Yidiş edebiyatı
Modern Yidiş edebiyatı > Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı

1888-89'da Sholem Aleichem, Kiev'deki Di yudishe folksbibliotek ("Yahudi Halk Kütüphanesi") için yüksek standartlar oluşturarak Yidiş yazısını canlandırdı. İflas ettikten sonra, I.L. Peretz, Varşova'daki Di yudishe bibliotek (1891–95; "Yahudi Kütüphanesi") ile aynı şeyi yaptı. Aynı dönemde, 1888'den 1895'e kadar Mordechai Spektor, Varşova'da Der hoyzfraynd'ın ("The Home Companion") editörlüğünü yaptı. Bu yıllıklar, 19. yüzyılın sonlarının en iyi, en ciddi Yidiş yazısını temsil ediyordu. Varşova'daki diğer iki etkili yayın, editörlüğünü David Pinski'nin yaptığı, Peretz'in editörlüğünü yaptığı Literatur un lebn antolojisi (1894; "Edebiyat ve Yaşam") ve ara sıra çıkan Yontev bletlekh (1894–96; "Tatil Kağıtları") idi. Yüzyılın başında, haftalık Der yud (1899–1902; "Yahudi") daha sonraki Yidiş yazılarının yolunu göstermesi açısından daha da önemliydi.
Yukarıda belirtildiği gibi, New York'ta en önemli iki edebi hareket, Di yugend ve In zikh dergilerinin yayınlanmasıyla başladı. Popüler Yidiş kurgu, 1897'den beri New York Forverts'te ("İleri") yayınlandı ve ilk on yıllarda Abraham Cahan tarafından düzenlendi. 21. yüzyılın başında, Yidiş Forverts önemli bir kağıt olarak kaldı. Haftalık olduğu 1897'den 1983'e kadar günlük olarak yayınlandı. Yidiş edebiyatının gelişimi için önemli olan diğer New York gazeteleri Der morgnzhurnal ("Sabah Gazetesi") ve Der tog ("Gün") idi. YIVO bleter ("YIVO Journal") 1931'den beri Yidiş araştırmaları için önemli bir forum olmuştur. Ana merkezi 1940'ta Yidisher Visnshaftlikher Enstitüsü (YIVO; "Yahudi Araştırmaları Enstitüsü") ile birlikte Vilna'dan New York'a taşındı. Yidiş yazarlar ayrıca Di tsukunft ("Gelecek"), Yidisher kemfer ("Yahudi Savaşçı") ve Yugntruf ("Gençliğe Çağrı") da katkıda bulundular.
Vilna'da Literarishe monatshriften (1908'den itibaren; "Edebi Aylık") yeni eğilimleri ifade etti. Sovyetler Birliği'ndeki şairlerin antolojileri arasında Kiev'de (şimdi Ukrayna'da) Eygns (1918, 1920; "Kişinin Kendi") ve Moskova'da Shtrom (1922–24; "Stream") dergileri, Di royte velt (1924–33; "Kızıl Dünya") Kharkov'da (şimdi Kharkiv, Ukrayna) ve Shtern (1925–41; "Yıldız") Minsk'te (şimdi Beyaz Rusya'da). 1930'larda koşullar daha da zorlaştı, ancak Afn shprakhfront (1937–39; "Dil Cephesinde"), Sovetish (1934–41; "Sovyet") ve Sovetishe literatur (1938–41; "Sovyet Edebiyatı") devam etti. Yidiş yazı yazdırın. Yidiş edebiyat dergilerinin çoğu, II. Dünya Savaşı'ndan sonra SSCB'den kayboldu, ancak Sovetish heymland (1961–91; "Sovyet Anavatanı") otuz yıl sürdü.
Polonya, yenilikçi çalışmalarıyla tanınan Łódź'daki Yung-yidish'in (1919; "Genç Yidiş") ve Varşova'daki Khaliastre'nin (1922; "Çete") eviydi. Ayrıca Varşova'da, Albatros (1922; "Albatros") ve Literarishe bleter (1924–38; "Edebi Sayfalar") Peretz Markish ve I.J. Şarkıcı.
