stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bursaspor (basketbol takımı)
Tarihçe

Bursaspor Erkek Basketbol Takımı, 2014-2015 sezonu başında kurulmuş olup profesyonel liglere Türkiye Basketbol 3. Liginde (TB3L) başlamıştır. İlk senesinde takım normal sezonu 3. sırada tamamlamış, play-off ilk turunda üst lige çıkma hakkını kaybetmiştir. 2015-2016 sezonunda (TB3L isim değiştirerek TB2L adını aldı) takım normal sezonu TB2L'de lider tamamlayarak play-off müsabakaları sonucu final grubuna kalmış ve final grubu müsabakaları sonunda tarihinde ilk kez Türkiye Basketbol Ligi'ne yükselmiştir. 2016 yılında ise Durmazlar Makine A.Ş. ile isim sponsorluğu yapmış ve takımın ismi Bursaspor Durmazlar olmuştur. 2016-2017 ve 2017-2018 sezonlarında Türkiye Basketbol 1. Liginde mücadele eden Bursaspor Durmazlar, 2018-19 sezonunda Türkiye Basketbol 1.Ligi'ni 55 puanla şampiyon tamamlayarak tarihinde ilk kez Basketbol Süper Ligi'ne yükselmiştir.
Basketbol Süper Ligi Sezonları

2019-20 sezonu
2019-2020 sezonunda yaptığı isim sponsorluğu anlaşması gereği Frutti Extra Bursaspor ismi ile liglerde mücadele etmeye başlamıştır. Basketbol Süper Ligi'ndeki ilk sezonunu olan ve pandemi sebebiyle beyaz sezon olarak ilan edilen 2019-2020 sezonunu, oynadığı 23 maç ile 10. sırada tamamlamıştır.
2020-21 sezonu
Takım, 2020-2021 sezonunda ligde normal sezonu 9. sırada tamamlamış ve play off'lara katılamamıştır. Pandemi sebebiyle Türkiye Kupası'nın oynanmadığı sezonda, Avrupa'da ise EuroCup normal sezon grup maçlarını 3 galibiyet 7 mağlubiyet ile tamamlayarak Avrupa'ya grup aşamasında veda etmiştir.
2021-22 sezonu
Takım, 2021-22 sezonunda mücadele ettiği Basketbol Süper Ligi normal sezonunu 30 maçta 18 galibiyet ile 8. sırada tamamlamış ve çeyrek finale yükselmiştir. Çeyrek final serisinde rakibi Fenerbahçe'ye 2-1 kaybederek sezonu noktalamıştır. Takım, 2021-22 sezonundaki en büyük başarısını ise EuroCup'da final oynayarak elde etmiştir.
2022-23 sezonu
Takım, 2022-23 sezonunda mücadele ettiği Basketbol Süper Ligi normal sezonunu 30 maçta 17 galibiyet ile 5. sırada tamamlayarak bu zamana kadarki en yüksek derecesini elde etmiştir. Çeyrek final serisinde rakibi Pınar Karşıyaka'ya 2-0 kaybederek sezonu noktalamıştır. Takım, 2022-23 sezonunda EuroCup'da son 16 turuna yükselmiş Gran Canaria takımına son 16 turunda elenmiştir.
2023-24 sezonu
Sezon öncesi, Uludağ İçecek A.Ş. Bursaspor Basketbol Takımı'nın sponsoru olmayacaklarını açıklamıştır.
14 Ağustos 2023'te İnfo Yatırım Menkul Değerler, imzaladığı sözleşme ile Bursaspor Basketbol takımının isim sponsoru olduğunu açıklamış, takım bu tarihten sonra Bursaspor İnfo Yatırım olarak anılmıştır.
Takım, 2023-24 sezonunda mücadele ettiği Basketbol Süper Ligi normal sezonunu 30 maçta 14 galibiyet ile Türk Telekomun ardında 9. sırada tamamlamış ve play-off şansını averaj farkıyla kaybetmiştir. Avrupa'da ilk kez mücadele ettiği 2023-24 Basketbol Şampiyonlar Liginde ise 6 maçta 3 galibiyet almasına rağmen Top 16 şansını yine averaj farkıyla kaybetmiştir.
Başarılar

