stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gaziantep kastelleri ve livasları

Gaziantep kastelleri ve livasları, Türkiye'nin Gaziantep şehrinde bulunan yer altı su yapılarıdır.
Suyun buharlaşmadan iletilmesi amacıyla inşa edilmiştir. Su tünellerine livas, suyun halkın kullanımına sunulduğu yapılara kastel denmektedir.  Kastellerin 13. ve 16.yy'larda yapıldığı bilinmektedir.  Günümüz gelebilmiş altı tane kastel mevcuttur. UNESCO, 2018'de kastel ve livasları Dünya Mirası Geçici Listesi'ne eklemiştir.
Kastel kelimesi, Kilis ilinde çeşmeler için kullanılmakla birlikte, Gaziantep'te yer altı kanalları ile gelen suya ulaşmak için kısmen veya tamamen yeraltında yapılan ve 10-40 basamakla inilen "büyük su tesisleri" anlamında kullanılmaktadır. Geçmiş yıllarda yaklaşık olarak 20 adet kastel olduğu bildirilmiştir. Ancak 1935'li yıllarda yeni su yolları ve şebekeler açıldığı sırada, bu önemli miras ve emanetlerin yarısından çoğu kaybedilmiştir. Günümüze yalnızca 6 tanesi taşınabilmiştir. Gaziantep kent merkezindeki tek su kaynağının Alleben deresi olması ve şehrin jeolojik yapısının yer altında tüneller açmaya uygun olmasından ötürü, şehir dışından getirilen bu kanallar ile gelen su, yeryüzüne çıkmadan evlere, camilere ve kastellere dağıtılmıştır. Su, kastele gelmeden önce iki kola ayrılır; ilk kol içme ve kullanma suyu olarak havuzlara gider, ikincisi ise temizlik amacıyla kullanmak için tuvaletlere dağıtılırdı. Tuvaletlere gelen su ise, önce çimecelik adı verilen yaklaşık 1.20 metre derinliğinde ve kayaya oyulmuş havuzlara gelmekteydi.
Gaziantep’te tarihi kent dokusunda birçok cami, han, hamam, medrese, kastel, çeşme ve özel kullanımdaki evlerin kuyularına su sağlayan yer altı su kanalları bulunmaktadır. Yerel dilde livas adı verilen yer altı su kanalları, şehir dışındaki kaynaktan şehre su taşımakta kullanılmış ve şehir içinde birçok farklı hatta ayrılarak kente su sağlayan bir su yolu ağı oluşturmuştur. Bütün kullanıcıları ilgilendiren bir sistem olması ve yaşamın temel gereklerinden biri olan su ile ilgili olması nedeni ile suyun dağılımı ve kullanımı ile ilgili birtakım kurallar oluşmuştur. Bu kurallar kent içinde su yollarının oluşumunu doğrudan etkilemiştir.
Livas ve kastel sistemi, Gaziantep gibi kurak iklime sahip olan bir  kentte kültürel bir gelenek olması yönüyle istisnai bir örnektir. Bu sistem yer altında yüzlerce yıl boyunca geliştirilmiştir ve inşasında sürekli olarak aynı açıda eğimi korumak, inşa edilen her yeni yapıya su tedarik edebilmek için sistemi uzatarak geliştirmek, kastellere giren temiz su livaslarını çıkışta pis su olarak ayrı bir kanala almak, halkın farklı su kullanım ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde tasarlanmış bir yer altı su yapısı oluşturmak, büyük ve faydalı bir mühendislik başarısı olmuştur.
Gaziantep'te bulunan ve günümüze kadar ulaşan altı tane kastel yapısı vardır, bunlar;
Bişirici (Pişirici) Kasteli ve Mescidi
İmam-ı Gazali (Gazali) Kasteli ve Mescidi
Ahmet Çelebi Kasteli
Kozluca Kasteli ve Mescidi (Tahtani Mescit)
İhsanbey (Esenbek) Kasteli ve Mescidi
Şeyh Fethullah Kasteli ve Mescidi'dir.
Hancağız Barajı

| Hancağız Barajı |
| --- | --- |

Havza
Konum: Nizip, Gaziantep, Türkiye
Koordinatlar: 36°57′37″K 37°53′29″D﻿ / ﻿36.96028°K 37.89139°D﻿ / 36.96028; 37.89139
Genel bilgiler
Amaç: Sulama
Durum: Kullanımda 
Yapım süresi: 1985-1989
Açılış: 1989 (35 yıl önce) (1989)
İşletme: Devlet Su İşleri

