Suriye tarihi
Modern tarih > Beşşar Esad yönetimindeki Suriye (2000-2024) > İç Savaş (2011-günümüz)

Ana madde: Suriye İç Savaşı
Suriye Ayaklanması (daha sonra Suriye İç Savaşı olarak bilinir), Suriye Ordusu ile birçok heterojen koldan oluşan isyancı gruplar arasında devam eden bir iç çatışmadır. Mart 2011'de Şam'da ve güneydeki Dera kentinde Arap Baharı'ndan cesaret alan, reform yanlısı protestolar düzenlendi. Protestocular siyasi özgürlük ve siyasi mahkûmların serbest bırakılmasını talep ettiler. Bunu derhal, Suriye Ordusunun huzursuzluğu bastırmak için konuşlandırıldığı bir hükûmet baskısı izledi.
Güvenlik güçleri Dera'da birkaç kişiyi vurarak öldürdü ve sonraki aylarda ülke çapında istikrarlı bir şekilde yayılan şiddetli huzursuzluk günlerini tetikledi. Sivillere ateş açmayı reddeden askerlerin kısa sürede infaz edildiğine dair doğrulanmamış haberler vardı. Suriye hükûmeti, infaz ve iltica haberlerini yalanladı ve silahlı militan grupları sorun çıkarmakla suçladı. Devlet Başkanı Esad bazı uzlaştırıcı tedbirler açıkladı: düzinelerce siyasi mahkûm serbest bırakıldı, hükûmeti görevden aldı ve Nisan ayında 48 yıllık olağanüstü hali kaldırdı. Hükûmet, protestocuları İsrail ajanları tarafından kışkırtılmakla suçladı ve Mayıs ayında ordu tankları, hükûmet karşıtı protestoları bastırmak amacıyla Dera, Baniyas, Humus ve Şam'ın banliyölerine girdi. Haziran ayında hükûmet, güvenlik güçlerinin 120 üyesinin kuzeybatıdaki Cisr eş-Şuğur kasabasında "silahlı çeteler" tarafından öldürüldüğünü iddia etti. Askerler, sakinlerinin çoğu Türkiye'ye kaçan kasabayı kuşattı. Aynı zamanda, Başkan Esad reform konusunda "ulusal diyalog" başlatma sözü verdi. Kuzeydeki Hama ilinin valisini görevden aldı ve düzeni yeniden sağlamak için daha fazla asker gönderdi.
Temmuz 2011'de Esad karşıtı grupların bir kısmı, çeşitli iç ve dış muhalefet gruplarını bir araya getirmek amacıyla İstanbul'da bir araya geldi. Suriye Ulusal Konseyini kurmaya karar verdiler. Türkiye-Suriye sınırındaki isyancı savaşçılara ordudan kaçanlar da katıldı ve Özgür Suriye Ordusunun (ÖSO) kurulduğunu ilan ettiler. Eylül 2011'den itibaren isyanı tırmandırmak için savaş birimleri oluşturmaya başladılar. Başından beri ÖSO, gevşek bir şekilde organize edilmiş ve büyük ölçüde bağımsız birimlerden oluşan bir koleksiyondu.
Aralık 2011'de Suriye, Arap gözlemcilerin ülkeye girmesine izin veren bir Arap Birliği girişimini kabul etti. Binlerce insan onları karşılamak için Humus'ta toplandı, ancak Birlik Ocak 2012'de artan şiddeti gerekçe göstererek görevi askıya aldı. Aralık 2011'de Şam'da güvenlik binalarının önünde düzenlenen iki intihar saldırısında 44 kişi hayatını kaybetti. Bu, Suriye başkentinde 2012 yılı boyunca devam eden bir dizi bombalama ve intihar saldırılarının ilkiydi. Muhalefet, hükûmeti saldırıları düzenlemekle suçluyor. Hükûmet, Batı medyasını isyancıların El-Kaide tarzı terörist saldırılar kullanmasına göz yummakla suçluyor.
Suriye Ordusu Mart 2012'de Humus'un Baba Emir semtini yeniden ele geçirirken, BM Güvenlik Konseyi, BM Elçisi Kofi Annan tarafından hazırlanan bağlayıcı olmayan bir barış planını onayladı. Ancak şiddet azalmadan devam etti. Bazı Batılı ülkeler protesto amacıyla üst düzey Suriyeli diplomatları sınır dışı ettiler. Mayıs ayında BM Güvenlik Konseyi, hem Suriye hükûmetinin ağır silah kullanmasını hem de isyancıların Humus yakınlarındaki Hula'da yüzden fazla sivili katletmesini şiddetle kınadılar.
