stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Eski Ahit
Kavramlar ve anlamları > Hristiyanlıkta

1. Türkçe: Ahd-i Atik, Eski Ahit, Eski Antlaşma
2. Latinceden etkilenmiş olan dillerde: Old Testament (İngilizce), Altes Testament (Almanca), l'Ancien Testament (Fransızca), Antico Testamento (İtalyanca)
Testament ve Ahit / Antlaşma
Bu kavramlar 2. Korintoslular 3:14'te bulunan Yunanca bir ifadenin tercümesidir.
2. Korintoslular 3:14'teki Yunanca ifade diathḗké'dir.
Tertullianus M.S. 200 civarında ilk olarak Yunanca diathḗké Latince testamentum ile çevirdi. Bugün Avrupa'daki dillerde kullanılan „Testament“ (=vasiyetname) kavramı Latince testamentum ve Yunanca διαϑήκης (diathḗké) sözcüğünün hatalı bir tercümesidir.
Latince testamentum sözçüğünün anlamı hakkında Essays in Biblical Greek eserinde şunu okuyabiliriz: ''Umumi Latincenin filolojisi tanınmadığı için eskiden testamentum kelimesinin testament (vasiyetname) ya da son istek anlamına geldiği düşünüldü; halbuki yalnız ahit anlamına gelir.''
2. Korintoslular 3:14'teki diathḗké sözcüğü aslında ahit yani antlaşma demektir.
Temel bir eser olan Theologische Realenzyklopädie 2. Korintoslular 3:14 hakkında; eski diathḗké'de okumanın, gelecek ayette belirtildiği gibi Musa'yı okumakla bir olduğunu yazar. Devamen, eski diathḗké Musa'nın kanununu, olsa olsa Pentatök'ü (Musa'nın beş kitabı) kastettiğini anlatır.
Yunanca diathḗké sözcüğü kesinlikle İbranicede yazılan 39 (Başlangıç'tan Malaki'ye kadar) kitabı kastetmez. Pavlus, 2. Korintoslular 3:14'teki sözleriyle bu 39 kitabın küçük bir kısmına değinir. O, Musa'dan Pentatök içinde kaydedilen Kanun Ahdinden (Kanun Antlaşmasından) söz etti. Kanun Ahdi Sina Dağında Tanrı ile İsrailoğulları arasında yapılan bir antlaşmadır. Tanrı'nın bu ahitte dile getirdiği iradesi havra (Yunanca: synagōgē) ibadetlerinde okundu. Pavlus, Eski Ahdin İsa tarafından yerine getirildiğini ve böylece inananların zihinlerinden simgesel bir peçe kaldırıldığını açıkladı. Bu, diathḗké'nin asıl anlamıyla uyum içindedir.
Hristiyanlık-Yahudilik karşıtlığında, ahit kelimesinden önce kullanılan eski; niteliği eskimiş, iptal edilmiş ve geçerli olmayan olarak yorumlandı. Bu yorum Yahudiliğin değerden düşürülmesine hizmet etti. Fakat İsa Mesih ve takipçileri Kutsal Kitabın bir kısmının güncelliğini kaybettiğini ya da eski olduğunu ima etmektense, bu kayıtlardan “Kutsal Yazılar” olarak söz ettiler (Matta 21:42; Romalılar 1:2). Onlar o zamanki Yahudilik gibi aynı ya da benzeyen kavramlar kullandılar.
O nedenle Eski Ahitten yani Eski Antlaşmadan İbranice Kutsal Yazılar ya da İbranice Kutsal Kitap olarak söz etmek daha uygundur; çünkü Kutsal Kitap'ın bu kısmının büyük bir bölümünün orijinal hali İbranice yazılmıştır. Benzer şekilde Yeni Ahit yani Yeni Antlaşma denilen kısımdan da Yunanca Kutsal Yazılar ya da Yunanca Kutsal Kitap olarak söz etmek daha uygundur; çünkü Kutsal Kitap'ın bu kısmını yazmak üzere Yunanca kullanıldı.
Kavramlar ve anlamları > İslamiyette

