stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kurumsal kaynak planlaması
Genel bakış > Kurumsal kaynak planlaması öncesinde

KKP sistemlerinden önce, işletme departmanları kendi bilgisayar sistemlerine sahip olmalıydı. Örnek olarak, bir işletmedeki insan kaynakları departmanı, bordrolama departmanı ve mali işler departmanını verelim. İnsan kaynakları departmanı kendi bilgisayar sisteminde, tüm departman bilgilerini ve bu departmanlarda çalışanların kişisel bilgilerini tutmakla görevliydi. Bordrolama departmanı ise maaş bordrosu bilgilerini hesaplar ve tutardı. Mali işler bölümü de işletmedeki mali işlemlerin kayıtlarını tutardı. Her sistem birbirine ortak veriler yollayarak iletişim içinde olmalıydı. Örnek verecek olursak, insan kaynakları bölümünde her çalışanın bir numarası olurdu, aynı numara bordrolama bölümünde de mevcut olmalıydı. Bu sayede insan kaynakları bölümünden, bordrolama bölümüne, çalışanın numarası ve maaş bilgisini yollanır, bilgiler bordrolama sisteminde kontrol edildikten sonra, maaş bordrosu kesilirdi. Mali işler departmanı ise çalışanların verileri ile ilgilenmez, sadece bordrolama departmanından yapılan, vergi, kesinti, işçi ücretleri vb. ödemelerle uğraşırdı. Departmanlar arasındaki bu sistem karışıklıklara yol açardı. Örneğin, ödeme sisteminde çalışan numarası olmayan bir işçiye ödeme yapılmayabiliyordu.
Genel bakış > Kurumsal kaynak planlaması sonrasında

KKP yazılımları, eskiden kullanılan ve birbirinden farklı birçok uygulamanın verilerini birbirine bağladı. Bu işlem, birden fazla sistemde kayıtlı tutulan çalışan/işçi numaralarında sorun çıkma endişesini ortadan kaldırdı. Ayrıca büyük işletmelerdeki yazılım uzmanı ihtiyacı azaldı ve standart bir hale geldi. Raporlama işlemleri tek bir sistem üzerinde yapıldığından, eskiye nazaran çok daha kolay bir hal aldı. Ayrıca KKP sistemleri, işletme içindeki eğilimlerin tespit edilip, uygun ayarlamaların daha çabuk yapılmasına imkân sağlamasıyla, işletmelere yüksek seviyede analizleme işlevi sağladı.
Pozitif yönleri

KKP sistemlerinin yokluğunda, büyük üreticiler kendilerini, birbiri ile etkileşimi ve bağlantısı olmayan birçok yazılım uygulamasının içerisinde bulabilirdi.
Birbiriyle etkileşimi olması gereken konulardan bazıları şunlardır:
Tasarım mühendisliği (nasıl daha iyi ürün yapılabilir)
Mevcut potansiyelden, en iyi potansiyele kadar sipariş analizi
Faturalardan, nakit makbuzlarına kadar gelir döngüsü oluşturulması
Satınalma, envanter yönetimi, maliyetleme arasında sistem oluşturulması
Gelir, maliyet, kar konularında çeşitli seviyelerde muhasebe işlemlerinin yapılması
KKP sistemleri sayesinde yukarıdaki gibi değişik konular, tek bir sistem altında toplanabilmektedir.
"Müşteri ilişkileri yönetimi" gibi müşterilerle birebir ilişkili kavramlar, "kalite kontrol" gibi arka planda çalışan ve müşteri ihtiyaçlarının karşılanmasına odaklı kavramlar ve tedarikçilerle, taşıma işlemleri ile ilgilenen "tedarik zinciri" ile ilgili kavramlar, bazı sistemlerde kapsam ve etkinlik boşlukları olmasına rağmen, KKP sistemleri bünyesinde rahatça birleştirilebilir. Bir KKP sistemi olmadan, üretici için bu kavramları bir araya getirmek oldukça karmaşık ve zor olabilir.
KKP sistemlerinin kusursuz en önemli artılarından biri modüler yapı da olmasıdır. Modüler yapının önemi, KKP uygulamasını satın alma ve kurma sürecinde daha da ön plana çıkar. Bir kurum, KKP uygulamasının sahip olduğu fonksiyonların tümünü kullanmak istemeyebilir. Bu nedenle modüler yapı istenilen fonksiyonları istenilen zamanlarda kullanmayı mümkün kılar. Farklı uygulamalar her zaman birbiri ile uyumlu çalışmaz ve işletme için sorunlar oluşturulabilir. KKP sistemlerinde ise tüm modüller ve uygulamalar birbiri ile uyumlu olarak çalışmaktadır.
Komple bir çözüm sahibi olmanın, parça parça uygulamalara göre birçok önemli avantajı söz konusudur.
Ölçeklenebilirlik: KKP çözümleri, kurumun büyümesine paralel olarak genişleyebilme özelliğine sahiptir.
Fonksiyonalite: KKP çözümleri, uygun maliyetlerle farklı fonksiyonlara gerektiği zaman erişmeyi mümkün kılar. Bugün ihtiyaç duymadığınız bir özelliği yarın aktive ederek kullanmanız mümkün.
Destek ve hizmet: KKP çözümlerinde destek ve hizmet son derece önemlidir. Entegre bir KKP ortamının destek ve hizmet işlemleri çok daha basit ve etkili biçimde gerçekleştirilebilir.
Negatif yönleri

