stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Güzin Dino
Hayatı > Bazı yapıtları

Türk Romanının Doğuşu, Agora Kitaplığı, 2008, ISBN 9786050060249
Gel Zaman Git Zaman Abidin Dino'lu Yıllar, Can Yayınları
Sensiz Her şey Renksiz, Can Yayınları, 2007, ISBN 9750708985
Güzin Dino'nun Nazım Hikmet'li Yıllar
Picasso'lu Yıllar
Aragon'lu Yıllar
Avni Arbaş'lı Yıllar
Yves Montand'lı Yıllar
Çetin Altan'lı Yıllar
Yaşar Kemal'li Yıllar
Orhan Veli'li Yıllar
Domingo Barrera

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- |
Tam adı: Domingo Barrera Corpas
Doğumu: 9 Mayıs 1943(1943-05-09) Candelaria, Tenerife, İspanya
Ölümü: 31 Ekim 2024 (81 yaşında)
Spor
Ülke: İspanya
Spor: Boks
Yarışma(lar): 1964 Yaz Olimpiyatları
Domingo Barrera Corpas (9 Mayıs 1943 – 31 Ekim 2024), İspanyol boksör.
Hayatı

Barrera, 9 Mayıs 1943'te Candelaria, Tenerife, İspanya'da doğdu. 1964 Yaz Olimpiyatları'nda ülkesi İspanya adına erkekler hafif sıklet boks müsabakalarında yer aldı. 8 Ekim 1971'de Cenova, İtalya'daki Palazzo Dello Sport'ta İtalyan Dünya Boks Konseyi'nin dünya gençler hafif sıklet şampiyonluğu için Bruno Arcari karşısında ringe çıktı. Boks sitesi BoxRec tarafından "İtalya'daki en kafa karıştırıcı, düzensiz ünvan maçı" olarak gösterilen müsabakada sporcu rakibinden yaklaşık altı metre uzakta olmasına rağmen onuncu rauntta yere düştü. Barrera, boks ringinin dışından bir fanatiğin attığı bozuk paranın dizine çarptığını iddia etti. Hakem Teddy Waltham, Barrera'yı sayarak rakibi Arcari'ye onuncu rauntta nakavt galibiyetini verdi.
Yine 1971'de Nicolino Locche ("Dokunulmaz") karşısında çıktığı müsabakayıda kaybetmiştir.
Sporcu kariyeri boyunca çıktığı 50 profesyonel boks müsabakasının ardından 40 galibiyet (20 nakavtla) ve 10 yenilgi (4 nakavtla) köşesine çekilmiştir.
Barrera, 31 Ekim 2024'te doğal nedenlerden 81 yaşında öldü.
IX. Gregorius

Başlığın diğer anlamları için Gregorius (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Papa IX>  Gregorius Katolik Kilisesi'nin 178. Papası |
| --- | --- |
Papa IX. Gregarius portresiRessam:Raphael
Doğum: Ugolino di Conti 1145 ile 1170 arası Anagni, Papalık Devleti
Ölüm: 22 Ağustos 1241 Roma
Milliyet: İtalya
Meslek: Papa
Etkin yıllar: 19 Mart 1227 - 22 Ağustos 1241
Yerine geldiği: III. Honorius
Yerine gelen: IV. Caelestinus
Mezhep: Katolik