Bir görüşe göre Tevrat adı İbranice torah kelimesinden Arapçaya geçmiştir ve Musa'nın beş kitabı için kullanılır. Fakat gelenekte Tevrat denilince İbranice (ve Aramca) yazılmış olan tüm 39 kitabı da kapsayan İbranice Kutsal Yazılar anlaşılır. Bu iki farklı anlayışın sebebi, Kur'an'da Tevrat'ın hangi peygambere verildiğinin açıkça belirtilmemesidir. Ayetlerde Musa'ya Kitap'ın verildiği, Tevrat'ın bir hidayet ve nur olarak İsrailoğullarının elinde olduğu ve peygamberlerin onunla hükmettikleri belirtilmekte ama Musa'ya verilen kitabın Tevrat olduğuna dair açık bir ifade bulunmamaktadır.
Bununla birlikte Kur'an bilginleri Musa'ya verilen kitabın Tevrat olduğunda fikir birliği etmişlerdir. Onlardan hiçbiri İncil'in İsa, Zebur'un Davud'la birlikte zikredilmesine rağmen Tevrat'ın Musa ile zikredilmemesinin üzerinde durmamışlardır. Ayrıca, Kur'an'da Musa'ya Kitap ve Furkan'ın (hak ile batılı ve doğruyu yanlıştan ayırma kabiliyeti veyahut doğruyu yanlıştan, hakkı batıldan ayıran anlamında kullanılan kelimedir) verildiği yazar.
İslam inancında Zebur'un Tevrat'tan ayrı bir kitap olduğu kabul edilir. Çünkü Kur'an'da Tevrat, Zebur ve İncil'in isimleri ayrı ayrı zikredilmektedir. Fakat Zebur Kutsal Kitap içinde Tevrat'tan ayrı bir kitap değil Tevrat'ın 39 bölümünden biridir. Orada Mezmurlar adıyla geçer (İbranice: Mizmor, çoğulu: Mizmorim [ilahi şarkı], Arapça: Mezmur/mizmar, çoğulu: Mezamir [çalgı, kaval], Yunanca: Psalmoi [arp eşliğinde söylenen şarkı]). Bazı dil bilimcilere göre zebûr kelimesinin kökeni yazmak anlamındaki zebr masdarıdır (Lisânü'l- Arab, Tâcü'l-ʿarûs).
''Zeccac'a göre ise Zebur kelimesinin kökü menetmek anlamına gelen zebrdir. İşte Davud'a verilen Zebur da içinde kötülüklerden sakındıran nasihatler ve vaazlar bulunduğu için bu isimle anılmıştır.''
İbranice Kutsal Yazıların dilleri

Eski Ahit denilen kısım İbranice dilinde yazıldı. Sami dil ailesi içinde yer alır, hatta bu dil ailesinin atasıdır. Bu dilin İbrahim'in döneminde Kenan'da konuşulan dille de bağlantılı olduğu anlaşılıyor. Kenanlılar kendi konuştukları İbrani dilinde farklı lehçeler geliştirdiler. İşaya 19:18'de söz edilen “Kenan dili” budur. İbranice Kutsal Yazılarının dili 'Yahudice' de adlandırılır (İşaya 36:11; 2. Krallar 18:26, 28; 2. Tarihler 32:18; Nehemya 13:24).
M.Ö. 6. yüzyılda Yahudiler Babil'deki sürgünde bulundukları zaman oradaki resmi dil olan Aramca (ya da Aramice) konuştukları İbraniceyi etkiledi. Aramca da Sami dil ailesine aittir ve İbraniceye yakın olan bir lisandır.
İbranice Yazıların küçük kısımları Aramca yazıldı:
İbranice Kutsal Yazılarının yazılış zamanı > Dinbilimcilerin görüşü

