stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Samarra'da Anarşi

| g t Erken dönem Halifelik iç savaşları |
| --- | --- |
 Ridde Savaşları  İlk Fitne  İkinci Fitne  Ibn al-Ash'ath'ın isyanı  al-Ashdaq'ın isyanı  Yezid bin Mühelleb'in isyanı  Harith b. Surayj'in isyanı  Hasan bin Zeyd'ül-Alevi'nin isyanı  Berber İsyanı  Üçüncü Fitne İbadi İsyanı  Abbâsî İhtilâli  Alioğlu isyanı (762-763)  Revolt of the Man of Fakhkh  Kays-Yaman savaşı (793-796)  Dördüncü Fitne Abu'l-Saraya'nın isyanı  Doğu Afrika  Bashmurian isyanları  Samarra'da Anarşi  Beşinci Fitne  Hâricî İsyanı (866-896)  Zenc İsyanı 
Sâmerrâ'da Anarşi (Arapça: فوضى سامراء) Abbasiler Halifeliği tarihinde 861-870 yılları arasında yaşanan aşırı iç istikrarsızlık dönemi olup, güçlü rakip askerî grupların elinde kukla haline gelen dört halifenin şiddetli bir şekilde iktidara gelmesiyle belirginleşmiştir.
Terim, o zamanki başkent ve halifelik sarayının merkezi olan Sâmerrâ'dan türemiştir. "Anarşi" 861 yılında Halife Mütevekkil'in Türk muhafızları tarafından öldürülmesiyle başlamıştır. Halefi Müntasır, muhtemelen Türk askeri şefleri tarafından zehirlenerek öldürülmeden önce altı ay boyunca iktidarda kalmıştır. Yerine Müstaîn geçmiştir. Türk ordu liderliğindeki bölünmeler, Müstaîn'in 865 yılında bazı Türk beylerinin (Boğa es-Sağîr ve Vasif) ve Bağdat Polis şefi ve valisi Muhammed'in desteğiyle Bağdat'a kaçmasını sağlamış; ancak Türk ordusunun geri kalanı Mutez şahsında yeni bir halife seçmiş ve Bağdat'ı kuşatarak 866 yılında şehri teslim olmaya zorlamıştır. Musta'in sürgüne gönderilmiş ve idam edilmiştir. Mutez, güçlü ve enerjik bir adamdı ve askeri liderleri kontrol altına almaya ve orduyu sivil yönetimden uzaklaştırmaya çalışıyordu. Politikaları dirençle karşılandı ve 869 yılının Temmuz ayında o da tahttan indirilerek öldürüldü. Halefi Mühtedî de halifenin otoritesini yeniden teyit etmeye çalıştı ancak o da Haziran 870'te öldürüldü. Muhtadi'nin ölümü ve Mutemid'in tahta çıkmasıyla, Mutemid'in kardeşi ve naibi Muvaffak'a yakın olan Mûsâ bin Boğa etrafındaki Türk hizbi, halifelik sarayında baskın hale gelerek "anarşiyi" sona erdirmiştir.
9. yüzyıl Sâmerrâ'sından harem duvar resmi parçaları
Abbasiler Halifeliği, sonraki onyıllarda mütevazı bir toparlanma gösterebilse de, "Sâmerrâ'da Anarşisi"nin yarattığı sıkıntılar, Abbasi merkez hükûmetinin yapılarına ve prestijine büyük ve kalıcı zararlar vermiş, Halifeliğin eyaletlerinde ayrılıkçı ve isyancı eğilimleri teşvik etmiş ve kolaylaştırmıştır.
Abbasi hanedanının 9. yüzyılın ortaları ve sonlarındaki aile ağacı
Müntasır (861–862)

Müntasır, babası Mütevekkil'in Türk muhafızları tarafından öldürülmesinin ardından 11 Aralık 861'de halife oldu. Mütevekkil'i öldürme planına dahil olduğu şüphesiyle karşı karşıya kalmasına rağmen, başkent Sâmerrâ'da işleri hızla ele geçirmeyi başardı ve devletin ileri gelenlerinden biat aldı. Müntasır'ın ani bir şekilde hilafete yükselmesi, onun yükselişinden sonra hükûmette üst düzey görevlere gelen yakın çevresinden bazılarının işine yaradı. Bunlar arasında, vezir olan sekreteri Ahmed bin el-Hasib ve büyük ihtimalle Mütevekkil'in öldürülmesinde önemli rol oynamış olan kıdemli bir Türk generali olan Vasif de vardı.
Müntasır'ın saltanatı yarım yıldan az sürdü; 7 Haziran 862 Pazar günü 24 yaşında iken bilinmeyen bir sebepten vefatıyla sona erdi. Ölümüne yol açan hastalığa dair çeşitli rivayetler vardır; bunlardan biri de zehirli bir neşterle kanının akıtılmasıdır.[kaynak belirtilmeli]
Müstaîn (862–866)

