stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kemikler, Milas
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2014: 481
2000: 572    
1997: 674
| g t Milas'ın mahalleleri |
| --- | --- |
 Ağaçlıhüyük  Ahmetçavuş-Hayıtlı  Akçakaya  Akçalı  Akkovanlık  Akyol  Alaçam  Alatepe  Aslanyaka  Avşar  Aydınlıkevler  Bafa  Bağdamları  Baharlı  Bahçeburun  Bahçeköy  Balcılar  Bayırköy  Beçin  Beyciler  Boğaziçi  Bozalan  Bozbük  Burgaz  Cumhuriyet  Çakıralan  Çallı  Çamköy  Çamlıbelen  Çamlıca  Çamlıyurt  Çamovalı  Çandır  Çınarlı  Çiftlikköy  Çomakdağkızılağaç  Çökertme  Çukurköy  Damlıboğaz  Danişment  Demirciler  Dereköy  Derince  Dibekdere  Dörttepe  Eğridere  Ekinanbarı  Ekindere  Emek  Epçe  Etrenli  Fesliğen  Firuzpaşa-Gazipaşa  Gökbel  Gökçeler  Göldere  Gölyaka  Güllük  Gümüşlük  Güneş  Günlük  Gürceğiz  Gürçamlar  Hacıahmetler  Hacıabti  Hacıilyas  Hasanlar  Hisarbaşı-Hoca Bedrettin  Hisarcık  Hüsamlar  İçme  İkizköy  İkiztaş  İsmetpaşa  Kafaca  Kalemköy  Kalınağıl  Kandak  Kapıkırı  Karacaağaç  Karacahisar  Karahayıt  Karakuyu  Karapınar  Kargıcak  Karşıyaka  Kayabaşı  Kayabükü  Kayadere  Kazıklı  Kazıklıbucak  Kemikler  Ketendere  Kılavuz  Kırcağız  Kısırlar  Kıyıkışlacık  Kızılağaç  Kızılcakuyu  Kızılcayıkık  Konak  Korucuk  Koruköy  Köşkköy  Kultak  Kurudere  Kuzyaka  Küçükdibekdere  Menteş  Meşelik  Narhisar  Olukbaşı  Ortaköy  Ovakışlacık  Ören  Pınararası  Pınarcık  Pınarköy  Sakarkaya  Sarıkaya  Savran  Sekköy  Selimiye  Söğütçük  Şenköy  Şevketiye  Tuzabat  Türkevleri  Ulaş  Yakaköy  Yaşyer  Yoğunoluk  Yusufca 
1 2  "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024. Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
Azat Nehri

| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |

Konum:  Ermenistan
Kriter: Kültürel: ii
Referans: 960
Tescil: 2000 (24. oturum)
Bölge: Avrupa ve Kuzey Amerika
Azat (Ermenice: זզատ), Ermenistan'ın Kotayk ilinde yer alan bir nehirdir. Kaynağı Geğama dağlarının batı yamaçlarındadır. Garni, Lancazat ve Arevşat üzerinden akar. Artaşat yakınlarında Aras ile birleşir.
55 kilometre uzunluğundadır ve 572 kilometrekarelik bir havzası vardır.
Yakınlarındaki Geğard Manastırı ile birlikte 2000 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir.
Liya Kebede

Liya Kebede Desert Flower filminin galasında Venedik Film Festivali'nde (2009)
Liya Kebede (d. 3 Ocak 1978; Addis Abeba), Etiyopyalı model ve oyuncudur. Kariyerine 2005'te başlamıştır. Rol aldığı başarılı yapımlar arasında; 2006 yapımı The Good Shepherd ve 2012 yapımı Kapital sayılabilir.
Liya Kebede'nin kız kardeşi Kassy Kebede'de kendisi gibi oyuncudur, New York'ta yaşamakta olup hem modellik ve hem de oyuncu olarak kariyerini sürdürmektedir.
Filmografi (seçme)