Tür: Dolgu baraj
Gövde dolgu tipi: Toprak
Gövde hacmi: 3.600.000 m3 (4.700.000 cu yd)
Yükseklik: 45,50 m (149,3 ft)

Oluşturduğu Göl: Hancağız Baraj Gölü
Akarsu (giden): Nizip Çayı
Su hacmi: 100 hm3 (100.000.000 m3)
Göl alanı: 7,50 km2 (2,90 sq mi)
Sulama alanı: 10.736 ha (26.530 akre)
Hancağız Barajı, Gaziantep'in Nizip ilçesinde, Nizip Çayı üzerinde, sulama amacıyla 1985-1989 yılları arasında inşa edilmiş bir barajdır.
Toprak gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi 3.600.000 m³, akarsu yatağından yüksekliği 45,50 m, normal su kotunda göl hacmi 100,00 hm³, normal su kotunda göl alanı 7,50 km²'dir. Baraj 10.736 hektarlık bir alana sulama hizmeti vermektedir.
Tahtaköprü Barajı

| Tahtaköprü Barajı |
| --- | --- |

Havza
Konum: İslahiye, Gaziantep, Türkiye
Koordinatlar: 36°51′24″K 36°41′17″D﻿ / ﻿36.85667°K 36.68806°D﻿ / 36.85667; 36.68806
Genel bilgiler
Amaç: Sulama
Durum: Kullanımda 
Yapım süresi: 1967-1975 2017-2019
Açılış: 1975 (49 yıl önce) (1975)
İşletme: Devlet Su İşleri

Tür: Dolgu baraj
Gövde dolgu tipi: Toprak
Gövde hacmi: 2.142.000 m3 (2.802.000 cu yd)
Yükseklik: 50 m (160 ft)

Oluşturduğu Göl: Tahtaköprü Baraj Gölü
Akarsu (giden): Karasu Çayı
Su hacmi: 200 hm3 (200.000.000 m3)
Göl alanı: 23,40 km2 (9,03 sq mi)
Sulama alanı: 11.575 ha (28.600 akre)
Wikimedia Commons
Tahtaköprü Barajı, Gaziantep'in  İslahiye ilçesinde, Karasu Çayı üzerinde, sulama amacı ile 1967-1975 yılları arasında inşa edilmiş bir barajdır. 2017-2019 yılları arasında barajda yükseltme çalışması yapılmıştır.
Toprak gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi 2.142.000 m³, akarsu yatağından yüksekliği 50,00 m, normal su kotunda göl hacmi 200,00 hm³, normal su kotunda göl alanı 23,40 km²'dir. 11.575 hektarlık bir alana sulama hizmeti vermektedir.
Selahattin Akel

| Selahattin Akel> 19. Beşiktaş JK Başkanı |
| --- | --- |
Görev süresi 24 Kasım 1963 - 8 Mart 1964   (105 gün)
Yerine geldiği: Hakkı Yeten
Yerine gelen: Hakkı Yeten
3. Beşiktaş JK Divan Kurulu Başkanı
Görev süresi 1964-1966
Başkan: Hakkı Yeten
Yerine geldiği: Enver Abiral
Yerine gelen: Cahit Caka
Türkiye Futbol Federasyonu Asbaşkanı
Görev süresi 16 Mayıs 1964 - 27 Mayıs 1965   (1 yıl, 11 gün)
Başkan: Muhterem Özyurt
Yerine geldiği: Suat Bolayır
Yerine gelen: Ziya Ozan
Kişisel bilgiler
Doğum: Mehmet Selahattin Akel 1909 İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 4 Şubat 1986 (77 yaşında) İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Zincirlikuyu Mezarlığı
Evlilik(ler): Nevin Akel
Çocuk(lar): 3
Mesleği: Doktor, Akademisyen, Spor yöneticisi
| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Doğum tarihi:  1909
Doğum yeri:  İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm tarihi:  4 Şubat 1986 (77 yaşında)
Ölüm yeri:  İstanbul, Türkiye
Mevkii:  Forvet
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 1926-1937 |  Beşiktaş |   |   |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Mehmet Selahattin Akel (1909 - 4 Şubat 1986), Türk doktor, akademisyen, futbolcu, spor yöneticisi ve Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün 19. başkanıdır.
Hayatı

