stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Arago noktası
Deneysel yönleri > Dairesellikten sapma

Eğer dairesel cismin arakesiti dairesel şeklinden biraz saptıysa (hala uçları keskin) Arago noktasının şekli değişir. Eğer cismin arakesiti eliptik ise Arago noktası evolüt şeklini alır. Bu durum eğr kaynak ideal noktasal kaynak ise geçerlidir. Arago noktası noktasal yayılım fonksiyonu olarak yorumlanabileceğinde Arago noktası geniş kaynaktan çok az miktarda etkilenir. Sonuç olarak, noktasal yayılım fonksiyonundan dolayı genişletilmiş kaynağın görüntüsü saoluk olur ama şiddeti azalmaz.
Deneysel yönleri > Dairesel cismin yüzey pürüzlülüğü

Arago noktası ideal dairesel arakesiti sayesinde oldukça hassastır. Yani dairesel cismin yüzeyindeki pürüz parlak noktayı tamamen yok edebilir. Bu aşağıdaki grafiklerde 4 mm çaplı disk sayesinde oluşan Arago noktası temsil edilmiştir. (g = b = 1 m):
Bu grafikler dairesel şeklin genliği 10 µm, 50 µm ve 100 µm olan normal sinüs biçimli kıvrımlar içerir. 100 µm'lik kıvrımlarda merkezi kıvrımlar neredeyse yok olmuştur.
Bu etki en iyi Frenel alan kavramı kullanılarak anlaşılır. Dairesel cisim belirli Fresnel alanı sayılarını engeller. Dairesel cismin kenarlarıyla başlayan Fresnel alanı sadece Arago noktasına katkı sağlar. Daha sonra, yıkıcı olarak birbirleriyle girişim yapan Fresnel alanları birbirini söndürürler. Genliği komşu Fresnel alanının eniyle aynı olan rastgele uç kıvrımı Arago noktasının şiddetini azaltır. Komşu Fresnel alanının eninden oluşan kıvrımından dolayı artan yarıçapı olan kenarların parçaları sayesinde yıkıcı bir şekilde kıvrımı etkilemeyen parçaların yardımıyla girişir.
Komşu Fresnel alanı yaklaşık olarak aşağıdaki gibi tanımlanmıştı:
 \Delta r\approx {\sqrt {r^{2}+\lambda {\frac {gb}{g+b}}}}-r.
Kenar kıvrımı Arago noktasının eninin %10'undan büyük olmamalı. Yukarıdaki 4 mm çaplı disklerin grafiklerinde, komşu Fresnel alanının eni 77 µm'dir.
Madde dalgalı Arago noktası

Son dönemlerde, Arago noktası deneyleri döteryum molekülünün süpersonik genleşme ışınıyla ispatlanmıştır (nötr madde dalgasının örneği). Kuantum mekaniğinden de bilindiği üzere madde parçacıkları dalga davranışı sergiler. Parçacıkların dalga davranışı de Broglie'nin Davisson-Germer deneyi olarak da bilinen teorisine dayanır. Belirli ölçülerdeki dairesel yapısal incelendiğinde elektronun Arago noktası geçirimli elektron mikroskobuyla gözlenebildiği gibi madde dalgası oluşturur,.
Dalga davranışını ispatlamak için büyük molekullerle yapılan Arago noktası gözlemleri son dönemdeki deneylerin konusudur.
Diğer uygulamaları

Arago noktasının dalga davranışının ispatlanmasının yanı sıra birkaç farklı uygulaması daha vardır. Arago noktasının diğer kullanımı da hizalama sistemlerinde düz çizgi kaynağı olması fikridir. Diğeri, noktanın ışın aberasyonunudaki hassaslığını kullanarak lazer ışınının sapmasının incelemektir.
P0'daki küresel bir nokta kaynaktan P1 noktadaki dalga genliğini hesaplamak için notasyon.
Küçük dairesel bir engelin gölgesinin merkezindeki eksen üzerindeki yoğunluk, engelsiz yoğunluğa yakınsar.
Araneus marmoreus

