Türkçe ezan
Tarihçe > Uygulamaya geçiş

Aralık 1931'de, Mustafa Kemal Atatürk'ün cumhurbaşkanlığı ve İsmet İnönü'nün başbakanlığı döneminde dokuz hafız, Dolmabahçe Sarayı'nda ezanın ve hutbenin Türkçeleştirilmesi çalışmalarına başladı.
İlk Türkçe ezan, gayrı resm kayıtlara göre 29 Ocak 1932 tarihinde Kuşadası'nda Hafız Sadık Bey tarafından okunmuş, halk sokaklarda durarak ezanı ilgiyle dinlemiştir. Daha sonra, 30 Ocak 1932'de İstanbul'da Fatih Camisi'nde Hafız Rıfat Bey tarafından önce Arapça sonra Türkçe olarak ikindi ezanı okunmuştur.
Bundan başka, 1 Şubat 1932'de Adana'da Ulucami'de Mühendis Rıfat Bey Türkçe ezan ve Kur'an okumuş, binlerce kişi kendisini dinlemiştir. Şebinkarahisar'da Kadir Gecesi olan 3 Şubat tarihinden itibaren Türkçe ezan okunmaya başlandığı; Manisa-Akhisar'da da Belediye Başkanı Cemal Bey'in teşviki ile, Belediye Meclisi üyelerinden Yazıcının Tevfik, Belediye katiplerinden Sadi efendilerin Kadir Gecesi ve cuma günü (5 Şubat 1932) çeşitli camilerde Türkçe ezan ve Kur'an okuyacakları bildirilmektedir. Bu tarihten itibaren ülkenin hemen hemen her köşesinde ezan, Türkçe olarak okunmaya başlanmıştır. 5 Şubat'ta Rize'de, öğle ve ikindide okunan yeni ezanı dinlemek üzere bütün şehir halkı toplanmış, Çeşme'de Büyük Cami'de Cumhuriyet Halk Fırkası Ocak Reislerinden cami hatibi Hafız Rasim Efendi'nin okuduğu Türkçe ezanın ardından, Türkçe olarak bir de hutbe söylenilmiş; Yozgat'ta da cuma namazında ilk Türkçe ezan okunmuştur. Yine aynı tarihte İzmir'de Hisar Camisi'nde ilk Türkçe ezan öğlen Hafız Ömer Bey tarafından okunmuş; Ankara'da Hacı Bayram Camisi'ndeki hatim duası Türkçe okunmakla beraber, Tacettin Camisi'nde de Türkçe dua ve ezan okunurken, Van ilinde de ezanda ulusal dil kullanılır olmuştur.
Türkçe ezan 7 Şubat'ta ilk defa Silifke'de, Hafız Osman Bey tarafından ilk kez Gediz'de, 16 Şubat'ta köyün imamı ve hatibi Hasan Fehmi Efendi tarafından Menemen'in Emiralem köyünde, 20 Şubat'ta Büyük Cami'de Kavalalı Asım, Halit ve Mustafa beyler tarafından Samsun'da, 26 Şubat'ta Orta Cami'de öğretmen Kazım Bey tarafından Vezirköprü'de okunmaya devam etmiştir. 23 Şubat'taki bir habere göre, Urla müftüsü sayesinde, Urla'da bir haftadan beri Türkçe ezan okunmakta ve halk bunu dinlemek üzere camileri doldurmaktadır. Ayrıca Urla müezzinleri 19 Şubat'ta hep birden bütün minarelerde Türkçe ezan ve Kur'an okumuşlardır. 1 Eylül'deki habere göre Görele'de de Türkçe ezan okunmaya başlandığı ve halkın bundan memnunluk duyduğu bildirilmektedir.
3 Şubat 1932 tarihine denk gelen Kadir Gecesi'nde de, Ayasofya Camii'nde Türkçe Kur'an, tekbir ve kamet okunmuştur. 18 Temmuz 1932 tarihinde Diyanet İşleri Riyaseti, ezanın Türkçe okunmasına karar vermiştir. Diyanet İşleri Riyaseti, Türkçe ezan ve kameti tespit etmiş ve İstanbul Evkaf Müdürü Niyazi Bey'in başkanlığında bir toplantı yaparak önlem almaya başlamıştır. Bu toplantıda İstanbul'un seçkin hafızlarından Hafız Burhan, Yaşar, Rıza, Cemal, Fahri, Şevket ve Nuri beyler de hazır bulunmuşlardır. Kararlaştırılan ezan ve kamet şeklinin sekiz yüz nüsha olarak Evkaf İdaresi tarafından tabettirilerek, 22 Kasım 1932 tarihinden itibaren imamlar aracılığıyla müezzinlere dağıtılmaya başlanması uygun görülmüştür. Ayrıca bu seçkin hafızlar, atandıkları bölgelerdeki müezzinlerin hepsini yine kendi bölgelerindeki büyük camilerden birine toplayarak, bunlara Türkçe ezan ve kametin nasıl okunacağını öğretmekle görevlendirilmişlerdir.