stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Avarlar (Kafkasya halkı)

Başlığın diğer anlamları için Avar (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| --- | --- |

 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
 Rusya: 912,090
 Azerbaycan: 49,800
 Gürcistan: 1,996
 Ukrayna: 1,496
Diller
Avarca, Rusça, Azerice
Din
İslam (Ehl-i Sünnet)
Rus fotoğrafçı Sergey Prokudin-Gorski tarafından çekilen Dağıstanlı erkek ve kadının portresi (Dağıstan Oblastı, Rus İmparatorluğu, Nisan 1904)
Avar Hanlığı'nın kullandığı başka bir bayrak
Avarlar veya Kafkasya Avarları, (Avarca: магӀарулал mağarulal «Dağlılar» ya da aварал avaral «Avarlar», Rusça: aварцы/avartsı, Azerice: avarlar) Kafkasya halklarından biridir. Rusya'nın Dağıstan Cumhuriyeti'nde yaşayan çeşitli etnik gruplar arasında baskın olan Kuzeydoğu Kafkasya yerli etnik grubudur. Avarlar, Karadeniz ile Hazar Denizi arasında Kuzey Kafkasya olarak bilinen bir bölgede yaşarlar. Kuzey Kafkasya bölgesindeki diğer etnik grupların yanı sıra Kafkas Avarları, deniz seviyesinden yaklaşık 2.000 m yükseklikte bulunan eski köylerde yaşarlar. Kafkas Avarları tarafından konuşulan Avar dili, Kuzeydoğu Kafkas dilleri ailesine aittir ve Nah-Dağıstan grubu olarak da bilinir. İslam, 13. yüzyıldan beri Avarların hakim dini olmuştur. Çoğunluğu Dağıstan'da yaşamakta ve Dağıstan nüfusunun % 29.6'sıyla en kalabalık etnik grubunu oluşturmaktadır. Avarların ezici çoğunluğu Sünni Müslüman olup dilleri ise Kuzeydoğu Kafkas dillerine (Nah-Dağıstan dilleri) bağlı bir dil olan Avarcadır.
Kafkaslarda kurulan Avar Hanlığı'nın merkezi geleneksel olarak Hunzak'tır. Khunzakh, Hun toprağı demektir. 6. yüzyılın sonunda Apar-şar (Avarların ülkesi) denilen Horasan civarından Avar Hunlar (heftalitler) Dağıstan'a gelmişlerdi. Avar ismi Kafkasya Avarlarının dilinde  War, Bar gibi köklere dayanır, yükseklik, yücelik demektir. Bazı filologlar ise "silahlı halk" anlamına gelen "Bo" kelimesini, ses değişimine uğradığını düşünerek ĞWo diyerek okur, bu Heftalitlerin soyunun geldiği Hun asillerinin kabilesi olan Hua'dır. Buna nehir, hareket gibi anlamlara gelen Avarca 'Or ismini ilave ederler, süvari halk olarak çevirirler. Heftalitler ve Rouranlar Asya'da Batı ve Doğu Avarları olarak biliniyorlardı, iki Avar topluluğuda War ve Khun isimli iki büyük kabileden oluşuyorlardı. Göktürkler Rouranlar'a isyan edince, Rouran asilleri Heftalitlere sığındı. Heftalit devleti yıkılınca 6. yüzyılda War-Khun kabilelerinin bir kısmı Kafkasya Avarları'na sığındı, Dağıstan/Takh-As-tan/Serir/taht krallığı böylece kuruldu. War-Khunlar'ın kalan kısmı ise Balkanlar'a göçerek Avar İmparatorluğu'nu kurdu.
150-200 yıl önce Dağıstan'dan tehcir ettirilen Avarların (Турциялъул магIарулал = Türkiye Avarları) Türkiye'deki sayısı tam olarak bilinmiyor.
Etnonimler

