stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Erkek sünneti

Bu madde erkek sünneti hakkındadır.Kadın sünneti hakkında bilgi almak için kadın sünneti sayfasına bakınız.
Bu madde erkek sünneti hakkındadır.Erkek sünnetinin yasal durumunu öğrenmek için Sünnet ve yasalar sayfasına bakınız.
2007 yılında ülkelere göre sünnetli erkek oranları   >%80   %20-%80   <%20   Bilinmiyor
Sünnet veya sirkumsizyon, erkeklerde penis başını örten ve koruyan üstderinin (prepüs) bir kısmının veya tamamının kesilip atılması böylece glansın (penis başı) açıkta kalmasını sağlamaktır. Erkek sünneti, dinî veya kültürel gerekçelerle pek çok din ve kültürde küçük yaşlardaki erkeklere uygulanır.
Bazı İslam toplumlarında kadınlarda da icra edilen "cerrahi sünnet"in ürogenital sistem üzerine, çocuk ruh ve beden sağlığı üzerine erken ve geç dönem etkileri (yaralama, enfeksiyon, ruhsal travma, sakat bırakma gibi) etkileri bulunmakta ve sünnet karşıtlarınca çocuğun bedensel bütünlüğüne saldırı ve hak ihlali olarak değerlendirilmektedir.
Sünnetin ilk olarak ne zaman ve ne gerekçe ile yapılmaya başlandığına dair kanıt yoktur; ancak Antik Mısır medeniyetinde uygulandığı, köleler ve mahkûmların bir aşağılama yöntemi olarak sünnet edildiği, Musa'nın Mısır'dan çıkardığı İbraniler'in köle veya mahkûmlardan oluştuğu için, hepsinin sünnetli olduğu, bunu toplumsal bir işaret olarak görüp devam ettirdikleri bilinmektedir. Söz konusu uygulama yazılı tarihten önce başlamıştır. Sünnet geleneğinin yaygın olduğu bazı ataerkil toplumlarda erkekliğin bir gerekliliği olarak görülür. Bazı toplumlarda sünnet olmayan erkeklere evlenme hakkı verilmemektedir. Sünnet bazı toplumlarda ise evlilik kurumuna karşı sadakat gösterisi olarak uygulanmaktadır.
Günümüz Yahudi ve Müslüman topluluklarında erkek çocukların sünnet edilmesi geleneklerine kaynaklık eden anlatılar İbrahim ile bağlantılıdır. Yahudi toplumunda Tanrı'ya erkek çocukların kurban olarak sunulduğu bilinmektedir. İbrahim'in rüyasında oğlunu kurban ettiğini görmesi de bu uygulamanın işareti sayılmaktadır. Zamanla insan kurbanı terk edilmiş, vücudun tamamını kurban etmek yerine onu simgeleyen bir parça (sünnet derisi) kesilmeye başlanmıştır. Sami Ezzib İbrahim ile ilgili kurban anlatısının Yahudi din adamlarının bir kurgusu olduğunu, bununla İbranilerin Tanrıya erkek çocuklarını kurban verme geleneğinin kaldırılarak yerine hayvan kurbanının getirilmesinin amaçlandığını, ancak erkek çocukların kurban verme anlayışından tamamen kurtulamadığını, bunun yerine onların erkeklik organlarını kaplayan derinin kesilmesinin gelenek hâline getirildiğini ifade eder. Ve şöyle der: "90 yaşını aşan büyük babanız bir gün sizi dağa götürüp Tanrı'nın rüyasında emrettiğini söyleyerek kesmeye kalksa, sonra da vazgeçip bir koç kesse, bir başka gün kendisinin cinsel organını kesse ne düşünürdünüz?
Etimoloji

Sünnet kelimesi, “âdet, yol, davranış” anlamlarına gelen Arapça kökenli bir sözcüktür.
Mitoloji

