stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Şirvanşahlar Devleti
Din

Arkeolojik kazılar, politeizme bağlı inançların bütünü olarak pagan düşüncelerinin köklerinin Şirvan'da çok eski zamanlara dayandığını göstermektedir. Doğu halkları arasında yaygın olan dört ana unsurdan biri olarak ateşe tapınma, ateşperestlik Şirvan bölgesinde geniş bir şekilde yayılmıştır. Ateşperest tapınakları olan ateşgahlar Bakü, Şamahı ve Gebele'de inşa edilmiştir. Ateşperestlikle ilgili olan Zerdüştlük dini de Şirvan'da yayılmıştır.
Zerdüşt inançlarında ateş önemli bir yer tutuyordu ve bu yüzden Zerdüştleri çoğu zaman ateşperest olarak kabul ederler. Zerdüştler, ölülerin cesetlerini kirli saydıkları için toprağa gömmez, dağlarda hazırladıkları özel yerlerde bırakırlardı ki, vahşi hayvanlar yesin. Ancak bu aşamadan sonra temizlenmiş kemikler toplanıp defnedilirdi. Azerbaycan topraklarında Derbent'e kadar Zerdüştlük, Sasanilerin askeri-siyasi başarıları sayesinde yayılmıştır.
I. yüzyıldan itibaren Şirvan'da Hristiyanlık yayılmaya başlamış, III. yüzyılda devlet dini seviyesine yükselmiştir. VII. yüzyılın başlarında Arap Yarımadası'nda ortaya çıkan İslam, hızla dünyanın büyük bir kısmına yayılmayı başarmıştır. Şirvan, Araplar tarafından fethedildi ve bölgede İslam yayılmaya başladı. Pagan dinleri, Zerdüştlük, Hristiyanlık önemini yitirmiş, Yahudilik ise varlığını korumaya devam etmiştir.
VIII. yüzyılın başlarından itibaren Batı İran ve Irak'ta Büveyhilerin iktidara gelmesiyle mutedil Şiilik Azerbaycan'da yayılmaya başlamış ve Derbent'e kadar ulaşmıştır. Sünni Hanefi ve Şii mezhepleri baskın mezhepler olmuş, tasavvuf da çok sayıda takipçi bulmuştur. Bu dönemin en güzel sufi yapılarından biri, Şirvan'daki Pirsaat çayı üzerindeki hanegahtır. Selçuklular döneminde Sünnilik bölgede güçlenmiş, Şiiliğin pozisyonları zayıflamıştır. Sufi tarikatları yaygınlaşmış, Moğol istilaları döneminde tasavvuf genişlemiş, Hurufilik güçlenmiştir. Hurufiliğin kurucusu Fazlullah Naimi'dir. Ebülhasan Aliyül-Ala ve şair Nesimi, Hurufiliğin en tanınmış temsilcileri olarak ün kazanmışlardır. Bu dönemde sufi Halvetiye tarikatının ikinci piri Seyid Yahya Bakuvi Şirvan'da oldukça ünlü olmuştur.
Şirvanşahların hüküm süren sülaleleri Sünni Müslüman olmuşlardır. Ancak halk arasında İslam dini ile birlikte Hristiyanlık, Yahudilik ve Zerdüştlük gibi diğer dinler de az miktarda olsa bile yaygınlaşmıştır. Şirvanşahlar, Şirvan'da dini yapıların—Navahı köyü yakınlarındaki Pirsaatçay hanegahı, Bakü yakınlarındaki Bibiheybet türbesi, Şamahı yakınlarındaki Göyler köyündeki Madekani piri vb.—inşasına ve süslenmesine büyük önem vermişlerdir. Osmanlı ve Akkoyunlu sultanları gibi Şirvanşahlar da tasavvufa özel ilgi göstermiş, sufi şeyhlerini himaye etmişlerdir. Özellikle I. İbrahim ve I. Halilullah'ın bu alandaki faaliyetleri hakkında tarihi kaynaklarda birçok bilgi bulunmaktadır. Bu Şirvanşahlardan ilkinin Hurufi, ikincisinin ise Halveti hanegahlarına bağlı olduğunu düşünen araştırmacılar da vardır. Safeviler dönemi boyunca bölgede Şiilik yayılmaya başlamıştır.
Kültür > Şirvanşahlar Sarayı

