stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
WWE'deki Kadın şampiyonlukları
Şampiyonluk kemerlerinin özeti > Takım şampiyonluk kemerleri > NXT Women's Tag Team Championship (2021-2023)

Ana madde: NXT Women's Tag Team Championship
NXT Women's Tag Team Championship, WWE'nin gelişim markası NXT'nin kadınlar takım şampiyonluğu kemeriydi. 10 Mart 2021 NXT bölümünde oluşturulan kemer, NXT Genel Müdürü William Regal tarafından takdim edildi. Bir önceki hafta WWE Women's Tag Team Championship kemer maçı tartışmalı biten Dakota Kai ve Raquel González, Kadınlar için yapılan Dusty Rhodes Tag Team Classic'i kazandığı için kemerlerin ilk sahibi kabul edildi. 23 Haziran 2023 SmackDown bölümünde, WWE Women's Tag Team Championship kemer sahipleri Ronda Rousey ve Shayna Baszler'ın NXT Women's Tag Team Championship kemer sahipleri Alba Fyre ve Isla Dawn'ı yendiği kemer birleştirme maçında bu kemer emekli edildi. NXT kemerlerinin son sahibi Fyre ve Dawn olarak kayıtlara geçti.
WWE Divas Championship kemerinin ilk sahibi Michelle McCool
NXT Women's Championship kemerinin ilk sahibi Paige, kemerin orijinal versiyonuyla (2013-2017)
WWE Women's Championship kemerinin ilk sahibi ve 17 adetle şirket tarihinde en çok kemer kazanan kadın güreşçi Charlotte Flair, kemerin 2016-2023 versiyonuyla
WWE Women's Tag Team Championship kemerlerinin ilk sahibi The Boss 'n' Hug Connection (Sasha Banks ve Bayley)
Ali Muzaffer Göker

| Ali Muzaffer Göker> Türkiye'nin Tokyo Büyükelçisi |
| --- | --- |
Görev süresi 1944-1945
Yerine geldiği: Ahmet Ferit Tek
Yerine gelen: İzzet Aksalur
Türkiye Büyük Millet Meclisi 4., 5., 6. ve 7. Dönem Milletvekili
Görev süresi 4 Mayıs 1931 - 14 Haziran 1946
Seçim bölgesi: 1931 - Konya 1935 - Konya 1939 - Konya 1943 - Konya
Kişisel bilgiler
Doğum: 1888 İstanbul
Ölüm: 10 Haziran 1959 (70-71 yaşlarında) İstanbul
Defin yeri: Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul
Ali Muzaffer Göker (1888, İstanbul - 10 Haziran 1959), Türk siyasetçidir.
Mülkiye Mektebi ve Paris Ulumu Siyasiye Okulu mezunudur. İstanbul Darülfünun Edebiyat Şubesi Tarih Bölüm Tarihi Öğretmen Yardımcılığı ve Hocalığı, Yeni Zamanlar Tarihi Profesörlüğü, Yüksek Ticaret Okulu İktisat, Mekteb-i Sultani Sultanisi ve Erkan-ı Harbiye Mektebinde Siyasi Tarih Dersleri Hocalığı, Darülfünun Türkiye-Avrupa İlişkileri Kürsüsü Profesörlüğü, Türk-Yunan Asker ve Sivil Esirlerini Değiştirme Komisyonu Türk Delegesi, İstanbul ve Trakya Bölgesi Maarif Eminliği, Son Zamanlar Tarihi Profesörlüğü, Fakülte Reisliği, Türk Tarih Kurumu Üyeliği ve Genel Sekreterliği, Yazarlık, Tokyo Büyükelçiliği, TBMM IV. Dönem (Ara Seçim), V., VI.ve VII. Dönem (İstifa: 3 Ağustos 1944) Konya Milletvekilliği ile VI. Dönem Hariciye Encümeni Reisliği ve IV., V. Dönem Divân-ı Riyâset Kâtipliği ve VII. Dönem Dışişleri Komisyonu Başkanlığı yapmıştır. Karacaahmet Mezarlığı'nda defnedilmiştir.
Ali Muzaffer Göker'in Karacaahmet Mezarlığı'ndaki mezarı
Ali Muzaffer Göker'in mezar taşı
Jocelerme Privert

