Lützen Muharebesi (1632)
Arka plan

Leipzig
Fürth
Rain
Dresden
Naumburg
Lützen
Halle
Prague
1632 Seferi; anahtar konumlar
İsveç, 30 Yıl Savaşları'na Gustav Adolf'un 18.000 askeriyle birlikte Pomeranya Dükalığı'na gelmesiyle 1630 yılında savaşa dahil oldu. Fransa'dan maddi yardım alan, Saksonya ve Bradenburg-Prusya tarafından desteklenen İsveç 1631'de Breitenfeld'de ve 1632'de Rain'de İmparatorluk ordularını yenmeyi başardı. Ancak Gustaf'ın bu hamleleri onu Almanya'nın güneyine çekti ve İmparatorluk mareşali İsveç'in kuzeyde kalan iletişim hattını kesmek amacıyla Fürth'e yerleşti. Savaşın en büyük muharebesi 3 Eylül gününde şehrin dışındaki İmparatorluk kampına yapılan saldırının kanlı bir şekilde geri püskürtülmesiyle yaşandı. Bu Gustaf'ın Alman seferi sırasında yaptığı en büyük yanlıştı.
İmparatorluk ordusunun bu başarısından sonra Wallenstein, Heinrich Holk'a katılarak Saksonya elektörü I. John George'u savaştan çıkarmayı ve Gustaf'ı onu takip etmeye zorlamayı planladı. Leipzig, Kasım ayı başlarında ele geçirildi ve 14'ünde Wallenstein İsveçlilerin savaşmayı göze alamayacağına inanarak bölgede kışlaklar kurdu. Ancak ertesi gün İsveçliler Pappenheim'in 5,800 askerin birlikten ayrılıp Halle'ye gittiğini öğrendi. Bu durum; Wallenstein'i, Naumburg'daki üssünden hızla ona saldırmak için gelen Gustaf ve 18,000 İsveç askerine karşı 12,350 askerle bıraktı. İsveç askerlerinin yanı sıra Hesse-Kassel'den 850 ve 2,000 Sakson da bulunuyordu.
15 Kasım günü akşama doğru İsveçliler, Lützen'in 5-6 kilometre güneyinde, Rippach Nehri'nde bir İmparatorluk karakoluna rastladılar. Tehlikeyi anlayan Wallenstein, Pappenheim'e mümkün olduğunca çabuk dönmesini emretti. Gece yarısından sonra mektubu alan Pappenheim notu aldıktan sonra piyadeyi kendilerini takip etmeleri için bıraktıktan sonra süvarileriyle hızlıca yola koyuldu. İsveçliler şehrin iki kilometre dışında durup savaş düzeninde kamp kurarken, İmparatorluk birlikleri de Via Regia olarak da bilinen Lützen-Leipzig yolu boyunca uzanan bir savunma hattı inşa etmek için gece boyunca çalıştı. Wallenstein'in ana topçu bataryasıyla desteklenen üç yel değirmeninin yanındaki alçak bir tepeye sabitlediği ordunun sağ cenahı dışında işgal ettiklerim zemin çoğunlukla düzdü.
İsveç'in ilerlemesi önce sabah sisi, ardından da Flossgraben kanalını geçmek zorunda kalmasıyla engellendi. İsveç saldırısı bu engeller yüzünden saat 11.00'e kadar başlamadı ve bu da Pappenheim'in savaş alanına yetişmesine ve İsveç'in sayısal üstünlüğü kaybetmesine yol açtı. Bernard, Wallenstein'in sağ cenahına karşı çok az ilerleme kaydetmesine rağmen, Gustaf, Lützen-Leipzig yolu boyunca bir hendeği tutan bir dizi silahşörü geçti. Sonra İmparatorluk sol cenahına üstün sağlamak için o tarafa döndü. Pappenheim, 2.300 süvarisi ile birlikte savaş alanına geldiğinde yani saat 12.00'de durum buydu.
Pappenheim, hemen saldırdı ve İsveç piyadelerini yolun karşı tarafına sürdü; birkaç seçkin birim yok edildi ve bölgedeki İsveç güçlerinin neredeyse %65'ini yok etti. İmparatorluk birlikleri de ayrıca ölümcül şekilde yaralanan ve tahliye anında ölen Pappenheim de dahil olmak üzere, özellikle kıdemli subayları arasında ağır kayıplar verdi. Aynı zamanda, Holk İsveç merkezine bir karşı saldırı başlattı; 13.00 itibarıyla, her iki ordu da ordu birlikteliğini kaybediyordu ve savaş karşıt birimler arasında karışık bir dizi silahlı çatışmaya döndü.
Şimdi her iki taraftaki subaylar birliklerini yeniden düzenlemeye çalışıyordu, Lützen'de yanan evlerin dumanları savaş alanına savruluyordu ve bu da görmeyi imkansız hale getiriyordu. Dağılmış piyadelerini toplamaya çalışırken Gustavus ve maiyeti kayboldu ve bir İmparatorluk süvari birimine rastladı; üç kez vuruldu ve atından düşüp öldü, vücudu akşam savaş sona erene dek bulunamadı. Knyphausen yönetimindeki İsveç rezervi hattı tutmayı başardı, meslektaşlarına birliklerini düzenlemeleri için zaman sağladı ve savaş saat 15.00 civarında durdu.
Gustavus'un ölüm haberi kısa sürede İsveç ordusunda yayıldı fakat Wallenstein buna inanmadı ve kendi birliklerinin çoğu aynı derecede kötü durumdaydı. Pappenheim'ın süvarilerinin çoğu kaçtı ve Halle'den gelen piyadelere savaşın kaybedildiğini söylediler, ancak piyadeler Lützen'e doğru ilerlemeye devam etti. Birkaç birlik, kendi yük trenlerini yağmaladı ve bu yağmalara silah taşımak ve vagon tedarik etmek için gereken atlarla kaçan kamp takipçileri eşlik etti.
Savaşın ikinci aşaması için çok az güvenilir görgü tanığı var, bu yüzden olayları bilmek daha zor.  Bir öneri, Knyphausen'in geri çekilmeyi tavsiye etmesidir, ancak Bernard, İmparatorluk soluna saldırısını sürdürdüğünde, birliklerini ileri doğru hareket ettirdi ve Via Regia'yı bir kez daha geçti. Bunu yaparken, merkezdeki küçük bataryayı ele geçirdiler. Ele geçirilen toplar, yavaş yavaş menzil dışına çıkan İmparatorluk soluna ateş etmek için kullanıldı. 16.00 civarında, Bernard sonunda Lützen'i geçti, ardından geri çekilen rakiplerine açılan yel değirmenlerinin yanındaki ana İmparatorluk bataryasını ele geçirdi.
Saat 17.00'de karanlık çökerken Wallenstein birliklerine geri çekilmelerini ve alanı İsveçlilere bırakmalarını emrettiği için çatışmalar azaldı; ayrıca İmparatorluk kuvvetleri taşıma atlarının kaybı yüzünden kalan silahlarını ve ikmal vagonlarını geride bırakmak zorunda kaldı. Bütün gün yürüdükten sonra, Pappenheim'ın yaklaşık 2,900 kişilik piyadesi, akşam karanlığı çöktükten sonra savaş alanına geldi. Bir karşı saldırı yapmak istediler ama Wallenstein Leipzig'e geri çekilmelerini emretti. İsveçliler, gün boyunca şiddetli çarpışmalara sahne olan hendeğin İmparatorluk tarafındaki bir ceset yığınının altından krallarının cesedini kurtarmayı başardılar.