Balçeşme, Göle
Tarihçe

Balçeşme köyünün eski adı Lala Vargenisi veya Lala Vargenes'tir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı icmal defteri ile 1588 tarihli Osmanlı mufassal defterinde, hatalı okunmuş olmakla birlikte Lala Vargenis şeklinde geçer. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Lala Vargenes (لالا واركنس) biçiminde kaydedilmiştir.
Vargnisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntıları ise, buranın çok eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir. Köyde tespit edilmiş olan kilise de Gürcülerden kalmış olmalıdır.
Lala Vargenisi köyü, 1574 tarihli Osmanlı icmal defteri ile 1588 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Kuzey nahiyesi 1574 tarihinde 121 köyü kapsıyordu. 1588 tarihinde ise nahiyenin köy sayısı 118 idi ve 59 köy boşalmıştı. Lala Vargenisi de boşalmış köylerden biriydi.
Vargnisi köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Lyalya-Varginis (Ляля-Варгинис) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Okami nahiyesinin 18 köyünden biriydi. Nüfusu, 53'ü erkek ve 55'i kadın olmak üzere, 13 hanede 108 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu. Lala Varginis'in nüfusu 1896 yılında 117 kişi, 1906 yılında 157 kişi olarak tespit edilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli, köyün adını Lala-Varganesi (ლალა-ვარგანესი) şeklinde yazmış, Lala adının Türkçe, Varganesi adının ise Gürcüce olduğunu belirtmiştir. Martvileli'nin verdiği bilgiye göre, Kürtler yaşadığı köyde yıkıntı haline gelmiş bir kilisenin bulunuyordu. Bu tespit Kürtlerden önce bu yerleşimde Hristiyanların yaşadığını göstermektedir.
Lalavargenis köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Lalavargenis Türkiye'ye bırakıldı.
Lalavargenis köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Lala Vargenes" (لالا واركنس) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Lalavarginis" adıyla geçen köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 402 kişiden oluşuyordu. Vargnisi veya Lalavarginis Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Balçeşme olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Balçeşme köyünün nüfusu 867 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 246 kişi okuma yazma biliyordu.
Balçeşme köyü sınırları içinde iki adet megalit yapı kalıntısı bulunmaktadır. Bunlardan biri, köyün dışında, doğudaki bir mahallede, kayalık bir sırtta yer alır. Dikdörtgen planlı (10 × 7,5 m) yapının bugüne ulaşan duvarlarının yüksekliği 1 metreyi bulur. İkinci yapı, köyün yaklaşık 1 kilometre güneyinde bir kule (10 × 7 m) olup bu yapıdan geriye güneybatı köşesi kalmıştır. Buradaki duvar dolgu tekniğiyle inşa edilmiş olup kalınlığı 2 metre kadardır. Konstantine Martvileli’nin 1917 yılında sözünü ettiği yıkık kilise ise, günümüzde tamamen ortadan kalkmıştır.