stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Melih Duygulu
Yaşamı > Eğitimi ve akademik yaşamı

1967 yılında İstanbul'da doğdu. 1984'te  İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'na girdi. 1989'da konservatuvarın Temel Bilimler Bölümünden mezun oldu. Lisansüstü öğrenimini de aynı okulda tamamladı.
1989-1994 arasında İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarında ve 1989-1991 arasında İÜ Devlet Konservatuvarında görev yaptı.
1994 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi bünyesindeki İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümünde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. 2004-2018 yılları arasında aynı kurumda Etnomüzikoloji ve Folklor Ana Bilim Dalı başkanlığı yaptı. Ayrıca Haliç Üniversitesi Konservatuvarında (2005-2013), Rotterdam Konservatuvarında (2006-2012) ve Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Lisansüstü Müzik Programında (2015 yılından itibaren) halk müzikleri ve etnomüzikoloji ile ilgili dersler verdi.
Hollanda, Almanya, Belçika ve Fransa'da Türk müziği ve Ortadoğu müziğine ilişkin konferanslar verdi. Çeşitli müzik kurullarında seçici kurul üyesi olarak çalıştı. 2010 senesinde ABD'nin Arizona eyaletindeki Müzik Enstrümanları Müzesinde (Music Instrument Museum) Türkiye Bölümünün küratörlüğünü yaptı.
Yaşamı > Derleme çalışmaları, kitapları ve sesli yayımları

1986 yılından itibaren kişisel çabasıyla Anadolu'nun çeşitli yörelerinde yerel müzikler üzerine alan araştırmaları yapmaktadır. Bazı derlemelere stajları nedeniyle  öğrencileri de dahil oldu. Çalışmaları sonucu 70 kadar şehir ve 800'den fazla köyde 1000'den fazla kaynak kişi ile görüşerek ezgiler derledi. Duygulu; yerel ezgilerin yanı sıra halk edebiyatı örnekleri, gelenek-görenek, halk inançları, folklorik ve etnografik malzeme topladı. Araştırmalarının sonucunda 4000'e yakın halk ezgisi, 100'den fazla çalgı derlemiştir. 1990 yılından itibaren yurt içi ve yurt dışındaki dergi ve ansiklopedilerde alanıyla ilgili bilimsel makaleleri yayımlandı. Hazırladığı sesli CD'lerle, Türkiye'nin müzik kültürünü sesli yayımlar halinde hem Türkiye'deki genel okur kitlesine hem de uluslararası platforma tanıtmak için çalıştı.  Bu amaçla, 1997-2016 yılları arasında 32 adet kitaplı CD hazırlayıp yayımladı. Neşet Ertaş'ın elde kalan plaklarındaki kayıtları dinleyicilere ulaştıran 14 CD'lik serisi bu kapsamda hazırlandı.
2002 yılında iki CD olarak yayımlanan Süryaniler adlı albümünü; Türkçe, İngilizce, Fransızca ve Süryanice hazırlanmış bir kitapla birlikte çıkardı. Birinci CD'deki dinî müzik örnekleri Türkiye, Irak, Suriye ve Lübnan Süryanîlerinin ayinlerinde kaydedildi; ikinci CD'deki halk müziği örneklerini ise, Süryaniler'in doğu ve batı lehçelerinin yaygın olduğu bölgelerdeki yerel sanatçıların seslendirdiği özel icralardan seçti. 38 parçanın yer aldığı albüm, Süryani müziği alanında, Türkiye'de bugüne kadar yapılmış en kapsamlı çalışma olarak değerlendirilmiştir.
Anadolu’da ve Trakya’da yaptığı 1400'ün üzerinde saha çalışmasıyla Çingene toplumundaki geleneklerin müzikal öğelerini kayıt altına aldı. 2006'da Türkiye'de Çingene Müziği / Batı Grubu Romanlarında Müzik Kültürü başlıklı kitabında ülkenin  batısında yaşayan Çingenelerin (Romanların) müziğini inceleyerek Çingene kültürü ve müziği alanındaki çalışmalara öncülük etti. Bu kitabın bütün güncel fotoğraflarını bizzat kendisi çekti.
Araştırmacı, 2014'te Türk Halk Müziği Sözlüğü yayımladı. 2018'de Bayburt’un Cumhuriyet dönemindeki müzik ortamını ve halk müziği üretimini farklı yanlarıyla ele alan "Bayburt Halk Müziği" adlı kitabı ve “İlk Kayıtlarıyla Bayburt Türküleri" adlı CD'yi yayımladı.
Bir cumhuriyet dönemi âşığı olan Davut Sulari'yi konu alan Aşık Davut Sularî -Üç Telli Turna adlı araştırması 2022'de yayımlandı.
Yaşamı > Diğer çalışmaları