Önceki halife Müntasır'ın (henüz halefi belirlenmemişti) vefatından sonra Türk askeri liderleri halefini seçmek üzere bir konsey topladılar. Mutez'i ve kardeşlerini istemedikleri için Abbasi prensi Muhammed bin Mu'tasım'ın oğlu Ahmed bin Muhammed'i seçtiler ve ona Müstaîn hükümdarlık adını verdiler. Dört buçuk yıl kadar tahtta kaldıktan sonra Abbasiler'deki iç savaş nedeniyle tahtı Mutez'e bıraktı. Müstaîn'in tahttan feragat şartlarına göre, kendisine Hicaz'da bir mülk verilecek ve Mekke ile Medine şehirleri arasında seyahat edebilmesine izin verilecekti. 12 Ocak'ta Muhammed, Müstaîn'in işlerini kendisine emanet ettiğine tanıklık etmeleri için bir grup yargıç ve hukukçuyu getirdi. Tahttan çekilme şartlarını taşıyan heyetler Sâmerrâ'ya gönderildi. Mutez bizzat belgeyi imzaladı ve şartları kabul etti. Delegeler, Müstaîn'in Mutez'e bağlılığını sağlamak için gönderilen bir grup elçi eşliğinde, 24 Ocak'ta imzalanmış belgeyle Bağdat'a döndüler. Cuma günü, 25 Ocak'ta, Mutez, Bağdat'taki camilerde halife olarak kabul edildi.
Müstaîn, Medine'ye sığınmak yerine kendini Bağdat'ta buldu. Orada Mutez'in emriyle 17 Ekim 866'da öldürüldü. Müstaîn'in başını halifeye götüren cellat, "İşte," diye bağırdı, "İşte kuzeninin başı!" "Bir kenara koy," diye cevap verdi satranç oynayan Mutez, "Ben oyunu bitirene kadar." Sonra, bunun gerçekten Müstaîn'in başı olduğundan emin olduktan sonra, katilin ödülü olarak 500 parçanın kendisine verilmesini emretti.[kaynak belirtilmeli]
Mutez (866–869)

Başlangıçta babası Mütevekkil'in üç varisinin ikincisi olarak adlandırılan Mutez, kardeşi Müntasır'ın tahta çıkmasıyla haklarından vazgeçmek zorunda kalmış ve kuzeni Müstaîn döneminde tehlikeli bir rakip olarak zindana atılmıştır. Ocak 866'da Müstaîn ile Sâmerrâ Türk ordusu arasındaki iç savaş sırasında serbest bırakıldı ve halifeliğe yükseltildi. Mutez, halifenin Türk ordusu üzerindeki otoritesini yeniden tesis etmeye kararlıydı ancak sınırlı bir başarı elde etti. Bu başarılara rağmen halife, dönemin en büyük sorununu, yani askerlere maaş ödeyecek gelirin yetersizliğini aşamamıştı. Halifeliğin mali sıkıntıları onun tahta çıkışıyla birlikte belirginleşmişti - askerlerin on aylık maaşının geleneksel olarak ikiye indirilmesi gerekiyordu - ve bu durum Bağdat'taki Müstaîn rejiminin devrilmesine yardımcı olmuştu. İç savaş ve ardından gelen genel anarşi durumu daha da kötüleştirdi, zira Bağdat çevresinden bile, hatta daha uzak illerden bile gelir gelmiyordu. Sonuç olarak, Mutez, Bağdat'ta İbn Tahir ile yaptığı anlaşmaya uymayı reddetti ve onu kendi destekçilerinin geçimini sağlamak zorunda bıraktı; bu da Bağdat'ta huzursuzluğa ve Valinin otoritesinin hızla azalmasına yol açtı. Bağdat'taki karışıklık, 869'da Ubeydullah'ı görevden alıp yerine çok daha az yetenekli kardeşi Süleyman'ı getiren Mutez tarafından daha da kötüleştirildi. Sonuç olarak bu durum, Halife'yi Sâmerrâ askerlerine karşı yararlı bir denge unsurundan mahrum bıraktı ve Türklerin eski güçlerini yeniden kazanmalarına olanak tanıdı.
Sonuç olarak 869'da Türk liderleri Sâlih bin Vasîf (Vasîf et-Türkî'nin oğlu) ve Baykibal yeniden yükselişe geçtiler ve Ahmed bin İsrail'in devrilmesini sağladılar. Nihayet Türk ordusunun mali ihtiyaçlarını karşılayamayan Mutez, temmuz ortasında bir saray darbesiyle devrildi. O kadar çok hapse atıldı ve kötü muamele gördü ki, üç gün sonra, 16 Temmuz 869'da öldü. Yerine kuzeni Mühtedî geçti.
Mühtedî (869–870)

