stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Optik lif
Üretimi > üretim süreci

Standart ışıklifleri ilk olarak dikkatlice kontrol edilmiş kırılma indis profilli büyük çaplı kalıplar inşa edilerek ve sonra uzun, ince optik lif meydana getirmek için bu kalıpların çekilmesiyle yapılır. Kalıp genellikle üç kimyasal buhar takviyesi(chemical vapor deposition) metoduyla yapılır: içine buhar takviyesi(inside vapor deposition), dışına buhar takviyesi(outside vapor deposition) ve eksensel buhar takviyesi (vapor axial deposition). 
Buhar takviyesinde kalıp, bir torna üzerinde yatay pozisyonda yerleştirilip yavaşça döndürülen yaklaşık 40 cm uzunluğunda boşluklu cam tüp olarak başlar. Tüpün sonuna SiCl4 ve GeCl4 gibi gazlar oksijenle birlikte enjekte edilir. Bu gazlar daha sonra tetraklorürlerin oksijenle tepkimeye girip silika ve germanyum dioksit parçacıkları oluşturmasına yetecek 1600 °C sıcaklığına kadar hidrojen ocağıyla ısıtılır. Reaksiyon koşulları bu reaksiyonun tüp hacmi boyunca gaz fazında gerçekleşmesine izin verecek şekilde seçildiğinde, reaksiyonun yalnızca cam yüzeyinde gerçekleştiği eski tekniklerin aksine bu teknik uyarlanmış kimyasal buhar takviyesi(modified chemical vapor deposition) (MCVD) olarak adlandırılır. 
Oksit parçacıkları, daha sonra is lekesi gibi tüpün duvarlarında biriken büyük parçacık zinciri oluşturmak için bir araya gelirler. Bu birikim, gazın parçacıkları dışarı doğru itmesine (thermophoresis olarak da bilinir) sebep olan gaz çekirdeği ve duvar arasındaki yüksek sıcaklık farkı nedeniyle oluşur. Daha sonra ateş, maddeyi eşit olarak biriktirmek için tüpün uzunluğu boyunca alttan ve üstten verilir. Ateş tüpün sonuna ulaştıktan sonra tüpün başlangıcına getirilir ve birikmiş parçacıklar katı bir tabaka oluşturmak için eritilir. Her bir tabaka için karışım, gaz karışımı değiştirilerek, tamamlanmış lifin optik özelliklerinin detaylı kontrolüyle sonuçlanacak biçimde değiştirilebilir.
Dışına veya eksensel buhar takviyesinde cam hidroliz alevi(flame hydrolysis) (oksihidrojen alevde silikon tetraklorür ve germanyum tetraklorürün su ile tepkimeye girerek oksilenmesi reaksiyonu) tarafından oluşturulur. Dışına buhar takviyesinde cam ileriki işlemler öncesi yok edilen katı bir çubuk üzerinde biriktirilir. Eksensel buhar takviyesinde kısa bir tohum çekirdeği kullanılır ve uzunluğu kaynak çubuğun boyutuyla sınırlandırılmayan boşluklu kalıp oluşturulur. Delikli kalıp 1500 °C'ye kadar ısıtılarak katı ve geçirgen kalıpla birleştirilir. 
Kalıp daha sonra ısıtılıp optik lifin ip gibi çekildiği drawing kulesi olarak bilinen cihaza yerleştirilir. Oluşturulan lif genişliğini ölçerek lif kalınlığının korunması için lifdeki çekme kontrol edilebilir.
Üretimi > tabakaları

