Ömer Seyfettin öyküleri listesi

| 66 | Külah | 24 Şubat 1918 | Vakit | Bulgaristan'da doğan Mıstık, büyüyünce sınırın Türk tarafına geçmiş ve evini oraya taşımıştır. Sınırda yapılan değişiklikle yerleştiği yer de Bulgar kontrolüne geçmiş, birkaç yıl sonra da Balkan Savaşı çıkınca annesiyle İstanbul'a kaçmış, çok geçmeden de methini duyduğu Dimetoka'daki bir köye yerleşmiştir. Bu sefer de Birinci Dünya Savaşı çıkınca köyü yine Bulgar kontrolüne geçer. Bu esnada annesi ölmüş olduğu için Mıstık daha ilerlemeye gitmeye karar verir ve Anadolu'ya geçerek hayvan alım satımı yapmaya başlar. Pazarda kendisine rakip olarak gördüğü Molla lakaplı adama bir gün yaklaşır ve sohbet etmeye başlarlar. Mıstık, küçükken hastalığı nedeniyle hafızlık çalışmalarını bıraktığı, babasının da 27 defa hacca gittiğini anlatır. Kayserili olduğunu öğrendiği Molla'ya ortaklık teklifini kabul ettiren Mıstık, yeni ortağını dolandırma, ona "külah giydirme" niyetindedir. Birkaç gün beraber hayvan sattıktan sonra Molla bir gece Mıstık'ın kapısını çalar. Valinin çocuğu için beyaz eşek istendiğini, bulurlarsa 80 liraya satabileceklerini, ama kendisinin yarın bir iş için bir köye gideceğini, Mıstık pazarda beyaz eşek bulursa almasını, bunun için de Hacı Hüseyin'e başvurabileceğini söyler. Molla'nın ağzından rakı kokusu geldiğini duyan Mıstık şaka yapar, Molla ise dişi ağrıdığı için ağzını rakıyla çalkaladığını, hayatında hiç içki içmemiş olduğunu söyler. Mıstık inanmaz, ama bir şey demez. Ertesi gün Hacı Hüseyin'e giden Mıstık, beyaz eşek aradığını söyler. Ömründe beyaz eşek görmediğini ama arada bir kendisine uğrayıp sormasını söyleyen Hacı Hüseyin, aynı akşam tekrar gelen Mıstık'a, yokluğunda bir Arap'ın geldiğini, Arap'ın yıllarca Anadolu'da kaldığı için Arapçayı unuttuğunu, parasız kaldığı için satılığa çıkardığı beyaz eşeği bu Arap'tan aldığını, isterse Mıstık'a satabileceğini söyler. Mıstık sabah tekrar gelip eşeği alacağını söyler. Kârını Molla ile paylaşmak istemeyen, Hacı Hüseyin'e de para vermek istemeyen Mıstık, önce hancıya "üç-beş gün gelmeyeceğini" söyleyerek gizlice başka bir hana geçer. Sonra da külah planını yapar: Gece vakti Hacı Hüseyin'in evinden eşeği çalacak, derenin kenarına götürüp boyayacak, bir süre sonra valiye götürüp eşeği sıcak suyla yıkayacak ve bütün parayı cebe indirecektir. Ertesi gün pazardan iki okka kına alan Mıstık, Molla'ya yakalanmamak için kasabadan çıkıp derenin kenarında bekler. Gece olunca Hacı Hüseyin'in evine gider, eşeğin ipini çözer, ama ahırdan çıkmaya hazırlanırken boynuna dolanan iple yakalanır. Bir gün öncesinde bir yabancının kendisinden yüksek fiyatla beyaz eşek istemesi, sonra Arapça bilmeyen bir Arap'ın beyaz eşek satmaya gelmesi, ilk alıcının sabah geleceğini söyleyip ortadan kaybolması gibi olaylardan şüphelenen Hacı Hüseyin ahıra saklanmış, aynı gece hırsızı yakalamıştır. Ev halkı yardıma gelir, Mıstık'ı bağlayıp döverler. Hacı Hüseyin ertesi gün Mıstık'ı hükûmet konağına götürür, yağan yağmurda eşeğin üzerindeki beyaz boya akar. Mıstık, Arap'ın aslında Molla olduğunu ve hem kendisinin kandırarak hapse attırdığını, hem de Hacı Hüseyin'in altınlarını cebe indirdiğini anlar. | - |
| 67 | Hatiften Bir Seda... | 7 Mart 1918 | Yeni Mecmua | Yirmi yıl önce hacdan döndükten sonra Fatih'teki evinden dışarı çıkmayan Hacı İmadeddin Efendi çok az yemek yiyerek ve vaktini ibadetle geçirerek münzevi hayatı yaşamakta, evi karısı Naciye Hanım idare etmekte ve toplanan gelirlerin bir kısmını fakirlere dağıtmaktadır. Kendisi uzun süredir görünmeyen ama yaşama biçimi ve yaptığı yardımlarla evliya gibi görülen Hacı İmadeddin Efendi'nin Tahsin oğlu ise kumarbaz ve çapkındır. Sekiz yaşındayken bir kızın yanağını ısırınca babası tarafından reddedilerek evden kovulan Tahsin, Samatya civarında kabadayılık yapmakta, arada bir de