stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Eflak Voyvodalığı
Tarihçe > Osmanlı hâkimiyeti

Osmanlı Devleti ile Eflak arasındaki ilk temas I. Vladislav'ın Osmanlı'dan yardım istemesiyle olmuştur. Fakat iki devlet arasındaki önemli olaylar Yaşlı Mircea döneminde başlamıştır.
Ploşnik Muharebesi
Nicolae Iorga'ya göre 1371'deki Çirmen Muharebesi'ne katılan Rumenler (Ulahlar) Teselya'da Yunanların egemenliği altında yaşayanlardır.
15. ve 16. yüzyıl Osmanlı vakayinamelerine göre 15 Haziran 1389 tarihinde gerçekleşen I. Kosova Muharebesi'nde Eflak kuvvetleri de Osmanlı Devleti'ne karşı savaşmıştır; fakat Rumen tarihçiler buna karşı çıkmaktadır.
I. Kosova Savaşı'nda Eflak prensi Mirça Sırplara yardım etmiştir. Bunun üzerine Yıldırım Bayezid Eflak üzerine Türk kuvvetlerini göndermiştir. Mirça Yıldırım Bayezid'in şehzadeleri arasındaki savaşlara karışmış önce Musa Çelebi'ye daha sonra da Düzmece Mustafa'ya yardım etmiştir. 1417 yılında Çelebi Mehmet Eflak üzerine bir sefer düzenlemiş ve bu seferde Mirça'nın ordularını yenilgiye uğratmıştır. Bunun üzerine Eflak Prensliği Osmanlı Devleti'ne vergi ödemek zorunda kalmış böylelikle Osmanlı Devleti hakimiyetine girmiştir. Fatih Sultan Mehmet zamanındaki Eflak prensi III. Vlad Macarlar ile anlaşarak Osmanlı Devleti'ne vergilerini ödememiştir. Hamza Paşa komutasındaki iki bin kişilik bir orduyu pusuya düşürerek öldürmüştür. Niğbolu, Vidin ve Tuna kıyılarındaki şehirlere saldırıp bu şehirleri harap etmiştir. 1462 yılında Fatih Sultan Mehmet Eflak üzerine bir sefer düzenlemiştir. Kazıklı Voyvoda lakaplı III. Vlad Macaristan Krallığı'na sığınmıştır. Fatih Sultan Mehmet buraya güvenilir bir yönetici atamıştır. Fatih Sultan Mehmet'ten sonraki dönemlerde de buraya padişahın uygun gördüğü bir prens (voyvoda) atanmıştır.
Tarihçe > Cesur Mihai dönemi

1856 yılında Paris Antlaşması ile Eflak Voyvodalığı ve Boğdan Voyvodalığı ayrıcalıklı birer beylik haline gelmiştir. 1861 yılında Eflak Beyliği Boğdan Beyliği ile birleşmiştir.
Severin (Țara Severinului, Banatul Severinului), Amlaş, Făgăraş (Țara Făgărașului)
Kınık, Dinar

| Kınık |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
KınıkKınık'ın Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Dinar
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1276 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 760
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03400
Kınık, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1919 yılı kayıtlarında Gınık olarak geçmektedir. 17 Aralık 1986'da belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. kasabanın belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 75 km, Dinar ilçe merkezine 42 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 760
2021: 785
2020: 799
2019: 823
2018: 844
2017: 828
2016: 867
2015: 911
2014: 936
2013: 994
2012: 1.006
2011: 1.048
2010: 1.079
2009: 1.150
2008: 1.117
2007: 1.275
2000: 2.875
1990: 2.727
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Hasan Zeybek (MHP)
2004: Ahmet Erdal (CHP)
1999: Ahmet Erdal (CHP)
1994: Nuri Kınık (ANAP)
1989: Mustafa Zeybek (SHP)
Yığınçal, Doğubayazıt