Çeşit radyo kanallarında radyo programcılığı yaptı. 2005 yılında Türk Kültür Vakfı'nın oluşturduğu turkishmusicportal.org sitesinin ve aynı vakfın Türk yemek kültür hakkında hazırladığı turkish-cusine.org sitesinin oluşumuna katkı verdi.
Eserleri > Kitapları

Gaziantep Türküleri (1995)
Alevî-Bektaşî Müziğinde Deyişler (1997)
Türkiye'de Çingene Müziği (2006)
Türk Halk Müziği Sözlüğü (2014)
Türkiye'nin Halk Müziği Makamları (1. Baskı 2018), (2. Baskı 2022)
Garip Kul Duran / Meçhul Vuslat (2018)
Bayburt Halk Müziği (2020)
Âşık Davut Sularî / Üç Telli Turna (2022)
İstanbul'un Sesleri / İstanbul Büyükşehir Belediyesinin Müzik Tarihi (2024)
Cumhuriyet ve Müzik (2024)
Eserleri > Hazırladığı Kitaplı CD'lerden Bazıları

Gaziantep Türküleri, 1997 (Kalan Müzik)
Tahtacılar, 1997 (Kalan Müzik)
Anadolu Ermeni Müziği, 1997 (Kalan Müzik)
Feyzullah Çınar, 1997 (Kalan Müzik)
Edirne Romanları, 1998 (Kalan Müzik)
Arif Sağ, 1998 (Kalan Müzik)
Muhlis Akarsu, 1998 (Kalan Müzik)
Nida Tüfekçi, 1998 (Kalan Müzik)
Kurtuluş ve Cephe Türküleri, 1998 (Kalan Müzik)
Talip Özkan, 1999 (Kalan Müzik)
Asya İçlerinden Balkanlara Saz, 1999 (Kalan Müzik)
Davut Sularî, 1999 (Kalan Müzik)
Rumeli Bektaşîleri, 1999 (Kalan Müzik)
Malatyalı Fahri, 2000 (Kalan Müzik)
Türkiye'nin Ses Kayıt Tarihi (Cemal Ünlü ile), 2000 (Ekinciler Holding A.Ş. Kültür-Sanat Dizisi:4), 2000
Ali İzzet Özkan, 2001 (Kalan Müzik)
Süryaniler, 2002 (Kalan Müzik)
Urfa Âhengi, 2002 (Kalan Müzik)
Âşık Veysel, 2003 (Kalan Müzik)
Nesimi Çimen, 2003 (Kalan Müzik)
Neşet Ertaş (14 CD'lik seri) (Kalan Müzik)
Hüseyin Çırakman, 2004 (Kalan Müzik)
Maçkalı Hasan Tunç, 2004 (Kalan Müzik)
Anadolu Ninnileri, 2006 (Kalan Müzik)
Mustafa Kandıralı, 2008 (Uzelli Müzik)
Kul Ahmet, 2010 (Kalan Müzik)
Emirdağ Türküleri, 2012 (Kalan Müzik)
Dersim (Tunceli) Türküleri, 2013 (Kalan Müzik)
Ferdi Özbeğen, 2013 (Uzelli)
Eserleri > Belgesel Filmi

Mugannî
Kaval yapımı derlemesi sırasında, Tokat
Tırnak kemâne hakkında bir derleme sırasında, Cide.
Ayşegül İldeniz

Ayşegül İldeniz, (d. 1969), Intel Corporation Yeni Teknolojiler Bölümü Dünya Başkan Yardımcısı.
Hakkında

1969 doğumludur. Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü mezunudur. 1996 yılında San Francisco State University'de dijital iletişim üzerine yüksek lisans derecesi almıştır. 2015 yılının Mayıs ayında Amerika Birleşik Devletleri’nin en prestijli iş dünyası yayınlarından Fast Company tarafından iş dünyasının en yaratıcı ilk 100 kişisi arasında gösterilmiştir. Son zamanlarda Intel'in giyilebilir elektronik cihazlar üzerine çalışmalarının yönetimindedir.
1990 FIFA Dünya Kupası elemeleri (AFC)

