stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
2. Yaş-Kişinev Taarruzu
Taarruz > Rumen birliklerinin çöküşü

Sıklıkla, Sovyet ilerleme hızının ve Alman birliklerinin bir bütün olarak çökmesinin, Romanya'nın ihanetine yol açtığı ileri sürülmektedir. Mazulenko tarafından muharebelere ilişkin inceleme, muhtemelen bunun doğru olmadığını açığa çıkarmaktadır. Rumen birlikleri birçok durumda Sovyet taarruzlarına karşı direndiler, fakat ellerindeki savaş araçları, modern bir orduya karşı savunma yapmak için yetersizdi. Özellikle tanksavar, top ve uçaksavar silahları yönünden yetersizlik içindeydiler. David M. Glantz'ın yayımlanmış seminer metni ve Kissel'in yayımlanmış çalışmasında, Alman iddialarının aksine olarak Rumen 1. Zırhlı Tümeni'nin Sovyet yarma harekâtına karşı direndiği ama kısa sürede yenilgiye uğratıldığı görülmektedir.
Romanya'nın teslim olması, zaten Sovyet birlikleri ülke topraklarında derinlemesine bir girme yapmalarından sonra oldu. Ve zaten, Alman 6. Ordu'su, Romanya'daki diğer Alman birliklerinden kesin olarak kopmuştu. Romanya'daki Alman büyükelçiliği tarafından girişilen başarısız bir askerî darbe ardından Sovyet birlikleri Alman ve Rumen birliklerin arasından ilerlediler.
Rumen-Alman çatışmaları

O dönemdeki Romanya lideri Ion Antonesu, 23 Ağustos'ta Romanya kralı Michael tarafından başlatılan bir darbeyle görevden alındı. Alman kuvvetleri hemen ertesi gün darbeyi bastırmak ve Bükreş'i işgal etmek için harekete geçti. Fakat, Rumen birlikleri, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri'ne bağlı bazı unsurların da müdahalesiyle bu harekâtı püskürttü. Prut Nehri'nin batı kıyılarından Bükreş'e takviyeli olarak taarruz eden Alman kuvvetleri, bölgeye hızla ilerleyen Kızıl Ordu birlikleri tarafından geri atıldı. Aynı sıralarda Rumen birlikleri, Ploiești petrol sahasını korumakla görevli Wehrmacht birliklerine saldırdılar ve Macaristan yönünde geri attılar. Bu çatışmaların sonunda Rumen Ordusu, daha sonra Sovyet kuvvetlerine teslim edilen 50 bin Alman tutsak aldı.
Romanya kaynakları, Romanya'nın Alman işgalinden kurtulmasında esas faktörün iç faktörler olduğunu, dış faktörlerin sadece destek verdiğini ileri sürmektedir. Bu açıklama, olaylara Sovyet bakışından net olarak farklıdır. Sovyet tarafı, Kızıl Ordu saldırısının Romanya'da bir darbeye yol açtığını ve bu olayın ardından Romanya'nın yerel isyancıların çabalarıyla işgalden kurtulduğunu kabul eder.
Sonuçlar

Alman birlikleri, yerine koyamayacakları ölçüde ağır insan kaybına uğradılar, yaklaşık 200 bin kişi. Sovyet kayıpları ise, bu çapta bir harekât için fazlasıyla düşüktür. Kızıl Ordu hızla Yugoslavya'ya ilerledi ve Alman E Ordular Grubu ile Yunanistan'daki F Ordular Grubu'nun geri çekilmeye zorladı. Yugoslav ve Bulgar partizanlar, başkent Belgrad'ı 20 Ekim 1944 tarihinde işgalden kurtardı.
Politik düzeyde Yaş-Kişinev Taarruzu, Kral Michael'in Romanya'da bir darbe gerçekleştirmesini ve Romanya'nın Mihver Devletleri safından Müttefik Devletler safına geçmesini tetikledi. Kısa süre içinde, Romanya ile Almanya'nın müttefiki Macaristan arasında, Romanya topraklarında küçük bir sınır savaşı patlak verdi. Bu bölge 1940 yılında Romanya'nın İkinci Viyana Sözleşmesi ile Macaristan'a terk etmeye zorlandığı bölgeydi.
Kızıl Ordu, harekâtın başarısıyla Besarabya ve Kuzey Bukovina'da yeniden kontrol sağladı. Bu topraklar, 1940 yılında Sovyetler tarafından işgal edilmişti.
Dipnotlar