Yunan mitolojisinde Attis, Kybele'nin sevgilisidir. Ancak Kybele'ye verdiği sözü unutarak Kral Midas'ın kızıyla evlenir. Düğüne Kybele de davet edilir. Düğün sırasında Kybele ile karşılaşan Attis ne yapacağını bilemez. Kybele'ye karşı duyduğu pişmanlıktan ötürü cinsel organını orada keser ve kanlar içinde kıvranmaya başlar. Sevgilisinin böyle acı içinde kıvranmasına dayanamayan Kybele Attis'i bir çam ağacına dönüştürerek ona sonsuzluğu bağışlar.
Pessinus Mabedi'nde Tanrıça Kybele adına her sene düzenlenen şenliklerde tapınakta rahip olmak isteyen erkekler Kibele rahibi olmanın ön şartı olarak hadım edilir ve kesilen cinsel organları bir çam ağacının altına gömülür. Bu inanış daha sonra Sami ırkında (Arap ve Yahudiler) cinsel organı değil ama ucunu (erkeklerde prepusium, kadınlarda klitoris) kesme şeklinde günümüze kadar devam etmiştir.
Sünnetli doğma inancı; Halk arasında peygamber sünneti olarak bilinen hipospedias, aslında doğuştan bir penis bozukluğudur. Normal bir peniste idrar kanalı penisin ucunda sonlanırken hipospadiaslı çocuklarda idrar kanalı penisin alt yüzünde ve daha geride sonlanır. İdrar kanalının açılma noktası testislerden daha geride bile olabilir ve ne kadar gerideyse sorun o kadar ciddidir. Ancak vakaların çoğunluğunu penis ucuna daha yakın olanlar oluşturmaktadır. Hipospedias yaklaşık olarak üç yüz erkekte bir rastlanan bir olgudur.
İbrahimî dinlerin bakışı

Sünnet, Yahudi dini inancında büyük yer tutar. Tanah'a göre YHVH, İbrahim'e ve soyundan gelenlere sünnet olmalarını emretmiştir. Bu inanışın gereği olarak Yahudiler, doğumdan sonra 8. günde erkek bebeklerini sünnet ederler.
Hristiyanlıkta sünnet tartışılmış, ancak havarilerin ve özellikle de Paul'un "gereksiz" olarak görmesi nedeniyle dini bir gereklilik halini almamıştır. Ne var ki Mısır'daki Kıpti topluluğu gibi Afrika'daki bazı Hristiyan gruplar hem kadın hem erkek sünnetini, ABD'deki bazı Protestan mezhepler ve Filipinler'deki Katolikler ise erkek sünnetini dinen gerekli olarak kabul ederler.
Muhammed'in iki önemli biyografi yazarı olan İbn-i İshak da İbn-i Hişam da onun sünnetinden bahsetmez. Ahmet İbn-i Hanbel (Ölümü 855) şöyle der: Osman İbn-ül-As bir sünnete davetliydi ama gelmeyi kabul etmedi. Sebebi sorulduğunda, Peygamber zamanında sünnetin de, böyle davetlerin de olmadığını söyledi.
Müslümanların kutsal kitabında sünnetle ilgili herhangi bir ifade yer almaz, ayrıca İslamiyet'in ilk yıllarında sünnet tartışma konusu da olmamıştır. Bu sıralarda Arapların kadın ve erkek sünnetini ne oranda uyguladıkları bilinmemektedir. Bugün Müslümanların büyük çoğunluğu erkek sünnetini, Afrika'daki inananların büyük bir kısmı ise kadın ve erkek sünnetini dinen gerekli görürler. Sünnetin Müslümanlar tarafından gelenekselleştirilmesinin 9. yüzyılda İslam'a dönen Yahudi asıllıların beraberlerinde kendi dinlerinin inançlarını İslam'a taşıması anlamına gelen İsrailiyyat ile olduğu sanılmaktadır.
Sünnetle ilgili dini yorumların, bulunulan coğrafi bölgeye göre değişmesi (Mısırlı Hristiyan Kıptiler örneğinde olduğu gibi), uygulamadaki temel belirleyicinin din değil coğrafya (Asya'ya uzanan Sahara çöl kuşağı) ve bununla bağlantılı ataerkillik olduğunu göstermektedir.
Tıbbi ve cinsel boyutu

