stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Maurya İmparatorluğu
Ordu

Dönemin en büyük düzenli ordusu olan Maurya Ordusu, imparatorluğun genişlemesi ve rakip devletlere karşı savunulmasında çok önemli rol oynadı. Araştırmacılara göre imparatorluk 600.000 piyade, 30.000 süvari ve 9.000 savaş filinden oluşan bir orduya sahipti. Geniş bir casus ağı, hem içeride hem dışarıda güvenlik amacıyla istihbarat topladı. İmparator Asoka, Budizme inanmaya başladıktan sonra diğer topluluklara saldırı anlamı taşıyan savaşlarını ve genişlemeyi reddetse de (bu fikre Kalinga Krallığı ile yapılan savaşta kapıldı) imparatorluğu dış tehditlerden korumak ve Batı ile Doğu Asya'da düzen ve barışı sağlamak amacıyla düzenli orduyu devam ettirdi.
Megastenes, askeri komutanlığın altı kuruldan ve her birinde beş üyeden oluştuğunu belirtir: (i) Donanma, (ii) Askeri nakliye, (iii) Piyade, (iv) Süvari ve Mancınıklar, (v) Savaş arabası bölükleri ve (vi) Filler.
Merkezileşme

Merkezi hükûmet sistemi, ticaret ve tarımla uğraşmayı oldukça kolaylaştırıyordu. Maurya bütün Hindistan'da geçerli tek bir para birimi ile birlikte bir yerel yönetici ve idareciler ağı oluşturdu ve aynı zamanda tüccarlar ve çiftçiler için adalet ve güvenlik sağlamayı amaçlayan bir kamu hizmeti başlattı.
Maurya İmparatorluğu'nun disiplinli merkezi otoritesi sayesinde çiftçiler, yerel kralların vergi ve mahsul toplama zorunluluklarından kurtuldu. Onun yerine, ülke çapında uygulanan bir vergi sistemi aracılığıyla ödemelerini yaptılar. Sistem, Arthashastra prensipleri altında çalışıyordu. Bir Antik Hint yazısı olan Arthashastra, vergi toplamak, ticaret ve tarım kaynaklarını yönetmek, diplomasiyi idare etmek, hatta savaşmak dahil pek çok konuda tavsiyelerde bulunuyordu.
Merkezileşme > İdari bölgeler

Maurya İmparatorluğu, beş ana bölgeden oluşuyordu. Magadha, başkenti Pataliputra olan imparatorluğun merkeziydi ve doğrudan imparatorun yönetimi altındaydı. Diğer bölgeler ise dört eyalete ayrılmıştı ve bu eyaletler prensler tarafından yönetiliyordu. Ashoka'nın fermanlarından, bu dört eyaletin başkentlerinin Tosali (doğuda), Ujjain (batıda), Suvarnagiri (güneyde) ve Taxila (kuzeybatıda) olduğu bilinmektedir. Eyalet yönetiminin başında Kumar (prens) bulunuyordu ve bu prensler, imparatorun temsilcisi olarak görev yapıyordu. Kumaralara, mahamatyalar (büyük bakanlar) ve bir bakanlar konseyi eşlik ediyordu.[kaynak belirtilmeli]
Maurya İmparatorluğu, iyi gelişmiş bir para basım sistemi kurmuştu. Paralar genellikle gümüş ve bakırdan yapılmıştı, ancak bazı altın paralar da dolaşımdaydı. Bu paralar ticaret ve alışverişte yaygın olarak kullanılıyordu.
Merkezileşme > Merkezi bölgeler ve ticaret yolları ağı

Monica Smith, eski devletlerin genellikle geniş topraklar olarak algılandığını, ancak aslında güç merkezlerinin ağları olarak anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Bu model, Maurya İmparatorluğu için de geçerlidir. Kulke ve Rothermund da bu görüşe katılarak, Asoka'nın yazıtlarının bölgesel bir model ortaya koyduğunu ve imparatorluğun beş bölgeye ayrıldığını vurgulamışlardır. Ancak bazı bölgelerde yazıtların olmaması, Maharashtra, Andhra Pradesh, Kerala ve Tamil Nadu gibi bölgelerin aslında imparatorluk sınırlarına tam olarak dahil edilmediğini göstermektedir.
Merkezileşme > Monarşik mülkiyet

