stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Che Guevara
Uluslararası diplomasi > Birleşmiş Milletler delegasyonu

Aralık 1964'te Che Guevara "dünya çapında devrimci bir devlet adamı" olarak ortaya çıkmıştı ve bu nedenle Birleşmiş Milletler'de (BM) konuşma yapmak üzere Küba delegasyonunun başkanı olarak New York'a gitti. 11 Aralık 1964'te Guevara'nın BM'de yaptığı bir saatlik konuşma sırasında, Birleşmiş Milletler'in Güney Afrika'daki "acımasız apartheid politikasına" karşı koyamamasını eleştirerek "Birleşmiş Milletler bunu durdurmak için hiçbir şey yapamaz mı?" diye sordu. Guevara daha sonra ABD'nin siyahi nüfusuna yönelik politikasını kınayarak şunları söyledi:
Kendi çocuklarını öldürenler ve tenlerinin rengi nedeniyle onlara karşı her gün ayrımcılık yapanlar; siyahilerin katillerinin serbest kalmasına izin verenler, onları koruyanlar ve dahası özgür insanlar olarak meşru haklarını talep ettikleri için siyahi nüfusu cezalandıranlar; bunu yapanlar kendilerini nasıl özgürlüğün koruyucuları olarak görebilirler?
Öfkeli Guevara konuşmasını Second Declaration of Havana (Türkçe: İkinci Havana Beyannamesi) okuyarak bitirdi ve Latin Amerika'yı "aynı acıları çeken 200 milyon kardeşten oluşan bir aile" olarak betimledi. Guevara bu "destan"ın "aç Hintli kitleler, topraksız köylüler, sömürülen işçiler ve ilerici kitleler" tarafından yazılacağını ilan etti. Guevara'ya göre çatışma, daha önce "zayıf ve itaatkâr bir sürü" olarak görülen "emperyalizm tarafından kötü muamele gören ve horlananlar" tarafından yürütülecek bir kitle ve fikir mücadelesiydi. Guevara şimdi bu "sürü" ile "Yankee tekelci kapitalizminin" "mezar kazıcılarını" dehşetle gördüğünü iddia ediyordu. Guevara, bu "haklı çıkma saati" sırasında "isimsiz kitlenin" kendi tarihini "kendi kanıyla" yazmaya başlayacağını ve "500 yıldır herkes tarafından gülünen haklarını" geri alacağını söylüyordu. Guevara Genel Kurul'daki konuşmasını, bu "öfke dalgasının" "Latin Amerika topraklarını silip süpüreceği" ve "tarihin tekerleğini döndüren" emekçi kitlelerin şimdi ilk kez "maruz bırakıldıkları uzun, acımasız uykudan uyanacakları" varsayımıyla bitirdi.
Guevara daha sonra BM kompleksindeki durağı sırasında Kübalı sürgünler tarafından hayatına yönelik iki başarısız girişim olduğunu öğrendi. Bunlardan ilki, gelişi sırasında yedi inçlik bir av bıçağıyla barikatları aşmaya çalışan Molly Gonzales tarafından, ikincisi ise Guillermo Novo tarafından, konuşması sırasında Doğu Nehri'ndeki bir tekneden Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'ne zaman ayarlı bir bazuka ateşlenmiş ancak ıskalanıp hedeften şaşmıştı. Guevara daha sonra her iki olayla ilgili olarak "bıçaklı bir kadın tarafından öldürülmek silahlı bir erkek tarafından öldürülmekten daha iyidir" yorumunu yapmış ve purosunu sallayarak patlamanın "her şeye daha fazla tat verdiğini" eklemiştir.
Guevara New York'tayken CBS'in pazar haberleri programı Face the Nation'a katıldı ve ABD Senatörü Eugene McCarthy'den Malcolm X'in arkadaşlarına kadar geniş bir yelpazedeki insanlarla bir araya geldi. McCarthy, Audubon Balo Salonu'ndaki kalabalığa Guevara'nın bir açıklamasını okurken Guevara'yı "şu anda bu ülkedeki en devrimci adamlardan biri" ilan ederek hayranlığını dile getirdi.