Sünnetin, penisin ısı hassasiyetini artırarak erken boşalma sorununu tetiklediği yönünde veriler bulunmakla beraber tam aksine haz barajını yükselterek erken boşalma sorununu tedavide etkili olduğu yönünde veriler de vardır.
Belçika'da Bronselaer ve ark. (2013) tarafından yapılan bir araştırma sünnetli erkeklerin sünnetsiz erkeklere göre cinsel hazzın azaldığını ve orgazm yoğunluğunun daha düşük olduğunu gösterdi. Frisch ve ark. (2011) tarafından yapılan başka bir araştırma Danimarka'da sünnetli erkeklerin, sünnetsiz erkeklere göre orgazm sorunları bildirme olasılıklarının daha yüksek olduğunu buldu. Hollanda Kraliyet Tabipler Birliği(KNMG), terapötik olmayan erkek çocuk sünnetinin, çocuk haklarını ihlal eden, zararlı ve acı verici bir ritüel olduğunu belirten bir bildiri yayımladı.
Sünnet öncesi muayene
Cerrahi şema
Sünnetsiz ve sünnetli penis
Türk kültüründe

Türkçede sünnet olmaya sünnet veya kestirme denilir, Araplarda ise buna hıtan denilmektedir. Türk kültüründe sünnet hem dini, hem de geleneksel bir görev olarak görülmektedir.
Türkiye'de  sünnet düğünü yaygın bir gelenektir. (son zamanlarda batı etkisinde bebekler de sünnet edilmektedir) Çok çocuklu aileler, çocukların hepsini birden sünnet ettirmek için uygun bir zamanı beklerler. Sünnet düğünleri genellikle yaz aylarında yapılır. Köylerde sünnet düğünü okuyucu, elçi denilen çağrıcılarla, kentlerde davetiye ile olur.
Sünnet yeri ya evdir  ya da bahçedir. Çocuğun yatağı hazırlanır, süslenir. Mütevazı düğünlerde misafirlere yemek verilir, hoca çağrılır, Kur'an okunur ve dua edilir, mevlit okunur. Çalgılı düğünler de yaygındır.
Çocuğun sünnet giysisi hazır satılan veya diktirilen beyaz ceket ve pantolondur. Bu giysiye üzerinde maşallah yazan bir kuşak takılır. Çocuğun sırtına da kırmızı veya mavi pelerin atılır veya kurdele takılır, başına taç konur. Sünnet sonrası için geniş bir gecelik hazırlanır, çocuk birkaç gün rahat rahat tuvalete gitsin diye. 
Hatta birkaç gün rahat uyusun diye. En yakınlarından biri tutar, çocuğun dikkatini başka yöne çekerken sünnetçi kesimi tamamlar. Bu sırada tekbir getirilir, "oldu da bitti maşallah" tekerlemesi söylenir. Sünnetçi aleti mengeneli çok keskin bir bıçaktır. Penisin ucundaki deriyi kesme işlemi bittikten sonra sünnetçi pansuman yapar, pamukla sarar, çocuk yatağına götürülür. Bazı yörelerde sünnetçi, kirve ve çocuğun üzerine bir örtü serilmektedir.
Sünnetten sonra davetliler çocuğun yatağına giderek hediyeler verir, çocuğa para takarlar. Bazı yerlerde tur denilen tepsiyle para toplama adeti görülmektedir.
Tartışmalı hususlar