19. yüzyıl Rus tarihçilere göre, Avarların komşuları genellikle kendilerine Tavlins (tavlintsy) agzonimi ile atıfta bulunmuşlardır. Vasily Potto, güneydekilerin onları genellikle Tavlins (tavlintsy) olarak bildiklerini yazdı. "Farklı dillerdeki sözcükler aynı anlama gelir... dağ sakinleri [veya] yaylalılar".
Nikolai Dubrovin şöyle yazdı: "Zengin dağ otlakları, yoğun ormanlarla kaplı dağ yamaçları, ovası, birçok nehirle sulanan ve zengin bitki örtüsüyle Çeçenya, Dağıstan'ın bir Avarya kabilesinin yaşadığı komşu çorak ve kayalık bölgeleriyle mükemmel bir tezat oluşturuyor."[kaynak belirtilmeli]
Tavlins olarak bilinenlerin kökenleri genellikle Sulak Nehri'nin iki kolunun üst kısımlarında bulunur: Andiyskoe Koisu ve Avarskoye Koisu.
Potto ayrıca, Avar kabilesinin üyelerini sık sık alternatif endonime atıfta bulunarak "dağcı" anlamına gelen maarulal olarak ifade etti."
Açıklama

Avarlar, Kuzeydoğu Kafkas diline sahip bir Kuzeydoğu Kafkas halkıdır. Encyclopædia Britannica'ya göre, "kökeni ve dili belirsiz bir halk" olan "Aßar" ortak adı verilen bir başka kabile, Avrupa'daki Türk kağanlığı (Gőktürkler) hükümdarının görüşüne göre "Sözde Avarlar" olarak varlıklarını sürdüren Turan göçebe halkıydı.
Avaryalılar, Dağıstan'ın dağlık kesimlerinin çoğunda ve ovaların bazı kısımlarında (Buynaksk, Khasav'yurt, Kızılyurt ve diğer bölgeler) yaşarlar. Ayrıca Çeçenya, Kalmıkya ve Rus devletinin diğer bölgelerinde ve Azerbaycan'da (özellikle 1999'da 50.900 ve 2009'da 49.800 nüfuslu Balaken ve Zakatala rayonlarında) ve Gürcistan'da (2002'de 1.996 Kvareli Avarları) yaşamaktadır.
2002 yılında, ilgili dilleri konuşan etnik gruplarla asimile olan Avarlar'ın sayısı 1.04 milyondu ve bunların 912.020'si Rusya'da yaşamaktaydı (2010 nüfus sayımına göre). Rusya'da yaşayanların 850.011'i Dağıstan'da (2010 nüfus sayımı), % 32'si şehirlerde (2002) yaşamaktadır.[kaynak belirtilmeli]
Türkiye'de Kuzey Kafkasya nüfusunun nüfus sayımı rakamları "etnik Türkler" olarak kabul edildiğinden verilmemektedir. B. M. Ataev'e göre, A. M. Magomeddadaev'in araştırması baz alındığında, Türkiye'deki Avar nüfusu 2005 yılında 53.000 civarında olmalıydı. Avarlar kendilerine "Awaral" (ayrıca "Ma'arulal") demektedir.
Etnik gruplar

Avarya, Avar, Andi ve Tsez (Dido) halkları için ortak bir terimdir ve tepelik alanlara özgü çeşitli etnik gruplara genelleştirir.
Dağlılar ve silahlı insanlar olarak Avarlar

"МагIарулал" Ma'arulal, "üst toprakların sakinleri, dağcılar" anlamına gelir, ancak başka bir Avar grubu başka bir kategoriye ait olarak tanımlanır: "Хьиндалал" X'indalal (yumuşak "χ" ile), yani "ovaların (sıcak vadilerin) sakinleri ve bahçıvanlar". Avaryalılar isminin Avarlar için daha dar bir anlamı vardır, özellikle eski devletle bağlantılı ulusal bir isim. "Avar", yerel Serir ("Taht") İmparatorluğu'nun dağılmasından yaklaşık olarak 12. yüzyılda oluşan Hunzah Hanlığı için "Avarya" kelimesinin önemli bir parçasıdır. 19. yüzyılın ortalarından itibaren bu bölge Dağıstan bölgesinin Avarya Bölgesi idi. Günümüzde Dağıstan'ın Hunsahski Bölgesi (edebi bir Avar dilinde xunzax veya yerel bir lehçede xwnzaa).
Avaryalıların (Awar mac') modern edebi dili, hem eski zamanlarda hem de bugün, Avarlar arasında "boʔ" (bolmac) dili olarak bilinir. Yeniden yapılanmalara göre, Avarca kelime "bo" "ordu, silahlı insanlar", başlangıçta proto-Avar dilinde * ʔωar ("ʔ" burada gırtlaktan bir duraktır) olarak karşımıza çıkmaktadır.
Dil

