Dördüncü Fitne
Sahlid hakimiyeti ve tepkisi, 813-819

Bununla birlikte, hükümdarın öldürülmesi Memûn'un zaferini bozdu. Tâhir kısa süre sonra halkın gözünden Rakka'da önemsiz bir göreve nakledildi, ancak bu eylemi Abbâsî hanedanının prestijini ve imajını kalıcı olarak zedeledi. Elton Daniel'e göre, "Bu, Abbâsî halifelerinin şahsını çevreleyen kutsal aurayı paramparça etti; ilk kez bir Abbâsî hükümdarı asi tebaalar tarafından aşağılanmış ve idam edilmişti." Memûn Merv'de kaldığı ve halifelik başkentine döneceğine dair hiçbir işaret vermediği için, Memûn'a ve onun "Farslı" destekçilerine karşı bir Arap antipatisi dalgası, özellikle Halifeliğin batı bölgelerinde ön plana çıktı. Bağdat ve çevresinde sadece bir vilayete indirgenme korkusu vardı. Yeni Halife, devletin yönetimini, Müslüman dünyasının güç merkezini kalıcı olarak doğuya, kendisi ve çevresinin diğer grupları dışlayarak iktidarın dizginlerini kontrol edebileceği Horasan'a taşımayı amaçlayan Fadl ibn Sahl'a devrettiğinde bu durum daha da arttı. Fadl aynı zamanda Memûn'un diğer birçok destekçisinin kenara çekilmesinden de sorumluydu; Böylece Harthama ibn A'yan, Memûn'a batıdaki gerçek durumu bildirmek için Merv'e gittiğinde, Sahliler Halife'yi ona karşı çevirdi ve o, Haziran 816'da ihanet suçlamasıyla idam edildi. Buna karşılık Harthama'nın oğlu Hatim, Arminiya'da kısa süreli bir isyana öncülük etti.
Bu politikaların sonucu olarak Hilafet genelinde isyanlar ve yerel iktidar mücadeleleri patlak vermiş, yalnızca Horasan ve Bizans İmparatorluğu ile sınır bölgeleri bu kargaşadan muaf kalmıştır. Özellikle Irak neredeyse anarşiye sürüklenmiştir. Irak'ın yeni valisi Fadl'ın kardeşi el-Hasan ibn Sahl kısa sürede Abna'nın desteğini kaybetmiştir. Yerel halkın kendi rejimine yabancılaşması, 26 Ocak 815'te Ebu'l-Saraya liderliğindeki Kufe'de isyan çıkaran Zeydi Alilerb[›] ile ortaya çıkmıştır. Abbâsîlere karşı eski şikayetleri olan çeşitli grupların bu fırsatı intikam almak için kullanması nedeniyle isyan Irak bölgesinde hızla yayılmıştır. İsyan sözde Ali soyundan İbn Tabataba tarafından yönetilmiş ve onun ölümünden sonra, Harun Reşid'in emriyle 799'da idam edilen imam Musa el-Kâzım'ın oğlu Zeyd tarafından yönetilmiştir. Ayaklanma Bağdat'ı tehdit etmeye yaklaştı ve ancak yetenekli Harthama'nın müdahalesiyle bastırılmış ve Abu'l-Saraya Ekim ayında yakalanıp idam edilmiştir. İkincil Ali yanlısı hareketler ayrıca Yemen'in (Musa el-Kadhim'in diğer oğlu İbrahim el-Jazzar yönetimi altında) ve Ali soyundan imam Ca'fer es-Sâdık'ın torunu Muhammed el-Dibaj'ın bulunduğu Mekke dahil Tihâme'nin kontrolünü de ele geçirmişlerdir. Kasım 815'te anti-halife ilan edildi. Bu isyanların bastırılması, bir ebna ordusuyla birlikte Alî bin Îsâ'nın oğlu Hamdawayh'e emanet edilmiştir. Hamdawayh bu eyaletleri kontrol altına almakta başarılı oldu, ancak daha sonra Halifeliğin kendisinden ayrılmaya çalışması başarısızlığa uğramıştır.
