stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kültür Bakanlığı (Belarus)
Yapısı > Eski bakanlar

Mihail Alekandroviç Minkoviç (1964-1971)
Yuri Mikhailoviç Mikhneviç (1971-1988)
Evgeni Konstantinoviç Voitoviç (1988-1993)
Anatoli Ivanoviç Buteviç (1994-1996)
Aleksander Vladimiroviç Sosnovski (1996-2000)
Leonid Pavloviç Gulyako (2000-2005)
Vladimir Fedoroviç Matveyçuk (2005-2009)
Pavel Pavloviç Latuşko (2009-2012)
Boris Vladimiroviç Svetlov (2012-2017)
Yuri Pavloviç Bondar (2017-2020)
Anatoli Meçislavoviç Markeviç (2020–2025)
Ruslan İosifoviç Çernetski (2024–)
Hıfzı Özcan
Eserleri

Spastik Çocuklar Aile Rehberi
Zihinsel Engelli Çocuk
Her Sekiz Saatte Bir
Cerebral Palsy
Asarönü

| Asarönü |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Antalya'nın Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 36°21′50″N 30°05′31″E﻿ / ﻿36.364°K 30.092°D﻿ / 36.364; 30.092
Ülke:  Türkiye
İl: Antalya
İlçe: Finike
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Nüfus (2000): 165
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 242
İl plaka kodu: 07
Posta kodu: 07740
Resmî site 
Asarönü, Antalya ilinin Finike ilçesine bağlı bir mahalledir.
Asarönü mezar yapısı
Coğrafya

Antalya iline 123 km, Finike ilçesine 10 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2007: 
2000: 165    
1997: -
Commonwealth Bank

| --- | --- |
Commonwealth Bank of Australia logosu
Commonwealth Bank of Australia'nın Sidney'deki genel merkezi
Tip: Halka açık şirket
Menkul değer sembolü: ASX: CBA
Endüstri: Bankacılık Finansal hizmetler
Kuruluş: 22 Aralık 1911
Genel merkezi: Sidney, Avustralya
Önemli kişiler: Catherine Livingstone (Yönetim Kurlu Başkanı) Matt Comyn (CEO)
Gelir:  30,16 milyar A$ (2022)
Çalışan sayısı: 43.585 (2020)
Web sitesi: www.commbank.com.au
Commonwealth Bank of Australia (CBA) veya CommBank, Avustralya merkezli çok uluslu bir bankadır. Banka, 22 Aralık 1911 tarihinde kurulmuş olup bireysel, ticari ve kurumsal bankacılık, fon yönetimi, emeklilik, sigorta, yatırım ve komisyonculuk hizmetleri dahil olmak üzere çeşitli finansal hizmetler sunmaktadır. Merkezi Sidney'de 1 Darling Park Headquarters'ta yer almaktadır.
Commonwealth Bank, 22 Aralık 1911 tarihinde Avustralya hükûmeti tarafından kurulmuş olup 12 Eylül 1991 tarihinde halka açıldı. 1996 yılında banka özelleştirildi. Commonwealth Bank, ANZ, NAB ve Westpac ile birlikte Avustralya'nın dört büyük bankasından biridir.
Bağımlılık

