stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Veri

Sonar verileri, tungsten topunun kalibrasyonunu doğrulamak için kullanılır.
Veri (İng. ve Lat. datum; ç. data), ham (işlenmemiş) gerçek enformasyon parçacığına verilen addır. Veriler ölçüm, sayım, deney, gözlem ya da araştırma yolu ile elde edilmektedir. Ölçüm ya da sayım yolu ile toplanan ve sayısal bir değer bildiren veriler nicel veriler, sayısal bir değer bildirmeyen veriler de nitel veriler olarak adlandırılmaktadır. Her sembolik gösterim gibi, veri de belirli bir nesne, birey ya da olguya ilişkin bir soyutlamadır. Ancak enformasyon ve bilginin soyutluk düzeyleri ile karşılaştırıldığında, verilerin soyutluk düzeyi daha düşüktür. Bir verinin tek başına bir anlamı ve işlevi bulunmamaktadır. Veriler toplandıktan sonra gruplanarak, sıralanarak ve özetlenerek, elle ya da bilgisayarla işlenip enformasyona dönüştürüldüklerinde anlam kazanmakta; ait oldukları bağlamı açıklama gücüne kavuşmaktadır. Problem çözme ya da karar verme gibi bir amaca hizmet edebilecek duruma gelmektedir.
İstatistikte veri kavramı

İstatistikte yorumlanmak ve sunulmak amacı ile toplanmış, çözümlenmiş ve özetlenmiş gerçeklere veriler denmektedir. Sayısal (nümerik) veriler nicel, nitel veriler ise kategorik olarak tanımlanmaktadır. Nicel veriler ayrıca kendi aralarında ayrışık ve sürekli olarak iki gruba ayrılmaktadır. Ayrışık veriler sayım yolu ile toplanmakta ve çoğu kez sayma sayıları cinsinden ifade edilmektedir. Sürekli veriler ise ölçüm yolu ile toplanmakta ve gerçek (reel) sayılar cinsinden ifade edilmektedir. Nitel veriler de nominal ve ordinal olarak iki gruba ayrılmaktadır. Nominal veriler yazı ile ifade edilmekte ve anlamlı herhangi bir sıralamaya tabi olmamaktadır. Ordinal veriler ise yazı ile ifade edilmekle birlikte anlamlı bir sırlamaya konabilen verilerdir. İstatistikte, doğum Yılı örneğinde olduğu gibi, doğrudan elde edilen veriler basit veriler; yaş = içinde Bulunulan Yıl − doğum Yılı örneğinde görüldüğü üzere, basit verilerin işlenmesi yolu ile elde edilen veriler de türetilmiş veriler olarak bilinmektedir. Sayılar cinsinden ifade edilmektedir.
Bilgisayar bilimleri açısından veri kavramı

Bilgisayar bilimleri açısından veri, hesaplama ya da manipülasyon amacı ile kullanılan bir gerçeği belirtmektedir. Veriler ya makine düzeyinde ikili (İng. binary) gösterimle ifade edilmekte ya da karakterler (harfler veya rakamlar) biçiminde kodlanmaktadır. Her verinin bir türü bulunmakta, bu türlere veri yapısı denmektedir. Veri yapıları basit ya da karmaşık olabilmektedir. Belirli bir bağlamda elde edilmiş çok sayıda ve farklı türden veri bir veritabanında toplanmakta; veri tabanları oluşturmak ve yönetmek için veritabanı yönetim sistemleri denen yazılımlardan yararlanılmaktadır.
Telekomünikasyonda veri kavramı

Telekomünikasyon uygulamaları için veri, anlam ve bağlamdan bağımsız, bütünlüğü ve yapısı bozulmamış ve ekonomik olarak bir noktadan diğerine iletilmesi istenen metinler, sesler, görseller ve videoları ifade eder.
İşletme yönetimi açısından veri kavramı

