stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Türkmence
Tarihçe

Yenisey havzası ve Ötüken'deki ana yurtlarından 9. ve 11. yüzyıllar arasında Aral gölünün kuzeyine ve Sirderya bölgesine göç eden ve Müslüman olduktan sonra Türkmen adını alan Oğuzlar, 11. yüzyıldan itibaren Büyük Selçuklu Devletini kurup dalgalar halinde Harezm, Horasan, Azerbaycan üzerinden Anadolu'ya değin uzanmışlardır. Türkmenlerin kaderini değiştiren en önemli olaylardan biri de Moğol İstilalarıdır. Bunun neticesinde Türkmen boylarının bir kısmı Batıya doğru ilerlerken, bir bölümü de Afganistan-Harezm-Horasan-İran-Azerbaycan hattında kalmıştır. Günümüzde Türkmenistan'daki Türkmenler, Oğuz Türklerinin batıya ikinci büyük göç dalgasında yer almayan bakiyeleridir.
Türkmenceyle yazılmış en eski metinlerin, Ahmed Yesevî'nin şiirleri ve Ali'nin Kıssa-i Yûsuf'u olduğu iddia edilirse de, aslında bunlar Türk dilinin müşterek dönemine ait eserlerdir. Eski Türkmen Türkçesi, yazılı belgelerle takip edilemeyen Ana Oğuz Türkçesinin içinden ayrılan veya Ana Oğuz Türkçesiyle beraber yaşamış olan bir kol olarak düşünülmektedir. Özellikle Hazar Denizi'nin batısına göç eden kalabalık Oğuz boylarının dışında, Hazar'ın doğusunda yaşamını sürdürmüş olan Oğuzların konuşmuş oldukları diyalektlerdir. Yazı dili olmadığı için Eski Türkmen diyalektleri olarak da belirtilebilir. Hazar Denizi'nin güneyi ve batısındam Balkanlar'a kadar olan sahada Eski Anadolu Türkçesi sonrasında 15. yüzyılla beraber Osmanlı Türkçesi ve Klasik Azerbaycan Türkçesi Oğuz yazı dilleri olarak sistemleşirken, Eski Türkmen diyalektleri de sahasında Kıpçak lehçeleri konuşan Türk boylarıyla beraber özelliğini oluşturmuştur. Tüm Türkistan'da olduğu gibi Türkmenlerin yaşadığı coğrafyada da yazı dili konumunda olan Harezm Türkçesi ve Çağatayca Türkmenler üzerinde etkili olmuştur.
Türkmence asıl eserlerini 18. yüzyıldan itibaren vermeye başlamıştır. Türkmen edebiyatının en büyük şairi sayılan Mahtumkulu Firaki Türkmen edebiyatının önde gelen temsilcilerinden biridir. 18. yüzyıl şairi olan Mahtumkulu Türkmen halkına yol göstermeye ve umut vermeye çalışan bir şair olarak, şiirleri Türkmen hayatının her yönünü kapsamış ve Türkmen birliği, Türkmen ruhu ve şuuru, gibi konular Mahtumkulu'nun şiirlerinde en çok öne çıkan temalar olmuştur.
Mahtumkulu Firaki:(Mağtumkulı Fırağî)
Gönüller, yürekler bir olsa başlar,
Tartsa yığın erir topraklar taşlar,
Bir sufrada tayyar kılınsa aşlar,
Yükselir o ikbali Türkmeniň.
Dil özellikleri