1 2 3  ""Military planning in the twentieth century", U.S. Air Force History Office". 28 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2010.
↑  United Center for Research and Training in History, Bulgarian historical review 28 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p.7
↑  "Militaryphotos.net". 13 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.
↑  (Almanca)Siebenbürgische Zeitung: "Ein schwarzer Tag für die Deutschen" 22 Mayıs 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 22 August 2004
1 2  "WorldWar2.ro - The home defense campaign - 1944". 6 Ocak 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.
↑  Krivosheev, Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century, ISBN 1-85367-280-7, Greenhill Books, 1997; (chapter on the Jassy-Kishinev operation in Russian 26 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
↑  John Erickson, The Road to Berlin: Continuing the History of Stalin's War with Germany 28 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., pp. 345, 350, 374
↑  Major R. McMichael, The Battle of Jassy-Kishinev, (1944), Military Review, July 1985, pp. 52-65
↑  Çeşitli kaynaklarda Harekât adlandırması konusunda farklı yaklaşımlara rastlanır. Bunlar arasında Yassy-Kishinev Operation (Chris Bellamy, 1986), Iassi-Kishinev Operation (David Glantz, 1997), Second Iasi-Kishinev Operation (David Glantz, 2007) gibi örnekler de bulunmaktadır.
↑  Friessner H. "Verratene schlachten." - Hamburg: Holsten Verlag, 1956.
1 2  (Rusça)"The Jassy-Kishinev offensive operation, 1944" 21 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
↑  ""The Romanian 1st Armored Division in August 1944" on axishistory.com". 28 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2010.
↑  (Rumence) Florin Mihai, "Sărbătoarea Armatei Române" 16 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Jurnalul Naţional, October 25, 2007
↑  George Ciorănescu and Patrick Moore, "Romania's 35th Anniversary of 23 August 1944" 5 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Radio Free Europe, RAD Background Report/205, September 25, 1973
↑  Andrei Miroiu, "Balancing versus bandwagoning in the Romanian decisions concerning the initiation of military conflict" 28 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., NATO Studies Center, Bükreş, 2003, pp. 22-23. ISBN 973-86287-7-6
Alman birliklerin uğradığı hezimetin sonucu.
2010 Kış Olimpiyatları'nda Kanada

Açılış töreni sırasında Kanada takımının stadyuma girişi
Kanada, Vancouver, Britanya Kolumbiyası'nda yapılmış olan 2010 Kış Olimpiyatlarına ev sahipliği yapmıştır. Kanada daha önce Montreal'de yapılan 1976 Yaz Olimpiyatları ve Calgary'de yapılan 1988 Kış Olimpiyatlarına ev sahipliği yapmıştı.
Daha önce düzenlediği 1976 ve 1988 Olimpiyatlarında hiç altın madalya kazanamayan Kanada bu olimpiyatlar için Own the Podium programını başlattı. Kanada Olimpiyat Komitesi'nin hedefi olan Kanada'nın 2010 Olimpiyatlarında en fazla madalya kazanan ülke olması için başlattığı bu programa Kanada hükûmeti $120 milyon dolar kaynak sağladı.
Açılış töreninde Kanada bayrağını Olimpiyat şampiyonu hız patenci Clara Hughes taşımıştır.
15 Şubat 2010'da serbest stil kayakçı Alexandre Bilodeau Kanada'ya ev sahipliği yaptığı olimpiyatlarda ilk altın madalyayı getirdi.
Spor dallarına göre > Artistik buz pateni