İşletmelerin KKP sistemlerinde karşılaştıkları birçok sorun, işletmenin tüm çalışanları ilgilendiren ve sürekli yapılması gereken eğitim-gelişim çalışmalarının yetersiz seviyede olmasından kaynaklanmaktadır. Bu sorunlar, uygulama ve test çalışmalarında sorunlar oluşturmasının yanı sıra, KKP sistemindeki verilerin bütünlüğünü koruyan ve nasıl kullanılması gerektiğini belirleyen, şirket prensipleri ve kurarlarının bütünlüğünü de etkiler.
Değişik sistemlere göre farklılıklar içerse de, KKP sistemlerindeki bazı sınırlamaları şöyle sayabiliriz;
Başarı işgücünün niteliği ve tecrübesine bağlıdır. Buna sistemin doğru bir şekilde nasıl çalışabileceği üzerine verilen eğitimde dahildir. Birçok işletme maliyetlerini düşürmek için eğitim bütçelerinde kısıntılar yapmaktadır. Küçük özel işletmelerde genellikle KKP sistemleri, konu ile ilgili yeterli bilgisi olmayan kişiler tarafından kullanılmaktadır.
Şirketler, kullanılan KKP sistemi ile ilgili yeterli eğitimi olmayan yeni bir yönetici işe alabilir. İşe alınan çalışan iş konusu ile mevcut KKP sistemi arasında bütünlük sağlayamayabilir.
Bir KKP sistemini mevcut şirkete göre kişiselleştirme imkânı sınırlıdır. Bazı sistemlerdeki kişiselleştirmeler, KKP sisteminin yapısını değiştirebilir, ancak çoğu sistem genelde buna izin vermez.
KKP sistemi tarafından önerilen, sanayi standartındaki bir yeniden mühendislik işlemi, şirketin rekabet gücü avantajının kaybına yol açabilir.
KKP sistemi oluşturmak çok pahalı olabilir.
KKP sistemleri genellikle özel iş akışları ve iş alanlarına adapte edilmesi zor sistemleridir, bu da şirketlerin çeşitli kayıplarının ana kaynağıdır.
Sistemlerin kullanımı zordur.[kaynak belirtilmeli]
Sistemi verimsiz ya da iyi kullanamayan bir departman ya da kullanıcı, diğer departmanları veya kullanıcıları da olumsuz şekilde etkileyebilir.
İşletme sınırlarındaki belirsizlik, muhasabe işlemleri, güvenilirlik ve çalışan morali gibi konularda sorunlara yolaçabilir.
Departmanlar arasındaki hassas iç bilgilerin paylaşılması zorluğu nedeniyle, yazılımın verimliliği azalabilir.
Departmanlarda çeşitli eski sistemlerin yarattığı uyum sorunları sıklıkla ortaya çıkmaktadır.
Pazar payları > Dünya pazar payları

