stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Azerbaycan'ın kültürel etkileri
Müzik > Osmanlı imparatorluğu

Azerbaycan-Türkmenleri esas olarak Osmanlı sarayının müziğini etkilemiştir. Azerbaycanlı Haca Abdulgadir bin Geybi Maragai'nin Osmanlı Türk müziğinin kurucusu olarak kurulması, kökenini dönemin Osmanlı müzisyenlerinin sözlü geleneklerinden almaktadır. Sultan II. Murad ve Fatih Sultan Mehmet dönemlerinde eserlerini Osmanlı padişahlarına ithaf eden ve Azerbaycan'dan gönüllü olarak gelen müzik ustaları arasında 14. ve 15. yüzyılların ünlü müzisyen, besteci ve yorumcusu Haca Abdülaziz'in en küçük oğlu da yer almaktadır. Khaja Abdulgadir bin Ghaybi Maraghai'nin oğlu ve Anadolu doğumlu torunu Mahmud Maragai, Fetullah Şirvani kemençe ustasıdır ve usta şair Turak Çelebi (Nihani) gösterilebilir. Sultan I. Selim'in Tebriz'den getirdiği müzisyenler grup halinde Andarun'a götürülmüştür.
Kanuni Sultan Süleyman'ın'nin hükümdarlığı döneminde, müzisyen topluluğunda (cemaat-i mutriban) Mahmud Maragai'nin yanı sıra İran ve Azerbaycan'dan pek çok müzisyen de çalışmıştır. Sultan Süleyman Kanun'un müzisyenler topluluğundaki neyzenlerin hiçbiri Osmanlı Türkü değildi, açıkça İranlı Azerbaycanlılar, bir ailenin bireyleri ve onların Azerbaycanlı öğrencileriydi. Mesela Maksud Nayi'nin İstanbul'a geliş zamanı belirtilmese de kardeşinin iki oğlunun da Azerbaycan Şii isimleri vardır. Ayrıca 16. yüzyıl Osmanlı minyatürlerinde neyzenler derviş kıyafeti değil, saray kıyafeti giyerlerdi. Kanuni'nin müzisyenleri listesindeki tek derviş Derviş Mahmud Maraghai'dir. Bununla birlikte ud oyuncusuydu ve laik saray müzisyenlerinden oluşan bir aileden geliyordu (Khajah Abdulgadir bin Ghaibi Maraghain'in torunlarıdır).
Türk sanat müziğinde bir şarkıcı icra ederken (örneğin Azerbaycan destgahı tarzında), sesli taksim müziğine tanbur ve ney eşlik ederdi.
Müzik > Kafkasya

İranika ansiklopedisine göre Azerbaycan müzik sanatı Kafkasya'nın diğer bölgelerinde, özellikle muğam sistemine ve tar, kemençe gibi telli müzik aletlerine hakim Ermeniler arasında icra ediliyordu. Muğam uzun süre Ermeni repertuarında yer aldı ancak 20. yüzyılda Azerbaycan'da ve Ermeni tarafında artan milliyetçilik nedeniyle Ermeniler bu müziği terk etmeye başladılar. Ermeni sazı da işlev ve icra bakımından Azerbaycan sazına yakındır.
Güney Dağıstan halklarının Azerbaycanlılarla kültürel entegrasyonunun faktörleri arasında, Âşık şiirinin en zengin geleneklerini, İran ve Türkiye'nin müzik kültürünü içeren Azerbaycan müzik kültürünün öneminden bahsetmek gerekir. Güney Dağıstan'da müzik, Azerbaycan müzik aletleri, tar ve kamança ile icra edilmiş, muğam Güney Dağıstan halkları arasında popüler hale gelmiştir.