BM, yalnızca ilk altı ayda, isyan sırasında 9100-11.000 kişinin öldürüldüğünü ve bunların 2470-3500'ünün gerçek savaşçı ve geri kalanının sivil olduğunu bildirdi. Suriye Hükûmeti, 3000'den fazla sivilin, 2000-2500 güvenlik gücü mensubunun ve 800'den fazla isyancının öldürüldüğünü tahmin ediyor. BM gözlemcileri, ilk altı ayda ölenlerin sayısının 400'den fazla çocuğu içerdiğini tahmin ediyor. Buna ek olarak, bazı medya organları, bazıları çocuk olan 600'den fazla siyasi tutuklunun gözaltında öldüğünü bildirdi. Öne çıkan bir vaka Hamza el-Hatib'inkiydi. Suriye Hükûmeti, Batılı ve BM'nin zayiat tahminlerine itiraz ederek, iddialarını isyancı gruplardan gelen yanlış raporlara dayandırıyor.
BM'ye göre, yaklaşık 1,2 milyon Suriyeli ülke içinde ülke içinde yerinden edilmiş ve 355.000'denden fazla Suriyeli mülteci, savaşın ilk yılında komşu ülkeler Ürdün, Irak, Lübnan ve Türkiye'ye kaçmıştı.
Her iki taraf da insan hakları ihlalleriyle suçlanıyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, sayısız işkence, yargısız infaz ve kültürel varlıklara yönelik saldırı vakası tespit etti. Bağımsız doğrulamanın son derece zor olduğu kanıtlanmış olmasına rağmen, Suriye Hükûmeti savaş suçlarının çoğunu işlemekle suçlanıyor. Çatışma, mezhepsel bir iç savaşın ayırt edici özelliklerini taşıyor; önde gelen hükûmet figürleri Nusayriler, isyancılar ise çoğunlukla Sünni Müslümanlar. Çatışmadaki iki taraf da mezhepçiliği önemli bir rol oynamak olarak tanımlamamış olsa da BM İnsan Hakları Konseyi "bütün toplulukların ülke dışına çıkma veya öldürülme riski altında olduğu" konusunda uyardı. Çatışma; azınlıkları bir tarafa katılmaya zorladı. Hristiyanlar, Dürziler ve Ermeniler büyük ölçüde hükûmetin yanında yer alırken, Türkmenler çoğunlukla hükûmet karşıtı tarafta bulundular. Kürtler hem isyancılara hem de hükûmet güçlerine karşı savaşırken Filistinliler bölündü. Bazı Hristiyan topluluklar, mahallelerini isyancı savaşçılardan korumak için milisler kurdular. Uluslararası din özgürlüğü grupları, isyancı cihatçı unsurların elinde Suriye'deki Hristiyan azınlığın içinde bulunduğu kötü duruma dikkat çekiyor. Kiliseler yıkıldı, cinayetler ve adam kaçırma olayları bildirildi ve Hristiyanlar evlerinden sürüldü. Humus'un neredeyse tüm Hristiyan nüfusu - 50.000-60.000 kişi - şehirden kaçtı.[daha iyi kaynak gerekli]
Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı, Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri, ABD ve Avrupa Birliği, Suriye Hükûmetinin şiddet uygulamasını kınadı ve Suriye'ye karşı yaptırımlar uyguladılar. Çin ve Rusya, dış müdahaleden kaçınmaya çalıştı ve müzakereli bir çözüm çağrısında bulundular. Suriye Hükûmetini kınamaktan kaçındılar ve yaptırımlara karşı çıktılar. Çin, Suriye muhalefetiyle ilişki kurmaya çalıştı. Arap Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı, Suriye'nin üyeliğini askıya aldı.
Haziran 2012'de Manaf Talas ve Nevaf el-Faris gibi bir dizi üst düzey askeri ve siyasi personel ülkeyi terk etti. Nevaf el-Faris, bir videoda bunun Esad hükûmetinin insanlığa karşı işlenen suçlarına tepki olduğunu belirtti. Ağustos 2012'de, ülkenin Başbakan Yardımcısı Kadri Cemil, Devlet Başkanı Esad'ın istifasının barış müzakerelerini başlatmak için bir koşul olamayacağını söyledi.