İngilizce konuşulan ülkelerde sünnetin uygulanmaya başladığı 19. yüzyılda, bazı hastalıklara mikropların neden olabileceği gibi modern teoriler henüz bilinmemektedir. Bunun yerine hastalıklara, kas kasılması gibi olaylarla açıklama getirilmeye çalışılmaktadır. Bu ortam içinde erkek ve kız çocuklardaki prepusun ve bu arada mastürbasyonun pek çok hastalığa gerekçe olduğu düşünüldü. Bu hastalıklara önlem olarak da, daha çok erkek çocuklarda sünnete başlandı. Ne var ki hastalık nedenleri ile ilgili bu iddialar mikropların öneminin anlaşılması ve tıp biliminin ilerlemesi ile 20. yüzyılın başlarında terkedildi.
Bugün, büyük ölçüde Afrika kıtasına özgü olan kadın sünneti lehinde tıbbi hiçbir argüman sunulmamaktadır. Ne var ki başta Mısır olmak üzere çeşitli ülkelerdeki din adamları zaman zaman kadın sünnetinin dinî bir vecibe olduğunu ileri sürmekte ve sünnet aleyhtarlığını eleştirmektedirler. Bu ve benzeri geleneksel baskıların ağırlığı sonucu kadın sünneti çeşitli uluslararası örgütlerin ve devletlerin muhalefetine rağmen, Afrika'da yaygın bir şekilde uygulanmaya devam etmektedir.
Erkek sünneti içinse farklı olarak, hem dini hem de tıbbi argümanlar ileri sürülmektedir. Sünnetin erkeklerde penis, kadınlarda rahim kanserini, bebeklerde idrar yolları enfeksiyonunu, bazı cinsel yolla bulaşan hastalıkları ve son olarak da AIDS'i önlediği ileri sürülmektedir. AIDS hariç, diğer teoriler ilk ortaya atıldıklarında ilgi çektiyseler de, hastalık riskinin sünnetin kendi riskinden düşük olması nedeni ile bugün yaygın sünnet için yeterli gerekçe olarak görülmemektedir. AIDS konusundaki tartışma sürmektedir.
Erkeklerde prepusun kendisinden kaynaklanabilecek sorunlar da sünnet için diğer nedenler olarak öne sürülmüştür. Sünnet karşıtları ise bu sorunların ortaya çıktıkları zaman sünnet dışı yöntemlerle tedavi edilebileceğini, sünnete en son çare olarak başvurulabileceğini söylemektedirler.
Bu arada erkek cinsel organı hakkındaki yaygın bilinçsizlik, prepusun doğal gelişiminin hastalıklı olarak görülmesine ve pek çok gereksiz sünnete neden olmaktadır.
Köln'de kurulu bir Alman mahkemesinin sünneti çocuğun vücut bütünlüğüne yönelik cezalandırılması gereken bir saldırı olarak nitelemesiyle sünnet hakkında hukuki tartışmalar gündeme gelmiştir.
Erkek sünneti konusundaki dini tartışma Yahudiler ve ABD'deki az sayıdaki Hristiyan mezhep arasında devam etmektedir. Müslümanlar arasında ise genelde konu tartışmaya açılmamıştır.
Sünnet olan erkekler kimi zaman doğal sünnet derisi görünümünü tekrar elde etme arzusu, cinsel birliktelik sırasındaki hassasiyeti artırmak ya da günlük aktiviteler sırasında hassas bölgelerin sürtünmeden kaynaklı deformasyonunu önlemek gibi nedenlerle sünnet derisi restorasyonu ile penisin sünnet olmadan önceki görünümüne geri dönerler.
Konuyla ilgili yayınlar

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Sedat Veyis Örnek, Türk Halkbilimi, TC Kültür Bakanlığı Y., 2. baskı, Ankara 2000.
Sami Aldeeb Abu Sahliyeh, "Muslims Genitalia in the Hands of the Clergy"
27 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.  Sünnetin Faydaları ve Zararları: Sünnet, Sağlıklı Bir Uygulama mı? Penis Ön Derisi Neden Var ve Nasıl Evrimleşti? Evrim Ağacı
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNE: XX547510  BNF: cb11973407j (data)  GND: 4144874-1  LCCN: sh85026074  LNB: 000344849  NDL: 00565234  NKC: ph451663  NLI: 987007286300405171  TDVİA: sunnet--hitan 
Orta Asya'da sünnet, 19.yy sonları
Cerrahiyetü'l Haniyye adlı eserde yer alan sünnet sahnesi.
Sünnet, Yahudilikte dini bir emirdir
"İsa'nın Sünneti", Alman ressam Friedrich Herlin'in eseri
İstanbul'da bir sünnet düğünü
Sünnet karşıtı protestolar
Picture-in-picture