Araneus marmoreus, Araneidae familyasından Holarktik biyocoğrafik bölgesinde yaygın bir örümcek türü.
Tarihçe

İlk kez 1757 yılında İsveçli entomolog ve araknolog Carl Alexander Clerck (1709-1765) tarafından Araneus marmoreus adıyla tanımlanan tür geçerli revizyon geçirmeden ilk verilen adıyla günmüzde de kullanılmaktadır.
Teşhis anahtarı

Tür teşhis karakteri (Türkiye için) : Opisthosoma (karın, abdomen) genişçe büyük bir folium ile kaplı; folium deseni açık renkte noktalı; epijin uzun bir skopula taşır.
Morfoloji

Dişi 5–14 mm boyundadır. Çok çeşitli desen ve renklerde olabilmektedir. Karapaks ve sternum diside koyu kahverengidir. Abdomen genisçe büyük bir folium ile kaplıdır. Folium deseni açık renkte noktalıdır. Bacaklarda kahverengi halkalanma bulunmaktadır. Epijin uzun bir scopula taşır.
İki ana formu vardır. Nominat form (var. marmoreus) siyah ya da kahverengi mermer desenleri olan turuncu karınlı iken diğer form (var. pyramidatus) çok soluk rente, bazen karnında arkaya doğru tek bir koyu leke ile bezelidir ve yalnızca Avrupa'da yaşar. Erkekler (9 mm) dişiden (14 mm) küçüktür.
Habitat

Çalılar üzerinde ve ormanlık alanlarda ağaçlar üzerinde ağ örer. İngiltere'de (var. pyramidatus) ormanlık ve nemli fundalıklarda görülür. Her iki cinsiyetten erginleri yaz sonundan  sonbahara kadar görülür.
Yayılımı

Holarktik biyocoğrafik bölgesinde yayılım gösterir.
Cinsinin Türkiye'deki 10 türünden biridir. Orta Karadeniz Bölümünden kaydedilmiştir.
Alt türleri

Alt türler(eski):
Araneus marmoreus marmoreus
Araneus marmoreus trapezius [Nomen dubium] — İspanya
Varyasyon:
Araneus marmoreus var. pyramidatus — İngiltere
Araneus marmoreus trapezius alt türünün 2016 yılındaki bir çalışmada nomen dubium olduğu öne sürülmüştür. Bu makaleden sonra WSC alt türü "kabul edilen"(accepted) statüsünden "nomen dubium" statüsüne indirmiştir.
Araneus marmoreus var. pyramidatus
Necip Alpan

Necip Alpan (1920–2003), Arnavut kökenli çok yönlü bir şahsiyet olup, Arnavutluk bilimi, pedagojik faaliyetler, eğitim, gazetecilik ve bilim gibi çeşitli alanlara önemli katkılarda bulunmuştur.
Hayatı

