İçerişehir
Tarihi-Mimari eserler

Kız Kalesi – Bakü Kalesi'nin güneydoğu tarafında yer alır. Kale, XII yüzyılda İslam öncesi döneme ait daha eski bir yapının üzerine inşa edilmiştir. Bazı araştırmacılar kalenin ateşe tapanların ibadethanesi olduğunu düşünmekte ve bu nedenle yapıyı M.Ö. VIII–VII yüzyıllara tarihlendirmektedir. Kale, Şirvanşahlar döneminde Bakü'nün genel savunma sistemine dahil olmuştur. 1907 yılına kadar Kız Kalesi aynı zamanda deniz feneri olarak da hizmet vermiştir. 1960 yılında restore edilen kale, 1964 yılından itibaren müze olarak faaliyete başlamıştır. Günümüzde kalenin ilk üç katında arkeolojik araştırmalar sırasında kalenin su kuyusundan çıkarılmış XII yüzyıla ait eserler sergilenmektedir. Dördüncü katta Orta Çağ soğuk silahları gösterilmektedir. Büyük silindirik formda inşa edilmiş kalenin yüksekliği 28 metredir. Sekiz katlı kalenin duvarlarının kalınlığı altta 5 metre, üstte 4 metredir. Kule, onu sekiz kata bölen sekiz kubbeye sahiptir.
Bakü Kalesi veya Çifte Kale Kapıları, İçerişehir'in ana giriş kapılarından biridir. XIX yüzyılın sonlarına kadar "Şah Abbas Kapıları" olarak da adlandırılan bu kapılar, Bakü Kalesi'nin tek girişiydi. 1868 yılında Bakü şehrinin askeri valisi, Kafkasya Askeri Bölgesine şehrin güzelleştirilmesi amacıyla kale duvarlarının yıkılmasını önerdi. İki yıl sonra daha alçak olan dış kale duvarlarının yıkılmasına karar verildi. 1896 yılında bu konu tekrar Şehir Duması'nın toplantısında gündeme getirildi ve kale duvarlarının ikinci katmanının yıkılması kararlaştırıldı; yıkılan bölümde bulunan "Zülfüqar Han Kapısı" ise "Şamahı Kapısı"nın yanına taşındı. Bundan sonra kapılar birlikte "Çifte Kale Kapıları" olarak anılmaya başlandı.
Şirvanşahlar Sarayı – Şirvanşahların Orta Çağ'a ait saray kompleksi, İçerişehir'in merkezinde yüksek bir tepe üzerinde yer alır. Sarayın temeli XII yüzyılda atılmış, inşaat çalışmaları XV yüzyılda tamamlanmıştır. Saray kompleksi, üç farklı tabakada yer alan üç iç avluya bölünür. Şirvanşahların konut binası, Şirvanşah Ferrux Fasar'ın türbesi ve Divanhane üst avluda yer alır. Alt avluda Şah Camii ve Şirvanşahların türbesi bulunur. Türbe, Şirvanşah I. Halilullah'ın annesi ve oğlu için inşa edilmiştir. Biraz daha aşağıda ise hamam ve su deposu yer alır. Her üç avlu, tek bir kompleks oluşturacak şekilde kale duvarları ile çevrilidir. Kompleksin XVI yüzyıla ait tek yapısı "Murad Kapısı"dır ve kitabesinde Hicri 994 yılında (1585–1586) Sultan III. Murad'ın emriyle inşa edildiği belirtilmiştir.
Hacı Gayıb Hamamı – XV yüzyılda mimar Hacı Bani tarafından Hacı Gayıb’ın siparişi ile inşa edilmiştir. Hamam, ticaret-kervan yolu üzerinde yer alır. Hamam uzun süre yerin altında kalmış ve 1964 yılında arkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkarılmıştır.
Şirvanşahlar Sarayı'nın Şah Hamamı – XV yüzyıla ait hamam, Şirvanşahlar Sarayı kompleksinin bir parçası olarak saray kompleksinin doğusunda, alt avluda yer alır. Bu hamam da çoğu Abşeron hamamı gibi yerin derinliğinde inşa edilmiştir. Yerin üstünde yalnız hamamın kubbeleri bulunmaktaydı. Günümüzde hamam, geniş bir arkeolojik kompleks olarak sergilenmektedir.