816 yılında, azalan prestijini güçlendirmek için Memûn, "Allah'ın Halifesi" unvanını aldı. Batı eyaletlerindeki yaygın Ali soyundan gelenlerin desteğini dikkate alan Memûn, yalnızca çeşitli Ali soyundan gelen anti-halifelerinin hayatlarını bağışlamakla kalmadı, aynı zamanda 24 Mart 817'de Musa'nın üçüncü oğlu Ali er-Rızâ'yı da adlandırdı. el-Kadhim'i varisi olarak ilan etti ve hatta resmi hanedan rengini Abbâsî siyahından Ali soyundan gelenlerin yeşili ile değiştirdi. Her ne kadar Memûn'un Ali soyundan gelenlere bağlılığının ciddiyeti belirsiz olsa da -Ali el-Ridha'nın o kadar yaşlı olduğuna ve aslında Memûn'un yerini almasının pek beklenemeyeceğine dair öneriler var- bunun etkisi felaket oldu: Sadece somut bir halk desteği sağlamakta başarısız olmakla kalmadı, aynı zamanda Bağdat'taki Abbâsî ailesinin üyeleri arasında da kargaşaya yol açtı. Hasan ibn Sahl, çeşitli hizip liderlerinin artık iktidarı paylaştığı şehri terk etmek zorunda kalmıştı ve Ali taraftarlarının halefinin haberi onun uzlaşma girişimlerini mahvetti. Bunun yerine, 17 Temmuz 817'de Bağdat'taki Abbâsî ailesinin üyeleri kendilerine yeni bir Halife, Harun el-Raşid'in küçük kardeşi İbrahim'i aday gösterdi. İbrahim, Bağdat elitlerinden, Memûn'un küçük kardeşi Ebu İshak (gelecekteki Halife Mutasım, (h. 833-842) Fadl ibn al-Rabi (hacib olarak görevine geri dönen) gibi bürokrasinin köklü üyelerine ve abna liderlerine. Akademisyen Muhammed Rekaya'nın yorumladığı gibi, "başka bir deyişle bu, 813'ten beri uykuda olan iki kamp (Bağdat ve Horasan) arasındaki savaşın yeniden canlanmasıydı".
İbrahim, Irak'ın kontrolünü güvence altına almak için harekete geçti, ancak Kufe'yi ele geçirmesine rağmen, Vasıt'ı operasyon üssü yapan Hasan ibn Sahl, önce Basra'ya ulaşmayı başardı. Ancak Mısır valisi Abdülaziz el-Azdi, İbrahim'i halife olarak tanıdı. Horasan'da Sahliler ilk başta Bağdat'taki olayları küçümsediler ve Memûn'a İbrahim'in halife yerine yalnızca vali (emir) ilan edildiği yönünde yanlış bilgi verdiler. Nihayet Aralık 817'de Ali el-Ridha, Memûn'a Irak'taki gerçek durumu açıklamayı başardı ve onu Halifelikteki karışıklığın Sahlidlerin gösterdiğinden çok daha büyük olduğuna ve Bağdat'la uzlaşmanın gerekli olduğuna ikna etti. gerekliydi. Memûn artık imparatorluğunun kişisel kontrolünü üstlenmeye karar verdi ve 22 Ocak 818'de Marv'dan ayrıldı ve batıya, Bağdat'a doğru çok yavaş bir yolculuğa başladı. Fadl ibn Sahl, 13 Şubat'ta muhtemelen Memûn'un emriyle öldürüldü, ancak ailesinin geri kalanı Bermakidlerin başına gelene benzer bir zulümden kurtuldu. Gerçekten de, Hasan ibn Sehl'in kardeşinin pozisyonu şimdilik onaylanıyordu ve Memûn onun kızlarından biriyle nişanlanmıştı. Ali el-Ridha da 5 Eylül'deki yürüyüş sırasında muhtemelen zehirden öldü. Artık Meşhed ("şehitlik yeri") olarak bilinen Sanabad'daki cenaze yeri, Şiilerin önemli bir hac yeri olacaktı.
Bu arada Bağdat'ta İbrahim firarlarla, isyanlarla ve komplolarla karşı karşıya kaldı; bunlardan biri üvey kardeşi El Mansur'du. Hasan ibn Sahl bu kargaşayı kullanıp kuzeye ilerleyerek Mada'in'i ele geçirmeyi başardı. Aylar geçtikçe Bağdat'taki hoşnutsuzluk arttı. Fadl ibn al-Rabi de dahil olmak üzere İbrahim'in destekçileri onu terk etmeye başladı ve 819 yılının Nisan ve Temmuz aylarında İbrahim'i esir alıp Memun'un güçlerine teslim etmek için bir komplo düzenlendi. Bu komplodan kıl payı kurtulan İbrahim, tahtı terk edip saklanarak Memûn'un Bağdat'ı geri almasının yolunu açtı. 17 Ağustos 819'da Memûn Bağdat'a direnmeden girdi ve siyasi kargaşa hızla yatıştı. Memûn artık muhalefetle uzlaşmaya koyuldu: Ali'nin verasetini iptal etti, hanedan rengi olarak siyahı geri getirdi, Hasan ibn Sahl'ı emekliye gönderdi ve Tâhir'i Rakka'daki sürgününden geri çağırdı. Ancak Memûn, standart halifelik unvanının bir parçası haline gelen imam unvanını korudu.
812-813 Bağdat kuşatması sırasında Tâhir, Abnaʾ ile yakın ilişkiler kurmuştu ve bu artık onların Memûn'u kabul etmelerini kolaylaştırdığını kanıtladı. Tâhir, Eylül 821'de Horasan valiliğiyle ödüllendirildi ve Ekim 822'de ölünce yerine oğlu Talha geçti. Sonraki elli yıl boyunca Tâhirî hattı, Horasan merkezli geniş bir doğu vilayetinin valilerini sağlarken, aynı zamanda Bağdat'ın valilerini de sağlayacak ve başkent Sâmerrâ'ya taşındıktan sonra bile şehrin halifelik hükûmetine bağlılığını güvence altına alacaktı.