Ana madde: 2010 Kış Olimpiyatları'nda artistik buz pateni
Kanada olimpiyatlara bu dalda tüm kategorilerde iki sporcu/takım olmak üzere toplam 12 patenci gönderme hakkı kazandı. Katılacak patenciler 2010 Kanada Artistik Patinaj Şampiyonası ile belirlendi.
| Patenci(ler) | Kategori | CD> Puan | CD> Sıra | SP/OD> Puan | SP/OD> Sıra | FS/FD> Puan | FS/FD> Sıra | Total> Puan | Total> Sıra |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Patrick Chan | Erkekler |  |  | 81.12 | 7 | 160.30 | 4 | 241.42 | 5 |
| Vaughn Chipeur | Erkekler |  |  | 57.22 | 24 | 113.70 | 21 | 170.92 | 23 |
| Joannie Rochette | Kadınlar |  |  | 71.36 | 3 | 131.28 | 3 | 202.64 |  |
| Cynthia Phaneuf | Kadınlar |  |  | 57.16 | 14 | 99.46 | 13 | 156.62 | 12 |
| Jessica Dubé & Bryce Davison | Çiftler |  |  | 65.36 | 6 | 121.75 | 6 | 187.11 | 6 |
| Anabelle Langlois & Cody Hay | Çiftler |  |  | 64.20 | 7 | 115.77 | 9 | 179.97 | 9 |
| Tessa Virtue & Scott Moir | Buz dansı | 42.74 | 2 | 68.41 | 1 | 110.42 | 1 | 221.57 |  |
| Vanessa Crone & Paul Poirier | Buz dansı | 31.14 | 15 | 48.17 | 17 | 85.29 | 12 | 164.60 | 14 |
Spor dallarına göre > Biatlon

Ana madde: 2010 Kış Olimpiyatları'nda biatlon
Kanada bu dalda Vancouver'da sekiz sporcu gönderecektir. Kanada kadınlar dört bireysel katılımcı, erkeklerde ise sadece bir bireysel katılımcı ile yarışacaktır. Ev sahibi ülke olmasından dolayı Kanada erkeklerde yarışacak bir bayrak takımı gönderme şansı sahiptir. Erkeklerde takım; Jean Philippe Leguellec, Marc Andre Bedard, Brendan Green ve Robin Clegg olarak açıklanmıştır. Kadınlarda ise Zina Kocher, Megan Imrie, Megan Tandy ve Rosanna Crawford ülkelerini olimpiyatlarda temsil edecektir.
Spor dallarına göre > Körling

Ana madde: 2010 Kış Olimpiyatları'nda körling
Kanada hem erkekler hem de kadınlarda olimpiyatlarda temsil edilme hakkı kazanmıştır. Kanada takımının seçimleri ise 6 - 13 Aralık 2009'da Edmonton'da yapılan 2009 Canadian Olympic Curling Trials ile belirlenmiştir. 2006 Olimpiyat şampiyonları Brad Gushue ve takımı seçmelere kalamamış ve olimpiyatlara katılma şansını kaçırmıştır. Erkekler kategorisinde Kanada, Kevin Martin, John Morris, Marc Kennedy ve Ben Hebert ile temsil edilecektir. 2002 Kış Olimpiyatlarında gümüş madalya kazanan Martin'in ikinci olimpiyat deneyimi olacaktır. Kadınlarda ise takım Cheryl Bernard, Susan O'Connor, Carolyn Darbyshire ve Cori Bartel olarak belirlenmiştir.
Buz dansı Olimpiyat şampiyonları Virtue & Moir, madalyaları ile poz verirken
Gaziler, Buca

| Gaziler |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 İzmir'in Türkiye'deki konumu
GazilerGaziler'in İzmir 'deki konumu
Koordinatlar: 38°23′33″N 27°11′01″E﻿ / ﻿38.3925°K 27.1836°D﻿ / 38.3925; 27.1836
Ülke:  Türkiye
İl: İzmir
İlçe: Buca
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
Sınır komşuları: Şirinkapı, İzkent, Çağdaş, Karanfil, Adatepe, Yaylacık 
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam: 0,365 km²
Rakım: 145 m
Nüfus (2023) : 7.851
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0232
İl plaka kodu: 35
Posta kodu: 35400
Gaziler, İzmir ilinin Buca ilçesine bağlı bir merkez mahalledir.
Coğrafya

