stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hür Dava Partisi
Tartışmalar > Hizbullah ile bağlantısı

HÜDA PAR, kuruluşundan itibaren Hizbullah ile ilişkilendirilmiştir. Hizbullah'ı hedef alan Beykoz Operasyonu sonucu tutuklananlar ve ailelerine destek olmak amacıyla 2004 yılında Mustazaflarla Dayanışma Derneği (Mustazaf-Der) kuruldu. Dernek, 2012 yılında Hizbullah'ın devamı olduğu gerekçesiyle kapatıldı. Derneğin kapatılması üzerine propaganda imkanı ve siyasi partilerin kapatılmasının derneklere göre daha zor olması nedeniyle 2013 yılında Hür Dava Partisi adıyla partileşti.
Zekeriya Yapıcıoğlu, "Hizbullah bana göre bir terör örgütü değil." demiştir. HÜDA PAR genel başkan yardımcısı Yılmaz, Yargıtay'ın 2012'de Hizbullah bağlantısı sebebiyle kapattığı Mustazaf-Der'in genel başkanlığını yapmıştır. HÜDA PAR genel başkan vekili İshak Sağlam ile Diyarbakır il başkanı Faruk Dinç'in daha önce Hizbullah davasında hapis cezalarına çarptırıldığı ortaya çıktı. HÜDA PAR Merkez İstişare Kurulu üyesi Nasuh Sevinik'in Hizbullah'ta yöneticilik yaptığı iddia edildi. 2023 Türkiye genel seçimleri öncesinde Cumhur İttifakı ile müzakereler sırasında ve sonrasında HÜDA PAR'ın Hizbullah ile bağlantısı olduğu iddialarının yer aldığı 47 haber sayfasına erişim engeli kararları uygulamaya kondu.
HÜDA PAR lideri Zekeriya Yapıcıoğlu, 2012'de Hizbullah bağlantısı gerekçesiyle kapatılan Mustazaf-Der davasıyla ilgili AİHM tarafından "hak ihlali" kararı verilmesi üzerine yeniden görülen davada "FETÖ kumpası" eski kararın kaldırılarak Mustazaf-Der'in beraat ettiğini ve yeniden faaliyetlerine devam ettiğini belirterek partilerinin Hizbullah ile bağı olduğu iddiasının doğru olmadığını söyledi ve "biz şiddetin her türlüsünü reddediyoruz" dedi. Zekeriya Yapıcıoğlu yaptığı açıklamada; "Onlarca defa söyledim. Biz Hizbullah'ın devamı falan değiliz, biz onun mirasçısı değiliz, biz başka bir örgütün de devamı ya da siyasi kolu değiliz" ifadelerini kullandı.
Hizbullah'ın liderliğini üstlenmiş olan Edip Gümüş, HÜDA PAR'ın Eski Genel Başkanı Mehmet Yavuz'un ölümü ve daha sonra HÜDA PAR Adana İl Başkanı Sacit Pişgin'in öldürülmesi üzerine taziye mesajları yayınlamış, HÜDA PAR ise Hizbullah'ın Beykoz'da öldürülen lideri Hüseyin Velioğlu'nun posterini "Şehit Rehber" yazısıyla genel kongrenin düzenlendiği salona asmıştır.
Genel başkanlar

| # | Başkan | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Mehmet Hüseyin Yılmaz | 19 Aralık 2012 | 30 Haziran 2013 |
| 2 | Zekeriya Yapıcıoğlu | 30 Haziran 2013 | 21 Mayıs 2018 |
| — | Mehmet Yavuz (vekil) | 21 Mayıs 2018 | 7 Ekim 2018 |
| 3 | İshak Sağlam | 7 Ekim 2018 | 2 Haziran 2021 |
| (2) | Zekeriya Yapıcıoğlu | 2 Haziran 2021 | Görevde |
Milletvekilleri

