Birinci Türkoloji Kongresi
Kongre tutanakları > Raporlar

Kongre süresince, bazıları özellikle kayda değer olan çok sayıda bilimsel sunum yapıldı. V.V.Bartold'un "Türk Halklarının Tarihi ve Araştırma Görevlerinin Çağdaş Durumu", S.F.Oldenburg'un "Türk Halkları Arasında Etnografik Çalışmaların Yöntemleri", A.A.Müller'in "Türk Halkları Arasında Tasvir Sanatı Üzerine", F. Kopruluzade'nin "Türk Halkları Arasında Edebi Dillerin Gelişimi", A.N.Samoyloviç'in "Türk Dilleri Araştırmalarının Bugünkü Durumu ve Gelecekteki Görevleri", B.Çobanzade'nin "Türk Lehçelerinin Yakın Akrabalığı Üzerine", H.Zeynallı'nın "Türk Dillerinde Bilimsel Terminoloji Sistemi Üzerine", S.Y. Malov'un "Eski Türk Dillerini İncelemenin Çağdaş Durumu ve Perspektifleri", Ferhad Ağazade'nin "Türk Dillerinde İmla", N.F.Yakovlev'in "Türk Milletlerinin Sosyal ve Kültürel Şartlarıyla İlgili Alfabe Sistemi Kurma Problemleri", C.Memmedzade'nin "Türk Halklarının Alfabe Sistemleri Üzerine", Kemanov'un "Türk Dillerini Öğretme Metodolojisinin Temelleri", N. N.Poppe'nin "Türk Dillerinin Altay Dilleriyle Karşılıklı Akrabalığı Meselesinin Tarihsel ve Güncel Durumu", H.Şeref'in "Türk-Tatar Halkları İçin Arap ve Latin Yazı Sistemlerinin Uygulanması Meseleleri", T.Mensel'in "Balkan Türk Edebiyatı Çalışmalarının Sonuçları ve Perspektifleri" ve diğerleri. Bu sunumlar Kongre bildirilerine daha fazla derinlik ve zenginlik kattı.
Kongre sırasında, önemli fonetik bilgini Lev Shcherba'nın "Yazımın Temel İlkeleri ve Toplumsal Önemi" konulu sunumunun teorik perspektifi özellikle dikkat çekiciydi. Ermeni dilbilimci R.Y.Acharyan'ın "Türk ve Ermeni Dillerinin Karşılıklı Etkisi" konulu sunumu, Türk dilinin tarih boyunca Ermeni dili üzerindeki etkisini tüm dilbilimsel düzeylerde açıklamaya odaklanmıştı. Sunumun ana odağı Eski Ermeniceden (Grabar) Yeni Ermeniceye (Aşgarabar) geçiş ve bu geçişin dilsel uyarıcısının Türkçe olduğu fikriydi. Bu sunumun, nesnelliği ile günümüzde yaygın olan zararlı Ermeni şoven milliyetçi ideolojisine karşı güçlü bir bilimsel argüman olarak hizmet ettiğini belirtmek gerekir.
Birinci Bakü Türkoloji Kongresi'ne Tataristan'dan katılan altı kişilik heyetin başkanı G. İbrahimov, Arap harflerine dayalı yeni bir alfabeye geçilmesine karşı olduğunu ifade etti. İtirazlarına rağmen, "bu konuda bir ihtilaf olmaması gerektiği" fikrini öne sürdü ve kongre sırasında konuyla ilgili bir bildiri sundu. Ancak gerçekte G. İbrahimov kongre sırasında imla konusunu ele almış ve bu konuda önerilerde bulunmuştur. Sunumu üç bölümden oluşuyordu. İlk bölümde 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar var olan eski imlaların eleştirel analizinin yanı sıra Uygur, Orhun ve eski Arap alfabelerinin analizine odaklandı. İkinci bölümde Arap alfabesinde yapılan reformlar anlatıldı ve son olarak Türk halklarının imlasında reform yapılmasını amaçlayan eylemler anlatılıyor.
G. İbrahimov genel olarak Türkçe yazım kurallarının netleştirilmesi için Türk dillerinin dikkate alınması gereken özelliklerini tanımlamış ve bunları kongre temsilcilerinin dikkatine sunmuştur. Ancak konuşmasında ve önerilerinde alfabenin Latinleştirilmesine karşı bir işaret yoktu.
Kongre sırasında S. Mümtaz katılımcılara yeni kitabı "Nesimi "yi hediye etti. Katılımcılar arasında bulunan Tatar edebiyatçı Aziz Gubaydullin, kongrede yaptığı konuşmada Salman Mümtaz'ın Azerbaycanlı şairlerin eserlerini "Kommunist" gazetesinde yayınladığını bildirdi. Gubaydullin, Salman Mümtaz'ın şairler hakkında yazdığı biyografik bilgileri "en değerli biyografik bilgiler" olarak değerlendirerek takdir ettiğini ifade etti ve her yayından önce bunun öneminin altını çizdi.