Suriye tarihi
Modern tarih > Beşşar Esad yönetimindeki Suriye (2000-2024)

Hafız Esad, 30 yıl iktidarda kaldıktan sonra 10 Haziran 2000'de öldü. Esad'ın ölümünün hemen ardından, Suriye Parlamentosu anayasayı değiştirerek devlet başkanının zorunlu asgari yaşını 40'tan 34'e indirdi. Bu, Beşşar Esad'ın iktidardaki Baas partisi tarafından aday gösterilmesine izin verdi. Suriye Hükûmeti istatistiklerine göre, 10 Temmuz 2000'de Beşar Esad, rakipsiz kaldığı ve oyların %97,29'unu aldığı referandumla devlet başkanı seçildi.
2000 yazında Beşşar Esad'ın seçilmesinden sonra yeni reform umutları doğdu ve bu dönem Şam Baharı olarak adlandırıldı. Dönem, siyasi ve sosyal meseleleri tartışmak için özel evlerde benzer düşünen insan gruplarının buluştuğu çok sayıda siyasi forum veya salonun ortaya çıkmasıyla karakterize edildi. Salon olgusu Şam'da hızla, diğer şehirlerde ise daha az oranda yayıldı. Riyad Seif, Heysem el-Melih, Kemal el-Lebvani, Riyad el-Türk ve Arif Dalila gibi siyasi aktivistler, hareketi harekete geçirmede önemliydiler. Forumların en ünlüsü Riyad Seyf Forumu ve Cemal el-Etâsî Forumu'ydu. Demokrasi yanlısı aktivistler, "99'un Manifestosu"nda ifade edilen bir dizi siyasi talep etrafında seferber oldular. Esad, Kasım 2000'de yaklaşık 600 siyasi tutuklunun serbest bırakılmasını emretti. Yasadışı Müslüman Kardeşler siyasi faaliyetlerine yeniden başladı. Mayıs 2001'de Papa II. Ioannes Paulus, Suriye'ye tarihi bir ziyarette bulundu.
Ancak, 2001 sonbaharında yetkililer reform yanlısı hareketi bastırarak Hafız Esad'ın otoriter geçmişinden kopma umutlarını kırdı. Takip eden on yıl boyunca, önde gelen aydınların tutuklanması, ara sıra yapılan aflarla noktalanarak devam etti. Şam Baharı kısa bir süre sürmüş olsa da bugün Suriye'deki siyasi, kültürel ve entelektüel tartışmalarda etkileri hâlâ yankılanıyor.
ABD ile gerilim 2002'den sonra ABD'nin Şam'ın kitle imha silahları elde ettiğini iddia etmesi ve Suriye'yi "şeytan ekseni" oluşturduğunu söyledikleri ülkeler listesine dahil etmesiyle daha da arttı. ABD; Suriye'yi Hamas, Filistin İslami Cihat Örgütü ve ABD, İsrail ve AB'nin terörist grup olarak gördüğü Hizbullah ile güçlü ilişkileri nedeniyle eleştirdi. 2003'te ABD, Şam'ın Washington'ın "doğru kararlar" dediği şeyi yapmaması halinde yaptırım tehdidinde bulundu. Suriye, ABD'nin kimyasal silah geliştirdiği ve kaçak Iraklılara yardım ettiği yönündeki iddialarını yalanladı. İsrail'in Ekim 2003'te Şam yakınlarındaki bir Filistin militan kampına düzenlediği hava saldırısı Suriye tarafından "askeri saldırganlık" olarak tanımlandı. Başkan Esad Ocak 2004'te Türkiye'yi ziyaret etti ve bunu yapan ilk Suriye lideri oldu. Bu yolculuk - 2011'den sonra ilişkiler yeniden bozulsa da - onlarca yıllık soğuk ilişkilerin sonunu getirdi. Mayıs 2004'te ABD, terörizme verdiği destek ve militanların Irak'a girmesini engelleyemediği için Suriye'ye ekonomik yaptırımlar uyguladı. ABD ile gerilim, eski Lübnan Başbakanı Refik el-Hariri'nin Beyrut'ta öldürülmesinin ardından 2005 yılının başlarında tırmandı. Washington, suikastın arkasında Lübnan'daki Suriye etkisini belirtti. Şam'a Nisan ayına kadar güçlerini Lübnan'dan çekmesi istendi. Suriye, isteneni gerçekleştirdi.
2004 El-Kamışlı ayaklanmalarının ardından Suriyeli Kürtler Brüksel'de, Cenevre'de, Almanya'da, ABD ve İngiltere büyükelçiliklerinde ve Türkiye'de protesto gösterileri düzenlediler. Protestocular Kuzeydoğu Suriye'de 12 Mart 2004 Cuma gününden itibaren şiddete karşı gödsterilerde bulundular ve bildirildiğine göre olaylar hafta sonlarına yayılarak çok sayıda ölümle sonuçlandı. Kürtler, Suriye hükûmetinin saldırganları cesaretlendirdiğini ve silahlandırdığını iddia ediyor. Kamışlı ve Haseke kasabalarında ayaklanma belirtileri görüldü.