Türkmence, Azerice ile birlikte Türkçeye en yakın olan dildir. Türkçe konuşan insanlar tarafından küçük bir çabayla anlaşılabilir. Türkmence, Azerice ve Türkçe gibi eski Oğuzca'dan kopup ayrı bir gelişim sergileyen bir dildir. Oğuz dilleri arasında yer alan Türkmence bununla beraber bu dillerden bir takım hususiyetlerle belirgin bir şekilde ayrılır. Bünyesinde eski Oğuzcaya ait unsurları barındırmasına rağmen Çağataycanın tesirinde gelişmiş bir yazı dili olduğu için Azerice ve Türkçeden farklı olarak Türk dillerinin Uygurca ve Kıpçak dili gibi doğu ve kuzey kolunda yer alan lehçelere ait özellikler de taşımaktadır. Türk dillerinin Oğuz grubunda görülen b- > v- değişmesi, Türkmencede olmayıp b'ler korunmuştur (bol- “ol-”, bar “var”, bermek "vermek" vs.). Türkmencenin en önemli özelliklerinden birisi de Türkçenin ve Azericenin kısalttığı asli uzun ünlüleri korumuş olmasıdır. Aslî uzunluklar, Türkmence kelimelerin ilk hecesinde bulunurlar: a'ğı (ağıt), ka'bak (göz kapağı), mo'njuk (boncuk), o'ba (oba, köy), o'dun (odun).
Türkmencenin kelime hazinesini, Türkçe kelimelerin yanı sıra Arapça, Farsça ve Rusça kelimeler oluşturmaktadır. Sovyetler Birliği döneminde Arapça ve Farsça kelimelerin geçişi dururken Rusça kelimelerin sayısı hızlı bir şekilde artmıştır. Türkçe dışındaki Batı grubu Türk lehçelerinde Rusça kelimeler bakımından bir ortaklık söz konusudur. Türkçede ise, onlardan farklı olarak Fransızca ve İngilizce kelimeler bulunmaktadır.
Türkmencenin birçok ağzı bulunmaktadır. Söz konusu ağızlar, şu şekilde sıralanabilir: Yomut, Teke, Êrsarı, Sarık, Salır, Gökleň, Çovdur, Alili, Nohur, Karadaşlı, Ênev, Yemreli, Hasar, Ata, Nerezim, Çandır, Mukrı, Sakar, Bujak, Olam, Iğdir, Surhı, Düyeji, Hatap, Eski, Bayat, Hıdırili, Mehin, Çêrjev, Mürçe, Kıraç, Burkaz, Müjevür ve Arabaçı. Sovyet döneminde, edebî dil için Yomut ve Teke ağızları esas alınmış, ancak Türkmen aydınları bütün ağızlardan faydalanmayı prensip edinmişlerdir. Bu çizgide gelişen Türkmenceyle yazan birçok şair ve yazar yetişmiş ve bunlar zaman zaman kendi ağızlarında bulunan bazı kelimelere de eserlerinde yer vermişlerdir.
Alfabe

Ana madde: Türkmen alfabesi
Türkmence 1929 yılına kadar Arap harfleri ile yazılırdı. 1929–1940 arasında Latin harflerine geçilse de 1940 yılından itibaren Sovyet Türkmenistan'ında Rus etkisi nedeni ile Kiril afabesi'ne geçiş yapılmış ve Türkmence için Kiril alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. 1991 yılında Sovyetler Birliği dağılıp Türkmenistan bağımsız bir ülke haline gelince, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov hemen Türkmencenin yazımında yeniden Latin harflerinin kullanımını teşvik etmeye başladı. Türkmenistan Meclisi, 12 Nisan 1993 tarihinde aldığı bir kararla, Türkmen dilinin yazımında Latin harfleri esas alan, otuz harften oluşan, Türkmenistan'da Täze Elipbiy denen yeni Türkmen alfabesine geçmeyi kabul etmiştir. Bu karara göre yeni alfabe, 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren resmen kullanılmaya başlanmış; daha sonra alınan bir kararla birkaç harfte değişiklik yapılarak 1 Ocak 2000'de bütünüyle Lâtin alfabesine geçilmiştir. Pound (£), dolar ($), yen (¥) ve yüzde işaretleri (¢) gibi bazı olağandışı harfler, daha geleneksel harf sembolleri ile değiştirilmiştir. Türkmence hala İran ve Afganistan'da Arap harfleri ile yazılmaktadır.
Alfabe Türk alfabesini temel alarak oluşturulduysa da birkaç farklılık bulunmaktadır.
Türkmen alfabesinde Türk alfabesinden farklı olan harfler şunlardır:
| Türkmence | Türkçe | IPA |
| --- | --- | --- |
| Ä ä | Açık E | /æ/ |
| I i | İ | /i/ |
| J j | C | /d͡ʒ/ |
| Ž ž | J | /ʒ/ |
| Ň ň | Damaksı N | /ŋ/ |
| W w | Çift dudaksı V | /β/ |
| Y y | I | /ɯ/ |
| Ý ý | Y | /j/ |
Dilbilgisi > Zamirler