Necip Alpan, Arnavutluk'un Gjirokastër iline bağlı Zhulat köyünde doğmuş ve ilkokul eğitimini memleketinde ve Gjirokastër'de almıştır. 1930 yılında annesinin vefatının ardından ailesiyle birlikte Türkiye'ye taşınmış ve eğitimine burada devam etmiştir.
Alpan, ilkokul eğitimini Söke'de, ortaöğretimini ise 1938'de Aydın'da tamamlamıştır. Ardından İstanbul Öğretmen Okulu'na devam etmiş ve 1942'de mezun olmuştur. Daha sonra Ankara'da Yüksek Pedagoji Dil Enstitüsü'ne kaydolmuştur. 1957-1958 öğretim yılında ise Paris'teki Sorbonne Üniversitesi'nde filolojik ve psikopedagojik çalışmalarına devam etmiştir.
Ankara'daki Yüksek Pedagoji Enstitüsü'ndeki eğitimini tamamladıktan sonra, Alpan ilk olarak Söke'de öğretmenlik yapmış (1945–1950) ve ardından Kastamonu Öğretmen Okulu'nda psikopedagoji profesörü olarak görev almıştır (1952–1954). Ayrıca Ankara'daki Gazi Pedagoji Enstitüsü'nde profesörlük yapmış, İzmir'de eğitim müfettişliği görevinde bulunmuş ve Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı'nda danışmanlık yapmıştır.
Necip Alpan, İmbat ve Öğretmen gibi pedagogik-kültürel dergiler yayınlamış ve resmi eğitim dergisinin editörlüğünü yapmıştır. Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Tiran ve Priştine'deki dergi ve gazetelerde yüzlerce makale ve yazı yayımlamıştır.
Alpan, birçok mesleki, bilimsel ve kültürel kuruluş ve derneğin üyesiydi. Ayrıca, Türkiye’nin Sesi radyo istasyonunda bir spiker olarak, Arnavutça haber ve programlar sunmuştur. Eğitim alanındaki uzun süreli katkıları ve pedagojik ve psikolojik çalışmalarının, özellikle Arnavut diasporası arasında, Türk ve Arnavut eğitim ve pedagojik düşüncesi tarihinde onu seçkin bir figür haline getirmiştir.
Pek çok katkısının yanı sıra, Alpan, yaptığı çalışmalar nedeniyle birçok ödül ve takdirle onurlandırılmıştır. "Günümüz Türkiye’sinde Kim Kimdir?" ansiklopedisine de dahil edilmiştir. Çeşitli kurumların üyesi olarak, Arnavut folkloru ve etnografisi alanlarında derinlemesine araştırmalar yapmıştır.
Eğitim, kültür ve Arnavutluk bilimi alanlarındaki zengin kariyeri ve katkılarıyla, dünya çapında Arnavutlar için önemli ve ilham verici bir figür olmaya devam etmektedir.
Yayınları

Objektif Denetim Tekniği, 1957
Öğretmenlerin Öz Denetimi, 1957
28 Kasım Arnavutluk'un Ellinci Yıldönümü, 1962
Tarihin Işığında Bugünün Arnavutluk'u, 1975
Prizren ve Arnavutlar Birliği, 1978
Arnavut Alfabesi Nasıl Doğdu, 1979
Milli Eğitimin Temeli Olarak Halk Eğitimi, 1982
Arnavutluk'un Bağımsızlığı ve İsmail Qemal Vlora, 1982
Arnavutça Besa, 1987
Kosova Destanı, 1989
Jonuz Emre: Büyük Halk Şairi ve Eğitimcisi, 1999
Efsanevi Zhulat: Anılarımda, 2015 OCLC 1391810871
İstem dışı körlük

İstem dışı körlük, dikkatsiz körlük veya algısal körlük, hiçbir şekilde görme bozukluğu ya da görme kusuru ile ilişkilendirilmeyen psikolojik bir dikkat eksikliği. İstem dışı körlük bir bireyin normal bir görüşte beklenmedik uyarıcıyı (stimuli) fark edemediği olay olarak da tanımlanabilir. Biri için tüm uyarıcılara dikkat etmek imkânsız olduğunda sonuç olarak istem dışı körlük anlamına gelen oldukça belirgin ve beklenmedik nesneleri görememe durumu oluşur. Terim, Arien Mack ve Irvin Rock tarafından 1992’de bulunmuştur ve içeriğinde olayın buluşunu ve onu tanımlamak için yöntemleri anlatan 1998’de MIT Press tarafından yayımlanan kitaplarının adı olmuştur. İstem dışı körlük üzerine yapılan çalışma, olayın bilişsel bozukluktan bağımsız olarak her bireyde ortaya çıkabileceğini belirtmiştir.
Birçok deney istem dışı körlüğün insanların algısı üzerinde de bir etkisi olduğunu göstermiştir.
Ölçütün tanımlanması