Buca Kaymakamlığı, İzmir Valiliği'ne 7 km uzaklıktadır.
Mahalle ilçenın kuzeydoğusundadır. Doğusunda Yaylacık Mahallesi (sınır:Gaziosmanpaşa Caddesi), güneyinde Adatepe Mahallesi (sınır: Özbekistan Caddesi), Doğusunda Karanfil ve İzkent mahalleleri (sınır: Yavuz Sultan Selim Caddesi), kuzeyinde Şirinkapı Mahallesi (sınır: 1055.Sokak) vardır. Buca Toplu Konutları bu mahallededir.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2023: 7.851
2022: 7.694
2021: 6.933
2020: 6.768
2019: 6.869
2018: 6.796
2017: 6.117
2016: 5.891
2015: 5.658
2014: 5.320
2013: 5.164
2012: 5.131
2011: 4.941
2010: 5.010
2009: 5.185
2008: 4.546
2007: 4.698
2022 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı

| 2022 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı |
| --- | --- |

tr
Konum: Şarm El-Şeyh
Katılanlar: UNFCCC üye ülkeleri
Önceki toplantı: ← 2021 Glasgow
Sonraki toplantı: → 2023 Dubai
Resmî site: https://cop27.eg/
2022 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı, yaygın olarak kullanılan adıyla COP27, Mısır'ın Şarm El-Şeyh şehrinde 6-18 Kasım 2022 tarihleri arasında küresel ısınma ve sera gazı salınım oranlarını azaltma amacıyla 194 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen organizasyondur.
2010 TK7

| --- | --- |
2010 TK7'in (yeşil çember içinde) WISE uzay aracı tarafından çekilmiş görüntüsü
Keşif
Keşfeden: WISE uzay aracı
Keşif yeri: LEO, Kutupsal yörünge
Keşif tarihi: 1 Ekim 2010
Adlandırmalar
Küçük gezegen kategorisi: Dünya truvalısı Aten (2014) Apollo (2013)
Yörünge özellikleri
Dönem 13 Eylül 2023 (JD 2460200,5)
Belirsizlik parametresi 0
Gözlem yayı: 4115 gün (11,27 yr)
Günöte: 1,1889 AU (177,86 Gm)
Günberi: 0,8087 AU (120,98 Gm)
Yarı büyük eksen: 0,99882 AU (149,421 Gm)
Dış merkezlik: 0,19034
Yörünge periyodu: 0,99 y (364,615 g)
Ortalama yörünge hızı: 29,8 km/s
Ortalama ayrıklık: 236,82°
Ortalama devinim: 0° 59d 14.424s / gün
Eğiklik: 20,900°
Çıkış düğümü boylamı: 96,431°
Perihelyon açısı: 45,035°
Dünya MOID: 0,0832234 AU (12,45004 Gm)
Fiziksel özellikler
Görünür büyüklük: 20,78 (Dünya'ya yakınken) ila 23,6
Mutlak parlaklık (H): 20,78 
Ortalama çap: 379±123 m
Geometrik albedo: 0,059±0,049
  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam
  
