Gönüllü
Gönüllülüğün tarihi

İnsanlar tarihin her devrinde başkalarına fayda sağlamak için karşılık beklemeden çabalar göstermiştir. Örneğin Hindistan'da insanlığın hizmetinde çalışmayı teşvik eden shramdaan ("emek" anlamındaki shram ve "bağış" anlamındaki Daan kelimlerinden oluşur) geleneği, uzun bir geçmişe dayanır. İngiltere'de 12. yüzyılda 500'den fazla hastanenin gönüllüler tarafından işletilmiştir. Türkiye'de batı tipi belediye teşkilatları kurulmadan önce  mahalleler, gönüllülük esasına dayanan vakıf ve loncalar tarafından görülmüştür  Yangınlara müdahale eden mahalle tulumbacılar, güvenlik sağlayan mahalle bekçileri, sağlık hizmeti sunan mahalle tabipleri de gönüllü çalışan kimselerdi.
Gönüllü kelimesi, "askeri hizmet için kendini sunan" anlamında bir isim olarak 1755 yılında Fransa'da kayıtlara geçmişti. Gönüllülük kavramı 19. yüzyılda ABD'de olgunlaştı. Bir misyoner kuruluş olan ve kısa sürede tüm dünyada teşkilatlanan Genç Hristiyan Erkekler Birliği (YMCA)  tarafından 1851 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde muhtaç durumda kişilere yardım amaçlı gönüllü çalışmalar başlatıldı. Amerikan İç Savaşı sırasında  askerlere yardım amacıyla gönüllüleri örgütleyen Clara Barton, 1881 yılında Amerikan Kızıl Haç'ı kurdu ve 1889 yılında Johnstown'daki sel felaketi sonrasında sel mağdurlarına yönelik afet yardım operasyonları için gönüllü seferberlik başlattı.
Gönüllülüğün kurumsallaştırılmasına dair ilk adımlar I. Dünya Savaşı sonrasında  Pierre Ceresole ve Hubert Parris  adlı iki pasifistin girişimiyle hayata geçiridi. Cereseol ve Parris 1920 yılında savaşta zarar gören bir köyü yenilemek için ilk uluslararası gönüllülük faaliyetini düzenledi. Gençlerin kültürlerarası dostluklar kurması ile ileride olası çatışmaların önleneceği düşüncesi çeşitli kurumların gençler için uluslararası gönüllü hizmet programı başlatmasını sağladı. Bu kurumlardan üçü, hâlen faaliyetlerine devam etmektedir: Uluslararası Sivil Hizmet (Service Civil International), Barış için Gençlik Hareketi (The Youth Action for Peace) ve Uluslararası Uzlaşma Birliği (Internationaler Versöhnungsbund). Ancak 1930'lardaki ekonomik durgunluk, uluslararası gönüllülük programlarının hükûmetler tarafından gençlerin işsizliği ile ilgili bir araç olarak kullanılmasına sebep oldu. 1931'de Almanya'da başlatılan gençlik programı, 25 yaş altındaki işsiz gençlerin 20 haftaya kadar gönüllü çalışmalarda yer almasını öngörüyordu. Nasyonal Sosyalist Parti iktidara geldiğinde yerini zorulu Reichsarbeitsdienst kurumuna bıraktı; gençler askeri ve tarımsal inşa işlerinde çalıştırıldı.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'nın durumu; birinci savaştan sonraki durumun benzeriydi: pek çok inşa faaliyetine ve farklı milletler arasında yeni köprüler kurulmasına ihtiyaç vardı. Geçmişteki deneyimlerden yararlanarak birçok uluslararası gönüllülük programı başlatıldı. Başlangıçta programların odağında inşa faaliyetleri vardı ama 1950'nin ikinci yarısından itibaren birçok kurum yeni çalışma alanlarına yöneldi. Sosyal bakım alanında (yaşlı, engelli bakımı, çocuk ve gençlik merkezleri, hastaneler) desteğe çok büyük ihtiyaç vardı. 1968 öğrenci olayları ile birlikte hükûmet-dışı gönüllülük kurumlarında anti-nükleer hareketler ve barış girişimleri gibi siyasi hareketlerle işbirliği eğilimi görüldü. Zorunlu askerliğin 1955'ten itibaren yeniden yürürlüğe girmesinden sonra gençlerin muhalefeti ile karşılaşan birçok Batı Avrupa ülkesinde sivil hizmet kavramı ortaya çıktı. Aynı dönemde Doğu Avrupa'da ise gönüllülük dahil her türlü boş zaman faaliyeti ve örgütlenmeler devlet kontrolündeydi ve gönüllü faaliyetlere katılım azdı.
Uluslararası Gönüllü Hizmet alanında aktif rol alan ilk ulus-ötesi kurum, 1948'de Uluslararası Gönüllülük Hizmetleri Eşgüdüm Komitesi'ni kuran UNESCO oldu. Avrupa Konseyi ile Avrupa Komisyonu, 1990'lardan itibaren bu alanda etkin rol aldı. 1990'lardan itibaren Avrupa Komisyonu, gençler için gönüllük hizmetleri projelerini destekledi. 1996'da 18-30 yaş arası gençler için Avrupa Gönüllü Hizmeti Programı'nı başlattı.