stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sennur Sezer
Diğer Eserleri

| --- | --- |
 Keloğlan ile Köse (Masal, Adnan Özyalçıner ile)  Şiir Gündemi (denemeler 1995)  İstanbul'un Taşı-Toprağı Altın (İstanbul folkloru Adnan Özyalçıner ile birlikte) (1995)  Anadolu'dan Öyküler (Adnan Özyalçıner ile birlikte) (1995)  Pencereden Bakan Çocuk (Çocuklara şiirler) (1995)  Türk Safosu Mihri Hatun (Belgesel Anlatı 1997)  Osmanlı'da Fal ve Falnameler (1998)  Ekmek Kavgası / Emek Öyküleri 1 (öykü seçkisi Adnan Özyalçıner ile birlikte) (1998)  Grev Bildirisi / Emek Öyküleri 2 (öykü seçkisi Adnan Özyalçıner ile birlikte) (1998)  Motorize Köleler/Emek Öyküleri 3 (Öykü Seçkisi Adnan Özyalçıner ile birlikte) (1999) :  Dokumacının Ölümü /Emek Öyküleri 4 Öykü Seçkisi Adnan Özyalçıner ile birlikte) (1999)  Hasır Ören Padişah (Masal,1999)  Az Masraflı ve Kolay Yemekler (2001)  Nazım, Dünya ve Biz (inceleme, Şükran Kurdakul ile birlikte2002)  Masal Evi (Adnan Özyalçıner ile birlikte)(2003)  Bir Zamanların İstanbul'u (Adnan Özyalçıner ile birlikte) (2005)  Binbir Gece Masalları (Resimleyen Mustafa Delioğlu) (2006)  Şahmaran (halk öyküsü 2007)  '68'in Edebiyatı, Edebiyatın 68'i (inceleme ve seçki, 2008)  Öyküleriyle İstanbul Anıtları (2 Cilt, Adnan Özyalçıner ile,2010)
Ödülleri

1980 Kadınların Sesi Dergisi'nin 8 Mart Ödülü (Kadınlara yönelik yazıları ve şiirleri için)
1987 Halil Kocagöz Şiir Ödülü (Bu Resimde Kimler Var ile)
1990 Sıtkı Dost Çocuk Edebiyatı Ödülü (Keloğlan İle Köse ile)
1998 Pir Sultan Abdal Dernekleri Edebiyat Ödülü (Şiiri alanlara taşıdığı için)
2000 Oğuzkaan Koleji Şiir Ustaları Ödülü
2000 Yunus Nadi Şiir Ödülü (Kirlenmiş Kağıtlar ile)
2009 (Ş.Avni Ölez Şiir Emeği Ödülü)
2012 PEN Türkiye Şiir Ödülü
Baba İlyas

Baba İlyâs bin Ali el-Horasânî, Şûcâ'eddîn-i Veli Ebû'l-Bekâ veya Resul Baba, 13. yüzyılda Bâbâ'îyye mektebi'nin Anadolu'daki Türkmen Alevî-Caferî mektebine mensup olan Tasavvuf, yani Aleviliğin Bektaşî ve Vefai Tarikat önderlerindendir. Alevîlerin aşiret, yani soy geleneklerinde, Seyyid olan önderlerine Seyyid demekle beraber "Dede" veya "Baba" kavramları denir. Dede Garkın'ın dervişlerinden olan Baba İlyas'ın lakabı bu geleneklere dayanmaktadır. Horasan Pîrlerinden ve Hacı Bektaş Velî'nin Halifesi olan Baba İlyas Horasanî'nin kendi ismiyle adlandırılan Alevî-Bektaşî ocağına (Baba İlyas Horasanî Ocağı) mensup olan Alevî Türkmenler kadar yoğun olarak Çorum, Amasya, Tokat, Ordu ve Kastamonu'da yaşamaktadırlar.
Yaşamı

