Ömer Seyfettin öyküleri listesi

| 89 | Rüşvet | 1 Ocak 1919 | Zaman | Bozöyük köyünden Ali Hoca, köylülerin otuz yıldır müşterisi oldukları Avukat Hacı Namık Efendi’ye gider. Köy muhtarı Huysuzoğlu’nun arazisine vaktiyle bina yapmış, buna ses çıkarmayan muhtar yıllar sonra binada hak iddia etmişti. Avukat, Ali Hoca’nın haksız olduğunu görür ama Ali Hoca dava açmakta ısrar eder, hakime rüşvet olarak koç gönderirse kazanabileceğini düşünür. Avukat, yeni hakimin rüşvet düşmanı olduğunu söyleyerek Ali Hoca’yı vazgeçirmek ister. İki hafta sonra Ali Hoca, avukatın yanına gelir, avukat davayı kazandıkları müjdesini verir. Ali Hoca ise, hakime rüşvet olarak koç gönderdiğini, ama kendi adıyla değil, muhtarın adıyla gönderdiğini, rüşvet düşmanı olan hakimin de muhtar aleyhinde karar verdiğini söyler. | - |
| 90 | Nişanlılar | 19 Ocak 1919 | Zaman | Aşka inanmakla birlikte aşkı hiç yaşamadığını söyleyen yazar, okuduğu yazar ve şairlerin de etkisiyle bir aşk romanı yazmak istemekte ve bunun için etrafındaki sevgilileri gözlemlemektedir. Arkadaşıyla Boğaziçi’nde gezdiği bir akşam, gördüğü çiftin birbirlerini sevmesinden övgüyle söz eder. Arkadaşı ise bu çifti tanıdığını, adamın fakir ve işsiz Muhsin Bey olduğunu, kızla on yıldır nişanlı olduklarını, ama kızın babasının zengin olduğunu ve kızını züğürde vermek istemediğini, kızın Muhsin’den vazgeçmediğini, Muhsin’in ise kızın babasının gözüne girecek şekilde iş sahibi olmak yerine mirasa konma hayaliyle yaşadığını anlatır. | - |
| 91 | Antiseptik | 23 Ocak 1919 | Diken | 16 yaşındaki Bedia ve tıp öğrencisi kuzeni Namık birbirlerini sevmektedir. Bedia’nın ailesi, onu 38 yaşında olduğunu söyledikleri, kel bir sefirle evlendirmek ister. Namık adamın 38 yaşından daha büyük olduğunu öne sürer ve adamı vazgeçirmek için Bedia’yla bir plan yapar: Bedia nişan günü sefirle bir odada yalnız kalacak, kendisini öpmek istiyorsa dudağını antiseptikle yıkaması gerektiğini söyleyecek, bıyığının rengi değişen sefir de küçük düşecektir. Bedia planı aynen uygular, bıyığı beyaza dönen sefir ise utanır, bıyığını kapatarak nişanı terk eder. | - |
| 92 | Tos! | 2 Şubat 1919 | Zaman | Erenköy'de bir köşkte yaşayan Fatma Hanım, zengin ve dindar bir aileden gelen, günlerini evinde ibadetle geçiren, gelirini tekkelere, dervişlere, fakirlere, mollalara, öksüzlere dağıtan, kırk yaşına yaklaşmış bir kadındır. Beceriksiz, umursamaz ve hazırdan yiyen bir adam olan yirmi yıllık kocasının, Allah'ın kendisini imtihan için gönderdiği bir bela olduğunu düşünerek sabretmektedir. Fatma Hanım o kadar dindardır ki, Balkan Savaşları sırasında Erenköy'ün kadınları kendisine başvurup, ordunun savaşı kazanması için dua etmesini istediklerinde, savaşta alınan yenilginin, dinden uzaklaşan topluma Allah tarafından verilen bir ceza olduğunu düşünerek dua etmeye yanaşmaz.  Evde Fatma Hanım ve kocasının yanı sıra ihtiyar Arap aşçı Nuruşeb ve 17 yaşındaki besleme Makbule yaşamaktadır. Nuruşeb bir gün Fatma Hanım'a gelerek, beyefendinin bahçede ağaçların altında Makbule'yi "sıkıp sıkıp limona çevirdiğini" söyleyince Fatma Hanım çok sinirlenir, Makbule'yi gözünün önünden ayırmamaya başlar. Beyefendi, Makbule'yle uğraşamayınca, büyüdüğünde kurban edilmek üzere üç yıl önce kuzu olarak bahçeye alınan ama bir türlü kurban edilemeyen koçla ilgilenir. Adamın kışkırtmalarıyla saldırganlaşan koç, bahçeye çıkanlara kafasıyla tos vurmaya başlar.   Bir gece evde mevlit düzenlenir. Fatma Hanım'ın gözleri Makbule'yi arar ve kızı bahçede bulur. Makbule aybaşı olduğunu söyleyince günah olduğu için içeri almaz, ama bahçeden pencereye yaklaşmasını ve orada mevlidi dinlemesini ister. Makbule'nin bahçede kalabilmesi için aybaşı yalanını kendisi uyduran beyefendi, mevlit okunurken bahçeye çıkar, ama kimseyi göremeyince koçla oynamaya başlar. Bahçede dolaşırken pencere önünde duran Makbule'yi fark eder ve arkasından yaklaşır. Korkan kızı "Sus, sus..." diye sakinleştirir. Bu sözleri "Tos, tos..." diye anlayan koç, gerilerek beyefendiye tos vurur. Adam ve Makbule, kırılan pencereden salona düşerler. Misafirler kaçışır, Fatma Hanım bayılır, kargaşada daha da sinirlenen koç ise Makbule'yi ve beyefendiyi ısırmaya başlar. | - |
