Dinlerarası diyalog
Tarihçe > 20. yüzyıl girişimleri

Uluslararası Dini Özgürlükler Derneği (IARF) 1900 yılında şimdikinden farklı bir isimle kurulmuştur. 1987'de amaç beyanı “anlayış, diyalog ve öğrenmeye hazır olma ve farklı dini gelenekler arasında sempati ve uyumu teşvik etmeyi” içerecek şekilde revize edildi. 1990'da üyeliği “dünyanın tüm büyük dini gruplarını kapsayacak şekilde” genişletilmiştir. 1996 yılında IARF'ın Dünya Kongresi'nde Filistinli ve İsrailli IARF gruplarının temsilcileri yer almış ve Müslüman katılımcılar sunumlar yapmıştır.
Aralık 1914'te, I. Dünya Savaşı'nın başlamasından hemen sonra, bir grup Hristiyan, “inançlı insanları barışı teşvik etmek için bir araya getirme umuduyla” Uzlaşma Kardeşliği'ni (FOR) kurmak için İngiltere'nin Cambridge kentinde bir araya geldi ve daha sonra şiddetsizlik ve ayrımcılık yapmama konusunda önde gelen dinler arası bir ses haline geldi. Her kıtada 50'den fazla ülkede şubeleri ve bağlı grupları bulunmaktadır. Üyeleri arasında “Yahudiler, Hıristiyanlar, Budistler, Müslümanlar, Yerli din mensupları, Bahailer ve diğer inanç geleneklerine mensup insanların yanı sıra resmi bir dini aidiyeti olmayanlar” da bulunmaktadır.
1936 yılında Londra'da Dünya İnançlar Kongresi (WCF) kurulmuştur. “Dünyadaki en eski dinler arası kuruluşlardan biridir”. Amaçlarından biri “inanç sahibi insanları bir araya getirerek kendilerinin ve diğerlerinin geleneklerine ilişkin anlayışlarını zenginleştirmektir”. Bunu, “küçük atölye çalışmalarından büyük konferanslara, ortaklık çalışmalarına, çevrimiçi sohbetlere ve yayınlara kadar çeşitli etkinlikler aracılığıyla farklı inanç geleneklerini tanıma, keşfetme, sorgulama ve anlama” fırsatları sunarak yapmaktadır.
2. Dünya Savaşı'nın yıkımının ardından 1949 yılında Carl Allison Evans ve Kathryn Brown tarafından Fellowship In Prayer (Dua Kardeşliği) kurulmuştur. Evans, birleşik duanın “teolojik veya yapısal dini farklılıklar arasında köprü kuracağına”, “duanın zihni ve kalbini farklı ruhani yolları izleyenlerin inançları ve değerleri hakkında yeni bir anlayışa ve takdire açacağına” ve “dinler arası anlayışı ve dini gelenekler arasında karşılıklı saygıyı geliştireceğine” inanıyordu,
1952 yılında Amsterdam'da Uluslararası Hümanist ve Etik Birliği (IHEU) kurulmuştur. “Hümanist, ateist, rasyonalist, laik, şüpheci, laik, etik kültürel, özgür düşünce ve benzeri örgütleri dünya çapında kucaklayan tek dünya şemsiye örgütü” olarak hizmet vermektedir. IHEU'nun “vizyonu Hümanist bir dünyadır; insan haklarına saygı duyulan ve herkesin onurlu bir hayat yaşayabildiği bir dünya”. Vizyonunu “temsil ve bilgilendirme yoluyla uluslararası politikayı etkilemek, hümanist ağı oluşturmak ve dünyaya Hümanizmin dünya görüşünü bildirmek” arayışıyla hayata geçirmektedir.
1956 ve 1964 yılları arasında Toumliline Benedikten Manastırı, Louis Massignon, Emmanuel Levinas ve Seyyid Hüseyin Nasr gibi Hristiyan, Yahudi ve Müslüman akademisyenleri ağırlayan “Uluslararası Toplantılar” adlı konferanslara ev sahipliği yaptı.
1958 yılında Harvard İlahiyat Fakültesi'nde (HDS) Dünya Dinleri Araştırma Merkezi (CSWR) kuruldu. O tarihten bu yana “dünya dinlerinin sempatik bir şekilde incelenmesini ve anlaşılmasını teşvik etme konusunda ön saflarda yer almıştır. Yerleşik topluluğu, araştırma çabaları ve finansmanı, kamuya açık programları ve yayınları aracılığıyla bu alanda akademik sorgulamayı ve uluslararası anlayışı desteklemiştir”.