| Jocelerme Privert |
| --- | --- |

Haiti Devlet Başkanı
Görev süresi 14 Şubat 2016 - 7 Şubat 2017
Yerine geldiği: Michel Martelly
Yerine gelen: Jovenel Moïse
Kişisel bilgiler
Doğum: 1 Şubat 1953 Petit-Trou-de-Nippes, Haiti
Jocelerme Privert (Fransızca telaffuz: [ʒɔslɛʁm pʁivɛʁ]; d. 1 Şubat 1953), Haitili muhasebeci, bürokrat ve siyasetçi. Privert, Haiti'de 2016 ile 2017 yılları arasında geçici olarak devlet başkanlığı görevinde bulunmuştur.
Siyasi kariyeri

Uzun zamandır siyasetçi olarak 2001 ve 2002 yıllarında Jean-Bertrand Aristide'nin başbakanlığı döneminde ekonomi ve maliye bakanı olarak görev yaptı. 2002 yılında İçişleri ve Bölgesel Topluluklar Bakanı atandı ve 2004 Haiti darbesine kadar görev yaptı.
2016 başında dönemin devlet başkanı Michel Martelly'nin ardılı henüz belli olmadığı bir süreçte görev süresi dolması ile birlikte görevinden ayrılmış, yaşanan bu durumun ardından Privert geçici olarak devlet başkanlığı makamına gelmiştir.
Kasım 2016 tarihinde gerçekleştirilen seçimlerin ardından görevi Şubat 2017'de seçimi kazanan Jovenel Moïse'ye devrederek makamdan ayrılmıştır.
Hu Cintao

Bu bir Çin adıdır; soyadı Hu .
| Hu Cintao Basitleştirilmiş Çince: 胡锦涛 |
| --- | --- |

Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri
Görev süresi 15 Kasım 2002 - 15 Kasım 2012
Yerine geldiği: Jiang Zemin
Yerine gelen: Şi Cinping
Çin Komünist Partisi Merkez Askeri Komisyonu Başkanı
Görev süresi 19 Eylül 2004 - 15 Kasım 2012
Yerine geldiği: Jiang Zemin
Yerine gelen: Şi Cinping
Çin devlet başkanı
Görev süresi 15 Mart 2003 - 14 Mart 2013
Hükûmet başkanı: Wen Jiabao
Başkan Yardımcısı: Zeng Qinghong Şi Cinping
Yerine geldiği: Jiang Zemin
Yerine gelen: Şi Cinping
Çin Halk Cumhuriyeti Merkez Askeri Komisyonu Başkanı
Görev süresi 13 Mart 2005 - 14 Mart 2013
Yerine geldiği: Jiang Zemin
Yerine gelen: Şi Cinping
Kişisel bilgiler
Doğum: 21 Aralık 1942 (82 yaşında) Taizhou, Jiangsu
Partisi: Çin Komünist Partisi
Evlilik(ler): Liu Yongqing (刘永清)
Çocuk(lar): Hu Haifeng Hu Haiqing
Bitirdiği okul: Tsinghua Üniversitesi
Dini: Yok (ateist)
Hu Cintao (Çince: 胡錦濤 / 胡锦涛, pinyin: Hú Jǐntāo, d. 21 Aralık 1942), 2002'den 2012'ye kadar Çin Komünist Partisi genel sekreterliği, 2003'ten 2013'e kadar Çin devlet başkanlığı ve 2004'ten 2012'ye kadar Merkez Askeri Komisyon başkanlığı yapmış Çinli bir politikacıdır. Çin'in altıncı devlet başkanıydı.
15 Kasım 2002'den beri Çin Komünist Partisi Genel Sekreterliği ve 15 Mart 2003'ten beri Başkanlık görevindeydi. Döneminde Çin, Dünya Ticaret Örgütü'ne üye olmuş, uzaya kendi imkânlarıyla uydu gönderen üçüncü ülke olmuştur. Çin ekonomisi Hu Cintao altında Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olmuştur. Tibet bölgesindeki ayaklanmayı sert biçimde bastırtmıştır. Söylemleri daha çok ekonomi ağırlıklıydı. 2012'de ÇKP Genel Sekreterliği görevini ve 2013'te Çin başkanlığı görevini bırakmıştır.
Cintao, bir ateisttir.
Lev Troçki

