Şar
Tarihi

Kizzuvatna Krallığının Başkenti olarak da adı geçen Comana, Şarköy'ün eski yerleşim adıdır. Commona olarak da anılmaktadır. Comona Çukurova Bölgesinde Hititler döneminde dini bir krallık olan Kizzuwatna'nın en önemli şehirlerindendir.
Antik coğrafyacılara göre Komana, Kapadokya'da (ve daha sonra Kataonya'da) bulunuyordu. Şehrin yazıtlarda bulunan bir diğer sıfatı da, Suriyeli Ay tanrıçası Enyo veya yerel dilde Ma'ya adanmış ünlü bir tapınak nedeniyle Hieropolis /ˌhaɪəˈræpəlɪs/ (Grekçe: Ἱεράπολις) yani "kutsal şehir"dir. Strabon ve Jül Sezar burayı ziyaret etmiştir; Strabon, şehrin Sarus (Seyhan) nehri üzerinde derin bir vadideki konumu hakkında uzun detaylara girer. Tapınak ve onun antik çağlardaki ünü, büyük Batı Asya doğa tanrıçasının bir çeşidi olan Ma-Enyo ritüellerinin büyük bir ciddiyetle kutlandığı yer olarak bilinirdi. Hizmet, binlerce hierodouloi (tapınak kölesi) tarafından büyük bir ihtişamla görkemli bir tapınakta yürütülüyordu. Giderleri karşılamak için, kraliyet gelirinden daha fazla gelir getiren büyük araziler ayrılmıştı. Tapınağın basit bir eklentisi olan şehir, doğrudan her zaman hüküm süren Kapadokya ailesinin bir üyesi olan ve kraldan sonra rütbe alan baş rahip tarafından yönetiliyordu. Strabon zamanında bile tapınak hizmetinde çalışan kişi sayısı 6.000'in üzerindeydi ve yerel mezar taşlarında yaygın olan isimlere bakılırsa, bunlar arasında birçok Pers vardı. Romalılar döneminde tapınak Bellona'ya yeniden atandı ve Kapadokya-Yunanı kökenli Bithynialı bir asilzade olan Lycomedes baş rahip olarak atandı. İmparator Caracalla, Komana'yı bir Roma kolonisi yaptı ve tapınak-şehir, Hristiyanlığın resmi olarak tanınmasına kadar sonraki imparatorlardan onur gördü.
Bir rivayete göre Orestes, kız kardeşiyle birlikte, bu tapınağın kutsal ritüellerini, yani Tauropolos Artemis'in ritüellerini, Taurik İskitya'dan getirmiştir. Orestes burada, çektiği acıların sonunu anmak için başından kestiği saçı bırakmıştır (Grekçe: ἡ πένθιμος κόμη) ve bu nedenle, Yunanlıların halk etimolojisine göre, yerin adı Komana olmuştur. Ve daha sonraki zamanlarda, hikayeye daha uygun hale getirmek için, varsayıldığı gibi, Grekçe: ἡ Κόμανα olarak değiştirilmiştir. (Eustath. ad Dionys. v. 694; Procop. Persic. i. 17.)
Şehir antik çağda Col. Aug. Comana ve Col. Iul. Aug. Comanenoru veya Comainoru epigrafik yazıtlarını taşıyan sikkeler basmıştır.
Bölge, eski metinlerde genellikle Shahr olarak yazılan Şarköy veya Şar'da yer almaktadır. Burası, Anti-Toros Dağları'nda, Seyhan Nehri'nin (Sarus) yukarı mecrasında bulunan, ağırlıklı olarak Ermeni nüfuslu, ancak daha sonraki Avşar Türkmenleri ve Çerkes yerleşimleriyle çevrili bir köydür. Batı Anti-Toros silsilesinin ana geçidinin doğu ucundaki konumu nedeniyle hem antik çağda hem de günümüzde önem kazanmıştır. Bu geçit, Septimius Severus tarafından imparatorluğun doğu sınırına giden ana askeri yola dönüştürülen Caesarea-Mazaca'dan (Kayseri) Melitene'ye (Malatya) giden yolun geçtiği Kuru Çay'dır. Şar'da günümüze ulaşan kalıntılar arasında nehrin sol kıyısında bir tiyatro, güzel bir Roma kapısı ve birçok yazıt bulunmaktadır; ancak büyük tapınağın kesin yeri tatmin edici bir şekilde tespit edilememiştir. Kemer'de bir köprü ve bazıları orijinal konumlarında, bazıları ise mezarlıklarda yeniden kullanılmış çok sayıda kilometre taşı dahil olmak üzere Severus'un yolunun birçok izi vardır.
1968'de kentte yapılan kazıda Kırık Kilise adı verilen kilisenin planı ve çevre yapıları ortaya çıkarılmıştır. Kilisenin iç kısmında, MS 311 tarihlenen Senatör Aurelius Cladius Hermodorus'a ait mezar bulunmuştur. Mezar dikdörtgen planlıdır. Mezarın batı bölümünde Hermodorus'a ait kitabe bulunmaktadır. Mezarın doğu duvarı kayalık zemin üzerindedir. Söz konusu mezar kilisenin alt katında yer almaktadır. Kilise mezarın üzerine yapılmıştır. Kilise dikdörtgen planlı olup, arkada apsis ve apsis yanlarında dikdörtgen mekanlar ve odalar mevcuttur. Kilisenin ön cephesi altında giriş kapısı bulunmakta ve üstte ise ortada büyük yanlarda küçük olmak üzere tonozlu üç pencere dışarı açılmaktadır. Kilise cephesi üçgen alınlıklı olup semerdam çatıya sahiptir. Kiliseye ait mimari parçalar çevreye dağılmış vaziyette bulunmaktadır. Yapı malzemesi olarak kesme taş kullanılmıştır.