Maurya sistemi altında, toprakların özel mülkiyeti yoktu, tüm topraklar imparatora aitti ve çalışan sınıf tarafından ona haraç ödenirdi. Buna karşılık, imparator işçilere tarım ürünleri, hayvanlar, tohumlar, araçlar, kamu altyapısı sağlardı ve kriz zamanları için yiyecek stoklardı. İmparatorluğun ekonomisi ayrıca "sosyalize edilmiş bir monarşi", "bir tür devlet sosyalizmi" ve dünyanın ilk refah devleti olarak tanımlanmıştır.
Merkezileşme > Yerel yönetim

Maurya İmparatorluğu'nun şehirlerini yönetmek için oluşturduğu karmaşık belediye sistemi Arthashastra ve Megasthenes'in Pataliputra hakkındaki anlatımlarında tarif edilmektedir. Şehir konseyi otuz komisyon üyesinden oluşuyordu ve altı komiteye ayrılmıştı. Bu komiteler ücretleri belirleme, yabancı ziyaretçilerle ilgilenme, kayıt tutma, ticaret düzenleme gibi görevler üstleniyordu. Köylerde Gramika, şehirlerde ise Nagarika adı verilen yöneticiler bulunuyordu. Maurya İmparatorluğu'nun bürokrasisi oldukça gelişmişti. Chanakya'nın Arthashastra'sında tarif edilen kapsamlı bir sivil hizmet sistemi her şeyi düzenliyordu. İmparatorluk büyük bir orduya sahipti: 600.000 piyade, 30.000 süvari, 8.000 savaş arabası ve 9.000 savaş fili bulunuyordu. Ayrıca geniş bir casus ağı hem iç hem de dış güvenlik için bilgi topluyordu. Ashoka saldırgan savaşlardan vazgeçmiş olmasına rağmen bu büyük orduyu korumuştu. Ancak birçok bölge başkentten uzak olduğu için bilgi ve mesajların yayılması sınırlıydı.
Maurya İmparatorluğu'nun şehirlerini yönetmek için oluşturduğu karmaşık belediye sistemi Arthashastra ve Megasthenes'in Pataliputra hakkındaki anlatımlarında tarif edilmektedir. Otuz komisyon üyesinden oluşan bir şehir konseyi, şehri yönetmek için altı komite veya kurula ayrılmıştı. Birinci kurul ücretleri belirler ve sağlanan mallarla ilgilenirdi, ikinci kurul yabancı diplomatlar, turistler ve iş insanları için düzenlemeler yapardı, üçüncü kurul kayıtlar ve kayıt işlemleriyle ilgilenirdi, dördüncü kurul üretilen malları ve emtia satışını denetlerdi, beşinci kurul ticareti düzenler, lisanslar verir ve ağırlık ve ölçüleri kontrol ederdi, altıncı kurul ise satış vergilerini toplardı. Taxila gibi bazı şehirler kendi madeni paralarını basma özerkliğine sahipti. Şehir konseyi, yolların bakımı, kamu binaları, pazarlar, hastaneler, eğitim kurumları gibi kamu hizmetlerinden sorumlu memurlara sahipti.  Köylerin resmi başkanı Gramika, kasaba ve şehirlerin başkanı ise Nagarika olarak adlandırılıyordu.  Şehir konseyi aynı zamanda bazı yargı yetkilerine de sahipti. Nüfus sayımı Maurya yönetiminde düzenli bir süreçti. Köy başkanları (Gramika) ve belediye başkanları (Nagarika), tüccarlar, çiftçiler, demirciler, çömlekçiler, marangozlar gibi farklı insan sınıflarını ve ayrıca hayvanları, çoğunlukla vergi amaçlı olarak kaydediyorlardı.[daha iyi kaynak gerekli] Bu meslekler, Hindistan toplumunu bugüne kadar etkileyen bir özellik olan kastlar olarak şekillendi.
Merkezileşme > Bürokrasi

