stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Esad rejiminin çöküşü
Arka plan > Beşşar Esad

Hafız Esad'ın ölümünün ardından kişilik kültü, parti tarafından "Genç Lider" ve "Halkın Umudu" olarak anılan oğlu ve halefi Beşşar Esad tarafından devralındı. Kuzey Kore'deki Kim hanedanı modelinden oldukça etkilenen resmi propaganda, Esad hanedanına ilahi özellikler atfetmekte ve Esad'ın atalarına modern Suriye'nin kurucuları olarak saygı göstermektedir.
2011 yılında Suriye iç savaşına yol açan Suriye devrimi olayları sırasında Arap Baharı protestocularına yönelik baskıların ardından ABD, Avrupa Birliği ve Arap Birliği'nin çoğunluğu Esad'a istifa çağrısında bulunmuştur. İç savaş, en az 306.000'i savaş dışı olmak üzere yaklaşık 580.000 kişinin ölümüne neden olmuştur. Suriye İnsan Hakları Ağı'na göre bu sivil ölümlerin %90'ından fazlasına Esad yanlısı güçler sebep olmuştur. Esad hükümeti, Suriye iç savaşı boyunca çok sayıda savaş suçu işlemiş ve Esad'ın ordusu Suriye Silahlı Kuvvetleri de kimyasal silahlarla birçok saldırı gerçekleştirmiştir. En ölümcül kimyasal saldırı, 21 Ağustos 2013 tarihinde Guta'da gerçekleştirilen ve 281 ila 1.729 kişinin ölümüne sebep olan sarin gazı saldırısıdır.
Aralık 2013'te BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay, BM tarafından yürütülen bir soruşturmadan elde edilen bulguların Esad'ı savaş suçlarına bulaştırdığını ifade etmiştir. OPCW-BM Ortak Soruşturma Mekanizması ve OPCW-BM IIT tarafından yürütülen soruşturmalar, sırasıyla, Esad hükümetinin 2017 Han Şeyhun sarin saldırısı ve 2018 Duma kimyasal saldırısından sorumlu olduğu sonucuna varmıştır. 15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Suriye'de sivillere karşı yasaklı kimyasal silahların kullanılması nedeniyle Esad hakkında tutuklama emri çıkarmıştır. Esad bu suçlamaları kategorik olarak reddetmiş ve başta ABD olmak üzere diğer ülkeleri de rejim değişikliği girişiminde bulunmakla suçlamıştır.
Muhalefetin yönetimi ele geçirmesi > Askeri ilerlemeler

Ayrıca bakınız: Şam'ın düşüşü, 2024 Humus Taarruzu ve Halep Muharebesi (2024)
Esad karşıtı güçler tarafından Halep'e yönelik bir saldırı planlaması 2023'ün sonlarında başladı ancak Türkiye'nin itirazları nedeniyle ertelendi. Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan “Suriye'nin geleceğini birlikte belirlemek” için Esad hükümetiyle müzakere etmek istedi, ancak olumsuz yanıt aldı. Türkiye itirazlarını kaldırdı ve Esad karşıtı güçler 27 Kasım 2024'te Halep kırsalına sınırlı bir saldırı başlattı.[kaynak belirtilmeli]
7 Aralık 2024'te muhalif güçler, yaklaşık yirmi dört saat süren taarruz sonrasında Humus'un kontrolünü tamamen ele geçirdi. Hükûmet savunmasının hızla çökmesi, geri çekilmeleri sırasında hassas belgeleri imha eden güvenlik güçlerinin aceleyle geri çekilmesiyle sonuçlandı. Bu ele geçirme sonrasında muhalifler, güçlere kritik ulaşım altyapısı, özellikle de Şam'ı kıyı bölgesine bağlayan ve hem Esad'ın destek üssünün hem de Rus askeri tesislerinin bulunduğu otoyol kavşağı üzerinde kontrol sağladı.