1-Şahıs Zamirleri

Türkmence şahıs zamirleri aşağı yukarı Türkiye Türkçesindeki gibidir:
| Tekil | Tekil | Çoğul | Çoğul |
| --- | --- | --- | --- |
| Türkmence | Türkçe | Türkmence | Türkçe |
| Men | Ben | Biz | Biz |
| Sen | Sen | Siz | Siz |
| Ol | O | Olar | Onlar |
Yönelme hâl çekimi:

maňa, saňa, oňa
2-İşaret Zamirleri

Türkmence işaret zamirleri şunlardır: Bu, şu, ol, şol.

Çekimli hallerde;
"Bu" işaret zamiri "m" ile başlar.
Ek ile zamirlerin aralarına "n" sesi girer.
Yönelme hallerinde ise n>ň değişmesi olur.
muny: bunu
muňa: buna 
onuň: onun
Dilbilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman (Häzirki zaman)

-ýar, -ýär Şimdiki Zaman Eki + Şahıs Ekleri
| Şimdiki Zaman> Olumlu | Şimdiki Zaman> Olumlu | Şimdiki Zaman> Olumlu | Şimdiki Zaman> Olumlu | Şimdiki Zaman> Olumsuz | Şimdiki Zaman> Olumsuz | Şimdiki Zaman> Olumsuz | Şimdiki Zaman> Olumsuz |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| gelýärin | geliyorum  | okaýaryn | okuyorum  | gelmeýärin | gelmiyorum  | okamaýaryn | okumuyorum |
| gelýärsiň | geliyorsun  | okaýarsyň | okuyorsun  | gelmeýärsiň | gelmiyorsun  | okamaýarsyň | okumuyorsun |
| gelýär | geliyor  | okaýar | okuyor  | gelmeýär | gelmiyor  | okamaýar | okumuyor |
|  gelýäris | geliyoruz  | okaýarys | okuyoruz  |  gelmeýäris | gelmiyoruz  | okamaýarys | okumuyoruz |
|  gelýärsiňiz | geliyorsunuz  | okaýarsyňyz | okuyorsunuz  | gelmeýärsiňiz | gelmiyorsunuz  | okamaýarsyňyz | okumuyorsunuz |
|  gelýärler | geliyorlar  | okaýarlar | okuyorlar  | gelmeýärler | gelmiyorlar  | okamaýarlar | okumuyorlar |
Dilbilgisi > Fiiller > Geniş zaman (Nämälim geljek zaman)

| Geniş Zaman> Olumlu | Geniş Zaman> Olumlu | Geniş Zaman> Olumlu | Geniş Zaman> Olumlu | Geniş Zaman> Olumsuz | Geniş Zaman> Olumsuz | Geniş Zaman> Olumsuz | Geniş Zaman> Olumsuz |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| gelerin | gelirim  | okaryn | okurum  | gelmerin | gelmem  | okamaryn | okumam |
| gelersiň | gelirsin  | okarsyň | okursun  | gelmersiň | gelmezsin  | okamarsyň | okumazsın |
| geler | gelir  | okar | okur  | gelmez | gelmez  | okamaz | okumaz |
| geleris | geliriz  | okarys | okuruz  | gelmeris | gelmeyiz  | okamarys | okumayız |
| gelersiňiz | gelirsiniz  | okarsyňyz | okursunuz  | gelmersiňiz | gelmezsiniz  | okamarsyňyz | okumazsınız |
| gelerler | gelirler   | okarlar | okurlar  | gelmezler | gelmezler  | okamazlar | okumazlar |
Dilbilgisi > Fiiller > Gelecek zaman (Mälim geljek zaman)

