stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Paşalıoğlu
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 218
2021: 269
2020: 270
2019: 250
2018: 208
2017: 189
2016: 186
2015: 164
2014: 176
2013: 181
2012: 174
2011: 172
2010: 177
2009: 188
2008: 198
2007: 167
2000: 203
1990: 555
1985: 639
Sarıağaççayı

| Sarıağaççayı |
| --- | --- |
Köy

 Sinop'un Türkiye'deki konumu
SarıağaççayıSarıağaççayı'nın Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Boyabat
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 508 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 1.443
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57202
Sarıağaççayı, Sinop ilinin Boyabat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1925 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 96 km, Boyabat ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 1.443
2021: 1.557
2020: 1.582
2019: 1.669
2018: 1.862
2017: 1.441
2016: 1.493
2015: 1.552
2014: 1.630
2013: 1.615
2012: 1.345
2011: 1.434
2010: 1.499
2009: 1.535
2008: 1.597
2007: 1.248
2000: 803
1990: 1.366
1985: 1.548
Anoksik olay

Kırmızı daireler birçok ölü bölgenin konumunu ve boyutunu gösterir. Siyah noktalar bilinmeyen büyüklüklerde ölü bölgeleri göstermektedir. Deniz ölü bölge — deniz canlılarının varlıklarını sürdüremeyecek kadar düşük miktarda çözünmüş oksijen bulunan derin sular —sayıları ve boyutları geçen yarım yüzyılda patlayarak arttı. – NASA Dünya Gözlemevi
Anoksik olay, Dünya okyanuslarının geniş alanlarında çözünmüş oksijenin (O2) tükendiği ve toksik, öksinik (anoksik ve sülfidik) suların oluştuğu bir dönemi tanımlamaktadır. Anoksik olaylar milyonlarca yıldır meydana gelmemiş olsa da, jeolojik kayıtlar geçmişte birçok kez meydana geldiğini göstermektedir. Anoksik olaylar birkaç kitlesel yok oluşla aynı zamana denk gelmiştir ve bunlara katkıda bulunmuş olabilir. Bu kitlesel yok oluşlar arasında jeobiyologların biyostratigrafik tarihlemede tarih belirteci olarak kullandıkları yok oluşlar da bulunmaktadır. Öte yandan, Kretase ortalarından kalma, anoksik olaylara işaret eden ancak kitlesel yok oluşlarla ilişkilendirilmeyen yaygın, çeşitli siyah-şeyl yatakları bulunmaktadır. Birçok jeolog okyanustaki anoksik olayların okyanus hareketlerinin yavaşlamasıyla, iklimsel ısınmayla ve yüksek sera gazı seviyeleriyle güçlü bir şekilde bağlantılı olduğunu düşünmektedir. Araştırmacılar, artan volkanizmayı (CO2 salınımı) “ öksinia için temel dış tetikleyici” olarak ileri sürmüşlerdir.
Holosen çağında çiftliklerden ve lağımlardan dolayı besin öğelerinin d
enize salınması gibi insan kaynaklı nedenlerle dünya genelinde nispeten küçük ölçekli ölü bölgeler oluşmuştur. İngiliz okyanus bilimci ve atmosfer bilimci Andrew Watson, tam kapsamlı okyanus anoksisinin gelişmesinin “binlerce yıl” alacağını söylemektedir. Modern iklim değişikliğinin böyle bir olaya yol açabileceği fikri Kump'ın hipotezi olarak da anılmaktadır.
Yabanlı, Boyabat

| Yabanlı |
| --- | --- |
Köy

 Sinop'un Türkiye'deki konumu
YabanlıYabanlı'nın Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Boyabat
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 354 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 37
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57202
Yabanlı, Sinop ilinin Boyabat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1925 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 106 km, Boyabat ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 37
2021: 37
2020: 40
2019: 35
2018: 38
2017: 40
2016: 40
2015: 39
2014: 39
2013: 42
2012: 49
2011: 48
2010: 54
2009: 56
2008: 62
2007: 67
2000: 103
1990: 146
1985: 158
Taşhanlı