Tanah'ın yazılış zamanıyla ilgili birçok teori vardır.
• Dinbilimcilerin çoğu M.Ö. 1200 ila M.Ö. 100 yılları arasında yazıldığını kabul eder.
• Tevrat'ın Musa tarafından yazılmadığını iddia eden eleştiriciler (Wellhausen ve taraftarları), M.Ö. 950'de değişik yazarların Tanah'ı kaleme almaya başladıklarını ileri sürerler.
• Başkaları Tanah'ın Yahudilerin Babil'den dönmelerinden sonra (M.Ö. 5./4. yüzyılda) yazıldığını düşünürler.
İbranice Kutsal Yazı sayılan kitapların listesi

| Hristiyanlık | Yahudilik |
| --- | --- |



1. Başlangıç / Tekvin / Yaratılış (Genesis)(1): 1. Bereşit(2) [„Başlangıçta“] - (Başlangıç)
2. Çıkış / Mısırdan Çıkış (Exodus): 2. Şemot [„Adlar“] - (Çıkış)
3. Levioğulları / Levililer (Levitikus): 3. Vayikra [„Ve çağırdı“] - (Levioğulları)
4. Sayılar / Çölde Sayım (Numeri): 4. Bamidbar [„Çölde“] - (Sayılar)
5. Kanunun Tekrarı / Tesniye (Deuteronomium): 5. Devarim [„Sözler“] - (Tekrar)
6. Yeşu: 6. Yeoşua
7. Hakimler Kitabı: 7. Şofetim (Hakimler)
8. Rut: 18. Rut
9. 1. Samuel: 8. Şemu'el (1.+2. Samuel [bir kitap])
10. 2. Samuel: 
11. 1. Krallar: 9. Melahim (1.+2. Krallar [bir kitap])
12. 2. Krallar: 
13. 1. Tarihler: 24. Divre Ayamim (1.+2. Tarihler [bir kitap])
14. 2. Tarihler: 
15. Ezra: 23. Ezra (+ Nehemya) [bir kitap])
16. Nehemya: 
17. Ester: 21. Ester
18. Eyüp: 16. İyov (Eyüp)
19. Mezmurlar: 14. Teilim (Mezmurlar)
20. Özdeyişler / Süleyman'ın Meselleri: 15. Mişle (Özdeyişler)
21. Vaiz: 20. Kohelet (Vaiz)
22. Ezgiler Ezgisi: 17. Şir Aşirim (Ezgiler Ezgisi)
23. İşaya: 10. Yeşayau (İşaya)
24. Yeremya: 11. Yirmeyau (Yeremya)
25. Ağıtlar / Yeremya'nın Mersiyeleri: 19. Eha (Ağıtlar)
26. Hezekiel: 12. Yehezkel (Hezekiel)
27. Daniel: 22. Daniel
: 13. Tre Asar (Onikiler) [bir kitap]:
28. Hoşea: Oşea
29. Yoel: Yoel
30. Amos: Amos
31. Obadya: Ovadya
32. Yunus: Yona
33. Mika: Miha
34. Nahum: Nahum
35. Habakkuk: Habakuk
36. Tsefanya: Tsefanya
37. Haggay: Hagay
38. Zekeriya: Zeharya
39. Malaki: Malahi

(1)Parantez içinde olan (No. 1-5) isimler kitapların Latince adlarıdır.
(2)Kitapların (No. 1-5) Yahudice isimleri metinlerin ilk sözleridir.
Yahudilikte 24 kitap sayılır çünkü bazı kitaplar birleştirilmiştir. (örneğin: 12 peygamber = bir kitap). Birkaç Yahudi bilgin Rut ve Hakimler kitapları ile Yeremya ve Ağıtlar kitaplarını da birlikte kabul etmişlerdir. Bu şekilde İbranice alfabenin harflerinin sayısına denk gelen 22 kitabı elde etmiş oluyorlar.
Bunun için Yahudi tarihçisi Flavios Josephus 22 kitaba değindi. ('Kanon ya da kitaplar listesi'ne bakınız).
Kanon ya da kitaplar listesi

