stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kundağı motorlu topçu sistemi
Üretimi > İkinci Dünya Savaşı

II. Dünya Savaşı patlak verdiğinde bütün topçu birlikleri at arabası gücünden faydalanıyordu. Ancak Alman Blitzkrieg doktrinine göre zırhlı birliklere acil destek gerektiğinde, örneğin Polonya Seferi ve Fransa Seferi sırasında, bu destek Luftwaffeye bağlı Stuka savaş uçakları tarafından sağlanıyordu.
Daha sonraları bütün ülkeler kendilerine ait kundağı motorlu obüslerin yapımına başladı. İlk başlarda üretilen modellere genellikle obüs ya da tanksavar silahı araçlara tam monte edilmiyordu. Bu araçlar hareketli idi ancak obüs mürettebatını korumuyordu. Sonraki adımda hem obüs araca monte edildi hem de mürettebatı korumak için şasenin üst kısmına zırh eklendi. İlk yıllarda yapılan birçok araç ileriki yıllarda öğrenilen tecrübelerle geliştirilerek üretilmeye devam edildi. Mesela İngiliz yapımı "Bishop" etkili 25 pdr obüs taşımasına rağmen yeterince etkili olamayınca aracın dizaynı değiştirildi ve savaşın sonuna kadar aynen üretildi.
Almanlar ise dizayn konusunda daha verimli çalışıyordu. Almanlar başka ülkelerden ganimet aldıkları araçlara örneğin Fransız yapımı Marder II ve Marder III tank şaselerine tanksavar topları yerleştirerek kullanmıştır. Bunlarda daha kalın zırhlı şase olarak da orta ve ağır tanklar kullanılan  Alman Jagdpanzer IV, Jagdpanther, Sovyet SU-85 ve SU-100 modellerini sayabiliriz. Bunlar tanklar kadar etkili ancak taretsiz araçlardı. Yalnız bu araçlara tanklara oranla çok daha ucuz olmaları karşısında tanklar kadar hareket kabiliyetleri yoktu.
Ağır zırhlı  taarruz topu ise düşman savunmasını aşmaya çalışan piyade birliklerine doğrudan ateş desteği sağlamak ile görevliydi. Her ne kadar  tank imha edicilere benzer görünse de, bu araçlar daha büyük kalibreli top ve daha hafif bir zırh taşıyordu. Mermi olarak ise yüksek patlayıcılı mermiler atıyordu. Alman  StuH 42 ve Sovyet  SU-122 bunlar arasında sayabileceğimiz örneklerdir.
Ayrıca bazı ülkeler hareket halindeyken bile piyade birliklerine destek ateşi açabilen araçlar ürettiler. Bu araçlar hafif zırhlı ve üst kısımları açıktı. Örneğin Amerikan yapımı M7 Priest, İngiliz yapımı  Sexton ve Alman yapımı Wespe. Ama Sovyet üreticiler başka bir yol izleyerek, piyadeye doğrudan ateş desteği veren bir araç yerine hem taarus topu hem de obüs olarak kullanılabilecek ISU-152 modelini ürettiler. Ancak bu üretilenler içerisinde en önemli yeri Sovyet Katyusha adıyla bilinen kundağı motorlu çoknamlulu roketatardır. Bu zırhsız aracın arka kısmında basit bir roket rampa sistemi bulunuyordu. Ucuz olmasına karşın düşman üzerindeki etkisi inanılmazdı.
II. Dünya Savaşı ardından taarruz topları yerlerini ana muharebe tanklarına bıraktı. Motorlu Topçu Sistemleri  ise hala  ordular için önemli bir genel amaçlı sahra topu niteliğindedir.
Modern kundağı motorlu topçu sınıfları > Havan

Birçok araç savunma amacıyla havan topu kullanmaktadır. Ana silahı havan olan araçlara verebileceğimiz örnek Amerikan Ordusu tarafından kullanılan M21 yarı paletli araçtır. Ayrıca İsrail yapımı Makmat M4 Sherman tank şasesi üzerine bir havan yerleştirilmiş bir araçtır. Rus Ordusu'nun günümüzde kullandığı  2S4 Tyulpan (Tulipin) ise 240 mm ağır havan taşımaktadır.
Modern kundağı motorlu topçu sınıfları > Kundağı motorlu obüs

