Akṣobhya |  Mn: ᠬᠥᠳᠡᠯᠦᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ᠂ ᠦᠯᠦ ᠬᠥᠳᠡᠯᠦᠭᠴᠢ;  Үл Хөдлөгч, Хөдөлшгүй; Ködelüsi ügei, Ülü hödelügci |
| alayavijnana, see store consciousness |  Sanskrit: ālayavijñāna |  Tib: ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ kun gzhi rnam par shes pa  阿賴耶識, 阿頼耶識 Cn: ālàiyēshí  Jp: araya-shiki  Ko: 아뢰야식, aroeyasik  Vi: a-lại-da thức |
| Amitabha: günlük konuşmada "Sonsuz Işık'ın Budası" demektir. Arık Ülke okulunun başlıca Budası olmasına rağmen başka Mahayana mezheplerinde de popülerdir. İmajı, şekilsiz olan bilgelikten kaynaklanırcasına ışıktandır. Ayrıca Tan Luan, Şinran ve diğer On Konut'a giren Engellenmeyen Işığın Tathagata'sı olarak yorumlanır. |  Sanskrit: amitābha (lit. "limitless light") and amitāyus (lit. "limitless life") |  阿彌陀 or 阿彌陀佛, 阿弥陀 or 阿弥陀仏 Cn: Ēmítuó or Ēmítuó fó  Jp: Amida or Amida-butsu  Ko: 아미타, Amita or 아미타불, Amitabul  Vi: A-Di-Đà,  A-Di-Đà Phật, or Phật A-Di-Đà  Tib: འོད་དཔག་མེད།  Mn: ᠠᠮᠢᠨᠳᠠᠸᠠ᠂ ᠴᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠭᠡᠷᠡᠯᠲᠦ; Аминдаваа, Цаглашгүй гэрэлт; Amindava, Tsaglasi ügei gereltü |
| Amoghasiddhi |  Sanskrit: Amoghasiddhi |  Tib: Dön yö drub pa  Mn: ᠲᠡᠭᠦᠰ ᠨᠥᠭᠴᠢᠭᠰᠡᠨ᠂ ᠦᠢᠢᠯᠡ ᠪᠦᠲᠦᠭᠡ᠋᠌᠋᠋ᠺᠴᠢ; Төгс Нөгчигсөн, Үйл Бүтээгч; Tegüs nögcigsen, Üyile Bütügegci |
| anagarika A white-robed student in the Theravada tradition who, for a few months, awaits being considered for Samaneras ordination |  Pāli: anāgarika |  Tayca: อนาคาริก a-na-ka-rik |
| anapanasati Nefesin farkındalığı meditasyonu |  Pāli: ānāpānasati  Sanskrit: ānāpānasmṛti  Bur: အာနာပါန, anapana (ànàpàna̰) |  |
| anatta olgularda ruhun varlığının reddi ilkesi. See also negative theology. |  Pāli: anattā  Sanskrit: anātman |  Bur: အနတ္တ, anatta (ənaʔta̰)  Şan: ဢၼတ်ႉတႃႉ (ʔa˩ nat˥ taː˥)  無我 Cn: wúwǒ  Jp: muga  Ko: 무아, mua  Vi: vô ngã |
| anicca Geçicilik |  Pāli: anicca  Sanskrit: anitya |  Bur: အနိစ္စ, aneissa (əneiʔsa̰})  Şan: ဢၼိၵ်ႈၸႃႉ (ʔa˩ nik˧ tsaː˥)  無常 Cn: wúcháng  Jp: mujō  Ko: 무상, musang  Vi: vô thường |
| anuttara Unsurpassing |  Pāli: anuttara  Sanskrit: anuttara |  阿耨多羅／阿耨多罗 (無上／无上) Cn: Ānòuduōluó ("wǔshàng")  Jp: ?  Ko: 아뇩다라, anyokdara  Vi: A-nậu-đà-la (vô thượng)  Fi: Ylittämätön |
| arhat, kelime karşılığı "Değerli kişi", aydınlanmaya ulaşmış yaşayan biri. |  Pāli: arahat or arahant  Sanskrit: arhat or arhant |  Bur: ရဟန္တာ, yahanda (jaháɴdà)  Şan: ရႁၢၼ်းတႃႇ, rahanta (ra˩ haːn˦ taː˨)  Tib: དགྲ་ཅོམ་པ་, dgra com pa  Mn: архад, arkhad  阿羅漢 Cn: āluóhàn  Jp: arakan  Ko: 아라한, arahan  Vi: a-la-hán |
| anuttara samyak sambodhi, |  Pāli:      Sanskrit:     |  Tib:,    Tayca: อรหันต์ uh-ra-hann  阿耨多罗三藐三菩提 Cn:    Jp:    Ko: 아뇩다라삼먁삼보리, Anyokdara sammyak sambori  Vi: A-nậu-đà-la tam-miệu tam-bồ-đề, Vô-thượng chánh-đẳng chánh-giác, Sáng-suốt giác-ngộ hoàn-toàn |
| atman kelime karşılığı "benlik", kimi zaman "ruh" veya "ego". Budizmde baskın öğreti, karşıtı olan anatman doktrinidir, anatman doktrini kalıcı, değişmez bir atman bulunmadığını ve atman inancının cehaletin birincil sonucu, samsaranın temeli olduğunu kabul eder. |  Pāli: atta  Sanskrit: ātman |  Bur: အတ္တ, atta (aʔta̰)  我 Cn: wǒ  Jp: ga  Ko: 아, a  Vi: ngã |
| Avalokitesvara, lit. "One Who Hears the Suffering Cries of the World", The bodhisattva of compassion (see also Guan Yin) |  Sanskrit: Avalokiteśvara  Bur: လောကနတ်, lawka nat (lɔ́ka̰ naʔ}) |  Tib: སྤྱན་རས་གཟིགས་ spyan ras gzigs  Mn: Жанрайсиг, Janraisig  觀世音 or 觀音 Cn: Guānshì Yīn or Guān Yīn  Jp: Kanzeon or Kannon  Ko: 관세음, Gwanse-eum or 관음, Gwaneum  Vi: "Quan Thế Âm Bồ Tát", "Quán Thế Âm Bồ Tát' or "Quan Âm" |
| avidya "ignorance" or "delusion" |  Sanskrit: avidyā |  Pāli: avijjā  Bur: အဝိဇ္ဇာ, aweizza (əweiʔ zà)  Şan: ဢဝိၵ်ႉၸႃႇ, awitsa ([ʔa wik˥ tsaː˨])  Tayca: อวิชชา aa-wit-sha  Tib: མ་རིག་པ་ ma rig-pa  無明 Cn: wúmíng  Jp: mumyō  Ko: 무명, mumyeong  Vi: vô minh |