Kutsal Yazılara ait olan kitapların tümü Hieronymus (M.S. 347-420) tarafından Latince Bibliotheca Divina yani Tanrısal Kütüphane olarak adlandırılmıştır. Bu kütüphanenin bir kataloğu yani içindeki yayınların resmi bir listesi vardır.
Bu liste bazı dillerde kanon (uyumlu) olarak adlandırılır. Yunanca kanon sözcüğünün İbranice karşılığı kaneh’tir. Geçmişte bu sözcük, ölçme çubuğu olan bir kamış için kullanılırdı. Dolayısıyla “kanonik” (Kutsal Metinler dizisine ait) kitaplar, doğru inançların, öğretilerin ve davranışların saptanmasında güvenilir bir ölçü olarak kullanılacak değerde olan gerçek kitaplardır.
M.S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apion’a Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. O şöyle yazar: “Birbiriyle çelişen binlerce kitabı kendi kitabımız olarak kabul etmiyoruz. Resmen kabul ettiğimiz kitaplar yalnızca yirmi iki tanedir ve tüm devirlerin kaydını içerir. Bunlardan beşi Musa’nın kitabıdır; bu kitaplarda Tanrı’nın kanunları ve insanın doğuşundan bu kanunları bildiren kişinin ölümüne dek yaşanan tarihsel olaylar yer alır. . . . . Musa’nın ölümünden Pers kralı Ahaşveroş’un ardılı olan Artakserkses’e kadar yaşamış peygamberler, on üç kitapta kendi devirlerinde geçen olayları kaleme aldılar. Diğer dört kitap Tanrı’ya ilahiler ve insan davranışlarını şekillendiren genel ilkelerle doludur”
Böylece Josephus, İbranice Kutsal Metinler dizisinin M.S. birinci yüzyıldan çok önce belirlenmiş olduğunu gösterir.
Geleneksel Yahudi inanışına göre İbranice Kutsal Metinler dizisinin derlenmesi ve listelenmesi işini Ezra başlatmış ve Nehemya tamamlamıştır. Ezra bir Kutsal Kitap yazarı olmasının yanı sıra kâhin, bilgin ve Kutsal Yazıları kopyalama işinde görevli biri olarak, bu iş için kesinlikle yeterli durumdaydı (Ezra 7:1-11). Dolayısıyla İbranice Kutsal Metinler dizisinin M.Ö. beşinci yüzyılın sonunda tamamlandığı yönündeki genel inanıştan kuşku duymak için bir neden yoktur.
Apokrif yazılar
Yunanca apokrifos (ἀπόκρυφος [apokryphos]) sözcüğü “özenle gizlenmiş şeyler'' için kullanılır. Bu terim, kişisel olarak okunmaya değer görülmekle birlikte, Tanrı ilhamı olduğuna ilişkin kanıt içermeyen ve asıl kaynağı hakkında kuşku uyandıran kitaplar için kullanılır. Geçmişte bu kitaplar ayrı tutulur ve topluluk önünde okunmazdı. Bu nedenle bu kitaplara “gizlenmiş” anlamı taşıyan bir isim verilmişti.
M.S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apion’a Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. Onun listesinde apokrif yazılar İbranice Kutsal Yazılar'a dahil edilmediler. (Dipnot 11'e bakınız).
M.S. 397’deki Kartaca Konsili’nde, Kutsal Metinler dizisindeki Ester ve Daniel kitabına eklemeler yapılması ve apokrif kitaplardan yedisinin İbranice Kutsal Yazılara eklenmesi önerildi. Buna rağmen Katolik Kilisesi bu eklerin Kutsal Metinler dizisine dahil edilmesini ancak 1546’daki Trento Konsili’nde kesin olarak onayladı.
Apokrif yazılar:
El Yazmaları

İbranice Kutsal Yazıları ilk kaleme alanlar ve çoğaltanlar bunları, o dönemde yaygın olarak kullanılan ve kolayca bozulabilen papirüs ve parşömen gibi malzemeler üzerine yazdılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden, parşömen ise hayvan derilerinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M.S. 4. yüzyıldan itibaren el yazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanmaya başladılar.
Orijinal metinlerin hiçbiri şimdiye kadar bulunamamıştır. Çünkü papirüs ve deri gibi dayanıksız malzemeler nemli iklimlerde hızla çürür. The Anchor Bible Dictionary şöyle diyor: “Bölgedeki iklim şartları yüzünden, bu döneme [MÖ birinci binyıl] ait papirüs bir belge ancak çöldeki bir mağarada ya da sığınakta muhafaza edilmişse bu kadar uzun süre dayanır.” Buna rağmen Kutsal Kitabın kısımlarının eski dönemlere ait binlerce kopyası bulunmuştur.
El Yazmaları > Papirüs El Yazmaları

