stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Jönköping
Şehir hakkında

Vättern Gölü'nün güney kıyılarına kurulan kent, İsveç'in en büyük şehirlerinden biridir. Kent, eski bir ticaret merkezi olarak, 13. yüzyılda kuruldu. Göller Yöresi'ndeki stratejik konumu sayesinde nüfusu hızla gelişen kent, 18 Mayıs 1284'te resmi olarak İsveç'in kentlerinden biri oldu. Tarih boyunca Danimarka orduları tarafından büyük saldırılara maruz kalan kent ve çevresi, devamlı olarak yönetim değiştirdi. Yine aynı savaşlarda kent ve çevresindeki ormanlar defalarca yakıldı. Ancak 17 ve 18. yüzyıl dolaylarında kent baştan aşağı yeniden inşa edildi.
Vättern Gölü'ndeki en büyük ada olan Visingsö'nün de resmi yönetiminin bulunduğu Jönköping, adını Junebäcken adlı akarsudan almıştır. Kent, 1845 ve 1970 yılları arasında kibrit sanayisi ile ünlüydü. Yine günümüzde kent, IKEA, Electrolux ve Husqvarna gibi büyük İsveç markalarının ana şubelerine sahiptir.
İklim

|  Jönköping (2002–2018) iklimi > Aylar.En yüksek sıcaklık (°C).Ortalama en yüksek sıcaklık (°C).Ortalama sıcaklık (°C).Ortalama en düşük sıcaklık (°C).En düşük sıcaklık (°C).Ortalama yağış (mm) |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Oca.10,5.0,2.−2,5.−5,2.−33.43,2 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Şub.14,7.0,7.−2,3.−5,2.−35,4.32,0 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Mar.18,7.4,6.0,4.−3,9.−30.27,7 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Nis.26,3.11,0.5,4.−0,2.−18,1.29,9 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > May.28,6.16,3.10,3.4,3.−7,2.48,3 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Haz.33,2.19,5.13,7.7,9.−1,4.79,4 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Tem.33,4.21,9.16,4.10,8.0,2.80,4 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Ağu.34,2.20,3.15,2.10,1.−2,3.85,6 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Eyl.26,8.16,3.11,7.7,0.−7,3.50,4 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Eki.21,4.9,8.6,4.3,0.−13,3.58,0 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Kas.14,1.5,0.2,6.0,2.−20,7.52,1 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Ara.12,6.2,0.−0,5.−2,9.−28,3.49,5 |  Jönköping (2002–2018) iklimi > Yıl.33,4.10,6.9,1.2,6.−35,4.636,5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Kaynak: İsveç Meteoroloji Enstitüsü
Jönköping Panoraması
Jönköping doğumlular