1960 yılında Juliet Hollister “önyargılı sınırları yıkmak” amacıyla “dinler arası eğitim” vermek üzere Anlayış Tapınağı'nı (TOU) kurmuştur. Anlayış Tapınağı “birkaç yıl boyunca Kuzey Amerika Dinlerarası Ağı'nın (NAIN) yolunu açan toplantılara ev sahipliği yaptı”.
1965 yılında, İkinci Vatikan Konsili, tüm dinlerle ilişkilerin geliştirilmesi gerektiğine karar verildi. Bunun için Papa 6. Paul, Hristiyan olmayanlarla ilişkiler için özel bir sekreterlik kurdu. Papalık genelgesi, Hristiyanlar ve diğer inanç geleneklerinden gelen insanlar arasında olumlu karşılaşmaların önemini vurgulamıştır. Kilisenin Hristiyan Olmayan Dinlerle İlişkisi Hakkında 1965 tarihli Bildirge (Nostra Aetate) bu ilişkinin pastoral boyutlarını ortaya koymuştur.
1967'de Dünya Kiliseler Konseyi konferansı “hem WCC'de dinler arası diyaloğa ciddi bir ilginin başlangıcı hem de Vatikan Hıristiyan Olmayanlar Sekreteryası'nın ekümenik tartışmalara ilk katılımı olarak bir dönüm noktası olmuştur”.
1970 yılında Japonya'nın Kyoto kentinde ilk Dünya Barış için Dinler Konferansı düzenlenmiştir. Barış için Dinler “barış için ortak eylemi geliştiren dünyanın en büyük ve en temsili çok dinli koalisyonudur”. Çalışmaları, “ortak somut eylemde meyve veren” “diyaloğu” içerir. Örgüt aracılığıyla, çeşitli dini topluluklar “şiddet içeren çatışmaları dönüştürmek, adil ve uyumlu toplumları teşvik etmek, insani kalkınmayı ilerletmek ve dünyayı korumak” gibi “derinden sahip olunan ve geniş ölçüde paylaşılan” ahlaki kaygıları dile getirmektedir.
1978 yılında Washington Dinlerarası Konferansı (IFC) kurulmuştur. “IFC, on bir tarihi inanç topluluğunu diyalog, anlayış ve topluluk duygusunu teşvik etmek ve Washington, DC bölgesi genelinde adalet için işbirliği içinde çalışmak üzere bir araya getirmektedir.” Üyeler arasında Bahai, Budist, Hindu, İslam, Jain, Yahudi, Son Zaman Azizleri, Protestan, Katolik, Sih ve Zerdüşt inanç toplulukları bulunmaktadır.
1981 yılında Min­hac-ül Ku­ran kurulmuştur. “Barışı, hoşgörüyü, dinler arası uyumu ve eğitimi teşvik etmek, aşırıcılık ve terörizmle mücadele etmek, genç Müslümanlarla dini ılımlılık için etkileşim kurmak, kadın haklarını, kalkınmayı ve güçlendirmeyi teşvik etmek ve sosyal refah ve insan haklarının teşvik edilmesini sağlamak için çalışan Pakistan merkezli uluslararası bir kuruluştur." Min­hac-ül Ku­ran ücretsiz kitap indirme imkanı sunmaktadır.
27 Ekim 1986'da Papa II. Ioannes Paulus Assisi'de bir dua günü düzenlemiş ve “yaklaşık elli Hıristiyan ve elli diğer inanç liderini” davet etmiştir. "Bir Mesih-Çok Din" adlı kitabında, bu dua gününün “dinler arası ilişkiler” için öneminin abartılamayacağını söyler ve önemi için “birkaç neden” gösterir: 1- “Dinler arası diyaloglarda Hıristiyan girişimlerine meşruiyet kazandırdı.”  2- “Teolojik öneme sahip bir olay olarak görüldü.”  3- “Assisi en üst düzeyde bir diyalog eylemi olarak kabul edildi.”  4- “Barışın dini doğasını vurguladı.”  Ancak Samartha, iki noktanın Hristiyanlık dışındaki inançlara mensup kişilerde “tedirginlik” yarattığını da sözlerine ekledi:  1- Papa'nın barışın tek kaynağı olarak Mesih üzerinde ısrar etmesi. 2- Dualar için Hristiyanların bir yere, diğer inançlardan insanların ise başka bir yere götürülmesi. Papa'nın dua gününün yol açtığı huzursuzluğun yanı sıra, “diğer inançlardan komşular” tarafından “diyalogların Hıristiyan misyonu amacıyla kullanılabileceğine” dair süregelen bir “şüphe” de söz konusudur.
