stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Helen (Sırbistan prensesi)
Sürgün

İsveçli diplomatlar Helen'in kayınvalidesi Grandüşes Elizabeth Mavrikievna'nın, Helen'in çocukları Vsevelod ve Catherine ve iki küçük çocuğu Prens George Constantinovich ve Prenses Vera Constantinovna ile Rusya'dan Ekim 1918'de İsveç gemisi Ångermanland'da ile ayrılmasına izin verdiler. Helen ise Norveçli diplomatlar onu bulup transfer edene kadar Perm'de hapsedildi. Daha sonra Kremlin Sarayı'nda esir tutuldu ve sonunda İsveç'te çocuklarına katılmasına izin verildi. Helen sonunda Fransa'nın Nice kentine yerleşti. Asla yeniden evlenmedi.
Okuma

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Margaret Eagar, Six Years at the Russian Court,, alexanderpalace.org 17 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Peter Kurth, Anastasia: The Riddle of Anna Anderson, 1983.
Robert K. Massie, Nicholas and Alexandra, 1967
Rappaport, H. (2008) Ekaterinburg: The Last Days of the Romanovs, St. Martin's Press: New York. 978-0-099-52009-2.
Zeepvat, C. (2000) Romanov Autumn: Sutton Publishing: Stroud, UK. 0750944188.
Zeepvat, C. (2004) The Camera and the Tsars: A Romanov Family Album, Sutton Publishing: Stroud, UK. 075094210X.
Portre
Prenses Elena Petrovna ve Prens Ioann Konstantinovich'in nişan fotoğrafı
Prenses Helen
Prenses eşi John ile
Mezarı
Kuzey Güney bölümleri listesi

Bu maddede, 2011-2013 yılları arasında Kanal D'de yayımlanan Kuzey Güney adlı, aksiyon, polisiye ve dram türündeki Türk televizyon dizisinin bölümlerinin listesi yer almaktadır. Dizi, 2 sezon olup toplam 80 bölümden oluşmaktadır.
Bölümler > 2. sezon (2012-2013)

| Bölüm No | Sezon No | Yönetmen | Senaryo | Orijinal yayın tarihi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 41 | 1 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 12 Eylül 2012 |
| 42 | 2 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 19 Eylül 2012 |
| 43 | 3 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 26 Eylül 2012 |
| 44 | 4 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 3 Ekim 2012 |
| 45 | 5 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 10 Ekim 2012 |
| 46 | 6 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 17 Ekim 2012 |
| 47 | 7 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 31 Ekim 2012 |
| 48 | 8 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 7 Kasım 2012 |
| 49 | 9 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 14 Kasım 2012 |
| 50 | 10 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 21 Kasım 2012 |
| 51 | 11 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 28 Kasım 2012 |
| 52 | 12 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 5 Aralık 2012 |
| 53 | 13 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 12 Aralık 2012 |
| 54 | 14 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 19 Aralık 2012 |
| 55 | 15 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 26 Aralık 2012 |
| 56 | 16 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 2 Ocak 2013 |
| 57 | 17 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 9 Ocak 2013 |
| 58 | 18 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 16 Ocak 2013 |
| 59 | 19 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 23 Ocak 2013 |
| 60 | 20 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 30 Ocak 2013 |
| 61 | 21 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 13 Şubat 2013 |
| 62 | 22 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 20 Şubat 2013 |
| 63 | 23 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 27 Şubat 2013 |
| 64 | 24 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 6 Mart 2013 |
| 65 | 25 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 13 Mart 2013 |
| 66 | 26 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 20 Mart 2013 |
| 67 | 27 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 27 Mart 2013 |
| 68 | 28 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 3 Nisan 2013 |
| 69 | 29 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 10 Nisan 2013 |
| 70 | 30 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 17 Nisan 2013 |
| 71 | 31 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 24 Nisan 2013 |
| 72 | 32 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 1 Mayıs 2013 |
| 73 | 33 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 8 Mayıs 2013 |
| 74 | 34 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 15 Mayıs 2013 |
| 75 | 35 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 22 Mayıs 2013 |
| 76 | 36 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 29 Mayıs 2013 |
| 77 | 37 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 5 Haziran 2013 |
| 78 | 38 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 12 Haziran 2013 |
| 79 | 39 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 19 Haziran 2013 |
| 80 (Final) | 40 | Hilal Saral | Ece Yörenç, Melek Gençoğlu | 26 Haziran 2013 |
Alancık, Sincik

