Osmanlı İmparatorluğu'nun antlaşmaları listesi
Osmanlı İmparatorluğu'nun imzaladığı önemli antlaşmalar

| Kale-i Sultaniye Antlaşması | 1809 |  Birleşik Krallık |  1807-1809 Osmanlı-Büyük Britanya Savaşı'nın sonucu olarak 5 Ocak 1809 tarihinde, Osmanlı İmparatorluğu ile Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı arasında imzalanmış bir antlaşmadır. Antlaşmaya Osmanlı tarafını temsilen nişancı Mehmet Emin Vahat Efendi, Birleşik Krallık tarafını temsilen Robert Adair imza koymuştur.  On iki maddeden oluşan bu antlaşmaya göre Büyük Britanya'nın işgal etmiş olduğu Osmanlı toprakları Osmanlı İmparatorluğu'na geri verilecekti. Osmanlı topraklarında bulunan Britanyalı tüccarların savaş sırasında Osmanlı İmparatorluğu tarafından el konulmuş olan malları sahiplerine iade edilecekti.  Antlaşmanın 4. maddesi, Eylül 1675'te Büyük Britanya ile Osmanlı arasında imzalanmış olan ve daha önceki Britanya imtiyaz ve kapitülasyonlarının bir özeti niteliğinde olan antlaşmanın geçerli olduğunu bildiriyordu. Buna ek olarak, 5. maddede, Birleşik Krallık'ın da kendi sınırları içinde ticaret yapacak olan Osmanlı gemilerine ve tüccarlarına elverişli koşullar sağlayacağı belirtiliyordu. Altıncı maddede, Osmanlı İmparatorluğu'nun belirlemiş olduğu gümrük haddinie Britanyalı tüccarların kabul edileceği bildiriliyordu.  Yedinci, sekizinci ve dokuzuncu maddeler, diplomatik temsil konusunda düzenlemeler getiriyordu. Elçilere karşılıklı olarak saygı gösterilecek, Osmanlı Devleti kendi tebasının haklarını korumak için Malta dahil olmak üzere Birleşik Krallık yönetimindeki topraklarda şehbender (konsolos) görevlendirebilecekti. Büyük Britanya'nın Osmanlı topraklarındaki diplomatik temsilciliklerinde tercüman görevlendirilmesi, Osmanlı İmparatorluğu tarafından verilecek beratlarla mümkün olacaktı. Tüccar ve zanaatkârlara tercüman beratı verilmeyecekti. Osmanlı İmparatorluğu tebasından kişiler Birleşik Krallık konsolosu olarak görevlendirilemeyecekti. Onuncu maddede, Osmanlı tebasından kişilerin Büyük Britanya himayesine alınamayacağı belirtiliyordu.  Antlaşmanın en önemli maddesi olan on birinci maddeyle, savaş gemilerinin Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçmelerinin önceki dönemlerde her zaman yasak olmuş olduğu hatırlatılıyor, bu eski kurala tüm devletlerin barış döneminde de uyması isteniyordu. Büyük Britanya tarafı, bu kurala uyacağını belirtiyordu.  Son maddede antlaşmanın yürürlüğe giriş süreci düzenlenmişti.  Ayrıca bu antlaşmanın bazı gizli maddelerinde Birleşik Krallık'ın Osmanlı İmparatorluğu'na Fransa'ya karşı bir savaş halinde destek vereceği hükümleri bulunmaktaydı. |
| Bükreş Antlaşması | 1812 |  Rus İmparatorluğu |  1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı'nı sona erdiren barış antlaşması.  Rusya, Eflak ve Boğdan'dan çekilecek, Besarabya bölgesi ise Ruslara bırakılacak.  Osmanlılar Bosna ve Eflak ve Boğdan'dan 2 yıl vergi almayacak.  Sırplar, iç işlerinde serbest olacaklar.  Tuna nehrinde hem Osmanlı hem de Rus gemileri serbestçe dolaşabilecek. Prut ve Tuna nehirlerinin sol sahilleri iki ülke arasında sınır kabul edilecek.  Anapa kalesi ile birlikte, kuzeyde Kuban Irmağı ağzından güneyde Bzıb Irmağı ağzına değin uzanan Karadeniz kıyı kontrolü Osmanlılara, Bzıb Irmağından güneydeki Rion Irmağına değin Karadeniz kıyılarının kontrolü de Ruslara bırakıldı. |
| Erzurum Antlaşması | 1823 |  Kaçar Hanedanı (İran) |  1821-1823 Osmanlı-İran Savaşını sona erdiren barış antlaşması.  Bu antlaşmayla İran ele geçirdiği yerleri geri vererek eski sınırlarına çekilmeyi kabul etti.  1639'daki Kasrı Şirin ve 1746'daki ve Karden Antlaşması ile belirlenen sınırlar yeniden yürürlüğe girdi.  Bu antlaşma Osmanlı-İran mücadelesini sona erdirmiştir. Çünkü bu antlaşmadan sonra bir daha Osmanlı İmparatorluğu ile İran arasında savaş olmamıştır.  Bu antlaşma, kendisinden önceki iki antlaşmanın sınırlarını tasdik edip pekiştirdiğinden ve Osmanlı-İran Savaşlarını sona erdirdiğinden dolayı kendisinden önceki iki antlaşmayla beraber günümüzdeki Türkiye-İran sınırının belirlenmesinde önem arz etmektedir. |
