İslam'da keyif verici maddeler
Dipnotlar

↑  Konuyla ilgili tartışmalar için bkn. Najam Haider, Contesting Intoxication: Early Juristic Debates over the Lawfulness of Alcoholic Beverages, Islamic Law and Society dergisi, Sayı:20 1-2, ss.48-89, Brill Yayınları, 2013 ve Nergiz Önce, Erken Dönem Hanefi Mezhebi Eserlerinde ve Osmanlı Dönemi Nükûllü Fetva Mecmualarında "Kitabu'l-Eşribe", Usul dergisi Sayı 15, ss.91-124, 2011/1.
↑  İbn Ebi Şeybe, Musannef, vııı, 103'ten aktaran Nergiz Önce, Erken Dönem Hanefi Mezhebi Eserlerinde ve Osmanlı Dönemi Nükûllü Fetva Mecmualarında "Kitabu'l-Eşribe", Usul dergisi Sayı 15, s.109-110, 2011/1.
↑  Najam Haider, Contesting Intoxication: Early Juristic Debates over the Lawfulness of Alcoholic Beverages, Islamic Law and Society dergisi, Sayı:20 1-2, Brill Yayınları, 2013, s.83
↑  Mustafa Yıldırım, İslâm Hukukunda İçki İçme Suçu ve Cezası, D.E.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı XIII-XIV, İzmir, 2001,32-33
↑  İmam Tahavi, Mukayeseli Hanefi Fıkhı-Tahavi Muhtasarı, Çev. Soner Duman, Beka Yayıncılık, İstanbul, 2013, 524. Türkçe çevirilerdeki dipnotlarda çevirmenler Nebiz'in mayalanmamış meyve suyu olduğunu söylemekte oldukları görülmektedir ancak asıl metinde Nebiz kaynaklı sarhoşluktan söz edilmesi bu şekilde bir çevirinin doğru olmadığını net bir şekilde göstermektedir çünkü miktarı ne olursa olsun meyve suyunun bir sarhoşluk haline yol açmadığı bilinmektedir.
↑  Hayreddin Karaman, Günlük Hayatımızda Helaller Haramlar, Nesil Yayınları, İstanbul, 1987, s.47
↑  Najam Haider, Contesting Intoxication: Early Juristic Debates over the Lawfulness of Alcoholic Beverages, Islamic Law and Society dergisi, Sayı:20, 1-2, Brill Yayınları, 2013, s.72, Haider, Şeybani'nin al-Asar, (I: 182-185) adlı eserinden aktarmaktadır.
↑  Tahavi, Hadislerle İslam Fıkhı, Şerhu Meâni'l-Âsâr, 2009, M.Beşir Eryarsoy, Kitâbî Yayınevi, İstanbul, 2009, Cilt 6, s.500
↑  İmam Tahavi, a.g.e. s.502
↑  İmam Tahavi, a.g.e. s.506
1 2  İmam Tahavi, a.g.e. s.501
↑  Tahavi'nin eserinden aktaran Nergiz Önce, a.g.m. s.102
↑  Cessas'ın Şerhu Muhtasari't-Tahâvî, II, 625'ten aktaran Nergiz Önce, a.g.m. s.106
↑  Tahavi'nin Muhtasar, Cessas'ın Şerhu Muhtasari't-Tahavi ve Muhtasaru İhtilâfi'l-ulemâ adlı eserlerinden aktaran Nergiz Önce, a.g.m., s. 108
↑  Ebû Zeyd ed-Debûsî, Mukayeseli İslam Hukuk Düşüncesinin Temellendirilmesi, çev. Ferhat Koca, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2009, s.138
↑  Mâtüridi'nin "Tevilatu'l-Ku'an" adlı Kur'an tefsirinin Bekir Topaloğlu başkanlığında 2005-2008 tarihleri arasında gerçekleştirilen tıpkı basımının IV.328-329, 331.sayfalarını kaynak göstererek aktaran Mehmet Akif Koç, "Mâtürîdî'nin Kuran Tasavvuru", s.146-147, makalenin içinde yer aldığı eser Mâtürîdî'nin Düşünce Dünyası, Şaban Ali Düzgün (Editör), T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. Ankara, 2011, ss. 143-157, Koç, ilgili sayfada Matürîdî'nin kabul ettiği bu Hanefi görüşünün yanlış bir temele dayandığını da belirtmekte ve hammaddesi her ne olursa olsun tüm sarhoş edici içkilerin haram olduğunu Maide suresi 90.91.ayetlerine dayanarak ileri sürmektedir.
