İzmit Saat Kulesi
Konumu ve mimarisi

Kocaeli ilinin merkezi İzmit'in Kemalpaşa Mahallesi'nde, İzmit Garı'nın kuzeydoğusundaki tepenin üzerinde konumlanan ve ildeki tek saat kulesi olan İzmit Saat Kulesi; Av Köşkü Saray Müzesi'nin çevresindeki parkta bulunur. Neoklasik Osmanlı mimarisi tarzındaki kule, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın örnekleri arasındadır. Afife Batur ve Münevver Eminoğlu'na göre "Vedat'ın [Vedat Tek'in] hem Osmanlı hem de Avrupa mimari ögelerini kullanmadaki rahatlığını duyumsatan bir tasarımdır. Hem de Vedat'ın kentsel ölçekte anıtsal biçimler bulmadaki yeteneğini sergiler."
Yığma tuğla bir yapı olan kulenin zemin kat duvarları Hereke'den getirilen konglomera, gövdesi ise Akçaova'dan getirilen Kandıra taşıyla kaplanmıştır. Kenarları pahlanmış kare prizma biçimindeki saat kulesinin gövdesi, 3,65 × 3,65 m planlı kare prizma bir kaide üzerinde yükselir. Kulenin yüksekliği 16,4 m olup enlemesine üç silme ile, her birinde farklı mimari uygulama ve süslemelerin kullanıldığı dört kata bölünmüştür. Kaide kısmının her bir köşesinde ikişer sütun bulunurken üç kenarında birer sebil, bir kenarında ise giriş kapısı yer alır. Eşkenar dörtgen dilimli başlıklara sahip sütunların üst bölümünde sekizer dilimli, iç içe geçmiş panolar vardır. Panoların ortalarındaki konsol biçimli, herhangi bir taşıyıcı işlevi olmayan dekoratif amaçlı Ampir üsluplu payandalarda; kır çiçekleri, akantuslar, inci tanesi ve dilimli kanelürler tasvir edilmiştir.
Silmeyle çevrili, basık yuvarlak kemerli niş şeklinde olan mermer sebillerin her birinin elips şeklinde birer teknesi bulunur. Bu teknelerin her iki kenarında, stilize olmuş birer akantus yaprağı motifi ile kanelürlü dilimler yer alır. Her bir tekne birer ayağa oturtulmuştur ve bu ayaklar, akantus, inci dizileri ve kanelürlerle süslenmiştir. Sebillerin aynalıklarında, üç dilimli bir şekil içerisinde hilal ve yıldız; hilal ve yıldızın altında ise kurdeleyle sarılmış, karşılıklı bir sıra ikili yapraklar ile menekşeden oluşan, üst kısmı tek bir yaprakla son bulan çelenk biçimli bir kıvrık dal tasviri vardır. Aynalıkların iki yanında bulunan ve diklemesine aşağıya doğru inen dilimlerin üst kısımlarında birer stilize kır çiçeği motifi, üst kısımlarında ise kilit taşı benzeri çıkıntılarda çeşitli bitkiler ile dilimli motifler işlenmiştir. Sebillerin alınlıklarında ve kule kapısının üzerinde kitabeler yer alır. Okunabilen tek kitabe olan batı cephesindeki kitabede "1318 Belediye etti inşa bu kule ile çeşme-i Seyyit Kamari'ye" yazar. Bu kitabelerin her iki yanında birer adet bulunan panolarda, kır çiçekleri ve yapraklardan oluşan birer çelenk kompozisyonu işlenmiştir. Giriş kapısının yanındaki Türkçe kitabede ise kulenin, SEKA tarafından 1970'te onarıldığı yazılıdır.
İkinci katta, büyük prizma olan kaideden küçük prizma olan gövdeye geçiş kısmında, altındaki sütunlara oturacak biçimde çıkma yapılarak dışa doğru genişletilmiş bir balkon bulunur. Demir korkulukları bulunan balkonun dört cepheden çevrelediği katın dört köşesinde, dekoratif amaçlı kanelürlü sütunlar yer alır. Bu katın her cephesinde birer adet bulunan İslam mimarisi tarzındaki pencerelerin kaş kemerleri, her iki yanlarından, sütun başlığı gibi alınmış kare profilli pilasterlere oturtulmuştur. Katta kullanılan tüm sütunların Neoklasik başlıklarında volütler, kanelürlü desenler ve bitki motifleri yer alır. Katın köşesinde yer alan sütunların üçüncü kata ulaşan başlıklarına kaideli, şişkin gövdeli ve dairesel başlıklı, üzeri bitki motifleriyle süslenmiş birer nesne yerleştirilmiştir.
Kulenin üçüncü katının da her cephesinde birer adet, silmeli ve kaş kemerli pencereye yer verilmiştir. Bu kattaki kaş kemerler her iki yanlarından, hem üstünde hem de altında birer adet, kısmen sütun başlığına benzer, çıkıntı yapan ve iç kısımlarına stilize olmuş akantus yapraklarının işlendiği sövelere oturur. Pencerelerin alt kısımlarındaki ortalanmış dairesel mermer kartuşlar içerisinde II. Abdülhamid'in tuğraları bulunur. Bu kartuşların her iki yanında bitişik bir biçimde, "C" şeklinde kıvrımlı birer akantus yaprağı vardır. Üst ve alt kenarlarının ucunda birer rozet motifinin bulunduğu bu akantusların iç kısımlarında, bordür şeklinde devam eden testere dişi motifi bulunur. Akantus motiflerinin altlarına birer inci tanesi işlenmiştir. Pencere balkonları ile katın cephesini, kuş saraylarına benzer, yüzeyinde kare şeklindeki boşlukların olduğu bir düzenleme çevreler. Üçüncü katın pahlanmış köşelerinde, bir daire bir elips şeklinde olmak üzere, dördüncü katı belirleyen silmelere kadar uzanan bir pano dizisi yer alır.
Saat odasının yer aldığı dördüncü katın dört cephesine de 80 cm çapında yuvarlak birer saat kadranı yerleştirilmiştir. Saat çanı, her saat başında saat sayısı kadar, her yarım saatte bir ise bir kere çalar. Saatlerin üzerinde, kuleyi meander motifli bir friz çevreler. Her bir saatin etrafında, köşelerinin içerisinde stilize olmuş birer kır çiçeği ile akantus yapraklarının yer aldığı üçer pencere kuşağı bulunur. Kurşun kaplı çatı kısmı, piramitsel ve saçaklı bir koni ile örtülmüştür ve her cephedeki saçağın altında, biri büyük sekizi küçük olmak üzere payanda şeklinde, süsleme amaçlı taşıyıcı görünümlü çıkıntılar işlenmiştir. Bu çıkıntıların üzerleri ve çevreleri çiçek ve bitki motifleri ile kanelürlerle kuşatılmıştır. Batur, bu çatıyı "gotik anımsatma" olarak tanımlamıştır.
Kulenin genel görünümü (Nisan 2016)
Üçüncü kattaki pencere ile dördüncü kattaki saat (Mart 2006)
Batı cephesindeki kitabe ile balkon korkulukları (Mart 2006)
Çeşme aynalığı (Ocak 2017)
Dördüncü kat ile çatı (Ocak 2015)
Gece aydınlatmasıyla görünümü (Haziran 2012)