Antik Yunan sanatı
Klasik heykel sanatı

Heykeltıraşlık, Yunan sanatının en yüksek aşamasına ulaştığından bu dönem için Klasik sanat adı kullanılır. Arkaik heykellerdeki sertlik bırakılmıştır. Heykeltıraşlar yavaş yavaş doğal biçimlere ulaşıp dinginlik denilen öyle üstün bir nitelik kazandırmışlardır. Böylece bu yapıtlar gerçeğin ötesine kaymışlardır. Bu dönemin pek çok heykeltıraşı yazılı kaynaklardan bilinmektedir: Callon, Glaukıas, Theopropos, Anaksagoras, Onatas, Ageladas, Pythagoras gibi. Bu dönemin heykellerinde bilginin değişik yönlerde kullanılması konusunda adımlar atılmıştır. Buna örnek vermek gerekirse duygu betimi, devinim, giysi kıvrımlarının verilmesi vb. sayılabilir. Yukarıda isimleri sayılardan başka özgün eserler de vardır. Örneğin tunçtan yapılmış Delphoi'da bulunmuş olan Araba Sürücüsü heykeli. Bu heykel tiran Polizalo'nun siparişi üzerine yapılmıştır. Sert üslubu en iyi gösteren Korelerle aynı zamanlarda yapılmış olan bu heykel bazı yerlerinde üsluplaşma göstermekle beraber bu durumun özellikle yüz kısmı ve elbisede başarıyla uygulanmış olduğunu görüyoruz. Aynı zamanda bu bahsi geçen heykelle üslubu aynı olan Hippias ve Hipparkhos adındaki zorba hükümdarlara karşı çıkarak ikincisini öldüren Harmodios ve Aristogeiton'u temsil eden Tyrannoktonos'lar heykel grubundan bir figür vardır. Bu heykelin orijinali olmayan birkaç kopyası vardır. Bunun dışında bu döneme ait Olympia Zeus tapınağındaki Apollon ve Zeus alınlıklık heykelleri örnek verilebilir.
Koruna gelmiş özgün Yunan heykelleri arasında yürüyen Poseidon heykeli karşımıza çıkar. Tanrı heykeli genel bir duruştadır ve ileriye doğru kararlı bir adım atmıştır. Kolu üç dişli yabasını fırlatmak amacıyla yukarıya kalkmıştır. Heykelin gövde parçaları birbirleriyle tam anlamıyla kaynaşmışlardır ve heykelin yeni bir anıtsallık kazanmış olduğu görülmektedir. Kaşları üsluplaştırılmıştır. Sakalı ve saçı ise geometrik bir düzenle işlenmiş olduğu için arkaik özellik göstermesine rağmen bu heykel insan vücudunun tasvir edilmesinde iki yüzyıllık bir deneyimin doruk noktasını oluşturuyordu. Bu heykel Artemision açıklarında denizde bulunmuştur. Bu yüzden heykelin Doğu'ya götürülen, gemideki heykelden birisi olduğu sanılmaktadır.
(Delphoilu Araba Sürücüsü)
(Harmodios ve Aristogeiton'u temsil eden Tyrannoktonos'lar)
(Olympia Zeus tapınağının batı alınlığından Apollon)
(Poseidon heykeli, Atina Milli Müzesi)
Arkaik geleneklerin çoğunun terk edilmiş olduğu bu dönem heykellerine baktığımız zaman yüzün genişlediğini, gözlerin artık çekik olmadığını, burun ve saçların uzun olmadığını, gülümsemenin yerini bir ciddiyete bıraktığını, bedenin gerçekçi olarak kavrandığını, giysi kıvrımlarının verilmesinde önemli gelişmenin başlangıcının bu dönemde olduğu görülmektedir. Kumaş gövdenin devinimine göre doğal bir görünüm kazanmıştır.
Bu üslupla yapılmış kabartmalardan bir örnek vermek gerekirse MÖ 470 civarında büyük bir sunağın kaplaması olduğu sanılan denizden çıkan bir kadın ve iki kadın yardımcı ile Aphrodite'nin doğuşu ve yardımcıları olarak açıklanmış olan bir kabartma örnek verilebilir. Bu kabartmada gövdenin derinliğe doğru gidişinin küçülmesi nazik işlenmiş olan geçişlerledir. Bu kabartmadaki kadınların kollarına bakılacak olursa kolların çok gerçekçi bir anlatımla peş peşe dizilmiş olduğu dikkatten kaçmaz. Bunun dışında önemli olan kabartmalardan bir tanesi de Atina Akropolisi'nde bulunmuş olan yaslı tanrıça Athena kabartmasıdır.