| # | Adı | Seçim bölgesi | Görevi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Serkan Ramanlı | Batman | Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyesi |
| 2 | Şehzade Demir | Gaziantep | Genel Başkan Vekili Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu Üyesi |
| 3 | Zekeriya Yapıcıoğlu | İstanbul (III) | Genel Başkan |
| 4 | Faruk Dinç | Mersin | Genel Başkan Yardımcısı |
Belediye başkanları

| # | İsim | İl | İlçe | Belde |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Samir Özhan | Batman | Gercüş | Kayapınar |  |  |  |
Başkanlık divanı

| # | Adı | Görevi | Kaynak |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Zekeriya Yapıcıoğlu | Genel Başkan |  |
| 2 | Şehzade Demir | Genel Başkan Vekili (Siyasi İşler Başkanı) |  |
| 3 | Halef Yılmaz | Genel Başkan Vekili (Teşkilat Başkanı) |  |
| 4 | Mehmet Hüseyin Yılmaz | Genel Sekreter |  |
| 5 | İshak Sağlam | Genel Başkan Yardımcısı (İnsan Hakları ve Hukuk İşleri Başkanı) |  |
| 6 | Serkan Ramanlı | Genel Başkan Yardımcısı (Seçim İşleri ve Yerel Yönetimler Başkanı) (Parti Sözcüsü) |  |
| 7 | Hüseyin İmir | Genel Başkan Yardımcısı (Dış İlişkiler Başkanı) |  |
| 8 | Mehmet Eşin | Genel Başkan Yardımcısı (Halkla İlişkiler Başkanı) |  |
| 9 | Aynur Sülün | Genel Başkan Yardımcısı (Kadın ve Aile Başkanı) |  |
| 10 | Yahya Oğraş | Genel Başkan Yardımcısı (Eğitim İşleri Başkanı) |  |
| 11 | Abdullah Aslan | Genel Başkan Yardımcısı (Sosyal İşler Başkanı) |  |
| 12 | Yunus Emiroğlu | Genel Başkan Yardımcısı (Medya Başkanı) (Parti Sözcüsü) |  |
| 13 | Mehmet Şah Gültekin | Genel Başkan Yardımcısı (İktisat Başkanı) |  |
| 14 | Hamdin Aslan | Genel Başkan Yardımcısı (Mali ve İdari İşler Başkanı) |  |
| 15 | Faruk Dinç | Genel Başkan Yardımcısı (Gençlik Politikaları Başkanı) |  |
| 16 | Mahmut İrtem | Genel Başkan Yardımcısı (AR-GE Başkanı) |  |
Seçimler > Yerel seçimler

HÜDA PAR'ın 2014 yerel seçimlerinde oy oranı Ağrı'da %1,37, Batman'da %7,80, Bingöl'de %3,06, Bitlis'te %5,58, Diyarbakır'da %4,77, Mardin'de %2, Muş'ta %1,46, Siirt'te %1,16, Şırnak'ta %2,32 ve Van'da %0,65 oldu. 2019 yerel seçimlerine katılmadı. 3 Ocak 2024'te Genel Başkan Yardımcısı Mahmut Şahin HÜDA PAR'ın 2024 yerel seçimlerine katılacağını açıkladı.
| Seçim | Genel Başkan | İl Genel Meclisi+  BB İlçe Belediye Meclisi> Oy | İl Genel Meclisi+  BB İlçe Belediye Meclisi>  % | Belediye |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2014 | Zekeriya Yapıcıoğlu | 97.216 | %0,22 | 0 / 1.351 |
| 2024 | Zekeriya Yapıcıoğlu | 275.358 | %0,64 | 1 / 1.385 |
Seçimler > Genel seçimler