| Taşhanlı |
| --- | --- |
Köy

Toklar mahallesi, Taşhanlı
 Sinop'un Türkiye'deki konumu
TaşhanlıTaşhanlı'nın Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Boyabat
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1036 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 57
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57202
Taşhanlı, Sinop ilinin Boyabat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1925 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 129 km, Boyabat ilçe merkezine 39 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 57
2021: 48
2020: 45
2019: 51
2018: 55
2017: 52
2016: 59
2015: 62
2014: 66
2013: 83
2012: 38
2011: 38
2010: 45
2009: 47
2008: 24
2007: 27
2000: 77
1990: 84
1985: 123
Şeyhli, Boyabat

| Şeyhli |
| --- | --- |
Köy

 Sinop'un Türkiye'deki konumu
ŞeyhliŞeyhli'nin Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Boyabat
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 375 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 173
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57202
Şeyhli, Sinop ilinin Boyabat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1487 yılı kayıtlarında Şeyhlü olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 96 km, Boyabat ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 173
2021: 161
2020: 164
2019: 168
2018: 174
2017: 171
2016: 166
2015: 178
2014: 175
2013: 192
2012: 195
2011: 190
2010: 189
2009: 200
2008: 193
2007: 207
2000: 274
1990: 443
1985: 447
Tekke, Boyabat

| Tekke |
| --- | --- |
Köy

 Sinop'un Türkiye'deki konumu
TekkeTekke'nin Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Boyabat
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 311 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 103
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57202
Tekke, Sinop ilinin Boyabat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1925 yılından beri aynı adı taşımaktadır. Daha önceleri Osman köyüne bağlı bir mahalle iken, 5 Haziran 1953'te köy statüsü kazandı.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 99 km, Boyabat ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 103
2021: 114
2020: 110
2019: 114
2018: 99
2017: 77
2016: 81
2015: 77
2014: 76
2013: 75
2012: 82
2011: 99
2010: 103
2009: 108
2008: 122
2007: 110
2000: 154
1990: 209
1985: 217
Çandağı

| Çandağı |
| --- | --- |
Köy

 Sinop'un Türkiye'deki konumu
ÇandağıÇandağı'nın Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Durağan
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1095 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 73
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57702
Çandağı, Sinop ilinin Durağan ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1907 yılı kayıtlarında Çandağ olarak geçmektedir. Daha önceleri Gerze ilçesi Dikmen bucağına bağlıyken, 11 Eylül 1986'da Durağan ilçesine bağlandı.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 165 km, Durağan ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 73
2021: 74
2020: 82
2019: 91
2018: 95
2017: 96
2016: 58
2015: 89
2014: 93
2013: 94
2012: 95
2011: 95
2010: 105
2009: 110
2008: 113
2007: 134
2000: 142
1990: 236
Bayat, Durağan

| Bayat |
| --- | --- |
Köy

 Sinop'un Türkiye'deki konumu
BayatBayat'ın Sinop'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Sinop
İlçe: Durağan
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 846 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 113
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0368
İl plaka kodu: 57
Posta kodu: 57702
Bayat, Sinop ilinin Durağan ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1925 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Sinop il merkezine 148 km, Durağan ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 113
2021: 105
2020: 94
2019: 99
2018: 102
2017: 88
2016: 87
2015: 91
2014: 88
2013: 93
2012: 100
2011: 98
2010: 96
2009: 100
2008: 104
2007: 132
2000: 228
1990: 377
1985: 470
Dokuz Eylül Üniversitesi

Metro istasyonu için Dokuz Eylül Üniversitesi Kampüs ve Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi (İzmir Metrosu) sayfasına bakınız.
| Dokuz Eylül Üniversitesi |
| --- | --- |