Uluslararası diplomasi > Dünya gezisi

Guevara 17 Aralık'ta Paris, Fransa'ya gitmek üzere New York'tan ayrıldı ve oradan Çin Halk Cumhuriyeti, Kuzey Kore, Birleşik Arap Cumhuriyeti, Cezayir, Gana, Gine, Mali, Dahomey, Kongo-Brazzaville ve Tanzanya ziyaretlerini içeren üç aylık bir dünya turuna çıktı ve İrlanda ve Prag'da durdu. İrlanda'dayken Guevara kendi İrlanda mirasıyla buluştu ve Limerick'te Aziz Patrick Günü'nü kutladı. Bu ziyareti üzerine babasına yazdığı mektupta esprili bir şekilde "Atalarınızın yeşil İrlanda'sındayım. Bunu öğrendiklerinde, televizyon [kanalı] bana Lynch soyağacını sormaya geldi, ama at hırsızı ya da onun gibi bir şey olabilirler diye fazla bir şey söylemedim." 1969'da Guevara'nın babası, oğullarının İrlandalı soyu hakkında şunları söylemiştir: "Dikkat edilmesi gereken ilk şey, oğlumun damarlarında İrlandalı isyancıların kanının aktığıdır...".
Guevara Cezayir'de bulunduğu sırada Küba elçiliğinde İspanyol şair Juan Goytisolo ile bir röportaj yaptı. Röportaj sırasında Guevara, yanındaki masada oturan alenen eşcinsel Kübalı yazar Virgilio Piñera'nın bir kitabını fark etti. Bunu fark ettiğinde kitabı duvara fırlattı ve "elçiliğimizde bu iğrenç ibnenin kitabını bulundurmaya nasıl cüret edersiniz?" diye bağırdı. Bu an, Goytisolo'nun kişisel kimliğinde bir dönüm noktası oldu çünkü yavaş yavaş eşcinsel olduğunu açıklamasını ve Küba'nın LGBTQ+ vatandaşlarına sempati duymaya başlamasını etkiledi.
Bu yolculuk sırasında, Uruguay'daki bir haftalık derginin editörü olan Carlos Quijano'ya, daha sonra Küba'da Sosyalizm ve İnsan başlığını alacak olan bir mektup yazdı. Bu risalede Guevara'nın yeni bir bilinç, yeni bir çalışma statüsü ve bireyin yeni rolünün yaratılması için yaptığı çağrılar özetleniyordu. Ayrıca anti-kapitalist duygularının ardındaki mantığı da şöyle ortaya koyuyordu:
Çoğunluk için kör ve görünmez olan kapitalizmin yasaları, birey üzerinde, o bunu düşünmeden hareket eder. O sadece önünde sonsuz gibi görünen bir ufkun enginliğini görür. Rockefeller örneğinden -doğru olsun ya da olmasın- başarı olasılıkları hakkında bir ders çıkardığını iddia eden kapitalist propagandacılar tarafından böyle resmediliyor. Bir Rockefeller'ın ortaya çıkması için gereken yoksulluk ve acı miktarı ve bu büyüklükte bir servetin birikiminin gerektirdiği ahlaksızlık miktarı resmin dışında bırakılır ve genel olarak insanların bunu görmesini sağlamak her zaman mümkün değildir.
Guevara makalesini "gerçek devrimciye büyük bir sevgi duygusunun rehberlik ettiğini" ilan ederek ve tüm devrimcileri "yaşayan insanlığa duyulan bu sevginin örnek teşkil edecek eylemlere dönüşmesi için her gün çaba göstermeye" ve böylece "hareket ettirici bir güç" olmaya çağırarak sonlandırdı. Guevara'nın iddialarının kaynağı Küba Devrimi örneğinin "tüm sınırları aşacak manevi bir şey" olduğuna inanmasıydı.