Sözü geçen Di goldene keyt dergisi Tel Aviv'de yayınlandı. Bu derginin sürdürülmesi zorlaştıkça, Sovyetler Birliği'nden bir dizi göçmen 1992'de edebi almanak Naye vegn'in ("Yeni Yollar" veya "Yeni Yönler") oluşturulmasına yardım etti. 1990 yılında kurulan Chulyot ("Bağlantılar") İbranice yazılmıştır, ancak Yidiş edebiyatının incelenmesine ayrılmıştır. Bir edebiyat dergisi olan Toplpunkt ("Çifte Nokta" veya "Kolon") 2000 yılında Tel Aviv'de yayınlandı.
Yidiş tiyatrosu
Avrupa Yahudi dramasının kökeni, dansçıların, taklitçilerin ve profesyonel soytarıların düğün ve Purim kutlamalarında eğlendiği Orta Çağ'ın sonlarına dayanmaktadır. Amatör Yahudi oyuncular Purim bayramında kapı kapı performans sergilemeye başladılar. Onların ayetleri İbrani Kutsal Kitabı hikâyelerini ve çağdaş meselelere referansları birleştiriyor. 16. yüzyıla gelindiğinde, araya eklenen şarkılar ve doğaçlamanın serbest kullanımıyla bu oyunlar Yidiş dilinde oynanıyordu. 18. yüzyılın sonlarında, Berlin'deki Yahudi Aydınlanmasının savunucuları, ideolojilerini ifade eden kısa oyunlar yazdılar. 19. yüzyılın ortalarındaki Rus Yahudi entelektüelleri, nadiren oynanan Yidiş oyunları yazdılar.
19. yüzyılın sonlarından başlayarak, Yidiş tiyatrosu müziğiyle, özellikle Abraham Goldfaden'in oyunlarında ve ayrıca Jacob Gordin, David Pinski, S. Ansky (Solomon Zanvel Rapoport) gibi yazarların dikkat çekici dramatik eserleriyle ünlendi., H. Leivick (Leyvik Halpern), Peretz Hirshbein, Sholem Asch ve Leon Kobrin. Goldfaden, Yidiş tiyatrosunun babası olarak anılır. Onun öncülüğünde, hem ciddi, sanat tiyatrosu geleneğinde hem de popüler (ya da shund) tiyatro alanında birçok önemli Yidiş oyun yazarı olmuştur. Ayrıca Sholem Aleichem ve Peretz gibi önde gelen yazarlar sahne için yazmışlar ve diğer klasik kurmaca eserler de sahne performanslarına uyarlanmıştır.
Profesyonel Yidiş tiyatrosunun başlangıcı, genellikle eski bir öğretmen ve gazeteci olan Goldfaden'in Romanya'da bir meyhanede kendi iki perdelik müzikal taslağını sunmak için iki gezgin müzisyenle güçlerini birleştirdiği 1876 yılına tarihlenir. Küçük oyun iyi karşılandı ve Goldfaden, Romanya'nın Iaşi kentinde o sırada yaşamakta olduğu profesyonel bir Yidiş tiyatrosu kurdu. Sonraki on yılda, geniş çapta sahnelenen ve daha sonra yayınlanan oyunlar üretti. Yakında ortaya çıkan rakip gruplar gibi, Goldfaden'in topluluğu da tiyatrolarda ve kafelerde sahne alarak sürekli gezdi; performansları büyük ölçüde şarkı, şakşak ve gösteri unsurlarına dayanıyordu. En popüler oyunları arasında, bazen Di beyde Kuni-Leml (ilk olarak 1880'de sahnelendi, 1887'de yayınlandı; "İki Kuni-Lemls") başlıklı Di tsvey Kuni-Leml, Di kishefmakherin (ilk olarak 1880'de sahnelendi, 1887'de yayınlandı; "Büyücü" olarak adlandırıldı) vardı.) ve Bar Kokhba (ilk olarak 1883'te gerçekleştirildi, 1887'de yayınlandı). 1881'de Çar II. Aleksandr'ın öldürülmesinden sonra, şartlar Yahudiler için daha da zorlaştı ve 1883'te Yidiş tiyatrosu Rusya'dan yasaklandı. Goldfaden, Kuzey Amerika'ya kitlesel göçü takip etti ve 1887'de oyunlarını New York'ta sahnelemeye çalıştı. Hiçbir zaman zengin olamadı. Ancak 1907'de, İkinci Cadde sahnesinin önde gelen aktör-yönetmenlerinden biri olan Boris Thomashefsky'nin yönettiği son oyunu Ben Ami, New York'ta iyi karşılandı.