Lord of War -  (2005)
The Good Shepherd - (2006)
Desert Flower -  (2009)
Black Gold -  (2011)
Sur la piste du marsupilami -  (2012)
Kapital -  (2012)
Samba - (2014)
Atabasklar

| --- | --- |
[[Dosya:Assinaitappi.jpg Tipi çadırı önünde Tsutinalar|frameless]]
 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
Kanada, ABD
Diller
Atabask dilleri
Din
Hristiyanlık, Animizm
DNA'sına göre Amerika yerlileri genetik grupları


  1. Arktik  2. Saliş  3. Atabask  4. North Amerindian  5. Ojibwa  6. Meksika  7. Maya  8. Orta Amerika  9. Andlar  10. Amazon  11. Gran Chaco  12. Patagonya
Atabasklar, Atabask halkları, Atabask Kızılderilileri, Athabaskalar ya da Deneler (İngilizce: Athabascan/Athabaskan/Athapascan/Athapaskan/Dene peoples, Athabascans, Athabascan Indians, Athabascan Native Americans, Athabascan-speaking peoples, Athabasca Indians), Kuzey Amerika'da Amerika Birleşik Devletleri ile Kanada'da yaşayan ve Na-Dene dillerinin Atabask dilleri grubundan dilleri konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist-şamanist Kızılderili halkları. Toplam nüfusları yaklaşık 200.000 kişidir ve çoğunluğu (170.000 den fazlası) Navaholar oluşturur. En yakın akrabaları birlikte dilce bir üst grup oluşturan Eyaklar, en uzak akrabaları ise Eyak-Atabask dillerine paralel Na-Dene dillerinin diğer ana grubunu oluşturan Tlingitlerdir.
Adlandırma

Na-Dene grubunda Atabask (Büyük Larousse: Athabaska) dilleri ve halkları için kullanılan İngilizce Athabascan/Athabaskan/Athapascan/Athapaskan sıfatı, Athabasca gölünün adından gelir. Fakat, Athabasca gölünün adı Na-Dene grubu dışında farklı bir Kızılderili grubu olan Algonkin halklarından bölgede yaşayan Krilerin Orman Kricesi denen lehçesinde  «grass here and there» anlamına gelen aðapaskāw (ð = th) kelimesine dayanır. Bu ad ilk olarak Athapascas biçiminde İsveç doğumlu Amerikalı Albert Gallatin (1761 - 1849) tarafından 1826 yılında kullanılmıştır. İngilizcede dört biçimde (“Athabaskan”, “Athabascan”, “Athapaskan”, “Athapascan”) yazılır ve alanında saygın kişi ve kurumlar farklı imlâları kullanır. 1997 yılında yapılan Tanana Şefleri Konferansında (Tanana Chiefs Conference) alınan karar gereği Alaska Yerli Dil Merkezi Athabascan imlâsını kabul etmiştir. Encyclopædia Britannica ile Na-Dene dilleri üzerine uzmanlaşan dilci Michael E. Krauss ise 1987 yılında Athabaskan  yazımını tercih etmiştir. SIL International destekli dil otoriteri Ethnologue Athapaskan yazımını kullanır.
Dene ise kendi dillerinde "insanlar/halk" anlamına gelen sözlerden yola çıkılarak dilcilerce (Edward Sapir) oluşturulmuştur. Dene adı ayrıca Kanada'da Guçin hariç 5 Atabask halkı, Denesulineler, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar (Yellowknives), Sahtular  ve Denetalar için ortak ad olarak kullanılır. Kuzeybatı Topraklarındaki resmi 11 dil arasında yer alan Guçin dahil 5 Atabask diline, Guçince (Gwich’in), Sahtuca (Sahtúot'ı̨nę, North Slavey), Denetaca (Dene Dháh, South Slavey), Tlınçonca (Tłı̨chǫ, Dogrib) ve Denesulinece (Dënesųłiné, Chipewyan) resmi olarak "Dene dilleri" denmektedir. Bu beş resmi dilin konuşulduğu coğrafyanın tamamına ise Denendeh adı verilir ve bu coğrafyadaki halk için "Dene Ulusu" (Dene Nation) adı da kullanılır. Kanada'da en dar yalın anlamda ise Denesulineler için kullanılmaktadır. Diné biçimi ise Navahoların kendi adlarıdır. Dena (Ten'a) adı Koyukonların alternatif adıdır.
Tarih