Bakü şehrinde İçerişehir bölgesinde yer alan bu saray, XV yüzyılda Şirvanşah İbrahim Halilullah döneminde inşa edilmiştir. Orta Çağ’da Şamahı'da meydana gelen gergin olaylar sırasında Bakü şehri nispeten sakin bir ortamda gelişiyordu. Daha XII yüzyılda Bakü'de sağlam kale duvarlarının (1138-1139) yapıldığı biliniyordu. Şamahı'da yaşanan depremden sonra başkent Bakü'ye taşındığında, şehrin en yüksek noktasında Şirvanşahlar Sarayı yükseltilmiştir. Saray, 6 asırlık tarihi boyunca birçok olaya tanıklık etmiştir. Bir anlamda, Azerbaycan'ın son 600 yılında meydana gelen olaylar, doğrudan bu saraya etki etmiştir. 1500 yılında I. Faruk Yaşar'ın Safevilerle yaptığı savaşta mağlup olup öldürülmesine kadar bağımsız Şirvanşahlar Devleti'nin himayesinde olan saray, Safevilerin buraya girmesiyle farklı bir tarihi kaderle karşılaşmıştır. İşte tam da bu olaylar nedeniyle o dönemden günümüze saraya ait çok az sayıda eser ulaşabilmiştir. Daha sonra Safevi-Osmanlı savaşlarında Osmanlıların zafer kazanmasıyla Bakü şehri ve dolayısıyla Şirvanşahlar Sarayı Osmanlıların himayesine geçmiştir. Hatta sarayın Doğu Kapısı da o dönemdeki Osmanlı Sultanı III. Murad'ın şerefine inşa edilmiştir.
Saray 3 avlu ve 9 anıttan oluşmaktadır. Bunlar; Saray binası, Divanhane, Derviş Türbesi, Doğu Kapısı (portal), Saray Camii, Key-Kubad Camii, Saray Türbesi, hamam ve ovdan (su kuyusu) olarak sıralanır. Kompleks binaları, birbirinden 5-6 metre yükseklikte yer alan 3 avluya dağılmıştır. Sarayın bulunduğu alanın karmaşık topografyası nedeniyle bu kompleks tek bir mimari plana sahip değildir. Buna rağmen binalar birbiriyle çelişmez. Aksine biri diğerini güzelleştirir. Farklı noktalardan bakıldığında, yapıların saray topluluğunun bir parçası olduğu net bir şekilde görülür. Kompleksin tüm yapıları, yerel badamdamm taşından yapılmıştır. Görünen o ki, kompleksin diğer yapıları arasında en çok tahribata uğrayan saray binası olmuştur.
Kültür > Kız Kulesi

Kız Kulesi, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’nün en eski tarihi sembollerinden biri ve ulusal mimarinin nadir örneklerinden biridir. Eser, "İçerişehir" Devlet Tarih ve Mimarlık Koruma Alanı'nda yer almaktadır. Taşla örülmüş devasa silindirik bir yapıda olan bu eserin yüksekliği kuzey tarafından 28 metre, güney tarafından ise 31 metredir. Temel kısmındaki kule duvarlarının kalınlığı 5 metre olup, 8. katın üzerinde ise 4 metreye ulaşmaktadır. Kule, her biri kaleyi sekiz kata bölen 8 kubbeden oluşmaktadır. Her kat, kesme taşlarla inşa edilmiş ve kubbe şeklindeki tavanla kaplanmıştır. Taşla örülmüş bu tavanların ortasında dairesel delikler bulunmaktadır. Bu delikler dikey bir hat boyunca hizalanmıştır. Böyle ki, 8. katın tavanındaki dairesel delikten bakıldığında, birinci katın zeminini görmek mümkündür. Kaleye tek giriş yolu batı tarafındadır ve bu giriş, yerin eski yüzeyinden 2 metre yükseklikte ve 1.10 metre genişliğindeki kemerli bir kapıdan sağlanmaktadır. Kız Kulesi'nin yukarıdan görünüşü, güneşi ve ateşi simgeleyen ve Azerbaycan’da yaygın olan "buta" işaretine benzemektedir. Kız Kulesi, benzersiz yapısal özellikleri nedeniyle sadece Azerbaycan’da değil, aynı zamanda yakın Doğu'da da eşsiz bir eserdir.
Kulenin adının kökeni ve işleviyle ilgili tartışmalar günümüze kadar dinmemiştir. Onun inşa tarihi ve amacı oldukça gizemlidir. Kız Kulesi'nin adının kökeni pek çok efsaneye dayanmaktadır. Bazı yazarlara göre kule, Bakü hanının kızıyla ilgili bir efsaneye dayanarak "Kız Kulesi" olarak adlandırılmıştır. Efsaneye göre, kardeşi (bazı kaynaklara göre hükümdar babası) tarafından kalede tutulan kız, bu acıya dayanamayarak kendini kalenin tepesinden Hazar Denizi’nin sularına atmıştır. Bir başka efsaneye göre ise kule, bir şahın âşık olduğu ve onunla evlenmek için kule inşa etmesini şart koşan bir kıza ithaf edilmiştir. Birçok bilim insanına göre kule, bir gözetleme kulesi veya savunma yapısının bir parçasıdır; bazı araştırmacılar ise onu eski bir tapınak, diğerleri ise bir tür gözlem evi olarak kabul etmektedir. Bu varsayımların her biri, çok sayıda somut delile dayanmaktadır. Bu nedenle Kız Kulesi, devlet tarafından dünya çapında önemli bir eser olarak korunmaktadır.
Aralık 2000'de Kız Kulesi, İçerişehir ve Şirvanşahlar Sarayı ile birlikte  Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı yardımcısı Mihriban Aliyeva'nın çalışmaları sonucunda UNESCO Dünya Mirası listesi'ne alınmıştır.
Kültür > Nakış ve Minyatür Sanatı

