stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Wolfgang Amadeus Mozart
Söylenceler ve uyuşmazlıklar

Mozart bestekârlar arasında doğal olmayan bir efsane yumağıyla karşılaştı. Bir bakıma çünkü ilk biyografisini yazanlar onu şahsen tanıyorlardı. Bir ürün sunabilmek için hayali öğeler eklemek zorunda kalıyorlardı. Bu söylenceler, Mozart öldükten sonra başladı ama pek azı belli kanıtlar etrafındaydı. Bunlardan biri de Mozart'ın Requiem'ini kendi ölümünü düşünerek yazması üzerineydi. Hayali sözleri, gerçek olaylardan ayırmak Mozart araştırmacılarının devam eden bir görevi haline gelmiştir, lakin efsaneleri gerçek olaylardan ayırmak gerekir. Dramatistler ve senaristler, araştırmacıların sorumluluklarından özgür olarak, bu efsaneleri oldukça iyi birer öğe olarak kullandılar.
-
Başka bir tartışma konusu da Mozart'ın çocukluktan ölümüne kadar insanüstü dehasıdır. Bazıları ilk eserlerini basit ve unutulabilir bulurken diğerleri Mozart'ın 5 yaşında yazdığı esere bile hayranlık duyarlar. Her halukarda, ilk bestelerinin bir bölümü hâlâ oldukça popülerdir. K. 165 örnek olarak, Mozart tarafından 17 yaşındayken bestelenmiştir ve en tanınan eserlerden biridir. Başka bir söyleyiş de henüz 5 ya da 6 yaşındayken gözleri kapalı olarak ellerini çapraz bir şekilde tutup piyanoyu çalabildiğidir.
Benjamin Simkin, Mozart üzerine yazdığı bir kitapta Mozart'ın Tourette sendromu yaşadığını öngörmüştür. Ancak, hiçbir Tourette sendrom uzmanı, organizasyonu veya psikiyatrist Mozart'ın böyle bir sendroma sahip olduğunu söylememiştir ve birçoğu da yeteri kadar delilin olmadığını vurgular.
Fiziksel Görünüş

Mozart'ın fiziksel görünüşü tenor Michael Kelly tarafından Anımsamalar adlı eserinde tanımlandı: "oldukça zayıf ve solgun, oldukça boş bir adam ve saçları oldukça dağınık olan küçük bir adam". İlk biyografisi Niemetschek, “fiziği hakkında özel bir şey yoktu.” O küçüktü ve onun muazzam gözleri dışında onun muafiyeti dehasının hiçbir işaretini vermedi. ” Çocukluktaki çiçek hastalığı vakasının bir hatırlatıcısı olan yüz cildi lekeleri vardı. Zarif kıyafetleri severdi. Sesi, karısının daha sonra "bir tenor olduğunu, şarkı söylerken yumuşak olduğunu, ancak onu heyecanlandıran bir şey olduğunda ya da onu uygulamak gerektiğinde, hem güçlü hem de enerjik olduğunu" yazdı.
Mozart genellikle son teslim tarihlerine yaklaştıkça kompozisyonları büyük bir hızla bitirerek uzun ve sıkı çalıştı. Sık sık eskizler ve taslaklar yaptı; Beethoven'ın aksine, karısı ölümünden sonra onları yok etmeye çalıştı.
Mozart, Viyana müzik dünyasının merkezinde yaşadı ve önemli sayıda ve çeşitlilikte insan biliyordu: diğer müzisyenler, tiyatro sanatçıları, Salzburg'lular ve aristokratlar, İmparator II. Solomon, en yakın üç arkadaşını Gottfried von Jacquin, Kont August Hatzfeld ve Sigmund Barisani olarak görüyor; diğerleri arasında eski meslektaşı Joseph Haydn, şarkıcılar Franz Xaver Gerl ve Benedikt Schack ve boynuz oyuncusu Joseph Leutgeb vardı. Leutgeb ve Mozart, genellikle Mozart'ın pratik şakalarının poposu olarak Leutgeb ile ilginç bir dostça alay konusu taşıdılar.
Bilardodan ve dans etmekten zevk alıyordu ve evcil hayvanları seviyordu: bir kanarya, sığırcık, köpek ve eğlence amaçlı binicilik için bir atı vardı.
Amadeus (1984)