| Akkerman Antlaşması | 1826 |  Rus İmparatorluğu |  Bu antlaşma, 7 Ekim 1826 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında Romanya'nın Akkerman kentinde imzalanmış bir düzenleme ve ticaret antlaşmasıdır.  Rusya, 1812 Bükreş Barış Antlaşması, hükümlerinin açıklığa kavuşturulması ve yorumlanması yolunda 1814'ten beri çalışmış en sonunda 17 Mart 1826'da Babıali'ye verdiği bir ültimatom ile amacına kavuşmuştur. Osmanlı ve Rus delegeleri Akkerman'da görüşmelere başlamışlardır. Ruslar isteklerini çok genişletmişler ve hemen hepsini kabul ettirmişlerdir. Böylece meydana gelen Akkerman Antlaşması, 1812 Bükreş Antlaşması'nın yorumlanması ve açıklanması durumundan çıkarak, Bükreş Antlaşması'nı baştan başa değiştiren bir şekil almıştır.  Sekiz madde ile buna bağlı iki ayrı ekten meydana gelen Akkerman Antlaşması'na göre Osmanlı Devleti, Bükreş Antlaşması hükümlerine göre kendisine verilmesi gereken Kafkas kalelerinden vazgeçmiş, savaş sebebiyle Rus uyruklarının zararlarını ödemeyi, Rus tüccarlarının Osmanlı ülkesi içinde serbestçe ticaret yapabilmelerini ve Rusya'nın Karadeniz ticaretini geliştirmek için başka devlet gemileri hakkında Çar hükûmeti tarafından girişilecek teşebbüslerde yardım etmeyi kabul etmiştir. Ayrıca iki devlet arasında daha önceki antlaşmaların hükümleri kuvvetlendirilmiştir. Antlaşmaya bağlı olan ve iki ekten birincisi ile Eflâk ve Boğdan'da voyvodaların Boyarlar tarafından ve yedi yıl süre ile seçimleri, voyvodaların Babıali'ye bağlı olmaksızın memleketlerini yönetmeleri ve Rusya'nın tasvibi alınmadan azilleri yoluna gidilmemesi kararlaştırılmıştır. İkinci ekte ise Bükreş Barış Antlaşması ile Sırplara verilmiş olan imtiyazlar ve on sekiz ay içinde Sırp temsilcileri ile görüşmeler yapılıp verilecek kararlar üzerine bir ferman çıkarılarak, bunun Rusya'ya bildirileceğine söz verilmiştir. Besarabya'da da Rusya'nın yararına olmak üzere bir sınır düzeltilmesi yapılmıştır.  Bükreş Antlaşması'nı baştan başa değiştiren sekiz madde ve buna bağlı iki senetten ibaret olan bu anlaşmaya göre, Rusya Karadeniz'de gemi bulundurmak hakkını almış ve Rus tüccarlarının Osmanlı toprakları içinde serbestçe ticaret yapmalarını kabul Osmanlılara ettirmiştir.  Osmanlı Devleti'nin her bakımdan zayıf bulunduğu bir sırada, Rusya'nın savaş tehdidi karşısında imzalamak zorunda kaldığı Akkerman Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin zararına bir belge olmuştur. Bu gibi nedenlerden dolayı Akkerman antlaşması, Osmanlı Devletinin aleyhinde olan önemli antlaşmalardan biridir. |
| Edirne Antlaşması | 1829 |  Rus İmparatorluğu |  1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nı sona erdiren barış antlaşması.  Yunanistan bağımsız bir devlet olacaktır.  Eflak, Boğdan ve Sırbistan'a özerklik-otonomi tanındı.  Ruslar, işgal ettikleri yerlerin çoğunu geri verdiler.  Rus ticaret gemilerine boğazlarda geçiş hakkı tanındı.  Osmanlı İmparatorluğu, Rus İmparatorluğu'na savaş tazminatı ödemeyi kabul etti.  Antlaşmanın 10. maddesine göre Osmanlı İmparatorluğu Rus İmparatorluğu, İngiltere ve Fransa'nın Londra'da 6 Temmuz 1827'de ve buna dayalı olarak yine Londra'da 22 Mart 1829'da aralarında yaptıkları, Yunanistan Krallığı'nın kurulmasını ve bağımsızlığını öngören anlaşma ve protokolü kabul edecekti. (Londra Antlaşması)  Osmanlı Devleti, Çerkesya üzerindeki tüm haklarını bu arada Kuban Irmağı ile Bzıb Irmağı arasındaki Karadeniz kıyı kontrolünü Rusya'ya devretti. Çerkesya'daki Anapa ve Sucuk-Kale (şimdiki Novorossiysk) limanlar/kaleler dışında, Poti limanı, Ahıska ve Ahilkelek'de Rusya'ya bırakıldı. |
| İstanbul Antlaşması | 1832 |  Yunanistan Krallığı |  Edirne Antlaşması'ndan sonra 7 Mayıs 1832 tarihinde imzalanan ve Yunanistan'ın Osmanlı Devleti'nden tamamen ayrılarak resmen bağımsızlığını kazandığı düzenleme antlaşmasıdır. |
| Kütahya Antlaşması | 1833 |  Mısır Hidivliği |  Birinci Mısır-Osmanlı Savaşını sona erdiren barış ve düzenleme antlaşması.  Mehmet Ali Paşa'ya Mısır ve Girit valiliklerinin yanı sıra Şam valiliği verilecekti.  Oğlu İbrahim Paşa'ya Cidde valiliği ile Adana muhassıllığı (vergi toplama hakkı) verilecekti.  Bu antlaşma her iki tarafı da memnun etmemiştir. |
