Poliüretan
Hammaddeler > Zincir uzatıcılar ve çapraz bağlayıcılar

Zincir uzatıcılar (f = 2) ve çapraz bağlayıcılar (f ≥ 3), poliüretan elyafların, elastomerlerin, yapıştırıcıların ve bazı yekpare yüzey ve mikro hücresel köpüklerin polimer morfolojisinde önemli rol oynayan düşük moleküler ağırlıklı hidroksil ve amin sonlu bileşiklerdir. Bu malzemelerin elastomerik özellikleri, polimerin sert ve yumuşak kopolimer bölümlerinin faz ayrımından türetilir; böylece üretan sert bölüm alanları, amorf polieter (veya polyester) yumuşak bölüm alanları arasında çapraz bağlantılar görevi görür. Bu faz ayrımı, çoğunlukla polar olmayan, düşük erime noktalı yumuşak bölümlerin, polar, yüksek erime noktalı sert bölümlerle uyumsuz olması nedeniyle oluşur. Yüksek molekül ağırlıklı poliollerden oluşturulan yumuşak bölümler hareketlidir ve normalde sarmal yapıda bulunurken izosiyanat ve zincir uzatıcılardan oluşan sert bölümler sert ve hareketsizdir. Sert bölümler yumuşak bölümlere kovalent olarak bağlandığından, polimer zincirlerinin plastik akışını engeller, böylece elastomerik esneklik yaratır. Mekanik deformasyon üzerine, yumuşak bölümlerin bir kısmı açılma yoluyla gerilir ve sert bölümler gerilim yönünde hizalanır. Sert bölümlerin bu şekilde yeniden yönlendirilmesi ve bunun sonucunda ortaya çıkan güçlü hidrojen bağı, yüksek gerilme mukavemeti, uzama ve yırtılma direnci değerlerine katkı yapar.
Zincir uzatıcının seçimi aynı zamanda bükülme, ısı ve kimyasal direnç özelliklerini de belirler. En önemli zincir genişleticiler etilen glikol, 1,4-butandiol (1,4-BDO veya BDO), 1,6-heksandiol, sikloheksan dimetanol ve hidrokinon bis(2-hidroksietil) eterdir (HQEE). Bu glikollerin tümü, fazları iyi ayrılan ve iyi tanımlanmış sert segment alanları oluşturan ve eriyik halinde işlenebilen poliüretanlar oluşturur. Türetilmiş bis-fenil üretanı yüksek sert segment seviyelerinde olumsuz bozunmaya maruz kaldığından, etilen glikol hariç hepsi termoplastik poliüretanlar için uygundur. Dietanolamin ve trietanolamin esnek kalıplanmış köpüklerde sertlik oluşturmak ve katalitik aktivite eklemek için kullanılır. Dietiltoluendiamin, RIM'de ve poliüretan ve poliüre elastomer formülasyonlarında yaygın olarak kullanılır.
| Bileşik türü | Molekül | Mol>  kütle | Yoğunluk (g/cm3) | Erime noktası (°C) | Kaynama noktası (°C) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Etilen glikol | 62.1 | 1.110 | −13.4 | 197.4 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Dietilen glikol | 106.1 | 1.111 | −8.7 | 245.5 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Trietilen glikol | 150.2 | 1.120 | −7.2 | 287.8 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Polietilen glikol | 194.2 | 1.123 | −9.4 | 325.6 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Propilen glikol | 76.1 | 1.032 | Süper soğutmalar | 187.4 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Dipropilen glikol | 134.2 | 1.022 | Süper soğutmalar | 232.2 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Tripropilen glikol | 192.3 | 1.110 | Süper soğutmalar | 265.1 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | 1,3-Propandiol | 76.1 | 1.060 | −28 | 210 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | 1,3-Butandiol | 92.1 | 1.005 | — | 207.5 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | 1,4-Butandiol | 92.1 | 1.017 | 20.1 | 235 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Neopentil glikol | 104.2 | — | 130 | 206 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | 1,6-Heksandiol | 118.2 | 1.017 | 43 | 250 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Sikloheksandimetanol | — | — | — | — |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | HQEE | — | — | — | — |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Etanolamin | 61.1 | 1.018 | 10.3 | 170 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Dietanolamin | 105.1 | 1.097 | 28 | 271 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Metildietanolamin | 119.1 | 1.043 | −21 | 242 |
| Hidroksil bileşikleri – iki işlevli moleküller | Fenildietanolamin | 181.2 | — | 58 | 228 |
| Hidroksil bileşikleri – üç işlevli moleküller | Gliserin | 92.1 | 1.261 | 18.0 | 290 |
| Hidroksil bileşikleri – üç işlevli moleküller | Trimetilolpropan | — | — | — | — |
| Hidroksil bileşikleri – üç işlevli moleküller | 1,2,6-Heksantriol | — | — | — | — |
| Hidroksil bileşikleri – üç işlevli moleküller | Trietanolamin | 149.2 | 1.124 | 21 | — |
| Hidroksil bileşikleri – dört işlevli moleküller | Pentaeritritol | 136.2 | — | 260.5 | — |
| Hidroksil bileşikleri – dört işlevli moleküller | N,N,N′,N′-Tetrakis (2-hidroksipropil) etilendiamin | — | — | — | — |
| Amin bileşikleri – iki işlevli moleküller | Dietil toluen diamin | 178.3 | 1.022 | — | 308 |
| Amin bileşikleri – iki işlevli moleküller | Dimetiltiotoluendiamin | 214.0 | 1.208 | — | — |