stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Homunculus (Çelik Simyacı)
Gluttony

Gluttony (グラト二ー, Guratonī, Oburluk), animelerde ve mangada tanıtılan ikinci Homunculus'tur ve her zaman birilerini veya bir şeyleri, canlı veya cansız yemek konusunda heveslidir. Çenesindeki kaslar çok güçlüdür ve korkunç iştahını gidermek için en sert metalleri bile çözebilen tükürüğü asidiktir. Aklı çocuktan farksızdır, başkalarına bağımlıdır ve emirleri Lust'tan alan Gluttony duygusal olarak da Lust'a çok düşkündür. Gluttony'nin Ouroboros dövmesi dilinin üzerindedir. Japonca seslendirmesini ilk animede Yasuhiro Takato ikinci abimede Tetsu Shiratori yapmıştır.
Ayrıca çok kiloludur.
Envy

Envy (エンヴィ, Envī, Kıskançlık), Şekil değiştirebilip istediği kılığa girebilir. Sadisttir başkalarının acısından zevk alır.
İlk Anime
İnsan olmakla ilgilenmez sadece insanlardan nefret eder. gerçek formunu hatırlayamamaktadır.
İkinci Anime-Brotherhood ve Manga
İnsanlardan nefret eder bunun sebebi onları kıskanmasıdır. Gerçek formu 6 bacaklı her yerinden çığlık atan insan cesetleri sarkan devasa bir yaratıktır. İshval savaşını başlatan da odur.
Greed

Kendini “Nihai Kalkan” olarak adlandıran Greed (グリード, Gurīdo, Açgözlülük), karbon atomları arasındaki bağları tekrar dizerek derisini isimsiz bir karbon maddesine çevirir. İnsan vücudunun karbon temelli özelliğinden avantaj sağlayan Greed, bu sayede zarar görmez. Derisi kalınlaştığı zaman kara derili bir şeytan görünüm kazanır. Adının anlamı gibi taşıyan Greed, ilk animede ustası Dante'nin ikince animede Baba'sının bencil ideallerinden ziyade “bencilce” kendi idealleri için yaşamaktadır (34. bölüm: Para Hırsının Teorisi). Tavırları açısından kurnaz, kadınların sevgilisi tipinde ve kibirli bir karakterdir. Ouroboros işareti sol elinin tersinde bulunmaktadır. İlk animede Junichi Suwabe ikinci animede Yuichi Nakamura, Japonca seslendirmesini yapmıştır.
Wrath

Wrath (ラース, Rasu, Öfke)
İlk Anime
En genç ikinci Homunculus'tur. On bir yaşında bir çocuk görünümündedir, vücudunun şeklini, organik veya değil, diğer cisimlerle birleştirebilme yeteneğine sahiptir. Diğer Homunculuslar'ın aksine istinai bir simya uygulayabilme (ayrıca çoğu simyacının aksine dönüştürme çemberi olmadan) becerisine sahiptir. İlginç olarak, simya uygulamak için eşzamanlı olarak malzemeyi vücudu emmektedir. Lust'ı mühürlemek için dönüştürme çemberi kullandığında yavaş yavaş yere batmaya başlamıştır. Simyayı kullanabilmesinin nedeni sağ kolunun ve sol bacağının aslında Edward Elric'e ait olmasıdır. Ayrıca Homunculus uzuvlarını uzatabilmektedir ve bu sırada uzuvları maviye dönmektedir. Wrath'in Ouroboros dövmesi sağ ayağının altındadır. Japon seslendirme sanatçısı Nana Mizuki'dir.
İkinci Anime ve Manga
King Bradley, Amestris'in politik ve askeri yöneticisidir. Resmi devlet başkanı unvanını taşımaktadır, ayrıca "Führer" olarak da ("King" Pride'ın ilk adıdır) bahsedilmektedir. Baba Tarafından içindeki öfke duygusunu temsil eden bir felsefe taşının bu iş için özel olarak yetiştirilmiş kimsesiz bir adaya yerleştirilmesiyle olmuştur. Yaşlanabilir. Mükemmel gözü sayesinde bir iki saniyede uçurumdan düşen bir trenden çıkış yolunu bulup kaçabilir. Gerçek kimliği Ling Yao ve Lan Fan tarafından ortaya çıkarılır.
Sloth