Maurya İmparatorluğu'nun organizasyonunun, Çanakya'nın Arthashastra'da tarif ettiği kapsamlı bürokrasiye uygun olduğu düşünülmektedir: belediye hijyeninden uluslararası ticarete kadar her şeyi yöneten sofistike bir sivil hizmet sistemi vardı. İmparatorluğun genişlemesi ve savunması, Demir Çağı'ndaki dünyanın en büyük ordularından biri olduğu düşünülen bir yapı sayesinde mümkün oldu. Megasthenes'e göre, imparatorluk 600.000 piyade, 30.000 süvari, 8.000 savaş arabası ve 9.000 savaş fili ile takipçiler ve hizmetkarlardan oluşan bir orduya sahipti. Geniş bir casusluk sistemi, hem iç hem de dış güvenlik amaçları için istihbarat topluyordu. Saldırgan savaştan ve yayılmacılıktan vazgeçmiş olmasına rağmen Ashoka, bu büyük orduyu imparatorluğu korumak ve Batı ile Güney Asya'da istikrar ve barışı sağlamak için sürdürmeye devam etti. Buna karşın, Maurya İmparatorluğu'nun kontrolü altındaki geniş bölgelerde bilgi ve imparatorluk mesajlarının yayılması sınırlıydı; çünkü birçok bölge başkentten uzak ve erişilmesi zordu.
Ekonomi

Maurya İmparatorluğu döneminde Güney Asya'da ilk kez siyasi birlik ve askeri güvenlik, ortak bir ekonomik sistemin oluşmasına ve ticaretin artmasına olanak tanıdı. Tarımsal verimlilik yükseldi ve daha önce yüzlerce krallığın, küçük orduların, güçlü bölgesel şeflerin ve sürekli iç savaşların olduğu durum, disiplinli bir merkezi otoriteye dönüştü. Çiftçiler, bölgesel kralların vergi ve ürün toplama yüklerinden kurtulup, Arthashastra'da belirtilen ilkelere göre yönetilen merkezi bir vergi sistemine tabi oldular. Chandragupta Maurya, Hindistan genelinde tek bir para birimi oluşturdu ve bölgesel valiler, yöneticiler ve bir sivil hizmet ağıyla tüccarlara, çiftçilere ve ticaretle uğraşanlara adalet ve güvenlik sağladı. Maurya ordusu, küçük bölgelerde üstünlük kurmaya çalışan çeteleri, özel orduları ve güçlü şefleri ortadan kaldırdı. Gelir toplama konusunda düzenli olmalarına rağmen, Mauryalar birçok kamu çalışmasını ve su yollarını destekleyerek üretkenliği artırdı. Hindistan'da iç ticaret, yeni bulunan siyasi birlik ve iç huzur sayesinde büyük ölçüde genişledi.[kaynak belirtilmeli]

Ashoka'nın hükümdarlığı sırasında ve Hint-Yunan dostluk anlaşması çerçevesinde uluslararası ticaret ağı genişledi. Pakistan ve Afganistan sınırındaki Hayber Geçidi, dış dünyayla ticaret ve etkileşim için stratejik bir öneme sahip oldu. Batı Asya'daki Yunan devletleri ve Helenistik krallıklar Hindistan'ın önemli ticaret ortakları haline geldi. Ticaret, Malay Yarımadası üzerinden Güneydoğu Asya'ya kadar uzandı. Hindistan'ın ihracatları arasında ipek ürünleri, tekstil, baharatlar ve egzotik yiyecekler bulunuyordu. Maurya İmparatorluğu ile genişleyen ticaret sayesinde dış dünya yeni bilimsel bilgilerle ve teknolojilerle tanıştı. Ashoka, binlerce yol, su yolu, kanal, hastane, dinlenme evi ve diğer kamu çalışmalarının inşasını destekledi. Vergilendirme ve ürün toplama konusundaki sıkı idari uygulamaların hafifletilmesi de imparatorluk genelinde verimliliği ve ekonomik faaliyetleri artırdı.[kaynak belirtilmeli]
Maurya İmparatorluğu'nun ekonomik durumu birçok yönden birkaç yüzyıl sonra gelen Roma İmparatorluğu'na benzemektedir. Her iki imparatorluk da geniş ticaret bağlantılarına sahipti ve her ikisinde de şirketlere benzer organizasyonlar bulunuyordu. Roma'da bu organizasyonlar genellikle kamuya ait devlet projeleri için kullanılırken, Maurya Hindistan'ında tamamen özel ticaret için var olan birçok ticari kuruluş vardı. Bu kuruluşlar, Maurya İmparatorluğu'ndan önce gelişmişti.
Dağılma