Türkmence gelecek zamanda şahıslara göre fiil çekimi yoktur. Bunun yerine zamirler kullanılır.
| Gelecek Zaman> Olumlu | Gelecek Zaman> Olumlu | Gelecek Zaman> Olumlu | Gelecek Zaman> Olumlu | Gelecek Zaman> Olumsuz | Gelecek Zaman> Olumsuz | Gelecek Zaman> Olumsuz | Gelecek Zaman> Olumsuz |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| men geljek | geleceğim   | men okajak | okuyacağım  | men geljek däl | gelmeyeceğim   | men okajak däl | okumayacağım |
| sen geljek | geleceksin   | sen okajak | okuyacaksın  | sen geljek däl | gelmeyeceksin  | sen okajak däl | okumayacaksın |
| ol geljek | gelecek  | ol okajak | okuyacak  | ol geljek däl | gelmeyecek  | ol okajak däl | okumayacak |
| biz geljek | geleceğiz   | biz okajak | okuyacağız  | biz geljek däl | gelmeyeceğiz  | biz okajak dãl | okumayacağız |
| siz geljek | geleceksiniz  | siz okajak | okuyacaksınız   | siz geljek däl | gelmeyeceksiniz  | siz okajak däl | okumayacaksınız |
| olar geljek | gelecekler  | olar okajak | okuyacaklar  | olar geljek däl | gelmeyecekler  | olar okajak däl | okumayacaklar |
Dilbilgisi > Fiiller > Görülen geçmiş zaman (Öten zaman)

| Görülen Geçmiş Zaman> Olumlu | Görülen Geçmiş Zaman> Olumlu | Görülen Geçmiş Zaman> Olumlu | Görülen Geçmiş Zaman> Olumlu | Görülen Geçmiş Zaman> Olumsuz | Görülen Geçmiş Zaman> Olumsuz | Görülen Geçmiş Zaman> Olumsuz | Görülen Geçmiş Zaman> Olumsuz |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| geldim | geldim  | okadym | okudum  | gelmedim | gelmedim  | okamadym | okumadım |
| geldiň | geldin  | okadyň | okudun  | gelmediň | gelmedin  | okamadyň | okumadın |
| geldi | geldi  | okady | okudu  | gelmedi | gelmedi  | okamady | okumadı |
| geldik | geldik  | okadyk | okuduk  | gelmedik | gelmedik  | okamadyk | okumadık |
| geldiňiz | geldiniz  | okadyňyz | okudunuz  | gelmediňiz | gelmediniz   | okamadyňyz | okumadınız |
| geldiler | geldiler  | okadylar | okudular  | gelmediler | gelmediler  | okamadylar | okumadılar |
Türkmencenin imlasına bağlı olarak:

Üçüncü şahıslarda görülen geçmiş zaman bu şeklinde yazılır.
gördi, gördüler
düşündüm, düşündüň, düşündi, düşündük, düşündüňüz, düşündüler
Dilbilgisi > Fiiller > Öğrenilen geçmiş zaman

| Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumlu | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumlu | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumlu | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumlu | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumsuz | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumsuz | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumsuz | Öğrenilen geçmiş zaman I> Olumsuz |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| gelipdirin | gelmişim   | okapdyryn | okumuşum   | gelmändirin | gelmemişim   | okamandyryn | okumamışım |
| gelipdirsiň | gelmişsin  | okapdyrsyň | okumuşsun  | gelmändirsiň | gelmemişsin  | okamandyrsyň  | okumamışsın |
| gelipdir | gelmiş  | okapdyr | okumuş  | gelmändir | gelmemiş  | okamandyr | okumamış |
| gelipdiris | gelmişiz  | okapdyrys | okumuşuz   |  gelmändiris | gelmemişiz  | okamandyrys | okumamışız |
| gelipdirsiňiz | gelmişsiniz  | okapdyrsyňyz | okumuşsunuz  | gelmändirsiňiz | gelmemişsiniz   | okamandyrsyňyz | okumamışsınız |
| gelipdirler | gelmişler  | okapdyrlar | okumuşlar  | gelmändirler | gelmemişler  | okamandyrlar | okumamışlar |
Dilbilgisi > Fiiller > Günler ve Aylar