Ana madde: Avarca (Kafkasya dili)
Avar dili, Alarodian Kuzeydoğu Kafkasya (veya Nah-Dağıstan) dil ailesinin Avar-Andi-Tsez alt grubuna aittir. Yazı, 1927'den önce kullanılan Arap alfabesinin ve 1927 ile 1938 arasında kullanılan Latin alfabesinin yerini alan Kiril alfabesine dayanmaktadır. Dağıstan'da yaşayan Avarların %60'ından fazlası ikinci dilleri olarak Rusça konuşmaktadır.
Avar Lehçeleri

Bu 3 ana lehçe içinde Avarca çeşitli yörelerde 14 ayrı diyalektle temsil olunur:
Bu lehçe/diyalektlerden ilki resmi ve yaygın çoğunluk lehçesi iken, son 5 diyaleg Dido, geri kalanları da Andi grubu kapsamındadır.
Dağıstan Avarlar'ı üzerine yapılmış genetik araştırmalar sonucunda; diğer Kafkas dilli Dağıstan halklarında olduğu gibi Avarlar'da da % 65 oranında J1 Haplogrup tespit edilmiştir. Bu durum; Orta Doğu ve Mezopotamya kökenli bu Haplogrup Avarlar'ın çoğunlukla, Hurri-Urartu halklarından geldiklerini kanıtladığını düşündürmektedir.
Dağıstan'daki Avarların çoğunluğu, dağlık kesimlerde yaşar. Bir bölümü ovalık kesimlere (Buynakskiy, Hasav'yurtovskiy ve diğer bölgeler) yerleşmiştir. Çeçenya, Kalmıkya ve Rusya Federasyonu'nun diğer bölgelerinde, Azerbaycan'da (Kah, Balaken ve Zaqatala rayonları da içinde olmak üzere) toplam yaklaşik 42.100 kişi, Gürcistan'da (Kvareli Avarları) yaşayan 20.000 kişi vardır.
2007 yılı tahmini verilerine göre 840.000'i Dağıstan'da olmak üzere Rusya'da 1.050.000'in üzerinde Avar yaşamaktadır. Bu rakama Rusya dışındaki diğer eski Sovyet Cumhuriyetlerindeki 300.000 Avar'ı eklersek eski Sovyet toprakları üzerinde sayıları, 1.350.000'i bulmaktadır. Ayrıca çoğunluğu Türkiye'de olmak üzere çeşitli (Suriye, Ürdün, Irak, Mısır, Suudi Arabistan, Lübnan, ABD, Almanya, Fransa vb.) ülkelerde toplam 180.000 ile 200.000 kadar Avar yaşadığı tahmin edilmektedir. 
Avarlar arasında en ünlü kişiler; Şeyh Şamil, Hacı Murat ve Umma Khan'dır.
Avar mutfağı

Avar mutfağının en tanıdık yemeği hinkal (хинкIал) adlı hamurişidir ve Avar mutfağından komşu mutfaklara (Türk: hıngel, Azeri: xəngəl, Gürcü: ხინკალი hinkali, Çeçen: хингал hingal) da geçmiştir. Hinkal kelimesi Avarca çoğul eki (-al) almış biçimidir ve Lakçada tekil hâli (ХхункӀ) kullanılmaktadır. Avarlarda hinkal farklı biçimlerde (цIурахинкIал, мичIихинкIал) yapılır.
Diğer geleneksel Avar yemekleri arasında urba (урба), muğ (мугь), hagu (гьагIу), tidul karşç (тIидул карщ), kurakul karşç (куракул карщ), bagârğalil çurpa (багIаргьалил чурпа), hil'alodul çurpa (хилъалодул чурпа), raji (ражи) sayılabilir.
Medya dosyaları

