E klavye
F klavye ile karşılaştırılması > Bilimsellik açısından

E klavye günümüz bilimsel bilgi ve yöntemleri kullanılarak geliştirilmiştir. Bu yöntemler şunları içerir: Matematiksel optimizasyon, ergonomi ilkeleri, parmak tekli ve ikili basım hızlarının ölçümü, parmak tendon hareket hesapları, on parmak klavye kullanımında harflerin optimal yerleşimi için gerekli ölçütlerin göz önünde bulundurulması (ör. yazım yükünün el ve parmaklara becerilerine göre dağıtılması, ellerin ardışık kullanılma oranının yüksek tutulması, orta sırada yazım oranının mümkün olduğunca en yüksek seviyede olması, parmak erişim mesafelerinin en aza indirilmesi, aynı parmakla ardışık yazma oranının az olması), Türkçe harf sıklıklarının, kullanımdaki kelime sıklıklarından (yani, milyonlarca kelimeyi içeren Türkçe Ulusal Derleminden) hesaplanması ve bilgisayar hesaplama hızının kullanılması. E klavyede harfler klavyedeki yerlerine, yukarıdaki parametreleri ve kısıtları göz önünde bulundurarak geliştirilen matematiksel optimizasyon modelinin çözümü sonucu atanmıştır. F klavyede ise harfler tuşlara, mekanik daktilolar üzerinde denemeler, eksik ve yanlış bilgiler ışığında muhakeme yapılarak el ile atanmıştır.
F klavye tasarımında, yukarıda bahsedilen yaklaşımlardan ikisi hariç, hiçbiri kullanılmadı, kullanılamazdı da; çünkü 1945-1950'lerde bu olanaklar yoktu. Bilgisayar yoktu, ergonomi ilkeleri ve matematiksel optimizasyon yöntemleri bilinmiyordu ve henüz bir Türkçe ulusal derlemimiz de yoktu. Sadece bir örnek vermek gerekirse; 32 harfi 32'i tuşa, bilgisayar hesap hızı olmadan, optimal bir şekilde elle atamak imkânsızdır (32!=2,63x1035). Bu nedenle, F klavyenin bugün geçerliliği olan bilimsel bilgi ve yöntemlerle geliştirilmediği açıktır.
F klavye tasarımında kullanılan iki yaklaşıma gelince: tasarımında harf sıklıkları ve on parmak yazım ilkelerinin bazıları göz önünde bulundurulmaya çalışıldı. Fakat bunlar da eksik uygulandı. Örneğin, on parmak yazımda yazım yükü parmak ve ellere kapasitelerine göre dağıtılması gerekirken, F klavye bunlara uymadı; işaret parmaklarını aşırı yükledi (%46) ve daha az tercih edilen sol eli sağ el ile eşit olarak yükledi.
E klavye günümüz Türkçesi göz önünde bulundurularak, Türkçe Ulusal Derlemindeki 50 milyon kelimeden hesaplanan harf ve harf çiftleri sıklıklarını göz önünde bulundurarak tasarlanmıştır. F klavye tasarımında ise, 1950´lerin TDK Sözlüğündeki yaklaşık 30 bin kelimeden hesaplanan harf sıklıkları kullanılmıştır ki bu doğru bir yöntem değildir; çünkü önemli olan harflerin sözlükteki değil, kullanımdaki sıklığıdır. Ayrıca, F klavye tasarımında harf çiftleri sıklıkları kullanılmamıştır.
50 milyon kadar kelimeyi içeren günümüz Türkçe Ulusal Derleminden hesaplan harf kullanım sıklıkları, en sık kullanılan harften başlayarak, şu sırayı takip etmektedir: A, E, İ, N, R, L, K, D, I, M, U, Y, B, T... 1950´lerin TDK sözlüğünden hesaplanarak F klavyenin tasarımında kullanılan harf sıklık sırası ise şöyledir: A, E, K, İ, M, L, T, R, N, S, I... Görüldüğü gibi, ilk iki harf hariç, sıklık sırası aynı değildir. Farklılık yalnızca sıklık sırasında değil, ayrıca sıklık oranındadır. Örneğin, günümüz Türkçesinde harf kullanım oranları şöyledir: A (%11,4), E (%9,7), İ (%9,1), N (%7,3)... 1950´lerin TDK sözlüğüne göre ise: A (%14,3), E (%8,8), İ (%7,3), N (%4,5)… Bu bilgiler ışığında, F klavyenin tasarımında kullanılan Türkçe harf sıklıkları ve oranlarının doğru olmadığı görülmektedir.
E klavye tasarımında ayrıca harf çiftleri sıklıkları da göz önünde bulundurulmuş ve bunlardan kullanım oranı en yüksek olan AR, AN, ER, LA ve DE harf çiftlerinde yer alan sesli harflerin (A, E) sol ele, sessiz harflerin (D, L, N, R) sağ ele atanması ve hepsinin orta sıraya yerleştirilmesi ile yazım hızı artırılmıştır. F klavyede ise, harf çiftleri sıklıkları tasarımda göz önünde bulundurulmamıştır.
On parmak yazım için tasarlanacak klavye harf yerleşiminde göz önünde bulundurulması gereken (yukarıda bahsettiğimiz) 11 ölçütün en önemli 9'unda E klavye F klavyeden daha başarılı bulunmuştur. Örneğin; E klavyede yazım yükü parmaklara çok daha dengeli dağıtılmış; ideal yazım yükünden sapma oranı sadece %4; F klavyede ise %38 olmuştur. Orta sırada yazma oranı E klavyede %9 daha yüksektir. İki el ile ardışık yazma oranı ise, E klavyede %6 daha yüksektir.