Ağa Mikayıl Hamamı – XVIII yüzyılda, Bakü Kalesi'nin güneybatısında, Küçük Kale sokağında, Şamahı sakini Ağa Mikayıl’ın siparişi ile inşa edilmiştir. Sıradan halkın yaşadığı ve hamamın inşa edildiği bölge halk arasında "Hamamcılar Mahallesi" olarak bilinirdi. Kalenin girişi Küçük Kale sokağındandır. Hamamın soyunma ve yıkanma odaları kare formundadır. Hamamın mimari kompozisyonu nişli kemerler ve kubbeler ile katmanlara ayrılmıştır.
Kasım Bey Hamamı – XVII yüzyılda Salyan kapısı yakınında inşa edilmiştir. Halk arasında "Şirin Hamam" olarak bilinen bu hamamın böyle adlandırılmasının sebebi ziyaretçilere burada çay ve tatlı ikram edilmesidir. Hamam; giriş bölümü, soyunma odaları, yıkanma odaları ve havuz odalarından oluşmaktadır. Restorasyon çalışmalarından sonra 1970 yılında bu hamamda "Yeşil Eczane" faaliyete başlamıştır.
Han Kervansarayı – XII yüzyılda inşa edilmiştir. Kare planlı kervansaray, içeriden kemerler ve revaklarla çevrili bir avluya sahiptir. Kervansarayın kuzey ve güney girişleri portal şeklindedir. Orta çağda kervansarayın ana girişi deniz tarafında bulunuyordu. Güney tarafından kervansarayın iki katlı cephesi savunma yapısını andırmaktadır. Orta Çağ'da kervansarayın Ticaret Caddesi tarafında avlu ile doğrudan bağlantısı olmayan dükkanlar yer almış, daha önce ise burada bir medrese bulunmuştur.
Multani Kervansarayı – Kız Kulesi yakınında, Kule sokağında, Buhara Kervansarayı ile karşı karşıya yer alan XV yüzyıla ait kervansaraydır. Kervansaray, Pakistan'ın Multan şehrinden gelen ateşe tapanların konaklaması için inşa edilmiştir. Kare planlı iç avluya sahip olan kervansaray, daha eski yapılarla çevrilidir. Avlunun çevresinde hücrelerin arkasında yer alan küçük revaklar vardır.
Buhara Kervansarayı – Kız Kulesi yakınında, Kule sokağında, Multani Kervansarayı ile karşı karşıya yer alan XV yüzyıla ait kervansaraydır. Kare planlı ve sekizgen avlusu olan kervansaray belirgin bir portala sahiptir. Kervansarayın avlusu revaklar ve hücrelerle çevrilmiştir. 1964 yılında yapılan restorasyon çalışmaları binayı çevresindeki tüm eklemelerden arındırmıştır.
Kasım Bey Kervansarayı – XVII yüzyılda inşa edilmiş, Bakü sakini Kasım Bey ve onun varislerine ait olmuştur. Kare planlı kervansaray aynı eksende yer alan iki açık girişe sahiptir. Sahil tarafında deniz ticaretiyle bağlantılı olarak, girişlerin bu yönde planlanmıştır. Binanın iç yapısı sekizgen formdadır. Avlu, arkasında hücreler bulunan revaklarla çevrilidir.
Pazar Meydanı: Müslüman Şark'ın mimari anıtlarının türbesi sayılan Şirvanşahlar Sarayı'nın en önemli yapılarından biri olan Şirvanşahlar Türbesi'nin kuzeybatısında yer almaktadır. Pazar Meydanı'nda dokuz mezar bulunmuştur ve bu mezarlardan yedisinin üzerine kubbeler yerleştirilmiştir. Mezarların üzeri kireç taşı pliteleriyle kapatılmıştır ve birinin üzerinde kelime-i şehadet yazılmıştır.