Işık, tam içsel yansımayla kendisini çekirdeğe hapseden düşük kırınım indisli optik kılıf tarafından lifin çekirdeğine doğru yönlendirilir.
Kılıf kendisini fiziksel hasar ve nemden koruyan bir tamponla kaplanır. Tampon, sona erdirme veya birleştirme için lifden soyulan yerdir. Bu kaplamalar, lifin çizilmesi sırasında lif dışına uygulanan UV bakımlı üretan akrilit kompozit (urethane acrylate composite) maddelerdir. Kaplamalar, cam lifin insan saçı büyüklüğündeki çok hassas kenarlarını korur ve üretim zorlukları, kablolama, test etme ve kurulum sırasında dayanıklılığı sağlar. 
Günümüzün cam ışıklifi üretim işlemi çift tabakalı kaplama işlemine dayanır. Mikro bükülme tarafından meydana gelen etki zayıflamasını minimize etmek için şok emme görevi görecek birincil iç kaplama tasarlanır. İkincil dış kaplama birincil kaplamayı mekanik hasarlardan korur ve yanal kuvvetlere karşı bir bariyer görevi görür. Ekstra koruma için bazen metalik zırh kaplaması eklenir.
Optik lif kaplama tabakaları saatte 100 km'ye yaklaşan hızlarda lifin drawing işlemi sırasında yapılır. Optik lif kaplama şu metotlardan biri kullanılarak yapılır: wet on dry, wet on wet. Wet on dry'da lif, UV kürlü birincil kaplama işleminden geçer, daha sonra ikincil kaplama işlemi yapılır. Wet on wet'de lif hem birincil hem de ikincil kaplama işleminden geçer, daha sonra UV kürüne gider. 
Optik lif kaplamaları drawing uygulaması esnasında oluşacak hasarları önlemek ve mikro bükülme ve lif dayanımını maksimize etmek için eş merkezli tabaklar halinde uygulanır. Düzensizce kaplanan lifleri lif genişlediğinde ve daraldığında düzensiz kuvvetlere maruz kalacaktır ve büyük sinyal etki zayıflamalarına duyarlıdır. Düzgün kaplama ve drawing işlemlerinde kaplamalar lifin çevresinde eş merkezlidir, işlem boyunca devamlıdır ve kalınlığı sabittir. 
Optik lif kaplama, cam lifi mukavemet kaybına neden olacak çiziklere karşı korur. Nem ve çizik karışımı, lifin yaşlanma ve dayanımındaki bozulma hızını artırır. Lif uzun dönem boyunca düşük basınca maruz kaldığında lif çatlağı oluşabilir. Zaman geçtikçe veya zorlu şartlar içerisinde bu faktörler birleşerek lifin başarısız olmasına neden olan mikroskobik kusurları oluşturur. 
Işıklifi dalga kılavuzunun üç kilit özelliği şu çevresel faktörlerden etkilenebilir: Dayanım, etki zayıflaması ve mikro bükülmeden kaynaklanan kayıplara karşı direniş. Dış optik lif kaplamaları cam lifin performansını ve uzun dönemli dayanıklılığını etkileyebilecek çevresel faktörlere karşı cam lifi korur. İç tarafta, kaplamalar taşınan sinyalin güvenirliğini garanti edip mikro bükülmeden kaynaklanan etki zayıflamasını minimuma düşürmeye yardım eder.
Işıklifi Kablolar