mahalleye dönüp babasının ölüp ölmediğini kontrol etmektedir. Bir gün İmadeddin Efendi karısını çağırır, artık altmış üç yaşına geldiğini, yakında öleceğini, dolayısıyla bahçede bir mezar kazdırmasını, kendisinin bundan sonra orada ibadet edeceğini, günlük yemeğinin oraya getirilmesini istediğini söyler. Naciye Hanım bu isteğe anlam veremez ama kabul eder. Aynı gece karanlıkta yanlışlıkla babasının evine gelen Tahsin, yorgunluktan evin kapısının önünde oturur. Babasının zikir mırıltılarını duyunca "Uç mübarek, uç!" der ve tekrar eder. Sesin nereden geldiğini anlamayan ve Allah'ın kendisini çağırdığını zanneden İmadeddin Efendi pencereden atlar. Önüne düşen şeyi, annesinin kendisine attığı şilte zanneden Tahsin uyuyakalır. Sabah namazına gidenler, ölü babasının üstünde uyurken buldukları Tahsin'i yakalayıp nezarethaneye götürürler, ancak araştırmada Tahsin'in bir şey yapmadığı ve İmadeddin Efendi'nin kendini pencereden attığı anlaşılır. Tahsin kendisine kalan büyük mirası Beyoğlu'nda eğlencede harcarken, ahali İmadeddin Efendi'nin dinsiz olduğu için intihar ettiğini düşünür, cenaze namazını kılmaz ve arkasından lanet okur. | - |
| 68 | Müjde | 21 Mart 1918 | Yeni Mecmua | Çanakkale Savaşı sırasında cepheyi ziyaret eden şair heyetinde bulunan yazar, arkadaşlarıyla yürürken havada dumandan "fethün karib" yazısı oluştuğunu görür. Kur'an'ın Saff Suresi'nde bulunan bir ayette geçen bu Arapça ifade, "fetih yakındır" anlamına gelmektedir. Yazar ve arkadaşları, gördüklerini askerlere ve kumandanlara heyecanla anlatırlar. | - |
| 69 | Terakki | 28 Mart 1918 | Yeni Mecmua | Sıcak bir yaz günü evin odasında sigara için sohbet eden Niyazi ve Neşet, son on yılda teknolojide yaşanan gelişmeleri düşünüp, yaşanan hızlı ilerlemelere şaşırırlar. Bu esnada sokaktan bir ses, toplumun ve insanlığın kötüye gittiğine dair, kötümser ve kaderci sözler söylemeye başlar. Biraz dinledikten sonra pencereden bakan iki arkadaş, bu sözleri üstü başı perişan bir dilencinin söylediğini görürler ve sekiz-on yıl önce hiçbir dilencinin böyle belagate sahip olamayacağını söyleyip, bu gelişmeye hayret ederler. | - |
| 70 | Velinimet | 3 Nisan 1918 | Vakit | Okuldaki matematik öğretmeni Hasan ile arkadaş olan yazar, mezuniyetinden 15 yıl sonra Hasan ile İstanbul'da gezmektedir. İki arkadaşa yanaşan otomobilden çıkan ve görüntüsünden zengin olduğu anlaşılan bir adam, velinimeti olduğunu söylediği Hasan'a selam verir ve teşekkür eder. Adam ayrıldıktan sonra yazarın sorusu üzerine Hasan, adı Ahmet olan bu adamın Selanik'teyken kendisinin uşağı olduğunu, Balkan Savaşı'ndan yıllar sonra İstanbul'da karşılaştıklarını, kendisinden para dilenen Ahmet'e para vermek yerine onu bir tanıdığına yönlendirerek çalışmasını sağladığını, Ahmet'in de böylelikle başkasından para istemeyi bırakıp çalışmayı öğrendiğini anlatır. | Öyküdeki Logaritmacı Hasan karakteri, Bir Hatıra adlı öyküde de yer almaktadır. |
| 71 | Dama Taşları | 11 Nisan 1918 | Yeni Mecmua | Ali Dânâ Efendi, Edirnekapı semtinde yıkık bir evde oturmakta ve pek dışarıya çıkmamaktadır. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın kethüdalarından Mahmut Ağa'nın soyundan geldiğini ve yaşadığı evi de Mahmut Ağa'nın yaptırdığını iddia eden Ali Dânâ Efendi, vaktini dama oynayarak geçirmeyi çok sever. Bakımsızlıktan ormana dönen bahçedeki yosun tutmuş havuzda bir gün büyük bir kurbağa gören Ali Dânâ Efendi, eski dostlarından Cabi Efendi'yi hatırlar ve gözleri dolar. Geçen yıl delirip tımarhaneye kapatılan arkadaşıyla son bir kez dama oynamak ister. Hemen kalkıp Üsküdar'daki tımarhaneye gider, ama doktor, çok tehlikeli bir hasta olarak tarif ettiği Cabi Efendi'yi görmesine izin vermez. Doktoru ikna edemeyince ağlamaya başlayıp tımarhaneye kapatılmayı isteyen Ali Dânâ Efendi, arkadaşıyla hücresinde görüşmeyi başarır. İki