stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Konya
Ekonomi

Konya sanayisi günümüzde birçok sektörde üretim yaparak tarihsel olarak kullanılan tahıl ambarı kimliğinin yanına sanayi şehri kimliğini de eklemiştir.
Konya'nın bir özelliği de; sanayisinin belli tür ürünlere dayalı olmayıp oldukça geniş bir sektörel alanda üretim yapmasıdır. Diğer bir ifade ile makine sanayisinden kimyaya, tekstilden otomotiv yedek parçaya, elektrik-elektronikten gıdaya, ambalajdan kâğıt sanayine kadar oldukça değişik üretim alanlarında faaliyet göstermektedir. Konya, 130 ülkeye ihracat yapmaktadır. 2013 rakamlarına göre Konya 1.3 Milyar $ ihracat yaparak Türkiye İhracatçılar Meclisine girmiştir.
Ekonomi > Ticaret

Konya'nın Türkiye'nin ticari faaliyetleri için etkisi büyüktür. Konya iç bölgelerdeki iller içerisinde önemli bir hinterland özelliğine sahiptir. Tarımsal üretim, sanayi faaliyetlerinin gelişmesi, nüfus potansiyeli ticaret faaliyetleri için burayı önemli bir pazar haline getirmiştir. Türkiye'nin orta noktasında sayıldığından Türkiye'nin bütün illeri ile kolayca ticaret yapabilmektedir. Ayrıca Türkiye ekonomisine de büyük katkıda bulunur.
Eğitim

Konya; Ankara, İstanbul, İzmir, Eskişehir ve Mersin gibi birden fazla üniversiteye sahip olan illerdendir. Konya'da 3 adet devlet üniversitesi ve 2 adet vakıf üniversitesi bulunur.
| Üniversite | Tür | Kuruluş | Web sitesi |
| --- | --- | --- | --- |
| Selçuk Üniversitesi | Devlet | 1975 | selcuk.edu.tr 16 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. |
| Necmettin Erbakan Üniversitesi | Devlet | 2010 | erbakan.edu.tr 14 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. |
| Konya Teknik Üniversitesi | Devlet | 2018 | ktun.edu.tr 1 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. |
| Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi | Vakıf | 2013 | gidatarim.edu.tr 1 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. |
| KTO Karatay Üniversitesi | Vakıf | 2010 | karatay.edu.tr9 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. |
Altyapı > Ulaşım

Karayoluyla, Ankara'ya 3, Antalya'ya 4, Eskişehir'e 5, İstanbul'a 9, Adana'ya 5 saat uzaklıktadır.
Polatlı – Konya yüksek hızlı demiryolu hattının tamamlanmasıyla Ankara ve İstanbul'a Yüksek Hızlı Tren ile ulaşım sağlanabilmektedir. Hızlı tren günümüzde Konya ile Ankara arasını 1 saat 45 dakikaya indirmiştir. Bu süre yeni trenlerin alımıyla 1 saat 30 dakikaya inecektir. Günlük iki yönlü 16 sefer ile şu an hizmettedir. İstanbul'dan başlayan tarihî Hicaz Demiryolu hattı, şehir merkezinden geçmektedir. Günümüzde demiryolu ulaşımı bu hattan sağlanmaktadır.
2000 yılında sivil hava trafiğine açılan Selçuklu ilçesi sınırları içinde bulunan ve 141.000 m²'lik alan üzerine kurulu olan Konya Havaalanı, DHMİ ile Türk Hava Kuvvetleri ortak yönetimindedir. 3. Ana Jet Üs Komutanlığı da burada bulunmaktadır.
Alaaddin Tepesi ile Selçuk Üniversitesi kampüsü arasındaki takriben 20 km.lik hatta, 60 tramvay vagonu ile 24 saat boyunca yolcu taşımacılığı yapılır. Eylül 2015'te Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından yapımı tamamlanan Alaaddin-Adliye Tramvay Hattı ile iyileştirme çalışmaları tamamlanan mevcut Alaaddin-Selçuk Üniversitesi hattında tramvay seferleri başlamıştır. 19 Mart 2024 tarihinde Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından Konya Büyükşehir Belediye Stadyumu - Konya Şehir Hastanesi Tramvay Hattının yapılacağı duyurulmuştur. 30 Nisan 2024 tarihinde projenin 1. etabının temeli atılmasıyla projeye başlanmıştır.
23 Nisan 2015'te başbakan Ahmet Davutoğlu Konya Dedeman Oteli'nde gerçekleşen proje tanıtım toplantısında, Konya tarihinde yapılacak en büyük ulaşım projesi olan metronun müjdesini verdi. Konya Metrosu 3 etapta, toplamda 44,7 kilometre olacak ve 3 milyar liraya mal olacak. Proje 2020 yılında tamamlanacak. Metro ile Yüksek Hızlı Tren hattı entegrasyonu sağlanacak. Etaplar halinde yapılacak projenin ilk etabı Kampüs-Alaaddin-Gar-Beyhekim arasında; 2. Etabı Fetih Caddesi-Karatay'da, 3. Etabı Necmettin Erbakan Üniversitesi-Çevre Yolu-Yeni Gar arasında olacak.
10 Ekim 2015 tarihinde Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Feridun Bilgin, Konya'nın dört bir yanını birbirine bağlayacak Konya Metrosu Projesi'ne ilişkin hazırlıkların tamamlandığını belirterek, 13 Ekim'de etüt, proje ve mühendislik hizmetleri işi ihalesine çıkılacağını söyledi. Bu tarihte ihalesi yapılan Konya metrosu projesine ilişkin teklif veren 7 firmadan 4'üne teknik ve mali tekliflerini sunmaları için davet gönderildi.
Kardeş şehirler

