Manchester
Tarihçe > Sanayi Devrimi

Manchester'in tarihi genel olarak Sanayi Devrimi döneminde tekstil imalat sanayiinin tarihi ile birbirine bağlıdır. Pamuk ipliği eğirmek için sanayinin imalatının gayet büyük çoğunluğu Büyük Manchester, Güney Lancashire ve Kuzey Cheshire bölgelerinde bulunan kasaba ve kentlerde yerleşik bulunmaktaydı. Manchester belli bir dönem için pamuk işlemenin en etkin üretim merkezi idi. Hemen sonra Manchester pamuklu malların alınıp satılması ticaretinin yerleşmiş olduğu en büyük dünya pazar yeri hâline gelmişti. Kraliçe Victoria döneminde bu nedenlerle Manchester'e takma isim olarak "cottonopolis" veya "Ambarlar Kenti" verilmiştir. Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika'da "mamchester" sözcüğü hala pamukludan yapılma havlu, çarşaf, yastık yüzü vb. eliși maddeleri için kullanılmaktadır,
Sanayi Devrimi Manchester'de büyük bir değişikliğe neden oldu ve Manchester'in nüfusunun hızla artmasına bir neden sağladı. 19. yüzyıl başlarında İskoçya'dan, Galler Ülkesi'nden, İrlanda'dan ve İngiltere ülkesinin diğer bölge ve şehirlerinden Manchester'de işçi olarak çalışmak niyetiyle büyük bir insan akımı başladı. Bu nedenle Manchester "çok şaşırtıcı bir hızla" genişlemeye başladı. Bu "sanayi devrimi" hiç planlanmamış ve planlanmayan bir süreçle şehirsel gelişme ortaya çıkarttı. Manchester'de bu dönem çok geniş alanlarda sanayiler de gelişti. 1835'te "Manchester hiçbir karşılaştırılabilir şehir bulunmadan dünyada birinci ve en büyük sanayi şehri olmuştu." makine sanayi firmaları önceleri pamuklu sanayi için makineler imalat etmeye başladılar ama çok geçmeden genel sanayiler için de makineler imal edip satmaya başladılar. Benzer şekilde kimya endüstrisi önce pamuklu sanayi için beyazlatıcı ve boya verici kimyasal maddeler üretmeye başladılar; ama gelişince diğer sanayi alanları için de kimyasal maddeler üretmeye başladılar. Ticaret geliştikçe onun yan destek kolu[ları olarak (bankacılık, sigortacılık gibi) finansal hizmet sektör ve firmaları da gelişti.
Ressam Thomas Pether'in  Manchester'e doğru , yaklaşık 1820. Sanayi Devrimi'nin daha başlamadan hemen önce ufak bir kasaba olan Manchester kırsal görünüşlü idi.
, ressam William Wyld 1857. Manchester sanayi devrimi dolayısıyla büyük sayıda fabrika bacalarıyla dolu.
Ticaret ve çok büyük bir şehirsel nüfusu beslemek için büyük bir nakliyat ve fiziksel dağıtım enfrastruktur sektörlerinin geliştirilişini gerektirdi. Manchester bu nedenle dünyada ilk demiryolunun, deniz limanından kara içinde bulunan bir mevkiye giden şehirlerarsı Liverpool-Manchester Demiryolu'nun son terminali oldu. Değişik nakliyat şekilleri arasında ortaya çıkan rekabet nakliyat maliyetlerinin düşük kalmasına yardımcı oldu. 1878'de Britanya "Genel Posta Ofisi (GPO)" idaresi Manchester'de yerleşik bulunan bir firma için ilk telefon sistemini kurup işletmeye başladı. Bu British Telecom adlı günümüzde özel telefon şirket olan şirketin sanki ecdadıdır.
1894'te Irwell Nehri ve Mersey Nehri'nin daha önce kanalize edilen kısımlarını kullanarak Salford'dan gelgitli Mersey halicinde bulunan Eastham Dokları'na kadar ulaşan 58 km uzunlukta Manchester Gemi Kanalı tamamlandı ve Manchester'in kenarında bulunan Salford Quaysde liman rıhtımları yapılıp bu limana Manchester Limanı ismi verildi. Bu kanalı kullanan okyanuslarda gidebilen yük gemileri Manchester Limanı'na doğrudan doğruya gidip orada yük yükleyip yük indirebilir oldular. Bu kanalın bir sahilinde Manchester şehri sınırlarının hemen dışında "Trafford Park" adli büyük bir sanayi parkı kuruldu, Bu sanayi parkında kurulan, pamuklu dokuma makineleri da imal eden, makine sanayi firmaları dünyanın dört bir yanına makineler ihraç etmeye başladılar.