Beşiktaş Jimnastik Kulübüne uzun yıllar çeşitli görevlerle hizmet etmiştir. Kısa süren futbol kariyeri sonrası kulüpte yöneticilik yapmıştır. Hakkı Yeten'in ilk başkanlık dönemi sonrası 1963-1964 yılları arası Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün 19. başkanı olarak görev almıştır. Kulüp başkanlığı sonrası 1964-1966 yılları arası Beşiktaş Jimnastik Kulübü Divan Kurulu Başkanı olarak kulübe hizmet etmiştir.
Ayrıca Akel, 16 Mayıs 1964 - 27 Mayıs 1965 arasında, Muhterem Özyurt'un Türkiye Futbol Federasyonu Başkanlığında Asbaşkan olarak görev yapmıştır.
Ölümü

4 Şubat 1986 tarihinde kalp rahatsızlığı nedeniyle 77 yaşında öldü. 5 Şubat 1986 tarihinde 20 yıl çalıştığı Haydarpaşa Numune Hastanesi, ardından da Beşiktaş Kulüp binası önünde tören yapıldı. Akel'in cenazesi Teşvikiye Camii'nde kılınan öğle namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Başarıları

Türkiye Futbol Şampiyonası: 1934
İstanbul Futbol Ligi: 1933-34
Giovanni Lodetti

Giovanni Lodetti (İtalyanca okunuşu: [dʒoˈvanni loˈdetti]; 10 Ağustos 1942 – 22 Eylül 2023), defansif orta saha mevkiinde oynamış İtalyan eski profesyonel futbolcu.
Hayatı

Lodetti, 10 Ağustos 1942'de Caselle Lurani, İtalya'da doğdu. Aktif futbol kariyerini 1960-1978 yılları arasında defansif orta saha mevkiinde; İtalyan futbol kulüplerinde sürdürmüş ayrıca İtalya millî futbol takımı bünyesinde 1964-1968 yılları arasında sahaya çıktığı 17 maçta 2 gol atmıştır.  
Lodetti, 22 Eylül 2023'te Milano, İtalya'da 81 yaşında ölmüştür.
Kulüp kariyeri istatistikleri

| Kulüp performansı> Sezon.İtalya | Kulüp performansı> Kulüp.İtalya | Kulüp performansı> Lig.İtalya | Lig> Maç.Lig | Lig> Gol.Lig |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1961-62 | Milan | Serie A | 1 | 0 |
| 1962-63 | Milan | Serie A | 10 | 1 |
| 1963-64 | Milan | Serie A | 24 | 1 |
| 1964-65 | Milan | Serie A | 34 | 5 |
| 1965-66 | Milan | Serie A | 27 | 2 |
| 1966-67 | Milan | Serie A | 33 | 3 |
| 1967-68 | Milan | Serie A | 29 | 2 |
| 1968-69 | Milan | Serie A | 30 | 1 |
| 1969-70 | Milan | Serie A | 28 | 2 |
| 1970-71 | Sampdoria | Serie A | 30 | 0 |
| 1971-72 | Sampdoria | Serie A | 30 | 0 |
| 1972-73 | Sampdoria | Serie A | 30 | 0 |
| 1973-74 | Sampdoria | Serie A | 27 | 0 |
| 1974-75 | Foggia | Serie B | 25 | 1 |
| 1975-76 | Foggia | Serie B | 34 | 0 |
| 1976-77 | Foggia | Serie A | 2 | 0 |
| 1976-77 | Novara | Serie B | 29 | 0 |
| 1977-78 | Novara | Serie C | 9 | 0 |
| Ülke | İtalya | İtalya | 432 | 18 |
| Toplam | Toplam | Toplam | 432 | 18 |
Uluslararası kariyeri istatistikleri