Bir diğer önemli oyun yazarı olan Jacob Gordin, Rus ve Batı Avrupa edebiyatında güçlü bir edebi geçmişe sahipti. 1891'de Rusya'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti ve burada 70'ten fazla oyun yazdı, bazıları yayınlandı ve bazıları Rusça, İngilizce ve diğer dillerde başarıyla sahnelendi. Eserlerinin çoğu, Franz Grillparzer, Gotthold Lessing, Victor Hugo, Israel Zangwill ve Maxim Gorky gibi yazarların Avrupa modellerine dayanıyordu. Bir örnek Gordin'in Goethe'nin Faust'undan etkilenen etkileyici, görkemli Got, mentsh, un tayvl (ilk sahne 1900, 1903'te yayınlandı; "Tanrı, İnsan ve Şeytan"). Ayrıca Der yudisher kenig Lear (1892'de sahnelendi, 1907'de yayınlandı; "Yahudi Kral Lear") ve Mirele Efros'un (1898; bazen Di yidishe kenigin Lear, "Yidiş Kraliçesi Lear" olarak anılır) yazarları. Gordin, Goethe ve Shakespeare'i taklit ederken, Yidiş tiyatrosunda daha ciddi bir edebi dönem başlattı ve ağırlıklı olarak abartıya, hafif şarkılara ve komik rutinlere (shtick) dayanan devam eden düşük tiyatro (shundteater) ile rekabet etti.
Peretz Hirshbein, Eynzame veltn (ilk olarak İbranice, 1905; Yidiş, 1906; "Solitary Worlds") gibi kısa avangard oyunlarda ve daha geleneksel dramalarda şansını denedi. Tkies kaf (1908; Yemin) adlı eseri, aşağıda tartışılan S. Ansky'nin Der dibek'ini öngörmüştür. Hirshbein'in taşralı Yahudi yaşamıyla ilgili ilk natüralist oyunu Di puste kretshme'ydi (1913; "Issız Han"). Kırsal kesimdeki Yahudilerle ilgili birçok çalışması arasında en kalıcı başarısı, bir yeshiva çocuğunun Talmud eğitimini bırakıp daha sağlıklı, taşralı bir yaşama dönme kararını dramatize eden Grine felder (1916; Yeşil Tarlalar) idi.
1918'de Maurice Schwartz yukarıda bahsedilen Yidiş Sanat Tiyatrosu'nu kurdu. Yönetmenlik başarısının yanı sıra Schwartz, Yidiş sahnesinin en saygın aktörü oldu ve tiyatro, bir nesil aktörün eğitim alanı oldu. Onunla ilişkili isimler arasında, daha sonra sinema filmlerinde Paul Muni olarak bilinen Muni Weisenfreund'un adı da var.
Kısmen I.L. Peretz'in Hasidik hikâyeleri sanatsal olarak yeniden işlemesi, S. Ansky, Yidiş tiyatro repertuvarındaki en ünlü oyun olan Der dibek'i yazdı (1914'te yazılmıştır, ilk kez 1920'de sahnelenmiştir; The Dybbuk). Orijinal olarak Rusça yazılmış olup, Tsvishn tsvey veltn ("İki Dünya Arasında") olarak da bilinir. Ansky ciddi etnografik keşif gezileri düzenlemişti ve oyunu Hasidik halk geleneklerini canlı karakter tasvirleriyle birleştirerek folklorik motifleri - özellikle bedensiz bir ruh tarafından ele geçirilmeyi - ve psikolojik derinliği bir araya getiriyor. Der dibek, Konstantin Stanislavsky'nin Moskova Sanat Tiyatrosu (1898'de kuruldu) tarafından değerlendiriliyordu, ancak Ansky, yaşamı boyunca Der dibek'in herhangi bir performansını düzenleyemedi. Ansky, Der dibek'in "mistikler hakkında gerçekçi bir oyun" olduğunu yazdı; sadece Messenger'ın karakterini "kasten mistik özelliklerle tasvir etti... Stanislavski'nin tavsiyesine -ya da daha doğrusu talebine- uyarak." Yazarın 1920'deki ölümünden sonra Der dibek, Varşova merkezli Vilna Troupe'un yanı sıra Moskova'daki bir İbranice tiyatro topluluğu olan Habima'nın (İbranice) repertuvarındaki en önemli oyun haline geldi.