2010 TK7 keşfedilen ilk Dünya truvalısı ve bir kilometreden küçük bir Dünya yakını asteroittir. Güneş etrafında Dünyanın yörüngesiyle aynı yörüngede hareket etmekte olup, Dünya'nın önünde yer alan bölgede seyretmektedir. Truva cisimleri en kolay şekilde bir Lagrange noktasında, dinamik olarak kararlı bir konumda (birleşik kütleçekim kuvvetinin Güneş'in ve Dünya'nın çift merkezi boyunca etki ettiği yer), büyük bir yörünge cisminin 60 derece ilerisinde veya gerisinde, bir tür 1:1 yörünge rezonansında dönüyor olarak düşünülebilir. Gerçekte, böyle bir nokta etrafında salınırlar. Bu tür nesneler daha önce Mars, Jüpiter, Neptün ve Satürn'ün uyduları Tethys ve Dione'nin yörüngelerinde gözlemlenmiştir.
2010 TK7'nin çapı yaklaşık 300 metre (1.000 ft)'dir. İzlediği yol, Güneş-Dünya L4 Lagrange noktası (Dünya'dan 60 derece ileride) etrafında salınarak, periapsis ve L3 noktasına en yakın yaklaşımı (Dünya'dan 180 derece uzakta) arasında gidip gelmektedir.
Asteroit Ekim 2010 tarihinde NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Araştırma Gezgini (WISE) kullanılarak NEOWISE görevi astronomlarınca keşfedilmiştir.
Keşfi

2010 TK7, Aralık 2009'da Dünya yörüngesine fırlatılan uzay teleskobu WISE tarafından tüm gökyüzünü taramak amacıyla Ocak 2010-Şubat 2011 arasında yürütülen program kapsamında Ekim 2010'da  görüntülenmiştir. Dünya'nın yörüngesini paylaşan bir asteroidin yerde konuşlandırılmış bir teleskop ile tespit edilebilmesi normalde oldukça zordur çünkü bu cisimlerin potansiyel konumları genellikle gündüzleri gökyüzünde bulunmaktadır. Hawaii Üniversitesi ve Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu'ndaki takip çalışmalarının ardından yörüngesi 21 Mayıs 2011'de değerlendirilmiş, hareketinin truva cismi karakteri göstermekte olduğu yörünge bilgisi ise Western Ontario Üniversitesi'nden Paul Wiegert, Athabasca Üniversitesi'nden Martin Connors ve Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu'nun genel müdürü Christian Veillet tarafından Temmuz 2011 tarihinde Nature dergisinde yayımlanmıştır.
Fiziksel ve yörünge özellikleri

2010 TK7'nın parlaklığını gösterir görünür büyüklüğü yaklaşık 20,8'dir. Varsayılan yansıtabilirlik değeri 0,1 olarak kabul edildiğinde, varsayılan çapı yaklaşık 380 metredir. İç bileşenlerine yönelik olarak herhangi bir spektral veri bulunmamaktadır. 2010 TK7, Dünya'nın 1⁄20,000'nden az olmak üzere bir yüzey kütleçekim kuvveti uygulayacaktır.
Keşfedildiğinde, asteroidin Güneş çevresindeki bir tur dönüşü 364,615 günde tamamlamaktadır ki bu Dünya'nın 365,256 günlük yörünge periyoduna oldukça yakındır. Dünya ile 1:1'lik bir yörüngesel rezonansta kaldığı sürece, ortalama yörünge süresi uzun vadede Dünya ile tam olarak eşitlenecektir. 0,190'lık dışmerkezlik değerine sahip olan yörüngesi nedeniyle asteroidin Güneş'e olan ortalama yıllık mesafesi 0,81 AU ila 1,19 AU arasında değişmektedir. Yörüngesi ekliptik düzleme oranla 20,9 derecelik bir eğime sahiptir.
Truvalar, Lagrange noktalarında tam olarak yörüngeye girmezler, ancak bu noktaların etrafında (gezegenin ve Lagrange noktalarının sabit olduğu bir referans çerçevesinden bakıldığında) iribaş şeklindeki halkalar halinde salınırlar; 2010 TK7 kendi halkasını 395 yıllık bir sürede tamamlar. 2010 TK7'nin döngüsü o kadar uzundur ki bazen Güneş'in Dünya'ya göre neredeyse karşı tarafına geçer. Hareketi kapsamında hiçbir zaman Dünya'ya 20 milyon kilometreden fazla yaklaşmamakta olup, bu mesefe Ay'ın Dünya'ya olan mesafesinin yaklaşık 50 katıdır. 2010 TK7, 2010-2011 yıllarında iribaş yörüngesinin Dünya'ya yakın bir noktasındaydı bu nedenle keşfi mümkün olmuştur.
2010 TK7'in yörüngesi uzun dönemli tahminlerde bulunabilmeyi zorlaştıran kaotik bir karaktere sahiptir. M.Ö.500 yılı öncesinde, L3 üzerinden L4 Lagrange noktasına atlamadan evvel L5 bölgesinde salınmakta olabileceği düşünülmektedir. L3 bölgesindeki kısa dönemli dengesiz salınımı ve buradan at nalı yörüngeye geçişi ayrıca olasıdır. Geliştirilmiş bir yörünge kararlılığı kapsamındaki yeni hesaplamalar da bu sonuçları onaylamıştır.
1600'den 2500 yılına dek 'in yörüngesinin bir animasyonu
Güneş ve Dünya'ya göre izlenen yörünge
Dünya çevresi
Güneş çevresi
Dünya'dan erişilebilirlik