Bir olayın istem dışı körlük olarak sınıflandırılması için gereken ölçütler şu şekildedir:
Gözlemleyen kişi görsel bir olayı veya nesneyi fark edememeli
Nesne ya da olay tamamen görülebilir olmalı
Gözlemciler bilinçli olarak algıladıkları durumda rahatlıkla nesneyi tanımlayabilmeli
Olay beklenmedik olmalı ve nesneyi veya olayı görememe görsel uyarıcının kendisinden değil, başka bir görsel olaya odaklanmaktan kaynaklanmalıdır.
İstem dışı körlük deneyimini yaşayan bireyler, davranış üzerinde belirleyici bir rol oynayan bu etkiden genellikle habersizdirler.
İstem dışı körlük; değişim körlüğü, tekrarlama körlüğü, görsel maskeleme ve dikkat kırpılması gibi görsel farkındalık bozukluklarıyla alakalı olup onlardan farklıdır. İstem dışı körlüğü diğer farkındalık bozukluklarından ayıran en önemli nokta fark edilmemiş uyarıcının beklenmedik olmasıdır. İstem dışı körlüğü diğer farkındalık bozukluklarından ayıran asıl nokta istem dışı körlüğe sebep olan fark edilmemiş uyarıcının beklenmedik olmasıdır. Bahsi geçen uyarıcının beklenmedik doğası istem dışı körlüğü önceden adı geçen dikkat kırpması gibi dikkat bozukluklarından ayırır. Kabul etmek gerekir ki bilişsel sürecin eksikliğinin aksine istem dışı körlük görüş alanındaki bir öğeye bilinç olarak dikkat edilememesinden kaynaklanır.
Tamamen görülebilir fakat beklenmedik nesneyi başka bir olaya ya da nesneye odaklanmaktan dolayı fark edememe durumu olan istem dışı körlük gibi buluşlar beynin görsel bilgiyi nasıl depoladığı ve düzenlediği ile ilgili görüşleri değiştirmiştir. Ayrıca bu buluşlar beyin ve özellikle bilişsel süreç hakkında ileriki araştırmaların yapılmasını sağlamıştır.
Ölçütün tanımlanması > Bilişsel yakalama

Bilişsel yakalama ve bilişsel tünelleme gözlemcinin mevcut çevreden çok elindeki araçlara, işe, içsel düşüncelere odaklanmasından kaynaklanan bir istem dışı körlük olayıdır. Bir sürücünün araba sürerken yola odaklanmayıp hız-ölçere odaklanması bilişsel yakalamadan (cognitive capture) mağdur olduğunun örneğidir.
Bilişsel tartışma: Erken ve geç dikkat seçimi

Araştırmacılar arasında istem dışı körlük ile ilgili en baştaki anlaşmazlıklar, dikkat edilmemiş uyarıcı işleminin çerçevesinde gelişir. Bilgi kaynağında özellikle uyarıcının algılanıp algılanmayacağı seçiminin belirlenmesinden önce görsel sahnenin işleminin tam olarak ne kadar surede tamamlanacağı hakkında anlaşmazlık vardır. Bu konu hakkında seçimin algılama işleminden önce ve sonra ortaya çıkacağına inananlar olmak üzere iki temel ekol bulunmaktadır. Seçimin önceden olacağını savunan kuramcılar uyarıcının algılanmasını seçimin işlenmesi için gereken sınırlı bir süreç olarak tanımlamışlardır. Buna göre belli bir uyarıcıyı dikkate alma kararı, işlemin ilk aşamasında, yalnızca seçilen uyarıcıların tamamen işleme alındığı fiziksel özellikleri vurgulayan öncül çalışmaların hemen ardından gelir. Öte yandan, seçimin daha sonra olacağını savunan kuramcıların savunucuları algının sınırsız bir işlem olduğunu ve görsel sahnedeki bütün uyarıcıların aynı anda işlendiğini ileri sürmüşlerdir. Bu durumda, alakalı bilginin seçimi bütün uyarıcıların işlemlenmesinden sonra yapılır.
Bu konu hakkındaki önceki araştırmalar ağırlıklı olarak erken seçime odaklanırken 1970'lerin sonlarından beri esas olarak geç seçimin kuramlarına yönelmişlerdir. Bu değişim esasen olayın yeni açılarını ortaya çıkarmış olan istem dışı körlük çalışmasının yaklaşımındaki bir değişiklikten kaynaklanmaktadır. Günümüzde, geç seçim kuramları genellikle kabul edilmiştir ve istem dışı körlük çalışmalarının çoğunun odak noktası olmaya devam etmektedir.
Bilişsel tartışma: Erken ve geç dikkat seçimi > Geç dikkat seçimine dair bulgular