Dağ Yahudileri kendi dillerinde ve Azerbaycan dilinde zengin bir halk müziği repertuvarı oluşturmuşlardır. Dağ Yahudilerinin düğün şarkıları (Mä'nihoy 'ärusi) Azerbaycan müziğinin tonlarından, ritimlerinden ve yapısından etkilenmiştir. Dağ Yahudilerinin icra ettiği müzik türleri arasında Azerbaycan ve Dağıstan muğam repertuvarı da bulunmaktadır. Bayati-şiraz, segah, mahurhindi, chahargah ve şura özellikle tercih edilmektedir.
Tabasaran'ın müziklerinde ve şarkılarında Azerbaycan motiflerinin etkisi açıkça görülmektedir. 1980'li yıllarda Tabasaran düğünlerinde çoğunlukla Azerbaycan şarkıları çalınırdı. Modern zamanlarda kullanımı azalsa da düğünlerde müzik eşliğinde Azerbaycan müziği ve dansları hakimdir. Tabasaranlar ve Lezgiler arasında Azerbaycan muğamını icra etme yeteneği, şarkıcının yüksek becerisinin bir işareti olarak kabul edilir.
1880'li yıllarda Kuzey Azerbaycan'da Şuşa müzik hayatının ana noktası olmasına rağmen, Kafkasya'nın kozmopolit merkezi Tiflis'te Azerbaycanlı müzisyenler geniş bir dinleyici kitlesi bulmuşturlar. Azerbaycanlıların kültürü Sakhuryalıların müzik kültürünü etkilemiştir. Gürcülerin etnografik grubu Tusheti'nin çobanları Azerbaycan ve Kuzey Kafkasya'da vakit geçirdikleri için tarzları bu bölgelerin etkisini taşımaktadır. Azerbaycan'da Çingene düğünleri ve bayramlarında müzik icrasında Azerbaycan ve Avrupa müzik aletleri kullanılmaktadır. Bu nedenle Çingene müzisyenler ağırlıklı olarak Azerbaycan türkülerini seslendirmektedir.
Dans

Bir zamanlar Şirvan Hanlarının ikametgâhı olan Şamahı şehrinin saray dansçıları, Küçük Asya'da yetenekleriyle tanınmakta ve övgüyle bahsedilmekteydiler. 1840'larda Rus ressam Grigory Gagarin dansçıları kesin etnografik ayrıntılarla resmetmiştir. Alexander Dumas 1858'de Şamahı'yı ziyaret edene kadar bu efsanevi dansçılardan yalnızca birkaçı hayatta kalmıştır. Dumas bunları "Kafkasya'daki Maceralar" kitabında anlatmıştır. 19. yüzyıl Fransız yazar ve diplomat Arthur de Gobineau, "Şamahı'da Dans Eden Kız ve Diğer Asya Masalları" adlı eserinde Şamahı dansçıları hakkında bilgiler vermektedir.
İran müziğinde, özellikle dans ritimlerinde (renklerinde) Azerbaycan unsurları karşımıza çıkmaktadır. Azerbaycan müziği ve dansları genel İran kültürünün bir parçası haline gelmiştir. Dağıstan Lezgileri, Rutullar ve Sakhurların Azerbaycan'ın kuzey bölgeleriyle uzun süre yakın kültürel ve ekonomik ilişkileri sürdürmeleri nedeniyle Güney Dağıstan'ın düğünlerinde Azerbaycan dansları da oynanmıştır. Sovyet etnograf Sakinet Hajiyeva bu tür danslar arasında " Banovşa ", " Tarakama ", " Uzundara ", " Mirzayi ", "Agyr gava" ve diğerlerini sıralamaktadır. Örneğin Akhtyi bölgesinin Rutul Khnov köyündeki düğünlerde Azerbaycan dansları sıklıkla oynanırdı. Sovyet etnograf Galina Sergeeva, bu danslar arasında "Tarekame", " Saribaş ", "Uzundera" ve diğer dansları saymıştır.
