Domitianus
Suikastı ve Ölümü

Domitian, 18 Eylül sabahını muhtemelen Roma'daki imparatorluk sarayının mahkeme salonunda asli görevlerinden biri olarak çeşitli davalara karar vererek geçirmiş ve sonrasında dinlenmek için mahkemeden ayrılmıştır. Yolda kâhyası Parthenius tarafından yeğeni Domitilla'nın evinden getirilen Stephanus isminde birisi tarafından imparator için özel bir mesajın olduğu ve onunla özel görüşmeyi dilediği bildirilmiştir. Domitian, Stephanus'un söylediklerini görmek için hızla sarayın merkezindeki odasına gitmiştir. Domitian'ın, Stephanus'un mesajını almak için çabucak ayrılması özellikle yüksek makamdaki Parthenius tarafından ona bir şekilde kefil olunması durumuyla açıklanabilir. Stephanus'un, Titus Flavius Clemens'in (MS 69 Consulü T. Flavius Sabinus'un oğludur. MS 95'te consul olmuştur. Ayrıca Domitianus'un kuzenidir) intikamını almak için bir hafta boyunca yaralı süsü vermek amacıyla kolunda gizlediği hançerle dolaştığı bilinmektedir. Ancak bu durum yapılan hazırlıklardan birisidir. Suikastı planlayanlar, Domitianus'un adamlarına karşı sarayın kapılarını kilitleyerek yardıma gelmelerini önlemiş ve imparatorun son çare olarak kişisel muhafızlarını kullanmasını devre dışı bırakmayı amaçlamışlardır. Gerektiğinde Stephanus'a yardım etmek için yakınlarda başka silahlı adamlar da konuşlandırılmıştır. Stephanus, Domitianus'a kendisine komplo kuran kişilerin isimlerini içerdiği söylenen bir liste vermiştir. Stephanus bu sırada Domitianus'un dikkatinin dağılmasıyla kolunda gizlediği hançeri kasık bölgesine saplamış, ancak imparatoru sadece yaralayabilmiştir. Domitianus karşı koymuş ve boğuşarak zemin kata kadar gelmişlerdir. Bu olay Domitianus'un hane tanrılarına hizmet etmek için alınmış bir çocuk tarafından korkmuş bir şekilde izlenmiştir. Çocuk, Domitianus'un hiddetli bir şekilde söylediği emrine cevap vermiş ve imparatorun yastığının altında bulunan hançeri almak için gitmiştir. Ancak Domitianus'un bıçağı suikastı planlayanlar tarafından önlem amacıyla daha önce yerinden alınmıştır. Stephanus'un Domitianus'u doğrudan öldürmeye yönelik saldırısı başarısız olmuş ve imparatoru yaralamıştır. Domitianus'un hançere elleriyle karşı koyduğu ve parmaklarının ciddi şekilde kesildiği de belirtilmektedir. Stephanus'un çabalarının, böyle bir gelişmeye karşı hazırda olan başka adamlar tarafından desteklendiği söylenebilir. Clodianus isminde bir kumandan, Satur veya Sigerius adlı başka bir kâhya, Maximus adlı özgür bir adam ve isimsiz bir gladyatör, Stephanus'un saldırısının başarısız olduğuna işaret eden kavganın gürültüsüyle ikinci bir saldırıya katıldıkları görülür. Domitian'ın bu saldırıda sekiz bıçak darbesiyle öldürüldüğü belirtilir. Cassius Dio'ya göre Stephanus, Domitian'ın hizmetkârları tarafından öldürülmüştür. Stephanus, intikam almak için veya susturulmak için öldürülmüş olabilir. Bu olaylar sonucunda hizmetçi çocuğun hayatta kaldığı ve Cassius Dio'nun başka yazarlara dayandırarak olay örgüsü için bir kaynak olarak alıntıladığını belirtmiştir. Domitianus'un öleceği haberinin birçok astrolog tarafından önceden kendisine söylendiği, imparatorun bu kehanetlerden korktuğuyla ilgili ayrıntılı açıklamalar eserleri günümüze ulaşan Suetonius ve Cassius Dio tarafından kaydedilmiştir. Bir tiran ve batıl inançlı biri olarak tanınan Domitianus'un muhalifi ve intikam arzulayan Stephanus ile özel bir toplantıya yalnız gitmesi oldukça şaşırtıcı bir durumdur. Bununla birlikte, antik yazarların aktardığı bu olaylar dizisinden birkaçı Domitianus'un genellikle yaptığı şeyler arasındadır. Stephanus'un özgür bir görevli olması ve hakkında hiçbir olumsuz söylentinin olmaması Domitian'ın duymuş veya düşünmüş olabileceği herhangi bir tehdide karşı savunmasını indirmesine neden olmuş olabilir. Domitian'a yönelik tehditlerin sarayın dışından ve Senatus üyelerinden gelmesi de muhtemeldir. Ancak antik yazarların bahsettiği Domitian'ın kehanetlere önem vermesi ve batıl inancının yüksek olması durumunun abartılı olduğu çıkarımı da yapılabilir. Her halükârda imparatorun inançları, başkalarıyla sohbet etmek ya da gündelik yönetim ve idare görevlerine etki edecek kadar da önemli değildir. İmparatorun bu tür özel mesajları almaya oldukça alışkın olması gerekmektedir. Stephanus'un yeğeninin adamı da olsa özel bilgi getirdiğini düşünmüş olması muhtemeldir. Ayrıca Stephanus'un verdiği bilgilerde bir ironi vardır. Bu bilgiler Domitian'ın dikkatini çekecek türden