Papa IX. Gregorius, (Doğum adı Ugolino di Conti), (İtalyanca: Gregorio IX; İngilizce: Gregory IX; Fransızca: Grégoire IX), (d. 1145 ile 1170 arası; Anagni, Papalık Devleti – ö. 22 Ağustos 1241; Roma) 13. yüzyıl papalarının en etkin ve güçlülerinden biridir. Kilise hukukçusu, teolog, papalık ayrıcalıklarının savunucusu ve Engizisyon mahkemelerinin kurucusudur. Gregory 1234 yılında, I. Dünya Savaşı sonrasına kadar Katolik Kilisesi için dini hukukun temel kaynağı olarak varlığını sürdüren bir kanon hukuku kuralları olan Dekretaller'i yayınlamıştır. 19 Mart 1227 tarihinden 22 Ağustos 1241 tarihine kadar Papalık yapmıştır. İddiaların aksine, Papa IX. Gregory'nin nefret ettiği için kedilerin öldürülmesi fetvası verdiğini gösterir hiçbir tarihi kayıt yoktur. Bu iddia, papanın gönderdiği Vox in Rama başlıklı bir karar mektubuna dayanıyor. Mektup Almanya Kralı VII. Henry'ye ve Mainz Başpiskoposu III. Siegfried'a yazılmış. Ancak iddiaların aksine, mektup kedileri öldürmekle ilgili hiçbir şey söylemiyor. Metin, papanın Stedinger kasabasında geliştiğini düşündüğü Luciferian mezhebiyle mücadele çağrısı hakkında alınan kararlar hakkında.
José Salvador Alvarenga

| José Salvador Alvarenga |
| --- | --- |
Doğum: 1975 (49-50 yaşında) Garita Palmera, Ahuachapán, El Salvador
Kaybolma: 17 Kasım 2012 Meksika'nın Chiapas bölgesindeki Costa Azul kıyısı
Durumu: 30 Ocak 2014'te Marshall Adaları'ndaki Ebon Atolü'nde bulundu
Meslek: Balıkçı
Tanınma nedeni: Balıkçılık sırasında ölen bir adamla (Ezequiel Córdoba) birlikte balıkçı teknesinde 14 ay denizde hayatta kalmak

José Salvador Alvarenga (İspanyolca telaffuz: [xoˈse salβaˈðoɾ alβaˈɾeŋɡa]; d. 1975), 17 Kasım 2012'de Pasifik Okyanusu'nda bir balıkçı teknesinde 14 ay hayatta kaldıktan sonra 30 Ocak 2014'te Marshall Adaları bulunan Salvadorlu balıkçı ve yazardır.
Hayatı

Alvarenga, Ahuachapán, El Salvador'da José Ricardo Orellana ve María Julia Alvarenga'nın çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Orellana, kasabada bir un değirmeni ve dükkânı işletmektedir. 2002 yılında El Salvador'dan ayrılarak Meksika'ya gitmiş, burada dört yıl boyunca balıkçı olarak çalışmış ve bir süre Villermino Rodríguez tarafından istihdam edilmiştir. At the time of his rescue, he had not been in touch with his family in eight years.
17 Kasım 2012'de Alvarenga, Meksika'nın Chiapas kıyılarındaki Pijijiapan yakınlarında bulunan Costa Azul balıkçı köyünden balık tutmak için denize açıldı. Deneyimli bir denizci ve balıkçı olan Alvarenga, köpekbalıkları, marlinler ve yelkenbalıkları yakalamayı umduğu 30 saatlik derin deniz balıkçılığı vardiyası yapacaktı. Her zamanki balığa çıktığı arkadaşı ona katılamayınca, onun yerine tanımadığı 23 yaşındaki deneyimsiz balıkçı Ezequiel Córdoba ile birlikte denize açıldı.
Yola çıktıktan kısa bir süre sonra, fiberglas türü kayık olan tekneleri, fırtına nedeniyle rotasından saptı ve bu sırada motor ve taşınabilir elektronik cihazların çoğu hasar gördü. Yaklaşık 500 kilo taze balık yakalamış olmalarına rağmen, çift, tekneyi kötü havada manevra yapabilmek için tuttukları balıkları denize atmak zorunda kaldı. Alvarenga, telsizin pili bitmeden önce patronunu aramayı ve yardım istemeyi başardı. Tekne, açık okyanusta sürüklenmeye başladı. Balıkçılık malzemelerinin çoğu da fırtınada kayboldu ya da hasar gördü, yanlarında sadece bir avuç temel malzeme ve az sayıda yiyecek kaldı.
Alvarenga'nın işvereni tarafından organize edilen arama kurtarma ekibi kayıp balıkçıların izine rastlayamadı ve iki gün sonra görüş mesafesi düşük olduğu arama bırakıldı. Okyanusun ortasında mahsur kalan çift, yiyeceklerini önlerine çıkan kaynaklardan toplamaya başladı. Alvarenga çıplak elleriyle balık, kaplumbağa, denizanası ve deniz kuşları yakalamayı başardı. Yağmur suyunu içme suyu olarak kullandılar, ancak daha sık olarak kaplumbağa kanı veya kendi idrarlarını içmek zorunda kaldılar.
Alvarenga'ya göre, Córdoba yolculuktan yaklaşık dört ay sonra çiğ yemekten hastalanarak tüm umudunu kaybetmiş ve sonunda yemek yemeyi reddederek açlıktan ölmüştür. Alvarenga, Córdoba öldükten sonra dört gün boyunca intihar etmeyi düşündüğünü, ancak Hristiyanlık inancının bunu yapmasına engel olduğunu söylemiştir. Córdoba'nın öldükten sonra cesedini yememesi için kendi kendine söz verdiğini, bu yüzden cesedi teknede tuttuğunu anlatmıştır. Bazen cesetle konuşmuş ve altıncı günün sonunda delireceğinden korktuğu için Córdoba'nın cesedini denize atmıştır.
Alvarenga çok sayıda okyanus ötesi konteyner gemisi gördüğünü ancak yardım isteyemediğini belirtmiştir. Ayın evrelerini sayarak zamanı takip etti. 15. ay döngüsünü saydıktan sonra karayı Marshall Adaları'nın etrafında yer alan küçük bir adacığı gördü. 30 Ocak 2014'te teknesini terk ederek kıyıya yüzdü ve burada bir sahil evine rastladı. Alvarenga'nın okyanustaki yolculuğu 438 gün sürmüştü.
Hayatı > Tepkiler

