Musul Sorunu
Musul'daki askerî çatışmalar > İngiliz taarruzu

Lozan Barış Konferansı gibi sebepler nedeniyle Özdemir Bey'in emrindeki kuvvetler yeterince takviye edilememişti. Bölgedeki Türk kuvvetleri, sürekli çatışma halinde olduğundan cephane sıkıntısı yaşanıyordu. İngilizler, Köysancak ve Erbil bölgelerinden taarruz etmekle Türk kuvvetlerini kuzeye, Revandiz bölgesine atmaktan başka önemli bir kazanç elde edemeyeceklerini anladıklarından, bu defa taarruzlarını kuzeybatıdaki İmadiye - Akra üzerinden yaparak Revandiz müfrezesini kuzeyden kuşatıp Hakkâri ile olan irtibatlarını kesmeye ve bu suretle Türk kuvvetlerini yenilgiye uğratmaya çalıştılar. Bu amaçla 1922 yılının Kasım ve Aralık aylarında hava desteğiyle İmadiye ve Akra’dan iki kol hâlinde taarruza geçtiler. Bu suretle Şemdinli yoluna hâkim olmayı kararlaştırmışlardı. Fakat buradaki Barzani ve Zebar aşiretlerinin direnişiyle karşılaşan İngiliz kuvvetleri bu sarp ve engebeli arazide büyük kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldılar. Arazinin elverişsizliği yüzünden uçaklar da fayda sağlayamadı.
1923 yılı başlarında İngilizler, Revandiz müfrezesinin ortadan kaldırılması için bu kez daha büyük kuvvetlerle güneyden taarruzlara başladılar. Nisan başında Raniye’ye saldırdılar. 4-5 gün süren çatışmalardan sonra İngilizler oldukça kayıp vererek geri çekildiler. İngilizler, Lozan Barış Konferansı’nda hâkim durumda bulunabilmek, Musul Vilayeti'nde yerel halk üzerinde siyasi nüfuz kurabilmek ve özellikle petrol yataklarındaki çıkarlarını gerçekleştirmek ve Türklerin Musul’a karşı taarruza geçeceklerini haber aldıklarından önlem almak için Revandiz harekâtını sonuçlandırmayı kararlaştırmışlardı. Bu amaçla Musul - Şirkat ve hatta Bağdat bölgesinden getirdikleri kuvvetlerle harekâta başladılar.
İngilizler, 8 Nisan 1923’te iki istikametten harekete başladılar. Bir grup Hodran Suyu üzerinden Şeytan Boğazı; diğeri Büyük Zap Suyu Vadisi’nden Serderya istikametinde ilerliyordu. 11 Nisan 1923 sabahı Köysancak’dan bir süvari alayı ve bir piyade taburu ile Ranya kesimine gelen İngilizler, Berhaşta bölgesine taarruza başladı. Bu kuvvet, uçaklarla da destekleniyordu. Bu harekât sırasında İngilizler, Raniye Ovası’nda geri kalan köyleri de yakmıştı. Bunun üzerine Türk kuvvetleri, 11/12 Nisan 1923 gecesi bir baskın yaparak İngilizlere çok kayıp verdirdiler ve İngilizleri Raniye bölgesinden attılar.
İngiliz kuvvetleri daha sonra Köysancak bölgesinde toplandı. Sol gruptan ayrılan ve 8 Nisan 1923’te Babaçiçek Boğazı’ndan Dovin Kalesi’ne gelen İngiliz birlikler, 12 Nisan 1923’te bir batarya ile takviyeli bir süvari kuvvetini uçakların desteğinde Dovin'in doğusundaki Berakaşat bölgesine göndermişti. Böylece İngilizler soldan Berakaşat ile Büyük Zap Suyu arasındaki bölgede harekâta geçmiş bulunuyordu. İngilizler, 13 Nisan 1923’te Türk savunma cephesinin çeşitli kesimlerine keşif taarruzları yaparak zayıf noktaları meydana çıkarmaya çalıştılar. Bu keşif taarruzlarından sonra, 19 Nisan 1923’te asıl kuvvetleri ile Büyük Zap Suyu Vadisi Serderya geçidi ve sağ kolu ile Şeytan Boğazı Balsami istikametinde taarruza geçtiler. Türk kuvvetleri savunma yapmaya çalışsa da verdikleri ağır kayıplar sonucu bulundukları mevziyi terk ederek Serderya Geçidi - Eskibican Kalesi hattına çekildiler. Ayrıca bu mevzideki bazı aşiretlerin vaktinden önce geri çekilmeleri ve özellikle cephanenin bitmiş olması yüzünden direniş zayıflamaya başladı. Bunun dışında; hava taarruzlarıyla bütün köyler yıkılmış ve yanmış, köylüler de kaçmıştı. Revandiz halkı da dağlara sığınmak zorunda kaldı. Gerek askere ve gerek halka ekmek tedarik edilemiyordu.