arkadaş hasret giderir; Ali Dânâ Efendi yanında dama kutusu getirdiğini ama doktorun içeri sokmasına izin vermediğini söyleyince Cabi Efendi, bu anı dün gece rüyasında gördüğünü, kendisinde dama taşları olduğunu ve görüşme bitmeden hemen oynamak istediğini söyler. Ama bir şartı vardır: Taş kaybeden, kaybettiği taşı yutacaktır. Ali Dânâ Efendi bu isteğe anlam veremez ama kabul eder. Kaybettiği taşları, yandaki testide bulunan suyla birlikte yutar. Çok geçmeden arkadaşının kurallara uymadan taşları rastgele hareket ettirdiğini ve taşları ona yutturmaya çalıştığını fark eder. Gardiyan geri gelince Cabi Efendi köşeye kaçar, karnı ağrıyan Ali Dânâ Efendi ise imdat ister, bağırarak kendini dışarı atar. Başına gelen doktora bütün dama taşlarını yuttuğunu, ağrıdan öleceğini söyler. Doktor adamın karnını yoklar ama bir sertlik hissetmez, sonra da delinin hücresine dama taşlarının nasıl girdiğinin araştırılmasını ister. Gardiyanlar beş dakika sonra dönerler ve Cabi Efendi'nin taşları dışkısını güneşte kurutarak yaptığını söylerler. | Öykünün devamı, bir ay sonra Makul Bir Dönüş adıyla yayımlanmıştır. |
| 72 | Ayın Takdiri! | 18 Nisan 1918 | Yeni Mecmua | Ağaçlı bir yolda yürüyen kızı takip eden yazar, kızı durdurur, öper ve kendisini sevmesini ister. Ağlamaya başlayan kız, yazara bakınca "Oh yarabbi! Fakat ne kadar çirkinsin!" der. | - |
| 73 | Yalnız Efe | 25 Nisan 1918 | Yeni Mecmua | Yazar, Kumdere köyünün en ünlü nişancılarından biri olan kılavuzuyla birlikte ayı avına çıkmıştır. Epey yürüdükten sonra gördüğü tek çam ağacının altında dinlenip tütün içmek ister, ama kılavuzu, bulundukları yerin "Yalnız Efe'nin sır olduğu yer" olduğunu anlatarak orada tütün içilmeyeceğini söyler. Yazar merak eder, kılavuz da Yalnız Efe'nin hikâyesini anlatmaya başlar: Elli yıl kadar önce, Eseoğlu'nun çiftliğindeki yabancı bir korucudan alacağını isteyen yörük öldürülür. Onunla birlikte yaşayan on altı yaşındaki kızı, babasının katilinin tutuklanmasını ister ama yetkililer aldırmazlar, ısrar edince de mülazımlardan biri kızı döver. Kız ortadan kaybolur, herkes onun İzmir'deki bir eve evlatlık gittiğini düşünür. Bir gün mülazım, Eseoğlu'nun verdiği ziyafete gittiği sırada başından vurularak öldürülür. Bir hafta geçmeden bu defa yörüğü öldüren korucu da öldürülür, sonra ilk cinayeti örtbas eden Eseoğlu da yatağında boğazlanır. Sonrasında bölgede ahali içinde silahla gezen bütün yabancı korucular birer birer vurulur ve bölgeyi terk ederler. Zalim zaptiyeler, köylüyü soyan memurlar ve rençberleri dolandıran madrabazlar da öldürülür. Bu adamları öldüren efe, yanında uşak bulundurmadığı için "Yalnız Efe" olarak adlandırılır. On beş yıl boyunca faal olan Yalnız Efe, dağda kendisiyle konuşmaya gelen erkeklere gözlerini yumdurur, gözünü açanı vurur, açmayanın derdini dinleyip derman olur. Yalnızca kadınlarla konuşur ve zenginlere kadınlarla haber gönderip öksüzleri evlendirmelerini, köprü ve okul yaptırmalarını ister. Bir gün Söke taraflarında türeyen Rum eşkıyasını ele geçirmek için kurulan nizamiye taburu Rum eşkıyayı bulamaz, Yalnız Efe'nin adını işitince onun peşine düşer ve dağda etrafını sarar. Yalnız Efe askerlere ateş etmek istemediğini söyler, ama üzerine ateş açılınca askerlerden birkaçını yaralar. Ateş kesilince ölüyü arayan askerler, ateşin geldiği yerde Yalnız Efe'nin tüfeği, seccadesi ve namaz bezinden başka bir şey bulamazlar. Bir daha kimse Yalnız Efe'yi görmez. Yörükler, Yalnız Efe'nin sır olduğu yere her gece nur indiğini söylerler. | Ömer Seyfettin daha sonra bu öyküyü roman olarak yazmaya başlamış ama bitirememiştir. Genişletilmiş bu versiyon 19 Haziran 1919 tarihinde yayımlanmıştır. |
