Kültür endüstrisi

Frankfurt Okulu'nun, özellikle Max Horkheimer ve Theodor W. Adorno tarafından geliştirilen ve kullanılan ve Okul'un genel yaklaşımını ifade ana kavramlardan birisi de kültür endüstrisi. Okul'un özgül Marksizm anlayışlarını açıkça gösterir bu kavramlaştırma, çünkü geleneksel Marksizm düşüncesindeki altyapı-üstyapı ya da ekonomi-kültür gibi temel ayrımları dışta bırakır. Geleneksel Marksizm altyapı-üstyapı kavramlarıyla ve özellikle de altyapıya verilen ağırlıklı rol ile ilgilenir. Frankfurt Okulu'nda ise bu anlayış, yerini yeni bir durum olarak tespit ettikleri altyapı-üstyapı kaynaşması fikrine bırakır.
Kültürün kendisinin bir endüstri ve kültür ürünlerinin de metalar haline geldiği iddiası kültür endüstrisi kavramının ortaya çıkışına kaynaklık eder. Bu kavramlaştırma, bir anlamda sistemin (kapitalizmin ve endüstri toplumunun) kendini her düzeyde, altyapıda ya da üst yapıda nasıl yeniden ürettiği ve meşrulaştırdığını açıklayan bir yön izler. Kültürel ürünler standartlaştırılarak ve buna karşı farklılıklar marjinalleştirilerek bu ürünlerin tanıtılma ve dağıtım tekniklerinin rasyonelleştirilmesidir  Kültür endüstri'sinde anlatılan. Böylece, Kültür ile Endüstri'nin bileşiminden doğan yeni bir ekonomik-toplumsal-siyasal gerçekliğin eleştirel değerlendirilmesi hedeflenmektedir.
Bu endüstri, sanatsal biçimin bütünselliğine önem vermez, etkinin öncelikli hakimiyetini düşünür. Öncelikli amacı gündelik yaşamın sıkıcılığına karşı geçici bir kaçış olanağı sunması, bu şekilde oyalanma ve zihinsel uzaklaşma sağlayarak tam da bu zeminde sistemin sürekliliğini sağlamasıdır. Ancak, elbette kaçış geçicidir ve gerçek değildir, insanların yaşamlarındaki temel gerçeklikleri, yani baskıları ve yoksunluklarını unutmaları ve çalışma azimlerini yeniden bulmaları amaçlanır. Üretim ve tüketim bu noktadan itibaren sistemin, kendini yeniden ürettiği araçlarıdır artık.
Adorno, özellikle endüstri ürünlerinin insanları kaçındıkları dünyaya nasıl yeniden eklemlediğini ve böylece sistemi güçlendirdiğini göstermeye çalışmıştır. Burada söz konusu olan ikili bir süreçtir, bir yanda endüstri kültürelleşmekte ve öte yandan kültür de endüstrileşmektedir. Kültür endüstrisi, ürünleriyle, yaşamdaki olumsuz faktörlerin doğal nedenlere ya da tesadüflere bağlı olduğunu düşündürür. Böylece bağımlılık ve yükümlülük bilinci genelleşir. Kültür endüstrisi bu anlamda, ideolojinin (Endüstri ideolojisinin) kültürel metalar aracılığıyla  yayılmasını ve içselleştirilmesini hedeflemektedir denebilir.
Mevcut düzen içinde "ideoloji bir tür toplumsal harç" olarak anlaşılabilirse, kültür endüstrisinin bu  harcı yeniden üretip görünmez kılarak dolaşıma soktuğu ve böylelikle mevcut toplumsal-siyasal yapıyı sıvadığı söylenebilir. Boş zamanın, yani iş dışındaki zamanların nasıl denetlendiğini, kontrol edildiğini  ve yönlendirildiğini anlamak da kültür endüstrisi anlayışının araştırma konusudur. Birey, hem üretim hem de tüketim alanlarında belirlenmiş ve yönlendirilmiştir. Kültür endüstrisi, bu anlamda sistemin yeniden ve yeniden üretiminin hem maddi hem de düşünsel gerçekliğidir.
Yine de, tüm bu kuşatıcı durumla birlikte ve bu durumun içinde eleştirel teoriye bir alan ve imkân kalmaktadır. Eleştirel teori, bu özgül alanda kurulup kültür endüstrisine karşı deşifre edici/aydınlatıcı etkinliğini sürdürebilecektir. Bunun nasıl mümkün olabildiği, bu mümkünlüğün kuramsal düzlemde nasıl temellendirileceği elbette çeşitli itirazlara ve eleştirilere maruz kalmıştır, ancak kültür endüstrisi kavramlaştırması bu sorunlara rağmen 20.yüzyıldaki kültür kuramının gelişimine ve dolayısıyla da kapitalist toplum yapısındaki yeni durumlara/ olgulara açıklık getirmekte önemli başarılar göstermiştir. Popüler kültür, kitle kültürü, egemen kültür, yüksek kültür, pop kültürü vb. türde eski-yeni kavramlar ve bunlar etrafında dönen politik-teorik tartışmalar birçok bakımdan ve özellikle de köken itibarıyla Frankfurt okulu kaynaklıdır ve Kültür Endüstrisi kavramından gelmektedir.