Picture-in-Picture örneği
Picture-in-picture (PiP), bazı televizyon alıcılarının ve benzer cihazların bir özelliğidir. Bazı televizyonlar üzerinde, özellikle en çok HDTV'lerde aynı anda iki programı izleme zamanı küçük pencere içinde ikinci bir program sağlar. Özellik, büyük ve küçük resim sağlamak için iki bağımsız tuner veya sinyal kaynakları gerektirir. Tuner harici bir alıcı, video kaset kaydedici, DVD oynatıcı veya kablolu yayın kutusu olabilir.
Picture-in-picture özelliği daha sonra işletim sistemlerine de geldi. İlk kez 2018 yılında Android Oreo sisteminde bulundu. Mart 2020 yılında Microsoft Edge tarayıcısında bulundu. Eylül 2020 yılında Apple şirketi iOS 14 sistemine bu oželliği getirdi.
Eskipazar

| Eskipazar |
| --- | --- |
İlçe

 Türkiye'de bulunduğu yer
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Karabük
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Muhammed Burak Akköz
 • Belediye başkanı: Serkan Cıva (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam: 740 km²
Rakım: 736 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 13.185
 • Kır: -
 • Şehir: -
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0370
İl plaka kodu: 78
Resmî site http://www.eskipazar.bel.tr/   YerelNET
Eskipazar, Karabük'ün bir ilçesi. Eskipazar'a 3 km uzaklıkta Hadrianapolis antik kenti bulunmaktadır.
Eskipazar, Gerede-Karabük yolunun hemen dışında bulunmaktadır. Bu yol ise İstanbul ile Batı Karadeniz'in büyük bir bölümünün ulaşımını sağlamaktadır. Karadeniz Bölgesi ile İç Anadolu Bölgesi arasında kaldığından geçiş iklimine sahiptir. Halkın geçimi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.[kaynak belirtilmeli]
1995 yılına kadar Çankırı'ya bağlı bir ilçeydi, ancak 1995 yılında Karabük il olunca ona bağlandı.
Eskipazar köylerinde genel olarak gelenekler devam ettirilmektedir. Köylerde, köy odalarına rastlanmaktadır. Bu odalarda düğün, nişan ve dini bayramlarda toplanılır.
Tarihçe

Eskipazar ilçesi hakkında, Karadeniz bölgesinin eski bölge adı olan Paflagonya bölgesi sınırları içinde kalmaktadır. Ayrıca ilçe Hadrianapolis antik yerleşim izlerinide taşımaktadır.Yapılan arkeolojik kazılarda antik kent'in yapıları 1500 yıllık olduğu tahmin edilmektedir.
Nüfus

| Yıl> Eskipazar ilçesi (Çankırı) | Toplam> Eskipazar ilçesi (Çankırı) | Şehir> Eskipazar ilçesi (Çankırı) | Kır> Eskipazar ilçesi (Çankırı) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1950 | 19.920 | 911 | 19.009 |
| 1955 | 20.640 | 1.304 | 19.336 |
| 1960 | 21.583 | 1.539 | 20.044 |
| 1965 | 22.352 | 1.887 | 20.465 |
| 1970 | 21.840 | 2.326 | 19.514 |
| 1975 | 21.110 | 2.865 | 18.245 |
| 1980 | 23.063 | 5.007 | 18.056 |
| 1985 | 23.612 | 7.280 | 16.332 |
| 1990 | 22.686 | 8.272 | 14.414 |
Eskipazar ilçesi (Karabük)
| 2000 | 16.365 | 8.457 | 7.908 |
| 2007 | 13.217 | 7.357 | 5.860 |
| 2008 | 13.011 | 7.091 | 5.920 |
| 2009 | 12.583 | 6.916 | 5.667 |
| 2010 | 12.556 | 6.966 | 5.590 |
| 2011 | 12.527 | 7.044 | 5.483 |
| 2012 | 12.519 | 7.211 | 5.308 |
| 2013 | 12.717 | 7.062 | 5.655 |
| 2014 | 12.544 | 6.965 | 5.579 |
| 2015 | 12.493 | 7.083 | 5.410 |
| 2016 | 12.441 | 7.115 | 5.326 |
| 2017 | 12.144 | 6.743 | 5.401 |
| 2018 | 13.185 | 6.694 | 6.491 |
| 2019 | 12.996 | 6.583 | 6.413 |
| 2020 | 12.586 | 6.419 | 6.167 |
Neptün ötesi cisim