Türkiye Basketbol Ligi
Şampiyon (1): 2018-19
Hüseyin Avni Danyal

| Hüseyin Avni Danyal |
| --- | --- |
Doğum: Hüseyn Avni Danyal 12 Nisan 1962 (62 yaşında) Trabzon, Türkiye
Milliyet: Türk
Meslek: Oyuncu, sunucu
Etkin yıllar: 1982-günümüz
Evlilik: Özgen Kılıçarslan (e. 2011)
Çocuk(lar): 2

Hüseyin Avni Danyal (d. 12 Nisan 1962, Trabzon), Türk oyuncu.
Yaşamı ve kariyeri

İlkokulu Trabzon'daki İskenderpaşa İlkokulunda okurken ailesinin Ankara'ya taşınması üzerine eğitimini Ankara'da tamamladı. Ortaokul ve lise öğrenimini Ankara Aydınlıkevler lisesi'nde tamamladı. 1978-1979 yıllarında Ankara'da amatör olarak tiyatroya başladı. 1981 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tiyatro-Oyunculuk Bölümüne girerek 1985 yılında mezun oldu. Bir süre Ankara Devlet Tiyatrosunda görev aldı. 1988-1994 yılları arasında Bursa Devlet Tiyatrosu'nda görev aldı. 2001 yılında Sanat Kurumu En İyi Erkek Oyuncu Ödülünü aldı. 2009 yılında vizyona girmiş olan Güz Sancısı filminde Kenan karakterini canlandırmıştır. Birçok dizide ve filmde canlandırdığı karakterlerle hafızalara kazınmıştır. Özellikle Kurtlar Vadisi Pusu dizisinde Yalçın Bulut karakteriyle 2007-2010 yılları arası 1'den 100. bölüme kadar yer alarak ünlenmiştir. Son olarak, Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisinde Tufan karakterini canlandırmıştır.
Tiyatro oyunları > Rol aldığı oyunlar

1982: Mavi Masal : Salih Yakın - İzmir Devlet Tiyatrosu
1983: Fazilet Eczanesi : - Haldun Taner - İzmir Devlet Tiyatrosu
1985: Soytarılar Okulu : Friedrich Karl Waechter - Ankara Devlet Tiyatrosu
1986: Benimle Oynarmısınız ? : Marcel Achard - Ankara Devlet Tiyatrosu
1987: Çılgın Dünya : Lope De Vega - Ankara Devlet Tiyatrosu
1988: Kör Döğüşü : Tuncer Cücenoğlu - Bursa Devlet Tiyatrosu
1989: Kadıncıklar : Tuncer Cücenoğlu - Bursa Devlet Tiyatrosu
1989: Meşhedi İbat (O olmasa Bu Olsun) : Üzeyir Hacıbeyli - Bursa Devlet Tiyatrosu
1991: Hayvanat Bahçesi : Edward Albee - Bursa Devlet Tiyatrosu
1991: Kafkas Tebeşir Dairesi : Bertolt Brecht - Bursa Devlet Tiyatrosu
1992: Fehim Paşa Konağı : Turgut Özakman - Bursa Devlet Tiyatrosu
1993: Nihavent Longa : Ülkü Ayvaz - Bursa Devlet Tiyatrosu
1994: Savaş Baba : Yakovos Kambanellis - Ankara Devlet Tiyatrosu
1995: Azizname'95 : Aziz Nesin - Ankara Devlet Tiyatrosu\Tiyatro Seyirlik
1999: 16 Ocak Gecesi Kral Öldü : Ayn Rand - Ankara Devlet Tiyatrosu
2001: Getto : Joshua Sobol - Ankara Devlet Tiyatrosu
2008: Letafet : Soner Olgun - Tiyatro Seyirlik
2011: Dumanaltı Aşklar : Selehattin Duman - Tiyatro Seyirlik
2013: Ya Başaramazsak : David Tristram - Tiyatro Seyirlik
2014: Öteki (oyun) : Leonie Ossowski - Tiyatro Seyirlik
2022: Kelepçe Kullanma Kılavuzu : Irmak Bahçeci - Fişekhane
Tiyatro oyunları > Yönettiği oyunlar

