stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Öküz

Aynı adlı dergi için Öküz (dergi) sayfasına bakınız.
Öküz (Latince: Bos primigenius taurus) Çift sürmekte, kağnı çekmekte kullanılan, etinden yararlanılan, iğdiş (hadım) edilmiş erkek sığırdır. Hadım edilmemiş erkek sığır olan boğalar damızlık olarak, öküz ise iş ve besi hayvanı olarak kullanılır. Ortalama 800 kg gelebilen öküz, 4500 kg'lık yükü rahatça çekebilir. Traktörün giremediği yerlerde ziraatın temel direğidir. Sığırların eti ve sütü insan için en iyi bir besin kaynağı olduğu gibi derisinden de gön ve kösele yapılır. Boynuz ve kemikleri sanayide, gübresi tarlalarda kullanılır. Yayıldıkları merayı at, keçi ve koyun gibi kuvvetten düşürmez, bilakis düzenli otlayarak ıslahını sağlarlar.
Etimoloji

Öküz kelimesi, Toharca'da iğdiş edilmiş sığır manasına gelen okso veya okäs sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Toharca sözcük ise Ön Hint-Avrupa dilinde aynı anlama gelen ancak yazılı kaynaklarda geçmeyen *ukʷsō- kökünden evrilmiştir. Kelimenin Türki dillerde geçtiği ilk kaynak Irk Bitig'dir.
Kâzım Karabekir Paşa Müzesi

Başlığın diğer anlamları için Kâzım Karabekir (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Türk Kurtuluş Savaşı kahramanı Musa Kâzım Karabekir'in İstanbul'un Kadıköy ilçesindeki Erenköy semtinde müze haline getirilen evidir. Kâzım Karabekir Vakfı tarafından oluşturulan müze, 2005 yılından bu yana ziyarete açıktır.
Dört katlı müzede çoğunluğu kitaplardan oluşan 3500 eser sergilenir. Trabzon'daki Ermeni yetimler tarafından hediye edilen Kâzım Karabekir portresi, Karabekir'in kemanı, madalyaları, cephede giydiği kar ayakkabıları, silahları, hatıra fotoğrafları, çadırına düşen şarapnel, üniforması sergilenenler arasında.
Kâzım Karabekir Paşa Müzesi, Salı ve Perşembe günleri 9.30-16.30 arasında ücretsiz ziyaret edilebilmektedir.
Turhan Feyizoğlu

Turhan Feyzioğlu ile karıştırılmamalıdır.
| Turhan Feyizoğlu |
| --- | --- |
Doğum: 9 Eylül 1958 (66 yaşında) İspir, Erzurum, Türkiye
Meslek: Yazar
Milliyet: Türk
Vatandaşlık: Türkiye

Turhan Feyizoğlu (d. 9 Eylül 1958, İspir), yazar. 1980 yılında İspir Lisesi'nden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksek Okulu'nda okudu (1980/1983). Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi'nde okudu (1983-1987). Çeşitli işlerde çalıştı. Basında ilk yazısı 28.1.1979 tarihinde Cumhuriyet gazetesinde yayınlandı.
Yazıları ve yazı dizilerin yayınlandığı bazı gazeteler: Cumhuriyet, Bizim Gazete, Çağdaş Marmara, Devrim, Alternatif Süreç...
2013'ten 2018 yılına kadar yazı dizileri OdaTV internet gazetesinde yayınlanmıştır.
Yazıları ve yazı dizilerinin yayınlandığı bazı dergiler: Yarın, Yazın, Berfin Bahar, Özgürlük, İks, Devrimci Gençlik, Sosyal Demokrat, Mustafa Kemal, 68'liler Birliği Vakfı Bülteni, Güney, İleri, Türk Solu, Eski, Dünyada Türk Haber.
Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS), PEN Yazarlar Derneği, Edebiyatçılar Derneği, 68’liler Birliği Vakfı ve daha birçok demokratik kitle örgütünün yönetim kurullarında çalıştı, üyesi oldu.
Kitapları