Aralarında her ne kadar görüş farkı olsa da Klasik devir yazarlarının heykel konusunu çok sevmeleri bu konuda yararlı bilgiler sunmuşlardır. Antik yazarlara göre bu dönemin en ünlü heykeltıraşları Myron, Pythagoras ve Kalamis'tir. En büyük heykeltıraşlardan bir tanesi olan Eleutheresli Myron'un en ünlü eseri Diskobolos ya da Disk Atan Adam/Atlet heykelidir. Heykele baktığımız zaman disk atarken başını ve gövdesini çok uyumlu döndürmüş olan bir atleti gösteren kusursuz ve görkemli bir örnek olduğu görülmektedir. Bu Lukian'ın ayrıntılı tanımlaması yardımıyla birkaç Roma benzetisinde tanınmış bir heykeldir. Diğer bir Roma benzetisi olarak koruna gelmiş benzer bir yapıt ise geriye doğru kaçan Marsyas heykelidir. Bu heykelde Marsyas şaşkınlık içerisinde geri çekilmiş korkuyla tanrıça Athena'nın yere attığı kavala bakmaktadır.
(Roma Terme Müzesinden Aphrodite'nin (?) Doğuşu,460 civarı,84 cm.)
(Atina Akropolis Müzesinden Yaslı Athena)
(Diskobolos, Roma, Terme Müzesi)
MÖ 449'da Perikles Persler tarafından verilen hasarın izlerini silmek için büyük bir inşaat faaliyetini başlatmıştır. Bu dönemde Akropolis'te Parthenon, Misterler, Hephaisteion gibi tapınaklar inşa edildi. Atina'nın koruyucu tanrıçası olan Athena'ya adanan Parhenon İktinos adındaki bir mimarın tasarımıyla inşa edilmiştir. Parthenon'un dışını son derece gösterişli olan mermer heykeller süslemekteydi. Döneminin en iyi heykeltıraşlarından biri olan Pheidias ise Perikles tarafından sanat alanındaki çalışmaların denetçisi olarak atanmıştır. Parthenon'u süsleyen alınlıklardan olan ve bu alınlığın Pheidias tarafından yapılıp yapılmadığı bilinmeyen Üç Tanrıçalar heykelinde elbiselerdeki bol büklümler dikkat çekmektedir. Bunun dışında Parthenon'un alınlıklarında bir kantharos ya da thyros tutan tanrı Dionysos, tanrıça Athena ve tanrı Poseidon'un arasındaki yarışma gibi figürler işlenmiştir. Gerek bu çağlarda gerekse bundan sonraki dönemlerde heykeltıraşlık yapan çok kişi olduğu için hangi eserin kimin tarafından yapıldığını ayırma zorluğuna neden olmuştur. Bu çağın önemli heykeltıraşlarından birisi olan Polykleitos tanrı ve tanrıça heykelleri yapmasına karşın aslında bir atlet heykelcisiydi. Çıplak erkek heykeli uzmanı olarak görülen Polykleitos'un geniş omuzları olan, ağırlığını tek ayağın üstüne vermiş (contrapost), öteki ayağı arkaya ve yana koymuş, bir eliyle mızrak tutan öteki elini ise aşağıya bırakmış genç bir erkek heykeli vardır: Doryphoros. Bu heykeldeki rahatlık ve yumuşaklık rahatça görülebilmektedir.
(Üç tanrıça,MÖ 438-431.British Müzesi)
(Atina'daki Parthenon'un doğu alınlığına ait olan bu mermer figürde Dionysos bir hayvan postunun üstünde oturmaktadır)
(Kallimakhos'un Maenad heykeli, MÖ 420- 410)
(Doryphoros Heykeli,MÖ 450-440)
(Apoksiyomenos heykeli MÖ 325-300)
MÖ 5. yüzyılda gömüt taşları, bir tanrıya adak armağanı olarak dikilen adak kabartmaları vardır. Bunun dışında Plinius'tan öğrenildiğine göre Halikarnassos Mausoleum'unun heykelleri Paroslu Skopas'ın elinden çıkmıştır. Bu dönemin heykeltıraşlarından birisi olan Sikyonlu Lysippos'un ise insan vücudunun ideal oranlarını araştırdığını biliyoruz. Lysippos'un Apoksiyomenos heykeli günümüze sadece Roma devri kopyaları ile gelmiştir. Bu heykel yarışmadan sonra vücudunu ter ve tozdan temizleyen bir atleti temsil eder. Büyük İskender'in beğenisini kazanmış Lysippos eserlerini göründükleri gibi tasvir etmekle ün kazanmıştır. Portre sanatına Yunanistan'da pek önem verilmemesine rağmen Lysippos porte sanatında da başarılı olmuştur. Hatta Büyük İskender'in resmi portrecisi olmuştur. Kardeşi Lysistratos'un da heykellerden alçı kalıplar alan ilk heykelci olduğu söylenmektedir.