Bârlad, Romanya[kaynak belirtilmeli]
Belh, Afganistan
Córdoba, İspanya
Çimkent, Kazakistan
El-Halil, Filistin Devleti
El-Gadarif, Sudan
Henan, Çin
Kalkandelen, Kuzey Makedonya
Kyoto, Japonya
Multan, Pakistan
Saraybosna, Bosna-Hersek
Trablusşam, Lübnan
Verona, İtalya
Zanzibar, Tanzanya
Kulob, Tacikistan
Sylhet, Bangladeş
Mezar-ı Şerif, Afganistan
Aden, Yemen
Mogadişu, Somali
Galeri

Mevlana Müzesi
Mevlana Müzesi
Mevlana Müzesi
Etli Ekmek
Konya/Ereğli İvriz'deki kaya kabartmaları
Tarihi Katalan Atlası'na göre Karamanoğulları Beyliği'nin bayrağı.
Alâeddin Tepesi'nin 1849'da çizilen gravürü.
II. Kılıçarslan Köşkü
Şehitler Anıtı
Mevlana Müzesi
1923 yılında Konya Mevlana Türbesi ve Selimiye Camii
Çatalhöyük'de kazı alanı
Kilistra Antik Kenti
İnce Minareli Medrese
Konya Garı'ndan kalkan Ankara – Konya YHT
Alaattin Tepesi'nden geçen Konya Tramvayı
Şindoba Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Dalkırmaz, Şavşat
Koordinatlar: 41°15′42″K 42°17′12″D﻿ / ﻿41.26167°K 42.28667°D﻿ / 41.26167; 42.28667
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkıntılar
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 5. yüzyıl
Özellikler
Malzemeler: Moloz taş, kesme taş, kireç harcı
Şindoba Kilisesi (Gürcüce: შინდობას ეკლესია) veya Şindobani Kilisesi (Gürcüce: შინდობანის ეკლესია), Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Dalkırmaz köyünün sınırları içinde erken Orta Çağ'dan kalma ve eski Şindobani köyüne ait Gürcü kilisesidir.
Tarihçe

