Nemmersdorf Katliamı
Olaylar > Sovyet işgali

Kızıl Ordu köyü kontrolü altına aldığında, Nemmersdorf'un 637 kişilik nüfusunun çoğu çoktan köyden kaçmıştı. Atlara veya araçlara sahip olmayan, hasta ve yaşlı köylüler ise köyde kaldı. Köyde kalan sakinlerin sayısı büyük ihtimalle onlarcaydı, bunların yanında Angerapp'ın doğusunda kalan köylerden gelen bazı mülteciler de köyde konaklıyordu. 21 ve 23 Ekim 1944 tarihleri arasında Nemmersdorf'ta yaşanan olayları anlamak ve yazmak, olaylar hakkındaki görgü tanığı raporlarının azlığı nedeniyle zordur. Mevcut olan raporların çoğu da olayların yaşandığı tarihten uzun süre sonra hazırlanmış veya üçüncü şahıslar tarafından sözlü olarak iletilmiş raporlardır. Üstüne üstlük raporların bazılarının yazarlarının Nazi Partisi'ne yakın olması da güvenilirliklerine şüphe düşürmektedir. Bernhard Fisch; adıyla bilinen görgü tanıklarının raporlarının çoğunlukla güvenilir olduğunu, ancak bazı konularda duygusal yönlerinin ağır bastığını ve bu yüzden bilgilendirici yönlerinden ödün verdiklerini belirtmektedir. Fisch tarafından güvenilir sayılan başka bir rapor ise, köyde görev yapmakta olan ve başlangıçta isimsiz olmasına rağmen 1956'da ilk kez Fritz Leimbach adıyla alıntılanan bir polis memuruna ait bir görgü tanığı raporudur. Rapor şöyle bir olaydan bahseder:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bir kadın, savaşın gürültüsü yaklaşırken iki çocuğuyla birlikte köyden kaçmaya çalışıyordu. Bir Wehrmacht tankının önüne çıktı, mürettebattan kendilerini köyün dışına bırakmasını istese de tank onu solladı ve durmadı. Ancak, kısa süre sonra, kadını farkeden bir Rus subayı onları zırhlı arabasına aldı, köyün dışına bıraktı ve iyi bir Almanca ile onları yoldaşları hakkında uyardı. | ” |
Nemmersdorflu ressam Johannes Schewe, savaştan sonra anlattıklarına göre, 21 Ekim sabahında evine dönmek için Nemmersdorf'a döndüğünde Sovyet askerlerini atlatmayı başardı. Daha sonra Almanca konuşan bir Sovyet subayı tarafından sorgulandı, ancak sonunda köyden ayrılabildi. Başka bir görgü tanığı olan Gerda Meczulat'a göre, köprüye giden mülteciler tarafından kullanılan yollar Sovyet askerleri tarafından arandı ve 21 Ekim'de öğleden sonraya doğru, mültecilerin geride bıraktığı eşyalar yağmalandı. Nemmersdorf'un Kızıl Ordu tarafından ele geçirilmesi sırasında; tankların atışlarından korkan 14 sivil, köyün güneyinde yer alan bir suyolundaki çatlakta inşa edilmiş geçici bir sığınağa sığındı. Bu 14 sivilin arasında Gerda Meczulat da vardı. Birkaç saat sonra etrafın sakinleşmesi üzerine, Gerda'nın babası Eduard ve başka bir Nemmersdorflu olan Karl Kaminski, kahve ve battaniye almak için evlerine gitti. Eduard'ın üzeri Kızıl Ordu askerleri tarafından aranıp evine girmesine izin verildi, ancak Kaminski'ye aynı izin verilmedi ve sığınağa eli boş dönmek zorunda kaldı. Aynı gün öğleden sonra, Sovyet askerleri sığınağı fark ettiler. Sovyet askerleri Eduard ile konuştular, ailenin el bagajlarını aradılar ve çocuklarla oynadılar. Akşama doğru sığınağın önünde üst düzey bir subay belirdi, bundan kısa süre sonra subay ile başka bir asker arasında bir tartışma çıktı. Bunun üzerine, sivillerin sığınaktan çıkmaları emredildi ve sığınağın çıkışının önünde kafalarına kurşun sıkılarak öldürüldüler. Sadece, ağır bir şekilde hasta olan Gerda Meczulat ayakta duramayıp yere düşmesi sayesinde hayatta kaldı. Sovyet askerleri tarafından yerde yatarken kurşunlandı ancak kurşunlar hayati organlarını ıskaladı ve Gerda'ya ölümcül bir yara vermedi. Gerda, sonraki gün Wehrmacht askerleri tarafından bulunduğunda önce Ostróda'ya ve daha sonra Neuruppin'de bir hastaneye götürüldü.