Sloth (スロウス, Surōsu, Tembellik)
İlk Anime
En son yaratılan Homunculus'tur. Silahsız bir Ishbal çocuğunu vurarak Ishbal Savaşı'nın patlamasına neden olan Albay Juliet Douglas kimliğinin altına saklanmıştır. Çıkarları Pride ile kesişen Sloth onun özel yardımcısı olarak hizmet eden sekreteri haline gelmiştir. Sloth, hidro-kinetiktir ve insan vücudunun yüksek oranda su içermesini avantaj olarak kullananmaktadır. Ouroboros dövmesi kalbine yakın, sol göğsünün üzerinde bulunmaktadır. Japonca seslendirmesini Yoshino Takamori yapmıştır. Ve en önemlisi Sloth Edward Elric ve Alphonse Elric tarafından yaratılmıştır.
İkinci Anime ve Manga
Animede tünel kazmak için yaratılan en hızlı homunculustur. Cismen en büyük homunculustur. Her şey onun için yorucudur. Kaslı bir dev bir adam görünümündedir. Zekâsı kıttır. Derisi çok sağlamdır tank mermileri bile onda işe yaramaz.
Pride

Pride (プライド, Puraido, Gurur),
İlk Anime
King Bradley, Amestris'in politik ve askeri yöneticisidir. Resmi devlet başkanı unvanını taşımaktadır, ayrıca "Führer" olarak da ("King" Pride'ın ilk adıdır) bahsedilmektedir. Dante tarafından gizlice yapılmış bir Homunculus'tur. Dante'nin amaçlarını korumak için ülkenin ve askeriyenin kontrolünü elinde tutmaktadır. Gerçek kimliği, Lior'da savaş başlatma planlarını duyduktan sonra sol gözündeki Ouroboros dövmesini açığa çıkarmak için gözünün üstündeki kumaş parçasını yırtarak koparan Marta tarafından keşfedilmiştir. "Nihai Göz" ona, Marta'yı Al'in zırhının içinde görebildiği gibi veya Mustang ile savaşırken şarap mahzenindeki hava akımını görebildiği gibi her şeyi görebilme yeteneği sağlar. Öngörüsü yoktur aksi halde Mustang'in Führer' karşı girişimleri başarısız olacaktı. Dante, Pride'ı, en iyi yaratımı olarak görür: insan gibi yaşlanan bir Homunculus. Japonca seslendirmesini yapan Hidekatsu Shibata'dır.
İkinci Anime-Brotherhood ve Manga
En yaşlı homunculustur. Selim Bradley adı altında yaşar. Küçük bir çocuk görünümünde olduğundan kimse ondan şüphelenmez ancak en yetkili homunculus o dur. Baba'sına sıkı bir sadakat içindedir. Gölgeleri dileğince kullanabilir, içinde seyahat edebilir ve onları bir bıçak olarak kullanabilir. Öldürerek karanlığında yuttuğu kişilerin bilgisini ve gücünü ele geçirebilir.
Jülide Gülizar

| Jülide Gülizar |
| --- | --- |
Türkiye’nin ilk haber spikerlerinden Jülide Gülizar
Doğum: Jülide Göksan 8 Nisan 1929(1929-04-08) Adana, Türkiye
Ölüm: 14 Mart 2011 (82 yaşında) Ankara, Türkiye
Defin yeri: Karşıyaka Mezarlığı, Ankara
Milliyet: Türk
Vatandaşlık: Türkiye
Eğitim: Hukuk Fakültesi, Ankara
Meslek: Haber spikeri, sunucu, yazar, eğitmen