| 74 | Nadan | 11 Mayıs 1918 | Vakit | Yeniçerilerin çıkardığı isyanı bastıramayan padişah, Köse Vezir'den sorunu çözmesini ister. Fakat dünya işlerinden elini çekmiş ve kalan ömrünü ibadetle geçirmeye karar vermiş olan Köse Vezir, padişahın isteğini geri çevirir ve saraydaki bir odaya hapsedilir. Ölümden korkmayan bu adamın hizmtinden faydalanmak isteyen padişah onu ikna etmenin yöntemini uzun süre düşünür, otuz yıl önce ölen lalasının tavsiyesini hatırlar: "Nadanla sohbet etmek âkile cehennem ateşinden beterdir." Bunun üzerine padişah, Köse Vezir'in hapsedildiği odaya bir de Eşek Hasan adından cahil bir adam yerleştirir ve cahilden sıkılan Köse Vezir'in, görevi kabul edeceğini düşünür. Eşek Hasan odada çeşitli gürültüler yapar ve saçma davranışlarda bulunur, ama Köse Vezir oralı bile olmaz, sessizce bekler. Böyle bir ay geçtikten sonra Eşek Hasan da bıkar ve sessizce oturmaya başlar. Köse Vezir, bir gün ağlamaya başlayan Eşek Hasan'a acır ve neden ağladığını sorar. Eşek Hasan da, Köse Vezir'in sakalını görünce köydeki koçunu hatırladığını söyler. Köse Vezir nöbetçiyi çağırır ve padişahın vereceği görevi kabul ettiğini bildirir. Yeniçeri isyanı bastırılır ve devlet işleri düzene konur. Bir yıl sonra padişah, Köse Vezir'in yeminini bozup görevi kabul etmesine neden olan şeyi sorar. Vezir de, kendisi yüzünden suçsuz bir köylünün hapsedilmesine dayanamadığı için yeminini bozduğunu söyler. | - |
| 75 | Makul Bir Dönüş | 24 Mayıs 1918 | Vakit | Dört yıldır tımarhanede yatan Cabi Efendi'nin aklı birden yerine gelmiş ve serbest kalmayı beklemektedir. En son gazeteyi okuduktan sonra dama kutusunu yerde görünce sinirlenip bağırdığını hatırlayan Cabi Efendi, aradan geçen dört yılda ne yaşadığını hatırlamamaktadır. Tımarhaneden çıkarken doktora saatini rehin bırakarak borç para alır. Ama aradan geçen sürede enflasyon nedeniyle fiyatlar ve banknot değeri yükseldiği için parayı görünce şaşırır. Pazara gider, sözü geçen fiyatlara inanamaz ve herkesin kendisiyle alay ettiğini sanır. Kahvehanede Cihan Harbi'nden bahsedildiğini duyar, aldığı gazetedeki savaş haberlerine inanamaz. Delirdiğini düşünür ve tımarhaneye geri döner. | Bir ay öncesinde yayımlanan Dama Taşları adlı öykünün devamıdır. 6 Şubat 1919'da Acaba Ne İdi? başlığıyla devamı yayımlanmıştır. |
| 76 | Bir Hatıra | 7 Haziran 1918 | Vakit | Yazar gençliğini II. Abdülhamit döneminde İzmir'de geçirmiştir. Bu dönemde felsefeyle ilgilendiği sırada, yabancı bir düşünürün "Rütbe, haysiyeti düşürür," sözünden etkilenir ve 105 gün boyunca bu sözün anlamını düşünür. Bir gün matematik öğretmeni Logaritmacı Hasan ile sohbet ederken bu konuyu açar. Hasan bu sözün, hak edilmeyen mevkinin insanı bozduğu anlamına geldiğini söyler ve yoldan geçmekte olan bir adamı gösterir. Adam kendi hâlinde bir köylüyken, birkaç yıl önce tarlasında maden çıkmış, bir anda zengin olmuş, çiftçiliği bırakıp şehre gelmiş, verdiği rüşvetlerle de unvan alarak Memiş Ağa yerine Memiş Paşa olarak anılmaya başlamıştır. | • Öykünün adı bazı kaynaklarda Rütbe olarak geçmektedir.  • Öyküdeki Logaritmacı Hasan karakteri, Velinimet adlı öyküde de yer almaktadır. |
| 77 | Harem | 29 Ağustos 1918 | Kadın Mecmuası | Üç yıllık evli olan Sermet ve Nazan, mutluluklarıyla örnek gösterilen bir çifttir. Ancak bir gün birbirlerini sevgilileriyle yakalamış ve aniden ayrılmışlardır. Yine de ayrılığın üstesinden gelememiş ve yüzleşmeye karar vermişlerdir. Epey tartıştıktan sonra, masum olduklarını birbirlerine kanıtlamak için günlüklerini okumaya karar verirler. Karşılıklı okunan günlüklerde şu hikâye ortaya çıkar:   Nazan sosyalleşmeyi ve davet vermeyi seven, batılı adetleri hoş karşılayan biridir. Sermet ise gelişimden yana olmasına rağmen batılı adetleri taklit etmeyi maymunluk olarak görmektedir. Evdeki davetlerden birinde karısını Refi adında bir adamla sohbet ederken gören Sermet kıskançlık hisseder, bağırarak karısını çağırır, tatsızlığı anlayan misafirler ayrılırlar. Nazan ve Sermet, bundan