Yaşamını sürdürdüğü devirde Anadolu'da Bâtınîliğin en önemli yayılma merkezini Sultan Mes’ud evvel tarafından yaptırılmış olan Mes'udiye tekkesi temsil ediyordu. Anadolu Selçukluları’nın nüfuz ve hâkimiyet sahaları tamamen Moğollar’ın denetim ve müsaadesine tâbi bulunuyordu. Birçok şehirlerde İlhanlılar’ın himâyesi altında Şiîliği neşreden “Bâtın’ûl-Mezhep Babalar” tarafından açılan zâviyelerin sayıları da gün geçtikçe artmaktaydı. Moğollar'ın nüfuzuyla Mes'udiye Medresesi müderrisi olan Alevî-Bektaşî âlimlerden “Şeyh Mecd’ed-Dîn İsâ” azledilerek yerine Şîʿa-i Bâtıniyye’nin en değerli Alevi Türkmen dâîlerinden “Şems’ed-Dîn Ahmed Baba” atandı.
Ayrıca bakınız: Ebu'l Vefâ, Dede Karkğın ve I. Rükneddin Mesud
Yaşamı > Dede Karkğın’ın müridi olarak üstlendiği görev

"Baba İlyâs", XIII. yy'dan itibaren Alevî-Bektâşî Türkmen zümreler arasında yayılarak, Yesev’îyye, Kalender’îyye ve Haydar’îyye gibi diğer tarikatler ile birlikte XIV. yy'a kadar Anadolu'da mevcudiyetini sürdüren Türkmen Alevi-Vefâ’îyye Alevî-Bektaşî Türkmen tarikâtının ruhanî önderi ve Horasan azizlerinden olan ve çok sayıda mürid ve halifeleri bulunan Tunceli, Amasya, Tokat ve özellikle Çorum'lu Şah İbrahim Veli, Baba Mansur, Ağuiçen, Kureyşan ve gibi birçok Alevi-Bektaşi ve Alevi-Vefaî Ocaklarına ve Türkmen aşiretlerine mensupturlar. Seyyid Alevîlerinden  "Dede Karkğın" (Dede Garkın, Dede Kargın, Dede Karğın ya da Dede Karkın) Abdal Ata Sultan (Abdal Ata köyünde medfun), Teslim Abdal ve Elvan Çelebi (torunu) tarafından bu tarikâtın inançlarını Anadolu'daki Türkmenler arasında yaymak amacıyla Şeyh Ali Ataman veya Ali Otman Baba, Aynu'd-Devlet Dede, Hacı Bağdın, ve Hacı Mihman ile birlikte görevlendirilmiş beş halifenin en genci ve meşhur olanı idi. Baba İlyas, Çorum'da yaşayıp daha sonra 1231 yılında Amasya yakınlarındaki lendi adıyla isimlendirilen İlyasköy (Çat) köyüne yerleşti ve kendisine ait Türbesi'de "Hamdullah Çelebi" Türbesi ve Cem Evi'nin içersindedir.
Yaşamı > Şâhsiyeti

Kendi adına bir tarikât kurmamış, Vefâ'îyye şeyhî olarak olarak Çat köyündeki zâviyesinde, İslâmiyet'e yeni girmiş olan, eski inançlarını koruyan ve okuma yazma bilmeyen yarı göçebe Türkmenler'e kendi anlayışlarına uygun bir tasavvuf anlayışı sunmuştur. Ayrıca, Türkmenler'i Selçuklu Hükümeti'nin baskısından kurtaracak bir Alevi şeyhi olarak ortaya çıkmıştır. Onun tâlimatlarını canla başla uygulayan ve kendilerine rehber edinen Alevi Türkmenler kendisine "Baba Resûl" lakabını vermişlerdi.
Yaşamı > Fikirleri

Baba İlyas, Tanrı sevgisinin dinin katı kurallarıyla oluşmayacağını, bunu ancak insanın kendi sevgisiyle yaratabileceğini söylüyordu. Kadın-erkek ayrımına karşı çıkıyor, bütün insanların eşitliğini savunuyordu. Türkmenlerin o zamanki yaşamlarına son derece uygun olan ortak mülkiyete dayalı bir toplumsal düzen öneriyordu. Anadolu Selçuklu yönetimi altında kötü koşularda yaşayanlar arasında da çok sayıda izleyicisi vardı. Torunu Elvan Çelebi'nin sağladığı yeni bilgilerin ışığı atında İbn-i Bîbî'nin çelişkili ifadeleri tekrar değerlendirildiğinde Bâbâ'î isyânının asıl tertipçisinin Baba İshâk Kefersudî değil, Baba İlyas'ın kendisi olduğu anlaşılmaktadır.
Yaşamı > Kayseri Kadılığı’na tâyini