Jülide Gülizar, asıl adıyla Jülide Göksan, (8 Nisan 1929, Adana - 14 Mart 2011, Ankara), TRT'nin ve Türkiye'nin ilk haber spikerlerinden, sunucu, yazar ve eğitmen.
Biyografisi

1929 yılında Adana'da dünyaya gelen Gülizar; ilk ve ortaokulu Mersin'de, lise öğrenimini ise Ankara Kız Lisesi'nde tamamladı. 1956 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olan Gülizar, avukatlık stajının ardından kendi mesleğini yapmayı tercih etmedi ve aynı yıl Ankara Radyosu'na girdi. 1968 yılında başlayan televizyon yayınlarıyla TRT'de haber spikeri olarak ekranlara çıkan Gülizar, radyo ve televizyonda kadın olarak "ilk açık havada haber okuma", "ilk naklen yayın" ve "ilk röportaj" gibi birçok yeniliğe imza attı. Türkçeyi iyi kullanmada gösterdiği özeni ile tanındı. Dil konusunu hayatta "evet dediği tek ırkçılık" olarak niteleyen Gülizar, Yabancı dile karşı olmadığını, ancak bunu öğrenirken kendi dilimizi unutmamamız gerektiğini vurgulamıştı.
Kendisiyle yapılan bir röportajda, asıl soyadının "Göksan" olduğunu, "Gülizar" soyadının kendisinin bulduğu takma bir soyad olduğunu belirtmiştir. Gençliğinde şiirler yazan ve ileride hep ünlü bir şair olmayı düşleyen Jülide Göksan'ın, evlenince soyadının değişeceğini, şiirlerinin altına hiç değişmeyecek bir isim yazması gerektiğini düşünerek "Jülide Gülizar" adını benimsediğini belirtmişti. 1955 yılında Abdullah Rıza Ergüven ile evlendi. Çift 1960 yılında boşandı. Bu süreçte edebiyat öğretmenliği yaptı.
Yaklaşık 30 yıl çalıştığı TRT'den 1982 yılında emekliye ayrılan Gülizar, emeklilik döneminde de çok sayıda ajans ve yayın kuruluşunda yazar, muhabir ve eğitmen olarak görev yaptı. Emekliliğinde de Türkçenin doğru kullanılması yolundaki mücadelesine aralıksız devam etti. 1997 yılında kurulan Başkent Üniversitesi İletişim Fakültesi'nde dersler veren Gülizar, Kanal B televizyonunda da çeşitli programlar yapıp söyleşiler hazırladı. Jülide Gülizar aynı zamanda Çağdaş Gazeteciler Derneği'nde yönetim kurulu üyesiydi.
Gülizar 14 Mart 2011'de zatürre teşhisiyle bir süredir tedavi görmekte olduğu Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde öldü. Birçok ödüle sahip Jülide Gülizar'ın çok sayıda kitabı bulunmaktadır. 82 yaşında ölen Jülide Gülizar'ın cenazesi Ankara Kocatepe Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından yine Ankara'da Karşıyaka Mezarlığı'nda toprağa verildi.
Kitapları

"Haberler Bitti Şimdi Oyun Havaları", Ümit yayıncılık, Adana, 1994.
"TRT Meydan Savaşı", Ümit yayıncılık, Adana, 1995.
"Where Are You Going Türkçe?", Sinemis yayınları, Ankara, 2004. Türkçenin aşığı sunucunun sözcüklerle geçen yaşamı.
"Ah Baba Ah!", Sinemis yayınları, Ankara, 2005. Jülide Gülizar'ın çocukluk anıları, 1930'lardan 1950'lere kadar Türkiye'nin değişim yılları.
"Yaşam, Sana Teşekkür Ederim", Sinemis yayınları, Ankara, 2006. Jülide Gülizar'ın yaşam öyküsü.
"Onlar da İnsandı", Sinemis yayınları, Ankara, 2007. İlk on cumhurbaşkanıyla yaşadıklarını anlatıyor.
"Bir Konu Bir Konuk", Sinemis yayınları, Ankara, 2008. 1980 darbesinin hemen öncesinde yaptığı programlar nezdinde o dönemi anlatıyor.
"Burası Türkiye Radyoları", Sinemis yayınları, Ankara, 2008. Radyo sunuculuğı yılları anıları.
"TR+Tv=TRT", Sinemis yayınları, Ankara, 2008. Önce radyo, sonra da TV yıllarında TRT anıları.
"Ben Bilmem Beyim Bilir", Sinemis yayınları, Ankara, 2008. Türkiye'de kadının durumunu anlatıyor.
Bir müzik albümüne katkısı