Türkmenistan'ın eski Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı döneminde 2003 yılında değiştirilen ay ve gün isimleri Kurbankulu Berdimuhammedov döneminde 1 Temmuz 2008'de halktan gelen istekler üzerine önceki haline getirilmiştir. Gün isimleri Farsçadan gelmekte olup ay isimleri ise Rusçadan gelmiştir.
| Türkçe | Türkmence |
| --- | --- |
Pazartesi: Duşenbe
Salı: Sişenbe
Çarşamba: Çarşenbe
Perşembe: Penşenbe
Cuma: Anna
Cumartesi: Şenbe
Pazar: Ýekşenbe
| Türkçe | Türkmence |
| --- | --- |
Ocak: Ýanwar
Şubat: Fewral
Mart
Nisan: Aprel
Mayıs: Maý
Haziran: Iýun
Temmuz: Iýul
Ağustos: Awgust
Eylül: Sentýabr
Ekim: Oktýabr
Kasım: Noýabr
Aralık: Dekabr
Renkler
Türkmencede “renk” sözünü karşılamak üzere kullanılan “reňk” sözü Türkmenceye Farsçadan geçmiştir ve Azerice, Türkçe ve Gagavuzcada da kullanılmaktadır. Türkiye Türkçesinde kullanılan siyah, kahverengi Arapça olup Türkmencedeki gara, ak ve mele Türk dillerine özgüdür. Buna karşılık Türkmencedeki pembe karşılığında kullanılan gülgüne Farsçadan geçmiştir.
| Türkçe | Türkmence |
| --- | --- |
Kara: Gara
Beyaz: Ak
Mavi, Gök: Gök
Kırmızı, Kızıl: Gyzyl
Sarı: Sary
Yeşil: Ýaşyl
Kahverengi: Mele
Mor: Mavy
Pembe: Gülgüne
Turuncu: Mämişi
Boz: Çal
Mevsimler (Pasyllar)
| Türkçe | Türkmence |
| --- | --- |
İlkbahar: Ýaz
Yaz: Tomus
Sonbahar, Güz: Güýz
Kış: Gyş
Örnek- Mahtumkulu Firaki

SSCB döneminde Latin harfleriyle yayınlanmış bir metin örneği «Türkmen edebî diliniň esâsî yağdayları»
Vikikitap
Knidos

| --- | --- |
Κνίδος
Knidos limanı
Konum: Yazıköy, Datça, Muğla
Bölge: Karya Asya Eyaleti (Roma İmp.)
Koordinatlar: 
Tür: Yerleşim
Tarihçe
Devir(ler): Antik Çağ ve Orta Çağ
Kültür(ler): Geç Antik Dönem, Geç Klasik Dönem, Karya, Roma Dönemi,
Sit ayrıntıları
Durum: Restore
Knidos'un Türkiye'deki konumu
Afrodit figürlü gravür Knidos parası
Knidos (Grekçe: Κνίδος, [Knídos]), Muğla'nın Datça ilçesinde bulunan, Karya dönemine ait antik yerleşimdir.
Yerleşim

Knidos önce bugünkü Datça ilçe merkezinin 1,5 km kuzeydoğusunda Dalacak burnu üzerindeki Burgaz mevkiinde kurulmuştu. Sonra Yarımadanın batı ucundaki Tekir Burnu üzerine taşındı. MÖ. 4. yüzyıl ortalarında 35 km uzaklıktaki, bugünkü kalıntıların bulunduğu yere niçin taşındığı veya yerleştiği ile alakalı henüz kesin bir bilgi bulunmazken, bu taşınmada deniz ticaretindeki gelişmeler etkili olduğu düşünülmektedir.
Tarihçe > Helenistik dönem

Kentte yapılan kurtarma kazılarından buluntular ören yerindeki küçük müzede sergileniyor.
Tarihçe > İçinde bulunan harabeler

Nekropolis
Oedion
Antik Mendirek
Gymnasium
Küçük Tiyatro/Büyük Tiyatro
Basamaklı Cadde
Diyonsos Tapınağı
Antik Limanlar
Dor Tapınağı
Apollon Tapınağı ve Sunağı
Yuvarlak Tapınak
Korint Tapınağı
Güneş Saati
Meclis Binası
Tarihçe > İçinde bulunan harabeler > Gymnasium