| Bağımlılık |
| --- | --- |
Sağlıklı bir bireyin beyniyle (sol) kokain bağımlısı bir bireyin beyninin (sağ) karşılaştırıldığı beyin pozitron emisyon tomografisi görüntüleri.
Diğer ad(lar)ı: Şiddetli madde kullanımı bozukluğu
Uzmanlık: Psikiyatri (Tıp)
Bilimsel alan(lar): Psikoloji Sosyoloji Biyoloji
Bağımlılık, önemli zararlar ve diğer olumsuz sonuçlara rağmen, uyuşturucu kullanımı veya doğal ödül sağlayan bir davranışa girme konusunda sürekli ve yoğun bir istekle karakterize edilen bir nöropsikolojik bozukluktur. Tekrarlayan uyuşturucu kullanımı, sıklıkla beyin işlevini isteği sürdürecek şekilde değiştirir ve beynin özdenetimi zayıflatır (ancak tamamen ortadan kaldırmaz). Bu fenomen – uyuşturucuların beyin işlevini yeniden şekillendirmesi – bağımlılığın karmaşık bir dizi psikososyal ve nörobiyolojik (ve dolayısıyla istemsiz) faktörlerle geliştiğine dair bir anlayışa yol açmıştır.
Bağımlılığın klasik belirtileri arasında kompülsif (İng. compulsive) bir şekilde ödüllendirici uyaranlara katılım, maddelere veya davranışlara aşırı ilgi ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanımın devam etmesi yer alır. Bağımlılıkla ilişkili alışkanlıklar ve kalıplar genellikle anlık haz (kısa vadeli ödül) ile birlikte gecikmiş zararlı etkiler (uzun vadeli maliyetler) ile karakterizedir.
Maddelere yönelik bağımlılık örnekleri arasında alkolizm, kannabis bağımlılığı, amfetamin bağımlılığı, kokain bağımlılığı, nikotin bağımlılığı, opioid bağımlılığı, metamfetamin bağımlılığı yemek veya yeme bağımlılığı bulunur. Davranışsal bağımlılıklar arasında kumar bağımlılığı, alışveriş bağımlılığı, ısrarlı takip, internet bağımlılığı, sosyal medya bağımlılığı, obsesif-kompulsif bozukluk, oyun bağımlılığı ve cinsel bağımlılık sayılabilir. DSM-5 ve ICD-10 yalnızca kumar bağımlılığını davranışsal bir bağımlılık olarak tanırken, ICD-11 aynı zamanda oyun bağımlılığını da tanımaktadır.
Tanımlar

"Bağımlılık" ve "bağımlılık davranışı" bir tür zihinsel bozukluk, nöropsikolojik semptom ya da yalnızca uyumsuz (İng. maladaptation)/zararlı alışkanlık ve yaşam tarzı anlamında çok anlamlı terimlerdir. Tıpta "bağımlılık" teriminin yaygın bir kullanımı, duyusal ödüllere yönelik (örn. alkol, betel cevizi, uyuşturucular, cinsellik, kumar, video oyunları) davranışsal zorlantılar veya dürtülerle aşırı/yoğun bir şekilde ilgilenme yönündeki yaygın eğilimleri tanımlayan nöropsikolojik semptomlar içindir. Bağımlılık bozuklukları ya da bağımlılık hastalıkları, işlevsel engelliliklere yol açan (yani, bireylerin sosyal/ailevi ve mesleki faaliyetlerini sınırlayan) bağımlılıkların (nöropsikolojik semptomlar olarak) yüksek yoğunluklarını içeren zihinsel bozukluklardır; bu tür bozukluklar iki kategoriye ayrılır: madde kullanımına bağlı bağımlılıklar ve davranışsal bağımlılıklar.
DSM-5, bağımlılığı, madde kullanım bozukluğunun en ciddi aşaması olarak sınıflandırır; bu sınıflandırma, kontrol kaybının önemli ölçüde yaşanması ve bırakma isteğine rağmen zorlayıcı davranışların varlığı nedeniyle yapılır. Bu tanım, birçok bilimsel makale ve rapor tarafından kullanılmaktadır.
"İhtiyaçsılık" (İng. dependence), hem nöropsikolojik semptomları hem de zihinsel bozuklukları ifade eden çok anlamlı bir terimdir. DSM-5'te ihtiyaçsılıklar, bağımlılıklardan farklıdır ve bağımlılık olmaksızın da gerçekleşebilir; bunun yanı sıra, madde kullanım ihtiyaçsılıkları, yoksunluk sorunlarını içeren madde kullanımına bağlı bağımlılıkların (yani zihinsel bozukluklar) ciddi aşamalarıdır. ICD-11'de, "madde kullanımı ihtiyaçsılığı", "madde kullanımı bağımlılığı" (yani nöropsikolojik semptomlar) ile eşanlamlıdır ve yoksunluk sorunlarını içerebilir ancak içermesi zorunlu değildir.
Madde bağımlılığı

