Avustralya Anayasası
Belge yapısı ve metin > Ana belge

Anayasa, toplu olarak 128 maddeden oluşan sekiz bölüme ayrılmıştır. İlk üç bölüm yasama, yürütme ve yargı organlarının ilgili yetkilerini belirtir. Bu üç bölüme ayrılma, Yüksek Mahkeme tarafından Avustralya'da esaslı bir kuvvetler ayrılığı doktrinine yol açacak şekilde yorumlanmıştır.
Bölüm I: Parlamento, devletin yasama organını oluşturur. Parlementonun bölümlerinin Hükümdar (Genel Vali tarafından temsil edilir), Senato ve Temsilciler Meclisi olduğu belirtilir. Her bir organa katılacak temsilcilerin sayısını verir ve her ikisine de katılan temsilcilerin doğrudan seçmenler tarafından seçilmesini öngörür. Temsilciler meclisinin her seçmeni, nüfus bazında eşit olarak paylaştırılırken, senatörler orijinal eyaletler, bölgeler ve (şu anda hiçbiri mevcut olmayan) gelecekteki eyaletler arasında eşit olmayan bir şekilde paylaştırılır. Temsilciler meclisinin senatonun iki katı üyesi olması gerekir. Bölüm 1 ayrıca monarşiyi sağlar. Görevdeki hükümdar Kraliçe II. Elizabeth iken, Avustralya kraliçesi olarak yasal ehliyeti, diğer ulusların hükümdarı olarak yetkilerinden ayrıdır.
Bu bölüm ayrıca İngiliz Milletler Topluluğu parlamentosunun yetkilerini de sağlar. Parlamentoya anayasa tarafından genel yetki verilmemiştir. Madde 51, Commonwealth parlamentosunun yasama yetkisine sahip olduğu numaralandırılmış konuların bir listesini içerir. Eyaletler de bu konularda yasa yapabilir, ancak yasalar arasında ihtilaf olması durumunda Milletler Topluluğu yasası geçerlidir. Madde 52, yalnızca Commonwealth'in yasa koyabileceği konuların kısa bir listesini içerir. Bu bölümde ele alınan diğer konular arasında seçimlerde oy kullanma veya aday olma için uygunluk konuları, parlamento prosedürleri ve ödeneklerle ilgili çeşitli konular yer almaktadır.
Bölüm II: Hükûmet devletin yürütme organını kurar. Yürütme yetkilerinin Federal Yürütme Konseyinin tavsiyesi üzerine Genel Vali tarafından kullanılacağı belirtilmektedir. Genel Valinin, yürütme içerisindeki kişileri atama ve görevden alma yetkisinin yanı sıra parlamentoyu feshetme yetkisine sahip baş komutan olduğu belirtiliyor. Genel valinin bu yetkileri genellikle yedek yetkiler olarak adlandırılır ve anayasa konvansiyonu tarafından yalnızca kabinedeki Başbakanın tavsiyesi üzerine kullanılır. Federal düzeyde, genel valinin yedek yetkileri, Whitlam hükûmeti John Kerr tarafından tartışmalı bir şekilde görevden alındığında yalnızca bir kez başbakanın tavsiyesi olmaksızın kullanıldı. Avustralya ordusu da bu bölümde yer almaktadır ve Madde 68 Avustralya'nın deniz ve askeri kuvvetlerinin komutasının Genel Valiye verileceğini belirtmektedir.
Bölüm III: Yargı, devletin yargı organını oluşturur. Commonwealth yargı yetkisi, Avustralya Yüksek Mahkemesi olarak adlandırılan bir federal yüksek mahkemeye verilmiştir. Parlamento, federal mahkemeler kurmaya ve federal yargı yetkisini eyaletlerin mahkemelerine verme yetkisine sahiptir. Madde 74 (artık yürürlükten kaldırılmıştır) Konsey'de Kraliçe'ye temyiz yapılabileceği koşulları sağlar, Madde 75 Yüksek Mahkemenin yargı yetkisini sağlar ve Madde 80, Commonwealth aleyhine suçlar için jüri tarafından yargılanmayı garanti eder.
Bölüm IV: Finans ve Ticaret, federasyon içindeki ticari konuları ele alır. Madde 81, tüm Commonwealth gelirini bir Konsolide Gelir Fonuna verir ve Madde 90, Commonwealth'e gümrük ve özel tüketim vergileri üzerinde münhasır yetki verir. Madde 92, Eyaletler arasında tamamen serbest ticaret ve ticareti öngörmesi bakımından dikkate değerdir. Madde 96, Commonwealth'in Parlamento tarafından belirlenen şartlarda hibeler yapmasına izin verir. Madde 101, feshedilmiş Eyaletler Arası Komisyonu kurmak için dikkate değerdir.
Bölüm V: Eyaletler, Eyaletler ve federal sistemdeki rolleriyle ilgili hükümler içerir. Maddeler 106-108 Ayaletlerin yetkilerini korurken, Madde 109, tutarsızlıklar ölçüsünde, Federal yasalara ve Eyalet hükûmetlerinin yasalarına üstün bir güç verir. Madde 111 eyalet topraklarının Commonwealth'e teslim edilmesini öngörür, Madde 114 Eyaletlerin askerî güç toplamasını ve ayrıca hükûmet mallarının hükûmetler arası vergilendirilmesini yasaklar. Madde 116, görev için dini sınavları ve ulusal bir dinin kabul edilmesini yasaklar.
Bölüm VI: Yeni Eyaletler, yeni eyaletlerin kurulmasına veya kabul edilmesine ve parlamentonun bölgelerin temsilini sağlamasına izin verir. Ayrıca, eyalet sınırlarının, referandum ile değiştirilmeden önce bir eyaletin rızasının gerekliliğini de belirtir.
Bölüm VII: Çeşitlilik, çeşitli konularda hükümler içerir. Madde 125, Melbourne'u ulusun geçici başkenti olarak kurarken, nihai başkentin Yeni Güney Galler içinde kurulmasını sağlar, ancak Sidney'den en az yüz mil (160 km) uzakta yer almalıdır. Burada inşa edilen Canberra, 1913'te ulusal başkent ilan edildi. Madde 126, Genel Valinin vekil tayin etmesine izin verir. Madde 127, "aborjinel yerlilerin" seçim amacıyla insan sayısına dahil edilmemesine yol açtı. Bu madde 1967'de referandumla kaldırıldı.
Bölüm VIII: Anayasanın Değiştirilmesi, değişiklikleri sağlayan tek bir bölümdür. Değişikliklerin ancak referandum tasarısının ulusal referandumda onaylanmasıyla gerçekleşebileceğini belirtiyor. Bu bölüm kapsamındaki bir ulusal referandum, seçmenlerin çoğunluğunun geri dönüşünden ve eyaletlerin çoğunda çoğunluğun geri dönüşünden oluşan iki kat çoğunluk gerektirir.