Bizans donanması
Bizans tarihinde donanmanın rolü

İmparatorluk tarihinde, Bizans donanmasının öneminin değerini biçmek hiç kolay değildir. Bir yandan, hayatı boyunca İmparatorluk, sıklıkla küçük hinterlandları olan uzun kıyı şeritlerini savunmuştur. Ayrıca, gemicilik taşımacılığın en hızlı ve en ucuz yoluydu ve İmparatorluğun bereketli alanları yanında ana şehirleri ve ticari merkezleri denizlere yakın bulunuyordu. 7 ile 10. yüzyıllar arası Arapların ortaya koyduğu tehditler ile beraber, bu güçlü bir filoyu ayakta tutmayı zorunlu kılmıştır. Konstantinopolis'in Araplar tarafından kuşatılmasında sırasındaki başarılı savunmasıyla donanma imparatorluğu kurarak belki de en büyük önemini göstermiştir. Bu dönem boyunca geç 10. yüzyıla kadardevam eden akınlar ile karşı akınlardan oluşan oyunda, deniz operasyonları Bizanslıların Araplara karşı çabalarında yaşamsal rol oynamıştır.
Diğer yandan, çağın denizcilik teknolojisinin sınırları ve doğası ne Bizanslıların ne de rakiplerinin herhangi birinin gerçek talassokrasi geliştirmelerine izin vermemiştir. Kadırga filoları kıyı operasyonları ile sınırlanmış ve gerçekten bağımsız rol oynayamamışlardır. Üstelik Araplara karşı Bizans galibiyet ve mağlubiyetlerinin değiştirmesi, iki tarafın hiçbirinin üste gelecek şekilde kalıcı kazanımda bulunamadığını gösterir. Bizanslıların 880 yılında Nasar'ın dikkate değer gece zaferi gibi (Orta çağda bir dolu benzer çarpışmalardan biridir) birçok parlak başarı kazanmalarına rağmen, bu başarılar benzer korkunç yenilgiler ile dengelenmiştir. Bizans filolarında kürekçilerinin başkaldırılarıyla ilgili raporlar, şartların talimatlarda yazan ideal durumdan çok uzakta olduğunu göstermektedir. Büyük Anadolu toprak sahiplerinin yüksek Bizans aristokrasi ve bürokrasisindeki geleneksel başat durumlarıyla beraber düşünüldüğünde Roma İmparatorluğu'nda olduğu gibi donanma en güçlü olduğu zamanda bile kara kuvvetlerine göre geniş şekilde ikincil kabul ediliyordu. Bu gerçek, imparatorluk hiyerarşisinde amirallerin görece düşük pozisyonlarda olmasında da açıkça görülür.
Diğer yandan, 10. ve 11. yüzyılda başta Venedik sonra Ceneviz İtalyan şehir devleriyle kesişen Bizans deniz gücünün kendinden kaynaklı sebeplerle kademeli zayıflaması İmparatorluğun kaderi için uzun erim ehemmiyettedir. Bizans devletini parçalayan Dördüncü Haçlı Seferinin talanının en büyük sebebi denizde İmparatorluğun savunmasız kalmasıdır. Bu süreç, 9. yüzyılda İmparatorluk tarafından Batı'da kendi deniz gücünün zayıflığını bertaraf etmek için artan miktarda İtalyanı işe almasıyla Bizansın kendisi tarafından başlatılmıştır. İtalyan cumhuriyetlerin, ayrıca imparatorlukla Batı Avrupa arasındaki ticarette yaptıkları arabuluculukla da kâr sağlamaları, Bizans ticari denizciliğini zayıflatmış bunun sonucu da Bizans deniz kuvvetlerinin varlığına ters etkisi olmuştur. Kaçınılmaz şekilde İtalyan cumhuriyetleri yavaşça Bizans yörüngesinden ayrılmış, kendi politikaları izlemeye başlamışlar ve geç 11. yüzyıldan itibaren İmparatorluğu sömürmeye ve bazen açıkça yağmalamaya başlamaları, nihayetinde Bizans'ı kendi çıkarları için siyasi ve ekonomik boyun eğdirmelerinin habercisiydi. Kekavmenos'un yorumlarında betimlediği üzere o zaman güçlü donanmanın eksikliği Bizanslılar tarafından şiddetle hissedilmiştir. I. Manuil ve daha sonra VIII. Mihail gibi güçlü ve enerjik imparatorlar Bizans deniz gücünü canlandırabilmişler fakat Venediklilere ağır darbeler vurduktan sonra bile sadece onları Cenevizliler ya da Pisalılar yer değiştirebilmişlerdir. Böylece ticaret Latinlerin elinde kalmış, kâr imparatorluktan hortumlanmıştır ve ölümlerinden sonra başarıları çabucak buharlaşmıştır. 1204 yılından sonra ve VIII. Mihail'in hükümdarlığının istisnası hariç, Bizans donanmasının kaderi az ya da çok İtalyan denizci cumhuriyetler ile olan müttefikleriyle değişime bağlı kalmıştır.