HÜDA PAR, 7 Haziran 2015'te yapılan genel seçimlerde Adana, Bitlis, Şırnak, Van, Şanlıurfa, Bingöl, Batman ve Diyarbakır'dan bağımsız adayları destekledi fakat seçilen olmadı. 1 Kasım 2015'te yapılan genel seçimlere ise katılmadı. Parti 2018 genel seçimlerinde 157.612 oy ile oyların %0,31'ini kazanarak baraj altında kaldı ve meclise giremedi. 2023 genel seçimlerine AK Parti listelerinden dahil oldu ve AK Parti listelerinde HÜDA PAR'a 4 kişilik kontenjan ayrıldı. Seçimler sonucunda dördü de milletvekili oldu.
| Türkiye Büyük Millet Meclisi> Seçim | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Genel Başkan | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Oy | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Oran | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Sandalye | Türkiye Büyük Millet Meclisi> ± |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2018 | Mehmet Yavuz | 157.612 | %0,31 | 0 / 600 | - |
| 2023 | Zekeriya Yapıcıoğlu | Seçimlere AK Parti listelerinden katıldı. | Seçimlere AK Parti listelerinden katıldı. | 4 / 600 | 4 |
Tartu-Moskova Semiyotik Okulu

Tartu-Moskova Semiyotik Okulu, 1964'te kurulan ve Juri Lotman tarafından yönetilen semiyotik alanında bilimsel bir düşünce okuludur. Bu okulun diğer üyeleri arasında Boris Uspenski, Vyaçeslav İvanov, Vladimir Toporov, Mihail Gasparov, Aleksandr Pyatigorski, İsaak Revzin ve diğerleri bulunuyordu. Toplu çalışmalarının bir sonucu olarak, kültür semiyotiği etrafında teorik bir çerçeve oluşturdular.
Tartu-Moskova Okulu özgün ve çok boyutlu bir kültürel analiz yöntemi geliştirmiştir. Kültür dilleri, sözlü dile göre ikincil modelleme sistemleri olarak yorumlanmaktadır.
Okul, ilk olarak İşaret Sistemleri Çalışmaları (Труды по знаковым системам) dergisiyle tanınır. Tartu Üniversitesi Yayınları tarafından yayınlanmıştır. Bu alandaki en eski süreli yayındır.
Tsaritsıno Sarayı

| --- | --- |
Царицыно
Sarayın görünümü

Genel bilgiler
Tür: Saray
Mimari tarz: Neogotik Klasik
Konum: Moskova, Rusya
Koordinatlar: 55°37′01″K 37°40′58″D﻿ / ﻿55.61694°K 37.68278°D﻿ / 55.61694; 37.68278
Tamamlanma: 1775
Tasarım ve inşaat
Mimar(lar): Vasili Bajenkov

Tsaritsıno Sarayı (Rusça: Царицыно), Rusya'nın başkenti Moskova'da bulunan bir saraydır. Saray, 1775 yılında inşa edilmiş olup kentin güneyinde yer almaktadır.
Saray, İmparatoriçe II. Katerina'nın yazlık ikametgâhı olarak kuruldu, ancak inşaatı tamamlanmadı. Tarihinin büyük bölümünde, pitoresk kalıntıları olan yarı terk edilmiş bir parktı. 2000'lerde saray orijinal planlara göre restore edildi. Günümüzde, saray bir müze kompleksi ve Moskovalılar ve turistler için bir eğlence yeridir.
Diyarbakır (il)

| Diyarbakır |
| --- | --- |
İl
 İlin Türkiye'deki konumu
 İl sınırları haritası
Ülke: Türkiye
Coğrafi bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
İl merkezi: Diyarbakır
İdare
 • Vali: Murat Zorluoğlu
Yüzölçümü
 • Toplam: 15.168 km²
Nüfus
 • Toplam: 1.635.048
 • Kır: -
 • Şehir: 1635048
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 412
İl plaka kodu: 21
Resmî site T.C. Diyarbakır Valiliği
Diyarbakır, Türkiye'nin bir ilidir. Merkezi Diyarbakır olan ilin yüzölçümü 15.168 km2'dir. Adıyaman, Batman, Bingöl, Elazığ, Mardin, Muş, Malatya ve Şanlıurfa illeri ile komşudur. 17 tane ilçeye sahiptir.
Coğrafya

Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin orta kısmında, El Cezire'nin (Mezopotamya) kuzeyinde yer almaktadır. Doğuda Batman ve Muş, batıda Şanlıurfa, Adıyaman, Malatya, kuzeyde Elazığ ve Bingöl, güneyde ise Mardin illeri bulunmaktadır. Yeryüzü şekilleri açısından genelde dağlarla çevrili, ortası hafif çukurlaşmış görünümdedir ve Güneydoğu Torosların kollarıyla çevrilidir. En yüksek dağı Muş sınırı yakınındaki Andok Dağı'dır (2830 m).
Coğrafya > İklim

Diyarbakır'da sert bir kara iklimi egemendir. Yazları çok sıcak geçer fakat kışları Doğu Anadolu Bölgesi kadar soğuk geçmez. Bunun başlıca nedeni Güneydoğu Toroslar yayının kuzeyden gelen soğuk rüzgârları kesmesidir. En sıcak ortalaması 40,2 derece, en soğuk ay ortalaması ise -10,1 derecedir. Günümüze kadar ölçülen en yüksek sıcaklık 48,4 derece ile 29 Temmuz 1946 gününde, en düşük sıcaklık ise -25,7 derece ile 11 Ocak 1933 gününde yaşanmıştır.
Yıllık yağış ortalaması 496 milimetre olan şehirde, bu yağışın %2'lik kısmı yaz aylarında düşmektedir. Kuzeydeki dağların eteklerine doğru gidildikçe yağışlar da artar.
Coğrafya > Bitki örtüsü

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin doğal bitki örtüsü olan bozkır, Diyarbakır'da da egemendir. Bozkır bitki örtüsü içinde otsu bitkiler daha fazladır. Bunlar ilkbaharda kısa bir süre içinde yeşerip çiçeklenir, ama yağışların kesilmesiyle yaz başında kururlar. Çevredeki dağlar, yer yer meşe ormanlarıyla kaplıdır. Diyarbakır topraklarının %33'ü orman ve fundalık, %40'ı ekili arazi ve %22'si çayır ve meralarla kaplıdır. İlkbaharda her yer yemyeşildir. Yaz aylarında ise dere kenarları dışında her yer bozkırdır, otlar tamamen kurur. Vadilerde söğüt, çınar, ceviz ve kavak ağaçları, yükseklerde ise meşe, ardıç ve yabani meyve ağaçları yer alır. Ormanlık arazi her ne kadar %33 görülmekteyse de muntazam ormanlık saha çok azalmıştır.
Coğrafya > Akarsular

Diyarbakır şehrinin en önemli akarsuyu Elazığ ili sınırları içinden çıkan Dicle nehridir. Nehir, Diyarbakır şehrinin bulunduğu lav sahanlığının doğu kesimine paralel akar. Burada nehir vadisinin tabanı 600 m'ye iner. Diyarbakır'ın güneyinde 8 km mesafede doğuya yönelir. Dicle, Diyarbakır ilindeki akarsuların tümüne yakınını toplar. Yalnızca ilin kuzeybatı köşesindeki küçük bir alanın suları Fırat ırmağına gider. Ayrıca Dicle nehri üzerinde inşa edilen Dicle, Devegeçidi, Kralkızı, Silvan gibi barajlar sayesinde  hidroelektrik enerjisinin üretimi artmış bunun yanında sulama faaliyetleri de gelişmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Yönetim

Ana madde: Diyarbakır'ın ilçeleri
Yönetim > Merkezî yönetim

Büyükşehir illerinde Merkezi yönetim Vali, İl Müdürleri ve İl Danışma Kurulundan oluşur.
Diyarbakır, bir 'büyükşehir'dir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır.
Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.
Diyarbakır Valisi 1959-Konya doğumlu Ali İhsan SU, 12.5.2022/209 sayılı kararla Mersin Valisi iken atanmıştır.
Vali ve Kaymakamlara ait bilgiler Diyarbakır'ın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.
Yönetim > Yerel yönetim