Epicor, Infor, Intacct Corporation, Microsoft Dynamics AX, Netsuite Inc.,Workcube, Oracle, QAD, Ramco System, SAP AG, Salesfoece.com gibi büyük Global firmaların ürünleri ve satış oranları incelendiğinde Bulut ERP pazarı (Cloud ERP) 2016-2021 arasında %8,3 büyüyecek. 2011 - 2015 arası için yapılan araştırmada ise büyüme oranı %6,38 olarak belirlenmiştir.
Uluslararası araştırma şirketi Gartner17 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.'in verilerine göre 2005 yılında dünya çapında ERP pazarının hacmi 16.7 milyar $ dır.
Dünyada 2004-2005 yılları arasında ERP pazarı %5.4 olarak büyümüştür.
Gartner verilerine göre global ERP pazarında 2005 yılı itibarı ile ilk 10 firma ve pazar payları;
1.SAP			  28.21%
2.Oracle Corporation	   9.99%
3.SAGE			   7.29%
4.Microsoft (MBS)	   3.68%
5.SSA Global (şimdi INFOR)  2.77%
6.IFS	           2.21%
7.Infor (Agilisys)	   2.13%
8.Kronos Incorporated	   1.83%
9. Hyperion Solutions	   1.64%
10.Lawson		   1.25%
Feshane

| --- | --- |

2023 yılında tamamlanan restorasyon çalışmaları sonrasındaki dış görünümü

Eski ad(lar):  Feshane Dokuma Fabrikası  Feshâne-i Âmire  Feshane 
Ad kökeni: Fes
Genel bilgiler
Durum: Tamamlandı
Tür:  Dokuma fabrikası  Fuar merkezi (1992-2018)  Kültür ve sanat merkezi (2023-günümüz) 
Konum: Eyüpsultan
Şehir: İstanbul
Ülke: Türkiye
Koordinatlar: 41°02′39″K 28°56′15″D﻿ / ﻿41.04417°K 28.93750°D﻿ / 41.04417; 28.93750
Açılış:  1839  22 Haziran 2023 
Yenileme:  1998 (ilk)  2018-2023 (ikinci) 
Yenileme maliyeti: ₺35 milyon
Sahip: İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Teknik ayrıntılar
Zemin alanı: 56.000 metrekare
Diğer bilgiler
Toplu ulaşım: 

Artistanbul Feshane veya eski adlarıyla Feshane ve Feshâne-i Âmire, Osmanlı padişahı II. Mahmud tarafından 1833 yılında, Yeniçerilerin yerine kurulan Osmanlı Ordusu'na üniforma üretilmesi amacıyla Fatih'in Kadırga semtindeki Cündî Meydanı'nda kurulmuştur. 1839 yılında ise, günümüzdeki yerine taşınmıştır.
2018 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından başlatılan restorasyon çalışmaları sonrasında, 22 Haziran 2023 tarihinde kültür sanat merkezi olarak Artistanbul Feshane adıyla yeniden açılmıştır.
Tarihçe

Feshane, II. Mahmud'un Osmanlı Ordusu'nun üniforma ihtiyacının giderilmesi amacıyla 1833 yılında kurulmuştur. İlerleyen yıllarda fabrikanın yetersiz kalması sebebiyle, 1839 yılında, günümüzdeki bulunduğu yere, Eyüpsultan'ın Defterdar mahallesinde yer alan ve Haliç kıyısındaki Hatice Sultan Sarayı'nın fer‘iyye kısmına taşınmıştır. 1894 yılında tesisin genişletilmesiyle içerisinde Sanayi Sıbyan Mektebi açılmış, öğrencilere teorik ve uygulamalı dokuma dersleri verilmiştir.
1916 yılında yapılan genişletme çalışmalarının sonucunda Feshane, dokuma sanayiinin en büyük fabrikası haline gelmiştir. 1921 yılında Sanayi ve Maadin Bankası'na devredilmesiyle, Feshâne Mensucat Türk Anonim Şirketi adıyla işletilmeye başlanmıştır.
1925 yılında çıkarılan Şapka Devrimi ile birlikte fes kullanımı yasaklanmıştır. Fabrikada bulunan fes dokuma makineleri de 1940 yılından sonra İstanbul Şehir Müzesi'ne taşınmıştır. Sümerbank'ın 1937 yönetimi devralmasıyla birlikte, Feshâne Defterdar Mensucat Fabrikası adıyla fabrika üretime devam etmiştir. 1989 yılında üretimin durmasının ardından, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından, çağdaş sanatlar merkezi olarak kullanılması için kırk beş yıllığına Eczacıbaşı Vakfı'na tahsis edilmiştir. Bu süre zarfında yapı, fuar merkezi olarak kullanılmıştır.
Tarihçe > Artistanbul Feshane