Günümüzde Dalkırmaz köyünün sınırları içinde yer alan eski Şindobani köyünün kilisesi olan Şindobani Kilisesi ile 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali'nin isteğiyle inşa edilmiş ve Şindoba Kilisesi olarak bilinen kilisenin aynı yapı olduğu tahmin edilmektedir. Gürcü tarihçi ve coğrafyacı Vahuşti’nin Gürcistan Krallığı Tarihi („აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“) ile Cuanşeri’nin Vahtang Gorgasali’nin Yaşamı („ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“)  adlı eserlerde verilen bilgiye göre, Vahtang Gorgasali 5. yüzyılın ikinci yarısında süt kardeşi Artavazi’yi Artanuci yöneticisi olarak atamış, kendisinden kale ve manastır inşa etmesini istemiştir. Artvazi de Artanuci Kalesi ile üç manastır inşa etmiştir. Bu manastırlar Merisi Manastırı, Şindoba Manastırı ile Ahiza Manastırı’dır. Bu kaynaklara göre Şindoba Kilisesi veya Şindobani Kilisesi, Şindoba Manastırı’nın kilisesidir. Dilbilimci Nikolay Marr, 1904 yılında Şavşeti ve Klarceti bölgelerinde yaptığı araştırma gezisi sırasında Şindobani Kilisesi'nin yıkık olduğunu yazmıştır.
Kalıntılar

Şindobani Kilisesi zaman içinde tamamen yıkılmış ve geriye bazı kısımları kalmıştır. Büyükçe bir yapıya ait olduğu anlaşılan bu kalıntılar günümüzde bir köylünün bahçesinde yer alır. Kilisenin doğu taraftaki apsisinin yuvarlak bir biçime sahip olduğu, kilisenin kireç harcı kullanılarak moloz ve kesme taşlardan inşa edildiği bu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Şindoba Kilisesi'nin bulunduğu yer definecilerce kazılmış ve zarar görmüştür.
Tanzot Kilisesi

| --- | --- |
Tanzoti Kilisesi'ne ait ve üzerinde Gürcüce uzun yazının bulunduğu taş. Fotoğraf: Nikolay Marr, 1904.

Temel bilgiler
Konum: Aydınköy, Ardanuç
Koordinatlar: 41°02′36″K 42°05′40″D﻿ / ﻿41.04333°K 42.09444°D﻿ / 41.04333; 42.09444
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 14. yüzyıl
Tanzot Kilisesi, Tandzoti Kilisesi (Gürcüce: ტანძოთის ეკლესია) olarak da bilinir, tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Tanzot olan Aydınköy'de Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesiydi. 19. yüzyılda bu yapı yıkılmış, yerinde cami inşa edilmiştir.
Tarihçe

Tanzot köyünün yer aldığı Klarceti, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biriydi. Eski kaynaklarda Shulovani / Shlobani'nin (სხულოვანი / სხლობანი) olarak geçen ve "armutlu" anlamına gelen yerleşimin adının Ermeniceye çevrilmesiyle Tanzot'un ortaya çıktığı tahmin edilmektedir. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Hemen sonrasında Osmanlı idaresinin oluşturduğu Ardanuç livasına bağlı Ardanuç nahiyesine bağlanan köyde 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre 84 haneden oluşuyordu. Bu süre içinde 7 hane Müslüman olmuştu. Tanzot Kilisesi'nin bu köyün kilisesi olduğu, 1312 yılında inşa edildiği Gürcüce yazıtından bilinmektedir.. Köy halkının zaman içinde Müslüman olmasıyla cemaatini ve işlevini yitirmiş olan kilise 19. yüzyılda da yıkılmıştır.
Kalıntılar