Asoka'nın ölümüyle birlikte (M.Ö. 237-236) (ve sonrasında) yaklaşık iki yüzyıl (M.Ö. 322 - M.Ö. 185) boyunca süren güçlü Maurya İmparatorluğu çözülmeye başladı.
Son Maurya İmparatoru Brihadratha, generali Pushyamitra Shunga tarafından öldürüldü. Böylece Maurya İmparatorluğu sona erdi.
Çöküşün Nedenleri:
Yetersiz ve zayıf halefler,
Yönetimde aşırı merkeziyetçilik,
Ulusal bilincin eksikliği,
Ekonomik ve kültürel eşitsizlikler,
Eyalet yöneticilerinin zulmü,
Vergilerin aşırılığı,
Ashoka'nın "Dhamma" politikası,
Memurların zulmü.
Farklı tarihçiler Maurya Hanedanlığı'nın çöküşü için farklı nedenler belirtmişlerdir:
Askerlerin ve devlet memurlarının yüksek maaşlarından ötürü merkezi hazine sonunda iflas etti. Geniş bir imparatorluk yerine yerel yöneticilerin küçük bölgelerin başına geçtiği ve kendilerini stratejik olarak ticaret yolları üzerinde konumlandırdığı bir düzen ortaya çıktı. Bu büyük imparatorluk birkaç yüzyıl sonra yerini Hindistan'ın altın çağını yaşatacak olan Gupta İmparatorluğu'na bırakacaktı.
Nanda İmparatorluğu'nun yaklaşık M.Ö. 325'teki olası sınırları
Büyük İskender'in imparatorluğu M.Ö. 326. Güney Asya'ya giden ve Güney Asya'dan Babil'e kara ve deniz yoluyla dönüş yolları gösterilmektedir.
MÖ 200 yılında dünyayı gösteren harita, Grek-Baktriya Krallığı, Maurya İmparatorluğu ve Yüeçilerin (Kuşanlar) yer aldığı bölgeleri göstermektedir.
Maurya dönemi heykelcikleri
Maurya heykelciği, MÖ 2. yüzyıl.
Kulke ve Rothermund (2016)
Joppen-map (1907)
Justa Grata Honoria

Justa Grata Honoria Tanrı’nın eliyle Augusta olarak taçlandırılır.
Justa Grata Honoria (d. 417 - ö. 452), yaygın olarak Honoria olarak adlandırılmıştır. Batı Roma İmparatoru III. Valentinianus'ün ablasıdır. Hun İmparatoru Atilla'ya yaptığı evlenme teklifi ile ünlüdür.
Aile

Honoria, İmparator III. Constantius ile  I. Theodosius'un kızı ve I. Valentinianus'un torunu Galla Placidia'nın tek kızıydı. İlk iki ismi I. Valentinianus ve Marina Severa Justina'nın kızları olan teyzeleri Justa ve Grata'dan geliyordu, doğduğu sırada üvey amcası Flavius Honorius imparator olarak hüküm sürüyordu.