Na-Dene dillerini konuşan diğer halklar gibi Atabaskların da Asya'dan Amerika'ya Eskimo-Aleut halklarından önce göç ettikleri sanılıyor. Atabaskların ataları muhtemelen yaklaşık 12.000 yıl önce son buzul çağının sonunda Bering kara köprüsünü kullanarak Sibirya'dan göç etmişlerdir. İç Alaska'daki (Interior Alaska) eski arkeolojik kalıntılar, Alaska Eskimo coğrafyasının sahillerinde olduğu gibi, yaklaşık 10.000 yıl öncesine tarihlenir ve bunlar Sibirya'dakilerle yakından ilgilidir. Nitekim Atabask dillerinin Sibirya'daki Ketçe başta olmak üzere Yenisey dilleri ile akraba olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzman dilcilerce teyid edilmiştir.
Proto-Atabaskların anayurdu (Urheimat) olarak doğu Alaska ya da batı Yukon gibi Pasifik Okyanusuna akan ırmaklardan oluşan havzaya sahip kuzey bölgesi olduğu düşünülmektedir. Bu aksiyom için üç kanıt ileri sürülür. Birincisi, Proto-Atabask dilinde günümüzdeki çağdaş Atabask dillerindeki verilerle ortaklaşan dağ, kar ayakkabısı, kayıkla seyahat, rengeyiği, dalgıç kuşu ve Oncorhynchus tshawytscha türünden Pasifik sombalığı için kullanılan ortak kelimelerin kuzey bölgesine özgü kavramlar olması; ikincisi, Atabask dilleri dışında Na-Dene dillerinin diğer iki grubu olan Eyakça ile Tlingitçenin kuzeyde konuşulması; üçüncüsü, Kuzey Atabask dillerini konuşan Atabaskların coğrafyasının komşu dillerin coğrafyasından ayrı kesintisiz bir bütünlük oluşturması burayı çok uzun süreden beri kullandıklarını gösterir.
Halklar

Atabask dilleri içinde dil temeline göre 3 ana grup olarak sınıflandırılırlar:
Kuzey Atabaskları
Alaska Atabaskları (Northern Athabascans of Alaska, Alaskan Athabascans)
Kanada Atabaskları (Northern Athabascans of Canada, Canadian Athabascans)
Pasifik Atabaskları (Pacific Coast Athabascans of USA )
Kaliforniya Atabaskları (California Athapascans )
Hupalar
Katolar
Eel Nehri Atabaskları (Wailaki, Lassik, Nongatl, Sinkyone)
Oregon Atabaskları (Oregon Athapascans)
Güney Atabaskları (Southern Athabascans of USA )
Apaçiler
Navaholar
Kimileri Kanada Atabasklarını 4 ayrı gruba (Yukon, British Columbian, Eastern, Tsuut'ina) ayırarak bütün Atabask halklarını 7 grup olarak snıflandırır.1. Alaska Atabaskları (İngilizce: Alaskan Athabascans): Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinde daha çok İç Alaska (Alaska Interior) denen iç bölgesinde, biri (Denağinalar) ise güneyde Pasifik kıyılarında ve Guçinler ile Hanların büyük bir kısmı ile Yukarı Tananaların ufacık bir kısmı Kanada'nın Alaska'ya yakın yörelerinde de yaşarlar. Alaska'daki Toplam nüfusları yaklaşık 6.400 kişidir ve ancak çok ufak bir kısmı anadillerini konuşabilmektedir. Dil temelinde 11 ayrı halka ayrılırlar: Ahtnalar, Denağinalar, Guçinler, Hanlar, Değinaklar, Holikaçuklar, Koyukonlar, Yukarı Kuskokvimler, Aşağı Tananalar, Tanakroslar ve Yukarı Tananalar.
Coğrafi dağılım