Kongo Krizi > Kongo uçuşu

Kongo'daki isyanın başarısızlığa uğramasının ardından Guevara Küba'ya dönmekte isteksizdi, çünkü Castro onun "veda mektubunu" -ancak ölümü hâlinde açıklanması planlanan bir mektup- çoktan kamuoyuna duyurmuştu ve Guevara bu mektupta kendisini dünya çapında devrime adamak için tüm bağlarını koparmıştı. Sonuç olarak Guevara sonraki altı ayı Darüsselam'daki Küba büyükelçiliğinde ve daha sonra Prag yakınlarındaki Ládví'deki bir Küba sığınağında gizli bir şekilde yaşayarak geçirdi. Avrupa'dayken Guevara, Franco İspanyası'nda sürgünde yaşayan eski Arjantin başkanı Juan Perón'a gizli bir ziyarette bulundu ve tüm Latin Amerika'yı sosyalist kontrol altına almak için komünist bir devrim formüle etmeye yönelik yeni planını Perón'a anlattı. Perón, Guevara'yı Bolivya'dan başlayarak tüm Latin Amerika'da komünist bir devrim gerçekleştirme planlarının intihar ve beyhude olacağı konusunda uyardı, ancak Guevara kararını çoktan vermişti. Daha sonra Perón, Guevara hakkında "olgunlaşmamış bir ütopyacı... ama bizden biri. Böyle olduğu için mutluyum çünkü Yankeelerin başını gerçekten ağrıtıyor." açıklamasını yaptı.
Yurt dışında geçirdiği bu süre zarfında Guevara Kongo deneyimiyle ilgili anılarını derledi ve biri felsefe, diğeri ekonomi üzerine iki kitabın taslaklarını yazdı. Guevara Bolivya'ya gitmeye hazırlanırken, 21 Temmuz 1966'da Castro'yu ziyaret etmek, eşini görmek ve beş çocuğuna ölümünden sonra okunmak üzere son bir mektup yazmak için gizlice Küba'ya geri döndü:
Her şeyden önce, dünyanın neresinde olursa olsun, herhangi birine karşı yapılan bir haksızlığı her zaman derinden hissetme yeteneğine sahip olun. Bu bir devrimcideki en güzel niteliktir."
Bolivya ayaklanması > Bolivya'ya gidişi

1966 yılının sonlarında Guevara'nın nerede olduğu hâlâ kamuoyunca bilinmiyordu, ancak Mozambik'in bağımsızlık hareketi FRELIMO'nun temsilcileri Guevara ile Darüsselam'da devrimci projelerine yardım etme teklifiyle ilgili olarak görüştüklerini ve bu teklifi reddettiklerini bildirdiler. 1967 yılında Havana'da düzenlenen 1 Mayıs İşçi Bayramı mitinginde bir konuşma yapan silahlı kuvvetler bakan vekili Binbaşı Juan Almeida Bosque, Guevara'nın "Latin Amerika'da bir yerlerde devrime hizmet ettiğini" açıkladı. Fransız gazeteci Pablo Daniel Magee, 2020 yılında yayınlanan Opération Condor adlı kitabında, Paraguay'da UNESCO tarafından korunan Terör Arşivlerinde saklanan çok gizli belgelere dayanarak Che Guevara'nın 3 Ekim 1966 tarihinde Bolivya'ya yaptığı ilk akını yeniden kurguladı.
Bolivya'ya gitmeden önce Guevara sakalını ve saçının büyük bir kısmını tıraş ederek dış görünüşünü değiştirmiş, ayrıca tanınmamak için saçını griye boyamıştır. Guevara 3 Kasım 1966'da Montevideo'dan kalkan bir uçakla, Adolfo Mena González sahte adıyla, Amerikan Devletleri Örgütü için çalışan orta yaşlı Uruguaylı bir iş adamı kılığında gizlice La Paz'a varmıştır.