Ana madde: Amadeus (film)
Milos Forman'ın 1984 yılında yönettiği Amadeus, Peter Shaffer'in oyunu üzerinedir. 8 Oscar kazanan bu film, o yılın da en popüler filmlerinden biri olmuştur. Film Mozart'ın eserlerini halkın tanıması için oldukça faydalı olmuştur, ancak tarihsel eşitsizlikler yüzünden eleştirilmiştir. Özellikle Antonio Salieri'nin Mozart ile olan rekabeti üzerine pek az tarihsel kanıt vardır. Aksine, büyük bir ihtimalle Mozart ve Salieri birbirlerine arkadaş ve ortak gözüyle bakmaktadırlar. Salieri'nin halk kütüphanesinden Mozart'a partisyonlar verdiğinin belgelerle kanıtları vardır. Bunun yanı sıra, birçok kez Mozart'ın eserlerini sahnede sunmuştur. Bunun da üstüne, Mozart'ın oğlu Franz Xaver'in müzik öğretmeni olmuştur.
Eserlerini hiçbir zaman göstermemesi, filmde fazla dramatize edilmiştir. Ayrıca, Mozart'ın eserleri incelendiğinde, birçok revizyonlar yaptığı da gözükmektedir. Mozart oldukça ağır çalışırdı ve kendi izniyle üstün bilgisini ve becerilerini Avrupa'nın müzik geleneklerine göre geliştirmişti. Schaffer ve Forman Amadeus'un hiçbir zaman Mozart'ın gerçek biyografisi olarak sunmak istemediklerini anlamış, filmin DVD sunumunda da, dramatik anlatımın İncil'deki Habil ve Kabil hikâyesinden esinlendiğini anlatmıştır - bir kardeş Tanrı tarafından sevilir, diğeri hor görülür.
1770'de Mozart.
Mozart'ın Viyana'daki evi.
1780'lerin ortalarında Mozart.
Figaro'nun Düğünü'nün 1786 yılındaki ilanı. (Prag)
Ölmeden 1 yıl önce Mozart.
Requiem'in son sayfası.
Mozart'ın el yazısı ve imzası.
Viyana'daki Mozart Anıtı.
Mozart'ın mezarı.
1789’da Dora Stock tarafından yapılmış Mozart portresi (Salzburg Mozarteum).
Türk Marşı'nın bulunduğu piyano sonatından bir kesit. dinlemekDosya:Mozart Sonate KV 331 - Variation 6, bars 13 - 15.mid
2024 Britanya Grand Prix

| Yarış ayrıntıları |
| --- | --- | --- |
24 yarışlık 2024 Formula 1 sezonunun 12. yarışı

| Tarih | 7 Temmuz 2024 |  |
Resmî ad: Formula 1 Qatar Airways British Grand Prix 2024
Yer: Silverstone Circuit Silverstone, United Kingdom
Pist:  Silverstone Pisti   3.660 mil / 5.891 km
Yarışılan mesafe:  52 tur, 190.263 mil / 306.198 km 
Hava: Aralıklı yağmurlu
Pol
| Pilot |  George Russell | Mercedes |
Zamanı: 1:25.819
En hızlı tur
| Pilot |  Carlos Sainz Jr. | Ferrari |
Zamanı:  1:28.293 (52 turluk yarışın 52. turunda)
Podyum
| Birinci |  Lewis Hamilton | Mercedes |
| İkinci |  Max Verstappen | Red Bull Racing-Honda |
| Üçüncü |  Lando Norris | McLaren-Mercedes |
2024 Britanya Grand Prix (resmi adı Formula 1 Qatar Airways British Grand Prix 2024), 7 Temmuz 2024'te Northamptonshire, İngiltere'de bulunan Silverstone Pistinde yapılan, 2024 Formula 1 sezonunun on ikinci yarışı.
Yarışı Mercedes'ten Lewis Hamilton, Red Bull Racing pilotu Max Verstappen ile McLaren'dan Lando Norris'in önünde kazanarak 2021 Suudi Arabistan Grand Prix'sinden bu yana ilk zaferini elde etti. Ayrıca, Britanya Grand Prix'sindeki dokuzuncu genel zaferi oldu ve tek bir pistte en çok galibiyet alan pilot rekorunu ele geçirdi.
Arka plan

