Koyukonlar
Tarih

Na-Dene dillerini konuşan diğer halklar gibi Atabaskların da Asya'dan Amerika'ya Eskimo-Aleut halklarından önce göç ettikleri sanılıyor. Atabaskların ataları muhtemelen yaklaşık 12.000 yıl önce son buzul çağının sonunda Bering kara köprüsünü kullanarak Sibirya'dan göç etmişlerdir. İç Alaska'daki (Interior Alaska) eski arkeolojik kalıntılar, Alaska Eskimo coğrafyasının sahillerinde olduğu gibi, yaklaşık 10.000 yıl öncesine tarihlenir ve bunlar Sibirya'dakilerle yakından ilgilidir. Nitekim Atabask dillerinin Sibirya'daki Ketçe başta olmak üzere Yenisey dilleri ile akraba olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzman dilcilerce teyid edilmiştir.
Avrupalılarca karşılaşmadan önceki dönem (1800 öncesi) Koyukonlar için "tarihöncesi" dönemdir. Koyukon "tarihsel dönemi" Avrupalıların 1800 lerde bölgeye ulaşmasıyla başlar. Koyukonlarla Avrupalıların ilk karşılaşması Rus Alaskası (1733 – 1867) döneminde 1838 yılında Yukon Nehri yolundan Nulato'ya gelen Ruslarla olmuştur. Rusların getirdiği ve yerlilerin bağışıklık sistemine yabancı olan çiçek hastalığı 1939 yılında ilk büyük salgını çıkarır. Rus deniz subayı Lavrentiy Alekseyeviç Zagoskin (1808 – 1890 Лаврентий Алексеевич Загоскин) 1842 ile 1843 yıllarında Yukon, Kuskokwim ve Innoko nehirleri boyunca 3300 milden fazla yol kateder ve bölgedeki yerlilerin ticaretini, dilini ve çevreyi kaydedip rapor hâline getirir. Zagoskinin bu kayıtları tarihçi, antropolog ve coğrafyacılar tarafından sıklıkla başvuru kaynağı olarak kullanılır ve yazdıklarının olağanüstü doğrulukta olduğu kabul edilir.
Ticaret karakollarına (trading post) lojistik katkı yapmak için Yukon ve Koyukuk nehirlerine buharlı gemilerin gelişiyle birlikte yerlilerin daha önce Beyaz kürk tüccarlarıyla yapılan ticarette değişen yaşamları biraz daha değişmeye başlamış ve birçok yerli erkek bu gemilerde odun kesici, deck hand ve bölgedeki nehir kanallarını çok iyi bildiklerinden kılavuz kaptan gibi çalışmışlardır. Bu buharlı gemiler aynı zamanda yöreye yabancı olan hastalıkları da taşımıştır. 1900 lerin başlarında kızamık, grip ve son olarak da verem hastalığının yayılması ve yerli nüfusu kırıp geçirmesine yol açmıştır. En son gelenler ise yerli yaşamı üzerine en büyük etkiyi yapan Hristiyan misyonerler olmuştur. 1888 yılında Nulato'da kurulan Katolik Cizvit misyonu ile 1906 yılında Allakaket/Alatna'da kurulan Protestan Episcopal misyonu Koyukon yaşamında en etkili iki misyonerlik kurumudur.
1898 yılına kadar Koyukuk Nehri boyunca göreceli izolasyon yaşayan Koyukonlar, Kanada'nın Klondike bölgesinde 1890 larda altın bulunmasıyla birlikte Yukon Altına Hücumu ya da Klondike Altına Hücumu adı verilen büyük altına hücum hareketinde ibre Alaska'ya dönünce 1898 yılında maden arayıp kısa sürede zengin olma hayaliyle gelen binden fazla adamın araştırma akınına uğramış, fakat çok az altın bulunduğu için madencilerin % 90 ı ertesi yıl terk etmiştir. Madenci kasabalarının çoğu kapanırken, işlek olanlarında çalışan Kızılderililere Beyaz madencilerin ancak yarısı kadar ücret ödenmiş ve hakları tanınmadığı gibi saygı da görmemişlerdir. Madencilerin sayısı II. Dünya Savaşı sırasında azalmıştır.