↑  İbn Âbidîn, Hâşiyetü Reddü'l-Muhtâr 'alâ Dürri'l-Muhtâr, İstanbul, 1984, VI, 453'ten aktaran Nergiz Önce, a.g.m. s.112
↑  Fetvayı kaynaklardan aktaran Nergiz Önce, a.g.m. s.114
↑  Abdurrahman Maliki, İslam Hukukunda Ceza, 2002,s.90
http://www.khilafah.nl/pdf/Ukubat.pdf 15 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.,
↑  Serahsi'nin Mebsut adlı eserinden aktaran Ralph S. Hattox, Coffee and Coffeehouses-The Origins of a Social Beverage i the Medieval Near East, University of Washington Press, Seattle and London, 1996, s.50
↑  "The Ismaili Imamat's guidance against drinking alcohol". 1 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2015.
↑  Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.37-39
↑  Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.42-43
↑  Buhârî, Hudûd 4; Ebû Davud, Hudûd, 36; Şevkânî, Neylu'l-Evtâr, VII, 156 aktaran Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.43
↑  Buhari, Hudûd 5 aktaran Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.43
↑  Ebû Dâvud, Hudûd, 36 aktaran Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.44
↑  Buhârî Hudûd, 4 aktaran Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.44
↑  Mustafa Yıldırım, a.g.m. s.46-47
↑  Mehmet Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam Ebussuud Efendi Fetvaları Işığında 16.Asır Türk Hayatı, İstanbul: Enderun Kitabevi, 1972, s.144-145
↑  Karafî, el-Furûk, 1/377-381'den aktaran Yaşar Nuri Öztürk, İmamı Âzam Ebu Hanîfe, Yeni Boyut Yay, İstanbul, 2014,s.363
↑  Mehmet Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam Ebussuud Efendi Fetvaları Işığında 16.Asır Türk Hayatı, İstanbul: Enderun Kitabevi, 1972, s.146
↑  M.Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam...S.144-145
↑  M.Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam...S.145
↑  Devin J. Stewart, Islamic Legal Orthodoxy. Twelver Shiite Response to the Sunni Legal System, Salt Lake City, 1998, s.47 ayrıca Az Alkole Fetva Vermek 19 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
↑  Muhammed Revvâs Kal'aci, Mevsû'atü Fıkhı Süfyan es-Sevrî (Dârün-Nefâis), Beyrut, 1990, s.162-163'ten aktaran Yaşar Nuri Öztürk, İmamı Âzam Ebu Hanîfe, Yeni Boyut Yay, İstanbul, 2014, s.360
↑  Irene Melikoff, Uyur İdik Uyardılar-Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları, çev. Turan Alptekin, İstanbul: Cem Yayınevi, 1993, s.201-201
↑  Ahmet Eflâkî, Âriflerin Menkıbeleri, Çev.Tahsin Yazıcı, C.2,1973, s.94
↑  Ricaut, Türklerin Siyasi Düsturları, Haz.M.Reşat Uzmen, Tercüman 1001 Temel Eser, t.y. s.217,
↑  Paul Rycaut,The Present State of the Ottoman Empire, London, 1670, s.139
↑  Ricaut, a.g.e. s. 224
↑  Paul Rycaut, The Present State of the Ottoman Empire, London, 1670, s.144
↑  Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sufilik: Kalenderiler, TTK, 1992, Ankara, s.178-179
↑  Ahmet T. Karamustafa, Tanrının Kuraltanımaz Kulları-İslam Dünyasıda Derviş Toplulukları (1200-1550), çev. Ruşen Sezer, YKY, İstanbul, 2008, s.87-88
↑  A. Yaşar Ocak, a.g.e. s.179-180
↑  Abdülbaki Gölpınarlı, Mevlana'dan Sonra Mevlevilik, İstanbul 1953, s. 114, 106'dan aktaran Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sufilik: Kalenderiler, TTK, 1992, Ankara, s.203
↑  Suraiya Faroqhi, Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam-Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla, çev. Elif Kılıç, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul,2010,s.239,240
↑  Emin Efendi, Osmanlı Hayatından Kesitler, İnsan Yayınları, İstanbul, 2009, s.156
↑  Ahmet Refik Altınay, Eski İstanbul, İstanbul, İletişim Yayınları, 1998, s.42 ve Diyanet İşleri İslam Ansiklopedisi, Bali Efendi, Sarhoş maddesi, Cilt 5, s.20, İA'nın bu maddesinde Aşık Çelebi'den Bali Efendi'yi içki sebebiyle Hasan Çelebi'nin ise içki değil ilahi aşk sebebiyle kendisine "sarhoş" lakabı verildiğine dair ifadeleri aktarılmaktadır.