Slogan: Geleceğin üniversitesi vizyonuyla, şimdi hep beraber daha ileriye, daha yükseğe... Burası DEÜ Araştırma Üniversitesi!
Kuruluş: 20 Temmuz 1982
Tür: Devlet Üniversitesi
Eğitim dil(ler)i: Türkçe, İngilizce
Bağlılık: Yükseköğretim Kurulu
Rektör: Prof. Dr. Bayram Yılmaz
Rektör Yardımcıları: Prof. Dr. Esra Bukova Güzel Prof. Dr. M. Refik Korkusuz Prof. Dr. Caner Çavdar
Öğretim üyeleri: 1.691
Akademik personel: 3.343
Kayıtlı: 70.158
Lisans öğrencileri: 57.850 (12.285'i ön lisans)
Lisansüstü öğrencileri: 9.936 (doktora dahil)
Mezunlar: 202.772
Akademik birimler: 18 Fakülte   10 Enstitü   1 Konservatuvar   2 Yüksekokul   49 Araştırma ve Uygulama Merkezi   6 Meslek Yüksekokulu
Konum: Konak, İzmir, Türkiye
Yerleşke: 5.601.798 m2 (tüm yerleşkeler) DEÜ 2022 Yılı İdare Faaliyet Raporu
Okul renkleri: Mavi ve Beyaz   
Web sitesi: deu.edu.tr (Türkçe) global.deu.edu.tr (İngilizce)
Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ), İzmir'de bulunan bir devlet üniversitesi. Türkiye’nin önde gelen köklü yükseköğretim kurumlarından biridir. 20 Temmuz 1982 tarihinde kuruldu. Üniversitede 10 enstitü, 18 fakülte, 2 yüksekokul, 1 konservatuvar, 6 meslek yüksekokulu, 2'si uygulama ve araştırma hastanesi olmak üzere 49 uygulama ve araştırma merkezi vardır. Üniversite 2023 yılı “Sürdürülebilirlik” listesinde Türkiye'deki devlet üniversiteleri sıralamasında 4'üncü olurken; genel sıralamada dünyada 451-500 aralığında yer aldı.
Dokuz Eylül Üniversitesi'nde 2022-2023 akademik yılında toplam 68 bine yakın öğrenci eğitim görmektedir. Bunlar arasında, 103 ülkeden gelen 4 bin 600'den fazla uluslararası öğrenci bulunmaktadır. Üniversite bünyesinde 3 binin üzerinde akademik personel ve 5 bine yakın idari personel görev yapmaktadır.
Akademik birimler

| Fakültelerin kuruluş yılları |
| --- | --- |
Fakülte: Yıl
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi: 1944
Mühendislik Fakültesi: 1969
Güzel Sanatlar Fakültesi: 1975
Hukuk Fakültesi: 1975
Tıp Fakültesi: 1978
Buca Eğitim Fakültesi: 1982
İlahiyat Fakültesi: 1982
Denizcilik Fakültesi: 1988
İşletme Fakültesi: 1992
Mimarlık Fakültesi: 1992
Edebiyat Fakültesi: 2010
Fen Fakültesi: 2010
Hemşirelik Fakültesi: 2011
Turizm Fakültesi: 2014
Sağlık Bilimleri Fakültesi: 2016
Necat Hepkon Spor Bilimleri Fakültesi: 2018
Veteriner Fakültesi: 2018
Diş Hekimliği Fakültesi: 2020
Akademik birimler > Enstitüler

Dokuz Eylül Üniversitesine bağlı 10 enstitü bulunmaktadır. Üniversitenin eğitim verdiği enstitüler şunlardır:
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü
Din Bilimleri Araştırma Enstitüsü
Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü
Fen Bilimleri Enstitüsü
Güzel Sanatlar Enstitüsü
İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Enstitüsü
Onkoloji Enstitüsü
Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Akademik birimler > Yüksekokullar

Devlet Konservatuvarı
Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu
Yabancı Diller Yüksekokulu
Akademik birimler > Meslek Yüksekokulları

Adalet Meslek Yüksekokulu
Bergama Meslek Yüksekokulu
Efes Meslek Yüksekokulu
İzmir Meslek Yüksekokulu
Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu
Torbalı Meslek Yüksekokulu
Görev yapmış rektörler