Ünlü Avar arkeolog Dr. Murad Magomedov, İranlıların, Türklerin ve Proto-Moğolların Hazar-Dağıstan bölgesine eski göçebe göç dalgalarından bahsediyor.
Türkiye'de Dağıstan ve Dağıstan diasporasında ünlü olan Avar şair Adallo Ali (aynı zamanda Adallo Aliev olarak da bilinir) Avar dili, şiiri ve edebiyatı hakkında konuşuyor. Bölüm 1.
Avar şair Adallo Ali (aynı zamanda Adallo Aliev olarak da bilinir) Avar dili, şiiri ve edebiyatı hakkında konuşuyor. Bölüm 2.
Taş ve keçe üzerinde görünen eski Avar popüler sembolleri.
Rus İmparatorluğu'na karşı ayaklanmanın lideri İmam Şamil (Şeyh Şamil)
Kuzey Kafkasya bölgesi haritası
Kuzeydoğu Kafkas dillerinin ana alanları
Servet-i Fünûn edebiyatı

Servet-i Fünûn edebiyatı veya topluluğun kendini anarken kullandığı adıyla Edebiyat-ı Cedîde, II. Abdülhamid döneminde, Servet-i Fünûn adlı derginin çevresinde toplanan sanatçıların Batı etkisinde geliştirdikleri bir edebiyat hareketidir.
Servet-i Fünûn, Türk edebiyatında 1860'tan beri devam eden Doğu-Batı mücadelesinin kesin sonucunu –Batı edebiyatının lehine olarak– tayin eden sonuncu safhasıdır. Pek yoğun ve pek dinamik çalışmalarla geçen bu sıcak safhanın sonunda Türk edebiyatı, gerek zihniyet, gerek temalar ve gerekse teknik bakımlardan tamamıyla Avrupaî bir mahiyet kazanabilmiştir.
1895 sonlarında Malumat dergisinin başyazarı Mehmet Tahir Efendi ile Recaizade Mahmud Ekrem arasında kafiye konusunda çıkan bir tartışma, Malumat gazetesinin Recaizade'ye ait öyküsünü izinsiz yayımlamasıyla büyür. Recaizade, büyüyen bu tartışmalar karşısında öğrencisi Ahmet İhsan'ın çıkardığı Servet-i Fünûn dergisini araç olarak kullanmaya karar verip Tevfik Fikret'i söz konusu derginin yazı işleri müdürlüğüne getirir. Bu atamayla beraber Servet-i Fünûn dergisi bir edebiyat dergisi kimliğine bürünür ve aktif olduğu 5 yıl içerisinde Türk edebiyatı, zamanın başat akımları olan sembolizm ve parnasizm etkisinde yeni bir üsluba bürünür.
Dergi, 16 Ekim 1901 yılında Hüseyin Cahit Yalçın'ın Fransızcadan çevirdiği "Edebiyat ve Hukuk" başlıklı, Fransa'nın 1789 rejimini değerlendiren makalesi, dönemin sansür heyeti tarafından sakıncalı bulundu dergiye 6 haftalık zorunlu tatil verildi. Kapatılma, Servet-i Fünûn şairleri arasında halihazırda mevcut olan gerginliği tırmandırdı ve edebi çevre tamamen dergiden uzaklaştı.
Dergi, ceza bitiminde Ahmet İhsan'ın imtiyazı altında tekrar çıkmaya başlasa da edebi kimliğini tamamen yitirmiş ve bir bilim dergisi halini almıştır.
Servet-i Fünûn edebiyatının doğuşu > Abes-Muktebes Tartışması