Eşi Margot'un anlattığına göre, saat 7.00 civarında Nemmersdorf belediye başkanı Johannes Grimm'in Schrödershof'te yer alan evinin önünden mültecilerin at arabalarının ve diğer araçlarının oluşturduğu bir kafile geçiyordu. Kafile kısa süre içerisinde Sovyet askerleri tarafından durduruldu ve sadece kafilenin en önündeki araç tüfek atışları altında kaçmayı başardı. Askerler mültecileri araçlarından inmeye zorladılar ve üzerlerini aradılar. Erkeklerin kol saatleri yağmalandı ve daha sonra, Johannes yakındaki bir kiliseye götürülüp orada vuruldu. Margot, zorla çalıştırılan Polonyalı işçiler tarafından gizlendi ve Polonyalı bir kadın işçi gibi giydirildi, böylece kocası gibi öldürülmekten kurtuldu. Bunların yanında bir toplum sağlığı hemşiresi de Sovyet askerleri tarafından dövüldü ve ağır yaralandı. Kızıl Ordu'nun farklı askerlerinin sivillere yönelik tavırları arasındaki büyük farklar hem Nemmersdorf'ta hem de civar köylerde mevcuttu: 22 Ekim'de, Nemmersdorf'un güneybatısındaki Tutteln köyünde Sovyet askerleri sivilleri silah atışlarından korumak için bir sığınağa götürdü. Köprünün doğusunda kalan Eszerischken'de; köyü aynı gün ele geçiren Kızıl Ordu askerleri başlangıçta köyün yerlilerine karşı dostça davrandı, ancak daha sonra iki Kızıl Ordu askeri köydeki genç bir kadına tecavüz etti. 23 Ekim Pazartesi günü; görgü tanıklarına göre, askerler köyün tüm sakinlerini kurşunlamayı planladılar, ancak zorla çalıştırılan Polonyalıların protestosu üzerine vazgeçtiler. Nemmersdorf'un işgali sırasında belediye başkanının öldürülmesi ve sığınak katliamının dışında bazı diğer cinayetler de işlendi. O zamanda Kızıl Ordu'nun kontrolünde olan köprüden geçmeye çalışan iki Eszerischkenli mülteci kadın, Sovyet askerleri tarafından vurularak öldürüldü. Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta gerçekleştirilen katliamdan sonra, aynı sığınakta sığınmaya çalışan ve daha önce öldürülenlerle bağlantısı bulunmayan 2 sivil öldürüldü. Bunların yanında; Bernhard Brosius, Berta Aschmoneit, dul bir kadın olan Hilgermann ve Wagner çifti gibi diğer birçok sivil Sovyet işgali sırasında öldürüldü.
| İsim | Köken | Yaş | Öldürülmeleri |
| --- | --- | --- | --- |
| Berta Aschmoneit | Nemmersdorf | 70 | Kendi evinde kafasından kurşunlandı |
| Bernhard Brosius | Nemmersdorf | 1885 doğumlu | Bilinmiyor |
| Johannes Grimm | Nemmersdorf | 37 | Schrödershof'te kurşunlanarak öldürüldü |
| Bayan Hilgermann | Nemmersdorf | yaklaşık 60 | Bilinmiyor |
| Helene Hilbermann | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl Kaminski | Nemmersdorf | 1865 doğumlu | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Bayan Kaminski (Karl'ın eşi) | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Bayan Kaminski (Karl'ın gelini) | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl'ın bir akrabası | Gumbinnen | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl'ın bir akrabası | Gumbinnen | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl'ın bir torunu | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl'ın bir torunu | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl'ın bir torunu | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Karl'ın bir torunu | Nemmersdorf | Bilinmiyor | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Amalie Klaus | Nemmersdorf | 1881 doğumlu | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Eduard Meczulat | Nemmersdorf | 71 | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Bay Susat | Nemmersdorf | yaklaşık 70 | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Maria Koch | Skardupchen | 1897 doğumlu | Bilinmiyor |
| Bay Wagner | Nemmersdorf | yaklaşık 65 | Bilinmiyor |
| Bayan Wagner | Nemmersdorf | yaklaşık 65 | Bilinmiyor |
| Grete Waldowski | Darkehmen | 19 | Kafasından kurşunlandı |
| Friedrich Hobeck | Nemmersdorf | yaklaşık 72 | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| Amalie Hobeck | Nemmersdorf | yaklaşık 74 | Suyolundaki çatlakta inşa edilmiş olan sığınakta öldürüldü |
| M. Zahlmann | Gerwischken | Bilinmiyor | Vuruldu |
| Adı bilinmeyen mülteci bir işçi kadın | Eszerischken | Bilinmiyor | Bilinmiyor |
| Adı bilinmeyen mülteci bir işçi kadın | Eszerischken | Bilinmiyor | Bilinmiyor |
Burada listelenen kurbanlara ek olarak; Nemmersdorf'taki Sovyet işgali sırasında ölen, ancak nerede ve nasıl öldükleri kesin olarak tespit edilemeyen başka potansiyel kurbanlar da vardır. Bunlara Berta Aschmoneit'in kardeşi ve Eszerischken'den gelen başka bir işçi kadın örnek verilebilir. Herta ve Margitta Brandtner isimli bir çift de Schameitschen'den Nemmersdorf'a kaçarken Sovyet askerleri tarafından vurularak öldürülmüş olabilir. Matzutkehmen'den gelen Friedrich (1868 doğumlu) ve Matilde Rossian (1875 doğumlu) bir çiftin ve Augstupönen'den gelen Bahr adlı bir adamın da Kızıl Ordu kontrolü altındaki göç yolları üzerinden geçerken kaybolduğu rapor edildi. Bunların yanında, görgü tanıklarına sahip olmayan ve bu yüzden kasten öldürülüp öldürülmedikleri tespit edilemeyen bazı kurbanlar da mevcuttur. Sivil nüfus arasında; askerlerin kasıtlı olarak sebep olmadığı, örneğin Wehrmacht veya Kızıl Ordu tarafından ateşlenen tank mermilerinden kaynaklanan ölümler mümkündür. Ancak savaş sonrası Batı Alman edebiyatında olayların bu tür bir yorumlaması, sivillerin Sovyet askerleri tarafından kasten öldürüldüğü tezini koruyabilmek amacıyla genellikle görmezden gelindi.
Fisch'in güvenilir olarak tanımladığı görgü tanığı raporlarına göre, Nemmersdorf'un işgali sırasında Kızıl Ordu askerleri tarafından öldürülen sivillerin sayısı 30 kadar yüksektir. Wehrmacht subayları Hans Hinrichs ve Karl Fricke'nin raporları ise, Nemmersdorf'ta öldürülen ve çoğu yaşlı, kadın veya çocuk olan 26 sivili tanımlayabildi.