Şeki Han Camii
Tarihi > Bağımsızlıktan sonra > Restorasyonu

Mayıs 2021'de Haydar Aliyev Vakfı, Şeki Han Camii'nde restorasyon çalışmalarına başladı. Restorasyon öncesi burada ANAS Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü çalışanları tarafından araştırma çalışmaları yapılmıştır. Arkeoloji Seferi'ne Zaur Hasanov başkanlık etti. 3 Haziran 2021'de mihrap altı kazılırken büyük boy sal taşları bulundu. Restorasyon çalışmaları burada durdurulmuş ve Şeki arkeoloji heyeti tarafından yapılan incelemeler sonucunda o kısımda bir mezar ortaya çıkarılmıştır. Mezarda 52 boncuk ve bir bronz tespih başlığının bulunması, gömülen kişinin yüksek din veya devlet statüsüne sahip bir kişi olma olasılığını doğruladı. Salman Mümtaz'ın eserinde Şeki Han Muhammed Hüseyin Han Mushtaq'ın Han Camii'nin mihrabının altına gömüldüğünden bahsetmesi ve diğer gerçekler, kalıntıların incelenmesine yol açtı. Bulunan iskeletten örnekler alındı ve radyokarbon ve genetik analiz için Oxford Üniversitesi laboratuvarına gönderildi. Bulunan iskelet örnekleri ve cami alanında Han hanedanına ait diğer mezarlardan alınan örnekler üzerinden İngiltere, Avusturya, Estonya ve Türkiye'de araştırmalar ve genetik analizler yapılmıştır. Laboratuvar analizlerinin sonuçlarına ve ANAS Arkeoloji, Etnografya ve Antropoloji Enstitüsü'nün bilimsel görüşüne göre, bulunan mezarın Şeki Han Muhammed Hüseyin Han'a ait olduğu doğrulandı.
Külliye arazisindeki restorasyon çalışmaları, Devlet Turizm Ajansı'nın talimatıyla Azerbaycan Mimarlık ve İnşaat Üniversitesi tarafından hazırlanan projeye göre yapıldı. Külliyenin ilk görüntüsünün elde edilebilmesi için külliyede 3 boyutlu ölçümler yapılmıştır. Restorasyon çalışmaları sırasında iklimin etkisiyle kullanılamaz hale gelen tuğlalar yenileri ile değiştirilerek, mekan pişmiş tuğla ile yeniden örülmüştür. Minaredeki tuğlaları erozyondan korumak için özel malzemelerle yalıtım tabakası oluşturulmuştur. Caminin ilk yapımında kullanilan pencereler ve Muhammed Hüseyin Han'ın kullandığı kapı restore edilmiştir. Mimarların desteği ile pencerelerden ikisinin önceki görüntüsü restore edildi.
Cami tavanının fotoğrafı olmadığı için Devlet Turizm Ajansı ve tasarımcıların ortak kararıyla Gödek minareli cami ve Şeki Han Sarayı'nın tavanındaki şebekenin yapısında camiye yeni bir tavan yapıldı. Binanın iç ve dış duvarları 1961 tarihli fotoğraflara göre restore edilmiştir.
Cami avlusundaki eski su havuzunun yerine yeni bir havuz yapılmıştır. Bahçedeki han çınarları ve diğer ağaçların çevresinde koruma alanı oluşturuldu. Caminin eski giriş kapısı ve merdivenleri ile güneyindeki Han mezarlığındaki mezar taşları restore edilmiştir.
Cami ile birlikte çevredeki birçok bina da yenilenmiş ve burada bir müze kurulmuştur. Burada Şeki Hanlığı dönemine ait farklı sergiler, çeşitli kaynaklardan derlenen malzeme ve kültür örnekleri sunulmaktadır. Müzenin birinci katında Şeki Hanlığı dönemine ait bakır kaplar, milli giysiler, takılar, 18. yüzyılda Şeki tüccarlarının evlerini süsleyen duvar aynaları, geleneğe göre önlerine konulan mücrû ve tılsım örnekleri sergilenmektedir. Kelağayı sanatı sergileniyor. İkinci katta Şeki halısı, çeşitli halıcılık aksesuarları, Abdüllatif Efendi'nin "Şeki Hanları Tarihi" kitabı ve Şeki Hanlığı dönemine ait yazılı literatür, şebeke örnekleri, 18. yüzyıl Şeki Hanları döneminde kullanılan madeni paralar ve 18.-19. yüzyıllardan kalma silah örnekleri sergilenmektedir.
İkinci katta han odası bulunmaktadır. Bu bölümde, Şeki hanı Muhammadhusein han Mushtag tarafından düzenlenen edebi toplantılarda kullanılan ud müzik aleti, Muhammadhusein han'ın satranç tahtası, Şeki hanı Muhammadhusein han'ın tahtının tarihi kaynaklardaki görsellerden hareketle yapılmış bir kopyası, 18. yüzyılda kullanılan Şeki Hanlığı ve Şeki Han Salim Han'ın savaş bayrağı ve Şeki Han Sarayı'ndaki minyatür resimlerden yola çıkılarak yapılan hanın kıyafetleri sunulmaktadır.
2 Aralık 2022'de Şeki Han cami kompleksi restorasyondan sonra açıldı. Aynı gün cami de ibadete açıldı.