Medya Devleti
Sanat > Mimarlık

Baba-Cantepe adı verilen büyük yerleşim yeri, Madai kültürünün, özellikle inşaat sanatı ve mimarisinin ilginç anıtlarından biridir. Bu yerleşim, Luristan'ın Pi-e-Kuh adlı bölgesinde, birkaç tepe üzerinde yer almaktadır. Yerleşim çok katmanlıdır ve M.Ö. 10-6. yüzyılları arasındaki II ve III Demir Çağlarını kapsamaktadır. Yerleşimin erken katmanları, Madai döneminden öncesine aittir. Anıtın yalnızca üst katmanı erken Madai dönemine ilişkindir. Bu yerleşim, kültürel anıtlar ve mimari detaylar açısından Madai mimarisinin, Hamedan'ın yaklaşık 70 kilometre güneyinde, 1960'ların sonlarında arkeolojik olarak araştırılmış önemli anıtlarından biri olan Nuş-i Cantepe ile yakındır.
Nuş-i Cantepe kompleksi geniş bir vadi üzerinde yükselen doğal bir tepenin zirvesinde yer almaktadır ve genellikle iki tapınaktan, bir "kaleçeden" ve sütunlu bir salondan oluşur. Mimari açıdan oldukça karmaşık olan merkezi od tapınağı daha ilginçtir. Bu, secde yeri ve minbere sahip olan, katmanlı bir romb şeklinde yükseltilmiş yüksek bir kulesidir. Bu kulede "kutsal" ateş yanardı ve bu ateşin izleri kararmış ham tuğlalar üzerinde kalmıştır. Görünüşe göre, bu tapınak Nuş-i Cantepe bölgesindeki yalnızca en eski yapı değil, aynı zamanda Medya'da Zerdüştlüğün tüm gerekliliklerine uyan ilk Mazdaistik nesne idi.
M.Ö. 8. yüzyılın ortalarında Medya kabile ittifakı ve Medya devletinin güçlü döneminde ortaya çıkan ve onun gelişme döneminde de var olan Nuş-i Cantepe kompleksi, Selefkoslar dönemine kadar bir yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. Erken Medya döneminin tüm komplekslerinde Urartu ve Asur kültürlerinin, özellikle mimari geleneklerinin etkisi göze çarpmaktadır.
Urartu kralı II Sardur'un (M.Ö. 7. yüzyılın ortaları) yıllıklarının içeriğinden, Medya'nın kuzey-batısındaki bölgelerde (Azerbaycan'da) geniş çaplı inşaat çalışmaları yapıldığı anlaşılmaktadır. Yıllıklarda Azerbaycan'ın güney-batısındaki bölgelerde yirmi kalenin ve yüz yirmi yerleşim yerinin kurulduğuna dair bilgiler verilmektedir.
Medya döneminden bilinen birçok yapı tipi aslında çok daha önce, Manna döneminde yapılmıştır. Özellikle Urmiye Gölü bölgesinde bir dizi kaya mezarı, kayalar ve Dur-Şarrukin'den (M.Ö. 8. yüzyılın sonları) ünlü Asur kabartmalarında tasvir edilen yapılar, Medya döneminden çok daha eski tarihlere aittir.
Medya döneminde Azerbaycan mimarlığı başlıca olarak günümüz Güney Azerbaycan bölgesinde (Araz Nehri'nin güneyinde) ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin güney bölgelerinde gelişmiştir. Bu bölgenin ana kültürel gelişim merkezi ise Urmiye Gölü çevresi olmuştur. Medya mimarlığının gelişimine şüphesiz ki, bir taraftan kaya yerleşimleri, diğer taraftan ise ahşap yapılar etkili olmuştur. Anıtsal mimarlık, gelişiminde başlıca olarak taş yapılarla temsil edilmiştir.
VII yüzyılda büyük bir devlet olarak şekillenen Medya, Yakın Doğu mimarlığının gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.
Medya'nın güçlü bir imparatorluğa dönüşmesi, ihtişamlı saray yapımları için uygun bir zemin yaratmıştır. Tarihî yıllıklar, Medya'nın başkenti Ekbatanda yapılmış büyük yapılar hakkında geniş bilgiler sunmaktadır. Antik yazarlar Herodotos ve Polibios'un tarifine göre "bu şehrin içinde büyük bir saray vardı. O, halka şeklinde güçlü kaleden oluşan duvarlara sahipti. Akropol öyle inşa edilmişti ki, bir halka şeklindeki kale duvarı diğerinin üzerine yükseliyordu... Tüm duvar halkaları yedi taneydi ve bunların en sonuncusunda kralın sarayı ve hazinesi bulunuyordu."
Ekbatana saraylarını tasvir eden Polybios, bunların genişliğini ve süslemelerinin zenginliğini özellikle vurgulamıştır. O, servi ve sedir ağaçlarından yapılmış, üstü gümüş ve altın yapraklarla kaplanmış sütunlardan bahseder.
Sayısız savunma yapıları ve savunma amacıyla oluşturulmuş şehirler, Medya inşaatının diğer tiplerini temsil eder. Hacmi ve silueti bakımından muazzam ve etkileyici olan bu yapılar, dekoratif süslemelerden de mahrum değildi. Tarihî kaynaklar, çeşitli çıkıntılara sahip Medya kaleleri hakkında bilgi verir. Ekbatana, Makedon İskender'in seferi sırasında hâlâ iyi durumda olduğundan, İskender, Takti Jamshid'den getirdiği paraları burada muhafaza etmek üzere göndermişti. Ekbatana'daki tapınaklarda İskender'e kurbanlar sunulması ve bu şehirde spor yarışmaları düzenlenmesi de şehrin M.Ö. IV. yüzyılda iyi durumda olduğunu doğrulamaktadır.