Sovyet Kafkas bilimcisi Nataliya Volkova, Azerbaycan'da yaşayan Udinlerin pek çok dansının Azerbaycan kökenli olduğunu belirtir. Örnek olarak Volkova "Uzundera" ve " Shalaxo " danslarını gösterir. "Azerbaycan halk oyunları" koleksiyonunda Karabağ Ermenileri arasında Azerbaycanlılarla yakın yaşamaları sonucu "Uzundera" dansının yayıldığı gösterilmektedir. Azerbaycan dansları Transkafkasya'da yaşayan Kürtler tarafından da sergilenmiştir.
Sanatkarlık

Osmanlı Padişahı I. Selim döneminde Tebriz'den çok sayıda Azeri sanatçı (ressam, heykeltıraş, gravürcü, porselenci vb.) getirildi. Azeri Türkmenleri Osmanlı başkenti İstanbul'da ünlüydü ve sanat tarzları şehrin her yerine yayılmıştı.
Azerbaycan halı dokumacılığı Orta Çağ'da gelişti ve Avrupa ve Asya'da meşhur oldu. Azerbaycan, Kafkas halılarının ana üretim merkeziydi ve Azerbaycanlı dokumacıların becerileri ve fikirleri Kafkasya'nın her yerinde hissediliyordu. Azerbaycan halıları Kafkasya, İran ve Türkiye halıcılığının teknik ve sanatsal yönünü büyük ölçüde etkilemiştir.
17. yüzyılda Sarband'a yerleşen Hasavenler, Darbend'den Sarband'a kadar olan dönemdeki faaliyetlerini gösteren, Azerbaycan kültürüne ait pek çok öğe ve alanı buraya getirmişler, bunlardan biri de halı dokumacılığıdır.
Tabasaran halkının Azerbaycanlılarla olan yoğun ilişkilerinin bir sonucu olarak, onların zanaatları ile halı dokuma başta olmak üzere bazı bölgelerde Azerbaycan örnekleri arasında pek çok benzerlik bulunmaktadır.
Kars-Iğdır bölgesindeki halılardaki bazı motif ve kompozisyonların Azerbaycan halıları aracılığıyla bölgeye getirildiği düşünülmektedir. Hem bu bölgede hem de Azerbaycan'da Azerbaycanlıların, Karapakların ve Tarakamaların varlığı sonucunda ortak desenler ortaya çıkmıştır.
İran'da Azerbaycanlı halıcılar Güney Kerman, Horasan vilayeti ve kuzeydoğusundaki birçok atölyede çalışmışlardır. Ürettikleri kumaşlar en yüksek teknik ve sanatsal kaliteye sahiptir. Bu atölyelerin ünü, Türkbaf tekniğini bilen ve Azerbaycan'dan gelen ustaların sayısından kaynaklanmaktadır. Kökeni çok eskilere dayanan Türkbaf tekniği, 15. yüzyılın ikinci yarısı ile 16. yüzyılın ilk yarısında daha da geliştirildi. Bu, ince halıların, özellikle de çok yüksek düğüm yoğunluğuna sahip ipek halıların dokunmasını mümkün kılar. Türkçe konuşan halkların kullandığı Gördes tekniği, Türkbaf tekniğinin bir kolu sayılabilir.
Türk İslam sanatı uzmanı Birgül Açıkyıldız, Ermeni mezarlıklarında (örneğin Culfa) bulunan, Ermenice yazıtlı koç şeklindeki mezar taşlarının ve tipik Ermeni süslemelerinin çevredeki kültürlerin, yani Kürt ve Azeri geleneklerinin etkisi altında yaratıldığına inanıyor. Açıkyıldız'a göre zoomorfik mezar taşları, dikdörtgen haç şeklindeki mezar taşlarıyla bilinen Ermeni mezarlıklarına özgü değildir.