Beyaz Rusya'da (şimdi Belarus) doğan H. Levick (Leyvick Halpern'in takma adı), siyasi faaliyetler nedeniyle birkaç yıl hapis yattı ve 1913'te Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. New York'ta duvar kağıdı askısı olarak çalışırken, Di Yunge ("Genç") adlı avangard edebiyat grubuyla. Peretz gibi, o da güçlü dramatik şiiri Der goylem'de (1921, ancak 1927'ye kadar Yidiş'te oynanmadı; Golem'de olduğu gibi) folklor ve Yahudi mistisizmine atıfta bulundu. Daha sonra daha iyi bir dünya özlemine odaklanan başka dramatik şiirler yazdı. Genellikle atölyelerde geçen gerçekçi oyunları benzer temaları işledi. Gösterilen ilk oyunu Shmates (1921, 1922'de yayınlandı; "Paçavralar"), Yidiş Sanat Tiyatrosu'nda uzun bir süre oynadı; Shop (1926–27) adlı benzer bir oyun yazdı. Hastalık ve sürgün ana temaları arasındaydı; ayrıca Sodom (1937) ve In di teg fun Iyov (1953; "In the Days of Job") gibi İbrani Kutsal Kitabı oyunları da yazdı.
Yidiş tiyatrosu en dikkat çekici şekilde New York, Varşova ve Sovyetler Birliği'nde gelişti, ancak aynı zamanda Yidiş konuşanların yerleştiği her yerde de ortaya çıktı - Arjantin, Güney Afrika ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde. New York Folksbiene ("Halkın Sahnesi") 1915'teki kuruluşundan sonra sürekli olarak sahne aldı. Birkaç amatör grubun birleşmesi olarak başladı, ancak grup daha sonra profesyonel oyuncular tuttu. 21. yüzyılın başında, Yidiş oyunları hala Montreal, Tel Aviv (İsrail), Varşova ve Bükreş (Romanya) dahil olmak üzere New York dışındaki birçok şehirde oynanmaktadır.
1930'larda Yidiş filmleri, 1937'de Der dibek, Tkies kaf ve Grine felder uyarlamaları gibi birçok sahne klasiği beyazperdeye aktarıldı. Başlıca kurgusal eserlere dayanan diğer dikkate değer Yidiş filmleri arasında Onkl Moses (1930), Tevye (1939) sayılabilir. ve Fishke der krumer (1939; "Lame Fishke"; Di klyatshe, "The Nag" olarak da bilinir), İngilizce altyazılı The Light Ahead olarak yayınlandı. Yidiş edebiyatının başarıları
Yidiş edebiyatının temel başarılarından bazıları sözlülük ve metinlerarasılık açısından anlaşılabilir. Bu özellikler, Yidiş dili kullanımının sosyal gerçekliği ile bağlantılıdır. Tarihinin çoğu için, Yidiş Aşkenaz Yahudilerinin ana diliydi, İbranice ise dini yaşamın ve çalışmanın metin tabanlı dili olarak daha önemliydi. Bu nedenle Yidiş, günlük konuşmaları iletmek için her zaman özellikle uygun olmuştur.
Klasik Yidiş edebiyatının kalbinde, S.Y. Abramovitsh ve Sholem Aleichem. Sholem Aleichem'in monologları, Yidiş kurgusunun konuşma yanılsaması yaratmadaki başarısını özetler. Yine de en popüler monoloğu Tevye, sürekli olarak İbranice ifadelere başvurur. Eğitimli Yidiş okuyucuları da İbranice bildiğinden, İbranice yazıya metinlerarası göndermeler Yidiş edebiyatında ayırt edici bir kaynak olmuştur. Halk ve kutsal metin referanslarının birleşimi, örneğin, Itsik Manger'ın en iyi ayetlerinden bazılarını simgelemektedir.