| İtalya millî futbol takımı> Yıl | İtalya millî futbol takımı> Maç | İtalya millî futbol takımı> Gol |
| --- | --- | --- |
| 1964 | 3 | 0 |
| 1965 | 7 | 2 |
| 1966 | 4 | 0 |
| 1967 | 2 | 0 |
| 1968 | 1 | 0 |
| Toplam | 17 | 2 |
Mangıstau (il)

| Mangistav Eyaleti Маңғыстау облысы |
| --- | --- |
Eyalet

  Arma 
 Mangistav Eyaleti'nin Kazakistan'daki konumu
Ülke:  Kazakistan
Başkent: Aktav
İdare
 • Akim: Serikbay Turımov
Yüzölçümü
 • Toplam: 165,642 km²
Nüfus (2021)
 • Toplam: 736.795
 • Yoğunluk: 4.4/km²
Zaman dilimi: UTC+05.00
Posta kodu: 130000
Alan kodu: +7 (729)
ISO 3166 kodu: KZ-MAN
Resmî site www.mangystau.gov.kz
Mangıstav Eyaleti (Kazakça: Маңғыстау облысы / Mañğıstaw oblısı), Kazakistan'da bir eyalettir. Merkezi 154.500 (2004 sayımlarına göre) nüfuslu Aktav'dır. Bütün Mangistav eyaleti nüfusu 373.400'dür.
Coğrafya

Ülkenin güneybatısında yer alır ve Mangışlak Yarımadası'nı da içine alır. Hazar kıyılarında uzun kıyıları vardır. Türkmenistan ve Özbekistan'a sınırları vardır. Mangıstav iki Kazak eyaletine de komşudur: Atırau Eyaleti ve Aktöbe Eyaleti. Eyalet 165.600 km² yüzölçümüne sahiptir. Sovyetler Birliği günlerinde petrol mühendislerce bulunmuş ve işlenmiştir. Bunun neticesinde burada sanayi gelişmiştir. Ayrıca Aktav şehrinde Sovyetler'den kalma BN-350 Nükleer Santrali bulunur. Santral 1999 yılında devre dışı bırakıldı. 2011 yılında Kazakistan Mangistau bölgesinde Devlet Petrol ve Gaz Şirketlerinde çalışan işçilerin protesto hareketleri oldu.
İklim

Vadesi yetmiş çok geniş topraklarda çok çeşitli iklimlere sahiptir. Kuzey Mangistav'da kışlar çok uzun ve soğuktur. Eyalette hakim iklim kışları çok soğuk ve yazları yumuşaktır. Ortalama sıcaklık;
Ocak'ta -3 °C
Temmuz'da +26 °C'dir.
Yıllık yağış ortalaması ise 150 mm civarındadır.
Gıda hakkı