Bilim ve felsefe

16. yüzyılın başında Safevi İmparatorluğu'nun kurulması ve 17. yüzyılın başında kısa süreli Osmanlı hakimiyetinin ardından Şirvan ve İran Azerbaycan'ının Şah I. Abbas tarafından yeniden ele geçirilmesi sonucunda Sünni Fars, Azerice ve Kürtçe ortaya çıktı. Bilim adamları Osmanlı İmparatorluğu'na taşındı. Bu olay Osmanlı'da felsefi bilimlere ilginin artmasına neden oldu.   Safevi imparatorluğundan kaçan bu alimler, mantık bilimleri alanında yeni bilimsel eserleri Osmanlı Devleti'ne getirmişler ve yetenekli öğretmenler olarak ün kazanmışlardır.
Osmanlı'da Şemseddin Semerkandî'nin "El-Risâle fi adabu'l-baht" adlı eseri Mesud Şirvani'nin (?-1499) şerhiyle birlikte incelenmiştir.  Zamanının ünlü alimlerinden Memmed Emin Sadruddin Şirvanizade'nin (?-1627) eserlerinden biri de Memmed Farnari'nin Asiruddin Abhari'nin "Isaguji" adlı eserinin yorumlanmasına ithaf ettiği risalesidir. Bu risale 19. yüzyılda Osmanlı çevrelerinde hâlâ incelenmektedir. Memmed Emin'in torunu Memmed Sadık Sadruddin Şirvanizade (?-1708), mantık alanında en az bir eser yazmıştır.
Güney Dağıstan'da görev yapan bilim adamı Hacı Muhammed az-Zirdaği (1664/1669-1721/1728) eserlerini Azerice yazmıştır. Bu dilde müsbet ilimler, filoloji tarihi ve etnografya konularında materyaller hazırladı. Bu dilin dışında Arapça ve Farsça dillerini de kullanmıştır.
Safevi ilahiyatçısı Mirza Zahira Tafrishi (?-1702), mantıksal teoloji ve felsefe alanında risalelerin yazarıydı. Gürcistan'daki Katolik ve Arap Ortodoks temsilciler ve kilise liderleriyle dinler arası tartışmalara katıldı. Büyük ihtimalle Azerbaycan Türkçesini anadili olarak biliyor ve bazı tartışmalarını da bu dilde yürütüyordu.
17. yüzyılda Golodalı Molla Muhammed'in (ö. 1640) medresesi bir bilim merkezi olarak işlev görüyordu. Ganik (Alazan) vadisindeki en büyük merkezlerden biri olan Goloda Medresesi, Zagatala'dan Dağıstan'a eğitim materyallerinin dağıtımında büyük rol oynadı. "Tarajim" yazarı Ali Efendi'ye göre Goloda, Azerbaycan'ın bilgi birikimini Dağıstan'a aktararak medreselerin rönesansına ve ilerlemesine yardımcı olmuştur.
Azerice ve Lezgi dillerinde yazan Hasan Alkadari'nin 1892 yılında Azerice yazdığı "Esari-Dağıstan" adlı kitabında Dağıstan'ın tarihi hakkında Doğu yazılı bilgileri, kendi yorumları, gözlemleri ve şiirsel eklemeleriyle yer alıyordu. Azerice yazılması eserin dönemin tüm eğitimli insanları için okunabilir olmasını sağlayan Alkadari, Dağıstan'ı İslam'ın küresel tarihine entegre etti.
Superhi'nin Azerbaycan dilinde yazdığı ve 1891 tarihli "Kitab Darband-name" Dağıstan'ın 16-19. yüzyıllardaki tarihini konu alıyor. İsrafil Derbendi Süperhi'nin oğlu Mirza Cebrayil'in 1893 tarihli tarihî eseri "Zikr akhvalat Gazi Malla Avari" ("Gazi Malla Avari'nin Yaptıkları Hakkında") Kafkas Savaşı dönemine ithaf edilmiş olup Azerice yazılmıştır.