Ana Koyukon topraklarında bulunan iki millî yaban hayatı sığınağı (Koyukuk National Wildlife Refuge ile Nowitna National Wildlife Refuge) yöresinde kronolojik tarih:
| --- | --- |

Yıl: Olaylar
1837: Koyukonların kendi topraklarında Batılılarla ilk karşılaşması (Andrey Glazunov Андрей Глазунов).
1838–1839: Çiçek hastalığı salgınının Nulato bölgesi dahil Alaska'da birçok yerlinin kırılıp ölümüne sebep olması.
1839: Nulato'da ticaret karakkolu kurulması (Pyotr Malahov Пётр Малахов).
1843: Nowitna ağzına kadar Yukon Nehri ile Kateel'e kadar Koyukuk Nehri araştırması (Lavrentiy Alekseyeviç Zagoskin Лаврентий Алексеевич Загоскин).
1851: Nulato Katliamı.
1865–1867: Western Union Telegraph ekiplerince Yukon Nehrinin bu bölümünün keşfi.
1867: ABD'nin Ruslardan Alaska'nın satın alımı; Koyukuk'ta telgraf istasyon inşası.
1868–1869: Fort Adam ticaret karakolunun Amerikalılarca Tanana'da kurulumu
1869: Nulato ticaret karakolunun Amerikalılarca yeniden işlerlik kazandırılması, fakat sürekli insan yerleşimli değil; Fourteen Mile'de Hakorcins (Kokrines) ticaret karakolunun açılışı; Yukon Nehrinde ilk yandan çarklı gemilerin (paddlewheeler) seferi.
1870–1873: Father Petitot ve diğer Roma Katolik misyonerlerinin Yukon Nehri keşfi ve Nulato'daki Koyukonların vaftiz edilmesi.
1880: Koyukuk'ta ve Tanana yakınlarında ticaret karakollarının kurulması.
1883: Yukon Nehrinin daha fazla keşfedilip araştırılması (Fredrick Schwatka); salgından birçok Koyukonun ölmesi.
1884–1885: Hughes yakınlarında altın arama (gold prospecting) faaliyetlerinin başlatılması ve sonrasında Yukarı Yukon Koyukon topraklarında yoğunlaşması.
1887: Misyoner faaliyetlerinin yoğunlaşıp misyonların kurulup eğitim ve asimilasyonun başlaması: Nulato'da Roma Katolik misyonunun kurulması, Tanana'da Episcopal okul ve hastanesinin açılışı.
1897: ABD Posta Ofisinin Nulato'da açılışı; ilk buharlı gemilerin (steamboat) Koyukuk Nehrinde sefer yapması.
1897–1906: Altına hücum hareketlerinde Koyukon topraklarına birkaç bin altın arayıcı fırsatçının (prospectors) gelmesi ve maden çıkarımının günümüze kadar devam etmesi.
1898: Koyukuk posta ofisinde ilk işlemin yapılması.
1899: Tanana yakınlarındaki Fort Gibbon'da ABD Ordusunun karakolunun açılması.
1900: Operasyonda 46 tekne (boat) ile Koyukuk doruklarına buharlı gemi (steamboat) trafiği; 58–67 arasında kişinin ölümüne sebep olan Nulato kızamık salgını ve salgından kurtulanların Kaltag'a yerleştirilmesi.
1901: WAMCATS (Washington-Alaska Military Cable and Telegraph) inşaatının başlaması (1903 yılında faaliyete geçer)
1903: Kaltag postahanesinin 1933 yılında kalıcı kuruluşuna kadar arada sırada işlem yapması
1907: Ruby'de ilk altın çıkarımı.
1910 (yaklaşık): Balık çarklarının (fish wheels) tanıtımı ve Yukon Nehrinde popüler hâle gelmesi, fakat Koyukuk Nekrinde kullanılmamıştır.