İbranice Kutsal Yazıların bazı kısımları eski Papirüs el yazmalarında bulunur:
|  | Simge | İsim | Tarih | Dil | Bulundukları Yer | İçerik |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Nash Papirüsü | M.Ö. 2./1. yüzyıl | İbranice | Cambridge (İngiltere) | 10 Emirden 24 satır ve Kanunun Tekrarı 5 ve 6'dan birkaç ayet |
| 2 | 957 | Rylands Greek 458 | M.Ö. 2. yüzyıl | Yunanca | Manchester (İngiltere) | Kanunun Tekrarı 23-28'dan fragmanlar |
| 3 |  | Fouad 266 | M.Ö. 1. yüzyıl | Yunanca | Kahire (Mısır) | Başlangıç ve Kanunun Tekrarı'ndan kısımlar |
| 4 | 4Q LXX Levb | Lût Gölü Levioğulları Tomarı | M.Ö. 1. yüzyıl | Yunanca | Kudüs (İsrail) | Levioğulları'ndan fragmanlar |
| 5 | 963 | Chester Beatty VI | M.S. 2. yüzyıl | Yunanca | Dublin (İrlanda) ve Ann Arbor, Mich. (ABD) | Sayılar ve Kanunun Tekrarı'ndan kısımlar |
| 6 | 967/968 | Chester Beatty IX, X | M.S. 3. yüzyıl | Yunanca | Yunanca Dublin (İrlanda) ve Princeton, N.J. (ABD) | Hezekiel, Daniel ve Ester'den kısımlar |
El Yazmaları > Vellum ve Deri El Yazmaları

İbranice Kutsal Yazıların bazı kısımları eski deri el yazmalarında bulunur:
|  | Simge | İsim | Tarih | Dil | Bulundukları Yer | İçerik |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Al | Halep Kodeksi | M.S. 930 | İbranice | Önceleri Halep'te (Suriye), şimdi İsrail'de | İbranice Kutsal Yazıların büyük kısmı (Ben Aşer metni) |
| 2 |  | British Museum Kodeksi Or4445 | M.S. 10. yüzyıl | İbranice | Londra (İngiltere) | Pentatök'ün (ilk 5 Kitap) büyük kısmı |
| 3 | Ca | Kahire Karai Kodeksi | M.S. 895 | İbranice | Kahire (Mısır) | İlk dönemdeki ve sonraki peygamberler |
| 4 | B 19A | Leningrad Kodeksi | M.S. 1008 | İbranice | St. Petersburg (Rusya) | İbranice Kutsal Yazılar |
| 5 | B 3 | Petersburg Peygam-berler Kodeksi | M.S. 916 | İbranice | St. Petersburg (Rusya) | Sonraki Peygamberler |
| 6 | 1QIsa | Lût Gölü Birinci İşaya Tomarı | M.Ö. 2. yüzyıl | İbranice | Kudüs (İsrail) | İşaya |
| 7 | 11QPsa | Lût Gölü Mezmurlar Tomarı | M.S. 1. yüzyıl | İbranice | Kudüs (İsrail) | Mezmurlar'ın son üçte birlik kısmındaki 41 mezmurdan bölümler |
İbranice Kutsal Yazılar tercüme olarak (Septuagint çevirisi) bazı meşhur olan kodekste bulunur:
|  | Simge | İsim | Tarih | Dil | Bulundukları Yer | İçerik |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | א | Kodeks Sinaiticus | 4. yüzyıl | Yunanca | Londra (İngilterre) | İbranice Kutsal Yazıların bir kısmı, tüm Yunanca Kutsal Yazılar ve bazı Apokrif yazılar |
| 2 | A | Kodeks Alexandrinus | 5. yüzyıl | Yunanca | Londra (İngilterre) | İbranice ve Yunanca Kutsal Yazıların tümü (bazı ufak kısımlar kayıp ya da hasarlı) ve bazı Apokrif yazılar |
| 3 | B | Kodeks Vatikanus 1209 | 4. yüzyıl | Yunanca | Vatikan Kütüphanesi | başlangıçta tüm Kutsal Kitap (şimdi ise eksik: Başlangıç 1:1-46:28; Mezmur 106-137; İbraniler 9:14'ten sonra; 2. Timoteos; Titus; Filimon; Vahiy) |
| 4 | C | Kodeks Ephraemi Syri reskriptus | 5. yüzyıl | Yunanca | Paris (Fransa) | İbranice Kutsal Yazılardan kısımlar (64 yaprak) ve Yunanca Kutsal Yazılar (145 yaprak) |
Eski tercümeler > Samiriye Pentatökü