| 93 | Deve | 6 Şubat 1919 | Diken | Doğup büyüdüğü Edirne'de çingene olarak yaşamaya katlanamayan Mestan Ağa, İstanbul'a taşınır, çember sakal bırakır, başına sarık sarar ve kendini Abdülmennan adında bir Arap olarak tanıtır ve hayvan ticareti yapmaya başlar. Amacı, biraz para kazandıktan sonra Anadolu'da bir kasabaya yerleşmek, beyaz bir Türk kızıyla evlenmek ve çingenelikten kurtulmaktı. Edirne'den çok gelen olduğu için İstanbul'da kimliğinin açığa çıkmasından korkarak önce Bursa'ya, sonra Çanakkale'ye taşınır. Buradaki çarşıda bir hocanın, hacca gitmek dışında deveye binenin çarpılacağını söyleyerek cemaati korkuttuğunu görür. Akşam kasaba dışında yürüyüşe çıkar, bir tarlanın kenarında bir deve görür. Hocanın söylediklerini düşünen Mestan, deveye binmeye karar verir. Binmesiyle birlikte deve ayaklanır, üstündeki adamı atmak için koşmaya başlar, Mestan bağırdıkça daha da huylanıp tarladaki başakları ezer. Mestan'ın bağırışıyla uyanan çiftçiler yetişip deveyi durdururlar. Ekinler zarar gördüğü için Mestan'ı döverler, öldüğünü düşündüklerinde de bir hendeğe atarlar. Mestan, hocanın söylediklerinin doğru çıktığını düşünür ve Edirne'ye dönmeye karar verir. | - |
| 94 | Acaba Ne İdi? | 6 Şubat 1919 | Şair | Cabi Efendi tımarhaneden çıktıktan sonra çok geçmeden geri dönmüş, ama kabul edilmemiş ve evine gitmiştir. Tımarhanede kaldığı sürede ailesinin fakirleştiğini görür ve kendisi de bu yeni fakir hayata alışır. Bir hafta boyunca şehirde gezerek, hatırlamadığı son dört yılda neler olduğunu anlamaya çalışır. Mahallesindeki okumuş, namuslu insanların Çanakkale Savaşı'nda şehit düştüğünü, işe yaramaz, serseri insanların ise zenginleşerek makam sahibi olduklarını, ayrıca herkesin kabalaştığını görür. Şehirde yaşanamayacağını düşünerek şehrin dışında bahçeli bir ev bakmaya gider. Burada da bir otomobilin şoförü arabayı Cabi Efendi'nin üzerine sürer, korna çalar ve küfür eder. Cabi Efendi, şehir de en azından can emniyeti olduğunu düşünerek evine döner. | Dama Taşları ve Makul Bir Dönüş adlı öykülerin devamıdır. |
| 95 | Bir Kayışın Tesiri | 13 Şubat 1919 | Zaman | Yazar ve arkadaşı kıraathanede oturmaktadır. Yan masalarında palabıyıklı, kalpaklı bir Çerkez konuşmaktadır. Arkadaşı yazara, bu adamın Çerkez olmadığını, lisede kendisine hediye edilen bir Çerkez kayışından etkilenip Çerkez gibi yaşamaya başladığını, aradan geçen sürede Çerkezce öğrenemese de Çerkez aksanıyla konuşmayı öğrendiğini, bir Çerkez paşaya bağlanarak Kafkasya'ya kaçtığını, orada bir Çerkez kızıyla evlendiğini, İkinci Meşrutiyet'ten sonra İstanbul'a döndüğünü, orduya katıldığını, ama tanıdıkları vasıtasıyla cepheye gitmekten kurtulduğunu anlatır. Yazar, bu adamın kayışını görür ve Türklerin başka milletten insanları böylesine celp edecek bir kayış bile üretemediğini düşünüp üzülür. | - |