Yarış pistin tarihinde 59. kez, 5-7 Temmuz hafta sonunda Northamptonshire'daki Silverstone Pisti'nde düzenlendi. Yarış, 2024 Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın on ikinci ve Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olarak Britanya Grand Prix'nin 75. yarışına ev sahipliği yaptı.
Arka plan > Yarış öncesi puan durumu

Hafta sonuna girilirken, Red Bull pilotu Max Verstappen sürücüler klasmanında 237 puanla, McLaren'den Lando Norris'in 81, Ferrari'den Charles Leclerc'in ise 87 puan önünde liderdi. Red Bull Racing ise 355 puanla, takımlar klasmanında 291 puanlı Ferrari ile 268 puanlı McLaren'in önünde liderdi.
Arka plan > Katılımcılar

Oliver Bearman
Franco Colapinto
Jack Doohan
Isack Hadjar
Bearman, Colapinto, Doohan ve Hadjar ilk antrenman seansında yer aldılar.
Sezon başında açıklanan sürücüler ve takımlar aynen yarışa katıldı. İlk antrenman seansına, Oliver Bearman, Kevin Magnussen'in yerine Haas ile, Franco Colapinto, Logan Sargeant'ın yerine Williams ile, Jack Doohan, Pierre Gasly'nin yerine Alpine ile ve Isack Hadjar, Sergio Pérez'in yerine Red Bull Racing ile katıldı. Colapinto ilk kez bir Formula 1 antrenman seansına katıldı.
Arka plan > Lastik seçimleri

Daha fazla bilgi: Formula 1 lastikleri
Lastik tedarikçisi Pirelli, bu yarışa en sert lastikleri olan C1 (sert), C2 (orta) ve C3 (yumuşak) hamurlarını getirdi.
Antrenmanlar

Yarış öncesinde üç serbest antrenman seansı düzenlendi. İlk seans 5 Temmuz 2024 günü yerel saatle 12:30'da (UTC+1) başladı. Seansı Lando Norris, Aston Martin'den Lance Stroll ve Norris'in takım arkadaşı Oscar Piastri'nin önünde lider tamamladı. İkinci antrenman aynı gün yerel saatle 16:00'da başladı. Norris, Piastri ve Pérez'in önünde seansı birinci bitirdi. Üçüncü ve son seans ise ertesi gün yerel saatle 11:30'da başladı. Mercedes'ten George Russell, takım arkadaşı Hamilton ve McLaren'den Norris'in önünde seansı lider tamamladı.
Sıralamalar

Sıralama turları 6 Temmuz 2024'te yerel saatle 15:00'te (UTC+1) koşuldu.
Sıralamalar > Sıralama sonuçları