Dünya çapında gıda hakkı (2011-2012 itibarıyla).
   Bir çerçeve yasanın kabul edildi veya hazırlandı (19).
  Anayasal, bir hak olarak açık (23).
  Anayasal, daha geniş haklar içinde örtük veya yönlendirici ilke olarak (41).
  Uluslararası anlaşmalar yoluyla doğrudan uygulanabilirlik (103).
   Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'yi onaylayarak taahhüt etmiştir (160).
  Bilinen bir gıda hakkı bulunmuyor.
Not: Aynı ülke birden fazla kategoriye girebilir; bir ülkeye verilen renk, o ülkenin girdiği en yüksek kategoriye karşılık gelir
Gıda hakkı ve varyasyonları, insanların kendilerini onurlu bir şekilde besleme hakkını koruyan bir insan hakkı olup, yeterli gıdanın mevcut olmasını, insanların buna erişme imkanına sahip olmasını ve bireyin beslenme ihtiyaçlarını yeterince karşılamasını ifade eder. Gıda hakkı, tüm insanların açlık, gıda güvensizliği ve yetersiz beslenme'den uzak olma hakkını korur. Gıda hakkı, hükûmetlerin isteyen herkese ücretsiz gıda dağıtma yükümlülüğü ya da beslenmeye hakkı olduğu anlamına gelmez. Ancak, insanlar kendi kontrolleri dışındaki nedenlerle, örneğin gözaltında tutuldukları için, savaş zamanlarında veya doğal afetlerden sonra gıdaya erişimden mahrum kalırlarsa, bu hak hükûmetin doğrudan gıda sağlamasını gerektirir.
Bu hak, Nisan 2020 itibarıyla 170 devletin taraf olduğu Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'den türetilmiştir. Sözleşmeyi imzalayan devletler, yeterli gıda hakkının hem ulusal hem de uluslararası düzeyde aşamalı olarak tam olarak hayata geçirilmesi için mevcut kaynaklarının azamisini kullanarak adım atmayı kabul etmektedir. Toplam 106 ülkede gıda hakkı ya çeşitli biçimlerde anayasal düzenlemeler yoluyla ya da gıda hakkının korunduğu çeşitli uluslararası anlaşmaların yasalarda doğrudan uygulanabilirliği yoluyla uygulanmaktadır.
1996 Dünya Gıda Zirvesi'nde hükûmetler gıda hakkını yeniden teyit etmiş ve 2015 yılına kadar 840 milyon olan aç ve yetersiz beslenen insan sayısını yarı yarıya azaltarak 420 milyona indirmeyi taahhüt etmişlerdir. Ancak bu sayı geçtiğimiz yıllarda artmış ve 2009 yılında dünya çapında 1 milyardan fazla yetersiz beslenen insanla kötü bir rekora ulaşmıştır. Ayrıca, gizli açlık - çocuklarda bodur bedensel ve zihinsel büyümeye neden olabilen mikro besin eksiklikleri - çekenlerin sayısı dünya çapında 2 milyardan fazladır.
Uluslararası hukuka göre devletler gıda hakkına saygı göstermek, bu hakkı korumak ve yerine getirmekle yükümlü olsalar da, bu insan hakkına ulaşmadaki pratik zorluklar, dünya genelinde yaygın gıda güvensizliği ve Hindistan gibi ülkelerde devam eden davalar ile ortaya konmaktadır. Gıda ile ilgili en büyük sorunların yaşandığı kıtalarda -
Afrika, Asya ve Güney Amerika'da sadece gıda kıtlığı ve altyapı eksikliği değil, aynı zamanda yanlış dağıtım ve gıdaya yetersiz erişim de söz konusudur.
İnsan Hakları Ölçüm Girişimi dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin gıda hakkını gelir düzeylerine göre ölçmektedir.
Tanım

Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, yeterli gıda dahil olmak üzere yeterli yaşam standardına sahip olma hakkı]nın yanı sıra "açlıktan kurtulma temel hakkını" da tanımaktadır. Bu iki kavram arasındaki ilişki açık değildir. Örneğin, "açlıktan kurtulma" (Genel Yorum 12'nin daha acil ve acil olarak tanımladığı) yetersiz beslenme sorunu yaşayan ve en uç noktada açlıktan ölen insanların sayısı ile ölçülebilir. "Yeterli gıda hakkı" çok daha yüksek bir standarttır ve sadece yetersiz beslenme olmamasını değil, aynı zamanda güvenlik, çeşitlilik ve saygınlık dahil olmak üzere gıda ile ilişkili tüm nitelikleri, kısacası aktif ve sağlıklı bir yaşam sağlamak için gereken tüm unsurları içerir.
Yukarıdaki tanımdan esinlenen Gıda Hakkı Özel Raportörü 2002 yılında bu tanımı şu şekilde yapmıştır:
Tüketicinin ait olduğu halkın kültürel geleneklerine uygun olan ve korkudan uzak, fiziksel ve zihinsel, bireysel ve kolektif, tatmin edici ve onurlu bir yaşam sağlayan niceliksel ve niteliksel olarak yeterli ve uygun gıdaya doğrudan veya finansal satın almalar yoluyla düzenli, kalıcı ve sınırsız erişim hakkı.
Bu tanım, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin (ESKHS)] Genel Yorum Bölümünün 12. maddesinde ayrıntılı olarak açıklanan tüm normatif unsurları içermektedir:
Yeterli gıda hakkı, her erkek, kadın ve çocuğun, tek başına veya başkalarıyla birlikte, her zaman yeterli gıdaya veya bu gıdayı temin edecek araçlara fiziksel ve ekonomik olarak erişebildiği zaman gerçekleşmiş olur.
Tanım > Boyutlar