Ana madde: 1990 FIFA Dünya Kupası elemeleri
1990 FIFA Dünya Kupası için olan elemelerin Asya (AFC) bölgesinde 26 takımdan 2'si finale çıktı. Eleme süreci 6 Ocak 1989'da başladı ve 28 Ekim 1989'da bitti. Bahreyn, Hindistan, Maldivler ve Güney Yemen bir eleme maçı oynamadan çekildi.
Format

İlk Tur: Maldivler ilk turun kura çekiminden önce çekildi. Kalan 25 takım 4 ya da 5 takımlı 6 gruba ayrıldı. Takımlar maçları rövanşlı olarak oynadı. (Maçların Güney Kore ve Singapur'da ikişerli olarak oynandığı Grup 4 hariç.) Grup birincileri Final Turu'na katıldı.
Final Turu: 6 takım maçları 16 günlük bir dönem içinde Singapur'da oynandı. Grup birincisi ve ikincisi elemeleri geçti.
Birinci Tur

Ana madde: 1990 FIFA Dünya Kupası elemeleri - AFC Birinci Tur
Birinci Tur > Grup 1

Katar Final Turu'na çıktı.
Birinci Tur > Grup 2

Suudi Arabistan Final Turu'na çıktı.
Birinci Tur > Grup 3

Birleşik Arap Emirlikleri Final Turu'na çıktı.
Birinci Tur > Grup 4

Kore Cumhuriyeti Final Turu'na çıktı.
Birinci Tur > Grup 5

Çin Final Turu'na çıktı.
Birinci Tur > Grup 6

Kuzey Kore Final Turu'na çıktı.
Final Turu > Puan Durumu

Kore Cumhuriyeti ve Birleşik Arap Emirlikleri 1990 FIFA Dünya Kupası'na katılmaya hak kazandılar.
Final Turu > Sonuçlar

Birleşik Arap Emirlikleri  v  Kuzey Kore
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Birleşik Arap Emirlikleri  | 0 - 0 |  Kuzey Kore |

Çin  v  Suudi Arabistan
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Çin  | 2 - 1 |  Suudi Arabistan |
| Mai Chao  63' (pen.), 70' |  | Al-Bishi  24' (pen.) |
Güney Kore  v  Katar
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Güney Kore  | 0 - 0 |  Katar |

Katar  v  Suudi Arabistan
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Katar  | 1 - 1 |  Suudi Arabistan |
| Muftah  87' |  | Al-Suwaiti  3' |
Güney Kore  v  Kuzey Kore
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Güney Kore  | 1 - 0 |  Kuzey Kore |
Hwang Sun-Hong  18': 
Birleşik Arap Emirlikleri  v  Çin
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Birleşik Arap Emirlikleri  | 2 - 1 |  Çin |
| K. Mubarak  87' Al Talyani  88' |  | Tang Yaodong  61' |
Güney Kore  v  Çin
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Güney Kore  | 1 - 0 |  Çin |
Kim Joo-Sung  67': 
Kuzey Kore  v  Katar
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Kuzey Kore  | 2 - 0 |  Katar |
Kim Pung-Il  23' Ghu Gyong-Sik  32': 
Suudi Arabistan  v  Birleşik Arap Emirlikleri
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Suudi Arabistan  | 0 - 0 |  Birleşik Arap Emirlikleri |

Birleşik Arap Emirlikleri  v  Katar
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Birleşik Arap Emirlikleri  | 1 - 1 |  Katar |
| K. Mubarak  20' |  | Sulaiti  37' |
Çin  v  Kuzey Kore
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Çin  | 1 - 0 |  Kuzey Kore |
Xie Yuxin  67': 
Güney Kore  v  Suudi Arabistan
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Güney Kore  | 2 - 0 |  Suudi Arabistan |
Hwangbo Kwan  42' Hwang Sun-Hong  89': 
Katar  v  Çin
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Katar  | 2 - 1 |  Çin |
| Al-Soufi  87' Muftah  87' |  | Ma Lin  76' |
Birleşik Arap Emirlikleri  v  Güney Kore
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Birleşik Arap Emirlikleri  | 1 - 1 |  Güney Kore |
| Al Talyani  16' |  | Hwangbo Kwan  8' |
Suudi Arabistan  v  Kuzey Kore
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Suudi Arabistan  | 2 - 0 |  Kuzey Kore |
Al-Musaibeah  13' Al-Suwaiti  57':
Gol krallığı