Devletçilik ve milliyetçilik

Azerbaycan-Türkmenleri hem İran Fars dili ve kültürüne hem de dil ve köken bakımından bağlı oldukları Osmanlı Türk kültürüne hakim olduklarından iki kültür arasında elçi görevi üstlenmişler ve özellikle Türk kültürlerinin oluşmasına öncülük etmişlerdir. Osmanlı yüksek mahkeme kültürü.  Çandarlı Ali Paşa, Azerbaycan-İran bürokratlarının yardımıyla klasik İslam kanunlarını, saray adabını, bürokratik yöntemleri, köle sistemini ve mali yöntemleri uygulayarak Osmanlı devlet idaresi ve saray hayatında reform yaptı.  Osmanlı padişahları, Türkçe ve Farsça konuşan münşileri, şairleri ve bilim adamlarını Orta Asya ve Azerbaycan'daki başkentlerine çekmek için fedakarlık yapmaya hazırdı.  İran'daki Osmanlı fetihleriyle birlikte Türk ve Azeri personel Osmanlı askeri seçkinleri arasına girdi.
Azerbaycanlılar 16. yüzyıldan itibaren İran'ın siyasi hayatında ve 20. yüzyılın başlarında ise İran milliyetçiliğinin oluşumunda da önemli rol oynamışlardır. İran, 16. yüzyıldan itibaren Azerice konuşan hükümdarlar ve askerler tarafından yönetiliyordu.  Bu dönemde yönetim, unvan adları ve askeri terminoloji konularında birçok Azerbaycanlılık Fars diline girmiştir. Yönetim alanındaki Azerbaycan kökenli kelimelere örnek olarak yüzbaşı, binbaşı, beylerbeyi verilebilir. Safevi İmparatorluğu'nda mahkeme töreni (memurlar ve rütbeliler arasındaki ilişkilerin açıkça sergilendiği her türlü resmi, standartlaştırılmış etkileşim  ) Azerbaycan Türkçesi dilinde gerçekleştirilmiştir. Pek çok İranlı Azerbaycanlı, Fars edebiyatı, siyaseti ve maneviyatının önde gelen isimlerindendir.
Şah İsmail döneminde ülkeden kaçan Akkoyunlu bürokratlar Osmanlı devletine sığındılar. Türkmen-Azeri Türkçesi lehçesini konuşuyorlardı ve Farsça yazım diline hakimdiler. Bunlardan biri de İdris-i Bitlisi'ydi.
Toponimi

20. ve 21. yüzyıllarda Ermeni SSC ve Ermenistan Cumhuriyeti hükûmeti ülkedeki Türkçe yer isimlerini değiştirdi. İsim değişikliği, Ermenilerin Ermenistan'a göçü, Azerilerin sınır dışı edilmesi gibi olaylarla ilgiliydi. Yer adlarını değiştirme yöntemleri arasında tam çeviri, yer adının bir kısmının çevrilmesi, dilsel değişiklik ve yer adının tamamen değiştirilmesi yer alır. 20. yüzyılın başında Ermenistan'daki 2.310 coğrafi ismin 2.000'i Türkçe kökenliydi. 1935'te, savaş sonrası yıllarda, 1967-1968 ve 1988'de çok sayıda yer adı değişikliği meydana geldi. 1980'lerin sonunda Ermenistan'da Türk isimleri taşıyan 152 Azerbaycan köyü bulunuyordu. Ermenistan Emlak Kadastrosu Devlet Komitesi Başkanı Manuk Vardanyan, 2006 yılında 53 yerleşim yerinin isminin değiştirildiğini, 2007'de ise 21 ismin değiştirileceğmektedirtı.
Ayrıca 20. ve 21. yüzyıllarda Ermenistan'da 107 hidronimden 71'inin ve 315 oronimden 164'ünün ismi değişmiştir. Bazıları iki kelimenin birleşmesinden türemiştir, ikinci kelime ise hidronimler için nehir, göl, kaynak, su, oronimler için dağ, tepe, kaya gibi Türkçe kelimelerdir. Azerbaycan tarafı, Ermenistan'da Türkçe yer adlarının değiştirilmesini "kültürel teorisyenlik" ve "dilsel soykırım" olarak nitelendirilmektedir.
