Çin demografisi
Nüfus kontrolü

Ayrıca bakınız: Tek çocuk politikası ve İki çocuk politikası
Başlangıçta, Çin'in 1949 sonrası liderleri ideolojik olarak büyük bir nüfusu bir varlık olarak görmeye yatkındı. Ancak büyük, hızla artan bir nüfusun yükümlülükleri kısa sürede ortaya çıktı. Ağustos 1956'dan başlayarak bir yıl boyunca, Halk Sağlığı Bakanlığı'nın kitlesel doğum kontrolü çabalarına güçlü bir destek verildi. Ancak bu çabaların doğurganlık üzerinde çok az etkisi oldu. Büyük İleri Atılım döneminden sonra Çinli liderler hızlı nüfus artışını yeniden kalkınmanın önünde bir engel olarak gördüler ve doğum kontrolüne olan ilgileri yeniden canlandı. 1960'ların başında, ilk kampanyadan biraz daha sessiz olan planlar, geç evliliğin erdemlerini vurguladı. Merkezi hükûmette ve bazı il düzeyindeki hükûmetlerde 1964 yılında doğum kontrol ofisleri kuruldu. İkinci kampanya özellikle 1963-66 döneminde doğum oranının yarı yarıya düştüğü şehirlerde başarılı oldu. Ancak Kültür Devrimi'nin yarattığı çalkantılar programı durma noktasına getirdi.
1972 ve 1973'te parti, Devlet Konseyi içindeki bir grup tarafından yönetilen ülke çapında bir doğum kontrol kampanyası için kaynaklarını seferber etti. Tüm idari düzeylerde ve çeşitli kolektif işletmelerde doğum kontrol faaliyetlerini denetleyecek komiteler kuruldu. Bu geniş ve etkili görünen ağ hem kırsal hem de kentsel nüfusu kapsıyordu. Kentsel alanlarda kamu güvenliği merkezlerinde nüfus kontrol bölümleri bulunuyordu. Kırsal bölgelerde ülkenin "yalınayak doktorları" halk komünü üyelerine bilgi ve doğum kontrol hapları dağıtıyordu. 1973'e gelindiğinde Mao Zedong aile planlaması hareketiyle kişisel olarak özdeşleşmişti ve bu da kontrollü nüfus artışına daha önce hiç olmadığı kadar büyük bir liderlik taahhüdü anlamına geliyordu. Yine de Mao'nun 1976'daki ölümünden birkaç yıl sonrasına kadar liderlik, nüfus kontrolünün ekonomik büyüme ve gelişmiş yaşam standartları için gerekli olduğu gerekçesini doğrudan ortaya koymakta isteksizdi.
Nüfus artış hedefleri hem idari birimler hem de bireysel aileler için belirlenmiştir. 1970'lerin ortalarında önerilen maksimum aile büyüklüğü şehirlerde iki çocuk, kırsal kesimde ise üç veya dört çocuktu. Hükûmet 1979'dan bu yana hem kırsal hem de kentsel alanlarda tek çocuk sınırını savunmuş ve özel durumlarda genellikle en fazla iki çocuk sınırını belirlemiştir. 1986 itibarıyla azınlık milliyetler için politika çift başına iki çocuk, özel durumlarda üç çocuk ve çok küçük nüfusa sahip etnik gruplar için herhangi bir sınırlama olmamasıydı. Tek çocuk politikasının genel hedefi, nüfus artışı kontrol altına alınmadığı takdirde Dört Modernizasyon programının pek bir değeri olmayacağı düşüncesinden hareketle, 2000 yılına kadar toplam nüfusu 1.2 milyarda tutmaktı.
Tek çocuk politikası oldukça iddialı bir nüfus kontrol programıydı. 1960'lar ve 1970'lerdeki önceki programlar gibi, tek çocuk politikası da halk eğitimi, sosyal baskı ve bazı durumlarda zorlamanın bir kombinasyonunu kullanmıştır. Ancak tek çocuk politikası, üremeyi ekonomik maliyet ya da fayda ile ilişkilendirmesi bakımından benzersizdi.
Tek çocuk programı kapsamında, sofistike bir sistem politikaya uyanları ödüllendirirken uymayanları cezalandırmıştır. Bu politika sayesinde, cezalar kesildikten sonra nüfus artış hızı kontrol altına alınmıştır. Tek çocuklu çiftlere nakit ikramiye, daha uzun doğum izni, daha iyi çocuk bakımı ve tercihli konut tahsisi gibi avantajlar sağlayan bir "tek çocuk sertifikası" verildi. Karşılığında, daha fazla çocuk sahibi olmayacaklarına dair söz vermeleri gerekiyordu. Kırsal kesimde tek çocuk sınırına uyulması için büyük baskı vardı. Kırsal nüfus toplam nüfusun yaklaşık %60'ını oluşturduğundan, tek çocuk politikasının kırsal bölgelerdeki etkinliği, programın bir bütün olarak başarısının ya da başarısızlığının anahtarı olarak görülüyordu.