olmayıp, her imparatorun rahatlıkla ulaşabileceği türden bilgilerdir. Dio'nun Domitianus'a düzenlenen suikastı anlattığı bölümde Parthenius'un odaya girdiğini belirtir. İmparatoru Stephanus ile ölümcül toplantıya yönlendiren adam, cubicularius Parthenius, aynı zamanda ev hizmetkârları hiyerarşisinde Maximus ve Sigerius'un üstündedir. Parthenius daha sonra imparatorun öldüğü gerçeğini doğrulasa da kendisinin bir silah kullanması pek olası görünmemektedir. İmparatorun olası hayatta kalması durumunda suikaste doğrudan dâhil olmadığı için kendini bir şekilde aklama şansına da sahip olduğu söylenebilir. Parthenius ellerine kan bulaşmasa da olaylara derinden dâhil olmuş ve sonraki kaynaklar tarafından imparatorun katillerinden biri olarak belirtilmiştir. Bu sırada Marcus Cocceius Nerva'nın Domitianus ile görüşmek için sarayda olduğu bilinmektedir. Domitianus'un saldırıdan neredeyse ölmek üzereyken kurtulduğuna dair bir rivayet duyduğunda yüzünün renginin değiştiği anlatılmaktadır. Saraydaki söylentiler daha sonra organize bir şekilde ve büyük bir hızla yayılmıştır. Ancak Senatus'un saray dedikodularının önüne geçerek olası bir karmaşanın çıkmasını engellediği görülür. Suetonius'a göre Senatus üyeleri Domitianus'un ölüm haberini sevinç ve korku karışımı çeşitli duygularla karşılamışlardır. Ancak Flavius Hanedanlığı'na bağlı olan bazı Senatus üyelerinin bu duruma üzüldükleri de belirtilir. Domitianus dönemi otokratik bir yönetim olarak ön plana çıkmıştır ve bu yüzden Domitianus'un ölümüne ordunun ve halkın oldukça kayıtsız kaldığı görülmektedir. Domitianus'un cesedi dadısı ve aynı zamanda özgür bir kadın olan Phyllis tarafından teslim alınmıştır. Phyllis, cesedi Via Latina'daki evinin bahçesinde yakmış ve daha sonra küllerini babasının ve erkek kardeşinin küllerinin bulunduğu Flavian Tapınağı'na (Vespasianus imparator olmadan önce Domitianus'un doğduğu yerde, aile inançlarına uygun bir şekilde inşasına başlanmış ve Domitianus tarafından iki yıl önce inşası tamamlanmış bir tapınak) getirmiştir. Phyllis, Domitianus için hazırlanmış bir mezar olmadığından yahut bunu yaptırmaya maddi kaynağı olmadığından Domitianus'un küllerini yeğeni Flavia Iulia'nın yanına koyduğu bilinmektedir. Suikastı en detaylı şekilde anlatan kaynaklar, Suetonius ve Cassius Dio, Domitianus'un suikastına toplam yedi kişinin katıldığını belirtmişlerdir. Devam eden anlatıda Parthenius, suikastın planlamacısı ve organizatörü olarak tasvir edilmiştir. Stephanus cinayeti işleyecek kişi olarak görevlendirilmiş; Maximus, Clodianus, isimsiz bir gladyatör, Satur veya Sigerius ve Entellus ise Stephanus'a yardımcı olmak için arka plandaki kişiler olarak yer almışlardır. Bu isimlerin sarayla bir şekilde bağlantılı oldukları düşünülebilir. Suikastın gelişimiyle ilgili olarak Dio ve Suetonius'un anlatımlarında birtakım tutarsızlıklar vardır. Suikasta karışanlardan dördü; Parthenius, Stephanus, Satur / Sigerius ve Maximus her iki tarihçi tarafından belirtilir fakat Entellus yalnızca Dio'da; Clodianus ve gladyatör ise sadece Suetonius'ta geçmektedir. Diğer kaynaklar ise Parthenius, Stephanus ve Clodianus üzerinde fikir birliği içindedirler. Eutropius ise Praefectus Praetorio Petronius Secundus'un da içinde olduğunu zikreder. Kaynakların, bazı nedenlerden ötürü hayatlarından endişe eden Senatus üyelerinin yönlendirdiği şekliyle olayları yazmaları da muhtemeldir. Dio ve Suetonius'un yazdıklarına bu bakımdan olayların resmi versiyonu denilebilir. Saray hizmetkârlarının bu derece teşkilatlı bir işe girişemeyeceği açık olmakla beraber bu anlatım, senatörlerin sorumluluğu üzerlerinden atma biçimi olarak yorumlanabilir.
MS 97'de Praetor Muhafızlarının disiplinindeki bozulma, Nerva'nın otoritesini sarsacak boyutta bir tehdit meydana getirmiştir. Nerva'nın cana yakınlığı ve Domitian'ın önde gelen adamlarının dostluğuyla sindirilmiş olan muhafızlar şimdi Domitianus'un suikastçılarından intikam alma arzusuyla yanıp tutuşmaktaydılar. Casperius Aelianus'un başını çektiği grup, Nerva'nın sarayını kuşatmış ve Domitian'ın suikastinde yer alan failleri istemiştir. Nerva, bu duruma tepkisiz kalmak zorunda bırakılmıştır. İsyancıların taleplerini yerine getirmek zorunda kalmış ve Domitianus suikastında önde gelenler çeşitli işkencelerle öldürülmüştür. Suikastin faillerinin cezalandırılması ise MS 98 Ocak'ta Nerva'nın ölümü ve Traianus'un tahta çıkmasıyla başlamış ve olaya doğrudan veya dolaylı karışan herkes cezalandırılmıştır.