XII–XIII yüzyıllarda mimari eserlerde dekoratif sanatlar yüksek bir gelişim seviyesine ulaştı. Geometrik ve bitkisel süslemelerin yanı sıra, "çiçeklenen kufi" veya nesih yazıları ile ustalıkla işlenmiş kitabeler oluşturuldu. Pirsaatçay dergâhı camisinin güney duvarındaki mihrab ve onun her iki yanındaki küçük panolar, alçı üzerine sanatsal oymalarla süslenmişti. Mihrabın dikdörtgen şekli ve panoların yüzeyi "Çiçeklenen kufi" kitabelerle ve bitkisel desenlerle kaplanmış, üzerine küçük renkli çiniler serpilmiştir. Pirhüseyin'in türbesi ve mezar taşının çini süslemeleri ise özellikle büyük sanatsal değere sahiptir. Bu çiniler, altın işlemelerle kaplanmış, kobalt ve yeşil firuze renkli desenlerle süslenmiştir. V. A. Kraçkovskaya'nın görüşüne göre, çiniler Kaşan şehrinde yapılmıştır.
Azerbaycan resim sanatının ilk örnekleri XIII yüzyılın başlarına ait minyatür resimlerinde de kendini göstermiştir. Bu sanat dalının sonraki gelişimi, XIII yüzyılın sonu ile XIV yüzyıl minyatürlerinde göze çarpmaktadır.
Azerbaycan'da el yazması kitap, tüm Müslüman Doğusunda olduğu gibi, bir dizi zanaatkarın emeğiyle oluşturulan gerçek bir sanat eseri idi. El yazması kitabın kâğıdı özel bir yöntemle hazırlanır ve cilalanırdı. Daha sonra usta hattatlar, güzel yazı ile el yazmasının metnini kopyalarlardı. En eski yazı türü kufi yazısı idi. Sonraları nesih, sülüs gibi yazı türleri ortaya çıktı. Kitapların oluşturulmasında güzel yazı yazan hattatların rolü özellikle büyüktü. Hattatın adı genellikle el yazmasının kolofonunda belirtilirdi. Yazı tekniğinin sanatsal nitelikleri uzun süreli deneyimlerle elde edilirdi. Metin kopyalandıktan sonra, el yazması, illüstrasyonlar için ayrılan alanlar ve ayrı sayfalar üzerinde çalışan minyatür ressama verilirdi. Kitabın süslenmesinde müzehhibler ve süsleme ustaları da çalışırdı. El yazması kitabın son işini ciltçiler yapardı. Onlar, kitaba deriden baskılı veya lake boyalı kapak yaparlardı. Timuriler hanedanının Ming hanedanı ile ticari ilişkiler kurmasının ardından Çin'den kaliteli kağıtlar getirilmeye başlandı. Bu dönemde, Şirvanşahlar devletinde de el yazması sanatı gelişmişti. Öyle ki, Kamal Hocaendî'nin "Divan"ı, 1468 yılının ekim ayında Farruh Yasar'ın saray ressamı Şerefeddin Hüseyin Sultani tarafından Şamahı'da yeniden yazılmış, 1468 yılındaki bir divan kitabının girişinde ise Farruh Yasar'ın kendisi tasvir edilmiştir. El yazmalarının her ikisi de Britanya Kütüphanesi'nde saklanmaktadır.
Ordu

