Edebiyat terimleri listesi
Edebiyat terimleri

| Terim | Açıklaması |
| --- | --- |
Akıcılık: Söz, yazı ve anlatımın akıcı olma özelliği.
Akrostiş: Her dizenin ilk harfi yukarıdan aşağıya doğru okunduğunda ortaya bir söz çıkacak bir biçimde düzenlenmiş manzume.
Aliterasyon: Şiir ve nesirde uyum sağlamak için söz başlarında ve ortalarında aynı ünsüzün veya aynı hecelerin tekrarlanması.
Ana duygu: Bir düşünceden çok duyguyu dile getirmek, okuyucu ya da dinleyiciye duyurmak, onların benliğinde yaşatmak amaçlı yazı ya da konuşmaların öne çıkarmak istediği asıl duygudur.
Ana fikir: Bir yazının temeli olan asıl düşünce, ana düşünce.
Anagram: Bir kelimedeki harflerin yerleri değiştirilerek elde edilen kelime.
Anakronizm: Tarihlendirmede yanılgı içinde bulunma, tarih yanılgısı.
Analiz: Bir metni belirli yöntemlere bağlı kalarak gözden geçirme, çözümleme.
Anekdot: Kısa veya özlü anlatımı olan öykü.
Anjanbman: Şiirde cümlelerin bir dize ya da beyitte bitmeyip diğer dize, beyit veya bendlere kaymasıdır, ulantı.
Anlam: Bir sözcükten, bir sözden, bir davranış veya olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşünce veya nesne.
Anlatım biçimleri: Yazarın anlatımını yaparken kullandığı üsluba, başvurduğu yönteme denir
Antagonist: Kurguda, ana karakteri (protagonist), engellemekle yükümlü kişidir.
Antikahraman: Günümüzün popüler kültüründe idealleri, amaçları ve kişiliği alışılageldik kahramanların tam karşıtı olan baş karakterleri tanımlamada kullanılır.
Antonim: Ters anlamlı sözcüklere denir.
Ara söz: Doğrudan doğruya konuşulan veya yazılan konuyu ilgilendirmeyen dolaylı söz.
Araçsız üslûp: Edebiyatta bir düşünceyi, duyguyu doğrudan doğruya söyleyenlerin ağzından aktarmak demektir.
Aruz vezni: Hecelerin uzunluk ve kısalık, kapalılık veya açıklık değerlerine göre türlü ses kalıplarından oluşan divan edebiyatı nazım ölçüsü.
Asalet: Yazıda veya sözde bayağı söz ve deyim bulunmaması durumu.
Askı: Saz şairleri arasında yapılan deyiş yarışında üstün gelene verilmek için duvara asılan kumaş, tabanca vb. ödül.
Asonans: Aynı aksanı veren ünlüyü ondan sonra veya önce gelen ünsüzü dikkate almadan her dizenin sonunda tekrarlama biçiminde yapılan uyak.
Atışma: Saz şairleri, belli bir ayak üzerine karşılıklı deyiş söyleme.
Ayak: Halk edebiyatında uyak.
Açık hece: Ünlü ile biten hece.
Açıklık: Bir söz veya yazıda maksadın açık olması özelliği, duruluk.
Berceste: Sanat değeri yüksek olan dize.
Betimleme: Tasarlama, bir şeyi sözle veya yazıyla anlatma, göz önünde canlandırma.
Beyit: Anlam bakımından birbirine bağlı iki dizeden oluşmuş şiir parçası.
Biyografi: Bir kimsenin doğumundan yaşadığı güne kadar geçirdiği belli başlı evreleri içeren yazı.
Cönk: Saz şairlerinin, kendilerinin veya başkalarının şiirlerini derledikleri, uzunlamasına açılan, deri kaplı defter, sığırdili.
Çapraz uyak: Dörtlüklerde birinci ile üçüncü, ikinci ile dördüncü dizelerin birbiriyle kafiyeli olduğu düzen.
Darayak: Aşık edebiyatında kafiye olma olasılığı düşük sözcükleri belirtmek için kullanılan terimdir.
Didaktik şiir: Belli bir düşünceyi aşılamak veya belli bir konuda öğüt, bilgi vermek, bir ahlak dersi çıkarmak amacıyla öğretici nitelikte yazılan, duygu yönü az olan şiir türüdür.
Dörtleme: Bir gazelin her beytinin başına iki dize eklenerek yapılan nazım biçimi.
Döşeme: Halk edebiyatında ve türkülerden önce söylenen, bazen tekerleme biçiminde olan uyaklı giriş bölümü.
Eglog: Kısa kır manzumesi, çoban türküsü.
Gönderme: Araştırma, yazışma vb.nde kaynak kişiye veya esere işaret etmek.
Hezliyat: Hezel türünde yazılmış şiirler.
İntak: Kişileştirilen varlıklara, hayalî yaratıklara söz söyletme sanatı, dillendirme.
İştikak: Aynı kökten gelen kelimeleri bir arada kullanma sanatı.
Kıta: Dört dizelik bölümlerden oluşmuş şiir veya şiir parçası.
Kompozisyon: Ayrı ayrı parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturma biçimi ve işi.
Lebdeğmez: Saz şiirinde b, f, m, p, v dudaksıl sesleri kullanılmadan söylenen koşma türü, dudakdeğmez.
Mahlas: Kendi adından başka eğreti alınan ad.
Mevlit: Muhammed'in doğumunu, hayatını anlatan mesnevi.
Monografi: Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yazılan inceleme.
Münşeat: Sanatlı düzyazı veya mektupların toplandığı dergi.
Nazım birimi: Şiirde en küçük anlam bütünlüğünü sağlayan ve kendi içinde bağımsız dize topluluğu.
Nesir: Şiir olmayan söz ve yazı.
Nida: Seslenme söz sanatı.
Sagu: Ölen bir kimsenin gençliğini, güzelliğini, iyiliklerini, değerlerini, arkada bıraktıklarının acılarını, büyük felaketlerin acılı etkilerini dile getiren söz veya okunan ezgi, yazılan yazı.
Öndeyiş: Bir eserde asıl konu olarak ele alınan olaylardan önce, geçmiş birtakım başka olguları anlatan ilk bölüm.
Önsöz: Kitapların giriş kısmına konulan, o eserin konusunu, amacını, işleniş biçimini anlatan yazı, sunuş, söz başı.
Seci: Nesirde yapılan uyak.
Terdit: Yazıda beklenmedik bir sonuçla karşılaşma.
Tezat: Anlatımda birbirine karşıt iki sözü yan yana kullanma.
Teşbih: Bir şeyin niteliğini anlatmak için o niteliği eksiksiz taşıyan bir şeyi örnek olarak gösterme işi, benzetme.
Teşhis: Cansız varlıkları veya hayvanları insanmış gibi gösterme, canlandırma, kiişileştirme.
Uyarlama: Bir eseri çevrildiği dilin, konuşulduğu toplumun yaşayışına, inançlarına uydurma
Üslup: Sanatçının görüş, duyuş, anlayış ve anlatıştaki özelliği veya bir türün, bir çağın kendine özgü anlatış biçimi, biçem.
Yansıma: Doğa seslerine benzer seslerle yapılan sözcük veya kelime.