stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mansice

| Mansi dili |
| --- | --- |

маньси/моаньсь
Ana dili olanlar: Rusya
Bölge: Hantı-Mansi
Konuşan sayısı: 2.746  (2002)
Dil ailesi: Ural  Fin-UgorUgorOb-UgorMansi dili
Yazı sistemi: Kiril
Dil kodları
ISO 639-3: mns
Mansice veya eski adıyla Vogulca, Rusya'nın Hanti-Mansi Özerk Okrugu'nda ve Sverdlovsk Oblastı'nda yaşayan Mansilerce konuşulan bir dildir. Obi Nehri çevresi, Mansi dilini konuşulduğu yer olarak gösterilmektedir. 1990 sayımlarına bakıldığında Rusya'da 3.184 kişinin anadili Mansi dili idi. Ancak bu sayı 2002'de 2.746'ya kadar düştü.
Mansi dili, Fin-Ugor dillerinin Ob-Ugor alt ailesine mensup bir dildir. Dilin kuzey, güney, doğu ve batı olmak üzere dört ana lehçesi bulunmaktadır. Bu lehçeler birbirlerine çok yakındır. Ancak dilin güney ve batı lehçeleri bugün ölü dil konumundadır ve konuşan kimse bulunmamaktadır. Mansi dilinin yazı dili Sosva lehçesi üzerine kuruludur. Mansi dilinin en önemli özelliği sabit sözcük sırasına sahip oluşudur. Zarf tümleçleri ve ortaçlar tümce kuruluşunda çok önemli bir yer edinirler. Dil için geliştirilen yazı dili 1868 yılında tanıtıldı. Bu sistem, 1937 yılında Kiril alfabesi üzerinden devam etti.
Dilbilgisi

Mansi dili, sondan eklemeli bir dil olup birçok durum ekine sahiptir. Bunun yanında dil, artikel barındırmaz.
Dilbilgisi > İsimler

İsimlerde herhangi bir cinsiyet ayrımı yoktur. Dilde tekil, ikilik ve çoğul olmak üzere üç farklı isim eki vardır. Ayrıca altı tane de durum eki barındırır. Aitlik belirmek için, ismin sonuna iyelik ekleri eklenir. Bu durum Türkçe ile oldukça benzeşmektedir. Örneğin -зм eki eklenerek isme "benim" anlamı katılabilir.
Dilbilgisi > Eylemler

Mansi dilindeki eylem çekimi üç şahıs, üç sayı, iki zaman ve dört kip eki barındırır. Ayrıca dilin etken ve edilgen çatıları bulunmaktadır. Geçişsiz ve geçişli eylem çekimleri ayrıdır. Öyle ki, dilde eylem çekiminin iki farklı yolu vardır.
Dilbilgisi > Eylemler > Zamanlar

Mansi dilinde zamanları açıklamak adına ekler yer almaktadır. Bu zaman ekleri şahıs eklerinden önce gelir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Zaman | Ek | Örnek |
| Şimdiki | -г (Latin: -g) | минагум (Latin: minagum - Gidiyorum) |
| Geçmiş | -с (lat. -s) | минасум (minasum - Gittim) |

Dilde gelecek zaman yoktur. Bu anlam başka yollarla kazandırılır.
Dilbilgisi > Eylemler > Kipler

Mansi dilinde dört kip eki vardır: bildirme kipi, şart kipi, emir kipi ve okşayıcı kip. Bildirme kipinin eki yoktur. Emir kipi de sadece ikinci kişilerde uygulanır.
Dilbilgisi > Eylemler > Şahıs ekleri

Şahıs ekleri aşağıdaki gibidir:
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Şahıs | Tekil | İkilik | Çoğul |
| 1. | -ум | -умен | -ув |
2.: -эн
| 3. | (ek yok) | -ыг | -эт |
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Şahıs | Tekil | İkilik | Çoğul |
| 1. | минасум (minasum) | минасумен (minasumen) | минасув (minasuv) |
2.: минасэн
| 3. | минас | минасыг | минасэт |
Dilbilgisi > Eylemler > Etken/Edilgen çatı