| Hünkâr İskelesi Antlaşması | 1833 |  Rus İmparatorluğu |  Osmanlı İmparatorluğu'nun Rus İmparatorluğu ile imzaladığı bir karşılıklı yardımlaşma ve saldırmazlık antlaşmasıdır.  8 Temmuz 1833'te imzalanan antlaşma, 6 açık ve biri gizli olmak üzere yedi maddeden meydana geliyor ve 8 sene için geçerli sayılıyordu. Antlaşmanın açık maddelerinde; iki devletin sadece savunma maksadıyla bu antlaşmayı imzaladığı, herhangi bir savaş vukuunda birbirlerine yardım edecekleri, yardımı isteyenin diğerinin masraflarını karşılayacağı, süresinin 8 yılı aşmayacağı, iki ay içinde onaylanacağı gibi hususlar bulunuyordu. Gizli maddede ise; Rusya, Batı ile savaşa girdiği anda, Osmanlıların, boğazları Batılılara kapatacağı hususu vardı. Bu madde, Rusya'nın bu dönemde rekabet içinde olduğu Birleşik Krallık ve Fransa'ya karşı konmuştur.  Bu antlaşma ile Boğazlar sorunu ortaya çıkmıştır. Boğazlar sorunu 1841'deki Londra Konferansı'nda tekrar ele alınmıştır. |
| Baltalimanı Antlaşması | 1838 |  Birleşik Krallık |  Osmanlı İmparatorluğu'nun Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı ile İstanbul'un Baltalimanı semtinde imzaladığı ticaret antlaşmasıdır. Bu antlaşmanın bazı maddeleri şunlardır:  Tekel sistemi kaldırıldı. Britanyalılara diledikleri miktarda hammaddeyi satın alma imkânı verildi.  İç ticarete Osmanlı vatandaşlarının yanı sıra Britanyalıların de katılması öngörüldü.  Britanya vatandaşları Osmanlı ürünlerini Osmanlı tebâsından tâcirlerle aynı vergi koşulları altında satın alma hakkına sahip oldular.  Britanyalılarla olan transit ticaretten alınan vergi resmî kaldırıldı.  Büyük Britanya gemileriyle gelen Britanya malları için bir defa gümrük ödendikten sonra, mallar alıcı tarafından nereye götürülürse götürülsün bir daha gümrük ödenmeyecekti. |
| Londra Antlaşması | 1840 |  Mısır Hidivliği  Birleşik Krallık  Avusturya-Macaristan İmparatorluğu  Prusya Krallığı  Rus İmparatorluğu |  15 Temmuz 1840 tarihinde bir taraf olarak Osmanlı Devleti ve ikinci taraf olarak Mısır Hidivliği, Birleşik Krallık, Avusturya-Macaristan, Prusya, Rusya devletlerinden oluşan Büyük Avrupa Güçleri arasında imzalanmış bir barış ve düzenleme antlaşmasıdır. II. Mısır-Osmanlı Savaşını sona erdirmiştir.  Bu antlaşmada Osmanlı İmparatorluğu'nun çökmesinin Avrupa üzerindeki denge bozucu etkisinden endişe eden Büyük Avrupa Güçlerinin etkisiyle Osmanlı İmparatorluğu ile Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Mısır'ı arasında daha önce imzalanan antlaşmaları ve hala devam eden savaş gelişmeleri özetlemektedir. Antlaşmanın bazı önemli maddeleri şunlardır:  Kavalalı Mehmet Ali Paşa ve varisleri olan hükûmet idarecilerine Mısır ve Akka Eyaleti (şimdiki Filistin ve İsrail arazileri) üzerinde daimi hükümranlık hakkı tanımaktadırlar ama bu bölgeler Osmanlı İmparatorluğu'nun ayrılmayan bir parçası olmakta devam etmesi şartı da kabul edilmektedir.  Kavalalı Mehmet Ali Paşa 10 gün içinde Suriye'nin geri kalan kısmından da askerlerini çekmesi gerekmektedir.  Kavalalı Mehmet Ali Paşa İskenderiye gelip Mısır'a terk edilmiş olan Osmanlı Donanması'nı tümüyle Abdülmecid emrine geri vermesi gerekmektedir.  Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Arabistan, Hicaz'daki Kutsal Şehirler, Girit, Adana Mutassarıflığı'ndan ve Osmanlı İmpartorluğu'na ait diğer her bölgeden askerî güçlerini geri çekmesi gerekmektedir.  Bu antlaşmanın son maddesinde antlaşmanın uygulamaya girmesini temin etmek için bu Büyük Avrupa Devletleri ellerinde bulunan ve imkân dahilinde olan her türlü inandırıcı etkenleri kullanma üzerinde anlaştıklarını da belirtmişlerdir.  