Samiriye Pentatökü eski tarihli bir tercümedir ve İbranice Kutsal Yazıların (Eski Ahit) ilk beş kitabını içerir. Bu çeviri bir transliterasyondur. Samiriye yazısı eski İbranice yazısından türediğinden dolayı Musa'nın beş kitabının İbranice metni Samiriyelilerin kullandıkları harflere çevrildi.
M.Ö. 740'ta on kabilelik İsrail krallığı Asur imparatorluğu tarafından yıkıldı (2. Krallar 15:29). Üst tabakalı İsrailliler Asur'a sürgün edildikten sonra başka halklardan insanlar Samiriye yöresine getirildiler (2. Krallar 17:24). Samiriye bölgesinde kalmış olan İsarailoğullarının tapınması oraya yerleştirilen insanların kendi put tanrılarına sundukları tapınmayla birleştirildi. Samiriyeliler yalnız Musa'nın beş kitabını kutsal olarak saydıkları için Samiriye Pentatökü adlandırılan çevirisi yapıldı.
Bilginler yazılış tarihi konusunda hemfikir değildir. Bazıları M.Ö. ikinci yüzyılı öne sürer, başkaları ise tercümenin M.Ö. dördüncü yüzyılda yapıldığını düşünür. Samiriye Pentatökü ile İbranice metin arasında yaklaşık 6.000 fark bulunur, fakat bunlar ekseriyetle anlamını değiştirmeyen önemsiz ayrıntılardır. Bu tercümenin bugün mevcut olan en eski elyazmaları M.S. 12./13. yüzyıldandır.
Eski tercümeler > Aramca Targumlar

Aramca kavram Targum “çeviri” ya da “yorumlama” anlamına gelir. Babil'e sürgün edilen Yahudiler Pers İmparatorluğu altında yaşadıkları zaman Aramca aralarında yaygın bir dil oldu. Bu sebepten dolayı Tanah ancak Aramca tercümeleriyle birlikte okunduğunda anlaşılabiliyordu.
Targum adlandırılan bu tercümelerin M.S. beşinci yüzyıldan sonra yapıldıkları düşünülüyor. Aramca Targumlar orijinal metne bağlı kalan tercümeler değil, anlamı farklı şekilde ifade eden serbest çevirilerdir.
Eski tercümeler > Yunanca Septuagint