Pratik liflerde, kılıf sert reçine tampon tabakasıyla kaplanır, bu tabaka daha sonra genellikle camdan yapılan ceket tabakasıyla çevrelenebilir. Bu tabakalar life dayanıklılık kazandırırlar fakat lifin optik dalga kılavuzluğu özelliğine katkıda bulunmazlar. Rijit lif demetleri arasına bir lifden sızıp başka bir life giren ışığı önlemek amacıyla ışık emici kara camlar koyulur. Bu durum lifler arasındaki ses karışımını ve görüntüleme uygulamalarında lif demetindeki parlamayı azaltır. 
Modern kablolar, hendeklere direkt gömülme, yüksek voltaj izolasyonu, güç hatları için çift kullanım, devreye yerleştirme, telefon direklerine bağlama, denizaltı montajı, kaldırımlı sokaklara montaj gibi uygulamalar için tasarlanıp çeşitli zırh ve kaplamalarla birlikte üretilirler. 	Lif kablolar çok esnek olabilir, fakat 30 mm yarıçapından daha küçük bir yarıçapla büküldüğünde sıradan lifin kaybı fazlasıyla artar. Bu durum, kablo köşelerinden büküldüğünde ya da bobine sarıldığında FTTX montajını zorlaştıracak problem yaratır. Konutlarda daha kolay montaj için bükülebilir lifler ITUT G.657. şeklinde standartlaştırıldı. Bu çeşit bir lif kötü bir etki bırakmadan 7,5 mm'den daha düşük yarıçaplarda bükülebilir. Hatta daha da fazla bükülebilen lifler de geliştirildi. Bükülebilir lifler aynı zamanda lifdeki sinyalin bükülme tarafından gizlice izlenmesine neden olan lif hackine ve sızıntıların tespitine karşı daha dayanıklıdırlar. 
Lif kablonun bir diğer önemli özelliği ise yatayda uygulanan kuvvete karşı dayanıklı olmasıdır. Teknik olarak, kablonun montajı sırasında kabloya ne kadar kuvvetin uygulanabileceğini tanımlayan ”maksimum çekme dayanımı” olarak adlandırılır.
Bazı ışıklifi kablo versiyonları aracı dayanım üyesi olarak aramid ve cam ipliği tarafından güçlendirilir. Ticari olarak, cam ipliğin kullanımı kablonun mekanik dayanımında bir kayıp olmaması bakımından daha etkilidir. Cam iplikler kablo çekirdeğini kemirgenlere ve termitlere karşı da korurlar.
Işıklifi Kablolar > boş-uzay bağlantıları

Çoğu zaman optik lifi başka bir optik lif ile veya bir lazer diyot, bir modülatör gibi optoelektronik bir cihazla hizalamak gerekir. Bu aşama ya lifi dikkatlice hizalayıp cihazın içine yerleştirebilmeyi ya da hava boşluğu üzerinden kavramaya olanak tanımak için lens kullanabilmeyi içerir. Bazı durumlarda lifin ucu lens görevi görebilmesi için eğrisel biçimde parlatılır. Hatta bazı firmalar lifleri lazerle keserek lens gibi şekillendirebilir. 
Laboratuvar ortamında çıplak lif ucu, ışığı narin bir noktaya odaklamak için mikroskobik objektif lens kullanan lif fırlatıcı sistem (fiber launch system) kullanılarak çiftlenir. Hassas çeviri bölümü lensi, lifi veya cihazı çitftlenme veriminin optimum yapmak için hareket ettirmekte kullanılır. Ucunda birleştirici bulunan lifler bu işlemi kolaylaştırır: Birleştirici, ayarlanabilen veya life karşı tam olarak pozisyonunu almış lens içeren önceden hizalanmış ışıklifi yönlendiriciye takılır. Tek modlu lifde en iyi enjeksiyon verimine ulaşmak için ışının yön, doğrultu, boyut ve ıraksaklığı optimum şekilde ayarlanmalıdır. İyi ışınlarda %70 ila %90 arasındaki çiftleme verim yüzdelerine ulaşılabilir. 
Düzgünce parlatılmış tek modlu lifle iyi bir lens kullanıldığında yayılan ışık –uzak bölgelerde bile- neredeyse mükemmele bir Gauss Yüzeyi'ne sahip olur. Lifin dolu nümerik açıklığını destekleyebilmek için lens yeteri kadar büyük olmalıdır ve ışın içinde sapma yaratmamalıdır. Genellikle yuvarlak lensler kullanılır.
Işıklifi Kablolar > lifin erimesi