Lillian Asplund - Titanic adlı gemiden sağ kalan bir yolcu.
Johan Björnsson Printz - Yeni İsveç kolonisinin kurucusu.
John Bauer - ressam, illüstratör
Amy Diamond - şarkıcı
Agnetha Fältskog - ABBA grubu üyesi
Dag Hammarskjöld - Birleşmiş Milletler sekreteri.
Mona Johannesson - model
Fredrik Neij - The Pirate Bay'in kurucusu.
Nina Persson - The Cardigans grubu üyesi
Viktor Rydberg - yazar
Carl Peter Thunberg - botanikçi
The Motorhomes - rock grubu
Bahadır Tonguç - Supramar Shipping kurucusu
| g t Jönköping ilinin belediyeleri |
| --- | --- |
 Aneby  Eksjö  Gislaved  Gnosjö  Habo  Jönköping  Mullsjö  Nässjö  Sävsjö  Tranås  Vaggeryd  Värnamo  Vetlanda 
| g t İsveç'teki şehirler |
| --- | --- |
1 000 000 + şehirler: Stockholm (başkent)
500 000 + şehirler: Göteborg ·  Malmö
100 000 + şehirler: Uppsala ·  Västerås
50 000 + şehirler: Örebro ·  Linköping ·  Helsingborg ·  Jönköping ·  Norrköping ·  Lund ·  Umeå ·  Gävle ·  Borås ·  Södertälje ·  Eskilstuna ·  Täby ·  Karlstad ·  Halmstad ·  Växjö
20 000 + şehirler: Sundsvall ·  Luleå ·  Trollhättan ·  Östersund ·  Borlänge ·  Falun ·  Upplands Väsby ·  Tumba ·  Kalmar ·  Skövde ·  Kristianstad ·  Karlskrona ·  Skellefteå ·  Uddevalla ·  Lidingö ·  Motala ·  Landskrona ·  Örnsköldsvik ·  Nyköping ·  Karlskoga ·  Åkersberga ·  Vallentuna ·  Varberg ·  Trelleborg ·  Lidköping ·  Alingsås ·  Piteå ·  Sandviken ·  Märsta ·  Ängelholm ·  Visby ·  Boo ·  Vänersborg ·  Katrineholm ·  Kungälv ·  Västervik ·  Enköping
20 000 - şehirler: Arboga ·  Arvika ·  Askersund ·  Avesta ·  Boden ·  Bollnäs ·  Borgholm ·  Djursholm ·  Eksjö ·  Eslöv ·  Fagersta ·  Falkenberg ·  Falköping ·  Falsterbo ·  Falun ·  Filipstad · Flen ·  Gränna ·  Hagfors ·  Haparanda ·  Hedemora ·  Hjo ·  Huskvarna ·  Hudiksvall ·  Härnösand ·  Hässleholm ·  Höganäs ·  Karlshamn ·  Kiruna ·  Kramfors ·  Kristinehamn ·  Kumla ·  Kungsbacka ·  Köping ·  Laholm ·  Lindesberg ·  Ljungby ·  Ludvika ·  Lycksele ·  Lysekil ·  Mariefred ·  Mariestad ·  Marstrand ·  Mjölby ·  Mölndal ·  Nacka ·  Nora ·  Norrtälje ·  Nybro ·  Nynäshamn ·  Nässjö ·  Oskarshamn ·  Oxelösund ·  Ronneby ·  Sandviken ·  Sala ·  Sigtuna ·  Simrishamn ·  Skanör ·  Skara ·  Skänninge ·  Sollefteå ·  Strängnäs ·  Strömstad ·  Stockholm ·  Säffle ·  Säter ·  Sävsjö ·  Söderhamn ·  Söderköping ·  Sölvesborg ·  Tidaholm ·  Torshälla ·  Tranås ·  Trosa ·  Ulricehamn ·  Vadstena ·  Vaxholm ·  Vetlanda ·  Vimmerby ·  Värnamo ·  Ystad ·  Åmål ·  Öregrund ·  Östhammar
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb12066312z (data)  GND: 4222134-1  LCCN: n79064012  MusicBrainz: 579abdee-42cb-411f-b52a-819cb6573d2e  NKC: ge1119340  NLI: 987007564352305171  SUDOC: 02892911X  VIAF: 153593341   WorldCat (LCCN): n79-064012
Kayaboğazı, Araç

| Kayaboğazı |
| --- | --- |
Köy

 Kastamonu'nun Türkiye'deki konumu
KayaboğazıKayaboğazı'nın Kastamonu'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Kastamonu
İlçe: Araç
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
Rakım: 508 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 113
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0366
İl plaka kodu: 37
Posta kodu: 37802
Kayaboğazı, Kastamonu ilinin Araç ilçesine bağlı bir köydür.
Coğrafya

Köy, Kastamonu il merkezine 72 km, Araç ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 113
2021: 107
2020: 112
2019: 114
2018: 135
2017: 106
2016: 102
2015: 98
2014: 96
2013: 118
2012: 99
2011: 92
2010: 89
2009: 93
2008: 91
2007: 94
2000: 106
Kaybid