Eylemlerin hem etken, hem de edilgen çatıları bulunur. Etken çatıda bir ek kullanılmaz ancak -ве- eki edilgen çatılarda kullanılır.
Dilbilgisi > Eylemler > Fiil örnekleri

Fiil örnekleri, fiillerin soyut veya somut anlamını değiştirmek adına kullanılır.
Sayılar

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| # | Mansi dili | Macarca |
| 1 | аква (akʷa) | egy |
| 2 | китыг (kitiɣ) | kettő |
| 3 | хурум (χūrəm) | három |
| 4 | нила (ńila) | négy |
| 5 | ат (at) | öt |
| 6 | хот (χōt) | hat |
| 7 | сат (sāt) | hét |
| 8 | нёллов (ńololow) | nyolc |
| 9 | онтэллов (ontolow) | kilenc |
| 10 | лов (low) | tíz |
| 20 | хус (χus) | húsz |
| 100 | сат (sāt/janiɣsāt) | száz |
| 1000 | сотэр (sōtər) | ezer |
Alfabe

Mansi dili ile verilen ilk yazılı eser Matta İncili olup 1868 yılında Londra'da basılmıştır. 1937 yılında bu kitap Kiril ile değiştirilmiştir.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А /a/ | Б /b/ | В /◌ʷ/ | Г /g/ | Д /d/ | Е /ʲe/ | Ё /ʲo/ | Ж /ʒ/ | З /z/ | И /i/ | Й /j/ | К /k/ | Л /l/,/ʎ/ | М /m/ | Н /n/,/ɲ/ | Ӈ /ŋ/ | О /o/ | П /p/ |
| Р /r/ | С /s/ | Т /t/ | У /uː/ | Ў /◌ʷ/ | Ф /f/ | Х /χ/ | Ц /t͡s/ | Ч /t͡ʃʲ/ | Ш /ʃ/ | Щ  /ʃʲtʃʲ/ | Ъ /-/ | Ы  /ɪ/ | Ь /◌ʲ/ | Э /ə~ɤ/ | Ә /æ/ | Ю /ʲu/ | Я /ʲa/ |
Örnek

ам хул алысьлаңкве минасум. - Balık tutmaya gittim (tam sıralı çevirisi "Ben balık tutmaya gittim")
Örnek > Macarca ile karşılaştırma

Aşağıda Latin alfabesiyle yazılan Mansi dili cümle ve Macarca çevirisine yer verilmektedir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Mansi | Macarca | Türkçe |
| Hurem né vituel huligel husz hul pugi. | Három nő a vízből hálóval húsz halat fog. | Üç kadın denizden ağla yirmi balık tutuyor. |
| Huremszáthusz hulachszäm ampem viten äli. | Háromszázhúsz hollószemű ebem vízen él. | Kuzgun gözlü üç yüz yirmi köpeğim suda yaşar. |
| Pegte lau lasinen manl tou szilna. | Fekete ló lassan megy a tó szélén. | Siyah bir at, göl kıyısında yavaşça yürüyor. |
Sitral