Tiyatro ve doğu–batı ana caddesinin kavşağında ve gymnasium olarak adlandırılan yapının güneyinde yer alan yapıdaki çalışmalara 2016 sezonunda da devam edilmiştir. Dörtgen gri – mavi kireç taşından Geç Klasik Dönemde inşa edilmiş duvarların üzerine Geç Antik Dönemde harç ile işlenmemiş taşlardan inşa edilmiş yapı tespit edilmiştir. Zemin seviyesinde tespit edilen yangın tabakası içinde 2015 sezonunda olduğu üzere çok sayıda demir ok ucu ortaya çıkartılmıştır. Bu alandaki çalışmalar, hafriyatın kent dışına aktarılamaması ve büyük blokların kaldırılmasındaki problemler ile korumaya yönelik çalışmaların güçlükle sürdürülmesi nedeniyle 2016 sezonunda sonlandırılmıştır.
Tarihçe > İçinde bulunan harabeler > Gymnasium > Dor Tapınağı

Knidos antik kenti'nin batı bölümünde, Apollon Tapınağı'na giden yolun batısındaki terasta Dor Düzenli bir tapınak bulunmaktadır. Kültü ve yapım tarihi kesin olarak bilinmeyen tapınağın üzerinde Erken Hristiyanlık Dönemine ait bir kilisenin kalıntıları vardır.
Kireç taşı bloklar kullanılarak rektogonal tarzda örülmüş bir podyum üzerinde yükselen ve 6x 13 sütunlu peripteros bir plana sergileyen yapının stylobate ölçüleri 23.00x13.50 m.dir ve bu ölçülerin 1/1.70 oranını vermesi, tapınağın genel planda dikdörtgene yakın olduğunu gösterir. Gri-Pembe renkli kireç taşından inşa edilmiş olduğu için pembe tapınak olarak da bilinen yapının çevresinde bulunmuş olan architrav ve triglif-metop parçaları, tapınağın Dor Düzeninde inşa edildiğini gösteren en önemli bulgulardır. Tartışmalı olarak MÖ. 2. yüzyıla tarihlenen Knidos Dor Tapınağı'nın kültü hakkında kesin veriler bulunmamakla birlikte, alanda bulunmuş olan ve Erken Roma İmparatorluk Dönemine tarihlenen bir heykel kaidesi üzerindeki yazıtta Apollon Karneios'a adanmış bir heykelden bahsedilmektedir. Ağırlıklı olarak Apollon Karneios'a adandığı düşünülen tapınağın bulunduğu alanda, Erken Bizans Döneminde, olasılıkla tapınağın malzemeleri de kullanılarak bir kilise inşa edilmiştir.
Araştırma kazıları > 1.Dönem

Knidos ören yeri ilk araştırma kazıları 1858-1859 arası R. Murdoch Smith ve C. Thomas tarafından yapılan çalışmalar neticesinde Knidos antik şehir planı ortaya çıkarılmıştır. 1. dönem kazıları olarak tarih sayfalarına geçen arkeolojik araştırmalarda ortaya çıkan yapılar sırasıyla Korint tapınağı - Küçük Tiyatro - Demeter kutsal alanı - Gymnasium - Korint ve Nekropol (Mezarlık alanı) alanı yapıları gün yüzüne çıkarılmıştır.
Araştırma kazıları > 2.Dönem

2. dönem kazıları ise 1967 yılında Long Üniversitesinden C. I. Love kazı başkanlığında yapılmıştır. Araştırmalarda ortaya çıkarılan Helenistik ve Roma yapıları kazı envanterine işlenmiştir. Bunlardan bazıları Bizans kilisesi, Roma dönemi konutlar, Aphrodite tapınağı ve 10 yıl aradan sonra kazı durdurulmuş ve sonuçları yayınlanmıştır.
Araştırma kazıları > 3.Dönem

3. dönem kazısıları 1987'de Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından Prof. Dr. Ramazan Özgan - Selçuk Üniversitesi araştırma kazı çalışmaları yapılmıştır.
Araştırma kazıları > 4.Dönem