Tanzot Kilisesi yıkıldığı için hakkında ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Kilisenin taşlarının 1843 yışında inşa edilmiş Tanzot Ermeni Kilisesi ile Gürcü kilisenin yerinde inşa edilen camide kullanıldığı anlaşılmaktadır. Nitekim Tanzot Kilisesi'ne ait ve üzerinde Gürcüce yazılar bulunan iki taş Nikolay Marr tarafından tespit edilmiş ve fotoğraflanmıştır. Birinci taştaki Gürcüce yazıt Marr tarafından  „ქ. აღეშენა წ ̃ჲ ესე ეკლესიაჲ ზ ̃ა / წ ̃ისა ქ ̃წლისა ქ ̃ეს მოწამისა მარინა ̃ისა ქ ̃რო / ნიკონსა ფ ̃ ლ ̃ა რ ̃ა [1312 ქრისტეს აქეთ] მხ ̃ბითა მისითა მოგ ̃ცეს მტ ̃ებჲ / ცდვათ ̃ჲ რ ̃ ა ̃ქს კადნიერ ̃ბჲ ქ ̃ს მოწმ ̃ეს მარინა შე / იწრ ̃ე მცირე ესე სამს ̃ხრი კალმ ̃ხელისა საიმდავლის [გ ̃ნ და] / თამარისგ ̃ნ და შვილთა მ ̃თთა გ ̃ი და ი ̃ე და სჳმბ ̃ტისგ ̃ნ“ şeklinde okunmuştur. Marr'ın 1904 yılında verdiği bilgiye göre, üzerinde altı satır Gürcüce yazının yer aldığı yeşilimsi taşın uzunluğu 1 arşın yaklaşık 11 karış, yüksekliği ise 13 karıştı. Taş caminin doğu duvarında ve pencerenin altında yer alıyordu. Daha kısa yazının yer aldığı ikinci taş daha küçüktü. Uzunluğu 9 karış, yüksekliği yaklaşık 9 karıştı. Yazı beş kıs satırdan oluşuyordu. Bazı harfler harcın altında kalmıştır. Caminin aynı duvarında yeşilimsi üç adet taş daha bulunuyordu. Fakat bu taşların yüzeyi perdahlanmıştı. Köylülerin verdiği bilgiye göre bu taşlardan birinde kabartma haç bulunuyordu. Batı duvarında da benzer üç-dört adet taş vardı.
Tanzot Kilisesi'ne ait ve Gürcüce kısa yazının yer aldığı taş. Fotoğraf: Nikolay Marr, 1904.
Parehi Manastırı

| --- | --- |
Parehi Manastırı

Temel bilgiler
Konum: Ortaköy, Artvin (Berta)
Koordinatlar: 41°15′07″K 41°59′24″D﻿ / ﻿41.25194°K 41.99000°D﻿ / 41.25194; 41.99000
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Harabe
Mimari
Mimari tür: Manastır
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 9. yüzyıl
Parehi Manastırı, Parehta Manastırı olarak da bilinir (Gürcüce: პარეხი ya da პარეხთა; okunuşu.: "p'areh'i" ya da "p'areh'ta"), tarihi Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Ortaköy'de (eski adı Berta) Orta Çağ'dan kalma Gürcü Ortodoks manastırıdır.
Tarihçe

Parehi Manastırı, 9. yüzyılda, Gürcü krallığı döneminde inşa edilmiştir. Gürcü Ortodoks Kilisesi'nin azizlerinden Mikel Pareheli manastırın kurucusu ve ilk başrahibi kabul edilmektedir. Manastır günümüzde Ortaköy'ün Kaşıklı mahallesinin 1 kilometre doğusunda yer alır. Buradaki küçük kiliselerden biri ise, 10. yüzyılda yapılmıştır. Berta Manastırı'na üç-dört kilometre mesafede bulunan Parehi Manastırı'nın başlangıçta bu manastırın bir şubesi olduğu, sonra bağımsız manastır haline geldiği sanılmaktadır. Manastır ana kilise, iki küçük kilise, hücreler ve başka yapılardan oluşur. Elyazması İkinci Berta İncili’ne (12. yüzyıl) düşülen nota göre Parehi Manastırı Meryem Ana'ya adanmıştır.
Manastırda iki kilise bulunduğu varsayımından dolayı buraya Çifte Kilise de denmiştir.
Parehi Gürcücede "mağara kaya" anlamına gelir.
Mimari

Parehi Manastırı'ndan geriye yıkık halde ana kilise, iki küçük kilise, yemekhane ve değişik işlevlere sahip yapılar kalmıştır. Ana kilisesi 9. yüzyılda inşa edilmiş olup büyük ölçüde ayaktadır. Manastırın küçük kiliselerinden biri bir bazilikadır. Ana kilisenin güney tarafında yer alan kiliseden geriye yıkıntıları kalmıştır. Diğer küçük kilise ise ana kilisenin doğu tarafındadır. Küçük kiliselerden birinin güney duvarında, Gürcü alfabesinin Nushuri harfleriyle yazılmış Gürcüce bir yazı günümüze ulaşmıştır. Bu kısımda ikinci bir yazı bulunmakla birlikte, fazla zarar gördüğü için okunamaz haldedir.
Galeri