I.L.'nin çevresinde modernist bir eğilim ortaya çıktı. Peretz ve sembolist dramanın yanı sıra daha sıkıştırılmış bir anlatı tarzına katkıda bulundu. David Bergelson'ın avangard eserlerinde bulunanlar gibi bazı dikkate değer yenilikçi sesler vardı. Bununla birlikte, çoğunlukla, Yidiş edebiyatı seçkin bir edebi okuyucu kitlesi için değil, daha geniş bir okuyucu kitlesi için - Holokost'a kadar - yazılmıştır. 21. yüzyıl
21. yüzyılın başında, edebiyat Yidiş dilinde yazılmaya devam etti, ancak laik okuyucu kitlesi küçülüyordu. Bazı ultra-Ortodoks Yahudiler hala günlük olarak Yidiş kullanıyorlar, ancak nadiren kendi çevrelerinin dışından literatür okuyorlar. Ancak yeni dergiler, yerel Yidiş kulüpleri, Yidiş ve klezmer festivalleri ve İnternet, Yidiş için büyük bir coşku yarattı. Çevrimiçi kullanıcılar bir "Yidiş sanal topluluğu" oluşturmaya başladılar: Yidiş dili ve edebiyatı için popüler bir Web sitesi Mendele olarak adlandırıldı ve şair Sholem Berger, şiir yayınlayan Der bavebter yid ("Perdeli Yahudi") adlı Web tabanlı bir derginin editörlüğünü yaptı., nesir ve yorum.
Azalan okuyucu kitlesine rağmen, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'de küçük ama aktif bir edebiyat sahnesi gelişmeye devam etti. New York'ta yaşayan üç önemli genç Yidiş yazar Boris Sandler, Leye Robinson ve Sholem Berger'di. Şiirleri ve öyküleri Forverts, Yugntruf ("Gençliğe Çağrı") ve Afn shvel ("Eşikte") tarafından düzenli olarak yayınlandı. Diğer birkaç çağdaş yazar, "postmodern" Yidiş şiiri ve kurgu olarak adlandırılabilecek şeyler üretti. (Ultra-Ortodoks yazarların eserleri ayrı bir alanda mevcuttu.)
Yukarıda bahsedilen Naye vegn ve Toplpunkt, hem yeni hem de yerleşik yazarların çalışmalarını yayınlayan Tel Aviv merkezli iki dergidir. Yidiş edebiyatının geleceği için en cesaret verici olan, Moshe Lemster, Michael Felzenbaum ve Velvl Chernin gibi yazarların katkılarıdır. Bu yazarlar ve diğer aktif Yidiş şairleri ve kurgu yazarlarının çoğu, eski Sovyetler Birliği'nden göçmenlerdir. Lev Berinsky, Sandler, Chernin ve Lemster, Moskova'da Gorki Edebiyat Enstitüsü'nde romancı Aron Vergelis'in yönetiminde eğitim gördü.
Sandler Belz'de (Bălți, Moldova) doğdu ve Kişinev'de (Kişinev) okudu. 1990'da İsrail'e taşındı ve İsrail'deki Rus göçmenlerin deneyimlerini anımsatan güçlü bir kısa öykü koleksiyonu olan Toyren (1997; Gates) de dahil olmak üzere Yidiş'te birkaç düzyazı kitabı yayınladı. Diğer kitapları arasında Der alter brunem (1994; Eski Kuyu) ve Treplekh aruf tsu a nes (1986; Bir Mucizeye Giden Adımlar) yer alır. 1998'de New York'a taşındı ve Forverts'in editörü oldu.
Yidiş bilgin Dovid Katz, Amerika Birleşik Devletleri'nde doğdu ve daha sonra Vilna'ya taşındı. 1992'de Heershadovid Menkes adı altında, ağırlıklı olarak 19. yüzyıl Litvanya'sında geçen üç kısa kurgu kitabından ilkini yayınladı. Oyb nisht nokh kliger ("Bilge Değilse"), Misnagdishe mayses fun Vilner guberniye (1996; "Vilna Eyaletinden Mitnagdim Masalları") koleksiyonunda, Peretz'in Oyb nisht nokh hekher (" Daha Yüksek Değilse"). Daha sonra Londra'da öğretmenlik yapan Rus asıllı bir bilim insanı olan Gennady Estraikh, Moskver Purim-shpiln (1996; Moskova Purim Oyunları) kitabı da dahil olmak üzere Yidiş dilinde kurgu eserler yayınladı. Yidisher kemfer'in editörü Kobi Weitzner, aynı zamanda Yidish Forverts'te yazardı.