Manevî bir hayat sürdüğü Amasya'nın Çat köyünde müridleri tarafından mucizeler yaratan çok saygın bir üst düzey azîz olarak görülmekteydi. Melik Dânişmendiye devrinde ise bütün Anadolu'da meşhur olan Horasanlı Baba İlyas, “İbrahim Bey’in oğlu Yağ Basan Bey” zamanında Kayseri'ye kadı olarak atandı.
Ayrıca bakınız: Melik Gazi ve Dânişmendliler
Yaşamı > Hankah Mes’udiye Şeyhliği’ne tâyini

Birinci Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd tahta geçtiğinde, Amas'ya Kadılığı'na Taky'ed-Dîn'i, Mes'udiye Müderrisliği'ne Tâc'ed-Dîn Yûsuf Tebrizî'yi, Hankah Mes'udiye Şeyhliği'ne de Tâc’ed-Dîn Ebû’l Vefâ Harezmî’yi atadı. Ebu'l Vefâ’nın ölümü üzerine de yerine onun hâlifelerinden Kayseri Kadısı ve Şîʿa-i Bâtıniyye’nin en meşhurlarından olan Babâîler pirî Şücâ’ed-Dîn Ebû’l Bekâ Baba İlyâs Horasanî’yi tâyin etti.
Ayrıca bakınız: Alevî tarihi (anlam ayrımı), Alevî tarihi ve Alevî-Bâtınîlik tarihi
Yaşamı > Baba İlyâs’ın i'dam edilmesi

Mürîdi Baba İshâk Kefersudî'nin topladığı göçebe Türkmenler'den oluşan ordusu ile Malatya'da "Selçuklu Valisi Muzaffer’ûd-Dîn Ali Şîr" kuvvetlerini bozguna uğratmasının ve ordusu ile Amasya üzerine yürümesinin ardından Selçuklular aleyhine vuku bulan tüm bu olumsuz gelişmelerin yegâne müsebbibi olarak algılanan "Baba İlyâs" "Amasya'daki Selçuklu Ordusu Komutanı Mübâriz’ûd-Dîn-i Armağanşâh" tarafından i'dam edildi. Amasya'daki Hangah-ı Mesudi denilen zaviyenin şeyhi olan Baba İlyas'ın vefatı (1240'ta idam edilmesi) üzerine yerine halifesi ve birader-zadesi Şemseddin Ebu'l-Fezail Behlül bin Hüseyin el-Horasani şeyh olmuştur..
Ayrıca bakınız: Anadolu Selçuklu Devleti, Gıyas’ed-Dîn Key-Hüsrev-i Sânî, Babâîler, Baba İshâk Kefersudî, Baba İshâk İsyânı ve Anadolu Selçukluları devrinde Alevîler
Yaşamı > Anadolu Alevîliği üzerinde yarattığı tesirler

Baba İlyâs'ın bu hareketle başlatmış olduğu Alevî-Bektaşî  tasavvufî-dinî hareket , asıl onun ölümünden sonra oğlu "Muhlis Paşa" ve diğer hâlifeleri aracılığıyla Anadolu'nun dört bir yanına yayılmış,  Osmanlı Devleti'nin kuruluşu döneminde "Abdalân-ı Rûm Hareketi" ve nihâyetinde de Bektâşîliği ortaya çıkarmış, XVI. yüzyılda da kendilerine Kızılbaş (Alevî askerlerin savaştaki kızıl renkteki sarıkları) adı verilen toplulukların doğmasına vesile olmuştur.
Ayrıca bakınız: Anadolu Alevîliği, Caferîlik, Kızılbaşlık, Hurûfîlik, Bektâşîlik, Osmanlı Devleti'nin kuruluş devrinde Alevîler ve Alevî Hanedanı
Bayağı sülün

Phasianus colchicus
Bir bayağı sülün iskeleti.
Bayağı sülün
Bayağı sülün (Phasianus colchicus), sülüngiller (Phasianidae) familyasından bir kuş türü.
Etimoloji

Cinsin adı olan Phasianus Latincede sülün anlamına gelmektedir. Türün adı olan colchicus ise Latincede Kolhis'in (günümüzde Gürcistan) anlamına gelmektedir. Kolhis, sülünün Avrupalılara tanıtıldığı bir Karadeniz ülkesiydi.
Özellikler