| Alancık |
| --- | --- |
Köy

 Adıyaman'ın Türkiye'deki konumu
AlancıkAlancık'ın Adıyaman'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Adıyaman
İlçe: Sincik
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1062 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 551
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0416
İl plaka kodu: 02
Posta kodu: 02902
Alancık, Adıyaman ilinin Sincik ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1919 yılı kayıtlarında Lağgin olarak geçmektedir. Daha önceleri Adıyaman ili Kâhta ilçesine bağlı olan köy, 1990 yılında, 3644 sayılı ‘130 İlçe Kurulması Hakkında Kanun' gereğince Adıyaman'ın yeni kurulan ilçesi Sincik'e bağlanmıştır.
Coğrafya

Köy; Adıyaman il merkezine 78 km, Sincik ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 551
2021: 578
2020: 575
2019: 570
2018: 612
2017: 629
2016: 673
2015: 693
2014: 698
2013: 702
2012: 701
2011: 710
2010: 741
2009: 720
2008: 720
2007: 701
2000: 639
1990: 1.225
1985: 1.260
1965: 1.064
Ursa Major (takımyıldız)

| --- | --- |
Takımyıldız
Ursa Major takımyıldızının haritası
Kısaltma: UMa
Tamlayan: Ursae Majoris
Sembolizm: Büyük Ayı
Bahar açısı: 10,67
Yükselim: 55,38
Alan: 1280 derece kare (3.)
Ana yıldızlar: 7, 20
Bayer/Flamsteed yıldızları: 93
Gezegeni olduğu bilinen yıldızlar: 21
Parlak yıldızlar (3,00m'den): 7
En parlak yıldız: ε UMa (Alioth) (1,7m)
Yakın yıldızlar (10 pc içindeki): 8
En yakın yıldız: Lalande 21185 (8,29 Iy)
Messier nesneleri: 7
Göktaşı yağmurları:  Alfa Ursa Majorids  Kappa Ursa Majorids  Ekim Ursa Majorids 
Çevreleyen takımyıldızlar:  Ejderha  Zürafa  Vaşak  Küçük Aslan  Aslan  Berenis'in Saçı  Av Köpekleri  Çoban 
En iyi Nisan ayı saat 21:00'de +90° ve −30° enlemleri arasında görülebilir.  Büyük Kepçe veya Saban
Büyük Ayı takımyıldızı (Latince: Ursa Major), kuzey gökyüzünde bulunan ve mitolojisi muhtemelen tarih öncesi dönemlere kadar uzanan bir takımyıldızdır. Latince adı "büyük (veya daha büyük) ayı" anlamına gelir ve yakınındaki Küçük Ayı (Ursa Minor) ile tezat oluşturur. Antik çağda, MS 2. yüzyılda Batlamyus tarafından Yunan, Mısır, Babil ve Asur astronomlarının önceki çalışmalarına dayanarak listelenen orijinal 48 takımyıldızdan biriydi. Bugün 88 modern takımyıldız arasında üçüncü en büyük takımyıldızdır.
Büyük Ayı, esas olarak "Büyük Kepçe", "Araba", "Charles'ın Arabası" veya "Saban" gibi isimlerle anılan yedi ana yıldızın oluşturduğu asterizmle bilinir. Özellikle Büyük Kepçe'nin yıldız konfigürasyonu, "Küçük Kepçe"nin şekline benzer. Bu takımyıldızın iki yıldızı Dubhe (α UMa) ve Merak (β UMa), Küçük Ayı'daki günümüzün kuzey kutup yıldızı Polaris'e doğru bir yön bulma işaretçisi olarak kullanılabilir.
Büyük Ayı, içerdiği veya örtüştüğü asterizmlerle birlikte, genellikle kuzeyin bir sembolü olarak birçok dünya kültürü için önemli bir yere sahiptir. Alaska bayrağındaki tasviri, bu sembolizmin modern bir örneğidir.
Büyük Ayı, Kuzey Yarımküre'nin büyük bir bölümünden yıl boyunca görülebilir ve orta kuzey enlemlerinin üzerinde kutup çevresinde görünür. Güneydeki ılıman enlemlerden ise ana asterizm görünmez, fakat takımyıldızın güney kısımları yine de gözlemlenebilir.
Özellikler