Bizans tarihinin genel akışına bakıldığında, donanmanın güçlenip, zayıflaması çok yakın şekilde İmparatorluğun kaderindeki dalgalanmaların yansımasıdır. Bu açık bağlantı, Fransız Bizantolog Louis Bréhier şu yorumu yapmasıne neden olmuştur: "[Bizans] yönetim dönemleri şu şekildedir ki denizleri kontrollerine aldıkları dönemler ve onu kaybederek geriye gidişin başladığı dönem."
Geç 5. yüzyılda, Batı Akdeniz barbar kralların eline geçti. I. Justinianus'un fetihleri Roma kontrolünü tüm deniz üzerinde tekrar sağladı. Bu 7. yüzyılın ikinci yarısında Müslüman fatihlerin ortaya çıkmasına kadar devam etti.
7 ile 11. yüzyıllar Akdeniz'de Bizans-Müslüman ana deniz operasyonlarını gösteren harita.
İmparator III. Leon ve oğlu ve ardılı, V. Konstantinos. Her ikisi Araplara karşı Bizans'ın makus kaderini değiştirmişlerdir, fakat içeride ikonoklastik politikaları yüzünden büyük çatışmaya neden olmuşlardır.
Sarazen korsan filosu Girit'e doğru seyir ediyor. İoannis Skilicis vakainamesinin Madrid Skilicis versiyonundan bir minyatür.
Makedon Basileios'un altın sikkesi. Filo üzerindeki himayesi birçok başarıya neden olmuş ve uzun zaman denizciler tarafından hatırlanmıştır, torunu VII. Konstantin'in hükümdarlığına kadar hissedilecek Makedon Hanedanı'na güçlü sadakat bağları kurmuştur.
904 yılında Trabluslu Leon komutasında Araplar tarafından Selanik'in yağmalanması İoannis Skilicis vakainamesinin Madrid Skilicis versiyonunda resmedilmiştir. VI. Leon hükümdarlığında Ege denizinde Müslüman gemilerin korsan tarzı saldırı dalgasının en ciddisidir.
Chandax kuşatması, Girit'teki ana Müslüman mülkü, İoannis Skilicis vakainamesinin Madrid Skilicis versiyonu. Nikiforos Fokas büyük bir amfibik harekete önderlik edip Girit'i imparatorluğa kazandırıp, Ege Denizi'ni Müslüman korsanlarının tehdidine karşı güven altına almıştır.
Dördüncü Haçlı Seferi tarafından Konstantinopolis'in ele geçirilmesi Latin Batı'nın ve özellikle Venedik deniz gücünün zayıf düşürülmüş Bizans İmparatorluğu üzerinde zaferidir.
İmparator VIII. Mihail. Konstantinopolis'i geri alarak Bizans İmparatorluğu'nu tekrar kurdu, Bizans'ın son büyük deniz gücü başarısının mimarıdır
Yaklaşık 900 yılının thema yapısını içerecek şekilde 6 ile geç 9. yüzyıl arasında Bizans İmparatorluğu. Akdeniz etrafında bulunan uzak ve tecrit imparatorluk mülkleri, Bizans filoları tarafından savunulup, güçlendiriliyordu.
Basilikon ploïmon'un magistros, Drungarios ve katepanō'nu (geç 9. yüzyıl). Ön yüzde haç ve etrafında yazı, arka yüzde yalnızca yazı içeren kurşun İznik mührü.
Bir deniz savaşı tasviri, Oppianos'un Cynegetica'sının 13. yüzyıl kopyasından.
14.-yüzyıl yağlı boya resimde hafif bir kadırga, günümüzde Atina Bizans ve Hristiyan Müzesinde bulunan bir ikonadan
941 yılında Konstantinopolis'e yapılan Rus saldırısını Bizans filosu püskürtüyor. Borda etmek ve göğüs göğüse savaş Orta çağ deniz savaşlarının çoğunun neticesini belirliyordu. İoannis Skilicis vakainamesinin Madrid Skilicis versiyonundaki bu resimde Bizans dromonları Rus gemilerinin üzerine çıkıp, mahmuzları ile kürekçileri ezdiği gösteriliyor.
10. ve 12. yüzyıl arası tarihli Girit'ten rum ateşi el bombaları ve demir dikenleri
İoannis Skilicis vakainamesinin Madrid Skilicis versiyonundan bir minyatür: Rum ateşinin kullanımı