Ana madde: Kundağı Motorlu Obüs
Obüsler hala günümüzde birçok modern ordu tarafından kullanılmaktadır. Özellikle Soğuk Savaş  döneminde ve Körfez Savaşı sıralarında  ne kadar etkili oldukları anlaşılmıştır.
Modern obüsler günümüzde  Küresel Yer Belirleme Sistemi (‘’İngilizce’' Global Positioning System)  sayesinde otomatik olarak bulundukları noktanın koordinatlarına ulaşabilirler. Bu sayede dijital ateş kontrol bilgisayarlar ve dijital haberleşme sistemleri çok geniş bir alan içerisinden aynı hedefe aynı anda atış yapabilir.
Bu sayede ateş edildikten sonra araç başka bir noktaya daha çabuk hareket edip tekrar aynı noktaya kısa bir sürede tekrar atışı yapabilir. Böylece düşman ateşine maruz kalmadan aynı hedefi farklı noktalardan baskı altına alabilir. Ayrıca araçlarda bulunan iletişim sistemleri sayesinde araçta ne kadar mühimmatın kaldığı merkeze otomatik olarak iletilir.
Günümüzdeki en yüksek güce sahip kundağı motorlu obüse örnek Güney Afrika yapımı G6-52 ya da bilinen adıyla 155 mm G6 obüs tür. Bu top çok kısa bir süre içerisinde ateşlediği 6 adet mermiyi bir hedefin çok yakın aynı anda düşürebilir. Bunu ilk mermiyi daha uzun uçuş ve son atılan mermiyi de daha kısa uçuş süresi ile atarak başarmaktadır. Böylece hedef üzerinde çok daha büyük bir ateş gücü oluşturur. Burada otomatik mermi yükleme sisteminin de önemi büyüktür  11 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Modern kundağı motorlu topçu sınıfları > Roket ve güdümlü füzeler

Ana madde: Çoknamlulu roketatar
Roket silahları mermi ölçülerinin sınırlamalarına rağmen daha uzun mesafeli ve çok daha karmaşık mermi atmayabilirler. Örneğin MLRS daha az mühimmat ile çok daha geniş bir alanda etkili olabilir.
British Gun Carrier Mark I (60 pdr).
Alman Wespe 105 mm kundağı motorlu araç.
Sovyet ISU-152.
IDF Makmat 160 mm havan.
İsveç yapımı Bandkanon 1.
Şapka Devrimi

Atatürk Şapka İnkılâbı sonrasında elinde panama şapkasıyla (Kastamonu, 1925)
Şapka Devrimi veya Şapka İnkılâbı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından, erkeklerin baş örtme uygulamalarının düzenlenerek Batı ülkelerindeki normlara uygun hâle getirilmesi için 1925 yılında yapılan kanunî düzenlemedir. Şapka Kanunu genelde tahmin edilenin aksine kolay kabul görmüş bir değişiklikti. Ancak, her yeni değişiklik hareketinde olduğu gibi Müslümanlığın bir simgesi haline gelmiş olan fesin yerine şapkanın kabulü dinin elden gittiği şeklinde yorumlanarak bazı çevrelerin isyan ve tepkisine yol açmıştır.
Mesleki kıyafetlerde değişim

Şapka Kanunu'nun çıktığı 25 Kasım 1925 tarihinden önce ülkede bazı meslekî kıyafetlerde değişiklikler görülmüştü. 1925 yılından itibaren Ankara'daki Cumhuriyet Birlikleri, ardından jandarma ve deniz birlikleri “güneşlikli başlık”lar giymeye başladılar. Ardından çeşitli devlet daireleri ve okullarda yeni başlık ve kasketler giyilmeye başlandı. İstanbul Galata Bekçileri, yeni başlık ve kasketleri ilk giyen bekçiler oldu.
21 Şubat 1925’te İstanbul’da açılan Kızılay Özel Hemşire Okulu’nda Hemşire Esma Deniz’in çabalarıyla hemşire öğrencileri başlarına peçe örtmek yerine şapka takmaya başladılar.
2 Ağustos’tan itibaren adliye ve mahkemelerde hakimler, mübaşirler, zabıt katipleri yeni kıyafet ve şapkalar giymeye başladılar. Ancak halk, dinî bir değer yüklediği fese bağlılığını sürdürüyordu ve bu konuda reform hareketi, Şapka Kanunu’nun meclisten geçmesi ile başlamıştır.
Şapka Kanunu