Santimetrekare başına 2 megawatt gibi yüksek optik yoğunluklarda lif aniden hasar aldığında veya şoka maruz kaldığında lif kaynaması meydana gelir. Hasardan kaynaklanan yansıma kırılmadan hemen sonra lifi buharlaştırır, bu yeni kusur yansıtıcı olarak kalır, böylece hasar saniyede 1–3 m. hızında vericiye doğru yayılır. Bozulmuş bir lifde lazer göz güvenliğini garantiye alan açık lif kontrol sistemi lif kaynamasını etkili bir biçimde durdurabilir. Su altı kabloları gibi açık lif kontrolüne ihtiyaç duyulmayan yüksek güç seviyelerinin kullanıldığı durumlarda, vericideki lif kaynaması koruyucu cihazı hasarı minimum düzeyde tutmak için devreyi kesebilir.
Işıklifi Kablolar > güç aktarımı

Optik lifler, ışığı elektriğe dönüştürmek için fotovoltanik hücre kullanarak güç iletilmesinde kullanılabilirler. Bu güç iletim metodu diğer klasik metotlara göre pek verimli olmasa da, MRI makinelerinin yakınları gibi güçlü magnetik alan yaratan ve metalik iletken kullanmanın arzu edilmediği durumlarda kullanışlı olabilir.
Işıklifi Kablolar > ön kalıp

Kalıp, optik lif üretmek için kullanılan bir parça camdan meydana gelir. Lifin çekirdeği ve kılıfını ortaya çıkarması için farklı kırılma indisli birkaç parça camdan oluşabilir. Çift kılıflı lifler gibi başka formun tercih edildiği uygulamalara rağmen kalıbın şekli yuvarlak olabilir. Çift kaplamalı lifi esas alan fiber lazerlerde asimetrik şekil lazer pompalaması için doluluk oranını artırır. 
Yüzey gerilmesi nedeniyle üretilme işlemi sırasında lifin şekli düzgün hale getirilir, sonuçta hazır olan lif şekli keskin kenarlı kalıp üretmez. Yine de, kalıbın dikkatlice parlatılması önemlidir, kalıbın yüzeyindeki kusurlar üretilecek lifin optik ve mekanik özelliklerini etkiler.
Daniel Colladon, ilk olarak 1842 yılında yayınlanan “On the reflections of a ray of light inside a parabolic liquid stream” adlı bir makalede bu durumu “ışık pınarı” veya “ışık borusu” olarak tanımladı.
Işıklifleri ile aydınlatılmış bir frizbi.
Işıklifi tarafından yansıtılan ışık sergilenen modeli aydınlatırken.
Işıklifinin çalışma prensibine genel bir bakış.
Çok modlu ışıklifi sayesinde ışığın yayılması.
Çok modlu bir ışıklifi içindeki ışığın toplam içsel yansımasını gösteren, aşağı sıçrayan bir akrilik çubuk lazer.
Optik lif çeşitleri.
Tek modlu lif yapısı.
ZBLAN ve silika liflerin meydana getirdiği ışık zayıflaması.
Düzgün yansıma.
Dağınık yansıma.
P4O10 cagelike yapısı—fosfat camının temel yapıtaşı.
İçine buhar takviyesi modellemesi.
Bir çeşit ışıklifi kablo.
Çok modlu liflerde kullanılan bir bağlayıcı çeşidi.
Mahmut Bozteke

Mahmut Bozteke (d. 05 Mart 1997), Türk paralimpik tekvandocudur.
Mahmut Bozteke, Polonya'nın Varşova kentinde düzenlenen 2016 Avrupa Para Tekvando Şampiyonası'nda 61 kiloda K44 sınıfında bronz madalya kazandı.
İngiltere'nin Londra kentinde düzenlenen 2017 Dünya Para Tekvando Şampiyonası'nda 61 kg K44 sınıfında yarışmasında gümüş madalya kazandı.
2020 Tokyo Paralimpik Oyunları’nın dokuzuncu gününde tekvandoda erkekler 61 kilo K44 sınıfında Mahmut Bozteke, bronz madalya kazandı. K44 61 kg’da İtalya’dan Antonio Bossolo’yu 14-2 öndeyken hakemin kararıyla mağlup ederek bronz madalya kazandı. Mahmut Bozteke, oyunlarda ilk kez yer alan para taekwondoda madalya kazanan ilk isim olarak tarihe geçti.
Dış Bağlantılar

