Azerbaycanlıların Ermenistan'dan Tehciri (1948–1953)
Arka plan > Yurtdışında yaşayan Ermenilerin Ermenistan'a yerleştirilmesi (1946–1948)

1920 ve 1929 yılları arasında yaklaşık 28.000 Ermeni, Sovyet hükûmetinin daveti üzerine Ermenistan'a yerleşti. Bu yeni gelenler çoğunlukla Yunanistan, Irak, Türkiye, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri'ndendi. Edmund Herzig ve Marina Kurkchiyan Milletler Cemiyeti'nin bu durum karşısındaki ikilemini şu şekilde anlatmaktadır:
Norveçli araştırmacı ve insani yardımsever Fridtjof Nansen, Milletler Cemiyeti Mülteciler Yüksek Komiseri olarak, Cemiyeti Ermenilerin Sovyet Ermenistan'ına geri dönüşünü finanse etmeye ikna etmek için gayretle çalıştı. "Gerçek şu ki, en nihayetinde bu küçük cumhuriyet Ermeniler için ulusal bir evdir ve Meclis üyelerine başka bir ev umulabileceğine içtenlikle ve ciddiyetle inanıp inanmadıklarını soruyorum. Vicdanlarının vereceği cevabı bildiğime inanıyorum ve Meclis'e, Ermeni ulusuna ulusal bir vatan konusunda geçmişte verilen tüm sözlerin yerine getirilmesi için bu tek çabayı desteklemesi çağrısında bulunuyorum." Sonunda bu kredi verilmedi, ancak 1929'dan 1937'ye kadar, çoğu Avrupa'dan gelen ve Sovyet hükümeti tarafından finanse edilen 16.000'den fazla mülteci Ermenistan'a geldi.
Karabağ üzerindeki taleplerin gerçekleşmemesinin ardından Ermenistan liderliği Stalin'e farklı bir konuda bir kez daha başvurdu. Bu başvuru, yurtdışındaki Ermenilerin Ermenistan'a yerleştirilmesiyle ilgili bazı sorunları ele almayı amaçlıyordu. Arutyunov, yurtdışından planlanan Ermeni akını ışığında Ermenistan'daki arazi ve altyapı sıkıntısına dikkat çekmiş ve Ermenistan'da yaşayan Azerbaycanlıların Azerbaycan'a yerleştirilmesi çözümünü önermiştir. Giden Azerbaycanlıların boşalan toprakları ve mülkleri yeni gelen Ermenilere verilecekti. Sovyet yönetimi bu planı görünüşte Azerbaycan'ın Kur-Araz ovasındaki pamuk çiftliklerinde işgücüne duyulan ihtiyacı gerekçe göstererek haklı çıkardı (Resolution of the Council of Ministers of the USSR No. 4083, Shafiyev, 2019, 184).
SSCB, ABD ve İngiltere'nin katılımıyla 28 Kasım-1 Aralık 1943 tarihleri arasında düzenlenen Tahran Konferansı'nda Sovyet-İran ilişkileri tartışılırken, gelecekte bir "Büyük Ermenistan" devleti kurma hayalini taşıyan Ermeniler, uygun koşullardan yararlanarak Sovyet Dışişleri Bakanı V. Molotov'a başvurdular ve İran'da yaşayan Ermenilerin SSCB'ye yerleştirilmeleri için izin istediler. Konuyu Stalin ile görüştükten sonra V. Molotov, Ermenilerin Ermenistan SSC topraklarına yerleştirilmelerini kabul etti.  19 Ekim 1946'da SSCB Yüksek Sovyeti Prezidyumu, yurtdışında yaşayan Ermenilerin Ermenistan SSC'ye yerleştirilmesine ilişkin bir kararname yayınladı.  Ermenilerin Ermenistan SSC'ye geri gönderilmesi, Taşnaksutyun Partisi'nin Haziran 1947'de yapılan XIV. Kongresi'nde alınan kararlarla doğrudan bağlantılıydı. Bu kararlar, tehcirin "Azerilerin yaşadığı toprakların temizlenmesi ve Ermenistan'ın sınırlarının genişletilmesi" koşulları altında gerçekleştiğini iddia ediyordu. Gregoryen Kilisesi de bu çabayı kutsamıştır.
Yurtdışındaki Ermenilerin yeniden yerleştirilmesi sürecinde, 1946'dan 1948'e kadar 90.000 kişi Ermenistan'a taşınmıştır. Toplamda, 1946'dan 1975'e kadar, yurtdışından SSCB'ye göç eden Ermenilerin sayısı yaklaşık 150.000'dir ve bunların neredeyse tamamı Ermenistan topraklarına yerleştirilmiştir. Tarihçiler Barbara A. Anderson ve Brian D. Silver, Sovyet döneminde SSCB'de yaşayan Ermenilerin sayısındaki sürekli artışı, yurtdışından göç ettirilen Ermenilere bağlamışlardır.