Annesi Placidia'nın Vizigot kralı Ataluf ile olan ilk evliliğinden olma Theodosius isimli doğduktan bir yıl sonra ölen bir üvey kardeşi vardı. Küçük kardeşi III. Valentinianus, tek kardeşiydi.
Yaşamı

Tarihi kayıtların birçoğunda Honoria'nın hayatından kısaca bahsedilir veya yaşadığına dair imalara yer verilir. Honoria, annesi ve erkek kardeşi III. Valentinianus ile birlikte II. Theodosius'un sarayında yaşamak üzere 423 ilkbaharında  Konstantinopolis'e gider. şimdi yok olmuş olan Jerusalem'deki Santa Croce manastırı ve Ravenna'daki Saint John kiliselerinde yer alan imparatorluk mozaiklerinde yer almıştır. Son olarak 443'te yazılan bir şiirde onun III. Valentinianus'un ailesinden olduğuna dair dizeler yer almaktadır. Bunlar Honoria'nın varlığının kanıtıdır.
Honoria, eski tarihçiler tarafından kendi çıkarları için cinselliğini kullanmaktan kaçınmayacak derecede hırslı ve karmaşık birisi olarak anlatılmıştır. Tarihçi Antakyalı İoannis'a göre kardeşi III. Valentinianus'u zayıf ve tembel olarak gördüğünden planları için hazinedar Eugenius'u baştan çıkarır.  ancak mesele açığa çıkınca Marcellinus Comes'in Vakainame'sine göre Honoria sürülerek İstanbul'da bir manastıra gönderilir; ancak J. B. Bury, Konstantinopolis'e sürülmesinin hiçbir zaman gerçekleşmediğini savunur ve Marcellinus'un olayın indictio'sunu yanlış konsül çiftiyle eşleştirdiğini ve bu olayı 15 yıl erkene koyduğunu belirtir.
III. Valentinianus, Honoria'yı bağlantılarını kullanmak istediği Roma Senatörü  Bassus Herculanus ile evlendirmeye karar vermiştir. İstemediği bir evlilik ile karşı karşıya kalan Honoria Hun İmparatoru Atilla'dan yardım istedi. 450 ilkbaharında Hun Kralına yüzüğüyle birlikte yardım isteyen bir istek mektubu gönderdi. Attila çeyiz olarak Batı Roma İmparatorluğunun Galya da dahil yarısını talep etti. III. Valentinianus Honoria'yı sürgüne gönderdi. Attila'ya sözde evlilik teklifinin varlığını şiddetle reddettiğini yazdı.
Attila yıllardır Roma'yı istilayı planlıyordu ve Honoria'nın mektubu hamlesini yapmak için ona bahane verdi. Attila Honoria'nın önerisinin meşru olduğunu, kendisinin haklı ve masum olduğunu belirtmek üzere 451'de Ravenna'ya bir elçi gönderdi.
Bu olayların ardından Honoria hakkında onun Attila ile girdiği entrika sonrasında kayıtlarda hiçbir şey yoktur. Honoria ortadan kaybolur. Kimi tarihçi onun Herculanus ile evlendiğini varsayar; kimi tarihçiler de kardeşi imparatorun emriyle ortadan kaldırıldığını veya doğal nedenlerle öldüğünü söyler.
Canlandırma

Sophia Loren tarafından 1954'te Attila. Filminde canlandırılmıştır.
Valentinianus (solda) annesi Galla PLacidia ve kızkardeşi Justa Grata Honoria ile birlikte
Mazda C platformu

Mazda C platformu orta boy arabalar için bir otomobil platformudur. Mazda Capella /626'da kullanılan Mazda G platformundan türetilmiştir. 1990'lı yılların başlarındaki 626 modelinin aksine, C platformuna dayalı araçların genişliği 1700 mm ile sınırlıydı.
CA

CA platformu, Mazda'nın yeni Eunos markası üst düzey piyasalar için geliştirildi. İki isimle satılan yalnızca bir araç bu platformu kullandı.
1992 - 1993 Eunos 500
1992 - 1999 Xedos 6
CB

Bu platform aynı zamanda Mazda Lantis modelinde de kullanıldı.
1993 - 1997 Mazda Lantis (hatchback)
1993 - 1999 Mazda 323 F
1993 - 1999 Mazda 323 Astina
CG