Görsel uyarıcıların algılanması konusunda geç dikkat seçimini destekleyen önemli miktarda araştırma mevcuttur.
Geç dikkat seçimini araştırmak için en çok kullanılan yöntemlerden biri dikkat gösterilmeyen uyarıcının hazırlama (priming) etkisini (sonraki eylemleri etkileme özelliği) ölçmektir. Bu etkiyi göstermek için genellikle kelime tamamlama görevleri kullanılır. Başka çeşitleri olmakla birlikte, bu görevlerde genellikle katılımcılara kelimelerin ilk birkaç harfi gösterilir ve harf dizilerini anlamlı bir kelime oluşturacak şekilde tamamlamaları istenir. Bu araştırmalarda görülen odur ki denemeler sırasında katılımcılara benzer bir kelime göstermek yerine dikkat gösterilmeyen bir uyarıcı sunmak katılımcıların kelimeleri tamamlama hızını önemli ölçüde artırmaktadır. Aynı etki kelimeler yerine nesneler kulanılan çalışmalarda da gözlenir. Katılımcılara nesnelerin fotoğrafları çok hızlıca gösterildiğinde, sonraki gösterimde katılımcılar bu öğeleri yeni öğelere kıyasla önemli ölçüde daha hızlı tanımlamıştır.
Mack ve Rock tarafından yürütülen dikkate değer bir çalışmada, katılımcılara, katılımcının adından bir harfle değişik bir kelime göstermenin genel olarak bilinçli dikkat uyandırmadığı bulundu. Tek bir karakteri değiştirerek, sunulan kelimeyi katılımcının adına dönüştürmek ve kelimeyi oldukça anlamlı bir uyarıcı haline getirmekse, gösterilen dikkati anlamlı ölçüde artırdı. Bu bulgulardan uyarıcının en azından anlamı analiz etmeye yetecek kadar kapsamlı olarak işlendiği sonucu çıkarılabilir. Bu sonuçlardan uyarıcının bilinçli dikkat seçiminin, işlem sürecinde sonradan gerçekleştiği savına ulaşılabilir.
Yukarıda açıklanan bulgular göstermektedir ki uyarıcı bilinçli bir dikkatle işlenmediğinde bile algısal ve bilişsel olarak işlenmekte ve sonraki davranışları etkileyebilmektedir.
Bilişsel tartışma: Erken ve geç dikkat seçimi > Erken dikkat seçimine dair bulgular