Büyük Ayı, 1279,66 derece karelik bir alanı kaplar ve bu da onu tüm gökyüzünün %3,10'unu kaplayan üçüncü en büyük takımyıldız yapar. 1930 yılında Eugène Delporte, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından kabul edilen resmi takımyıldız sınırlarını belirlemiş ve Büyük Ayı'yı 28 kenarlı düzensiz bir çokgen olarak tanımlamıştır. Ekvatoral koordinat sisteminde takımyıldız, 08sa 08,3d  ile 14sa 29,0d  sağ açıklık ve +28,30° ile +73,14° dik açıklık koordinatları arasında uzanır. Büyük Ayı; kuzey ve kuzeydoğuda Ejderha (Draco), doğuda Çoban (Boötes), doğu ve güneydoğuda Av Köpekleri (Canes Venatici), güneydoğuda Berenis'in Saçı (Coma Berenices), güneyde Aslan (Leo) ve Küçük Aslan (Leo Minor), güneybatıda Vaşak (Lynx) ve kuzeybatıda Zürafa (Camelopardalis) olmak üzere sekiz farklı takımyıldız ile sınır komşusudur. Üç harfli takımyıldız kısaltması "UMa" 1922 yılında IAU tarafından kabul edilmiştir.
Öne çıkanlar

Ayrıca bakınız: Büyük Ayı'daki yıldızlar dizini
Öne çıkanlar > Diğer yıldızlar

W Ursae Majoris, değen ikili değişen yıldızlar sınıfının prototipidir ve 7,75m ile 8,48m arasında değişkenlik gösterir.
47 Ursae Majoris, üç gezegenli bir sisteme sahip Güneş benzeri bir yıldızdır. 1996 yılında keşfedilen 47 Ursae Majoris b, her 1078 günde bir yörüngede döner ve Jüpiter'in kütlesinin 2,53 katıdır. 2001 yılında keşfedilen 47 Ursae Majoris c, her 2391 günde bir yörüngede döner ve Jüpiter'in kütlesinin 0,54 katıdır. 2010 yılında keşfedilen 47 Ursae Majoris d'nin 8907 ile 19097 gün arasında değişen belirsiz bir yörünge periyodu vardır ve Jüpiter'in kütlesinin 1,64 katıdır. Yıldız, 5,0 kadir büyüklüğündedir ve Dünya'dan yaklaşık 46 ışık yılı uzaklıktadır.
θ Ursae Majoris'in doğusunda ve "Büyük Kepçe"nin güneybatısında bulunan TYC 3429-697-1 (9sa 40d 44s, 48° 14′ 2″) yıldızı, Delaware eyaletinin yıldızı olarak kabul edilmiştir ve gayri resmi olarak Delaware Elması olarak bilinir.
Öne çıkanlar > Meteor yağmurları

Alfa Ursae Majorids, Büyük Ayı takımyıldızında görülen küçük bir meteor yağmurudur. Bu meteor yağmurunun kaynağı, C/1992 W1 (Ohshita) kuyruklu yıldızı olabilir.
Kappa Ursae Majorids, yeni keşfedilmiş bir meteor yağmurudur ve 1 Kasım ile 10 Kasım arasında zirve yapar.
Ekim Ursae Majorids, 2006 yılında Japon araştırmacılar tarafından keşfedilmiştir. Uzun dönemli bir kuyruklu yıldızdan kaynaklanıyor olabilir. Bu meteor yağmuru, 12 Ekim ile 19 Ekim arasında zirve yapar.
Öne çıkanlar > Ötegezegenler