sonra davetlerini yalnızca kendi hemcinslerine vermekte anlaşırlar. Misafirler başta bu kararı hoş karşılasalar da iki hafta sonra hiçbir misafir davetlere katılmaz. Nazan bir gün yolda Refi'yi görür. Davetlerin Sermet'in kıskançlığından iptal edildiğinden kuşkulanan Refi'yi ikna edemeyen Nazan, bir oyun oynamaya karar verir ve erkek misafirlerini evine kadın kılığında aldığını söyleyerek Refi'yi evine çağırır. Gerçekte ise aynı gün Refi'nin karısı Meliha'yı da çağıracak ve Refi'nin düştüğü durumu göstererek onu karısı önünde utandıracaktır. Nazan'la yalnız kalacağını düşünen Refi, teklifi heyecanla kabul eder. Nazan'ın terzisine giderek Refi'ye kadın kıyafeti diktirirler. Bu esnada Meliha, kocasından şüphelendiği için bir Rum kızını kocasının peşine takmış, Refi'nin Nazan'la yaptığı planı öğrenmiş, Sermet'e mektup yazarak acilen görüşmeyi talep etmiştir. Sermet'in evine erkek kılığında gelen Meliha, öğrendiklerini Sermet'e anlatır ve Nazan ile Refi arasında ilişki olduğunu söyler ve Refi'nin o sabah bıyıklarını tıraş edip evden çıktığını anlatır. Sermet karısının yanına gider, odada bir yabancıyla konuştuğunu duyar ve içeri dalar. Sermet, Refi'yi dövüp dışarı atar. Bu sırada odadan kaçan Nazan, Sermet'in odasındaki silahı saklamaya gittiği sırada odadan Meliha'nın çıktğını görür ve iki kadın kavga etmeye başlar. Meliha, Nazan'ı dövdükten sonra evden çıkar. Sermet, Nazan'ı kovar.  Ayrıldıktan bir hafta sonra günlüklerini okuyarak birbirlerinin suçsuz olduğunu anlayan karı koca barışırlar ve yemek yemek için Refi ile Meliha'nın evine gitmeye karar verirler. | - |
| 78 | Nakarat | 3 Ekim 1918 | Yeni Mecmua | Balkanlarda görevli bir Osmanlı subayının 1903 Kasım ayında başlayan anı defterindeki notlardan oluşan öyküde yazar, askerliğin günlük rutiniyle uğraşırken, bir yandan da İstanbul'daki yaşamını hatırlamaktadır. Bir gün köyde mavi gözlü, kumral bir Bulgar kızı görür. Çok geçmeden aşık olduğu bu kıza ilişkin şairane hayaller kurmakta, fakat ceza almaktan korktuğu için kıza yanaşamamaktadır. Kızın kendisini görünce söylediği "Naş, naş, Çarigrad naş!" sözlerinin bir aşk ilanı olduğunu düşündükce duyguları derinleşir. Bir ayın sonunda başka bir bölgede görevlendirilir, ayrılacağı gün kıza hediye olarak bir şişe kolonya götürür. Kız evde olmadığı için yakındaki bir çocuğa emanet eder, bu sırada kızın adının Rada olduğunu öğrenir. Yola çıkmadan önce civardaki çorbacıyla konuşur, kızın papaz olan babasının komitacı olup geçen yıl vurulduğunu, kızın sürekli kendisine söylediği sözün ise "Bizimdir, İstanbul bizimdir!" anlamına geldiğini öğrenir ve üzülür. Yeni görev yerine vardığında ateşlenir ve bir hafta boyunca yataktan çıkamaz. Bu esnada yaptığı saflığı düşünür ve utanır. | - |
| 79 | Tuhaf Bir Zulüm | 26 Ekim 1918 | Yeni Mecmua | Yazar, Bulgaristan'da sosyalist arkadaşı Koştanof'la gezmektedir. Bir pazar akşamı meyhanede içtikten sonra Koştanof, yazarı bir diplomatla tanıştırmak ister. Kepazef, gençliğinde İstanbul'da okumuş, Türkçe bilen, özgün bir kişidir. Yazar ve arkadaşını karşılar, başta sosyalist zannettiği yazarın milliyetçi olduğunu duyunca inanmaz, çünkü ona göre bağnazlıktan başkta bir şey bilmeyen Türklerin herhangi bir fikre bağlılığı yoktur. Türklerin bağnazlığından kendisinin de yararlandığını söyleyen Kepazef, yazarın merakı üzerine hikâyesini anlatmaya başlar: Bulgaristan bağımsız olmadan önce, Kepazef İstanbul'da olduğu sırada diğer Bulgarlarla birlikte komitacılık yapmaktadır. Bulgaristan'da Türklerin sayısının Bulgarlardan daha fazla olduğunu bilen grup, Türkleri öldürerek nüfus dengesini kendi lehlerine çevirmeyi tasarlamaktadır. Türklerle bir arada büyüyen Kepazef ise katliama gerek olmadığını, kısa süre içinde bölgedeki Türklerin hepsini Anadolu'ya göç etmeye ikna edebileceğini söyler. Kepazef, Deliorman'a