Litvanya Haçlı Seferi
Tarih yazımı

Litvanya Haçlı Seferleri hakkındaki en eski tarih yazımı Alman, Litvanyalı ve Polonyalı kaynaklar arasında bölünmüştür ve genellikle siyasi olayların kaydedilmesine adanmıştır. Her iki tarafın da dış destek için dilekçe verirken kullandığı önyargılı açıklamalar nedeniyle birincil kaynak materyalin yorumlanması oldukça zordur. Bu propagandacı açıklamalar, yüzyıllar boyunca haçlı seferleri üzerine tarihsel araştırmaları karıştıran Chronicon terrae Prussiae gibi Peter von Dusburg'ın 14. yüzyıl yazılarında görülebilir. Benzer sebeplerden ötürü, aynı dönemdeki birçok Haçlı seferi anlatımında yanlışlıkla Litvanlardan "Sarazenler" olarak bahsedilmektedir. Tarikatın kendisi Litvanları "kafir" olarak tanımlıyordu, ancak Fransızca veya İngilizce konuşan haçlılar, Litvanlar çoğunlukla Hristiyanlığa geçtikten sonra bile bu terimi sıklıkla kullanmışlardır. Bu muhtemelen haçlıların kafa karışıklığına katkıda bulunmuş ve haçlı seferlerine devam etmek için bir gerekçe olarak hizmet etmiştir.
Almanya'da çatışmalar büyük ölçüde unutulmuş veya Töton Tarikatı ile Polonya Krallığı arasında Toruń Barışı ile sonuçlanan anlaşmazlık ile sınırlı kalmıştır. Wigand von Marburg gibi tarihçiler sıklıkla gerçekleri ve sözlü anlatımları folklor ve mitler ile birleştirmişlerdir. 18. yüzyılda Prusyalı bilim adamları Gediminas'ın diplomatik çabalarının samimiyetini sorgulamışlar ve din değiştirme vaatlerini ima etmişlerdir. 1800'lerden itibaren basılan tarih kitaplarında, Litvanya Haçlı Seferi en aza indirilmiş veya Rudau Muharebesi veya Alman sömürgecilerin yerleşim yerleri inşa etmesi gibi tek olumlu olaylarla anlatılmıştır.
Çatışma bugün Litvanya'da tam tersi şekilde temsil edilmektedir. Orta Çağ boyunca Jan Długosz gibi Litvanyalı tarihçiler, çalışmalarını Lietuvos metraščiai (Litvanya Kronikleri) dayandırdılar. Kronikler, Litvanya tarihine ilişkin resmi devlet yorumlarını yansıtan belge kombinasyonlarından (redaksiyon olarak bilinir) oluşur. Kronikler, Litvanya Palemonid hanedanını Antik Roma yönetimine bağlayarak Litvanya milliyetçiliği lehinde argümanlar sunmaktadır. Tarihsel kayıtlar aynı zamanda Litvanyalı hükümdarlar Gediminas, Algirdas ve Vytautas'ın genellikle Eski Kilise Slavcası, Almanca veya Yunanca yazılmış kişisel mektuplarını da içermektedir. Bu siyasi açıklamalar, Michalo Lituanus ve Simonas Daukantas'ınkiler gibi kültürel kayıtlarla desteklenmektedir. Samogitli yazarlar yerel kahramanlık eylemlerini yüceltmişlerdir çünkü bölge, Haçlı seferlerinde Tötonların merkezi hedefi olmuştur. Stanisław Sarnicki'nin tarihçesinde haçlı seferlerine ilişkin tartışmalar yer almasına rağmen, çatışma boyunca mevcut olan Polonya'dan pek bahsedilmemektedir.
Modern Litvanya tarihi araştırması, yakın zamana kadar Sovyet kültüründen ve kısıtlamalarından büyük ölçüde etkilenmiştir. Edvardas Gudavičius'un Litvanya'da yaptığı saygın bir çalışma olan "Kryžiaus karai Pabaltijyje", Sovyet sansüründen kaçınmak için yazılmıştır ve Gudavičius'un Litvanya'nın bağımsızlığını küçümsemesine ve Orta Çağ papalarının Litvanya haçlı seferlerini yönetmedeki rolünü abartmasına yol açmıştır. Benzer şekilde, Sovyet tarihçileri sıklıkla Litvanya arması ve hükûmet yapısının tamamen Rus kültüründen ödünç alındığını savunmuşlardır. Gudavičius daha sonra Algirdas ve Kęstutis'in ortak yönetiminin, iki kardeşin eşit olarak hüküm sürdüğüne dair tarihsel inançtan ziyade, Algirdas'ın liderliğinde Litvanya'nın "alt hükümdarlar" geleneğinin bir parçası olarak görülmesi gerektiğini öne sürmüştür. Sovyet araştırmacılar Algirdas hakkında yazmaktan kaçınmışlardır. Gudavičius'un öğrencisi Alvydas Nikžentaitis'in Gediminas'ın zehirlendiğine dair 1986 teorisi, Sovyetlerin Litvanya tarihine ilişkin kabul edilen görüşüne meydan okumaktadır. Tarihçiler Litvanların Grunwald Muharebesi'nde olduğu gibi ara sıra süvarileri kullandıklarını ve düşmanlarının kafasını karıştırmak için kasıtlı taktiksel geri çekilmeler yaptıklarını keşfettikçe Litvanya'nın askeri stratejisine ilişkin algı da değişmiştir.
Litvanya Haçlı Seferleri ile ilgili Orta Çağ çalışmaları İngilizce dilinde oldukça sınırlıydı ancak Demir Perde'nin yıkılmasıyla artmıştır. S. C. Rowell'in 1993 yılında Litvanya Ascending'de yaptığı araştırma, diğer tarihçilerin Litvanya Haçlı Seferleri'nin siyasi ve kültürel bağlamını incelemesini kolaylaştırmıştır. Rowell, bozuk olmasına rağmen Litvanya Haçlı Seferleri hakkında bilgi içeren 16. yüzyıl Rus kaynaklarının benimsenmesini savunmuştur. Bu yeni kaynaklar, Gediminas gibi Litvanyalı yöneticilerin din değiştirmeyi siyasi nüfuz kazanma ve diplomasi yürütme stratejisi olarak kullandığını görmekte; dönüşümleri aldatıcı olarak tanımlamaktadır.