stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Messier 87
Gözlem tarihi

1781 yılında Fransız gök bilimci Charles Messier, kuyruklu yıldızlarla karıştırılabilecek nesneleri tanımlamayı amaçlayan bir listenin parçası olarak bulutsu görünümüne sahip 103 nesneden oluşan bir katalog yayınladı. Daha sonraki kullanımlarda her katalog girişine "M" harfi eklenmiştir. Böylece M87, Messier kataloğunda listelenen seksen yedinci nesne oldu. 1880'lerde, gök bilimci John Dreyer'in esas olarak İngiliz gök bilimci John Herschel'in gözlemlerine dayanarak hazırladığı Yeni Genel Kataloğu'na  NGC 4486 olarak dahil edildi.
1918 yılında Lick Gözlemevi'nden Amerikan gök bilimci Heber Curtis yaptığı gözlemlerde, "Tuhaf düz ışın... görünüşe göre ince bir madde çizgisiyle çekirdeğe bağlı" notuyla birlikte M87'nin sarmal bir yapısının bulunmadığına dikkat çekti. Bu ışının en parlak olarak göründüğü yer galaktik merkezin yakınıydı. Ertesi yıl M87 içindeki bir süpernova, 21,5 zirve fotoğraf parlaklığına ulaştı. Ancak bu olay 1922'de Rus gök bilimci Innokentii A. Balanowski tarafından fotoğrafik plakalar incelenene kadar bildirilmedi.
Bileşenler > Süper kütleli kara delik

Çekirdek, kütlesi Güneş'in milyarlarca katı olan ve M87* olarak belirtilen bir süper kütleli kara delik içeriyor. Tahminler; 2016 yılında yapılan ölçümlerde 7,22+0,34
-0,40×109 M☉ ve diğer ölçümlerde (3,5 ± 0,8) × 109 M☉ ile (6,6 ± 0,4) × 109 aralığında değişmekteydi. 2019 Nisan'ında, kara delik kütlesinin Olay Ufku Teleskobu ile elde edilen ölçümleri (6,5 ± 0,2stat ± 0,7sys ) × 109 M☉ olarak yayınlandı. Bu, böyle bir nesne için bilinen en yüksek kütle değerlerinden birisidir. Dönen bir iyonize gaz diski kara deliği çevreler ve hemen hemen dikey bir göreceli fışkırmaya neden olur. Disk, yaklaşık olarak 1.000 km/sn hızla döner ve maksimum 0,12 parsek (25.000 AU; 0,39 ly; 3,7×1012 km) çapına kadar yayılır.
Bileşenler > Jet (fışkırma)

1918'de Lick Gözlemevi'nden Heber Curtis, M87'den gelen maddenin fışkırmasını (jet) keşfetti. Bu fışkırma, süper büyük kütleli bir karadeliğin etkisiyle M87'nin çekirdeğinden en az 5.000 ışık yılı uzağa fırlatılan maddeden oluşur. Gök bilimciler, bu kara deliğin kütlesini yaklaşık 6,4 milyar (6,4×109) Güneş kütlesi olarak tahmin etmektedirler. Ayrıca M87'nin çok güçlü bir X-ışını kaynağı olduğu bulunmuştur.
Bileşenler > Süperluminal hareket

Hubble Uzay Teleskobu'nca 1999 yılında sağlanan fotoğraflarla, M87'deki fışkırma hızını ışık hızının dört veya altı kat üzerinde olduğu ölçülmüştür. Bu hareketin fışkırmada görülen göreli bir hız sonucu oluştuğuna ve gerçek bir süperluminal hareket olmadığına inanılmaktadır.
Bileşenler > X-ışını yayan döngüler ve halkalar

Chandra X-ışını Gözlemevi gözlemleri, M87'den çevresine x-ışını yayan döngüler ve halkaların varlığını göstermiştir. Bu döngüler ve halkalar basınç dalgaları tarafından oluşturulur. Bu basınç dalgaları süper büyük kütleli kara delik sonucu oluşan fışkırmanın çeşitli değişimlerinden kaynaklanır.
Bileşenler > Küresel kümeler

