Azerilerin kökeni
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > İran menşeli > Çağdaş dönem görüşleri

İran ve Orta Asya uzmanı Profesör Richard Nelson Frye;
"Azerbaycanın Türk konuşmacıları, esas olarak birkaç bölgede halen var olan daha önceki İran dillerinin konuşmacılarından gelmektedir ve 11 ve 12. yüzyıllardaki Oğuz Türklerinin yoğun bir göçü Anadolu'nun yanı sıra Azerbaycanı da kademeli olarak Türkleştirmiştir. Azeri Türkleri Şiî'dir ve Safevî hanedanlığının da kurucularıdır. Moḡān bozkırında sayıları belki 100.000'i bulan İlseven (veya eski adıyla Şahseven) adlı çobanlar olmalarına rağmen de yerleşiktirler; İran'daki diğer kabileler gibi onlar da Rıza Şah döneminde yerleşik hayata geçmeye zorlanmışlardır.
Coğrafyacı ve İranolog Ordinaryüs Profesör Xavier de Planhol'e göre;
"Bu multi-seküler ortak yaşamın bir sonucu olan Azeri maddî kültürü, bu nedenle yerli unsurların ve göçebelerin katkılarının ince bir (bileşimi) kombinasyonudur, ancak aralarındaki nüans (ayırtı) belirlenememiştir. Yapılan birkaç araştırma (Planhol,1960) tarım tekniklerinde (sulama, rotasyon sistemleri, teras yetiştiriciliği) ve çeşitli yerleşim özellikleri (yaygın yer altı ahırlarında açıkça görülen insanların ve çiftlik hayvanlarının kış troglodytizmi – mağara müdâvimliği) baskın İran geleneğinin tartışılmaz üstünlüğünü göstermektedir. Sulamalı vadilerdeki İran köylülerinin büyük köy yerleşimleri, dilsel dönüşüm sırasında bile yeni gelenlerin kristalizasyonu (özümlenmesi) için nokta yerler olarak çalışmış ve bu yerler sâhalarını korumuş ve bilgilerini de aktarmıştır. Tebriz'in güneyinde dev bir volkanik masif olan Sehend veya sınıra yakın Qaradağ (Planhol-1966/Bazin-1982) gibi bazı bölgelerdeki İran kökenli yer adlarının yarısından fazlasının yer aldığı toponimler ise bu sürekliliğe tanıklık eder. Dilin kendisi anlamlı bir kanıt sağlar ve Azerice, Özbekçeden farklı olarak Türk dillerinin tipik ses uyumunu da kaybetmiştir ve İranlı köylüler tarafından öğrenilen ve konuşulan da bir Türk dilidir."
Kafkasya tarihi uzmanı Profesör Tadeusz Swietochowski ise şöyle der;
"En yaygın olarak kabul edilen etimolojiye göre 'Azerbaycan' adı MÖ 4. yüzyılın sonlarında bir Pers satrapının adı olan Atropates'ten türetilmiştir. Bir başka teori ise ismin kökenini Farsça bir kelime olan "âzar" (Ateş) adına kadar izler — bu nedenle (ateşleri bol miktardaki petrol kaynaklarıyla körüklenen sayısız Zerdüşt tapınaklarından dolayı) "Azerbaycan "Ateş Ülkesi" dir. Azerbaycan yedinci yüzyılın ortalarında Araplar tarafından fethinden ve İslam'a dönüştürülmesinden sonra bile millî karakterini korudu ve bu döneminde de erken Müslüman imparatorluğunda bir eyalet haline geldi. Ancak 11. yüzyılda Selçuklu hanedanına bağlı Oğuz Türk boyları ülkeye girdiğinde ise Azerbaycan önemli sayıda Türk kökenliye sahip oldu. Özgün Pers nüfusu Türkler ile kaynaştı ve yavaş yavaş Farsçanın yerini farklı bir Azerbaycan diline dönüşen Türk lehçesi aldı. Türkleşme süreci çok uzun ve karmaşıktı ve Orta Asya'dan gelen göçebelerin birbirini izleyen dalgaları tarafından da sürdürüldü."
Tarihçi Profesör Karl Kaser şunları yazar:
Bugünkü Türk ve Azeri halkları, bu gelen Türkçe konuşan halkların (Selçukluların) torunları olarak kabul edilmektedir. Kafkasya'daki Türk varlığı en azından yedinci yüzyıla kadar uzanmaktadır ve dokuzuncu yüzyıl civarında günümüz Azerbaycan'ında ortaya çıkan (ve muhtemelen günümüz Azeri nüfusunun da ataları olan) Oğuz Türklerinin gelişiyle de daha da güçlenmiştir.