Kuzeni Mutez'in (h. 866-869) tahttan indirilip öldürülmesinden sonra 15 Temmuz 869'da Türk muhafızlarının liderleri 21/22 Temmuz'da Mühtedî'yi yeni halife olarak seçtiler. Bir yönetici olarak Mühtedî, yaygın olarak örnek bir İslam yöneticisi olarak kabul edilen Halife Ömer bin Abdülazîz'i taklit etmeye çalıştı. Bu nedenle sade ve dindar bir hayat yaşadı -özellikle saraydan tüm müzik aletlerini kaldırdı- ve şikayet mahkemelerine (mazalim) bizzat başkanlık ederek sıradan insanların desteğini kazandı. "Güç ve yeteneği" birleştirerek, Halife'nin otoritesini ve gücünü geri kazandırmaya kararlıydı} çünkü bu otorite, Türk generallerinin çekişmeleri nedeniyle devam eden "Sâmerrâ'da Anarşi" sırasında aşınmıştı. Mühtedî, illerde Alii ayaklanmalarıyla karşı karşıyaydı, ancak iktidarına yönelik asıl tehdit Türk komutanlardı.
Mûsâ bin Boğa, Hâricîlere karşı sefere çıktığında, Mühtedî fırsatı değerlendirerek halkı ona ve kardeşi Muhammed bin Boğa'ya karşı kışkırttı. Muhammed zimmetine para geçirme suçlamasıyla yargılandı ve mahkûm edildi. Mühtedî af vaadinde bulunmasına rağmen Muhammed idam edildi. Bu durum Musa ile olan anlaşmazlığı daha da derinleştirdi: Musa ordusuyla başkente yürüdü ve Halife'ye sadık birlikleri yendi. Tahttan çekilmeyi reddetti, ancak halifenin dinî statüsüne ve halkın desteğine başvurarak hayatını ve makamını korumaya çalıştı. Buna rağmen 21 Haziran 870'te öldürüldü ve yerine kuzeni Mutemid (h. 870-892) geçti.
Sonrası

Sâmerrâ'da Anarşisi sonunda Zenc İsyanı olarak bilinen bir isyan patlak vermiştir. Halifeliğin çeşitli bölgelerinden gelen hem Afrikalılar hem de Araplar dahil olmak üzere köleleri ve özgür insanları da kapsayacak şekilde büyümüş ve sonunda mağlup edilmeden önce on binlerce can almıştır.
Taberî ve Mesûdî gibi bazı Müslüman tarihçiler, Zenc isyanını Abbasi merkez hükûmetini etkileyen birçok karışıklığın "en vahşi ve vahşi ayaklanmalarından" biri olarak değerlendirmiştir.
Müntasır'ın gümüş dirhemi
Halife Mutemid'in (h. 870-892) altın dinarı, y. 884/5, Başkomutan Muvaffak ve Vezir Said ibn Makhlad (Zul-Vizaratayn) isimleriyle, Zenc İsyanı, Mutemid'in hükümdarlığı sırasında 870'lerden y. 883'e kadar
Şarap