Neptün ötesi cisim (NÖC veya TNO) Güneş Sistemi'nde bulunup ortalama yörüngesi Neptün'ün yarı büyük ekseninden daha büyük olan (30 AU) küçük gezegenlerin genel ismidir. Uzayın bu bölümünde kalan Kuiper kuşağı, Oort bulutu ve dağınık disk cisimleri bu kategoridendir.
Tipik olarak, TNO'lar Kuiper kuşağının klasik ve rezonans nesnelerine, dağınık diske ve sednoidler en uzak olanlar da dahil olmak üzere müstakil nesnelere ayrılır. Ekim 2023 itibarıyla, küçük gezegen kataloğu 925 numaralı ve 3.562 numarasız TNO içermektedir.
İlk keşfedilen Neptün-ötesi cisim 1930'da Plüton'dur. Güneş'in yörüngesinde doğrudan dönen 15760 Albion adlı ikinci bir Neptün ötesi cismin keşfedilmesi 1992 yılını bulmuştur. Bilinen en büyük TNO Eris'tir ve onu Plüton, Haumea, Makemake ve Gonggong takip etmektedir. Neptün ötesi cisimlerin yörüngesinde 80'den fazla uydu keşfedilmiştir. TNO'ların farklı renkleri vardır ve gri-mavi (BB) ya da çok kırmızı (RR) renktedirler. Kaya, amorf karbon,su ve metan gibi uçucu buzların karışımından oluştukları, tholinler ve diğer organik bileşiklerle kaplandıkları düşünülmektedir.
Yarı büyük ekseni 150 AU'dan büyük ve enberisi 30 AU'dan büyük olan on yirmi yedi cisim bilinmektedir ve bunlar aşırı Neptün ötesi cisim (ETNO'lar) olarak adlandırılmaktadır.
Dağılım ve Sınıflama

Yandaki diyagram, 70 AU'ya kadar uzakta olduğu bilinen Neptün-ötesi cisimlerin dağılımını gezegen yörüngeleri ve Centaurlar'la birlikte göstermektedir. Farklı sınıflar değişik renklerle kodlanmışlardır. Resonanstaki cisimler (yâni Neptün'le yörüngesel resonansta olanlar) kırmızıyla gösterilmiştir: (Neptün Truvalıları, Plütinolar ve bir miktar daha küçük gruplar). Kuiper kuşağı kavramı, klâsik cisimleri tekrar gruplandırmaktadır (kubevanolar mavi, Plütinolar ve twotinolar kırmızı).
Dağınık disk, diyagramın çok daha sağına kadar devam eder. Bilinen cisimlerin ortalama uzaklığı 500 AU (Sedna) ve günöteleri 1000 AU'den fazladır ((87269) 2000 OO67).
Kayda değer Neptün-ötesi Cisimler