İşletme yönetiminde veriler fiziksel ve parasal hareketlerin kaydedilmesi, izlenmesi ve yönetim kararlarının verilmesi için kullanılmaktadır. Denetim ve karar verme süreçlerinin etkinliği bakımından, işletmecilikte veri kalitesi önemli bir yer tutmaktadır. Veri kalitesi, en genel anlamda, kaydedilen verilerin güvenilir ve kullanılabilir olması demektir. Kaliteli veriler ait oldukları kişi, nesne ve olguları geçerli bir biçimde betimlemektedir. Bu bakımdan veri kalitesi, verilerin temel oluşturduğu kararlarla ve karar vericilerle ilişkili bulunmaktadır. Verilerin geçerlilik derecesi bir ölçüde kullanım amacına bağlı olduğundan, veri kalitesi değerlendirmeleri için kullanılan ölçütler nesnel olabildiği gibi öznel de olabilmektedir. Yüksek veri kalitesi, başta kurumsal zeka uygulamaları olmak üzere, kurumsal kaynak planlaması, müşteri ilişkileri yönetimi, performans yönetimi, tedarik zinciri yönetimi ve elektronik ticaret çözümlerinin de başarısına olumlu katkıda bulunmaktadır. Buna karşın, özellikle satış, lojistik ve muhasebe operasyonlarında düşük veri kalitesinin yol açtığı aksaklıklar tepe yönetimlerinin dikkatinden kaçtığında ise, işletmeler açısından ciddi para ve itibar kayıpları söz konusu olabilmektedir.
Viktor Saneyev

Viktor Saneyev 1968'de
Viktor Danilovich Saneyev (Gürcüce: ვიქტორ სანაევი ; 3 Ekim 1945 – 3 Ocak 2022), Sovyet-Gürcü üç adım atlama sporcusu.
Yaşamı

Saneyev, 3 Ekim 1945'te Sohum, Sovyetler Birliği'nde doğdu. Sovyetler Birliği adına üç adım atlama branşında katıldığı Olimpiyat Oyunları'nda üç altın (1968, 1972 ve 1976) ve bir gümüş (1980) olmak üzere toplamda dört madalyanın sahibi oldu.
Ölümü

Saneyev, 3 Ocak 2022'de yaşamını sürdürdüğü Sidney, Avustralya'da 76 yaşında kalp krizi nedeniyle hayatını kaybetmiştir.
GP2X

| --- | --- |


Üretici(ler): GamePark Holdings
Satış durumu: 10 Kasım 2005
Ortam: SD kart
CPU: Dual CPU: 200 MHz Host ARM920T 200 MHz ARM940T
Gp2x, Game Park Holdings tarafından geliştirilen linux tabanlı bir video oyunu konsoludur.
Özellikler

CPU : 	Dual CPU 2x Cores
ARM920T : Host Processor
ARM940T : Video Coprocessor
NAND Flash Bellek : 	64 MB
Boyutlar : 	143.6 mm x 82.9 mm x 34 mm
Ağırlık : 	161 Gram (Piller hariç.)
RAM : 	64 MB DDR
Veri Depolama : 	SD ve SDHC Kart
Bağlantı : 	USB 2.0 High Speed
İşletim Sistemi: 	Linux
Besleme : 	2 AA Pil veya Adaptör
Ekran : 	3.5" TFT LCD (Hardware: 16.7 Milyon Renk / Software: 260.000 Renk)
Çözünürlük : 	320 x 240 (QVGA)
İoannis Aksuh

| İoannis Aksuh |
| --- | --- |
Doğum: yaklaşık 1087
Ölüm: yaklaşık 1150
Bağlılığı:  Bizans İmparatorluğu
Rütbesi: Megas Domestikos
Komutası: Bizans Ordusu Komutanlığı
Çatışma/savaşları: II. İoannis'in Türklere karşı seferi, Beroia Muharebesi, Korfu Kuşatması

İoannis Aksuh ya da Axouchos, ayrıca Axuch olarak da tercüme edilir, (Yunanca: Ἰωάννης Ἀξούχ or Ἀξοῦχος, yaklaşık 1087 - yaklaşık 1150), İmparator II. İoannis hükümdarlığında ve oğlu I. Manuil hükümdarlığının ilk dönemlerinde Megas Domestikos ("Bizans Ordusu komutanı").
Aile