Daha fazla bilgi: Madde bağımlılığı ve Madde-ilişkili bozukluk
Madde bağımlılığı > Uyuşturucu bağımlılığı

Uyuşturucu bağımlılığı, madde-ilişkili bozukluklar sınıfına ait, zararlı etkilerine rağmen uyuşturucu arayışı ve uyuşturucunun kötüye kullanımı ile karakterize edilen kronik ve tekrarlayan bir beyin bozukluğudur. Bu tür bağımlılık, beynin ödül sistemini etkileyerek beyin devrelerini değiştirir, ve stres yönetimi ile özdenetim üzerinde işlevsel sonuçlara yol açar. İlgili organların işlevlerindeki hasar yaşam boyu sürebilir ve tedavi edilmezse ölüme neden olabilir. Uyuşturucu bağımlılığına neden olan maddeler arasında alkol, nikotin, esrar, opioidler, kokain, amfetaminler ve hatta yüksek yağ ve şeker içeriğine sahip gıdalar bulunur. Bağımlılıklar, sosyal ortamlarda deneysel olarak başlayabilir ve reçeteli ilaçların kullanımı veya diğer çeşitli etkenlerden ortaya çıkabilir.
Uyuşturucu bağımlılığının olaybilimsel (İng. phenomenology), koşullanma (edimsel (İng. operant) ve klasik), bilişsel modeller ve işaret reaktivitesi  (cue reactivity) modelinde işlev gösterdiği ortaya konmuştur. Ancak, tek bir model madde bağımlılığını tamamen açıklayamamaktadır.
Bağımlılık için risk faktörleri şunlardır:
Saldırgan davranış (özellikle çocuklukta)
Maddenin erişilebilirliği
Toplumun ekonomik durumu
Deneyimleme isteği
Epigenetik
Dürtüsellik (dikkatle ilgili, motor veya planlama dışı)
Ebeveyn denetiminin eksikliği
Arkadaşların reddetme becerilerinin eksikliği
Zihinsel bozukluklar
Maddenin kullanım şekli
Genç yaşta madde kullanımı
Madde bağımlılığı > Yeme bağımlılığı

Ana madde: Yeme bağımlılığı
Yiyecek veya yeme bağımlılığı için tanı kriterleri, DSM veya DSM-5 gibi kaynaklarda sınıflandırılmamış veya tanımlanmamıştır ve madde kullanım bozukluklarına benzer öznel deneyimlere dayanır. Yiyecek bağımlılığı, yeme bozuklukları olan bireylerde bulunabilir, ancak her yeme bozukluğu olan kişi yiyecek bağımlılığına sahip değildir ve yiyecek bağımlılığı olan herkesin yeme bozukluğu teşhisi yoktur. Yağ, tuz veya şeker oranı yüksek yiyeceklerin, örneğin çikolatanın uzun süreli sık ve aşırı tüketimi, beynin ödül sistemini tetiklediği için uyuşturuculara benzer bir bağımlılık yaratabilir; bu nedenle, birey aynı yiyecekleri giderek artan bir derecede isteme eğiliminde olabilir. Yüksek lezzetli yiyeceklerin tüketimi sırasında gönderilen sinyaller, tokluk sinyallerini engelleyebilir ve kalıcı istekler oluşabilir. Yiyecek bağımlılığı belirtileri gösterenler, yedikleri miktar artsa bile yiyecekten daha az tatmin olmalarına yol açan bir tolerans geliştirebilir.
Çikolatanın tatlı aroması ve farmakolojik bileşenleri, tüketici tarafından güçlü bir istek yaratır veya 'bağımlılık yapıcı' olarak algılanabilir. Çikolataya olan düşkünlüğü güçlü olan bir kişi kendini çikolatakolik olarak tanımlayabilir.
Yiyecek bağımlılığı geliştirme risk faktörleri arasında aşırı aşırı yeme ve dürtüsellik yer alır.
Yale Food Addiction Scale (YFAS) versiyon 2.0, bir bireyin yiyecek bağımlılığı belirtileri ve semptomları gösterip göstermediğini değerlendirmek için mevcut standart ölçümdür. 2009 yılında Yale Üniversitesi'nde, yağ, şeker ve tuz oranı yüksek yiyeceklerin bağımlılık benzeri etkiler gösterdiği ve sorunlu yeme alışkanlıklarına katkıda bulunduğu hipoteziyle geliştirilmiştir. YFAS, DSM-5'e göre madde ile ilişkili ve bağımlılık bozuklukları (SRAD) tanı kriterlerine dayalı olarak 25 maddelik bir öz-bildirim anketi aracılığıyla 11 SRAD bozukluğunu ele alacak şekilde tasarlanmıştır. En az iki SRAD belirtisi ve günlük aktivitelerde belirgin bir bozulma varlığı, olası bir yiyecek bağımlılığı tanısını öngörür.
Barratt Impulsiveness Scale, özellikle BIS-11 ölçeği ve UPPS-P Impulsive Behavior ölçeğindeki Negative Urgency ve Lack of Perseverance alt ölçeklerinin yiyecek bağımlılığı ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Davranışsal bağımlılık