Jülide Gülizar, haber sunucusu Ali Kırca'nın 2002'de doldurduğu müzik albümü "Habersiz Türküler"de yer alan "Ah Bir Ataş Ver" adlı türkünün girişinde Dumlupınar faciasını anlatırken iddiayı dile getirmiştir.
Ali Kırca'nın seslendirdiği türkünün girişinde olayı düzgün Türkçesiyle Jülide Gülizar seslendirmişti.
Saray (Rusya)

Başlığın diğer anlamları için Saray (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Hazar Denizi yakınlarındaki Saray şehri Altın Orda'nın başkentiydi.
Ryazan Prensi Roman Olgovich, Saray şehrinde  Mengü Timur Han tarafından kabul edilirken. 1270 yılı. Sonradan resmedilmiştir.
Saray (yabancı kaynaklarda Saraj ya da Sarai olarak da geçer), 13. ve 14. yüzyıllarda Kuzeybatı Asya ve Doğu Avrupa'nın bir kısmını yöneten bir Türk-Moğol devleti olan Altın Orda'nın başkentiydi. Aşağı Volga (İdil) yakınlarında muhtemelen farklı yerlere kurulan iki ayrı şehrin adıydı. Kaynaklarda; Sarây-ı Batu (Batu Sarayı), Sarây-ı Berke (Berke Sarayı), Sarây-ı Cedîd (Yeni Saray) ve Sarây El-Mahrûsa (himaye edilmiş saray) adında şehirlerden bahsedilmektedir. Bu husus akademisyenler arasında Saray şehri ile ilgili farklı görüşlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bunların aynı şehir olup olmadığı halen tartışma konusudur. Kalıntıları bugün Rusya sınırları içinde bulunmaktadır.
Eski Saray

"Eski Saray", Moğol hükümdarı Batu Han (h. 1227-1255) tarafından kurulmuştur. Diğer adı "Batu Sarayı" (Sarây-ı Batu) dır. 1253 veya 1254'te Fransisken Rubrucklu William, Karakurum'daki Büyük Han Möngke'nin sarayına giderken Batu Han'ı da ziyaret etmiştir. William'ın "Batu'nun yeni kurduğu Saray şehri" ifadesi şehre yapılan ilk tarihsel atıf olarak kabul edilir. Birkaç pasaj sonra aynı yerleşimden "Saray ve Batu'nun Sarayı (ikametgah)" olarak bahseder. Biraz daha geç bir tarihte yaşamış olan Fars tarihçi Atâ Melik Cüveynî bu yerleşimi, hem "muhayyem" (çadırda barınan) hem de "şehir" olarak tanımlar. Belki şehrin kademeli gelişimini veya sakinlerinin yaşam tarzını anlatmaya çalışıyordu.
Batu'nun başkenti Saray'dı. Berke ve halefleri zaman zaman başka şehirlere yerleşmesine rağmen başkent her zaman Saray adıyla kalmıştır. Rus' prensleri Han'a bağlılık yemini etmek ve onun yetki belgesini (Yarlık) almak için Saray'a gelirlerdi. Şehirde 1261 yılında Rus Ortodoks Kilisesi piskoposluğu (Krutitsy) ve 1315 yılında Katolik piskoposluğu kurulmuştur.
Berke Han döneminde ise şehrin gelişimi devam etti. Berke'ın İslâmiyet'i kabul etmesi neticesinde İslâm ülkeleriyle ilişkiler gelişti ve Müslümanların yerleşimi arttı. Alimler, bilim adamları ve edebiyatçılar davet edildi. Bu da Müslüman kayıtlarında şehrin kurucusu olarak atfedilmesine yol açtı ve muhtemelen "Berke Sarayı" olarak adlandırılmasına sebep oldu. İlhanlı veziri Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî'ye göre Berke, 1266'da öldüğünde "Batu Sarayı"na gömülmüştür. Bundan dolayı "Berke Sarayı" adında ayrı bir şehirin varlığı şüphelidir. Sadece 15. yüzyıl Fars yazarı Muiniddin-i Naṭanzī, Sarây-ı Batu ve Sarây-ı Berke'nin farklı iki şehir olduğundan bahseder. "Yeni Saray" ise, Berke'nin ölümünden yaklaşık altmış yıl sonra kurulduğu için Sarây-ı Berke den farklı bir şehirdir.
Saray'da basılan en eski sikkeler Berke Han adıyla 1264/1265 yılına aittir. Mengü Timur Han döneminde, 1272/1273'te "Saray" baskılı gümüş sikkeler (dirhemler) basılmıştır. Özellikle 1310'dan sonra, Tokta Han döneminde standart sikke basımları gerçekleşmiştir.
Yeni Saray