Şirvanşahlar devletinin askeri sistemi hakkında bilgiler azdır. 1066 yılında Ebülesvar Şavur, Şirvan'a sefer düzenlerken "Lekz zorbaları ve Diduvan soyluları"ndan 50 kişiyi öldürmüştü. Normal askerlerin yanı sıra, şehirlerde her ay bir kez değişen nöbetiye adlı şehir muhafız kuvvetleri vardı. Şahların ve prenslerin kişisel korumalarına kulam denirdi.
Gymnasium (okul)

Başlığın diğer anlamları için Gymnasium sayfasına bakınız.
Gymnasium veya jimnazyum ya da eski dildeki kullanımıyla jimnaz, İsviçre, Hollanda, İsveç, Avusturya ve Almanya ile bazı diğer ülkelerde bulunan, öğrencileri üniversiteye hazırlayan okul türü. Türkiye'de lise seviyesinin üstündedir.[kaynak belirtilmeli] Gymnasium'a girebilmek için ders notlarının iyi olması şartı vardır.
Almanya

Ana madde: Gymnasium (Almanya)
Almanya'da Gymnasium (Almanca: t. das Gymnasium, ç. Gymnasien), 4 okullu eğitim sisteminin en yüksek okulu olup, gidilebilecek en yüksek dereceli lisedir. Gymnasium akademik öğrenmeyi güçlü bir şekilde vurgular. Bu tür okullara giden öğrencilere "Gymnasiast" (ç. Gymnasiasten) denir. 2009-2010 dönemine göre Almanya'da 3 bin 94 gymnasium varken yaklaşık 2 milyon 475 bin öğrenci bu okullara gitmiştir ve böylece okul başına ortalama öğrenci sayısı 800'dür. Bu okullar genellikle halka açıktır ve devlet tarafından desteklenmektedir fakat bu okulların bir dizi sınırlı ve özel olanları da mevcuttur. 2009-2010 dönemine göre bu okullara giden öğrencilerin %11,1'i özel gymnasium'lara gitmiştir.
13. sınıfın (bazı eyaletlerde 12. sınıfın) sonunda Abitur denilen bitirme sınavını başaran kişi mezun olur ve üniversiteye gitmeye hak kazanır.
Türkiye

Türkiye'de İstanbul Lisesi, Alman Lisesi ve Sankt Georg Avusturya Lisesi Gymnasium unvanı sahibidir. Bu okullarda Almanca eğitim verilmekte olup İstanbul Lisesi ve Alman Lisesi'nden Abitur, Avusturya Lisesi'nden ise eşdeğeri olan Matura diploması almak mümkündür.
İstanbul Lisesi
Havadan Alman Lisesi
Avusturya Lisesi
Almanya'da yer alan Georg Cantor Gymnasium
Gregg Rolie

| Gregg Rolie |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Doğum: Gregg Alan Rolie 17 Haziran 1947 Seattle, Washington, ABD
Tarzlar: rock
Çalgılar: Klavye, Org
Etkin yıllar: 1965-günümüz
İlişkili hareketler: Santana, The Storm, Abraxas Pool, Journey

Gregg Alan Rolie, (d. 17 Haziran 1947, Seattle, Washington), Amerikalı müzisyen. Santana, Journey, The Storm ve Abraxas Pool gibi grupların kurucu üyeleri arasındadır. Santana Grubu ile Rock and Roll Hall of Fame'e girmiştir.
Hayatı