Azerbaycan kökenli yer adlarının Gürcüleştirilmesi, Gürcistan'da ilçe idari taksimine geçilmesinden sonra başlamıştır. 1940'lı ve 50'li yıllarda ilk olarak ilçe merkezlerinin isimleri değiştirildi. 1989-92 yıllarında Bolnisi bölgesini kapsayan köy, dağ ve nehir adları Gürcüleştirildi. Yer adlarının restorasyonu için yapılan çok sayıda kamu çağrısına rağmen, sorun hala çözülmedi. 27 Haziran 2005 tarihinde Azerbaycan'ın Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi Milletvekili R. Huseynov, Gürcistan'da yaşayan Azerilerin durumu ve sosyal sorunlarına ilişkin bir belge yayınlayarak, Azerbaycan kökenli yer adlarının yeniden canlandırılması gerektiği de vurgulandı. Meclis'te görüşülmeyen belge, öneri belgesi olarak 11 milletvekili tarafından imzalandı.
İran'da Pehlevi döneminde Farsça olmayan yer isimleri değiştirildi; Achichay Talkhrud oldu, Karacadağ ise Arasbaran oldu.
Gastronomi

Lezgiler kısmen Azerbaycan mutfağının yemeklerine hakim olmuşlardır. Lezgiler arasında cenaze töreninin ağırlıklı olarak Azerbaycanlılara sınır olan bölgelerde yaygın olması ve yemeğin adının Türkçe kökenli olması, Lezgilerin bu et muhafaza yöntemini güney komşuları olan Azerilerden aldıklarını göstermektedir.
Ermeni halk masallarına göre Tangik isimli bir Ermeni kadın, dolma yapmayı bilmediği için Telli isimli bir Azerbaycanlı kadından dolma yapmayı öğrenmiştir. Azerbaycan yemeği Orta Asya'da meşhurdur. Azerbaycan'da Erzurum'da lavaş yapımı dikkate alındığında "reçel ekmeği" (türk. "Aç ekmek " tabiri kullanılıyor.
20. yüzyılın başlarında siyah çay, Azerbaycan ve Gürcistan başta olmak üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun orta bölgelerinde popüler hale geldi.
Basılı yayın

"Molla Nasreddin" dergisi, 20. yüzyılın başında Azerbaycanlı aydınlar tarafından çıkarılan, sosyal ve siyasi reformları vurgulayan, reformist ve sömürgecilik karşıtı bir Müslüman söylemi oluşturmayı kendisine hedef edinen bir dergiydi. Folklor, güzel sanatlar ve hicvi kullanan dergi, İslam dünyasında yaşayan yüzbinlerce insana ulaşmayı başarmış ve dönemin kuşağının düşünce yapısını etkilemiştir. 5.000 adet basılan dergi, Osmanlı, İran, Mısır ve Hindistan'daki kahvehane ve çarşılarda geniş bir kitleye ulaşmış  ve Fas'tan Doğu Asya'ya kadar İslam dünyasında okunmuştur. Derginin Güney Kafkasya ve Orta Asya'da gazeteciliğin seyri ve fikirlerin gelişimi üzerinde büyük etkisi oldu.
Muhammed Emin Rasulzadeh, İran'da "Iran-nou" gazetesini kurdu ve faaliyet gösterdiği dönemde ülkenin en tirajlı gazetesi oldu. Rasulzadeh bu gazeteyi İranlı okuyuculara Marksizm kavramlarını ve Avrupa sosyalizminin tarihini tanıtmak için kullandı ve daha sonra 1913'te kurulmasına yardım ettiği Musavat'a İran bağlamında getireceği felsefeleri dile getirdi.