25 Kasım 1925 tarihinde mecliste kabul edilen 671 No'lu "Şapka İktisası Hakkında Kanun" ile TBMM üyeleri ve memurlarına başlık olarak şapka giyilmesi zorunluluğu getirildi ve Türk halkı da buna aykırı bir alışkanlığın devamından men edildi. Kanun, 28 Kasım 1925 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Şapka Kanunu, 1982 anayasasının 174. maddesine göre "inkılap kanunları" (anayasaya aykırılığı iddia edilip iptal edilemeyecek kanun) arasındadır.
Şapka Kanunu > Atatürk'ün Kastamonu gezisi

Yasadan önce Osmanlı Devleti'nde olduğu gibi farklı dinlerden yurttaşlar farklı başlık ve kıyafetler giymeye devam ediyordu. Dinî kaynaklı giyim farklılıklarını ortadan kaldırmak isteyen Mustafa Kemal Paşa, 1925 yazında İnebolu ve Kastamonu yöresine yaptığı gezide şapka giyilmesi konusunu gündeme getirmişti. Kendisi, 24 Ağustos günü Kastamonu'da geniş kenarlı beyaz bir şapka giydi. Şapkayı ilk defa Kastamonu'da giymesinin sebebini; diğer illerde üniformalı ya da fesli tanındığı, Kastamonu'da kendisini ilk defa görecekleri için şapkayı tercih ettiği şeklinde açıkladı.
Şapka Kanunu > Şapka nutku

ile ilgili metin bulabilirsiniz.
Ertesi gün İnebolu'ya geçen Mustafa Kemal Paşa, tarihî “Şapka Nutku”nu bu ilçede yaptı. 27 Ağustos 1925 günü Türk Ocağı'nda halka hitaben “Bu serpuşun adına şapka derler” diyerek o güne kadar kullanılan “medeni serpuş”, “şemsisiperli serpuş” gibi ifadelerin bırakılmasını sağladı. Nutkunda, “Redingot gibi, bonjur, smokin gibi, işte şapkanız! Buna câiz değil, diyenler vardır. Onlara diyeyim ki, çok gafilsiniz ve çok câhilsiniz ve onlara sormak isterim: "Yunan serpuşu olan fesi giymek câiz olur da şapkayı giymek neden olmaz ve yine onlara, bütün millete hatırlatmak isterim ki, Bizans papazlarının ve Yahudi hahamlarının kisve-i mahsûsası olan cübbeyi ne vakit, ne için ve nasıl giydiler?" sözleriyle şapka giyilmesini savundu.
Şapka Kanunu > Yasanın Meclisten geçmesi

Mustafa Kemal Paşa 1 Eylül'de Ankara'ya döndüğünde kendisini karşılamaya gelenlerin şapkalı olduğu görüldü. 2 Eylül günü, devlet memurlarına şapka giyme zorunluluğu getiren 2431 numaralı bakanlar kurulu kararnamesi çıkarıldı. Aynı gün bakanlar kurulu kararnamesi ile din adamı dışındaki kişilerin cübbe ve sarık giymeleri de yasaklandı.
16 Ekim 1925'te Konya milletvekili Refik Bey ve arkadaşları, şapka giyilmesi ile ilgili kanun önerisini meclise sundu. Teklif, 25 Ekim'de mecliste görüşülmeye başlandı. Kanun gerekçesinde sarık ve fesin geri kalmışlığı sembolize ettiği, bu yüzden değiştirilmesi gerektiği üzerinde duruldu. Bursa milletvekili Nureddin Paşa'nın, bu yasanın anayasaya aykırı olduğunu ileri sürerek önerinin geri alınmasını istemesi, mecliste sert tartışmalar yaşanmasına sebep oldu. Toplumun kılık ve kıyafetinin kanunlarla belirlenemeyeceğini ileri sürenlerin yanı sıra, bu kanunun din-devlet işlerinin ayrılmasını kolaylaştıracağını ileri sürenler vardı. Sadece Nureddin Paşa ve Ergani milletvekili İhsan Bey'in aleyhte oy kullandığı oylama sonucunda kanun, meclisten geçti.
Şapka Kanunu > Şapka Kanununa direniş