Vücut kuş tüyü, yeşil, mor ve beyaz işaretlerle parlak altın ve kahverengi çizgilidir.
Dişi, kesinlikle gösterişli değildir, her yeri daha soluk benekli kahverengi bir kuş tüyüyle kaplıdır ve 20 cm civarı bir kuyrukla 53-63 santimetre uzunlukta ölçülür. Yavru kuşların, daha kısa bir kuyrukla dişi gibi görünüşü vardır.
Japon sülünü (Phasianus versicolor), bayağı sülüne çok benzerdir ama erkeklerin, koyu yeşilimsi kuş tüyü vardır ve dişiler daha koyu renktir.
Yaklaşık 30 alt türü ve 5 grubu vardır.
Habitat

Kuşlar, ormanlık bölge, çiftlik arazileri, çalılık ve sulak arazilerde bulunur.
Doğal habitatında bayağı sülün, otlakta dağınık ağaçlarla yakın suda yaşar.
Dünya üzerinde Avrasya'ya özgün bir tür olmakla birlikte Türkiye'de en çok Zonguldak, Sinop, Samsun civarında görülürken İstanbul'da Beykoz bölgesinde de yaşadıkları bilinir
Beslenme

Sülünler bulunduğu habitatlardan da kaynaklı meyve, tahıl, tohum yemenin yansıra bazı omurgasız canlılar ile beslenir.
Dahası

Türk Edebiyatı'nda sıkça saltanatı, ölümsüzlüğü, güzelliği betimlemek için kullanılır. Bunun yanında bolca ‘aşık-sevgili’ ikilemesinin tasviri olarak da karşımıza çıkar.
Bora Bora

Bora Bora, Güney Pasifik'teki bir Fransız Denizaşırı toprağı olan Fransız Polinezyası'nda bulunan ada.
Bora Bora Mercan Plajı
Matira Plajı
Adaya ilk olarak Polinezyalı yerleşimcilerin 4. yüzyıl civarında yerleştikleri düşünülüyor. Orijinal adı Tahiti dilinde ilk doğum anlamına gelen "Pora Pora"'dır. Avrupalıların ilk olarak adayla tanışması 1722 yılında gerçekleşiyor. Ünlü kâşif James Cook 1777'de adaya ayak basıyor. 1822'de İngiliz Protestanlar adada bir kilise kuruyorlar, 1842'de ise ada Fransız korumasına geçiyor. Volkanik bileşimlerden oluşmuş ada 9,6 km uzunluğunda 4 km genişliğindedir. Adanın en yüksek noktası 727 metredir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 4629077-1  LCCN: sh85015795  NLI: 987007283091705171  VIAF: 237456468
Orta Anadolu Kürtleri

| --- | --- |
Önemli İller
 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Kürtçe  (Kurmancça, Güney Kürtçe)   Türkçe, Dımılice
Din
Çoğunluk: İslam (Şafii Sünnilik ve Hanefi Sünnilik, azınlık Alevilik) 
Orta Anadolu Kürtleri (Kürtçe: Kurdên Anatolya Navîn) Anadolunun iç kesimlerine yerleşmiş ve orayı yurt edinmiş olan Kürtlerdir. İç Anadolu Kürtleri olarak da bilinmektedir. Ancak İç Anadolu Bölgesinin dışında kalan komşu bölgelerde yaşayanların ayrı tutulmaması gerektiğini ve o yüzden İç Anadolu Kürtleri teriminin uygunsuz olduğunu savunanlar da vardır. Ayrıca Tuz Gölü Kürtleri adı ile de anılmaktadır. Mustafa Kemal (Atatürk) ise 16/17 Ocak 1923 tarihlerinde Ahmet Emin (Yalman) ile yapılan söyleşisinde "Konya çöllerindeki Kürtler" olarak ifade etti.
Ayrıca aşağıda belirtilenler dışında da birçok Kürt köyü, Kürt bölgesi, Kürt Aşireti Orta Anadolu'da mevcuttur.[kaynak belirtilmeli]
Tarihçe