İkili yıldız sisteminde güneş benzeri bir yıldız olan HD 80606, yoldaşı HD 80607 ile ortak bir kütleçekim merkezi etrafında döner ve iki yıldız ortalama 1.200 AU mesafe ile ayrılırlar. 2003 yılında yapılan araştırmalar, bilinen tek gezegeni olan HD 80606 b'nin gelecekte bir sıcak Jüpiter olacağını ve güneşinden yaklaşık 5 AU uzaklıkta dikey bir yörüngede evrimleştiğini göstermektedir. 4 Jüpiter kütlesine sahip bu gezegenin, sonunda Kozai mekanizması aracılığıyla daha dairesel ve daha hizalanmış bir yörüngeye geçeceği öngörülmektedir. Bununla birlikte, şu anda yaklaşık bir astronomik birim apoapsis (en uzak nokta) ve altı yıldız yarıçapındaki periapsis (en yakın nokta) arasında inanılmaz derecede eksantrik bir yörüngede bulunmaktadır.
Tarihçe

Ursa Major bir Hint-Avrupa takımyıldızı olarak yeniden yapılandırılmıştır. MS 2. yüzyıl astronomu Batlamyus'un Almagest'inde listelediği 48 takımyıldızdan biriydi ve ona "Arktos Megale" adını vermişti. Homeros, Spenser, Shakespeare, Tennyson gibi şairlerin yanı sıra Federico Garcia Lorca'nın "Ay İçin Şarkı" (Song for the Moon) adlı eserinde de bahsi geçmektedir. Eski bir Fin şiirinde de (Suomen kansan vanhat runot) bu takımyıldızdan bahsedilir ve Vincent van Gogh'un Rhone Üzerinde Yıldızlı Gece adlı tablosunda da yer alır. MÖ 7. ve 4. yüzyıllar arasına tarihlenen İncil'in Eyüp Kitabı'nda da bahsedilmiş olabilir, fakat bu tartışılan bir konudur.
Ursa Major takımyıldızı pek çok uygarlık tarafından bir ayı olarak tanımlanmıştır. Yanı başındaki Küçük Ayı takımyıldızıyla birlikte Callisto efsanesinin kökenini oluşturur.
Tozkoparan (dizi)

| Tozkoparan |
| --- | --- |
Dizinin logosu
Format: Televizyon dizisi
Tür: Tarihî Macera Dram
Senarist: Mustafa Burak Doğu Selin Arapkirli
Yönetmen: Şevki Es
Başrol: Özgür Ege Nalcı Yusuf Gökhan Atalay Burak Kut Burcu Altın Tuana Naz Tiryaki Leya Kırşan Yağız Kılınç Deniz Erayvaz Alara Kardak
Tema müziği bestecisi: Özgür Zoral
Besteci: Özgür Zoral
Ülke:  Türkiye
Dili: Türkçe
Sezon sayısı: 3
Bölüm sayısı: 55
Yapım
Yönetici yapımcı: Elif Hamamcı
Yapımcı: Can Özcanlı
Mekân: İstanbul
Görüntü yönetmeni: Yusuf Akkuş Tarık Erkan
Gösterim süresi: 60 dakika (1. ve 3. sezon) 120 dakika (2. sezon)
Yapım şirketi: Veya Yapım (1-10) Fotoroman Film Yapım (11-55)
Yayın bilgileri
Kanal: TRT 1
Görüntü formatı: 576i (16:9 SDTV) 1080i (HDTV)
Ses formatı: Stereo
Yayın tarihi: 11 Kasım 2018 - 19 Nisan 2020
Durumu: Sona erdi
Kronoloji
Sonra gelen: Tozkoparan İskender (2021-2022)
İlişkili programlar: Uzaktan Erişim
Dış bağlantılar
Tozkoparan - TRT 1
Fotoroman Film - Tozkoparan
Tozkoparan, Fotoroman Film Yapım imzalı, ilk bölümü 11 Kasım 2018 tarihinde yayımlanan, yönetmenliğini Şevki Es'in yaptığı, senaryosunu Mustafa Burak Doğu ve Selin Arapkirli'nin birlikte kaleme aldığı tarihî, macera ve dram türündeki Türk yapımı televizyon dizisidir. 3 sezondan oluşan dizi, 19 Nisan 2020 tarihinde yayımlanan 55. bölümü ile final yaparak sona ermiştir.
Oyuncu kadrosu ve karakterler