Alvarenga'nın yıllarca kendisiyle temas halinde olmayan ebeveynleri, kaybolmasından çok önce onun öldüğünden korkmuşlardı ve onun hala hayatta olduğunu öğrendiklerinde çok sevindiler.
Birçok yorumcu, küçük bir tekneyle denizde bu kadar uzun süre hayatta kalabilmenin imkansız olduğunu belirterek Alvarenga'nın hikâyesine inanmadılar. Ancak araştırmacılar hikâyenin bazı temel ayrıntılarını doğruladılar. Kullandığı teknenin sahibi César Castillo, "bu kadar uzun süre hayatta kalmak inanılmaz. Herhangi birinin en azından altı veya yedi aydan fazla iskorbüt olmadan nasıl yaşayabileceğini düşünmek zor" dedi. Nisan 2014'te Alvarenga'nın avukatı, seyahati hakkında sorular sorulurken bir yalan makinesi testinden geçtiğini belirtti.
Galaksi

Galaksi veya gökada, kütle çekimi kuvvetiyle birbirine bağlı yıldızlar, yıldızlararası gaz, toz ve plazmanın meydana getirdiği yıldızlararası madde ve şimdilik pek anlaşılamamış karanlık maddeden oluşan maddesel bir sistemdir. Tipik galaksiler 10 milyon (cüce galaksi) ile bir trilyon (dev galaksi) arasındaki miktarlarda yıldız içerirler ve bir galaksinin içerdiği yıldızların hepsi o galaksinin kütle merkezini eksen alan yörüngelerde döner. Galaksiler uzayda tek yönlü hareket ederler, galaksilerin yörüngeleri yoktur. Galaksiler çeşitli çoklu yıldız sistemlerini, yıldız kümelerini ve çeşitli nebulaları da içerebilirler. Çevresinde gezegenler ve asteroitler gibi çeşitli kozmik cisimler dönen Güneş, Samanyolu Galaksisi'ndeki yıldızlardan yalnızca biridir.
Bir sanatçı tarafından hazırlanan Samanyolu Galaksisi. İki ana spiral kol çekirdekteki çubuk oluşumunun uçlarından çıkmaktadır. Güneş kollardan birinde yer almaktadır.
Tarihsel olarak galaksiler gözle görülen şekillerine göre sınıflanmışlardır. Bu sınıflamada sık karşılaşılan biçimlerden biri, ışık profili elips şekilli olan eliptik galaksidir.
Sarmal galaksiler, tozlu ve kıvrımlı kolları olan disk şekilli yapılardır.
Düzensiz ya da olağan dışı biçimli galaksiler ise "tuhaf galaksiler" olarak bilinir ve tipik olarak, komşu galaksilerin kütle çekimine bağlı biçim bozulmasıyla oluşurlar. Birbirlerine yakın galaksilerin arasındaki bu tür etkileşimlerle söz konusu galaksiler birleşebileceği gibi, yıldız oluşumu olaylarında "patlama" diye adlandırılabilecek ölçüde fazla artışların tetiklenmesiyle yıldız patlama galaksileri (İng., starburst galaxy) de gelişebilir.
Ayrıca, düzenli bir yapıya sahip olmayan küçük galaksilerden de düzensiz galaksiler olarak bahsedilebilir.