| 96 | Yüz Akı | 20 Şubat 1919 | Diken | Köydeki mallarını ortağına kaptıran Mehmet Efendi, kasabadaki ahbabı Müftü Hacı Ali Efendi'yle dertleşmekte, artık kimseye güven olmayacağını söylemektedir. Mehmet Efendi'ye dürüst insanların da var olduğunu göstermek isteyen müftü, tanıdığı dürüst bir çobanı tavsiye eder, başta yanaşmayan Mehmet Efendi çok geçmeden ikna olur ve çobana elli koyun emanet eder. Bir sene sonra çoban geri döner; koyunların hiçbirinin doğurmadığını, on ikisinin çalındığını, otuz ikisinin öldüğünü, beşini kurtların yediğini, geri kalan tek koyunu dün akşam sağıp sütünden yoğurt yaptığını, ama koyunun o gün uçurumdan düşüp öldüğünü ve derisini yüzüp sahibine getirdiğini söyler. Mehmet Efendi kandırıldığını düşünerek yoğurdu çobanın başına geçirir. Dışarı çıkınca müftüyü gören çoban, "Hesabını doğru veren işte böyle yüzünün akıyla dışarı çıkar," diyerek sitem eder. | - |
| 97 | Türbe | 1 Mart 1919 | Zaman | Kocası otuz sene önce ölen ve çocuğu olmayan Şefika Molla, Rüküş Kadın adında bir zenciyle birlikte yaşamaktadır. Selanik'ta şifa ve talih arayan pek çok kimse, Şefika Molla'yı ziyaret etmekte, kendisini okutup muska almakta ve para bırakmaktadır. Bu nedenle Şefika Molla'nın çok zengin olduğu düşünülür. Otuz yıldır evinden çıkmayan bu kadın, çocukluk arkadaşı Hacı Gülsüm Hanım'ın ölüm döşeğinde olduğunu öğrenmiş ve ısrarı üzerine kendisini ziyarete gitmeyi kabul etmiştir. Fakat Gülsüm Hanım'ın oturduğu Yalılar bölgesi Müslüman mahallesi değildir. Bu yüzden içi rahat olmayan Şefika Molla, Rüküş Kadın'la birlikte yol boyunca Ayet-el Kürsi okur, günaha girmemek için etrafına bakmaz, çocukluğunda geldiği bu bölgede Müslümanların idam edildiğini hatırlayıp bunalır, üstüne yürüdüğü yolların eskiden mezarlık olduğunu düşünüp korkar, çarpılacağını zanneder. Yakında bir türbe görünce rahatlar ve türbeye yaklaşıp dua etmeye başlar. Etraftan geçenler anlam veremez. Şefika Molla ve Rüküş Kadın, türbeye şapkalı adamların girdiğini görüp şaşırır ve sinirlenirler. Müslüman görünümlü bir subaya durumu şikayet ettiklerinde, türbe zannettikleri yerin belediye tuvaleti olduğunu anlarlar. | - |
| 98 | Forsa | 6 Mart 1919 | Büyük Mecmua | Otuz yaşındaki Osmanlı denizcisi Edremitli Kaptan Kara Memiş, Malta korsanlarının eline düşüp esir olur. Yirmi yıl gemide kürek mahkûmu olarak kullanıldıktan sonra, korsanlar tarafından bir çiftçiye köle olarak satılır. On yıl çiftlikte çalıştıktan sonra sokağa atılır. Yıkık bir kulübeye yerleşir ve arada kasabaya inip kendisine acıyanların verdiği yemeklerle beslenir; on yıl boyunca böyle yaşar. Esir alındığı günden bu yana geçen kırk yılda, Osmanlıların gelip kendisini kurtaracağı ümidinden hiç vazgeçmemiştir. Bir gün gerçekten Türk gemilerinin limana yanaştığını görür ve ağlayarak askerlere yaklaşır, kim olduğunu söyleyince Türk gemilerinin başındaki beyin yanına götürülür. Bey, Kara Memiş'in beş yaşındayken ayrıldığı oğlu Turgut'tur. Baba ve oğul hasret giderirler, Kara Memiş kılıç ve kalkan ister, gemideki sancağı göstererek, "Şehit olursam bunu üzerime örtün! Vatan al bayrağın dalgalandığı yer değil midir?" der. | - |
| 99 | Memlekete Mektup | 13 Mart 1919 | Büyük Mecmua | Malatya'dan İstanbul'a gelen ve Babıali Yokuşundaki Meserret Oteli'nde kalan yazar, arkadaşı Celil'e yazdığı mektupta, İstanbulluların kentin işgalini umursamadıklarını ve herkesin kendi çıkarının peşinden koştuğunu anlatır, hem Enver ve Cemal Paşaları, hem de İslamcılık fikrinde ısrar edenleri eleştirir. | - |
| 100 | Niçin Zengin Olmamış? | 20 Mart 1919 | Büyük Mecmua | Birinci Dünya Savaşı sürerken fakirlikle boğuşan yazar, bir gün zengin bir arkadaşına rastlar. Devlet dairesindeki tanıdıkları aracılığıyla köşeyi döndüğünü söyleyen arkadaşının yönlendirmesiyle yazar da dört ay içinde çok para kazanır, lüks içinde yaşamaya başlar. Altı ay sonra araba bulamadığı bir akşam evine yürüyerek gider. Bir köşedeki bir grup insanı görünce durur, ne yaptıklarını sorar. Adamlar belediye görevlileridir ve açlıktan ölenleri toplayıp mezarlığa götürmekle görevlidirler. Yazar gördüklerinden çok rahatsız olur ve milleti bu hâle düşürenin, devletin başına çöreklenen hırsız sürüsü olduğunu anlar. Bütün malını satar, aşevlerine ve yardım kuruluşlarına dağıtır, tekrar fakir yaşantısına döner. | - |