kaymakam olur. Bölgede bir tane bile Bulgar yoktur. Kimseye zararı dokunmayan, hatta kendilerine düşman olanlara bile yardım eden Türklerin domuzdan nefret ettiğini bilen Kepazef, Makedonya'dan bir Bulgar ailesini Deliorman'a yerleştirir ve aileye domuzlarını aç bırakmasını ve kasabaya salmasını söyler. Domuzlar sokakta gezince Türkler şikayet eder, ama kaymakam eşitlik ilkesini gösterip domuzların da gezmeye hakkı olduğunu söyler. Domuzlar zamanla çoğalır, onların içtiği çeşmeyi kullanamayan, gezdiği çayırda güreşemeyen Türkler, yavaş yavaş göç etmeye başlar. Bu yöntemi beğenen Bulgar komitacılar, diğer yerleşim yerlerinde de aynı yöntemi uygular ve Türkleri göç ettirir. Kepazef'in anlattıklarını dinleyen yazar, o gece sıkıntıdan uyuyamaz. | - |
| 80 | Namus | 28 Kasım 1918 | Diken | Jandarma gece vakti bir çingeneyi gözaltına alarak arabaya bindirir. Arabada konuştukları çingene, hikâyesini anlatır: Derede yıkandıktan sonra çadırına dönen adam, ailesini ve akrabalarını gülüp eğlenirken bulur. Komşusunun köpeğinin kendi köpeğiyle çiftleştiğini, etraftakilerin de bu sahneyi seyrettiğini görür, "Sizin hiç utanmanız, arlanmanız yok mu?" diye bağırarak, eline geçirdiği baltayla dokuz insanı ve kendi köpeğini öldürür. Jandarmalar, "namus bre, namus" diye sayıklayan adamın anlattıklarına hayret eder, ama namus anlayışına da saygı duyarlar. Arabadan indiklerinde çingene idam edileceğini anlar. Jandarmalar adama son arzusunu sorarlar, o da komşusunun köpeğinin iğdiş edilmesini ister ve "Herkesin ırzı, namusu kurtulsun," der. | - |
| 81 | Bir Vasiyetname | 8 Aralık 1918 | Tercüman-ı Hakikat | 50 yaşındaki İmadettin, sefa içindeki bir hayattan sonra intihar etmeye karar vermiş ve vasiyetnamesinin yanında bir de yeğenine mektup yazmıştır. Parasını bıraktığı yeğeninin hayatını eğlenerek geçirmesini öğütleyen İmadettin, intihar edemeden uyuyakalır. Yazdığı mektubu gören karısı Jülide tarafından dövülerek uyandırılan İmadettin, karısı ve üç arkadaşıyla birlikte Monako'ya seyahat edeceklerini yazar. | - |
| 82 | Yemin | 12 Aralık 1918 | Şair | Yazar on beş, yirmi sene önceki bir anısını anlatmaktadır. Doğancılar'daki Hacı Hafız Sıdıka Molla'nın kızlarından Matlube'ye âşık olan yazar, sık sık bu evi ziyaret etmektedir. Fakat Hacıhanım çok dindardır, bu yüzden evde sürekli ibadet ve çeşitli dini işler yapılmaktadır. Bir gün Matlube'nin teyzesinin oğlu Sabri evin kapısına dayanır. Sabri'nin ne kadar tutucu olduğu bilen Hacıhanım, yazara saklanmasını söyler. Sabri, Matlube'nin sevgilisi olduğunu duymuş, hatta şimdi o evde olduğunu öğrenmiş, o adamı öldürmeye gelmiştir. Hacıhanım bunların doğru olmadığını, Matlube'nin yüzünü hiçbir erkeğin görmediğini söyler, yeminler eder, hatta duvardaki Kur'an'ı alarak onun üzerine yemin eder. Bu sözlere inanan Sabri, evden ayrılır. Yazar saklandığı yerden çıkar, ama yalan yere edilen yemin nedeniyle hayal kırıklığına uğramıştır. Hacıhanım duvardaki şeyin Kur'an olmadığını, kutunun içinde kuru incir olduğunu söylerler. Hep beraber incirleri yerler. Hacıhanım, Matlube'ye dönerek, "Haydi kızım, ağabeyini yatak odana götür. Korku damarlarına bas. Sabri budalasından biraz ürktü galiba..." der. | - |
| 83 | Tütün | 16 Aralık 1918 | Tercüman-ı Hakikat | Cabi Efendi, mutfaktan geçmek gerekeceği için bahçeye çıkamaz olmuştur. Çünkü mutfaktaki Sudanlı Arap aşçı Şulever Bacı'nın kendisinden tütün istemesinden çekinmektedir. Altmış yıldır evde yaşayan ve işinden başka bir şeyle ilgilenmeyen, çalışkan bir kadın olan Şulever Bacı'nın tek kusuru tütün bağımlılığıdır. Yakalandığı bir gün tütün almak için dışarı çıkmak zorunda kalan Cabi Efendi'nin gözü bahçedeki patlıcanlara takılır. Tütün yerine patlıcan yaprağı içilseydi insanların onun bağımlısı olup olmayacağını merak eder. Birkaç patlıcan yaprağı toplar, tütün gibi