| Yığınçal |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
YığınçalYığınçal'ın Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Doğubayazıt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2300 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 66
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04402
Yığınçal, Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Dumo Komu olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 117 km, Doğubayazıt ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 66
2021: 83
2020: 81
2019: 77
2018: 77
2017: 60
2016: 72
2015: 67
2014: 81
2013: 75
2012: 46
2011: 44
2010: 41
2009: 43
2008: 40
2007: 31
2000: 898
1990: 422
1985: 387
1965: 220
Efe, Şuhut

| Efe |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
EfeEfe'nin Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Şuhut
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1276 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 1.165
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03830
Efe, Afyonkarahisar ilinin Şuhut ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Efesultan olarak geçmektedir. 2 Kasım 1991 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 22 km, Şuhut ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 1.165
2021: 1.196
2020: 1.228
2019: 1.234
2018: 1.263
2017: 1.291
2016: 1.316
2015: 1.331
2014: 1.388
2013: 1.553
2012: 2.136
2011: 1.444
2010: 1.978
2009: 1.515
2008: 1.501
2007: 1.573
2000: 2.499
1990: 2.406
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Hüseyin Akalın (AKP)
2004: Kadir Yonca (CHP)
1999: Kadir Yonca (CHP)
1994: Ömer Akalın (DYP)
1992: İbrahim Yazar (ANAP)
Karadirek, Sandıklı

| Karadirek |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
KaradirekKaradirek'in Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Sandıklı
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1020 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 452
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03510
Karadirek, Afyonkarahisar ilinin Sandıklı ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Kılandıras olarak geçmektedir. 29 Şubat 1972 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 45 km, Sandıklı ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 452
2021: 482
2020: 509
2019: 517
2018: 525
2017: 543
2016: 563
2015: 561
2014: 606
2013: 633
2012: 683
2011: 727
2010: 757
2009: 812
2008: 838
2007: 874
2000: 1.132
1990: 2.192
1985: 1.406
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Vedat Armağan (AKP)
2004: Vedat Armağan (MHP)
1999: Raşit Özer (DYP)
1994: Ahmet Özer (MHP)
1989: Nurettin Acar (ANAP)
1984: Selahattin Türker (ANAP)
1977: Nurettin Acar (AP)
1973: Nurettin Acar (AP)
Ergözü, Eleşkirt

| Ergözü |
| --- | --- |
Köy

Köye giden yoldan bir görünüm.
 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
ErgözüErgözü'nün Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 904
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
Ergözü, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1912 yılı kayıtlarında Ermenice'de "çalılık" anlamına gelen, Tavo olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 20 km, Eleşkirt ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 904
2021: 941
2020: 985
2019: 990
2018: 984
2017: 1.061
2016: 1.091
2015: 1.191
2014: 1.208
2013: 1.297
2012: 1.235
2011: 1.222
2010: 1.184
2009: 1.186
2008: 1.119
2007: 1.019
2000: 1.048
1990: 966
1985: 916
1965: 600
Güvence, Eleşkirt

| Güvence |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
GüvenceGüvence'nin Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1652 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 155
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
Güvence, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci'de "kırk pınar" anlamına gelen, Çilkani olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 19 km, Eleşkirt ilçe merkezine 15 km uzaklıktadır. Köy, D.100/ numaralı Erzurum-Eleşkirt devlet/uluslararası yolu kenarındadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 155
2021: 162
2020: 183
2019: 186
2018: 190
2017: 185
2016: 189
2015: 192
2014: 208
2013: 218
2012: 225
2011: 240
2010: 251
2009: 244
2008: 254
2007: 246
2000: 257
1990: 293
1985: 392
1965: 585
Yukarıtavla, Doğubayazıt

| Yukarıtavla |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
YukarıtavlaYukarıtavla'nın Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Doğubayazıt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2300 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 148
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04402
Yukarıtavla, Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 107 km, Doğubayazıt ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 148
2021: 165
2020: 171
2019: 153
2018: 160
2017: 167
2016: 193
2015: 186
2014: 213
2013: 200
2012: 216
2011: 243
2010: 250
2009: 289
2008: 276
2007: 251
2000: 316
1990: 460
1985: 438
1965: 288
Hayrangöl, Eleşkirt