Kaynaklarda çeşitli tartışmalar olmak ile birlikte maddi gerçekler ile desteklenen tezler  Osmanlı aşiret kaynaklarında bu bölgeye yerleşen aşiretlerin tasniflendirilmiş olmasına dayanmaktadır. Kaynaklarda Cihanbeyli Aşireti Canbeğlü olarak geçer. Bu aşiretlerin kökeni 10 ile 11 yy arasında Halep kuzeyinde ikamet eden daha sonra diğer Kürt aşiretleri gibi Eskişehir Ankara dolaylarına göç ve iskan edilen Beğdili Boyuna dayanmaktadır. Beğdili Boyu ilerleyen süreçte özellikle Yavuz Sultan Selim Döneminde bölgedeki Türkmen boylarında Aleviliği kırmak ve etkinliği azaltmak için Göç Ettirilen Diğer aşiretler tarafından Sünnileştirilmiş yarı yerleşik düzen ile birlikte Kürtçe hakim dil olmuştur. Diğer aşiretler “Mikailli, Şeyhbizinli, Modanlı, Atmanlı, Hemanlı, Sehanlı (Şehanlı/Şihanlı/Şeyhganlı), Zeyveli ve Geygel farklı dönemlerde Doğu Anadolu ve Güney Azerbaycandan iskan edilen Ekrad ve Etrak aşiretleridir. Bu aşiretlerin menşei Doğu Anadolu ve Güney Azerbaycan'a dayanmaktadır.
1850'lere gelindiğinde Haymana-Cihanbeyli sahası menşei aslen Anadolu'nun doğusu veya Güney Azerbaycan olan konar-göçerler ile dolmuş durumdadır. Cihanbeyli Aşireti ve bu aşiret idaresi altında bulunan diğer sekiz aşiret veya cemaat bunlardandır. Bahsi geçen bu toplulukların her biri uzun Osmanlı tarihinde aşiret mirleri tarafından idare edilmekte iken, Tanzimat-ı Hayriye'nin ilanı (1839) ile devletin konar-göçer teşekkülleri kontrol altına alıp, diğer vatandaşları gibi aynı idari sistemine dahil etmeyi hedeflemesi neticesinde bu toplulukların da idari anlamda değişim geçirerek sisteme dâhil edilme süreci hız kazanmıştır. Bu doğrultuda ve bilhassa 1850'lere doğru Cihanbeyli-Haymana sahasındaki konar-göçer topluluklar Aşayir-i Sebʽa Kaymakamlığı yani Yedi Aşiret Kaymakamlığı adı altında müstakil bir kazaya/kaymakamlığa dönüştürülerek merkezden atanan idarecilerle yönetilmeye başlanmışlardır. Bu gelişme, şüphesiz Alişan Bey gibi bölgede nüfuz sahibi olan aşiret ağalarının aleyhine olmuştur. Orta Anadolu'da, Cihanbeyli-Haymana-Çeltik sahasında yaklaşık 103 kadar köy ile varlıklarını sürdüren konargöçerler hayvancılık yanında ziraat ile de maişet temin etmişlerdir. Onlar hayvancılık, tarım ve ticaret ile meşgul olmalarının yanında sosyal ve kültürel yapılarını koruyarak günümüze kadar gelebilmiş olmalarıyla Osmanlı rengini, Türk-İslam kültürünü Orta Anadolu'ya nakşetmeleriyle müstesna hususiyetlere sahiptirler. Bu hususiyetlerden bir kesit sunuyor olmasıyla çalışmamız, Anadolu'daki konar-göçer literatürüne önemli bir katkı sunmaktadır.
Aşiretler