Bolivya'ya varışından üç gün sonra Guevara, gerilla ordusunu kurmak üzere La Paz'dan ayrılarak ülkenin kırsal güneydoğu bölgesine gitti. Guevara'nın ilk ana kampı uzak Ñancahuazú bölgesindeki dağlık kuru ormanda bulunuyordu. Ñancahuazú vadisindeki kampta eğitimin tehlikeli olduğu kanıtlandı ve bir gerilla ordusu kurma yolunda çok az şey başarıldı. Daha çok "Tania" takma adıyla bilinen Arjantin doğumlu Doğu Alman ajan Tamara Bunke, Che'nin La Paz'daki birincil ajanı olarak görevlendirilmişti.
Bolivya ayaklanması > Ñancahuazú Gerillası

Guevara'nın yaklaşık 50 kişiden oluşan ve ELN (Ejército de Liberación Nacional de Bolivia, "Bolivya Ulusal Kurtuluş Ordusu") olarak faaliyet gösteren gerilla gücü iyi donatılmıştı ve 1967'nin ilk aylarında dağlık Camiri bölgesinin zorlu arazisinde Bolivya ordusunun düzenli birliklerine karşı bir dizi erken başarı elde etti. Guevara'nın birliklerinin 1967 ilkbaharı ve yazında Bolivya birliklerine karşı birkaç çatışma kazanması sonucunda Bolivya hükûmeti gerilla gücünün gerçek büyüklüğünü abartmaya başladı.
Araştırmacılar Guevara'nın Bolivya'da bir devrim başlatma planının bir dizi nedenden ötürü başarısızlığa uğradığını varsaymaktadır:
Guevara yerel muhaliflerden beklediği yardım ve iş birliğini göremediği gibi, Mario Monje liderliğindeki Bolivya Komünist Partisi'nden de Havana'dan ziyade Moskova'ya yönelik bir destek alamadı. Guevara ölümünden sonra ele geçirilen kendi günlüğünde, "güvensiz, sadakatsiz ve aptal" olarak nitelendirdiği Bolivya Komünist Partisi hakkında yazdı.
Sadece yetersiz eğitim ve donanıma sahip Bolivya ordusuyla muhatap olmayı bekliyordu ve ABD hükûmetinin ayaklanma karşıtı çabalara yardımcı olmak üzere Bolivya'ya CIA'in Özel Aktiviteler Merkezi komandolarından ve diğer ajanlardan oluşan bir ekip gönderdiğinden habersizdi. Bolivya Ordusu ayrıca Guevara'nın gerillalarının bulunduğu yere yakın küçük bir yerleşim yeri olan La Esperanza'da kamp kuran ve orman savaşı konusunda eğitimli seçkin bir ABD Korucu taburu da dâhil olmak üzere ABD Ordusu Özel Kuvvetleri tarafından eğitilmiş, tavsiye edilmiş ve tedarik edilmiştir.
Havana ile telsiz bağlantısını sürdürmeyi umuyordu. Küba tarafından kendisine sağlanan iki kısa dalga radyo vericisi arızalıydı. Böylece gerillalar iletişim kuramaz ve ikmal alamaz hâle gelmiş, izole edilmiş ve mahsur kalmışlardır.
Buna ek olarak, Guevara'nın daha önce Küba'daki gerilla savaşı kampanyası sırasında ortaya çıkan uzlaşma yerine çatışma tercihi, tıpkı Kongo'da olduğu gibi Bolivya'da da yerel isyancı liderlerle başarılı çalışma ilişkileri geliştirememesine katkıda bulundu. Bu eğilim Küba'da da vardı, ancak Fidel Castro'nun zamanında müdahaleleri ve rehberliği sayesinde kontrol altında tutulmuştu. Sonuç olarak Guevara, milis toplamaya çalıştığı on bir ay boyunca yerel bölge sakinlerini milislerine katılmaya ikna edemedi. Bölge sakinlerinin çoğu gerillalar ve onların bölgedeki hareketleri hakkında Bolivya yetkililerini ve ordusunu gönüllü olarak bilgilendirdi. Bolivya macerasının sonlarına doğru Guevara günlüğüne şunları yazdı: “Bu köylülerle konuşmak heykellerle konuşmak gibi. Bize hiçbir yardımda bulunmuyorlar. Daha da kötüsü, birçoğu muhbirlere dönüşüyor."