"Troçki" buraya yönlendirilmektedir. Diğer kullanımlar için Troçki (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Lev Troçki  Лев Давидович Троцкий |
| --- | --- |

RSFSC Dışişleri Halk Komiseri
Görev süresi 8 Kasım 1917 - 13 Mart 1918
Hükûmet başkanı: Vladimir Lenin
Yerine geldiği: Makam oluşturuldu
Yerine gelen: Georgiy Çiçerin
Sovyetler BirliğiAskeri ve Deniz İşleri Halk Komiseri
Görev süresi 29 Ağustos 1919 - 15 Ocak 1925
Hükûmet başkanı: Vladimir Lenin Aleksey Rikov
Yerine geldiği: Lev Kamenev
Yerine gelen: Mihail Frunze
Petrograd Sovyeti Başkanı
Görev süresi 20 Eylül 1917 - 26 Aralık 1917
Yerine geldiği: Nikolay Çheidze
Yerine gelen: Grigori Zinovyev
Kişisel bilgiler
Doğum: Lev Davidoviç Bronştayn 7 Kasım 1879(1879-11-07) Herson Guberniyası, Rus İmparatorluğu
Ölüm: 21 Ağustos 1940 (60 yaşında) Meksiko, Meksika
Partisi: RSDİP, SDPS, Sovyetler Birliği Komünist Partisi, Sol Muhalefet, Dördüncü Enternasyonal
Evlilik(ler): Aleksandra Sokolovskaya, Natalia Sedova
Dini: Yok, Marksist-Leninist ateizm
Ödülleri: 
İmzası: 
Lev Davidoviç Bronştayn (Rusça: Лев Дави́дович Бронштейн) ya da yaygın bilinen adıyla Lev Troçki (Rusça: Лев Троцкий) ([ˈlʲef ˈtrot͡skʲɪj]; d. 7 Kasım 1879, Yelisavetgrad yakınları - ö. 21 Ağustos 1940, Meksiko), Bolşevik siyasetçi, devrimci ve Marksist teorisyen.
Sovyetler Birliği'nin ilk yıllarında etkili bir siyasetçiydi. Dışişlerinden Sorumlu Halk Komiseri görevini alan ilk kişi, Kızıl Ordu'nun kurucusu ve komutanı, Savaştan Sorumlu Halk Komiseri oldu. Ayrıca Bolşevik Parti'nin Politbüro üyesiydi. Josef Stalin ile giriştiği siyasi mücadeleyi kaybedince resmî görevlerden alındı ve Sovyetler Birliği'nden sürgün edildi.
Önemli Marksist teorisyenlerden biridir, görüşleri Troçkizm adıyla anılır, Stalin ve Mao'nun görüşlerine karşı en önemli muhalefet hareketini oluşturur.
Lev Davidoviç Bronştayn adıyla Yanovka'da küçük toprak sahibi bir Yahudi ailesinin çocuğu olarak 1879 yılında doğdu. Troçki adını 1902 yılından itibaren kullanmaya başlamıştır.
1917 Rus Devrimi'nin önde gelen isimlerindendir. Sovyetler Birliği'nin kurulmasında, ihtilâl sonrası iç isyanların ve ayaklanmaların bastırılmasında birinci derecede rol oynadı. Kızıl Ordu'nun kurucusu olarak kabul edilir. Lenin'in ardından Sovyetlerin ikinci adamı oldu. Lenin'in ölümünden sonra Stalin ile giriştiği iktidar mücadelesini kaybetti, uzun yıllar Sovyetler Birliği'nde Bolşevik Parti üyesi olarak kalan Troçki, Bolşevik Parti'ye karşı bir işçi ayaklanması örgütlenmesi ve işçi sınıfı iktidarına karşı silahlı ayaklanmayı teşvik etme suçlarıyla suçlandı ve ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Daha sonra Dördüncü Enternasyonalin lideri olarak kaleme aldığı İhanete Uğrayan Devrim gibi eserlerinde Stalinizm eleştirisi yapmaya devam etti.
Hayatı > Çocukluk Dönemi (1879-1895)