Deniz/ Bir İsyancının İzleri, Ozan Yayıncılık, İstanbul, 21. Baskı, Ağustos 2004
Türkiye'de Devrimci Gençlik Hareketleri Tarihi (1960-68), birinci cilt, Belge Yayınları, İstanbul, Nisan 1993
Mahir/ On'ların Öyküsü, Ozan Yayıncılık, İstanbul, sekizinci baskı, Mart 2004
İbo/ İbrahim Kaypakkaya, Ozan Yayıncılık, İstanbul, Nisan 2000
Sinan/ Nurhak Dağlarından Sonsuzluğa, Ozan Yayıncılık, İstanbul,, üçüncü baskı Kasım 2004
Fırtınalı Yıllarda Ülkücü Hareket, Ozan Yayıncılık, İstanbul, ikinci baskı, Ekim 2003
Fikir Kulüpleri Federasyonu/ Demokrasi Mücadelesinde Sosyalist Bir Öğrenci Hareketi, Ozan Yayıncılık, İstanbul, ikinci baskı, Kasım 2004
Fırtınalı Yılların Gençlik Liderleri Konuşuyor, Ozan Yayıncılık, İstanbul, ikinci baskı, Kasım 2004
Yılmaz Güney/ Bir Çirkin Kral, Ozan Yayıncılık, İstanbul, ikinci baskı, Ekim 2003
İki Adalı Hüseyin Cevahir / Ulaş Bardakçı Ozan Yayıncılık 2012
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 136758509  ISNI: 0000 0000 8005 8069  LCCN: n96903299  NLI: 987007432635505171  VIAF: 88073999   WorldCat (LCCN): n96-903299
Holothuroidea

Holothuroidea, Echinozoa altşubesine bağlı bir hayvan sınıfıdır.
Airbus A310

| A310 |
| --- | --- |

Pakistan International Airlines'e ait bir Airbus A310, en büyük A310 operatörü
Türü: Wide-body jet airliner
Ulusal köken: Multi-national
Üretici: Airbus
İlk uçuş: 3 Nisan 1982
Hizmete giriş: Nisan 1983 Swissair ile
Durumu: Hizmette
Ana kullanıcılar: Air Transat Mahan Air FedEx Express
Üretim aralığı: 1983–1998
Üretim sayısı: 255
Gelişimi: Airbus A300
Varyantlar: Airbus A310 MRTT   Airbus CC-150 Polaris
Kıbrıs Hava Yolları A310-200
Airbus 310, Airbus tarafından geliştirilen orta - uzun menzilli, çift motorlu geniş gövdeli bir yolcu uçağıdır. 1982 yılında ilk uçuşunu yaptıktan sonra, 1983 yılında ilk ticari uçuşunu yapmıştır. Airbus firması tarafından, üretime geçirilen ikinci uçaktır. A310 uçağı, ilk çift motora sahip geniş gövdeli uçak olan Airbus A300 uçağının bir türevidir. Günümüzde çoğunlukla, yapılan modifikasyonlar ile kargo uçağı olarak kullanılmaktadırlar. Çok az sayıda havayolu A310'u yolcu taşımacılığında kullanmaktadır. 1998 yılında üretimine son verilmiştir. 1996'ya kadar Türk Hava Yolları'nda özellikle İstanbul-Atatürk - Brüksel - New York-JFK seferlerinde kullanılmıştır. Uçağın menzili o yıllarda iki şehir arasında non-stop uçuş yapmak için yetersiz olduğundan Brüksel'de duraklama yapılıp yakıt ikmali ve yolcu indirme-bindirme gerçekleştirilirdi. A340 uçaklarının filoya dahil olmasıyla beraber 1996'da İstanbul-New York non-stop seferlerin başlamasıyla Brüksel duraklamalı A310 seferleri sonlandırılmıştır. İlerleyen yıllarda filodaki A310 sayısı kademeli olarak azaltılmıştır.
Türk Hava Yolları A310-300
ULS Airlines Cargo A310-200F
Hapagfly A310-304
Teknik özellikleri