Ekim 2005'te aktivist Michel Kilo ve diğer muhalif figürlerin Suriye hükûmetini "otoriter, totaliter ve klik" olarak eleştiren ve demokratik reform çağrısında bulunan Şam Deklarasyonu'nu başlatmasıyla yenilenen bir muhalefet faaliyeti gerçekleşti. Önde gelen muhalifler Kemal el-Labvani ve Michel Kilo, insan hakları avukatı Enver el-Bunni'nin hapse atılmasından sadece haftalar sonra, 2007'de uzun hapis cezalarına çarptırıldılar. Beşşar Esad reform yapacağını söylese de reformlar bazı piyasa reformlarıyla sınırlı kaldı.
Yıllar geçtikçe yetkililer, internet kafeleri, kullanıcıların sohbet forumlarında yayınladıkları tüm yorumları kaydetmeye zorlamak gibi yasalarla internet sansürünü sıkılaştırdı. Yetkililer, radyo kanallarının artık Batı pop müziği çalabilmesi için kuralları gevşetmiş olsa da Vikipedi, YouTube, Facebook ve Amazon gibi web siteleri engellendi, ancak son zamanlarda ülke genelinde engelleri kaldırıldı.
Suriye'nin uluslararası ilişkileri bir dönem düzeldi. Irak ile diplomatik ilişkiler, yaklaşık çeyrek asır sonra, 2006 yılında yeniden tesis edildi. Mart 2007'de Suriye ve Avrupa Birliği arasındaki diyalog yeniden başlatıldı. Ertesi ay ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, Başkan Bush'un itiraz etmesine rağmen, Şam'da Başkan Esad ile görüştü. Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice daha sonra Mısır'da Suriye Dışişleri Bakanı Velid Muallim ile iki yıldır bu düzeyde ilk temasta bir araya geldi.
İsrail'in Eylül 2007'de Suriye'nin kuzeyindeki bir bölgeye düzenlediği hava saldırısı, ilişkilerin iyileşmesine engel oldu. İsrailliler, sitenin Kuzey Kore'nin yardımıyla yapım aşamasında olan bir nükleer tesis olduğunu iddia etti. Mart 2008'de Suriye 2008'de Arap Birliği zirvesine ev sahipliği yaptığında, birçok Batılı devlet Suriye'nin Lübnan konusundaki tutumunu protesto etmek için düşük seviyeli delegasyonlar gönderdi. Ancak diplomatik çözülme, Devlet Başkanı Esad'ın dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy ile Temmuz 2008'de Paris'te bir araya gelmesiyle yeniden başladı. Ziyaret, 2005'te Hariri'nin öldürülmesinin ardından Suriye'nin Batı tarafından diplomatik izolasyonunun sona erdiğinin sinyalini verdi. Başkan Esad, Paris'te yakın zamanda seçilen Lübnan Cumhurbaşkanı Mişel Süleyman ile de bir araya geldi. İkili, ülkeleri arasında tam diplomatik ilişkiler kurmanın temellerini attılar. Yılın ilerleyen saatlerinde Şam, Orta Doğu barışına yönelik çabaları artırmak amacıyla Suriye, Fransa, Türkiye ve Katar arasında dört yönlü bir zirveye ev sahipliği yaptı.
Nisan 2008'de, Başkan Esad bir Katar gazetesine Suriye ve İsrail'in bir yıldır Türkiye'nin arabuluculuk yaptığı bir barış anlaşmasını tartıştığını söyledi. Bu, Mayıs 2008'de İsrail Başbakanı Ehud Olmert'in bir sözcüsü tarafından doğrulandı. Barış anlaşmasının önündeki en büyük engel olan Golan Tepeleri'nin statüsü tartışılıyordu.
2008'de, Suriye'de birkaç yıl içinde en ölümcül saldırı olan Şam'ın eteklerinde 17 kişinin öldüğü bir patlama oldu. Hükûmet İslamcı militanları suçladı.
2009 yılında, Suriye ve ABD diplomatları ve hükûmet yetkilileri arasında bir dizi üst düzey toplantıya sahne oldu. ABD özel elçisi George J. Mitchell, Başkan Esad ile Orta Doğu barışı konusunda görüşmek üzere ziyaret etti. Suriye borsasında ticaret, devlet kontrolündeki ekonomiyi serbestleştirmeye yönelik bir jest olarak başladı. Suriyeli yazar ve demokrasi yanlısı kampanya yürütücüsü Michel Kilo, üç yıl hapis yattıktan sonra hapishaneden serbest bırakıldı. 2010 yılında ABD, beş yıllık bir aradan sonra Suriye'ye ilk büyükelçisini atadı.
Diplomatik ilişkilerdeki iyileşme aniden sona erdi. Mayıs 2010'da ABD, terör gruplarını desteklediğini, kitle imha silahları araştırdığını ve Lübnan Hizbullahı'na BM kararlarını ihlal ederek Scud füzeleri sağladığını söyleyerek Suriye'ye yönelik yaptırımları yeniledi. 2011'de BM'nin IAEA nükleer gözlemcisi, Suriye'yi iddia edilen gizli nükleer programıyla ilgili olarak BM Güvenlik Konseyine bildirdi.