Esad'ın müttefiki Hizbullah güçleri yakındaki El-Kusayr'dan çekilerek yaklaşık 150 zırhlı araç ve yüzlerce savaşçıyı tahliye etti. Rusya'nın Ukrayna'nın işgali'ne odaklanması nedeniyle azalan katılımı ve Hizbullah'ın İsrail ile çatışmasına eşzamanlı katılımı da dahil olmak üzere kilit müttefiklerden gelen desteğin azalmasının, hükümetin zayıflamış konumuna katkıda bulunduğu düşünülüyordu.
Humus'un muhalif güçler tarafından ele geçirilmesi geniş çaplı kutlamalara yol açmış, halk sokak gösterilerine katılmıştır. Kutlamalar sırasında Esad karşıtı sloganlar atıldı: “Esad gitti, Humus özgür“ ve ‘Yaşasın Suriye, kahrolsun Beşar Esad’ gibi Esad karşıtı sloganlar attılar, Esad'ın portrelerini içeren hükümet sembollerini kaldırdılar ve muhalif savaşçılar zafer kutlamaları yaptılar.
7 Aralık'ta Suriyeli isyancılar yakın kasabaları ele geçirdikten sonra Şam'ı kuşatmaya başladıklarını duyurdu ve isyancı komutan Hasan Abdül Gani “güçlerimiz başkent Şam'ı kuşatmanın son aşamasını uygulamaya başladı” dedi. İsyancılar, Şam'ın güney girişinden 20 kilometre (12 mi) uzaklıkta bir kasaba olan Es-Senameyn'i ele geçirdikten sonra başkenti kuşatmaya başladı. Akşam saatlerinde hükümet yanlısı güçler Şam'ın dış mahallelerindeki Ceramana, Katana, Muaddamiyet eş-Şam, Dareyya, El-Kisve, Ed-Dümeyr, Dera kasabaslarını ve Mezzeh Hava Üssü yakınındaki bölgeler dahil olmak üzere terk etti.
Suriye Ordusu devlet medyası aracılığıyla kamu düzenini sağlamaya çalışmış ve vatandaşları ulusal güvenliği istikrarsızlaştırmaya yönelik “yalan haberlere” itibar etmemeye çağırmıştır. Askeri liderler halka ülkeyi savunmaya devam edecekleri konusunda güvence verse de bunu yapma kabiliyetleri giderek daha sınırlı göründü. Muhalif keşif birimleri başkentin savunmasına sızarak şehrin stratejik noktalarında mevziler kurdu. Özel harekat timleri Şam'da Esad'ı arama çalışmalarında başarısız oldu.
Muhalefetin yönetimi ele geçirmesi > Siyasi kontrol kaybı

Ceramana'nın ana meydanında protestocular Hafız Esad'ın bir heykelini yıktı. Akşam saatlerinde hükümet yanlısı güçlerin geniş çaplı protestoların patlak verdiği bazı banliyölerden çekildiği bildirildi.
Şam'daki üst düzey Esad hükümeti yetkililerinin muhalif güçlerle olası ayrılıklar konusunda müzakereler yürüttüğü bildirildi. Bu gelişmeler, İranlı yetkililerin Esad'ın ülkeden kaçtığı yönündeki haberleri yalanlamasıyla aynı zamana denk geldi, ancak kaynaklar Esad'ın Şam'da nerede olduğunun bilinmediğini belirtti. Muhalif güçlerin girişinin ardından Esad'ın başkanlık muhafızları artık her zamanki konutunda konuşlandırılmıyordu. Esad'ı bulmaya çalışan isyancı güçler 7 Aralık 2024 akşamı erken saatlerde Esad'ın nerede olduğuna dair işe yarar bir istihbarat bulamadı.