| 101 | Beynamaz | 28 Mart 1919 | Büyük Mecmua | Doğanlı köyünün sofu imamı Hacı İmam, köydeki bütün erkekleri namaza alıştırmış, vakitlerini ibadetle geçiren erkekler de çiftçilik işlerini tamamen kadınlara bırakmıştır. Köyde namaz kılmayan tek adam ise, Gavur Ali lakaplı, köyün hemen dışındaki ağılında koyun yetiştiren biridir. Mevsimin kurak olduğu bir dönemde köylüler imamdan yağmur duası etmesini isterler, ama imam, köyde namaz kılmayan biri varken duanın kabul edilmeyeceğini söyler ve Ali'yi "imana getirmeye" karar verir. Ali'nin ağılına gider, ama Ali onunla konuşmak istemez ve köpeğini imama saldırtır. Köpeği atlatan imam, Ali'yi konuşmaya ikna eder. Ali'yi namaza başlatmak isteyen imam, namaza başladığı takdirde koyunlarının sayısının iki katına çıkacağını ve çok zenginleşeceğini, eğer bu gerçekleşmezse namazı bırakabileceğini söyler. Ali kabul eder ve beraber camiye giderler. Ali'nin namaza başladığına çok sevinen köylüler, bunun şerefine bir ziyafet verirler ve Ali'yi iki gün yanlarında ağırlarlar. Namaza ve ibadete her geçen gün daha çok vakit ayıran Ali, koyunlarıyla ilgilenmesi için bir çocuğa para verir. İki ay sonra koyunları ölmeye başlar. Ali, ağılın etrafını incelediğinde her yeri sarı bataklık çiçeklerinin sardığını ve koyunların bunları yedikleri için ölmeye başladıklarını görür. İmam, ölen koyunlara üzülmemesini, Allah'ın daha çok vereceğini söyleyerek Ali'yi teselli eder. Koyunlar ölmeye devam eder. On koyun kalınca Ali ağılına döner ama kalan koyunlar da ortadan kaybolur. Sinirlenen Ali, namaz kılmayı bırakır. Köylüler ise Ali'nin namazından başka bir şey düşünmemektedir. Malvarlığını tamamen kaybeden Ali, silahlarını alıp köyü terk eder. | - |
| 102 | Korkunç Bir Ceza | 17 Nisan 1919 | Diken | Hasan Ağa, karısı Gülsüm'ü de alarak İstanbul'a taşınmış, Fatih'te bir tutmuş ve bir helvacı dükkânı açmıştır. Hemşehrilerinin davetini kıramayan Hasan Ağa, karısına "Sen bir kişicik bul, onunla yat, sakın korkma," diyerek davete gider. İlk defa yalnız kalacak olan Gülsüm korkar, kocasının ne kastettiğini anlamadığı için sokakta gördüğü insanlara "Kişicik sen misin?" diye sorar. Aynı soruyu sorduğu bir külhanbeyi, aradığı kişinin kendisi olduğunu söyler. Gülsüm bu külhanbeyini eve götürür ve beraber yatarlar. Davette içi rahat etmeyen Hasan Ağa, gecenin ilerleyen saatlerinde eve döner ve Gülsüm'ü yatakta külhanbeyiyle görür. Bağırmaya başlar, Gülsüm konuşunca karısının saflığını görüp külhanbeyinin üzerine yürür. Adamı sırtlar ve Yedikule'ye kadar götürür. Külhanbeyi öldürüleceğini düşünerek korkar, ama Yedikule'ye geldiklerinde Hasan Ağa "Sakın bir daha bizim eve gelme. Bir daha evimde yakalarsam vallahi billahi ta Ayasefanos'a kadar götürür bırakırım," diye tehdit edip ayrılınca şaşırır. | - |
| 103 | Bit | 20 Nisan 1919 | Zaman | Yazar, modern zamanlardaki yazarların her şeyi abarttığını söyledikten sonra, iki bin yıl önce Latince olarak yazılmış bir yazı okuduğunu, bu yazıda bitin uzun uzun övüldüğünü, aradan geçen zamanda insanlığın duyarsızlaştığını anlatır. | Satirik bir üslupla yazılmıştır. |
| 104 | Perili Köşk | 22 Nisan 1919 | Zaman | Sermet Bey, on iki kişilik ailesinin kalabileceği bir köşk aramaktadır. Bir köşk beğenir; bekçi bu köşkün perili olduğunu söylese de Sermet Bey evi tutmakta kararlıdır. Evin sahibi Hacı Niyazi Efendi, köşkün perili olduğuna dair yalanlar nedeniyle kiracı bulmakta zorlandığını, bu yüzden üç yıllık kirayı peşin istediğini söyler. Sermet Bey teklifi kabul eder ve köşke taşınır. Bir süre sonra aile köşkün bahçesinde hayalet görmeye başlar, Sermet Bey korkmaz, hayaleti yakalamak ister ama hayalet kaçar. Birkaç denemeden sonra bu sefer köşkün pencerelerine taş atılmaya başlar. Sermet Bey bir gün hayaleti yakalamayı başarır ve hayalet sanılan şeyin aslında kılık değiştirmiş olan Hacı Niyazi Efendi olduğu, evsahibinin kiraları peşin aldıktan sonra kiracıları kaçırarak kısa yoldan para kazandığı anlaşılır. Sermet Bey, evsahibine “altı yıllık kiranın peşin alındığını” belirten bir sözleşme imzalatarak, üç yıllık sözleşmesinin üzerine, bedel ödemeden üç yıl daha ekletmeyi başarır. | - |