Dünya truvaları Dünya'nın yörüngesini paylaştıklarından ve kendilerine ait çok az yerçekimine sahip olduklarından, çok daha uzakta olmalarına rağmen onlara ulaşmak için Ay'a ulaşmaktan daha az enerji harcanması gerekebilecektir. Ancak 2010 TK7, yörünge eğimi nedeniyle bir uzay görevi için enerjik açıdan çekici bir hedef değildir: Dünya'nın yörüngesinin o kadar üstünde ve altında hareket eder ki, bir uzay aracının Dünya'dan gelen yörüngesine uyması için gereken hız değişikliği 9,4 km/s olurken diğer bazı Dünya'ya yakın asteroitler için bu değer 4 km/s'den daha azdır.
5 Aralık 2012'de 0,197 AU (29.500.000 km; 18.300.000 mi) Dünya yakınlaşması sırasında, asteroidin görünen büyüklüğü yaklaşık 21 olarak ölçülmüştür.
2010 TK7 Dünya'ya göre sarmal yolu (yeşil) ve iribaş yörüngesi (mavi noktalar); her spiral dönüş bir yıllık hareketi temsil eder.
2010 TK7 2011 yılında Dünya'ya göre konumu
Dünyanın Lagrange noktalarını gösteren etkili potansiyel grafiği (ölçekli değil); L  ve L  etrafındaki konturlar iribaş döngü yollarını temsil eder
Budapeşte Muharebesi

| g t Doğu Cephesi |
| --- | --- |
 1941 Barbarossa • Brest-Litovsk • Bialistok-Minsk • Raseiniai • Brodi • Smolensk • Yasamal • Kiev • Tallinn • Duhovşçina • Yelnya • Roslavl • Odessa • Leningrad • I. Harkov • Kırım • Rostov • Sivastopol • Moskova 1942 I. Rzhev-Vyazma • Toropets-Holm • Demyansk • Velikiye Luki • Mars • II. Harkov • Mavi • Stalingrad • Uranüs • Kış Fırtınası • Küçük Satürn • Tatsinskaya • Yüzük • Sinyavin 1943 III. Harkov • Kursk • Prohorovka • Kutuzov • Rumyantsev • Suvorov • II. Kiev 1944 Dinyeper • Korsun-Şevçenkovski • Narva • Dinyeper-Karpatlar • Jitomir-Berdiçev • Krasnoye • Uman-Botoşani • Kirovograd • Kamenets-Podolski • 1. Yaş-Kişinev • 1. Târgu Frumos • Bagration • Vilnüs • Radzymin • Şyaulyay Taarruzu • Lvov-Sandomierz • Lublin-Brest • Doppelkopf • 2. Yaş-Kişinev • Debrecen • Belgrad • Panzerfaust •  Budapeşte 1945 Vistül-Oder • Gündönümü • Doğu Prusya • Königsberg • Balaton • Doğu Pomeranya • Silezya • Viyana • Seelow • Berlin • Prag 
Budapeşte Muharebesi, Sovyet kuvvetlerinin II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru sınırı geçerek Macaristan'ın başkenti Budapeşte'ye yönelen genel taarruzlarının devamında kentin kuşatılması ve alınması sırasında yaşanan çatışmalardır. Macar ve Alman birliklerince savunulan kent, 29 Kasım 1944 tarihinde Kızıl Ordu'ya bağlı birlikler ve artık Sovyetler Birliği'nin müttefiki olan ve Almanya'ya savaş ilan etmiş bulunan Rumen ordusu tarafından kuşatıldı. Kuşatma, kenti savunan kuvvetlerin 13 Şubat 1945 tarihinde kayıtsız şartsız teslim olmasıyla sona erdi. Kenti kuşatan Sovyet güçleri, Rodion Malinovski'nin 2. Ukrayna Cephesi'ne bağlı birliklerdir. Savunmadaki kuvvetler, Alman Waffen-SS birlikleri ile Macar Ordusu'dur. Budapeşte kuşatması II. Dünya Savaşı boyunca yaşanan en kanlı kuşatmalardan biri oldu.
Harekât öncesi