2020 Paralimpik oyunları Mahmut Bozteke Profili[ölü/kırık bağlantı]
LibreOffice Calc

| --- | --- |


Geliştirici(ler): The Document Foundation (Belge Vakfı)
İşletim sistemi: Windows, Linux, Mac OS (Android ve iOS'te Collabora Office ile kullanılabilir)
Tür: Hesap tablosu
Lisans: MPL s2 (İkincil lisans olarak LGPL s3, GPL, Apache Lisansı 2.0)
Resmî sitesi: tr.libreoffice.org
LibreOffice Calc, özgür ve ücretsiz LibreOffice yazılım ailesinin hesap tablosu uygulaması. Yerel dosya biçimi olarak bir ISO/IEC standardı olan OpenDocument Format (ODF) biçimlerinden .ods biçimini kullanır. Ayrıca Microsoft Excel'in yerel dosya biçimlerindeki (.xlsx, .xls) mevcut belgeleri açabilir, aynı biçimde kaydedebilir, sıfırdan bu biçimlerde belge üretebilir.
Tüm LibreOffice bileşenlerinde olduğu gibi Calc, yüzden fazla  sayıda dilde ve Linux, Microsoft Windows, Mac OS gibi çeşitli platformlarda kullanılabilir. Windows ve Linux işletim sistemleri için kurulum gerektirmeyen taşınabilir sürümleri bulunur.
Bazı özellikler

Öntanımlı olarak .ods biçimini kullanmakla birlikte .xlsx, .xls, .cvs, gibi çok sayıda dosya biçimini destekler
Çok sayıda işlev (fonksiyon) desteği bulunur. Sanal sayılar da dahil olmak üzere birçok finansal ve istatistiksel fonksiyon destekler.
İşlev sihirbazı bulunur. Senaryo yöneticisi, özellikle istatistik alanında çalışanlara yönelik olarak "what if..." analizi yapabilir.
Bir sayfada 1 milyon satırı destekler. Buna karşın, sütun sayısı 1024 ile sınırlıdır, Excel'in 16.384 sınırından çok daha düşüktür.
Özet tablo (orijinal adıyla "data pilot"), Microsoft Excel'de bulunan pivot tablosuna benzer işlevler sağlar. Etkileşimli tablo düzeni ve dinamik veri analizi için kullanılır.
PDF biçiminde dışa aktarma, düzenlenebilir melez PDF (gömülü ODF) üretme, doldurulabilir PDF formu oluşturma
LibreOffice Writer

| --- | --- |

LibreOffice Writer 6.4 öntanımlı arayüzü
Geliştirici(ler): The Document Foundation (Belge Vakfı)
İşletim sistemi: Windows, Linux, Mac OS (Android ve iOS'te Collabora Office ile kullanılabilir)
Tür: Kelime işlemci
Lisans: MPL s2 (İkincil lisans olarak LGPL s3, GPL, Apache Lisansı 2.0)
Resmî sitesi: tr.libreoffice.org
LibreOffice Writer, özgür ve ücretsiz LibreOffice yazılım ailesinin kelime işlemci uygulaması. Yerel dosya biçimi olarak bir ISO/IEC standardı olan OpenDocument Format (ODF) biçimlerinden .odt biçimini kullanır. Ayrıca Microsoft Word'ün yerel dosya biçimlerindeki (.docx, .doc) mevcut belgeleri açabilir, aynı biçimde kaydedebilir, sıfırdan bu biçimlerde belge üretebilir.
Tüm LibreOffice bileşenlerinde olduğu gibi Writer, yüzden fazla  sayıda dilde ve Linux, Microsoft Windows, Mac OS gibi çeşitli platformlarda kullanılabilir. LibreOffice'in Windows ve Linux işletim sistemleri için kurulum gerektirmeyen taşınabilir sürümü ile kullanılabilir.
Bazı özellikler