4. dönem 2012 yılında Müzeler Genel Müdürlüğü Selçuk Üniversitesi bölüm başkanı Prof.Dr. Ertekin Mustafa Doksanaltı kazı başkanlığında arkeolojik çalışmalar Knidos ören yerinde devam etmektedir.
Araştırma kazıları > 4.Dönem > Liman Şapeli

Knidos'un doğuda ve batıda olmak üzere iki limanı bulunmaktadır. Batıdaki Strabon’un ifadelerinden yola çıkılarak Askeri/Trireme Liman ya da Küçük/Batı Liman olarak adlandırılmıştır. Askeri/Trireme Liman’ın oluşturulabilmesi için anakara ile kentin ada bölümü arasında kalan alan, anakara kısmı doldurulmuş ve yapay mendirek meydana getirilmiştir. Mendirek, dörtgen planlı genişçe bir düzlük olarak düzenlenmiştir. Ucunda liman girişini koruyan yuvarlak planlı kule bulunmaktadır. Şapel, mendirek için hazırlanan dolgu üzerinde yer alan düzlüğe inşa edilmiştir. Şapelin doğusunda, apsis duvarının hemen dışında ABD’li araştırmacılar tarafından 1967- 77 yılları arasında bir sondaj çalışması gerçekleştirilmiş olup, yapı ‘F Kilisesi’ olarak kent planına işlenmiştir. Bu çalışma dışında şapelde başka herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Bu yapı, hem kentin Geç Antik Dönem yapılaşmasının ve kilise alanlarının yayılımının belirlenmesi hem de mendireğin ve dolayısıyla limanların inşa aşamalarının tespitine yönelik olarak Knidos 2016 kazı programına alınmıştır. Ölçüleri itibarıyla bu küçük yapı, tarafımızdan kiliseden çok bir şapel olarak değerlendirilmiştir. Doğu-batı doğrultusunda yerleştirilen şapel 10,30 metre x 5,88 metre ölçülerindedir. Naos, bema ve apsis bölümlerinden oluşan yapı, tek nefli olarak inşa edilmiştir. Yapının duvarları, kısmen devşirme kireçtaşı dörtgen blokların ve kısmen işlenmemiş irili ufaklı taşların harç ile birleştirilmesi ile meydana getirilmiştir. Şapele giriş batı ve kuzey duvarlarını ortalayacak şekilde düzenlenmiş birer kapı ile sağlanmaktadır. Batıdaki kapı eşiği iki parça halinde korunmuş olup 1,27 m x 0,58 metre ölçülerindedir. Kapıda 0,47 metre yüksekliğinde bir basamak ile şapel zeminine inilmektedir. Naosun zemini dörtgen traverten plakalar ile kaplanmıştır. Plakalar büyük ölçüde parçalanmış olarak günümüze ulaşabilmiştir.
Araştırma kazıları > 4.Dönem > Liman Caddesi’nin Doğusundaki Mekanlar