Troçki, 7 Kasım 1879 yılında Güney Ukrayna'da bulunan Kerson bölgesinde doğdu. Ailesi Yahudi olmasına rağmen evde konuşulan dil Rusça ve Ukraynaca idi. Annesi Anna Bronstein (1850–1910), babası David Leontyevich Bronstein'dir. (1847–1922) Troçki'nin kız kardeşi Olga, Bolşevik Parti'nin ileri gelenlerinden Lev Kamenev ile evlenmiştir. Dokuz yaşlarında iken Odessa'da bulunan teyzesinin yanına giderek burada eğitim gördü. Daha sonra eğitimine devam etmek gayesiyle Nikolayev'e gitti. Matematik ve hukuk alanında yüksek öğrenim yaptı. Troçki, Rusça, Ukraynaca, İbranice, Almanca, İngilizce, Fransızca ve İspanyolca dillerini konuşabiliyordu. Troçki Hayatım adlı eserinde Rusça ve Ukraynaca dışındaki hiçbir dili akıcı konuşamadığını belirtmiştir. Fakat Raymond Molinier, onun Fransızcayı akıcı bir biçimde konuşabildiğini yazmıştır.
9 yaşındayken babası onu Odessa'daki Alman okuluna gönderdi. Troçki, devam eden yıllarını burada eğitim görerek geçirdi.
Hayatı > Devrimci Faaliyet ve Sürgün Dönemi (1896-1902)

Öğrenciliği sırasında sosyal demokrat çevrelerle temasa geçti ve devrimci gruplara dahil oldu. Marksizm görüşünü benimsedi. 1897 yılında Nikolayev şehrine taşındı. Burada Güney Rusya İşçi Birliği adlı gizli bir örgütün kurucuları arasında yer aldı. Sosyalist fikirleri halk arasında yaymak için çeşitli broşür ve bildiriler yazdı. Bu dönemde yazılarında "Lvov" ismini kullanıyordu. 1898 yılında bu gizli örgüte mensubiyetinden dolayı Çarlık polisi tarafından yakalanarak hapse konuldu. İki yıl tutuklu kaldı.
Hapis hayatından sonra Sibirya'ya sürgüne yollandı. Sürgünde iken Marksist bir felsefe öğrencisi olan Aleksandra Sokolovskaya ile evlendi. İkilinin Nina Nevelson ve Zinaida Volkova adlarındaki iki kızı bu dönemde dünyaya geldi. "Troçki" takma ismini bu süreçte kullanmaya başladı. Bu ismi Odessa Cezaevi'ndeki bir gardiyandan almıştı. Yaklaşık iki yıl sürgün kaldıktan sonra 1902 yılında Sibirya'dan firar ederek önce Viyana'ya, akabinde Londra'ya gitti. Burada Georgy Plekhanov, Vladimir Lenin, Julius Martov gibi devrimcilerin yer aldığı Iskra dergisinin editör grubuna katıldı ve "Pero" takma adıyla yazılar yazdı. Bir yıl sonra Londra'da toplanan Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin kongresine katıldı. Bu kongrede parti içinde Bolşevikler ve Menşevikler olmak üzere iki hizip oluştu. Bolşevik Lenin'e karşı Troçki Menşevik kanatta yer aldı. Ancak bir yıl sonra Menşeviklerin görüşlerine katılmadığını belirterek Menşeviklerden ayrıldı. 1905 Devrimi'nin yenilgisinden sonra Sibirya'ya sürüldü ama firar etti. Firarın öyküsünü "1905" adlı kitabına yaptığı ek bir bölümde anlatmaktadır. 1917 yılında devrim öncesinde Lenin'in davetiyle Bolşeviklere katıldı. Lenin'in Nisan Tezleri'ni kaleme almasından sonra aralarında teorik bir fark da kalmadığından 1917'de Bolşeviklere katılmıştır.
1897'de mücadeleye Narodnik (halkçılık hareketi) düşünceleri savunarak atıldı. Sürgün şartlarında okuduğu Marksist klasiklerin etkisiyle bir süre sonra kendisini dönemin devrimci akımı olan 'sosyal demokrat' ilan etti. 4 Mayıs 1917'de ülkeye döndüğünde geçici hükûmete karşı Bolşevik Parti'ye yakın bir tutum aldı ve Enternasyonalistler ile birlikte hareket etti ve Bolşeviklere dahil oldu. Lenin "son yazıları" dahil olmak üzere iki metninde Troçki için "aramızdaki son Bolşevik olmasına karşın, kabul etmeliyiz ki en yetenekli Bolşevik odur" demiştir.
Hayatı > Rusya Devrimi (1917)