Öntanımlı olarak .odt biçimini kullanmakla birlikte .docx, .doc, .rtf, gibi çok sayıda dosya biçimini destekler
Yazım ve dilbilgisi denetleyicisi
Yerleşik çizim araçları
Yerleşik hesaplama işlevleri, satır içinde metin formül kullanabilme (F2 kısayolu ile)
Yerleşik denklem düzenleyicisi
PDF biçiminde dışa aktarma, düzenlenebilir melez PDF (gömülü ODF) üretme, doldurulabilir PDF formu oluşturma. Writer ile bir belge melez PDF olarak dışarı aktarıldığında bu, PDF biçiminin kendi avantajlarına ek olarak daha sonra belgenin Writer ile yeniden açılması ve normal olarak düzenlenebilmesini sağlar. Bu, orijinal .odt dosyasının bir kopyasını tutma ihtiyacını da ortadan kaldırır.
HTML, XHTML dosyalarını, WYSIWYG desteği sayesinde kod kullanmadan görsel olarak düzenleyebilme
HTML, XHTML, XML biçimlerinde dışa aktarma
EPUB (.epub) e-kitap biçiminde dışa aktarma
İçindekiler, dizin (indeks), kaynakça oluşturma
Belgeleri imzalama, şifreleme
İki belgeyi karşılaştırma, değişiklikleri izleme
Yazı tiplerini belgeye gömebilme
Biting Elbows

Biting Elbows, 2008 yılında Moskova'da kurulmuş bir Rus bağımsız rock grubudur.
Diskografi

Albümler:
Biting Elbows (2011)
EP'ler:
Dope Fiend Massacre (2011)
Tekliler:
Bad Motherfucker (2013)
Bullied Boy (2015)
Sanatsal ifade özgürlüğü

Sanatsal ifade özgürlüğü, bir sanatçının çalışmalarını özgürce düşünebilmesi, tasarlanması, ürünün ortaya konması ve yaygınlaştırılması veya sanat eserlerinin yaygınlaştırılması ve bunun devlet veya başka bir kişi, zümre, platform tarafından müdahaleye uğramaması anlamına gelmektedir. Sanatsal ifade özgürlüğü denince sanatın herhangi bir dalında herhangi bir formu üretenlerin düşüme, tasarlama, ürünleştirme ve yaygınlaştırma aşamalarının tamamında tamamen özgür olmaları demektir. Sanatsal ifade özgürlüğü, sanatçının veya sanat eserlerinin devlet tarafından desteklenmesi ve sanat eserlerine ulaşmak isteyen kişilerin eserlere erişim hakkını güvence altına almasını da kapsayan hakların tümünü içermektedir.
Sanatsal ifade özgürlüğüne yönelik müdahaleler yalnızca eseri yaratan kişiyi değil, eserin yaratılmasında katkısı olan, çoğaltılmasında ve yaygınlaştırılmasında rol oynayan diğer kişileri de etkiler. Hatta sanat eserine erişimi engellendiği ve bu nedenle kültürel yaşama katılım hakkına müdahale edildiği için sanat eserinin izleyicileri de süreçten etkilenebilir. Örneğin bir sanat eserini farklı platformlarda yaygınlaştırmalarından dolayı haklarında soruşturma açılan kişilerin uğradıkları ihlal de sanatsal ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirildiği gibi bir sanat eserini paylaşmalarından dolayı haklarında soruşturma açılanlar da sanatsal ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilir.
Sanatsal ifade özgürlüğünün korunması için çalışan birçok uluslararası sivil toplum kurumu/kuruluşu vardır. Bu uluslararası aktörlerden biri olan Freemuse bu alanda her sene yıllık raporlar yayımlamaktadır. Türkiye’de ise Susma Platformu sanatsal özgürlüğün korunması için çalışmalar yürütmekte ve yayınlar hazırlamaktadır.
Sanatsal ifade özgürlüğü; gerçek veya tüzel kişi olma ya da dil, din veya inanç, ırk veya etnik köken, cinsiyet, cinsel yönelim vs. ayrımı yapılmaksızın, herkes için geçerli ve herkesin önceden izin almaksızın kullanabileceği bir haktır.
Tarihsel gelişim ve arka plan