Gözlemlenebilir Evren'de 100 milyardan (1011) fazla galaksi olduğu sanılmaktadır. Galaksilerin çoğu 1.000 ile 100.000 parsek arasındaki bir yarıçapa sahip olup, genellikle birbirlerinden milyonlarca parsek uzaklıklarda bulunurlar. Galaksiler arası uzay ortalama yoğunluğu  m^{3} başına bir atom bile düşmeyecek derecede az olan bir gazla doludur. Galaksilerin çoğu, kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı “kümeler” adı verilen topluluklar oluştururlar; onlar da yine kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı süperkümeleri oluştururlar. Bu daha büyük yapılar da, evrende büyük boşlukları çevreleyen tabakalar ve ipliksi yapılar olarak oluşmuştur.
Karanlık madde henüz çok iyi bir şekilde anlaşılamamış olmakla birlikte, öyle görünüyor ki, galaksilerin çoğunun kütlesinin yaklaşık % 90'ını karanlık madde oluşturmaktadır
Gözlem verileri bazı galaksi merkezlerinde dev kara deliklerin mevcut olabileceğini ortaya koymaktadır. Anlaşıldığına göre, Samanyolu galaksimiz de çekirdek kısmında böyle bir kara delik içermektedir.
Köken bilimi

Galaksi adının kökeni eski Yunancadaki, bizim galaksimizi belirtmek üzere kullanılan “sütlü, süt gibi, sütsü” anlamlarına gelen galaxias (γαλαξίας) sözcüğü ya da "süt dairesi" anlamındaki kyklos galaktikos (κύκλος γαλακτίκος) terimidir. Bu terim ve dolayısıyla Batı kültüründe Samanyolu için kullanılan Milky Way ("Süt Yolu") terimi eski Yunan mitolojisindeki bir mitosdan kaynaklanır: Bir gece, Zeus ölümlü bir kadından yaptığı oğlu Herakles'i, fark ettirmeden uykuya dalmış olan Hera'nın göğsüne koyar. Bebek Heracles, Hera'nın memelerinden akan sütü içecek ve böylece ölümsüz olacaktır. Fakat Hera gece uyanıp tanımadığı bir bebeği emzirdiğini fark edince onu fırlatıp atar ve boşalan memesinden çıkan süt de gece gökyüzüne fışkırıp akar. Hikâyeye göre, işte geceleyin gökte sönük bir ışıkla pırıldar halde gördüğümüz “Süt Yolu” (Türkçede Samanyolu) denilen kuşak böyle oluşmuştur[kaynak belirtilmeli].
Astronomik literatürde galaksi sözcüğü, tek başınayken baş harfi büyük yazıldığında bizim galaksimiz olan Samanyolu'nu ifade eder. Uranüs’ü keşfeden William Herschel (1738-1822) astronominin bugünkü düzeyde olmadığı yıllarda derin (uzak) gök cisimleri kataloğunu hazırladığında M31 (Andromeda Galaksisi) gibi gök cisimlerini adlandırmak üzere “spiral nebula” adını kullanmıştı.[kaynak belirtilmeli] Bu gök cisimleri daha sonraki dönemlerde gerçek uzaklıkları anlaşılmaya başlandığında "devasa yıldız yığınları" olarak tanımlandı ve bu kez “Ada evren” olarak adlandırıldı. Zamanla yerini günümüzde kullandığımız “galaksi” terimine bıraktı.
Gözlem tarihçesi > Samanyolu Galaksisi'nin diğer bulutsulardan ayırt edilmesi