Kaybid kent sokaklarına uyguladığı küçük boyutlu vahşi hayvan kolajları ve bu kolajlar ile yaptığı loop animasyonlar ile bilinen sokak sanatçısı.
Yaptığı kolaj çalışmaları; yayıldığı kent düzleminde, bir zemine, yere basan ve buradan sessizce yürüyerek geçen hayvan figürlerini içeriyor. Animasyonlarda ve gif çalışmalarında ise bu hayvanların fotoğraflarının arka arkaya sırayla izlenmesi ile ortaya çıkan ve bunların şehir sokaklarında yürüdüğü sonsuz bir loop görülüyor.
Kentler, kentleşme ve doğal hayat arasındaki tezatlığa işaret eden çalışmalarda, kentleşmenin ve insan medeniyetinin doğal hayattan ne denli uzak olduğu ve onu uzaklaştırdığı gerçeği vurgulanıyor.
Yaptığı çalışmaların hepsini yerlerini Google Maps üzerinde işaretliyor. Ayrıca bu kolaj çalışmalarının yıpranma ve yok olma süreçlerini de takip ediyor. Süreci ve tüm işlerini Instagram hesabından yayınlıyor.
Katıldığı sergiler arasında; 16. İstanbul Bienali "Yedinci Kıta" Kamusal Program, Digital Graffiti Festivali (Florida, ABD) ve Greenpoint Gallery Night (Brooklyn, NY) etkinlikleri yer almaktadır.
Onbaşı

| TSK rütbeleri>  Kara   Deniz   Hava .Genel Komutanlar |
| --- | --- |
Cumhurbaşkanı (Başkomutan)
Millî Savunma Bakanı
Genelkurmay Başkanı
Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları
Askerî Kurul
Yüksek Askerî Şûra
General ve Amiral
 Mareşal: Büyükamiral
 Orgeneral: Oramiral
Korgeneral: Koramiral
 Tümgeneral: Tümamiral
 Tuğgeneral: Tuğamiral
Üstsubay
Albay
Yarbay
Binbaşı
Subay
Yüzbaşı
Üsteğmen
Teğmen
Asteğmen
Astsubay
Astsubay Kıdemli Başçavuş
Astsubay Başçavuş
Astsubay Kıdemli Üstçavuş
Astsubay Üstçavuş
Astsubay Kıdemli Çavuş
Astsubay Çavuş
Astsubay Astçavuş

Uzman Erbaş
Uzman Çavuş
Uzman Onbaşı
Sözleşmeli Erbaş
Sözleşmeli Çavuş
Sözleşmeli Onbaşı
Erbaş
Çavuş
Onbaşı
Sözleşmeli Er
 Sözleşmeli Er
Er
Er
Onbaşı, silahlı kuvvetlerde erlikten sonra gelen ilk rütbenin sahibi. Türkiye'de ilk kez batılı tarz Osmanlı askeri kuvvetinde kullanılmış olup Alman Gefreiter rütbesinden uyarlanmıştır. Er ile çavuş arasındaki rütbedir.
Onbaşı, emrine verilen birliğin amiri ve çavuşun yardımcısıdır. Birliğin içinde disiplini korumak, emrinde bulunan personeli savaş için hazırlamak, sevk ve idare etmek, en küçük birlik olan manganın bütün iç hizmetlerini iyi bilmek, bunları astlarına öğretmek, araç ve gereçlerin bakımını yapmak zorundadır. Onbaşı, kendi erleriyle bir masada yemek yer. Sofranın temizlik ve düzenine, yemeğin eşit olarak dağıtılmasına, nöbette olan erlerin yemeğinin ayrılmasına dikkat eder. Erlerine, birlikte bulunan subayları tanıtır. Erlerin uygunsuz kimselerle görüşmelerine engel olur, onların sağlık durumlarıyla ilgilenir, hasta olanları doktora gönderir. Onbaşı, yönetmelikte yazılı olan özel nöbetleri tutar, kışla ve ordugâh hizmetinde çalışan erlerin başında âmir olarak bulunur. Aldığı emirlere göre yapacağı işler ve birlik içinde disiplinle ilgili olayları zamanında, âmiri olan çavuşa bildirir. Silâhlı kuvvetlerde onbaşılığa yükselme, özel talimatına uygun olarak, acemi eğitimini başarıyla bitirenler arasından ayrı bir sınavla olur. Onbaşı, kolunun pazu kısmına kırmızı çuhadan "V" işareti takar.
Türk Silahlı Kuvvetleri'nde sözleşmeli onbaşı

