Azerbaycan'da güzel sanatlar
Tarih > Tahir Salahov'un 1960 Yılında Çizdiği Besteci Kara Karayev'in Portresi

SSCB Güzel Akademisi'nin gerçek üyesi halk ressamı Tahir Salahov'un "Nöbetten Dönenler", "Sabah Treni", "Abşeron Kadınları", "Yeni Deniz" tablolarında dönemin kahramanlık duygusu, Hazar'da yükselen çelik adaların ihtişamı hissedilir. Tahir Salahov'un yarattığı "Besteci Kara Karayev'in Portresi" eseri portre sanatlarının klasik örneklerindendir. Ressamın yabancı ülkelerin hayatına adadığı tabloları, manzara ve natürmortları, "Besteci Şostakoviç'in Portresi" modern Azerbaycan tuval resminin en iyi eserleri arasında yer alır.
Orijinal ve benzersiz yaratıcılığa sahip Toğrul Nerimanbeyov'un eserlerinde doğma yurdun doğası, çağdaşlarının portresi parlak dekoratif boyalarla tasvir edilir. Ressamın "Mutluluk", "Sevinç", "Toprağın Bereketi", "Pazar" ve benzeri tabloları natürmort ve manzaraları iyimserlik motifleriyle Garakterize edilir. Onun doğaçlama yeteneği "Paris'i Hatırlarken", "Beethoven Dünyası" tablolarında, sahne dekorlarında belirgin şekilde görülmektedir. Nerimanbeyov'un milli ve uluslararası geleneklerin sentezine dayanan yaratıcılığı dünya çapında ün kazanmıştır.
Nadir Abdurrahmanov'un "Pirinç Yetiştiricileri", "Dağlarda Gün Batımı", Asaf Ceferov'un "Sabahın Düşünceleri", "Hayat", "Benim Azerbaycanım" tabloları renk zenginliği ile dikkat çeker.
Büyükağa Mirzezade'nin yaratıcılığında emek insanlarının, kültür ve sanat insanlarının (şarkıcı Zeynep Hanlarova, yönetmen Şemsi Bedelbeyli) portreleri, manzara ve natürmortlar önemli yer tutar. Emek, sanayi konuları, Latif Feyzullayev, Eyüp Memmedov ve diğerlerinin tablolarında yansıtılmıştır. Halide Seferova, Hasan Memmedov, Kazanfer Seyfullayev, Abdulhalık, Ağabala Abdullayev, Haydar Hakverdiyev, Davud Kazımov, Cevad Rüstemov, Kamran Hanlarov, Tofik Şıhaliyev, Adil Mehdiyev, Memmed Abbasov, Faik Ağayev, Semaye Manafova ve diğerlerinin yaratıcılığında emek insanlarına ve günlük hayat sahnelerine; Eyüp Rzaguliyev, Vidadi Nerimanbeyov, Tofik Sadıkzade, Ehed Hüsenyov, Kamal Necefzade ve diğerlerinin eserlerinde Azerbaycan halkının tarihi geçmişi, adet ve gelenekleri, savaş, barış konularına geniş yer verilmiştir. Portre türünde Sara Salamzade, Tahir Tagıyev, Vecihe Semedova, Oktay Sadıkzade, Necefqulu, Asif Kerimov, Gülşen Mustafayeva, Oruc Ağababayev, Hasan Zeynalov, Haydar Kerimov, Samir Memmedov ve diğerleri özellikle öne çıkmışlardır.
Azerbaycan doğasının güzellikleri halk ressamı Settar Behlulzade'nin "Kız Menekşeye Giden Yol", "Doğma Düzlükler", "Toprağın Hasreti", "Kepez'in Göz Yaşları" ve benzeri tablolarında yansıtılmıştır. Nesreddin Kasımov, Kamran Hanlarov, Memmed Tagıyev, Sakit Hakverdiyev, Tofik Cavadov, Ferac Halilov, Balakişi Maratlı, Natiq Rzayev, Alekber Esgerov, Uğur Hakverdiyev ve diğer ressamlar manzara türünde orijinal tablolar yaratmışlardır.