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 2018 yılında başlanan restorasyon çalışmaları sonrasında, 22 Haziran 2023 tarihinde, Artistanbul Feshane adıyla yeniden açıldı.
Feshane'nin 19. yüzyılın sonlarına doğru çekilmiş bir fotoğrafı.
Restorasyon sonrasındaki dış görünümü
Feshane'nin restorasyon sürecinde çekilmiş bir fotoğrafı, Haziran 2022
Feshane'nin restorasyon sürecinde çekilmiş bir fotoğrafı, Mart 2022
Bant sürücüsü

DDS bant sürücüsü (altta). Üzerindekiler, soldan sağa: DDS-4 kaseti (20 GB), 112m Data8 kaseti (2,5 GB), QIC DC-6250 kaseti (250 MB), 3.5" disket (1,44 MB).
Bant sürücüsü, manyetik bant üzerine kaydedilmiş bilgisayar verilerini okuyabilen veya bant üzerine yeni veri kaydedebilen cihaz.
Verilere erişim sıralıdır, yani hard disk sürücüsünün aksine, rastgele erişim olanağı yoktur. Bir hard disk sürücüsünde verilere erişim çok hızlı iken, bant sürücülerinde bantın fiziksel olarak sarılması gerekir. Bu da, düşük erişim hızı demektir. Ancak 2017 itibarıyla Liner Tape-Open formatı saniyede 360 MB hızla bir hard disk sürücüsü kadar hızlı veriye erişim sağlayabilir.
Veri kayıt ortamı

Değişik veri kayıt ortamları
Veri kayıt ortamı, verilerin üzerine kaydedilip saklandığı ortamların genel adı.
Terimle ilgili açıklamalar

dar anlamıyla
elektronik aygıtlar aracılığıyla okunan ve/veya kaydedilen müzik, ses, film gibi eğlence amaçlı kayıtlar için ve
bilgisayarlar veya çevresel birimler aracılığıyla okunup yazılabilen her türlü bilgi için
veri kaydı amacıyla kullanılan kayıt ortamları ya da veri taşıyıcılardır.
Elektronik aygıtlar ile okunup yazılabilen veri kayıt ortamları
Elektronik aygıtlarla okunup yazılabilen veri taşıyıcısı ya da depolayıcısı
Elektronik aygıtların içinde bulunan ve veri kaydedilebilen elektronik parçalar (RAM, EPROM vb.)
Diğer veri kayıt ortamları
Yazılı ve basılı ortam(Kitap, Gazete, Kâğıt, Cam, Deri, Parşömen, ...)
Görsel ortamlar (Tuval, Halı, Mikrofilm, Fotoğraf, ...)
Ses ortamları (Plak, Kaset)
Verilerin bir dil olarak kodlanmasını sağlayan yazılar aracılığıyla
Görüntü ya da kurgu biçiminde kaydedilmiş resimler aracılığıyla
analog: Fotoğraf, VHS
dijital: CD, dijital Fotoğraf
elektronik olarak okunabilir kodlamalar (analog veya dijital)
Teknik olmayan veri kaydı

Veri, verinin kaydedilebileceği bir materyalin üzerine insanlar tarafından elle kaydedilir. Kaydedilen bilgi herhangi bir teknik araç olmaksızın tekrar okunabilir. Veriyi kaydetmek için kullanılan bir bıçak ya da çivi benzeri bir alet dışında teknik bir araç kullanılmaz. Verinin işaretler, yazılar ve resimler biçiminde kaydedildiği ortamlar genellikle dayanıklı ortamlardır.
Malzeme ve ortamlar
Kağıt (Yaprak, Kitap)
Folyo (İng. Transparency)
Çetele (İng. Tally stick)
Papirus ve Perşömen rulolar
Kil, Taş, Tahta ve Balmumu tabletler
Tekstil ürünleri (Resimler, Quipu düğümleri)
En ünlü tarihsel örnekler Sümer tabletleri, Bayeux işlemesi, Mağara resimleri ve Quipu düğümleridir.
Teknik veri kaydı

Direkt olarak duyu organlarıyla (örneğin gözle veya elle) kaydedilip okunamayan her türlü veri kaydı ve kayıt ortamları teknik veri depolamadır. Bilgileri okumak ya da kaydetmek için teknik araçlara ihtiyaç duyulur.
Teknik veri kaydı > Fotoğrafik kayıt