1998: Çocuk ve Balık: Hüseyin Avni Danyal - Ankara Devlet Tiyatrosu
2005: Asiye Nasıl Kurtulur: Vasıf Öngören - Diyarbakır Devlet Tiyatrosu
2006: Azizname: Aziz Nesin - Van Devlet Tiyatrosu
Filmografisi

| Diziler> Yıl | Diziler> Yapım | Diziler> Rol |
| --- | --- | --- |
| 1982 | Dost Eller | Şahin |
| 1993 | Ferhunde Hanımlar |  |
| 2002 | Pembe Patikler | Niyazi |
| 2003 | Esir Şehrin İnsanları |  |
| 2003 | Kurşun Yarası | Binbașı Kenan |
| 2003 | Hürrem Sultan | Ahmet Pașa |
| 2003 | Şarkılar Seni Söyler | Faruk |
| 2003 | Ablam Böyle İstedi | Azmi |
| 2004-2005 | Çemberimde Gül Oya |  |
| 2004 | Hayalet | Yalçın |
| 2004 | Tam Pansiyon | Şahin |
| 2005-2006 | Aşka Sürgün | Nizar Azizoğlu |
| 2006 | Fırtına | Besim |
| 2006-2007 | Hatırla Sevgili | Adnan Menderes |
| 2007-2010 | Kurtlar Vadisi Pusu | Yalçın Bulut |
| 2009-2010 | Hesaplaşma | Tayfun Yılmaz |
| 2010-2011 | Kızım Nerede? | Zafer Demiray |
| 2011-2012 | Öyle Bir Geçer Zaman ki | Kenan |
| 2012-2015 | Zengin Kız Fakir Oğlan | Kemal |
| 2015-2016 | Acı Aşk | Ferman Köklükaya |
| 2016-2017 | Cesur Yürek | Tatar Ahmet |
| 2017 | Vatanım Sensin | Rıza Bey |
| 2017-2018 | Siyah İnci | Aziz |
| 2018 | Börü | Kenan Tümer |
| 2018 | Şahsiyet | Cemil |
| 2018 | Elimi Bırakma | Kemal Güneş |
| 2018-2021 | Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz | Tufan Tezyürek |
| 2021-2024 | Yargı | Metin Kaya |
| 2023 | Prens | Kral Thun |
| 2024 | Taş Kağıt Makas | Kadri Palaz |
| 2024 | Kötü Kan | Fevzi Kaya |
| 2025 | El Turco | Berzan Bey |
| 2025- | Bir Zamanlar İstanbul | Çetin |
Filmler
| Yıl | Yapım | Rol |
| 2004 | Bir Aşk Hikâyesi | Hasan |
| 2004 | Çalınan Ceset |  |
| 2006 | Çinliler Geliyor | Hayri |
| 2007 | Beyaz Melek | Selim |
| 2008 | Şeytanın Pabucu | Faruk |
| 2008 | Güz Sancısı | Kenan |
| 2010 | New York'ta Beş Minare | Emniyet Müdürü |
| 2011 | Aşk Tesadüfleri Sever | Ömer |
| 2011 | Çınar Ağacı | Uğur |
| 2012 | Sağ Salim | Muhtar |
| 2013 | Eksik Sayfalar | Umut |
| 2014 | Sağ Salim 2: Sil Baştan | Muhtar |
| 2014 | Yağmur: Kıyamet Çiçeği | Cihan |
| 2015 | Son Mektup | Cevat Paşa |
| 2015 | Delibal | Tarık |
| 2016 | Seni Seven Ölsün | Remzi Başkan |
| 2017 | Sus |  |
| 2017 | Kırık Kalpler Bankası | Başkomiser Semir |
| 2022 | Barış Akarsu "Merhaba" | Selahattin Akarsu |
| 2023 | Sağ Salim 3 | Muhtar |
| 2024 | Daha İyi Bir Yarın |  |
| 2024 | Paranoya |  |
| Yakında | İki Dünya Bir Dilek | Harun |
Enrique Esqueda