Büyükşehir Belediyelerinde yerel yönetim, Büyükşehir Belediye Başkanı, Büyükşehir Belediye Meclisi ve Büyükşehir Belediye Encümeni'nden oluşur.
Yerel yönetimi temsil eden Büyükşehir Belediye Başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.
Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)
Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.
2019 Türkiye yerel seçimleri sonunda Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığını kazanan  Adnan Selçuk Mızraklı (HDP), 19 Ağustos 2019 tarihinde görevden alınmış, yerine Diyarbakır Valisi Hasan Basri Güzeloğlu kayyum olarak atanmıştır.
17 ilçe belediyesinin 14'ünü HDP'li adaylar kazanmıştır. YSK bunlardan Bağlar Belediye Başkanı seçilen HDP'li aday Zeyyat Ceylan'ın (KHK kapsamında ihraç edildiği için) yerine seçimi ikinci tamamlayan Hüseyin Başoğlu'na (AK Parti) mazbatayı vermiştir. Diğer ilçelerden Bismil, Eğil, Ergani, Hazro, Kayapınar, Lice, Kocaköy, Kulp, Silvan, Sur ve Yenişehir belediye başkanları ise göreve geldikten sonra İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınmış, yerlerine ilçe kaymakamları kayyum atanmıştır.
Son durumda 17 ilçe belediyesinin 11'ini kayyum olarak atanan kaymakamlar, 2'sini HDP, 3'ünü AK Parti, 1'ini SP yönetmektedir.
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi bazı üyelerin görevden uzaklaştırılması nedeniyle belirsizleşmiştir.
Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler Diyarbakır'ın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.
Ekonomi

Diyarbakır'da geniş tarım arazileri bulunur insanlar çoğunlukla da tarım ile uğraşır ekilen başlıca tarım ürünleri: buğday, arpa, kırmızı mercimek, nohut ve pamuktur. Bahçelerde ve bostanlarda ise üzüm, elma, karpuz, kavun ve çeşitli sofralık sebzeler yetiştirilir. Ergani ilçesinde bakır çıkarılmaktadır. Ayrıca son dönemlerde Diyarbakır'da yapılan petrol aramalarında petrol kaynakları bulunmuştur
Kültür

Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, UNESCO tarafından 2015'te Dünya Mirası olarak tescil edildi. Devlet Tiyatrosu ve Büyükşehir Belediye Tiyatrosu, Diyarbakır il merkezinde yer almaktadır. Kentte ayrıca Diyarbakır Kitap Fuarı düzenlenmektedir.
Diyarbakır; Uluslararası Gazeteciler ve Yazarlar Derneği tarafından şehirlerin turistik mekanları, konaklama yerleri, şehir halkının misafirperverliği gibi özelliklerin değerlendirildiği, Turizmin Oscarı olarak da anılan Altın Elma Ödülünü 2018 yılında kazanmıştır.
Kültür > Mutfak

Binlerce yıl Arap, Ermeni, Kürt, Süryani, Türk, Yahudi ve Zaza halklarının iç içe yaşadığı Diyarbakır'da, bu kültürlerin bileşiminden meydana gelen yemek kültürü bir hayli zengindir. Mutfağın temel malzemeleri kuzu eti, yöresel baharatlar (sumak, kişniş, karabiber vs.), pirinç, sakatat çeşitleri, tereyağı ve bulgurdur. Bu nedenle Diyarbakır mutfağı ağır yemeklerden oluşur. Diyarbakır lahmacunu ve kadayıfının yanı sıra peyniri ile de ünlüdür. En ünlü yemekleri kaburga dolması, içli köfte, sac tava, meftune ve ciğer kebabıdır.
Karpuzu ile ünlenen Diyarbakır, ana yemek olarak ciğer kebabı, içli köfte, çiğ köfte, bulgur pilavı, kaburga, keşkek, lebeni; tatlılardan ise burma kadayıf ve sütlü nuriye ile yemek kültürü açısından da zengindir.
Kültür > İbadethaneler > Ulu Camii

