17. yüzyıl Fransız edebiyatı
17. yüzyılda Fransa

Fransız tarihinde 17. yüzyıl, 1598 yılında IV. Henri tarafından yayınlanan ve Fransa'daki din savaşlarını sona erdiren Nantes Buyruğu ile; 1715'te XIV. Louis'nin ölümü arasındaki dönem olarak incelenir. Louis, uzun egemenliği süresince ülkeyi mutlak monarşiyle yönetmiş; yeni topraklar ele geçirerek, öldüğünde ardında büyük ve güçlü bir Fransa bırakmıştı. Bu tarihler arasında kraliyet, özellikle XIII. Louis ve başyardımcısı Richelieu ile Kraliçe Anne ve başyardımcısı Mazarin döneminde güç kazandı.
Kraliyetin güçlenmesiyle Saray, ülke genelinde sanata ve sanatçıya büyük destekler verdi. Fransız Akademisi'nin (Académie française) kurulmasıyla Fransız dilinin sözvarlığı, sözdizimi ve Fransız şiiri belirli normlara bağlandı. Dildeki bu ölçünleştirme çabaları kimi sanatçıların gruplaşmasına ve çeşitli edebiyat topluluklarının doğmasına önayak oldu. Port-Royal des Champs Manastırı sâkinlerince hazırlanan Grammaire de Port-Royal adlı eser, Fransız dilinin ilk dilbilgisi kitabı olma özelliğini taşımaktadır. Günümüz Fransızcasının grameri, bu kitapta gösterilen kurallar çerçevesinde biçimlenerek günümüzdeki hâlini almıştır.
16. yüzyılda Fransızcayı kadim dillerle yarışır hâle getirmek için edebiyatçılar dili zenginleştirme kaygısı içine düşmüşlerdi. Bu dönemde dilde var olmayan birtakım kavramlar için yeni sözcükler türetilmesi çok yaygın bir hareketti. Ancak, 17. yüzyılda Vaugelas'nın başı çektiği pek çok edebiyatçı dili arıtma ve yalınlaştırma çabası gösterdiler. 17. yüzyılın sonunda Fransız dilinin ilk sözlükleri ortaya çıktı. Bu sözlükler arasında en kayda değer olanlar Richelet'nin (1680), Furetière'in (1690'da ölümünden sonra yayınlanmıştır) ve Fransız Akademisi'nin (1698) sözlükleridir.
17. yüzyılda düşünce dünyasında da değişimler göz çarpar. Felsefede, mantığı düşüncenin merkezine koyan dekartçı fikirlerin (Cogito ergo sum) etkileri açıkça görülür. Fransız klasisizmi bu etkiler doğrultsunda şekillenmiştir. Günümüz felsefesinde önemli bir yer tutan René Descartes'ın (1596-1650) şüphecilik anlayışı daha sonra, Aydınlanma Çağı sanatçılarının, düşünürlerinin ve bilim insanlarının vereceği çalışmalara temel teşkil etmiştir. Dönemin dekartçı (kartezyan) düşünceden en çok etkilenen düşünürler arasında Pierre Bayle ve Fontenelle; bilimadamları arasında Kepler, Harvey, Blaise Pascal ve Newton sayılabilir. Tefekkürdeki bu özgürleşme, Kilise tarafından şiddetle eleştiriliyor olsa da maddeci ve duyumcu düşünür Pierre Gassendi eserlerinde ilk kez, alenen olmasa da tanrıtanımaz (ateist) fikirler savunmuştur.
Din dışı görüşler yaygınlaşmasına karşın, dinî düşünce ve hareketler 17. yüzyılda yine de önemli bir rol oynamıştır. Örneğin, 1598 yılında IV. Henri Nantes Buyruğu'nu yayınlayarak katolik ülkedeki protestanlara önemli hak ve özgürlükler vermiş ve ülkedeki mezheplerarası çatışmalara son vermiştir. Fakat XIV. Louis, 1685'te Fontainebleau Buyruğu ile bunu yürürlükten kaldırmış ve protestanlığı yasadışı ilan etmiştir. Cizvitlerin siyaset üzerindeki etkileri 17. yüzyıl düşüncesinin ve klasik tarzın oluşmasına yardımcı olmuştur. Buna göre, güzellik ve bilgelik kavramlarında model ve temel alınması gereken kadim kültürlerin sanat anlayışıdır.
Dönemin güzellik anlayışı, doğal olarak sanatçıların verdiği eserleri doğrudan etkilemiştir. 17. yüzyılda verilen eserlerin büyük çoğunluğu ya Barok edebiyat akımı ya da klasik akım içinde değerlendirilir. Barok edebiyat klasik anlayıştan daha önce türemiş, daha uzun sürmüş ve tüm Avrupa'ya yayılmıştır. Klasisizm ise Fransa ile sınırlı kalmış, daha kısa sürmüş ve "XIV. Louis dönemi edebiyatı" olarak değerlendirilegelmiştir.
Barok akımın güzellik anlayışı abartılı, dağınık ve serbest ögelerin birbiriyle uyum içinde olduğu sürece bir arada kullanılabileceğini savunuyordu. Fakat 17. yüzyılın ikinci yarısından sonra mutlak monarşinin doğrudan müdahalesiyle Fransız edebiyatında klasisizm etkileri ağır basmaya başladı. Bu akım, ölçülü, ağırbaşlı ve derli toplu bir güzellik anlayışındaydı. Kadim kültürlere duyulan bir hayranlığın sonucunda şekillenmişti. 1635 yılında Fransız felsefesine ve sanatına ev sahipliği yapması amacıyla kurulan Fransız Akademisi, 1665'te kurulan Fransa Bilim Akademisi ve 1666'da kurulan Kraliyet Resim ve Heykel Akademisi ile klasik düşünce Fransa'da daha da köklendi. 17. yüzyıl sonlarında Saray sanatın ve sanatçının başdestekçisi ve koruyucusu durumundaydı. Kraliyet desteğinin yanı sıra, kentsoylular da sağladığı ufak çaplı desteklerle sanatın daha geniş çevrelere yayılmasına aracılık ettiler.