Nedimeler (tablo)
Yorumlar

Fransız düşünür ve edebiyat eleştirmeni Michel Foucault 1966 tarihli Kelimeler ve Şeyler (Les mots et les choses) kitabına tablonun detaylı incelemesiyle başlar ve ilk bölümü buna ayırır:
Bir ressamın oradan itibaren bizi seyrettiği bir tabloya bakıyoruz. Bir karşı karşıya duruştan, birbirine bakan gözlerden, birbirine dik açıyla bakarken kesişen bakışlardan daha fazla bir şey değil. Fakat bu ince görülebilirlik hattı, dönüşte koskoca bir karmaşık belirsizlikler, alışverişler ve sıyrılmalar şebekesini kapsamaktadır. Ressam bakışlarını bize ancak, bizim onun modelinin yerinde bulunduğumuz ölçüde yöneltmektedir. Biz seyirciler fazlalığızdır.
Foucault, tablodaki olayı anlatmak için Velázquez'in seçtiği görsel anlatımı ve "dilin resimle olan bağlantısı"nı şöyle yorumluyor:
Gördüklerimizi ne kadar anlatırsak anlatalım, görünen hiçbir zaman kelimelerin içine sığmaz. Aynı şekilde sözle ifade bulan fikir ve duygularımız teşbih ve kıyasla “görsel” hâle getirilse bile, bunların mana ile buluştuğu yer göz değil lisandır ancak…
Eseri her yönüyle ele alan Foucault, Velázquez'in tabloda kullandığı ışık tekniği ve perspektifi yorumlarken, "Görülen miyiz, gören miyiz?" sorusu doğrultusunda şöyle der:
Ressamın gözleri, seyirciyi bakışlarının alanı içine yerleştirdiği anda, onu kavramakta, tablonun içine girmeye zorlamakta, ona hem ayrıcalıklı ve hem de zorunlu bir yer vermekte, onun aydınlık ve görünür yanını yok etmekte ve onu donuk tuvalin ulaşılamaz yüzeyine yansıtmaktadır. Seyirci ressam için görünür hâle gelmiş ve kendi için kesinlikle görünmez bir görüntü hâlinde yüzeye aktarılmış olan görünmezliğini görmektedir. Marjinal bir tuzak tarafından çoğaltılan ve daha da kaçınılmaz kılınan şaşkınlık.
Nedimeler'i yeni epistemenin bir örneği olarak gören Foucault şu sonuca varır:
Belki de Velazquez'in bu tablosunda, klasik temsilin temsili gibi bir şey ve açtığı mekânın tanımı vardır. Nitekim, bu mekânın tüm unsurları, imgeleri, kendini sunduğu bakışlar, görünür kıldığı çehreler, onu doğuran hareketleri bu tabloda temsil etmeye girişmektedir. Fakat, buraya getirdiği ve hepsini birden sergilediği bu dağınıklığın içinde, özel bir boşluk, her yandan emredici bir şekilde işaret edilmektedir; onu kuranın zorunlu olarak yok olması -benzediği kişinin ve gözünde benzerlikten ibaret olduğu kişinin- bu konumun kendisi - aynıdır - ortadan kaldırılmıştır. Ve sonunda, onu zincire vurmuş olan bu ilişkiden kurtulan temsil, kendini saf temsil olarak verebilir.
Küratör Dawson Carr'a göre bu eser "hayat'ın bir yanılsama olduğunu" göstermektedir. İspanyol Barok edebiyatının en tanınmış eseri Don Kişot’ta büyük ölçüde şekil bulan yanılsama ve gerçeklik ilişkisi, 17. yüzyıl boyunca İspanyol kültüründe temel bir konu idi. Bu açıdan Pedro Calderón de la Barca tabloyu, kendi yazdığı La vida es sueño (Hayat Bir Rüyadır) oyununun edebî eş değeri olarak düşündüğünü belirtmiştir:
Hayat dediğin nedir?

Gelip geçici bir yanılsama,

Bir gölge oyunu, bir düzmece;

En yüce sayılanın hiç değeri yok.

Çünkü bir rüyadır hayat,

Ve rüya da rüyadır sadece.
Royal Academy of Arts Başkanı Sir Thomas Lawrence 1827’de ardılı İskoç Ressam Sir David Wilkie’ye yazdığı mektupta tabloyu "Gerçek sanat felsefesi" olarak yorumlamıştır.
Sanat Tarihçisi Kenneth Clark ise 1960 yılında, tablo hakkında şunları söylemiştir:
Odak noktaların her biri bize bir dizi yeni ilişki sunar ve Nedimeler gibi karmaşık bir grubu resmetmek için ressamın kafasının içinde resmin her tarafında uygulayabileceği tek bir tutarlı ilişkiye odaklanması gerek. Kendisine bunda yardımcı olacak her şeyi kullanabilir -ki perspektif bunlardan biridir- fakat önünde sonunda bütüncül bir görsel izlenim tek bir şeye bağlıdır, tonun gerçeğe uygunluğu. Çizim detaysız, renkler donuk olabilir ama eğer ton ilişkileri doğru ise resim tutacaktır.