Yasa, çeşitli Anadolu illerinde protestolara neden oldu. Yasanın kabul edildiği gün Erzurum'da protesto gösterileri oldu ve bu ilde bir ay sıkıyönetim ilan edildi. Tutuklananlardan 13 kişi idama mahkûm oldu.
24-25 Kasım tarihlerinde Kayseri'de Şeyh Ahmet Efendi ve dört arkadaşının yönlendirmesi ile büyük bir yürüyüş yapıldı, 300 kişi tutuklandı. Şeyh Ahmet Efendi ve dört arkadaşı İstiklal Mahkemesi'nde yargılanarak idama mahkûm edildi. 25 Kasım günü Sivas'ta duvarlara şapka aleyhine afiş ve bildiri asılması nedeniyle şehrin bütün muhtarları tutuklandı; suçsuzluğu anlaşılanlar beraat etti; ulemadan İmamzade Mehmet Necati Efendi ile Abdurrahman Efendi idama mahkûm edildi. Rize'nin Güneysu bölgesindeki Merkez Camii imamı Hacı Sabit Civelek "Şayet babanız başına şapka taksa katli vaciptir! Onu vuracaksın ve annen dul ise onu sırtına alıp getireceksin!" sözleriyle bölgedeki isyanı başlattı. Dinî taassuptan ziyade geleneksel Laz kıyafetlerini giymek isteyen isyancıların Rize merkeze doğru yürüyüşe geçmesiyle Ziya Hurşit durumu telgrafla Ankara'ya bildirdi. Bunun üzerine Hamidiye kruvazörü gözdağı vermek için Rize'ye geldi. Kruvazörün kente gelmesiyle çoğu isyancı teslim oldu ve on gün kadar süren olaylar sonucu 143 kişi tutuklandı. Tutuklananlardan 8 tanesi okuma yazma bilmediğinden mütevellit kendini savunamadı ve idam edildi. 8 kişiden 3'ü Tan Otel'in önünde, 3'ü belediye parkında ve 2'si iskelenin başında asıldı. Onlarca tutuklunun Adana ve Sinop'ta hapsedilmesine karar verildi. Maraş'ta ise Camii-i Kebir etrafında toplanıp "Şapka istemeyiz" diye bağıranlar tutuklandı, 5 kişi idama mahkûm oldu. İstanbul'da özellikle Fatih semtinde yaptıkları konuşmalarla halkı isyana teşvikle suçlanan çok sayıda kişi tutuklandı ve sanıklar Ankara'da yargılandı.
Şapka Kanunu > Şapka Devrimi'nin sanata etkisi

25 Kasım 1925 yılında ilan edilen Şapka Devrimi, Çağdaş Türk resim sanatının genç kuşak temsilcisi ressam Orhan Çelik tarafından sanata karakteristik ve figüratif soyutlama olarak indirgenmektedir. Sanatçı resimlerini şu şekilde izleyiciye aktarmaktadır: "Tarihi bir olguyu resimlerime figür/biçim olarak aktarıyorum."
Hürriyet ve İtilaf Fırkası