| --- | --- |




Adlandırmalar
IUPAC adı3,7-dimetilokta-2,6-dienal
Diğer adlarsitral geranialdehit
Tanımlayıcılar
CAS numarası: 5392-40-5 
3D model (JSmol): Etkileşimli görüntü Etkileşimli görüntü
3DMet: B00306
ChEBI: CHEBI:16980 
ChEMBL: ChEMBL1080997 
ChemSpider: 553578 
ECHA InfoCard: 100.023.994 
EC Numarası: 226-394-6
IUPHAR/BPS: 6327
KEGG: C01499 
PubChem CID: 638011
RTECS numarası: RG5075000
UNII: T7EU0O9VPP 
UN numarası: 2810
CompTox Bilgi Panosu (EPA): DTXSID6024836 
 InChI InChI=1S/C10H16O/c1-9(2)5-4-6-10(3)7-8-11/h5,7-8H,4,6H2,1-3H3/b10-7+ Key: WTEVQBCEXWBHNA-JXMROGBWSA-N  InChI=1/C10H16O/c1-9(2)5-4-6-10(3)7-8-11/h5,7-8H,4,6H2,1-3H3/b10-7+Key: WTEVQBCEXWBHNA-JXMROGBWBB 
 SMILES O=CC=C(C)CCC=C(C)C O=C/C=C(/CC/C=C(/C)C)C 
Özellikler
Molekül formülü: C10H16O
Molekül kütlesi: 152,24 g/mol
Görünüm: Soluk sarı sıvı
Koku: Limon benzeri
Yoğunluk: 0,893 g/cm3
Kaynama noktası: 229
Buhar basıncı: 0.22 mmHg (20 °C)
Manyetik alınganlık (χ): −98.9×10−6 cm3/mol
Tehlikeler
GHS etiketleme sistemi:
Piktogramlar: 
İşaret sözcüğü: Tehlike
Tehlike ifadeleri: H315, H317
Önlem ifadeleri: P261, P264, P272, P280, P302+P352, P321, P332+P313, P333+P313, P362, P363, P501
NFPA 704 (yangın karosu):    0 1 0
Parlama noktası: 91
Benzeyen bileşikler
Benzeyen alkenals: Sitronellal Metakrolein trans-2-Metil-2-bütenal
Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa). 
Bilgi kutusu kaynakları
Sitral veya 3,7-dimetil-2,6-oktadienal veya limonal ya bir çift veya C10H16O moleküler formülü ile terpenoidlerin bir karışımıdır. İki bileşik geometrik izomerlerdir. E-izomeri geranial veya sitral A olarak bilinir. Z-izomeri neral veya citral B olarak bilinir.
Oluşum

Citral, limon mersin (% 90-98), Litsea citrata (% 90), Litsea cubeba (% 70–85), limon otu (% 65–85), limon çay ağacı (% 70–80), Ocimum gratissimum (% 66.5), Lindera citriodora (yaklaşık % 65), Calypranthes parriculata (yaklaşık% 62), petitgrain (% 36), limon verbena (% 30–35), limon demirböceği (% 26), limon otu (% 11), misket limonu (% 6-9), limon (% 2–5) akallerinbi birkaç bitkinin yağlarında bulunur.
Kullanımlar

Sitralin güçlü bir limon (turunçgil) kokusu vardır. Neralin limon kokusu daha az yoğun ama daha tatlıdır. Bu nedenle sitral parfümeride narenciye etkisi için kullanılan bir aroma bileşiğidir. Sitral ayrıca limon yağını güçlendirmek ve tat vermek için kullanılır. Aynı zamanda güçlü antimikrobiyal nitelikleri, acari ve böceklerde feromonal etkilere sahiptir.
Sitral duman kokusunu maskelemek için vitamin A, likopen, iyonon ve metiliyononun sentezinde kullanılır.
Sağlık ve güvenlik bilgileri

İki çalışma insanların sitrale alerjik % 1–1.7'sinin sık sık bildirildiğini gösterdi. Sitral tek başına alerjilere karşı son derece duyarlıdır; International Fragrance Association sitralin yalnızca hassaslaştırıcı bir etkiyi önleyen maddelerle birlikte kullanılmasını önerir. Sitral bilinen bir genotoksisite veya kanserojen etki olmadan kapsamlı bir şekilde test edilmiştir.
Skjervangen

| Skjervangen |
| --- | --- |

Havza
Konum: Hedmark; Norveç 
Wikimedia Commons
Skjervangen; Norveç'in Hedmark idari bölgesi sınırları içerisinde bir göldür.
Skindred

| Skindred |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Başladığı yer: Galler, Birleşik Krallık
Tarzlar: Alternatif rock, Heavy metal, Reggae
Etkin yıllar: 1998-günümüz
Müzik şirketi: Bieler Bors.
Resmî site: http://www.Skindred.com/