| Hayrangöl |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
HayrangölHayrangöl'ün Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2556 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 112
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
Hayrangöl, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1912'den beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 71 km, Eleşkirt ilçe merkezine 37 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 112
2021: 158
2020: 180
2019: 226
2018: 246
2017: 250
2016: 254
2015: 254
2014: 266
2013: 258
2012: 248
2011: 265
2010: 267
2009: 267
2008: 257
2007: 202
2000: 223
1990: 418
1985: 359
Gökçek, Evciler

| Gökçek |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
GökçekGökçek'in Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Evciler
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1020 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 1.669
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03960
Gökçek, Afyonkarahisar ilinin Evciler ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1912 yılı kayıtlarında Kırıklar olarak geçmektedir. 7 Mart 1992'de belediye statüsü alarak beldeye dönüşen kasabanın belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 130 km, Evciler ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 1.669
2021: 1.670
2020: 1.690
2019: 1.707
2018: 1.708
2017: 1.747
2016: 1.756
2015: 1.755
2014: 1.747
2013: 1.809
2012: 2.001
2011: 1.842
2010: 1.865
2009: 1.945
2008: 1.987
2007: 2.094
2000: 2.141
1990: 2.101
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Ramazan Özkan (AKP)
2004: Ramazan Özkan (AKP)
1999: Ramazan Özkan (DYP)
1994: Ramazan Özkan (DYP)
İndere, Eleşkirt

| İndere |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
İndereİndere'nin Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1855 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 268
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
İndere, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1912 yılı kayıtlarında Dotan olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 50 km, Eleşkirt ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 268
2021: 269
2020: 283
2019: 300
2018: 324
2017: 313
2016: 327
2015: 320
2014: 317
2013: 337
2012: 326
2011: 310
2010: 315
2009: 331
2008: 317
2007: 269
2000: 269
1990: 206
1985: 198
1965: 136
Körpeçayır, Eleşkirt

| Körpeçayır |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
KörpeçayırKörpeçayır'ın Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 72
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
Körpeçayır, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı,1928 yılı kayıtlarında Şahnezar olup, Kurmanci'de "şaxnezar", "kuzey kolu, kuzey dalı" anlamına gelmektedir.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 41 km, Eleşkirt ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 72
2021: 77
2020: 81
2019: 89
2018: 83
2017: 78
2016: 79
2015: 84
2014: 87
2013: 80
2012: 96
2011: 95
2010: 103
2009: 110
2008: 136
2007: 129
2000: 131
1990: 161
1985: 137
1965: 96
Bademli, Emirdağ

| Bademli |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
BademliBademli'nin Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Emirdağ
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1123 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 428
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03630
Bademli, Afyonkarahisar ilinin Emirdağ ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1928'den beri aynı adı taşımaktadır. 28 Şubat 1967 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye çevrilen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 100 km, Emirdağ ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 428
2021: 435
2020: 445
2019: 452
2018: 469
2017: 492
2016: 542
2015: 578
2014: 597
2013: 642
2012: 681
2011: 725
2010: 2.134
2009: 770
2008: 799
2007: 934
2000: 1.359
1990: 2.170
1985: 2.105
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Musa Karamanlı (MHP)
2004: Yusuf Cerit (AKP)
1999: Yusuf Cerit (DSP)
1994: Halil Çıraklı (SHP)
1989: Halil Çıraklı (SHP)
1984: Emin Sezer (ANAP)
1977: Mustafa Çıraklı (CHP)
1973: Mustafa Çıraklı (CHP)
1968: Mustafa Altın (AP)
1967: Mustafa Altın (AP)
Karahanlı Türkçesi