M87, alışılmadık derecede büyük küresel yıldız kümeleri popülasyonuna sahiptir. 2006'da yapılan gözlemlerle çekirdeğin 25′ dışına doğru yaklaşık 12.000 ± 800 küresel kümeye sahip olduğu hesap edilmektedir.
1,3 mm radyo dalgaları kullanarak M87 çekirdeğinin Olay Ufku Teleskobu ile elde edilen görüntüsü. Merkezdeki karanlık nokta kara deliğin gölgesidir ve kara deliğin olay ufkundan daha büyüktür.
Messier nesneleri kataloğu
Głogów (ilçe)

| Głogów ilçesi |
| --- | --- |
İlçe
Powiat głogowski
  Bayrak Arma 

Ülke:  Polonya
Voyvodalık: Aşağı Silezya
Merkez: Głogów
Yüzölçümü
 • Toplam: 443.06 km²
Nüfus (30 Haziran 2019)
 • Toplam: 89.319
 • Yoğunluk: 200/km²
Głogów ilçesi Polonya'nın Aşağı Silezya voyvodalığında bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 30 Haziran 2019 tarihi itibarıyla 89.319'dur. İlçenin merkezi Głogów şehridir.
| g t Aşağı Silezya Voyvodalığı'nın ilçeleri |
| --- | --- |
 Bolesławiec  Dzierżoniów  Głogów  Góra  Jawor  Jelenia Góra  Kamienna Góra  Karkonosze  Kłodzko  Legnica  Legnica  Lubań  Lubin  Lwówek Śląski  Milicz  Oława  Oleśnica  Polkowice  Środa Śląska  Strzelin  Świdnica  Trzebnica  Wałbrzych  Wałbrzych  Wołów  Wrocław  Wrocław  Ząbkowice Śląskie  Zgorzelec  Złotoryja 
Kalın yazılı ilçeler şehir ilçesi statüsüne sahiptir.
Fabinho (1993 doğumlu futbolcu)

Fábio Henrique Tavares (d. 23 Ekim 1993), Brezilyalı millî futbolcudur. Dûrî el-Muhtarifin es-Suudî ekiplerinden El-İttihad'da forma giymektedir. Monaco'daki başarılı döneminden sonra 2018 yaz transfer döneminde 45 milyon euro ile Liverpool'a transferi gerçekleşti.
Kariyeri > Rio Ave

8 Haziran 2012'de Rio Ave ile 6 yıllık sözleşme imzaladı.
Kariyeri > Real Madrid

19 Temmuz 2012'de Real Madrid B'de 6 ay görev aldı. B takım forması ile 30 maça çıkıp 2 gol kaydetmiştir. 8 Mayıs 2013'te ise Real Madrid forması ile tek maçına Málaga'ya karşı çıkmıştır.
Kariyeri > Monaco

19 Temmuz 2013'te Ligue 1 takımlarından Monaco'ya kiralanmıştır. 10 Ağustos 2013'te ilk maçına Bordeaux'a karşı çıktı. İlk golünü ise 26 Mart 2014'te Coupe de France'da Lens'e karşı kaydetmiştir.
Kariyeri > Liverpool

1 Temmuz 2018'de Premier League takımı Liverpool'a 45 milyon euro karşılığında transfer oldu. İngiliz ekibiyle ilk resmî maçına 18 Eylül 2018'de Şampiyonlar Ligi karşılaşmasında Paris Saint-Germain'e karşı oyuna sonradan girerek çıktı. Liverpool formasıyla ilk golünü 26 Aralık 2018'de 4-0 kazandıkları Newcastle United maçında attı. Takımıyla geçirdiği ilk sezonda Şampiyonlar Ligi'ni kazandı. İkinci sezonunda 28 maçta 2 gol atıp Premier League'i kazandı.
Kariyer İstatistikleri

