Polonya tarihi (1945-1989)
Stalinist dönem (1948–1956) > Gomułka'nın kaldırılması, Stalinist baskılar

Diğer Doğu Bloku ülkelerinde olduğu gibi, 1948'den sonra Polonya'da da "milliyetçi" veya diğer "sapmacı" eğilimlerle suçlanan komünist yetkililere karşı Sovyet tarzı bir siyasi tasfiye yaşandı. Polonya'da gönülsüz tasfiye, Mayıs 1950'den itibaren Marian Spychalski'nin ve Stalin'in ölümünden beş ay sonra Michał Rola-Żymierski'nin tutuklanıp hapse atılmasını içeriyordu. Eylül 1948'de, Stalin'in PPR üzerindeki doğrudan kontrolüne karşı çıkan Władysław Gomułka, kendisi gibi savaşı Polonya'da geçiren bir grup komünist liderle birlikte ideolojik olarak Leninizm'den ayrılmakla suçlandı ve partinin genel sekreterlik görevinden ihraç edildi. "Sağcı milliyetçi sapmalarla" suçlanan Gomułka, gerçekten de Leh sosyalist geleneklerini vurgulamış ve Rosa Luxemburg'un Polonya ve Litvanya Krallığı Sosyal Demokrasisi (SDKPiL) partisini Polonya'nın ulusal amaçlarını küçümsediği için ciddi şekilde eleştirmişti. Daha sinsi bir şekilde, Sovyetler Gomułka'nın Sovyet karşıtı bir uluslararası komploya katıldığını iddia etti. Bolesław Bierut'un emrini takiben, Gomułka Ağustos 1951'in başlarında Kamu Güvenliği Bakanlığı (MBP) tarafından tutuklandı ve Sovyetlerin talep ettiği şekilde Roman Romkowski ve Anatol Fejgin tarafından sorguya çekildi. Gomułka; Bierut, Jakub Berman ve Stalin'in diğer ortaklarının rejimi altında zulüm gören diğer komünistlerin aksine fiziksel işkenceye maruz kalmadı. Sorgu sırasında savunmasını meydan okurcasına yaptı, yargılanırsa "gerçeğin tamamını" ifşa etmekle tehdit etti ve boyun eğmedi. Gomułka böylece tipik bir göstermelik duruşma yapılmadan hapse atıldı (Aralık 1954'te serbest bırakıldı). Bierut, PPR (ve ardından PZPR) lideri olarak Gomułka'nın yerini aldı. Gomułka, Polonyalı yoldaşları tarafından ellerinden geldiğince korunmaya devam etti ve meydan okumasının kaydı, 1956'da Polonya partisinin kendini yeniden ortaya koymaları için bir fırsat olduğunda işe yaradı.
Stalinist hükûmet, savaş zamanı gruplarından ve Sovyetler Birliği'nde Stalin altında faaliyet gösteren Polonya Yurtseverler Birliği gibi örgütlerden gelen Polonyalı komünistler tarafından kontrol ediliyordu. Bu dönemin liderleri arasında Wanda Wasilewska ve Zygmunt Berling vardı. Artık Polonya'da, devletin Sovyet yanlısı politikasının bir garantisi olarak hükûmetin ve devlet güvenliğinin her koluna yerleştirilen MBP ve Sovyet "danışmanlarının" yardımıyla, siyasi olarak aktif ve lehte kalanlar ülkeyi yönetiyordu. Bu danışmanların en önemlisi, 1949'dan 1956'ya kadar Polonya'nın savunma bakanı, Sovyetler Birliği Mareşali ve savaş kahramanı olan Konstantin Rokossovski (Konstanty Rokossowski) idi. Savaş sonrası bir aradan sonra zorunlu askerlik uygulaması başlatıldı ve Polonya ordusu, kısa sürede 400.000 kişilik kalıcı boyutuna ulaştı.
Güvenlik Departmanı (UB) dahil olmak üzere Sovyet tarzı gizli polis, 1953 itibarıyla yaklaşık 32.000 ajanlık bir boyuta ulaştı. Stalinist dönemdeki zirvesinde, her 800 Polonya vatandaşına bir UB ajanı düşüyordu. MBP ayrıca İç Güvenlik Birlikleri, Sivil Milisler (MO), sınır muhafızları, hapishane personeli ve özel eylemler için kullanılan paramiliter polis ORMO'dan (100.000'den fazla üyeye sahip) sorumluydu. ORMO, 1944-45'teki iktidar boşluğundaki suç patlamasına kendiliğinden bir tepki olan halkın öz savunma çabalarından ortaya çıktı. Şubat 1946'da PHC, görünüşte suç kontrolü amaçlı, gönüllü ORMO yapısını yaratarak bu yurttaş milis hareketini yönlendirdi ve resmîleştirdi.
Çoğunlukla Stalin'in sağlığında, savcılar ve yargıçlar ile Kamu Güvenliği Bakanlığı ve Polonya Ordusu Ana Enformasyon Müdürlüğü görevlileri, uluslararası hukuk tarafından insanlığa karşı suçlar ve barışa karşı suçlar olarak tanınan eylemlerde bulundular. Bir örnek, resmi aftan ve kimliklerini gönüllü olarak ifşa ettikten sonra Nazi karşıtı direnişin eski katılımcıları olan Özgürlük ve Bağımsızlık (WiN) örgütü üyelerinin 1951'de Varşova'daki Mokotów Hapishanesinde infaz edilmesiydi. Savaş sonrası Polonya ordusu, istihbaratı ve polisi, 1956'ya kadar Kuzey Kuvvetler Grubu ile Polonya'da görev yapan NKVD subaylarından oluşuyordu.
1950'lerin başında toplu tutuklamalar devam etti. Ekim 1950'deki sözde "K Operasyonu"nda bir gecede 5.000 kişi tutuklandı. 1952 yılı boyunca toplam 21.000'den fazla kişi tutuklandı. Resmi verilere göre 1952'nin ikinci yarısında 49.500 siyasi tutuklu tutuluyordu. Eski İç Ordu komutanı Emil August Fieldorf, Stalin'in ölümünden hemen önce, Şubat 1953'te idam edilmeden önce Sovyetler Birliği ve Polonya'da yıllarca acımasız zulme maruz kaldı.
Hem Sovyet hem de yerel Stalinistlere karşı direniş yalnızca genel nüfus arasında değil, aynı zamanda PZPR saflarında da yaygındı ve bu, baskıcı sistemin Polonya'daki hasarını diğer Doğu Bloku ülkelerine kıyasla çok azalttı. Norman Davies'e göre 1947'den sonra siyasi şiddet yaygın değildi. Kısmen mülk müsaderesine tabi tutulan Kilise, büyük ölçüde dokunulmadan kaldı, önemli ölçüde marjinalize edilen entelijansiya gelecekteki reformları etkileme potansiyelini korudu, köylüler toplu kolektifleştirmeden kaçındı ve özel kuruluşların kalıntıları varlığını sürdürdü. 1953'te Stalin'in ölümü ile 1956 Polonya Ekimi arasında kademeli bir liberalleşme gerçekleşti.