keser, sigara yaprağına sarıp içmeyi dener. Ama bir nefes çekmesi bile öksürükten boğulacak gibi olmasına yetmiştir. Kıydığı yaprakları tabakasına doldurur ve Şulever'e götürür. Bunun kendi tütünü olduğunu, çok pahalı olan bu tütünü yalnız padişahın içtiğini söyler. Şulever bu yeni "tütünü" çok beğenir, Cabi Efendi de ona daha fazla verir. Birkaç ay sonra Şulever rahatsızlanır, doktor eve gelir, muayene eder ve Şulever'in ertesi güne çıkmayacağını söyler. Şulever tütünsüzlükten öldüğünü, kendisine verilen normal tütünleri bahçeye attığını ve o günden beri hep "padişah tütünü" içtiğini söyler. Cabi Efendi, padişah tütünü sandığı şeyin patlıcan yaprağı olduğuna inandıramaz. Şulever son bir istek olarak o padişah tütününden isteyince herkes bahçeye dağılıp patlıcan arar, ama bulamaz, çünkü mevsimi değildir. | - |
| 84 | Ezelî Bir Roman | 22 Aralık 1918 | Tercüman-ı Hakikat | Ihlamur ağaçları altında dolaşan Adem Bey, uzaktan Havva Hanım’ın kendisine doğru geldiğini görür. İki genç kucaklaşırlar ve birbirlerini bulduklarına sevinirler. Yakındaki havuzun başında oturan cin ikisine bakıp güler, birbirlerini aldattıklarını ve yakında ayrılacaklarını söyler. Adem ve Havva, “Şimdi böyle can cana, fakat sonra yan yana, sonra sen bir yana o bir yana!” diyen cini ciddiye almaz, birbirlerine aşk yeminleri ederler. Aylar sonra Adem Bey rahatsızlanır, Havva Hanım onun yanına yatar. Bir süre sonra Adem Bey sıkılır ve ayrı ayrı yatmak istediğini söyler. Havva Hanım cinin söylediklerini hatırlar ve ağlar. Bu sırada Adem Bey çoktan uykuya dalmış, Havva Hanım’ın ağlamasını duymamıştır. | - |
| 85 | Türkçe Reçete | 30 Aralık 1918 | Zaman | Sabah kocasıyla kavga eden Belkıs, gece vakti fenalaşır. Çığlıklarına yetişen Rum hizmetçisi Eleni’ye doktor çağırmasını söyler. Çok geçmeden eve gelen Doktor Şerif Zeki, herkesin övdüğü bir kadın hastalıkları uzmanıdır; hatta Belkıs’ın uzaktan akrabasıdır ama önceden tanışmamışlardır. Arkasına yastık koyarak Belkıs’ı yatağında oturtan doktor Eleni’den kahve ister ve sigara yakar. Doktorla karşılıklı sigara ve kahve içen Belkıs, Avrupalı kadınların üzgün olduklarında manastırlara sığınabildiklerini, Türk kadınlarının böyle bir imkânı olmadığını söyler. Doktor ise bunun çözüm olmadığını, aslında Türk kadınlarının da sıkıldıklarında İsviçre’ye kaçtıklarını söyler ve buna ilişkin bir hikâye anlatır. Belkıs’ın keyfi yerine gelir, doktor kalkmak için izin ister. Çıkarken Belkıs’a reçete yazar, ama reçetenin Fransızca değil Türkçe olduğunu gören Belkıs şaşırır. Reçetede ilaç yerine günlük yaşam tavsiyeleri bulunmaktadır. Belkıs bunu görünce doktorun aslında doktoran çok duygulu bir kocaya benzediğini düşünerek memnun olur. | - |
| 86 | Kesik Bıyık | Aralık 1918 | Diken | Yazar, insanların maymundan türediğini söyleyen Darwin’in sözüne inanmak gerektiğini, çünkü insanların birbirlerini maymun gibi taklit ettiğini söyler. Kendisi de her modayı takip etmiş, bu uğurda pala bıyıklarını Amerikanvari biçimde kesmiştir. Eve gittiğinde annesi onu Farmason olmakla suçlar, babası ise evden kovar. Utanç içinde, Topkapı'daki arkadaşının yanına gitmeye karar verir. Tramvayda yanına oturan hocaefendinin kendisini dinsiz saymasından korkar, ama hocaefendi bıyık kesmenin sünnet olduğunu söyleyip yazarı takdir eder. | - |