İoannis'in Aleksios Aksuh isimli bir oğlu olmuştur. Aleksios, II. İoannis'in en büyük oğlu, ortak imparator ve 1142 yılında ölen Aleksios Komninos'un kızı ile evlenmiştir. Aleksios Aksuh Bizans Ordusunda en güçlü ikinci pozisyon olan protostrator olmuştur. 1167 yılında ihanetle suçlanmış ve manastıra kapanmaya zorlanmıştır. İoannis Aksuh'un kızkardeşi Eudokia, I. Aleksios'un büyük yeğeni Stefen Komninos ile evlenmiştir. Böylelikle Aksuh, kendi soyunu da Komnenos hanedanına katmıştır.
Çok yüksek ihtimalle, İoannis Aksuh, Trabzon İmparatorluğu'nun ilk imparatoru I. Aleksios'un karısı Theodora Aksuhina'nın atasıdır. Bu çiftin en büyük oğlu I. İoannis, Aksuh ismini kullanmıştır.
1 2 3  İoannis Kinnamos, 5.21-22
1 2 3 4 5 6  Kazhdan (1991), p. 239
↑  Aksuh, bazı kaynaklarda köle olduğu belirtilir. I. Justinianus'un kanunlarına göre, bir savaş esirine otomatik olarak köle statüsü verilmesi kuralı uygulansa da bazen tersi durum da geçerlidir. Sonra gelen Osmanlı İmparatorluğu'nun devşirme sisteminin tersine, Bizans ordusuna sadece özgür askerler kabul edilirdi. Bir kölenin genç bir prensin dostu olması, de jure Aksuh'un köle statüsünden çabucak kurtulduğunu gösterir.
↑  Honiatis, p. 7
↑  Honiatis, pp. 8-9
1 2 3  Brand, p. 5
↑  Magdalino, p. 195
↑  Treadgold (1997), pp. 638-639
↑  Honiatis, p. 29
↑  Magdalino, p. 195.
↑  Honiatis, p. 46
↑  Magdalino, p. 192
↑  Magdalino, p. 254
↑  Honiatis, p. 48
↑  Brand, p. 6
↑  Honiatis, pp. 7-8
↑  İoannis Kinnamos, 227.17; Honiatis p. 59
↑  İoannis Kinnamos, 129.16-19 & 267.16-269.23
Birincil
Honiatis, Nikitas (1984). O City of Byzantium: Annals of Niketas Choniates. transl. by H. Magoulias. Detroit. ISBN 0-814-31764-2. 9 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2010.
Kinammos, İoannis (1976). Deeds of John and Manuel Comnenus. transl. by Charles M. Brand. Columbia University Press.
İkincil
Brand, Charles M., The Turkish Element in Byzantium, Eleventh-Twelfth Centuries, Dumbarton Oaks Papers, Vol. 43, (1989), pp. 1–25.
Alexander Kazhdan, (Ed.) (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (İngilizce). Oxford ve New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
Magdalino, Paul (2002). The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180. Cambridge University Press. ISBN 0-521-52653-1.
Norwich, John Julius. Byzantium: The Decline and Fall. (New York: Alfred P. Knopf, 1996) p. 66, 68.
Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. ISBN 0804726302. 29 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2010.
İmparator II. İoannis, İoannis Aksuh'un yakın arkadaşı ve hamisi
Aleksios Komninos, II. İoannis'in oğlu ve ortak imparator ve İoannis Aksuh'un oğlunun karısının babası.
Merkezî işlem birimi tasarımı