Yunanca Septuagint (“Yetmiş”) çevirisi M.Ö. 280 yıllarında İbraniceden yapılan ilk ve en önemli çeviridir. Yahudi geleneğe göre İbranice Kutsal Yazılar İskenderiye'de (Mısır) 72 Yahudi bilgin tarafından Yunancaya çevrildi. Sonra bu çevirinin 70 kişi tarafından yapıldığı söylenmeye başladı. Böylece bu tercüme Septuagint adını aldı. O zamanki Yunan kültürünün etkisi altında yaşayan Yahudiler böyle bir çeviriye gereksinim duyuyordu.
Septuagint'in çok sayıda papirüs fragmanı var. En eski fragmanlardan biri M.Ö. birinci yüzyıla ait olan Fouad 266 Papirüsüdür. Bu papirüs Başlangıç ve Kanunun Tekrarı kitaplarından bölümler içerir. Bu papirüs fragmanı Tanrı'nın isminin Yunanca metin içinde klasik İbrani alfabesine ait karakterlerle yazıldığını gösterir.
İbranice Kutsal Yazıların tümünü içeren diğer papirüsler M.S. dördüncü ile dokuzuncu yüzyıl arasında hazırlanmıştır. Bunlar birbirinden ayrı büyük harflerle yazıldığından onsiyaller olarak adlandırılır. Diğer el yazmaları minüsküller olarak bilinir; çünkü daha küçük ve el yazısı tarzında yazılmıştır. Minüskül harflerle bitişik yazılmış el yazmaları dokuzuncu yüzyıldan matbaanın icadına dek kullanılıyordu.
Yunanca Septuagint metninin önemli onsiyal el yazmaları Sina Yazması, 1209 numaralı Vatikan Yazması ve İskenderiye Yazması'dır.
Eski Ahit'in Kutsal Kitap açısından anlamı

Eski Ahit Tanrı ile İsrail halkı arasında yapılan bir antlaşmadır. Peygamber Musa bu ahdin aracısı olarak Tanrı'dan gelen kanunları kaleme aldığı için Kanun Ahdi ya da sadece Kanun da adlandırılır (İbraniler 7:19). Sina dağında yapılan bu ahit 10 emirle birlikte aşağı yukarı 600 başka kanunlar da içeriyordu.
Musa, ahit kitabına yazılmış olan kanunları İsrail halkının önünde okuduktan sonra onlar emirleri tutmak istediklerini dile getirdiler (Çıkış 24:7). Kurbanlar kesildikten sonra Eski Ahit yürürlüğe konuldu (Çıkış 24:8).
Hayat ve tapınma için verilen kanunların yanında kurbanlar hakkındaki yönergeler büyük bir rol oynadı. Bu kişisel ve umumi kurbanlar günahları silip temizlemek (İbranice kafarʹ sözcüğünün birinci anlamı “örtmek” ya da “silip temizlemek”ti, fakat “kefaret” olarak da tercüme edilmişti.) amacıyla kesildi.
Elçi Pavlus „boğaların ve keçilerin kanının günahları ortadan kaldırması olanaksız“ olduğunu yazdı. (İbraniler 10:4) Bu kurbanlar sayesinde „günahlar hatırlatılmış oluyordu.“ (İbraniler 10:3) Bu şekilde eski ahit „Mesih’e götüren“ bir „eğitici“ oldu (Galatyalılar 3:24), çünkü İsa'nın fidye niteliğinde (Matta 20:28) olan ölümü „günahlar için kalıcı değerde tek bir kurban“ olarak hizmet eder (İbraniler 10:12) ve insanların günahlarının bağışlanmasına yol açar (Koloseliler 1:14).
Bunun için Tanrı Eski Ahit yürürlükteyken Yeremya peygamber aracılığıyla “yeni bir ahit” yapacağını bildirmişti (Yeremya 31:31-33). Böylece Eski Ahit Yeni Ahit'e sevk eden bir „eğitici“ (Galatyalılar 3:24) ve bir öngörüydü (İbraniler 10:1).
İlgili sinema filmleri

The Ten Commandments (On Emir), (1923) Fragman5 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Samson and Delilah', (1923)
'Noah's Ark', (1928)
'Esther' (1948)
'Samson and Delilah', (1949)
The Ten Commandments (On Emir), (1956) Fragman10 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Solomon and Sheba', (1959) Fragman30 Haziran 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'David and Goliath', (1960)
'Esther with The King', (1960)
'Sodom and Gomorah', (1962)
'The Bible', (1966) Fragman30 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'The Thirteenth Day: The Story of Esther' (1979)
'King David', (1985)
'Esther' (1986)
'Abraham', (1994) Richard Harris
'Joseph', (TV, 1995) Ben Kingsley Fragman8 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Moses', (TV, 1995) Ben Kingsley
'Samson and Delilah', (TV, 1996) Dennis Hopper
'The Prince of Egypt', (Anime, 1998) Fragman19 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'Noah's Ark', (TV, 1999)
'Esther' (TV, 1999)
'Joseph: King of Dreams', (Anime, 2000) Fragman27 Haziran 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'One Night With The King', (2006) Fragman1 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
'The Ten Commandments' (Anime, 2007) Fragman30 Mart 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
İşaya tomarı, İbranice Kutsal Kitabın en eski fragmanı, Ölü Deniz'deki mağaralarda bulundu, M.Ö. 150 - 100
Nash papirüsü, M.Ö. 1. yüzyıl
Kodeks Sinaiticus
Samiriye Pentatökü
Veronica Cartwright

