İslam'da keyif verici maddeler
Dini hukukta keyif vericiler > İçki ve diğer madde kullanımlarının cezası

İçki kullanımına yönelik ceza için gereke tespit işlemine gelince Mâlikîlere göre sadece içki kokusu dahi delil kabul edildiği halde, sarhoşluk daha kuvvetli delil sayılır. Şâfiî ve Hanbelî ekollerinde içkinin ağız ya da başka yollarla alınmasına göre farklı ve birden fazla görüş vardır. Ağız dışından alınan içkinin suç unsuru oluşturmadığı görüşünü savunanlar için sadece sarhoşluk delil sayılamaz. Çünkü sarhoşluğun içme yoluyla oluştuğu kesin değildir. Malikilere göre koku delil sayılmakla birlikte Hanefi, Şafii ve Hanbelilere göre koku delil değildir çünkü kişi zorla içirilmiş olabileceği gibi ağzını içki ile çalkalamış olabilir veya içki kokusunu andıran bir meyve suyu içmiş olabilir. Malikiler kusmayı da içki kullanımına delil sayarken diğer mezhepler kusmayı delil saymazlar ve bu yöndeki Ömer ve Osman'ın uygulamalarını onların kendi içtihatları olarak kabul ederler
Cezaya gelince içki kullanımına yönelik Kur'an'da herhangi bir ayet bulunmamaktadır. Cezalar Muhammed'in ve sahabelerin uygulaması çerçevesinde tayin edilmiştir.
Muhammed'in içki içen veya sarhoş olarak önüne getirilen kişilere yönelik olarak uygulamasıyla ilgili aktarılan rivayetlerden bazıları şunlardır:
"Ebû Hureyre anlatıyor: Bir kere Peygamber’in huzuruna şarap içmiş birini getirmişlerdi. Allah Rasûlü orada bulunanlara: “Şu adama vurunuz!” buyurdu. Bunun üzerine kimimiz eliyle, kimimiz ayakkabısı, kimimiz de ihramıyla vurdu. Daha sonra bazıları bu kişiye: “Allah seni kahretsin, rezil etsin!” dediler. Peygamber: “Hayır öyle söylemeyin, bu adamın aleyhinde söylenip de şeytana yardım etmeyin” buyurdu.
"Ömer’in rivayetine göre; zaman zaman Peygamber’i güldüren, adı Abdullah ve lakabı “hımâr” olan bir adam vardı. Allah Rasûlü, içki sebebiyle bu adamı dövdürmüştü. Bir gün yine içkili olarak getirildi. Peygamber dövülmesini emretti…”
Ancak bu tip cezalandırmanın mutlak, değiştirilmez olmayıp cezayı karar vericinin tayin edeceğini düşünen kişiler aşağıdaki İbn Abbas'dan aktarılan rivayet ve Ömer'in cezayı iki katına çıkarma uygulamasını örnek olarak göstermektedir. Çünkü eğer değişmez bir ceza yani had olacaksa cezada arttırma ya da eksiltme yapmak mümkün değildir.
"İbn Abbas’ın rivayetine göre; Allah Rasûlü içki konusunda kesin bir had belirlememiştir. Bir adam içki içmiş sarhoş olmuştu. Caddede yalpalayarak yürürken görüldü ve Peygamber’e götürülürken İbn Abbas’ın evinin önüne gelince birden kaçtı ve oraya sığındı. Durum Allah Rasûlüne anlatılınca güldü ve “böyle mi yaptı?” demekle yetindi ve hakkında hiçbir işlem yapmadı."
"Sâib b.Yezid anlatıyor: Biz Peygamber ve Ebu Bekir zamanında ve Ömer’in hilâfetinin ilk yıllarında içki suçundan ceza verilmek üzere getirilen kişiye; elimiz, ayakkabı ve ihramımızla vurarak cezasını verirdik. Ömer, daha sonra kırk değnek vurdu, insanlarda ahlâk zayıflayınca bunu seksen değneğe çıkardı."
Mezhepler içki ve/veya sarhoşluğa verilecek sopa cezasının infazı infazı sırasında, kullanılan değneğin biçimi, vurulan organlar vs. hakkındaki ayrıntıları da tayin etmişlerdir. Buna göre sopa budaksız ve tek parça olması; vuruşların yaralama ve ölüme yol açacak şiddette olmaması ve tek uzuv yerine çeşitli uzuvlara dağıtılması, suçlunun üzerinde bulunan gömlek vs. dışında acıyı hissetmesine engel olacak derecede kalın elbiselerin çıkartılması genel olarak benimsenmiştir.
