II. Kiros
Kyros’sun Doğumu > Ölümü > Defin

Büyük Kiros, bugün hala birçok kişinin ona ait olduğuna inandığı MÖ 540-530 civarında inşa edilmiş kireçtaşı bir mezarın bulunduğu başkenti Pasargad'a gömülmüş olabilir. Strabon ve Arrianus, Büyük İskender'in isteği üzerine mezarı iki kez ziyaret eden Kassandreia'lı Aristobulus'un görgü tanıklığına dayanarak mezarın neredeyse aynı tasvirlerini vermektedirler. Şehrin kendisi artık harabe halinde olsa da, Büyük Kiros'un mezar yeri büyük ölçüde sağlam kalmıştır bunun sebebi mezarın yüzyıllar boyunca doğal bozulmaya karşı koymak için kısmen restore edilmesidir. Plütark'e göre mezar taşında şunlar yazmaktadır:
Ey adam, sen kim olursan ol ve nereden gelirsen gel, çünkü geleceğini biliyorum, ben Perslere imparatorluklarını kazandıran Kiros'um. Bu yüzden kemiklerimi örten bu toprak parçasını bana darılma.
Babil'den gelen çivi yazılı kanıtlar, Kiros'un MÖ 530 Aralık civarında öldüğünü ve oğlu II. Kambises'in kral olduğunu kanıtlıyor. Kambises babasının genişleme politikasını sürdürdü ve Mısır'ı imparatorluğa dahil etti, ancak sadece yedi yıllık bir hükümdarlığın ardından kısa bir süre sonra öldü. Yerine ya Kiros'un diğer oğlu Bardiya ya da Bardiya gibi davranan bir sahtekâr geçti, Büyük Darius tarafından öldürülene kadar yedi ay boyunca Pers'in tek hükümdarı oldu.
Tercüme edilen antik Roma ve Yunan anlatıları, mezarın hem geometrik hem de estetik açıdan canlı bir tasvirini sunar; mezarın geometrik şekli yıllar içinde çok az değişmiş, hala tabanda dörtgen biçimli büyük bir taş, ardından daha küçük dikdörtgen taşların piramidal bir dizisi, birkaç levhadan sonra yapı, piramit biçimli bir taştan yapılmış kemerli bir çatıya sahip ve yanda en zayıf adamın bile zar zor geçebileceği küçük bir açıklık veya pencere bulunan bir yapı ile sınırlandırılmıştır.
Bu yapının içinde, altın destekli bir masanın üzerinde duran altın bir tabut ve içinde ise Büyük Kiros'un bedeni bulunmaktaydı. Dinlenme yerinin üzerinde, ince Med işçiliği kullanılarak elde edilebilen en iyi Babil malzemelerinden yapılmış bir goblen ve perdeler; yatağının altında, mezarının dar dikdörtgen alanını kaplayan ince bir kırmızı halı vardı. Tercüme edilenYunanca kaynaklar, mezarın ağaçlar ve süs çalılarıyla çevrili verimli Pasargad bahçelerine yerleştirildiğini ve "Magi" adı verilen bir grup Ahameniş koruyucunun yapıyı hırsızlıktan veya hasardan korumak için yakınlarda konuşlandığını anlatır.
Yıllar sonra Büyük İskender'in Persleri istila etmesiyle oluşan kargaşada ve III. Darius'un yenilgisinden sonra Büyük Kiros'un mezarın içindeki lüks eşyaların çoğu yağmalanmıştır. İskender, mezara ulaştığında, mezarın bulunduğu durumdan dehşete düşmüş ve Magi'yi sorguya çekmiş ve onları mahkemeye çıkarmıştır. Bazı kaynaklara göre, İskender'in Magi'leri yargılama kararı, Kiros'un mezarıyla ilgili bir endişeden ziyade, onların etkisini ve yeni fethettiği imparatorluktaki güç gösterisini baltalama girişimiyle ilgilidir. Ancak İskender, daha küçük yaşlardan itibaren Kiros'a hayranlık duyuyordu ve Ksenofon'un Cyropaedia'sını okuyordu; bu kitapta Kiros'un bir kral ve yasa koyucu olarak savaşta ve yönetimde gösterdiği kahramanlıklar anlatılıyordu. Buna rağmen Büyük İskender, Aristobulus'a mezarın durumunu iyileştirmesini ve iç kısmını restore etmesini emretti. Büyük Kiros'a olan hayranlığına ve mezarını yenileme girişimlerine rağmen İskender, altı yıl önce (MÖ 330), Kiros'un muhtemelen bu yeri seçtiği zengin şehir olan Persepolis'i yağmalamış ve Yunan yanlısı propaganda yaparak şehrin yakılmasını emretmiş veya sarhoşluk eğlenceleri sırasında ateşe vermişti.
Yapı, istilalar, iç bölünmeler, ardışık imparatorluklar, rejim değişiklikleri ve devrimler boyunca zaman testinden geçmiştir. Mezara dikkat çeken son önemli Pers figürü, 2.500 yıllık monarşinin kutlamaları sırasında Perslerin son resmi hükümdarı Muhammed Rızâ Pehlevî (İran Şahı) idi. Kendisinden önceki Büyük İskender gibi, İran Şahı da kendi yönetimini genişleterek meşrulaştırmak için Kiros'un mirasına başvurmak istiyordu. Birleşmiş Milletler, Büyük Kiros'un mezarını ve Pasargad'ı UNESCO Dünya Mirası alanı olarak tanımıştır.