Gregg Rolie, ilk müzik grubu olan William Penn grubuna 1965 yılında katıldı. Bu grupta 1 yıl çaldıktan sonra, Carlos Santana'yla ve yanında 5 kişiyle beraber Santana'yı kurdu. Grup 1969 yılında Woodstock Festivali'nde ünlü oldu. Gregg Rolie, bu grupta en çok yazdığı ve söylediği Black Magic Woman'la tanınmaktadır. Carlos Santana'yla fikir farklılığı yüzünden, 1971 yılında gruptan ayrıldı. Evi olan Seattle'a geri döndü; ve burada babasıyla restoran açtı. Nitekim, bu restoranta işler yürümedi.
1973 yılında müzik nayatına geri döndü. Santana Grubu'nun eski gitaristi olan Neal Schon'la beraber Journey Grubu'nu kurdu. Bu grupla 12 albüm yayınladı. 1980 yılında da bu gruptan ayrıldı.
1981 ile 1991 yılları arasında birçok solo albüm yayınladı. 1991 yılında Steve Smith ve Ross Valory ile birlikte The Storm grubunu kurdu. Bu grupla birkaç tane hit tekli yayınladı. 1998 yılında da, Santana Grubu'nun kurucu üyeleriyle birlikte Abraxas Pool grubunu kurdu.
| g t Rock and Roll Hall of Fame - 1998 |
| --- | --- |
 Eagles Bernie Leadon  Don Felder  Don Henley  Glenn Frey  Joe Walsh  Randy Meisner  Timothy B. Schmit  Fleetwood Mac Christine McVie  Danny Kirwan  Jeremy Spencer  John McVie  Lindsey Buckingham  Mick Fleetwood  Peter Green  Stevie Nicks  Gene Vincent  Lloyd Price  The Mamas & the Papas Cass Elliot  Denny Doherty  John Phillips  Michelle Phillips  Santana Carlos Santana  David Brown  Gregg Rolie  José Areas  Michael Carabello  Michael Shrieve 
| g t Rock and Roll Hall of Fame - 2017 |
| --- | --- |
Sanatçılar:  Electric Light Orchestra Bev Bevan  Jeff Lynne  Richard Tandy  Roy Wood  Joan Baez  Journey Aynsley Dunbar  Gregg Rolie  Jonathan Cain  Neal Schon  Ross Valory  Steve Perry  Steve Smith  Pearl Jam Dave Krusen  Eddie Vedder  Jeff Ament  Matt Cameron  Mike McCready  Stone Gossard  Tupac Shakur  Yes Alan White  Bill Bruford  Chris Squire  Jon Anderson  Rick Wakeman  Steve Howe  Trevor Rabin  Tony Kaye 
Musical Excellence:  Nile Rodgers 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNE: XX1776878  BNF: cb140515905 (data)  GND: 134501055  ISNI: 0000 0000 7374 2663  LCCN: n93050273  MusicBrainz: 34bef7d8-96b8-4d20-a529-f741fb414684  SUDOC: 15733211X  VIAF: 45974201   WorldCat (LCCN): n93-050273
İğdeli, Şenkaya

| İğdeli |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
İğdeliİğdeli'nin Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°40′49″N 42°21′09″E﻿ / ﻿40.68016°K 42.35257°D﻿ / 40.68016; 42.35257
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Şenkaya
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1633 m
Nüfus (2022): 150
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25360
İğdeli, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı bilinmemektedir. Bununla birlikte 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde İgdali (Игдали) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise İgdeli (ایكدەلی) olarak geçer.
İğdeli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.
İğdeli köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 6 hanede, 22'si erkek ve 13'ü kadın olmak üzere 35 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamını Kaskanlı aşiretinden Kürtler oluşturuyordu. İğdeli köyünün nüfusu 1896 yılında 55 kişiye, 1906 yılında ise 105 kişiye yükselmiştir.
İğdeli köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinde Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. Bu sırada Oltu kazasının merkez nahiyesine bağlı ve İğdeli adını taşıyan başka bir köy daha vardı. 1940 genel nüfus sayımında "İğdeli" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 176 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kosor nahiyesi ve İğdeli köyü bu kazaya bağlandı. İğdeli köyünün 1965 yılındaki nüfusu 321 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 51 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 166 km, Şenkaya ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeyinda olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Akşar Mahallesi'nde, 5,1 km.lik bir köy yoluyla ulaşmktadır.
Nüfus

| Yıllar  |
| --- | --- |
2021: 150
2020: 163
2019: 172
2018: 177
2017: 193
2016: 189
2015: 212
2014: 228
2013: 255
2012: 283
2011: 291
2010: 289
2009: 296
2008: 283
2007: 319
2000: 323
1990: 327
1985: 444
1965: 321
Vakum tüpü