Fakat bu antlaşmaya katılmayan ve Kavalalı Mehmet Ali Paşa'ya arkalık sağlayan Fransa ve ona dayanan Kavalalı Mehmet Ali Paşa ilk önce bu antlaşmaya katılıp imzalamayı kabul etmemiştir. Bunun üzerine bu antlaşmayı Mısır'a kabul ettirmek için zorlamalar kullanılması gerekmiştir. Osmanlı devleti ve (Fransa hariç) Büyük Avrupa devletleri Mısır üzerine gittikçe artan bir şekilde diplomatik, siyasi ve askerî tehdit ve baskı yapmaya başlamışlardır. Britanya ve Avusturya donanma ve kara güçleri Kavalalı Mehmet Paşa elinde bulunan Beyrut ve Akka'ya hücuma geçmişler; Mısır askerî güçlerine karşı galip gelmişlerdir ve 3 Kasim 1840'te Akka'yı ele geçirmişlerdir. Kavalalı Mehmet Ali Paşa Akka'yı kaybettikten sonra, Londra Antlaşması'nın şartlarına uymayı kabul etmiştir. Ancak bu antlaşma şartları yanında Sultan Abdülmecit onun Mısır ve Sudan üzerindeki hükümranlık haklarını açıkça teyit eden fermanlar da ilan etmiştir. Londra Antlaşması (1840) ile Sultan'ın ilan ettiği fermanlar Mısır'ın özel imtiyazlı bir Osmanlı Eyaleti'nin hukuki temelini sağlamıştır. Ancak bundan sonra Kavalalı Mehmet Ali Paşa Suriye'den, Girit'ten, Hicaz ve Arabistan'dan askerlerini tamamen geri çekmiş ve Osmanlı Donanmasını İstanbul'a geri göndermiştir.  Bu antlaşma ve akabindeki olaylar Osmanlı İmparatorluğu'nun kendi içindeki bir isyanı bile büyük devetlerin yardımı olmadan bastıramayacağını göstermesi bakımından önemli bir belgedir. |
| Londra Antlaşması | 1841 |  Birleşik Krallık  Fransa 2. Cumhuriyet  Rus İmparatorluğu |  Avusturya İmparatorluğu, Fransa Krallığı, Birleşik Krallık, Prusya, Rus İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu'nun 13 Temmuz 1841'de Londra'da imzaladığı uluslararası sözleşme.  Bu antlaşma ile Boğazların barış zamanında savaş gemilerine kapalılığı uluslararası yükümlülük altına alınmıştır. Boğazların kapalılığı kavramı yalnız barış zamanı ile sınırlıdır. Osmanlı Devleti savaşa girdiği takdirde Boğazlan istediği gibi tasarruf edebilecektir. Yani, dilediği devletin savaş gemilerine açabilecektir. Nitekim, bu prensip Kırım Savaşı'nda uygulanacak, İngiliz ve Fransız savaş gemilerinin Karadeniz'e geçmelerine izin verilecektir.  Sonuç olarak; 1841 yılında Osmanlı İmparatorluğu üzerindeki Rus nüfuzu ve baskısı gerilemiş; Fransa'nın Mısır üzerindeki etkinliği ortadan kalkmış; Hünkar İskelesi Antlaşması hükümleri sona ermiş; İngiltere ise en kazançlı ülke durumuna gelmiştir. |
| Paris Antlaşması | 1856 |  Birleşik Krallık  Fransa 2. İmparatorluk  Rus İmparatorluğu |  Antlaşmanın Avrupa için önemi, Rusya tarafından bozulan uluslararası dengenin tekrar tesis edilmesidir.  Osmanlı Devleti açısından ise: Başlangıçta Rus tehlikesi bertaraf edildi; Osmanlı Devleti, devletler genel hak ve hukukundan faydalanma imkânı elde etti; Avrupa konseyine girme hakkını kazandı. Ancak, toprak bütünlüğü ve bekası Avrupa büyük devletlerinin kefilliği altına girdi. Karadeniz'de Rusya ile aynı muameleye tabi tutulması haksızlık olarak ortaya çıktı. Keza devletin tamamen bir iç meselesi olan Islahat Fermanı'na antlaşma metni içinde yer verilmesi, müteakip yıllarda iç işlerine müdahale zemini hazırladı.  Sadrazam Ali Paşa görüşmeler sırasında kapitülasyonların kaldırılmasını istedi ama sonuç alınamadı.  Birleşik Krallık, Akdeniz ve Hindistan'a giden ticaret yollarını güvenceye aldı. Özellikle Rus Karadeniz donanmasının yok edilmesi, İngiltere'nin sömürgeleri ve Akdeniz ticareti için değerli bir garanti oldu.  Fransa'da İngiltere gibi ekonomik çıkarlar elde etti. Doğu Akdeniz'e yönelik Rus tehlikesi bertaraf edildi ve Napolyon döneminde Fransa'ya karşı kurulmuş olan devletler cephesi parçalanmış oldu.  Piyemonte, İtalya Birliği konusunu Avrupa siyasetinin gündem konusu olmasını sağladı.  Rusya, savaştan yenik çıkmasına rağmen kuvvetli bir devlet olduğunu kanıtladı. Osmanlı Devleti konusunu ileri bir döneme erteledi.  Tamamı 31 madde olan Paris barış antlaşmasının getirdiği başlıca hususlar şunlardı: Taraflar savaş sırasında işgal ettikleri toprakları iade edeceklerdir.  Osmanlı İmparatorluğu Avrupa devletler topluluğunun bir üyesi olacak, toprak bütünlüğü ve bağımsızlığı Avrupa devletlerinin ortak garantisi altına konacaktır.  Osmanlı İmparatorluğu ile antlaşmayı imzalayan devletlerden biri veya birkaçı arasında anlaşmazlık çıkarsa, taraflar kuvvet kullanmadan önce, diğer imzacı devletlerin aracılığını kabul edeceklerdir.  Osmanlı padişahının 28 Şubat 1856'da ilan ettiği "Islahat Fermanı" devletlere tebliğ edilecek ve devletler de bunu kabul edeceklerdir. Bu ferman, ilgili devletlere, Osmanlı İmparatorluğu'nun iç işlerine karışma hakkı vermeyecektir.  