Kübalı bir sürgünken CIA Özel Aktiviteler Bölümü'nde çalışmaya başlayan Félix Rodríguez, Bolivya'da Guevara'nın aranması sırasında Bolivya birliklerine danışmanlık yapmıştır. Ayrıca 2007 tarihli Mon Meilleur Ennemi (Türkçe: En İyi Düşmanım) belgeselinde Nazi savaş suçlusu Klaus Barbie'nin Guevara'nın yakalanması için CIA'e danışmanlık yaptığı ve muhtemelen yardımcı olduğu iddia edilmektedir.
Bolivya ayaklanması > Yakalanış

7 Ekim 1967'de bir muhbir Bolivya Özel Kuvvetleri'ne Guevara'nın Yuro vadisindeki gerilla kampının yerini bildirdi. 8 Ekim sabahı 180 askerden oluşan iki bölükle bölgeyi kuşattılar ve vadiye ilerlediklerinde çıkan çatışma sonucunda Guevara, Simeon Cuba Sarabia ile birlikte bir müfrezenin başındayken yaralandı ve yakalanarak esir alındı. Che'nin biyografi yazarı Jon Lee Anderson, Bolivyalı Çavuş Bernardino Huanca'nın anlatımını aktarır: Bolivyalı Korucular yaklaşırken, iki kez yaralanan Guevara, silahı işe yaramaz hâle gelince teslim olmak için kollarını havaya kaldırmış ve askerlere bağırmıştır: "Ateş etmeyin! Ben Che Guevara'yım ve sizin için canlı hâlim ölü halimden daha değerlidir."
Guevara bağlandı ve 8 Ekim akşamı yakındaki La Higuera köyünde harap bir çamur okul binasına götürüldü. Sonraki yarım gün boyunca Guevara Bolivyalı subaylar tarafından sorgulanmayı reddetti ve sadece Bolivyalı askerlerle sessizce konuştu. Bu Bolivyalı askerlerden biri olan Jaime Nino de Guzman adlı bir helikopter pilotu Che'yi "korkunç" görünüyor diye tarif eder. Guzman'a göre Guevara sağ baldırından vurulmuş, saçları kirden keçeleşmiş, giysileri parçalanmış ve ayakları kaba deri kılıflarla kaplanmıştı. Hâlsiz görünümüne rağmen, "Che'nin başını dik tuttuğunu, herkesin gözlerinin içine baktığını ve sadece sigara içmek için bir şeyler istediğini" anlatıyor. De Guzman "acıdığını" ve piposu için küçük bir torba tütün verdiğini, Guevara'nın da bunun üzerine gülümseyerek teşekkür ettiğini belirtmektedir. Daha sonra 8 Ekim gecesi Guevara -elleri bağlı olmasına rağmen- Yüzbaşı Espinosa adında Bolivya ordusundan bir subayı duvara doğru tekmelemiş, subay okul binasına girmiş ve Guevara'nın piposunu hâlâ içerken hatıra olarak ağzından almaya çalışmıştır. Bir başka meydan okuma örneğinde Guevara, idamından birkaç saat önce kendisini sorgulamaya kalkışan Bolivyalı Tuğamiral Horacio Ugarteche'nin yüzüne tükürmüştür.
Ertesi sabah, 9 Ekim'de, Guevara köyün okul öğretmeni olan 22 yaşındaki Julia Cortez adlı kadını görmek istedi. Cortez daha sonra Guevara'yı "yumuşak ve ironik bakışlı, hoş görünümlü bir adam" olarak bulduğunu ve sohbetleri sırasında "bakışları dayanılmaz, delici ve çok sakin" olduğu için "gözlerinin içine bakamadığını" ifade etti. Kısa sohbetleri sırasında Guevara Cortez'e okul binasının kötü durumuna dikkat çekerek, "hükûmet yetkilileri Mercedes arabalara binerken" köy öğrencilerin burada eğitim görmesini beklemenin "pedagojiye aykırı" olduğunu belirtti; Guevara "işte biz buna karşı savaşıyoruz" dedi.