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Enrique Alejandro Esqueda Tirado
Doğum tarihi:  19 Nisan 1989 (35 yaşında)
Doğum yeri:  Querétaro, Meksika
Boyu:  1,76 m (5 ft 9+1⁄2 in)
Mevkii:  Forvet
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Tigres UANL
Numarası:  16
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2005-2011 |  CF América |  107 |  (15) |
| 2011- |  CF Pachuca |  36 |  (10) |
| 2014 |  Atlas (kiralık) |  16 |  (3) |
| 2015 |  Tigres UANL (kiralık) |  16 |  (6) |
| Toplam |   |  175 |  (34) |
Millî takım kariyeri‡
| 2007- |   Meksika |  9 |  (1) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: Kasım 2015 
Enrique Esqueda (d. 19 Nisan 1989), Meksikalı futbolcudur. Tigres UANL'da oynuyor.
Başarıları > América

InterLiga: 2008
Millî takım golleri

| # | Tarih | Yer | Rakip | Skor | Sonuç | Maç türü |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 14 Ekim 2009 | Hasley Crawford Stadium, Port of Spain, Trinidad ve Tobago |  Trinidad ve Tobago | 1-1 | 2-2 | 2010 DKE |
| g t Meksika kadrosu  -  2015 Copa América |
| --- | --- | --- |
|  1 J. J. Corona  2 Domínguez  3 Ayala  4 Márquez (K)  5 Medina  6 Güémez  7 J. M. Corona  8 Fabián  9 Jiménez  10 Montes  11 Aquino  12 Talavera  13 Salcedo  14 Valenzuela  15 Flores  16 Aldrete  17 Osuna  18 Esqueda  19 Vuoso  20 E. Herrera  21 Corral  22 Velarde  23 Hernández  Teknik direktör: M. Herrera  |  1 J. J. Corona  2 Domínguez  3 Ayala  4 Márquez (K)  5 Medina  6 Güémez  7 J. M. Corona  8 Fabián  9 Jiménez  10 Montes  11 Aquino  12 Talavera  13 Salcedo  14 Valenzuela  15 Flores  16 Aldrete  17 Osuna  18 Esqueda  19 Vuoso  20 E. Herrera  21 Corral  22 Velarde  23 Hernández  Teknik direktör: M. Herrera  |  |
Kete

Kete
Kete Doğu Anadolu Bölgesi, Doğu Karadeniz ve Güney Kafkasya'da da tüketilen bir şekerli ekmek çeşididir. Yapılan bölgeye göre farklılıklar göstermektedir. Türkiye'de başta Gümüşhane, Bayburt, Erzincan, Artvin, Ardahan, Kars, Van gibi illerde yapılır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Bayburt Ketesi

Bayburt ketesini diğer illerden ayıran en temel özellik kete içine unla tereyağı kavrularak konulan bir iç malzemesinin konulması ve Bayburt'ta "gav" denilen topraktan yapılan gömme tandırda yapılmasıdır ki tandıra kete vurulmadan önce muhakkak lavaş pişirilir ki tandır kıvama gelsin, bu yönleriyle diğer illerden ayrılır.
Bayburt Ketesinde süt, tereyağı, maya, tuz, buğday unu ve yumurta sarısı malzemeleri bulunur. Ayrıca iç harcı un ve tereyağından oluşur. Rulo şeklinde pişirilen Bayburt Ketesi servise hazır hale getirilir. Bayburt Ketesi uzun yıllardır yörede üretilen ve yöre ile özdeşleşmiş kültürel değerdir. Bayburt Ketesi  08.06.2020 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Kars Ketesi

