Çiçek hastalığı
Tarihçe > Hastalığın ortaya çıkışı

Ayrıca bakınız: Kızılderili hastalıkları ve salgınları, Meksika'da çiçek hastalığının tarihi ve Salgınlar listesi
Çiçek hastalığına dair en eski güvenilir klinik kanıtlar, eski Hindistan (MÖ 1500 gibi erken bir tarihte) ve Çin'deki (MÖ 1122) tıbbi yazılarda çiçek hastalığı benzeri hastalık tanımlarında ve 3000 yıldan daha uzun bir süre önce (MÖ 1145) ölen V. Ramses'in Mısır mumyası üzerinde yapılan bir çalışmada bulunmaktadır.
Mısırlı tüccarların çiçek hastalığını MÖ 1. binyılda Hindistan'a getirdikleri ve burada en az 2000 yıl boyunca endemik bir insan hastalığı olarak kaldığı tahmin edilmektedir. Çiçek hastalığı muhtemelen MS 1. yüzyılda güneybatıdan Çin'e girmiş ve 6. yüzyılda Çin'den Japonya'ya taşınmıştır.
Japonya'da 735-737 yılları arasında görülen salgının nüfusun üçte birini öldürdüğüne inanılmaktadır. Batı Afrika'daki Yoruba dinindeki tanrı Sopona gibi en az yedi dini tanrı özellikle çiçek hastalığına adanmıştır. Hindistan'da Hindu çiçek hastalığı tanrıçası Shitala'ya ülkenin dört bir yanındaki tapınaklarda tapılmıştır.
Farklı bir bakış açısı ise çiçek hastalığının MS 1588'de ortaya çıktığı ve daha önce bildirilen vakaların yanlışlıkla çiçek hastalığı olarak tanımlandığı yönündedir.
Çiçek hastalığının Avrupa ve güneybatı Asya'ya geliş zamanlaması daha az nettir. Çiçek hastalığı ne Kitab-ı Mukaddes'in Eski ya da Yeni Ahit'inde ne de Yunanların ya da Romalıların literatüründe açıkça tanımlanmamıştır.
Bazıları "Etiyopya" ve Mısır'dan kaynaklandığı söylenen Atina Vebası'nı ya da Kartaca'nın M.Ö. 396'daki Siraküza Kuşatması'nı kaldıran vebayı çiçek hastalığıyla özdeşleştirmiş olsa da pek çok bilim insanı variola majör gibi ciddi bir hastalığın Hipokrat'ın yaşadığı dönemde Akdeniz bölgesinde var olması halinde onun tarafından tanımlanmaktan kaçmasının pek olası olmadığı konusunda hemfikirdir.
MS 165-180 yılları arasında Roma İmparatorluğu'nu kasıp kavuran Antoninus vebası çiçek hastalığından kaynaklanmış olsa da Rheims'li Aziz Nicasius 450 yılındaki bir salgından sağ kurtulduğu için çiçek hastalığı kurbanlarının koruyucu azizi olmuş ve Tourslu Aziz Gregorius 580 yılında Fransa ve İtalya'da benzer bir salgını kaydetmiştir ki bu da variola teriminin ilk kullanımıdır.
Diğer tarihçiler, Arap ordularının çiçek hastalığını ilk olarak 7. ve 8. yüzyıllarda Afrika'dan Güneybatı Avrupa'ya taşıdığını tahmin etmektedir. 9. yüzyılda İranlı hekim Razi, çiçek hastalığının en kesin tanımlarından birini yapmış ve Kitab fi el-cadari va-el-hasbah (Çiçek ve Kızamık Kitabı) adlı eserinde çiçek hastalığını kızamık ve suçiçeğinden ayıran ilk kişi olmuştur.
Orta Çağ boyunca Avrupa'da birçok çiçek hastalığı salgını meydana gelmiştir. Ancak çiçek hastalığı, Haçlı Seferleri'nin işaret ettiği nüfus artışı ve hareketlilik bunu yapmasına izin verene kadar orada yerleşik hale gelmemişti. 16. yüzyıla gelindiğinde çiçek hastalığı, ölüm oranının yüzde 30'a kadar yükseldiği Avrupa'nın büyük bölümünde yerleşik hale gelmişti.