Sözleşmeli Onbaşı, 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er kanunu kapsamında, Sözleşmeli Er olarak en az 2 yıl görev yaptıktan sonra kadro görev yeri uygun olduğu takdirde, yeterlilik durumu da göz önüne alınarak Sözleşmeli Er'in Türk Silahlı Kuvvetlerinde aldığı Onbaşı rütbesidir.
Sözleşmeli Onbaşılar, Sözleşmeli Er, yükümlü er ve yükümlü onbaşıların üstü olup, Erbaş sayılırlar.
Sözleşmeli Onbaşılar sınıf değişikliği yapabilirler. Ayrıca askerlerde olduğu gibi sözleşme görev süresince kışlada iskan edilirler. Sözleşmeli Onbaşıların sözleşmeleri, 1 yıldan az 3 yıldan fazla olmamak şartıyla en fazla 29 yaşın bitirildiği yılın aralık ayı sonuna kadar uzatılabilir.
Sözleşmeli Onbaşılardan, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilenler ile kendi isteği ile sözleşmesini yenilemeyenler veya ayrılanlar, ilgili mevzuattaki şartları sağlamak şartıyla Uzman Erbaşlığa veya Astsubaylığa başvurabilirler. Başvuruda bulunan sözleşmeli Onbaşılara yönetmelikte belirtilen esaslar dâhilinde öncelik verilir.
Onbaşı
Kahraman Kolu

Samanyolu sarmal kollarının yapısı. Kahraman Kolu = 1. Perseus
Kahraman Kolu, Samanyolu'nun iki büyük sarmal kolundan birisidir. Diğer büyük sarmal kol Kalkan-Güneyhaçı koludur. Kahraman Kolu, uzun Samanyolu çubuğunun merkezden uzak son kısmından dışarıya doğru uzanır.
Samanyolu, iki büyük ve çok sayıda küçük koldan oluşmuş bir çubuklu sarmal gökadadır. Kahraman Kolu'nun yarıçapı yaklaşık olarak 10.700 parsektir ve küçük Kuğu ve Yay-Karina kolu arasında yer alır. Kahraman takımyıldızına olan yakınlığından dolayı bu şekilde adlandırılır.
Kahraman kolu pek çok Messier nesnesi içerir:
Yengeç Bulutsusu (M1)
Açık Küme M36
Açık Küme M37
Açık Küme M38
Açık Küme M52
Açık Küme M103.
Kemal Beydilli

Kemal Beydilli (d. 1942, İstanbul), yüksek öğrenimine İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde başladı. Tarih Eğitimini aynı üniversitenin Edebiyat Fakültesi'nde (1964-68) ve doktora ile mezun olduğu Münih Ünivesitesi'nde tamamladı (1970-75). 16. Yüzyılda Lehistan-Osmanlı münâsebetlerini ele alan doktora çalışmasını, Prof. Franz Babinger'in halefi Prof. J. Kissling'in yanında yaptı.
Osmanlı tarihinin çeşitli konularını, müessese ve meselelerini ele alan ve Osmanlı arşiv belgelerine dayanan araştırmalar yapmıştır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü'nde öğretim üyesi olarak dersler vermiş ve Yakın Çağ Tarihi Anabilim Dalı Başkanlığı görevini yürütmüştür. Halen İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi'nde Atatürk İlkeler ve İnkılap Tarihi, Osmanlı Tarihi, Osmanlı İdare Tarihi dersleri vermektedir.
Jay Baruchel

| Jay Baruchel |
| --- | --- |
Baruchel, 2014 WonderCon'da.
Doğum: Jonathan Adam Saunders Baruchel 9 Nisan 1982 (42 yaşında) Ottawa, Ontario, Kanada 

Jonathan Adam Saunders "Jay" Baruchel (d. 9 Nisan 1982)  Kanadalı aktör.
Biyografi > İlk yılları