Ana madde: Diyarbakır Ulu Camii
Çok sağlam, bazalt taştan yapılmış, Anadolu'nun en eski camilerindendir. Diyarbakır Kalesi'nin surları üzerinde Harput Kapısı ile Mardin Kapısı'nı birleştiren eksenin batısında yer alır. MS 639 yılında İslam orduları Diyarbakır'ı fethedince Mar-Toma Kilisesi'nin camiye çevrilmesiyle kurulmuştur. İslam aleminde ''5. Harem-i şerif'' olarak tanınmaktadır. Duvarlarında birçok uygarlığın kitabesi bulunmaktadır.
Kültür > İbadethaneler > Safa Camii

Ana madde: Safa Camii
Palu (Parlı) Camii ismi de verilen yapı 1532 yı­lında yapılmış bir Akkoyunlu eseridir. Çini ve motiflerle süslen­miş çok zarif olan minaresinin son zamanlara kadar kılıfla muhafaza edildiği söylenmektedir. Batısında büyük Hekim Muslihiddin-i Lari'nin mezarı vardır. 15. yüzyılda, Akkoyunlular döneminde, Uzun Hasan tarafından yaptırılmıştır ve dönemin mimari başyapıtlarındandır. Özellikle minaresinin taş işçiliği dikkat çekicidir. Minaresinin harcının Diyarbakır çevresinde yetişen kokulu bitkilerle karıldığı için yakın zamanlara kadar sadece Cuma hutbelerinde minarenin kılıfının çıkarıldığı bilinmektedir.
Kültür > İbadethaneler > Behram Paşa Camii

Ana madde: Behram Paşa Camii
Behram Paşa Camii, 1572 yılında Diyarbakır Valisi Behram Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılmış Osmanlı eseridir. Caminin yapımına kapısı üzerindeki kitâbesine göre 972 (1564-65) yılında başlamış ve 980 (1572) tarihinde tamamlamıştır. Ayrıntılarıyla Diyarbakır'ın yerel mimarisini yansıtan yapı, boyutlarıyla İstanbul'daki sadrazam camilerinden geri kalmıyor. Caminin çok süslü minberi bir sanat harikasıdır. Tamamen kesme taştan yapılmıştır. tek kubbeli bir yapıdır. Sakıflı son cemaat yeri, aynı üslupta yapılmış önündeki şadırvanı ile sütunlu bir saray girişini anımsatmaktadır. Bu tip sakıflı girişlere Osmanlı Dönemi yapılarında rastlanmakla birlikte burada olanakların sonuna kadar zorlandığını görüyoruz. Güneye özgü taş işçiliğinin eklenmesi, yerel özelliklerin katılmasıyla Osmanlı Mimarisinin ana şemalar kalmakla beraber bulunduğu yerlerde yerli geleneklerle beslenerek, az da olsa değişik bir karaktere büründüğünü izlemekteyiz. Giriş kapısının üstündeki sağ ve sol sahanların ters düzeninin bugünkü in­şaatlarda kullanılan modern sıkıştırma usulünün günümüzden 400 sene önce taş inşaatına tatbiki suretiyle yapılması fen adamları­nın dikkatini çekmekte ve takdirini kazanmaktadır. 5 Mayıs 1828'de Behram Paşa Camisi minaresine yıldırım düştü ve ancak 1930'da onarılabildi.
Kültür > İbadethaneler > Nebi Camii

Ana madde: Nebî Camii
Akkoyunlu eseri olup, 15. yüzyıldan kalma taşla örtülü tek kubbeli bir camidir. Minaresinde Muhammed'den (Kaalen Nebiye) diye bahseden kitabelerin çokluğundan dolayı Nebi veya Peygamber Camii denildiği sanılmaktadır. 1530 yılında Hacı Hüseyin adlı bir kasap tarafından yaptırılan minare­si 1960 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce yeri değiştirilerek onarılmıştır.
Kültür > İbadethaneler > Fatihpaşa Camii