Eski Gıda Hakkı Özel Raportörü Jean Ziegler, gıda hakkının üç boyutunu tanımlamıştır.
Erişilebilirlik ya doğrudan verimli topraklardan ya da diğer doğal kaynaklardan beslenme olanaklarını ya da gıdayı üretim yerinden talebe uygun olarak ihtiyaç duyulan yere taşıyabilecek iyi işleyen dağıtım, işleme ve pazar sistemlerini ifade eder.
Erişilebilirlik gıdaya ekonomik ve fiziksel erişimin garanti altına alınması anlamına gelir. Bir yandan ekonomik erişim, gıdanın diğer temel ihtiyaçlardan ödün vermeden yeterli bir beslenme için uygun fiyatlı olması gerektiği anlamına gelir. Öte yandan, hasta, çocuk, engelli veya yaşlı gibi fiziksel olarak savunmasız kişilerin de gıdaya erişimi olmalıdır.
Yeterlilik, gıdanın, örneğin yaş, yaşam koşulları, sağlık, meslek, cinsiyet, kültür ve din dikkate alınarak her bireyin diyet ihtiyaçlarını karşılaması gerektiği anlamına gelir. Gıda güvenli olmalı ve gıda zincirinin farklı aşamalarında tağşiş ve/veya kötü çevresel hijyen ya da uygunsuz işleme yoluyla gıda maddelerinin kirlenmesini önlemek için hem kamusal hem de özel yollarla yeterli koruyucu önlemler alınmalıdır; ayrıca doğal olarak oluşan toksinlerin belirlenmesi ve önlenmesi ya da yok edilmesi için de özen gösterilmelidir.
Ayrıca, gıdaya erişimde ve gıdanın teminine yönelik araç ve haklarda ırk, renk, cinsiyet, dil, yaş, din, siyasi veya diğer görüşler, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğum veya diğer statüler temelinde yapılan her türlü ayrımcılık gıda hakkının ihlalini teşkil eder.
Tanım > Üzerinde uzlaşılmış gıda standartları

Gıda hakkı ile ilgili olarak uluslararası toplum, 1974 Dünya Gıda Konferansı, 1974 Uluslararası Dünya Gıda Güvenliği Taahhüdü, 1977 Mahkumlara Uygulanacak Muameleye İlişkin Standart Asgari Kurallar, 1986 Kalkınma Hakkı Bildirgesi, ECOSOC 1987/90 sayılı Karar, 1992 Rio Çevre ve Kalkınma Deklarasyonu ve 1996 İstanbul Yerleşim Hakları Deklarasyonu
. gibi ortak kabul gören standartlar da belirlemiştir.
Tarih > Negatif veya pozitif hak