Kanada
Yukon Toprakları: Guçinler, Hanlar, Kaskalar, Tagişler, Kuzey Tuçonları, Güney Tuçonları, Yukarı Tananalar
Kuzeybatı Toprakları: Denesulineler, Guçinler, Sahtular, Denetalar, Tlınçonlar
Britanya Kolombiyası: Nadoten-Vetsuvetenler, Çilkotinler, Dakeller, Kaskalar, Nikolalar, Sekaniler, Danezalar, Denetalar, Tagişler, Tahltanlar, Tsetsautlar
Alberta: Danezalar, Denetalar, Denesulineler, Tsutinalar
Saskatchewan: Denesulineler
Manitoba: Denesulineler
Nunavut: Denesulineler
Amerika Birleşik Devletleri
Alaska (Alaska Atabaskları): Ahtnalar, Değinaklar, Denağinalar, Guçinler, Hanlar, Holikaçuklar, Koyukonlar, Aşağı Tananalar, Tanakroslar, Tsetsautlar, Kuskokvimler, Yukarı Tananalar
Washington: Çilkotinler, Kwalhioqua, Nikolalar
Oregon: Tlatskanie, Applegate, Galice, Tututni, Upper Coquille, Tolowa, Upper Umpqua
Kaliforniya: Eel Nehri Atabaskları, Hupalar, Mattole-Bear River, Tolowa
Utah: Navaholar
Kolorado: Hikarilalar, Navaholar
Arizona: Çirikavalar, Navaholar, Batı Apaçileri
New Mexico: Meskalerolar, Çirikavalar, Hikarilalar, Lipanlar, Navaholar
Teksas: Meskalerolar, Lipanlar
Oklahoma: Çirikavalar, Hikarilalar, Ova Apaçileri
Meksika
Sonora ve Chihuahua: Çirikavalar
Kültür

Subarktik Kızılderilileri: Tsutina ve Nikola hariç Kuzey Atabask dillerini konuşanlar ile kültürce Atabasklaşan İç Tlingitleri
Ova Kızılderilileri: Tsutinalar, Ova Apaçileri (Kiyova Apaçileri), Lipanlar
Güneybatı Kızılderilileri: Ova Apaçileri hariç Güney Atabask dillerini konuşanlar (Apaçiler ile Navaholar)
Plato Kızılderilileri: Nikola Atabaskları
Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri: Tsetsautlar
Kaliforniya Kızılderilileri: Pasifik Atabaskları
Örgütlenme

Arctic Athabaskan Council (AAC), Arctic Council'in daimi katılımcı sekiz üye kuruluşundan biri olup Arktik Kuzey Amerika'daki Atabaskların temsilcisidir ve merkezi Kanada Yukon'dadır.
Tanana Chiefs Conference (TCC), Alaska'da Ahtna ve Denaina hariç Merkezi Alaska–Yukon Atabaskları grubundan Alaska Atabasklarının kabile üyelerine sağlık, eğitim, istihdam, toplumsal ihtiyaçlar, doğal kaynak proğramları ile aile hizmetleri sunan kâr amacı gütmeyen yerel dernek.
Atabask coğrafyası 
[büyük kırmızı alandaki üç gölden en altta olanı Athabasca gölüdür] 
1. Kuzey Atabaskları (üstteki büyük kırmızı alan)

2. Pasifik Atabaskları (soldaki ufacık kırmızı alan)

3. Güney Atabaskları (alttaki ufak kırmızı alan)
Sığın kılından boncuk işi kutu, Fairbanks, Alaska
Raymonde de Laroche

| Raymonde de Laroche |
| --- | --- |
Ağustos 1909’da Raymonde de Laroche
Doğum: Elise Raymonde Deroche 22 Ağustos 1882(1882-08-22) Paris, Fransa
Ölüm: 18 Temmuz 1919 (36 yaşında) Le Crotoy hava sahası, Fransa
Meslek: Pilot