| Poz> .Poz. | No> .No. | Sürücü | Takımı | Sıralama dereceleri> Q1 | Sıralama dereceleri> Q2 | Sıralama dereceleri> Q3 | Grid |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 63 |  George Russell | Mercedes | 1:30.106 | 1:26.723 | 1:25.819 | 1 |
| 2 | 44 |  Lewis Hamilton | Mercedes | 1:29.547 | 1:26.770 | 1:25.990 | 2 |
| 3 | 4 |  Lando Norris | McLaren-Mercedes | 1:31.596 | 1:26.559 | 1:26.030 | 3 |
| 4 | 1 |  Max Verstappen | Red Bull Racing-Honda RBPT | 1:31.342 | 1:26.796 | 1:26.203 | 4 |
| 5 | 81 |  Oscar Piastri | McLaren-Mercedes | 1:30.895 | 1:26.733 | 1:26.237 | 5 |
| 6 | 27 |  Nico Hülkenberg | Haas-Ferrari | 1:31.929 | 1:26.847 | 1:26.338 | 6 |
| 7 | 55 |  Carlos Sainz Jr. | Ferrari | 1:30.557 | 1:26.843 | 1:26.509 | 7 |
| 8 | 18 |  Lance Stroll | Aston Martin Aramco-Mercedes | 1:31.410 | 1:26.938 | 1:26.585 | 8 |
| 9 | 23 |  Alexander Albon | Williams-Mercedes | 1:31.135 | 1:26.933 | 1:26.640 | 9 |
| 10 | 14 |  Fernando Alonso | Aston Martin Aramco-Mercedes | 1:31.264 | 1:26.730 | 1:26.917 | 10 |
| 11 | 16 |  Charles Leclerc | Ferrari | 1:30.496 | 1:27.097 | N/A | 11 |
| 12 | 2 |  Logan Sargeant | Williams-Mercedes | 1:31.608 | 1:27.175 | N/A | 12 |
| 13 | 22 |  Yuki Tsunoda | RB-Honda RBPT | 1:30.994 | 1:27.269 | N/A | 13 |
| 14 | 24 |  Zhou Guanyu | Kick Sauber-Ferrari | 1:31.190 | 1:27.867 | N/A | 14 |
| 15 | 3 |  Daniel Ricciardo | RB-Honda RBPT | 1:31.291 | 1:27.949 | N/A | 15 |
| 16 | 77 |  Valtteri Bottas | Kick Sauber-Ferrari | 1:32.431 | N/A | N/A | 16 |
| 17 | 20 |  Kevin Magnussen | Haas-Ferrari | 1:32.905 | N/A | N/A | 17 |
| 18 | 31 |  Esteban Ocon | Alpine-Renault | 1:34.557 | N/A | N/A | 18 |
| 19 | 11 |  Sergio Pérez | Red Bull Racing-Honda RBPT | 1:38.348 | N/A | N/A | PY |
| 20 | 10 |  Pierre Gasly | Alpine-Renault | 1:39.804 | N/A | N/A | 19 |
%107 zamanı: 1:35.815
Kaynak:
Notlar
^1 – Sergio Pérez sıralamalarda 19. olsa da, kapalı park kuralları altında teknik temsilcilerin onayını almaksızın güç ünitesi parçalarını değiştirdiği için yarışa pit yolundan başladı.
^2 – Pierre Gasly güç ünitesi parçaları için öngörülen kotayı aştığı için gridin en gerisine düştü. Pérez yarışa pit yolundan başladığı için bir sıra kazandı.
^3 – Sıralamalar ıslak pist koşullarında yapıldığı için %107 kuralı uygulanmadı.
Yarış

Yarış 7 Temmuz 2024'te yerel saatle 16:00'da (UTC+1) yapıldı ve 52 tur sürdü.
Yarış > Yarış sonucu