Divan edebiyatında kafiye; iki mısrada bir, Arap elifbâsındaki harflerin tekrarıyla oluşturulur. Şiirin anlamı ve beyitlerin bütünlüğü bu kafiye sayesinde bütünleşir. Türk edebiyatında bu kural; Türkçe fonetiğine uygun biçimde düzenlenmemiş ve Türkçede aynı sesi karşılayan farklı harfler yerine Arap alfabesindeki aynı harflerin tekrarı esas alınmıştır. Ancak bu durum Tanzimat edebiyatının getirdiği şekilde ve içerikte yenileşme çabası içinde ufak adımlarla çözülmeye çalışılmıştır.
Şâ'ir Evlenmesi adlı tek perdelik piyesiyle meşhûr Şinâsî; Alphonse de Lamartine'in Meditations şiirinden dört kıtayı çevirirken yeni kafiye şekilleri arar. Bir sonraki adımda da Ethem Pertev Paşa'nın Sefiller yazarı Victor Hugo'dan tercüme ettiği Tıfl-ı Naim isimli şiirinin eski edebiyat ile ilgisi yoktur. Kafiyedeki yenilenme çabaları içerisinde Abdülhak Hamit Tarhan'ın Duhter-i Hindû piyesiyle yeni nazım şekilleri gelir. Bu hareketler, bize şiirde şekil değişikliğine yönelişi gösterir. Bu değişim çabalarının içerisinde Hasan Asaf isimli bir genç, 1895 tarihinde Ma'lûmât Gazetesi'nde Bürhân-ı Kudret isminde bir şiir yayımlar.
Bürhan-ı Kudret şiirindeki "Zerre-i nûrundan iken muktebes / Mihr ü mehe bakmak abes" beytindeki kafiye unsuru olan s; muktebes (مقتبس) sözcüğünde sin harfi ile abes (عبث) sözcüğünde ise peltek s harfi ile yazılmıştı. Bu basit olay, devam etmekte olan eski-yeni tartışmasını daha sistemli bir zemine oturmasına yardımcı olur ve yenilikçi grup Recaizade Mahmud Ekrem'in çağrısıyla Servet-i Fünûn dergisi etrafında toplanır. Böyle bir toplaşma, güçlerini birleştiren yenilikçi kanada, herkesin dikkate alacağı bir vizyon sağlar ve bu bağlamda Servet-i Fünûn dönemi başlamış olur.
Servet-i Fünûn edebiyatının dağılışı

Ali Ekrem Bolayır, Servet-i Fünûn şiirinin kusurlarından bahseden "Şiirimiz" başlıklı yazısını dergiye gönderir. Tevfik Fikret yazıyı, bazı değişiklikler yaptıktan sonra yayımlar. Yazı tepkiyle karşılanır ve Ali Ekrem Bolayır da yazısının kısaltılmasından duyduğu rahatsızlıkla dergiden ayrılır. Halihazırda 1897'de Ali Ekrem'in Servet-i Fünûn'da yayımlanan Vasiyyet şiiri çok beğenilmiş ve Tevfik Fikret ile aralarında bir çekişme başlamıştı. Şiirimiz makalesi ile bu gerginlik büyüdü ve Ali Ekrem'in dergiden ayrılışını Ahmet Reşit Rey, Samipaşazade Sezai ve Menemenlizade Tahir Bey izledi. Tevfik Fikret de kısa bir süre sonra Ahmet İhsan Tokgöz ile aralarında çıkan bir tartışma sebebiyle dergiden ayrıldı ve yerine Hüseyin Cahit Yalçın geçti. Hüseyin Cahit Yalçın, 16 Ekim 1901 tarihli derginin 553. sayısında Fransızcadan çevirdiği "Edebiyyat ve Hukuk" makalesini yayımladı. Makale, II. Abdülhamid tarafından sakıncalı bulundu ve dergi altı haftalık kapatma cezası aldı. 5 Aralık 1901'de tekrar yayın hayatına başlamış olsa da dergi, ilk hali olan fen dergisi kimliğine dönmüş, bünyesindeki tüm edebiyatçılar dağılmıştı.
Servet-i Fünûn edebiyatının dağılışı > Dönemin başlıca sanatçıları

Tevfik Fikret
Cenap Şahabettin
Hüseyin Siret Özsever
Hüseyin Suat Yalçın
Süleyman Nazif (İbrahim Cehdi)
Ali Ekrem Bolayır
Halit Ziya Uşaklıgil
Hüseyin Cahit Yalçın
Hüseyin Rahmi Gürpınar (bağımsız yazar)
Ahmet Rasim (bağımsız yazar)
Mehmet Rauf
Ahmet Hikmet Müftüoğlu (daha sonra Milli edebiyat çevresinde eserler verdi)
Servet-i Fünun dergisinin 24 Aralık 1908 tarihindeki kapağı İkinci Meşrutiyet'in ilk meclis toplantısını duyuruyor.
Avigdor Liberman