↑  Sırrî Kalender, Asâ-yı Sırrî, Revnak Kitabevi, İstanbul, 2012, s.28
↑  Bernard Lewis, Ortadoğu, çev. Selen Y. Kölay, Arkadaş Yayınevi, Ankara, 2006, s.271
↑  Bernard Lewis, Ortadoğu, çev. Selen Y. Kölay, Arkadaş Yayınevi, Ankara, 2006, s.294
↑  Suraiya Faroqhi, Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam-Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla, çev. Elif Kılıç, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul,2010,s.337
↑  Tom Standage, Altı Bardakta Dünya Tarihi, çev. Ahmet Fethi, Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul, 2014, s.90
↑  Kathryn Kueny, The Rhetoric of Sobriety-Wine in Early Islam, State University, New York, 2001, S.54
↑  Rudi Matthee, Alcohol in the Islamic Middle East: Ambivalence and Ambiguity, Past and Present Dergisi, 2014, s.104
↑  İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, Cilt 1, TTK, Ankara, 1988, s.280
↑  Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorluğu, İstanbul, Yeditepe Yayınları, 2012
↑  Halil İnalcık, Has-bağçede 'ayş u tarab-Nedimler Şairler Mutrîbler, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2010s.277
↑  İhsan Arslan, "Sahabenin Olumsuz Davranışları Karşısında Hz. Peygamber'in Tavrı", Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Cilt 12, Sayı 3, 2012, s.144 ayrıca bakınız Diyanet İslam Ansiklopedisi, C.33, s.220, Nuaymân b.Amr maddesi...
↑  Mesudî, Murûc ez-Zeheb (Altın Bozkırlar), çev.Ahsen Batur, Selenge Yay. İstanbul, 2014, s.336
↑  Mukaddesî, İslâm Coğrafyası (Ahsenü't-Takâsîm), çev. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul, 2015, s.213
↑  Adam Mez, Onuncu Yüzyılda İslâm Medeniyeti, çev. Salih Şaban, İnsan Yayınları, İstanbul, 2014, s.447
↑  Rahmi Er, Bediüzzaman el-Hemezânî ve Makâmeleri, MEB Yayınları, İstanbul 1994, s. 152-153
↑  Nebi Özdemir, Cumhuriyet Dönemi Türk Eğlence Kültürü, Ankara:Akçağ Yayınları, 2005, s.199
↑  Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitabı I, Ankara: TTK, 1989, s.179
↑  M.Ergin, Dede Korkut Kitabı I, s.225
↑  Nizamülmülk, Siyasetnâme, Çev. Nizamettin Bayburtlugil, Dergah Yayınları, İstanbul, 2014, s.58,104,135
↑  Halil İnalcık, Has-bağçede 'ayş u tarab-Nedimler Şairler Mutrîbler, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2010, s.221-222
↑  Aziz B. Erdeşir-i Esterâbadî, Bezm u Rezm, çev. Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1990, s.364
↑  İbn Batuta, İbn Battûta Seyahatnâmesi, Cilt 1, çev.A.Sait Aykut, İstanbul, YKY, 2004, s.484, 485
↑  Abdülkadir İnan, Makaleler ve İncelemeler II.Cilt, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1991, s.224
↑  Abdülkadir Erkal, Divan Şiirinde Afyon ve Esrar, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 33, Erzurum, 2007, s.27-28
↑  Ogier Ghiselin de Busbecq, Türkiye'yi Böyle Gördüm, çev. Aysel Kurutluoğlu, İstanbul, Tercüman 1001 temel Eser, t.y. 19-20
↑  Türkiye'nin Dört Yılı (1552-1556), çev.A.Kurutluoğlu,Tercüman 1001 Temel Eser, s.84, 66, t.y.