Ana madde: Negatif ve pozitif haklar
İki tür insan hakkı arasında geleneksel bir ayrım vardır. Bir yanda, müdahale edilmediğinde saygı gören negatif ya da soyut haklar. Diğer yanda ise gerçekleştirilmesi için kaynak gerektiren pozitif ya da somut haklar. Ancak günümüzde bu iki tür hak arasında net bir ayrım yapmanın mümkün olup olmadığı tartışılmaktadır.
Buna göre gıda hakkı, kişinin kendi eylemleriyle gıda elde etme negatif hakkı ve gıdaya erişememesi durumunda gıda tedarik edilme pozitif hakkı olarak ikiye ayrılabilir. Negatif gıda hakkı, İngiltere'nin 1215 tarihli Magna Carta'sında olduğu gibi erken bir tarihte tanınmıştır: "hiç kimse geçim araçlarından yoksun bırakılacak ölçüde 'cezalandırılamaz'."
Yasal statü

Gıda hakkı uluslararası insan hakları ve insani hukuk kapsamında korunmaktadır.
Yasal statü > Uluslararası hukuk

Gıda hakkı, 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nde (Madde 25) yeterli yaşam standardına sahip olma hakkının bir parçası olarak tanınmıştır ve
1966 Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (Madde 11). 2009 Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmeye Ek İhtiyari Protokol gıda hakkını uluslararası düzeyde uygulanabilir hale getirmektedir. 2012 yılında Gıda Yardımı Sözleşmesi kabul edilerek gıda yardımına ilişkin yasal olarak bağlayıcı ilk uluslararası anlaşma olmuştur.
Yasal statü > Uluslararası araçlar

Ayrıca 1948 Soykırım Sözleşmesi (Madde 2), 1951 Mültecilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme (Madde 20 ve 23), 1989 Çocuk Hakları Sözleşmesi (Madde 24(2)(c) ve 27(3)), 1979 Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (Madde 12(2)) veya 2007 Engelli Hakları Sözleşmesi (Madde 25(f) ve 28(1)).
Yasal statü > Bölgesel araçlar

Gıda hakkı, aşağıdaki gibi bölgesel belgelerde de tanınmaktadır:
1988 Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Alanında Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesine Ek Protokol veya "San Salvador Protokolü" (Madde 12);
1990 Afrika Çocuk Hakları ve Refahı Şartı;
Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı]], dolaylı olarak yaşam hakkı (Madde 4), sağlık hakkı (Madde 14) ve ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınma hakkı
(Madde 22), Afrika İnsan ve Halkların Hakları Komisyonu SERAC v Nijerya 20 Nisan 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. kararına göre;
2003 Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartına Ek Afrika'da Kadın Haklarına İlişkin Protokol veya "Maputo Protokolü" (Madde 15);* ASEAN İnsan Hakları Bildirgesi (Madde 28).
Ne Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ne de Avrupa Sosyal Şartı gıda hakkından bahsetmektedir.
Birçok ulusal anayasada da bu tür araçlar bulunmaktadır.
Yasal statü > Yasal olarak bağlayıcı olmayan belgeler

Gıda hakkıyla ilgili yasal bağlayıcılığı olmayan çok sayıda uluslararası insan hakları belgesi bulunmaktadır. Bunlar arasında tavsiyeler, kılavuz ilkeler, kararlar veya bildirgeler yer almaktadır. En ayrıntılı olanı 2004 Gıda Hakkı Kılavuz İlkeleri'dir. Bunlar yeterli gıda hakkının uygulanmasına yardımcı olacak pratik bir araçtır. Gıda Hakkı Kılavuz İlkeleri yasal olarak bağlayıcı değildir, ancak uluslararası hukuka dayanır ve Devletlerin Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 11. Maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini nasıl uygulayacaklarına dair seçtikleri bir dizi tavsiyedir. Son olarak, United Nations Food and Agriculture Organization'ın 1945 Anayasası'nın giriş bölümünde şu hüküm yer almaktadır:
Bu Anayasayı kabul eden Uluslar, beslenme düzeylerini ve yaşam standartlarını yükseltmek ... ve böylece ... insanlığın açlıktan kurtulmasını sağlamak amacıyla kendi paylarına düşen ayrı ve toplu eylemleri ilerleterek ortak refahı teşvik etmeye kararlı olarak....
Yasal statü > Diğer belgeler