İntel 80486DX-50 işlemcinin yakın çekim fotoğrafı
Merkezî işlem birimi tasarımı bilgisayarın temel bileşenlerinden birisi olan Merkezî işlem birimini (MİB) etkin kullanmayı yönelik bir tasarımdır. MİB bilgisayar donanımının temel bileşenlerinden birisidir. İşlemcisi olmayan bir bilgisayar düşünülemez. Bu yüzden işlemcinin tasarımı ne kadar iyi olursa sistem de o derece hızlı olacaktır. İşlemciyi hızlandırmanın değişik yolları vardır. Bunlardan bazıları:
Buyrukların paralel çalışmasını sağlamak
Çok vuruşluk işlemciler kullanmak
Boru hattı kullanmak
Çoklu işleme kullanmak
şeklinde sıralanabilir. İşlemcinin hızlandırılmasında asıl önemli unsur buyruk başına çevrim süresini azaltmaktır. İşlemci hızlarını karşılaştırırken saat sıklığına bakmak yanıltıcı olabilir. Örneğin, 2 GHz'lik saati olan bir işlemci ile 2.5 GHz'lik saati olan bir işlemci aynı programı eşit sürede çalıştırabilirler.
MİB tasarımını demek, ayrıca şu birimlerin tasarımıyla da ilgilenmek demektir:
Denetim birimleri
Mantık kapıları
Önbellek ve yazmaç
Saat çevirimi
Veriyolu
Tasarım ilkeleri

Bir işlemci tasarlanırken aşağıdaki temel ilkeler kullanılır:
Yalınlık düzenden gelir
Küçük olan hızlıdır
İyi tasarım ödünleşme ister
Olağan durumu hızlandır
Yalın bir işlemci hızlıdır. İşlemcinin karmaşıklığı arttıkça işlemci yavaşlayacaktır. Çok büyük bir işlemcide veri iletimi daha uzun sürecektir, yani küçük işlemci hızlıdır. İşlemcide yapılacak bir takım iyileştirmeler sistemi hızlandırabilir, bu değişikliği yapmak için yapılan fedakârlık ise yavaşlatabilir. Olağan bir durumu (mesela sürekli işlenen bir buyruğu) hızlı çalışır hale getiren bir değişiklik işlemcinin başarımını arttırabilir.
İşlemcinin çalışması > Tek vuruşluk işlemci

Her bir buyruğun 4 bayt tuttuğu ve bellekte tek bir sözcük olarak tutulduğunu düşünürsek, tek vuruşluk bir işlemci, işlem yaparken aşağıdaki üç adımı kullanacaktır.
Program sayacı tarafından belirlenen yazmaçtaki bilgiyi al ve buyruk belleğine yaz. Bu işlem simgesel olarak şu şekilde gösterilebilir.
BB <- [[PS]]
Eğer bellek bayt bayt adreslenmiş ise program sayacını 4 arttır.
PS <- [PS]+4
Buyruk belleğinde tutulan işlemleri yap.
Tek vuruşluk işlemcide çevrim zamanı uzundur. Buyruklar sıra ile işlendiği için en yavaş işlenen buyruk işlemci hızını belirleyecektir. Ayrıca işlemler tek bir vuruşla bitirilemeyebilir.
İşlemcinin çalışması > Çok vuruşluk işlemci

Tek vuruşluk işlemcilerde ortaya çıkan sorunlar tasarımda değişiklik yapıp veriyolu sayısını arttırarak engellenebilir. Çok vuruşluk işlemcide:
AMB hem adres hesabı hem program sayacını artırmak için kullanılır.
Denetim işaretleri sadece buyruk tarafından belirlenmez.
Denetim için sınırlı durum makinası kullanılır.
MİB tasarım mantığı

MİB tasarımında bâzı temel mantıklar kullanılır. Bunlar:
Yapısal olmayan rastgele mantık
Sonlu durum makinaları
Mikroprogramlama
Programlanabilir mantık dizisi
şeklinde sıralanabilir.
Tasarım hedefleri