Bolivya ayaklanması > İnfaz emri

Daha sonra 9 Ekim sabahı Bolivya Devlet Başkanı René Barrientos Guevara'nın öldürülmesi emrini verdi. Emrin Guevara'yı tutan birliğe Félix Rodríguez tarafından iletildiği, ABD hükûmetinin Guevara'nın daha fazla sorgulanmak üzere Panama'ya götürülmesini istemesine rağmen bildirildi. Guevara'yı öldürmeye gönüllü olan cellat, Bolivya ordusunda 27 yaşında bir çavuş olan Mario Terán'dı ve yarı sarhoşken Guevara'yı vurmayı talep etmişti çünkü B Bölüğünden hepsi de aynı "Mario" soyadına sahip olan üç arkadaşı birkaç gün önce Guevara'nın gerilla çetesiyle girdikleri çatışmada öldürülmüştü. Félix Rodríguez, kurşun yaralarının Bolivya hükûmetinin kamuoyuna açıklamayı planladığı hikâyeyle tutarlı görünmesini sağlamak için Terán'a Guevara'yı başından vurmamasını, ancak Guevara'nın Bolivya ordusuyla girdiği bir çatışma sırasında öldürülmüş gibi görünmesi için dikkatlice nişan almasını emretti. Guevara'yı yakalayan ordu birliğinin komutanı Bolivyalı yüzbaşı Gary Prado Salmón, Barrientos'un Guevara'nın derhâl infaz edilmesini emretmesinin nedeninin Guevara'nın hapishaneden kaçma ihtimalinin ortadan kalkması ve ayrıca kamuoyunda olumsuz tepkilere yol açabilecek bir yargılama dramının yaşanmaması olduğunu söylemiştir.
Ölüm > İnfaz

Guevara öldürülmeden yaklaşık 30 dakika önce Félix Rodríguez, o sırada firarda olan diğer gerilla savaşçılarının nerede olduğu konusunda onu sorgulamaya çalıştı, ancak Guevara sessiz kalmaya devam etti. Rodríguez, birkaç Bolivyalı askerin de yardımıyla Guevara'nın ayağa kalkmasına yardım etti ve onu kulübenin dışına çıkararak diğer Bolivyalı askerlerin önünde geçit töreni yaptı. Daha sonra Rodríguez Guevara'ya infaz edileceğini söyledi. Bir süre sonra Guevara'ya kendisini koruyan Bolivyalı askerlerden biri kendi ölümsüzlüğünü düşünüp düşünmediğini sordu. "Hayır" diye cevap verdi, "devrimin ölümsüzlüğünü düşünüyorum." Birkaç dakika sonra Çavuş Terán onu vurmak için kulübeye girdi, bunun üzerine Guevara'nın ayağa kalktığı ve Terán'a son sözlerini söylediği bildirildi: "Beni öldürmeye geldiğini biliyorum. Ateş et, korkak! Sadece bir adam öldüreceksin!" Terán tereddüt etti, ardından kendinden doldurmalı M2 karabinasını Guevara'ya doğrulttu ve ateş açarak onu kollarından ve bacaklarından vurdu. Ardından, Guevara yerde kıvranırken, görünüşe göre bağırmamak için bileklerinden birini ısırırken, Terán bir el daha ateş ederek onu göğsünden ölümcül şekilde yaraladı. Rodríguez'e göre Guevara'nın yerel saatle 13:10'da öldüğü açıklandı. Guevara toplamda Terán tarafından dokuz kez vuruldu. Bunların arasında beş kez bacaklarına, bir kez sağ omzuna ve koluna, bir kez de göğsüne ve boğazına isabet eden kurşunlar vardı.