Davranışsal bağımlılık terimi, olumsuz sonuçlara rağmen içsel olarak ödüllendirici (yani, arzu edilen veya çekici) bir davranışa yönelik zorlayıcı bir eğilimi ifade eder. Klinik öncesi kanıtlar, doğal bir ödüle tekrarlayan ve aşırı maruz kalma sonucunda ΔFosB ifadesinde belirgin artışların, uyuşturucu bağımlılığında olduğu gibi aynı davranışsal etkileri ve nöroplastisiteyi indüklediğini göstermiştir.
Peele tarafından popüler hale getirilen bir görüşe göre, bağımlılık psikotrop ilaçlar olmaksızın da var olabilir. Bu tür bağımlılıklara davranışsal bağımlılıklar denir. Bu bağımlılıklar pasif veya aktif olabilir, ancak çoğunlukla pekiştirici özellikler içerirler ki bu özellikler çoğu bağımlılıkta bulunmaktadır. Cinsel davranış, yeme, kumar oynama, video oyunları oynama ve alışveriş, insanlarda zorlayıcı davranışlarla ilişkilidir ve mezolimbik yolak ile ödül sisteminin diğer bölümlerini aktive ettiği gösterilmiştir. Bu kanıtlara dayanarak, cinsel bağımlılık, kumar bağımlılığı, video oyunu bağımlılığı ve alışveriş bağımlılığı buna göre sınıflandırılmaktadır.
Davranışsal bağımlılık > Cinsel

Ana madde: Cinsel bağımlılık
Cinsel bağımlılık, olumsuz fizyolojik, psikolojik, sosyal ve mesleki sonuçlara rağmen devam eden aşırı, zorlayıcı veya başka şekilde sorunlu cinsel davranışlarla ilgilenmeyi içerir. Cinsel bağımlılık, hiperseksüalite veya kompulsif cinsel davranış bozukluğu olarak da adlandırılabilir. DSM-5, cinsel bağımlılığı klinik bir tanı olarak tanımamaktadır. Hiperseksüalite bozukluğu ve internet bağımlılığı bozukluğu DSM-5'e önerilen bağımlılıklar arasındaydı, ancak bu bozuklukların ayrı zihinsel sağlık durumları olarak varlığını destekleyen yeterli kanıt bulunmadığı için sonradan reddedildi. İnsanlarda yapılan klinik araştırmalar ve ΔFosB içeren klinik öncesi çalışmalar, kompulsif cinsel aktiviteyi – özellikle herhangi bir cinsel ilişki biçimini – bağımlılık (yani cinsel bağımlılık) olarak tanımlamıştır. Ödül çapraz hassaslaştırması, amfetamin ile cinsel aktivite arasında gözlemlenmiştir; bu, birine maruz kalmanın her ikisine de olan arzuyu artırdığı anlamına gelir ve dopamin disregülasyon sendromu olarak ortaya çıkar. Bu çapraz hassaslaştırma etkisi için ΔFosB ekspresyonu gereklidir ve ΔFosB ekspresyonunun seviyesi arttıkça bu etki yoğunlaşır.
Davranışsal bağımlılık > Kumar