Sovyet döneminde Lezgiler, Tabasaranlar ve Güney Dağıstan'ın diğer halklarına yönelik ilk gazeteler Azerbaycan dilinde basıldı. Böyle bir gazete, 1920-1932'de yayınlanan "Şura-Dağıstan" (ikinci adı "Dağıstan Fukarasi"), Güney Dağıstan'ın Darbend şehri, Darbend ve Tabasaran bölgelerinde, Lezgi bölgelerinde dağıtılıyordu. 1923-1925 yıllarında Lezgi okuyuculara yönelik olarak yayınlanan "Samur Fukarasi" gazetesi Türkçe (Azerbaycan) olarak da basılmıştır. Rutul gazetesi "Altın Çoban" 1932-1965 yıllarında Azerbaycan dilinde yayımlandı.
Tiyatro

20. yüzyılın başında Azerbaycanlılar henüz kendi memleketlerinde sosyal ve siyasi olarak tanınmaya çalışırken, İslam dünyasının diğer bölgelerine temsilcilerini göndererek, Azerbaycan tiyatro topluluklarının turları aracılığıyla Azerbaycan kalkınma modelini yaygınlaştırmaya çalıştılar. Tiyatro, Azerbaycanlı reformcuların ana ihraç ürünüydü; tiyatro grupları Volga-Urallar'ı, Türkistan'ı ve güneyi İran'a kadar gezdiler.
Azerbaycanlı tiyatro çalışanları, İran Meşrutiyet Devrimi ile başlayan ve Sovyet döneminde de devam eden süreçte bu ülkeye ziyaretler düzenleyerek İran tiyatrosunun gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Azerbaycanlı reformcular, tiyatro alanındaki gelişmelerini İran seyircisine yaklaşmak, onları devrimci harekette desteklemek ve laik kültürel ürünlere yönlendirmek için kullanmak istiyorlardı. 9 Ocak 1910'da Kafkas Azerbaycanlılarının tiyatro gecesinde meşrutiyet hareketini engelleyen eski görüşlü ve olumsuz toplumsal güçler hicivli bir şekilde eleştirildi. Kendini devrim ve reform çağının gazileri gibi hisseden Kuzey Azerbaycanlı kültür temsilcileri, bu temaları İran'a ihraç etti ve İran toplumunda anayasacılığın ulus için ne anlama geldiğine dair süregelen tartışmayı şekillendirmeye çalıştı.  Birinci Dünya Savaşı sırasında Azerbaycanlı aktörler misyonlarına sadık kaldılar.
Azerbaycanlı aktörler Sovyetler Birliği'ne katıldıktan sonra tehdit edilmeden kendi devletlerinin temsilcisi olarak İran'a gittiler. 1920'li yıllarda Kuzey Azerbaycanlıların uzun vadeli çabaları başarıyla sonuçlandı, Tebriz ve Reşt'te tiyatro toplulukları oluşturuldu. Her iki topluluk da repertuarlarını Azerbaycanlı oyun yazarlarının eserlerinden oluşturmuş, Üzeyir Hacıbeyov'un operetlerini, Abdurrahim Bey Hagverdiyev ve Celil Memmedguluzade'nin oyunlarını kullanmıştır. Azerbaycanlılar, Rus eğitimli İranlılar ve Ermenilerle birlikte Avrupa eserlerinin İran sahnesine tercüme edilmesinin önünü açtılar.
1923 yılında Hüseyngulu Sarabski, tiyatro toplulukları kurmak ve tiyatro kurmak üzere Türkistan'a gönderildi.  1940'lı yıllarda İran tiyatrosu hâlâ Azerbaycan tiyatro kültürünün kanatları altındaydı. Sovyetler Birliği'nin kuruluşundan İkinci Dünya Savaşı'na kadar Tebriz tiyatro camiası Sovyet Azerbaycan'la olan ilişkilerinden yararlandı ve bazı açılardan Tahran'ın ilerisindeydi.