Kırsal bölgelerde aile planlamasının günlük işleri, kadın işlerinden sorumlu ekip ve tugay düzeyindeki kadılar ve sağlık çalışanları tarafından yürütülüyordu. Kadın ekibi lideri, yetkisi altındaki her ailenin durumunu takip etmek için düzenli hane ziyaretleri yapıyor ve hangi kadınların doğum kontrol yöntemleri kullandığı, hangi yöntemleri kullandığı ve hangilerinin hamile kaldığı hakkında bilgi topluyordu. Daha sonra bilgileri belgeleyen ve komün doğum planlama komitesinin aylık toplantısına götüren tugay kadın liderine rapor verdi. Raporlara göre, tavanlara veya kotalara uyulması gerekiyordu; bu kesintileri karşılamak için evlenmemiş gençler evliliği ertelemeye ikna ediliyor, çocuğu olmayan çiftlere "sıralarını beklemeleri" tavsiye ediliyor, izinsiz hamilelikleri olan kadınlara kürtaj yaptırmaları için baskı yapılıyor ve halihazırda çocuğu olanlar doğum kontrolü kullanmaya veya sterilizasyon yaptırmaya teşvik ediliyordu. Birden fazla çocuğu olan çiftler kısırlaştırılmaya teşvik edildi.[kaynak belirtilmeli]
Tek çocuk politikası kentlerde kırsal alanlara kıyasla çok daha başarılı olmuştur. Devlet müdahalesi olmasa bile, kentli çiftlerin aileyi tek çocukla sınırlandırmaları için zorlayıcı nedenler vardı. Bir çocuk yetiştirmek aile gelirinin önemli bir kısmını gerektiriyordu ve kentlerde bir çocuk on altı yaşında iş gücüne katılana kadar ekonomik bir varlık haline gelmiyordu. Tek çocuklu çiftlere konut tahsisinde ayrıcalıklı muamele yapılmaktaydı. Ayrıca, devlet işletmelerinde çalışan şehir sakinleri emekli olduktan sonra emekli maaşı aldıklarından, ilk çocuklarının cinsiyeti onlar için kırsal kesimdekilere göre daha az önemliydi.[kaynak belirtilmeli]
Tek çocuk politikasının arzu edilen sonuçlarına ulaşmak için kullanılan zorlayıcı tedbirlere ilişkin çok sayıda rapor ortaya çıkmıştır. İddia edilen yöntemler yoğun psikolojik baskıdan fiziksel güç kullanımına kadar uzanmakta ve zorla kürtaj ve bebek öldürme gibi tüyler ürpertici vakaları da içermektedir. Çinli yetkililer, programın münferit ve tek taraflı olarak suiistimal edildiğini ve bu tür eylemleri kınadıklarını kabul etmekle birlikte, aile planlaması programının sadece ikna ve ekonomik tedbirler kullanılarak gönüllülük esasına göre yürütüldüğünde ısrar ettiler. İddialara yönelik uluslararası tepkiler karışıktı. BM Nüfus Faaliyetleri Fonu ve Uluslararası Planlı Ebeveynlik Federasyonu genel olarak Çin'in aile planlaması programını desteklemiştir. Ancak Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı, baskı kullanıldığı iddialarına dayanarak Mart 1985'te Fon'dan 10 milyon ABD dolarını geri çekti.
Gözlemciler, 1980'lerin başında doğurganlık çağına gelen tüm kadınlar doğurganlık yıllarını geçirene kadar tek çocuk programının doğru bir değerlendirmesinin mümkün olamayacağını öne sürdüler. 1987 yılı itibarıyla tek çocuk programı karışık sonuçlar elde etmiştir. Genel olarak, neredeyse tüm kentsel alanlarda çok başarılı olmuş, ancak kırsal alanlarda daha az başarılı olmuştur.[kaynak belirtilmeli]
Tek çocuk politikasıyla bağlantılı olarak doğurganlığın hızla azalmasının potansiyel olarak olumsuz sonuçları vardır. Örneğin, gelecekte yaşlılar geçmişte olduğu gibi kendilerine bakmaları için çocuklarına güvenemeyebilir ve devlet bu masrafı üstlenmek zorunda kalabilir. Birleşmiş Milletler ve Çin hükûmet istatistiklerine dayanarak 1987 yılında, 2000 yılı itibarıyla 60 yaş ve üzeri nüfusun (kentsel alanlarda emeklilik yaşı 60'tır) 127 milyon veya toplam nüfusun %10.1'i olacağı tahmin edilmiştir; 2025 yılı için yapılan projeksiyon ise 234 milyon yaşlı veya %16.4'tür. Tek çocuk politikasının 2000 yılına kadar sürdürülmesi halinde, 1982 nüfus sayımına dayanan projeksiyonlara göre, 2040 yılında Çin nüfusunun %25'i 65 yaş ve üzerinde olacaktır. 2050 yılında 60 yaşın üzerindeki kişi sayısının 430 milyona çıkması beklenmektedir. Çin 2016 yılından bu yana iki çocuk politikasını uygulamaya başlamış olsa da, veriler ikinci çocuk politikasının yaşlanan nüfus sorununu durduramayacağını göstermektedir. Çin'in çalışma çağındaki nüfusun oranını ifade eden demografik temettüyü optimize etmek için uygun bir doğum politikası bulması gerekiyor. Öte yandan, yüksek ev fiyatları Çin'de evliliği sıkıştırmaktadır. Konut fiyatı, evlilik ve doğurganlık üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Artan konut fiyatları Çin'de evlilik oranının düşmesine ve diğer ciddi sosyal sorunlara yol açmaktadır. Evlilik ve doğurganlığın hızlı bir şekilde azaltılması için merkezi hükûmet yüksek konut fiyatlarıyla başa çıkacak bir politika oluşturmalıdır.