On Binler
Sefer

MÖ 401-399 yılları arasında On Binler Anadolu üzerinden geçerek Cunaxa Muharebesi'ni yaptı ve ardından Yunanistan'a geri döndü.
Ksenofon, Anabasis'te Yunan ağır birliklerinin Cunaxa'da rakiplerini iki kez bozguna uğrattıklarını ve bu mücadelelerde sadece bir Yunan askerinin yaralandığını belirtir. Ancak, savaş bittikten sonra, Kiros'un öldürüldüğü haberini aldılar. Böylece zafer anlamsız, sefer başarısız olmuş oldu.
On Binler kendilerini evlerinden çok uzakta, yiyeceksiz, sahipsiz ve güvenilir müttefiklerden uzakta buldular.
Pers müttefikleri general Ariaeus'u kral yapmayı teklif ettiler; ancak o, kraliyet kanından olmadığı ve tahtı elinde tutmak için Persler arasında yeterli desteği bulamayacağı gerekçesiyle bu teklifi reddetti.
Daha sonra II. Artaserhas'in önde gelen satraplarından Tissaphernes'e hizmetlerini sundular; ancak karşılık olarak teklifleri reddedildi ve teslim olmaları istendi. Bu durum Tissaphernes için de bir sorundu. Cepheden saldırıyla yenemeyeceği, ağır silahlı büyük bir orduyla uğraşmak istemiyordu. On Binler'e yiyecek sağlayarak kuzeye, evlerine dönmelerine izin vermek üzerine bir bekleyişe aldı. Bu arada Pers generali Ariaeus ve hafif birliklerini de kendi yanına çekmeyi başardı.
Bir davet düzenlendi. Yunanlı üst düzey subaylar Tissaphernes'in davetini kabul ettiler ancak burada esir alındılar, kralın huzuruna çıkarıldılar ve idam edildiler.
Yunanlılar, hemen aralarında Ksenophon'un da bulunduğu yeni subaylar seçtiler ve Korduna ile Ermenistan'ı aşarak Karadeniz yönünde kuzeye doğru yürümeye başladılar.
Ksenofon ve adamları başlangıçta küçük bir Pers süvari birliğinin taciz amaçlı yaylım atışlarıyla uğraşmak zorunda kaldılar. Günler geçtikte, On Binler'den belirgin bir direniş görmeyen bu süvari birliği, temkinli bir şekilde gittikçe yaklaşıyordu.
Bir gece Ksenophon okçulardan ve hafif süvarilerden oluşan bir birlik oluşturdu. Ertesi gün Pers süvarileri iyice yakınlarına geldiğinde, Xenophon aniden yeni süvarilerini hücuma geçirerek, sersemlemiş ve kafası karışmış düşmana saldırdı, çoğunu öldürdü ve geri kalanını da bozguna uğrattı.
Tissaphernes daha büyük bir kuvvetle Ksenophon'un peşine düşer ve Yunanlıları geniş ve derin Büyük Zap nehrine ulaştıklarında çevreleyerek kıstırdığını düşünür. Rodoslulardan biri bir talent karşılığında bir plan önerir; bütün keçi, sığır, koyun ve eşekler kesilecek, cesetleri samanla doldurulacak, nehrin karşısına yatırılacak, dikilecek ve kaygan olmaması için toprakla örtülecekti. Uygulaması zor olan bu plan reddedildi ve Yunanlılar geri çekildi. Ancak, Persler de takip etmeyi bıraktılar.
Ksenophon'un düşman halkların yaşadığı geniş bir coğrafyanın ortasında askerlerini besleyebilmesi şaşırtıcı olarak değerlendirilir. Amerikalı subay, askeri tarihçi ve yazar Theodore Ayrault Dodge'un notları:
Bu geri çekilme sürecinde ilk kez, takip edecek düşmanı engellemek için, geçilen bölgenin sistematik olarak tahrip edilmesi ve düşmanı yiyecek ve barınaktan mahrum bırakmak için köylerin yok edilmesi, her ne kadar acımasız olsa da, uygulandı. Ayrıca Ksenophon, falanksın gerisinde, hattın zayıf noktalarını istediği zaman takviye edebileceği bir yedek güç konuşlandıran ilk kişidir.
On Binler sonunda, günümüz Türkiye'sinde Güneydoğu Anadolu dağlarında yaşayan bir kabile olan Karduya topraklarına ulaşırlar.
... asla fethedilemeyen, savaşçı ve vahşi bir ırk. Büyük Kral bir zamanlar onları bastırmak için ülkelerine 120.000 kişilik bir ordu göndermişti, ancak bu büyük ordudan kimse bir daha evini görmemişti.