Cihanbeyli-Haymana-Çeltik sahasında XIX. yüzyılın ortalarındaki bu topluluğun esas meşgalesi hayvan beslemek olup, bulundukları mahallerde altı ayda bir kere yayladan kışlaya ve kışladan yaylaya olacak şekilde gidip gelmekteydiler. 
Bölgede bulunan yerleşikler ile sık sık çatışırlar, Aşiret asabiyeti gösterirlerdi. Özellikle Ulus Aşiret yapısı ile ender bir kimliği olan Canbeğü (Beğdili) Aşireti Osmanlı'nın kuruluşundan beri her iki tarafın birbirlerinden istifade edegeldikleri bir “vaziyeti karşılıklı idare etme” anlayışı neredeyse gelenekselleştirmiş durumdaydı.
Cihanbeyli-Haymana-Çeltik sahasındaki bahsi geçen sekiz aşiret arasında Cihanbeyli Aşireti ve bu aşiretin lideri olan Alişan Bey, devlet kayıtlarına daha sıklıkla girdiğine göre, o etkin, sözü dinlenir, elinden iş gelir bir kimse olmalıydı ve daha 1830'da Cihanbeyli Aşireti'nin reisi, “mir-i aşiret” idi. Alişan Bey'in dirayetli bir şahsiyet olmasına işaret eden kayıtlar mevcuttur. Konya Sancağı sınırlarında kalan ve Konya Bozkırı'ndan Kulu nihayetine kadar olan sahada meskûn bulunan Esbkeşan (Atçekenler) Taifesi ile Bozuluş Türkmeni'nden 150 kadar hane (yaklaşık 150 x 5 = 750 kişi) bağlı bulundukları teşekküllerden kopup Cihanbeyli Aşireti'ne katılarak iskân olmuşlardı. Yer değiştiren bu ahalinin eski yurtları olan kaza, köy ve cemaatlerine dönmeleri, 1827 ve 1828'de iki farklı emir ile devlet tarafından talep edilmişse de hem Alişan Bey hem de Cihanbeyli ahalisinin tazyiki ile karşılaşılmıştı. Alişan Bey'in devlete gönderdiği cevapta, “zikr olunan hanelerden canı isteyenler asıl vatanlarına gitsin ve istemeyenlere cebretmek âdetimiz değildir” yollu serkeşçe mukabelede bulunması, onun bir lider profilini temsil ettiğine esaslı bir delildir. Tanzimat ile birlikte merkezileşmeye yüzünü dönen imparatorlukta, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanmış boyun aristokrasisi tutunamamıştır. Aşiret Malatya Bölgesine sürgün edilmiş ancak bu bölgede bulunan Kürt aşiretlerinden Drejan Aşiretini, Malatya Ermeni ve Alevilerini baskı altına alarak Malatya, Sivas, Urfa arasında aşiret güçlenince imparatorluk için tehlike olduğu düşüncesi ile Suriye'nin Rakka vilayetine sürgün edilmiştir. Aşiret mensupları bugün Konya, Malatya ve Rakka'da yaşamakta ve köklerinin Konya'nın Cihanbeyli bölgesinden geldiğini bilmektedir.
Diller

Genel olarak anadilleri Kürtçe (Kurmanci) olup ve Kurmanci konuşan diğer gruplar, Şeyhbızın (Şêxbizinî) aşireti mensuplarının yaşadığı Haymana'da konuşulan dili anlamakta güçlük çekmektedir. Bazı yerleşim yerlerinde yeni neslin artık Kürtçeyi hiç konuşmadığı aktarılmaktadır.
Roth (ilçe)

Landkreis Roth'un Almanya'daki konumu
Landkreis Roth Almanya'nın Bavyera eyaletinde yer alan bir bölgedir. Kuzeyden başlayarak saat yönünde şu şekilde sınırlanmıştır: Nürnberg, Neumarkt, Eichstätt, Weißenburg-Gunzenhausen, Ansbach ve Fürth. Çevre şehirler ise Schwabach ve Nürnberg'dir.
Bu bölge Orta Çağ'da birçok lord tarafından yönetilmekteydi. Brandenburg-Ansbach ve Nürnberg yönetimleri bu arazileri sahiplendi ve diğer alanlar da rahiplere kalmış oldu. Bu araziler 1803'te kilise kontrolünden çıkınca, bölge Bavyera eyaletine katıldı.
Bölge yönetimi 1972 yılında Roth'un eski ilçeleri olan Schwabach ve Hilpoltstein'in birleşmesiyle kurulmuştur.
Arma

| --- | --- |
: Bölgenin arması şunları göstermektedir: Hohenzollern Hanedanı'nın siyah-beyaz  çizgileri Brandenburg-Ansbach'ı simgeler.  Piskopos eşyaları kilisenin siyasi varlığını simgeler.  Roth şehrinin armasından bir gül.
Şehirler ve beldeler

| Şehirler | Beldeler |  |
| --- | --- | --- |
|  Abenberg  Greding  Heideck  Hilpoltstein  Roth bei Nürnberg  Spalt |  Allersberg  Büchenbach  Georgensgmünd  Kammerstein  Rednitzhembach  Rohr, Mittelfranken  Röttenbach  Schwanstetten  Thalmässing  Wendelstein |  |
Yunus (peygamber)

| Yunus يونس Peygamber |
| --- | --- |
İslam kaligrafisinde Yunus'un adı.
Yerine geldiği: Elyesa
Yerine gelen: Yeremya
Aile: Yeremya (Babası)