8 Aralık'ta Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm resmi Twitter/X hesabından Suriye'nin en büyük gözaltı merkezlerinden biri olan Şam'ın çevresindeki Sednaya Hapishanesi'ndeki tutukluları serbest bıraktığını duyurdu. Örgüt, serbest bırakılmayı daha önceki insan hakları ihlalleri karşısında güçleri için sembolik ve stratejik bir zafer ve Esad hükümetinin adaletsizliklerinin çöküşünün temsilcisi olarak değerlendirdi.
Muhaliflerin Şam'a girmesi, şehrin bazı bölgelerine askeri sevkiyat yapılmaması ve hükümetin savunma mevzilerinin hızla çözülerek birkaç bölgenin ele geçirilmesine olanak sağlaması nedeniyle çok az direnişle karşılaştı. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi muhalif güçlerin Şam'da devlet medyası Radyo ve TV Genel Organizasyonu binası ve Şam Uluslararası Havaalanı dahil olmak üzere birçok kritik tesisi başarıyla ele geçirdiğini doğruladı. İlerleyişleri aynı zamanda ana ulaşım arterlerinin ve stratejik mahallelerin, özellikle de nüfuzlu Mezzeh bölgesinin kontrolünü sağladı.
Muhalefetin yönetimi ele geçirmesi > Kaçışları

Esad 8 Aralık'ın erken saatlerinde Şam Uluslararası Havalimanı'ndan özel bir uçakla açıklanmayan bir yere hareket etti, ardından tesiste konuşlu hükümet birlikleri görevlerinden alındı.[kaynak belirtilmeli] Rami Abdel Rahman'a göre (Suriye İnsan Hakları Gözlemevi), Beşar Esad “Şam uluslararası havaalanı üzerinden Suriye'yi terk etmişti.” Mikhail Ulyanov (Rusya'nın Viyana'daki uluslararası kuruluşlar nezdindeki büyükelçisi) Telegram üzerinden Esad ve ailesine Rusya'da sığınma hakkı verildiğini duyurdu.
Çeşitli raporlar Esad'ın kız kardeşinin soyundan gelen akrabaları da dahil olmak üzere geniş aile üyelerinin Birleşik Arap Emirlikleri'ne sığındığını gösterdi. Muhaliflerin ilerleyişinden önceki günlerde Mısırlı ve Ürdünlü yetkililerin Beşar Esad'ı ülkeyi terk etmeye ve bir sürgündeki hükümet kurmaya çağırdıkları bildirildi, ancak Mısır Dışişleri Bakanlığı ve Ürdün büyükelçiliği bunu reddetti. 8 Aralık'ta Esad'ın ailesinin Moskova'ya kaçtığı ve Rusya'da sığınma hakkı aldığı bildirildi.
Siyasal geçiş dönemi

Ana madde: Suriye Geçiş Hükûmeti
HTŞ lideri Ebu Muhammed el-Cevlani, Telegram'da yaptığı açıklamada, Suriye kamu kurumlarının derhal askeri güçlerine devredilmeyeceğini, bunun yerine tam siyasi geçiş tamamlanana kadar geçici olarak Suriye Başbakanı Muhammed Gazi el-Celali yönetimi altında mevcut düzenlerini koruyacaklarını belirtti.
“İç dinamikler açısından rejimin hızlı çöküşü önemli bir başlangıç noktasını teşkil ediyor. Heyet Tahrir Şam (HTŞ) rejimin devrilmesinde öncü bir rol oynadı. Bu sebeple HTŞ'nin geçiş süreci yönetiminde ağırlığı olacak. Bu noktada, rejimin Şam’daki tek sembolik temsilci olarak kalan Suriye Başbakanı Muhammed Gazi el-Celali'nin iktidarı muhalefete barışçıl bir şekilde transfer etmesi, geçiş döneminin göreceli olarak sorunsuz başlamasını sağladı. Böylelikle Suriye içi dengeler açısından göreceli bir meşruiyet zemini oluşturuldu. ”
— Prof. Dr. Murat Yeşiltaş, Suriye içi dinamikler üzerine analizinden
El-Celali, sosyal medyada yayımladığı bir videoda Şam'da kalmayı ve Suriye halkıyla iş birliği yapmayı planladığını açıkladı. Ayrıca Suriye'nin "normal bir ülke" haline gelmesini ve diğer uluslarla diplomasiye başlamasını umut ettiğini ifade etti. Olayları "bölge tarihinin yeni bir bölümü" olarak nitelendirdi ve Suriye'nin mezhepçilik ve yolsuzlukla karakterize edilmiş "İran'ın emelleri için bir oyun alanı" rolünü kınadı.
