Doğa felsefesi
Tarihçe

İnsanoğlunun doğayla zihinsel ilişkisi kesinlikle medeniyetten ve tarih kayıtlarından öncesine dayanmaktadır. Doğal dünya hakkındaki felsefi ve özellikle de dini olmayan düşünce antik Yunan'a kadar uzanmaktadır. Bu düşünce çizgileri, felsefi çalışmalarında doğa hakkındaki spekülasyonlardan insanı, yani siyaset felsefesini ele alan Sokrates'ten önce başlamıştır. Parmenides, Herakleitos ve Demokritos gibi ilk filozofların düşünceleri doğal dünyaya odaklanmıştır. Buna ek olarak, İyonya'nın Milet kentinde yaşayan üç Presokratik filozof (Milet felsefe okulu), Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes, Yunan tanrılarını içeren yaratılış mitlerine başvurmadan doğa olaylarını açıklamaya çalışmışlardır. Onlara physikoi ("doğa filozofları") ya da Aristoteles'in deyimiyle physiologoi adı verilmiştir. Platon insan üzerine yoğunlaşarak Sokrates'i takip etmiştir. Platon'un öğrencisi Aristoteles, düşüncesini doğal dünyaya dayandırarak, dünyada insana yer bırakırken, ampirizmi birincil konumuna geri getirmiştir. Martin Heidegger, Aristoteles'in Orta Çağ'dan modern çağa kadar hüküm süren doğa anlayışının yaratıcısı olduğunu gözlemler:
Fizik, kendi kendine ortaya çıkan varlıkları, τὰ φύσει ὄντα, varoluşları bakımından belirlemeye çalıştığı bir derstir. Aristotelesçi "fizik" bugün bu kelimeyle kastettiğimizden farklıdır, sadece modern fizik bilimleri moderniteye aitken antikiteye ait olduğu ölçüde değil, her şeyden önce Aristoteles'in "fiziğinin" felsefe olması nedeniyle farklıdır, oysa modern fizik bir felsefeyi öngören pozitif bir bilimdir.... Bu kitap, modern düşünce olarak antik düşünceyle çelişir gibi göründüğü yerde bile, tüm Batı düşüncesinin çözgü ve dokusunu belirler. Ancak karşıtlık her zaman belirleyici ve hatta çoğu zaman tehlikeli bir bağımlılıktan oluşur. Aristoteles'in Fizik'i olmasaydı Galileo da olmazdı.
Aristoteles kendinden öncekilerin düşüncelerini incelemiş ve doğayı onların aşırılıkları arasında orta bir yol çizecek şekilde tasavvur etmiştir.
Platon'un maddede ilahi bir Zanaatkâr tarafından kusurlu bir şekilde temsil edilen ebedi ve değişmez Formlar dünyası, atomculuğun en azından dördüncü yüzyılda en önde gelen olduğu çeşitli mekanistik Weltanschauungen ile keskin bir tezat oluşturmaktadır... Bu tartışma antik dünya boyunca devam edecekti. Stoacılar ilahi bir teleolojiyi benimserken, atomistik mekanizma Epikür'den koluna bir darbe aldı... Seçim basit görünüyor: ya yapılandırılmış, düzenli bir dünyanın yönlendirilmemiş süreçlerden nasıl ortaya çıkabileceğini gösterin ya da sisteme zeka enjekte edin. Aristoteles... henüz Platon'un genç bir yardımcısıyken meseleleri böyle görüyordu. Cicero... Aristoteles'in kendi mağara imgesini korur: eğer trogloditler aniden üst dünyaya getirilselerdi, hemen onun akıllıca düzenlenmiş olduğunu düşünürlerdi. Ancak Aristoteles giderek bu görüşten vazgeçmiştir; ilahi bir varlığa inanmasına rağmen İlk Hareket Ettirici, Evren'deki eylemin etken nedeni değildir ve Evren'in inşasında ya da düzenlenmesinde hiçbir rol oynamaz... Ancak Aristoteles, ilahi Sanatkar'ı reddetmesine rağmen, rastgele güçlerden oluşan saf bir mekanizmaya başvurmaz. Bunun yerine, Doğa ya da phusis kavramına büyük ölçüde dayanan iki pozisyon arasında bir orta yol bulmaya çalışır.
"Aristoteles'e göre, içinde yaşadığımız dünya, şeylerin genellikle öngörülebilir şekillerde davrandığı düzenli bir dünyadır, çünkü her doğal nesnenin bir "doğası" vardır - nesnenin alışılmış şekilde davranmasını sağlayan (öncelikle biçimle ilişkili) bir nitelik...". Aristoteles, doğa filozofunun ya da fizikçinin işine uygun olarak dört neden önermiştir: "ve eğer sorunlarını bunların hepsine geri gönderirse 'neden'i bilimine uygun bir şekilde tayin edecektir - madde, biçim, hareket ettirici [ve] 'uğruna olan'". Maddi nedenin belirsizlikleri koşullara bağlı olsa da, biçimsel, etkin ve nihai neden genellikle çakışır çünkü doğal türlerde olgun biçim ve nihai neden bir ve aynıdır. Kişinin türünün bir örneğine dönüşme kapasitesi doğrudan "hareketin birincil kaynağından", yani tohumu (sperma) varsayımsal bir oran olarak özsel doğayı (tür için ortak olan) taşıyan babasından edinilir.
Orta Çağ'ın sonlarından modern çağa kadar, "bilimi" belirli bir türdeki etkin ya da eyleme dayalı nedenlerin değerlendirilmesiyle sınırlama eğilimi olmuştur:
Etken bir nedenin eylemi her zaman olmasa da bazen niceliksel kuvvet terimleriyle tanımlanabilir. Örneğin bir sanatçının bir kil bloğu üzerindeki etkisi, üzerine inç kare başına kaç pound basınç uygulandığı şeklinde tanımlanabilir. Ancak öğretmenin sanatçının faaliyetini yönlendirmedeki etkin nedenselliği bu şekilde tanımlanamaz... Nihai neden, faili etkilemek ya da onu harekete geçirmek için eylemde bulunur. Sanatçı "para kazanmak için" çalışıyorsa, para kazanmak bir şekilde onun eyleminin nedenidir. Ancak bu etkiyi niceliksel güç terimleriyle tanımlayamayız. Nihai neden eyler, ama nihai nedensellik tarzına göre, etkin nedeni eyleme sevk eden bir amaç ya da iyi olarak eyler. Nihai nedene özgü nedensellik tarzının kendisi etkin nedenselliğe, hele hele "kuvvet" dediğimiz etkin nedensellik tarzına indirgenemez.