10. yy.’da İranlı astronom Abdurrahman el-Sûfî (El Sûfî adıyla da tanınan Azophi) Andromeda Galaksisi’nın ilk kayıtlı gözlemini yaptı ve onu “küçük bulut” olarak tarif etti. El Sûfî aynı zamanda Yemen'den görünür olan ve Macellan’ın 16. yy.’daki yolculuğuna kadar Avrupalılar tarafından görülmemiş Büyük Macellan Bulutu’nu da tanımladı. Bunlar Samanyolu Galaksisi haricinde yeryüzünden gözlemlenen ilk galaksilerdi. El Sûfî buluşlarını 964 yılında “Sabit Yıldızlar” adlı kitabında duyurdu.
1054’te SN 1054 süpernovasının patlamasıyla Yengeç Bulutsusu’nun oluşması Çin, Arap ve İranlı astronomlarca gözlemlendi. Bu bulutsu yüzyıllar sonra, Batı'da önce John Bevis (1731) tarafından daha sonra Charles Messier (1758) ve ardından Lord Rosse (1840’lar) tarafından gözlemlendi.
1750’de Thomas Wright “Orijinal bir Teori ya da Evrenin Yeni Hipotezi” (An original theory or new hypothesis of the universe) adlı eserinde Samanyolu Galaksisi’nın yıldızlardan oluşan basık bir disk olduğunu ve gece gökyüzünde görünen bazı bulutsuların Samanyolu Galaksisi’nden ayrı olabilecekleri düşüncesini ifade etti ki, bu düşüncesinde haklı olduğu zamanla anlaşılacaktı. 1755’te Immanuel Kant Samanyolu Galaksisi’ndan ayrı olan bu bulutsular için “Ada evren” terimini ortaya attı.
18.yy. sonuna doğru Charles Messier en parlak 109 bulutsuyu içeren bir katalog derledi. Bunu William Herschel tarafından 5000 bulutsunun derlendiği geniş bir katalog çalışması izledi. 1845'te Lord Rosse eliptik bulutsular ile spiral bulutsular arasında ayrım yapabilmesini sağlayan yeni bir teleskop yaptı[kaynak belirtilmeli].
1917'de Heber Curtis Andromeda Galaksisi'ndeki (Messier cisimlerinden M31) S Andromedae adlı novayı gözlemledi, fotoğraf kayıtlarını araştırarak 11 nova daha buldu. Ayrıca bu novaların ortalama olarak bizim galaksimizdekilerden 10 kat daha soluk olduğunu saptadı. Buradan yola çıkarak da 150.000 parsek mesafede olduğu tahmininde bulundu ve spiral bulutsuların bağımsız birer galaksi olduklarını varsayan "ada evrenler" hipotezini destekledi[kaynak belirtilmeli].
1920'de esas olarak Harlow Shapley ile Heber Curtis arasında geçen, Samanyolu ve spiral bulutsuların doğasının yanı sıra evrenin boyutu hakkındaki "Büyük Tartışma" o döneme damgasını bırakmıştı. Konu ancak yeni bir teleskop kullanan Edwin Hubble'ın 1920'lerin başlarındaki çalışmaları sayesinde sonuca bağlandı. Bazı spiral bulutsuların dış kesimlerinde bireysel yıldız toplulukları olduğu ayrıntılarını gözlemlemeyi başaran Hubble, bazı sefe değişkenlerini tanımlayabildi ki, bu da kendine bulutsuların uzaklığını hesaplayabilme imkânı verdi. Böylece bu bulutsuların Samanyolu'nun parçası olamayacak kadar uzak olduklarını ortaya çıkardı. Hubble ayrıca, 1936'da, hâlâ kullanımda olan bir biçimsel galaksi sınıflandırma sistemini (Hubble düzeni) ortaya atmıştır.
Gözlem tarihçesi > Modern araştırma