Tasarım genel olarak aşağıdaki işlemleri kapsar:
İşlemci mimarisi ve başarım modellemesi
Tasarım ve doğrulama
Önemli bileşenlerin tasarımı (önbellek, yazmaç, AMB)
Mantık kapılarının tasarımı
Devre elemanlarının eşzamanlı çalışması
Fiziksel tasarım
Bütünleşebilirlik ve üretilebilirlik
İyi tasarlanmış bir işlemcinin özellikleri şunlardır:
Yüksek başarım
Düşük maliyet
Az güç tüketimi
Uyumluluk
Başarım ve karşılaştırmalı değerlendirme

İşlemcileri karşılaştırırken saat sıklığının belirleyici olmadığından bahsetmiştik. İşlemci hızlarını karşılaştırmak için test programları geliştirilmiştir. Bunların en meşhurları Standard Performance Evaluation Corporation tarafından geliştirilen SPECint ve SPECfp ve Embedded Microprocessor Benchmark Consortium tarafından geliştirilen ConsumerMark'dır.
İşlemcileri karşılaştırırken tasarımcılar değişik kıstaslara başvurur. Bazıları buyruk başına çevirimi, bazıları watt başına başarımı, bazıları  birim para başına başarımı, bazıları ise işlem için geçen zamanı işlemcileri karşılaştırmada kullanır.
Tek yollu işlemcinin iç yapısını gösteren şema
Çok yollu işlemcinin iç yapısını gösteren şema
Viktor Zvyahintsev

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 Zvyahintsev 2012'de
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Viktor Oleksandrovych Zvyahintsev
Doğum tarihi:  22 Ekim 1950(1950-10-22)
Doğum yeri:  Stalino, Sovyetler Birliği
Ölüm tarihi:  22 Nisan 2022 (71 yaşında)
Boyu:  1,79 m (5 ft 10+1⁄2 in)
Mevkii:  Defans
Altyapı kariyeri
:  Shakhtar Donetsk
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 1968-1970 |  Shakhtar Donetsk |   |   |
| 1971 |  SKA Kiev |   |   |
| 1972 |  CSKA Moskova |  26 |  (0) |
| 1973-1975 |  Shakhtar Donetsk |  72 |  (0) |
| 1976 |  Dinamo Kiev |  5 |  (0) |
| 1977-1980 |  Shakhtar Donetsk |  33 |  (0) |
| 1981 |  Tavriya Simferopol |   |   |
Millî takım kariyeri
| 1975-1976 |   Sovyetler Birliği |  13 |  (1) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
| Madalyalar>  Sovyetler Birliği adına.Erkekler Futbol |
| --- | --- | --- |
| Bronz | 1976 Montreal | Takım halinde |
Viktor Oleksandrovych Zvyahintsev (Ukraynaca:Віктор Олександрович Звягінцев, Rusça:Виктор Александрович Звягинцев; d. 22 Ekim 1950 – ö. 22 Nisan 2022), Sovyet-Ukraynalı profesyonel futbolcudur.
Yaşamı ve kariyeri

Zvyahintsev, 22 Ekim 1950'de Stalino, Sovyetler Birliği'nde doğdu. 1968 ile 1981 yılları arasında defans mevkiinde sürdürdüğü aktif futbol kariyerinde; Shakhtar Donetsk, SKA Kiev, CSKA Moskova, Dinamo Kiev ve Tavriya Simferopol futbol takımlarında top koşturdu.
Ayrıca 1976 Yaz Olimpiyatları'nda Montreal'de üçüncü olup bronz madalya kazanan Sovyetler Birliği millî futbol takımı ile 1975-1976 yılları arasında 13 maça çıktı. Damadı futbolcu ve teknik direktör Viktor Onopko'dur.
Ölümü

Zvyahintsev, 22 Nisan 2022 tarihinde 71 yaşında öldü.
Viktor Koval

| Viktor Koval |
| --- | --- |
Koval 2007'de
Doğum: Viktor Stanislavovich Koval 29 Eylül 1947 Moskova, Sovyetler Birliği
Ölüm: 01 Şubat 2021 (73 yaşında) Moskova, Rusya
Ölüm sebebi: COVID-19
Milliyet: Sovyet-Rus
Meslek: Yazar   Oyuncu Şair Sanatçı
Ödüller: Altın Buzağı Ödülü (2007)