Sarây-ı Cedîd olarak da bilinir. 14. yüzyılın ilk yarısında Özbek Han tarafından kurulduğu tahmin ediliyor. Hemen hemen aynı dönemde yaşamış olan anonim bir Memlük'lü yazarının, Mart-Nisan 1341'de "Yeni Saray"da Özbek Han'ın ölümünü bildirmesi, şehrin adı ile ilgili en eski atıf olarak kabul edilmektedir. Saray, 1395-1396 kışında Timur tarafından yağmalandı. Timurlu tarihçi İbn Arabşah, "Saray'ın inşası ile yıkılması arasında altmış üç yıl geçti" şeklindeki ifadesi, "Yeni Saray "ın resmi kuruluşunu 63 hicri yıl öncesine, yani 1334-1335 yılına tarihliyor. Başkentin neden taşındığı belirsizdir (kazılarda ortaya çıkarılan iki şehirden hangisi "Eski Saray" hangisi "Yeni Saray " olduğu tam olarak belirlenemedi), ancak gerekçenin Hazar Denizi seviyesindeki yükselme ve Volga Deltası su yollarındaki değişiklik olduğu varsayılmaktadır.
Saray dışında, aşağı Volga boyunca uzanan diğer büyük merkezler (Canibeg'in öncelik verdiği Gülistan gibi) de ticaretten yararlanmış ve önemli ölçüde kültürel refaha ulaşmıştır. Sadece "Saray" olarak etiketlenen sikkelerin kökeni belirsizliğini korurken, "Yeni Saray" etiketli sikkeler 1342'den itibaren basılmaya başlanmıştır. Alandaki kazılar sırasında bir Usturlap keşfedilmiştir ve şehir birçok şaire ev sahipliği yapmıştır. Bunlar arasında Hisâm Kâtib (1375 civarı) ve 1396'da ölen Seyf-i Sarâyî da bulunmaktadır.
Bu refah, 1361'den sonra taht kavgaları ve müzmin bir hal alan siyasi ve askeri istikrarsızlığın başlamasıyla hızla tehdit altına girdi. Başkentin cazibesi ve zenginliği, tahtta hak iddia edenler için bir  hedef haline geldi. Örneğin Beylerbeyi Mamay Mirza, 1362 ile 1375/1376 yılları arasında dört ya da beş kez kendi kukla hanları adına Saray'ı ele geçirdi ve her seferinde rakiplerine kaptırdı. Altın Orda içindeki iç çatışmalardan faydalanan Timur, 1395-1396 kışında Saray'ı yağmaladı, yerle bir etti ve ateşe verdi. Şehir 1402'de kısmen toparlanmış ve 1420'lerde Altın Orda tamamen istikrara kavuşmamış olsa da yeniden sikke basmaya başlamıştır. Rus gezgin Afanasi Nikitin'in 1469'da buradan geçmesinden kısa bir süre sonra Saray, 1471'de Vyatka'dan gelen nehir korsanları Ushkuynikler tarafından yağmalandı. Moskova Knezliği komutanı Vasily Ivanovich Nozdrovaty Zvenigorodsky ve Moskova Knezliği'nde sürgün olan Kırım Hanı Nur Devlet, Ahmed Han'in Moskova'ya ilerlemesine misilleme olarak, III. İvan tarafından emredilen bir karşı saldırıda 1480'de "Batu Yurdu "nu yağmaladılar. Haziran 1502'de Saray, Kırım Hanı Mengli Giray tarafından  yağmalandı ve yakıldı. Korkunç İvan'ın kuvvetleri 1556'da Astrahan Hanlığı'nı fethederken Saray'dan geçmiş ve Saray'dan geriye kalanları yok etti. Rusya, Aşağı Volga bölgesi üzerindeki hakimiyetini kurduktan sonra, 1558'de Astrahan ve 1589'da Çariçin (şimdiki Volgograd) kale şehirlerini kurdu.
Küçük Saray