Suriye Kurtuluş Hükümeti Başkanı Muhammed el-Beşir, ertesi gün Suriye geçiş hükümetinin yeni başbakanı olarak atandı.
HTŞ, Hristiyanlar ve diğer azınlıkların dinlerini özgürce uygulamalarını koruyacaklarını ve buna izin vereceklerini garanti etti.
İsrail işgali

Ana madde: 2024 İsrail'in Suriye'yi işgali
İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), Suriye'nin Kuneytire Valiliği'nde askeri operasyonlar başlattı. Zırhlı birlikler, İsrail'in işgal ettiği Golan Tepeleri ile Suriye'nin geri kalanı arasındaki tampon bölgeye ilerleyerek, Kuneytra'nın merkezi kırsalındaki Tel Ayouba gibi bölgeleri topçu ateşiyle hedef aldı.  Bu operasyon, İsrail kuvvetlerinin Yom Kippur Savaşı'nın peşisıra gerçekleşen 31 Mayıs 1974'teki ateşkes anlaşmalarından bu yana ilk kez Suriye sınırını geçmesi demek.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Suriye Ordusu'nun pozisyonlarını terk ettiğini ve 1974'te yapılan sınır anlaşmasının çözüldüğünü belirterek, olası tehditleri önlemek amacıyla IDF'ye 1974'te geri çekildikleri Mor Hat'ı geçici olarak yeniden işgal etmeleri talimatını verdiğini söyledi. Bu durumun, Suriye'deki yeni hükümetle bir anlaşmaya varılana kadar süreceğini ifade etti.
İsrail, Suriye'de Khalkhala hava üssü, Şam'ın Mazzeh bölgesi ve şüpheli kimyasal silah depolama alanlarını hedef alan hava saldırıları gerçekleştirdi.  İsrail, bu hava saldırısını silahların cihatçılara düşmesini önlemek amacıyla gerçekleştirdiğini iddia etti.
Jeopolitik etki

Esad hükümetinin düşüşü, İran İslam Cumhuriyeti ve İran liderliğindeki Direniş Ekseni için ağır bir darbe oldu. İran'ın Şam'daki büyükelçiliği isyancıların eline geçtiğinde yağmalandı ve İran liderlerinin portreleri yırtılarak atıldı. İranlı diplomatlar ve Kudüs Gücü komutanları Suriye'den hızla ayrıldılar.  Birçok Suriyeli, Esad'ın baskıcı yönetimini desteklediği için İran ve Hizbullah'ı sorumlu tuttu. Suriye'nin kaybı, İran'ın Lübnan'daki Hizbullah'a olan tedarik yollarını da keserek grubun silah gücünü zayıflattı ve İran'ın bölgedeki stratejik etkisini azalttı.
Batı medyası, Esad'ın düşüşünü Rus dış politikası için de zarar verici olarak değerlendirdi. Bu durum, Putin'in artan esnek olmama durumunu ve Afrika'daki müttefiklerini (Mali, Burkina Faso ve Nijer) ayakta tutma mücadelesini ortaya çıkardı. Gözlemciler, bunun Putin'in Ukrayna stratejisini ve Suriye'den Rus güçlerinin zorunlu çekilmesinden sonra Latin Amerika ve Afrika'daki etkisini de azaltmasının muhtemel olduğunu belirtti.