| Karahanlı Türkçesi |
| --- | --- |
Ana dili olanlar: Karahanlı Devleti
Etnisite: Karahanlılar
Ölü dil: 12. yüzyıl
Dil ailesi: Türk dilleri  Şaz TürkçesiUygurKarahanlı Türkçesi
Dil kodları
ISO 639-3: xqa
Glottolog: qara1244
Karahanlı Türkçesi, Hakaniye Türkçesi, Karahanlıca veya Hakaniye lehçesi, Türk dilinin tarihinde konuşulmuş ve yazılmış olan tarihî dönemlerinden biridir. Türk dilini eski, orta, yeni olarak üç döneme ayıran Türkologlara göre Karahanlı Türkçesi, Orta Türkçenin ilk dönemini oluşturur. Böyle düşünen Türkologlara göre 10.-15. yüzyıllar arası Orta Türkçe dönemidir. 13. yüzyıldan itibaren Türk yazı dilinin (Kuzey-) Doğu ve (Güney-) Batı olarak iki ayrı kol hâlinde geliştiğini göz önünde bulunduran diğer bir kısım Türkologlar, Karahanlı Türkçesini Eski Türkçe içine alır. Bugüne ulaşan metinleri 11. ve 12. yüzyıllara ait olan Karahanlı Türkçesi, Eski Uygur Türkçesiyle çağdaştır.
Tarihçe

5-15. yüzyıllar arasını kapsar. Eski Türkçe döneminin  üç kısmından biridir. Ligeti'nin  tasnifine  göre kendi içerisinde üç döneme ayrılır:
a) Mani ve Buda tercümeleri ile Uygur yazı dilinin kuruluş devri
b) Çağatay yazı dili devri
c) Kıpçak ve Oğuz dil yadigarları devri
Hakaniye Türkçesine, eski Kaşgar dili de denilebilir. Bu alandaki Türklerin 14. yüzyıl başlarına kadar kullandıkları edebi dildir. Karahanlı Türkçesi ve batıdaki Harezm Türkçesi Timurlular devrinde yerini Çağatay Türkçesine bırakmıştır.
Alfabe

Ana madde: Osmanlı alfabesi
| Korunmuş | Bitiş | Orta | Başlangıç | Adı | ALA-LC Harf Çevirisi | Güncel Türkçesi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ﺍ | ﺎ | — | — | elif | a, â | a, e, â |
| ﺀ | — | — | — | hemze | ˀ | ', a, e, i, u, ü |
| ﺏ | ﺐ | ﺒ | ﺑ | be | b, p | b |
| ﭖ | ﭗ | ﭙ | ﭘ | pe | p | p |
| ﺕ | ﺖ | ﺘ | ﺗ | te | t | t |
| ﺙ | ﺚ | ﺜ | ﺛ | se | s | s |
| ﺝ | ﺞ | ﺠ | ﺟ | cim | c, ç | c |
| ﭺ | ﭻ | ﭽ | ﭼ | çim | ç | ç |
| ﺡ | ﺢ | ﺤ | ﺣ | ha | ḥ | h |
| ﺥ | ﺦ | ﺨ | ﺧ | hı | ẖ, x | h |
| ﺩ | ﺪ | — | — | dal | d | d |
| ﺫ | ﺬ | — | — | zel | z | z |
| ﺭ | ﺮ | — | — | re | r | r |
| ﺯ | ﺰ | — | — | ze | z | z |
| ﮊ | ﮋ | — | — | je | j | j |
| ﺱ | ﺲ | ﺴ | ﺳ | sin | s | s |
| ﺵ | ﺶ | ﺸ | ﺷ | şın | ş | ş |
| ﺹ | ﺺ | ﺼ | ﺻ | sad | ṣ | s |
| ﺽ | ﺾ | ﻀ | ﺿ | dad | ż, ḍ | d, z |
| ﻁ | ﻂ | ﻄ | ﻃ | tı | ṭ | t |
| ﻅ | ﻆ | ﻈ | ﻇ | zı | ẓ | z |
| ﻉ | ﻊ | ﻌ | ﻋ | ayın | ʿ | ', h |
| ﻍ | ﻎ | ﻐ | ﻏ | gayın | ġ | g, ğ |
| ﻑ | ﻒ | ﻔ | ﻓ | fe | f | f |
| ﻕ | ﻖ | ﻘ | ﻗ | kaf | ḳ, q | k |
| ﻙ | ﻚ | ﻜ | ﻛ | kef | k, g, ñ | k, g, ğ, n |
| ﮒ | ﮓ | ﮕ | ﮔ | gef¹ | g | g, ğ |
| ﯓ | ﯔ | ﯖ | ﯕ | nef, sağır kef | ñ | n |
| ﻝ | ﻞ | ﻠ | ﻟ | lam | l | l |
| ﻡ | ﻢ | ﻤ | ﻣ | mim | m | m |
| ﻥ | ﻦ | ﻨ | ﻧ | nun | n | n |
| ﻭ | ﻮ | — | — | vav | v, w, o, ô, ö, u, û, ü | v, o, ö, u, ü, û |
| ﻩ | ﻪ | ﻬ | ﻫ | he | h, e, a | h, e, a |
| ﻻ | ﻼ | — | — | lamelif | lâ | la |
| ﻯ | ﻰ | ﻴ | ﻳ | ye | y, ı, i, î | y, ı, i, î |
Alfabe > Ek harfler