↑  Lâtifî, Evsâf-ı İstanbul (Haz. Nermin Suner Pekin), İstanbul Fetih Cemiyeti, 1977, s.57-58
↑  Jean Thevenot, 1655-1656'da Türkiye, çev. Nuray Yıldız, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1978, s.89-90
↑  Jean Thevenot, a.g.e. s.131
↑  Katip Çelebi, Fezleke, Cilt 2. İstanbul:Ceride-i Havadis Matbaası, 1286/1869, s.396'dan aktaran Marc David Baer IV.Mehmet Döneminde Osmanlı Avrupası'nda İhtida ve Fetih, İstanbul: Hill Yayınları,2009, s.117
↑  Marc David Baer IV.Mehmet Döneminde Osmanlı Avrupası'nda İhtida ve Fetih, İstanbul: Hill Yayınları,2009, s.187-188
↑  Risâle-i Garîbe, XVII. yüzyıl İstanbul Hayatına Dair Risâle-i Garîbe, Haz. Hayati Develi, Kitabevi, İstanbul, 2001, s.25, 35
↑  Metin Öztürk, Sıhhati Çelebi'nin "Menakıb-ı Mükeyyifat-ı Alem" Risalesi Çerçevesinde 17. yüzyıl İstanbul'unda Keyif Verici Maddeler, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Ankara, 2006, s.50-51
↑  Marc David Baer, a.g.e. s.338
↑  M.de M.D'Ohsson, XVIII. yüzyıl Türkiseyinde Örf ve Adetler, çev. Zerhan Yüksel, Tercüman 1001 Temel Eser, t.y. s.53-54
↑  Sir Charles Eliot, Avrupa'daki Türkiye, çev. Adnan Sınar, Şevket Serdar Türet, t.y. Cilt 1, s.192. Yazar Türkiye'ye 1884'te gelmiş 1898 yılına kadar İngiltere elçiliğinde sekreter olarak çalışmış. Eseri de ilk olarak 1900'de daha sonra da ilavelerle 1907'de basılmıştır.
↑  Sir Charles Eliot, a.g.e. Cilt 1, s.203
↑  Abdülaziz Bey, Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri (Yay.Haz. Kazım Arısan-Duygu Arısan Günay), Tarih vakfı Yurt Yayınları, C.2. İstanbul 1995, s. 326, 328, Hazırlayanlar kitabın notlarının yazar tarafından 1910-1912 arasında kaleme alındığını tahmin etmektedirler, bkn. a.g.e. s.v-vi
↑  Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Bir Zamanlar İstanbul, Haz.Niyazi Ahmet Banoğlu, Türcüman 1001 Temel Eser, t.y.s.288, 295-297, Ali Rıza Bey'in bu yazıları 1922 yılında Peyam Sabah ve Alemdar adlı gazetelerdeki yazılarından derlenmiştir.