Ana madde: Fatih Paşa Camisi
Kurşunlu Cami de denilmektedir. 1516-1520 yılları arasında şehrin ilk Osmanlı valisi Diyarbakırlı Bıyıklı Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. ilk Osmanlı eseri­dir. Duvarları çok güzel Osmanlı çinileri ile kaplıdır. Mihrabı ve min­beri görkemli bir sanat yapıtı olan caminin ayrıntıları Selçuklu tarzındadır. Cumhuriyet devrinde onarılan caminin yanında bir de türbe vardır. Daha önce çok geniş olan cami havlusu doksanların ortasında bölünmüştür. Cami bünyesinde bir kûmbette bulunmaktadır.
Kültür > İbadethaneler > Hüsrev Paşa Camii

Ana madde: Hüsrev Paşa Camii
Osmanlı devri Diyarbakır valile­rinin ikincisi olan Hüsrev Paşa tarafından 1512-1528 tarihleri ara­sında yaptırılmıştır. Bina önce Üsreviye Medresesi adı ile yaptırılmıştır. Kesme taştan yaptırılmış olan minaresi Selçuklu tar­zında olup, sarkıtlarla süslüdür.
Kültür > İbadethaneler > Melek Ahmed Camii

Ana madde: Melek Ahmed Paşa Camii
Melek Ahmed Paşa tarafından 16. yüzyılda yaptırılmıştır. Tümü çiniden yapılmış mihrabı çok ilgi çe­kicidir. Minaresine yarıya kadar birbirini görmeyen iki merdiven­le çıkılır, yarıda bu iki merdiven birleşir. Kaidesinin süslemeciliği oldukça inceliklidir. Çini mozaiklerle süslü kabartmalar ince ve ustalıklı bir beğeni örneğidir. Ayrıca Melek Ahmet'in kabri burada bulunmaktadır.
Kültür > İbadethaneler > İskender Paşa Camii (Merkez)

Ana madde: İskender Paşa Camii (Diyarbakır)
Diyarbakır'da İskender Paşa Mahallesi'nde bulunan bu camiyi Diyarbakır'da 14 yıl valilik yapan İskender Paşa 1551 yılında yaptırmıştır. Bazı yazmalarda bu caminin Mimar Sinan eseri olduğuna dair bilgiler bulunuyorsa da Mimar Sinan'ın eserlerini derleyen Tuhfetûl Mimarin'de ismi geçmemektedir.
Osmanlı mimarisinde belirli bir plan tipinin uygulandığı bu caminin önünde şadırvanı, doğusunda da türbesi bulunmaktadır. Son cemaat yeri dört sütun ve köşelerdeki L şeklinde ayakların taşıdığı beş bölümden meydana gelmiştir. Sivri kemerlerle birbirine bağlanmış olan sütunların başlıkları oldukça sadedir.
Kare planlı, 14,76 x 14,76 m ölçüsündeki ibadet mekanının üzeri merkezî bir kubbe ile örtülüdür. Buradaki tromplar da çok aşağıdan başlamakta ve ortası bir çizgi ile ikiye ayrılmaktadır. Trompların arası da birer kemerle birbirlerine bağlanmıştır. Bu tromplara dayanan kubbe dışarıdan onaltıgen bir kasnağa oturmaktadır.
Mihrap taştan olup mukarnaslıdır. Osmanlı mihraplarının bir benzeridir. Minber orijinalliğinden uzaklaşmış ahşap bir eserdir.
İskender Paşa Camisi Erken Osmanlı devri mimarisinin özelliklerini taşımasına rağmen, bir bakıma da Diyarbakır camilerinin etkisinde kalarak yapılmıştır. Caminin sol tarafına silindirik gövdeli, tek şerefeli taş minare eklenmiştir.
Kültür > İbadethaneler > Kale Camii (Hz. Süleyman–Nazıriye Camii)