Baruchel Ottawa, Ontario'da yazar Robyne ve antikacı Serge Baruchel'in oğulları olarak doğdu. Taylor adında küçük bir kızkardeşe sahiptir. Babası Yahudi, annesi ise bir katoliktir. İrlandalı kökenlere sahiptir. Oyunculuğa 1996 yılında yerel televizyon dizileri My Hometown ve Popular Mechanics for Kids ile başlamıştır. Popular Mechanics for Kids'da Elisha Cuthbert ile birlikte rol almıştır.
Biyografi > Kariyer

Baruchel 2000 yılında Cameron Crowe'un Oskar ödüllü Almost Famous filminde rol aldı. Daha sonra Judd Apatow'un kısa ömürlü Undeclared adlı televizyon dizisinde oynadı. Roger Avary'nin The Rules of Attraction adlı 2002 yapımı filminde rol aldı.
2004 yılında Clint Eastwood'un Million Dollar Baby adlı filminde rol aldı. Başarılı performansından sonra Nemesis Game ve Fetching Cody filmleriyle, Don Johnson'la birlikte Just Legal dizisinde ve 2005 yılında Emmy ödülü adayı Numb3rs dizisinde rol aldı.
Daha sonra Knocked Up, I'm Reed Fish ve Just Buried filmlerinde oynayan aktör çıkışını 2008 yılında gösterime giren Tropik Fırtına filmiyle yakaladı. Ben Stiller'ın yönettiği filmde Jack Black, Nick Nolte, Steve Coogan ve Robert Downey Jr ile çalışma fırsatı yakaladı. Aktör aynı yıl Nick and Norah's Infinite Playlist filminde de gözükürken, Fanboys, She's Out Of My League ve How to Train Your Dragon filmlerinin kadrolarında yer aldı.
Biyografi > Film

| Yıl | Film | Rol | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1999 | Running Home | Kid #2 |  |
| 1999 | Who Gets The House?  | Jonathan |  |
| 2000 | Almost Famous | Vic Munoz |  |
| 2002 | The Rules of Attraction | Harry |  |
| 2002 | Matthew Blackheart: Monster Smasher | Jimmy Fleming | Televizyon |
| 2003 | Nemesis Game | Jeremy Curran |  |
| 2004 | Million Dollar Baby | Danger Barch |  |
| 2005 | Fetching Cody | Art Frankel |  |
| 2007 | Knocked Up | Jay |  |
| 2007 | I'm Reed Fish | Reed Fish |  |
| 2007 | Just Buried | Oliver Whynacht |  |
| 2008 | Real Time | Andy Hayes |  |
| 2008 | Fanboys | Windows |  |
| 2008 | Tropic Thunder | Kevin Sandunsky |  |
| 2008 | Nick and Norah's Infinite Playlist | Tal |  |
| 2009 | The Trotsky | Leon |  |
| 2010 | She's Out of My League | Kirk |  |
| 2010 | How to Train Your Dragon | Hiccup Horrendous Haddock the Third |  |
| 2010 | The Sorcerer's Apprentice | Dave |  |
| Good Neighbours | Victor |  |  |
| 2011 | Johnny Klutz | Johnny Klutz |  |
| 2011 | Goon | Pat | Also Writer |
| 2012 | Cosmopolis | Shiner |  |
| 2013 | This is the End | Jay Baruchel | Oynuyor |
| 2013 | RoboCop | Unknown | Oynuyor |
| 2014 | How to Train Your Dragon 2 | Hiccup | seslendirme |
Biyografi > Televizyon

| Yıl | Başlık | Rol | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1995 | Are You Afraid Of The Dark? | Joe | 1 bölüm |
| 1996 | My Hometown | Thomas Thompson | 3 bölüm |
| 1996 | Popular Mechanics For Kids | Kendisi | Sunucu-oyuncu |
| 1998 | The Worst Witch | Bean Pole | 1 bölüm |
| 1999-2000 | Are You Afraid Of The Dark? | Alex | 3 bölüm |
| 2001–2003 | Undeclared | Steven Karp | 17 bölüm |
| 2004 | The Stones | Winston Stone | 6 bölüm |
| 2005-2006 | Just Legal | Skip Ross | 8 bölüm |
| 2006-2007 | Numb3rs | Oswald Kittner | 2 bölüm |
| 2009 | Murdoch Mysteries | Harry Houdini | Konuk youncu, 1 bölüm |
Kerbeneş