| Model | A310-200 | A310-300 |
| --- | --- | --- |
Ekip: İki
Uzunluk: 46.66 metre (153 ft 1 in)
Yükseklik: 15.8 metre (51 ft 10 in)
Kanat Genişliği: 43.9 metre (144 ft)
Kanat Alanı: 219 m2 (2,360 sq ft)[23]
Kanat Açısı: 28 °
Enine Kesit: 5.64 metre (18 ft 6 in)
2-sınıf: 220 yolcu (20F + 200Y)[24]
| 1-sınıf | 237Y 8-koltuk aynı sırada | 243Y 8-koltuk aynı sırada/ 265Y 9-koltuk aynı sırada |
| Maksimum Yükleme Ağırlığı | 32,834 kg (72,386 lb) | 37,293 kg (82,216 lb) |
Yolcu Sayısı: 275 yolcu[25]
| MTOW | 144,000 kg (317,465 lb) | 164,000 kg (361 557 lb) |
| MLW | 122,000 kg (268,963 lb) | 124,000 kg (273,372 lb) |
| MZFW | 112,000 kg (246,917 lb) | 116,500 kg (256,838 lb) |
OEW: CF6-80: 79,207 kg (174,619 lb), JT9D: 77,397 kg (170,631 lb), PW4000: 79,166 kg (174,528 lb)
Maksimum Yakıt kapasitesi: 61,070 L 16,132 US gal
Seyir Süratı (M): Mach 0.8 (459 kn)[23]
MMO: Mach 0.84 (482 kn)[25]
Azami uçuş yüksekliği: 41 100 ft. (12 530 m)[25]
Motor Çekiş Gücü (×2): 20,380–25,740 decanewtons (45,800–57,900 lbf)[25]
| Motorlar | JT9D-7R4 / GE CF6-80 | JT9D-7R4E1 / PW4000 / CF6-80C2 |
| Menzil | 3,500 deniz mili (6,500 km) [a] | 5,150 deniz mili (9,540 km) [b] |
Teknik özellikleri > A310-203

A310-200C
Teknik özellikleri > A310-304

A310-300C
A310 MRTT
MKE Ankaragücü GSK

| --- | --- |

Tam isim: MKE Ankaragücü Gençlik ve Spor Kulübü
Kuruluş: 31 Ağustos 1910   (114 yıl, 161 gün önce.)
Eski isimleri: Turan Sanatkarangücü (1910-1922) Altınörs İdmanyurdu (1910-1923) Anadolu Sanatkarangücü (1922-1923) Anadolu-Turan Sanatkarangücü (1923-1933)
Renkler:    Sarı-Lacivert
Başkan:  İsmail Mert Fırat
Maskot: Sırtlan
Resmî site: ankaragucu.org.tr
| MKE Ankaragücü'nün faal şubeleri |
| --- | --- | --- | --- |
|  Futbol (Erkek) |  Basketbol (Erkek) |  Voleybol (Kadın) |  |
|  Hentbol (Erkek) |  Masa Tenisi |  Jimnastik |  |
MKE Ankaragücü ya da tam adıyla MKE Ankaragücü Gençlik ve Spor Kulübü, genellikle futbol takımıyla tanınan Ankara merkezli ve şehrin ilk spor kulübü.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul çapında futbol maçlarının yapıldığı İstanbul Ligi sürmekteyken 31 Ağustos 1910 tarihinde o zamanlar Zeytinburnu'nda bulunan İmalât-ı Harbiye Mektebi'nin son sınıf öğrencilerinden Şükrü Abbas öncülüğünde Turan Sanatkarangücü, Agâh Orhan öncülüğünde ise Altınörs İdmanyurdu takımları kuruldu.
13 Kasım 1918 tarihindeki İstanbul'un İşgali sonrasında iki yıl daha İstanbul'da kalan Turan Sanatkarangücü ve Altınörs İdmanyurdu takımları, Kurtuluş Savaşı ile birlikte merkezlerini 1920 yılında Ankara'ya taşır.
Savaş nedeniyle faaliyetlerine ara veren iki takım 1922 yılında tekrar faaliyete geçer. İki kulüp, 1923-24 sezonuna birleşerek girer ve Anadolu-Turan Sanatkarangücü ismini alır. 1933 yılına kadar Anadolu-Turan Sanatkarangücü adını kullanan takım o tarihten itibaren Ankaragücü adını almıştır.
Futbol kulübü maçlarını Eryaman Stadyumu'nda oynamaktadır.
Tarihçe > Kuruluş

