Devlet sanatçısı
Tartışmalar

Devlet sanatçılığı ile ilgili tartışmalar daha çok, "Devletin sanatçısı olur mu? Bu ünvanı kimler hak etti, kimler hak etmedi? Kimler kabul etti, kimler kabul etmedi?" soruları etrafında yoğunlaşmıştır.  Devlet sanatçılığı ile ilgili ilk tartışmalar, bu ünvanın verildiği ilk kişi olan Adnan Saygun ile başladı. Ünvanın Saygun'a verilip Cemal Reşit Rey'e verilmemesi, kamuoyunda bir hayli tartışıldı. Cemal Reşit Rey'e 1981'de devlet sanatçısı ünvanı verildi.
Ödülün sadece çoksesli müzik alanında verilmesi eleştiri ve sitemlere neden olmuş, diğer sanat dallarının "üvey evlat" muamelesi gördüğü ifade edilmiştir. 1981 yılında ilgili yönetmelikte değişiklik yapılarak çok sesli müziğin yanı sıra opera ve tiyatro alanından sanatçılara da ödül verilse de sanat dünyasından eleştiri ve sitemler devam etti. Sonraki yıllarda kapsam daha da genişletildi; 1987'de duyurulan yönetmelik değişikliği ile genişletilmiş sanat dallarından altı kişiye devlet sanatçısı ünvanı verildi.
1991'de otuz altı kişinin devlet sanatçısı ünvanına değer görüldüğünün açıklanması büyük tartışmalar doğurdu; altı sanatçı (Ömer Lütfi Akad, Yaşar Kemal, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Zühtü Müridoğlu, Hüseyin Gezer, Füreya Koral) devlet sanatçısı ünvanını almayı reddetti.
Yaşar Kemal, reddetme gerekçesini şu sözlerle açıkladı:" Kültür politikası olmayan, ya da kültür politikası kültürü yozlaştırmak olan, yenilikçi ulusal edebiyatımızı okul kitaplarımızın dışına süren, böylelikle de, Türk insanını en az okuyan uluslar düzeyine indiren, zindanları yazarlara, şairlere ikinci bir ev eyleyen, demokrasiyi engelleyen yönetimlerin adı ne olursa olsun, bana verdikleri hiçbir payeyi, ülkemiz gerçek bir demokrasiye kavuşana kadar kabul etmeyeceğim."
1998 yılında Kültür Bakanlığı başlangıçta dört sanatçıya (Tekin Akmansoy, Mehveş Emeç, Rengim Gökmen ve Şefika Kutluer) devlet sanatçısı ünvanı verileceğini açıkladı. Ancak daha sonra, ünvan sahiplerini belirleme ile ilgili yönetmelik değiştirildi ve bu isimlere 85 kişi daha ilave edildi. Bu kadar çok isme bu ünvanın verilmesi, kamuoyunda uzun süre tartışıldı.  89 kişilik listede yer alan sekiz sanatçı (Arif Sağ, Atıf Yılmaz, Avni Arbaş, Belkıs Akkale, Fikret Otyam, Melih Cevdet Anday, Müzeyyan Senar, Orhan Pamuk) bu ünvanı reddettiğini açıkladı; dört kişi (Gülriz Sururi, Sezen Aksu, Gülşen Tatü, Turhan Selçuk) ise mazeret bildirmeksizin törene katılmadı.
Ödülü reddeden sanatçılardan Orhan Pamuk, ret gerekçesini öyle açıklamıştır: "Devlet ilk defa benim gibi kendisini açıkça eleştiren birine devlet sanatçılığı ünvanını verdi. Bu bir inceliktir, bu yüzden de keskin jestler yapmak, kabalık etmek istemiyorum. Bana bu ünvan yazar olduğum için verildi. Ama bu devlet, İsmail Beşikçi, Ragıp Duran, Doğu Perinçek ve adı duyulmamış pek çok gazeteci yazarı hapse attı. Bu durumda ben bir yazar olarak bu ünvanı almayı, kabul etmeyi içime sindiremem"
Bu kavramı eleştiren sanatçılardan biri olan fotoğrafçı Ara Güler, "Ancak komünist ülkelerde devletin sanatçısı olur. Oralarda göğüsleri madalyadan geçilmeyen bir sürü adam görürsünüz sokaklarda" şeklinde açıklama yapmıştır.
Ressam Mehmet Güleryüz'ün, devlet sanatçılığı ünvanını alan 89 kişinin bu ünvanlarının iptali için Yargıtay'a başvurması sonucu Danıştay Ağustos 1999'da yürütmeyi durdurma kararı aldı. Kültür Bakanlığı'nın karara itirazı, Ekim 1999'da oybirliğiyle reddedildi. Ressam Güleryüz'ün 18 Şubat 2000'de açtığı dava, 2002'de sonuçlandı; Danıştay oybirliğiyle yönetmeliği iptal etti.