Kars ilinde günlük gıda tüketiminde önemli bir yer tutar. Kete, ilk olarak bu bölgeden çıkmış, daha sonra diğer bölgelere yayılmıştır. Sarıkamış' ta kete içine kavrulmuş un eklenerek ve ev yapımı tereyağı kullanılarak yapılır. Kars Ketesi 25.05.2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Erzurum Ketesi

Erzurum'da da çok fazla yapılmaktadır. Yapılışı şu  şekildedir: Açma kete un, yağ, tuz, biraz şeker, yaş maya ve su ile yoğrulduktan sonra bir saat kadar bekletilir ve dinlenen hamurdan alınan bezeler oklava yardımı ile orta incelikte bir yufka halinde açılarak, üzerine eritilmiş tereyağı sürülür. Hamurlar rulo haline getirilip küçük parçalara bölünür, daha sonra kesilen bu parçaların iki tanesi birleştirilmek şartıyla arasına isteğe göre ceviz, un kavurması, peynir (istenirse çikolata) koyulur ve hamur, yağlanmış tepsiye konulup yüksek ayarlı fırına verilerek pişirilir. Erzurum Ketesi 20.01.2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Kayseri Ketesi

Kayseri gibi farklı yörelerde içi boş ya da un kavurmalı olup açma kete olarak yapılmaktadır.Özellikle bayramlarda özel tandırda yapılan geleneksel bir hamur işidir.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Posof Ketesi

Posof'ta ise helvalı (içli kete) olarak da çeşitleri vardır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Siirt Ketesi

Siirt'de yapılan kete çeşididir. Siirt Kadêsi de denir.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Van Ketesi

Van'da yapılan kete çeşididir. Van Kadêsi de denir.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Kastamonu Ketesi

Kastamonu'da yapılan kete çeşididir.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Şavşat Ketesi

Artvin Şavşat Ketesi 03.05.2021 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Kelkit Ketesi

Gümüşhane Kelkit Ketesi 02.12.2021 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Antakya Ketesi

Hatay yöresinde yapılan iç harcı haşlanmış buğday ve şekerin karıştırılmasıyla  elde edilen tatlı bir hamurişi türüdür.
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri > Hakkari Ketesi

Hakkari'de yapılan kete çeşididir. Hakkari Kadêsi de denir. Hakkari Kadesi 11.01.2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Azerbaycan'da Yörelere Göre Kete Çeşitleri

Azerbaycan'da yörelere göre çeşitleri vardır. İrevan ketesi, Karabağ ketesi, Ordubad ketesi, Nahcivan ketesi (Şomu ketesi, karışıq göyerti ketesi, çiriş ketesi, mercimek ketesi)
Ermenistan'da Yörelere Göre Kete Çeşitleri

Ermenistan'da yörelere göre çeşitleri vardır. Ermenistan'da Gata ve Nazook çeşitleri vardır.
Mehmut Şevket Karman

| Mehmut Şevket Karman |
| --- | --- |
 Alp disiplini kayakçısı♂ 
Disiplin(ler): Alp disiplini
Doğum: 16 Mayıs 1912(1912-05-16) Trabzon, Türkiye
Ölüm: 3 Ekim 1989 (77 yaşında) İzmir, Türkiye
Olimpiyat Oyunları
Takım: 1 (1936)
Madalyalar: 0
Mehmut Şevket Karman (16 Mayıs 1912-3 Ekim 1989), Türk eski alp disiplini kayakçısı ve kayaklı koşucu. 1936 Kış Olimpiyatları erkekler kombine etkinliğinde yarıştı.
Karman, 1936 Olimpiyat Oyunları'nın açılış töreninde Türk bayrağını taşıdı. Alp disiplini ve kayaklı koşu olmak üzere iki disiplinde yarıştı. Alp disiplininde, tek alp disiplini yarışması olan kombine etkinlikte yarıştı. İnişten sonra, sınıflandırılmış alp disiplini kayakçıları arasında sadece vatandaşı Reşat Erceş'in önünde 59. sırada yer aldı. Slalomda diskalifiye edildi ve sınıflandırılmadı. Kayaklı kpşıda 18 km etkinliğinde 72. oldu. 4 × 10 km bayrak yarışında da yarıştı, ancak kendisi ve takımı diskalifiye oldu.
Ovidijus Vyšniauskas