Işığın hassas bir yüzeye bir takım kimyasal işlemler aracılığıyla kaydedilmesi işlemidir.
Mikrofilm üzerine yapılan veri depolama bugün dahi en güvenilir depolama yöntemi kabul edilir. Okuma araçları ve kayıt ortamlarının dayanıklılığı sorunu dışında sadece bir görüntü büyütme aracı okuma için yeteridir.
Film (fotoğrafçılık)
Fotoğraf kağıdı
Mikrofilm
Foto emülsiyon
Teknik veri kaydı > Mekanik kayıt

Mekanik depolamada veriler mekanik bir yöntemle, örneğin taşıyıcıda fiziksel olarak çukurluklar ya da yükseklikler yaratarak, veri taşıyıcıya depolanırlar. İşlenmiş olan taşıyıcı sadece okunabilir. Örneğin, bir baskı işleminden geçen bir CD-ROM'un üzerine bir araç yardımıyla kazınır. Elektronik kayıt ortamları bilginin tutulma biçimine göre sınıflandırılabilir.
Mekanik okuma işlemi
Analog ortamlar
Fonograf silindir (Gramafon silindiri)
Plak
Taş plak
Digital ortamlar
Delikli kart
Delikli bant
Optik okuma işlemi (Lazer)
Digital veya Analog
Laserdisc
CD-ROM
DVD-ROM
Blu-ray Disc
HD DVD
Teknik veri kaydı > Elektronik kayıt - Yarı iletken elektronik bellekler

Bilginin elektronik yapı elemanları temelli malzemelerin üzerine kaydedilmesi. Günümüzde elektronik kayıt pratik olarak  Silisyum üzerine yerleştirilmiş olan entegre devreler aracılığıyla yapılır.
Geçici bellek: Elektrik akımı kesildiğinde ya da yenilenmediğinde, bilgiler silinir.
Kalıcı bellek: Bir defa kaydedilen ya da ortama gömülen bilgi bir daha değiştirilemez.
Yarı kalıcı bellek: Kaydedilen bilgi, sonradan değiştirilebilir.
Elektronik kayıt ortamlarını okuyabilmek için teknik araçlar kullanılması gereklidir. Kayıt biçimlerine göre
Geçici bellek
DRAM, Dinamik RAM  ya da dinamik rastgele erişimli bellek (dynamic random access memory)
SRAM statik rastgele erişimli bellek (static random access memory)
Kalıcı bellek
ROM Salt Okunur bellek (read only memory)
PROM programlanabilir sadece okunabilir bellek (programmable read only memory)
Yarı kalıcı bellek
EPROM Silinip Programlanabilir Salt Okunur Bellek (erasable programmable read only memory)
EEPROM (electrically erasable programable read only memory)
Flaş bellek (USB-Stick)
FRAM Ferroelektrik rastgele erişimli bellek (Ferroelectric Random Access Memory)
MRAM Manyeto dirençli rastgele erişimli bellek (Magnetoresistive Random Access Memory)
Faz değişimli bellek Faz değişimli bellek
Ayrıca bakınız: Sanal bellek
Son kullanıcı elekronik bellekleri genellikle yalnız başına bir kayıt ortamı olarak değil, başka elektronik parçalarla kombine edilmiş olarak alır. Örneğin DRAM bellekleri bilgisayar ya da çevre aygıtlarının içine yerleştirilmiş bellek yuvalarına yerleştirilmiştir ve bu aygıtların ana bellekleri olarak kullanılır. Özellikle multi media dosyalarının kayıtlarında tercih edilen Flash bellekler ise küçük paketlerin için yerleştirilir ve bir kontrol devresi aracılığıyla çeşitli elektronik aletler tarafından veri kayıt ortamı olarak kullanılabilir.
Elektronik bellekler kullanım biçimine göre şöyle gruplanabilirler
Bellek kartı
Flaş bellek
USB Stick
SSD
Teknik veri kaydı > Manyetik kayıt