| Kulüp | Sezon | Lig | Lig> Maç | Lig> Gol | Kupa> Maç | Kupa> Gol | Lig Kupası> Maç | Lig Kupası> Gol | Diğer> Maç | Diğer> Gol | Toplam> Maç | Toplam> Gol |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Fluminense | 2012 | Série A | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 | 0 |
| Real Madrid Castilla | 2012-13 | Segunda División | 30 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 30 | 2 |
| Real Madrid | 2012-13 | La Liga | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Monaco | 2013-14 | Ligue 1 | 26 | 0 | 4 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 31 | 1 |
| Monaco | 2014-15 | Ligue 1 | 19 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 19 | 0 |
| Kariyer Toplamı | Kariyer Toplamı | Kariyer Toplamı | 76 | 2 | 4 | 1 | 1 | 0 |  | 0 | 81 | 3 |
| g t Liverpool  kadrosu |
| --- | --- |
 1 Alisson  2 Gomez  3 Fabinho  4 Van Dijk  5 Konaté  6 Thiago  7 Díaz  8 Szoboszlai  9 Núñez  10 Allister  11 Salah  17 Jones  18 Gakpo  19 Elliott  20 Jota  21 Çimikas  22 Ramsay  26 Robertson  27 Núñez  28 Carvalho  38 Gravenberch  47 Phillips  62 Kelleher  66 Alexander-Arnold  72 Van den Berg  Teknik direktör: Slot
Adil Arslan (politikacı)

| ʿĀdil Arslān |
| --- | --- |

Kişisel bilgiler
Doğum: 1880 Beyrut
Ölüm: 23 Ocak 1954 Beyrut
Adil Arslân (1880 - 23 Ocak 1954 Lübnanlı Dürzi bir politikacı, yazar ve şairdi. Prens Şakib Arslan ve Nasib Arslan'ın ağabeyleriydi. Osmanlı Meclsi'nde Lübnan Milletvekiliği, Suriye Vali Yardımcılığı (1918-1919) ve Irak ve Suriye Kralı Faysal'ın danışmanlığını yaptı (1919-1920).
Karkonosze (ilçe)

| Karkonosze ilçesi |
| --- | --- |
İlçe
Powiat karkonoski
  Bayrak Arma 

Ülke:  Polonya
Eyalet: Aşağı Silezya
Merkez: Jelenia Góra
Yüzölçümü
 • Toplam: 628.21 km²
Nüfus (30 Haziran 2019)
 • Toplam: 63.639
 • Yoğunluk: 100/km²
Karkonosze ilçesi Polonya'nın Aşağı Silezya Voyvodalığında bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 30 Haziran 2019 tarihi itibarıyla 63.639'dur. İlçenin merkezi Jelenia Góra şehridir.
| g t Aşağı Silezya Voyvodalığı'nın ilçeleri |
| --- | --- |
 Bolesławiec  Dzierżoniów  Głogów  Góra  Jawor  Jelenia Góra  Kamienna Góra  Karkonosze  Kłodzko  Legnica  Legnica  Lubań  Lubin  Lwówek Śląski  Milicz  Oława  Oleśnica  Polkowice  Środa Śląska  Strzelin  Świdnica  Trzebnica  Wałbrzych  Wałbrzych  Wołów  Wrocław  Wrocław  Ząbkowice Śląskie  Zgorzelec  Złotoryja 
Kalın yazılı ilçeler şehir ilçesi statüsüne sahiptir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 1127667106  LCCN: n2014056449  VIAF: 310709797   WorldCat (LCCN): n2014-056449
Lwówek (ilçe)

| Lwówek ilçesi |
| --- | --- |
İlçe
Powiat lwówecki

Ülke:  Polonya
Voyvodalık: Aşağı Silezya
Merkez: Lwówek Śląski
Yüzölçümü
 • Toplam: 709.94 km²
Nüfus (30 Haziran 2019)
 • Toplam: 45.975
 • Yoğunluk: 65/km²
Lwówek Śląski ilçesi Polonya'nın Aşağı Silezya voyvodalığında bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 30 Haziran 2019 tarihi itibarıyla 45.975'tir. İlçenin merkezi Lwówek Śląski şehridir.
| g t Aşağı Silezya Voyvodalığı'nın ilçeleri |
| --- | --- |
 Bolesławiec  Dzierżoniów  Głogów  Góra  Jawor  Jelenia Góra  Kamienna Góra  Karkonosze  Kłodzko  Legnica  Legnica  Lubań  Lubin  Lwówek Śląski  Milicz  Oława  Oleśnica  Polkowice  Środa Śląska  Strzelin  Świdnica  Trzebnica  Wałbrzych  Wałbrzych  Wołów  Wrocław  Wrocław  Ząbkowice Śląskie  Zgorzelec  Złotoryja 
Kalın yazılı ilçeler şehir ilçesi statüsüne sahiptir.
Dursun Kılıç (âşık)

| Dursun Kılıç |
| --- | --- |
Unvanı: Âşık Cevlânî
Doğum: Dursun Kılıç 1900 Kars, Selim, Akyar
Ölüm: 20 Ocak 1975 (74-75 yaşlarında)
Meslekler: Halk Ozanı
Çalgılar: Bağlama