| Avigdor Liberman |
| --- | --- |

İsrail Maliye Bakanı
Görev süresi 13 Haziran 2021 - 29 Aralık 2022
Cumhurbaşkanı: İzak Herzog
Yerine geldiği: Yisrael Katz
Yerine gelen: Bezalel Smotrich
İsrail Savunma Bakanı
Görev süresi 30 Mayıs 2016 - 14 Kasım 2018
Cumhurbaşkanı: Reuven Rivlin
Yerine geldiği: Moşe Ya'alon
Yerine gelen: Binyamin Netanyahu
İsrail Dışişleri Bakanı
Görev süresi 11 Kasım 2013 - 4 Mayıs 2015
Cumhurbaşkanı: Şimon Peres
Yerine geldiği: Binyamin Netanyahu
Yerine gelen: Binyamin Netanyahu
İsrail Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı
Görev süresi 1 Nisan 2009 - 14 Aralık 2012
Yerine geldiği: Tzipi Livni
Yerine gelen: Binyamin Netanyahu
İsrail Ulusal Altyapı Bakanı
Görev süresi 7 Mart 2001 - 14 Mart 2002
Yerine geldiği: Avraham Shochat
Yerine gelen: Effi Eitam
Kişisel bilgiler
Doğum: 5 Temmuz 1958 (66 yaşında) Kişinev, SSCB
Partisi: Yisrael Beiteinu
Bitirdiği okul: Kudüs İbrani Üniversitesi
Dini: Musevilik
Avigdor Levi Liberman, (İbranice: אביגדור ליברמן‎‎, d. 5 Temmuz 1958, Kişinev, Sovyetler Birliği) İsrailli siyasetçi, siyasi parti lideri ve eski bakan.
İlk yılları

Kişinev doğumlu olan Liberman 20 yaşında İsrail'e göç etti. Askerlik görevini tamamladıktan sonra sonra Kudüs'teki Kudüs İbrani Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler ve siyaset bilimi alanında yüksek lisans yaptı. Liberman bir dönem uluslararası hukuk alanında Kiev Devlet Üniversitesi'nde çalışmak için başvurmuş; fakat çalışma başvurusu reddedilmiştir. Liberman bir röportajında reddediliş sebebinin Yahudi oluşu olduğunu beyan etmiştir. Sovyet Yahudileri Siyonist Forumu'nu kurdu ve bir süre yöneticiliğini yaptı. Bir dönem sendikacılık ve gazetecilik ile de uğraştı.
Siyasi yaşamı

Liberman, 1993'te Likud partisinin genel müdürü oldu. 1996'dan itibaren bir yıl başbakanı Binyamin Netanyahu'nun başbakanlık müsteşarlığını yaptı.
1999'da Yisrael Beiteinu (Türkçe: İsrail Evimiz) partisini kurdu. Aynı yıl İsrail meclisi Knesset'e seçildi ve İsrail-Moldova Dostluk Grubu'nun başkanlığını da yaptı. 2001'de Milli Altyapı bakanlığına getirilen Liberman görevinden 2002 Mart'ta istifa etti. 2002'deki seçimlerde de Yisrael Beiteinu ve Milli Birlik Partisi ortak listesinden parlamenter seçildi ve ulaştırma bakanı oldu. Şaron'un Gazze'den çekilme planına karşı çıkan Liberman 2004'te Ariel Şaron tarafından bakanlık görevinden alındı.
2006 Mart ayındaki seçimlerde partisi Yisrael Beiteinu 11 milletvekili çıkardı. Ehud Olmert'in liderliğindeki hükûmette başbakan yardımcılığı ve Stratejik İşler Bakanlığı görevlerini yürüttü. Liberman ayrıca 2009 yılında Dışişleri bakanı oldu.
Şubat 2009'daki seçimlerin ardından Netanyahu'nun kabinesinde dışişleri bakanı ve başbakan yardımcısı olarak yer aldı. 14 Aralık 2012 tarihinde, kendisi hakkında çıkan yolsuzluk suçlamaları üzerine istifa etmiştir.
2013 senesinde tekrar dışişleri bakanı olan Liberman ve 2015'te kurulan yeni hükûmette yer almamış ancak 2016 yılında yapılan kabine revizyonu ile İsrail Savunma Bakanı olmuştur. 14 Kasım 2018 tarihinde, Hamas ile varılan ateşkes anlaşmasını kınamış ve görevinden istifa etmiştir.
İsrail savunma Bakani olarak da  gorev yapmıştır.
Çay (içecek)

