Custoza Muharebesi (1866)
Savaş

Mayıs ayının dördüncü haftasında İtalyanlar kuvvetlerini böldüler: Alfonso Ferrero La Marmora tarafından yönetilen ve II. Vittorio Emanuele'nin eşlik ettiği 11 tümen gücündeki Mincio Ordusu ve Enrico Cialdini tarafından yönetilen 5 tümen gücündeki Po Ordusu. Avusturyalılar, iç hatların avantajını ve Dörtgen kalelerinin sağladığı korumayı kullanarak Mincio Ordusu'na karşı yoğunlaştı ve Po Ordusu'na karşı bir ön cephe kuvveti bıraktı.
Emanuele'nin kuvvetleri Trentino bölgesine ilerlerken, La Marmora'nın kuvvetleri de Mincio Nehri'ni geçerek Venedik'i işgal edecekti. Bu arada Habsburg Arşidükü Albrecht komutasındaki Avusturya kuvvetleri, İtalyanların arkasından ilerleyerek onları arkadan vurmak ve böylece katletmek amacıyla Verona'dan batıya, İtalyanların kuzeyine doğru yürüyüşe geçtiler. La Marmora, 24 Haziran 1866'nın başında cephesinin yönünü değiştirerek Avusturyalıların saldırı için fırlatma noktası olarak kullanmaya çalıştıkları tepelere doğru ilerledi. Bir kuşatma muharebesi yerine, iki kuvvet kafa kafaya çarpıştı ve her iki karargâh da Villafranca yakınlarındaki tepelerde neler olduğunu anlamaya çalıştı.
Avusturya'ya ait bir süvari tümeni sabah 7'de emir almadan İtalyan I. Kolordusu'na saldırdı. Saldırı etkisiz olmasına ve Avusturya süvarilerini yıpratmasına rağmen, İtalyanlarda bir panik havası yarattı ve muharebede savunma pozisyonu alan üç İtalyan tümenini hareketsiz hale getirdi. Sabah saatlerinde Rodic'in V. Kolordusu ile Durando'nun I. Kolordusu arasında Oliosi, San Rocco, Custoza ve San Giorgio'da münferit çatışmalar yaşandı. Şiddetli çatışmalardan sonra Cerale'nin tümeni Oliosi'den atıldı ve Mincio'ya kaçtı. Sirtori'nin tümeni Monte Vento'da Rodic'in diğer birlikleri tarafından engellendi ve sabah 8:00'de şiddetli süngü saldırılarıyla geri püskürtüldü. Ancak saat 8:30'da Avusturya hattında gedikler açılmaya başlamıştı. Brignone'nin tümeni, General Hartung'un IX. Kolordusu ile çarpıştıktan sonra Custoza yakınlarındaki Belvedere Tepesi'ni ele geçirmişti. Saat 9:00'da General Hartung, Brignone'nin tümenini yerinden oynatmak için Monte
Croce'ye saldırılar düzenlemeye başladı ama saat 10:00'da Avusturyalılar tükenmiş görünüyordu. Ancak İtalyanlar, Brignone'nin kuvvetlerini takviye etmemişlerdi. I. Amadeo, bir karşı saldırıya öncülük etti ve Brignone, kuvvetleriyle mevziyi terk etmek zorunda kaldı.
La Marmora daha sonra Cugia ve Govone tümenlerine Brignone'yi rahatlatmak için tepelere çıkma emri verdi. Bu, Böck ve Scudier'in Avusturyalı tugaylarını Custoza'dan çıkmaya zorladı. Scudier daha sonra sahadan çekilerek Avusturya hattında bir boşluk daha açtı. İtalyan solunda Sirtori, Cerale'nin kaçışından sonra cephesini stabilize etmeyi başarmıştı. Muharebenin bu noktasında her iki taraf da kaybedilmiş bir savaşla karşı karşıya olduklarını düşünüyordu. Saat 13:00'e doğru La Marmora muharebenin kaybedildiğine karar vererek ve köprübaşlarını güvence altına almak isteyerek geri çekilme emri verdi. La Marmora'nın haberi olmadan, Govone'nin tümeni VII Kolorduyu geri püskürtmüş ve Belvedere Tepesini ele geçirmişti. Rodic öğleden sonra saat 2'de Monte Vento ve Santa Lucia'ya bir saldırı başlattı. Sirtori'nin tümeni yol verince, İtalyan hattında Avusturyalıların yararlanacağı bir delik açıldı. Sonunda Avusturya hattını yarabildiğini düşünen Govone, bir anda kendini Custoza yakınlarında, bir kanadında Rodic ve Monzambano'daki köprüye doğru ilerleyen bir Avusturya tugayı ile izole edilmiş halde buldu. Bu noktada, emir almadan iki Avusturya yedek tugayını savaşa sokan Maroicic tarafından diğer kanadından saldırıya uğradı. Aynı zamanda Hartung'un Kolordusu'na savaşı yeniden başlatma emri verildi. Cugia tümenini püskürttüler ve daha önce ele geçirmeyi başaramadıkları Monte Torre'nin tepesinde altı top ve çok sayıda esir ele geçirdiler. Avusturya'ya ait 40 topun bombardımanından sonra, saat 17:00'de İtalyanlar Maroicic tarafından Custoza'dan çıkarıldı.