Suriye-Türkiye gerilimi Ekim 2012'de Suriye havan topunun bir Türk sınır kasabasına isabet etmesi ve beş sivilin ölmesiyle arttı. Türkiye ateşe karşılık verdi ve Rusya'dan silah taşıdığı iddia edilen bir Suriye uçağını durdurdu. Her iki ülke de birbirlerinin uçaklarını hava sahalarından yasakladılar. Güneyde, İsrail Ordusu Golan Tepeleri boyunca Suriye mevzilerinden top ateşi açtığını iddia ettikten sonra Suriye birliklerine ateş açtı.
Yoğun çatışmaların ardından Ekim ayında çıkan bir yangın Halep'in tarihi pazarının çoğunu yok etti. İslami bayram olan Kurban Bayramı sırasında BM aracılığı ile yapılan ateşkes, birçok şehirde çatışmalar ve bombalı saldırılar devam ederken kısa süre sonra bozuldu. Bu zamana kadar Suriye Arap Kızılayı, önceki tahminin iki katı olan 2,5 milyon insanın Suriye içinde yerinden edildiğini tahmin ediyor. Esad karşıtı Suriye İnsan Hakları Gözlemevine göre, ayaklanma başladığından bu yana yaklaşık 44.000 kişi öldü. Bir BM raporuna göre, insani durum "yerleşim alanlarının yaygın şekilde tahrip edilmesi ve yerle bir edilmesiyle ağırlaştı." Raporda "Lazkiye, İdlib, Hama ve Dera vilayetlerindeki kasaba ve köylerin nüfusları etkin bir şekilde boşaltıldı" denildi. "Şam'ın güney ve doğusundaki tüm mahalleler, Deyrizor ve Halep yerle bir edildi. Humus şehir merkezi harap oldu."
Kasım 2012'de Katar'ın ev sahipliğinde düzenlenen bir toplantıda, yaygın olarak 'Suriye Ulusal Koalisyonu' olarak adlandırılan Suriye Muhalif ve Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu kuruldu. El-Nusra ve El-Tevhid grupları da dahil olmak üzere Halep'teki İslamcı milisler, Koalisyon'a katılmayı reddetti ve onu bir "komplo" olarak kınadı. Müslüman Kardeşler veya Esad karşıtı koalisyonun İslamcı egemenliği konusunda da endişeler var.[daha iyi kaynak gerekli] Buna rağmen, Aralık 2012'de ABD, Basra Körfezi'ndeki Arap ülkeleri, Türkiye ve birçok AB üyesi, koalisyonu eski ana isyancı grup Suriye Ulusal Konseyi yerine "Suriye halkının tek meşru temsilcisi" olarak tanımak için hızla harekete geçti. ABD ve Basra Körfezi ülkeleri, on yıllardır sürgünde olanların aksine, sahada savaşan daha fazla Suriyeliyi içerecek ve Suriye'nin tüm bölgelerini daha geniş bir şekilde temsil edecek bir muhalefet koalisyonu kurmak için yeniden şekillendirilmiş bir muhalefet koalisyonu istediler. Aynı zamanda ABD, en başarılı isyancı askerî gruplardan biri olan El-Nusra'yı, El-Kaide ile olan bağlarını öne sürerek terörist listesine ekledi.
20 Aralık 2012'de bir BM Bağımsız Soruşturma Komisyonu, Suriye'nin en yeni isyancı gruplarının giderek isyancı komutanlıktan bağımsız olarak faaliyet gösterdiğini ve bazılarının El-Kaide ile bağlantılı olduğunu söyledi. "İsyancıların çoğu yabancı savaşçılar; 'Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinden gelen Sünniler' ve aşırılık yanlısı gruplarla bağlantılılar."
21 Ağustos 2013'te Şam yakınlarındaki Guta'da bir sarin gazı saldırısı meydana geldi. Fransız ve ABD hükûmetlerinin istihbaratına göre saldırının Beşşar Esad Hükûmeti tarafından gerçekleştirildiği iddia ediliyor. Ancak Suriye Hükûmetinin uluslararası destekçilerinden biri olan Rusya, saldırının kökeni konusunda ikna olmamış görünüyor. Saldırı, Esad Hükûmeti üzerindeki uluslararası baskının artmasına ve Suriye'ye ABD Silahlı Kuvvetleri öncülüğünde uluslararası askeri müdahale tehdidine yol açtı.
22 Aralık 2016'da Halep şehri tamamen Suriye Arap Ordusu güçleri tarafından ele geçirildi.