| Poz>  | No>  | Sürücü | Takımı | Tur | Zamanı/YD | Grid | Puan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 44 |  Lewis Hamilton | Mercedes | 52 | 1:22:27.059 | 2 | 25 |
| 2 | 1 |  Max Verstappen | Red Bull Racing-Honda RBPT | 52 | +1.465 | 4 | 18 |
| 3 | 4 |  Lando Norris | McLaren-Mercedes | 52 | +7.547 | 3 | 15 |
| 4 | 81 |  Oscar Piastri | McLaren-Mercedes | 52 | +12.429 | 5 | 12 |
| 5 | 55 |  Carlos Sainz Jr. | Ferrari | 52 | +47.318 | 7 | 11 |
| 6 | 27 |  Nico Hülkenberg | Haas-Ferrari | 52 | +55.722 | 6 | 8 |
| 7 | 18 |  Lance Stroll | Aston Martin Aramco-Mercedes | 52 | +56.569 | 8 | 6 |
| 8 | 14 |  Fernando Alonso | Aston Martin Aramco-Mercedes | 52 | +1:03.577 | 10 | 4 |
| 9 | 23 |  Alexander Albon | Williams-Mercedes | 52 | +1:08.387 | 9 | 2 |
| 10 | 22 |  Yuki Tsunoda | RB-Honda RBPT | 52 | +1:19.303 | 13 | 1 |
| 11 | 2 |  Logan Sargeant | Williams-Mercedes | 52 | +1:28.960 | 12 |  |
| 12 | 20 |  Kevin Magnussen | Haas-Ferrari | 52 | +1:30.153 | 17 |  |
| 13 | 3 |  Daniel Ricciardo | RB-Honda RBPT | 51 | +1 tur | 15 |  |
| 14 | 16 |  Charles Leclerc | Ferrari | 51 | +1 tur | 11 |  |
| 15 | 77 |  Valtteri Bottas | Kick Sauber-Ferrari | 51 | +1 tur | 16 |  |
| 16 | 31 |  Esteban Ocon | Alpine-Renault | 50 | +2 tur | 18 |  |
| 17 | 11 |  Sergio Pérez | Red Bull Racing-Honda RBPT | 50 | +2 tur | PL |  |
| 18 | 24 |  Zhou Guanyu | Kick Sauber-Ferrari | 50 | +2 tur | 14 |  |
| YD | 63 |  George Russell | Mercedes | 33 | Su sızıntısı | 1 |  |
| DNS | 10 |  Pierre Gasly | Alpine-Renault | 0 | Vites kutusu | – |  |
En hızlı tur:  Carlos Sainz Jr. (Ferrari) – 1:28.293 (52. tur)
Kaynak:
Notlar
^1 – En hızlı tur için verilen bir puan dahil.
^2 – Pierre Gasly vites kutusu sorunu nedeniyle yarışa başlayamadı. Griddeki yeri boş bırakıldı.
Puan tablosu

Detaylı sonuçlar için 2024 Formula 1 sezonu § Sonuçlar ve puan durumu sayfasına bakınız.
Not: Her iki sıralamada da yalnızca ilk beş gösterilmiştir.
Parkinson hastalığı
Sınıflandırma

Parkinsonizm, aşağıdaki türlere ayrılabilir:
Parkinson hastalığı: yavaş hareket etme, titreme, kas sertliği ve denge problemleri gibi belirtilerle tanınan ve belirtilerin zamanala kötüleştiği bir sinir sistemi hastalığıdır. Parkinson hastalığı, parkinsonizmin en yaygın biçimidir ve idiyopatik parkinsonizm olarak da adlandırılır, yani tanımlanabilir bir nedeni yoktur.
Atipik parkinsonizm: sadece substantia nigra bölgesini etkilemekle kalmayıp, daha karmaşık nörolojik sorunlara da yol açan bir dejenerasyon türüdür. Bu sorunlar arasında, belirli hareketleri yapamama (apraksi) veya göz hareketlerinde kontrol kaybı (progresif supranükleer felç) gibi durumlar bulunur.
İkincil parkinsonizm: ilaçlar, enfeksiyonlar veya merkezi sinir sistemindeki hasarlar gibi dış etkenler tarafından tetiklenen bir durumdur.
Fonksiyonel parkinsonizm: sinir hücrelerinin dejenerasyonu veya dopamin sisteminin işlev bozukluğu dışında ortaya çıkan bir motor bozukluğudur.
2024 yılı itibarıyla Parkinson hastalığının sınıflandırılması belirtilere dayanmakta olup, araştırmalar bu sınıflandırmayı biyolojik temellere oturtmayı hedeflemektedir.
Parkinson hastalığı, farklı şekillerde de sınıflandırılabilir. Parkinson-plus sendromu, Parkinson hastalığını ve diğer bazı hastalık durumlarını içerir. Bu sendrom, Lewy cismi demansı grubunda yer almakta ve sinükleinopati olarak sınıflandırılmaktadır. Sinükleinopatiler, Lewy cisimcikli demans, çoklu sistem atrofisi ve diğer nadir hastalık durumlarını da içermektedir. Nadir görülen bazı genetik Parkinson hastalığı türleri alfa-sinüklein birikimi göstermemektedir.
Belirti ve bulgular

