Sovyetler Birliği nostaljisi
Nedenleri

Levada Center'ın anketlerine göre, Sovyet nostaljisi için belirtilen başlıca nedenler, algılanan finansal istikrar da dahil olmak üzere Sovyet cumhuriyetleri arasındaki ortak ekonomik birliğin avantajlarıdır. 2016 yılında katılımcıların %53'ü buna atıfta bulunmuştur. En az %43'ü ayrıca Sovyetler Birliği'nin küresel siyasi süper güç statüsünü kaybetmesinden yakınmıştır. Yaklaşık %31'i sosyal güven ve sermaye kaybından bahsetmiştir. Ankete katılanların geri kalanı ise pratik seyahat zorluklarından ulusal yerinden edilme hissine kadar çeşitli nedenler öne sürmüştür. 2019 yılında yapılan bir ankete göre Rusların %59'u Sovyet hükûmetinin "sıradan insanlarla ilgilendiğini" düşünmektedir. 2020 yılında Sovyetler Birliği ile ilgili olumlu çağrışımlar sorulduğunda Levada Center'ın anketine katılanların %16'sı "gelecekteki istikrar ve güvene", %15'i "ülkede iyi bir yaşama", %11'i ise çocukluk veya gençlik yıllarındaki kişisel anılarına işaret etmiştir.
Levada Center sosyoloğu Karina Pipiya, Sovyetler Birliği'ne yönelik nostaljinin artmasında, prestij veya ulusal kimlik kaybının aksine, ekonomik faktörlerin en önemli rolü oynadığını gözlemlemiştir. Pipiya ayrıca ikincil bir faktörün de Rusların çoğunluğunun "eskiden daha fazla sosyal adalet olduğu, hükümetin halk için çalıştığı ve vatandaşlara gösterilen özen ve "devlet baba" gibi beklentiler açısından daha iyi olduğu için pişmanlık duyması" olduğunu öne sürmüştür.
Gallup veri incelemesinde şu gözlemde bulunmuştur: "Sovyetler Birliği'nin Aralık 1991'de dağılmasından bu yana pek çok kişi için hayat kolay olmamıştır. Orada yaşayanlar savaşlar, devrimler, darbeler, bölgesel anlaşmazlıklar ve çok sayıda ekonomik çöküş yaşadı... Garantili emeklilik maaşları ve ücretsiz sağlık hizmetleri gibi güvenlik ağları birlik dağıldığında büyük ölçüde ortadan kalkan daha yaşlı sakinler, dağılmanın ülkelerine zarar verdiğini daha fazla söylüyor."
Tarihçi Catherine Wanner, Sovyet sonrası Ukrayna'daki kimlikler üzerine yaptığı incelemede, sosyal yardımların kaybedilmesi ya da azaltılmasının yaşlılar arasındaki Sovyet nostaljisinde önemli bir rol oynadığı görüşünde. Wanner, Sovyet dönemine yönelik nostaljilerini dile getiren yaşlı kadın emeklileri anlatırken şöyle yazıyor:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Hayatları boyunca iktidardaki Komünist Parti yapısına ve hiyerarşisine bel bağlamışlardı... ve şimdi o da olmadığına göre, sıkıntıdan kurtulmak için kendi başlarına başvurabilecekleri hiçbir şey yok. Emekli maaşları ve ücretler ne kadar yetersiz olursa olsun, tek gelir kaynağı olduklarında vazgeçilmez hale geliyorlar. Bu insanlar alternatif bir iş bulmanın önündeki lojistik engelleri aşacak ağlara ve bağlantılara sahip değiller. Sovyet devletinin koruması ve beşikten mezara tahsisat listesi olmadan, hayati bağlantıları olmayan bu yeni sosyal Darwinist Sovyet sonrası dünyada yoksulluğa karşı son derece savunmasız bırakılıyorlar. Yaşadıkları anlaşılmaz sıkıntıları ve çözümsüzlüğü Sovyet devletinin çöküşüne bağlıyorlar. Sovyetler Birliği'ni ve onu karakterize eden ekonomik ve siyasi sistemleri yeniden yaratmanın sadece hayallerinde var olan bir seçenek olduğunun farkındalar. Ancak bu seçenek muazzam bir nostaljik çekiciliğe sahiptir. | „ |

Harvard Political Review'da yayınlanan bir Sovyet nostaljisi analizine göre "Sovyet tipi planlı ekonomiden neoliberal kapitalizme hızlı geçiş, bağımsızlığını yeni kazanan bu on beş eski Sovyet devletinin nüfusuna büyük bir mali yük getirmiştir. Bu dönem yaşam standartlarında keskin bir düşüş, sosyal yardımlarda azalma, işsizlik ve yoksulluk oranlarında artış getirdi. Herkes fakirleşirken daha da zenginleşen oligarşik bir elitin yaratılmasına tanık olan sıradan vatandaşların hayal kırıklığı daha da arttı. Bu koşullar altında, Sovyetler Birliği'ne duyulan nostalji, insanların ülkelerinin siyasi ve ekonomik performansından duydukları hayal kırıklığının doğrudan bir sonucudur."