MKE Ankaragücü'nün kökleri Zeytinburnu'ndaki, İmalât-ı Harbiye atölyesinde silah tamiratı ve imalatı yapan işçilere dayanmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul çapında maçların yapıldığı İstanbul Ligi sürmekteyken savunma sanayisinde çalışan işçi futbolcular ile buralara işçi yetiştiren meslek okullarında okuyan gençler kendi kulüplerini kurmak için girişimlerde bulunurlar. İmalât-ı Harbiye Mektebinin son sınıf öğrencilerinden Şükrü Abbas öncülüğündeki Turan Sanatkarangücü ile Agâh Orhan öncülüğündeki Altınörs İdmanyurdu aynı tarihte, 31 Ağustos 1910 günü kurulmuştur. İki kulüplü bir birleşmeyle kurulduğu için kulübün kurucu iki başkanı vardır. Bu başkanlar Kazım Bey ve Hasan Muslihiddin Bey'dir. Daha sonra birleşecek olan iki takım ilk maçlarını birbirlerine karşı yaparlar. 4 Nisan 1911 günü yapılan maç 0-0 berabere devam eden maç çıkan olaylar nedeniyle tamamlanamamıştır. Bu dönemde sendikal faaliyette bulunarak işçi haklarını savunan çevrelerle kulüpler yakın temas halindedir.
Tarihçe > İşgal yılları, Ankara ve Kurtuluş Savaşı

Altınörs İdmanyurdu ve Turan Sanatkarangücü, kuruluşuna öncülük ettikleri Cuma Ligi'nde kesintili de olsa oynadıktan sonra I. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle oluşan yenilgi koşullarında spora ara vermek durumunda kalırlar. Kulüplerin tarihinde İstanbul'daki işgalcilerle yapılan maçlara dair bir kayıt bulunmaması, işgalcilerle maç yapılmasının reddedilmesiyle açıklanır. Kulüplerin etkin olduğu silah fabrikalarının yabancı askerler tarafından basılması ve Kuvâ-yi Milliye hareketine desteğin engellenmesi üzerinde kulüpler Anadolu'ya geçme kararı alır. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında çok zor koşullarda orduya silah ve cephane sağlayan İmalât-ı Harbiye işçilerinin bazıları savaş sırasında hayatını da kaybedecektir.
Tarihçe > Yeni kurulan Cumhuriyet ve başkentte Ankaragücü

Kazanılan bağımsızlığın ardından ilan edilen cumhuriyetin başkenti yeniden kurulurken, Ankaragücü'nün de temelleri atılır. 1920 yılından itibaren Ankara'da bulunan iki kulüp 1922 yılından itibaren yeniden faaliyete geçer. Başkent Ankara'da ilk resmî futbol maçı 26 Ekim 1922 günü bugünkü Cebeci İnönü Stadyumu'nun bulunduğu yerde yapılan maçta Anadolu Sanatkarangücü askeri takım olan Talimgâhgücü'nü 2-1 yener. Başkentin gelişmesi ve özellikle işçilerin artmasıyla birlikte sonradan Ankaragücü adını alacak kulübe destek artar. Fabrikalar çerçevesinde dayanışma sandıklarıyla, işçi örgütleriyle birlikte gelişen kulüp sosyal alanda da faaliyet gösterecek, o dönemde ilgi çeken bir bando takımı kuracaktır. Ankara'da kurulan ilk futbol ligi 1923-24 sezonuyla açılırken iki kulüp Anadolu-Turan Sanatkarangücü olarak birlikte katılır. Bu dönemden sonra çeşitli farklı isimler altında mücadele edilecektir. 1933 yılında bugünkü adı olan Ankaragücü adını alarak bölgelik Ankara Futbol Ligi'nde çok kez şampiyon olacaktır. 1949'da Türkiye futbol şampiyonu olarak en büyük başarılarından birini yaşamıştır.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | -Elleri kirli amele takımına Atatürk'ün kurduğu Hakimiyet-i Millîye kupası verilir mi? -Ellerimiz kirli olabilir ama alnımız aktır | „ |
— 1929 yılı Eylül ayında Ankara takımları arasında yapılan kupa finalinde Gençlerbirliğini 3-1 yenen İmalât-ı Harbiye galibiyetinin ardından atılan laflar üzerine Natık As'ın cevabı
Tarihçe > 12 Eylül Darbesi'nin etkileri