Kadehte kırmızı ve beyaz şarap
| Kırmızı Şarap |
| --- | --- |
Besin değeri
Enerji 360 kJ (80 kcal)
Karbonhidrat: 2,6 g
 - Şeker: 0,6 g
Yağ: 0,0 g
Protein: 0,1 g
Alkol: 10,6 g
10,6 g alkol hacim cinsinden %13'tür. 100 g şarap yaklaşık 100 ml'ye denk gelir Şeker ve alkol oranı markaya göre fark eder.   Oranlar yetişkinler için alınması önerilen oranlardır.
Şarap veya mey, fermente meyvelerden yapılan alkollü bir içecektir. Maya, meyvelerdeki şekeri tüketir ve onu etanol ve karbondioksite dönüştürerek ısı açığa çıkarır. Şarap erik, kiraz, nar, yaban mersini, frenk üzümü ve mürver gibi çeşitli meyvelerden yapılabilse de çoğunlukla üzümden yapılır ve "şarap" terimi genellikle bir niteleyici olmadan kullanıldığında üzüm şarabını ifade eder. Şarap, çoğunlukla %9 ila %15 arası alkol ihtiva etmektedir. Başka meyvelerden de üretilebilen şaraplar o meyvenin adı ile anılmaktadır.
Şarap binlerce yıldır üretilmektedir. Şarabın en eski örnekleri, bugünkü Gürcistan (MÖ 6000), İran (MÖ 5000), İtalya ve Kafkasya  (MÖ 4000) bölgesindendir. Yeni Dünya şarabının Amerika'nın yerli halkları tarafından yapılan alkollü içeceklerle bir miktar bağlantısı vardır, ancak esas olarak Yeni İspanya'daki daha sonraki İspanyol gelenekleriyle bağlantılıdır. Daha sonra, Eski Dünya şarabı bağcılık tekniklerini daha da geliştirdikçe, Avrupa en büyük şarap üreten üç bölgeyi kapsayacaktı. Bugün en büyük şarap üretim bölgelerine sahip beş ülke İtalya, İspanya, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin'dedir.
Şarap uzun zamandır dinde önemli bir rol oynamıştır. Kırmızı şarap, eski Mısırlılar tarafından kanla ilişkilendirildi ve hem Yunan Dionysos kültü hem de Romalılar tarafından Bacchanalia'da kullanıldı; Yahudilik aynı zamanda onu Kiduş'a, Hıristiyanlık da Efkaristiya'ya dahil eder. Mısır, Yunan, Roma ve İsrail şarap kültürleri hâlâ bu antik köklerle bağlantılıdır. Benzer şekilde İtalya, İspanya ve Fransa'daki en büyük şarap bölgeleri kutsal şarapla bağlantılı miraslara sahiptir; aynı şekilde Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bağcılık gelenekleri, Katolik rahiplerin ve keşişlerin ilk kez New Mexico ve Kaliforniya'da şarap üretmesiyle Yeni İspanya'da başlamıştır.
Etimoloji

Türkçede yer alan şarap sözcüğü, Arapça şrb kökünden gelen ve "her türlü içecek, içki" manasında kullanılmış شراب (şarāb) sözcüğünden ödünçlemedir. Bu kelime Arapça "içti" anlamındaki شَرَبَ (şaraba) fiilinin faˁāl vezninde türevidir. Herhangi bir Türkî dilde en eski kaydedilmiş kullanımı 1069 yılına tarihlenen Kutadgu Bilig'de yer alır, ancak burada genel içki anlamında kullanılmıştır. Şarap anlamında ilk kullanım 1303'e tarihlenen Codex Cumanicus eserinde tespit edilmiştir. Aynı kökten maşrapa, meşrep, meşrubat, şerbet (sorbe) ve şurup kelimeleri de evrilmiştir.
Mey, kökensel açıdan Farsça "mayalanmış içki, şarap" anlamındaki مى (may) sözcüğünden alıntıdır ve bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen may sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Proto Hint-Avrupa dilinde var olduğu düşünülen ve "bal veya baldan yapılan içki" anlamındaki *médʰu biçiminden evrilmiştir. Aynı kökten Grekçe methý ile İngilizce mead sözcükleri türemiştir.
Pek çok Hint-Avrupa dilinde şarabı kastetmek için kullanılan sözcük, bir proto dil olan Proto Hint-Avrupa dilinde yer aldığı varsayılan *win-o- kelimesinden türemiştir. Bu kullanım modern İngilizcede yer alan wine sözcüğünün yanı sıra Latince vinum, Grekçe: οἶνος oinos, Hititçe wiyana, Ermenice գինի gini ve Likçe oino gibi diğer çağdaş ve tarihî dillerde de tespit edilmiştir. Güney Kafkas dillerine mensup Gürcücede de ღვინო (Gürcüce telaffuz: [ɣvinɔ]) şekliyle vardır ve bu kelimenin kökeni Proto Güney Kafkasya dilinde yer alan *ɣwino- köküne bağlanmıştır. Bu proto dile genellikle ya Proto Hint-Avrupa dilinden,  ya da Proto Ermeniceden (*ɣʷeinyo-) ödünçlenerek girdiği düşünülür,  ancak bazı akademisyenlere göre Proto Kartveli dilinde yerli olarak bulunan ve "bükmek" anlamındaki *ɣun- kökünden evrilmiştir.
Macarca'daki bor sözcüğünün dile 10. yüzyıldan önce bir Türk dili vasıtasıyla alıntılandığı düşünülmektedir. Bu kullanım Kumanca ve Kıpçakça gibi çağdaşı dillerde de tespit edilmiştir. Sözcüğün son kökeni ise Orta Farsça "kırmızımsı-kahverengi" anlamına gelmiş bōr kelimesine dayanır.
Tarihçe