Macaristan, 1944 yılında Almanya'ya çok isteksizce bağlı idi. 1944 yılının Mart ayında Macaristan, savaştan çıkma çabası içindeydi ve Almanlar tarafından, Macaristan'daki Yahudilere karşı gerekli "önlemler"i almakta isteksiz görülüyordu. Oysa Almanya'nın Balaton Gölü civarındaki petrol kuyularından çıkartılan Macaristan petrolüne şiddetle ihtiyacı vardı. Bu petrol bölgesini güven altına almak için Alman zırhlı birlikleri 19 Mart 1944 tarihinde Margarethe Harekâtı ile Macaristan'a girdiler. Macaristan Kral Naibi Amiral Miklós Horthy, ülkesini savaştan çekme yönündeki tutumunu sürdürdü.
Horthy, 1944 yılı Ekim ayında Müttefik Devletler ile barış görüşmelerine girişti. Alman istihbaratının bu gelişmelerden bilgisi vardı ve buna bir tepki olarak Alman operasyonu Panzerfaust Harekâtı, 16 Ekim 1944 tarihinde başlatıldı ve Horthy, tahtan çekilmeye zorlandı. Sonuçta Horthy ve hükümeti düşürüldü, Macar Nasyonal Sosyalist Partisi başkanı Ferenc Szálasi, yeni hükümeti kurdu.
Taarruz