12 Eylül 1980 tarihinde gerçekleşen askerî darbenin spora etkilerinden birisi Ankaragücü'nü doğrudan ilgilendirdi. 21 Mayıs 1981'de Genelkurmay Başkanlığında şampiyon güreşçileri kabul eden ve törende yaptığı konuşmada, "1. Lig'i 20 takım yapın ve Ankaragücü'nü lige alın." diyen Kenan Evren, 13 Mayıs'ta Türkiye Kupası'nı kazanan Ankaragücü'nün 3 Haziran'da Devlet Başkanlığı Kupası'nı da kazanması durumunda "2. Lig'de kalmasının üzücü olacağını" söyledi. Daha sonra, Türkiye Futbol Federasyonu 2 Haziran 1981'de yaptığı toplantıda Ankaragücü'nün 1. Lig'e alınmasını kararlaştırdı. Ankaragücü, ertesi gün oynanan final maçında Devlet Başkanlığı Kupası'nı da kazandı.
8 yıl daha yürürlükte kalan yönetmelikten, alt liglerden gelerek Türkiye Kupası'nı kazanan başka bir takım olmadı. 1985-1986 sezonunda kupayı kazanan Bursaspor, sezon sonunda ligden düşmesine karşın ligde kaldı 
. Aynı sezonun sonunda uygulamadan kaldırıldı.
Tarihçe > Yönetim değişikliği

Kulüpte Cemal Aydın'ın başkanlığının ardından Ankara Büyükşehir Belediyesi başkanı Melih Gökçek'in oğlu olan ve kısa bir süre önce Ankaraspor'un başkanlığını yapan Ahmet Gökçek'in 30/08/2009'da yönetime gelmesi kamuoyunda uzun süre tartışılmış ve çeşitli yorumlara sebep olmuştur. Türkiye Futbol Federasyonu ise bu yönetim değişimini inceleyerek usulsüz bulmuş ve aldığı kararla Ankaraspor'un lisansını iptal edip tüm liglerden ihraç etmiştir. Yönetim değişikliğinin yaşandığı 3 Ocak 2010 tarihli kongre Aralık 2010'da Ankara 25. Asliye Hukuk Mahkemesince iptal edildikten sonra kulübün durumu hakkında belirsizlik ortaya çıkmıştır. 18/11/2011 tarihinde Sami Altınyuva Ankaragücü'nün yeni başkanı olarak yönetimi devralmıştır. 13 Ocak 2013 tarihinde yapılan olağanüstü genel kurul ile Mehmet Yiğiner başkanlığa seçilmiştir. 25 Ocak 2014 tarihinde yapılan Olağanüstü genel kurul ile Mehmet Yiğiner 2.kez Başkan olmuştur. 7 Kasım 2014'te Mehmet Yiğiner görevinden istifa etmiş ve yerine Metin Akyüz gelmiştir. 10 Ocak 2015 tarihinde oylama yapılmış ve oylamayı Mehmet Yiğiner kazanmıştır. 24 Ocak'ta görevine başlamıştır.
Tarihçe > 2011-12 sezonu ekonomik sorunlar