| Veronica Cartwright |
| --- | --- |
Cartwright 2022'de
Doğum: Veronica A. Cartwright 20 Nisan 1949 (75 yaşında) Bristol, İngiltere
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 1958–günümüz
Evlilik:  Richard Gates (e. 1968; b. 1972)  Stanley Goldstein (e. 1976; b. 1980)  Richard Compton (e. 1982; ö. 2007) 
Çocuk(lar): 1
Akraba: Angela Cartwright (kız kardeşi)

Veronica Cartwright; Mayıs, (2006)
Veronica A. Cartwright (d. 20 Nisan 1949), İngiliz asıllı Amerikalı oyuncudur. Daha çok televizyon yapımı dizilerde rol alan sanatçı Nancy karakterini canlandırdığı 1978 yapımı Invasion of the Body Snatchers, Betty Grissom karakterini oynadığı The Right Stuff  ve Elaine Swit karakteriyle yer aldığı My Man Adam adlı yapımlarda güçlü bir oyunculuk sergiledi. Veronica, İngiltere'de doğmuş ancak yaşamının büyük bölümü Toronto ve Los Angeles'ta geçmiştir.
Filmografi > Sinema

1963: The Birds
1975: Inserts
1978: Invasion of the Body Snatchers
1978: The Kid from Not-So-Big
1979: Alien
1985: My Man Adam
1986: Flight of the Navigator
1986: Wisdom
1987: The Witches of Eastwick
1989: Valentino Returns
1990: False Identity
1996: Shoot the Moon
1997: Sparkler
2001: Scary Movie 2
2004: Straight-Jacket
2005: Barry Dingle
2008: On the Edge of Black and White
2009: Call of the Wild
2012: The Yellow Wallpaper
2013: The Odd Way Home
2014: The Town That Dreaded Sundown
2015: The Dark Below
2016: Rod Taylor: Pulling No Punches
2019: Limbo
The Vicar's Wife
Depth of Field
Filmografi > TV dizileri

1958: Social Security in Action
1964: Daniel Boone
1979: Fantasy Film Festival
2009: Eastwick
2011: Indie Friendlie
Filmografi > TV filmleri

1964: Tell Me Not in Mournful Numbers
1965: Who Has Seen the Wind?
1976: Bernice Bobs Her Hair
1980: Guyana Tragedy: The Story of Jim Jones
1982: Prime Suspect
1986: Intimate Encounters
1989: Desperate for Love
1990: Hitler's Daughter
1990: A Son's Promise
1990: The Horror Hall of Fame
1991: Dead in the Water
1992: Lincoln and the War Within
1993: It's Nothing Personal
1993: Triumph Over Disaster: The Hurricane Andrew Story
1995: My Brother's Keeper
1996: The Lottery
2000: Child Stars: Their Story
2001: Inside the Osmonds
2002: The 'Alien' Saga
2003: Shock & Awe: The Return of 'Alien'
2009: Starz Inside: The Face Is Familiar
Filmografi > Video filmler

1999: The Alien Legacy
1999: The Cigarette Smoking Man Revealed
2003: Realizing 'The Right Stuff'
2003: T-20 Years and Counting
2003: The Beast Within: The Making of 'Alien'
2006: Glitter in the Dirt: The Making of 'Sparkler'
2015: Down Memory Lane with Veronica Cartwright
2016: Re-Visitors from Outer Space, or How I Learned to Stop Worrying and Love the Pod