Troçki, Rusya'ya döndükten sonra Petrograd Sovyeti Başkanlığına seçildi. Bu sıfatıyla Rus devriminin alt yapısının hazırlanmasında, ayaklanmaların örgütlenmesinde ve yönetiminde etkin ve önemli bir rol üstlendi. Devrimin gerçekleşmesinde ve Rus Çarlığı'nın yıkılmasında büyük pay sahibi oldu. Devrim sonrasında Sovyetler Birliği'nin önemli adamlarından birisi haline geldi. Önce Dışişleri, daha sonra Savaş Bakanlığı'na getirildi. En önemli faaliyeti ise Kızıl Ordu ile ilgili olanıdır. Başkumandan sıfatıyla Kızıl Ordu'nun kurulması görevi kendisine verildikten sonra bunu gerçekleştirdi. Devrim sonrası meydana gelen karışıklıklar ve iç ayaklanmalar boyunca bu orduyu idare etti. Troçki, Komünist Enternasyonal'in kurulmasında da önemli rol oynadı. İlk dört kongrenin programları ve bildirileri kendisi tarafından hazırlandı. Meydana gelen sorunların çözümünde sergilediği farklı tutum ve fikirler sebebiyle, parti çoğunluğuyla ters düştü.
Hayatı > 1918

I. Dünya Savaşı'nda Rusya'nın yenilgisini onaylayan Brest-Litovsk Antlaşmasını imzalamak için görevlendirilmiştir. Lenin'e göre ilerleyen yıllarda devrimin dünya çapına yayılması kaçınılmaz olduğu için yapılacak barış ve kabul edilen yenilgi de ancak geçici olacaktır. Troçki, Sovyetler Birliği'nin yer altı ve yer üstü kaynaklarını başka devletlere bırakmasını öngördüğü gerekçesiyle bu anlaşmayı imzalamadan geri döndü. İnşa aşamasında olan Sovyetler Birliği'nin iç sorunlarıyla uğraşırken dışa karşı bu tavizin verilebileceği düşüncesiyle Brest Litovsk Antlaşması, Troçki'nin yerine görevlendirilen Kamenev tarafından imzalandı. Bu antlaşma ile Rusya, 1878 yılında ele geçirdiği Kars, Ardahan ve Iğdır'ı Osmanlı İmparatorluğu'na geri veriyordu.
Hayatı > Öldürülmesi

1940 yılında NKVD ajanı olan Ramón Mercader adlı Stalinist, İspanyol gazeteci kılığına bürünerek röportaj yapmak bahanesiyle Troçki'nin kaldığı eve gitti. Fırsat bulunca başına buz baltasıyla vurmak suretiyle ağır şekilde yaraladı. Troçki, saldırganla boğuştuğu sırada odaya giren Troçki'nin korumaları Mercader'e saldırdı. Troçki, korumalarına "Onu öldürmeyin, bu adamın anlatacak bir hikâyesi var." diye seslendi. Troçki aldığı yara nedeniyle ertesi gün hayatını kaybetti. Ölümünden önce iki kez bilinci yerine geldi. İlkinde eşine "Burjuva basına iyi malzeme olduk" diyerek ölümle yüz yüze geldiği bir anda cesaretini yitirmediğini gösterdi. Bir sonraki bilincin geri gelişi ise son sözlerini sarf etmesini sağladı. Bu sözler: "Dördüncü Enternasyonal'in zaferinden eminim, ileri!" olmuştur.
Cinayetten kısa bir süre sonra Joseph Stalin, Mercader'in annesi Caridad'a operasyondaki payı için Lenin Nişanı vermiştir. 1961'de Sovyetler Birliği'ne taşınan Mercader, dönemin KGB başkanı Alexander Shelepin tarafından Sovyetler Birliği Kahramanı madalyası almıştır.
Eserleri