CG, öncellerine çok benzer bir modeldi. Bu model, acil bir pazarlama tedbiri olarak Mazda Capella'nın yerine kullanıldı. Çünkü o sıralar birçok kişi 1700 mm'den daha geniş araçların Japonya'da satmayacağını düşünüyordu ve Mazda'nın o sıralar Capella /626 sınıfında yalnızca 1700 mm'den daha geniş araçlar bulunuyordu.
1994 - 1996 Mazda Capella (sedan)
1994 - 1996 Ford Telstar II (sedan)
CP

1999 - 2002 Ford Ixion (minivan)
1999 - 2002 Mazda Premacy (minivan)
Daniel Bäckström (futbolcu)

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Carl Daniel Bäckström
Doğum tarihi:  22 Aralık 1987 (37 yaşında)
Doğum yeri:  Umeå, İsveç
Mevkii:  Orta saha
Kulüp bilgileri
Kulübü:   İsveç U-21 (teknik direktör)
Altyapı kariyeri
0000-2004:  Tegs SK
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2004 |  Sandåkerns SK |   |   |
| 2005-2006 |  Umedalens IF |   |   |
| 2007-2009 |  Umeå FC |  12 |  (1) |
Teknik direktörlük kariyeri
2012-2013:  Umeå FC (U-19 antrenörü)
2014:  IFK Norrköping (U-19 antrenörü)
2015-2016:  IF Sylvia
2017-2019:  Örebro SK (yardımcı antrenör)
2020:  Malmö FF (yardımcı antrenör)
2021-2022:  IK Sirius
2022-:   İsveç U-21
2024:   İsveç (geçici)
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Carl Daniel Bäckström (d. 22 Aralık 1987), İsveçli teknik direktör ve eski futbolcudur. İsveç 21 yaş altı millî takımını çalıştırmaktadır. Ocak 2024'te geçici olarak A millî takımda görev almıştır.
Yükseltgen madde

Yükseltgen maddeler için Avrupa Birliği kimyasal tehlike sembolü
Yükseltgen maddeler için tehlikeli madde etiketi
Yükseltgen madde (diğer bir adla oksitleyici madde, oksitleyen veya oksidan) bir yükseltgenme-indirgenme (redoks) reaksiyonunda başka bir türden bir elektron alan element ya da bileşiktir. Yükseltgen maddelerin elektron kazandıklarından dolayı indirgendikleri söylenebilir.
Yükseltgen madde elektron alırken kendisi de indirgenir. Ancak, kimyasal tepkimeye katılan maddenin de elektronları oksitleyici madde tarafından alındığından dolayı yükseltgenmiş olur. Oksijen çeşitli yükseltgen maddelerin arasında ilk (ve isim babası) örnektir.
Genel açıklama

Yükseltgen madde başka bir türden elektron aldığından dolayı kendisi indirgenir.
İndirgen madde başka bir türe elektron verdiğinden dolayı, kendisi yükseltgenir.
Bir moleküldeki bütün atomlar bir yükseltgenme sayısına atanabilir. Bir yükseltgen alt katmanı etkilediğinde bu sayı değişir.
Reaksiyona giren maddenin yükseltgenme basamağı değiştiğinde, redoks reaksiyonları meydana gelir.
Yükseltgenme örneği

Demirin yükseltgenmesiyle demir(III) oksit (pas) oluşumu;
Yukarıdaki denklemde, demir (Fe) reaksiyondan önce 0 reaksiyondan sonra ise +3 yükseltgenme sayısına sahiptir. Oksijen (O) ise yükseltgenme sayısı reaksiyondan önce 0 iken reaksiyondan sonra −2'ye inmiştir. Bu değişiklikler aynı anda oluşan iki (dengeli) "yarı reaksiyon" olarak görülebilir:
Yükseltgenme yarı reaksiyonu: 4Fe → 4Fe3+ + 12e−
İndirgenme yarı reaksiyonu: 3O2 + 12e−  → 6O2−
Demir'in (Fe)’in yükseltgenme sayısı arttığından dolayı yükseltgenmiş ve elektronlarını oksijen (O)’e verdiği için de indirgen madde olmuştur. Oksijen (O)’in yükseltgenme sayısı azaldığından dolayı indirgenmiş ve elektronlarını demir (Fe)’den aldığı için de yükseltgen madde olmuştur.
Genel yükseltgen maddeler