2024 Suriyeli muhaliflerin taarruzunun haritası
Şam'ın HTŞ'nin eline geçmesinden sonra Suriye Devlet Televizyonu'nda “Büyük Suriye devriminin zaferi ve suçlu Esad rejiminin düşüşü”. Bu birkaç saat boyunca yapılan tek yayındı.
Kakashi Hatake

| Kakashi Hatake |
| --- | --- |
Naruto karakter

İlk görünüm: Manga 2-3. Bölüm Naruto 2-3. Bölüm
Eser sahibi: Masaşi Kişimoto
Seiyū: Kazuhiko Inoue
Profil
Yaş: 17_16 (I Kısım)   23 (II Kısım)
Cinsiyet: Erkek
Doğum tarihi: 15 Eylül
Milliyet: Konaha
Sınıf: Hokage
Meslek: Konaha Ninja
Sıfat: Kopyacı Ninja(Efsane)
Bilinen akrabaları: Sakumo Hatake (babası) Sakumo Hatake
Bilgi
Rütbesi: Jounin/Hokage
Bağlılığı: Konohagakure
Jutsu/Kekkei genkai:   Sharingan  Mangekyō sharingan  Kamui  P.Susano'o  P.Susano'o Noroi Kamui Chidori  P.Susano'o Kamui  Noroi Kamui Chidori  Raikiri  Chidori  Raiton : Raijū Hashiri No Jutsu  Kuçiyose: Doton: Tsuiga no Jutsu  Rasengan  Fūja Hōin  Silent Killing  Sennen Goroshi  Doton : Moguragukare no Jutsu  Doton: Shinjuu Zanshu no Jutsu  Doton: Doryû Hekī  Katon: Gôkâkyû No Jutsu  Kirigakure No Jutsu  Magen: Narakumi no Jutsu  Suiton: Suijinheki  Suiton: Suikōdan no Jutsu  Suiton: Daibakufu no Jutsu  Suiton: Suiryudan no Jutsu  Shunshin no Jutsu  Kage Bunshin no Jutsu  Tajū Kage Bunshin no Jutsu  Raiton Kage Bunshin no Jutsu  Mizu Bunshin No Jutsu  Kawarimi no Jutsu.  Kuchiyose no Jutsu (Köpekler)  Katon  Kamui  P.susanoo Kamui shuriken  Genjutsu
Kakashi Hatake (はたけカカシ, Hatake Kakaşi) manga ve anime serisi Naruto 'da kurgusal bir karakterdir.
Kakashi, Konohagaku kahasi narutonun en kötü karakteridir (Konoha Köyü)'nin Jounin ninjalarından birisidir. Kendisi; Uzumaki Naruto, Uchiha Sasuke ve Haruno Sakura isimli geninlerden oluşan 7. Takıma Jounin olarak atanmıştır. Kendisi ayrıca Kopyacı Ninja Kakashi (Kopī Ninja no Kakashi) veya Şaringanlı Kakashi (Sharingan no Kakashi) olarak da tanınmaktadır.
Sol gözündeki Sharingan'ı 13 yaşında Uchiha Obito, jou'nin hediyesi olarak armağan etmiştir.
Bu lakaplar kendisinin sol gözündeki bir özelliği kullanmak suretiyle 1000'den fazla jutsu kopyalamış olması gerçeğinden hareketle ortaya çıkmıştır. Sol gözündeki bu özellik, sadece neredeyse yok olmuş olan Uchiha ailesinin bazı fertlerinde görülebilen, o aileye özgü genetik bir özelliktir. Normal gelişimini tamamlamış ve faal haldeki Sharingan özelliğine sahip olan sol gözünün kırmızı göz bebeği içerisinde üç virgülümsü işaret bulunmaktadır.
Bu normal gelişimin üstünde yalnızca bir adet özel seviye daha vardır ki Kakashi'nin bu seviyeye manga'nın 275. bölümünde ulaşmış olduğu görülmektedir. Bu seviyenin ismi Mangekyou sharingan'dır. Bu seviyeye Uchiha İtachi'nin Kakashi'den önce ulaşmış olduğu animede ve manga belirtilmiştir. Özellikle Kakashi, eski takım arkadaşı olan Obito Uchiha'dan kalma huyu yüzünden her yere geç kalmaktadır.