Ana madde: Parkinson hastalığının bulgu ve semptomları
Parkinson yürüyüşü özellikleri (yandan görünümde daha belirgin)
Parkinson hastalığının en tanınabilir belirtileri, hareketle ilgili (motor) belirtilerdir ve titreme, bradikinezi, rijidite ve sürünen/öne eğilmiş yürüyüş gibi içerir. Otonomik işlev bozukluğu (disotonomi), nöropsikiyatrik sorunlar (ruh hâli, biliş, davranış veya düşünce değişiklikleri), duyu (özellikle koku duyusu değişiklikleri) ve uyku zorlukları da dahil olmak üzere motor olmayan belirtiler de bulunabilir. Hastalar, motor belirtilerin başlamasından önce kabızlık, anosmi ve REM Davranış Bozukluğu dahil motor olmayan belirtilere sahip olabilirler. Genellikle bunun gibi belirtiler, demans, psikoz, ortostatizm ve daha ciddi düşmeler daha sonra meydana gelir. Disfaji (yutma güçlüğü), Parkinson hastalığının seyrinin herhangi bir döneminde başlayabilir ve hastaların %80'inden fazlasını etkiler.
Motor dışı belirtiler, motor belirtilerin başlangıcından 20 yıl önce görülebilir. Bunlar arasında kabızlık, anozmi, duygudurum bozuklukları ve REM uykusu davranış bozukluğu gibi belirtiler yer alır. Genellikle, denge problemleri ve yürüme bozuklukları gibi hareketle ilgili belirtiler, hastalığın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkar.
Belirti ve bulgular > Duyusal

Duyu sistemindeki dönüşüm, duyularda değişikliklere yol açabilir; bu değişiklikler arasında koku duyusunun bozulması, görme bozuklukları, ağrı ve parestezi bulunur. Görsel-uzamsal işlev sorunları ortaya çıkabilir ve bu durum yüz tanıma ve çizilmiş çizgilerin yönelimini algılamada zorluklara yol açabilir.
Periferik nöropati, Parkinson hastalarının %55'ine kadar var olan bir durumdur. Çoğu parestezi ve ağrının kaynağı olmasına rağmen, denge bozukluğu ve motor bozukluklardaki rolü tam olarak anlaşılmamıştır.
Belirti ve bulgular > Otonomik

Otonom sinir sistemindeki değişiklikler, disotonomi olarak adlandırılır ve gastrointestinal hastalıklar, ortostatik hipotansiyon, aşırı terleme veya idrar kaçırma gibi çeşitli belirtilerle ilişkilidir.
Gastrointestinal hastalıklar arasında kabızlık, mide boşalmasının bozulması, aşırı tükürük üretimi ve yutma güçlüğü (yaygınlık %82'ye kadar) yer alır. Disfaji kaynaklı komplikasyonlar arasında dehidrasyon, malnütrisyon, kilo kaybı ve aspirasyon pnömonisi bulunur. Tüm gastrointestinal özellikler, rahatsızlığa neden olacak kadar şiddetli olabilir, sağlığı tehlikeye atabilir ve hastalık yönetimini zorlaştırabilir. Bu belirtiler birbirleriyle ilişkili olmasına rağmen, kesin mekanizması bilinmemektedir.
Ortostatik hipotansiyon, dik duruma geçtikten sonraki ilk üç dakika içinde kan basıncının en az 20 mmHg sistolik veya 10 mmHg diyastolik düşüşü olarak tanımlanır ve vakaların %30-50'sinde görülür. Düşük kan basıncı, özellikle beyin olmak üzere kalbin üzerinde yer alan organların perfüzyonunu bozabilir ve bu da baş dönmesine yol açabilir. Bu durum nihayetinde bayılmaya neden olabilir ve daha yüksek sağlık sorunları ve ölüm riski ile ilişkilidir.
Diğer otonomla ilgili belirtiler arasında aşırı terleme, idrar kaçırma ve cinsel işlev bozukluğu bulunur.
Belirti ve bulgular > Nöropsikiyatrik