| 105 | Baharın Tesiri | 8 Mayıs 1919 | Büyük Mecmua | Uyandığında ilkbaharın güzelliğini fark eden yazar, yürüyerek önce Kadıköy’e gider, sonra Şişli’ye geçer. Burada rastladığı arkadaşı Sermet, onu çaya davet eder. Yazar, davette gördüğü Mediha’yı çok beğenir, evine döndüğünde de onu düşünür. Konuyu açtığı arkadaşı Camsap, aşk zannedilen bu duygunun ilkbaharda yaygın olan bir yanılgıdan ibaret olduğunu ve soğuk bir yere gittiği takdirde bu yanılgıdan kurtulacağını söyler. Yazar, Mediha’ya âşık olduğunda ısrarcıdır, ama arkadaşının söylediklerini de aklından çıkaramaz ve Camsap’ın Kireçburnu’ndaki evine gider. Burada hava çok soğuktur. Yazar soğuğu düşünmekten aşkını unuttuğunu kabul eder. Evine döndüğünde sıcak havanın onu tekrar âşık edeceğini düşünür ama istese de Mediha hakkında aynı düşüncelere sahip olamaz. | - |
| 106 | Nasıl Kurtarmış? | 14 Mayıs 1919 | Zaman | Sert mizaçlı, hiç gülmeyen Kadı Mustafa Efendi, kasabada kimsenin sevmediği bir adamdır. Avukat Hüsamettin Efendi’nin dükkânındaki bir sohbette esnaf, güler yüzün öneminden bahsettikçe Kadı Mustafa Efendi üzerine alınır ve güler yüzün kötülüklerinden bahseder, ama kimseyi ikna edemez. Bu sırada dükkâna elinde bir lenger yoğurtla genç bir yörük girer, babası Hatıloğlu Ehmet Ağa’nın kadıya hediye olarak yoğurt gönderdiğini, çünkü dün gördüğü rüyada kadının babasının koyunlarını kurtardığını söyler. Esnaf güler, olaya anlam veremeyen kadı ayrıntı ister. Genç yörük, babasının rüyasında büyük bir kurdun koyunlara saldırdığını, kadının ise oraya gelip bir yaban domuzuna dönüşerek kurdu parçaladığını anlatır, kadının sinirlendiğini görünce kaçar. | - |
| 107 | Yalnız Efe | 19 Haziran 1919 | Büyük Mecmua | Dibace: Bu bölümde öykünün ilk versiyonu, başı ve sonu alıntılanarak özetlenmiş, ilerleyen bölümlerde ise Yalnız Efe’nin hikâyesinin ayrıntıları verilmiştir.  1) Yörük Hocayla Kızı: Gençliğinde Anadolu’da ve Rumeli’de savaşlara katılan Yörük Hoca, Kumdere köyünün sevilen kişilerindendir. Yetmiş yaşını aşkın olan Yörük Hoca dört yıl önce karısını kaybetmiş, kızı Kezban’la birlikte yaşamaktadır. Kumdere’ye iki saat mesafedeki kasabada ise, Eseoğlu adında biri, son on beş yıl içinde faizcilik yaparak zenginleşmiş, devlet yetkililerini de yanına çekerek, yabancılardan oluşan silahlı adamlarıyla bölgede yolsuz bir düzen kurmuştur. Fakat Kumdere’ye etki edememiş, ele geçiremediği bu topraklardaki insanların silahlarının hükûmet tarafından toplanmasını sağlayarak, köyün avcılıkla geçinmesini imkânsız hâle getirmiştir. Evine gelen misafirlerle bu durumdan yakınan Yörük Hoca, genç olsa dağa çıkıp Eseoğlu’ya mücadele edeceğini söyler ve paraya ihtiyacı olanların Eseoğlu’na değil, kendisine başvurmasını ister. Bu sırada Eseoğlu’na üç yıl önce borç verdiğini ama geri alamadığını hatırlar ve ertesi gün borcunu istemek üzere kasabaya gitmeye karar verir.  2) Hocanın Ölümü: Yörük Hoca ertesi gün erkenden yola çıkar ve kasabaya gider. Akşam olmasına rağmen dönmeyince Kezban meraklanır ve çok geçmeden babasının vurulduğunu öğrenir. Eseoğlu’nun çiftliğine gider, babasının cesedinin gübre yığınları arasında atıldığını görür. Katilin kim olduğunu öğrenmek ister ama söylemezler. Yörük Hoca, ikindi namazından sonra toprağa verilir.   