Cezanın uygulanma biçimi konusunda da mezhepler arasında farklı görüşler öne sürülmüştür. Hanefî ve Hanbelî hukukçular, infazın kamuya açık olarak toplumun önünde yapılması gerektiği Mâlikî ve Şâfiîler ise, cezanın en az dört kişi huzurunda infaz edilmesinin yeterli olduğunu kabul etmişlerdir.
Diğer maddelerin kullanımına gelince bu konuda da mezhepler arasında farklı görüşler vardır. Şafi ve Hanbeli mezheplerinde sarhoşluk verici özellikleriyle tıpkı diğer alkollü içecekler gibi değerlendirilen maddelerin kullanımına da aynı şekilde ceza verilmekle birlikte farklı görüşlere de rastlanılabilmektedir. Örneğin Osmanlı şeyhülislamı Ebussuud Efendi "Esrar hadd-i sekre varmayınca, şer'an haram olur mu?" sorusuna "Olmaz" şeklinde yanıt vermektedir.
Maliki mezhebinin fıkıhçılarından Karafî'ye (ö.684/1285) göre haşhaş ve afyon da nebiz kategorisine dahildir ve çok içilip sarhoş olunduğu ve başkalarına zarar verme durumuna gelinmediği takdirde haram değillerdir. Bunları içene, sarhoş olmadığı sürece namaz kılmak yasaklanamaz, had uygulanamaz yani ceza verilemez.
Osmanlı'da üst sınıf ve alt sınıftan insanların içki, afyon vs. maddeler kullanıyor olmalarına karşın müslümanların açıktan içki içip sarhoş olmaları yasaktı. Kolluk güçleri sarhoş yakaladıkları müslümanları kadı önüne çıkarıp gereken cezayı tayin ettirebilmekteydiler. Osmanlı'nın meşhur Şeyhülislamlarından Ebuussud Efendinin fetvalarında da içki ile ilgili meseleler bu ve benzeri maddelerle ilgili Osmanlı ulemasının görüşünü yansıtmaktadır. Ebuussuud Efendi'nin fetva örneklerinden bazıları:
"704.MESELE: Evinde hamr kurup içen Müslümana ne lazım olur? ELCEVAP: Had ve ta'zir lazım olur. 707.MESELE: Zeyd-i marîz, devâ olmak bir miktar 'arak isti'mâl eylemek, şer'an câiz olur mu? ELCEVAP: Olmaz, ne'ûzübillâhi te'âlâ devâ olmak ihtimali mi vardır. Devalığı muhakkak ise dahi asla mümkün değildir.709.MESELE: "Deva için birkaç kadeh hamr etmek helaldir" diyene ne lazım olur? ELCEVAP: Tecdîd-i iman lazımdır."
694.MESELE: Esrarı keyfiyet için yiyicek, kalilen ve kesiren haram mıdır? ELCEVAP: Haramdır 685.MESELE: Esrar ekl eden kimseye şer'an ne lazım olur?
ELCEVAP: Ta'zir-i şedid lazımdır. 696.MESELE: Esrar hadd-i sekre varmayınca, şer'an haram olur mu? ELCEVAP: Olmaz
699.MESELE: Berş ve afyon ve ma'cun ki içinde esrar ol, mertebe-i eskere varmayıcak haram olur mu? ELCEVAP: Feseka ve ehl-i hevâ yiyişi üzerine hiçbiri helal değildir.
Görüldüğü gibi Ebussuud Efendi hem şarap imalini hem de içimini cezayı hak edecek haram kapsamında değerlendirmekte, ilaç niyetiyle kullanımını dahi uygun görmemektedir. İçki dışındaki sarhoşluk verdirecek maddelerin kullanımını da uygun görmemekle birlikte Ebussuud efendi bu maddelerden sarhoşluk ortaya çıkmazsa mutlak belirlenmiş bir sopa cezasının (had cezası) uygulanamayacağını ifade etmektedir.
Ehl-i Sünnet mezhebi bilginleri günümüzde dinen yasak olduğunu düşünmekle birlikte alkol kullanımının kişiyi dinden çıkarmayacağı ancak kişiyi cezaya müstahak kıldığını kabul etmektedirler. Ancak alkollü içecek kullanımının dinen yasak olmadığını savunmak bu bilginlere göre kişiyi günahkar kılmakla kalmamakta aynı zamanda kişinin haramı helal sayması nedeniyle kişiyi dinden de çıkarmaktadır (tekfir).
Ayrıca bakınız: Tekfir