| Karpenisi Καρπενήσι Kerbeneş |
| --- | --- |
Belediye
Karpenisi belediyesi

KarpenisiKerbeneş'in Yunanistan'daki konumu
Ülke:  Yunanistan
Bölge: Orta Yunanistan
Bölgesel birim: Evritanya
İdare
 • Belediye başkanı: Hristos Kakavas
Yüzölçümü
 • Belediye: 948.6 km²
Nüfus (2011)
 • Belediye: 13.105
 • Yoğunluk: 14/km²
 • Kent: 8,575
Zaman dilimi: [[UTCUTC+2]] (DAS)
 • Yaz (YSU): [[UTCUTC+3]] (DAYS)
Resmî site www.karpenissi.gr
Krenbeş veya Kerpiniş (Yunanca: Καρπενήσι Karpenissi; Osmanlı döneminde Kerbeneş), Yunanistan'ın Orta Yunanistan bölgesinde bulunan bir şehir ve belediyedir. Şehir, Karpenisi Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 948.6 km² olan şehrin nüfusu 2011 yılı itibarı ile 13,105'tir.
Kerbeneş, kış turizmi merkezi olup kayak merkezine ev sahipliği yapmaktadır. Dağlık konumu ve güzelliği nedeniyle Yunanistan'ın İsviçresi olarak da anılır.
İdari bölümler

Günümüz Kerbeneş belediyesi 2011 yerel yönetim reformu ile altı eski belediyenin birleştirilmesiyle kurulmuştur. Birleştirilen belediyeler belediye birimlerine dönüştürülmüştür.
Domnista
Fourna
Kerbeneş
Ktimenya
Potamya
Prusos
Kerbeneş belediye birimi, Aya Vlaherna, Ayos Andreas, Ayos Nikolaos, Fidakya, Kalesmeno, Kerbeneş, Korishades, Miriki, Papparusi, Pavlopulo, Sella, Stefani, Stenoma ve Vutiro yerleşimlerine ayrılmaktadır.
Kardeş şehirler

Asheville, ABD
Kemal Bağcıoğlu

Ahmet Kemal Bağcıoğlu, (d. 1922, Çanakkale, ö. 8 Temmuz 2016), Türk bürokrat.
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Ezine, Lapseki, İmroz Sorgu Hâkimi, Göksun Hâkim Muavinlikleri, Elbistan Cumhuriyet Müddeî-i Umûmi Muavini, Afşin Münferit Sulh Hâkimliği, Turhal Sorgu Hâkimliği, Mesudiye Hâkimliği, Serbest Avukatlık, Amasya Şeker Fabrikası Hukuk Müşavirliği ve Genel Sekreterliği, Amasya İl Genel Meclis ve Belediye Meclis Üyeliği, Türkiye Zirai Donatım Kurumu Avukatlığı, TBMM 1.(XII) Dönem Maraş, 2.(XIII) Dönem Ankara, 3.(XIV) Dönem Çanakkale Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Orta zincirli açil koenzim A dehidrogenaz yetmezliği

Orta zincirli Açil-CoA(Koenzim A) dehidrogenaz eksikliği (MCAD eksikliği veya MCADD), vücudun orta zincirli yağ asitlerini asetil-CoA'ya parçalama
| Orta zincirli Açil Koenzim A(CoA) dehidrogenaz yetmezliği |
| --- | --- |
Diğer adlar: İkincil arnitin eksikliği, MCAD eksikliği veya MCADD

Bu hastalık otozomal ve resesif bir şekilde kalıtılır.
Uzmanlık: Endokrinoloji
yeteneğini bozan bir yağ asidi oksidasyonu bozukluğudur. Bozukluk, hipoglisemi ve zamanında müdahale olmaksızın ani ölüm ile karakterizedir, çoğunlukla açlık veya kusma dönemleri ile ortaya çıkar.
Yenidoğan taramasından önce MCADD, bebeklerde ani ölümün yeterince teşhis edilmemiş bir nedeniydi. Semptomların başlangıcından önce tespit edilen bireyler mükemmel bir prognoza sahiptir.
MCADD, nüfusa bağlı olarak 1:4000 ila 1:17.000 insidansı ile en çok Kuzey Avrupa Kafkas kökenli bireylerde yaygındır. MCADD tedavisi, vücudun enerji sağlamak için yağ asidi oksidasyonuna dayandığı açlıktan ve diğer durumlardan kaçınarak esas olarak önleyicidir.
Belirti ve semptomlar