Parehi Manastırı kalıntıları
Parehi Manastırı Yukarı Kilisesi planı
Parehi Manastırı Aşağı Kilisesi planı
Parehi Manastırı'nın iki kilisesi ve manastırın çevresi
Parehi Manastırı'ndan geriye kalan duvarlar
Parehi Manastırı kalıntıları
Yukarı ve Aşağı kilislerinin kesitleri
Parehi Manastırı'nın inşa edildiği kayalık bölge
Tavzeti Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Tavzeti mevkii, Meşeli, Şavşat
Koordinatlar: 41°17′12″K 42°28′32″D﻿ / ﻿41.28667°K 42.47556°D﻿ / 41.28667; 42.47556
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: ? Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Moloz taş, harç
Tavzeti Kilisesi veya Tauzeti Kilisesi (Gürcüce: თავზეთის ეკლესია veya თაუზეთის ეკლესია), tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Meşeli köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir. Bugün Okurlar adını taşıyan Tavzeti adlı yerleşimin ibadet yeriydi.
Tarihçe

Tavzeti Kilisesi, günümüzde Meşeli köyünün mahallesine dönüşmüş olan eski Tavzeti köyünün kilisesiydi. Tavzeti adı, "tepe üstü" gibi bir anlama gelen Tavzeda'dan (თავზედა) değişime uğramış olmalıdır. Bu yerleşimi ve Şavşeti bölgesini Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Tavzet (Тавзетъ) adıyla kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Dabatzvrili köyünün yedi mahallesinden biriydi ve burada "Türk" olarak kaydedilmiş 14 hane bulunuyordu. Bir köy kilisesi olan Tavzeti Kilisesi, köy halkının Müslüman olmasıyla işlevini yitirmiş ve zaman içinde de harabe hale gelmiştir. Nitekim Nikolay Marr'ın Şavşeti bölgesinde bulunduğu 1904 yılında kilisenin sadece duvarları sağlamdı. Marr'ın bulunduğu tarihte kilisede yanmış mumlar vardı. Bu tarihte kilisenin bulunduğu yer halk tarafından "Vani" olarak adlandırılıyor, bölgede yaşayan Ermeniler de kiliseye "Tauzeti Haçı" diyorlardı. Görece yakın zamanda yol genişletme çalışması sırasında kilise tamamen yıkılmıştır.
Mimari

Tavzeti Kilisesi'nin kalıntıları, Meşeli köyünün merkez mahallesini 2 kilometre güneyinde, bugün Okurlar olarak adlandırılan yerleşimin güney kısmında, Masurati Deresi'nin kıyısında ve yol kenarında bulunmaktadır. Geride kalan duvar parçalarından kilisenin harç kullanılarak moloz taşlarla inşa edildiği anlaşılmaktadır. Kilise, 1904 yılında yıkık olmasına karşın daha iyi durumdaydı. Marr'ın verdiği bilgiye göre, o tarihte içinde ve çevresinde ceviz ağaçlarının büyüdüğü kilise, Tavzeti Kilisesi, Tzinobani Kilisesi’yle aynı plana sahip olup uzunca dikdörtgen planlı bir yapıydı. Tek nefli ve apsisli yapının uzunluğu, yüksekçe yerde yer alan sunağa kadar yaklaşık 8 metre, genişliği yaklaşık 5 metreydi. Ayakta duran duvarlar Tzinobani Kilisesi’nin duvarlarına kıyasla daha yüksekti. Dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan kilisenin duvarlarının yüzey taşlarının neredeyse tamamı sökülüp alınmıştı. Yüzey taşları kabaca yontulmuş küçük parçalardan oluşuyordu. Kilisenin güney duvarının bazı kısımları temele kadar yıkılmış, ama büyük bir olasılıkla buraya ibadete gelen Ermeniler tarafından bu yıkık yerler onarılmıştı.
Opiza Manastırı

| --- | --- |
Opiza Manastırı 19. yüzyılın son çeyreğinde büyük ölçüde ayakta duruyordu. Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888.