Viktor Stanislavovich Koval (Rusça: Виктор Станиславовил Ковалл; 29 Eylül 1947, Moskova - 1 Şubat 2021, Moskova), Sovyet-Rus yazar, şair, sanatçı ve aktör.
Yaşamı

Koval, 29 Eylül 1947'de Moskova, Sovyetler Birliği'nde hizmet sektöründe çalışan bir ailenin oğlu olarak doğdu. 1955 ile 1961 yılları arasında birçok yapımda çocuk oyuncu olarak yer aldı. Moskova Poligrafi Enstitüsü'ndeki eğitiminin ardından çeşitli gazete, dergi ve kitapta çizimler yaptı. 1970'li yıllarda tanınmış bir şair olarak Yaroslavl, Volgograd, Londra, Göteborg ve Milano gibi yerlerde düzenlenen şiir festivallerine katıldı. Rusya Sanatçılar Birliği ve Moskova Yazarlar Birliği üyesi olan Koval, 2007 yılında Literaturnaya Gazeta tarafından verilen Altın Buzağı Ödülü'nü aldı.
Ölümü

Koval, Rusya'daki COVID-19 salgınında COVID-19 ile enfekte olarak 1 Şubat 2020'de doğum yeri Moskova, Rusya'da 73 yaşında öldü.
Filmografi

Vasyok Trubachyov and His Comrades (1955)
The Rumyantsev Case (1955)
Khrabryy zayats (1955)
An Unusual Summer (1956)
Pod zolotym orlom (1957)
Družok (1958)
Ljubuška (1961)
Ricardo Saludo

| Ricardo Saludo> Sivil Hizmet Komisyonu Başkanı |
| --- | --- |
Görev süresi 2008-2010
Başkan: Gloria Macapagal-Arroyo
Yerine gelen: Francisco Duque
Filipinler Bakanlar Kurulu Sekreteri
Görev süresi 2002-2008
Başkan: Gloria Macapagal-Arroyo
Devlet Başkanlığı Özel Kalem Müdürlüğü Başkanı
Görev süresi 2003-2004
Başkan: Gloria Macapagal-Arroyo
Kişisel bilgiler
Bitirdiği okul: Londra Üniversitesi Ateneo de Manila Üniversitesi
Mesleği: Memur
Ricardo L. Saludo, Filipinli bürokrat. 2002-2008 yılları arasında Filipinler Bakanlar Kurulu Sekreteri, 2003-2004 yılları arasında Devlet Başkanlığı Özel Kalem Müdürlüğü Başkanı, 2008-2010 yılları arasında ise Sivil Hizmet Komisyonu Başkanı olarak görev yapmıştır.
Merkezî işlem birimi