Şarap üretimi binlerce yıllık bir geçmişe sahiptir. Günümüzde Gürcistan'ın yer aldığı bölge genellikle şarap üretiminin doğum yeri olarak kabul edilir. Bu bölgedeki arkeolojik ve arkeobotanik çalışmaları, üzüm şarabı ve bağcılığın başlangıcına ilişkin kanıtları MÖ 6000–5800 yılları arasına tarihlemiştir.
Gürcistan'dan sonra şarabın ilk Güney Kafkasya'da veya Doğu Anadolu ile Kuzey İran arasındaki bölgelerde üretilmeye başlandığı düşünülmektedir. İran'daki arkeolojik kanıtlar üretimin MÖ 5000'de, Sicilya'da ise MÖ 4000 dolaylarında başladığını ortaya koymaktadır.
En eski şaraphane ise günümüzde Ermenistan‘daki Areni-1 Mağara Kompleksi'ndeki şaraphanedir.
Çin'de MÖ 7000'ye tarihlenen çömleklerdeki tartarik asit kalıntıları göz önünde bulundurulduğunda bu bölgede şarap üretimine dair Gürcistan'dan daha eski kanıtlar vardır, ancak bu içeceklerde üzüm yerine başka meyvelerin kullanılmış olması olasıdır. Bu içeceğin meyve ve pirincin karıştırılarak üretildiği düşünülmektedir.
Şarap kültürünün batıya yayılmasında Doğu Akdeniz'de yer almış tarihî Fenikelilerin önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Fenike şehri Biblos'dan Mısır'daki Eski Krallık'a ve diğer Akdeniz bölgelerine şarap ihraç edilmiştir. MÖ 750'ye tarihlenen ve Robert Ballard'ın keşfetmiş olduğu iki Fenike gemi enkazında, gemilerin taşımış oldukları şaraplar bozulmadan ele geçirilmiştir. Fenikeliler bu şarapları bir zeytinyağı tabakası ile çamdan ve reçineden yapılma bir mühür yardımıyla oksidasyondan korumuştur.[kaynak belirtilmeli]
Antik Yunanistan'dan Homeros ve Alkman pek çok kez şaraba atıfta bulunmuşlardır. Antik Romalılar, askerî birliklere şarabın yerel olarak sağlanabilmesi için garnizon kentlerinin yakınındaki bölgelere şarap bağları ekmiştir. Bu bölgelerden bazıları günümüzdeki en önemli şarap üretim bölgelerini oluşturmaktadır. Romalılar ayrıca boş şarap şişelerinin içerisinde kükürtlü mum yakmanın şarabı taze tuttuğunu ve sirkeleşmesinin önüne geçtiğini keşfetmişlerdir. Orta Çağ Avrupası'nda Katolik Kilisesi şarap üretimini Missa Ayini sırasında kullanıldığı için desteklemiştir. Bu nedenden ötürü Hristiyan keşişler şarap üretimi gerçekleştirmiştir.
İlerleyen dönemlerde dinî amaçlar için kullanılan şarap rafine edilmiş ve tadı geliştirilmiştir. Bu, Fransız şarabı, İtalyan şarabı, Amerika Birleşik Devletleri şarabı, Alman şarabı, Portekiz şarabı, İsveç şarabı, Arjantin şarabı, Şili şarabı ve İspanyol şarabı gibi modern şarapçılık geleneklerinin oluşmasına, bu gelenekler ise coğrafi keşifler sonucunda Yeni Dünya'daki Yeni Dünya şarabı geleneğinin başlamasına yol açmıştır. Yeni Dünya'daki en eski şarapçılık Vikinglerin Vinland Sagalarında geçen Vinland'da gerçekleşmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise New Mexico ile Kaliforniya'da üretilmeye başlanan şarap bu bölgelerde köklü bir geçmişe sahiptir.
Türleri ve sınıflandırma > Renklerine göre