Bulgular geç dikkat seçimi hipotezinin geçerliliğini desteklemektedir ancak dikkat dışı uyarıcının anlamlı ölçüde işlenmiyor olabileceğini öneren araştırmalar da mevcuttur.
Örneğin, Rees ve meslektaşlarının çalışmasında, algısal bir görevi tamamlayan katılımcıların beyin aktiviteleri fMRI (funtional magnetic resonance imaging) ile kaydedildi. Anlamlı (kelimeler) ve anlamsız (ses uyumu olan anlamsız harf dizileri) uyarıcıların sinirsel işlenme süreci, aynı öğeler katılımcıların hem dikkatindeyken hem de dikkati dışındayken incelendi. Dikkat dışı uyarıcılar için gruplar arasında anlamlı bir fark görülmezken, katılımcıların açıkça dikkatinde olan anlamlı ve anlamsız uyarıcıların sinirsel işlem sürecinde farklar gözlemlendi. Bu sonuçlarına göre dikkat dışı uyarıcı anlamına kadar işlenmedi, yani dikkat gösterilen uyarıcıdan daha az kapsamlı işlendi. Katılımcılar bilinçli olarak dikkat göstermedikleri uyarıcının anlamını kavrıyor gibi görünmüyordu.
İstem dışı körlük teorileri > Algı yükü

Bu teori erken ve geç dikkat seçimi teorilerinin arasındaki boşluğu doldurmaktadır. Yazarlar, erken dikkat seçimi teorisine ait algının sınırlı olması fikriyle (yani bilişsel kaynakların sınırlı olması), geç dikkat seçimi teorisine ait algının otomatik bir süreç olması fikrini bu teoriyle bütünleştirdiler. Bu görüş, herhangi bir uyarıcı için gerçekleşen işlem seviyesinin mevcut algısal yüke bağlı olduğu fikrini savunur. Başka bir deyişle, mevcut görev fazla dikkat gerektiriyorsa ve bu görevin işlem süreci için mevcut kaynakların çoğu kullanılıyorsa, görsel alandaki odaklanılmayan diğer uyarıcılara çok az kaynak kalır. Karşılıklı olarak, eğer işlem az miktarda dikkat gerektiriyor ve bilişsel kaynakların azını kullanıyorsa, algısal yük düşük olur ve dikkat kaçınılmaz olarak odakta olmayan uyarıcılara yönlendirilebilir.
Algısal yükün istem dışı körlük üzerindeki bu etkisi, Faugnie ve Marois tarafından yürütülen bir çalışmayla gösterilmiştir. Bu çalışmada katılımcılardan, basitçe sözel uyarıcının akılda tutulmasını ya da verilen materyalin yeniden düzenlenmesini içeren bellek görevlerini yerine getirmeleri istendi. Katılımcılar görevi tamamlarken beklenmeyen bir görsel uyarıcı sunuldu. Sonuçlara göre, beklenmeyen uyarıcıyı gözden kaçırma ihtimali, bilgiyi yeniden düzenlerken, daha basit olan tekrar etme görevine göre daha yüksekti.
Benzer başka bir çalışmada denekler zor ya da kolay çıkarma görevlerini gerçekleştirirken, deneklerin fMRI kayıtları alındı. Bu görevler yapılırken, yeni görsel dikkat dağıtıcı uyarıcılar sunuldu. Görev sınırlı kaynakların az miktarının kullanılmasını gerektirdiğinde (kolay çıkarma işlemi), dikkat dağıtıcılar dikkati üzerine çekti ve birincil görsel korteksteki beyin aktivitesinde gösterildiği gibi görsel analizi tetikledi. Ancak algısal yük fazla olduğunda aynı sonuç gözlemlenmedi; bu koşulda dikkat dağıtıcılar önemli ölçüde daha az dikkat çekti ve algısal olarak daha az işlendi.
Böylece yüksek algı yükünün ve sonuç olarak dikkatle ilişkili kaynakların önemli ölçüde daha fazla kullanılmasının, olası istem dışı körlükte artışa neden olduğu gözlendi.
İstem dışı körlük teorileri > Dikkatsiz amnezi