| Hürriyet ve İtilaf Fırkası حريت و ائتلاف فرقه سی Özgürlük ve Uzlaşı Partisi  |
| --- | --- |
Kısaltma: H-İ veya HİF
Genel başkan: Damat Ferit Paşa
Kuruluş tarihi: 21 Kasım 1911 (I. dönem) 17 Kasım 1918 (II. dönem)
Kapanış tarihi: 23 Ocak 1913 (I. kapanış Bâb-ı Âli Baskını sonrası) 25 Haziran 1919 (II. kapanış)
Merkez: Fatih, İstanbul
Gazete(ler): Hukuk-u Umumiye Mes'ûliyet
Silahlı kanadı: Halâskâr Zâbitân
İdeoloji: Liberalizm Adem-i merkeziyetçilik Meşrutiyetçilik Osmanlıcılık
Siyasi pozisyon: Merkez
Hürriyet ve İtilaf Fırkası (Osmanlıca: حريت و ائتلاف فرقه سی, romanize: Ḥürrīyet ve İʾtilāf Fırḳası; Güncel Türkçe: Özgürlük ve Uzlaşı Partisi), İkinci Meşrutiyet döneminde iktidardaki İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne (İTC) karşı kurulmuş olan en önemli muhalefet partisidir. 1911-1913 arasındaki ilk etkinlik dönemi, 23 Ocak 1913'te İttihat ve Terakki'nin Bâb-ı Âli Baskını ile hükûmeti ele geçirmesiyle sona erdi. Mondros Mütarekesi'nden sonra Ocak 1919'da yeniden kurulan parti, ertesi yıl başlarında etkinliğini kaybetti.
Partinin belli başlı liderleri Damat Ferit Paşa, Miralay Sadık Bey, Gümülcineli İsmail Bey, "Filozof" Rıza Tevfik (Bölükbaşı), Refik Halit Karay, Ali Kemal, Lütfi Fikri (Düşünsel), Rıza Nur'dur. Birinci dönemde Kâmil Paşa hükûmeti (29 Ekim 1912 - 23 Ocak 1913), ikinci dönemde ilk Damat Ferit Paşa hükûmetleri (4 Mart - 30 Eylül 1919), parti hükûmeti olmamakla birlikte, Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın desteğine sahip olmuşlardır.
Birinci Dönem

Birinci Meclis-i Mebûsan (1908-1912) içinde İttihat ve Terakki'ye muhalif olan çeşitli grupların birleşerek güçlü bir parti kurma düşüncesi 1911 başlarından itibaren gündeme geldi. Bu gruplar arasında en çok adı duyulan, Prens Sabahaddin Bey'in liberal-ademimerkeziyetçi çizgideki Ahrar Fırkası (Özgürlükler Partisi) idi. Mutedil Hürriyetperveran Fırkası (Ilımlı Liberal Parti) daha çok Arnavut ve Arap liberallerin desteğine sahipti. Osmanlı Demokrat Fırkası, İttihat ve Terakki'den ayrılan iki ünlü Jöntürk, Abdullah Cevdet ve İbrahim Temo tarafından kurulmuştu. İsmail Kemal'in Ahali Fırkası (Halk Partisi), İTC'nin aşırı Türk milliyetçiliği nedeniyle Balkanlarda Arnavut ayaklanmasına yol açtığı kanısındaydı.
Mahir Said, Tahir Hayrettin, Kemal Midhat, Hüseyin Siret (Özsever) ve Rıza Nur, Hürriyet ve İtilaf Fırkası kuruluş beyannâmesini (bildirgesini) ve programını İstanbul Valisi Emin Bey'e 21 Kasım 1911 vererek fırkayı kurulmuşlardır.
24 Kasım'da yapılan kongrede Damat Ferit Paşa parti reisliğine seçildi. Ancak partinin aktif önderi daha çok Miralay Sadık Bey idi. Parti programını Ahmet Reşit (Rey) kaleme aldı.
Birinci Dönem > Parti Programı

Partinin amacı "en felsefi manasıyla hürriyete vasıl olmak" olarak tanımlanmıştı. İttihat ve Terakki'nin, Osmanlı toplumunu oluşturan çeşitli toplumları Türkleştirmek çabasını bir "hayal-i ham" (olgunlaşmamış) olarak tanımlanıyor ve "muhtelif anasır” (çeşitli toplumlar) arasında hakiki bir imtizaç (uyum) ile daimi bir vifak ve tesanüt (birlik ve denge)" hedef gösteriliyordu. Balkan Savaşları arefesindeki şartlarda, İTC'nin güttüğü İslamcılık ve Türkçülük siyaseti, devletin dini ve etnik yapısından ötürü dağılmasına yol açacak tehlikeli bir tavır olarak görülüyordu. Seçilmesi gereken siyaset, "ittihad-ı anasır" (ulusların birliği) olmalıydı.
"Memleket şimdiye kadar ne çekmişse hep cebirden, tazyikten" çekmişti. Bu yüzden örfi idare (sıkıyönetim) kaldırılmalıydı. İdari yapılanmada merkeziyetçi yapıdan uzaklaşılmalıydı.
Dış politikada parti İngiliz dostluğundan yana idi. "Bu mülkün atisi ve hali (yarını ve bugünü) İngiliz dostluğu ile güvenceye alınabilecekti. "Denize düşerseniz yılana sarılın, kurtulursunuz; fakat Almanya'ya sarılmayın, boğulursunuz” deniyordu.
Birinci Dönem > Siyasi Olaylar