(Kakashi Hatake) boy 180 cm
Kakashi naruto shipuden serisinde (DMS) haline dönüşerek evrenin en güçlü enyiyi ve en üstün ninjası olmuştur kaguyaya neredyese 10-16 dakika arsında yen miştir naruto shipuden ve boruto animesinde güç sıralamasına 1. Sıradadır en üstün kişi naruto shipuden ve boruto animesinde 1. Kişidir en üstün sıralama * 1.Kakashi Hatake(DMS)
* 2.Hogoromo .O
       * 3.ishiki  .O
       * 4.Madara uchiha
       * 5.Baryon mode naruto
       * 6.(EMS)sasuke
Geçmişi

Kakashi Hatake başlarda güçsüz ve güvenilmez gibi görünmüştür. Ancak kendisi istisnai şekilde 
çok yetenekli bir ninja olup, 6 yaşında Chuunin rütbesine 13 yaşında ise Jounin rütbesine erişmiş olan bir "harika çocuk"tur. Babası olan Hatake Sakumo; Konohanın Beyaz Diş'i ("White Fang" of Konoha, Konoha no Shiroi Kiba) olarak tanınmıştır ki, bu lakap kendisinin neredeyse Efsanevi Üçlü (Efsanevi Sannin, Sandaime Hokage'nin ünlü öğrencileri) ile aynı seviyede görülmesi dolayısıyla verilmiştir.
Kakashi'nin Gençliğinin anlatıldığı Kakashi Gaiden arc süresince (manga bölümleri 239-244), Kakashi'nin sahip olduğu sharingan gözünün ve gözün dışındaki uzun yara izinin kökeni ve hikâyesi açıklanmaktadır. Bölüm Üçüncü Büyük Ninja savaşları sırasında geçmektedir. Bu sırada 13 yaşında olan Kakashi ve takım arkadaşları Uchiha Obito ve Rin, gelecekte Yondaime (Dördüncü) Hokage olacak olan kişinin komutası altında Iwagakure (Hidden Rock Village, Gizli Kaya Köyü) sınırları içinde bir görev üzerindedirler.
İzleyen savaş süresince, Kakashi'nin Sharingan'ı kullanmasından dolayı bugünkü şöhretine kavuşur. Ayrıca kendisinin gözetmenliğini yaptığı Hayatta Kalma Eğitim Sınavını alan her olası Genin takımını sınavdan bırakmasıyla tanınmıştır. Üçüncü Hokage gibi ve muhtemelen Jiraiya ve Dördüncü Hokage gibi, olası öğrencilerini seçmek için adı kötüye çıkmış olan "Bell-Test" (Zil Sınavı) isimli bir sınav uygular. Görünürde sınav Akademi mezunu öğrencilerin her birinin Kakashi'den bir zil kapması gereken bir tür eğitim şeklindedir. Ancak sınavın nihai hedefi olası Genin adaylarının "takım çalışması" ve fedakarlık özelliklerini ölçmektir. Kakashi'nin gerçek Genin mezuniyet sınavı olarak kullandığı bu sınav, Akademiden mezun olan öğrenciler arasından olası Genin'leri,%99 gibi yüksek bir başarısızlık oranıyla ayıklamaktadır (Bu sınava giren mezunların %99 u kalmıştır). Kakashi'nin sınavının diğer Jounin'lerinkine göre daha zahmetli ve zorlu olduğu düşünülse de Üçüncü Hokage, Kakashi'nin önceki takımları bırakmasının son derece doğru ve akıllıca olduğunun ortaya çıktığını düşünmektedir. 7. Takım (Naruto, Sasuke, Sakura) Kakashi'nin sınavını geçen ilk takım olmuştur. Daha sonra Sasuke'nin gitmesiyle Sai gelmiştir.
