Artvin (il)
Tarihçe > Osmanlı dönemi

Artvin ilinin Osmanlı yönetimine ne zaman geçtiği konusunda kesin bir bilgi ya da belge yoktur. II. Mehmed'in Tzaniti Krallığı'nı yıkarak Karadeniz bölgesinin sahil kıyısını Artvin ilinin kıyı kesiminden itibaren ele geçirdiği bilinmektedir. Bu sırada Artvin, Yusufeli, Ardanuç, Borçka, Çıldır Atabeyliği'nin elinde bulunuyordu.
I. Selim Trabzon valisiyken Gürcistan'a yaptığı seferde Batum'un güneybatısında bulunan Güney Kalesini ele geçirmiştir. Bu kalenin adı ile sancak kuran I. Selim sancağa Borçka, Hopa ve Artvin'i bağlamıştır. 1534'te Erzurum beylerbeyi Mehmed Han, Yusufeli civarına akınlar yapmıştır. Ardanuç Atabeyi II. Keykavus ayaklanınca I. Selim'in oğlu padişah I. Süleyman ikinci veziri Kara Ahmed Paşa'yı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. Kara Ahmet Paşanın ikinci seferi ile Pert-Eğekte adlı ilk Livane Sancağı kuruldu. 1549-51 yılları arasında Şavşat-Yusufeli arasındaki Ardanuç bölgesi iki yıl kadar II. Keykavus'un elinde kaldı. 13 Haziran 1551 günü Ardanuç Kalesi'ni de fetheden Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa bu bölgeyi de Osmanlı'ya kattı.
Artvin ve çevresi yaklaşık 250 yıl Osmanlı Devletinin egemenliğinde kalmıştır. 1828 Osmanlı-Rus savaşı ve savaş sonucu imzalanan Edirne Anlaşması ile Ahıska Osmanlı elinden çıkınca Çıldır eyalet teşkilatı bozuldu. Anlaşma gereği Çıldır eyaletinin bir kısmını Osmanlı kaybetti. Buna karşılık Artvin, Borçka, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli Osmanlı elinde kaldı.
Rusların güneye inme ve dünya imparatorluğu yaratma planı ile 1877-78 (93 Harbi) Osmanlı-Rus savaşı çıktı. 24 Nisan'da Rusya Kars, Ardahan ve Batum'u işgal ettikten sonra Türk topraklarına doğru ilerlemeye başladı. 2 Mayıs 1877'de 800'den fazla askeri şehit ettiler. Ardahan çevresini ele geçiren Ruslara karşı Artvin halkı Ardanuç ve Şavşat'a doğru göç etmeye başladılar.
Şıpka geçidinde hatalı hatlar kuran Süleyman Paşa yüzünden Ruslar bu hatları delerek Doğu Anadolu içlerine kadar ilerlediler. Osmanlı barış teklifinde bulunmak zorunda kaldı. 3 Mart 1878'de Osmanlı ile Rusya arasında 29 maddeden oluşan Ayastefanos Antlaşması imzalandı. 19. maddesinde yer alan 245.207.301 altın tazminatını ödemeyen Osmanlı, Kars, Ardahan ve Batum topraklarını Rusya'ya tazminat karşılığı vermek zorunda kaldı. Bu barış Avrupalı devletlerin çıkarına aykırı düşünce 23 Aralık 1878'de Berlin Antlaşması imzalandı. Bu barış ile Elviye-i Selâse denen Kars, Ardahan ve Batum Rusya eline geçti. 8 Şubat 1879'da Osmanlı ile Rusya arasında imzalanan Büyük Muhaide anlaşması ile Kars, Ardahan ve Batum'da yaşayan Türkler batıya doğru göç etmeye başlamışlardır.
Çarlık Rusya döneminde nüfus
1886 yılında Rus yönetimi altında yapılan nüfus sayımına göre günümüz Artvin ilinin mevcut sınırları içerisinde yer alan yerleşim bölgelerinin toplam nüfusu aşağıda yer tabloda gösterilmiştir. Artvin, Rus İmparatorluğu altındayken Kutaisi eyaleti toprakları arasında Batum iline bağlı bulunmaktaydı. Arhavi ve Hopa ilçeleri bu bölge dışarısında kalarak nüfus sayımı içerisinde yer almamıştır bu nedenle Laz etnik kökenli nüfus sayısı azdır. Ayrıca Maçahel bölgesi Aşağı Acara nüfusuna ve Makriyal (Kemalpaşa) da Batum nüfus sayımı içerisinde dahil olmuştur. Murgul ilçesi (Çhaleti) Rus yönetimince Artvinskiy (АРТВИНСКИЙ) olarak adlandırılan en kalabalık ilçesine bağlı bulunmaktadır. Artvin Merkez olarak kayıt edilen alan günümüzde sadece şehir merkezini kapsamaktadır bunun dışında Murgul, Hatila, Sirya, Seyitler gibi yerleşimler ise ayrı olarak bir Artvinskiy uçastkası yani Artvin ilçesini oluşturmuşlardır. Bu nüfus sayımında Hemşinliler de Ermeni olarak kayıt edilmiştir ve Makriyal'de yaşadığı bilinen Hemşinliler, Ermeni olarak kayda geçirilmiştir. Osmanlı döneminde yapılan nüfus sayımından farklı olarak kadınlar da sayılmıştır.
| ARTVİN (1886) | Türk | Gürcü | Ermeni -Hemşinli | Laz | Poşa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Artvin Merkez | 1.508 | 12 | 4.922 | - | - |
| Berta | 2.448 | - | - | - | - |
| Çhaleti (Murgul) | - | 1.397 | - | - | - |
| Gurcani | - | 1.106 | - | - | - |
| Svetİ (Seyitler) | 15 | 1.248 | 5 | - | - |
| Tsiria (Sirya) | - | 1.161 | - | - | - |
| Hatila | - | 1.185 | - | - | - |
| Diğer Kırsal Toplamı | 3.265 | 4.213 | - | - | - |
| Şavşet-İmerhev (Şavşat) | 9.401 | 7.556 | 1.280 | - | 82 |
| Borçka | - | 4.515 | - | 1.554 | - |
| Maçahel | - | 712 | - | - | - |
| Makriyal (Kemalpaşa) | - | - | 210 | 486 | - |
| Ardanuç | 9.485 | 3.333 | 1.568 | - | 214 |
| Toplam | 26.122 | 26.438 | 7.985 | 2.040 | 296 |
| Toplam Nüfus Yüzdesi | %41,54 | %42,05 | %12,7 | %3,24 | %0,47 |