Litvanya
Kültür > Edebiyat

Orta Çağ'ın ana bilim dili olan Latincede yazılmış pek çok Litvan edebiyatı eseri bulunur. Bu tür edebiyatın en önemli örneklerinden biri Litvanya Kralı Mindaugas'ın fermanlarıdır. Gediminas'ın Mektupları da Litvan edebiyatının Latince yazılı mirasının önemli parçalarındandır.
Latince eser yazan ilk Litvan yazarlardan biri Nicolaus Hussovianus'tur. 1523'te yayımlanan Carmen de statura, feritate ac venatione bisontis (Bizonların Ortaya Çıkışı, Vahşeti ve Avlanmasıyla İlgili Bir Şarkı) adlı şiiri, Litvanya'nın manzarasını, yaşam tarzını ve geleneklerini betimler, güncel siyasi sorunlarına değinir ve paganizm ile Hristiyanlık arasındaki çatışmayı yansıtır. Michalo Lituanus [lt] takma adıyla tanınan yazar (yaklaşık 1490 - 1560), 16. yüzyılın ortalarında De moribus tartarorum, lituanorum et moscorum (Tatarların, Litvanyalıların ve Moskovalıların Gelenekleri Üzerine) adlı bir inceleme yazmış, eseri 1615'te yayımlanmıştır. 16. yüzyıl Litvanya kültür hayatının dikkat çeken isimlerinden biri de İspanyol kökenli avukat ve şair Petrus Roysius Maurus Alcagnicensis'tir (yaklaşık 1505 - 1571). Vilnius'un belediye başkanı ve hukukçu olan Augustinus Rotundus (yaklaşık 1520-1582), 1560 civarındaki Litvanya'yı anlatan Latince eserler yazmıştır. 16. yüzyılın ikinci yarısında yaşayan hümanist şair loannes Radvanus, Vergilius'un Anaeis'ine benzer bir destan yazmıştır. Litvanların ulusal destanı olması amacıyla yazılan Radivilias adlı eseri, 1588'de Vilnius'ta yayımlanmıştır.
17. yüzyılda da Litvanyalı bilim insanları Latince yazmayı sürdürmüştür. Kazimieras Kojelavičius-Vijūkas ve Žygimantas Liauksminas teoloji, retorik ve müzik alanlarındaki Latince eserleriyle tanınır. Albertas Kojalavičius-Vijūkas, 19. yüzyıla kadar Litvanya tarihi için ana bilgi kaynağı olarak kullanılan Historiae Lituanae adlı tarih kitabını yazmıştır.
Litvanca dilinde yazılmış ilk edebi eserler 16. yüzyılda yayımlanmaya başlamıştır. 1547'de Martynas Mažvydas, Litvanya'da basılan ilk kitap olan Katekizmo prasti žodžiai'yi (Kateşizm'in Basit Sözleri) derlenip yayımlamış ve basılı Litvanca edebiyatının ilk eseri olmuştur. Bu eseri Katechizmas ile Mikalojus Daukša takip etmiştir. 16. ve 17. yüzyıllarda Litvan edebiyatı tüm Hristiyan Avrupa'da olduğu gibi ağırlıklı olarak dinî içeriklidir.
Eski Litvan edebiyatının gelişimi (14 - 18. yüzyıllar), Aydınlanma Çağı'nın en önde gelen yazarlarından biri olan Kristijonas Donelaitis ile sona erer. Donelaitis'in altılı hece ölçüsüyle yazılmış Metai (Mevsimler) adlı şiiri, Litvanya kurgu edebiyatı için bir dönüm noktası olarak kabul edilir.
Klasisizm, Santimantalizm ve Romantizmin karışımıyla 19. yüzyılın ilk yarısında Litvanya edebiyatı Maironis, Antanas Baranauskas, Simonas Daukantas, Oscar Milosz ve Simonas Stanevičius tarafından temsil edilir. 19. yüzyılda Litvanya'nın Rus İmparatorluğu tarafından ilhakı sırasında Litvanca eserlere yönelik uygulanan basın yasağı, Knygnešiai (Kitap kaçakçıları) hareketinin oluşumuna yol açmıştır. Litvanya'daki baskılara rağmen Latin alfabesiyle yazılmış Litvanca kitapların kaçakçılığını yaparak halkın kültürel mirasını koruyan ve dili yaşatmaya çalışan bu hareket, Litvan dili ve edebiyatının günümüze kadar hayatta kalabilmesinin en büyük nedenlerinden biri olmuştur.
20. yüzyıl Litvanya edebiyatı Juozas Tumas-Vaižgantas, Antanas Vienuolis, Bernardas Brazdžionis, Antanas Škėma, Balys Sruoga, Vytautas Mačernis ve Justinas Marcinkevičius ile temsil edilir.
21. yüzyıl edebiyat sahnesine adım atanlar arasında ise Kristina Sabaliauskaitė, Renata Šerelytė, Valdas Papievis, Laura Sintija Černiauskaitė ve Rūta Šepetys gibi yazarlar bulunur.