3) Vuran:Köylüler, yetim kalan Kezban’ı evlendirmek isterler, ama babasının katilini adalet karşısına çıkarmaya kararlı olan Kezban, evlenmeyi kabul etmez. Eseoğlu, Yörük Hoca’yı kimliği belirsiz eşkıyaların öldürdüğünü iddia ederken, babasının öldürülmesinin Eseoğlu’yla ilgisi olduğundan emin olan Kezban, kasabadaki Deli Mustafa’nın ağzını yoklar ve babasını, Eseoğlu’nun çiftliğindeki kahyanın kardeşi Zeynel’in öldürdüğünü ve emri Eseoğlu’nun verdiğini öğrenir. | Öykü ilk olarak 25 Nisan 1918'de yayımlanmıştır. Ömer Seyfettin, 19 Haziran 1919'da yayımlanan bu genişletilmiş versiyonda hikâyede küçük değişiklikler yapmıştır. |
| 108 | Mürebbiye | Haziran 1919 | Diken | Nişantaşı'nda ailesiyle yaşayan yazar, Galatasaray Lisesi'nde okuyan, 18 yaşında bir öğrencidir. Derslerine destek için eve gelen mürebbiyeleri taciz etmekte, ortaya çıkınca da mürebbiyeler işten atılmaktadır. Bir gün eve Adriyan adında yeni bir mürebbiye gelir ve aileyle birlikte yaşamaya başlar. Güzelliğiyle yazarı etkileyen bu mürebbiye, yazarda uyandırdığı saygı sayesinde üç ay boyunca kolunu bile tutturmaz. Üç ay sonunda yazar Adriyan'a aşkını ilan eden yazar, geceleri Adriyan'ın odasına gitmek ister ama kapıyı kapalı bulur. Bu durum birkaç gün tekrar edince anahtarı saklar. Gece Adriyan'ın kilitlenmemiş odasına gider, karanlıkta yatağı yoklar ve yatakta babasını bulur. | - |
| 109 | Zeytin Ekmek | 3 Temmuz 1919 | Yeni Dünya | Sabire ve Naciye çocukluk arkadaşıdır. Balkan Savaşları sırasında kaçarken birbirlerini kaybeden iki arkadaş, altı yıl sonra İstanbul'da karşılaşır. Ailesindeki herkesi kaybeden Naciye'nin kocası Haydarpaşa'daki amele taburunda askerdir. Evine çok az gelebiliyor, her geldiğinde eve zeytin ve ekmek getiriyor, Naciye de bu yemekle idare ediyordur. Sabire ise zengin ve kibirli bir kadın olmuştur ve Naciye'nin fakirliğini görünce başta küçümser, sonra acır ve kendi evine götürmek ister. Naciye ise önce çekinmesine rağmen, uzun süredir çektiği açlık ağır basar ve yiyeceği yemeklerin hayaliyle, teklifi utanarak kabul eder. Sabire ve arkadaşı Füsun, Naciye'ye güzel kıyafetler giydirirler. Naciye, bu iki kadının bu sıradaki konuşmalarından, akşam kendisini bir erkeğe pazarlayacaklarını anlar. Eve gitmek ister, ama açlığı yine ağır basar ve kalmayı kabullenir. Üç kadın Kadıköy'e doğru yola çıkar, yolda yanlarına gelen bir adam Naciye'yi çok beğenir ve Sabire ile Füsun, Naciye için alacakları paranın pazarlığını ayaküstü yapmaya başlarlar; gürültülü eğlencelere alışkın olmayan Naciye'nin o gece Fasih adında bir adamın yanında kalmasına karar verirler. Açlığından başka şeye dikkat edemeyen Naciye, akşam gidecekleri yerde yemek yedikten sonra bir mazeret uydurup ayrılma planı yapar. Eve vardıklarında Naciye yiyecek bir şey ister, Fasih ise pencereden İslam adında Arnavut uşağına seslenir ve yiyecek bir şeyler bulmasını söyler. Yemek gelir, yemek odasına giren Naciye, kocasının yıllardır kendisine getirdiği zeytin ve ekmeğin aynısını görür, ağlamaya başlar. Evden gider, rastgele yürümeye başlar, köprüye geldiğinde atlayıp kendini öldürmek ister, ama güç bulamaz ve olduğu yere yığılır. | - |
| 110 | Mehmaemken | 5 Temmuz 1919 | Zaman | Ordudaki günlerini hatırlayan yazar, eğitimsizlerin eğitimlilerden sayıca çok fazla olduğu bir dönemde tanıştığı, Mehmaemken lakaplı Ali Efendi'yle tanışmasını anlatır. Lakabının nedenini sorduğu Ali Efendi, küçükken okumadığını, okuldaki sınavları kopyayla geçtiğini, bir gün coğrafya sınavındaki sorunun sonundaki "Mehmaemken haritasını çiziniz," kısmını anlamaz, kopya istediği arkadaşına sorar ama yardım alamaz. Sınavdan sonra, bir coğrafi şekil zannettiği "mehmaemken" sözünün, "olduğu kadar" anlamına geldiğini öğrenir, arkadaşları ona bu lakabı takarlar. | - |