On Binler Karduya topraklarına girdikten sonra ana Karduya ordusunun bulunduğu geçide ulaşana kadar birkaç gün boyunca taş ve oklarla saldırıya uğradılar. Karduya Defilesi Muharebesi'nde, Ksenophon, 8.000 askeriyle bir karşı şaşırtma saldırısı düzenledi. Bu arada kendisi de kalan 2.000 askeri bir esirin ortaya çıkardığı dar bir geçide doğru bir ok sağanağı altında yürüttü ve
... Sabahın erken saatlerinde, sabah sisinin örtüsü altında ana geçidin arkasına doğru yol aldıktan sonra, şaşkın Karduklulara doğru cesurca ilerlediler. Çok sayıda trompetin sesi, düşmanın şaşkınlığını artırmanın yanı sıra, başarılı bir şekilde dolanmaya devam ettiklerini de Ksenophon'a bildiriyordu. Ana ordu hemen vadi tarafından saldırıya katıldı ve Karduklular mevzilerinden sürüldüler.
Dağlarda geçen yoğun çatışmalarının ardından On Binler, Centrites Nehri (Botan çayı) kıyısındaki dağların kuzey eteklerine doğru ilerlediler. Ancak burada, kuzeye giden yolu engelleyen büyük bir Pers kuvvetiyle karşılaştılar. Karduklular, Yunanlıların gerisine doğru ilerlerken, Ksenophon bir kez daha savaşta tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Ksenophon'un öncü keşif birlikleri hemen nehrin karşı yakasında bir geçit daha keşfettiler, ancak Persler daha hızlı hareket ederek burayı da kapattı. Ksenophon küçük bir kuvveti diğer sığlığa doğru geri gönderdi ve bu durum huzursuz Perslerin kuvvetlerinin büyük bir kısmını geri çekmesine neden oldu. Ksenophon hemen hücum ederek sığlıkta kalan kuvvetleri tamamen alt ederken, Yunan müfrezesi köprübaşına doğru zorlayıcı bir yürüyüşe geçti.
Bu olay, derinlemesine saldırı taktiğinin, Delium'dan 23 yıl sonra ve Epaminondas'ın Leuctra'da bu tarzı meşhur etmesinden 30 yıl önce, bilinen ilk kullanımlarından biriydi.
Artık kış gelmişti ve Yunanlılar Ermenistan'dan "böyle bir havaya uygun giysi olmadan tamamen hazırlıksız" bir şekilde geçerken,  soğuk ve zorlu koşullar onlara düşmanlarıyla yaptıkları mücadelelerde yaşadıklarından daha büyük kayıplar yaşattı.
On Binler, yiyecek sıkıntısı çektikleri bir sırada, erzak deposu olduğu bilinen ahşap bir kaleye saldırmaya karar verirler. Kale, ormanlarla çevrili bir tepenin üzerindedir. Ksenophon, adamlarından oluşan küçük grupların tepe yolunda belirmesini emreder; ve kaleyi savunanlar yukarıdan her taş yuvarladıklarında hemen yoldan ağaçların arasına atlayıp, ardından yeniden ortaya çıkarak bu şekilde ilerlemeye devam ederler.
Taşlar artık tükendiğinde, askerler yolun kalan kısmında hızla ilerleyerek neredeyse savunmasız hale gelmiş olan garnizonun büyük çoğunluğunun zorlukla direndiği kaleye saldırdılar. Kaledekiler, erkekler ve kadınlar olarak, kendilerini ölüme atmadan önce çocuklarını duvarların üzerinden attılar.
Ksenofon, On Binlerin (o zamana kadar aslında sayıları epeyi azalmıştı), Theches Dağı'nın (Madur Dağı) zirvelerinden denizi ve kıyıdaki dost Yunan kolonilerini gördükleri o sevinçli anı kaydeder; bu, kaçışlarının başarıyla gerçekleştiğini gösteriyordu ve bunun üzerine Θάλαττα! θάλαττα!: Thalatta! Thalatta! ("Deniz! Deniz!") diye çığlıklar attılar.
Kısa bir süre sonra Ksenophon'un adamları Karadeniz kıyısındaki Trapezus'a (Trabzon) ulaştılar (Anabasis 4.8.22). Yunanlılar, tekrar yola çıkmadan önce yerli halkla ittifak kurarak, Perslerin vasalları olan Kolhislilere karşı dağlık bir bölgede son bir savaş daha vermek zorunda kaldılar. Ksenofon, adamlarına düşmanı kuşatabilmek için hatlarını son derece ince bir şekilde yaymalarını emretti ve güçlü bir yedek kuvveti de muhafaza etti.
Kolhisliler, kanatlarından kuşatıldıklarını görünce, Yunanlıların konuşlanmasını kontrol etmek için ordularını böldüler ve hatlarında bir boşluk açtılar. Ksenofon bu boşluktan yedek kuvvetleriyle içeri daldı ve bir zafer daha elde etti.