Vakum tüpü ya da elektron tüpü, elektronik devrelerde kullanılan bir grup devre elemanıdır. Tüplerin pek çok cinsi vardır. Yirminci yüzyılın ilk yarısında bütün elektronik devrelerde kullanılmışlarsa da, yarı iletken teknolojisinin gelişmesi sonucunda kullanım alanları daralmıştır.
Tarihi

İlk tüp 1904 yılında John Ambrose Fleming tarafından bulundu. Bu kenetron adında iki terminalli bir elemandı ve devrelerde doğrultmaç (redresör) olarak kullanılıyordu. İki yıl sonra Lee de Forest, terminal sayısını üçe çıkararak audion tüpü geliştirdi. Bu tüp yükselteç (amplifikatör) olarak kullanılıyor, yani zayıf sinyalleri güçlendiriyordu. Dört terminalli tüp ise Birinci Dünya savaşı yıllarında Alman fizikçi Walter H.Schottky tarafından geliştirildi. Bunu 1926 yılında Hollandalı mühendis Bernard D.H.Tellegen (1900-1990) tarafından geliştirilen beş terminalli tüp izledi. Bu tüplerin ana kullanım yerleri yükselteçlerdi. Sonraki yıllarda farklı amaçlar için daha çok sayıda terminali olan tüpler de geliştirildi.
Tüpün yapısı ve terminal sayısı

Tüpler çeşitli boyutlarda metal, cam veya seramik kapsüllü elemanlardır. Tüplerin içindeki hava genellikle boşaltılmıştır. Bu sebepten tüplere boşluk (vacuum) tüpü de denilir. Tüplerin yaygın olarak kullanıldığı dönemde, radyo alıcılarındaki cam tüplerin görünüşleri kullanıcılar tarafından lambaya benzetilmişti. Bu sebepten halk arasında tüpler, lamba olarak da bilinir.
Tüplerin çok sayıda terminali (bağlantı noktası) vardır. Çoğu kez bu noktalardan iki tanesi ısıtıcı (filaman) adını alır. Bu terminaller tüpün çalışması için zorunludur, flamanın ürettiği ısı olmadan anod ve katod arasında elektron akışı sağlanamaz. (Bazı modern tüplerde ısıtıcının bir ucu katot ile ortaktır ve izolasyon basit bir kondansatör devresiyle sağlanmaktadır.)
Günümüzde kenetron ya da audion gibi adlar yerine terminal sayısından üretilmiş adlar kullanılmaktadır. Ancak tüpe isim veren terminaller ısıtıcı dışında kalan terminallerdir. Buna göre (ısıtıcı hariç) iki terminalli tüp diyot, üç terminalli tüp triyot, dört terminalli tüp tetrot ve beş terminalli tüp te pentottur. Yandaki şamada bir tetrod bağlantıları gösterilmiştir.
Termoiyonik yasa

Elektron tüpün çalışma ilkesi İngiliz fizikçi Owen Willian Richardson (1879-1959) ve Rus Amerikan kimyager Saul Dushman (1883-1954) tarafından geliştirilen termoiyonik yasaya dayanır. Bu yasaya göre bir metalin yüzeyindeki elektronlar sıcaklığa bağlı olarak metalden kopma eğilimindedir. Richardson-Dushman denklemi;
Burada,
Bu Denklemdeki sabitler;
Değerler yerine konursa,
Denklemdeki w parametresi ise metalden metale değişen bir sabittir. Mesela bakır ve kobalt için 5, krom ve tungsten için 4.5 tur. Bu denklem ısıtılmış bir katodun rahatça elektron kaybedebileceğini göstermektedir. Elektron kaybetmenin eşiğine gelmiş bir katoda küçük bir negatif gerilim uygulanması bile bu katodun elektron yayması için yeterlidir.
Diyotun çalışma ilkeleri

Diyotun iki terminali anot (+) ve katottur (-). Katot ısıtıcı ile ısıtılır. Isınmış olan katottan anoda bir elektron akışı olması için katoda bir negatif gerilim uygulamak yeterlidir. Buna karşılık aynı gerilim ısıtılmamış olan anoda uygulandığında hiçbir elektron akışı olmaz. Bu sebepten, devreye bir dalgalı akım (alternatif akım) uygulandığında, katottan anoda sadece dalganın negatif olduğu süre içinde elektron akışı olur. (Konvansiyonel akım yönü elektron akışının tersinedir.) Böylelikle dalgalı akım kırpılmış olur ve kondansatör ve direnç gibi uygun devre elemanlarının da yardımıyla doğrultma işlemi yapılır.
Diyot adı günümüzde aynı görevi gören yarı iletkenler için de kullanılmaktadır.
Triyodun çalışma ilkesi