Âşık Cevlânî, gerçek adıyla  Dursun Kılıç   (1900, Kars, Selim, Akyar - 20 Ocak 1975, Ankara), Türk halk ozanıdır. Dursun Kılıç şiirlerinde Âşık Dursun, Cevlânî, Dursun Cevlân, Dursun Cevlânî mahlaslarını kullanmıştır. Mahlâsını, Narmanlı Âşık Sümmânî vermiştir.
Hayatı

1900 yılında Kars’ın Selim ilçesine bağlı Akyar köyünde doğmuştur.
Plakları

Leylam
Bir Sen İç Sevdiğim
Ağaç Destanı
Semah
Güzelleme
Kağızman'da Bağım Ola
Kiziroğlu Mustafa Bey
Kłodzko (ilçe)

| Kłodzko ilçesi |
| --- | --- |
İlçe
Powiat kłodzki
  Bayrak Arma 

Ülke:  Polonya
Voyvodalık: Aşağı Silezya
Merkez: Kłodzko
Yüzölçümü
 • Toplam: 1643.37 km²
Nüfus (30 Haziran 2019)
 • Toplam: 158.600
 • Yoğunluk: 97/km²
Kłodzko ilçesi Polonya'nın Aşağı Silezya voyvodalığında bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 30 Haziran 2019 tarihi itibarıyla 158.600'dür. İlçenin merkezi Kłodzko şehridir.
| g t Aşağı Silezya Voyvodalığı'nın ilçeleri |
| --- | --- |
 Bolesławiec  Dzierżoniów  Głogów  Góra  Jawor  Jelenia Góra  Kamienna Góra  Karkonosze  Kłodzko  Legnica  Legnica  Lubań  Lubin  Lwówek Śląski  Milicz  Oława  Oleśnica  Polkowice  Środa Śląska  Strzelin  Świdnica  Trzebnica  Wałbrzych  Wałbrzych  Wołów  Wrocław  Wrocław  Ząbkowice Śląskie  Zgorzelec  Złotoryja 
Kalın yazılı ilçeler şehir ilçesi statüsüne sahiptir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 1069217654  LCCN: n80139587  NLI: 987007562072505171  VIAF: 165488049   WorldCat (LCCN): n80-139587
24 Erzincanspor

Erzincanspor ile karıştırılmamalıdır.
Kulübün adının Erzincan Refahiyespor olduğu dönem kullandığı logo.
24 Erzincanspor ya da sponsorluk ismiyle Anagold 24 Erzincanspor, 1984'te Erzincan'ın Refahiye ilçesinde Refahiyespor adıyla kurulmuş bir spor kulübü. Kulüp şehrin takımı olan Erzincanspor kapandıktan sonra adını önce Erzincan Refahiyespor daha sonra ise 24 Erzincanspor olarak değiştirmiştir. Takım şu anda 2. Lig'de mücadele etmektedir.
Tarihçe