Prof. Dr. Ömer Yiğitbaşı (1982 - 1987)
Prof. Dr. Namık Çevik (1987 - 1996)
Prof. Dr. Fethi İdiman (1996 - 2000)
Prof. Dr. Emin Alıcı (2000 - 2008)
Prof. Dr. Mehmet Füzün (2008 - 2016)
Prof. Dr. Adnan Kasman (2016 - 2018)
Prof. Dr. Nükhet Hotar (2018 - 2024)
Prof. Dr. Mahmut Ak (Vekaleten, 16 Şubat 2024 - 26 Temmuz 2024)
Prof. Dr. Bayram Yılmaz (27.07.2024 - günümüz)
Üniversitenin bir bölümünün tarihsel görünüşü
Dokuz Eylül Üniversitesi Teknoparkı teknoloji geliştirme bölgesi büyüyor
Üniversitenin yaptığı bilim çalışmalarından biri olan Solaris projesi
Tarihsel İktisadi ve Ticari Bilimler Fakültesinin öğrencileri
Arşivlerden amfi
Üniversite öğrencilerinin ders sırasında çekildikleri fotoğraf
Buca Eğitim Fakültesi
Tınaztepe Kampüsü giriş kapısı
Hilâfet

Hilâfet veya halifelik (Arapça: خلافة), Arap coğrafyasında dünyanın diğer coğrafyalarındaki krallık, hanlık, çarlık, imparatorluk ve şahlık gibi makamlara eşdeğer olarak kurulmuş bir devlet başkanlığı makamıdır. 632'de ölen İslam peygamberi Muhammed'in kurduğu İslam Devleti'nin liderliğini sürdüren hükümdarlar; "kral", "çar" veya "imparator" gibi bir unvan olan halife (Arapça: خليفة) unvanını kullanmıştır.
Muhammed'in ölümünden sonra İslam Devleti'ni devam ettiren Râşidîn halifelerinin sahabenin önde gelenlerinin seçimi ve biat alma yoluyla; Emevî ve Abbâsî halifeleri ve halife unvanını kullanan sonraki diğer hükümdarlarda ise babadan oğula geçen veraset yoluyla intikal ettiği görülmektedir. 1453'te II. Mehmed'in İstanbul'u fethiyle Doğu Roma İmparatorluğu'nu yıkıp "Roma İmparatoru" (Kayser-i Rûm) unvanını üstlenmesi gibi 1517'de I. Selim Ridâniye Muharebesi'yle İslam Devleti'ni devam ettiren Memlûk Devleti'ni yıkıp "İslam Halifesi" unvanını üstlenmiştir ve böylelikle Osmanlı hükümdarları sultan, han ve şah gibi çok sayıdaki unvanlarının yanına halife unvanını eklemiştir.
Halifelik makamının, tek bir toprak parçasından ibaret İslam Devleti'nin yönetim erkiyken, sonradan Papalık benzeri ulusötesi otoriteye sahip dinî-siyasi bir makam olarak algılanmaya başlayıp Sünnilerin veya "tüm dünya Müslümanlarının" temsilciliğine teşebbüs etmesi, Rus İmparatorluğu'nun Osmanlı Devleti'ndeki Ortodoksları himaye etmesini ve Osmanlı Devleti'nin Kırım'daki Müslümanları himaye etmesini sağlayan 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile başlamıştır. Böylelikle 7. yüzyılda Arap coğrafyasının bir bölgesi olan Hicaz'da Muhammed'in liderliğini yürüttüğü İslam Devleti'nde yaşayan ve sayıları henüz milyonları bulmamış insanları yönetmek için kurulup 13. yüzyıla kadar sürekli genişleme eğilimi gösteren Arap İslam İmparatorluğu'nun devlet başkanlığı makamı olan hilâfet, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'ndan çok daha sonra, Sulu Sultanlığı'ndaki Müslümanlara Amerika Birleşik Devletleri yönetimini kabul ettiren II. Abdülhamid yönetimi (1876-1909) ve bütün Müslümanları İtilaf Devletleri'ne karşı savaşa teşvik etmek için Mehmed Reşad'a cihad ilan ettiren İttihat ve Terakki yönetimi (1913-1918) tarafından, kıtalararası yetkiye sahip bir kurum veya unvan gibi kullanılmak istenmiştir ancak Arap Ayaklanması örneğindeki gibi başarısız olunmuştur. 29 Ekim 1923'te Türkiye'de cumhuriyetin ilanıyla ülkenin devlet başkanlığı makamına kimin, hangi unvanla geçeceği sorunu çözülmüş, birkaç ay sonra, 3 Mart 1924'te ise eski rejimden kalan hilâfet makamı kaldırılmıştır.
Terminoloji

