Şirvanşahlar Devleti
Tarih > Oğuzların Yürüyüşü

1066 yılında Oğuzlar, ilk kez Şirvan'a sefer düzenleyerek yerleşim yerlerini yağmaladılar ve çok sayıda ganimet, insan, hayvan ve mal götürdüler. Şirvanşah I. Feribürz ibn Salar, Oğuzları Şirvan'dan çıkarmak için büyük bir tazminat ödemek zorunda kaldı. H.459 yılı Muharrem ayının birinde (22 Kasım 1066), Oğuzların lideri Karatekin, Feribürz'ün kendisiyle ittifak kurmuş olan amcası Memlan ibn Yezid ile birlikte Şirvan'a ikinci kez saldırdı. Karatekin, Şamahı şehrini kuşatarak çevresindeki yerleri harap etti. Oradan Bakü'ye inen Karatekin, burada halkın büyük bir kısmını öldürdü, kadınları ve çocukları esir alarak, sürüleri de peşine takarak götürdü. Durum korkutucu bir hal aldığında Şirvanşah, 4000'den fazla kısraktan oluşan safkan at sürüsünü Mesget'e gönderdi. Karatekin'in birlikleri Bakü'den Şabran'a kadar karşılarına çıkan her şeyi yağmalayıp yıktılar. Oğuzlar dağlara çıkarak oradan Mesget üzerine saldırıya geçtiler. Daha sonra Karatekin tekrar Yezidiyye'yi kuşattı. Şirvanşah'ın durumu daha da ağırlaştı. Karatekin'e 2000 Türk savaşçısından oluşan bir takviye kuvvet ulaşmıştı. Türkler, Feribürz'ü kandırarak kaleden çıkarmaya zorlamaya çalıştı ancak başarılı olamadılar. Onlar nehri geçip topladıkları ganimetle birlikte ayrıldılar.
1067 yılının sonunda Selçuklu Sultanı Alp Arslan, Aran'a girdi. Büyük diplomatik yeteneğe sahip olan Şirvanşah I. Fariburz, değerli hediyelerle onun yanına giderek hizmetini (el-hediyye velhidme) teklif etti ve 1068 yılında onunla birlikte sefere çıktı. Şeddadi Fazl ibn Şavur,I. Fariburz'ü itaatle karşılayıp hazinesinin anahtarını ona teslim etti. Şirvanşah, sultanın nüfuzunu kişisel düşmanlarını cezalandırmak için kullandı. Haziran 1067'de Gebele'nin kapısında kunililer (muhtemelen burada yerleşmiş Hazarlar) tarafından öldürülen amcasının oğlu Leşkeristanın intikamını almak için Kuni üzerine saldırdı. Alp Arslan, 1068 yılında Gürcistan seferinden dönerken, Gence'den geçip Berde'ye giderken Derbent halkı, Şirvanşah'ın bazı şehir yöneticilerini tutuklamasından dolayı sultana şikâyette bulundu. I. Fariburz, bu yöneticilere karşı bağımsız yönetim sürdürmeye çalışan yöneticilere karşı mücadelesini sürdürüyordu. Sultan, onların serbest bırakılmasını emretti. Faribürz, onun emrini yerine getirdi. Ancak sultan, Şirvanşah ile ilişkisini değiştirdi ve onu hapse atma emri verdi. Bir süre sonra sultan, Şirvanşah'ı serbest bırakıp Şirvan'a gönderdi ve her yıl büyük bir miktarda haraç ödemeye zorladı.
Selçuklular, 11. yüzyılın ilk yarısının sonunda İran, Irak, Suriye, Güney Azerbaycan, Gürcistan ve diğer ülkeleri ele geçirmişlerdi. 11. yüzyılın son çeyreğinde Türk-Selçuklular, sadece Kafkasyada değil, tüm Yakın Doğu'da başlıca ve hâkim güç haline geldiler. Gürcü hükümdarı IV. Davit Kurucu, kızı Tamar'ı Şirvanşah'ın oğlu Menuçöhr'e vererek, Şirvanşahların şahsında Selçuklulara karşı mücadelede müttefik kazanıyordu. Şirvanşah Afridun, IV. Davit'in kızı Tamar'ı oğluna alarak, Selçuklu saldırı tehlikesi karşısında Gürcü hanedanı ile akrabalık ilişkileri kurmak gibi siyasi hedefler güdüyordu. Bu evlilikle, göründüğü gibi, Afridun, ayrıca askerî açıdan çok güçlü olan ve Şirvan için Gürcistan'dan daha az tehlike arz etmeyen Kıpçakları nötralize etmek ve kendi tarafına çekmek istiyordu.
Ancak sonradan Afridun, güç dengesini ve Selçukluların daha tehlikeli olduğunu görüp Gürcistan ile ittifakı bozdu ve Şirvanşahların hala I. Fariburz döneminden beri sürdürdüğü geleneksel politikayı, daha güçlü düşmana yönelme ve tehlike karşısında bekleme politikasını sürdürdü. Buna karşılık olarak IV. Davit, 1117'de Menuçihr'ün evlenmesinden kısa bir süre sonra Şirvan'a karşı saldırgan harekete başladı, oğlu Demetri, Şirvan'a saldırıp Kaladzor kalesini ele geçirdi, daha sonra 1120 yılında IV. Davit, Şirvan'a iki kez saldırarak Gebele'yi ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerini yağmaladı.
Afridun'un ölümünden sonra oğlu III. Menuçihr 'ün yönetimi döneminde durum değişti. Selçuklu sultanının koalisyon ordusu 1121 yılında Trialeti'deki Didgori savaşında mağlup edildikten ve IV. Davit 1122'de Tiflis'i ve Dmanisi'yi ele geçirdikten sonra, Menuçöhr sultandan uzaklaştı ve o dönemde çok güçlenmiş Gürcistan'ın tarafına geçti. Şirvanşah Menuçöhr'ün politikasının değişmesinde ve Selçuklu sultanının vasalı ve müttefiki olmaktan vazgeçmesinde, Şirvanşah'ın karısı- kocası üzerinde güçlü bir nüfuza sahip olan Gürcü prensesi Tamar ve onun Gürcü çevresinin büyük bir rolü olmuştur. "Türkler ve diğer Müslüman hükümdarlar Gürcistan'a karşı başarısız bir mücadele verirken, yeni Şirvanşah zaten Gürcistan'ın tarafında idi. Bu nedenle, intikam amacıyla Gürcistan'a gelen sultan Mahmud önce Şirvanşah'ı cezalandırmak için Şirvan'a saldırdı."