Raymonde de Laroche (Doğum adı, Elise Raymonde Deroche) (22 Ağustos 1882 - 18 Temmuz 1919), Fransız pilot ve dünyanın ilk tayyare pilot lisansını alan kadındır.
Aynular

| --- | --- |
Bir grup Aynu / 1902
Toplam nüfus
Resmi olmayan tahmini rakam 200.000 (Japon hükümeti tahmini 25.000'dir). 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
 Japonya,  Rusya
Diller
Aynu dili, Japonca, Rusça
Din
Şamanizm, Ortodoks, Budizm
Aynular bölge
Tonkori
Aynular veya Ainular, Japonya'nın kuzeyinde yer alan Hokkaido Adası, Kuril Adaları ve Sahalin'in yerlisi olan halktır. Aynu (Aynu dilinde insan veya ata) kelimesi Japonya'da uzun bir zaman etnik bir hakaret olarak kullanıldığı için halen bazı Aynular kendilerine Utari (yoldaş) demeyi tercih etmektedir.
Eski Japon kaynakları, Ainuları beyaz tenli, açık renk gözlü, oldukça tüylü ve ayıya tapan bir topluluk olarak göstermekteydi. Yine aynı kaynaklara göre Ainu kadınları, dudaklarının üstüne bıyık benzeri şekiller çizmekteydi. Antropolojik özelliklerinden ve ayı kültünden  dolayı bazı bilim insanları Ainuların atalarının Ruslar olabileceği yolunda tezler üretmişlerdir.
Genetik testler Aynuların ekseriyetinin Japon Adaları dışında sadece Tibet müştereken bulunan Y-Haplogrup D' ye ait olduklarını göstermiştir. Farklı testler de bir kısım Aynu erkeğinin Haplogrup C3'e ait olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu Y kromozon grubuna esasen Rusya'nın uzak doğusu ve Moğolistan'da müştereken rastlanılmaktadır. Haplogrup C3'nin vücudu muhtemelen Aynuların Nivihler'le olan tarihi munasebetinden kaynaklanmakta olduğu araştırmacılar tarafından speküle edilmektedir.
Aynu kültürü M.Ö. 1200'lere kadar uzanmaktadır. En son araştırmaların sonuçlarına göre Okhotsk ve Satsumon kültürünün birleşmesiyle meydana gelmiştir. Ekonomileri avcılık, balıkçılık ve toplayıcılığa dayanmaktaydı.
Kuzeye doğru hareket eden Japon iskan ve istimlak hareketlerine karşı birkaç isyan haricinde (1457, 1669, 1789) genellikle daha da kuzeye doğru ricat ederek cevap vermeyi tercih eden Ayunlar 19. asrın sonlarında Meiji Dönemi'ne kadar Ezo (Hakkaido) adasında izafi bir hürriyet içinde yaşamaya devam ettiler. Rusya ve Japonya hanedanları arasındaki emperyal mücadelenin bir ayağı olarak görülen Ezo Adası Meiji Hanedanı tarafından kolonileştirildi. Adanın ismin Hakkaido'ya tebdil edilmesi de bu periyoda denk gelmektedir. Resmi asimilasyon siyaseti ve Japon nüfusunun adaya endemik olmayan hastalıkları ve kolonizasyonun yerli nüfus üzerindeki baskısı sebebiyle Aynu nüfusu ciddi şekilde azaldı.
1899'da milli bir Japon hüviyeti yaratmak maksadıyla uygulamaya konulan politikalara Aynular'ı asimile etmek gayesiyle onları Aborjin ilan eden  bir yasa parlamentodan geçti. Japonya nihayet 6 Nisan 2006'da Aynu nüfusunu resmen endijen(yerli) bir grup olarak kabul etti.
Günümüzde Aynu lisanının ailesinin tespiti hususunda filolojistler ortak bir hükme varamamıştır. 1991'de lisanı Japonya'da akıcı bir şekilde konuşabilen sadece 15 kişi kayıt edilebilmiştir. Japonya' daki nüfusun ekseriyeti kendi azaları tarafından da ırkçılık ve ayrımcılığa tabii olmamak için Japonlarla evlenmeye teşvik edildiğinden bugün saf bir Aynu milletinden bahsetmek pek mümkün görünmemektedir. Rusya'daki nüfus bir kısmı da ananevi dinleri olan animizmden uzaklaşıp Rus Ortodoks Kilisesi'ne dahil olmuştur.
Alt-Gruplar