Etimolojik olarak "halife" kelimesi, half (arka) kelimesinden türetilen ve "ardından gelen, makamını işgal eden, yerine geçen veya temsil eden" anlamlarında kullanılan bir kelimedir.
İslam öncesi Arabistan'da monarşiler geleneksel olarak malik veya melik gibi semitik kökenli aynı kökten kelimelerle tanımlanırdı.
Halife teriminin "Allah Resulü'nün halifesi veya Resulullah'ın ardılı" deyiminin zaman içinde kısaltılmışı olarak geliştiği düşünülse de, İslam öncesi döneme ilişkin çalışmalar, deyimin İslam öncesinde de "Allah tarafından seçilmiş kişi, halef, vekil, temsilci" anlamlarında kullanıldığını göstermektedir.
Kur'an'da ise birkaç yerde temsilci veya hükümran anlamında kullanılmıştır.
Kur'an'da kullanımı:
Hani rabbin meleklere, “Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım” demişti. Onlar, “Biz seni övgü ile tesbih ederken ve senin kutsallığını dile getirip dururken orada fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?” dediler. Allah “Şüphe yok ki, ben sizin bilmediklerinizi bilirim” buyurdu. Bakara 2:30.
Sizi yeryüzünün halifeleri kılan, size verdiği şeylerde sizi denemek için kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphesiz rabbinin cezası çok çabuktur; yine O’nun bağışlaması ve rahmeti boldur. En’âm 6:165.
Sizi yeryüzünde halifeler yapan O’dur... Fâtır 35:39.
“Ey Dâvûd! Biz seni yeryüzünde halife yaptık; onun için insanlar arasında adaletle hükmet; nefsin isteklerine uyma, sonra seni Allah yolundan saptırır. Kuşkusuz, Allah yolundan sapanlara, hesap verme gününü unutmaları yüzünden çok ağır bir azap vardır.” Sâd 38:26.
Müslümanlar arasında hilâfet yerine imâmet, halife yerine de emir, emir'ül-müminin veya imam kelimeleri de kullanılır. Şii Müslümanlar imam ve imâmet deyimini tercih etmektedirler.
Mezhep farklılıkları

Ehl-i Sünnet mezhebine mensup Müslümanlar, halifenin "şûra" adı verilen heyet tarafından yapılan seçimle başa gelmesini öngördükleri hâlde, Şîa mezhebine mensup Müslümanlar ise "imâmet" ismini verdikleri makama seçilimin sadece Allah tarafından ve Ehl-i Beyt adı verilen seçkinler arasından yapılabileceğine inanırlar. Bu makam, Şiilikteki en büyük dinî ve manevi otoriteyi de temsil eder.
Halifelik daha çok Müslümanların Sünni tarafının temsilcisi olarak kabul görülmüştür. Çünkü Şii tarafı büyük ölçüde Sünni hilâfet yönetimi altında yaşasa da, halifeyi kabul etmemişlerdir. Şiilerin kabul ettiği imâmet, teokratik (dinsel) bir özellik taşımasına rağmen, halifelik büyük oranda dinî bir özellik taşımamıştır. Sünnilikte halife eleştirilebilir bir makamda bulunmasına rağmen, Şiilikte imam eleştirilemez ve yanlışlanamaz bir makamda bulunur.
Halife, ilk zamanlarda İslam toplumunda ileri gelenlerin seçimiyle başa gelmiş, Emevîler ve Abbâsîlerden itibaren ailevi bir saltanat şeklini almıştır. Ayrıca 10. yüzyılda zayıflayarak siyasi gücünü kaybetmiş olsa da, Muhammed'den miras kalan "İslam" Devleti'nin devlet başkanlığı olduğu için bu unvanı korumuştur.
Abbâsîler döneminde Bağdat'ta yaşayan halife, Hülagû Han komutasındaki Moğolların 1258'de Bağdat'ı yağmalamaları sonucunda Mısır'a, yani Memlûk Devleti himayesine kaçmıştır. 16. yüzyılın başlarında, 1517 yılında, Osmanlı padişahı I. Selim'in Mısır'ı fethedip Memlûk Devleti'ne son vermesiyle birlikte halifelik unvanı Osmanlı Hanedanı'na geçmiştir ve 3 Mart 1924 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kaldırılmıştır.
Sünni Müslümanlar ilk dört halifeyi "Hulefâ-yi Râşidîn" (doğruya ulaştıran anlamında) olarak adlandırır ve onlara bir tür kutsallık atfederler. Şii Müslümanlar ise ilk üç halifeyi Ehl-i Beyt'in hakkı olan makamın gaspçıları olarak görürler ve Ali'yi kutsallaştırırlar.
Hilâfetin kurulması ve zaman içindeki yolculuğu > Dört Halife dönemi