| --- | --- |
Intel 80486DX2 mikroişlemcisi. (Alttan görünüm)
Diğer adı: CPU, MIB
Geliştirici(ler): ENIAC
Üretici(ler): Intel, AMD ...
Tip: Bilgisayar parçası
Çıkış tarihi: 1970 - 1980
Merkezî işlem birimi (Türkçe kısaltması MİB, İngilizce: Central Process Unit ya da kısaca CPU), dijital bilgisayarların veri işleyen ve yazılım komutlarını gerçekleştiren bölümüdür. Çalıştırılmakta olan yazılımın içinde bulunan komutları işler. Mikroişlemciler ise tek bir yonga içine yerleştirilmiş bir merkezî işlem birimidir. 1970'lerin ortasından itibaren gelişen mikroişlemciler ve bunların kullanımı, günümüzde MİB teriminin genel olarak mikroişlemciler yerine de kullanılması sonucunu doğurmuştur.
Merkezî işlem birimi aritmetik ve mantıksal işlem yapma yeteneğine sahiptir. Giriş ve çıkış birimleri arasında verilen yazılım ile uygun çalışmayı sağlar. MİB, makine dili denilen düşük seviyeli kodlama sistemi ile çalışır; bu kodlama sistemi bilgisayarın algılayabileceği işlem kodlarından oluşur. Bir mikroişlemcinin algılayabileceği kodların tamamına o işlemcinin komut kümesi denir.
Merkezî işlem birimi aritmetik ve mantıksal işlemleri Aritmetik Mantık Birimi (AMB) aracılığıyla yapar. Bunun dışında virgüllü sayılarla daha rahat hesap yapabilmesi için bir Kayan Nokta işlem birimi (FPU) vardır. Mikroişlemcinin içerisinde bulunan küçük veri saklama alanlarına yazmaç denir.
İlk Merkezî İşlem Birim'leri (MİB) daha büyük, bazen türünün tek örneği bilgisayarlar için özel olarak tasarlanmışlardı. Ancak belirli bir uygulama için özel MİB tasarımının masraflı olması bir veya birçok amaç için yapılan kitlesel olarak üretilmiş işlemcilerin gelişmesine yol açtı. Bu standartlaşma eğilimi ayrık transistörlü ana sistemler ve mini bilgisayarlar döneminde başladı ve entegre devrelerin (ED) popülerleşmesiyle giderek hız kazandı. ED, giderek daha karmaşık ve nanometre ile ölçülebilecek MİB'lerin tasarlanmasına ve üretilmesine olanak verdi. MİB'lerin küçülmesi ve standartlaşması, modern hayatta dijital cihazların varlığını ilk bilgisayar örneklerinin sınırlı uygulamalarının çok ötesinde artırdı.
Tarihçe > Mikroişlemciler

Mikroişlemcilerin 1970'lerde ortaya çıkması, MİB tasarımlarını ve kullanımını oldukça etkiledi. İlk mikroişlemci olan Intel 4004'ün çıkması (1970) ve yine ilk geniş çaplı kullanım sağlayan mikroişlemci olan Intel 8080 (1974) ile bu tip MİB'ler, merkez işlem birimini yürütme metotlarını tamamıyla ele geçirmiş oldu. O zamanki tüm üreticiler, bilgisayar mimarilerini geliştirebilmek için tümleşik devre geliştirme programları yayınladılar. Bunun sonucunda da eski yazılım ve donanımlarıyla geri-uyumlu olan komut set uyumlu mikroişlemciler ürettiler. Günümüzün kişisel bilgisayarlarının başarısıyla birleşince de MİB kelimesi genel olarak mikroişlemciler için de kullanılmaya başlandı.
Önceki nesil MİB'ler ayrık parçalardan ve pek çok küçük tümleşik devrelerin bir veya birden çok devre kartlarında bulunmasıyla gerçekleştiriliyordu. Mikroişlemciler ise, MİB'lerin çok az sayıda (genellikle bir) tümleşik devre üzerinde üretiminden oluşuyordu. MİB'lerin tek kalıp üzerinde üretilmesinin getirdiği bu boyut açısından bu küçülme, parasitik sığalık geçitlerinin azalması gibi fiziksel faktörler sebebiyle daha hızlı geçiş sürelerinin olmasına olanak sağladı. Bu sayede de senkron mikroişlemcilerin 10 MHz civarlarında olan saat hızları GHz seviyelerine taşındı. Ayrıca, olabildiğince ufak transistörlerin tümleşik devrelere yerleştirilmedeki artış, tek bir MİB'de sahip olunan transistör sayısını ve karmaşıklığı da artırdı. Bu geniş gözlem, Moore Kuralı ile tanımlanmıştır ve bu kuralın MİB'deki kompleks yapının zamana bağlı olarak artışının oldukça keskin bir tahminini yapabildiği ispatlanmıştır.
Her ne kadar MİB'in karmaşıklığı, ebatları, tasarımı ve genel şekli fazlasıyla değişmiş olsa da temel yapısının ve fonksiyonunun değişmediği görülmektedir. Günümüzde yaklaşık her MİB von Neumann kayıtlı-program makineleri olarak adlandırılabilir.
Moore Kuralı geçerli olmaya devam ettiğinden, tümleşik devre transistör teknolojilerinin sahip olabileceği limitleri hakkında endişeler ortaya çıkmaya başladı. Olabildiğince minyatürleme sonucu ortaya çıkabilecek elektron göçü ve eşikaltı voltajı durumları önemsenecek boyutlara gelmeye başladı. Bu tip endişeler, araştırmacıları yeni metotlar aramaya (quantum bilgisayarı, paralelliğin kullanımının gelişimi) yöneltti.
MİB İşletimi