Verilerin manyetize edilebilen malzemeler üzerine manyetik biçimde kaydedilmesidir. Bunun için kâğıt, karton, bant, plak gibi malzemeler kullanılabilir. Manyetik ortamlara (manyetik çekirdek bellek dışındakilere) bir okuma/yazma kafası aracılığıyla okunup yazılabilir. Manyetik kayıt ortamları hareketli bir kafa aracılığıyla dönen plakaların okunması ya da sabit bir kafa ile dönmeyen manyetik ortamların okunması şeklinde bir sınıflandırma yapılabilir. Bunun dışında bir ayrım kriteri kaydın yapıldığı ortamın analog, dijital ya da her ikisi birden olması temelinde yapılabilir.
Manyeto-elektronik
Dijital ortamlar
Manyetik Çekirdek Bellek
Dönmeyen kayıt ortamları
Dijital ortamlar
Manyetik bant, (örneğin DLT, Digital Audio Tape
Manyetik kart
Manyetik şerit
Kaset (Commodore Dataset)
Manyetik kabarcık bellek (İng. Bubble memory)
Analog ortamlar
Kaset
Videobant (VHS)
dönen kayıt ortamları
Dijital ortamlar
Davul bellek (Drum memory)
Sabit disk (hard disk)
Disket (floppy disk)
Taşınabilir disk örneğin Iomega Zip sürücüsü
Teknik veri kaydı > Optik kayıt

Verileri okuyup yazmak için Laser ışını kullanılır. Optik kayıtta kayıt ortamının yansıtma ve eğilip bükülme özelliklerinden yararlanılır. Örneğin CD'lerde, kullanılan malzemenin yansıtma özelliğinden, holografik kayıtlarda ise malzemenin ışığı eğme özelliğinden yararlanılır. Kayıt biçimi dijitaldir.
Laserdisc
PD (Phase-change Dual)
CD, Alt biçimleri: Audio-CD, CD-ROM, CD-R, CD-RW, SVCD, Video-CD, MVCD
DVD, Alt biçimleri: DVD-Video, DVD-Audio, DVD-ROM, DVD-RAM, DVD±R, DVD±RW
DVD-Takipçileri: BD, HD DVD, UDO
Holografik Veri Depolama, HVD
Dönmeyen kayıt ortamları
Optik teyp (Optical tape)
Tesa filmi
Teknik veri kaydı > Optik kayıt > Manyeto-optik kayıt

Manyeto-optik kayıt, bazı materyallerin belli bir sıcaklığın üzerinde (Curie noktası) manyetik davranış göstermeleri özelliğinden yararlanılarak geliştirilmiştir. Örneğin üzerine kayıt yapabilmek için kullanılan materyal (genellikle lazer yardımı ile) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılır ve manyetik ortamlarda olduğu gibi yazım yapılır. Materyal soğuduğunda üzerine yapılan kayıt korunmuş olur. Bu sıcaklığın altında materyal manyetize edilemez. Kaydedilen veri yine genellikle lazer yardımı ile okunur (bunun için Manyeto-optik Kerr etkisinden yararlanılır). Bu kayıt ortamlarında veri okuma sırasında sadece optik özellikler kullanılmasına karşın veri kaydı sırasında hem manyetizma hem optik kullanıldığı için bu ortamlara Manyeto-optik denilir.
Şu örneklere bakılabilir.
MiniDisc
MO-Disk (Magneto-optical drive)
Teknik veri kaydı > Optik kayıt > Diğer kayıt türleri

Delay line bellek (Delay line memory)
Deinococcus radiodurans
Bir İnka Quipu'su
Edison'un balmumundan yapılma fonografı, yaklaşık 1904
Delikli kart
Değişik RAM bellekler
Değişik boyutlarda Flash bellekler (Kibrit çöpü boyut kıyaslaması için kullanılmıştır)
Hem 3,5″ hem 5,25″ inçlik slotu olan bir disket sürücüsü
Delay line bellek UNIVAC I (1951)
Kilikya

Başlığın diğer anlamları için Kilikya (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| --- | --- |
Roma İmparatorluğu'nda Kilikya
Konum: Güney Anadolu
Var olan devlet:: MÖ 16.–14. yüzyıl (Kizzuwatna) MÖ 12.–8. yüzyıl (Hilakku, Tabal, Kue)  MÖ 546'ya kadar
Dil: Luvice, Akadca, Fenikece, Farsça, Ermenice
Tarihi başkentler: Tarsus
Satraplık: Kilikya
Roma eyaleti: Kilikya
Bölge: 32.000 km2 (12.300 sq mi) 
Kilikya, Anadolu'nun Alanya'dan başlayıp, doğuda Kinet Höyük'te son bulan, kuzeyden de Toros dağlarıyla çevrili alanı kapsayan antik bölgedir.
Tarihçe > Erken tarih