Ana maddeler: Kumar ve Problemli kumar oynama
Kumar, kompulsif davranışla ilişkilendirilen doğal bir ödül sağlar. İşlevsel nörogörüntüleme kanıtları, kumarın ödül sistemini ve özellikle mezolimbik yolakı aktive ettiğini göstermektedir. Dopaminin öğrenme, motivasyon ve ödül sistemi ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Kumarda dopaminin tam rolü tartışmalıdır. D2, D3 ve D4 dopamin reseptörünün yanı sıra substantia nigradaki D3 reseptörlerinin kumar davranışının şiddeti ile ilişkilendirildiği, fare ve insan modellerinde önerilen roller bulunmuştur. Bu durum, dorsal striatumda daha fazla dopamin salınımı ile ilişkilendirilmiştir.
Problemli kumar oynama bağımlılıkları, komorbid zihinsel sağlık bozuklukları, madde bağımlılığı, alkol kullanımı bozukluğu ve kişilik bozuklukları gibi durumlarla ilişkilidir.
Kumar bağımlılığı için risk faktörleri arasında antisosyal davranış, dürtüsel kişilik, erkek cinsiyet, duyum arayışı, madde kullanımı ve genç yaş bulunmaktadır.
Kumar bağımlılığı, zarardan kaçınma, düşük öz-yönelim, karar verme ve planlama yetersizlikleri, dürtüsellik ve duyum arayışı gibi bazı kişilik özellikleriyle ilişkilendirilmiştir. Bazı kişilik özellikleri kumar bağımlılığı ile ilişkili olsa da, kumara bağımlı bireyler için genel bir tanım yoktur.
Davranışsal bağımlılık > İnternet

Ana madde: İnternet bağımlılığı
İnternet bağımlılığı için standart bir tanım bulunmamakla birlikte, bu sorunun var olduğu konusunda geniş bir fikir birliği vardır. Problemli internet kullanımının sınıflandırılması, bunun bir davranışsal bağımlılık, bir dürtü kontrol bozukluğu veya bir obsesif-kompulsif bozukluk olarak mı düşünülmesi gerektiği konusu tartışmalıdır. Bazılarına göre, internet bağımlılığı kendi başına bir bozukluk değil, altta yatan bir zihinsel sağlık durumunun semptomu olarak değerlendirilmelidir. İnternet bağımlılığı, "internet bağlantısı sağlandığında, yapılan etkinlikten bağımsız olarak internete yönelik psikolojik bir bağımlılık" olarak tanımlanmıştır. Problemli internet kullanımı, internete ve/veya dijital medyaya aşırı ilgi, bireyde stres yaratsa bile internette aşırı zaman geçirme, istenilen duygusal tepkiyi elde etmek için gereken internet kullanım süresinin artışı, internet kullanım alışkanlıkları üzerinde kontrol kaybı, yoksunluk belirtileri ve iş, sosyal, akademik veya kişisel yaşamda olumsuz sonuçlara rağmen devam eden problemli internet kullanımını içerebilir.
Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri, Asya ve Avrupa'da yapılan çalışmalar, internet bağımlılığı prevalans (yaygınlık) oranlarını %1 ila %19 arasında değişen değerlerde tespit etmiştir; ergen popülasyonunun, diğer yaş gruplarına kıyasla yüksek oranlarda olduğu görülmüştür. Prevalans oranlarının tespit edilmesi, evrensel kabul görmüş tanı kriterlerinin eksikliği, kültürler arası geçerlilik ve güvenilirlik gösteren tanı araçlarının eksikliği ve problemli internet kullanımının bağımlılık bozukluğu olarak sınıflandırılmasının geçerliliği hakkındaki mevcut tartışmalar nedeniyle zordur. Bağımlılığı ölçmek için en yaygın kullanılan ölçek, Kimberly Young tarafından geliştirilen Internet Addiction Test'dir (İnternet Bağımlılığı Testi).
İnternet bağımlılığı olan bireylerin komorbid (eşzamanlı, eşlik eden hastalık) bir psikiyatrik bozukluğa sahip olma olasılığı yüksektir. İnternet bağımlılığı ile birlikte görülen komorbid tanılar arasında duygudurum bozuklukları, anksiyete bozuklukları, madde kullanım bozuklukları ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu bulunmaktadır.
Davranışsal bağımlılık > Video oyunları