| Oyuncu | Karakter | Bölümler | Hakkında |
| --- | --- | --- | --- |
| Özgür Ege Nalcı | Mete Sağlam / Tozkoparan | 1-55 | 10 yaşında astım hastası bir çocuktur. Tozkoparan İskender'in varisidir. |
| Yusuf Gökhan Atalay | Salih Gözüpek / Salih Hoca / Yabani | 1-55 | Ormanda yaşayan eski bir kemankeştir. Mavi Ay'ın okçuluk hocasıdır. |
| Burak Kut | Cihan Sağlam | 1-55 | Mete'nin babası. Okul müdürüdür. |
| Burcu Altın | Sedef Sağlam | 1-55 | Mete'nin annesidir. Titiz ve disiplinli biridir. |
| Leya Kırşan | Elif Baharvadi | 1-55 | Mavi Ay'ın en sağduyulu üyesidir. Tam bir doğa kızıdır. |
| Demir Saygı | Burak | 1-55 | Mavi Ay'ın mucididir. |
| Tuana Naz Tiryaki | Asya Türkönder | 1-55 | Mavi Ay'ın teknoloji dehasıdır. |
| Doruk Kaan Aslan | Kerem | 1-55 | Mavi Ay'ın her zaman geç kalan üyesidir. Rap müziğini ve yemek yemeyi sever. |
| Yağız Kılınç | Sinan Karayaman | 1-55 | Karayel'in kaptanıdır. Hırslı bir çocuktur. |
| Alara Kardak | Merve | 1-55 | Karayel'in Sinan'a en çok muhalefet eden üyesi. Okulun en popüler kızı olduğunu sanmaktadır. |
| Deniz Erayvaz | Arda Tatlıdilli | 1-55 | Karayel'in minyon üyesi. |
| Fatih Yılmaz | Can | 1-15 | Karayel'in en sessiz üyesi. Sinan'ın sağ kolu. Mete'ye saldırdığından dolayı takımdan atıldı. |
| Gediz Cihangir Doğan | Murat | 15-55 | Karayel'in ekibe sonradan katılan saf ve komik üyesi. |
| Emre Şen | Sezgin | 1-54 | Beden eğitimi öğretmeni. Biraz sakar biri. |
| Seda Çavdar | Nurgül | 1-54 | Tarih öğretmeni. |
| Emrah Ben | Azmi | 1-54 | Kerem'in babası. Azimli Bakkal'ın sahibi. |
| Özüm Çakır | Ayla Arıkan | 4-21 |  |
| Cemal Hünal | Celal | 22-34 | Kuzgunlar'ın adamıdır. Tozkoparan'ın emanetinin peşindedir. Hain olduğu gerekçesiyle meclise götürüldü |
| Deniz İrem Morkoç | Özge Sertoğlu | 35-55 | Arkeolog Kaya'nın kızı. Her zaman kırmızı giyer. |
| Burak Satıbol | Kaya Sertoğlu | 35-55 | Kuzgundur. Tozkoparan'ın yayının peşindedir. |
| Burak Alkaş | Profesör Fikri Parlak | 35-55 | Fizik öğretmenidir. Tozkoparandır. |
| Yasemin Balık | Gamze Karayaman | 32-55 | Sinan'ın annesidir. Eski Kuzgundur. |
| Helin Melike Çal | Yasemin Sağlam | 1-34 | Mete'nin ablasıdır. Üniversiteyi kazandığı için şehir dışına gitti. |
| Turan Günay | Nevzat Karayaman | 1-34/53-55 | Sinan'ın babasıdır. |
Yayın takvimi