Galaksilerin uzayda rastgele dağıldıklarını ileri süren teoriler, modern araçlarla yapılan gözlemler sonucunda önemini kaybetmiş, hepsinin belli bir düzen içinde yer aldıkları, gök cisimlerinin hepsinin belirli yasalar dahilinde hareket ettikleri anlaşılmıştır. 1944'te, Hendrik van de Hulst'un dalgaboyunu 21 cm. olarak tahmin ettiği, 1954'te gözlemlenen, yıldızlararası hidrojen atomlarından kaynaklanan mikrodalga ışınımının ortaya çıkarılması ile galaksi incelemeleri yeni bir boyut kazandı. Çünkü, bu ışınım tozların soğurmasından etkilenmiyordu ve Doppler etkisi galaksi içerisindeki gazların hareketlerini belirlemede kullanılabilecekti. Gelişmiş radyoteleskoplarla hidrojen gazı diğer galaksilerde de belirlenebildi.
1970'lere gelindiğinde Vera Rubin'in galaksilerdeki gazların dönüş hızı üzerine çalışmaları sonucunda şu husus saptandı: Galaksilerdeki yıldız ve gazların görünen toplam kütlesi, galaksilerin bu denli yüksek dönüş hızı için yeterli olamazdı; şu halde gözle görülmese de, ek kütlesiyle, hızın bu düzeyde olmasını sağlayıcı bir madde daha var olmalıydı. Böylece bu eksik kütle, görülemeyen, fakat büyük miktarlarda bulunan karanlık maddenin varlığı ile açıklandı.
1990'ların başlarında Hubble Uzay Teleskobu daha ileri düzeyde gözlemlerde bulunulmasını sağladı. Örneğin galaksimizdeki görünmeyen karanlık maddenin yalnızca soluk ve küçük yıldızlardaki karanlık maddeden ibaret olamayacağı anlaşıldı. Yine bu teleskopla önceleri nispeten boş olduğuna inanılan bir gökyüzü parçasının (Hubble Derin Alan) incelenmesi sayesinde, o gökyüzü parçasının boş olmayıp galaksilerle dolu olduğu anlaşıldı ve böylece evrende 125 milyar (1.25x1011) galaksinin olması gerektiğine ilişkin kanıt bulunmuş oldu. Öte yandan gözle görülemeyen birçok tayfı gözlemleyebilen gözlem aygıtlarının (radyo teleskop, x-ışını teleskobu, kızılötesi kameralar vb.) geliştirilmesi Hubble tarafından da saptanamamış birçok galaksinin keşfedilebilmesini sağladı. Böylece sakınma bölgesi (İng. zone of avoidance) denilen “Samanyolu kuşağı” yüzünden iyi görülemeyen gökyüzü bölgesindeki galaksiler de keşfedilebildi.
Tipleri ve biçimleri

Galaksiler Hubble düzeni olarak adlandırılan yaygın bir biçimsel sınıflandırmaya göre dört ana sınıfta sınıflandırılırlar: Eliptik, sarmal (spiral), çubuklu sarmal ve düzensiz. Bu sınıflandırma tümüyle galaksilerin gözle görülen biçimlerine dayanır. Fakat bu sınıflandırma esas alındığında,etkin galaksilerdeki çekirdek etkinliği ya da starburst galaksilerinde önem taşıyan “yıldız doğum oranı” gibi, galaksilerin bazı önemli karakteristikleri göz ardı edilmiş olur. Bir galaksinin en yoğun kısmı çekirdeğidir. Gaz miktarı ve yıldız sayısı galaksinin merkezine doğru gittikçe artar[kaynak belirtilmeli].
Tipleri ve biçimleri > Eliptik galaksiler