Hayatın güzelliğini, felsefi anlamını kavramak açısından Ferac Halilov'un Abşeron doğasına adanmış tabloları çağdaşlığın ritim ve tonlamalarıyla Garakterize edilir.
Celal Mircavadov, Namik Rehmanov, Kamil Ahmedov, Garib Yunusov, Seyavuş Veysov, Asif İbrahimov, İsmayıl Memmedov, Sabir Mirzezade, Firangiz Haşimov, Fehreddin Gulamov, Anar Semedov ve diğerlerinin eserlerinde Azerbaycan mitolojik imgeleri ile modern boyama arayışları bütünleşmiştir.
Tiyatro dekorasyonu sanatlarının gelişimi Azerbaycan opera, bale, drama ve müzikal komedi oyunlarının sahne tasarımı ile ilgilidir. Ezim Ezimzade'nin bir dizi tiyatro oyununa yaptığı kostüm eskizleri, Azerbaycan realist tiyatro-dekorasyon sanatlarının yaratıcılarından biri olan Rza Mustafayev'in 1920–30'lu yıllarda "Ölüler" (Celil Memmedquluzade), "İsyan" (Dmitri Furmanov), "Demirci Gave" (Şemseddin Sami), "Sevil", "Od Gelini", "1905 Yılında" (Cefer Cabbarlı), "Şeyh Senan" (Hüseyin Cavid), "Dağılan Tifag" (Abdurrahim bey Hagverdiyev), "Şah İsmail" (Müslüm Magomayev), "Arşın Mal Alan", "Leyli ve Mecnun", "Koroğlu" (Üzeyir Hacıbeyov), "Aşık Garib" (Zülfüqar Hacıbeyov), "Kuğu Gölü" (Pyotr Çaykovski) ve benzeri drama, opera ve bale oyunlarına verdiği sanatsal düzenlemeler Azerbaycan tiyatro-dekorasyon sanatlarının gelişiminde önemli yer tutmuştur.
Tiyatro ressamlığı alanında faaliyet gösteren ressamlardan İsrafil Seyidov'un "Leyli ve Mecnun" (Üzeyir Hacıbeyov), "Sevil" (Fikret Emirov), Elaskar Feteliyevin "Koroğlu" (Üzeyir Hacıbeyov), "İnsanın Taleyi" (İosif Dzerjinski), "Bahadır ve Sona" (Süleyman Eleşkerov) operalarına, Aliheydar Almaszadenin "Gülşen" (Süleyman Hacıbeyov), "Gara Kız" (Efrasiyab Abbasov) baletlerine, Nazir Fetullayevin "Şerqin Seheri" (Ebülfez Memmedhanlı), "Otello" (William Shakespeare), "Vakif" (Samed Vurğun), "Şarkı Dağlarda Kaldı" (İlyas Efendiyev), İsmayıl Ahundov'un "Solğun Çiçekler" (Cefer Cabbarlı), "Şeyh Senan" (Hüseyin Cavid), Settar Şerifzadenin "Cavanşir" (Mehemmed Hüseyn), "Kendçi Kızı" (Mehemmed İbrahimov) ve benzeri drama oyunlarına verdiği sanatsal düzenlemeler özellikle dikkat çekicidir.
1960'lı yıllardan itibaren sahne tasarımı alanında yenilik eğilimleri güçlenmiş, sanatçılar sembolik ve minimalist tasvir araçlarına özel önem vermişlerdir. Bu alanda ilk başarılı adımı atan Tahir Salahov, "Antoni ve Kleopatra", "Hamlet" (William Shakespeare), "Aydın" (C. Cabbarlı) oyunlarının, özellikle "Köroğlu" operasının (Ali Fetaliyev ile birlikte) sahne düzenlemesinde net yapısal, görkemli dekorlar yaratmıştır. Mikayıl Abdullayev "Leyla ile Mecnun", "Köroğlu" (Üzeyir Hacıbeyov) operalarının ve "Çitra" (Niyazi) balesinin sahne tasarımını canlı ve parlak renklerle çözmüştür. Toğrul Nerimanbeyov'un "Kobustan Gölgecikleri" (Fikret Karayev), "Yedi Güzel" (Kara Karayev), "Nesimi Destanı", "Binbir Gece" (Fikret Emirov) balelerinin sahne tasarımları romantik üslup ile farklılaşır.