1984'te Erzincan'ın Refahiye ilçesinde Refahiyespor adıyla kurulmuştur. Şehrin takımı olan Erzincanspor kapandıktan sonra adını önce Erzincan Refahiyespor daha sonra ise 24 Erzincanspor olarak değiştirmiştir.
2011-2012 sezonu öncesinde Erzincanspor'u 3-2 mağlup ederek o sezon Bölgesel Amatör Lig'de Erzincan şehrini temsil etmeye hak kazanan kulüp, Erzincan Refahiyespor adıyla 1. Grup'ta şampiyon olarak 2012-2013 sezonunda tarihinde ilk kez 3. Lig'de mücadele etme hakkı kazandı. 2012-2013 ve 2013-2014 sezonlarında 3. Lig 2. Grup'ta 10. sırada yer aldı. 2014-2015 sezonunda ligde 15. sırada yer alarak küme düşmekten kıl payı kurtuldu.
2015-16 sezonu öncesinde Erzincan Refahiyespor olan adını 24 Erzincanspor olarak değiştirdi.
2018-19 3. Lig 3. grupta yer alan Anagold 24 Erzincanspor Armağan Turhan ile başladığı sezonda, 9. haftanın ardından İsmail Batur ve 15. haftanın ardından Osman Özdemir yönetiminde ligde mücadele etti. 34 maçta 14 galibiyet, 6 beraberlik ve 14 mağlubiyet aldı. 48 puan toplayarak grubunu 7. tamamladı.
2019-20 sezonunda 3. Lig 1. Grupta mücadele eden 24 Erzincanspor Mustafa Sarıgül ile başladığı sezona 20. haftanın ardından teknik direktör Mustafa Kemal Kılıç ile anlaşarak yoluna devam etmektedir. 19. haftanın sonunda 10 galibiyet, 6 beraberlik, 3 mağlubiyet ile puan cetvelinde 36 puanla 4. sırada yer almaktadır. Tüm Dünya'da ortaya çıkan Covid-19 Salgını sonrası liglere ara verilmiştir. Türkiye Futbol Federasyonunun 8 Temmuz 2020 tarihinde aldığı karar neticesinde play-off oynamaya hak kazanmış. Antalya'da gerçekleştirilen play-off maçlarında önce Artvin Hopaspor'u 4-1 lik skorla elemiş, daha sonra 68 Aksaray Belediyespor ile final maçında karşı karşıya gelmiş ve rakibini 2-1 mağlup ederek 2. Lig'e yükselmiştir.
2 Ligde oynadığı ilk sezonda play-offta Hekimoğlu Trabzon'a çeyrek finalde elendi. 2021-22 sezonunda ligi 54 puanla 6. sırada tamamladı ve play-off hattının hemen altında yer aldı. 2022-23 sezonunda Beyaz Grup'ta yer alan 24 Erzincanspor ligi 58 puan ile 5. sırada tamamladı. Grup çeyrek finalinde Amed Sportif Faaliyetler'i 1-0, yarı finalde Esenler Erokspor'u ikinci maçın sonunda penaltılarla 4-3 yenerek grup finaline çıktı. Grup finalinde Şanlıurfaspor'a iki maçta 3-2 ve 2-0'lık skorlarla kaybederek üst lige çıkma şansını kaybetti. 2023-24 sezonunda ligi 4. bitirdi ve Menemen FK'yı uzatmalarda 3-2 yenerek yarı finalde Iğdır'ın rakibi oldu. Bu sezonda ise yine yarı finalde 3-1 ve 3-0'lık 2 maç sonucunda yine 1. Lig'e çıkma şansını kaybetti.
2024 yılı Aralık ayında yapılan olağanüstü genel kurulda başkanlık görevine Burak Çalık seçildi. Yeni yönetimin göreve gelmesinin ardından daha önceden sözleşmesi feshedilen Gökhan Ünal ile teknik direktörlük görevi için anlaşma sağlandı.
Güncel kadro

Not: Uyruk bilgisi futbolcuların FIFA uygunluk kurallarınca oynayabileceği millî takımı gösterir. FIFA kuralları haricinde başkaca uyruğa da sahip olabilirler.
Lig mücadeleleri