Ovidijus Vyšniauskas
Ovidijus Vyšniauskas (d. 19 Mart 1957, Marijampolė), Litvan şarkıcı.
1994 yılında Dublin'de yapılan 1994 Eurovision Şarkı Yarışması'nda "Lopšinė mylimai" adlı şarkıyla temsil etmiş, 25. olmuştur.
| Ödüller ve başarılar |
| --- | --- | --- |

| Önce gelen: ' | Eurovision Şarkı Yarışması'nda Litvanya 1994 | Sonra gelen: "Strazdas" ile Aistė Smilgevičiūtė |
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 1344023509  ISNI: 0000 0001 3319 4858  MusicBrainz: 35cedaf3-5f2e-4dac-a5fc-69d0e9a74420  VIAF: 9155154260803524480002
Umarali Kuvatov

Umarali Kuvatov
Umarali Kuvatov (d. 21 Kasım 1968 - ö. 5 Mart 2015, İstanbul), Tacikistanlı muhalif siyasetçi ve iş adamı.
Tacikistan'da oluşan Grup 24 adlı muhalif hareketin lideri olarak bilinmektedir.
İstanbul Fatih'teki evinin yakınında 5 Mart 2015 gecesi ensesinden tabanca ile vurularak öldürüldü.
Umarali Kuvatov, 23 Şubat 2014'te Kırgızistan'da kendisi adına çıkarılan bir pasaportla Türkiye'ye giriş yaparak geldiği İstanbul'da eşi ve 5 çocuğu ile yaşamaktaydı.
Timonoe

Timonoe, Tetragnathidae familyasına bağlı bir cinstir.
Tylorida

Tylorida, Tetragnathidae familyasına bağlı bir örümcek cinsidir.
Arkea

Arkeler, Arkea (Yunanca αρχαία “eskiler”den türetme; tekil olarak Arkaeum, Arkaean veya Arkaeon) veya Arkebakteriler, canlı organizmaların bir ana bölümüdür.
Yabancı literatürde bu gruptaki canlılar Archaea veya Archaebacteria, grubun tek bir üyesi ise tekil olarak Archaeum, Archaean veya Archaeon olarak adlandırılır.
Arkeler, Bakteriler ve Ökaryotlar; Üç Üst Âlem Sistemi'nin (İngilizce: three domain system) temel gruplarını oluştururlar. Bakteriler gibi arkeler de çekirdeği olmayan tek hücreli canlılardır, yani prokaryotlardır (prokaryotlar altı-âlemli sınıflandırmada Monera olarak adlandırılırlar). İlk tanımlanan arkeler sert koşullarda bulunmuş olmalarına rağmen arkelere sonradan hemen  her habitatta rastlanmıştır.
Bu üst aleme ait tek bir organizma "arkeli" (Arkea'ye ait anlamında; İngilizce: archaean) olarak adlandırılır. Bu sözcük, sıfat olarak da kullanılır.
Habitatları