1905
Hayatım (otobiyografi)
Bireysel Terörizmin İflası, 1909 9 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Entelijensa ve Sosyalizm
Marksistler Bireysel Terörizme Neden Karşıdırlar?
Üçüncü Kongrenin Temel Dersi, Haziran 1921 8 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Komünist Enternasyonal'in Taktikleri Üzerine, Aralık 1921 8 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Dördüncü Dünya Kongresi Raporu, 28 Aralık 1922 8 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Yoldaş McKay'e Mektup, 13 Mart 1923 5 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Paris Komünü Üzerine
"Avrupa Birleşik Devletleri" Sloganı İçin Uygun Zaman mı?, Haziran 1923 9 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Doğu'da Perspektifler ve Görevler, 21 Nisan 1924 9 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Ekim Dersleri, 1924
Lenin'den Sonra Üçüncü Enternasyonal
Tek Ülkede Sosyalizm?
Katalan Milliyetçiliğinin İlerici Karakteri
İspanyol Komünizmi ve Katalan Federasyonu
Katalonya'da Ulusal Sorun
Rus Devrimini Savunurken
Sürekli Devrim-Sonuçlar ve Olasılıklar
Marxism ve Ekonomik Yaşam
Uluslararası Komünist Birliğin Temel Teorik Görüşleri Üzerine Bir Tartışmaya Katkı
Savaş ve Dördüncü Enternasyonal
Amerika Komünist Olursa
Merkezci Kombinasyonlar ve Marksist Taktikler
Merkezci Simya mı, Marksizm mi?
Güney Afrika Tezleri Üzerine
Terörizm ve Sovyetler Birliği'ndeki Stalinist Rejim
Komünist Manifesto'nun Doksanıncı Yıldönümü
Lenin ve Emperyalist Savaş
Grynszpan'dan Yana: Faşist Kıyım Çetelerine ve Stalinist Hainlere Karşı
Zamanımızda Marksizm
Bir Kez Daha "Marksizmin Krizi" Üzerine
1 Mayıs ve Enternasyonal
Demokratik Merkeziyetçilik Üzerine
İhanete Uğrayan Devrim
Sinemada Troçki

Lev Troçki tarihsel önemiyle orantılı olarak birçok sinema filminde canlandırıldı. Bunlardan en önemlileri aşağıdadır:
| Yıl | Film ve Türkçe adı | Yönetmen | Troçki rolü |
| --- | --- | --- | --- |
| 1934 | Manhattan Melodrama (Son Günah) | W.S. Van Dyke | Leo Lance |
| 1934 | British Agent | Michael Curtiz | J. Carrol Naish |
| 1971 | Nicholas and Alexandra (Romanofların Sonu) | Franklin J. Schaffner | Brian Cox |
| 1972 | The Assassination of Trotsky (Meksika'da Cinayet) | Joseph Losey | Richard Burton |
| 1974 | Stavisky... | Alain Resnais | Yves Peneau |
| 2002 | Frida | Julie Taymor | Geoffrey Rush |
| 2011 | Marx Reloaded (belgesel) | Jason Barker | Ivan Nikolic |
Lev Troçki'nin Büyükada'da 1929 ile 1933 yılları arasında yaşadığı evi
Lev Davidoviç Bronştayn 8 yaşındayken
Lev Troçki'nin Coyoacán'daki mezarı ve küllerinin gömüldüğü yer
Troçki ve ikinci eşi Natalia Sedova, 1932
Ziya Paşa

| Ziya Paşa |
| --- | --- |
Ziya Paşa'nın Abdullah Biraderler tarafından çekilmiş bir fotoğrafı
Doğum: Abdülhamid Ziyâeddin 1829 İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 17 Mayıs 1880 (51 yaşında) Adana, Osmanlı İmparatorluğu
Meslek: Şair, yazar, siyasetçi