Dikkatsiz amnezi teorisi, istem dışı körlüğün dikkati toparlama veya uyarıcının algılanmasına ilişkin bozukluklardan değil bellekteki bir bozukluktan kaynaklandığını iddia eder. Bu teoriye göre, görüntüdeki ‘fark edilmeyen’ uyarıcı bilinçli bir şekilde algılanır fakat hemen unutulur. Bu da katılımcıların bu uyarıyıcı tanımlamaları ve bildirmelerini imkânsızlaştırır. Aslında dikkatsiz amnezi uzun süreli bir açık bellek yaratmaktaki bozukluktur. Uyarıcıyı görmesinden bir süre sonra katılımcıdan uyarıcıyı tanımlaması istenilir ama katılımcının o uyarıcıya dair hafızası yok olmuştur.
Algıdaki bir bozukluğu, hafızadaki bir bozukluktan ayırmak zor olsa da bazı araştırmalar bu konuya ışık tutmaya çalışmıştır. Klasik metodu uygulayan çağdaş bir istem dışı körlük çalışmasında, katılımcılar kendilerine izletilen videonun bir kısmında arka planda görünen şemsiyeli kadını fark etmezler. Video şemsiyeli kadın geçmekteyken durdurulduktan hemen sonra katılımcılara videoda gördükleri iki farklı insanı tarif etmeleri istendiğinde, katılımcıların büyük çoğunluğu şemsiyeli kadını tarif edemez. Videonun belli bir süre geçtikten ya da beklenmedik bir olaydan sonra durdurulması katılımcıların bildirimlerinde herhangi bir değişikliğe yol açmaz.
Bu çalışmalardan çıkan bulgular, istem dışı körlük fikrine karşı görünebilir fakat sadece deneylerdeki bellek testinin geç uygulanması ve bu sürede uyarıcıya dair hafızanın yok olduğunu vurguluyor olabilirler.
İstem dışı körlük teorileri > Beklenti

İstem dışı körlüğün asıl nedeni ‘fark edilmeyen’ uyarıcıya dair beklenti eksikliğidir. Bazı araştırmacılar istem dışı körlüğün dikkatsizlikten değil uyarıcıya dair beklenti eksikliğinden kaynaklandığını düşünüyor. Bu teorinin savunucuları istem dışı körlüğe dair klasik metotla yapılmış olan çalışmaların dikkati değil, gösterilen nesneye dair beklentiyi manipüle ettiğini vurguluyorlar.
Beklentinin istem dışı körlük üzerindeki etkisine dair yapılan çalışmalar, izleyicilerin önemli bir uyarıcının sunulacağının farkında olduklarında, mesela sonrasında test yapılacağı belirtildiğinde, istem dışı körlüğün gözlemlenmediğini göstermiştir. Bu alandaki önde gelen araştırmacılardan Arien Mack, uygulanan metotlardaki olası tutarsızlıkları kabul etmesine rağmen, istem dışı körlüğün ağırlıklı olarak dikkatin çekilmesindeki (attentional capture) bir bozukluktan kaynaklandığını şiddetle savunuyor. Mack’e göre eğer beklenti, dikkat kırpılması ve değişim körlüğü gibi sıkı bağları bulunan iki kavrama aracılık etmiyorsa -madem katılımcılar uyarıcıya bakmaları söylenmesine rağmen değişen objeyi saptamakta zorlanıyorlar- istem dışı körlüğün sadece uyarıcının sunumuna dair beklenti eksikliğiyle açıklanması yeterli olmaz.
İstem dışı körlük teorileri > Algısal Döngü