İslam öncesi Arap toplumundaki sosyal ve siyasal örgütleniş kabileler düzeyindeydi.
İslam, başlangıcından beri bu kabile düzenine ve kabile değerlerine karşı mücadele etmiştir. Arap toplumu, onun ölümünden sonra, dağılıp kabile düzenine geri dönme tehlikesi ile karşı karşıya kaldı. Bu çözülmeyi önlemenin tek yolu, Muhammed'in ardılını seçerek iç çatışmaların önüne geçilmesi ve bütünlüğün sağlanmasıydı.[kaynak belirtilmeli]
İlk halife seçilen Ebû Bekir, İslam'a göre "sahte peygamber" addedilen kimselerle mücadele ederek içeride birliği sağlamış ve Arapların eski düzene geri dönmesinin önüne geçmiştir. Ayrıca, daha önce kabileler arası savaşlarda harcanan ve Arap toplumuna zarar veren enerjiyi, dışarıya yani Bizans ve Sâsânîler üzerine çevirerek İslâm toplumunun fetih ve cihat amacında birleşmesini sağlamıştır.
Ebû Bekir'den sonra gelen halife Ömer ise, bir yandan dış fetihlere (Mısır, Kudüs, İran, Horasan) devam ederek Arap dünyasının bölünmesini engellemiş, bir yandan da örgütlenmesini geliştirmiştir. Müslüman Arap toplumu, Ömer döneminde devlet halini almıştır. Daha sonra İslamî siyasi yapılanmanın ilk düzenli örnekleri Ömer döneminde görülür.
Üçüncü halife Osman döneminde fetihler aynı hızda devam etmiş ve ilk kez İslam dünyası denizlerde kendini göstermeye başlamıştır. Fakat Ebu Bekir ve Ömer döneminde bastırılan kabile çekişmeleri, Osman döneminde tekrar yüzeye çıkmaya başlamıştır. Emevî ailesinden gelen Osman'ın kendi kabilesinden olanlara devlet görevlerinde ayrıcalıklar tanıması, yüzeye çıkan bu çatışmaların sonucudur. Osman'ın bu davranışı, İslam dünyasını bölecek olan olayların ilk tohumunu atmıştır. Nitekim bu ayrılık İslam'daki siyasi mezheplerin ortaya çıkışına neden olmuştur.
Kısa zamanda meyvesini veren bu ayrılık tohumları, Osman'ın hilâfetinin kanlı bitmesine yol açmıştır. Kendi iktidarına karşı Kûfe'de başlayan isyan dalgası, zamanla Mısır ve Basra'ya da sıçramıştır. Osman 656 yılında evine yapılan saldırıyla öldürülmüştür. Saldırıyı yapanın kim olduğu üzerinde kesinlik olmadığı halde, bu cinayetin İslam dünyasındaki karışıklıkların ve mezhep ayrılıklarının kapısını araladığı kesindir.
Sonraki halife olan Ali döneminde, temeli İslam öncesi kabile çatışmalarına (başta Emevî-Haşimî rekabeti olmak üzere) kadar uzanan iç karışıklıklar daha da büyüdü ve Muâviye b. Ebû Süfyân taraftarları (Emevîler) ile Ali taraftarları arasında savaşa dönüştü. Savaş meydanında Ali'nin askerlerinin galip gelmesine rağmen yapılan görüşmelerde Ali bu üstünlüğü kaybetti. Kısa bir süre sonra Ali'nin Hâricî İbn-i Mülcem tarafından öldürülmesiyle birlikte Emevîler hilâfeti ele geçirmiş oldu.
Hilâfetin kurulması ve zaman içindeki yolculuğu > Emevî ve Abbâsî dönemleri