Ziya Paşa (Osmanlıca: ضيا پاشا, romanize: Żiyâ Pâşâ) doğum adıyla Abdülhamid Ziyâeddin (1829, İstanbul - 17 Mayıs 1880, Adana), Tanzimat devri devlet ve fikir adamı, gazeteci ve şairdir. Osmanlı İmparatorluğu'nda 19. yüzyılın en önemli devlet adamlarından birisidir ve Tanzimat edebiyatının en fazla eser veren yazarlarındandır. Şinasi ve Namık Kemal ile birlikte “Batılılaşma” kavramını ilk defa ortaya atan Osmanlı aydınları arasında yer alır.
Sultan Abdülaziz döneminde Avrupa'ya kaçarak Jön Türkler'e katıldı. Çıkardığı gazete aracılığıyla devrin hükûmetini eleştirdi. Yurda döndükten sonra vali olarak hizmet verdi ve görev yeri olan Adana'da öldü.
Terc-i Bend şiiri ile ilk defa edebiyat alanında ün sağlamıştır. "Âyinesi iştir kişinin lafa bakılmaz / Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde" ve "Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir / Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir" gibi kimi beyitleri darb-ı mesel olmuştur.
Adana'da 1950'li yıllarda ana cadde işlevi kazanan işlek yol, adını Ziya Paşa'dan alır.
Hayatı

1829 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Babası, Galata Gümrüğü'nde kâtiplik yapan Erzurum'un İspir ilçesinin Kerab köyünden Feridüddin Efendi, annesi Itır Hanım'dır. Asıl adı "Abdülhamid Ziyâeddin'"dir.
Öğrenimine İstanbul Kandilli'de başladı. Süleymaniye yakınlarındaki "Mekteb-i Ulum-i Edebiyye"ye devam etti. Arapça ve Farsça öğrendi.
Bir süre Sadaret Mektub-i Kalemi'nde katip olarak çalıştı. Bu sırada devam ettiği Arapça ve Farsça dersler ile klasik edebiyatta ustalığını ilerletti; devrin şair ve alimlerinin bir araya geldiği Lebib Efendi Konağı’ndaki toplantılara katıldı.
Şairlikte ve Sadaret Kalemi’ndeki başarılarını takdir eden Sadrazam Mustafa Reşit Paşa'nın aracılığıyla 1855'te sarayda Mâbeyn-i Hümâyun Katipliği'ne atandı. Bu sırada Fransızca öğrendi. Molière'in Tartuffe adlı eserini “Tartüf yahut Riyanın Encamı” adı ile çevirerek Türk edebiyatının ilk manzum tercüme piyesini ortaya koydu Louis Viardot’un “Endülüs Tarihi”, Cheruel ve Lavelle adlı yazarların “Engizisyon Tarihi” adlı eserlerini Fransızcadan Türkçeye çevirdi. Bir yandan da Hersekli Arif Hikmet Bey’in Laleli’deki evinde düzenlenen Encümen-i Şuara Topluluğu toplantılarına katıldı.
1859’da Mustafa Reşit Paşa'nın ölümünden sonra sadrazam olan Mehmet Emin Ali Paşa ile anlaşamadığından yeni görevlere atanarak saraydan uzaklaştırıldı. Bu sırada yazdığı “Terci-i Bend” şiiri ile ilk defa edebiyat alanında ün sağladı. 132 beyit uzunluğunda, divan tarzında bir eser olan bu şiirde kainat ve dünyayı yeni bir bakışla kavrama çabası görülür ve devrin hükümeti üstü örtük olarak eleştirilir.
Saraydan uzaklaştırıldıktan sonra önce Atina elçiliğinde görevlendirilen Ziya Paşa, 1861'de Kıbrıs Mutasarrıfı oldu ve "Paşa" unvanını aldı; Kıbrıs'ta sıtmaya yakalandığı gibi bir çocuğunu ve babasını orada kaybetti; 1863'te Amasya, 1865'te Canik Mutasarrıfı oldu; 1866'da İstanbul'a dönebildi; Kıbrıs dönüşü hasta olan eşini de kaybetti.
Yönetime muhalif olan İttihak-ı Hamiyet Cemiyeti'nin (sonraki adıyla Yeni Osmanlılar)  üyesi olan Ziya Paşa, Diyarbekirli Filip Efendi'nin çıkardığı "Muhbir" gazetesindeki hükûmeti eleştiren yazılar yayımlaması yüzünden Nisan 1867'de yeniden Kıbrıs'a atandı.
Hayatı > Avrupa’ya kaçışı