Bakü Hanlarının Evi, Şamahı Kapısı yakınlarında yer alan ve bir zamanlar Bakü hanlarının yaşadığı dört evden ve birkaç başka yapıdan oluşan bir konut kompleksidir. 1806 yılında Bakü Hanlığı'nın Çarlık Rusyası tarafından işgal edilmesinin ardından burada Rus askeri garnizonu yerleştirilmiştir. Kompleks, havuz kenarında oluşturulmuş zengin bir bahçenin etrafında inşa edilmiştir. Kompleksin günümüze ulaşan kalıntıları arasında bir portal ve küçük bir cami bulunmaktadır. Şirvan-Abşeron mimarlık geleneğine uygun olarak hamam yerin altında yer almaktadır. Geç Orta Çağ döneminde Bakü Kalesi'nde Han Sarayı ve Han Bahçesi bulunmaktaydı. 1985-1986 yıllarında kompleksin bir kısmında arkeolojik kazılar yapılmış ve bu kazılar sonucunda çok sayıda maddi kültür örneği, su sistemi kalıntıları ve yer altı yapılar ortaya çıkarılmıştır. Bu sarayda çeşitli dönemlerde aşağıdaki Bakü hanları yaşamıştır:
1747–1765: I. Mirza Məhemmed Han
1765–1784: Melik Muhammed Han
1784–1791: II. Mirza Muhammmed Han
1791–1792: Muhammedgulu Han
1792–1806: Hüseyngulu Han
Seyid Yahya Baküvi Türbesi, yaklaşık 1457-1463 yılları arasında inşa edilmiştir. Türbe, Şirvanşahlar Sarayı'nın orta avlusunun merkezinde yer almaktadır. Halk arasında "Derviş Türbesi" olarak da bilinen bu türbede, Orta Çağ Azerbaycan alimi Seyid Yahya Baküvi defnedilmiştir.
Donjon, Bakü Kalesi'nin savunma gücünü artırmak amacıyla 14. yüzyılda inşa edilmiş dörtgen bir kuledir. Orta Çağ kaynaklarına göre Bakü Kalesi, 70 yarım dairesel ve kuzeyde yer alan bir dörtgen kuleye sahipti. Orta Çağ'da bu kuleler, aynı zamanda silah deposu olarak kullanılıyordu. Donjon'un çevresi, benzersiz bir mimari yapıya sahip olup, Müslüman ülkelerde yaygın olan hayvan figürlü tasarımlarla planlanmıştır. Bu tür bir yaklaşımın Ermeni el yazmalarının etkisiyle ortaya çıkmış olabileceği düşünülmektedir.
Aziz Bartholomeos Kilisesi, 1892 yılında yerel Hristiyan halkın bağışlarıyla Havari Bartholomeos'un şehit edildiğine inanılan yerde inşa edilmiştir. Küçük bir şapel formundaki Ortodoks kilisesinin iç kısmı, Bartholomeos ve diğer azizlerin ikonalarıyla süslenmiştir. Kilise, mimar İ. V. Edelin'in projesiyle Rus kiliselerinin mimari üslubunda inşa edilmiştir. Kilise, Bakü'nün ilk ve en eski kilisesinin temelleri üzerine inşa edilmiştir. İnanca göre, Kız Kulesi yakınlarında bulunan bu alanda, MS 71 yılında Havari Bartholomeos yerel putperestler tarafından çarmıha gerilerek öldürülmüştür. Kilise, 1936 yılına kadar faaliyetini sürdürmüş, daha sonra ise dinle mücadele kampanyası çerçevesinde yıkılmıştır. Günümüzde, Aziz Bartholomeos'u anma günü olan 24 Haziran sabahı, Bakü Episkoposu kilisenin kalıntılarının bulunduğu yerde ayin düzenlemektedir. 2003 yılında Konstantinopolis Patriği Bartholomeos, Aziz Bartholomeos'un kalıntılarının bir kısmını Azerbaycanlı Hristiyanlara hediye olarak Bakü'ye getirmiştir ve bu kalıntılar şimdi Aziz Mürdaşıyan Kadınlar Katedrali'nde saklanmaktadır. Aziz Bartholomeos Kilisesi'nin kalıntıları2015 yılında arkeolojik bir anıt olarak tescillenmiştir.
Aziz Nikolaos Kilisesi, 1850-1859 yıllarında Şamahı Kapısı yakınlarında, Bakü Hanlarının eviyle karşı karşıya inşa edilmiştir. Bizans mimari üslubuna sahip olan kilisenin mimari projesinin yazarları Simon Hiter ve Karlampi Pallistov olmuştur. 45 metre yüksekliğindeki kilise, 1930 yılında kısmen yıkılmıştır.