Ayrıca bakınız: MKE Ankaragücü 2011-12 sezonu § Ekonomik sorunlar
2011-12 sezonunda ekonomik olarak sıkıntılı günler yaşayan takımın, önceki sezondan yollarını ayırdığı futbolculara olan borçları ve takımda oynamakta olan futbolculara olan borçlarını ödeyemedi. 11 futbolcu alacaklarını tahsil edemedikleri gerekçesiyle aralıklarla Türkiye Futbol Federasyonuna müracaat etti. Avukatları ve TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu (UÇK) aracılığıyla davayı takip eden oyunculardan Štefan Senecký ve Jan Rajnoch'a kulübe tanınan sürenin dolmasının ardından bonservislerini alarak serbest kaldılar. 25.02.2012 tarihinde oynanan KDÇ Karabükspor maçında 3-2 kaybetti ve ligin bitimine 6 hafta kala matematiksel olarak küme düştü. 2012-13 sezonunda Süper Lig'de sonuncu sırayı alıp 1. Lig'e düşmüştür. 2013-2014 sezonunu 3.sırada tamamlamıştır. Şu an Süper Lig'de mücadele etmektedir.
Arma ve renkler

İmalât-ı Harbiye çalışanları tarafından desteklenen ve çalışanların bizzat oynadıkları Ankaragücü arması da kuruluşu ile örtüşen bir semboldür. İmalât-ı Harbiye, yani savaş malzemesi üretimi yapan devlet menşeli kuruluşun adıyla paralel olarak yatık bir mermiden esinlenerek çizilen logo asaleti ve vatanı müdafaayı simgelemektedir.
Atatürk, Kurtuluş Savaşı sonrası o dönemdeki adı İmalât-ı Harbiye Genel Müdürlüğü ve Spor Kulübü'nü ziyaretinde, kendisine sunulan misket üzümü ve kavun sonrası, bu ikramdan hoşnut kalarak, şu tanımlamayı yapar: "Üzüm, glukoz bakımından en zengin meyve türüdür. Kişiye güç verir ve değişik türleri vardır. En önemlisi Ankara’da bolca yetişen iri taneli lacivert renkli misket üzümüdür. Misketin lacivert rengi güç simgesidir. Kavun, kabakgiller familyasındandır. Güzel kokulu, tatlı ve sıvı meyve türüdür. Sarı, yeşil ve pembeye kaçan renk türü vardır. Sarı renk, hırs ve başarının simgesidir. Kişi, başarı sonrası bundan büyük gurur duyar." Ankaragücü, renk arayışları sırasında bu olay anımsanır, böylece sarı-lacivert renkler ortaya çıkar ve oy birliğiyle kabul edilir. Böylelikle, Ankaragücü'nün sarı rengi "kazanma hırsı ve başarı"yı ve lacivert rengi de "gücü" temsil etmektedir.
Yönetim kurulu

| Görev | İsim |
| --- | --- |
Başkan: İsmail Mert Fırat
Başkan Yardımcısı: Mustafa Başer
Genel Sekreter ve Başkan Yardımcısı: Tan Alar
Genel Sekreter: Gürkan Büyükkaralı
Genel Sayman ve Başkan Yardımcısı: Hakan Bilgin
Basın Sözcüsü: Gökalp Üstün
As Başkan (Futbol Altyapı Sorumlusu): Soner Kurt
As Başkan (Futbol Altyapı Sorumlusu): Cengiz Kaya
Amatör Branşlar Sorumlusu: Durali Akpınar
Sivil Toplum Kurumları ile İlişkiler Sorumlusu: Mehmet Şanal
Spor Okullarından Sorumlu: Sezai Kahraman
Hukuk İşleri Sorumlusu: Murat Bayramoğlu
Ar-Ge ve Geliştirme Sorumlusu: Birol Tekin
Taraftar İlişkileri ve Ankaragücü Değerleri Sorumlusu: Kamil Karip
Yerel Yönetimlerle İlişkiler Sorumlusu: Hakan Saral
Türkiye Futbol Federasyonu İlişkiler Temsilcisi: Yusuf Tanık
Türkiye Futbol Federasyonu İlişkiler Temsilcisi: Mehmet Şahin
Tesisler Sorumlusu: Hüseyin Akgül
Tesisler Sorumlusu: Harun Oğraş
Üniversite-Şube-Dernek/Delege İşleri Sorumlusu: Fikret Çimen
Son güncelleme: 6 Aralık 2021
Kaynak:
Devlet Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Ankaragücü Kaptanı Adil Eriç'e Devlet Başkanlığı Kupası'nı veriyor. (3 Haziran 1981)
Kulübün bir dönem kullandığı logo.
Rubik Küpü