New York dergisi Yugntruf'ta yayınlanan Yidiş yazarlar arasında Hershl Glasser, Shmoyl Nydorf, Avrom Rosenblatt, Gitl Schaechter, Yermiahu Aaron Taub ve Sheva Zucker vardı. 1970'lerden beri, bu dergi bir shraybkrayz'e (Yidiş yazarlar çevresi) sponsor olmuştu. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Yidiş kültür kulüpleri, Sarah Moskovitz ve Troim Katz Handler gibi şairlerin kitaplarının yayınlanmasını destekledi; bu yazarlar bazen şiirlerini iki dilli baskılar halinde bastılar veya ona Roma karakterlerinin transkripsiyonlarıyla eşlik ettiler.
Yidiş yazarlar genellikle çok dillidir; birçoğu diğer dillerde yazdıklarıyla da tanındı. Önemli bir İbrani şairi olan H.N. (Haim Nahman) Bialik de Yidiş dilinde şiirler yazmıştır. S.Y. 1966'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Agnon (Shmuel Yosef Halevi Czaczkes'in takma adı), İbraniceye dönmeden önce Yidiş'te şiir ve nesir yayınladı. Önemli Holokost romanı La Nuit'in (1958; Gece) yazarı Elie Wiesel, bu eserin daha önceki bir versiyonunu Yidiş dilinde Un di velt hot geshvign (1956; "Ve Dünya Sessiz Kaldı") başlığı altında yayınladı.
1507-1508 yılları arasında Bovo-Bukh'un ilk baskısı kayıtlı tarihteki ilk dini olmayan Yidiş kitabıdır.
Ortodoks olmayan Yahudi filozof Martin Buber (1878-1965), Hasidizmi daha geniş Yahudi olmayan dünyaya ilan eden ilk kişiydi. Onun hikâyeleri üzerine yaptığı etkili odak tarafından eleştirildi Gershom Scholem'e onun bir kenara bırakmak için burs ve onun adapte Neo-Hasidik varoluşçuluk
Breslov'lu Nachman, dünya hikâyelerinde kutsallık kıvılcımlarının karıştığını gördü. Lurianik Kabala , Yaratılışın amacını Şehina'nın kıvılcımlarının kurtuluşu olarak tanımlar. Hasidizm'de her kişi kendi payını yükseltmeye yönlendirilir. Bu, yalnızca belirli bir prens tarafından hapisten kurtulmayı kabul eden bir prensesin hikâyesiyle karşılaştırılır.
Isaac Baer Levinsohn (1788-1860), Rus-İbranice bilgin ve Haskala lideri. "Rus Mendelssohn " olarak, Yidiş edebiyatında başkaları tarafından kullanılan, dar görüşlü eğitime karşı çıkan ve rasyonalizm üzerine mistisizmi hicveden Haskala fikirlerini Yerleşim Solukluğu'nda yaydı.
Sholem Aleichem'in 2009 Ukrayna damgası (1859-1916). Üç "klasik" Yidiş yazar olan Mendele Mocher Sforim ve IL Peretz ile birlikte, Doğu Avrupa'nın son 19. yüzyıl kültürel ve sanatsal Yidiş Rönesans hareketinin kurulmasına yardım etti.
Önde gelen şair Abraham Sutzkever (1913–2010), Yidiş kültürünün tarihi bir merkezi olan Vilnius'taki 1930'ların "Genç Vilna" grubunun Modernistleri arasındaydı. Savaştan sonra Tel Aviv'de Yidiş'i canlandırdı ve Holokost'u tasvir etti.
Önde ressam Marc Chagall ve arkasında Yidiş yazar Der Nister (1884–1950), 1923'te Moskova yakınlarında okul öğretmenleri ve çocuklar. Yazarın takma adı "Gizli Olan", sembollere ve ezoterik Yahudi fikirlerine olan ilgisini yansıtıyordu. Yidiş çiçeklenmesine katılmak için Rusya'ya döndü, ancak Arınmalara kurban gitti.