Boğazların kapalılığını öngören 1841 Boğazlar Sözleşmesi esaslarının devamlılığı kabul edilecektir.  Karadeniz tarafsız olacak ve askerlikten tecrit edilecektir. Karadeniz'deki tüm tersaneler yıkılacak ve hiçbir devletin donanması bulunmayacaktır.  Tuna'da ulaşım serbestisi yeniden kurulacak ve bunu sürekli kılmak için antlaşmayı imzalayan devletlerin temsilcilerinden bir "Tuna Komisyonu" kurulacaktır.  Eflak ve Boğdan'a muhtariyet verilecek ve muhtariyet devletlerin ortak garantisi altına alınacaktır. Her iki eyaletin de birer meclisi olacak ve hiçbir devlet Eflak ve Boğdan'ın iç işlerine karışmayacaktır.  Sırbistan'ın daha önce Osmanlı İmparatorluğu'ndan almış olduğu hak ve imtiyazlar devletlerin ortak garantisi altında olacak ve Osmanlı İmparatorluğu izinsiz olarak Sırbistan'a askerî müdahalede bulunamayacaktır. |
| Ayastefanos Antlaşması | 1878 |  Rus İmparatorluğu |  1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan barış antlaşmasıdır. Bu antlaşma Osmanlı Devleti açısından oldukça ağır, Rusya için oldukça iyi hükümler içermekteydi. Bu antlaşmaya göre:  Sırbistan, Karadağ ve Romanya (Eflak-Boğdan) tam bağımsızlık kazanacak ve sınırları genişletilecek.  Büyük bir Bulgaristan Krallığı kurulacak, Krallığın sınırları Tuna'dan Ege'ye, Trakya'dan Arnavutluk'a uzanacak.  Bosna-Hersek'e iç işlerinde bağımsızlık verilecek.  Kars, Ardahan, Batum, Artvin, Doğubayazıt ve Eleşkirt Rusya'ya verilecek.  Teselya Yunanistan'a bırakılacak.  Girit ve Ermenistan'da ıslahat yapılacak.  Osmanlı Devleti, Rusya'ya 30 bin ruble savaş tazminatı ödeyecekti.  Ancak bu antlaşma ile Rusya'nın Balkanlarda tamamen hakim bir konuma gelmesi Batılı devletleri telaşlandırdı. Zira Rusların, Bulgaristan yolu ile sıcak denizlere inmeleri, Birleşik Krallık'ın Hindistan'a rahat bir şekilde ulaşmasına ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'ın Bosna-Hersek'i ilhakına set çekmiş olacaktı. Osmanlılar bu tepkilerden yararlanarak Kıbrıs'ın idaresini Birleşik Krallık'a bırakmak koşuluyla Berlin'de yeni bir antlaşma (Berlin Antlaşması) zemini elde etmeye başardılar. Ayastefanos'un ağır şartlarını hafifleten Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki varlığı bir süre daha devam etti.  Ayastefanos Antlaşması, Osmanlı devrinde Sevr Antlaşması gibi kâğıt üzerinde kalan bir antlaşmadır. |
| Berlin Antlaşması | 1878 |  Alman İmparatorluğu  Avusturya-Macaristan İmparatorluğu  Birleşik Krallık  İtalya Krallığı  Fransa 3. Cumhuriyet  Rus İmparatorluğu |  Ayestefanaos Antlaşmasında olduğu gibi Sırbistan, Romanya (Eflak-Boğdan) ve Karadağ'ın kendi başlarına bağımsız birer devlet olmaları aynen kabul edildi. Niş Sancağı Sırbistan'a, Dobruca Sancağı Romanya'ya, bunların dışında birkaç kaza Karadağ'a bırakılarak Ayestefanos Antlaşmasıyla öngörüldüğü gibi yeni kurulan bu üç yeni devletin sınırları genişletildi.  Ama Ayestefanos Antlaşmasıyla kurulan Büyük Bulgaristan üç parçaya ayrıldı. Asıl Bulgaristan, iç işlerinde serbest dış işlerinde Osmanlı'ya bağlı özerk bir prenslik haline getirildi. İkinci parça olan Doğu Rumeli vilayeti ise Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı kalacak ancak bu vilayetin valisi Bulgar olacaktı. Üçüncü parça olan bugünkü Batı Trakya, Makedonya, Kosova toprakları ise ıslahat yapmak koşuluyla Osmanlı Devleti'nde kalacaktı. Böylece Rusya'nın gündümündeki Büyük Bulgar Krallığı'nın varlığı ortadan kaldırılmış ve Rusya'nın Ege Denizi'ne inme ihtimaline set çekilmiş oldu.  Bosna-Hersek hukuken Osmanlı'ya bağlı kalacak. Ama yönetimi geçici bir süre Avusturya-Macaristan'a bırakılacak.  Kıbrıs Sancağı İngiltere'ye  kiralandı.  Teselya Sancağı, Yunanistan'a (1881) bırakıldı.  Girit, ıslahat yapılmak şartıyla Osmanlı'da kalacak.  Osmanlı Devleti, Ermeniler'in yaşadığı yerlerde ıslahat yapacak.  Kars, Ardahan, Batum ve Artvin sancakları Rusya'ya bırakıldı. Doğubayazıt ve Eleşkirt ise Osmanlı'da kaldı.  Van'ın doğusundaki Kotur yöresi İran'a verildi.  Savaş tazminatı iki katına çıkarıldı. Yani Osmanlı Devleti, Rusya'ya 60 bin ruble savaş tazminatı ödeyecekti. |