İngiliz gazeteci Anatol Lieven, Sovyet nostaljisi olgusunu doğrudan eski Sovyet cumhuriyetlerindeki nüfusun yaş yapısıyla ilişkilendirmiştir. Lieven 1998'de nostaljinin genellikle "istikrar ve düzene duyulan derin bir özlem biçimini aldığını, bunun da tam olarak yaşlı bir nüfustan beklenecek şey olduğunu yazmıştır. Rusya'daki Sovyet restorasyonist hissiyatı esas olarak ulusal fetihler, güç ve ihtişam arzusundan ziyade bu geçmiş güvenliğe duyulan nostalji açısından görülmelidir." Ayrıca "Sovyet nostaljisinin yaşlı nesil öldükçe azalması muhtemeldir. " Lieven, ekonomik ve fiziksel güvensizliğin yaşlılar arasında Sovyet nostaljisinin başlıca nedenleri olduğunu, çünkü birçoğunun daha az suç, etnik çekişme veya işsizlikle "Sovyet günlerinde daha iyi ve daha güvenli yaşadıklarına" inandıklarını iddia etmiştir. Bununla birlikte, anket verileri üzerine yaptığı araştırmada, 1990'ların sonlarında Sovyet sonrası gençler arasında Sovyet nostaljisi için çok az heves olduğunu ve gençlerin kendi ülkelerindeki Sovyet sonrası milliyetçiliğin çeşitli türlerine daha fazla ilgi duyduklarını gözlemlemiştir.
Eski Sovyet cumhuriyetlerinin birçoğu dağılmanın ardından ekonomik çöküş yaşadı ve bunun sonucunda yaşam standartları düştü, ölüm oranları arttı, ulusal para birimleri değer kaybetti ve gelir eşitsizliği arttı. Lawrence Summers ve Uluslararası Para Fonu (IMF) dahil olmak üzere Batılı ekonomi danışmanları tarafından teşvik edilen kaotik neoliberal piyasa reformları, özelleştirme ve kemer sıkma önlemleri, eski Sovyet devletlerinin halkları tarafından sorunu daha da kötüleştirmekle suçlandı. 1991 ve 1994 yılları arasında Rusya nüfusunun üçte biri yoksulluğa sürüklendi ve 1994 ve 1998 yılları arasında bu rakam nüfusun yarısından fazlasına çıktı. Sovyet devlet işletmelerinin çoğu özelleştirme kampanyasının bir parçası olarak Rus iş oligarkları tarafından satın alındı ve tasfiye edildi, bu da eski Sovyet işgücünün büyük kesimlerini işsiz ve yoksul hale getirdi. 1990'larda Sovyet sonrası Rusya'da elde edilen sermaye kazançları çoğunlukla devlet varlıklarının satın alınmasından fayda sağlayan oligarkların elinde toplanırken, nüfusun çoğunluğu ciddi ekonomik sıkıntılar çekmiştir.
Komünizm sonrası Doğu Avrupa araştırmacısı Kristen Ghodsee'ye göre:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Yalnızca günlük yaşamın gündelik yönlerinin büyük sosyal, politik ve ekonomik değişimlerden nasıl etkilendiğini inceleyerek, kolektif olarak hayal edilen bu daha eşitlikçi geçmişe duyulan arzuyu anlamlandırabiliriz. Kimse 20. yüzyıl totalitarizmini yeniden canlandırmak istemiyor. Ancak komünizme duyulan nostalji, sıradan erkek ve kadınların günümüzün parlamenter demokrasisi ve neoliberal kapitalizminin eksikliklerine ilişkin hayal kırıklıklarını dile getirdikleri ortak bir dil haline geldi. | „ |