Temel bilgiler
Konum: Bağcılar, Artvin
Koordinatlar: 41°13′25″K 42°02′07″D﻿ / ﻿41.22361°K 42.03528°D﻿ / 41.22361; 42.03528
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Harabe
Mimari
Mimari tür: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 5. yüzyıl (inşa) 8. yüzyıl (yenileme)
Opiza Manastırı (Gürcüce: ოპიზის მონასტერი; okunuşu: “op’izis monast'eri”), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı ve eski adı Opiza olan Bağcılar köyünde Orta Çağ'da inşa edilmiş Gürcü manastırıdır.
Tarihçe

Opiza Manastırı, Kartlis Tshovreba adlı Gürcistan tarihinin yazarlarından biri olan tarihçi Cuanşeri’nin verdiği bilgiye göre, Gürcü kralı Vahtang Gorgasali’nin girişimiyle 5. yüzyılda kurulmuştur. Manastır, 7. yüzyılda Arap istilasında talan edilmiş, 8. yüzyılda yenilenmiştir. Nitekim Vahtang Gorgasali’nin Ardanuç’taki kalesini ve çevresindeki kenti yeniden inşa edip başkent edinen Kral Aşot’un Opiza Manastırı’nda dört yıl süren onarım ve yenileme çalışmaları yaptırdığı kilisedeki kitabeden anlaşılmaktadır. Giorgi Merçule’nin eseri Grigol Hantsteli’nin Yaşamı ile Opiza Manastırı’nın ilahiler yazmasına (1093) düşülen nota göre manastır Vaftizci Yahya’ya adanmıştır. Manastır yapı topluluğu oldukça geniş bir alanı kaplamaktadır. Ne var ki bu yapıların asıl kısımları tamamen yıkılmış veya işlevleri anlaşılmayacak derecede zarar görmüştür. Opiza Manastırı, sadece Klarceti’deki manastırlar arasında değil, Orta Çağ'da bütün Gürcistan’da en erken kurulmuş manastırlardan biridir. Manastırın ana kilisesi 1960’larda köyün yolunun yapımı sırasında dinamitle yıkılmıştır.
Opiza Manastırı el yazmaları merkezi olarak da tanınıyordu. 913 yılında Opiza Manastırı’nda kopyalanmış olan ve Opiza İncili denilen İncil, günümüzde Yunanistan’daki İviron Manastırı’nda korunmaktadır. 13,9 × 12,4 cm ebatlarında olan ve 261 yapraktan oluşan Opiza İncili, Grigol adında biri tarafından kopyalanmıştır.
Mimari

Opiza Manastırı bir ana kilise, küçük kilise, çan kulesi, yemekhane, mezarlık binası, sarnıç ve başka yapılardan oluşmaktadır. Manastırın ana kilisesi olan Opiza Kilisesi, 10. yüzyılda inşa edilmiştir. Kubbeli ve yarı serbest haç planlı (29x13 m) bir yapı olan kiliseden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır. Kalan izlerden kilisenin duvar resimlerine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim 19. yüzyılın ikinci yarısında ayakta duran kilisenin kubbesi içindeki dinsel sahnelerin ya da figürlerin varlığı çeşitli yayınlardan bilinmektedir. Yıkılmış olan kilisenin taşları hemen yanı başında bulunan caminin inşasında kullanılmıştır ve bu taşlardaki süslemeler bugün de fark edilmektedir. Kilisenin taşlarının ayrıca evlerde de kullanıldığı tespit edilmiştir. Hücreler küçük bir koridor ve bazıları birbirine açılan küçük odalardan oluşmaktadır. Opiza Manastırı’nın tek nefli bir yapı olan küçük kilisesinin bugüne sadece yıkıntıları kalmıştır. Manastırın elyazması odası büyük ölçüde yıkılmış, kalabilmiş duvarların üzerine ise bir ev oturtulmuştur. Yemekhanenin çatı örtüsü tamamen yıkılmış, yüksekliği 2-6 metre arasında değişen yıkık duvarlar kalmıştır. Ayrıca Opiza ile Hantsta manastırları arasındaki alanda, son yıllardaki araştırmalarla beş küçük kilisenin yıkıntıları ortaya çıkarılmıştır. Ancak bu kiliselerin hangi manastıra ait olduğu henüz tespit edilmemiştir.
Galeri