Tohoku Aynuları(Honşu' da, yaşayan nüfus meçhul),
Hokkaido Aynuları,
Sakalin Aynuları,
Kuril Aynuları(yaşayan nüfus meçhul),
Kamçatka Aynuları(Tarih-öncesinden bu yana namevcut),
Amur Vadisi Aynuları(muhtemelen namevcut).
Aya Dimitri Kilisesi

| --- | --- |
Kilisenin içi

Temel bilgiler
Konum: Selanik, Yunanistan
Koordinatlar: 40°38′20″K 22°56′52″D﻿ / ﻿40.63889°K 22.94778°D﻿ / 40.63889; 22.94778
İnanç: Hristiyanlık
Mezhep: Ortodoks Hristiyanlık
Açılış: 5. yüzyıl
Dünya miras yılı: 1988
| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |
Kilisenin içinden bir görünüm
Konum:  Yunanistan
Kriter: Kültürel: i, ii, iv
Referans: 456
Tescil: 1988 (12. oturum)
Bölge: Avrupa ve Kuzey Amerika
Çeşme
Aya (Aziz) Dimitri Kilisesi, Selanik’te şehrin koruyucusu Selanikli Aziz Dimitri’ye adanmış Bizans devrinden kalma kilise.
Erken-Hristiyanlık dönemine ait önemli bir anıt olan yapı, 1491-1912 arasında cami olarak hizmet vermiştir. Aziz Dimitri’nin şehit edildiği Roma hamamı kalıntıları üzerine inşa edilmiş olan kilisenin altında Azizin naaşının bulunduğuna ve naaşın bulunduğu yerdeki çeşmenin suyunun şifalı olduğuna inanılır.
1917’de yandıktan sonra yeniden inşa edilip 1949’da ibadete açılan kilisenin bodrum katı müze olarak düzenlenmiştir.
Yapı, 1988’den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.
Tarihi

Hristiyanlığın Roma İmparatorluğu'nun devlet dini olarak kabul edilişinden sonra, Aziz Dimitri'nin 303 yılında hapsedilip işkence ile öldürüldüğü Roma hamamı kalıntıları üzerinde bir Hristiyan tapınağı inşa edilmiştir. Bu ilk tapınağın yapılış tarihi bilinmez. Azizin şehit edildiği yerdeki çeşmenin suyu  Hristiyanlarca kutsal ve şifalı kabul edildi. İlk tapınağın yerine 412-413’te onun yerinde üç nefli bir bazilika inşa edildi.
Geçirdiği yangınlar sonucu hasar gören bazilika 629-634’te tamir görüp genişletilmiş ve beş nefli bir bazilika haline getirilmiştir. Bazilika, İmparator Herakleios'un saltanatından sonra bir yangında yok oldu ancak kısa sürede bazı değişikliklerle yeniden inşa edildi.
904 yılında Sarazenler ve sonrasında 1185 yılında Normanlar tarafından yağmalandı. İkinci yağmalama süresince, Azizin külleri, bunları kurtarmak isteyen keşişlerce İtalya’ya götürüldü. 13. yüzyılda kilise onarıldı ve yenilendi.  1430 yılında, Selanik’in Osmanlılar tarafından ele geçirildiği dönemde kilise, surların seyrek olduğu noktaya kadar daha büyük yağmalamalara maruz kaldı.
Kilise, II. Bayezid zamanında 1491'de Cezeri Kasım Paşa tarafından camiye çevrildi ve “Kasımıye Camisi” adını aldı. Cami olduğu dönemde de mihrabın altındaki mukaddes suyun Hristiyanlar tarafından ziyaretine izin verilmişti.
1912’de Yunanistan’ın bağımsızlığını elde etmesinden sonra yeniden kiliseye çevrilen yapı, 1917’de bir yangında mahvolmuş; daha sonra  yeni baştan inşa edilmiş ve 1949’da hizmete girmiştir.
Müze