Nöropsikiyatrik belirtiler Parkinson hastalarında yaygındır ve hafif rahatsızlıklardan ciddi bozukluklara kadar değişen bir yelpazede yer alır. Bu belirtiler bilişsel, duygudurum, davranış veya düşünce anormalliklerini içerir ve günlük aktiviteleri bozabilir, yaşam kalitesini düşürebilir ve huzurevine yatış riskini artırabilir. Depresyon ve anksiyete gibi bazı nöropsikiyatrik belirtiler, karakteristik motor belirtilerden birkaç yıl önce ortaya çıkarak Parkinson hastalığının habercisi olabilirken, çoğu belirti hastalık ilerledikçe kötüleşir. Araştırmalar, daha şiddetli motor belirtileri olan hastaların herhangi bir nöropsikiyatrik belirti açısından daha yüksek risk taşıdığını göstermektedir. Tersine, nöropsikiyatrik belirtiler Parkinson hastalığını kötüleştirebilir.
Depresyon en yaygın nöropsikiyatrik belirti olup, tüm hastaların neredeyse yarısında görülür. Bu durum düşük ruh hali ve zevk alamama ile karakterize edilir ve kadınlarda daha yaygındır. Depresyonun teşhisi zordur, çünkü psikomotor gerilik, hafıza sorunları veya iştah değişiklikleri gibi depresyon belirtileri, Parkinson hastalığının neden olduğu psikiyatrik belirtilerle benzerlik gösterebilir. Depresyon, Parkinson hastalarında daha yaygın olan intihar düşüncesine yol açabilir. Ancak, intihar girişimleri genel popülasyona göre daha düşüktür.
Apati, duygusal ilgisizlikle karakterize edilir ve vakaların yaklaşık %46'sında görülür. Teşhis zordur, çünkü apati belirtilerinin depresyon belirtilerinden ayırt edilmesi zor olabilir.
Anksiyete bozuklukları vakaların yaklaşık %43'ünde gelişir. En sık görülenler panik bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu ve sosyal anksiyete bozukluğudur. Anksiyetenin, Parkinson hastalığı belirtilerinin kötüleşmesine neden olduğu bilinmektedir.
Parkinson hastalığı psikozu (PHP) vakaların yaklaşık %20'sinde görülür ve halüsinasyonlar, illüzyonlar ve hezeyanları içerir. Motor belirtileri tedavi etmek için kullanılan dopaminerjik ilaçlar, daha yüksek morbidite, mortalite, sağlıkla ilgili davranışlarda azalma ve daha uzun huzurevi kalış süreleri ile ilişkilidir. Ayrıca depresyon ile ilişkilidir ve ileri evrelerde demans başlangıcını işaret edebilir. Diğer psikotik formların aksine, PHP tipik olarak açık bir sinir dizgesi (sensoryum) ile ortaya çıkar. Diğer psikiyatrik belirtilerle örtüşebilir ve tanıyı zorlaştırabilir.
Dürtü kontrol bozuklukları tüm hastaların yaklaşık %19'unda görülebilir ve Parkinson hastalığı bağlamında kompulsif davranış ve dopamin disregülasyon sendromu ile birlikte daha geniş bir dürtüsel ve kompulsif davranışlar bu spektrumda yer alır. Dürtüsellik ve dürtüsel istekleri kontrol etmede zorluk ile karakterize edilir ve dopamin agonistlerinin kullanımı ile pozitif korelasyon gösterir.
Belirti ve bulgular > Bilişsel

Bilişsel bozukluklar Parkinson hastalığının erken evrelerinde veya tanı öncesinde ortaya çıkabilir ve hastalığın süresiyle birlikte yaygınlık ve şiddetleri artar. Hafif bilişsel bozukluktan şiddetli Parkinson hastalığı demansına kadar uzanan bu bozukluklar, yürütücü işlev bozukluğu (executive dysfunction), yavaşlamış bilişsel işlem hızı ve zamanın algılanması ve tahmin edilmesinde bozulmalar içerir.
Belirti ve bulgular > Uyku