Ana madde: Oyun bağımlılığı
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) video oyunu bağımlılığını, olumsuz sonuçlar ortaya çıksa da en az 12 ay boyunca diğer ilgi alanlarından daha çok öncelik verilen aşırı oyun oynama davranışı olarak tanımlamaktadır. Mayıs 2019'da DSÖ, oyun bozukluğunu International Classification of Diseases'in (Uluslararası Hastalık Sınıflandırması'nın) 11. baskısında tanıtmıştır. Video oyunu bağımlılığının erkeklerde kadınlara oranla 2,9 kat daha yaygın olduğu gösterilmiştir. Genç yaş gruplarının video oyunu bağımlılığına daha yatkın olduğu öne sürülmektedir. Belirli kişilik özelliklerine sahip bireylerin oyun bağımlılığına daha duyarlı olabileceği belirtilmiştir.
Video oyunu bağımlılığı için risk faktörleri şunlardır:
Erkek cinsiyet,
Psikopatolojiler (örn. DEHB veya MDD) ve
Sosyal anksiyete.
Davranışsal bağımlılık > Alışveriş

Alışveriş bağımlılığı veya kompülsif satın alma bozukluğu, aşırı alışveriş yapma veya harcama dürtüsüyle, istenmeyen sonuçlara yol açabilecek bir durumdur. Bu sonuçlar ciddi etkilere yol açabilir; artan tüketici borcu, ilişkilerin olumsuz etkilenmesi, yasadışı davranış riskinin artması ve intihar girişimleri gibi. Alışveriş bağımlılığı dünya genelinde görülmektedir ve Amerika Birleşik Devletleri'nde %5.8 prevalans oranına sahiptir. Diğer davranışsal bağımlılıklara benzer şekilde, kompülsif satın alma bozukluğu duygudurum bozuklukları, madde kullanım bozuklukları, yeme bozuklukları ve kontrol eksikliği içeren diğer bozukluklarla bağlantılı olabilir.
Belirti ve bulgular