Knidos'un yamaç şeklindeki topoğrafik yapısına ve ızgara planına bağlı olarak, kentin doğu-batı doğrultusundaki ana caddesini dik olarak kesen yedi adet kuzey – güney doğrultulu cadde düzenlenmiştir. Bu caddeler, yine topoğrafyaya bağlı olarak yokuş ve merdivenin birlikte uygulaması ya da merdivenli cadde şeklinde olup birbirlerine paraleldirler. Knidos'un kuzey – güney doğrultulu yedi caddesinden birincisine, Küçük/Trireme Limanı'ndan başladığı için Liman Caddesi adı verilmiştir. Bu caddenin 75 metrelik başlangıç kısmı 2000 – 2006 yılları arasında açığa çıkartılmıştır. Bu caddenin başlangıcından 45 metre kuzeyde, yolun doğu kenarında ve yol boyunca, güneyden kuzeye doğru bir biri yanı sıra sıralanmış 7 adet mekan bulunmaktadır. Bu mekanlar batıda ‘Liman Caddesi, güneyde Stoa yapısının batı ucu, doğuda ise 2. teras ile sınırlanmaktadır. Güneyden kuzeye doğru ‘Mekan 1 – 7’ olarak kodlanmışlardır. Knidos 2016 sezonunda ‘Mekan 4 – 6’ tümüyle, Mekan 1- 3 ve 7 kısmen kazılmıştır. Yol boyunca sıralan mekanların girişleri, Liman Caddesi'ne, -batıya bakmaktadır. Mekanlar dörtgen planlıdır. Topoğrafya ve caddenin güneye doğru alçalması nedeniyle her bir mekanın zemini, yanındaki mekanın zemininden ortalama 0.50 metre yüksektir. Böylece cadde ile uyumlu olarak mekanlar da basamak şeklinde kuzeye doğru yükselmektedir. Liman Caddesi ile mekanların bağlantısı ve uyumu, Knidos kent planlamasında bu mekanların, MÖ. 4. yüzyıl ızgara planı kapsamında inşa edildiğini göstermektedir. Planları ve konumları itibarıyla MÖ. 4. yüzyıl kent planlamasında bu mekanlar dükkân sırası olarak düzenlenmiş olmalıdır. Mekanların caddeye bakan dış yüzleri bosajlı, dörtgen kireçtaşı blok lardan isodomik tarzda örülmüştür. Bu duvar örgü tekniği ve benzer dükkân sıraları Knidos'ta MÖ. 4. yüzyılda yaygın görülmektedir. Arka ve yan duvarlar, harç ile örülmüş ve sıva ile kaplanmıştır. Ancak ara duvarlardaki örgü tekniği orijinal olmayıp, Roma İmparatorluk ve/veya Geç Antik Dönem uygulamalarıdır. Limanlara ve kentin ana arterlerine olan yakınlıkları ile orijinalde dükkân sırası olarak planlandığı anlaşılan bu mekanlar süreç içinde, Roma İmparatorluk ve Geç Antik Dönemde kısmen fonksiyon ve kısmen de plan değişikliklerine uğramıştır.
Araştırma kazıları > 4.Dönem > Liman Caddesi Heroonu

Güneyden kuzeye doğru dördüncü sırada yer alan Mekan 4, plan olarak diğerlerinden farklı bir düzenlemeye sahiptir. Diğer mekanlar dikdörtgen planlıyken, Mekan 4'ün kareye yakın planı ve doğu kenarında içe ‘Π’ şeklinde bir giriş yapan ekstra bir dörtgen bir niş ve podyum bölümü bulunmaktadır. Mekan kuzey- güney yönünde 5.25 m., doğu – batı yönünde 5,51 metre boyutlarındadır. Doğu kısımda, içe doğru giriş/sıçrama yapan niş ve podyum bölümü ise 3,50 metre x 2,40 metre ölçülerindedir. Geç Klasik Erken Helenistik Dönem: Kenttin ızgara planı içinde Geç KlasikErken Helenistik Dönemde, Liman Caddesi'nin kenarında yer alan dükkân sırasının içinde dörtgen planlı dükkân ya da basit bir atölye olarak planlanmıştır. İç ve dış duvarlar sert dörtgen, bosajlı ve kenarlarında çentikli, kireçtaşı bloklardan isodomik tarzda inşa edilmiştir. Roma İmparatorluk Döneminde mekanın fonksiyon değişikliğine bağlı olarak, orijinal batı dış duvarına ait neredeyse hiçbir veri kalmamıştır. Ancak köşelerde, daha sonra yerleştirilen mermer plasterler için, dörtgen sert kireçtaşı bloklarının üçgen şekle getirilmek için yontulduğu anlaşılmaktadır. İç duvarlar ise büyük ölçüde Geç Antik Dönemde yapım malzemesi ve tekniği bakımından değiştirilmiştir. İç duvarlar sıva ile kaplı olduğu için orijinal duvarlara ait kalmış olabilecek izler görülememektedir. Ancak duvarların orijinal yerinde ve ölçülerinde herhangi bir değişiklik yapılmadığı anlaşılmaktadır. Eldeki veriler ve Knidos'taki benzer uygulamalar, mekanın yapı kompleksi içindeki yerini ve fonksiyonunu gösterecek niteliktedir. Helenistik Dönem boyunca Mekan 4, cadde kenarında ve yapı kompleksi içinde mütevazı bir dükkân fonksiyonuna sahip olmalıdır.