Triyotta diyottaki iki terminale ek olarak grid (ızgara) terminali de vardır. Izgara anot ile katodun arasında yer alır. Grid üzerinde (katoda göre) küçük genlikli negatif bir gerilim vardır (DC bias). Bu gerilim anot katot arasındaki gerilimi denetler. Grid üzerindeki gerilimde küçük bir değişiklik anot katot arasındaki elektron akışında büyük bir değişime yol açar. Bu sebepten, gritteki DC gerilime bir sinyal eklendiğinde, bu sinyalin genliğine bağlı olarak anot katot arasındaki gerilim de değişir. Bir başka deyişle grid katot arasındaki düşük genlikli sinyal anot katot arasında yükseltilmiş olur. Bu sayede tritot yükselteç olarak kullanılır.
Çok terminalli diğer tüpler

Yüksek frekansta kullanıldığı takdirde, triyotta anot ve grid arasında geri beslemeden kaynaklanan kapasitif etki oluşmağa başlar. Triot yükseltecin yükseltme katsayısı arttıkça kapasitif etki de artar. Yüksek frekanslarda tüpün kullanımını kısıtlayan bu olaya elektronikte Amerikalı mühendis John Milton Miller adına izafeten Miller etkisi denilir. Tetrot bu etkiyi azaltmak amacıyla geliştirilmiştir. Tetrotta anot ile grit arasına sürekli olarak pozitif gerilimde tutulan ikinci bir ızgara daha yerleştirilmiştir. Bu ikinci ızgaraya ekran (screen) adı verilir. Yüksek güçlü tipik bir tetrodun alttan görünüşü (terminalleri) yanda gösterilmiştir.
Ancak ilk üretilen tetrotların yükseltme karakteristiği doğrusal değildi. Pentot bu bozukluğu gidermek amacıyla geliştirilmiştir. Pentotta katoda bağlı üçüncü bir ızgara daha vardır ve bu ızgara bastırıcı (supressor) olarak bilinir. (Ancak modern tetrotlarda bu sorun bastırıcı olmadan da çözülmüştür.)
Altı terminalli heksot, yedi terminalli heptot ve sekiz terminalli oktot gibi tüpler ise ise pentot ve tetrodun özel amaç için geliştirilmiş türleridir. Bu tüpler genellikle yarı iletken döneminden önce radyo vericilerinde mikser (elektronik) olarak kullanılmak üzere geliştirilmişlerdir.
Çift tüpler

Elektronik devrelerde çoğu kez yükseltme elemanları çift çift kullanılır (push pull gibi) Bu gibi durumlarda kullanılmak için çift tüpler de geliştirilmiştir. Gerçekte bu tüpler aynı tüp şasesi içerisinde yer alan iki ayrı tüptür.
Günümüzde tüpler

Yarı iletken teknolojisinin geliştirilmesiyle, tüketici tarafından kullanılan elektronik devrelerde (radyo ve TV alıcıları gibi) tüpler yerlerini transistör ve benzeri katı hâl aletlerine bırakmışlardır. Buna karşılık tüpün hala kullanıldığı yerler vardır. Bunlar yüksek duyarlılık veya güç gerektiren devrelerdir.
Tipik bir tüpün (tetrot) şamatik gösterimi
Çalışan çift triyot görseli.
Yüksek güçlü bir tübün üstten görünüşü
Radyo alıcılarında kullanılan Sovyet yapımı bir elektron tübü
Rod Temperton

| Rod Temperton |
| --- | --- |
Unvanı: The Invisible Man
Doğum: Rodney Lynn Temperton 9 Ekim 1949(1949-10-09) Cleethorpes, Lincolnshire, İngiltere
Ölüm: Eylül/Ekim 2016 (66 yaşında) Londra, İngiltere
Tarzlar: R&B, funk, disko, soul
Meslekler: Söz yazarı, prodüktör
Çalgılar: Klavye
Müzik şirketi: Warner/Chappell
İlişkili hareketler: Michael Jackson, Heatwave, Quincy Jones

Rodney Lynn Temperton (9 Ekim 1949, Cleethorpes, Lincolnshire – Eylül/Ekim 2016, Londra), İngiliz müzisyen, müzik yapımcısı, söz yazarı.