| İstanbul Antlaşması | 1885 |  Birleşik Krallık |  Osmanlı İmparatorluğu ile İngiltere arasında Mısır konusunda imzalanmış bir düzenleme antlaşmasıdır.  İngiltere ve Fransa Mısır'daki nüfuzlarını artırmak için çekişme halindeydiler. Bu arada Mısır'da Hidiv Tevfik Paşa'ya karşı bir isyan çıktı. Bu durum İstanbul'da görüşülmekteyken İngilizler İskenderiye'yi topa tuttular ve Osmanlıların karşı çıkmasına rağmen Mısır'ı ele geçirdiler (1882). 1885 yılında Osmanlı Devleti ve İngiltere bir antlaşma yaparak Mısır'ın statüsünü resmî hale getirdiler. Bu antlaşmanın en önemli şartı Osmanlı ve İngiltere hükûmetlerinin Mısır'a birer yüksek komiser göndermeleri ve bu komiserlerin hidive yardımcı olmalarıydı. Bu antlaşmayla İngiltere'nin Mısır'daki varlığı resmîyet kazanmış oldu. |
| İstanbul Antlaşması | 1897 |  Yunanistan Krallığı |  20 Eylül 1897 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ve Yunanistan Krallığı arasındaki savaşın sonunda imzalanmış olan bir barış antlaşmasıdır.  Osmanlılar Teselya'yı boşaltacak.  Yunanistan savaş tazminatı verecek.  Girit, Osmanlı yönetiminde kalacak ancak padişahın atayacağı Hristiyan bir vali tarafından yönetilecek. |
| Uşi Antlaşması | 1912 |  İtalya Krallığı |  18 Ekim 1912 İtalya Krallığı ile Osmanlı İmparatorluğu arasında Trablusgarp Savaşı sonunda imzalanan antlaşmadır.  Trablusgarp ve Bingazi'ye tam bir özerklik tanındı. Trablusgarp ve Bingazi, yeni bir kanun ve özel düzenle yönetilecektir.  Trablusgarp ve Bingazi'de Osmanlı Devleti'nin çıkarlarını, padişah adına naibü's-sultan olarak tayin edilen bir görevli koruyacak. Dini ve adli işler, padişah tarafından seçilecek kadılar eliyle yürütülecekti. Kadı ve Naibü's-Sultan'ın maaşları, Osmanlı maliyesince ödenecekti.  Trablusgarp ve Bingazi'nin Düyun-u Umumiye olan borcunu ise İtalya ödeyecekti.  İtalyanlar, kapitülasyonların kaldırılması konusunda Osmanlı Devleti'ne yardım edeceklerdi.  İtalya, On İki Ada'yı geçici olarak elinde tutacak daha sonra Osmanlı Devleti'ne iade edecekti böylelikle Osmanlı İmparatorluğu Balkan Savaşlarında bu adaları savunmak zorunda kalmayacaktı. |
| Londra Antlaşması | 1913 |  Bulgaristan Krallığı |  30 Mayıs 1913 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilmesiyle sonuçlanan I. Balkan Savaşı sonunda Bulgaristan Krallığı ile imzalanmıştır.  Osmanlı Devleti'nin batı sınırı Midye-Enez hattı olacaktır.  Selanik, Güney Makedonya ve Girit Yunanistan'a verilecektir.  Orta ve Kuzey Makedonya, Sırbistan'a bırakılacaktır.  Ege Adaları'nın geleceğinin saptanması büyük devletlere bırakılacaktır. (Osmanlı Devleti, Ege Adaları'nı fiilen kaybetmiştir.) |
| İstanbul Antlaşması | 1913 |  Bulgaristan Krallığı |  29 Eylül 1913 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan Krallığı arasında II. Balkan Savaşı sonunda yapılmış bir antlaşmadır.  Edirne, Dimetoka ve Kırklareli Osmanlılarda kalacak.  Kavala ve Dedeağaç Bulgaristan'a bırakılacak.  Meriç nehri iki ülke arasında sınır kabul edilecek.  Bulgaristan Krallığı'ndaki Türkler'in siyasi, dini ve sosyal hakları korunacak. |
| Atina Antlaşması | 1913 |  Yunanistan Krallığı |  14 Kasım 1913 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ve Yunanistan Krallığı arasında Balkan Savaşlarının sonunda imzalanmış bir barış antlaşmasıdır.  Osmanlı İmparatorluğu; Yanya, Selanik ve Girit'in Yunanistan'a ait olduğunu kabul etti.  Yunanistan'da kalan Türklerin durumu da düzenlendi. |
| Yeniköy Antlaşması | 1914 |  Rus İmparatorluğu |  8 Şubat 1914 tarihinde İstanbul'da Osmanlı İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu arasında imzalanmış bir düzenleme antlaşmasıdır.  Bu antlaşmayla Osmanlı doğudaki Ermeni illerinin yönetimini fiilen yabancı müfettişlerin idaresine bırakmıştır.  Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na girmesinin ardından 31 Aralık 1914'te yayınlanan bir fermanla müfettişlikler lâğvedilmiştir.  Bu antlaşma Baskın Oran'a göre Ermeni Tehcirinin en önemli sebebidir.  Antlaşmanın maddeleri ise şöyledir: Doğu Anadolu'da iki bölgenin başına Avrupalı iki genel müfettiş getirilecektir. İlk bölgeyi Erzurum, Trabzon ve Sivas, ikinci bölgeyi de Van, Bitlis, Harput ve Diyarbakır teşkil edecektir.  