Eliptik galaksiler görüş açısından bağımsız olarak, gerçekten elips biçimine sahip galaksilerdir. Hubble düzenine göre eliptik galaksiler daire biçimine yakınlıktan aşırı ovalliğe kadar uzanan bir yelpaze içinde kodlanır ya da adlandırılırlar. Bu yelpaze içinde daire biçimine en yakın eliptik galaksiler E0 olarak, en basık ya da en oval olanlar ise E7 olarak adlandırılır. Genellikle küçük yapılı, nispeten yıldızlararası maddesi fazla olmayan galaksilerdir.
Bu galaksilerde yeni yıldız doğum oranı çok düşüktür, yani yıldız doğumlarının durduğu veya en aza indiği galaksiler olarak düşünülebilirler; dolayısıyla açık kümelere çok az derecede sahiptirler. Bu galaksiler, ortak kütleçekim merkezini esas alan, rastgele sayılabilecek yörüngelerde dönen evrimleşmiş yaşlı yıldızların baskın (çoğunlukta) olduğu galaksilerdir. Bu bakımdan çok daha küçük olan küresel yıldız kümeleri ile bazı benzerlikler taşırlar. Buna karşılık en büyük galaksiler "dev eliptik galaksiler"dir. Dev eliptik galaksiler genellikle büyük galaksi kümelerinin çekirdekleri yakınında bulunurlar.
Tipleri ve biçimleri > Sarmal galaksiler

Evrendeki galaksilerin büyük çoğunluğu sarmal galaksilerden oluşur. Nispeten yüksek düzeyde açısal hıza sahiptirler. Sarmal galaksiler, dönen bir yıldızlar diskinden, yıldızlararası ortamdan ve genellikle daha yaşlı yıldızlardan meydana gelmiş bir şişkinlikten oluşur. Etrafı teker adlı yıldızlar topluluğu tarafından sarılı bu karın ya da çekirdek kısmından dışarı doğru nispeten parlak kollar uzanır. Hubble düzeninde sarmal galaksiler S harfiyle kodlanır; bu S harfinin yanına galaksinin bazı özelliklerini belirtmek üzere küçük harfler (a, b, c) eklenir. Bu ek harfler kolların sıkılık ya da dallanmadaki dağınıklık derecesini ve merkezî karın ya da çekirdeğin boyut durumunu gösterir. Örneğin Sa sınıfındaki galaksilerde çekirdek büyüktür, kollar ise belirsizce yayılmıştır. Sc sınıfında ise çekirdek küçüktür ve açılmış kollar ise belirgindir.
Sarmal galaksiler adlarını yıldızların oluştuğu parlak kollarına borçludurlar. Sarmal galaksilerde kollar, merkezden dışa doğru logaritmik spiral biçimine yakın bir spirallik göstererek açılırlar. Bu, yıldızlar kitlesinin tekbiçimli dönüşüyle oluşan sapmalardan kaynaklanan bir çalkantının varlığını gösterir. Yıldızlar gibi kollar da merkez çevresinde dönmekle birlikte, kollar sabit açısal hızla dönerler. Bu şu anlama gelir: Yıldızlar hareketleri sırasında bu kollara girip çıkarlar ve galaksi merkezine yakın yıldızlar ile kollardaki yıldızların hızları aynı değildir[kaynak belirtilmeli].
Günümüzde galaksilerin sarmal kolları yoğunluk dalgası teorisi'yle maddenin geçici olarak artması veya sıkışması şeklinde yorumlanmaktadır. Yıldızlar bir kol vasıtasıyla yer değiştirirlerken her yıldız sisteminin uzay hızı daha yüksek yoğunluktaki maddelerin kütleçekim kuvvetiyle değişikliğe uğratılır. İşte, yolda art arda giden otomobillerin yavaşlamasıyla oluşan harekete veya okyanustaki dalga hareketine benzetilen bu etki, galakside yoğunluk dalgalarını oluşturmaktadır[kaynak belirtilmeli].
Sarmal galaksilerin çoğunda, çekirdeği bir uçtan diğerine kateden, yıldızlardan oluşmuş çubuk biçiminde bir oluşum bulunur. Çubuklu sarmal galaksiler denilen bu sınıftaki galaksiler Hubble düzeninde, ardından kolların durumunu belirten bir küçük harfin (a, b, c) geldiği SB kodlamasıyla gösterilir. Çekirdekteki çubuğun çekirdekten dışarı doğru hareketlenen bir yoğunluk dalgası nedeniyle, bazen de bir başka galaksinin gelgit etkisi nedeniyle meydana gelen geçici bir oluşum olduğu düşünülmektedir. İçinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi ve galaksimize en yakın olan Andromeda Galaksisi de bir çubuklu sarmal galaksidir; yaklaşık 30 kiloparsek yarıçapında ve bir kiloparsek kalınlıktadır. Yaklaşık 200 milyar yıldız içermekte olup kütlesi Güneş'inkinin yaklaşık 600 milyar mislidir. Samanyolu Galaksisi 4 kısımda ele alınır: Karın, ince teker, kalın teker, hale. Disk çapı yaklaşık olarak yüz bin ışık yılıdır. İçerdiği 200 milyar yıldızın büyük çoğunluğu, diskin merkezinde toplanmıştır[kaynak belirtilmeli].
Tipleri ve biçimleri > Diğer biçimler