| --- | --- |
Bir gaiwan'da infüze edilen longjing yeşil çay
Tip: Sıcak veya soğuk içecek
Köken: İlk olarak M.Ö. 59'da Çin'de yapıldı, ancak muhtemelen daha erken ortaya çıktı.
Çay, çeşitli bitkilerin yapraklarının, çiçeklerinin, köklerinin, gövdelerinin, kabuklarının, tohumlarının kaynatılmasıyla veya haşlanmasıyla elde edilen bir içecek türüdür. Çay, çalının yapraklarının fermantasyonu, ısıtılması, kurutulması ve bazen diğer meyve veya bitkilerle karıştırılması sonucu hazırlanır.
Etimoloji

Çay kelimesinin dünya dillerinin pek çoğundaki kökeni, dünyaya yayıldığı Çin'de yer alan dillere dayanır. Mandarin lehçesindeki ç'a, Min lehçesindeki (Amoy) t'e ve Kantonca çàh, 茶 karakterinin farklı telaffuzları olup, çayın dünyaya yayılmış farklı söyleniş şekillerinin kökenini oluştururlar. Kantoncaya dayalı çàh formu ilk defa 1559'de Portekizli tüccarlar tarafından chà olarak benimsenmiş ve bu telaffuz tüccarlarca Hindistan'a yayılmıştır. Portekizceye ya dolaysız yoldan Kantoncadan ya da Kantonca kelimenin Malaycaya alıntılanması ve bu dilden Portekizceye geçmesi yoluyla girdiği düşünülmektedir. İngilizce gibi bazı Avrupa dillerinde kelimenin Portekizceden alıntı chaa, cha, tcha, chia ve cia gibi arkaik muadilleri bulunmaktadır.
Çin'in kuzey bölgelerinde konuşulan Mandarincede yer alan ç'a telaffuzu, Orta Asya'ya ve İran'a İpek Yolu vasıtasıyla yayılmış, bu bölgede Farsça bir ek olan -yi takısı kazanmıştır. Farsçaya girmiş kelime, ilerleyen dönemlerde Rusçaya ('чай'; çay), Arapçaya ('شاي'; şay) ve Hindustaniye (چائے, चाय; çay) alıntılanmıştır. Türkçede kelime ilk 17. yüzyılda tespit edilmiş olup, doğrudan Portekizlilerden veya Farsçadan alıntılanmış olabileceği öne sürülmüştür.
Avrupa'da daha sonraları Hollandalı tüccarlar tarafından Min lehçesi telaffuzu yaygınlaştırılmıştır. Bu sayede çay Batı dillerinde Min lehçesindeki 't'e kelimesinden türeyip, İngilizceye (tea), Fransızcaya (the), İspanyolcaya (te), Almancaya (tee) yerleşmiştir.
Korece, Vietnamca ve Japoncada yer alan ve içeceğe atıfta bulunan kelimelerin yukarıda belirtilen Çin dillerinin aksine daha eski bir Çince lehçesinden alıntılanmış olduğu öne sürülmektedir. Çayın botanik anavatanı olan Güneybatı Yünnan ve Kuzeydoğu Myanmar'da bulunan dillerde ise bitki ve içecek için Çin dillerinden farklı kelimeler yer alır ve bu kelimelerin Çincede yer alan kelimelerin nihai kökeni olabileceği öne sürülmüştür. Wa halkının dilinde la ve miiem, Burmaca lahpet (လက်ဖက်), Kuzey Tayca miang (เมี่ยง), Lametçe meng bu kelimelere örnek teşkil eder.
Tarihçe > Efsanevî kökenleri

Bir kaynağa  göre, çayın ilk yudumlanışı çok eskilere, M.Ö. 2737 yılına, Çin İmparatorluğu'na kadar dayanır. Efsaneye göre Çin'in ilk imparatorlarından Shen Yung, çay bitkisinin tesadüfen sıcak suya düşmesine şahit olur. İmparator, işte bu keşifle birlikte çayın büyüsüne kapılır ve yine efsaneye göre yedi yıl boyunca o bölgede kalarak sürekli çay içer.
Tarihçe > Avrupa ve Amerika'ya yayılması