Yunus (Arapça: يونس, Yūnus) veya Yonah (İbranice: יוֹנָה‎, lit. "güvercin"; Grekçe: Ἰωνᾶς, Iōnâs; Latince: Ionas), MÖ 8'inci yüzyılda Kuzey İsrail Krallığı'nda yaşamış, Tanah'ta ismi geçen bir Yahudi peygamber. Yunus, daha çok Ninova'ya seyahat edip yerel sakinlerini yaklaşan ilahî gazap konusunda uyardığı ve Yunus Kitabı'nın ana figürü olmasıyla bilinir. Yunus İslam ve Bahâîlik inançlarında da yer alır.
Mitolojik bağlantılar / Tarihsel gerçeklik

Yunus efsanesinin Sümer panteonunda amfibik tanrılardan insan başlığına eklemlenmiş balık şeklinde vücudu bulunan Oannes'in (Yunanca Jonas) farklı kültür ve zaman dilimlerinde evrilmesi ile oluşturulduğu düşünülmektedir. Oannes, birden ortaya çıkmış, balık kıyafetli ya da yarı balık yarı insan görüntüye sahip bir abgaldır. Bir erkeğin ayaklarına, kollarına ve kafasına sahiptir, insan gibi konuşur, yemek yemez; hem karada hem suda yaşayan, amfibik bir yaratıktır. Oannes daima 7 abgal ile birlikte iş yapar ve onların lideri durumundadır.
Oannes kültü iki farklı isimle, Jonah ve John olarak Tevrat hikâyelerine aktarılır. İddiaya göre bahsedilen isimlerin Kur'andaki karşılığı Yunus ve Yahyadır. Kur'anda mukattaa harfleri arasında geçen ve anlamı bilinmeyen Nun harfi ise Sabienlerde Yahya kültünün sembolüdür.
Tevrat bilginlerinin çoğu Yunus kitabının içeriğini gerçek dışı bir anlatı olarak değerlendirmektedir. Yunus'un İ.Ö 8. yy.da yaşadığı ileri sürülmesine rağmen kitabın yazılışı bundan yüzyıllar sonradır. Birçok bilgin kitabı bir parodi veya satirik bir anlatı olarak değerlendirir. Eğer bu doğruysa hikâye O'nun satirik doğasını anlamayan bilgeler tarafından İbrani Kutsal Kitabı'na sokulmuş olmalıdır.
Yunus kitabının kurgu olup olmadığına dair farklı görüşler bulunmaktadır. Her ne kadar Yunus kitabı kurgu olsa bile Yunus'un kendisi tarihsel bir peygamberdir. Krallar kitabında kendisinden kısaca bahsedilmiştir.
Tevrat’ta Yunus’un hikâyesi

Yunus'u anlatan Kitab-ı Mukaddes’teki Yunus kitabının, Yunus’un yaşadığına inanılan dönemden sonraki dönemlerde kaleme alınan ve Midraş türü eğitim amaçlı bir kitap olduğu kabul edilmektedir. Bundan dolayı Tevrat’a ait olan kıssanın tarihi bir gerçekliği olmadığı, eğitim veya nasihat amaçlı olduğu ifade edilir. Tevrat'ın ilk tercümelerinde Yahudi tercümanlar, antik metindeki olası antropomorfik betimlemeleri kaldırmıştır;
Yunus 1:6'da Masoretik Metin'de (MT) "... Tanrı belki halimizi görür de yok olmayız..." diye yazarken Yunus Targum'unda bu pasaj "...belki Tanrı'dan üzerimize rahmet gelir..." yazmaktadır. Gemi kaptanının teklifi ilahi geleceği değiştirmekten ziyade ilahi acımayı elde etmeye yöneliktir. MT'de Yunus 3:9'da "Belki o zaman Tanrı fikrini değiştirip bize acır, kızgın öfkesinden döner de yok olmayız" derken Targum'da "Her kimin idrakında günah varsa tövbe etsin ve Tanrı tarafından bize acınacak" yazar. Tanrı fikrini değiştirmemektedir; acımaktadır.
Tevrat’ta Yunus’un hikâyesi > Yunus'un elçi tayin edilmesi, kaçması ve denize atılması