Üyeler: Benji Webbe (vokal)   Mikey Demus (gitar)   Daniel Pugsley (bas gitar)   Arya Goggin (bateri)   DeAndre Anderson (bateri)

Eski üyeler: Jeff Rose (gitar)   Martyn "Ginge" Ford (bateri)

Skindred Grubu, 1998 yılında Galler, Birleşik Krallık'ta kurulmuş bir grup. Grup, Benji Webbe'in Dub War adlı gruptan ayrılmasından sonra oluşmuştur. Grup; alternatif rock, heavy metal, punk rock ve reggae türlerinin karşımı bir tür söylemektedir. Grup bu türe ragga metal demektedir.
Grubun Geçmişi

1993 yılında Benji Webbe Dub War'dan ayrılmış; bunu sonucunda da 1998 yılında grup dağılmıştır. Ardından Benji Webbe 1998 yılında Mikey Demus, Dan Pugsley ve Arya Goggin ile birlikte Skindred grubunu kurmuştur. Grubun ilk stüdyo albümü Babylon 2002 yılında yayınlanmış, Billboard 200 listesinde 189. sıraya kadar yükselmiştir. 2004 yılında, bu albümden Nobody adlı şarkıları Mainstream Rock Tracks listesinde 14. sıraya ve Modern Rock Tracks listesinde 23. sıraya kadar yükselmiştir. 2005 yılında, Pressure adlı şarkıları Hot Mainstream Rock Tracks 30. sıraya kadar yükselmiştir.
2007 yılının ekim ayında grup, 2. stüdyo albümü olan Roots Rock Riot'u yayınlamıştır.
Diskografi

Babylon - 2002
Roots Rock Riot - 2007
Shark Bites And Dog Fights - 2009
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb142606259 (data)  GND: 10332592-X  ISNI: 0000 0001 0659 1719  LCCN: no2005006566  MusicBrainz: 36e371e9-e76b-4b66-b813-e1d1af6d7128  NKC: xx0200065  VIAF: 128101927   WorldCat (LCCN): no2005-006566
Sklerit

| Sklerit |
| --- | --- |
Uzmanlık: Oftalmoloji 
Sklerit yani sklera iltihabı, gözün dış beyaz kısmı olan skleranın enflamasyonudur. Hastalık genellikle diğer hastalıklarla ilgili biçimde gelişir, örneğin Wegner granülomatozu veya romatoid artrit. Ayrıca düzensiz menstruasyon (aybaşı) sonucu da oluşabilir. Bu nedenle genç kadınlarda daha sık görülür. Göz ağrısı, baş ağrısı, bulanık görme ve fotofobi belirtilerindendir. Skleritin üç tipi vardır: diffüz sklerit (en yaygını), nodüler sklerit ve nekrotizan sklerit (en ağırı).
| --- | --- |
Sınıflandırma: DICD-10: H15.0 ICD-9-CM: 379.0 MeSH: D015423
Serdar Şahinkaya

Serdar Şahinkaya (d.1958, İzmir, Eşrefpaşa), iktisatçı, yazar, akademisyen, gazeteci.
Sanayileşme ve kalkınma politikaları ve finansmanı ile Erken Cumhuriyet döneminin iktisadi gelişmeleri üzerine araştırmalarıyla tanınmaktadır.
Eğitimi ve çalışma yaşamı

