Dürdâne Hanım

Dürdâne Hanım, Ahmet Mithad Efendi'nin en önemli eserlerinden biridir. Kitap dönemine göre oldukça sıradışı bir kadın olan Dürdâne Hanım'ın hikayesini ele almaktadır. Dürdâne Hanım genç bir kız olarak kendini bir aşka feda etmiştir. Yazar, bu sıradışı kadın örneğiyle örneğiyle İstanbul'da yaşayan genç kız ve kadınların yaşadığı zorlukları vurgulamak istemiştir.
ROMAN İÇERİĞİ VE ÖZETİ
Roman içinde beş kısmı barındırır ve romandaki bölümlere alt başlık olarak roman kahramanlarının ismi verilmiştir. 7 Şubat-8 Mart 1882 tarihleri arasında Tercüman-ı Hakikat gazatesinde tefrika şeklinde yayımlanmıştır.  Ardından aynı yıl içinde kitap hâlinde basılmıştır. 29 yaşında dul bir kadın olan Ulviye Hanım, Mısır'dan İstanbul'a ihtiyar annesinin yanına gelmiştir ve oradaki yalısında yaşamını sürdürmektedir. Bahçe komşusu ise Dürdâne Hanım'dır. Ulviye Hanım, komşusu olan Dürdâne Hanım'ın hayatını oldukça merak etmektedir. Ona göre Dürdâne Hanım gizli işler çevirmektedir.
Maceraperest dul UlviyeHanım merakı sayesinde konak komşusunun kızı Dürdâne’nin hayatına dâhil olur. Dürdâne’nin gizli sevgilisi Mergup Bey’i öğrenir. Dürdâne ile evlenmek istemediğini ve Dürdâne’in hamile olduğunu öğrenir. Kılık değiştirerek Acem Ali Bey adı ile ortalıkta dolaşan Ulviye Hanım, bu olaylarla ilgili yaşadıkları çalışmayı sürükleyici hale getirir.
Baba dostu bir İngiliz doktordan bir telefon alır. Dürdâne'yi  bir gece uyurken gizlice o telefon sayesinde dinlemeye başlar . Ulviye Hanım bu sayede her şeyi duymaya başlar. Dürdâne’nin hamile olduğunu, doğumun yaklaştığını ve Mergüp’ün evlenip bebek sahibi olmak istemediğini duyar. Dışarıda hep Acem Ali Bey olarak tanınan Ulviye, Galata meyhanelerinde Çerkez Bey ile arkadaş olur.Bu arkadaşlık sayesinde bir ebe bulunur ve o ebe Dürdane’nin doğumu için kaçırılır . Ebeyi ölümle tehdit ederler ve onları tam da Dürdane’nin doğum saatine kadar büyütürler. Bebek doğar, bebeğe elbette Ulviye’nin annesi bakar. Onları güvenli bir şekilde kendi malikânesine götürür. Daha sonra Ulviye, Dürdâne ile kendi kadını olarak tanışır ve birçok şey anlatır. Mergüp Bey’den intikam almak isteyen Dürdâne’ye yardım etmek ister. Bir kadın ve bir insan olarak Ulviye, Mergüp Bey’in tavırlarına çok kızar. Acem Ali Bey ve Çerkez Bey, Mergüp Bey’i bulup konağa getirir ve Dürdâne ile karşılaştırır ama Dürdâne daha önce zehir içer ve acısını anlatırken ölür. Amacı, Mergüp Bey’in bu vicdan azabıyla yaşaması ve onun acı çekmesini istemesidir. İntiharından altı ay sonra bir kadınla evlenen Mergüp Bey, karısının eski sevgilisi tarafından öldürülür. Böylece Dürdâne ve Mergup Bey’in hesaplaşması kıyamette bitmeyecektir. Ulviye Hanım, hayat hikâyesinin çilesini çekmiş bir yiğit olduğunu anladığı Sandalcı Çerkez Sohbet Bey ile evlenir.
KARAKTERLER
Dürdane: On sekiz, on dokuz yaşlarında genç bir kızdır. Küçük yaşta annesini kaybetmesi ile babası ile beraber yaşar.
Mergup Bey: Yalıçapkını bir adamdır. Ayrıca Dürdane’nin sevgilisidir.
Ulviye Hanım: Dul ve orta yaşlı bir kadındır. Romanın başkahramanı Dürdane Hanım gözükse de asıl kahraman kendisidir.
Ulviye’nin Annesi: Ulviye Hanım’ın yaşlı annesidir. Kendi halinde bir kadındır.
Acem Ali Bey: Ulviye Hanım erkek kılığına girip Galata’da dolaşıp, kavgalara bulaştığı hayali erkek karakteridir.
Çerkez Sohbet Bey: Acem Ali Bey ile tanışıp birlikte kavgalara girip dost olurlar. Acem Ali Bey’in kadın olduğunu sonradan anlar. Eserin sonunda Ulviye Hanım ile evlenir.
Halviye Bey: Dürdane’nin babasıdır.
Gülbeyaz Dadı: Dürdane’nin anne yerine koyup, yakın gördüğü, her şeyini anlattığı dadısıdır.
↑  "Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü". tees.yesevi.edu.tr. Erişim tarihi: 16 Mart 2025. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
↑  "Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü". tees.yesevi.edu.tr. 2 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2025.
↑  https://www.iskultur.com.tr. "Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - Hikaye Roman ve Tarih Kitapları". Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. 17 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2025.
↑  KitapDiyarı (10 Ocak 2023). "Dürdane Hanım Özeti, Konusu ve Karakterleri - Kitap Diyarı". 6 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2025.