Oksijen (O2)
Ozon (O3)
Hidrojen peroksit (H2O2) ve diğer inorganik peroksitler
Flor (F2), klor (Cl2) ve diğer halojenler
Nitrik asit (HNO3) ve nitrat bileşikleri
Metil etil keton peroksit (C4H8O)
Sülfürik asit (H2SO4)
Peroksidisülfürik asit (H2S2O8)
Peroksimonosülfürik asit (H2SO5)
Klorit, klorat, perklorat ve diğer benzer halojen bileşikler
Hipoklorit ve diğer hipo bileşikleri, çamaşır suyu (NaClO) içerir
Kromik, dikromik asit ve krom trioksit, piridinyum klorokromat (PCC) ve kromat veya dikromat bileşikleri gibi altı değerlilikli krom bileşikleri
Potasyum permanganat gibi permanganat bileşikleri
Sodyum perborat
Nitröz oksit (N2O)
Gümüş oksit  (Ag2O)
Osmiyum tetraoksit (OsO4)
Karabarutta yükseltgen madde olan potasyum nitrat (KNO3)
Tollens ayıracı
2,2'-Dipiridildisülfür (DPS)
Genel yükseltgen maddeler ve ürünleri

| Madde | ürün(ler) |
| --- | --- |
O2 oksijen: Değişik, içerikli oksitler H2O ve CO2
O3 ozon: Değişik, içerikli ketonlar, aldehitler ve H2O; bkz. ozonoliz
F2 flor: F−
Cl2 klor: Cl−
Br2 brom: Br−
I2 iyot: I−, I3−
ClO− hipoklorit: Cl−, H2O
ClO3− klorat: Cl−, H2O
HNO3 nitrik asit: NO azot monoksit NO2 azot dioksit
Altı değerlikli krom CrO3 krom trioksit CrO42− kromat  Cr2O72− dikromat: Cr3+, H2O
MnO4− permanganat MnO42− manganat: Mn2+ (asidik) veya MnO2 (bazik)
H2O2, diğer peroksitler: Değişik, içerikli oksitler ve H2O
General Dynamics F-16 Fighting Falcon