İlk ve orta eğitimini İzmir’de yapan Şahinkaya 1984’te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat bölümünden mezun oldu. 1988’de yüksek lisans, 1998’de doktora derecelerini aldı.
1993 – 2017 yılları arasında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ve Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde yarı zamanlı dersler verdi.
Türkiye Kalkınma Bankası’nda 34 yıl çeşitli görevlerde çalıştı.
Bülent Ecevit’in başbakan olduğu 57. Hükümet döneminde Türkiye Cumhuriyeti Hisselerini temsilen KKTC Kalkınma Bankası Yönetim Kurulu Üyeliği yaptı (1998–2003). 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer döneminde TC. Cumhurbaşkanlığı Ekonomi ve Uluslararası İlişkiler Çalışma Grubu Üyeliği görevlerini sürdürdü (Mart 2003 – Mayıs 2007).
2019 yılında Türkiye Kalkınma Bankasından İktisatçı Uzman olarak emekli oldu.
2012 – 2014 yılları arasında Cumhuriyet gazetesi Ankara eki ve Sol gazetesi'nde yemek, yemek kültürü ve mekân yazıları yazdı.
Dr. Serdar Şahinkaya, 2011 yılında Prof. Dr. Bilsay Kuruç önderliğinde çalışmalara başlayan 21. Yüzyıl İçin Planlama Grubu’nun koordinatörü olup Mülkiyeliler Birliği, Türkiye Ekonomi Kurumu, Türk Sosyal Bilimler Derneği, Çağdaş Gazeteciler Derneği ve Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği üyesidir.
Şahinkaya’nın 11 kitabı, çok sayıda uluslararası ve ulusal kongre bildirisi vardır.
Halen internet gazetesi Sol Haber’de yazmaktadır.
Başlıca yapıtları

Sanayileşme Süreçleri ve Kalkınma – Yatırım Bankaları Konusu (1998, Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları)
Gazi Mustafa Kemal ve Cumhuriyet Ekonomisinin İnşası (2009, ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayınları)·
Bilsay Kuruç’a Armağan (N. İlter Ertuğrul ile, 2011, Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları)·
Mutfaktan Sofraya: Muhabbetiniz Bol Olsun (2011, İmge Kitabevi Yayınları)
21. Yüzyıl İçin Planlama. III. Kurultay Kitabı 23 – 24 Ocak 2014. (Ankara Üniversitesi Yayın No: 433- Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayın No:610)
Cumhuriyet İktisadında Makas Değişimi (2019, Telgrafhane Yayınları)·
Boğazlar Meselesi (2019, Telgrafhane Yayınları)·
Prof. Dr.İşaya Üşür’ün Yazıları – Sanayi, Sanayileşme ve Teknoloji (Derleme: Ahmet Arif Eren ile, 2021, Dost Kitabevi)·
Devrime Doğru İlk Adım (2022, Telgrafhane Yayınları)·
Türkiye İktisat Kongresi “İzmir, 17 Şubat - 4 Mart 1923” (2023, Telgrafhane Yayınları)
100 Yaşında İzmir Kadınlar Kongresi (2023, C. Coşkun Küçüközmen İle, BASİFED ve İzmir Büyükşehir Belediyesi Ortak Yayını)
Ödülleri

2023 – Yunus Nadi Ödülleri – Sosyal Bilimler Ödülü (Türkiye İktisat Kongresi kitabı ile)
Miguel Quiame

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Miguel Geraldo Quiame
Doğum tarihi:  17 Eylül 1991 (33 yaşında)
Doğum yeri:  Angola
Boyu:  1,78 m (5 ft 10 in)
Mevkii:  Orta saha
Kulüp bilgileri
Kulübü:  AEL
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2009-2010 |  Académica Soyo |   |   |
| 2011-2013 |  Petro Atlético |   |   |
| 2013- |  AEL |  1 |  (0) |
| Toplam |   |  1 |  (0) |
Millî takım kariyeri
| 2010- |   Angola |  21 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 2 Aralık 2013 
Miguel Quiame (d. 17 Eylül 1991), Angola'lı millî futbolcudur. Kıbrıs 1. Lig takımlarından AEL'da forma giymektedir.
Skleroderma (mantar)