Manchester "Kapitalizm"in merkezi oldu. Bu sisteminin istediği serbest ticaret ve devlet müdahalesi olmadan özel sektör firmaların tamamen serbestçe hareket etmelerini ön gören ideolojik fikirlere "Manchester Kapitalizm ekolü" adı verilmeye başladı. 1938'dan itibaren İngiltere'ye getirilen zahire ve mısırın serbest olarak, gümrüğe ve ithalat yasaklanmalarına tabi olmadan ve İngiliz nakliye gemileriyle nakliye edilme kısıtlamasına bağlı olmadan ülkeye getirilmesini isteyenlerin kurmuş oldukları "Anti-Corn Law League (Zahire Kanunu Aleyhtarları Ligi)" bu doktrinden kaynaklanmaktaydı."Corn Laws (Zahire Kanunları)" adında İngiltere'de zahire tarımına ve yüksek soylu toprak sahiplerine yüksek sübvasiyonlar vermeyi sağlayan bu kanunun kaldırılması bu ligin hedefi olmuştu. Bu ligin dayandığı doktriner prensipler "Manchester Kapitalizm Ekolü" tarafından sağlanmaktaydı.
Bu dönemde gelişen işçi sınıfı büyük eziyetlere katlanmakta idi ve Manchester bu sınıfa mensupların yaptıkları protestolar olan "ekmek ve emek" karışıklıklarına da merkez oldu. Şehirde bulunan emekçiler ve hiç imtiyazları olmayan sınıflar biraz daha fazla siyasi güç kazanmak için şehir merkezini bir toplantı ve gösteri yürüyüş yeri gibi kullanmaya başladılar. Manchester'in merkezinde bulunan St. Peters meydanında 15 Ağustos 1819'da yapılan böyle toplantılardan birinde, imtiyazlı idareci sınıflarının toplayıp meydana sevk ettikleri atlı askerler protesto eden emekçilere kılıçları ile hücuma geçip 15 ölü ve çok sayıda yaralıyı arkalarında bıraktılar. "Peterloo Katliamı" adı verilen bu olay Britanya emekçi sınıfı için önemli bir simge-olay oldu.
Manchester Marksizm ideolojisinin gelişmesi ve solcu politikalar için tarihte önemli bir yer almaktadır. Bilimsel sosyalizmin babalarından sayılan Friedrich Engels en etkili olan "1844'te İngiltere'de Emekçi Sınıfın Durumu" ana eserini Manchester içinde yaşayıp incelemeler yaptıktan sonra bu şehirde yaşayan işçi sınıfının çektiği büyük yaşam zahmetlerini ifşa edip açıklamak için yazmıştır. Karl Marx Manchester'i ziyarete geldiği zaman Engels'le Cheetham Kütüphanesi'nde buluşmuşlardır. İkisinin bu kütüphanede bir pencere yanında birlikte oturdukları tahta banket günümüzde bile aynı yerde bulunmaktadır. Marx'ın o sıralarda okumakta olduğu iktisat kitabı günümüzde bu kütüphanede görülebilir. 2-6 Haziran 1868'de Birleşik Krallık'ta tek işçi sendikaları federasyonu olarak kurulan "TUC Trades Union Congress (İşçi Sendikaları Kongresi)" ilk birleşik toplantısını Manchester'de David Sokağı'ndan bulunan "Mekanistler Enstitüsü"nde yapmıştır. Britanya politikasında iki büyük partiden biri olan "İşçi Partisi ve 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl sonunda Büyük Britanya'da kadınlara oyu verme hakkı verilmesi için kurulan radikal kadınlar hakları savunucuları "Süfrajet Hareketi"nin doğum yeri Manchester olmuştur.
Bu dönemde Manchester, bir sürü yeni şeyin ortaya çıkabileceği şehir olarak görülmeye başlanmıştı. Yeni sanayi üretim usulleri; yeni doktriner düşünce şekilleri; yeni sosyal grup veya sınıflar, yeni dinsel mezhepler, yeni formalarda emek ve işçi organizasyonu, yeni şekilde dağıtım ve kooperatif tipte perakende satis birimleri hep Manchester'de başlayıp İngiltere'ye yayılmaya başladı. Örneğin yeni doktirner düşünce şekli serbest dış ticaret ve özel sektöre hiç kısıntısız hareket etme serbestisi verilmesi ideolojisi, yani "laissez faire (bırakın yapsınlar)"; adı ile ve "Manchester Kapitalizm Ekolü" adında lanse edilmeye başlandı. Şehir yabancı ülkelerden ve Britanya'nın diğer bölgelerinden eğitimli kişileri bu yenilikleri gelip görmeleri çekici olmaya başlayıp onların şehri ziyaret etmelerine yol açtı. O dönemde popüler olan bir söz günümüze kadar yetişmiştir. Bu söz: "Manchester bugün ne yaparsa, dünyanın geri kalan kısımları onları yarın yapacaklardır". 