Genel müfettişler başında bulundukları vilâyetlerin mülkîye ve adliye mensupları ile polis ve jandarma teşkilâtını kontrol edeceklerdir. Güvenlik kuvvetlerinin yetersiz kalması hâlinde, bu vilâyetlerdeki askerî birlikler de müfettişlerin emrine verilecektir.  Müfettişler, ehliyetsiz olduklarına karar verecekleri memurları azletme, suç işledikleri takdirde mahkemelere sevketme ve yerlerine yenilerini tayin hakkına sahiptirler. Önemli görevlere getirilecek olan yüksek bürokratları da yine müfettişler seçecek ve atamalar hükûmet tarafından yapılacaktır.  Memurların gerektiği durumda işten el çektirilmeleri yetkisi müfettişlere aittir. Müfettişler lüzum gördükleri takdirde valilerin azledilmelerini de isteyebilecekler, azil talebi İçişleri Bakanlığı'na gönderilecek, bakanlık tarafından derhal bakanlar kuruluna götürülecek ve dört gün içerisinde karara bağlanacaktır.  Kanunlar, emirler ve resmî duyurular her bölgede o bölgenin yerel dili ile yayınlanacak, mahkemelere yapılacak başvurular da müfettişlerin uygun görmeleri halinde bu dillerde olabilecek, kararlar Türkçe yazılacak ve gerektiğinde tarafların anadillerine tercüme edilecektir.  Başında genel müfettişlerin bulunduğu vilâyetlerin eğitim bütçeleri halkın genel eğitim bütçesine ve vergilere katılmaları oranında belirlenecek ve hükûmet cemaatlerin okullarını kendilerinin idare etmelerine engel olmayacaktır.  Müfettişlik mıntıkasında yaşayan her Osmanlı, askerlik hizmetini barış veya savaş zamanında kendi bölgesinde yapacaktır. Ancak, hükûmet Yemen, Asir ve Necid gibi uzak bölgelere gerektiği durumda diğer bölgelerin nüfusuna göre alınacak askerlerin oranına uygun şekilde müfettişlik bölgelerinden de asker sevk edebilecek, deniz birlikleri için de yine bu bölgelerden asker alabilecektir.  Hamidiye Alayları yedek süvari birlikleri haline getirilecek, silâhları depolara kaldırılacak, ancak seferberlik yahut manevra dönemlerinde dağıtılacaktır.  Müfettişlik bölgelerinde bir sene içerisinde nüfus sayımı yapılacak, bölge halkının dini, mezhebi, milliyeti ve anadilleri doğru şekilde belirlenecektir. Van ve Bitlis'teki yerel meclisler ile encümen üyeleri şimdilik Müslümanlar ile gayrımüslimlerden ve yarıyarıya teşekkül edecektir.  Meclislerde ve encümenlerde Müslümanlar ve gayrı müslimler arasında uygulanacak olan yarıyarıya teşkil kuralı, müfettişler bir mahzur görmedikleri takdirde öncelikle polis ve jandarmada, daha sonra diğer bütün kamu görevlerinde tatbik edilecektir. |
| Osmanlı-Alman Gizli Antlaşması | 1914 |  Alman İmparatorluğu |  I. Dünya Savaşı'na girerken Osmanlı yönetimi üzerinde artan Alman etkisini ittifakla sonuçlandıran ve Osmanlı Devleti'ni resmen İttifak Devletleri safında savaşa sokan gizli ittifak antlaşmasıdır.  2 Ağustos 1914'te İstanbul'da imzalanmıştır. Osmanlı tarafından antlaşmayı Sait Halim Paşa, Almanya adına ise Alman Büyükelçisi Baron Wangenheim imzalamıştır. Bu antlaşmaya Said Halim Paşa'nın Yeniköy'deki yalısı ev sahipliği yapmıştır. Aynı gün ülke çapında seferberlik ve sıkıyönetim ilan edilmiştir.  Antlaşmaya göre Osmanlı ve Almanya, Avusturya-Sırbistan savaşına tarafsız kalacak; Rusya, Almanya'ya karşı bir saldırı hareketinde bulunursa Osmanlı da savaşa girecek, Osmanlı Devleti'ne herhangi bir saldırı olursa da Almanya Osmanlı'ya yardım edecekti.  Anlaşma maddeleri şöyledir: Anlaşma tarafları Avusturya-Macaristan ile Sırbistan arasındaki mevcut ihtilafta tarafsız kalmayı taahhüt eder.  Rusya faal askeri adımlarla müdahale eder ve Avusturya-Macaristan dolayıyla casus foederis ile Almanya'yı karşısına alırsa, Türkiye de casus foederis'e tabidir.  Almanya savaş durumunda askeri misyonunu Türkiye'de bırakacaktır. Anında yürürlüğe girmiş olan, Türk Savaş Bakanı Ekselansları ve Alman Askeri Misyon Şefi arasında gerçekleşen önceki anlaşmalara göre, Türkiye adı geçen askeri misyonun Türk ordusunun genel komutasında etkin nüfuz sahibi olacağını garanti eder.  Tehdit durumunda ve gerekli olduğunda Almanya Osmanlı İmparatorluğu topraklarını silahlı kuvvetlerle savunmayı taahhüt eder.  İşbu anlaşma iki ülkeyi mevcut ihtilaftan doğabilecek uluslararası karışıklıklardan korumak için yapılmıştır; belirtilmiş tam yetkili kişiler tarafından imzalandığı andan itibaren yürürlüğe girer ve 31 Aralık 1918 tarihine kadar, mevcut tüm kararlarla bağlayıcıdır.  İmza taraflarından herhangi biri anlaşma bitim tarihinden altı ay öncesine kadar anlaşmanın iptal olacağını bildirmezse anlaşma beş yıl daha uzamış olur.  İşbu belge Alman Kayser Ekselansları, Prusya Kralı ve Osmanlı İmparatoru Ekselansları tarafından tasdik edilecektir. Tasdikler imza tarihinden bir ay sonra takas edilecektir.  İşbu anlaşma gizli kalacaktır ve imza taraflarının biri tarafından ancak diğer tarafın onayı ile yayınlanabilir. |