| Sezon | Yayın günü ve saati | Sezon başlangıcı | Sezon finali | Çekilen bölüm sayısı | Bölüm aralığı | Yayın yılı | TV kanalı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. sezon | Pazar 17.00 / 18.00 | 11 Kasım 2018 | 14 Nisan 2019 | 21 | 1-21 | 2018-2019 | TRT 1 |
| 2. sezon | Pazartesi 20.00 | 10 Haziran 2019 | 9 Eylül 2019 | 13 | 22-34 | 2019 | TRT 1 |
| 3. sezon | Pazar   17.30 | 1 Aralık 2019 | 19 Nisan 2020 (Final) | 21 | 35-55 | 2019-2020 | TRT 1 |
Holding

Holding ya da ana ortaklık, birçok ortaklığın pay senetlerini elinde bulundurarak onları denetimi altında tutan yatırım ortaklığı. iki veya daha fazla şirketin, kâr etmek amacıyla bir araya gelerek oluşturduğu ticari yapı, bir başka deyişle şirketler topluluğu. Holdinglere bağlı şirketler, tek merkezden yönetilip, farklı alanlarda faaliyet gösterir. Holdingler genellikle bir grup girişimci veya bir aile tarafından yönetilir.
Maltaca

| Maltaca |
| --- | --- |
Malti
Bölge: Güney Avrupa
Etnisite: Maltalılar
Konuşan sayısı: 522.000  (2012)
Dil ailesi: Afro-Asya dilleri  SamiBatıMerkezArapçaMaltaca
Yazı sistemi: Latin
Resmî durumu
Resmî dil:  Malta  Avrupa Birliği
Dil kodları
ISO 639-1: mt
ISO 639-2: mlt
ISO 639-3: mlt

Maltaca (Malti), Maltalılar tarafından kullanılan, Malta ve Avrupa Birliği'nin resmî dillerinden birini oluşturan Latinleşmiş Sami dili. Latin alfabesi kullanılarak yazılan dilin kökenleri tarihi Sicilya Arapçasına dayanmakta olup, tarih boyunca Latin dilleri ve İngilizceden yoğun ödünçlemeler almıştır. İlk olarak 15. yüzyılda yazılmaya başlanmış dil, 1934'te Malta'nın resmî dili olmuştur.
Tarihçe

Maltaca, tarihî bir Arapça formu olan ve Mağrip Arapçasından türemiş Sicilya Arapçası kökenlidir ve Sicilya Emirliği'nde 831-1091 yılları arasında gelişmiştir. Maltacayı oluşturacak dilin Malta'ya Sicilya'dan 10. yüzyılda geldiği düşünülmektedir. Bu sav, modern Maltalıların, Sicilyalılar ve Calabrialılar ile ortak bir kökene dayanmaları ve Levant ile Kuzey Afrika halklarından genetik açıdan düşük oranda etkilenmiş olmaları ile desteklenmektedir.
Malta'nın Normanlar liderliğinde ele geçirilmesi ve yeniden Hristiyanlaşması sonucunda Maltaca, Klasik Arapçadan bağımsız gelişmiş ve zamanla Latinleşmiştir. Norman hakimiyeti sonucunda bölgeden Müslümanlar sürülmesiyle Malta Arapçası izole kalmış ve farklı bir dile evrilmiştir. Sicilya'daki Sicilya Arapçası yerini bir Romen dili olan Sicilyacaya bırakmış olmasına rağmen, Maltaca İtalyanca yanında bir halk dili olarak gelişmeye devam etmiştir.
Dile yapılan ilk atıf 1436 yılında gerçekleşmiş ve Maltaca lingua maltensi olarak adlandırılmıştır. Maltaca ilk belge ise Pietru Caxaro tarafından yazılmış ve 15. yüzyıla tarihlenen Il-Kantilena (Maltaca: Xidew il-Qada) olmaktadır. Maltaca ilk sözlük 16. yüzyılda Maltaca-İtalyanca olmak üzere üretilmiştir, ancak bu eser kaybolmuştur. Maltaca kelimeler listesi, Hieronymus Megiser'in Thesaurus Polyglottus (1603) ve Propugnaculum Europae (1606)  eserlerinde yer almıştır, Domenico Magri ise Hierolexicon, sive sacrum dictionarium (1677) eserinde bazı Maltaca sözcüklerin etimolojisini vermiştir.
1934 yılında Malta, İtalyancayı resmî dil statüsünden çıkarmış ve Maltaca ve İngilizceyi yeni resmî dilleri olarak kabul etmiştir.
Sınıflandırma