İstem dışı körlük için öne sürülen bir başka teorik temel, algısal döngü kavramsal çerçevesidir. Algısal döngü, odaklanma ve farkındalık sürecinin iki farklı aşamada gerçekleştiğini söyler. Odaklanma, uyarıcının belirginliğinden kaynaklı olarak dikkatte değişim olduğunda; farkındalık ise uyarıcı bilinçli şekilde algılandığında olur. Bu dikkat kümeleri önemlidir, çünkü bir bireyin işlediği uyarıcının karakteristik özelliklerinden oluşur. İstem dışı körlük kişinin dikkat kümesi ile ‘beklenmeyen’ uyarıcının belirmesinin etkileşimiyle gerçekleşir. ‘Beklenmeyen’ uyarıcıyı tanıma ancak beklenmedik nesnenin karakteristik özelliklerinin halihazırda algılanmış olan uyarıcılar ile benzer özelliklere sahip olmasıyla gerçekleşir.
Algısal döngü teorisi, istem dışı körlük, yanlış hafıza ve görgü tanıklığı için de öneriler barındırır. İstem dışı körlüğe dair 4 ana öneri şunlardır;
Çevresel ipuçlarının yönlendirmeleri uyarıcıyı algılamamıza yardım eder fakat farkındalık yaratmak için yetersizdir.
Uyarıcıyı algılamak için yoğun dikkat, anlamlandırma ve tekrar yorumlama gerekir.
Örtük bellek bilinçli algılardan daha önemli olabilir.
Beklenmeyen, fark edilmeyen ve anlamlandırılmayan görsel uyarıcı algılanamayabilir.
İstem dışı körlük için diğer teorik temeller yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya işlemlemeyi içerir.
Kavramı ortaya çıkaran deneyler

Araştırmacılar istem dışı körlüğü ölçmek için katılımcılara ‘beklenmeyen’ uyarıcı sunulmuşken bir temel görevi tamamlamalarını istemişler. Daha sonra, araştırmacılar katılımcılara sıra dışı bir şey görüp görmediklerini sormuş. Arien Mack and Irvin Rock 1998’de çıkan İstem Dışı Körlük (Inattentional Blindness) adlı kitaplarında bunun gibi bir takım deneyleri açıklamışlar.
Kavramı ortaya çıkaran deneyler > Görünmez Goril Testi

İstem dışı körlüğü kanıtlayan en meşhur örnek olan Görünmez Goril Testi, Urbana-Champaign’deki Illinois Üniversitesi’nden Daniel Simons ve Harvard Üniversitesi’nden Christopher Chabris tarafından yürütüldü. 1975 yılında Ulric Neisser, Neisser ve Becklen tarafından gerçekleştirilmiş olan çalışmaların incelenerek düzeltilmiş bir versiyonu olan bu çalışmada, katılımcılardan (siyah ve beyaz tişört giyen) iki grup insanın basketbol topu ile paslaşmalarını içeren kısa bir video izlemeleri istendi. Kendilerine takımlardan birinin yaptığı pasları saymaları veya yerden sektirilerek verilen paslara karşılık havadan yapılan pasları saymaları söylendi. Videonun farklı versiyonlarında bir kadın elinde şemsiyeyle (yukarıda bahsedildiği gibi) veya tüm vücudunu kaplayan bir goril kostümüyle sahneye girdi. Videoyu izledikten sonra katılımcılara sıra dışı bir şey fark edip etmedikleri soruldu. Çoğu grupta, katılımcıların %50’si gorili gördüklerini söylemediler (veya şemsiyeli kadını). Gariplikleri fark edememek, zor bir iş olan kaç tane pas yapıldığına kendini kaptırmaktan ötürü, söz konusu garipliğe dikkati verememiş olmaya atfedildi. Bu sonuçlara göre görüş alanı ile algı arasındaki ilişki, önceden düşünüldüğünden çok daha fazla dikkate bağlıdır.
Katılımcıların %50’si gorile veya şemsiyeye karşı değişim körlüğü yaşamış olsalar da, katılımcıların ne kadarının paslaşmaları doğru şekilde sayabildiğine dair yayımlanmış bilgiye ulaşmak oldukça zor.
Simons ve Chabris’in temel çalışması İngiliz Televizyonu’nda bisikletlilere yönelik kamu güvenliği reklamı olarak, motorcularda istem dışı körlükten kaynaklanan potansiyel tehlikelere dikkat çekmek için tekrar kullanıldı. Bu reklamda goril, ay yürüyüşü yapan bir ayı ile değiştirildi.