Kilikya'da ilk yerleşim, Cilalı Taş Devrinde görülmektedir. Bölgenin yerleşim kayıtları, MÖ 8000'de Cilalı Taş Devrinden başlar, Tunç Devrine: MÖ 8. ve 7. binyıla; Erken Bakır döneminden: MÖ 5800; Orta Bakır dönemine (Doğuda görülen Halaf ve Ubaid kültürleriyle uyumludur): MÖ 5400–4500; Geç Bakır Çağa: MÖ 4500–3400 sürer ve Erken Tunç Çağını: I.A. Dönemi MÖ 3400–3000; I.B. Dönemi: MÖ 3000–2700; Tunç II. dönem: MÖ 2700–2400 Tunç III. dönem A-B: MÖ 2400–2000'i kapsar.
Bölge, Hititler zamanında, Kizzuwatna olarak bilinmektedir. Asurlular tarafından Limonlu Çayı' ndan Kinet Höyük' e kadar uzanan Kilikia Pedias (Ovalık Kilikya) olarak adlandırılan ve günümüzde Çukurova olarak bilinen doğu bölümüne "Que", Tarsus’un batı ve kuzey bölümlerine de "Hilakku" adı verilmiştir. Bazı tarihçiler tarafından "Hilakku" nun Aramice yazılımının, Hellence'ye Kilikya olarak çevrilmiş olduğu belirtilmektedir. Homeros, İlyada'sında Çukurova'dan Bellerophontes'in gezindiği "Aleian düzlüğü" olarak bahsetmiştir. Aynı zamanda İlyada'da Kilikya ve Kilikyalıların Troya'ya uzanan bir kültürün ve toplumun uzantısı olabileceğine dair işaretler bulunmaktadır. Bunların en belirgini Luvi toplumunun batıya göçerken coğrafi tanımlarını, yani Tebai (Kilikya) kullanmaya devam etmeleridir. Ayrıca Kilikya şehirlerinin Homeros tarafından anılmış olmalarıdır: Tarzu (Tarsus), Ingira (Anchiale-Mersin), Danuna-Adana, Pahri (Mopsuestia-Misis), Kundu (Kyinda, sonra Anavarza) ve Azatiwataya (Karatepe).
Kilikya Ekonomisi

Kilikya bölgesi korsanlık faaliyetlerinin yoğun yaşanıldığı Akdeniz bölgesinde bölgenin tümü bundan etkilenmiş olduğu sanılmaktadır. Dağlık Kilikya bölgesinin tek geçim kaynağı olduğunu yapılan arkeolojik araştırmalar neticesinde bilinmekte. 
Antik bölgede korsan savaşlarında muvaffak olan Romalı General Popeius'un, kıyım bölgelerine yolun yanı sıra, Pax Romana da Kilikya'nın kıyı ve ova kesiminin yapılaşmasının önünü kapatmıştır. Kilikya'daki Roma kentlerinin İmparatorluğun diğer kentleri ile bağlantısı korunabilmiştir. Bu Artan çeşme, cadde, aquadük gibi tasarlanmış yapılar agora, tiyatro ve sütunlu cadde gibi yapılar da hizmetlerine sunulmuştur. Kilikya'nın ticari üretimine yönelik en önemli kanıt olduğu bilinmektedir. Kilikya Helenistik Dönem'den, Bizans Dönemi'ne kadar Şarap, tahin, keten, balık, balık sosu, badem, meyve-sebze, özelde balkabağı üreticisi olarak bilinirdi. Tarihin farklı evrelerinde Kilikya ticaretini ayakta tutan dinamiklerin, tarım, madencilik, ormancılık, hayvancılık olduğu söylense de, deniz ticareti bölgede önemli rol üstlenmiştir. Ormanlarla dolu Toroslar ve iç kesimdeki sert iklim koşullarında yetişen hayvan ürünleri de yerli halk tarafından farklı bir ticaret biçimi olarak uygulanmaktadır. Tarsus'taki keten işçilerinin politik bazı haklardan yoksun olduğu gözükse de gelir elde etmek için kentlerin tamamı üretime ya da ticaret bağımlı kaldığı gözükmekte.