Kilisenin bodrum katı müze olarak düzenlenmiştir. 5. yüzyılda aynı yerde inşa edilmiş kilisenin kalıntıları, kilisenin geçmişine ilişkin belgeler, 7.yüzyılda geçirdiği yangından sonra inşa edilen yapının heykelleri, cami olduğu dönemdeki kitabesi, geçirdiği restorasyona ilişkin belgeler müzede sergilenir.
Arap-Bizans savaşları (780-1180)
Arka Plan, 630–780

629'da, Bizans İmparatorluğu ile Araplar arasındaki çatışma, iki tarafın Mute Muharebesi ile karşı karşıya kalmalarıyla başladı. Yakın zamanda İslam dinin kabul eden ve İslam Peygamber'inin Bizans ve İran İmparatorluklarına karşı Cihat çağrısı ile birleşilmesiyle hızla ilerledi ve yaklaşık 620 yılında Pers istilalarında gerçekleşen kayıpları tekrar kazanıp bir araya getirememiş Bizans İmparatorluğu'nun kaosundan yararlandı. İmparatorluk 642'ye gelindiğinde Mısır, Filistin, Suriye ve Mezopotamya'yı kaybetti. Arazisinin ve kaynaklarının üçte ikisinin (Mısır'ın tahıl arzının çoğunu) kaybetmesine rağmen İmparatorluk, Thema sistemi etkinliği ve orduya silah ve yiyecek temin etmeyi amaçlayan reforma tabi bir Bizans ekonomisi sayesinde 80.000 asker bulunduruyordu. Bu reformlarla Bizanslılar Araplara karşı bir takım mağlubiyetler yaşattı; 674 ve 717 olmak üzere iki kez Konstantinopolis'te ve 740'ta Akroinon'da. III. Leon'un (Bizans'ı 717 ve 740'ta zafere götüren) oğlu V. Konstantinos, Theodosioupolis ve Melitene'i ele geçiren başarılı bir hücum başlatarak babasının başarılarına devam ettirdi. Bununla birlikte, bu fetihler geçiciydi; İkonoklazm İhtilafı, İrini ve onun haleflerinin etkisiz yönetiminin, Frank Karolenj İmparatorluğu altındaki Batı Roma İmparatorluğu'nun dirilişi ve Bulgar istilaları ile birleşmesi, Bizans tekrar savunmaya geçtiği anlamına geldi.
780–842 Dönemi > II. Mihail ve Halife Memun

780 ile 824 yılları arasında Araplar ve Bizanslar sınır çatışmasına girdiler; Anadolu'ya yönelik Arap baskınları, Abbâsî Halifeliğinin Hristiyan tebasını "çalan" ve onları nüfusu artırmak için Anadolu çiftlik alanlarına zorla yerleştiren (ve dolayısıyla daha çok çiftçi ve daha fazla asker sağlayan) Bizans baskınlarına karşılık olarak verilmiş yanıttı. Ancak II. Mihail'in 820'de iktidara yükselişi ile durum değişti. Asi Slav Thomas ile uğraşmak zorunda kalan Mihail, 824 yılında düşen Girit'e karşı 40 gemi ve 10.000 asker ile yapılan küçük Arap istilasına karşı koyabileceği birkaç askerî birliği vardı. 826'da bir Bizans karşı saldırısı sefil bir şekilde başarısız oldu. Daha da kötüsü, 827'de Tunuslu Arapların Sicilya'yı istila etmesi oldu. Öyle olsa bile, Sicilya'daki Bizans direnişi şiddetli ve başarısız değilken; Araplar, Halifeliğin iç çekişmelerinin kanseri ile çabucak etkilenmişlerdi. O yıl Araplar Sicilya'dan atıldı ancak geri döneceklerdi.
780–842 Dönemi > Theofilos ile Halifeler Memun ve Mutasım