1993 yılında ABD ve Kanada'da Uluslararası Gıda Güvenliği Anlaşması geliştirilmiştir.
1998 yılında Santa Barbara, Kaliforniya, ABD'de beş kıtadan açlıkla mücadele uzmanlarının katılımıyla Gıda Hakkı Üzerine Uzlaşı Stratejisi Konferansı düzenlenmiştir.
2010 yılında, bir grup ulusal ve uluslararası kuruluş, Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası'nı değiştirmek için bir teklif oluşturdu.
2013. Yeni Ortak Gıda ve Tarım Politikası'nın ilk maddesi "gıdayı sadece bir meta olarak değil, evrensel bir insan hakkı olarak görmektedir."
Dünya çapında benimsenme > Çerçeve yasa

Çerçeve kanun, "sektörler arası sorunları ele almak için kullanılan bir yasama tekniğidir." Çerçeve kanunlar, genel yükümlülükler ve ilkeler ortaya koyduğu için anayasal bir hükümden daha spesifiktir. Bununla birlikte, yetkili makamlar ve özel tedbirleri belirlemek zorunda olan ilave mevzuat alınmalıdır. Çerçeve yasaların kabul edilmesi Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi tarafından "gıda hakkına ilişkin ulusal stratejinin uygulanmasında önemli bir araç" olarak tavsiye edilmiştir. Gıda güvenliği veya gıda hakkına ilişkin çerçeve yasaları kabul etmiş on ülke ve geliştirmekte olan dokuz ülke bulunmaktadır. Bu gelişmenin önümüzdeki yıllarda artması muhtemeldir. Genellikle gıda hakkı yasaları yerine gıda güvenliği yasaları olarak bilinirler, ancak etkileri genellikle benzerdir.
Çerçeve yasanın avantajları arasında hakkın içeriğinin ve kapsamının daha ayrıntılı olarak belirlenebilmesi, devletin ve özel aktörlerin yükümlülüklerinin ayrıntılı olarak ortaya konabilmesi, uygun kurumsal mekanizmaların oluşturulabilmesi ve çözüm yollarına ilişkin hakların sağlanabilmesi yer almaktadır. Çerçeve yasaların diğer avantajları arasında hükûmetin hesap verebilirliğini güçlendirmek, izleme yapmak, kamu görevlilerinin rollerini anlamalarına yardımcı olmak, mahkemelere erişimi iyileştirmek ve idari başvuru mekanizmaları sağlamak sayılabilir.
Bununla birlikte, mevcut çerçeve yasadaki yükümlülükler ve çözüm yollarına ilişkin hükümler her zaman çok kapsamlı değildir ve gıda hakkının uygulanabilirliğine ne kattıkları da her zaman açık değildir.
2011 yılı itibarıyla, aşağıdaki on ülke gıda güvenliği veya gıda hakkı konusunda bir çerçeve yasa kabul etmiştir: Arjantin, Bolivya, Brezilya, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Endonezya, Nikaragua, Peru ve Venezuela. Ayrıca, 2011 yılında şu dokuz ülke gıda güvenliği veya gıda hakkı konusunda bir çerçeve yasa hazırlıyordu: Honduras, Hindistan, Malavi, Meksika, Mozambik, Paraguay, Güney Afrika, Tanzanya ve Uganda. Son olarak, El Salvador, Nikaragua ve
Peru, çerçeve yasalarını güncellemek, değiştirmek veya güçlendirmek için taslak hazırlamaktadır.
Dünya çapında benimsenme > Anayasal

Anayasaların gıda hakkını ya da bu hakkın bazı yönlerini dikkate almasının çeşitli yolları vardır. 2011 yılı itibarıyla 56 anayasa gıda hakkını şu ya da bu şekilde korumaktadır. Anayasal tanımanın üç ana kategorisi şunlardır: açık bir hak olarak, daha geniş insan hakları içinde zımni olarak ya da direktif ilkesinin bir parçası olarak. Bunlara ek olarak, diğer insan hakları yargı tarafından yorumlandığında hak dolaylı olarak da tanınabilir.