| Erzincan Mütarekesi | 1917 |  Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti |  Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti arasında imzalanan ve Kafkas Cephesindeki savaşları sona erdiren bırakışma.  Mütarekenin maddeleri şu şekildedir; Yavaş yavaş tabii durum kuruluncaya kadar işgal edilecek toprakların idaresinin makamlar ve askeri memurlar tarafından idare ve bu topraklarda yerleştirilecek askeri kuvvetlerin, idari taksimi ve idari düzeni ve asayiş hususları dikkate alınmak suretiyle taksim ve dağıtımı gereklidir. III. Ordu bölgesinde bulunan bütün işgal edilmiş bölgenin mülki, mahalli ve adli memurları görevlerine gönderilecekse de, kumandanlığın mülki hususlarda başkanlık görevini görmek üzere yetkili büyük idare memurunun acilen tayin ve gönderilmesi lazımdır.  İşgal edilecek topraklarda asayiş düzeninin temini için, acilen bir jandarma teşkilatı yapmak ve bunun için de depo birliklerinin talim heyetlerinden, karargahlar muhafız askerlerinden fırkaların hücum birliklerinden, alay taburlarından ve ordu hizmetinde bulunan bütün jandarma subay ve askerlerinden istifade etmek gereklidir. Vilayet-i müstevliye polislerinden olup, III. Ordu bölgesine ait vilayetler ve sancaklara istihdam edilmiş bulunanlar derhal bölgelerine iade edilmekle beraber İstanbul'dan yeterli miktarda polis getirilmesine ihtiyaç vardır.  İşgal edilecek bölgenin yiyecek bakımından büyük bir sıkıntı içinde bulunduğu muhakkaktır. Üçüncü iaşe bölgesinde depo edilmiş erzağın ileriye nakledilmesi hemen imkân haricinde olduğundan deniz yoluyla adı geçen bölgeye büyük miktarda erzak gönderilmesi suretiyle yardımda bulunulması ve bu husus için gereken tertibatın iaşe umum müdürlüğünce acilen alınması lazımdır. Bu toprakların istilasıyla beraber, derhal iaşe-i umumiye teşkilatına katılma mecburiyeti ortaya çıkacaktır.  Mültecilerin yollarda sefalet içinde harap olmamaları için kışın memleketlerine dönmelerine müsaade edilmesi.  Sıhhi, mülki ve tıbbi vasıtalar askeriye tarafından üstlenilecek ve malzemeye azami şekilde dikkat edilmek suretiyle idari sıhhi teşkilat yapılacak ve memleketlerine dönenler yollarda muayene, temizlik. ve aşıya tabi tutularak bölgeye bulaşıcı hastalık yayılmamasına dikkat edilecektir.  Adli teşkilat yerli yerine geçinceye kadar nizami mahkemelere ait olan hususların da divan-ı harplere gönderilmesi mecburidir.  İşgal edilen bölgelerde bulunan ve nakli güç olan tren rayı, malzeme trenine ve hastane malzemesi gibi eşyanın musaba suretiyle elde edilmesi lazım ve mümkün telakki edilmiştir. Bu husus için gereken paranın da ihtiyaç anında gönderilmesi gerekecektir.  Bütün bu hususlar, acil bir şekilde uygulanarak ve memleketin düzeninin kurulmasına kadar takip edilmesi gerekecektir. |
| Brest Litovsk Antlaşması | 1917 |  Alman İmparatorluğu  Avusturya-Macaristan İmparatorluğu  Bulgaristan Krallığı  Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti |  3 Mart 1918 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan arasında imzalanmış bir barış antlaşmasıdır.  Bu antlaşma, İttifak Devletleri'nin yenilmesi üzerine geçersiz kalmış bir barış antlaşmasıdır. Çünkü daha sonra bu antlaşma İtilaf devletleri tarafından tanınmamıştır.  Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin toprak kazandığı en son antlaşmadır.  Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti'ne Kars, Ardahan, Batum (daha sonra tekrar Sovyetlere verildi) ve Artvin verildi.  Bu antlaşma, Rusya'nın Brest-Litovsk kentinde imzalandığından dolayı antlaşmaya bu isim verilmiştir. |