↑  Rüsuhi Baykara, "Osmanlı Devleti'nde İlk Tütün İçme Yasağı ve İktisadi Sebebi", s.302, içinde yer aldığı eser Fatih Tığlı (Haz.) Ehlikeyfin Kitabı, Kitabevi Yay. İstanbul, 2011, ss.301-304
↑  Şeyhülislam Bahayi Efendi Divanı'ndan Seçmeler, Haz. Harun Tolasa, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1979, 16, 22
↑  Naima Tarihi'nden aktaran Necdet Sakoğlu, "XVII. yüzyılda Tütün Haram, İçenler İdamlık ve Cehennemlikti", s.286-287 içinde yer aldığı eser Fatih Tığlı (Haz.) Ehlikeyfin Kitabı, Kitabevi Yay. İstanbul, 2011, ss.285-300
↑  A. Esat Bozyiğit, Nargile, s. 394-395, içinde yer aldığı eser Fatih Tığlı (Haz.) Ehlikeyfin Kitabı, Kitabevi Yay. İstanbul, 2011, ss.394-400
↑  Tom Standage, Altı Bardakta Dünya Tarihi, çev. Ahmet Fethi, Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul, 2014, s.137
↑  Talat Mümtaz Yaman, "Türkiye'de Kahve ve Kahveler", s.7 içinde yer aldığı eser Fatih Tığlı (Haz.) Ehlikeyfin Kitabı, Kitabevi Yay. İstanbul, 2011, ss.3-29
↑  Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ebû Nûvâs maddesi, Cilt.10. s.205, 207
↑  Savaşkan Cem Bahadır, Şeyhülislam Bir Şairde "Şarap" Kavramı: Şeyhülislam Yahyâ Bey'in "Disünler" Redifli Gazeli, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 7, Sayı 30, s.45-46
↑  Mehmet Arslan, Sâkî-nâmeler, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2012, s.15-16
↑  Katharina Mommsen, Goethe ve İslam, çev. Senail Özkan, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2012, s.274
↑  Rıdvan Canım, Türk Edebiyatında Sâkînâmeler ve İşretnâme, Akçağ Yayınları, Ankara, 1998, s.42-51
↑  Rıdvan Canım, a.g.e.s.119-120
↑  Fatma Büyükkarcı Yılmaz, Nidayî el-Ankaravî'nin Bilinmeyen Bir Eseri Mübâhasât-ı Mükeyyifât ve Aynı Konudaki Diğer Eserler, Turkish Studies, Vol 8/3, Winter 2013, s.683-684 vd, Ankara
↑  Majid Daneshgar, "Shi'te-Perso Views Towards Abusing Wine and Opium: Is it Addiction or Culture?" Journal of Religious Culture, No.187 (2014)
↑  Bu satırlar Bürgel'in Allmacht und Mächtigkeit. Religion und Welt im Islam, (München 1991) adlı eserinin Wein als Heilmittel (Şifa Aracı olarak Şarap) başlıklı bölümünden aktarılmıştır. Aktaran Katharina Mommsen, Goethe ve İslam, çev. Senail Özkan, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2012, s.274
↑  Ebû Zeyd el-Belhi, Mesâlihu'l-Ebdan ve'l-Enfüs, Çeviri, Tıpkıbasım, çev. Nail Okuyucu-Zahit Tiryaki, Türkiye Yazma Eserler Kurumu, 2012, s.204
↑  Ebû Zeyd el-Belhi, a.g.e. s.206-244
↑  İbn-i Sînâ, El-Kânûn fi't-Tıbb, Birinci Kitap, çev. Esin Kâhya, Ankara, 1995, s.263
↑  Serap Göçgün, Abdulvehhâb'ın "Müntehâb-ı Fi't-Tıbb" Adlı Eseri, Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas, 2010, s.18
↑  Nidayi'nin eserinden aktaran Fatma Büyükkarcı Yılmaz, Nidayî el-Ankaravî'nin Bilinmeyen Bir Eseri Mübâhasât-ı Mükeyyifât ve Aynı Konudaki Diğer Eserler, Turkish Studies, Vol 8/3, Winter 2013, s.686
↑  Konuyla ilgili Müslüman hekimlerin görüşlerinin genel olarak özeti için bkn. Ayten Altıntaş, Sağlığın Can Damarı-Osmanlı Tıbbında Sağlıklı Yaşam, Yediveren Yayınları, İstanbul, 2013
↑  "Ekrem Buğra Ekinci: Osmanlı Padişahları İçki İçer Miydi?" (PDF). 5 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Kasım 2015.
Falaka cezası, İran, 1920'ler
Şems-i Tebrizi
Kaygusuz Abdal.
İran tarihinden bir tasvir
İbn Batuta'yı Mısır'da gösteren bir gravür
Babür İmparatoru Cihangir (1569-1627)
Tütün içen bir Avrupalı tasviri (1595)
Bir Fincan Kahve
Fuzuli (1483-1556)
İbn-i Sina'nın 1271 yılında yapılmış bir tasviri