2. Lig: 4 sezon
2020-
3. Lig: 8 sezon
2012-2020
Bölgesel Amatör Lig: 1 sezon
2011-2012
Amatör Lig:
1984-2011
Başarıları

3. Lig
Play Off Şampiyonluğu (1): 2019-20
Oława (ilçe)

| Oława ilçesi |
| --- | --- |
İlçe
Powiat oławski
  Bayrak Arma 

Ülke:  Polonya
Voyvodalık: Aşağı Silezya
Merkez: Oława
Yüzölçümü
 • Toplam: 523.73 km²
Nüfus (30 Haziran 2019)
 • Toplam: 76.723
 • Yoğunluk: 150/km²
Oława ilçesi Polonya'nın Aşağı Silezya voyvodalığında bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 30 Haziran 2019 tarihi itibarıyla 76.723'tür. İlçenin merkezi Oława şehridir.
| g t Aşağı Silezya Voyvodalığı'nın ilçeleri |
| --- | --- |
 Bolesławiec  Dzierżoniów  Głogów  Góra  Jawor  Jelenia Góra  Kamienna Góra  Karkonosze  Kłodzko  Legnica  Legnica  Lubań  Lubin  Lwówek Śląski  Milicz  Oława  Oleśnica  Polkowice  Środa Śląska  Strzelin  Świdnica  Trzebnica  Wałbrzych  Wałbrzych  Wołów  Wrocław  Wrocław  Ząbkowice Śląskie  Zgorzelec  Złotoryja 
Kalın yazılı ilçeler şehir ilçesi statüsüne sahiptir.
Ongun

Tataristan Cumhuriyeti Ulusal Müzesi'nde bulunan ongunlar
Ongun, Eski Türklerin Tengricilik inancında, içinde bir ruhu barındıran bir cisme verilen isimdir. Diğer eski inanç sistemlerinde de bulunan totem ile karşılaştırılabilir. Aynı Amerika yerlilerin totemleri gibi, eski Türk boylarının da her birisinin kendine özel bir ongunu vardır. Bu genellikle kendi boylarını koruduğuna inandıkları kutsal bir hayvan türü ya da büyük bir atalarının ruhunu barındırdığına inandıkları bir cisimdir.
Etimoloji

Camiü’t-Tevarih’e göre "ongun” kelimesi Türkçe "oytun” kelimesinden türemiştir. Türkler "hayırlı kutlu olsun" yerine "oytun bolsun" derlerdi.
Ongun'un anlamı

Eski Türklerde Tanrı'nın yeryüzündeki varoluş biçimi. Tanrı sadece ongunlarla varlığını gösterirdi. Eski Türkler de (Gök Türkler, Oğuzlar...) ongunlara tapardı. Ama bu tapma sanıldığı gibi putlara tapma gibi değildir. Bu tapma ongunlardan ilham alma ve öldükten sonra ongunların hizmet etmesinden ibarettir.
Tarihî belgelerden her Türk boyunun bir "ongun"u olduğu bilinmektedir. Bu ongun genellikle kendisinden türediğine inanılan "kurt, kaplan, dağ keçisi, koç, geyik, boğa, at, kartal, şahin, doğan" gibi hayvanların şeklini ayırıcı niteliği ortaya konulmuş ögelerdir.
Oğuzların 24 boyunun 6 tane ongunu vardır. Bunların hepsi yırtıcı kuşlardan seçilmiştir. Bilinenlerin dışında başka ongunlar da vardır:
Strzelin (ilçe)

| Strzelin ilçesi |
| --- | --- |
İlçe
Powiat strzeliński
  Bayrak Arma 

Ülke:  Polonya
Voyvodalık: Aşağı Silezya
Merkez: Strzelin
Yüzölçümü
 • Toplam: 622.27 km²
Nüfus (30 Haziran 2019)
 • Toplam: 43.713
Strzelin ilçesi Polonya'nın Aşağı Silezya voyvodalığında bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 30 Haziran 2019 tarihi itibariyla 43.713'tür. İlçenin merkezi Strzelin şehridir
| g t Aşağı Silezya Voyvodalığı'nın ilçeleri |
| --- | --- |
 Bolesławiec  Dzierżoniów  Głogów  Góra  Jawor  Jelenia Góra  Kamienna Góra  Karkonosze  Kłodzko  Legnica  Legnica  Lubań  Lubin  Lwówek Śląski  Milicz  Oława  Oleśnica  Polkowice  Środa Śląska  Strzelin  Świdnica  Trzebnica  Wałbrzych  Wałbrzych  Wołów  Wrocław  Wrocław  Ząbkowice Śląskie  Zgorzelec  Złotoryja 
Kalın yazılı ilçeler şehir ilçesi statüsüne sahiptir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  LCCN: n85291099  NLI: 987007567266405171   WorldCat (LCCN): n85-291099
Aybeg