“Tuhaf galaksiler” diğer galaksilerle gelgit etkileşimlerinden kaynaklanan alışılmamış özellikler gösteren galaksilerdir. Çıplak bir çekirdek ile çekirdeği çevreleyen, yıldızlardan oluşmuş bir halka ve yıldızlararası ortamdan oluşan “halkalı galaksi” buna bir örnek olarak gösterilebilir. Halkalı galaksinin bir sarmal galaksinin çekirdeğinden küçük bir galaksinin geçmesi hâlinde oluştuğu düşünülmektedir. Andromeda Galaksisi'nın başından da böyle bir olay geçmiş olması muhtemeldir; çünkü kızılötesi ışın tekniği yardımıyla bu galaksinin çokhalkalı bir yapılanma gösterdiği saptanmıştır.
Bir “merceksi galaksi” (İng. lenticular galaxy) eliptik galaksi ile sarmal galaksi arasında kalan bir biçimde olup her iki galaksi sınıfının özelliklerine de sahiptir. Bu sınıftakiler Hubble düzeninde S0 olarak kodlanırlar. Belirsiz spiral kolları olmasının yanı sıra yıldızlardan oluşan eliptik bir halesi vardır. Çubuklu merceksi galaksiler ise Hubble düzeninde SB0 olarak kodlanır. Bütün bu sınıflardan başka, eliptik ve spiral bir biçim altında sınıflandırılması pek mümkün olmayan bazı galaksiler daha bulunmaktadır ki, bunlar düzensiz galaksi olarak adlandırılır ve Irr I ya da Irr II olarak kodlandırılırlar. Bunlardan Irr I olarak kodlananlar düşük düzeyde bir yapılanma gösterirlerse de bu yapının biçimi biçimsel galaksi sınıflarından herhangi birine uymaz. Irr II olarak kodlanan galaksiler ise biçimsel galaksi sınıflarını andıran hiçbir yapı izi göstermezler. Düzensiz galaksilerin geçmişte birer sarmal veya eliptik galaksi oldukları, fakat sonraları kütleçekimsel kuvvetlerin etkisi altında düzensiz hale geldikleri düşünülmektedir. Düzensiz cüce galaksilerin yakın örneklerine Macellan Bulutları'nda rastlanır.