| 111 | Keramet | 17 Temmuz 1919 | Keramet | Mahallede çıkan yangın yarım saatten beri sürmekte, halk ise yangının civardaki türbeye gelince kesileceğini düşünmektedir. Yangın sırasında evlere girerek hırsızlık yapan Çiroz Ahmet, mahallenin fakir olduğunu görünce sıkılır ve gözünü türbeye diker. İçerdeki şamdan, seccade ve kitapları çalmaya karar verir. Halk yangınla meşgulken Çiroz Ahmet kapıyı kırıp türbeye girer, alacaklarını alır, çıkarken yakalanmamak için sandukanın altına saklanır ve sırtında sandukayla çıkar. Evliyanın yürüdüğünü zanneden halkın şaşkın bakışları arasından geçerek karanlıkta kaybolur. | - |
| 112 | Yüksek Ökçeler | 24 Temmuz 1919 | Zaman | On üç yaşındayken, altmış yaşındaki zengin bir adamla evlendirilen Hatice Hanım, kocası ölünce dul kalmıştır. Yaptığı erken evlilik nedeniyle evlilikten ve erkeklerden nefret etmektedir. Köşkünde hizmetçileriyle yaşamakta, temizliğe ve namusa çok özen göstermektedir. Ayrıca boyu kısa olduğu için yüksek topuklu ayakkabılar giymektedir. Bir gün başı döner, doktor çağırır, doktor baş dönmesinin sebebi olarak topuklu ayakkabıları işaret eder. Hatice Hanım doktor tavsiyesine uyarak terlik giymeye başlar ve baş dönmesi geçer. Fakat terlik giymeye başladıktan sonra, o güne kadar disiplinli ve namuslu biçimde çalışmış olan hizmetçilerini işlerini aksatırken ve yemek çalarken yakalar. Bir gün hizmetçilerinin konuşmasına kulak misafiri olur ve hizmetçilerin o güne kadar giydiği topuklu ayakkabıların sesiyle kendilerine çeki düzen verdiklerini ve hiç yakalanmadıklarını anlar. Hepsini evden kovar. Sonradan işe aldığı herkes aynı kabahatleri işler. Sağlığının bozulduğunu gören Hatice Hanım, baş dönmesi yaşamak pahasına, hizmetçilerin kendisini duyabileceği şekilde topuklu ayakkabılar giymeye başlar. | - |
| 113 | Uzun Ömür | 31 Temmuz 1919 | İfham | Savaşta orduya uzaktan komuta eden vezir, savaşın kaybedileceğinden ve bunun sonucunda idam edileceğinden çekinir. Tavsiye istediği kethüdası, vezirin savaş meydanına inmesinin askeri cesaretlendireceğini söyler. Silah kullanmayı bilmeyen vezir, savaştan sonra idam edilmektense savaş meydanında ölürse en azından cennete gideceğini hesap ederek tavsiyeyi kabul eder. Atına atlar, etrafındakilerle birlikte savaş meydanına doğru yola çıkar. Savaş meydanına çıkan kestirme yol ormanın içinden geçmektedir. Ormandan geçtikleri sırada vezir, bir köşede uyuyan yaşlı bir asker görür. Başta idamını emreder, ama son anda merak edip askere neden uyuduğunu sorar. Asker de akranlarının savaşta öldüğünü, kendisinin savaşlarda hep geri çekilip bir kenarda uyuyarak bu yaşa kadar hayatta kaldığını söyler. Bu sırada zafer haberi gelir, vezir adama hak verir ve canını bağışlar. | - |
| 114 | Havyar | 14 Ağustos 1919 | Yeni Dünya | Hamdune Hanım, şeyhülislam olan eşi 99 yaşında ölünce tek kızı olan Kaymak Hanım'la yalnız kalmıştır. Malı ve mülkü olduğu için kızıyla rahatça yaşayabilecek olan Hamdune Hanım, evi idare edecek bir erkek arar ve kızını evlendirmeye karar verir. Taliplerin hiçbirini kabul etmez ve "mahcup, namuslu, terbiyeli bir genç" istediğini söyler. Bir süre sonra Topkapı'da Hüsam Efendi adında birini bulur. Yirmi yaşındaki Hüsam Efendi oldukça utangaç, eğlenceye dair hiçbir şey bilmeyen, Beyoğlu'na bir kez bile gitmemiş, dindar ve fakir bir gençtir. Hamdune Hanım bu gencin hâlini beğenir ve çirkinliğini umursamaz. Kaymak Hanım ve Hüsam Efendi evlenirler, yirmi yıl beraber yaşarlar. Derken savaş çıkar ve yaşı kırk olmasına rağmen Hüsam Efendi askere alınır. Bir yolunu bulup kurtulur, Erenköy halkının sahip çıkmasıyla müdür olur, sonra ticarete atılır ve çok para kazanır. Çok geçmeden utangaçlığını atar, namazı bırakır, evdeki zenci hizmetçileri taciz etmeye başlar. Hamdune Hanım, damadının bu hâline sinirlenir, yanına çağırır ve sitem eder. Hüsam Efendi, "Yirmi senedir kaymak yemekten usandım, şimdi de canım biraz havyar istiyor. Siyah havyar." der. | - |
