Hasan Celalyan Hanedanı
Hasan Celalüddevle'nin hükümdarlığı > Kültür

Ani'nin 1045'te Bizans İmparatorluğu'na teslim olması ve 1064'te Kars'ın Bizans'ın ilhakı ile tarihi Ermenistan'daki son bağımsız Ermeni devleti Bagratuni Krallığı sona erdi. Ancak, Selçuklu Türklerinin 1071'de Malazgirt Meydan Muharebesi'nde Bizanslıları mağlup etmesinden sonra daha belirgin hale gelen bölgenin yabancı egemenliğine rağmen, Doğu Ermenistan'daki Ermeniler Sünik ve Lori'nin iki dağlık krallığında ve Haçın Melikliği'nde özerkliklerini koruyabildiler. 12. yüzyılın başından ortasına kadar, Birleşik Gürcü ve Ermeni Orduları Türkleri Doğu Ermenistan'dan çıkarmakta başarılı oldular, böylece 1236'da Moğolların ortaya çıkmasına kadar göreceli bir barış ve refah dönemi kurdular.
Haçın, sayısız Türk istilası onu krallığın geri kalanından ayırana kadar Sünik'in bir parçasıydı. Hasan Celalyan ailesinin hükümdarlığı Terter ve Khachenaget nehirleri çevresinde yoğunlaştı. Hasan Celal'in doğum tarihi kesin olarak bilinmez; ancak 1214'te başlayıp 1261-1262 yılları arasında Kazvin'de öldüğü zaman biten saltanatı hem Arsak'ı hem de çevresindeki Ermeni bölgelerini kapsıyordu. 1214'te babası Vakhtank öldüğünde, Hasan Celal topraklarını miras aldı ve Jababerd'deki Akana'daki bir kalede ikamet etti. Tagavor (Kral; Ermenice: թագավոր) veya inknakal (otokrat veya mutlak hükümdar; Ermenice: ինքնակալ) unvanlarıyla tanınıyordu, ancak Dizak-Balk'ın son kralının kızı ile evlendiğinde "Arsak ve Balk Kralı" resmi unvanını aldı. Orta Çağ Ermeni tarihçisi Kirakos Gandzaketsi, Ermenistan Tarihi adlı çalışmasında Hasan- Celal'i dindarlığı ve Hristiyanlığa olan bağlılığını şu sözlerle ifade eder:
O...dindar ve Tanrı seven bir adam, yumuşak ve uysal, merhametli ve fakirlerin sevgilisi, çölde yaşayan biri gibi dua ve yalvarışlarda çabalayan birisiydi. Nerede olursa olsun, bir keşiş gibi, matinleri ve vesperleri engelsiz bir şekilde gerçekleştirdi; ve Kurtarıcımızın Dirilişinin anısına, pazar gününü uyumadan, ayakta bir nöbette geçirdi. Rahiplere, bir bilgi aşığına ve ilahi İncillerin okuyucusuna çok düşkündü.
Bu bağlılığın bir başka kanıtı, Hasan Celal'in Genceser Manastırı görevlendirmesini içeriyordu. Manastırın inşası 1216'da başladı ve 1238'e kadar sürdü. 22 Temmuz 1240'ta, Vartavar kutlamaları sırasında yapılan büyük kutlamaların ortasında ve Albanya Katolikosu Nerses'in de aralarında bulunduğu 700'e yakın rahibin huzurunda kilise kutsandı. Manastır, ailenin ikametgâhı ve mezarı ile katolikosun evi olmaya devam etti; 15. yüzyıldan itibaren aile, Katolikos'un kendisinin de amcadan yeğenine geçecek olan koltuğu üzerindeki kontrolü tekeline aldı. Hasan Celal'in oğlu VII. Yuhanna Katolikos olduğunda bu uygulamayı ilk kuran kişi olarak kabul edilirken, yeğeni John da ikincisi oldu.
Hristiyanlığa olan bağlılığına rağmen, bölgedeki Müslüman etkisi, özellikle Selçuklu Türklerinin Kafkasya'yı işgal etmesinden sonra Gürcistan ve Ermenistan'da yaşayan Hristiyanların kültür ve geleneklerini etkilemiştir. Örneğin, Bizans sanat bilgini Anthony Eastmond, "[Hasan-Celal'in] yönetiminin dışsal tezahürlerinin çoğu, özellikle Genceser'in temel temeli hakkındaki tasvirinde, İslami gelenekler ve unvanlar aracılığıyla sunuldu." diyerek bu durumu ifade etmektedir. Hasan Celal'in Genceser'in kubbesinin kasnağı üzerindeki görüntüsünde, bağdaş kurmuş şekilde oturmaktadır ve Eastmond bunun "Selçuklu sarayındaki gücü tasvir etmek için baskın bir araç" olduğunu ifade etmektedir. Hasan Celal'in isminde de Müslüman etkisi görülüyordu: Zamanın bir modası olarak, birçok Ermeni "orijinal Ermeni isimleriyle bağını" yitiren Arapça soyadı (künye) benimsedi. Hasan Celal'in Ermenice ismi Haykaz'dı ama ismindeki Arapça sözcükler kişiliğini tarif etmek amacıyla seçilmişti; Hasan yakışıklı; Celal, büyük; Devle, zenginlik ve yönetişim anlamına geliyordu.