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Ma Lin  |   Ahmed Radhi  |   Mahmoud Yaseen Al-Soufi  |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Mai Chao  |   Darimosuvito Tokijan  |   Adnan Al Talyani  |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Mohsen Garousi   Farshad Pious   Chu Gyong-Sik  |   Kim Pung-Il   Hwangbo Kwan  |   Noh Soo-Jin   Nizar Mahrous   Abdul Razaq Ibrahim  |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Tang Yaodong   Wang Baoshan   Tim Bredbury   Nang Yan Leung   Herry Kiswanto   Karim Bavi   Hussein Saeed   Mohamed Al-Diabaz   Khaled Khalil Awad  |   Ali Al-Hadyah   Salah Al-Hasawi   Han Hyong-Il   Li Hyok-Chom   Mansoor Muftah   Fahad Al-Bishi   Majed Abdullah   Mohaisen Al-Jam'an   Saadoun Al-Suwaiti   Darimosuvito Devaraj  |   Salim Moin   Ahmad Satter   Cho Min-Kook   Choi Sang-Kuk   Park Kyung-Hoon   Zuhair Bakhit   Khalid Ismaïl   Khaleel Mubarak  |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Mohamed Aslam   Badal Das   Wasim Iqbal   Rumman Bin Wali Sabbir   Jia Xiuquan   Liu Haiguang   Xie Yuxin   Zhang Xiaowen   Leslie Santos   Inyong Lolumbuman   Mustaqim   Mustamu Yessy   Mohammad Hassan Ansarifard   Sayed Ali Eftekhari   Sirous Ghayeghran   Samad Marfavi   Natiq Hashim   Habib Jafar   Ismail Mohammed Sharif   Kenta Hasegawa  |   Takumi Horiike   Hisashi Kurosaki   Osamu Maeda   Takashi Mizunuma   Katsuyoshi Shinto   Rateb Al-Dawoud   Abdulaziz Al-Hajeri   Fahad Yousef Al-Sovayed   Kurapiah Gunalan   Azizol Abu Haniffah   Lim Teong Kim   Kim Gwang-Mon   Tak Yong-Bin   Yun Jong-Su   Mohamed Ali Hamoud   Nasser Khaleefa   Ali Sharafat   Saleh Eid Al-Mehaizaa   Jumah Salem Joher   Adel Mubarak Khamis  |   Mansour Sulaiti   Fahad Al-Musaibeah   Ahmed Madani   Yousuf Al-Thunayan   Arj Changatamilman   Tay Peng Kee   Choi Soon-Ho   Chung Hae-Won   Chung Yong-Hwan   Lee Kwang-Jong   Lee Tae-Ho   Lee Young-Jin   Walid Al-Nasser   Walid Abou El-Sel   Abdul Latif Helou   Mohammed Jakalan   Prasert Changmool   Piyapong Pue-On   Abdulaziz Mohamed   Abdulrahman Mohamed  |
Hajrudin Varešanović

| Hajrudin Varešanović |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Unvanı: Hari
Doğum: Hajrudin Varešanović 16 Ocak 1961 (64 yaşında)  Saraybosna, Yugoslavya SFC
Meslekler: Şarkıcı
İlişkili hareketler: Hari Mata Hari
Eş: Aida Varešanović (e. Hata: Geçersiz zaman) Şablon:Jasminka İštuk

Hajrudin Varešanović ya da sahne adıyla Hari Varešanović  (d. 16 Ocak 1961), Boşnak şarkıcı-şarkı yazarıdır. 1980'lerın başından itibaren Yugoslav pop müziğinde yakaladığı başarılarıyla Yugoslavya'da tanınırlık elde etti. 2006 yılında grubu Hari Mata Hari ile Yunanistan'da yapılan 2006 Eurovision Şarkı Yarışması'nda üçüncü olarak Bosna-Hersek'in bugüne kadar olan en büyük başarısını elde etmiştir.
Kariyeri