Kültürel hakların devlet tarafından tanınıp korunması demokrasiler için elzemdir. Bu özgürlüğün kapsamı bir ülkede sanatsal ve kültürel hakları koruma, teşvik etme, kontrol etme veya sansürü engellemek için kurulmuş araçların varlığı veya yokluğuna göre farklılık gösterir. Bu nedenle genel olarak ifade özgürlüğü ve özel olarak sanatsal ifade hakkını güvence altına almak için evrensel, bölgesel ve ulusal yasal hükümler devreye sokulmuştur. Sanatsal ifade özgürlüğü, sanatın var olabildiği her yerde bir özgürlük alanını garanti eder; eylem ve etkinlik hakkı, dernek kurma hakkı da sanatsal ifade özgürlüğünün garanti edilebilmesi için gerekli olan diğer haklardandır.
Birinci kuşak haklar devlete, sanatsal ifadelere karışmama veya sanatsal ifadeleri engellememe gibi yükümlülükleri, ikinci kuşak haklar ise devletlerin eğitim, sağlık, sosyal güvenlik ve barınma hakkı gibi hakları hayata geçirmesini konu eden olumlu yükümlülükleri getirir.
Sanatsal çalışmalar birden çok anlama gönderme yapmaları, ortaya koydukları mesajın tespitinin kolay olmaması ve yorumunun kişiden kişiye değişebilmesi gibi nedenlerle ifade özgürlüğünün diğer kategorilerinden farklılaşabilir.
Ayrıca sanatsal ifadeler belirtilen ifade türlerine göre çoğunlukla daha “kışkırtıcı” veya “rahatsız edici” olabilir. Bu nedenle de ifade özgürlüğü kavramının yanı sıra sanatsal ifade özgürlüğü kavramı kullanılabilir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 1976 tarihli Handyside v. Birleşik Krallık kararı sanatsal ifade özgürlüğü hakkı için bir dönüm noktası teşkil ediyor. Mahkeme kararına konu olan kitapta yer alan ifadeler nedeniyle sanat eserlerinin “saldırgan, şok edici veya rahatsız edici” olsa da ifade özgürlüğünün korumasından yararlanması gerektiği anlatılıyor.
Hukuksal metinlerde sanatsal ifade özgürlüğü

Birleşmiş Milletler’in hazırladığı İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne göre sanatsal ifade özgürlüğü diğer haklar gibi bir hak olarak belirlenmiştir. Beyanname’nin 27. maddesinin ilk fıkrasına göre “Herkes toplumun kültürel yaşamına serbestçe katılma, güzel sanatlardan yararlanma, bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.” 27. maddenin ikinci fıkrası da sanatçıların hakkını korumaya yöneliktir. İkinci fıkrada, “Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve manevi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır” denilmektedir.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu’nun (UNESCO) 20 Ekim 2005 tarihinde yayımladığı Kültürel İfadelerin Çeşitliliğinin Korunması ve Geliştirilmesi Sözleşmesi de kültürel çeşitliliğin insanlığın belirleyici bir niteliği olduğunu teyit eder. Sözleşmede “Kültürel çeşitlilik ancak ifade, bilgi ve iletişim özgürlüğü gibi insan hakları ve temel özgürlükler ve bireylerin kültürel ifadeleri seçebilme imkânı garanti altına alınırsa korunabilir ve geliştirilebilir” denilmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda da yer alan sırasıyla Madde 25 "Düşünce ve kanaat hürriyeti", Madde 26 "Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti", Madde 27 "Bilim ve sanat hürriyeti" ve Madde 64 "Sanatın ve sanatçının korunması," Türkiye'de sanatsal ifade özgürlüğünü güvence altına alan ana hukuki metin olarak kabul edilebilir.
Türkiye’de sanatsal ifade özgürlüğü Anayasa tarafından korunmasına rağmen çeşitli kanunlarla bunun önüne geçildiğine yönelik tartışmalar mevcuttur. Sanatsal ifade özgürlüğüne yönelik engellemeler Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Terörle Mücadele Kanunu’nun (TMK) çeşitli maddelerine göre yapılmaktadır. TMK’nin 1991 tarihli 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve TCK’nin “halkı askerlikten soğutmak,” “halkı kin ve düşmanlığa tahrik,” “Cumhurbaşkanına hakaret” ve “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” maddelerine dayandırılarak sanatsal ifade özgürlüğü engellenebilmektedir..
Dünya’da sanatsal ifade özgürlüğü

