Fenerbahçe (basketbol takımı)
Tarihçe > Kuruluş (1913 / 1944-1953)

Fenerbahçe Spor Kulübü'nde basketbol çalışmaları, futbol haricindeki branşların serpilmeye başladığı 1913 yılında başladı. Böylelikle bu branş, Türkiye'de bir kulüp çatısı altında kurulan ilk basketbol takımı olarak faaliyete geçti. Balkan Savaşı (1912-13) ve I. Dünya Savaşı (1914-18) nedeniyle kesintiye uğrayan bu faaliyetler 1919 yazında tekrar canlandıysa da, Kuşdili Çayırı'ndaki çimento sahadaki çalışmalar kış gelince, kapalı salon olmadığından, durmuştur. İstanbul'un 16 Mart 1920 tarihinde işgalinin ardından 1920 yazında bir İngiliz birliğinin, Fenerbahçe Kulübü'nü işgal edip kapatması nedeniyle faaliyetlerin yeniden başlayabilmesi mümkün olmamıştır.
“Kulübümüz, son zamanda yeni bir hisse tececdüt (yenilik) göstererek, bir Amerikalı muallim nezaretinde, memleketimizde ilk defa bizde olarak, basketbol oyununa başladı ve bunda da azaları (üyeleri) arasında epeyce muvaffakiyet (başarı) göstermekle iftihar eder.”
Fenerbahçe Dergisi, 10 Temmuz 1919
Basketbolda ileri konumda olan ve atletizm branşında da Fenerbahçe ile sıkı işbirliği içinde bulunan Robert Kolej'in basketbolcularının 1925 yılında Fenerbahçe'ye girmeleriyle, bu spor dalı sarı-lacivertli kulüpte üçüncü kez canlandığı gibi, Fenerbahçe dönemin basketbolda en güçlü takımı sayılan İstanbul musevilerinin takımı Makkabi'yi 15 Ocak 1926'da 32-4 yenerek tarihindeki ilk maçında ilk galibiyetini de aldı. Ancak kulübün kapalı salona sahip olmaması bu hamleyi de ilerletmekten alıkoyarken, 1932 yılındaki yeniden kurulma gayreti de kâğıt üzerinde kaldı.
1913, 1919, 1925-26 ve 1932'deki geçici girişimlerin ardından Muhtar Sencer ve Cem Atabeyoğlu'nun çabalarıyla 1944 yılında yeniden ve bu defa kalıcı olarak kurulan basketbol takımı eski adı Barkhoba olan ve daha sonra Galata Gençlik Kulübü adını alan İstanbul musevilerinin takımının as oyuncularını da bünyesine katarak tarihte ilk kez 1944-45 sezonunda İstanbul İkinci Basketbol Ligi'nde mücadelesine başladı. 1945-46 sezonunda bu ligde şampiyon olan takım, 22 Aralık 1945'te bu ligin ilk dört takımının oynadığı Dörtler Kupası'nın finalinde Beşiktaş'ı 41-27 yenerek birinciliği kazandığı gibi İstanbul'u temsilen katıldığı ve Edirne'de düzenlenen Trakya Kupası'nı da şampiyonlukla bitirirken tarihindeki ilk başarılarına erişti. 1946-47'de ilk kez mücadele verdiği İstanbul Erkekler Basketbol Ligi'nde 9 Şubat 1947'de şampiyonluk adayı Kurtuluş'u 36-29 yenmesine rağmen averajla şampiyonluğu Galatasaray'a kaptırdı. İstanbul Basketbol Ajanlığı'nı protesto etmek amacıyla 1948'de döndüğü İkinci Lig'de 1948-49 sezonunda bir kez daha şampiyon olan takım 1951 yılında antrenör olarak Samim Göreç'i angaje etti. II. Dünya Savaşı'ndan zaferle çıkan ABD'nin Türkiye'yi de kapsayan Marshall Planı çerçevesinde gelişen ABD-Türkiye ilişkileri Fenerbahçe basketbol takımıne da dolaylı olarak etki etti: Sarı-lacivertli takım 1940'ların sonlarında Türk limanlarını ziyaret eden ABD savaş gemilerinin mürettebatının oluşturduğu takımlarla diğer Türk basketbol takımları gibi maçlar yaparken yabancılarla ilk temaslarını da gerçekleştirmiş oluyordu. Amerikalı antrenör Merey takımın ilk yabancı çalıştırıcısı olurken (1947), Karamürsel'de kurulan ABD üssünde görevli Chuck Rozenkronz 1950-51 döneminde sarı-lacivertli formayı giyen ilk yabancı oldu.
Yine bu dönemde kurulan altyapıda yıldız takım 1949'da İstanbul, genç takım ise 1951 ve 1952'de tarihinde ilk kez Türkiye şampiyonluklarına ulaştı. Buna karşılık II. Dünya Savaşı sırasında ve ardından geçen yıllarda yaşanan ekonomik darboğaz nedeniyle A takımına gerekli tahsisatı ayıramayan Fenerbahçe, 1951 yılında futbolda profesyonelliğin kabulüyle kulüp olarak daha ciddi mali sıkıntılar içine girdiğinden İstanbul Erkekler Basketbol Ligi'nde orta sıralara geriledi. 1952-53 sezonunda futbol takımının İstanbul Profesyonel Ligi'nde kazandığı namağlup şampiyonluğun getirdiği ekonomik ferahlama sonucunda kulüp basketbola ayırdığı bütçeyi 7-8 bin TL'den 15 bin TL'ye çıkarınca başta Altan Dinçer gibi skorer bir yıldızın da transferiyle güçlü bir kadro kurabilmek mümkün oldu. 27 Mart 1954 tarihinde 1945 yılından beri İstanbul şampiyonluğunu elinde tutan ve "Yenilmez Armada" olarak adlandırılan Galatasaray'ı lig maçında 71-61 yenen Fenerbahçe, potalardaki üstünlüğün ezeli rakibinden kendine geçtiğini ilan etti.