| Rubik Küpü |
| --- | --- |

Diğer isim(ler): Zekâ Küpü, Sabır Küpü
Türü: Bulmaca
Mucidi: Ernõ Rubik
Şirket: Ideal Toy Company
Ülke: Macaristan
Mevcut durum: 1974–günümüz
Resmî site
Soldan sağa Rubik Küpü çeşitleri: Rubik'in Öcü, Profesörün Küpü, Mini Rubik Küpü ve (standart) Rubik Küpü.
Rubik Küpü, Zekâ Küpü ya da Sabır Küpü; 1974 yılında Macar heykeltıraş ve mimar Ernő Rubik tarafından icat edilen mekanik bulmacadır. Hareketli yüzeylerden oluşan ve çoğunlukla plastikten yapılmış bir küp olan Rubik Küpü, başlıca dört şekilde piyasaya sürülmüştür: 2×2×2'lik Mini Rubik Küpü, 3×3×3'lük standart küp, 4×4×4'lük Rubik'in İntikamı ve 5×5×5'lik Profesörün Küpü. 6×6×6 ve 7×7×7'lik küpler de hâlihazırda üretilmektedir. Standart olan ve 6 yüzeye sahip bir rubik küp, toplam 27 parçadan oluşur.
Ayrıca 11×11×11 gibi çok katmanlı Rubik Küpleri de vardır.
"Rubik Küpü" diye bilinen standart 3×3×3'lük modelin her yüzünde 9 kare olmak üzere alanı toplam 54 karedir ve hacmi -ortadaki görünmeyen küp hariç- 26 birim3'tür. Yüzeyindeki kareler genel olarak altı farklı renk ile etiketlendirilmiştir. Bulmaca çözüldüğünde küpün her yüzü tek renkten oluşur.
Yaratıcısı tarafından ilk olarak "Sihirli Küp" adı verilen bulmacaya 1980 yılında "Rubik Küpü" adı verildi ve aynı yılın Mayıs ayında tüm dünyada dağıtımına başlandı. 2007 yılına kadar 300 milyon adet satıldığı ve dünyanın en çok satılan oyuncağı olduğu söylenir.
Tarihçe > Öncül denemeler

1970 yılının Mart ayında Larry Nichols 2x2x2 bir yapboz hazırladı ve ürünü için Kanada patenti aldı. Bu küp 11 Nisan 1972'de, yani Rubik'ten iki yıl önce ABD patentini de aldı. 9 Nisan 1970'te Frank Fox "Küresel 3×3×3" ürününü tescillettirdi. 16 Ocak 1974'te Birleşik Krallık'tan patent aldı.
Tarihçe > Tasarım ve geliştirme aşamaları

Rubik Küpü, geometri ile ve üç boyutlu şekillerle ilgilenen Macar heykeltıraş ve mimarlık profesörü Ernő Rubik tarafından 1974 yılında icat edildi. 1975 yılında HU170062 numaralı Macar patentini alan Rubik, uluslararası patent için başvuruda bulunmadı. İlk deneme üretimi 1977'nin sonlarına doğru yapılan küp, Budapeşte'de oyuncakçılara dağıtıldı.
Macaristan'da popülerliği artan küp ile Batılı bilim insanları da ilgilenmeye başladı. 1979 yılında “Ideal Toys” ile uluslararası pazara çıkarılması konusunda anlaşmaya varıldı. 1980'lerin başlarında Londra, New York, Nürnberg ve Paris'te yapılan oyuncak fuarlarında uluslararası sahneye çıkarıldı.
Kısa süre için üretimine ara verilerek, Batı dünyasının güvenlik ve paketleme yönetmeliklerine uyumu sağlandı. Ideal Toys, hafifletilen küpe yeni bir isim koymaya karar verdi. “Gordiyon düğümü” ve “İnka altını” isimleri düşünüldükten sonra “Rubik's Cube” (Rubik'in Küpü) adında karar kılındı ve ilk parti Macaristan'dan 1980 Mayıs ayında ihraç edildi. Başlangıçta ortaya çıkan arz yetersizliği nedeniyle kısa sürede birçok ucuz taklit ortaya çıktı. 1984 yılında Ideal Toys Larry Nichols'ın US3655201 no.lu patentine karşı açtığı davayı kaybetti. Japonya'da ise Sabır Küpü için patent alma prosedürü işlerken Terutoshi Ishigi benzer bir mekanizma için JP55‒8192 no.lu Japon patentini aldı. Ishigi'nin bağımsız olarak aynı icadı yaptığı kabul edilir.
Tarihçe > Popülarite