Parti, Meclis-i Mebusan’da 70 dolayında mebusun desteğine sahipti. İstanbul mebusu ve Hariciye Nazırı Mehmed Rifat Paşa'nın Paris Büyükelçiliği'ne atanması sonucu ara seçim gündeme gelmiştir. İTC, Adliye Nazırı Mehmed Memduh Bey’i aday gösterirken; H-İ ise Tahir Hayreddin Bey’i aday göstermiştir. 11 Aralık 1911'de yapılan seçimde 195 oy alan Memduh Bey'i 1 oy farkla geçerek 196 oy alan Tahir Hayrettin Bey, mebus seçilmiştir. Bunun üzerine Sait Paşa kabinesinin devrilerek, H-İ'nin desteklediği Kâmil Paşa'nın sadrazamlığa getirilmesi umudu doğdu.
15 Ocak 1912'de Sait Paşa bir manevrayla meclisin feshini sağladı. 20 Şubatta sonuçlanan yeni meclis seçimi, İttihat ve Terakki örgütünün ağır baskısı altında gerçekleşti; siyasi literatürde "sopalı seçim" adıyla anıldı. Seçim sonunda, altı muhalif mebus dışında Meclise sadece İTC yandaşları girebildi. Etnik ve dini azınlıklar çok az temsilci çıkarabildiler. Seçim sonuçları tüm ülkede büyük tepkiyle karşılandı. Balkan ve Arap vilayetlerinde ayaklanma çalışmaları başladı. Nihayet ordu içinde kurulan Halâskâr Zâbitân (Kurtarıcı Subaylar) adlı bir grup, 16 Temmuz'da verdikleri bir muhtıra ile Sait Paşa hükûmetinin istifasını sağladı. 22 Temmuz'da Gazi Ahmet Muhtar Paşa başkanlığında kurulan partilerüstü "Büyük Kabine", başta H-İ olmak üzere, tüm İTC muhaliflerinin coşkun desteğiyle karşılandı.
22 Temmuz 1912 - 23 Ocak 1913 arasındaki muhalif hükûmetler dönemi, muhalefet için tam bir hayal kırıklığı ile sonuçlandı. 8 Ekim'de çıkan Balkan Savaşı, kısa sürede bozguna dönüştü. 29 Ekim'de Ahmet Muhtar Paşa hükûmeti kargaşalık içinde istifa etti; ancak yerine gelen Kâmil Paşa hükûmeti de H-İ ile direkt bir bağlantıdan kaçındı. 8 Kasım'da imparatorluğun ikinci kenti Selanik düştü. Kasım ortasında Edirne kuşatıldı ve Bulgar ordusu Çatalca'ya vardı.
23 Ocak 1913'te Enver Bey öncülüğündeki bir İTC fedai grubu Bâb-ı Âli'de bakanlar kurulu toplantısını basarak Harbiye Nazırı'nı öldürdü; sadrazam Kâmil Paşa'yı da başına tabanca dayayarak istifaya zorladı. Bâb-ı Âli Baskını olarak anılan bu olaydan sonra muhalefet şiddetli polis baskısıyla etkisiz hale getirildi. H-İ liderlerinin birçoğu 1918'e dek geri gelmemek üzere yurt dışına kaçtı. Kâmil Paşa hükûmetinin maliye ve dahiliye nazırları tutuklandı. Muhalefet gazeteleri kapatıldı.
Mart sonunda H-İ içinde Prens Sabahaddin Bey'e yakın bazı kişilerin içinde yer aldığı bir hükûmet darbesi teşebbüsü ortaya çıkarıldı. Bu olay üzerine Sabahaddin Bey ve Dr. Nihat Reşat (Belger) de yurt dışına kaçtılar.
11 Haziran 1913'te Sadrazam Mahmut Şevket Paşa'nın bir suikast sonucunda hayatını kaybetmesi, muhalefetin tamamen ezilmesine vesile oldu. Yurt dışında bulunan H-İ liderlerinin çoğu gıyaben idama mahkûm edildi. Basın ve siyaset dünyasında İttihat ve Terakki karşıtı olarak tanınan 322 kişi (Burhan Felek'e göre 601 kişi) Sinop'a sürüldüler.
İkinci Dönem