 • Osborne, George (7 Mart 2007). "Osborne: Our vision to make Manchester the creative capital of Europe". Conservatıve Party Websitesi (İngilizce). Conservatıve Party. 4 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2022.  Manchester'in en iyi altın çağ dönemi muhtemelen 19. yüzyılın son çeyreği olmuştu. Günümüzde Manchester'de bulunan birçok muhteşem mimarili kamusal yapı; örneğin Manchester Sejur Sarayı, Manchester Kütüphanesi, Manchester Müzesi vb. o dönemden kalmadır. Şehirde o dönemde kozmopolit bir atmosfer bulunmakta idi ve bu çok coşkun bir kültür hayatı yaratmıştı. Bu kültürel gelişmeye Manchester'de klasik muzik çalmak için Halle Orkestrası'nın kurulup gelişmesi iyi bir örnektir. Bu dönemde yerel idarenin kuruluşu da değişiklik gördü. 1892'de İngiltere ülkesinde idari kontluk konseyleri kuruldu. Manchester'deki "borough" unvanlı belediye "kontluk borough" şeklini alıp yerel meclise ve yerel idarecilere daha fazla otonomi kazandırıldı,
Sanayi Devrimi Manchester'e zenginler ve zenginlikler getirmekle beraber, kentte yaşayan nüfusu büyük bir kısmına zaruret, sefalet ve fakirlik getirdi. Modern İngiliz tarihçisi Simon Schama Manchester'deki bu durumu şöyle bildirmiştir:
Manchester dünyada yeni bir çeşit şehir idi. En iyi ve en kötü yaşanım  ve yaşamada ifrat ve tefrit son ucuna kadar korkulacak şekilde bu şehirde bulunmaktaydı. Şehre gelenler sanayi bölgesi olan varoşlarındaki fabrika bacalarından çıkan kara dumanlar ile karşılaşmaktaydılar. Şehre ziyarete gelen bir Amerikan misafir Manchester'in en fena mevkilerine götürüldüğü zaman baskıya alınmış, aldatılmış, ezilmiş, yerlerde yatıp, kana bulanmış parçalar hâlinde insanları ve insan ruhlarını  gördüğünü ifade etmiştir.
Manchester'de bulunan pamuklu iplik ve pamuklu bez fabrikaları sayısı en yüksek olarak 1853'te 108'e yetişti. Bundan sonra fabrika sayısı azalmaya başladı. 1850'li yıllarda Bolton'da kurulu bulunan pamuklu iplik iğme fabrikaları sayısı Manchester'dekileri geçti ve Manchester dünyanın pamuk ipliği başkenti olma niteliğini kaybetti. 1880'de ise Oldham pamuklu iplik iğme fabrikaları sayısı Manchester'dekileri aştı. Fakat bu imalat alanında Manchester'in düşüşü sırasında, Manchester içinde bulunduğu bölgenin finansal merkezi olma yolunda ilerlemekte idi. Manchester'de pamuklu imalatı yine de devam etti. 1913'te Manchester dünya pamuklu imalatının %65'ine üretmekte idi. I. Dünya Savaşı çıkması ve devamı ile dunya piyasalarının kapanması, o zaman kadar pamuklu üretiminin ve pamuklu ihracatının Manchester'de çok yiuksek yüksek seviyelerde olması dolyisiyla, kentin iktisadi durumuna çok aksi tesir yaptı. Dünyanın diğer devlet ve bölgelerinde pamuklu üretmek için fabrikalar kuruldu. Bu fabrikalar imalata geçmek için gereksindikleri makineleri yine Manchester tekstil makineleri imalat sektöründen temin ettiler. Bu savaştan çok gecmeden sonra Birleşik Krallığı'n Büyük Depresyon adı verilen büyük mali ve iktisadi buhran sürüklenişi Manchester'e büyük ziyanlar verdirdi. Bu buhranla sanki o zamana kadar gizli olan ekonomik bünyesel değişiklikler gereksinmesi çok açığa çıktı ve eski sanayiler, bu arada tekstil sanayi, dünya imalat sanayi alanında eski önemlerini kaybettiler.