Scleroderma texense
Skleroderma (mantar) yaygın olarak toprak topları olarak bilinen ve Sclerodermatineae alt takımında Boletales takımına ait olduğu bilinen bir mantar cinsidir. En iyi bilinen türler S. citrinum ve S. verrucosum'dur. Dünya çapında bulunurlar. Bu cinsin çeşitli üyeleri, fidanlıklarda ağaç fidelerinin büyümesini teşvik etmek ve kolonize etmek için aşı simbiyontları olarak kullanılır. Yenilebilir değiller.
Murder, Inc.

| Murder, Inc>  |
| --- | --- |

Kuruluş tarihi: 1929
Etkin yıllar: 1929-1941
Etkin bölgeler: New York, New York, Amerika Birleşik Devletleri
Etnik köken:  İtalyan-Amerikan kökenliler  Yahudiler 
Faaliyetler: Cinayet, Yasa dışı bahis, fuhuş, hırsızlık, kara para aklama, silah ticareti, dolandırıcılık, Çalıntı mal satma, adam kaçırma, soygunculuk
Murder, Inc. organize suç örgütü. 1929 ile 1941 yılları arasında etkili olmuştur. Grup Yahudi ve İtalyan-Amerikan kökenli insanlardan oluşuyordu.
Bir FBI Jacob Shapiro ve Louis Buchalter için afiş istedi (1937)
Louis "Lepke" Buchalter, 2 Aralık 1941
Üyeleri

Louis Lepke - Murder, Inc.'in orijinal başkanı
Bugsy Siegel - kurucu ve lider üye
Albert Anastasia - Gambino suç ailesinin patronu olana kadar Buchalter'i başardı
Frank Abbandando
Louis Capone
Frankie Carbo
Louis Cohen
Philip "Küçük Farvel" Cohen
Aniello Dellacroce
isadore friedman
Martin Goldstein
Hyman Holtz
Louis Kravitz
Philip Kovolick
samuel levine
Seymour Magoon
Harry Maione
Abe Reles
Jacob Shapiro
Harry Strauss
Albert Tannenbaum
Benjamin Tannenbaum
Emanuel Weiss
Beyaz Krakov
Skjækervatnet

| Skjækervatnet |
| --- | --- |

Havza
Konum: Trøndelag; Norveç 
Skjækervatnet; Norveç'in Trøndelag idari bölgesi sınırları içerisinde bir göldür.
Semendire Sancağı

Semendire Sancağı veya Belgrad Paşalığı (Sırpça: Смедеревски санџак, Smederevski sandžak) 1459'dan 1541'e kadar ayrıca 1716'dan 1717'ye kadar ve yine 1739'dan 1817'e kadar Rumeli Eyaleti'ne, 1541'den 1686'ya kadar Budin Eyaletine, 1686'dan 1688'e kadar ve yine 1690'dan 1716'ya Temeşvar Eyaletine bağlanmıştır.
Tarihi

Semendire Sancağı 1459 Sonbaharında kurulmuştur. İlk sancakbeyi Ali Bey Mihaloğlu yapılmıştır. 1521'de Osmanlı ordusu Belgrad'ı fethederek burayı sancağın merkezi yapılmıştır. 1718 ile 1739 arasında Habsburg Monarşisi tarafından işgal edildi. 1739'da imzalanan Belgrad Antlaşması ile Belgrad, Osmanlılara geri verilmiştir. 1817'da Sırbistan, Osmanlı Devletine bağımlı devlet olarak bu sancak sona erdi.
Sofia Virta

| Sofia Virta |
| --- | --- |

Finlandiya Parlamentosu Üyesi
Görevde
Makama geliş  17 Nisan 2019
Kişisel bilgiler
Doğum: 21 Haziran 1990 (34 yaşında) Kaarina, Finlandiya
Partisi: Yeşil Birliği
Mesleği: Öğretmen
Resmî site: sofiavirta.fi
Sofia Marjanna Virta (d. 21 Haziran 1990) şu anda Yeşil Birliği'nin Fin bir politikacısı ve Finlandiya Parlamentosu'nda Helsinki milletvekilidir.
Miguel Primo de Rivera