Tiyatro-dekorasyon sanatlarının gelişiminde Böyükağa Efganlı, Hasan Mustafayev, S. M. Fefimenko, Y. A. Toropov, Ağabala Abbasov, Elçin Aslanov, Böyükağa Efendiyev, Memmed Aliyev, Aslan Seyidov, Elçin Memmedov, Sakit Hakverdiyeva, Ferid Ahmedov, Gasım Memmedov, Ferid eli Halilov, Faiq Qafarov ve diğer sanatçıların; sinema alanında Cefer Ezimov, Kamal Necefzade, Nadir Zeynalov, Fehreddin Bağırov, Rza İsmayılov, Memmed Ağabeyov, Nesreddin Beykişiyev ve diğerlerinin önemli hizmetleri olmuştur.
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Azerbaycan'da anıtsal ve sehpa heykeltraşlığı yeni bir gelişme aşamasına girdi. Nizami Gencevi'nin Gence'de (1946; SSCB Devlet Ödülü, 1947) ve Bakü'de (1949) anıtları SSCB Sanat Akademisi'nin muhabir üyesi Fehim Abdurrahmanov'un yaratıcılığında önemli bir aşamaydı. Onun Bakü'de dikilen "Özgür Kadın" heykeli (1960), Samed Vurğun'un (1961), Sovyetler Birliği Kahramanı Mehdi Hüseynzade'nin (1973), Duşanbe'de şair Rudeki'nin (1964, SSCB Sanat Akademisi'nin Altın Madalyası) anıtları, Azerbaycan anıtsal heykeltraşlığının başarılı örneklerindendir. Anıtsal heykeltraşlık ustası SSCB Sanat Akademisi'nin gerçek üyesi Pinhas Sabsay, emek insanlarının, bilim ve kültür insanlarının ("Petrolcü M. P. Kaveroçkin", "Ressam Sattar Behlulzade", "Petrolcü Babayev", "Yazar Süleyman Reimov", Samed Vurğun'un ev-müzesi için anıtsal portresi vb.) portre galerilerini oluşturmuştur.
Cabbar Karyağdıoğlunun anıtsal-dekoratif heykeltraşlık eserleri sanatsal ifade ve dinamikliği ile dikkat çekmektedir. Mirze Alekber Sabir'in (1958), Neriman Nerimanov'un (1972) heykelleri, iki kez Sovyetler Birliği Kahramanı ve general Hezi Aslanov'un anıtı (1983, Lenkeran) Azerbaycan heykeltraşlığının değerli örnekleri arasında yer almaktadır. SSCB Sanat Akademisi'nin gerçek üyesi Ömer Eldarov ve SSCB Sanat Akademisi'nin muhabir üyesi Tokay Memmedov'un birlikte yarattıkları "Fuzuli" anıtı (1962, Bakü) kusursuz plastik sanat eserlerindendir. Tokay Memmedov'un Üzeyir Hacıbeyov (1962), Mehmed Azizbeyov (1977), Nesimi (1979; İbrahim Zeynalov ile birlikte) ve diğer anıtsal eserleri Azerbaycan heykeltraşlığının en iyi örneklerindendir. Ömer Eldarov, "Hürü Natavan" (1960), "Muslim Magomayev" (1987), Hasan Bey Zerdabi (1973; Zerdab), "77. Azerbaycan Tümeni" (1975, Sapun-Kora, Sivastopol) ve Bakü'de romantik şair Hüseyin Cavid (1993-?) anıtlarında heykeltraşlık ile mimarlığın sentezine ulaşmıştır. Onun "Petrolcüler" (1963), "Sattar Behlulzade'nin portresi" (1966), "Ömrün Dört Çağı" (1974) gibi kompozisyon ve portreler için figürlerin kompaktlığı ve milli renk tonları karakteristiktir.