Altı yaşındayken ailesinden etkilenerek şarkı söylemeye başladı ve gitar çalmayı öğrendi. 1976 yılında ilk şarkısı "Zašto da ne uzmem nju"yu kaydetti ardından Zov adlı gruba katıldı. Profesyonelleşince daha önce Yugoslavya'yı, Eurovision Yarışması'nda temsil eden memleketi Saraybosna kökenli Ambasadori'nin solisti oldu. Askerden geldikten sonra 1985 yılında bugün hala faaliyet gösteren Hari Mata Hari'yi kurdu. Kısa süre sonra Yugoslavya'da hit olan grup 1986 yılında 1986 Eurovision Şarkı Yarışması için Jugovizija'ya aday oldu ancak yarışmada beşinci olarak hak kazanamadı. 1987 yılında yine Yugoslavya için Jugovizija'ya aday olan grup bu sefer on dördüncü olarak yine hak kazanamadı. 1990 yılında Prsten i zlatni lanac ile kısa sürede fenomen oldu. Şarkının klibinde kızı da oynamıştır ancak kısa süre sonra çıkacak savaş nedeniyle kariyeri de etkilendi. 1994 yılında Ostaj mi zbogom ljubavi grubu ile adlı albümünü çıkardı. 1998 yılında grubun çıkardığı  Ja nemam snage da te ne volim ile yeniden Bosna-Hersek'te hit oldu. 1999 yılında 1999 Eurovision Şarkı Yarışması için BH Eurosong 1999 katılma kararı aldılar aynı zamanda bestecisi olduğu Starac i more şarkısı ile 70 puanla yarışmada birinci olarak yarışmaya hak kazansa da şarkının bestesinin daha önce finlandiya'da kullanıldığı gerekçesi ile diskalifiye oldu. 2002 yılında Ružmarin albümü ile grubu ile birlikte yeniden sahaya çıktı. 2006 yılında grubu Hari Mata Hari ile 2006 Eurovision Şarkı Yarışması'na direk katılımcı oldu ve 20 Mayıs 2006'da Atina'da lejla şarkısı üçüncü olarak Bosna-Hersek'in bugüne kadar olan en büyük başarısını elde etmiştir. 9 kere 12 puan almıştır. 5 yıl sonra Hari Mata Hari 2009 yılında Sreca adlı albümü çıkarmıştır. albüme ismini veren sreca ve u znaku djevice'da Dino Merlin'nin de imzası bulunmaktadır ve sreca şarkısının klibinde dünyaca ünlü Boşnak model Amra Silajdžić'de oynamıştır. Dino Merlin ile birlikte Dabogda şarkısında beraber düet yapmışlardır.
Orta Doğu Arama-Kurtarma, Dağcılık ve Doğa Sporları Derneği

Başlığın diğer anlamları için Ordos sayfasına bakınız.
| Orta Doğu Arama-Kurtarma, Dağcılık ve Doğa Sporları Derneği |
| --- | --- |

Kuruluş: 1994
Tür: Sivil toplum örgütü
Yasal statü: Kamu yararına çalışan dernek
Merkez: Ankara
Resmî site: ordos.org.tr
Orta Doğu Arama-Kurtarma, Dağcılık ve Doğa Sporları Derneği veya kısa adıyla ORDOS Türkiye'de faaliyet gösteren bir dernektir.
Kuruluşu, kökeni ve amacı

Dernek, ağırlıklı olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi mezunu ve öğretim dönemleri süresince okul bünyesindeki Dağcılık ve Kış Sporları Kolu (DKSK) üyeleri tarafından 1994 yılında kurulmuştur. Derneğin amacı arama-kurtarma, dağcılık ve doğa sporları aktivitelerinin teknik açıdan geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması olarak tanımlanmıştır.
Faaliyetleri

Ana madde: 2006 Everest Türkiye Ekspedisyonu
Kuruluşundan bu yana Kocaeli (1999), Düzce (1999), Van (2011) depremleri gibi doğa olaylarından kaynaklı arama kurtarma çalışmalarına katılan ORDOS, daha çok dağ ve doğa kazalarına yönelik arama kurtarma faaliyetlerine ağırlık vermektedir.
Dernek, bünyesindeki sporcuların yurt içinde ve yurt dışında katıldığı çok sayıda faaliyette önemli başarılar kazanmıştır. Bunların başında 2006 yılında Everest Zirvesine gerçekleştirilen ilk Türk takım tırmanışı sayılabilir. Serhan Poçan liderliğindeki ekibin tamamının zirve yaptığı tırmanışta ayrıca zirveye çıkan dernek üyesi Eylem Elif Maviş, Everest Zirvesindeki ilk Türk kadın dağcı olmuştur. Dernek yüksek irtifa tırmanışları, uzun duvar ve spor rota tırmanışları ve kayak branşlarında sporculara ev sahipliği yapmaktadır. Son dönemde özellikle patika koşusu alanında ORDOS üyeleri yurt içi ve yurt dışındaki yarışlara katılım sağlamaktadır.
Nevzat Öntaş Dağevi