Ana madde: Hazreti Süleyman Camii
Hz. Süleyman Camii, Nisanoğlu Ebul Kasım tarafından 1155-1169 yılları arasında yaptırılmıştır. Cami bitişiğinde Osmanlılar döneminde yapılan Halid Bin Velid'in oğlu Süleyman ile Diyarbakır'ın Araplar tarafından alınışı sırasında şehit düşen diğer sahabelerin yattığı Meşhed bulunmaktadır. 
Diyarbakır'ın fethi sırasında şehit olan Halid Bin Velid'in oğlu Süleyman dâhil 27 sahabe bu bölgede, 13 sahabe ise surların farklı bir yerinde öldü. Yaralanan Sultan Sasa'nın da 6 ay sonra şehit olmasıyla birlikte bölgeye toplam 41 sahabe defnedildi. Diyarbakır'da mezar yerleri kesin olarak bilinen 30 sahabenin 27'sinin kabri bu camidedir. 27 şehit sahabenin kabirleri Türkiye'nin her yerinden ziyaretçi akınına uğramaktadır.
Kültür > İbadethaneler > Dört Ayaklı Minare

Ana madde: Dört Ayaklı Minare
Akkoyunlu Kasım Han tarafından yaptırılan Şeyh Mutahhar Ca­misinin dört ayaklı minaresi yekpare dört sütun üzerinde inşa edilmiş ilginç anıtlardandır. Balıkçılarbaşı semtindeki Kasım Padişah diye de adlandırılır. Cami Şeyh Mutahhar türbesinin bulunduğu arsa üzerinde inşa edildiği için bu adı almıştır. Minaresindeki kitabesinde caminin 1500 tarihinde Akkoyunlu sultanı Kasım Bey'in zamanında yapıldığı yazar. 4 yalın sütun ile başlıklar üzerinde oturan kare mimarisi ile Anadolu camileri içinde tek örnek oluşturmaktadır.
Kültür > İbadethaneler > Mesudiye Medresesi

Ana madde: Mesudiye Medresesi
Ulu Camii'nin kuzeyinde ve cami­ye bitişiktir. 1198 yılında Artuklu Melikül Mesut Kutbudin Ebu Muzaffer Sokman zamanında inşasına başlandığı üzerindeki ki­tabeden anlaşılmaktadır. Motif ve kitabeleriyle çok değerli bir sanat eseri olan medresenin avlusundaki mihrabın iki yanına ustaca yer­leştirilmiş döner taş sütunlar binanın herhangi bir yerinde mey­dana gelecek çökmeyi veya kaymayı tespit için konulmuştur. Bina kesme taştan iki katlı olarak yapılmıştır. Mesudiye Medresesi içinde öğrenim yapılan Anadolu'nun ilk üniversitesidir.
Kültür > İbadethaneler > Zinciriye Medresesi

Ana madde: Zinciriye Medresesi (Diyarbakır)
Sincariye Medresesi de denilir. Bina 1198 yılında yapılmış olup, mimarının adı İsa Ebu Dirhem'dir.
Kültür > İbadethaneler > Meryem Ana Kilisesi

Ana madde: Meryem Ana Kilisesi
3. yüzyıldan kalmadır. Zamanla bir­çok onarım görmüş olup, Bizans devrinden kalma mihrabı, Ro­ma biçimi kapısı ilginçtir. Kilisede bazı azizlerin türbesi bulunmaktadır. Şehrin en güzel Süryani Kadim Yakubi mez­hebi kilisesidir. Diğer bir kilisede Keldani Kilisesidir. Ortodoks Süryanilere ait bir kilisedir. 3. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen yapı, günümüze dek birkaç kez yanmış, yıkılmış, yenilenmiş, defalarca onarım geçirmiştir. Mardin'deki Deyr-ül Zafaran'dan gelen Patrik 2. Yakup, 1871 yılında ölene kadar burada yaşamış ve yapı o dönemde Patriklik Merkezi olarak hizmet vermiştir.