1970'li yılların sonunda keşfedilen arkebakteriler birçok biyoloğu fazlasıyla şaşırtmıştır. Çünkü bu bakteriler aşırı sıcak, aşırı tuz gibi çok ekstrem koşullarda yaşayabilme özelliğine sahiptirler. Çoğu arke, aşırıseverdir (ekstremofil). Bazısı yüksek sıcaklıklarda, gayzerlerde veya deniz dibi sıcak su kaynaklarında oluğu gibi, çoğu zaman 100 °C'nin üstünde yaşarlar. Diğerleri çok soğuk ortamlarda veya aşırı tuzlu, asit veya alkali ortamlarda bulunurlar. Buna karşın başka arkeler ılıman şartlarda yaşarlar (mezofil), bataklık, deniz suyu, toprak ve atık sularda bulunmuşlardır. Çoğu metanojenik bakteri geviş getiren hayvanların, insanların ve termitlerin sindirim sisteminde bulunur. Arkeler genelde diğer organizmalar için zararsızdır ve hastalık etmeni olarak bilineni yoktur.
Arkeler tercih ettikleri habitatlarına göre beş gruba ayrılırlar. Bunlar tuzsevenler (Halofiller), metanojenler, sülfür indirgeyenler, ısısevenlerdir (Termofiller) ve psikofillerdir.
Halofiller: Aşırı tuzlu ortamlarda yaşar. En önemli özellikleri çok tuzlu alanlarda yaşayabilmeleridir. Bu tuzluluk oranı, kimi zaman ortamın tuza doyum noktasına yakın olabilir. Doğal tuz yüzeylerinde yaşarlar. Fotosentez yapabilirler.
Metanojenler: Anaerobik ortamda yaşarlar ve metan üretirler (Oksijensiz ortamda ürerler. Enerji metabolizmalarının bir sonucu olarak metan gazı üretirler.). Arkebakterilerin büyük bir kısmını oluştururlar. Bataklıklar ve göllerin dipleri gibi oksijence fakir alanlarda, tortu tabakalarında ve hayvanların bağırsaklarında yaşarlar. Bu türler 98 °C civarında en iyi gelişimi gösterirler. 84 °C'nin altındaki sıcaklıklarda ölürler. Bazı türleri ise volkanik bölgelerde sıcaklığın 110 °C olduğu sularda bulunurlar.
Termofiller: Sıcak su kaynakları gibi yüksek sıcaklıklı yerlerde yaşarlar. Bu gruplar mutlaka moleküler genetik yöntemlerle belirlenmiş filojenilere uymayabilirler, tüm arkeleri kapsamayabilirler ve birbirlerini dışlamayabilirler. Gene de daha ayrıntılı çalışmalara başlangıç olarak faydalı sayılırlar.
Termoasidofiller: Kemosentetik olan bu bakteriler sülfür kaynaklarında bulunmuşlardır. 65-85 °C'lik sıcaklıkları ve pH'ın 1.0 olduğu yüksek asidik ortamda bulunurlar.
Sülfür İndirgeyenler: Hidrojen ve genellikle volkanik kökenli inorganik sülfürü enerji kaynağı olarak kullanırlar. 85 °C sıcaklıkta yaşayabilirler. Bu bakteriler hakkında çok az şey bilinmektedir.
Psikofiller: Bunlar aşırı soğuk ortamlarda yaşayabilen canlılardır.
Şekil

Arke hücrelerin çapları 0.1 μm ila 15 μm'nin üstü arasında değişir. Bazıları öbekleşir veya 200 μm'ye varan iplikçikler oluşturabilir. Çok çeşitli şekillere sahip olabilirler küresel, çubuk, spiral, yumrulu, yassı kare şekilli veya dikdörtgen olabilirler.
Metabolizma

Metabolizmaları çok çeşitlidir. Halobakteriler ATP üretmek için ışık kullanırlar. Ama başka gruplar gibi, elektron taşıma zinciri kullanarak fotosentez yapan bir arke yoktur. Arkelerden bulundurduğu enzimler sayesinde endüstride pek çok tepkimenin gerçekleşmesinde, atık metallerin zehirli özelliklerinin azaltılmasında, kalitesi düşük metallerin kullanılabilir hale getirilmesinde, kirlenmiş suların yeniden kullanılabilir hale getirilmesinde kullanılır.
Evrim ve sınıflandırma