MCADD, erken çocukluk döneminde hipoketotik hipoglisemi ve karaciğer fonksiyon bozukluğu ile kendini gösterir, genellikle öncesinde uzun süre aç kalma veya kusma ile seyreden bir enfeksiyon. Sadece anne sütüyle beslenen bebekler, yetersiz beslenme nedeniyle doğumdan kısa bir süre sonra bu şekilde ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde MCADD'nin ilk belirtisi küçük bir hastalıktan sonra ani ölüm olabilir. MCADD'li bazı kişiler, metabolizmalarını yeterince strese sokan bir durumla hiçbir zaman karşılaşmadıkları sürece tamamen asemptomatik kalabilirler. Genişletilmiş yenidoğan taramasının ortaya çıkmasıyla birlikte, bebeklerinde düşük karnitin seviyeleri için pozitif yenidoğan taramaları yapıldıktan sonra bazı anneler MCADD ile tanımlanmıştır.
MCAD enzimi, zincir uzunlukları 6 ila 12 karbon arasında olan yağ asitlerinin mitokondride beta oksidasyonu sırasında hidrojen giderme adımından sorumludur. Yağ asidi beta oksidasyonu, vücut glikoz ve glikojen depolarını kullandıktan sonra enerji sağlar. Bu oksidasyon tipik olarak uzun süreli açlık veya hastalık dönemlerinde kalori alımının azaldığı ve enerji ihtiyacının arttığı dönemlerde meydana gelir.
Genetik

MCADD, otozomal resesif bir şekilde kalıtılır, yani etkilenen bir birey, her iki ebeveyninden de mutasyona uğramış bir alel miras almalıdır. ACADM, 1p31'de yer alan, 12 ekzonlu ve 421 amino asitlik bir proteini kodlayan gendir. Kuzey Avrupalı Kafkasyalılar arasında, 985. pozisyonda bir adeninin guanin ile yer değiştirmesi, proteinin 304. pozisyonunda lizinin glutamik asit ile yer değiştirmesi ile sonuçlanan yaygın bir mutasyon vardır. Yenidoğan taraması mutasyon spektrumunu genişlettiğinden, diğer mutasyonlar daha yaygın olarak tanımlanmıştır. 985A>G ortak mutasyonu, klinik olarak MCADD ile başvuran Kafkas bireylerinin %80'inde ve tarama ile tanımlanan popülasyonun %60'ında homozigot durumda mevcuttur.
Bir bireyin genotipi, MCADD için klinik fenotipiyle iyi bir korelasyon göstermez. MCADD'li bir bireyin klinik görünümü sadece ACADM genindeki mutasyonların varlığına değil, aynı zamanda vücudun enerji için yağ asidi oksidasyonuna bağımlı olmasını gerektiren çevresel veya fizyolojik stresörlerin varlığına da bağlıdır. Yenidoğan tarama programları aracılığıyla tanımlanan ve daha yüksek kalıntı enzim aktivitesi ile ilişkili bazı mutasyonlar, klinik MCADD semptomları olan bireylerde görülmemiştir. Buna rağmen, açlıktan kaçınma ile tedavi, MCADD teşhisi konan herkes için norm olmaya devam etmektedir.
Tanı