Bütün bu Türk dillerinde kullanılan harfler on sekizdir. Yazılışta yeri olmayan, fakat söylenişte gerekli bulunan kökten sayılmayan yedi harf daha vardır. Türk dilleri bu harfler olmadan olmaz. Bunlar;
| --- | --- |
پ: p
ج: c
رۛ: j
ف: f
غ: g
ك: g
ڭ: ng

harfleridir.
Eserler

Her ne kadar Gaznelilerle Selçuk Oğulları Türkçeye büyük bir önem vermeyerek Farsçaya daha düşkünlük göstermişlerse de öbür Türkler ve Türk büyükleri ulusal dile değer vermişler ve sayıları 21'i bulan eserler bırakmışlardır. Bunlardan elimize ulaşan en önemli ve değerlileri;
Karahanlı Devleti zamanında ilk defa Hakaniye Türkçesi ile yazılmış olan Yusuf Has Hacip (Yūsuf Khāss Hājib)'in yazdığı ünlü Kutadgu Bilig ismindeki eseri ile aynı yüzyılda yazılmış bulunan Kâşgarlı Mahmud'un ünlü eseri Divân-ı Lügati't-Türk'tür. İbn Muhannā'nın bahsettiği dört, Ebu Hayyan (Abū Mūsā Ǧābir ibn Ḥayyān)'nın bahsettiği Bilik ismindeki bir eser ve diğerleri günümüze kadar ne yazık ki bulunamamıştır. Karahanlılar dönemde Çuçu isminde de bir Türk şairi yetişmiştir.
Ses bilgisi > Ünlüler

Ünlüler Türk dilinin her döneminde olduğu gibi birincil olarak Karahanlı Türkçesinde de bulunur.
| Kalın ünlüler | İnce ünlüler |
| --- | --- |
а: e, é
ı: i
o: ö
u: ü
Ses bilgisi > Ünlüler > Ünlü değişimleri > e > i değişmesi

Türk dilinin her döneminde görülen bu ses değişmesi Karahanlı metinlerinde de görülür.
yi- < ye- "yemek yemek", yé- ye- "yemek" gibi.
Ses bilgisi > Ünlüler > Ünlü değişimleri > a > u değişmesi

Aslında a olan sesin kendinden önceki hecede bulunan yuvarlak ünlü dolayısı ile u şekline almasıdır.
kopar- > kopur- "yerden kaldırmak" gibi.
Ses bilgisi > Ünlüler > Ünlü değişimleri > e > ü değişmesi

kökürçkün < kökürçken "güvercin" gibi.
Ses bilgisi > Ünlüler > Ünlü değişimleri > ü > i değişmesi

min-di "bindi", min- < mün- "binmek", mün-üp "binip"
Ses bilgisi > Ünsüzler

Karahanlı sahasında bugünkü yazı dili ile karşılaştırılınca birkaç ünsüzün dışında, diğerlerinin kullanıldığı görülür. Bu ünsüzler şunlardır;
b c ç d ḍ f g ğ h ḥ j k l m n ñ p r s ş t v w y z
Şekil bilgisi > Gelecek zaman çekimi