RAB bir gün Amittay oğlu Yunus'a, “Kalk, Ninova’ya, o büyük kente git ve halkı uyar” diye seslendi. Ne var ki, Yunus RAB'bin huzurundan Tarşiş (Tarsus)’e kaçmaya kalkıştı. Yafa’ya inip Tarşiş’e giden bir gemi buldu. Ücretini ödeyip gemiye bindi. Yolda RAB şiddetli bir rüzgâr gönderdi denize. Öyle bir fırtına koptu ki, gemi neredeyse parçalanacaktı.
Gemiciler korkuya kapıldı, her biri kendi ilahına yalvarmaya başladı. Gemiyi hafifletmek için yükleri denize attılar. Yunus ise teknenin ambarına inmiş, yatıp derin bir uykuya dalmıştı. Gemi kaptanı Yunus'un yanına gidip, “Hey! Nasıl uyursun sen?” dedi, “Kalk, tanrına yalvar, belki halimizi görür de yok olmayız.” Birbirlerine, “Gelin, kura çekelim” dediler, “Bakalım, bu bela kimin yüzünden başımıza geldi.” Kura çektiler, kura Yunus'a düştü. Bunun üzerine Yunus'a, “Söyle bize!” dediler, “Bu bela kimin yüzünden başımıza geldi? Ne iş yapıyorsun sen, nereden geliyorsun, nerelisin, hangi halka mensupsun?” Yunus, “İbrani'yim” diye karşılık verdi, “Denizi ve karayı yaratan Göklerin Tanrısı RAB'be taparım.'' Denizciler bu yanıt karşısında dehşete düştüler. “Neden yaptın bunu?” diye sordular. Yunus'un RAB'den uzaklaşmak için kaçtığını biliyorlardı. Daha önce onlara anlatmıştı. Deniz gittikçe kuduruyordu. Yunus'a, “Denizin dinmesi için sana ne yapalım?” diye sordular. Yunus, “Beni kaldırıp denize atın” diye yanıtladı, “O zaman sular durulur. Çünkü biliyorum, bu şiddetli fırtınaya benim yüzümden yakalandınız.”. Denizciler karaya dönmek için küreklere asıldılar, ama başaramadılar. Çünkü deniz gittikçe kuduruyordu. RAB'be seslenerek, “Ya RAB, yalvarıyoruz” dediler, “Bu adamın canı yüzünden yok olmayalım. Suçsuz bir adamın ölümünden bizi sorumlu tutma. Çünkü sen kendi istediğini yaptın, ya RAB.”. Sonra Yunus'u kaldırıp denize attılar, kuduran deniz sakinleşti. Bu olaydan ötürü denizciler RAB'den öyle korktular ki, O'na kurbanlar sundular, adaklar adadılar. Bu arada RAB Yunus'u yutacak büyük bir balık sağladı. Yunus üç gün üç gece bu balığın karnında kaldı. Yunus balığın karnından Tanrısı RAB'be dua etti: RAB balığa buyruk verdi ve balık Yunus'u karaya kustu. Yunus kente girip dolaşmaya başladı. Bir gün geçince, “Kırk gün sonra Ninova yıkılacak!” diye ilan etti. (Yunus 1/1-17)
Tevrat’ta Yunus’un hikâyesi > Balığın içinden çıkışı

Yunus balığın karnından Tanrısı RAB'be şöyle dua etti: ''Ya RAB, sıkıntı içinde sana yakardım, Yanıtladın beni. Yardım istedim ölüler diyarının bağrından, Kulak verdin sesime. Beni engine, denizin ta dibine fırlattın. Sular sardı çevremi. Azgın dalgalar geçti üzerimden. 'Huzurundan kovuldum' dedim, Yine de göreceğim kutsal tapınağını. Sular boğacak kadar kuşattı beni, Çevremi enginler sardı, Yosunlar dolaştı başıma. Dağların köklerine kadar battım, Dünya sonsuza dek sürgülendi arkamdan; Ama, ya RAB, Tanrım, Canımı sen kurtardın çukurdan. Soluğum tükenince seni andım, ya RAB, Duam sana, kutsal tapınağına erişti. Değersiz putlara tapanlar, Vefasızlık etmiş olurlar. Ama şükranla kurban sunacağım sana, Adağımı yerine getireceğim. Kurtuluş senden gelir, ya RAB!”. RAB balığa buyruk verdi ve balık Yunus'u karaya kustu. (Yunus, Bölüm 2)