Bağımlılığın belirtileri, bağımlılık türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Madde bağımlılıklarının semptomları şunları içerebilir:
Sonuçlarının farkında olunsa bile madde kullanımına devam etme
Madde alımı söz konusu olduğunda finansal durumu göz ardı etme
Maddenin sürekli bir arzını sağlama isteği
Maddeyi bırakıldığında yoksunluk belirtileri yaşama
Benzer etkiyi elde etmek için zamanla daha fazla maddeye ihtiyaç duyma
Madde kullanımı nedeniyle sosyal ve iş yaşamının etkilenmesi
Madde kullanımını bırakmada başarısız olma
Düzenli olarak madde kullanma isteği
Bağımlılığın belirti ve bulguları şunları içerebilir:
| Davranışsal değişiklikler | Fiziksel değişiklikler | Sosyal değişiklikler |
| --- | --- | --- |
|  Sinirli ve öfkeli olma  Yeme veya uyku alışkanlıklarında değişiklik  Kişilik ve tutumda değişiklik  İş veya okul ortamında devamsızlık ve performans düşüşü  Makul bir neden olmadan korkulu, paranoyak ve kaygılı hissetme  Sık sık çatışmalara (kavga, yasadışı faaliyet) girme  Sık veya ani ruh hali ve mizaç değişiklikleri  Belirli davranışları saklama veya inkâr etme  Motivasyon eksikliği  Dönemsel aşırı hareketlilik  Uygunsuz ortamlarda madde kullanımı |  Anormal göz bebeği boyutu  Kızarmış gözler  Vücut kokusu  Bozulmuş motor koordinasyon  Dönemsel titremeler  Fiziksel görünümde bozulma  Peltek konuşma  Kilo değişiklikleri |  Hobi değişiklikleri  Mali durumda değişiklikler (nedeni açıklanamayan para ihtiyacı)  Madde kullanımıyla ilgili yasal sorunlar  Arkadaş çevresinde ve ilişkilerde ani değişiklikler  Kişisel ilişkilere rağmen madde kullanımı |
Tarama ve değerlendirme > Nöroklinik değerlendirme

Bağımlılık Nöroklinik Değerlendirme (Addictions Neuroclinical Assessment), bağımlılık bozukluklarının tanısında kullanılan bir araçtır. Bu araç üç farklı alanı ölçer: yürütücü işlev (executive functions), teşvik edici belirginlik (incentive salience) ve negatif duygulanım. Yürütücü işlev, bağımlılık durumunda bozulan süreçleri içerir. Bağımlılık bağlamında, teşvik edici belirginlik, bireyin bağımlılık yapıcı maddeyi nasıl algıladığını belirler. Bağımlılığı olan bireylerde artan negatif duygusal tepkiler gözlemlenmiştir.
Tarama ve değerlendirme > Tütün, alkol, reçeteli ilaçlar ve diğer madde kullanımı (TAPS)

Bu, yaygın olarak kullanılan maddeleri değerlendiren bir tarama ve değerlendirme aracıdır. Bu araç, TAPS-1 ve TAPS-2'yi içerdiği için birden fazla tarama ve değerlendirme aracına ihtiyaç duymadan basit bir tanı sağlar. Tarama bileşeni, belirli maddenin (tütün, alkol, reçeteli ilaçlar ve diğer) kullanım sıklığı hakkında sorular içerir. Bir birey tarama sonucunda pozitif çıkarsa, ikinci bileşen başlatılır. Bu aşama, maddenin risk düzeyini belirler.
Tarama ve değerlendirme > CRAFFT

CRAFFT (Car-Relax-Alone-Forget-Family and Friends-Trouble), tıbbi merkezlerde kullanılan bir tarama aracıdır. CRAFFT, 2.1 versiyonunda olup, nikotin ve tütün kullanımı için CRAFFT 2.1+N adlı bir versiyona da sahiptir. Bu araç, ergenler arasında madde kullanımı, madde ile ilişkili sürüş riski ve bağımlılıkları belirlemek için kullanılır. Farklı senaryolar için bir dizi soru kullanır. Belirli bir yanıt kombinasyonu durumunda, daha doğru bir sonuç elde etmek için farklı soru setleri kullanılabilir. Soruların ardından, bireyde madde kullanım bozukluğu olasılığını belirlemek için DSM-5 kriterleri kullanılır. Bu testler yapıldıktan sonra klinisyenin "5 R" olarak bilinen kısa danışmanlık stratejisini uygulaması gerekmektedir.
Kısa danışmanlığın beş teması (5 R) şunlardır:
Sonuçları GÖZDEN GEÇİR
Bırakmayı ÖNER
SÜRÜŞ risk danışmanlığı
YANIT: Kendini motive eden ifadeler talep et
ÖZGÜVENİ güçlendir
Tarama ve değerlendirme > Madde Bağımlılığı Tarama Testi (DAST-10)