Kısa bir süre önce saraya küskün olarak Paris'e yerleşen Osmanlı devlet adamı ve Mısır prensi Mustafa Fazıl Paşa, İstanbul'a gönderdiği bir adamı vasıtasıyla Ziya Paşa'yı ve birkaç ay önce Erzurum’a vali muavini olarak atanan ancak gitmeyen Namık Kemal’i Paris’e davet etti; onlara geçimlerini sağlayacak kadar para tahsis edeceğini bildirdi. İki şair, Avrupa’ya gidip Mustafa Fazıl Paşa’nın koruyuculuğunda kalemleri ile hükümete muhalefet etme teklifini kabul ettiler. Kendilerine gerekli gördükleri kimseleri de beraberinde getirebilecekleri bildirilmişti. Ali Suavi ile Agah Efendi’yi de davete karar verdiler. Mithat Paşa’yı gidişlerinden haberdar ettikten sonra birlikte Fransız Büyükelçiliğinin yardımı ile ülkeden kaçarak İtalya’nın Messina Limanına gittiler.
Hayatı > İstanbul yılları

İstanbul'a döndükten sonra 1872-1876 arasında çeşitli memuriyetliklerde görevlendirildi. Bir süre geçim sıkıntısı çekti. Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ve yerine II. Abdülhamit'in tahta çıkarılmasından sonra kurulan Anayasa Komisyonunda yer aldı. Bu sırada Maarif Müsteşarlığı görevinde idi ancak müsteşarlığın işlerinden ziyade anayasa hazırlıkları ile uğraştı. Anayasanın 23 Aralık 1876'da ilan edilmesinden sonra Genç Osmanlılar'ı tutuklama ve sürgünlerle çevresinden uzaklaştıran padişah Abdülhamit, Ziya Paşa'yı İstanbul'dan uzaklaştırmak için vezir rütbesi ile Suriye'ye vali olarak gönderdi.
Hayatı > Valilikleri

Üç buçuk ay süren Suriye valiliğinden sonra Konya'da bir yıl valilik yapan ve eğitimle ilgili çalışmalar gerçekleştiren Ziya Paşa, son olarak 1878 yılında Adana'ya vali olarak atandı. Adana'da eğitim ve kültür alanında faaliyet gösterdi. Bursa valisi Ahmet Vefik Paşa’yı örnek alarak bir tiyatro binası inşa ettirdi, temsil vermek üzere İstanbul’dan bir tiyatro heyeti getirtti ve Fransızcadan piyes tercüme etti. İmarla ilgili faaliyetlerde bulundu; Gülek nahiyesinde bir rüştüye açtı.
Hayatı > Ölümü

,
2 yıla yakın valilik yaptığı Adana’da 17 Mayıs 1880’de sirozdan hayatını kaybetti. Büyük bir cenaze töreninin ardından Adana Ulu Camii yanına defnedildi. 1881 yılında Adana valisi Abidin Paşa tarafından Ziya Paşa için türbe yaptırıldı. Türbenin etrafı 1960'larda park haline gelmiştir.
Hayatı > Çocukları

İki evlilik yapmış olan Ziya Paşa'nın ilk evliliğinden Hayali Bey, Seniha Hanım, Vahid Ziya Bey adlı üç çocuğu olmuştur; ikinci evliliğini Saadet Hanım ile yapmıştır.