1991 yılında Harvard Üniversitesi'nden Diana L. Eck, “New England'daki Dünya Dinleri” konulu bir ders vererek Çoğulculuk Projesi'ni başlatmış ve bu derste öğrenciler “Boston bölgesindeki çeşitli dini toplulukları” incelemiştir. Bu proje, “Amerika Birleşik Devletleri genelinde dinler arası çabaların gelişimini” ve ardından da dünyayı kapsayacak şekilde genişletildi. Çoğulculuk Projesi bu bilgileri Çoğulculuk Projesi web sitesinde yayınlamaktadır.
1993 yılında, ilk konferansının yüzüncü yıldönümünde, Dünya Dinleri Parlamentosu Konseyi Chicago'da dünyanın dört bir yanındaki inanç gruplarından 8.000 katılımcının yer aldığı bir konferansa ev sahipliği yapmıştır. “Parlamento, tüm inanç ve geleneklerden insanların bir araya geldiği en eski, en büyük ve en kapsayıcı toplantıdır.” Organizasyon birkaç yılda bir dünya çapında toplantılara ev sahipliği yapıyor. 2015 konferansında toplantıların iki yılda bir yapılmasına karar verildi.
Dinlerarası İttifak 1994 yılında “dini özgürlüğü kutlamak ve Amerikan siyasetine sızan dini ve siyasi aşırılıklardan kaynaklanan bağnazlık ve nefrete meydan okumak için” kurulmuştur. 2016 yılı itibarıyla Dinlerarası İttifak'ın Amerika genelinde 75 inanç geleneğinden ve herhangi bir inanç geleneği olmayanlardan oluşan 185.000 üyesi bulunmaktadır. Dinlerarası İttifak (1) “tüm bireylerin farklılıklarının yanı sıra doğuştan gelen haklarına saygı duymak”, (2) “din ve devlet arasındaki hayati sınırları koruyan politikaları teşvik etmek” ve (3) “aşırıcılığa meydan okumak ve ortak bir zemin oluşturmak için farklı sesleri birleştirmek” için çalışmaktadır.
1995 yılında Presidio'daki Dinlerarası Merkez “çok inançlı bir kurul” tarafından kurulmuştur. Merkez, San Francisco Körfez Bölgesi'nde “tüm inançlardan insanları” ağırlayan bir “dinler arası dostluk kurma” merkezidir. Merkez, “dini ve ruhani gelenekler içinde, arasında ve bunlar arasında iyileşme ve barışı sağlamaya” kendini adamıştır.
1996 yılında Kentucky Louisville'deki Dinlerarası İlişkiler Merkezi, dinlerarası anlayış, işbirliği ve eylemi teşvik eden çok günlük bir etkinlik olan İnançlar Festivali'ni kurdu.
Müslüman Hristiyan Diyalog Forumu 1998 yılında “Müslümanlar ve Hıristiyanlar arasında dini hoşgörüyü teşvik etmek ve böylece barış, insan hakları ve demokrasinin geliştirilmesi için çalışmak üzere” kurulmuştur. Forum, 8 Aralık 2015 tarihinde Forman Hristiyan Koleji'nde “Yeryüzünde Barış” konulu bir seminere sponsor olmuştur. Seminerin amacı Müslüman ve Hristiyan toplumlarını “terörizm ve aşırıcılığı” yenmek üzere bir araya getirmekti.
1998 yılında Birleşmiş Milletler'de düzenlenen bir konferansta Din ve Ekoloji Forumu kurulmuştur. Forum, Harvard Dünya Dinleri Araştırma Merkezi'nde 1996-1998 yılları arasında düzenlenen Dünya Dinleri ve Ekoloji konulu 10 konferanstan doğmuştur. Forum, çağımızın artan çevresel ve sosyal zorluklarını karşılamak için geleneklerini geri alma, yeniden değerlendirme ve yeniden yapılandırmada dinlerin rolüne ilişkin dinler arası diyaloğu sürdürmüştür. Konferanslar, yayınlar ve eğitim materyalleri aracılığıyla Forum, gelişen bir Dünya toplumu için dünya dinleri içinde ve arasında işbirliğini teşvik etmektedir. Forumun web sitesinde tüm dünya dinlerine ilişkin bölümler yer almakta, tabandan gelen proje ve ekoadalet çalışmaları vurgulanmaktadır.
Rumi Forum (RF) 1999 yılında Fethullahçılar tarafından kurulmuştur. Rumi Forum'un misyonu “kültürlerarası diyaloğu teşvik etmek, demokrasi ve barışı destekleme ve geliştirme konusunda düşünce ve fikir alışverişini teşvik etmek ve eğitim ve bilgi alışverişi için ortak bir platform sağlamaktır”. Forum özellikle “çoğulculuk, barış inşası ve çatışma çözümü, kültürlerarası ve dinlerarası diyalog, sosyal uyum ve adalet, sivil haklar ve toplum uyumu” konularıyla ilgilenmektedir.