1910: Indian River yakınlarındaki altın madenlerinde çalışan madenciler için tadarik noktası olarak Hughes'in resmen kurulması.
1911: Ruby'nin güneyinde altın çıkmasıyla birlikte bölgeye "altına hücum" yaşanması.
1912: Ruby postahanesinin açılışı
1913: Ruby'nin şehir (city) olarak kurumsallaşması.
1918: pandemik İspanyol gribinden Alaska'da binlerce kişinin ölümü.
1919: Kurşun arayanların Galena yakınlarına varması.
1920 ler: Huslia'dan karayoluyla 4 mil uzakta Cutoff Trading Post kurulması; Galena'da okulun açılması ve Louden ahalisinin oraya göç etmesi.
1922: Yukon Nehri boyunca kablosuz radyo vericilerin yerleştirilmesi.
1923: Tanana'da Fort Gibbon'un kapanması.
1925: Kaltag'da ilk okulun açılması
1929: Ruby yangınında Front Street üzerindeki 23 binanın yanması. Gold Rush sahil (waterfront) ilçesinin çoğunun yok olması.
1931: Ruby'de sahilde kalan yapıların sel sularına kapılması.
1932: Galena'da postahanenin açılması
1933: ABD Signal Corp Telegraph System sisteminin ticari telgraf ve radyo ile değiştirilmesi.
1939: Koyukuk'ta okulun kurulması ve ahalinin köyde yıl boyu kalmaya başlaması.
1941: Pist ve hangarın inşasıyla birlikte ABD Hava Kuvvetlerinin Galena'da konuşlanması.
1942: Hughes postahanesinin açılışı.
1945: Galena'da büyük sel.
1949: Tanana'da hastahane tesisleri inşası; okulun kurulmasından sonraki yıl ahalinin Curtoff'tan Hughes'in yüksek yerlerine taşınması.
1950 ler: Galena ve çevresinin ekonomik büyümesini hızlandıran askeri tesislerin gelişimi; Hughes hava-tarlasının (airstrip) inşası.
1952: Huslia postahanesi, havaalanı ve yolların yapılması.
1956: Hughes okul inşası.
1958: 7.3 büyüklüğündeki depremin Huslia bölgesini vurması, basınç sırtları, kraterler, buz ve toprakta çatlaklar oluşturması ve bazı yapılara hasar vermesi.
1959: Alaska'nın ABD eyaleti olması.
1960 lar: Kaltag'da havaalanı ve klinik inşası.
1960: Huslia klinik inşası.
1963: Nulato'nun şehir (city) statüsü alması; Huslia'da el pompalı su çeken çarkların yerleştirilmesi.
1968: Hughes klinik inşası.
1969: Huslia ile Kaltag'ın şehir (city) statüsü alması.
1970 ler: Nulato ile Ruby'de klinik, su temini ve yeni okul.
1971: Galena'daki şiddetli selden dolayı nehirden yüksek yerde "New Site" geliştirilmesi istekleri; ANCSA yasası.
1973: Ruby, Hughes ve Koyukuk'un şehir (city) statüsü alması.
1974: Hughes'de yeni yerel yolların inşası; Huslia'da akarsu ve yerel su tesissatı.
1976: “Molly Hootch” çözümü her köyün orta dereceli okullara sahip olmasıyla yapılıyor.
1980: ANILCA (Alaska National Interest Lands Conservation Act) yasasının kabulü ve bunun sonucu 80 milyon acre'lik arazinin millî yaban hayatı sığınağı dahil federal koruma alanı olarak ayrılması.
1981: Hughes'de topluluk çapında elektrik sisteminin geliştirilmesi; Nulato'da yeni konut geliştirme çalışmaları.
1993: Galena Hava Kuvvetleri Üssünün "caretaker" durumuna geçmesi.
1994: Koyukuk Nehrinde eylül selinin birçok evi tahrip etmesi.