Ana maddeler: Kırmızı şarap, Beyaz şarap ve Roze
Üzüm şarabı, kırmızı (kırmızı şarap), beyaz (beyaz şarap) veya pembe (roze/blush) rengine sahip olabilir. Şaraba rengini veren antosiyanin pigmentleri üzümün kabuğunda yer aldığından ötürü kırmızı şarap üretiminde üzüm, kabukları ile birlikte fermente edilir. Bu nedenden ötürü beyaz şarap yeşil üzümün yanı sıra kabukları ayrılmış kırmızı üzüm şırasından da üretilebilir. Roze, beyaz ve kırmızı şarabın kupajı ile veya üzüm kabuklarının sadece kısa bir süreliğine sıvıda tutulmasıyla elde edilebilir. Üzüm kabuklarının şırada bekletilmesi işlemine maserasyon denir.
Şarabın renklenmesinde tanenler de önemli rol oynar. Bitki, tohum, ağaç kabukları, odun, yaprak ve meyve kabuklarında doğal halde bulunan bir polifenol olan tanen, şaraba ya üzümün kabuğundan ya da fermente edildiği meşe fıçıdan geçebilir. Tanenlerin yol açtığı burukluk tadına şarap terminolojisinde omurga denir.
Türleri ve sınıflandırma > Tatlılığına göre

Ana madde: Şarabın tatlılığı
Şarabın tatlılığı, şaraptaki şeker miktarı, göreceli alkol, asit ve tanen seviyesi de dahil olmak üzere çeşitli faktörlerin etkileşimiyle öznel olarak belirlenir. Şekerler ve alkol şarabın tatlılığını artırır; asitler (ekşilik) ve acı tanenler ise tatlılığı azaltır. Bu sınıflandırmaya göre; sek, dömi-sek, yarı-tatlı ve tatlı olmak üzere dört ana grup vardır. Bu şekerler, çoğu zaman fermantasyon sonundaki artık şekerler olmakla birlikte, bazı şarap üreticileri mayalanması bitmiş şaraplara taze üzüm suyu katarak tatlılığını artırır. Bu ekleme özellikle Alman şaraplarında görülür.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Sek | Dömisek | Yarı tatlı | Tatlı |
| Şeker miktarı | ≤ 4 g/l | ≤ 12 g/l | ≤ 45 g/l | 45 g/l > |
| Asitlik uygunsa | ≤ 9 g/l | ≤ 18 g/l |  |  |
Tatlı şarap, tatlıların yanında içilen özel bir şarap türüdür. Neyin tatlı şarabı olduğuna dair farklı bölgelerde farklı tanımlar vardır. Bu tarz üretilmiş şaraplar, brendi gibi kaynaklardan eklenmiş ek alkol ve şeker içerir.[kaynak belirtilmeli]
Türleri ve sınıflandırma > Köpüklü şarap

Ana madde: Köpüklü şarap
Bu şaraplar şarabın ikinci kez mayalanması ve bu işlem sırasında ortaya çıkan karbondioksit gazının şişenin içinde kalması sağlanarak üretilir ve bunun sonucunda yüksek miktarda karbondioksit içerirler. Elde edilen şarap mantar ve tel düzeneği sayesinde şişe içinde kalır ve şişe açıldığında veya patlatıldığında köpük oluşması sağlanır. Köpüklü şaraplar büyük oranda beyaz şaraptan üretilir, ancak genellikle yeşil ve kırmızı üzüm varyatelerinin kupajıyla hazırlanmaktadır.
Bazı ülkelerde köpüklü şaraplar şampanya olarak adlandırılır. Ancak şampanya sadece Fransa'nın Champagne bölgesinde özel şartlar altında üretilen bir köpüklü şarap çeşididir. Champagne ismi uluslararası anlaşmalarla korunmaktadır. İtalyan Prosecco ile Alman Sekt, diğer popüler köpüklü şarap türleridir.
Türleri ve sınıflandırma > Diğer