Maltaca, tüm Sami dilleri gibi Afro-Asyatik dil ailesine mensuptur. Sami dilleri içerisinde ise tarihi bir Arap dili olan Sicilya Arapçasından türemiştir. Bu anlamda soysal açıdan Mağrip Arapçası ile ilişkilidir.
Maltaca, diğer Arapça değişkelerin de olduğu gibi Klasik veya Standart/Fasih Arapça ile iki dillilik ilişkisi göstermez. Bu neden ötürü dil, Arap makrodilini oluşturan 30 değişkeden ayrı olarak sınıflandırılır. Maltacayı ayıran başka bir özellik, dilin morfolojisinin ve söz varlığının başta İtalyanca ve Sicilyaca olmak üzer Latin dillerinden önemli oranda etkilenmiş olmasıdır.
Söz varlığı

Maltaca söz varlığının yaklaşık üçte birini Arapça kökenli kelimeler oluşturur ve bunlar genellikle günlük hayatta kullanılan temel kelimeleri kapsar. Dilin söz varlığının yaklaşık yarısı Standart İtalyanca ve Sicilyaca kökenlidir, İngilizce ise %6 ile %20'sini oluşturur.
2016'da yürütülmüş bir araştırmaya göre Maltaca konuşurları Tunus Arapçası bir konuşmanın yaklaşık üçte birini anlayabilmektedir. Buna karşılık Tunus Arapçası konuşurları Maltaca bir konuşmanın yaklaşık %40'ını anlamaktadır. Maltaca ve Tunus Arapçası arasındaki karşılıklı anlaşılabilirlik, Tunus Arapçası ve çevresindeki diğer Arapça değişkeleri arasında olandan daha düşüktür.
Söz varlığı > Romen dillerinden geçen bazı sözcükler

| Maltaca | Sicilyaca | İtalyanca | Türkçe |
| --- | --- | --- | --- |
| skola | scola | scuola | okul |
| gvern | cuvernu | governo | hükûmet |
| repubblika | ripùbblica | repubblica | cumhuriyet |
| re | re | re | kral |
| natura | natura | natura | doğa |
| pulizija | pulizzìa | polizia | polis |
| ċentru | centru | centro | merkez |
| teatru | tiatru | teatro | tiyatro |
Söz varlığı > Sicilya Arapçasından geçen bazı sözcükler

| Maltaca | Sicilya Arapçası | Standart Arapça | Türkçe |
| --- | --- | --- | --- |
| bebbuxu | babbaluciu | ببوش babbūš | sümüklü böcek |
| ġiebja | gebbia | جب jabb | sarnıç |
| ġunġlien | giuggiulena | جنجلان junjulān | susam tohumu |
| sieqja | saia | ساقية sāqiyah | kanal |
| kenur | tannura | تنور tannūr | fırın |
| żagħfran | zaffarana | زعفران zaʿfarān | safran |
| żahra | zagara | زهرة zahrah | çiçeklenme |
| żbib | zibbibbu | زبيب zabīb | kuru üzüm |
| zokk | zuccu | ساق sāq | ağaç gövdesi |
| tebut | tabbutu | تابوت tābūt | tabut |
Söz varlığı > Arapçadan geçen bazı sözcükler