Ana madde: Saraycık (şehir), Kazakistan
Saraycık ("Küçük Saray", Farsça-Arapça metinlerde Sarayjuk veya Saraycuk olarak da geçer) aşağı Ural Nehri üzerinde bir şehirdi. Tarihi ve modern kayıtlarda bazen diğer Saray şehirleriyle karıştırılır. Bir zamanlar Altın Orda'nın başkenti için olası bir yer olarak düşünülmüştür. Bu şehir, Altın Orda'nın haleflerinden biri olan Nogay Ordası'nın başkenti olarak hizmet vermiştir. Her ne kadar 1580 yılında Ural Kozakları tarafından yağmalanmış olsa da, daha sonra bazı Kazak hanları tarafından karargâh olarak kullanılmıştır.
Sarây-ı Batu Müzesi ve Turizm Merkezi

Selitrennoe gorodishche'de (Orta Çağ'da "Yeni Saray") "Sarây-ı Batu" arkeolojik alanının 5 km kuzeybatısında yer alan bir açık hava müzesi ve turizm merkezidir. Burası ilk olarak 2011 yılında, 2012 yapımı The Horde filminin çekimleri için bir set olarak inşa edilmiş. Daha sonra 2016 yapımı Sophia dizisinde de birkaç sahne için kullanılmıştır. Set, Çimento ve ardından kille kaplanmış ahşaptan inşa edildi. Değişik mekanlardan oluşan bu setler, hem arkeologlar tarafından ortaya çıkarılan gerçek buluntuların yeniden inşası ile hem de Avrasya stepleri'ndeki Orta Çağ ve modern öncesi yerleşimlerden esinlenerek kurulmuştur. Astrahan Oblastı Valisi Alexander Zhilkin'in girişimiyle bir açık hava müzesi ve turizm merkezine dönüştürülmüş ve 2018 yılında ziyarete açılmıştır. Merkez, tarihi festivaller ve canlandırma etkinlikleri, deve gezintileri, hediyelik eşya alışverişi ve Selitrennoe gorodishche arkeolojik alanına gelen ziyaretçiler için eğitici ve sürükleyici bir ortam sunmaktadır.
Fra Mauro haritası’nda Saray.
1389'da Altın Orda'nın hakimiyet alanları. Altın yıldız’ın olduğu yer, Yeni Saray olduğu düşünülen Tsarev bölgesini göstermektedir.
Saray şehrinde bir saraya ait çini parçaları.
Saray’ın muhtemel yerleri dahil olmak üzere Aşağı Volga'daki Ortaçağ arkeolojik kazı alanlarının haritası. Eski Saray'ın Selitrennoe gorodishche (gerçekte Yeni Saray’dır) ve Yeni Saray'ın Tsarevskoe gorodishche (muhtemelen Gülistan) kazı alanlarında olmadığını gösteren bir haritadır.
Hicri 748 (1347/48) tarihli Yeni Saray darphanesinden Altın Orda hükümdarı Canibeg'e ait bir sikke
"Sarây-ı Batu" müzesi ve turizm merkezinin içinde, aslen "The Horde" filmi için yapılmış set.
Çocuk hakları