Kültür endüstrisi kavramlaştırması, sonuç olarak, hem derin yapısı hem de gündelik yaşamdaki mekanizmaları itibarıyla yabancılaşmanın nasıl meydana geldiğini, üretim ve tüketim süreçlerinin bütünlüğünde anlama ve değerlendirme imkânı sunmaktadır, diyebiliriz.
| g t Kültür |
| --- | --- |
 Anahat
Bilimler:  Kültürel antropoloji  Kültürel astronomi  Kültürel ekoloji  Kültürel coğrafya  Kültürel sinirbilim  Kültürel çalışmalar  Kültüroloji  Kültür teorisi  Güvenlik kültürü  Nörokültür 
Alt alanlar:  Biyokültür  Kültürlerarası çalışmalar Kültürlerarası iletişim  Kültürlerarası liderlik  Kültürlerarası psikiyatri  Kültürlerarası psikoloji  Kültürel çözümleme  Kültürel ekonomi  Kültürel entomoloji  Kültür tarihi  Kültürel haritalama  Kültürel aracılık  Kültürel psikoloji  Kültürel değerler  Kültürbilim  Kültürlerarası öğrenme  Kültürlerarası ilişkiler  İnternet kültürü  Kültür felsefesi  Popüler kültür çalışmaları  Postkritik  Kültür göstergebilimi  Kültür sosyolojisi  Ses kültürü  Kültür teolojisi  Transkültürel hemşirelik 
Türler:  Yapılanmış kültür  Baskın kültür  Halk kültürü  Yüksek kültür  Bireysel kültür  Yasal kültür  Alçak kültür  Mikrokültür  Resmi kültür  Siyasal kültür Sivil  Popüler kültür Kentsel  İlkel kültür  Alt kültür Alternatif kültür  liste  Süper kültür  Karşı kültür  Sokak kültürü  Yeraltı kültürü  LGBT kültürü  Yöresel kültür  Konuma göre kültür 
Bakış açıları:  Kültürleşme  Zenofili  Kültür yağmacılığı  Kültürel alan  Kültürel eser  Kültürel bagaj  Kültürel davranış  Kültürel önyargı  Kültürel sermaye Kültürler arası  Kültürel iletişim  Kültürel çatışma  Kültürel utanç  Kültürel uyumsuzluk  Kültürel vurgu  Kültürel çerçeve  Kültürel miras  Kültürel simge  Kültürel kimlik  Kültür endüstrisi  Kültürel buluş  Kültürel manzara  Kültürel öğrenme  Kültürel tesviye  Kültürel bellek  Kültürel çoğulculuk  Kültürel uygulama  Kültürel mülk  Kültürel üreme  Kültürel sistem  Kültür teknolojisi  Kültürel evrensel  Kültürem  Kültürleştirme  Yüksek ve düşük bağlamlı kültürler  Kültürlerarasılık  Yazı kültürü  Maddi kültür  Maddi olmayan kültür  Organizasyon kültürü  Baskı kültürü  Protokültür  İlişkisel hareketlilik  Güvenlik kültürü  Teknokültür  Yayılmacılık  Transkültürasyon  Görsel kültür 
Siyaset:  Sömürge zihniyeti  Tüketici kapitalizmi  Kültürler arası duyarlılık  Kültürel asimilasyon  Kültür ataşesi  Kültürel geri kalmışlık  Kültürel Bolşevizm  Kültürel muhafazakârlık  Kültürel sözleşmeler  Kültürel yoksunluk  Kültürel diplomasi  Kültürel çevrecilik  Kültürel istisna  Kültürel feminizm  Kültürel soykırım  Kültürel küreselleşme  Kültürel hegemonya  Kültür emperyalizmi  Kültürel zeka  Kültürel liberalizm  Kültürel milliyetçilik  Kültürel karamsarlık  Kültür politikası  Kültürel ırkçılık  Kültürel radikalizm  Kültürel tutma  Kültür Devrimi  Kültürel haklar  Kültürel güvenlik  Kültürel sessizlik  Kültürel sübvansiyon  Kültürel siyonizm  Kültür değişikliği  Kültür bakanı  Korku kültürü  Kültür savaşı  Kültürsüzleştirme  Egemen kültür  Kültürlerarasılık  Tek kültürlülük  Çok kültürlülük İki kültürlülük  Pluri kültürlülük  Poli kültürlülük  Transkültürasyon 
Dini:  Budizm  Hıristiyanlık Katoliklik  Kültürel hıristiyanlar  Protestanlık  Hıristiyanlığın medeniyetteki rolü  Doğu Ortodoksluğu  Mormonizm  Kültürel hindular  İslam Kültürel müslümanlar  Yahudilik  Sihizm 
İlgili:  Hayvan kültürü  Arkeolojik kültür  Bennett ölçeği  Esrar kültürü  Kültür devresi  Uygarlık  Kahve kültürü  Kültürler arası  Kültür merkezi  Kültürlerarası Yeterlilik  Kültür eleştirmeni  Kültürel determinizm  Kültürel çeşitlilik  Sosyokültürel evrim  Kültürel homojenizasyon  Kültürel kurum  Kültürel jet gecikmesi  Kültürel gecikme  Kültürel okur yazarlık  Kültürel mozaik  Kültürel akım  Kültürel melez  Kültür araştırması  Kültürel görelilik  Kültür spekülasyonu  Kültür turizmi Pop-kültür  Kültürel çeviri  Kültürel dönüş  Kültürel duyarlılık  Kültür ve adet  Kültür ve pozitif psikoloji  Kültür ve sosyal biliş  Kültür boşluğu  Kültürel kahraman  Kültür endüstrisi  Kültür şoku  Kültürgen  Çocuk kültürü  Kültürcilik  Siberkültür  Ölüm ve kültür  Engelli kültürü Sağır kültürü  Duygular ve kültür  Kültürlerarası iletişim  Kültürlerarası Yeterlilik  Dil kültürü  Kültürdeki canlılar  Medya kültürü  Muhalefet kültürü  Katılımcı kültür  İzin kültürü  Tecavüz kültürü  Remiks kültürü  Çay kültürü  Kültür değişikliği  Kent kültürü  Refah kültürü  Doğu kültürü  Batı kültürü  Gençlik kültürü