Tesarus
Tanım

İndeksleme ile ilgili olarak hiyerarşik terimler dizininin resmi bir tanımını yapmak gerekirse:
belirli bir bilgi alanındaki her önemli terim (sözcük ya da söz öbekleri);
listedeki her terim için ilgili terimler dizisidir denilebilir.
Bu tanımdan hiyerarşik terimler dizininin belgelerin doldurulması ve geri çağrılması esnasında kullanılan konu başlıklarının ve çapraz başvuruların bir listesi olduğu anlaşılabilir.
Terimler, kavramları temsil eden temel anlamsal birimlerdir. İsim konuşmanın en somut parçası olduğundan, bu terimler genellikle tek sözcükten oluşan isimlerdir. Fiiller de isimlere çevrilebilir – örneğin, “temizler” “temizlik”e; “okur” “okuma”ya vb. Sıfatlar ve zarflar ise, indeksleme için faydalı olan bir anlamı nadiren iletirler. Bir terim anlamı açısından belirsiz olduğunda, tutarlılığı sağlamak ve terimin nasıl yorumlanacağı konusunda yardımcı olmak için “açıklayıcı bilgi” (scope note) eklenebilir. Tüm terimler için açıklayıcı bilgi gerekmez, ama bu bilgiler, hiyerarşik terimler dizininin doğru olarak kullanılmasında ve söz konusu olan bilgi alanının doğru şekilde anlaşılmasında oldukça faydalıdır.
"Terim ilişkileri" terimler arasındaki bağlantılardır. Bu ilişkiler, biçimleri yönünden üçe ayrılır: hiyerarşik, eşdeğersel ya da çağrışımsal.
Hiyerarşik ilişkiler kapsamları bakımından daha dar ya da geniş olan terimleri ifade etmek için kullanılır. “Broader Term-BT "(Daha Geniş Kapsamlı Terim) daha genel bir terimdir. Örneğin, “Elektronik Cihazlar”, “Bilgisayar” teriminin genellemesidir. Benzer şekilde, “Narrower Term - NT” (Daha Dar Kapsamlı Terim), daha özel bir terimdir. Örneğin “Bilgisayar”ın daha özelinde yer alan “Dijital Bilgisayar” terimi gibi. BT ve NT iki taraflıdır: daha geniş kapsamlı bir terim, içinde daha dar kapsamlı en az bir terim bulundurmak durumundadır. Hiyerarşik terimler dizini tasarımcıları, BT ve NT’nin parça-bütün ilişkilerinden farklı düşünülecek şekilde sınıf ilişkilerini ifade etmesini sağlamak için genellikle büyük dikkat gösterirler.
Eşdeğerlik ilişkisi, öncelikle eşanlamlı ve yakın anlamlılar arasındaki bağlantıyı sağlamak amacıyla kullanılır. Use-USE (Kullan) ve Used For – UF (Yerine Kullan) göstergeleri, onaylanmış bir terimin onaylanmamış bir başka terim yerine kullanılması gerektiğinde kullanılır; örneğin, onaylanmış bir terim olan “Buğday”, “UF Ekin” göstergesine sahip olabilir. Karşılıklı olarak, onaylanmamış bir terim olan “Ekin” ise “USE Buğday” göstergesine sahip olacaktır. Used For (UF) terimleri, genellikle hiyerarşik terimler dizininde “girdi işaretleri” olarak adlandırılır ve belli bir kavram için uygun olarak seçilen onaylanmış terime (aynı zamanda Tercih Edilen Terim ya da Tanımlayıcı olarak da geçebilir) işaret eder. Bu şekilde, Tercih Edilen Terim, İndeksleme Terim’i olarak önerilme yoluyla otomatik indeksleme yazılımı aracılığıyla metin içerisinde kullanılabilir.
Çağrışımsal ilişkiler, ilişkileri ne hiyerarşik ne de eşdeğer olan iki ilgili terim arasındaki bağlantıyı sağlamak amacıyla kullanılır. Bu ilişki, “Related Term – RT” (İlgili Terim) göstergesiyle açıklanır. “Varlıkbilim” teriminin “Felsefe” terimiyle olan ilgisi bu tür bir ilişkinin örneğidir. Çağrışımsal ilişkiler, dikkatle uygulanmalıdır, çünkü RT’lerin fazla kullanımı araştırmadaki belirliliği azaltan bir niteliğe sahiptir. Örneğin: tipik bir kullanıcının “A” terimi ile arama yaptığını varsayalım. Bu kullanıcı aynı zamanda “B” terimi altındaki kaynaklara da erişmek isteyecek midir? Eğer cevap hayır ise, çağrışımsal ilişki kurulmamalıdır.