Vietnam'da mülteci kampında bulunan bir çocuk (1980)
Hindistan'da dilenci çocuk
Üstünde İngilizce ve Yidiş dilinde "Çocuk Köleliğini  Durdurun" sloganı yazılı olan bant taşıyan iki kız. Büyük olasılıkla 1 Mayıs 1909'daki New York işçi yürüyüşünde çekilmiş bir  fotoğraftan.
10 yaşında bir çocuk işçi, New Jersey, 1910, fotoğraf Lewis Hine
Barış işaretini gösteren Iraklı çocuklar (2003)
10 yaşında bir Çinli çocuk asker (1944)
Çocuk hakları, kanunen veya ahlaki olarak dünya üzerindeki tüm çocukların doğuştan sahip olduğu; eğitim, sağlık, yaşama, barınma; fiziksel, psikolojik veya cinsel sömürüye karşı korunma gibi haklarının hepsini birden tanımlamakta kullanılan evrensel kavramdır.
Çocuk hakları, insan hakları kavramının içinde ele alınması gereken bir konudur. Bugün, dünyanın birçok yerinde var olan insan hakları ihlalleri, çocuk boyutunda daha geniş kapsamlı ve büyüyerek, müdahale edilmesi daha zor bir şekilde yer almaktadır. Uluslararası Af Örgütü'nün belirttiğine göre; az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, emek sömürüsü, pornografi, şiddet, yasa dışılık gibi olumsuz etkenlerin dahilinde, çocuk hakları ihlalleri daha büyük boyutlarda olmaktadır.
Çocukların erişkinlerden farklı fiziksel, fizyolojik, davranış ve psikolojik özellikleri olduğu, sürekli büyüme ve gelişme gösterdiği bilincinin yerleşmesi, çocukların bakımının bir toplum sorunu olduğu ve bilimsel yaklaşımlarla herkesin bu sorumluluğu yüklenmesi gerektiği düşüncesi, Cenevre Çocuk Hakları Bildirisi ile şekillenmiştir. Günümüzde çocuk hakları ile ilgili olan uluslararası belge 20 Kasım 1989 tarihinde Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen ve 193 ülke tarafından onaylanmış olan Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmedir.
Tarihçe

Yirminci yüzyılın başlarında çocukların erişkinlerden farklı haklara sahip olduğu, dolayısıyla da bu hakların ayrıca tanınması gerektiği konusunda, değişik ülkelerde farklı hareketler ortaya çıkmaya başlamıştır. Leh eğitimci Janusz Korczak'ın 1919 yılında yayınlanan How to Love a Child (Bir Çocuğu Nasıl Sevmeli) adlı kitabında çocuk haklarından söz etmiştir. 1917 yılında, Ekim Devriminin ardından Proletkult örgütünün Moskova şubesi bir Çocuk Hakları Bildirgesi üretti. Ancak çocuk haklarını savunma konusunda ilk etkili girişim 1923 yılında Eglantyne Jebb tarafından taslağı hazırlanan ve 1924 yılında Milletler Cemiyeti tarafından kabul edilen Cenevre Çocuk Hakları Bildirisidir. Bu bildirge Birleşmiş Milletler tarafından kuruluşunda kabul edilmiş, 20 Kasım 1959 tarihinde Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirisi olarak güncellenmiş ve 20 Kasım 1989 tarihinde daha geniş olan Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile değiştirilmiştir. Bu sözleşme, BM üyesi ülkelerin ikisi hariç tamamı yani 193 ülke tarafından kabul edilmiştir.Amerika Birleşik Devletleri ve Somali hariç en fazla sayıda ülke tarafından onaylanan insan hakları belgesidir. Birleşmiş Milletler'in 1940'larda kuruluşundan bu yana çocuk hakları hareketi dünya üzerinde her zaman ilgi görmüştür. 20 Kasım günü günümüzde Evrensel Çocuk Günü (Universal Children's Day) veya Çocuk Hakları Günü olarak kabul edilmiştir. Bunun dışında çeşitli ülkelerde farklı günlerde çocuk günü kutlanmaktadır. 
Türkiye'de 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ilk olarak Nisan 1929'da kutlanmaya başlandı ve bu tarihte örgütlenen 4 bin çocuk ilk kez TBMM'den haklarını talep etti.
İlk olarak 1924'te çocukların korunmasına yönelik çalışma yürürlüğe girmiştir.
Temel çocuk hakları > Sağlıklı yaşam hakkı