1980'den 1982'ye kadar yüz milyonun üzerinde küp satıldı. 1980 ve 1981 yıllarında Britanya Oyuncak Perakendecilerince verilen Yılın Oyuncağı ödülünü kazandı. Sabır Küpü piyasaya çıktıktan kısa süre sonra benzer birçok oyuncak hem Rubik hem de başkaları tarafından piyasaya sürülmüştür. Bunların arasında 4×4×4, 2×2×2 ve 5×5×5 tipleri ile birlikte Piramit adı verilen dört yüzlü tipi de bulunmaktadır.
2005 Mayıs ayında Yunan Panagiotis Verdes, 6×6×6'lık Sabır Küpünü çözdü ve 23 Mayıs 2006'da Sabır Küpü çözme konusunda dünya şampiyonluğu olan Frank Morris bu yeni küpü denedi. Daha önce 3×3×3'ü 15 saniyede, 4×4×4'ü 1 dakika 10 saniyede ve 5×5×5'i 2 dakikada çözen Morris, 6×6×6'yı 5 dakika 37 saniyede çözdü. Temmuz 2006'da Verdes 7x7x7'lik küpü de çözdü ve Frank Morris'in bu küpü denerken çekilen video görüntüsü 27 Ekim 2006'da İnternet üzerinde yayımlandı.
1994'te, Melinda Green, Don Hatch ve Jay Berkenilt, Java ile "MagicCube4D" olarak adlandırdıkları 3×3×3×3'lü 4 boyutlu Rubik Küpü modeli yarattılar. Daha fazla olasılık barındırması nedeniyle 2007 Ocak ayına kadar sadece 55 kişi bu küpü çözebildi. 2006 yılında ise Roice Nelson ve Charlie Nevill bu kez 3×3×3×3×3'lü ve 5 boyutlu bir küp yarattılar. Ocak 2007'ye kadar bu küpü yalnızca 7 kişi çözebildi.
1981'de Birleşik Krallık'tan on iki yaşındaki Patrick Bossert You Can Do the Cube (Küpü Siz de Yapabilirsiniz) (ISBN 0-14-031483-0) adındaki kendi çözüm kitabını yayımladı. Bu kitap on yedi baskıyla dünya üzerinde 1,5 milyon adet satıldı ve hem The Times’ın hem de The New York Times’ın en çok satan kitaplar listesine girdi.
Bulmacanın en çok ilgi topladığı dönemlerde renkli etiketler de satışa sunulmuştu. Böylece küpü çözemeyip düş kırıklığına uğrayan ya da sabırsız küp sahipleri, sabır küplerini ilk hâline getirebiliyordu.
Rubik Küpü, pek çok dilde bu isimle anılmaktadır. Ancak bazı dillerde farklı şekilde bilinmektedir. Örneğin İbranicede "Macar Küpü" olarak bilinir.
3×3×3'lük özgün modelin otuzuncu yıl dönümü, 2010 yılında, tahtadan yapılan ve aynı özgün model gibi işlevsel bir modelin piyasaya çıkarılmasıyla kutlandı. Bu tahta küp, Ernõ Rubik'in 1974 yılında küpün ilk prototipini tahtadan yapmasından esinlenerek üretilmiştir.