| 87 | Ashab-ı Kehfimiz | 1918 | Kanaat Kitaphanesi | Öykü, "Bir Ermeni Gencinin Hatıraları" altbaşlığıyla, üç bölüm hâlinde yazılmıştır.    Birinci Bölüm - Yeni Bir Dernek (30 Ağustos 1908 - 11 Mayıs 1910): Bağımsız Ermenistan hayaliyle yaşamış olan Dikran Hayikyan, II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yaşanan hürriyet ortamında Osmanlıcı fikirleri benimsemiştir. Milliyetçi azınlıklara da, şeriat isteyip ayaklanan Türklere de anlam veremez. Bir gün Niyazi Bey adında bir Türkle tanışır. Niyazi Bey de Türkçülüğe karşı Osmanlıcı fikirleri savunmaktadır. Fikirleriyle Hayikyan'ı etkileyen Niyazi Bey, iki ay sonra Osmanlı Kaynaşma Kulübü adında bir dernek kurar. Hayikyan'ın da üye olduğu bu dernekte diğer milletlerden üyeler derneği umursamamakta, dernekte yalnızca Türk üyeler etkinlik göstermektedir. Hayikyan ertesi yıl Fransa'ya gider.    İkinci Bölüm - İlk Teşebbüs (23 Nisan 1912 - 15 Nisan 1913): Fransa'da iki yıl kaldıktan sonra İstanbul'a dönen Hayikyan, Osmanlı Kaynaşma Kulübü'nü ziyaret eder. İki yılda yirmi kez toplanabilen ve hiçbir sonuç alamayan dernekte dil tartışması çözülememiş; kaynaşmış bir Osmanlı'da resmî dilin Esperanto veya Latince olmasını Türkler kabul ederken diğer üyeler kendi dillerini bırakmaya yanaşmamışlar, Türkler dışındaki üyeler de zamanla derneğe gelmeyi bırakmışlardır. Fransa'da geçirdiği sürede Osmanlıcı fikirlerden uzaklaşan Hayikyan, bir gazetede Türklük fikrini savunan Türklerin ortaya çıktığını görünce, bunun Rumların ve Ermenilerin ideallerine aykırı olduğunu düşünür ve Türklerin bir felakete uğrayarak uyanmalarından korkar. Çok geçmeden Balkan Savaşları başlar. İstanbul'daki Hristiyanlar savaşı Türklerin kaybetmesi için dua etmekte, cepheden gelen haberlerle kutlama yapmakta ve İstanbul'un Türk yönetiminden çıkacağını günü beklemektedir. Bu sırada Osmanlı Kaynaşma Kulübü'nde toplanmaya devam eden Türkler, diğer milletlerden üyelerin toplantılara gelmeyi bıraktığını fark etmemiş, hatta savaşa giden askerlerin sokaktaki geçişini bile görmemiş; yakında başarıya ulaşacakları zannıyla sonuçsuz sohbetler etmektedir. Hatta Türklüğü açıkça aşağılamaya, öte yandan yeni devletin dininin İbrahimi dini olmasını tartışmaktadır. Onları bu hâlde izleyen Hayikyan, içinde bulundukları gafleti görür ama ses çıkarmaz.    Üçüncü Bölüm - On İki Sene Sonra (29 Ocak 1925): Hayganoş adında bir kadınla evlenen ve baba olan Hayikyan, geçmiş yılları hatırlamaktadır. Osmanlı Kaynaşma Kulübü, İnsanlık adında bir kitapçık yayımlamış, fakat her milletten milliyetçilerin protestosuyla karşılaşmıştır. Derneğin önünü öfkeli bir kalabalık doldurunca üyeler arabalarla kaçmış, ertesi gün İz'an gazetesi dernek üyelerini Ashâb-ı Kehf'e benzeterek alaya almıştır. Tepkiler büyümüş, derneğin önde gelenlerinden Sait delirmiş, Eserullah Natık intihar etmiş, Hayikyan ise eşinin de etkisiyle giderek milliyetçi olmuştur. | Ömer Seyfettin, öyküye yazdığı önsözde bu "küçük romanı" 1913 yılında yazdığını ve amacının, Türklüğü yok sayıp Osmanlıcılığı savunan aydınların gafletini anlatmak olduğunu belirtmektedir. |
| 88 | Devletin Menfaati Uğruna | 1 Ocak 1919 | Diken | Avrupa’da bilge ve barışçıl bir kral, halkına adalet ve şefkatle hükmetmektedir. Hayatından memnun olan halkın tek derdi, 98 yaşındaki kralın bir veliahtı olmamasıdır. Bir gün kralın huzuruna çıkan, Avrupa’nın en büyük diplomatı, kralın ölmesi hâlinde ülkenin siyasi istikrarsızlığa sürüklenebileceğini söyleyerek, kraliçenin mutlaka bir erkek çocuk doğurması gerektiğini söyler ve devletin menfaati söz konusu olduğu için gerekirse başka bir adamın çocuğunu doğurabileceğini belirtir. Kral başta yanaşmaz, ama devletin menfaatini düşünerek kabul eder ve bu fikri karısına açar. Karısı da başta bu fikirden hoşlanmaz, ama devletin menfaatini düşünerek kabul eder. Kral, kraliçeye bazı adamlar önerir, kraliçe hepsini “hizmetinden bir netice çıkmaz” diyerek reddeder. Kral bunu nasıl bilebileceğini sorunca kraliçe, sayılan adamların hepsini denediğini ama bir sonuç alamadığını söyler. Kral şaşırır, ama bunun devletin menfaati için yapıldığını düşünerek anlayışla karşılar. Son çare olarak Çavuş Fernan adında, iri bir adam bulunur. Kraliçe dokuz ay sonra iki erkek çocuk dünyaya getirir. Bu iki çocuk birbiriyle anlaşamaz, kral ölünce ülke ikisi arasında bölünür ve ülkede iç savaş çıkar. | - |