Kakashi'nin Sharingan'ı

Sharingan'ın kendisine verdiği avantajla ile, eşi benzeri görülmemiş başarılara imza atmıştır. Sharingan sayesinde 1000 ve üstü sayıda tekniği öğrenmiştir. Sayısız savaştan galip çıkarak, eşsiz bir tecrübe kazanmıştır. Kakashi Sharingan'ını geliştirir ve Mangekyo Sharingan'ını ortaya çıkarır. Ancak bunu planlı bir şekilde yapmamıştır. Kakashi'nin Mangekyou Sharingan'ı elde etmesi Rin'i öldürmesiyle gerçekleşmiştir. Bu olaya tanık olan Obito Uchiha (Tobi) onunla birlikle Mangekyou Sharingan'ı uyandırmıştır. Diğer sharingan'lardan farklı olan bu teknik Boyutlar arası geçiti sağlar. (aslında bu teknik, Obito Uchiha'nın (Tobi) mangekyou sharingan'ındaki boyut değiştirme teknikleriyle aynıdır. Hatta anime ve manganın bir bölümünde Kakashi ve tayfası Sasuke Uchiha'yı ararken Tobi ile karşılaşır ve onun boyutlar arasında yolculuk yaptığını düşünen ilk kişidir. Kakashi, bu teknikle herhangi bir nesneyi başka bir boyuta yollayabilir fakat nereye yolladığını bilmez. Dolayısıyla bu Kakashi'nin boyutlara hakim olmadığını gösterir. Obito Uchiha ise boyutlara hakimdir) Kakashi bu tekniğiyle Deidara'nın kolunu kopartıp bir kısmını başka bir boyuta götürüp parçalamıştır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  MusicBrainz: a242b21e-4e6c-43af-9000-2876f8de8d78
Rönesans
Kökenler

Birçoğu, Rönesans'ı niteleyen fikirlerin kökeninin 13. ve 14. yüzyılların başında Floransa'da, özellikle Dante Alighieri (1265-1321) ve Petrarch'in yazılarında (1304-1374) ve Giotto di Bondone'in (1267-1337) resimleri olduğunu iddia eder. Bazı yazarlar Rönesans'ı kesin olarak tarihlendirir; önerilen başlangıç noktası, rakip dahiler Lorenzo Ghiberti ve Filippo Brunelleschi'nin Floransa Katedrali'nin Vaftizhanesi için bronz kapıları inşa etme sözleşmesi için yarıştığı 1401'dir. (O zaman bu sözleşmeyi Ghiberti kazanmıştı). Diğerleri Brunelleschi, Ghiberti, Donatello ve Masaccio gibi sanatçılar ve bilginler arasındaki daha genel rekabetin, Rönesans'ın yaratıcılığının kıvılcımını oluşturduğuna bakar. Yine de Rönesans'ın neden İtalya'da ve neden başladığı çok tartışılır. Buna göre, kökenlerini açıklamak için çeşitli teoriler ileri sürülmüştür.
Rönesans sırasında para ve sanat el ele dolaştı. Sanatçılar tamamen patronlara bağlıyken, patronların sanatsal yetenekleri geliştirmek için paraya ihtiyacı vardı. Ticaret Asya ve Avrupa'ya yayarak, 14., 15. ve 16. yüzyıllarda zenginlik İtalya'ya getirildi. Tirol'deki gümüş madenciliği para akışını artırdı. Haçlı Seferleri sırasında İslam dünyası'ndan yurda getirilen lüks mallar Cenova ve Venedik'in refahını artırdı.
Jules Michelet 16. yüzyıl Fransız Rönesansını, Orta Çağ'dan kopuşu temsil eden, modern insanlık anlayışını ve dünyadaki yerini yaratan Avrupa'nın kültürel tarihinde bir dönem olarak tanımladı.