Kızıl Ordu'nun 2., 3. ve 4. Ukrayna Cepheleri, 1944 yılının Ekim ayından itibaren Macaristan içlerinde ilerliyorlardı. Macaristan başkenti Budapeşte çevresindeki Alman-Macar kuvvetlerini geri attıktan sonra kenti kuşattılar ve taarruza geçtiler. Kızıl Ordu'nun Budapeşte'yi hedef alan harekâtı 29 Ekim 1944 günü başladı. Kente, iki operatif gruba bölünmüş olarak 1 milyondan fazla Sovyet askeri taarruz etmiştir. Sovyet planı, Budapeşte'yi Macaristan'daki diğer Alman ve Rumen birliklerinden koparıp almayı amaçlıyordu. Sovyet ve 1944 yılının Ağustos ayı sonlarından beri artık Sovyetler Birliği'nin müttefiki olan Rumen kuvvetleri, 7 Kasım'da kentin doğusundaki dış mahallelere girdi. Taarruza çeşitli zorunluluklarla bir süre ara veren bu kuvvetler, 19 Aralık'ta taarruzlarına yeniden başladılar. Budapeşte ile Viyana arasındaki ana ulaşım hatları, 26 Aralık 1944 tarihinde Kızıl Ordu birliklerinin eline geçti. Böylelikle Budapeşte'nin kuşatılması tamamlanmış oldu. Macar Nasyonal Sosyalist Partisi başkanı ve başbakan "Ulusal Lider" Ferenc Szálasi zaten 9 Aralık'ta kentten ayrılmıştı.
Kentin Sovyet ve Rumen birliklerince kuşatılmasıyla, yaklaşık olarak 33 bin Alman ve 37 bin Macar askerinin yanı sıra 800 binin üstünde sivil çevrilmiş oldu. Birliklerin kenti tahliye etmesi emrini vermeyi reddeden Hitler, kenti bir kale şehir ilan etti. Kent, son adama, son mermiye kadar savunulacaktı. 9. Waffen SS Dağ Kolordusu Komutanı, SS Generali Karl Pfeffer-Wildenbruch kentin savunmasından sorumlu komutan olarak atandı.
Budapeşte Stalin için önemli bir hedefti. Gerçekten de Yalta Konferansı yaklaşmaktaydı ve Stalin, Churchill ve Roosevelt'in karşısına olabildiğince güçlü çıkmak istemektedir. Bu nedenle General Malinovski'ye, kenti en kısa zamanda almasını emretti.
General Malinovski, 29 Aralıkta ulak olarak iki görevli subayı kente, silah bırakmalarını önermek üzere gönderdi. Bu iki ulak, dönüş yolunda vuruldular. Bazı Alman ve Macar tarihçiler tarafından, ulaklara kasıtlı olarak Sovyet askerlerince ateş açıldığı yönündeki iddialara, Sovyetler Birliği'nde şiddetle karşı çıkıldı. Bir grup da, ulakların dönüş yolunda yanlışlıkla dost ateşi yediğine inanmaktadır. Her halükarda Sovyet komutanlar, bunu bir ret cevabı olarak kabul ettiler ve taarruz emri verdiler.
Sovyet saldırısı doğu banliyölerinde Peşte üzerinden başladı. Alman ve Macar kuvvetleri, arazi bırakarak zaman kazanmaya ve Sovyet ilerlemesini yavaşlatmaya çalıştılar. Sonuçta, savunma hatlarını kısaltabilmek için ve Budin'in tepelik topoğrafyasından yararlanmayı umarak geri çekildiler.
Alman karşı taarruzları

Macaristan'daki Alman kuvvetleri 1945 Ocak ayı başlarında, kapalı adı Konrad Harekâtı olan üç parçalı bir karşı taarruz başlattılar. Harekât, kuşatma altındaki Budapeşte garnizonunu rahatlatmayı amaçlayan Alman-Macar ortak girişimidir.
Kapalı adı Konrad I Harekâtı olan ilk taarruz, 1 Ocak'ta başlatıldı. Alman 4. SS Panzer Kolordusu Budapeşte'nin kuzeyindeki tepelik arazideki Tata'dan, Sovyet kuşatmasını bu bölgede yarmak için taarruz etti. Aynı anda Waffen-SS birlikleri, Budapeşte'nin batısından taktik bir üstünlük elde etmek için saldırdı. Sovyet komutanlığı 3 Ocak'ta, ortaya çıkan tehdidi karşılamak için dört tümeni daha muharebeye soktu. Sovyet savunması, taarruzu Budapeşte'ye 20 km'den daha az bir mesafede durdurmayı başardı. Alman kuvvetleri 12 Ocak'ta geri çekilmek zorunda kaldı.
Konrad II Harekâtı, 7 Ocak'ta başlatıldı. Yine 4. SS Panzer Kolordusu, Esztergom üzerinden Budapeşte havaalanı yönünde taarruz etti. Kenti savunan Alman ve Macar birliklerinin havadan ikmalini sağlayabilmek için havaalanını ele geçirmeye çalıştılar. Ancak havaalanı yakınlarında ileri harekât durduruldu.
Konrad Harekâtı'nın son girişimi 17 Ocak'ta başlatıldı. 4. SS Panzer Kolordusu ve 3. Panzer Kolordusu, Budapeşte'nin güneyinden, bölgedeki on Sovyet tümenini kuşatmayı hedefleyen bir taarruz geliştirdiler. Bu girişim de başarısızlığa uğradı.