Ali'nin öldürülmesi, Emevîlerin hilâfeti elde etmesi için bir engel kalmadığını gösteriyordu. Ali'nin oğlu Hasan'ın çekilmesi ve küçük oğlu Hüseyin'in Kerbela'da öldürülmesi ile iktidar tamamen Muâviye b. Ebû Süfyân ve Emevî ailesine geçmişti. Fakat muhalefeti yok edememişlerdi, başta Irak ve Horasan olmak üzere birçok yerde Muâviye'nin hilâfetini meşru bulmayanlar vardı.
Muâviye ile birlikte hilâfet, Roma geleneğine dayalı bir veraset anlayışına dayandırıldı. Böylece hilâfet, bir saltanat halini aldı.
Emevîler döneminde Arap-İslam toplumu, Arap İmparatorluğu biçimini aldı. Devlet örgütlenmesi, Bizans ve İran modellerinden etkilenerek yapıldı ve başarılı, etkili bir bürokrasi kuruldu. Bu dönemde hilâfet, tamamıyla siyasi önderlik biçimini korudu ve Abbâsîler iktidara gelinceye kadar devlet başkanlığına gölge düşürmeme amacını güden "ruhani önderlik" görünümüne sahip olmadı.
Emevîler iktidara kanlı çıkmıştı, inişleri de benzer şekilde oldu. Emevî karşıtı Şii ve Hâricî muhalefet, Emevîlerin sonunu getirdi. 750 yılında Abbâsîlere yenilen Emevîler, İslam Devleti'nin devlet başkanlığını Abbâsîlere kaptırsalar da, Emevî Hanedanı İspanya'ya kaçarak orada devam edecekti.
Abbâsîler döneminde hilâfet, devlet başkanlığı yani siyasi önderlik konumunu korudu. Ama siyasi otoritenin kaybedilmesi üzerine halife "ruhani önder" görünümüyle varlığını sürdürecekti.
Abbâsîler döneminde orduyu oluşturan Türkler devlet yönetiminde etkili oldular ve uzun vadede halifenin siyasi otoritesinin çöküşünü hazırladılar. 10. yüzyıla gelindiğinde Abbâsî halifesi, Irak dışındaki topraklarda yönetimi, çoğu Türk kökenli yerel komutanlara ve valilere kaptırmıştı. 945'te Şii Büveyhîlerin Bağdat'ı ele geçirmesi, halifelik makamının siyasi otoritesinin sonunu getirdi. Bu tarihten sonra halife sadece ruhani önder olarak devam etti. Halife'nin tek siyasi gücü, menşur vererek Müslüman liderlerin hükümdarlığını onaylamaktı.
Moğolların 1258 yılında Bağdat'ı alması, halifenin Mısır'a, Memlûk himayesine kaçmasına yol açtı. Aslında, Moğol Hanı Hülagû'nun tek yaptığı, çoktan işlevini yitirmiş bir makamı ortadan kaldırmak oldu. Abbâsî Hilâfeti, Irak dışındaki etkin gücünü yaklaşık 920'de kaybetmişti.
Hilâfetin kurulması ve zaman içindeki yolculuğu > Emevî ve Abbâsî dönemleri > Emevîlere paralel halifelikler

Abdullah bin Zübeyr'in halifeliği (684-692): Muhammed'in üçüncü karısı Aişe'nin yeğeni Abdullah bin Zübeyr, 684'te Emevî Halifeliği'ne karşı bir isyan başlattı. Mekke'de halife ilan edildi ancak Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî komutasındaki altı aylık bir kuşatmanın ardından 692'de yenildi ve orada öldürüldü.
Hilâfetin kurulması ve zaman içindeki yolculuğu > Emevî ve Abbâsî dönemleri > Abbâsîlere paralel halifelikler

Fâtımî Halifeliği (909-1171)
Endülüs Emevî Halifeliği (929-1031)
Muvahhid Halifeliği (1147-1269)