| Diktatör Miguel Primo de Rivera |
| --- | --- |

Miguel Primo de Rivera, y. 1920
İspanya başbakanı
Görev süresi 15 Eylül 1923 - 28 Ocak 1930
Hükümdar: XIII. Alfonso
Yerine geldiği: Manuel García Prieto
Yerine gelen: Dámaso Berenguer
Kişisel bilgiler
Doğum: Miguel Primo de Rivera y Orbaneja 8 Ocak 1870(1870-01-08) Jerez, İspanya
Ölüm: 16 Mart 1930 (60 yaşında) Paris, Fransa
Miguel Primo de Rivera y Orbaneja (8 Ocak 1870 – 16 Mart 1930), Bourbon Restorasyonu'nun son yıllarında 1923'ten 1930'a kadar İspanya başbakanı olarak hüküm süren bir İspanyol diktatör ve askeri subaydı.
Endülüs aristokratlarından toprak sahibi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ekim 1893'te Margallo Savaşı sırasında Cabrerizas Altas'ta ateşle vaftiz edildi. Askeri basamakları tırmanarak; 1911'de tuğgeneralliğe, 1914'te tümgeneralliğe ve 1919'da korgeneralliğe terfi etti. Valensiya, Madrid ve Barselona askeri bölgelerinin yöneticisi olarak görev yapmaya devam etti ve ordunun Afrika'dan çekilmesini savunan bir ses olarak öne çıktı.
Restorasyon rejiminin krizi sırasında, özellikle Rif Savaşı'ndaki gerilemeler ve Picasso dosyasının soruşturulmasının ardından ortaya çıkan siyasi çalkantılar üzerine Primo de Rivera, Kral XIII. Alfonso'ya yakın Afrikacı generallerden oluşan bir kliğin yardımıyla 13 Eylül 1923'te askeri bir darbe düzenledi. Darbe, hükümdarın onayıyla gerçekleşti ve Primo de Rivera bunun üzerine bir hükûmet kurmakla görevlendirildi. Böylece 1876 anayasasını askıya almaya ve sıkıyönetim ilan etmeye başladı.
Diktatörlük yönetimine otoriter milliyetçilik ve popülizm damgasını vurdu. Primo de Rivera, başlangıçta sadece 90 gün iktidarda kalacağını söyledi; ancak askeri bir müdürlüğün başına geçerek iktidarda kalmayı tercih etti. Aralık 1925'te Alhucemas çıkarmasının Rifian sömürge karşıtı direnişi sona erdirmesinin ardından sivil bir yönetim kurdu. 1927'den itibaren altyapı için kamu harcamaları politikası izlendi ve petrol şirketi Campsa gibi devlet tekelleri oluşturuldu. Ekonomik rüzgarlar azaldığında, generallerinin çoğunun desteğini kaybetti ve artan enflasyon ve sivil huzursuzluk nedeniyle Ocak 1930'da istifa etmek zorunda kaldı ve iki ay sonra yurtdışında öldü.
Mora Yarımadası