Muizzuddin El-Mansur Aybeg (Arapça: أيبك Aybak; tam künyesi: El-Malik El-Mu'izziddin Aybak El-Çavşangir El-Türkmeni El-Salihi; ö. 1257, Kahire), Mısır Memlûk Sultanlığı'nın kurucusu ve ilk sultanı olan Türkmen kökenli hükümdar. 1250 ve 1257 yılları arasında hüküm sürdü.
Öldürülmesi

Sultan Aybeg'ın karısı Şecer-üd-Dürr ile arası açılmıştı. 1257'de Sultan Aybeg bir polo oyunundan sonra sarayının sultanlık dairesinde hamamda yıkanmakta iken karısı Şecer-üd-Dürr tarafından öldürüldüğü belgelenmiştir. Bu öldürülme için tarihçiler çeşitli değişik nedenler vermişlerdir.
Bazı tarihçilere göre Sultan Aybeg Şecer-üd-Dürr ile evlenmeden başka kadınlarla evli olup çocukları bulunmakta idi. Şecer-üd-Dürr'den hiç çocuğu olmadığı ve yine de genç ve güzel cariyelere gözü olduğu için karısının kıskançlık hislerini kabartmıştı. 60 yaşında olan Sultan Aybeg'ın yeni bir genç ve güzel cariye ile yakınlık kurup Şecer-üd-Dürr'ü tamamen bir tarafa bırakmasının, onu Sultanlık makamına kadar yükseltmiş olan karısının kıskançlıkla onun nankör olduğunu kendini inandırması nedeni ile öldürmesine neden olmuştur. Diğer tarihçilere göre Sultan Aybeg Suriye'den gelen Bahri Memlûklular tehlikesine karşı ülkesini korumak için kendisi ile birlikte onların tehdidine karşı gelebilecek bir müttefik aramakta iken Musul Atabeki Bedreddin Lulu'nun genç kızı ile evlenip onunla akrabalık dolayısı ile bir ittifak kuracağını düşünmüştü. Ama bu genç kızla evlenmek istemesi Şecer-üd-Dürr'un onu öldürmeye kadar erişebilecek büyük kıskançlığına neden olmuştu. Tarihçi El-Makrizi'ye göre Sultan Aybeg 7 yıl sultanlık yaptıktan ve 60 yaşına vardığında ondan bıkan Şecer-üd Dürr Eyyubiler Suriye Sultanı ile Sultan Aybeg'ın öldürülmesi için bir komplo yapılması için bağlantı kurmuştu. Bu bağlantı ve komplo haberinin Bedreddin Lulu tarafından Sultan Aybeg'e iletildiği de bildirilmektedir. Sultan Aybeg bu bağlantı ve planları öğrenip Şecer-üd-Dürr'ü elemine etmeye karar vermişti. Ama Şecer-üd-Dürr onun bu karşı planını öğrenip Sultan Aybeg'den daha önce davranıp onu hamamda öldürmüştür.
Hamamda öldürüldüğü zaman Sultan Aybeg 7 yıl Mısır'ı sultan olarak idare etmişti ve 60 yaşında bulunmaktaydı. Şecer-üd-Dürr'den daha önce evlendiği eşlerinden çocukları, bunlar arasında Nasreddin Han ve Mansur Ali adlarında oğulları, bulunmaktaydı.
Sultan Aybeg'in kliğine mensup "Muiziye Memlûkluları" ve "Salihiye Memlûkluları"  başında bulunan Emir Kutuz onun yerine Sultan Aybeg'ın 11 yasındaki oğlu olan Mansur Ali'yi "El Melik El-Masur Nur" taht ismiyle tahta çıkarttı. Ama gerçek iktidar gücü ona Atabek olarak atanan Seyfeddin Kutuz'un elindeydi. Aybeg'e komployu yapan eşi Şecer-üd-Dürr komplodan 3 gün sonra Seyfeddin Kutuz'un tavsiyesi ve gayretleri ile tutuklandı; sorgulandı ve öldürüldü.
Arktik metan emisyonları