I. Dünya Savaşı'nın Osmanlı yenilgisi ile sonuçlanması üzerine Talat Paşa başkanlığındaki İttihat ve Terakki hükûmeti düştü. Hemen ardından genel af ilan edildi ve Sinop'ta ve yurt dışında bulunan sürgünler İstanbul'a dönmeye başladı. 17 Kasım 1918'de eski Tokat mebusu Mustafa Sabri Efendi'nin, Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın yeniden örgütlenmesine dair yazısı yayımlandı. 2 Aralık 1918'de Ali Kemal, Sabah'taki başyazısında hükûmetin H-İ tarafından kurulmasını savundu. Bunu izleyen günlerde ülkenin çeşitli yerlerinde H-İ şubelerinin açıldığına dair haberler çıktı.
10 Ocak 1919'da yapılan bir toplantıda H-İ Fırkası yeniden kuruldu ve Merkez-i Umumi oluşturuldu. Yeni yönetim kurulunun çoğunlukla saraya yakın yaşlı ve emekli devlet görevlilerinden oluştuğu dikkati çekiyordu. Eski genel başkan Damat Ferit Paşa partiye katılmamıştı. Eski ve aktif H-İ üyelerinden Mustafa Sabri, Ali Kemal, Rıza Tevfik ve Refik Halit (Karay) parti yönetiminde görev aldılar. Basında partinin en önemli sözcüleri Ali Kemal ve Ref'i Cevat (Ulunay) idi.
3 Mart 1919'da kurulan birinci Damat Ferit Paşa hükûmeti kamuoyunda genellikle "Hürriyet ve İtilaf hükümeti" olarak değerlendirildi. Oysa gerçekte partinin, hükûmete bir veya iki üye vermek dışında, iktidarda gerçek bir payı yoktu. Refik Halit'e göre, Ferit Paşa "fırkayı kışlık bir hırka gibi kullanmıştı." 23 Haziran'da başbakanın Fransa lehine verdiği bir demeç, İngiliz politikasını savunan parti sözcüleri tarafından basında şiddetle eleştirildi. 25 Haziran'da H-İ merkez-i umumisi, yayınladığı bir bildiri ile, hükûmetle fırka arasında hiçbir münasebet kalmadığını ilan etti. Bu tarihten sonra parti birkaç hizbe bölündü. 21 Temmuz'da merkez-i umumi yeni Damat Ferit hükûmetini gayrımeşru ilan ederek derhal istifasını talep etti. Aynı günlerde partiden ayrılan bir kanat Muhafazakârlar Fırkası adıyla yeni bir parti kurdu.
Kasım 1919'da yapılan son Osmanlı Meclis-i Mebusan seçimlerine, Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile ondan ayrılan grupların hiçbiri katılmadı. Seçim, Sivas ve Ankara'dan yönetilen Müdafaa-yı Hukuk hareketinin kesin galibiyetiyle sonuçlandı.
Fırkanın yayın organı olarak bilinen en dikkate değer gazete, fırkanın veznedarı Bâlâlı Şehsüvarzâde Hacı Osman Bey tarafından ancak on dokuz sayı çıkarılabilen Mes'ûliyet'tir (27 Ağustos-15 Eylül 1919).
Van Ferit Melen Havalimanı