Ana madde: İfade Özgürlüğü
Sanatsal ifade özgürlüğünü korumak için bazı ülkeler konuyu Anayasalarında doğrudan ele alırken bazı ülkeler ise bu hakkı bilim ve kültür hakkı çerçevesinde tanıyor. Örneğin Fransa’da sanatsal ifade özgürlüğü uzun yıllardır ayrı bir hak olarak anılmazken 29 Eylül 2015’te, bir yasa değişikliğiyle kültürel mirasın koruması amacı anılırken sanatsal ifade özgürlüğü kavramı kullanıldı. Bu, yalnızca sanatçıların yaratmada özgür olduğu değil, aynı zamanda daha geniş bir kitlenin de sanatsal yaratıma erişimi olduğu anlamına geliyordu. Almanya Anayasası’nın 5. maddesinde ise ifade özgürlüğü hakkını sanat ve bilimleri özgürce geliştirme hakkı ile birleştiren özel bir paragraf bulunuyor. Meksika’da ise kültürel haklar yasasında 2017’de yapılan bir değişiklikle, yasaya sanatçılar ve kültür profesyonelleri için güçlü koruma vadeden hükümler eklendi. İspanya’da ise sanatçıların çalışmalarını temelde ekonomik olarak korumayı içeren telif hakkı düzenlemesi ve emekli olmalarını sağlayan yasa değişikliği yapıldı.
Uluslararası arenada sanatsal ifade özgürlüğü alanında çalışan bazı platformların yıllık raporlarından ve hazırladıkları araştırmalardan sanatçıların diğer ülkelerdeki konumuna dair fikir edinilebilir. Arterial Network, Risk Altındaki Sanatçılar Ağı (Artists at Risk Connection), Uluslararası PEN Kulübü ve Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kurumları Federasyonu’nun yayınları bu alanda başlıca kaynaklar arasında gösterilebilir.
Sanatsal ifade özgürlüğü alanında dünya genelinde çalışmalar yürüten Freemuse’un “Sanatsal Özgürlüğün Durumu 2021” raporuna göre, belgelenen tüm sanatsal özgürlük kısıtlamalarının yüzde 26'sı Avrupa'da gerçekleşti. Avrupa’yı yüzde 22’yle Kuzey ve Güney Amerika, yüzde 19’la Orta Doğu ve Kuzey Afrika, yüzde 15’le Asya ve Pasifik ve yüzde 9’la Afrika izledi. Özgürlük kısıtlamalarının yüzde 9’u internet ortamında gerçekleşti.
Sanatçıların aldıkları ve belgelenen hapis cezalarının yüzde 74'ü hükûmetin politikalarını ve uygulamalarını eleştirmekle ilgiliydi. Hapis cezalarının yüzde 44’ü Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da gerçekleşti. Siyaset, yüzde 71 ile sanatçıların tutuklanmalarının ana gerekçesiydi.