| Nesne | Tanım |
| --- | --- |
134340 Plüto: keşfedilen ilk TNO ve bir cüce gezegen
15760 Albion: kubewano prototipi, Plüton'dan sonra Kuiper Kuşağında keşfedilen ilk cisim
(385185) 1993 RO: Plüton'un ardından keşfedilen ilk plutino
(15874) 1996 TL66: Dağınık disk cismi olarak tespit edilen ilk nesne
1998 WW31: Plüton'dan sonra keşfedilen ilk Kuiper kuşağı ikili nesnesi
47171 Lempo: benzer büyüklükte merkezi bir ikili çift ve üçüncü bir dış dairesel uydudan oluşan bir plutino ve üçlü sistem
20000 Varuna: Hızlı dönüşü (6,3 saat) ve uzun şekliyle bilinen büyük bir cubewano
28978 Ixion: Büyük plütino, keşfedildikten sonra en büyük Kuiper kuşağı cisimleri arasında sayıldı.
50000 Quaoar: Bir uydusu bulunan büyük bir cubewano; Bilinen altıncı en büyük Kuiper kuşağı nesnesi ve keşif üzerine en büyük Kuiper kuşağı nesneleri arasında olduğu kabul edildi
90377 Sedna: Genişletilmiş dağınık disk (E-SDO) adı verilen yeni bir kategori için önerilen uzak bir nesne, ayrık nesne, uzak ayrık nesne (DDO) veya DES'in resmi sınıflandırmasında dağınık-genişletilmiş nesne.
90482 Orcus: Plüton'dan sonra bilinen en büyük plütino. Nispeten büyük bir uyduya sahiptir.
136108 Haumea: bir cüce gezegen, bilinen üçüncü en büyük Neptün ötesi nesnesidir. Bilinen iki uydusu, halkaları ve alışılmadık derecede kısa dönüş süresi (3,9 saat) ile dikkat çekicidir. Haumea çarpışma ailesinin bilinen en büyük üyesidir.
136472 Makemake: bir cüce gezegen, bir cubewano ve bilinen dördüncü en büyük Neptün ötesi cisim
136199 Eris: bir cüce gezegen, dağınık bir disk nesnesi ve şu anda bilinen en büyük Neptün ötesi cisim. Bilinen bir uydusu vardır: Dysnomia
(612911) 2004 XR190: oldukça eğimli ancak neredeyse dairesel bir yörüngeyi takip eden dağınık bir disk nesnesi
225088 Gonggong: uydusu olan ikinci en büyük dağınık disk nesnesi
(528219) 2008 KV42 "Drac": i = 104° yörünge eğimine sahip ilk retrograd TNO
(471325) 2011 KT19 "Niku": 110°'lik alışılmadık derecede yüksek yörünge eğimine sahip bir TNO
2012 VP113: Güneş'ten 80 AU uzaklıkta (Neptün'ün 50 AU ötesinde) büyük bir günberiye sahip olan bir sednoid
486958 Arrokoth: 2019'da New Horizons uzay aracının karşılaştığı kontakt ikili cubewano
2018 VG18 "Farout": Güneş'ten 100 AU (15 milyar km) uzaktayken keşfedilen ilk Neptün ötesi nesne
2018 AG37 "FarFarOut": Güneş'ten 132 AU (19,7 milyar km) uzakta gözlemlenebilir en uzak Neptün ötesi cisim
Fiziksel karakteristikler

En büyük Neptün-ötesi cisimler dışında görünür kadirleri göz önünde tutulduğunda (>20) araştırmalar, yalnız şu fiziksel özellikleri inceleyebilmektedir:
en büyük cisimlerin ısı emisyonu (bkz. kadir saptaması),
Renk indeksleri yâni görünür kadirlerin değişik filtrelerle karşılaştırması
tayflar, görünür ve kızılötesi ışınların analizi
Renkler ve tayfların araştırılmasıyla cisimlerin kökeni ve başka sınıf cisimlerle bağıntıları ortaya çıkarılabilir. Bu sınıflar centaurlar ve dev gezegenlerin Kuiper kuşağı'ndan geldikleri sanılan kimi uydularıdır (Triton, Phoebe). Fakat yorumlar, tayfların birden fazla yüzey bileşimi modeline uyması ve yüzeydeki parçacıkların boyutlarının tam bilinememesinden dolayı tipik olarak belirsiz olurlar. Daha açık bir ifâdeyle optik yüzeylerin bileşimi, yoğun ışınım, güneş rüzgârı ve mikrometeoritlerle değişmektedir. Bundan dolayı yüzeylerdeki görünen ince tabakalar, altlarında bulunan regolitten bambaşka olabilirler.
Küçük TNOlerin yüzeylerinin tayflarında görülen düşük yoğunlukta tolin gibi (karbon içeren) organik maddelerle kaya ve buz karışımından oluştuğu düşünülmektedir. Diğer taraftan 2.600-3.300 kg/m³ arası yüksek yoğunluklu Haumea, buz içermeyen bir malzemeyle kaplı olabilir (Plüton'un yoğunluğu: 2.0 g/cm³).
Kimi küçük TNOlerin birleşimleri kuyruklu yıldızlara benzeyebilir. Gerçekten de kimi Centaurlar Güneş'e yaklaştıklarında mevsimlik değişikliklere uğradıklarından yapılan sınıflamaların sınırları bulanıklaşır (bkz. 2060 Chiron ve 133P/Elst-Pizarro). Fakat Centaurlar ve TNOler arası karşılaştırmanın sonucu hâlâ tartışma konusudur.
Fiziksel karakteristikler > Renkler