Çayın Avrupa'da ilk söz edilişi ise yüzlerce yıl önce, 1559 yılında gerçekleşir. 1606 yılı ise çayın Avrupa'yla tanıştığı yıl olarak tarihe geçer. 1635 yılından sonra, Hollanda ve Fransa, Avrupa'da çay tüketimine öncülük eden ülkeler olurlar. İlk demlik örneklerinin Çin'den Avrupa'ya ulaşması ise 1650'li yıllarda gerçekleşir.
Çayı Amerika'ya ulaştıran ise Peter Stuyvesant'tır. Bugün New York olarak anılan New Amsterdam’a yerleşen Hollandalı koloniler, Amerika’nın ilk çay tiryakileri olarak tarihe geçerler. Çaya bilimsel adının yani Camelia sinensis’in verilişi ise 1753 yılına rastlar. 1800’lü yıllarda, Avrupa ve Amerika’da yavaş yavaş çay endüstrisi boy göstermeye başlar.
Thomas Lipton’un ilk dükkânı da 1871 yılında, İskoçya'nın Glasgow şehrinde hizmete girer. 1890 yılına gelindiğinde Thomas Lipton, Seylan’da ilk çay tarlasını satın alır. Hindistan’dan getirilen çay tohumları 1903 yılından itibaren Kenya ’da yeşermeye başlar.
Amerika’da sıcak havalarda çay satmakta zorlanan Richard Blechynden, çayı soğuk halde sunmayı akıl eder. Amerika kökenli Ice tea kavramı da işte bu tesadüfle doğar. Poşet çayın keşfi ise 1908 yılında gerçekleşir.
Üst sınıflara hitap eden pahalı bir içecek olmaktan uzaklaşarak gitgide herkes tarafından tüketilen bir içecek haline gelen çay, çeşitli yeniliklerle birlikte gelişmeye devam eder.
Üretim

Hindistan, Sri Lanka, Çin, Türkiye, Kenya, Endonezya, Malavi ve Vietnam dünyada en önde gelen çay üretici ülkeleri oluşturur. Türkiye'de çay, sadece Gürcistan sınırından başlayan ve Fatsa'ya kadar uzanan alan içerisinde yetiştirilebilmektedir. Türkiye'de yaygın olarak çay, Doğu Karadeniz bölgesinden toplanır ve çay yapraklarından yapılan kırmızı renkteki içecek için kullanılır.
Sınıflandırma

Çayları birçok kritere göre sınıflara ayırmak münkün olmakla beraber; üç temel çay çeşidi vardır. Bunlar, siyah çay, yeşil çay ve beyaz çaydır. Bunların dışında, yetiştiği bahçe, yaprak boyutu, işleme yöntemi, fermantasyon yöntemlerine göre de sınıflara ayırmak mümkündür. "Bitki çayı" terimi meyve ve bitkilerin işlenmesi ile elde edilen içecekleri kapsar. Kuşburnu gibi bitki çaylarında gerçekte çay yaprakları yoktur. Bazı bitkilerin aromaları çaylara eklenerek meyve ve bitki aromalı çaylar elde edilmektedir.
Tıbbi etkileri ve besin değeri

Çay; tein, kafein, teofilin ve antioksidanlar için doğal bir kaynaktır. İçinde bulunan mineraller nedeniyle kemik ve diş sağlığına faydalıdır. Ancak neredeyse hiç karbonhidrat, protein ve yağ içermez, Şeker ya da diğer katkılarla tatlandırılır.
Bilimsel araştırmalarda çayda bulunan theanine maddesi, çaydaki kafein ile dengeli bir şekildedir.[kaynak belirtilmeli] theanine maddesi, doğal bir yatıştırıcı olup kafein gibi maddelerinde oluşan etkileri dengeler, bu açıdan kahve sonrası yaşanan kalp çarpıntısı gibi sorunlar çay içenlerde çayla alakalı olarak görülmez. Çay içindeki theanine maddesi, çayı içenin sinirlerini rahatlatır ve tansiyonu dengeler.[kaynak belirtilmeli]
Galeri

Çay üreten ülkeler
Japon çay töreni
Çin fincanında yeşil çay yaprakları.
Hazır çay demleme poşetleri
Çayın hazırlanışı.
Bir çay çalısı.
Türk usulü ince belli cam bardakta çay