Başlığın diğer anlamları için Mora sayfasına bakınız.
Mora Yarımadası haritası
Peloponez veya Mora Yarımadası, bugünkü Yunanistan'ın güneyinde, ülkenin bir kısmını oluşturan, Avrupa kıtasına bağlı olan ve Ege Denizi'nde bulunan yarımadadır (1893'ten beridir teknik olarak ada). Adanın ismi Yunancada Peloponnesos (Πελοπόννησος) 'tur. Bu isim Yunancada Pelops'un Adası anlamına gelmektedir. Günümüzde Mora'nın kuzeybatı kesimi Batı Yunanistan bölgesine dahil edilmiştir. Resmi yüzölçümü toplam 15,511 m², bütün yarımada ise toplamda 21,550 m²'dir. Buna göre Mora, Yunanistan'ın Orta Makedonya (19,166 m²) ve Orta Yunanistan (15,561 m²) bölgelerinden sonra en geniş arazi yapısına sahip üçüncü bölgesidir.
Mora Yarımadası
Mora Yarımadası antik dönemlerde Atina ve Sparta arasında meydana gelen meşhur savaşlara ev sahipliği yapmıştır. Dördüncü Haçlı Seferleri sırasında Franklar tarafından fethedilen yarımada Ahaya Prensliği'nin kuruluşuna tanıklık etmiştir. Aynı dönemde Venedik Cumhuriyeti Mora'nın güneyindeki liman şehirlerini ele geçirmiş ve Akdeniz'e doğru uzanan bir ticari ağ kurmuştur. Osmanlıların 1453'te İstanbul'u fethetmesi sonrası Bizans ardılları Mora'ya yerleşmiş ancak burada da kalıcı olamamışlardır. Osmanlılar güneydeki Modon, Koron gibi liman şehirleri haricinde bütün yarımadayı II. Mehmed döneminde, 1460 yılında ele geçirmiştir. II. Bayezid ve I. Süleyman döneminde ortaya çıkan Venedik Savaşları sonrası bütün yarımada Osmanlıların eline geçmiştir. 1685'te Venedikliler Osmanlılara savaş açarak Mora'yı ele geçirmiş, 1699'da imzalanan Karlofça Antlaşması ile Osmanlılar yarımadadaki haklarını Venedik'e terk ettiğini doğrulamıştır. 1715'te Şehit Ali Paşa'nın askerî harekâtı sonrası tekrar Osmanlı egemenliği altına giren Mora, 1821'deki isyan sonrası Osmanlı'nın hakimiyetinden çıkmıştır.
2011'deki nüfus sayımına göre Mora'nın toplam nüfusu 577.903'tür. Bu nüfusun 291.777'si erkek, 286,126'sı ise kadınlardan oluşmaktadır.
Coğrafya

Dağlık bir arazi yapısına sahip olan Mora'nın en yüksek noktası güneydeki Taygetus dağ silsilesinde yer alan 2,404 metre yüksekliğe sahip Profitis Ilias'tır. Onu kuzeyde 2,376 metrelik yüksekliğiyle Killene Dağı takip eder.
Mora'nın etrafı körfezlerle ve denizlerle çevrilidir. Güneyinde Akdeniz, doğusunda Ege Denizi ve batısında İyon Denizi yer alır. 1893'te açılan Korint Kanalı Mora'nın güneyini dolaşma zahmetini ortadan kaldırmış ve Korint Körfezine açılan bir kapı olmuştur.
Tarih > 14. Yüzyıl

1348'de Bizans İmparatoru Kantakuzenos Rumeli'de büyüyen ve genişleyen Osmanlı İmparatorluğu akınlara karşı Mizistre merkezli Mora Despotluğu'nu tesis etmiştir. Mora'ya atanan ilk despot Manuel Kantakuzenos'tur. Manuel yarımadadaki komşuları olan Latinlerle iyi ilişkiler kurarak I. Murad döneminde Osmanlı askerlerinin bölgeye akınlarını önlemiştir. Venedikliler ve Hospitallerin yardımlarıyla Megara'da 35 parçalık bir Türk donanmasını ateşe vermiştir.
Osmanlı Devleti'nin Mora'daki ilk başarılı akınları 1387'de gerçekleşmiştir. Yıldırım Bayezid dönemine tekabül eden bu akınlar sırasında Osmanlılar Mora'yı yağmalamıştır. Bu sırada Venedikliler Mora'nın güneyindeki Modon ve Koron limanlarına sahip olmalarının yanı sıra Arhos ve Anabolu'yu yıllık 700 duka altın karşılığında ele geçirmiştir.