Tiyatro > Üzeyir'in mirası

Tebriz'in en sevilen ve saygı duyulan bestecilerinden biri Azerbaycan operasının kurucusu Üzeyir Hacıbeyov'du . Yıllar geçtikçe " Leyla ile Mecnun ", " Aslı ile Kerem ", " Şah Abbas ile Hurşid Banu ", " Olmasın, olsun " ve " Arşın mal alan " adlı müzikal komedileri Tebriz'de sahnelenerek tiyatroya katkıda bulunmuştur. Doğu ülkelerinde ulusal tiyatronun gelişmesinin, özellikle İran tiyatrosunun oluşumunda da büyük etkisi olmuştur.
Hacıbeyov'un 1907 yılında yazdığı " Leyla ve Mecnun " operası sadece Azerbaycan'da değil, İslam dünyasında yazılan ilk operadır. Operanın Azerbaycan dışında ilk gösterimi Tiflis'te gerçekleşmiş, opera devrim öncesi dönemde Güney Kafkasya, Orta Asya ve İran'da Azeriler tarafından sahnelenmiştir. İlk İran operası olan Mirzadeh Eşqi'nin yazdığı "Rastkhiza-salatina-Iran" ("İran Devletinin Dirilişi") motifleri "Leyli ve Mecnun" operasından eserlere dayanmaktadır. "Leyla ve Mecnun" operasını yaratan Azerbaycanlı tiyatro temsilcilerinin deneyimi, Özbek aydınları üzerinde büyük etki yaratmış ve Özbek eserleri yaratma arzusuna yol açmıştır.
Hacıbeyov'un " O olmasın, bu olsun " opereti çeşitli dillere çevrilerek Güney Kafkasya'nın şehirlerinde, Türkiye'de, Yemen'de, İran'da ve diğer ülkelerde sahnelendi. 1966 yılında Bulgaristan'daki Türk tiyatrolarının festivalinde operet sahnelendi.
Hacıbeyov'un "Arşın mal alan" opereti 80 dile çevrildi. Komedi, New York, Paris, Londra, Sofya, Berlin, İstanbul, Tahran, Kahire, Varşova, Pekin olmak üzere 76 ülkede 187 sinemada gösterildi. Yazılmasından kısa bir süre sonra "Arşin Mal Alan" adlı komedi yeni Aramice diline çevrilerek İran'dan göç eden Süryaniler arasında popüler hale geldi. 1920'li yıllardan itibaren Süryani oyun yazarı Alexander Gabriel opereti yeni Aramice dilinde sahneledi. Yonkers ve Chicago. Arshin Mal Alan, SSCB'deki Süryani diasporasının yanı sıra New York ve Connecticut'taki Süryani topluluklarında da en popüler tiyatro yapımı oldu. 1935 yılında Almatı'daki Uygur Devlet Tiyatrosu'nda "Arşin mal alan" komedisi sahnelendi ve oyun yıllar boyunca Uygur seyircisinin özel sevgisiyle karşılandı. Eserin Çin'deki başarısı, Pekin Merkezi Deney Tiyatrosu'nun yanı sıra Wuhan Deneysel Opera Tiyatrosu ve Tianjin Halk Sanat Tiyatrosu'nda da sahnelenmesine yol açtı.
Alfabe

Azerbaycan, SSCB'de Latin yazı sistemine geçişin öncüsü olmuştur. 1922 yılında Samad Ağa Ağamalıoğlu başkanlığındaki komisyon Latin yazı sistemine dayalı alfabe projesini sundu. Bu alfabe Sovyet Azerbaycan'da uygulandı. Atatürk'ün inkılâpları çerçevesinde kabul edilen Türk alfabesi, Azerbaycan alfabesinin etkisiyle oluşturulmuştur. 1920'li yıllarda Sovyetler Birliği'ndeki Türk halkları için Azerbaycan alfabesine dayalı olarak Yanelif alfabesi oluşturuldu. Böylece Azerbaycan alfabe devrimi, Türk yazı devrimine öncülük etmiş ve tüm Türk dünyasını doğrudan etkilemiştir.