Arkeler rRNA filojenetik ağaçlarına göre iki ana gruba ayrılırlar, Euryarchaeota ve Crenarchaeota. Ancak yakın yıllarda bu iki gruba ait olmayan bazı başka türler de keşfedilmiştir.
Woese, arke, bakteri ve ökaryotların ortak bir atadan (progenot) türemiş farklı evrimsel sülaleler olduğunu öne sürmüştür. Yunanca archae veya 'eski' anlamında Arke isminin seçiminin arkasında bu hipotez yatmaktadır. Daha sonra bu grupları, her biri birçok âlem içeren, bölge (domain) veya üst-âlem olarak tanımlamıştır. Bu gruplandırma sistemi çok popüler olmuş, ancak progenot fikri genel destek görmemektedir. Bazı biyologlar arkaebakteri ve ökaryotların özelleşmiş öbakterilerden türediğini öne sürmüşlerdir.
Arkea ve Ökarya arasındaki ilişki biyolojide önemli bir problem olarak sürmektedir. Yukarıda belirtilen benzerlikler bir yana, birçok filogenetik ağaç bu ikisini beraber gruplandırır. Bazıları ökaryotları Crenarchaeota'lardan ziyade Euryarchaeota'lara yakın yerleştirir, hücre zarı biyokimyası aksini göstermesine rağmen. Thermatoga gibi bazı bakterilerde arke-benzeri genlerin keşfi aradaki ilişkinin tanımlanmasını zorlaştırmaktadır, çünkü yatay gen transferi olmuş olması muhtemel görünmektedir. Bazıları ökaryotların bir arkeli ile bir öbakterinin kaynaşmasıyla meydana geldiğini öne sürmüşlerdir, öyle ki birinci çekirdek, ikincisi ise sitoplazmayı oluşturmuştur. Bu hipotez genetik benzerlikleri açıklayabilmekte, ama hücre yapısını açıklamakta zorluklarla karşılaşmaktadır.
Arkelerin bakterilerden farklılıkları rRNA gen dizinlerinin karşılıştırılması sonucu ortaya çıkmıştı. Yukarıda belirtilen problemlerin bazıları, gen dizinlerine tek başına bakmak yerine artık organizmaların bütün genomlarının karşılıştırılması yoluyla çözülmeye çalışılmaktadır. 2006 Eylül ayı itibarıyla 28 arke genom dizini tamamlanmış, 28'i ise kısmen tamamlanmıştır.
Özellikleri

Bakteriler gibi çekirdeği olmayan prokaryot, tek hücreli canlılardır.
Bazılarında hücre duvarı bulunmaz. Bulunanlarda ise hücre duvarının kimyasal yapısı bakterilerinkinden farklıdır.
Küresel, çubuk, spiral, dikdörtgen gibi çok çeşitli şekillere sahiptirler.
Çok ekstrem (aşırı uç) koşullarda yaşayabilirler.
DNA'sı üzerinde protein kılıf bulunur (kromozom).
Mayoz ve mitoz ile bölünme geçirmez, bölünerek çoğalır.
Arkeler üzerinde çalışmış biyologlar

Aled Edwards, Ph.D., University of Toronto
Carl Woese, Ph.D., University of Illinois at Urbana-Champaign
Karl Stetter, Ph.D.,University of Regensburg, Germany
John N. Reeve, Ph.D., Ohio State University
Arkeler üzerinde çalışmış biyologlar > Diğer kaynaklar

Howland, John L. (2000). The Surprising Archaea: Discovering Another Domain of Life. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-511183-4
Giovannoni, S.J. and Stingl, U. (2005). Molecular diversity and ecology of microbial plankton. Nature 437: 343-348.
Könneke, M., Bernhard, A.E., de la Torre, J.R., Walker, C.B., Waterbury, J.B. and Stahl, D.A. (2005). Isolation of an autotrophic ammonia-oxidizing marine archaeon. Nature 437: 543-546.
Lake, J.A. (1988). Origin of the eukaryotic nucleus determined by rate-invariant analysis of rRNA sequences. Nature 331: 184–186.
Woese, Carl R.; Fox, George E. (1977). Phylogenetic Structure of the Prokaryotic Domain: The Primary Kingdoms. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 74 (11): 5088–5090.
Woese, Carl R., Kandler, Otto, Wheelis, Mark L (1990). Towards a natural system of organisms: Proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya. Proceedings of the National Academy of Sciences 87 (12): 4576–4579.
Bakteri, arkea ve ökaryotlar arasındaki ayrışmayı gösteren, rRNA verilerine dayandırılmış bir filogenetik ağaç.
Filogenetik hayat ağacı