Aylar önce, Kıtalararası Konferans'da kamuoyuna yaptığı son açıklama sırasında, Guevara kendi mezar taşını yazmış ve şöyle demişti: "Ölüm bizi nerede şaşırtırsa şaşırtsın, hoş gelsin, yeter ki bu savaş çığlığımız duyarlı bir kulağa ulaşmış olsun ve silahlarımızı kullanmak için başka bir el uzatılsın."
Ölüm > Küba'da anılma

15 Ekim'de Havana'da Fidel Castro, Guevara'nın öldüğünü kamuoyuna açıkladı ve Küba genelinde üç günlük yas ilan etti. 18 Ekim'de Castro Havana'daki Plaza de la Revolución'da yas tutan bir milyon kişilik bir kalabalığa hitap etti ve Guevara'nın bir devrimci olarak karakterinden bahsetti. Castro, Guevarizmin mirası hakkında şunları söyledi:
...zafer şarkıları söyleyenler yanılıyor. Onun ölümünü fikirlerinin yenilgisi, taktiklerinin yenilgisi, gerilla anlayışının yenilgisi, tezinin yenilgisi sananlar yanılıyor. Çünkü ölümlü bir insan olarak, defalarca kurşunlara maruz kalmış bir insan olarak, bir asker olarak, bir lider olarak düşen o adam, onu bir şans darbesiyle öldürenlerden bin kat daha yeteneklidir.
Fidel Castro coşkulu konuşmasını şöyle bitirdi:
Gelecek kuşakların erkeklerinin ne olmasını istediğimizi ifade etmek istiyorsak, şunu söylemeliyiz: Eğer çocuklarımızın nasıl eğitilmesini istediğimizi söylemek istiyorsak, hiç tereddüt etmeden şunu söylemeliyiz: Che gibi olsunlar! Che'nin ruhuyla eğitilmelerini istiyoruz! Zamanımıza değil, geleceğe ait bir insan modeli istiyorsak, kalbimin derinliklerinden söylüyorum ki, davranışında tek bir leke olmayan, eyleminde tek bir leke olmayan böyle bir model Che'dir!
Ölüm > Uluslararası anılma

Ölü Guevara'nın resimleri dolaşmaya başladıktan ve ölüm koşulları tartışılmaya başlandıktan sonra Che'nin efsanesi yayılmaya başladı. Dünyanın dört bir yanında "suikastını" protesto eden gösteriler düzenlendi, hayatı ve ölümü hakkında makaleler, övgüler ve şiirler yazıldı. "Meksika'dan Santiago'ya, Cezayir'den Angola'ya ve Kahire'den Kalküta'ya" Guevara'yı destekleyen mitingler düzenlendi. Budapeşte ve Prag halkı Guevara'nın vefatını onurlandırmak için mumlar yaktı; Londra ve Paris'te gülümseyen bir Che resmi yayınlandı.
Birkaç ay sonra Berlin, Fransa ve Chicago'da ayaklanmalar patlak verdiğinde ve Amerikan üniversite kampüslerine yayıldığında, genç erkekler ve kadınlar Che Guevara tişörtleri giydi ve protesto yürüyüşleri sırasında onun resimlerini taşıdı. Askerî tarihçi Erik Durschmied'e göre: "1968'in o baş döndürücü aylarında Che Guevara ölmemişti. Fazlasıyla hayattaydı."