Kökenler > Rönesans hümanizminin Latin ve Yunan evreleri

Latin bilim adamlarının neredeyse tamamen Yunanca ve Arapça doğa bilimleri, felsefe ve matematik eserlerini incelemeye odaklandıkları Yüksek Orta Çağ'ın tam tersine, Rönesans bilim insanları en çok Latin ve Yunan edebi, tarihi ve hitabet metinlerini kurtarmak ve incelemekle ilgilendiler.
Genel olarak konuşursak bu, Petrarch, Coluccio Salutati (1331-1406), Niccolò de' Niccoli (1364-1437) ve Poggio Bracciolini (1380–1459) gibi Rönesans bilginlerinin Cicero, Lucretius, Livy ve Seneca gibi Latin yazarların eserlerini Avrupa kütüphanelerinde taradığı 14. yüzyıldaki Latin evresiyle başladı.
15. yüzyılın başlarında, bu tür Latin edebiyatının eserlerinin geriye kalan büyük kısmı kurtarılmıştı; Batı Avrupalı bilim adamları eski Yunan edebi, tarihi, hitabet ve teolojik metinlerini kurtarmaya yönelirken, Rönesans hümanizminin Yunan aşaması devam ediyordu.
Geç antik çağlardan beri Batı Avrupa'da korunan ve incelenen Latince metinlerin aksine, antik Yunan metinlerinin incelenmesi Orta Çağ Batı Avrupa'sında çok sınırlıydı. Bilim, matematik ve felsefe üzerine Antik Yunan eserleri, Batı Avrupa'da Yüksek Orta Çağ'dan ve İslam'ın Altın Çağı'ndan (normalde çeviri olarak) beri incelenmişti, ancak Yunan edebi, hitabet ve tarihî eserler (örneğin, Homer gibi, Yunan oyun yazarları Demosthenes ve Thucydides) ne Latincede ne de Orta Çağ'da İslam dünyası incelenmedi; Orta Çağ'da bu tür metinler sadece Bizans bilginleri tarafından incelendi.
Bazıları, kültürel yeniden doğuşun merkezi Floransa ile ayarlanan Semerkant ve Herat'taki Timuri Rönesansı'nın ihtişamının Yunan bilginlerinin İtalyan şehirlerine göç etmesine yol açan Osmanlı İmparatorluğu fetihleri ile bağlantılı olduğunu iddia eder. Rönesans bilginlerinin en büyük başarılarından biri, tüm bu Yunan kültür eserlerini geç antik çağdan beri ilk kez Batı Avrupa'ya geri getirmekti.
Müslüman mantıkçılar, özellikle Avicenna ve Averroes, Mısır'ın ve Levanta'ni işgal edip fethettikten sonra Yunan fikirlerini miras almışlardır. Bu fikirlerin tercümeleri ve yorumları, Arap Batısı üzerinden Iberia ve Sicilya'ya doğru ilerledi ve bu fikirlerin aktarımı için önemli merkezler haline geldi. 11. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar, İberya'da, Klasik Arapçadan Orta Çağ Latincesi'ne felsefi ve bilimsel eserlerin çevirisine adanmış birçok okul, özellikle de Toledo Çevirmenler Okulu kuruldu. İslam kültüründen yapılan bu çeviri çalışması, büyük ölçüde plansız ve düzensiz olmasına rağmen, tarihteki en büyük fikir aktarımlarından birini oluşturdu.
Yunan edebi, tarihi, hitabet ve teolojik metinlerin düzenli incelenmesinin Batı Avrupa müfredatına yeniden birleştirme hareketi, genellikle Coluccio Salutati'nin Bizanslı diplomat ve bilgin Manuel Hrisoloras'a (y. 1355-1415) Floransa'da yunanca dersi vermesi için 1396'daki davetiyle tarihlendirilir. Bu miras, Basilios Bessarion'dan Leo Allatius'a kadar bir dizi gurbetçi Yunan bilgin tarafından devam ettirildi.