| F-16 Fighting Falcon |
| --- | --- |
2008'de Irak üzerinde uçan Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetlerine ait bir F-16C
Türü: Çok Amaçlı Savaş Uçağı
Ulusal köken:  ABD
Üretici: General Dynamics (1972-1993)   Lockheed Martin (1993-günümüz)
Tasarımcı: General Dynamics
İlk uçuş: 20 Ocak 1974 (Resmî olmayan), 2 Şubat 1974
Hizmete giriş: 17 Ağustos 1978-günümüz
Durumu: Etkin hizmette
Ana kullanıcı: ABD Hava Kuvvetleri
Diğer kullanıcılar: Türk Hava Kuvvetleri   İsrail Hava Kuvvetleri   Mısır Hava Kuvvetleri   Tüm kullanıcıları gör
Üretim aralığı: 1972-2017, 2019-günümüz 
Üretim sayısı: 4,604 (Haziran 2018)
Program maliyeti: US $18,7 Milyar
Birim maliyeti: F-16A/B: US$14.6 milyon (1998) F-16C/D: US$18.8 milyon (1998)
Gelişimi: YF-16 (General Dynamics Model 401)
Değişimleri: General Dynamics F-16XL   Mitsubishi F-2   Lockheed Martin F-21 Viper
General Dynamics F-16 Fighting Falcon veya kısaca F-16, General Dynamics tarafından Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri için geliştirilen bir Amerikan tek motorlu süpersonik çok amaçlı savaş uçağıdır. Bir hava üstünlüğü gündüz avcı uçağı olarak tasarlandı, 1976'dan bu yana 4.600'den fazla üretilen başarılı bir her türlü hava koşulunda çok amaçlı uçağa dönüştü. Artık ABD Hava Kuvvetleri tarafından satın alınmamasına rağmen, ihracat için geliştirilmiş versiyonları üretilmektedir. General Dynamics, 1993 yılında uçak üretim işini Lockheed Corporation'a sattı ve bu şirket 1995 yılında Martin Marietta ile birleşerek Lockheed Martin'in bir parçası haline geldi.
F-16'nın temel özellikleri arasında gelişmiş kokpit görüşü için çerçevesiz bir kabarcık kanopi, manevra sırasında kontrolü kolaylaştırmak için yana monte edilmiş bir kontrol çubuğu, pilot üzerindeki g kuvvetlerinin etkisini azaltmak için dikeyden 30 derece eğimli bir fırlatma koltuğu ve onu çevik bir uçak haline getirmeye yardımcı olan fly-by-wire uçuş kontrol sisteminin ilk kullanımı bulunmaktadır. Savaş uçağı tek bir turbofan motora, dahili bir M61 Vulcan topuna ve 11 sabit noktaya sahiptir. Resmî adı “Fighting Falcon” olmasına rağmen, uçak yaygın olarak “Viper” takma adıyla bilinmektedir.
Uçak, ABD Hava Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri Yedek Komutanlığı ve Ulusal Hava Muhafızları birliklerindeki aktif görevinin yanı sıra, ABD Hava Kuvvetleri'nin Thunderbirds hava gösteri ekibi, ABD Hava Muharebe Komutanlığı'nın F-16 Viper gösteri ekibi ve Amerika Birleşik Devletleri Donanması tarafından düşman/saldırgan uçak olarak da kullanılmaktadır. Ayrıca F-16 uçakları, 25 başka ülkenin hava kuvvetleri tarafından da tedarik edilmektedir. 2024 yılı itibarıyla, 2.145 adet F-16 ile askeri hizmette dünyanın en yaygın sabit kanatlı uçağıdır.
Varyasyonlar > YF-16

Pentagon 1969 yılında Hava Kuvvetleri için F-15 Eagle'ın; Donanma için F-14 Tomcat'in görevini yapabilecek, LWF (Light Weight Fighter) yani hafif avcı uçağı programını başlattı.
LWF projesi için General Dynamics‘in geliştirdiği F-16'nın prototipi de diyebileceğimiz YF-16‘nın (72-1567) hangardan çıkış töreni 13 Aralık 1973'te Fort Worth tesislerinde yapıldı.
20 Ocak 1974 gününde pistte yapılan yüksek hızlı taxi testi yapılırken uçak havalandı ve resmî olmayan ilk uçuşunu bu şekilde yapmış oldu.
20 Ocak'ta yaptığı ilk uçuşta yatay stabilizede meydana gelen hasar onarılıp, kalan diğer yer testleri de tamamlandıktan sonra 2 Şubat 1974'te Edwards Hava Kuvvetleri üssünde, Phil Oestricher‘ın kontrolünde ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
Yapılan çeşitli testlerde LWF programını rakibi Northrop YF-17 karşısında başarıyla tamamladı ve programın galibi oldu.
8 adet üretildi (6 tane YF-16A 2 tane YF-16B)
Motoru: Pratt & Whitney F100
Varyasyonlar > F-16A/B Block 1

F-16'nın ilk seri üretim versiyonudur.
Amerika dışında Norveç Hollanda, Belçika ve Danimarka'ya da ihraç edilmiştir
Siyah radomu'yla diğer F-16'lardan kolayca ayırt edilebilir.
Westinghouse üretimi AN/APG-66 Pulse Doppler radarına sahip.
Pratt & Whitney F100-PW-200 motoru ile art yakıcıyla 23,830 Pound yani 106 kN itiş gücü sağlar.
1982 yılında Pacer Loft I ve Pacer Loft II (1983) projeleriyle Block 5 ve Block 10 seviyelerine modernize edildi.
94 adet üretilmiştir.