Radikal sol aktivistler Guevara'nın ödül ve zafere karşı belirgin kayıtsızlığına tepki göstermiş ve Guevara'nın sosyalist idealleri aşılamak için şiddeti bir gereklilik olarak onaylamışlardır. Guevara'nın şiddetle kınadığı hükûımet olan Amerika Birleşik Devletleri'nde bile öğrenciler onun giyim tarzını taklit etmeye, askerî kıyafetler giymeye, bereler takmaya ve kendilerinin de ABD dış politikasına muhalif olduklarını göstermek için saçlarını ve sakallarını uzatmaya başladılar. Örneğin Kara Panterler onun alametifarikası olan siyah bereyi benimseyerek kendilerine "Che tipi" demeye başlarken, Arap gerillalar da savaş operasyonlarına onun adını vermeye başladılar. Che Guevara'nın mirasının geniş kapsamlı esnekliğine değinen 2008 yapımı Chevolution belgeselinin yönetmeni Trisha Ziff, "Che Guevara'nın modern zamanlardaki öneminin insan ve onun özel tarihinden ziyade daha iyi bir toplum yaratma idealleriyle ilgili olduğunu" belirtmiştir. Benzer bir şekilde, Şilili yazar Ariel Dorfman da Guevara'nın kalıcı çekiciliğinin, "asla onun izinden gitmeyecek, sinizm, kişisel çıkar ve çılgınca tüketim dünyasına batmış olanlar için, hiçbir şeyin Che'nin maddi konforu ve gündelik arzuları küçümsemesinden daha tatmin edici olamayacağını" öne sürmüştür.
Miras > Küba'daki ideoloji ve politikası

Yugoslav komünist dergisi Borba, 1965 gibi erken bir tarihte, Guevara'nın kısa süren Sanayi Bakanlığı döneminin mirası olan Küba'daki çok sayıda yarım kalmış ya da boş fabrikanın "gösteriş ve gerçeklik arasındaki çatışmanın hüzünlü anıları gibi durduğunu" gözlemledi. Guevara'nın ölümü, Küba dış politikasının bir aracı olarak gerilla savaşının terk edilmesine, Sovyetler Birliği ile yakınlaşmaya ve hükûmetin Sovyet çizgisinde yeniden şekillenmesine yol açtı. Küba birlikleri 1970'lerde Afrika'ya döndüğünde, bu büyük ölçekli bir askerî seferin parçasıydı ve Latin Amerika ve Karayipler'deki ayaklanma hareketlerine destek açıktan ziyade lojistik ve örgütsel hâle geldi. Küba ayrıca Guevara'nın ekonomik çeşitlendirme ve hızlı sanayileşme planlarını da terk etti ki bu planların ülkenin COMECON sistemine dâhil edilmesi nedeniyle uygulanamaz olduğu ortaya çıktı.
Guevara'nın kendini fedakârlığa ve çileciliğe adamış bir vatandaş olan "sosyalist yeni insan" ethosu, Guevara'nın ölümünden sonra da Küba'da saygı görmeye devam etti. "Sosyalist yeni insan" tanımı, belirli çalışma programlarını haklı çıkarmak için sık sık değiştirildi. "Yeni insan" kavramının ünlü bir kullanımı, Küba nüfusunun "yeni insan" kavramının dışında kalan bazı kesimlerinin "anti-sosyal" olarak etiketlenmesiydi. Bu "anti-sosyaller" 1965 ve 1968 yılları arasında UMAP çalışma kamplarına kapatıldı.
Küba'da resmî adı "Hataların ve Olumsuz Eğilimlerin Düzeltilmesi" olan bir dizi ekonomik reform, Guevarizmin ekonomik ethosuna dayanıyordu. Reformlar 1986'da başladı ve 1992'ye kadar sürdü. Politika değişiklikleri, 1970'lerde Küba yasalarına ve Küba kültürüne girmiş olan özel işletmeleri, ticaret pazarlarını ortadan kaldırmayı amaçlıyordu. Yeni reformlar ekonomiyi daha fazla kamulaştırmayı ve fazladan emek için maddi teşvikleri ortadan kaldırmayı, bunun yerine yalnızca manevi coşkuya güvenmeyi amaçlıyordu. Castro sık sık Che Guevara tarafından savunulan ahlaki teşviklerden bahsederek bu ahlaki teşviklere dönüşü gerekçelendirdi ve bu reformları teşvik ederken sık sık Guevarizme atıfta bulundu.