829'da II. Mihail öldü ve oğlu Theofilos yerine geçti. Theofilos, Arap rakiplerine karşı zafer ve mağlubiyet içeren karışık bir diyet aldı. MS 830'da Araplar Sicilya'ya geri döndüler ve bir yıl süren kuşatma sonrasında Hristiyan rakiplerinden Palermo'yu aldılar ve ertesi 200 yıl boyunca fethi tamamlamak için orada kalacaklardı ve bu da asla Hristiyan karşı atağı eksikliği değildi. Bu arada Abbâsîler, MS 830 yılında Anadolu'ya yönelik bir istila başlattılar. Memun zafere kazandı ve bir takım Bizans kaleleri kaybedildi. Theophilos cesaretini kırmadı ve 831 yılında Müslümanlardan Tarsus'u ele geçirdi. Zaferi Kapadokya'da iki Bizans yenilgisi takip etti, onu 837'de intikamcı Bizans birlikleri tarafından Melitene, Samosata ve Zapetra'nın tahrip etmesi takip etti. Ancak Mutasım, Dazimon, Ancyra ve nihayetinde Amorium zaferleri ile üstünlük kazanmıştı; sonuncusunun yağmalanması Theofilos için büyük üzüntü yarattığından ve 842'de ölüm nedenlerinden biriydi.
III. Mihail'in seferleri, 842–867

III. Mihail, babası öldüğünde sadece iki yaşındaydı. Annesi İmparatoriçe Theodora naibe oldu. Rejim nihayet ikonoklazmı kaldırdıktan sonra, Sarazenler ile olan savaş devam etti. Girit'i kurtarmak için bir sefer 853'te başarısız olmasına rağmen, Bizans 853 ve 855'te üç büyük başarı kaydetti. Bir Bizans filosu Dimyat'da direnç ile karşılaşmamış ve limanda bulunan tüm gemileri ateşe vererek, birçok tutsak ile geri dönmüştür. Konstantinopolis için hala daha iyisi, Araplar tarafından sonsuza kadar kaybına neden olan Melitene Emirliği tarafından umutsuz ve boşuna savunmadır.  Ermenistan'ın Arap valisi kendi alanını kontrolünü kaybetmeye başlayınca Arapları yaralayan aşağılama eklendi. 9. yüzyıldan sonra Araplar asla Doğu'da egemen konumda olamadı.
Bununla birlikte, Batı'da, işler Sarazenler için iyi gitti; Messina ve Enna 842 ve 859'da düşerken, Sicilya'daki İslami başarı, Cihad savaşçılarını 847'de Bari'ye almayı ve 871'e kadar sürecek olan Bari Emirliği'ni kurmaya teşvik etti. Güney İtalya'ya istila eden Araplar, Frank güçlerinin dikkatini kuzeye çekti.
III. Mihail, öncelikle Girit'i Araplardan geri almaya karar vererek durumu düzeltmeye karar verdi. Ada, güney İtalya ve Sicilya'daki operasyonlar için ya da hala direnen Bizans birliklerinin tutunabilmesi için en azından bir arz üssü için mükemmel bir üs görevi görebilirdi. 865'te III. Mihail'in dayısı ve rejiminin en önemli üyelerinden biri olan Bardas istila etmesi gönderildiği sırada I. Basileios ve III. Mihail (ilki, geleceğin imparatoru oldu ve ikincisinin gözdesiydi) tarafından karısına karşı potansiyel bir komplo keşfedildi. Bu nedenle İslami Girit, Bizans'ın en büyük generalinin o sırada işgalinden kurtuldu.
I. Basileios ve VI. Leon'un seferleri, 867–912 > I. Basileios

Öldürülen selefi gibi I. Basileios dönemi de Araplara karşı yenilgi ile zafer karışımı gördü. Doğu'daki Fırat vadisindeki Bizans başarısı, Batı'da Sarazenler'in 873 yılında Dalmaçya kıyılarından sürüldü ve 876'da Bari Bizans'ın eline geçti. Bununla birlikte, Siraküza 878'de Sicilya Emirliği'nin elin geçti ve daha fazla yardımsız Bizans Sicilyası kaybolmuş gibi görünüyordu. 880'de Taranto ve çoğu Calabria İmparatorluk birliklerinin eline geçti. Calabria, Roma'nın Aigyptos öncesi ekmek sepeti olmuştu, bu yüzden sadece bir propaganda zaferinden daha fazla bir şeydi.