Yemen imamları
Tarihçe > Kuruluş

İmamlar meşruluklarını çoğunlukla el-Kasim er-Ressî aracılığıyla İslam peygamberi Muhammed bin Abdulllah'ın soyuna dayandırdılar. El-Kasim er-Ressî'in oğlu ve ilk imam olan El-Hadi ila'l-Hakk Yahya 859'da Medine'de doğdu. Peygamber'in soyundan gelmesi, liderlik vasfı olması ve entelektüel olarak ünlendiği için Banu Futaym aşireti tarafından 893/4'te Yemen'e davet edildi. Yerleştiği Sa‘de'de bir süre kalıp karışıklıklara son verdi. Ancak, Sana yakınlarındaki Şerefe'de kalırken kendisine tâbi olanlar itaatsizlik edince Medine'nin güneybatısındaki el-Fara'ya döndü. Ancak Yemenliler kendisine elçi gönderip Karmatîler’le mücadele etmesi için onu tekrar davet edince 15 Mart 897'te Saada'ya dönerek imamlığını ilan etti ve "Müminlerin Komutanı" (Arapça: أمير المؤمنين, romanize: Amir-ûl el-Mûminin) unvanını, "Hakikât Rehberi" (Arapça: الهادي الحق, romanize: el-Ḥādi ila'l-hakk) unvanlarıyla Yemen halkının itaatına aldı.
El-Hadi, Zeydi Şii İslam'ına yönelik birçok sayıda reform, politika ve uygulama başlattı. El-Hadi çabaları sonunda Zeydiliği Yemen'de dini ve siyasi bakımdan baskın hale geldi. Ancak El-Hadi, egemenliğini tüm Yemen'de sağlamlaştıramadı. Kendisinin ve haleflerinin dini-politik yönetimini kabul etmeyen halk kesimlerinin isyanları oldu.
Saada’da hâkimiyetini sağlamlaştırarak Yemen’de siyasî birlik oluşturmaya çalışan Hadi-İlelhak, Necran, Hayvân ve Esâfit gibi şehirleri egemenliği altına aldı. 901'de Abbâsîler’in San‘a valisinin şehri kendisine terk etmesinin ardından Zemâr ve Ceyşân’ı da ele geçirdi. 906'da San‘a’nın Karmatîler tarafından zaptedilmesi üzerine onlarla mücadeleye girişip birkaç defa şehri ele geçirdi, fakat 911'de öldü.
Hâdî-İlelhak, sadece siyasî bakımdan değil kaleme aldığı eserlerle ve fetvalarıyla fikrî bakımdan da Zeydîliğin halk arasında yayılmasında önemli rol oynadı. Zeydîler’in başşehri ve davetlerinin merkezi olan Sa‘de bu tarihten itibaren hem ilmî hem iktisadî açıdan büyük gelişme gösterdi. Hâdî-İlelhak’tan sonra imâmetini ilân eden oğlu Ebü’l-Kāsım Muhammed el-Murtazâ hâkimiyetini Havlân’a kadar genişletti, ancak 913 yılında idareyi kardeşi Ebü’l-Hasan Ahmed bin Yahyâ en-Nâsır’a bıraktı. Nâsır Ahmed, Karmatîler’e karşı üstünlük kazanmasına rağmen Ya‘furîler tarafından yenilgiye uğratıldı (934). Ardından oğulları arasında baş gösteren anlaşmazlıklar her ikisinin de sonunu getirdi ve devlette ciddi siyasî zaaflar ortaya çıktı
Devletin yeniden canlılık kazanması, Mansûr-Billâh Kāsım b. Ali el-İyânî’nin 999 yılında İmamlığını ilân etmesiyle başladı. Çevredeki yerleşim merkezlerinde egemenliğini pekiştiren Mansûr-Billâh’ın ölümünden (1003) sonra Mehdî-Lidînillâh lakabını alan genç yaştaki oğlu Hüseyin bin Kâsım İmamlığa geçti. Birçok eser telif eden ve Zeydî düşüncenin gelişmesine katkı sağlayan Hüseyin bin Kâsım kendisinin beklenen mehdî olduğu yönündeki görüşleri yüzünden tepki çekti. Onun savaşta öldürülmesinin (1013) ardından İmamlıkta 20 yıldan fazla sürecek bir fetret devresi başladı.
Ebû Hâşim Hasan bin Abdurrahman’dan sonra 1039’da Ebü’l-Feth ed-Deylemî, en-Nâsır-Lidînillâh unvanıyla İmamlığını ilân ederek devletin başına geçti. Deylemî’nin 1052’de ölümü üzerine İsmâilî-Fâtımî inancındaki Suleyhîler bölgeye hâkim oldu. Zeydîlik ise siyasî gücünü kaybetti.