Çiçek hastalığının Avrupa'da endemik olarak görülmesi, Avrupalıların birbirini izleyen keşifleri ve kolonileşmeleri hastalığı diğer uluslara yayma eğiliminde olduğu için özellikle tarihsel bir öneme sahiptir. 16. yüzyıla gelindiğinde çiçek hastalığı dünyanın büyük bir bölümünde hastalık ve ölümlerin başlıca nedeni haline gelmiştir.
MS 15. yüzyılda Avrupalılar tarafından batıya doğru yapılan keşiflerden önce Amerika kıtasında çiçek hastalığı benzeri bir hastalığa dair güvenilir bir tanımlama bulunmamaktadır. Çiçek hastalığı Karayipler'deki Hispanyola Adası'na 1507'de, anakaraya ise 1520'de Hispanyola'dan gelen İspanyol yerleşimcilerin yanlışlıkla çiçek hastalığını da beraberlerinde taşıyarak Meksika'ya ulaşmalarıyla girmiştir.
Yerli Kızılderili nüfusun bu yeni hastalığa karşı kazanılmış bir bağışıklığı olmadığından, halkları salgın hastalıklarla yok edildi. Bu tür karışıklıklar ve nüfus kayıpları İspanyolların Aztekleri ve İnkaları fethetmeyi başarmalarında önemli bir etken oldu. Benzer şekilde, 1633 yılında Kuzey Amerika'nın doğu kıyısındaki Plymouth, Massachusetts'e yerleşen İngilizlere, Amerikan yerlileri arasında ve daha sonra yerli doğumlu kolonistler arasında yıkıcı çiçek hastalığı salgınları eşlik etmiştir. Kızılderili nüfusundaki salgınlar sırasında vaka ölüm oranları %90'a kadar çıkmıştır.
Çiçek hastalığı Avustralya'ya önce 1789'da ve sonra 1829'da girmiştir. 1829'da çiçek hastalığı ile suçiçeğini (Aborjinler için neredeyse aynı derecede ölümcül olabilen) birbirinden ayırmaya çalışan sömürge cerrahları, 1829-1830 salgınının suçiçeği mi yoksa çiçek hastalığı mı olduğu konusunda ikiye bölünmüştür. Çiçek hastalığı kıtada hiçbir zaman endemik olmamasına rağmen, 1780 ve 1870 yılları arasında Aborijin popülasyonlarında başlıca ölüm nedeni olarak tanımlanmıştır.
18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde çiçek hastalığı, Avustralya ve dışarıdan keşfedilmemiş küçük adalar dışında dünyanın her yerinde önemli bir endemik hastalıktı. 18. yüzyıl Avrupa'sında çiçek hastalığı önde gelen ölüm nedenlerinden biriydi ve her yıl tahminen 400.000 Avrupalının ölümüne neden oluyordu.
İsveçli bebeklerin yüzde 10'u her yıl çiçek hastalığından ölüyordu ve Rusya'daki bebeklerin ölüm oranı daha da yüksek olabilirdi. Başta Büyük Britanya, Kuzey Amerika kolonileri ve Çin olmak üzere birkaç ülkede variolasyonun yaygın olarak kullanılması, 18. yüzyılın ikinci yarısında çiçek hastalığının varlıklı sınıflar arasındaki etkisini bir miktar azalttı, ancak aşılama 19. yüzyılın sonlarına doğru yaygın bir uygulama haline gelene kadar görülme sıklığında gerçek bir azalma meydana gelmedi.
Geliştirilmiş aşılar ve yeniden aşılama uygulaması Avrupa ve Kuzey Amerika'daki vakalarda önemli bir azalma sağladı, ancak çiçek hastalığı dünyanın diğer her yerinde neredeyse kontrolsüz kaldı. 20. yüzyılın ortalarına gelindiğinde variola minör, Afrika'nın birçok bölgesinde değişen oranlarda variola majör ile birlikte görülmekteydi.
Variola minör hastaları sadece hafif bir sistemik hastalık geçirir, hastalık boyunca genellikle ayakta kalabilir ve bu nedenle hastalığı daha kolay yayabilirler. Variola minör virüsü ile enfeksiyon, daha ölümcül olan variola majör formuna karşı bağışıklık kazandırır. Böylece variola minör tüm ABD'ye, Kanada'ya, Güney Amerika ülkelerine ve Büyük Britanya'ya yayıldıkça çiçek hastalığının baskın formu haline gelmiş ve ölüm oranlarını daha da azaltmıştır.