Ana madde: Asteroit tayf tipleri
Centaurlar gibi TNOlerin mâvi-griden çok kırmızıya kadar çok çeşitli renkleri olup Centaurlar'ın hilâfına açıkça iki grupta toplanırlar. Gruplardaki dağılımları da tek biçimlidir.
Renk indeksleri mâvi (B), görünen ışık (V), yeşil-sarı ve kırmızı (R) filterlerden izlenen cisimlerin görünür kadirdeki farklılıklarının basit bir ölçütüdür. Diagram, bilinen renk indeksleri en büyük cisimler dışında hepsi için biraz kuvvetlendirilmiş renklerle resimlemektedir. Referans olarak Triton ve Phoebe, centaurlardan Pholus ve gezegenlerden Mars gösterilmiştir (sarı etiketli sembollerin boyutları orantılı değildir).
Renk ve yörünge karakteristikleri arası korelasyonlar araştırılmış ve değişik dinamik sınıfların değişik kökenleri olduğu kuramını doğrulamıştır.
| Plütüno | Kurpier Kuşağı | Centaurlar | Dağınık Disk Cisimleri | Kuyruklu Yıldızlar | Jüpiter Truvalıları |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| B–V | 0,895±0,190 | 0,973±0,174 | 0,886±0,213 | 0,875±0,159 | 0,795±0,035 | 0,777±0,091 |
| V–R | 0,568±0,106 | 0,622±0,126 | 0,573±0,127 | 0,553±0,132 | 0,441±0,122 | 0,445±0,048 |
| V–I | 1,095±0,201 | 1,181±0,237 | 1,104±0,245 | 1,070±0,220 | 0,935±0,141 | 0,861±0,090 |
| R–I | 0,536±0,135 | 0,586±0,148 | 0,548±0,150 | 0,517±0,102 | 0,451±0,059 | 0,416±0,057 |
Fiziksel karakteristikler > Renkler > Klâsik cisimler

Klâsik cisimler, iki değişik renk sınıfında toplanmışa benzemektedirler: eğimleri ekliptiğe göre < 5° olup yalnızca kırmızı renkte olan ve soğuk olarak adlandırılan sınıfla sıcak olarak adlandırılan yüksek eğimli ve kırmızıdan mâviye kadar bütün renkleri gösteren diğer sınıf.
Son zamanlarda yapılıp Deep Ecliptic Survey verilerine dayanan bir analiz, renklerde kendini gösteren (core ya da çekirdek olarak adlandırılan) küçük meyilli cisimlerle büyük meyilli olup halo denilen ikinci grup arası farklılığı onaylamaktadır. Çekirdek cisimlerin kırmızı rengiyle karışmamış (İng. unperturbed) yörüngeleri, bu cisimlerin kuşağı oluşturan asıl elemanların bir kalıntısı olabileceği izlenimini vermektedir.
Fiziksel karakteristikler > Renkler > Dağınık disk cisimleri

Dağınık disk cisimler, renkçe sıcak klâsik cisimlere benzemekle muhtemel ortak bir köke işaret ederler.