Aladağlar'da bulunan, kamu kullanımına açık ilk ve tek dağ evi olan Nevzat Öntaş Dağevi de ORDOS'a aittir.
Andrej Panadić

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Kişisel bilgileri
Doğum tarihi:  9 Mart 1969 (55 yaşında)
Doğum yeri:  Zagreb, Hırvatistan
Boyu:  1,88 m (6 ft 2 in)
Mevkii:  Defans
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 1988-1994 |  Croatia Zagreb |   |   |
| 1994-1996 |  Chemnitz |   |   |
| 1996-1997 |  Uerdingen |   |   |
| 1997-2001 |  Hamburg |   |   |
| 2002 |  Sturm Graz |   |   |
| 2002-2004 |  Nagoya Grampus Eight |   |   |
| Toplam |   |  0 |  (0) |
Millî takım kariyeri
| 1989 |   Hırvatistan |  3 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Andrej Panadić (d. 9 Mart 1969, Zagreb, o zaman Yugoslavya, bugün Hırvatistan) Hırvat emekli futbolcuydu, hâlen teknik direktördür.
İstatistikleri

| Hırvatistan millî futbol takımı> Yıl | Hırvatistan millî futbol takımı> Maç | Hırvatistan millî futbol takımı> Gol |
| --- | --- | --- |
| 1989 | 3 | 0 |
| Toplam | 3 | 0 |
Adige Cumhuriyeti'nin idari bölümleri

| --- | --- |
Adige Özerk Cumhuriyeti, Rusya: 
20061 itibarı ile:
bölge adedi: 7
şehirleri/kasabaları: 2
şehir yerleşimleri adedi: 5
kırsal okrugları: 46

Adıge Cumhuriyeti, Rusya'nın güneyindeki Kafkas Dağları'nın kuzeybatı eteklerinden kuzey yönüne, Kuban Irmağına doğru uzanan bir alanda yer almıştır. Rusya Federasyonu içinde bir özerk yönetimdir. Kuban ve Laba ırmaklarının solunda, 300 km uzunluğunda ve 10–30 km genişliğinde bir şerit üzerinde, 27 Temmuz 1922'de "Çerkes (Adıge) Özerk Oblastı" adıyla kuruldu. İlk kurulduğunda yüzölçümü 2.660 km kare idi. 24 Ağustos 1922'de "Adıge (Çerkes) ÖO", 24 Ağustos 1928'de de "Adıge Özerk Oblastı" (AÖO) adını aldı. 3 Temmuz 1991'de Rus SFSC'ne bağlı bir özerk cumhuriyet oldu. Ardından Adigey Cumhuriyeti adıyla Rusya Federasyonu içinde kaldı. Adigey Cumhuriyeti, Rusya'ya bağlı Krasnodar Krayı içinde kalmış bir cep (enklav) konumundadır. 2002'de 447.109 olan nüfusu içinde yerli Adıgeler 108.115 (%24.2), sonradan gelme ve şimdi çoğunlukta olan Ruslar 288.280 (% 64.5) idi.
Tarih

Adıgeler 1864 yılı ve sonrasında, "Çerkesya" adı verilen topraklarından büyük oranda (%95'ten çok) Türkiye'ye sürülmüş olduklarından, ancak şimdiki küçük yerleştirme yerlerinde tutunabilmişlerdir. 27 Temmuz 1922'de kurulan Adıge Özerk Oblastı'nda, 2 Eylül 1924'te 5 rayon (ilçe) ve 32 köy Sovyet'i (bucak) birimi vardı. 1930'larda, Stalin döneminde, kolhozlaşma döneminde, yöredeki muhalif Adıgelere ve Ruslara yönelik bir yıldırma kampanyası uygulandı: Şovgenovski rayonunda, AÖO'nı Türkiye'ye "ilhak etmeye çalışmak" gibi bir gerekçeyle çok sayıda genç yönetici idam edilmiş, çok sayıda kişi de çalışma kamplarına sürülmüştür. Yine bu dönemde başlatılan Rus nüfusu ulusal bölgelere taşıyıp yerleştirme programı nedeniyle de Adıge nüfus oranı %20'ler düzeyine düşmüştür.
İlk kurulduğunda oblast topraklarında kent tipi bir yerleşim bulunmadığından yönetim merkezi, oblast sınırları dışındaki Krasnodar kentinde idi. 1936'da Maykop kenti sınır içine alındı ve özerk oblastın (sancak) merkezi oldu. Daha sonra güneydeki Maykopski rayonu da oblasta bağlandı. Böylece yüzölçümü 7.600 kilometre kareye (Krasnodar Barajı ile birlikte 7.800 km kare) çıktı. Adıge ÖO, 1991'de Krasnodar krayından ayrılıp ilkin bağımsız bir özerk oblast, ardından 3 Temmuz 1991'de de cumhuriyet oldu ("Jineps" gazetesi, Eylül ek 1).
İdari yapı