Giorgi Kazbegi'nin Bir Rus Generalinin Günlükleri - Türkiye Gürcistanı'nda Üç Ay adlı kitabına yer alan Opiza Manastırı çizimi.
Opiza Manastırı'nın bugünkü kalıntıları
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Opiza Manastırı, Fotoğraf: Andrey Mihailoviç Pavlinov, 1888
Tzepta Kalesi Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Eskikale, Şavşat
Koordinatlar: 41°17′33″K 42°11′26″D﻿ / ﻿41.29250°K 42.19056°D﻿ / 41.29250; 42.19056
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Granit, kireç taşı
Tzepta Kalesi Kilisesi (Gürcüce: წეფთის ციხის ეკლესია), tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Eskikale köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir. Günümüzde Eskikale köyünün Başkale adıyla mahallesi olan Tzepta köyündeki Tzepta Kalesi'nin içinde yer alır.
Tarihçe

Tzepta Kalesi ile kilisesinin bulunduğu Tzepta köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Şavşeti bölgesinde yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu bölgede kurulan Şavşat sancağının 1554 yılındaki sancakbeyi Gürcü tavadi İosebiti idi. Tzepta Kalesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güney kesiminin en önemli kalelerinden biriydi ve Gürcistan tarihinde önemli olaylara sahne olmuştur. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde de bir Gürcü yerleşimi olan Tzepta köyündeki kalenin kilisesi olan Tzepta Kalesi Kilisesi, günümüzde temel seviyesine kadar yıkılmıştır.
Mimari

Tzepta Kalesi Kilisesi, kalede yıkık diğer yapılara kıyasla görece iyi korunmuştur. Kiliseye ait kalıntılar, kalenin kuzeydoğu kısmında bulunmaktadır. Kilise bir taraftan kalenin surlarına yaslanmıştır. Dikdörtgen planlı yapının dıştan ölçüleri 5,5 x 3,30 metredir. Oldukça derin yarı yuvarlak bir forma sahip apsisi vardır. Kilise içten apsis dahil 3,80 metre uzunluğa ve 2,15 metre genişliğe sahiptir. Kilisenin girişinin batıda olduğu kalıntılarından anlaşılmaktadır. Ne var ki kapı açıklığı bugüne ulaşmamıştır. Kilisenin apsisi, kalenin surları gibi granitle inşa edilmiştir. Duvarlarda yer yer kireç taşına rastlanır. Taşların dış yüzeyleri yontulup düzleştirilmiştir. Batı, doğu ve güney duvarlarının kalınlığı 60 santimetre, kuzey duvarınınki ise 1 metredir. Kilisenin bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 60-70 santimetre kadardır. Apsisin kuzeydoğu köşesinin günümüzdeki yüksekliği ise 2 metreyi bulur. Kilisenin güney duvarına bitişik bir mezar odası bulunmaktadır. Bu odanın zemini, kilisenin zeminin 2,5 metre aşağıdadır. Mezar odasının tonoz bir örtüye sahip olduğu batı duvarının iç tarafındaki izden anlaşılmaktadır. Bugüne ulaşan kalıntılar çatının düz taşlarla örtülü olduğunu göstermektedir. Mezar odası içten uzunluğu 3,5 metre, genişliği 2 metredir.
Tsihisdziri Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Tsihisdziri Kilisesi
Koordinatlar: 41°17′54″K 42°22′07″D﻿ / ﻿41.29833°K 42.36861°D﻿ / 41.29833; 42.36861
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkıntılar
Mimari
Mimari tür: Tek nefli kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: ? Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Moloz taş
Tsihisdziri Kilisesi (Gürcüce: ციხისძირის ეკლესია), Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı ve eski adı Tsihisdziri olan Kayadibi köyünde Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir.
Tarihçe

Eski bir Gürcü yerleşimi olan Tsihisdziri köyü ve kilisesinin bulunduğu Şavşeti, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eskiden Hristiyan nüfusa sahip olan köyün kilisesi olan Tsihisdziri Kilisesi'nin Osmanlı döneminden önce, geç Orta Çağ'da inşa edildiği tahmin edilmektedir. Doğubilimci Nikolay Marr 1904 yılında Tsihisdziri Kilisesi'nden hemen yakınındaki Dabaketili köyünün kilisesi olarak söz etmiş, kilisede herhangi bir yazıtın bulunmadığını belirtmiştir. Yakın döneme ait bazı kaynaklarda da bu kilise Dabaketili Kilisesi olarak anlatılmıştır.