Karahanlı Türkçesinde gelecek zaman çekiminin -ġa; -ge, -ġay; -gey ve -ġu; -gü ekleri ile yapıldığını görürüz.
ol yag korgay; ol ewge bargay; ol manga kelgey; barġay men ve katıġlanġa men gibi asıl kelimeye yapılan ekler Çiğil, Yağma, Toxsı, Argu, yukarı Çin'e kadar Uygur dillerinde bir kuraldır.
Eski Türkçede sıkça kullanılan -daçı; -deçi, -taçı; -teçi ekinin ise Karahanlı Türkçesinde çok az kullanılmıştır.
Karahanlı Türkçesinde "yakın gelecek zaman" şeklinde ikinci bir gelecek zaman -ġalır; -gelir, -galur; -gelür gibi eklerden söz edilmektedir.
Böyle eklerin örnekleri şöyledir:
alġalır, atġalır, köngelir, yetgelür, barġalır men... gibi.
Şekil bilgisi > Şahıs emir kipleri

Karahanlı devri Türkçesinde, birinci kişi emir kipinde -yın, -yin iken, ikinci kişi için -ğıl, -ğil kullanılmıştır. Bu devirde ikinci şahıs emir kipi, daha elverişli bir çevre bulmuş, yavaş yavaş şiir dilinde de yerleşmeye başlamıştır. Kutadgu Bilig bu konuda iyi bir kaynak oluşturur. yana aydı Odğurmış ayğıl manga. bu iç söz tutğıl bütün çın kerek. Bu örneklerden de anlaşılacağı üzere bu emir kipi artık Karahanlı devrinin değişmez bir gramer kuralı olmuştur.
Şekil bilgisi > İsim küçültme -qıña eki

İlk kez Tonyukuk Yazıtında bir küçültme eki işleviyle geçen -qıña eki, Türkçenin tarihi gelişimi içinde ses yapısı ve işlevi itibarıyla çok geniş bir kullanım alanına sahip olmuştur. Uygur döneminde - qıña eki, bünyesindeki nğ (ñ) sesinin ayrışmasıyla damak uyumuna bağlı olarak ekli şekilde n ağzında -qına; -kine,- kie; y ağzında -qıya, -qıa, -kiye şekillerini almıştır. Karahanlı Türkçesinde (n ve y li biçimleriyle) -qına; -qıya -kiye şeklinde kuvvetlendirme, küçültme ve sayı ifadeleri yapan isimden isim yapma eki olarak kullanılır: yerkiye, "yercik", erkiye "adamcağız", sözkiye "sözceğiz", qızqıya "kızcağız", oğulqıya "oğulcağız", azqına "azıcık", azqına "az, azıcık".
Ayazini

| Ayazini |
| --- | --- |
Köy

Ayazini'de kayaya oyulmuş Bizans kilisesi
 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
AyaziniAyazini'nin Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: İhsaniye
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1276 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 915
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03380
Ayazini, Afyonkarahisar ilinin İhsaniye ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1910'den beri aynı adı taşımaktadır. 29 Aralık 1998 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 33 km, İhsaniye ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 915
2021: 945
2020: 930
2019: 947
2018: 934
2017: 943
2016: 969
2015: 981
2014: 1.013
2013: 1.153
2012: 1.167
2011: 1.164
2010: 2.292
2009: 1.310
2008: 1.442
2007: 1.893
2000: 1.775
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Atilla Kızıldere (DSP)
2004: Kuddusi Özçelik (AKP)
1999: Mustafa Efe (MHP)
Mollasüleyman, Eleşkirt

| Mollasüleyman |
| --- | --- |
Köy

 Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
MollasüleymanMollasüleyman'ın Ağrı'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ağrı
İlçe: Eleşkirt
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 760
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0472
İl plaka kodu: 04
Posta kodu: 04602
Mollasüleyman, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1928'den beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Ağrı il merkezine 29 km, Eleşkirt ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 760
2021: 804
2020: 812
2019: 827
2018: 829
2017: 902
2016: 903
2015: 935
2014: 951
2013: 1.028
2012: 1.034
2011: 1.040
2010: 1.015
2009: 1.017
2008: 1.008
2007: 1.025
2000: 1.032
1990: 1.304
1985: 1.319
1965: 1.266