Çoğu MİB'nin temel işlemi, aldıkları fiziksel formdan bağımsız olarak, kayıtlı komut serilerisi dediğimiz programları yürütmektir.. Program, bilgisayar belleğinde saklanan seri sayılar ile gösterilir. Genel olarak von Neumann MİB'leri işlemi 4 adımda gerçekleştirirler: Getirme (fetch), kodçözücü (decode), yürütme (execute) ve geri yazma (writeback).
MİB İşletimi > Getirme evresi (fetch)

Bu evre, program belleğinden komutu almayı içerir. Program belleğindeki yer, programın o andaki yerini bir sayıyla tutan program sayıcı tarafından belirlenir. Başka bir deyişle, program sayıcı, MİB'nin o andaki programın hangi kısmında olduğunun yerini tutmaktadır. Bir komut alındıktan sonra program sayıcı, alınan komutun boyunun bellek birim cinsinden değeri kadar artırılır. Bazen getirilmesi gereken komut hızca daha yavaş bir bellekten alınır, böylece MİB'nin komutun geri dönmesini beklerken zaman kazanması sağlanır. Bu konu modern işlemcilerde bellekler ve boru hattı mimarilerinde geniş olarak incelenmektedir.
MİB İşletimi > Kod çözme (decode)

MİB'nin bellekten getirdiği komut, MİB'nin ne yapacağını belirlemede kullanılır. İşte bu kodçözme evresinde, komut MİB'deki önem oranına göre parçalara ayrılır. Sayısal kodun değerinin yorumlanması, MİB'nin komut set mimarisi (Instruction Set Architecture) ile tanımlanır. Genelde, komuttaki sayiların bir grubu, işlem kodu, hangi işlevin gerçekleştirmesi gerektiğini gösterir. Geri kalan kısımdaki sayılar komut için gerekli bilgileri sağlarlar (örneğin bir toplam işlemi için gereken işlenen değerler). Bu tip işlenenler sabit bir sayı olarak verilebileceği gibi, bazen de bir değeri gösterecek yer olarak (yazmaç veya bellek adresi) olarak verilebilir. Eski tasarımlarda, MİB'nin komut çözme işinde sahip olduğu kısımlar değiştirilemez donanımsal parçalardı. Ancak MİB'lerin ve ISA'ların gelişmesiyle, kodun çözümünde ve gerekli ayarların yapılmasında MİB'ye yardımcı olan mikroprogramlar kullanılmaya başlandı. Bu mikroprogramlar, MİB'nin kodçözme şeklini üretiminden sonra da değiştirebilmek için, bazı durumlarda tekrar yazılabilir olurlardı.
MİB İşletimi > Yürütme (execute)

Bu evrede, istenen işin gerçekleşebilmesi için MİB'nin birçok kısmı bağlı haldedir. Örneğin, bir toplama işlemi istendiğinde, aritmetik ve mantık birimi (Arithmetic Logic Unit) bir kısım giriş ve çıkışlara bağlı olacaktır. Girişler toplamada kullanılacak sayıları içerirken, çıkışlar ise sonuç değerini tutacaktır. ALU, girişlerde basit aritmetik ve mantık işlemlerini gerçekleştirecek devre yapılarına sahiptir. Eğer toplama işlemi MİB'nin gerçekleştirebileceğinden çok büyük sonuçlar üretiyorsa, bayrak yazmaçlarındaki aritmetik taşma bayrağı kullanılacaktır.