Üzüm dışı diğer meyvelerden imal edilen şaraplara meyve şarabı adı verilir ve pek çok meyveden şarap üretilebilir. Fakat dünyada şarapların büyük bir kısmı üzümden üretilmektedir. Meyve içermeyen, bal şarabı gibi baldan üretilen şarap çeşitleri de bulunmaktadır.
Şarap olarak adlandırılan, ancak hammaddesi şeker içermeyen ürünler olan içkilerde vardır. Bu içkiler arasında pirinç şarabı, sake ve arpa şarabı yer almaktadır. Arpa şarabı, arpanın maltlanması ile üretildiğinden ötürü tanım gereği bira ile daha yakındır. Pirinç şarabında ise nişasta mikroorganizmaların yardımıyla şekere dönüştürülmekte, fermentasyon sonucunda oluşan sıvı ise damıtılmaktadır.
Üretim

Ana madde: Şarapçılık
Şarap yapmak için önce üzümler bağlarından toplanır, ardından ezilir sonra, maya (üzümde doğal olarak bulunur) üzüm suyundaki şeker ile birleşir ve aşamalı olarak bu şekeri tüketerek alkole dönüşür. Maya aynı zamanda havada buharlaşan karbondioksiti üretir. Mayanın işlemi tamamlandığında üzüm suyu şaraba dönüşür.
Üzüm çeşitleri

Şarap genellikle Pinot noir, Chardonnay, Cabernet Sauvignon, Gamay ve Merlot gibi Vitis vinifera Avrupa üzüm  türünün bir veya daha çok çeşit'inden yapılır. Bu çeşitlerden biri baskın üzüm olarak kullanıldığında (genellikle kanunla minimum %75 ila %85 olarak tanımlanır), sonuç "harman" şarabı yerine "çeşit" (İngilizce: varietal) şarabı olur. Harmanlanmış şaraplar, çeşit şaraplarından daha kötü değildir, aksine farklı bir şarap yapım tarzıdır.
Cabernet Sauvignon, Merlot, Pinot noir, Şiraz/Syrah, Zinfandel, Nebbiolo, Sangiovese, Tempranillo, Aglianico, Gamay, Grenache, Kuntra, Karalahna ve Barbera şarap yapılan başlıca kırmızı üzüm türleridir.
Chardonnay, Riesling, Sauvignon blanc, Pinot Gris/Pinot Grigio, Gewürtztraminer, Chenin Blanc, Misket, Pinot Blanc, Sémillon, Trebbiano, Vasilaki ve Viogner ise şarap yapılan başlıca beyaz üzüm türleridir.
Şarabın diğer kullanım yerleri > Din

Hristiyanlıkta Kudas Ayininde hiçbir katkı maddesi eklenmeden kullanılır.
Şarabın diğer kullanım yerleri > Eczacılık

Ana madde: Şarabın sağlığa etkileri
Tıbbi Şarap; içine çeşitli maddelerin çözünmesiyle içmek suretiyle yapılan ilaçtır. Alkol derecesi en az 11 olan kırmızı veya beyaz şaraplar tercih edilir.
Şarabın diğer kullanım yerleri > Edebiyat

Edebiyatta şarabın konu edildiği şiirlere Hamriyyât adı verilmektedir. Klasik Arap edebiyatının en meşhur hamriyyât şairi Ebû Nuvâs'tır.
Kırmızı rengi dolayısıyla sevgilinin dudağı, âşığın kanlı gözyaşıdır. Kadehi andıran biçimiyle lale, kırmızı rengiyle gül de şaraptır ve tekkelerde saki adındaki şarap dağıtıcı aslında Allah'ın rahmetini dağıtır. Yani şarap, edebiyatta mecaz anlamda kullanılır. Şarabın diğer adı da 'mey' olarak adlandırılır.
Şarap üreten ülkeler

Ana madde: Şarap üreten ülkeler listesi
Dünyada 2018 yılı itibarıyla 7,4 milyon hektarlık alanda bağcılık yapılmakta olup 29,2 milyar litre şarap üretilmiştir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| 1 |  İtalya | 5,48 |
| 2 |  Fransa | 4,91 |
| 3 |  İspanya | 4,44 |
| 4 |  ABD | 2,39 |
| 5 |  Arjantin | 1,45 |
| 6 |  Şili | 1,29 |
| 7 |  Avustralya | 1,29 |
| 8 |  Almanya | 0,98 |
| 9 |  Güney Afrika | 0,95 |
| 10 |  Çin | 0,93 |