Küresel metan salımlarının ana kaynakları (2008-2017): Kuzey Kutbu'ndan gelen emisyonlar, diğer doğal emisyonlar olarak adlandırılan beşinci sütunun bir parçasıdır.
Arktik metan emisyonları atmosferdeki metan yoğunluğunun artmasına katkıda bulunmaktadır. Kuzey Kutup bölgesi metan gazının birçok doğal kaynağından biri olsa da, günümüzde iklim değişikliğinin etkileri nedeniyle bunun insan kaynaklı bir bileşeni de bulunmaktadır. Kuzey Kutbu'nda insan etkisiyle ortaya çıkan başlıca metan kaynakları, donmuş toprakların erimesi, Arktik deniz buzunun çözülmesi, klatrat parçalanması ve Grönland buz tabakasının erimesidir. Metan, güçlü bir sera gazı olduğu için bu salınım, pozitif bir iklim değişikliği geri beslemesine, yani ısınmayı artıran bir döngüye yol açmaktadır. Küresel ısınma nedeniyle donmuş toprak çözüldüğünde, büyük miktarlarda organik madde metan oluşumuna uygun hale gelebilir ve bu nedenle metan gazı olarak atmosfere salınabilir.
2018'den bu yana atmosferdeki küresel metan seviyelerinde istikrarlı bir artış görülmektedir. 2020'deki milyarda 15,06'lık artış, 1991'de kaydedilen milyarda 14,05'lik bir önceki artış rekorunu kırmış ve 2021'de milyarda 18,34'lük daha büyük bir artış kaydedilmiştir. Ancak şu anda Kuzey Kutbu'nu bu son hızlanmayla ilişkilendiren herhangi bir kanıt bulunmamaktadır. Aslında 2021 yılında yapılan bir çalışma, Kuzey Kutbu'ndan gelen metan katkılarının genellikle olduğundan fazla tahmin edildiğini, tropikal bölgelerin katkılarının ise olduğundan az tahmin edildiğini göstermiştir.
Bununla birlikte, Kuzey Kutbu'nun küresel metan eğilimlerindeki rolünün gelecekte artma olasılığının yüksek olduğu düşünülmektedir. Sibirya'daki bir donmuş toprak alanından atmosfere 2004 yılından bu yana artan metan salınımının ısınmayla bağlantılı olduğuna dair kanıtlar bulunmaktadır.
CO2 emisyonlarının 2050 yılına kadar hafifletilmesi (yani net sıfır emisyona ulaşılması) muhtemelen Arktik Okyanusu buz örtüsünün gelecekteki yok oluşunu durdurmak için yeterli olmayacaktır. Metan emisyonlarının azaltılması da gereklidir ve bu daha da kısa bir zaman diliminde gerçekleştirilmelidir.  Bu tür hafifletme faaliyetlerinin üç ana sektörde uygulanması gerekmektedir: petrol ve gaz, atık ve tarım. Mevcut tedbirlerle, bu faaliyetler 2030 yılına kadar yılda yaklaşık 180 Mt, yani 2021 yılı emisyonlarının yaklaşık %45'i oranında küresel bir azaltım sağlayabilir.
Snell yasası

Snell yasasını gösteren basit bir şekil. N1 ve N2 farklı iki ortam ve θ1 > θ2
Snell yasası, ışığın geldiği ortamın kırıcılık indisiyle geliş doğrultusunun normalle yaptığı açının sinüsünün çarpımının ışığın gittiği ortamın kırıcılık indisiyle gidiş doğrultusunun normalle yaptığı açının sinüsünün çarpımına eşitlenmesiyle oluşan formüle dayalı fiziğin optik dalında yer alan bir yasadır.
{\frac {\sin \theta _{1}}{\sin \theta _{2}}}={\frac {v_{1}}{v_{2}}}={\frac {n_{2}}{n_{1}}}
Bu denkleme göre ortamların kırıcılık indisleri ışığın o ortamdaki hızıyla ters orantılıdır. Kırıcılık indisi ne kadar çoksa ışık o kadar yavaş hareket eder.
n_{1}\sin \theta _{1}=n_{2}\sin \theta _{2}\
n1 = Işığın geldiği ortamın kırıcılık indisi (katsayısı)

n2 = Işığın gittiği ortamın kırıcılık indisi (katsayısı)

θ1 = Işığın geliş doğrultusunun normalle yaptığı açı

θ2 = Işığın kırıldıktan sonraki gidiş doğrultusunun normalle yaptığı açı
Normal: Bir optik sisteminde ışığın kırıldığı noktadan asal eksene çizilen dikme.