Klinik olarak, özellikle küçük bir hastalık tarafından tetikleniyorsa, uyuşukluk, nöbetler, koma ve hipoketotik hipoglisemi ile başvuran kişilerde MCADD veya başka bir yağ asidi oksidasyon bozukluğundan şüphelenilir. MCADD ayrıca akut karaciğer hastalığı ve hepatomegali ile kendini gösterebilir ve bu da Reye sendromu yanlış teşhisine yol açabilir. Bazı kişilerde, MCADD'nin tek belirtisi, genellikle ölümcül olmayan küçük bir hastalığın ardından gelen ani, açıklanamayan ölümdür.
Tandem kütle spektrometrisi (MS/MS) kullanılarak genişletilmiş yenidoğan taramasının yapıldığı alanlarda, MCADD genellikle doğumdan kısa bir süre sonra filtre kağıdı üzerinde toplanan kan lekelerinin analizi ile saptanır. MS/MS'li açilkarnitin profilleri, C8'in C6 ve C10'dan büyük olduğu yüksek heksanoilkarnitin (C6), oktanoilkarnitin (C8), dekanoilkarnitin (C10) veya dekenoilkarnitin (C10:1) çok karakteristik bir model gösterecektir. Bazen MCADD ile ikincil karnitin eksikliği görülür ve bu durumlarda açil karnitin profilleri bilgilendirici olmayabilir.
Gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) ile yapılan idrar organik asit analizi, düşük keton seviyeleri ile bir dikarboksilik asidüri modeli gösterecektir. Açillisin türlerinin izleri de tespit edilebilir. Asemptomatik bireyler normal biyokimyasal laboratuvar sonuçlarına sahip olabilir. Bu bireyler için, açillisin türlerinin GC-MS, özellikle heksanoilglisin ve suberilglisin tarafından hedeflenen analizi tanısal olabilir. MCADD'nin biyokimyasal şüphesinden sonra, tanıyı doğrulamak için ACADM'nin moleküler genetik analizi kullanılabilir. Kültürlenmiş fibroblastlarda MCAD aktivitesinin analizi de tanı için kullanılabilir.
Önceki hastalığın genellikle ölümcül olmayacağı ani ölüm vakalarında, MCADD'den sıklıkla şüphelenilir. Otopsi genellikle karaciğerde yağ birikintileri gösterecektir. MCADD'den şüphelenilen durumlarda, tanı için ölümden sonra safra ve kanın açil karnitin analizi yapılabilir. Numunelerin bulunmadığı durumlarda, yenidoğan taramasından kalan kan yardımcı olabilir. Asemptomatik kardeşlerin ve ebeveynlerin biyokimyasal testleri de bilgilendirici olabilir. MCADD ve diğer yağ asidi oksidasyon bozuklukları, son yıllarda ani bebek ölümü sendromunun teşhis edilmemiş nedenleri olarak kabul edilmiştir.
Tedavi

Diğer yağ asidi oksidasyon bozukluklarının çoğunda olduğu gibi, MCADD'li bireylerin uzun süre oruç tutmaktan kaçınmaları gerekir. Hastalıklar sırasında, ölümle sonuçlanabilecek metabolik dekompansasyonu önlemek için dikkatli bir yönetim gerektirirler. Hastalık sırasında basit karbonhidrat veya glikoz takviyesi, katabolizmayı önlemenin anahtarıdır. MCADD'li bireyler için oruç süresi yaşa göre değişir, bebekler tipik olarak sık beslenmeye veya pişmemiş mısır nişastası gibi yavaş salınan bir karbonhidrat kaynağına ihtiyaç duyar. Hastalıklar ve diğer stresler, etkilenen bireylerin açlık toleransını önemli ölçüde azaltabilir.
MCADD'li bireylerin, hastayı ve durumu bilmeyen sağlık personelinin akut dekompansasyon durumunda doğru tedaviyi uygun şekilde uygulamasına izin veren bir "acil durum mektubu" olmalıdır. Bu mektup, bir krize müdahale etmek için gereken adımları özetlemeli ve bireyin bakımına aşina olan uzmanların iletişim bilgilerine sahip olmalıdır.
Tedavi > Yanlış tanı sorunları

MCADD bozukluğu, pedagoglar tarafından genellikle Reye Sendromu ile karıştırılır. Reye Sendromu, çocuklarda su çiçeği veya grip gibi viral enfeksiyonlardan iyileşir gibi görünürken gelişebilen ciddi bir hastalıktır.
Reye Sendromu vakalarının çoğu, bu viral enfeksiyonlar sırasında Aspirin kullanımı ile ilişkilidir.