Uyku bozuklukları Parkinson hastalığında yaygın olup, tüm hastaların yaklaşık üçte ikisini etkiler. Bu bozukluklar arasında uykusuzluk, gündüz aşırı uyku hali (EDS), huzursuz bacak sendromu (RLS), REM uykusu davranış bozukluğu (RBD) ve uyku ile ilişkili solunum bozuklukları (SDB) bulunur ve ilaçlar tarafından kötüleştirilebilir. RBD, ilk motor belirtilerinden yıllar önce başlayabilir. Belirtilerin bireysel oluşumu değişkenlik gösterir, ancak Parkinson hastalığına sahip bireylerin çoğu, hastalığın ilerleyen bir noktasında değişmiş bir sirkadiyen ritim sergiler.
Belirti ve bulgular > Diğer

Parkinson hastalığı, melanom, seboreik dermatit, büllöz pemfigoid ve rozasea gibi çeşitli cilt hastalıkları ile ilişkilidir. Seboreik dermatit, disotonomiyi (otonom sinir sisteminin düzensiz çalışması ile belirgin kalıtsal hastalık) gösteren bir premotor özellik olarak tanınır ve Parkinson hastalığının sadece sinir dokusundaki değişikliklerle değil, aynı zamanda sinir sistemi dışındaki doku anormallikleriyle de tespit edilebileceğini gösterir.
Nedenler ve risk faktörleri

2025 yılı itibarıyla, Parkinson hastalığının altında yatan neden bilinmemektedir, ancak başlıca genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi tarafından etkilendiği düşünülmektedir. Bununla birlikte, en önemli risk faktörü yaş olup, 65 yaşın üzerindekilerde yaygınlığı %1 ve 85 yaşın üzerindekilerde yaklaşık %4,3'tür. Genetik bileşenler arasında SNCA, LRRK2 ve PARK2 gibi genler bulunurken, çevresel riskler arasında pestisit veya ağır metal maruziyeti yer alır. Maruziyet zamanlaması, belirli evrelerin ilerlemesini veya şiddetini etkileyebilir. Ancak, kafein ve nikotin nörokoruyucu özellikler sergileyerek Parkinson hastalığı riskini azaltır. Vakaların yaklaşık %85'i, ailede daha önce görülmemiş ve kalıtsal olmayan durumlardır.
Nedenler ve risk faktörleri > Genetik

Parkinson hastalığı dar anlamda genetik bir hastalık olarak değerlendirilebilir; kalıtılabilirlik oranının farklı etnik gruplar arasında %22 ile %40 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Teşhis edilen bireylerin yaklaşık %15'inde bir aile öyküsü bulunmaktadır ve bu vakaların %5-10'u nedensel risk geni mutasyonlarına bağlanabilir, ancak bu mutasyonlardan birine sahip olmak hastalığın gelişeceği anlamına gelmez.
2024 yılı itibarıyla, 78 genomik lokusta yaklaşık 90 genetik risk varyantı tanımlanmıştır. Önemli risk genleri arasında otozomal dominant kalıtım için SNCA, LRRK2 ve VPS35; otozomal resesif kalıtım için ise PRKN, PINK1 ve DJ1 bulunur. Ayrıca, Gaucher hastalığı ile ilişkili olan GBA1 genindeki mutasyonlar, Parkinson hastalığı vakalarının %5-10'unda bulunur.
Alfa-sinüklein (aSyn), SNCA geni tarafından kodlanan bir protein olup, Lewy cismi agregasyonundan başlıca sorumlu olduğu düşünülmektedir. ASyn, önemli bir DNA hasarı onarım sinyal kinazı olan ATM serin/treonin kinazını aktive eder ve homolog olmayan uç birleştirme DNA onarımı yolunu düzenler.