| Maltaca | Mısır Arapçası | Levanten Arapça | Mezopotamya Arapçası | Standard Arapça | Türkçe |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| qalb | 'alb | 'aleb | qalb | قلب qalb | kalp |
| waqt | wa't | wa'et | waket | وقت waqt | vakit |
| qamar | 'amar | 'amar | qamaɣ | قمر qamar | ay |
| kelb | kalb | kaleb | kalb | كلب kalb | köpek |
Alfabe

Maltaca, tarihi boyunca sadece Latin alfabesi kullanılarak yazılmıştır ve dilin en eski yazılı kaynağı Geç Orta Çağ'a dayanmaktadır. Dil, hâlâ tamamıyla Latin alfabesi kullanılarak yazılan tek Sami dili olmaktadır. Malta alfabesi 29 harf ve bir digraftan oluşur.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | B | Ċ | D | E | F | Ġ | G | Għ | H | Ħ | I | Ie | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Ż | Z |
| a | b | ċ | d | e | f | ġ | g | għ | h | ħ | i | ie | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | ż | z |
Vikipedi
DALL-E

| --- | --- |
"Zürafadan yapılmış ejderha" metni yazıldığında DALL-E'nin ürettiği görseller.
Orijinal yazar(lar): OpenAI
İlk yayınlanma: 5 Ocak 2021 (4 yıl önce) (2021-01-05)
Güncel sürüm: DALL-E 3
Tür: Dönüştürücü dil modeli
Resmî sitesi: openai.com/blog/dall-e
DALL-E (ya da DALL·E), 5 Ocak 2021'de OpenAI tarafından piyasa sürülen, metinsel tanımlardan görüntü oluşturan bir yapay zeka programıdır.
Adını ünlü ressam Salvador Dali ve WALL-E adlı animasyon robottan almıştır. Program, doğal dil girdilerini (örneğin "beşgen şekilli yeşil deri çanta" veya "üzgün bir kapibaranın izometrik görünümü") tanımlamak için GPT-3 modelinin 12 milyar parametreden oluşan sürümünü kullanır ve dil girdisine karşılık gelen görüntüyü oluşturur. Gerçekçi nesnelerin ("mavi çilek resimli vitray bir pencere") ve gerçekte var olmayan nesnelerin ("kirpi dokusuna sahip bir küp") görüntülerini oluşturabilir.
Tarihçe

DALL-E OpenAI tarafından 5 Ocak 2021'de piyasaya sürüldü. Nisan 2022'de OpenAI, çıktıdaki görselde basit değişiklikler yapılmasına olanak sağlayan düzenleyiciyle birlikte metin açıklamalarından daha gerçekçi görüntüler üretebileceğini iddia ederek DALL-E 2'yi duyurdu. Duyuru itibarıyla, yazılımın hala yapım aşamasında olduğu ve erişimin önceden seçilmiş beta kullanıcıları ile sınırlı olduğu açıklandı. Modelin, hiçbir insanın yapmayacağı hatalar da dahil olmak üzere hala ciddi hatalar yapabildiği belirtildi. DALL-E 2, "metin açıklamasından orijinal, gerçekçi görüntüler ve sanat oluşturabilen, kavramları, nitelikleri ve stilleri birleştirebilen" bir model olarak tanımlandı.
DALL-E 3 sürümü Ekim 2023'te yayınlandı. Model, ChatGPT entegrasyonu sayesinde kullanıcıların doğal dil kullanarak daha kolay ve interaktif bir şekilde görsel oluşturmasını sağlamıştır. Ayrıca, içerik güvenliği ve telif haklarına saygı açısından geliştirilmiş filtreleme sistemleri sunarak daha etik bir kullanım deneyimi sunmuştur.