Başlığın diğer anlamı için Ferit Melen sayfasına bakınız.
Van Ferit Melen Havalimanı (IATA: VAN, ICAO: LTCI), Türkiye'nin Van iline hizmet veren havalimanıdır. 1943'te hizmete girmiştir. Yolcuların kullanımına açık 1660 m² alan ile 140 araçlık otoparka sahiptir. 2011'de uluslararası ulaşıma açılmıştır. 2012 yılında, Türkiye'de ilk uyduyla iniş sistemi bu havalimanında kurulmuştur.
Hava yolları ve uçuş noktaları

| Hava yolları | Uçuş noktaları |
| --- | --- |
 AnadoluJet işleten: Türk Hava Yolları :  Ankara, İstanbul Sabiha Gökçen, Trabzon 
 Pegasus :  Mersin, İstanbul Sabiha Gökçen,Medine 
 SunExpress :  Antalya, İzmir,Ankara,Mersin, 
 Türk Hava Yolları :  İstanbul,Cidde
Ulaşım

| Hat | Destinasyon |
| --- | --- |
351: Van Merkez
32 İB: İskele
42 A: Hacıbekir
42 B: Bölge Hastanesi
İstatistikler

Kaynak Vikiveri sorgusuna bakın.
| Yıl (ay)> 2024.2023 | İç Hatlar> 1.627.815.1.547.394 |  % değişim> .- | Dış Hatlar> 1986.932 |  % değişim> .- | Toplam> . |  % değişim> . |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020 | 974.550 |  %31 | 1.761 |  %76 | 976.311 |  %31 |
| 2019 | 1.406.099 |  %9 | 7.268 |  %93 | 1.413.367 |  %9 |
| 2018 | 1.544.074 |  %7 | 3.764 |  %3 | 1.547.838 |  %7 |
| 2017 | 1.657.864 |  %12 | 3.671 |  %16 | 1.661.535 |  %12 |
| 2016 | 1.477.518 |  %7 | 4.355 |  %13 | 1.481.873 |  %7 |
| 2015 | 1.382.455 |  %15 | 3.866 |  %28 | 1.386.321 |  %15 |
| 2014 | 1.204.114 |  %7 | 3.031 |  %28 | 1.207.145 |  %7 |
| 2013 | 1.120.522 |  %12 | 4.218 |  %99 | 1.124.740 |  %12 |
| 2012 | 999.223 |  %5 | 2.121 |  %20 | 1.001.344 |  %5 |
| 2011 | 1.055.358 |  %18 | 1.774 |  %6 | 1.057.132 |  %18 |
| 2010 | 890.382 |  %20,0 | 1.674 |  %60,0 | 892.056 |  %20,0 |
| 2009 | 744.447 |  %28,1 | 1.046 |  %75,0 | 745.493 |  %27,4 |
| 2008 | 581.142 |  %6,0 | 4.177 |  %34,4 | 585.319 |  %6,5 |
| 2007 | 546.413 |  | 3.108 |  | 549.521 |  |
Radyospor

| Radyospor |
| --- | --- |

Kuruluş: 15 Mayıs 2005
Sahibi: Saran Holding
Formatı: Spor
Dil: Türkçe
Slogan: "Sporun Tek Adresi!"
Genel merkez: İstanbul
Yayın alanı: Türkiye
Eski adları: Radiosport
Kardeş istasyonları: Radyo Trafik  
Websitesi: Radyo Spor
Dinlenebilirlik
Frekanslar: İstanbul: 107.2 Ankara: 97.7 İzmir: 91.5 Bursa: 94.0 Kocaeli:107.2 Eskişehir: 96.4 Antalya: 88.0 Adana: 97.2 Mersin: 89.0 Gaziantep: 93.3 Kayseri: 87.9 Konya: 97.7 Trabzon: 97.5 Denizli: 104.2
Radyospor, Türkiye'nin ilk spor radyosudur. Yayın akışının tamamı spor programları ve canlı spor yayınları üzerinedir.
Saran Group bünyesinde bulunan Radyospor, 07.00-24.00 saatleri arasında canlı, 24.00-07.00 arasında banttan yayın olmak üzere 24 saat yayın yapmaktadır. Sporun her dalından haberler ve programlar yayınlamaktadır. “Sporun tek adresi” sloganı ile yayın yapan Radyospor, gündemi belirleyen kaliteli içeriği ile gazete ve televizyonlarda en fazla referans gösterilen spor radyosudur. Spor dünyasının ünlü isimlerinin program yaptığı Radyospor, kadrosuna her geçen gün yeni isimler eklemektedir.
Radyospor resmi araştırma sonuçlarına göre 2007 yılından bugüne kesintisiz, Türkiye'nin en çok dinlenen spor radyosudur