Yasama organı "Adıge Devlet Parlamentosu-Khase" (Хасэ) olup iki kanattan oluşur: ilk 27 üye, 9 seçim çevresinin (rayon) her biri adına üçer üye olmak üzere seçilir ve Khase'nin üst kanadını (Senato) oluşturur. 9 rayonun 7'sinde Adıge nüfus, daha yoğun olduğundan, daha çok sayıda Adıge adaylar seçilir. Geri kalan 27 üye ise, her bir rayona 1 üye verilerek, kalan 18 üye de nüfus sayısına göre rayonlara bölüştürülerek seçilir. Daha büyük nüfuslu rayonlarda (Maykop kenti, Maykop rayonu, Giaginski rayonu) Rus nüfusun çoğunlukta olması nedeniyle, bu son 27 üyenin çoğunluğu Rus adaylardan seçilir, bu da Khase'nin alt kanadını (Temsilciler Meclisi), ikisi birlikte, tek bir organ olan Devlet Parlamentosu-Khase'yi oluşturur. Böylece Rusça ve Adıgece konuşanların siyasal temsil eşitliği (paritet) korunur.
Devlet Başkanı (Prezident), RF Devlet Başkanı tarafından 5 yıllığına atanır. Başbakan ve Bakanlar Parlamento dışından olmak üzere Devlet Başkanı tarafından atanır ve görevden alınabilir. Atamaların yürürlüğe girmesi için Khase (Parlamento) onayı da gereklidir.
Yargı, Adalet Divanı (Yüksek Mahkeme) ve alt kademe mahkemelerden oluşur. AC Başsavcılığı RF Başsavcılığına doğrudan bağlıdır.
AC'de Rusça ve Adıgece (K'emguy lehçesi) resmi dillerdir.
AC, 2 kentsel alan ve 7 rayona, rayonlar da okrug (bucak) denilen daha alt yönetim birimlerine ayrılır. Tüm bu birimlerin seçimle oluşan yerel meclisleri, seçilen ya da atanan yöneticileri bulunur (Ayrıca bk. Adıgey Cumhuriyeti Yasaları, "AC Anayasası" bölümü, Ankara, 2000).
Yönetim ve yerleşim birimleri

rayon (ilçe),rayonlar "kentsel" ve "kırsal rayon" birimleri biçiminde ikiye ayrılır.
kırsal yerleşim birimleri.
Beldeler (ya da "kent tipi" yerleşimler), bunlar da iki tipe ve daha alt tiplere ayrılmaktadır:
kentler (gorod)
cumhuriyet merkezince yönetilen kentler.
beldeler.
belde tipinde köy yerleşimleri:
işçi köyleri
yazlık ya da sayfiye köyleri (daça)
kaplıca ya da tedavi merkezi köyleri.
köy tipi yerleşimler, genellikle tarım ve hayvancılık yapılan yerlerdir ve şu alt tiplere ayrılırlar:
avul (Adıgece-quadje/къуаджэ;Adıge ya da yerli Kafkaslı köyü)
khutor (хутор, mezra, birkaç evlik küçük Rus köyü)
selo (büyük Rus köyü)
poselok (Rus köyü)
stanitsa (станица, Kazak köyü)
Yerel yönetim birimleri, bunlar cumhuriyet merkezince yönetilenler ve yerinden yönetilen yerel birimler biçiminde iki tipe ayrılır:
kentsel okruglar (городские округа)
kırsal okruglar ("сельские" ve "посёлковые округа")
Bu yerel yönetim düzenlemeleri yeni oluşturulmuştur. Daha önce "okrug" (bucak) yerine "sovet" (совет) deyimi kullanılıyordu.