| 115 | Pireler | 1 Eylül 1919 | İfham | İzmir’de yaşayan yirmi yaşındaki yazar, Rose Mayer adında bir Fransız kadına aşık olur. Temizlik hastası olan Rose, evlerini ve köpekleri günde birkaç kez yıkamaktadır. Köpek bir gün hasta olur ve veterinerler iyileştiremezler. Bir arkadaşının tavsiyesi üzerine köpeği İtalyan bir veterinere götüren yazar, köpeğin üzerine pire dökme tavsiyesi alır. Başka ciddiye almaz, ama uygulamaya karar verir. Çuval deposuna bir gün kapatılan köpek pirelenir ertesi gün canlanır. Yazar pirenin nasıl çare olabildiğini sorar, veteriner de pirelerin köpekleri uykudan alıkoyduğunu, çok temizlenen bu köpeğin de piresiz kalınca sürekli uyuklayıp iştahını kaybettiğini anlatır. | - |
| 116 | Herkesin İçtiği Su | 15 Eylül 1919 | İfham | Ling-yu adındaki Çin imparatoru, halkın ilerlemesi için çalışan ve halkı tarafından çok sevilen bir liderdir. Bir gün başmüneccim, yakında yağmur yağacağını ve yağmurdan bir damla bile içen herkesin deli olacağını söyler. Saraya temiz su depolanır. Yağmur başlar ve dinmek bilmez. Halk yağmur suyu içince delirmeye başlar ve on beş gün içinde ülkedeki herkes delirir. Kanunlar geçersizleşir, idare bozulur. Ling-yu, o güne kadar saraydaki temiz sudan içen devlet erkanına, “Herkes deli olduktan sonra birkaç kişinin aklına lüzum yoktur!” der ve herkesin içtiği sudan içmelerini ister. Kalanlar da delirir ve halka katılır. Zamanla akıllananlar da deli olduğu düşünülerek tımarhaneye kapatılır. | - |
| 117 | Kaşağı | 22 Eylül 1919 | İfham | Yazar ve kendinden bir yaş küçük kardeşi Hasan, kaldıkları çiftlikte atların tımar edilmesini izlemeyi sever, kendileri de kaşağı kullanarak atları tımar etmek ister, ama yaşları küçük olduğu için seyis Dadaruh’tan izin alamazlar. Yazar bir gün gizlice atların yanına gider, kaşağıyı kullanmak ister ama beceremez ve çeşmenin yanına götürdüğü kaşağıyı taşla kırar. Ertesi sabah babası kırık kaşağıyı görür ve bunu kimin yaptığını sorar. Korkan yazar, suçu kardeşine atar. Babası Hasan’a tokat atar ve ahıra girmeyi yasaklar. Aradan bir yıl geçer, ahıra girmesi hâlâ yasak olan Hasan, atları merak etmekte ve kardeşine ahırdaki durumu sormaya devam etmektedir. Bir gün Hasan kuşpalazı hastalığına yakalanır. Kardeşinin öleceğini duyan yazar, suçunu itiraf edip kardeşinden helallik istemeye niyetlenir, ama hizmetçi Pervin, “Yarın sabah söylersin,” diyerek onu yatağa gönderir. Sabaha kadar uyuyamayan yazar, sabah olduğunda kardeşinin öldüğünü öğrenir. | - |
| 118 | Bir Hayır | 30 Eylül 1919 | İfham | Hac ve hayır için biriktirdiği paraları amacına uygun harcamayı sürekli erteleyen Durmuş Ağa bir gün hastalanır ve yatağa düşer. Öleceğini anlar, ama karısı kötü şey düşünmelerini istemez ve ciddiye almaz. Ölmeden önce parasını hayıra harcamak için Hacı Ağa’yı çağırmasını ister ama karısı aldırmaz. Durmuş Ağa çok geçmeden ölür. İnatçı ve çıkarcı olan, hem birbirleriyle hem babalarıyla küs olan iki oğlu hemen mallarını paylaşmaya girişir, paylaşılmayacak şeyleri ortadan ikiye böler, evi de yıkarlar. Babalarından kalan köpeği de çekiştirirken Hacı Ağa onları durdurur, en azından sahibinin hayrı için bu köpeği rahat bırakmalarını ister. Köpek yıkılmış evin yerinde açlıktan ve soğukluktan inler. Köpeği duyan köy halkı, “Rahmetli Durmuş ağa hasislik etmeyip bu köpek kadar oğullarına da kendini sevdirseydi ne mezarı taşsız kalır, ne de böyle mevlitsiz, hayırsız, hasenatsız toprak altında yatardı bugün…” der. | - |