Madde Bağımlılığı Tarama Testi (DAST), problemli madde kullanımını ölçen bir öz-bildirim aracıdır. Bu testte yanıtlar evet veya hayır olarak kaydedilir ve sıfır ile 28 arasında bir puan verilir. Madde kötüye kullanımı veya bağımlılığı, 6 puanlık bir kesme puanı ile gösterilir. Bu tarama aracının üç versiyonu bulunmaktadır: DAST-28, DAST-20 ve DAST-10. Her bir enstrüman Dr. Harvey A. Skinner tarafından telif hakkına sahiptir.
Tarama ve değerlendirme > Alkol, Sigara ve Madde Kullanım Testi (ASSIST)

Alkol, Sigara ve Madde Kullanım Testi (ASSIST), DSÖ tarafından geliştirilmiş, sekiz sorudan oluşan görüşmeye dayalı bir anket türüdür. Sorular, ömür boyu kullanım, kullanım sıklığı, kullanım isteği, kullanım ile ilgili sağlık, finansal, sosyal veya yasal sorunların sıklığı, görevlerini yerine getirememe, kullanım konusunda birinin endişe belirtip belirtmediği, kullanımını sınırlama veya azaltma girişimleri ve enjeksiyon yoluyla kullanım gibi konuları içermektedir.
Nedenler > Kişilik teorileri

Bağımlılığın kişilik teorileri, bir bireyin bağımlılık geliştirme eğilimini kişilik özellikleri veya düşünme biçimleri (yani, duygusal durumlar) ile ilişkilendiren psikolojik modellerdir. Veri analizi, uyuşturucu kullananlar ve kullanmayanların psikolojik profilleri arasında önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir ve farklı uyuşturucuları kullanma yönündeki psikolojik yatkınlıklar da farklı olabilir. Psikoloji literatüründe önerilen bağımlılık risk modelleri arasında pozitif ve negatif psikolojik etkilerin bir duygu düzenleme bozukluğu modeli, dürtüsellik ve davranışsal inhibisyonun pekiştirme duyarlılık teorisi (reinforcement sensitivity theory) ve ödül duyarlılığı ile dürtüselliğin bir modelidir.
Nedenler > Nöropsikoloji

Değişimin transtheoretik modeli (TTM, Transtheoretical model), bir bireyin bağımlılığını nasıl kavramsallaştırdığını ve bunun etrafındaki düşüncelerini – bağımlılığının farkında olmama durumu dahil – gösterebilir.
Bilişsel kontrol (cognitive control) ve uyaran kontrolü (stimulus control), edimsel (operant conditioning) ve klasik koşullanma ile ilişkilidir ve bir bireyin tetiklenmiş davranışlarının kontrolü üzerinde yarışan zıt süreçleri temsil eder (yani, sırasıyla içsel ve dışsal veya çevresel). Bilişsel kontrol ve özellikle davranış üzerindeki inhibisyon kontrolü (inhibitory control), hem bağımlılık hem de dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) durumunda bozulur. Belirli bir ödüllendirici uyaranla ilişkili uyaran odaklı davranışsal tepkiler (yani, uyaran kontrolü), bağımlılık durumunda bireyin davranışları üzerinde hakimiyet kurma eğilimindedir.
Nedenler > Nöropsikoloji > Davranışın uyaran kontrolü

Ayrıca bakınız: Uyaran kontrolü
Edimsel koşullanmada, davranış bir uyuşturucu gibi dış uyaranlarla etkilenir. Edimsel koşullanma öğrenme teorisi, uyuşturucu kullanımının ruh hali değiştirici veya uyarıcı sonuçlarının sürekli kullanımı nasıl pekiştirdiğini (pozitif pekiştirme örneği) ve bağımlı bireyin yoksunluktan kaçınmak için neden sürekli kullanıma yöneldiğini (negatif pekiştirme örneği) anlamada yararlıdır. Uyaran kontrolü, bir uyaranın yokluğu veya bir ödülün varlığını kullanarak sonucun davranışını etkilemektir.