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin çok sayıda maddesi çocukların sağlıklı bir yaşam sürdürmelerini desteklemektedir. Sözleşme'nin 6. maddesine göre her çocuk esas olarak yaşama hakkına sahiptir. İlaveten, 24. madde gereğince her çocuk ulaşılabilir en yüksek sağlık standartlarından yararlanabilmelidir; gerekli tedavi ve iyileştirme hizmetlerinden faydalanabilmelidir. İhmal edilen, terk edilen, istismara uğrayan ya da işkenceye tâbi tutulan çocukların iyileştirilmesi ve yeniden topluma kazandırmasından devletler sorumludur.
Temel çocuk hakları > Eğitim hakkı

Eğitim hakkı, çocukların en önemli haklarından biridir. UNICEF'in 1999 tarihli raporunda da belirttiği gibi okuma-yazma bilmeme çok ciddi sorunlara neden olmaktadır. Anne ve çocuk ölümlerinin önde gelen etkenlerinden biri, annenin eğitim düzeyinin düşüklüğü veya okuma-yazma bilmemesidir. Kız çocuklarının okullaşma oranındaki 10 puanlık bir artış sonunda bebek ölüm hızı binde 4.1 azalmaktadır.[kaynak belirtilmeli]Bu halde çocuğun en temel hakkı olan yaşama hakkı ile eğitim hakkı arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. =
Yaşama hakkının yanı sıra, çocuğun bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlak gelişimi için eğitime gereksinimi vardır. İnsanın doğuştan getirdiği yeteneklerini geliştiren en önemli araç eğitimdir. Eğitimsizlik sonucu ortaya çıkan sorunlar şunlardır:
İnsanlar üretken biçimde çalışamazlar.
Sağlıklarına özen gösteremezler.
Kendilerini ve ailelerini gereği gibi koruyamazlar.
Kültürel açıdan zengin bir yaşam sürdüremezler.
Kız çocukların da gereksinimlerini karşılayacak ve kendilerine yaşam becerisi kazandıracak nitelikli eğitim görmeye hakkı vardır. Oysa tüm Dünya'da okula gitmeyen 6-11 yaşlarındaki 130 milyon çocuğun 73 milyonunu kız çocukları oluşturmaktadır.[kaynak belirtilmeli]Kız çocukların eğitiminin önemi 1990'lar boyunca her fırsatta vurgulanmıştır.
Temel çocuk hakları > Diğer temel çocuk hakları

Sözleşmeye göre, her çocuğun, temel yaşam hakkının yanında, nüfus kütüğüne kaydolma, isim, vatandaşlık ve mümkün olduğu ölçüde anne-babasını bilme ve onlar tarafından bakılma hakkı vardır. Buna paralel olarak, taraf devletlerin, çocuğun kimliği, tabiiyeti, isim ve aile bağları dahil olmak üzere her türlü koruma hakkına saygı gösterme ve bu konularda yasa dışı müdahalelerde bulunmama yükümlülüğü bulunur.