Gobustan Devlet Tarihi-Doğa Koruma Alanı
Kaya Tasvirleri

Eski Gobustan halkının hangi dilde konuştukları ya da hiç konuşup konuşmadıkları bilimde tartışmalı konulardan biridir. Ancak günümüzde bıraktıkları tasvirlerle kendileri, yaşamları hakkında bilgi vermeye devam etmektedirler.
Bin yıllar boyunca ardışık nesiller tarafından 1000'e yakın kayaya tekrar tekrar işlenmiş, bazen birbirini tekrarlayan, bazen de tekrarlamayan 4-5 binden fazla hayvan ve insan figürleri, hayat maceraları, av ve dans sahneleri çok eski bir resim okulunun yaratıcılığıdır.
Resimlerin önemli bir kısmı yerleşim yerlerinin duvarlarını oluşturan büyük kayalarda ve bazen de eski resimlerin üzerine işlenmiştir. Kayalardaki tasvirler ilk başta doğal büyüklükte hayvan ve insan resimleriyle başlayarak zamanla bazen şematikleştirilmiş, bazen küçültülmüş, bazen de tasvir edilen hayvan ve insanların gerçek boyutlarına yakın şekilde yapılmıştır. Çizgilerle ifade edilen resimlerde hayvanların ve insanların vücut yapılarındaki oranlar büyük ustalıkla korunmuştur. Eski resim ustaları özellikle çizimi büyük yetenek gerektiren geyik gibi hayvanların figürlerini başarıyla çizerek bu zorluğun üstesinden gelmişlerdir. Hayvan ve insanların duruş şekilleri resimlerdeki dinamizmden net bir şekilde okunmaktadır.
Gobustan resimlerinde dikkat çeken özelliklerden biri avcılıkla uğraşan insanların bacak kaslarının belirgin bir şekilde tasvir edilmiş olması, başlarının ise nispeten küçültülmüş ve yüz hatlarının -burun, ağız, göz, kulak vb.- verilmemiş olmasıdır. Uzmanlar bunu resim çizenlerin bu detayları doğru bir şekilde çizememiş olmasıyla açıklamanın mümkün olmadığını belirtiyorlar. Çünkü resim sanatında daha karmaşık ve zor görevlerin üstesinden gelmişlerdir.
Kaya tasvirlerinde kabile yaşamının neredeyse tüm temel yönleri gerçek bir şekilde yansıtılmıştır. Kolektif avcılık ok icat edildikten sonra biçim değiştirmiş olsa da, uzun bir süre kolektif yapısını korumuştur. Bu, Büyüktaş'taki 45 numaralı kayada tasvir edilen okla kolektif av sahnesinden açıkça görülmektedir. "Yedi Güzel" mağarasında çekilmiş resimler, avcılığa kadınların da katıldığını göstermektedir.
Büyüktaş'taki 126 numaralı kayadaki tasvir de büyük ilgi çeken resimlerden biridir. Burada bir adam bir kadının elinden tutarak götürmek istiyor, ancak kadın gitmek istemiyor. Resimdeki her iki kişi de orta yaşlı insanlardır. Benzer bir sahne 128 numaralı kayada da tasvir edilmiştir. Bu tasvirdeki adam, ok ve sopalarla silahlanmıştır.
Büyüktaş'taki 8 numaralı ve bazı diğer kayalarda birçok gemi tasviri bulunmaktadır. Bu gemilerin burun kısmında güneş motifi işlenmiştir. Bu durum Gobustan halkının gemi aracılığıyla denize açıldığını göstermektedir. Bu gemi tasvirleri onların Ön Asya ve Yakın Doğu ülkeleriyle ticaret ilişkileri olduğunu ortaya koymaktadır.
Büyüktaş'taki 258 numaralı kayada sağ elinde uçmaya hazır bir şahin tutan atlı figür tasvir edilmiştir. 45 numaralı kayada ise bir inek figürünün boynunda ip olduğu görülmektedir. Bu, Gobustan halkının yabani hayvanları evcilleştirdiğini göstermektedir. Bu ve diğer tasvirler adeta Gobustan halkının yaşamı hakkında bir albüm gibidir.
Gobustan Azerbaycan'ın erken dönem resim kültürünün merkezlerinden biri olduğu gibi aynı zamanda eski dans ve müzik kültürlerinin şekillendiği bölgelerden biridir. Gobustan'daki tasvirler arasında dans törenlerinin özel bir yeri vardır. Kolektif olarak yapılan bu danslar günümüz Azerbaycan Türklerinin oynadığı Yallı dansını andırmaktadır.