Güç dengesi (uluslararası ilişkiler)
Tarihi

Daha fazla bilgi: Avrupa güç dengesi ve Uluslararası ilişkiler (1814-1919)
David Hume’un Güç Dengesi Üzerine Deneme adlı eserinde işaret ettiği üzere, dış politikanın bilinçli bir hedefi olarak güç dengesinin korunması ilkesi tarih kadar eskidir ve Yunan siyaset teorisyeni ve devlet adamı Thukididis kullanılmıştır. International Studies Quarterly'de 2018 yılında yapılan bir çalışma “Korintlilerin Pers Savaşları öncesinde Peloponez Savaşı sonrasına kadar yaptıkları konuşmaların, dış politikalarının kalıcı bir tezini ortaya koyduğunu doğrulamıştır: Yunan şehir devletleri toplumunda, bir tiran şehrin ortaya çıkmasını önlemek için Atina, Sparta ve İstefe gibi emperyal hırs eğilimlerine karşı koyulmalıdır.”
Rönesans dönemi İtalyan şehir devletleri arasında 15. yüzyılda yeniden ortaya çıkmıştır. Milano Dükü Francesco Sforza ve Floransa hükümdarı Lorenzo de' Medici, İtalik Birliği ile böyle bir politikayı aktif olarak izleyen ilk yöneticilerdi ancak tarihçiler genellikle yeniliği Floransa'nın Medici yöneticilerine atfetmişlerdir. Floransa'nın politikasına ilişkin tartışmalar Medici'nin damadı Bernardo Rucellai’nin De Bello Italico adlı eserinde bulunabilir. Bu eser Fransa Kralı VIII. Charles’ın İtalya’yı işgalinin tarihidir ve güç dengesi kavramını tarihsel analize sokmuştur.
Vestfalya Barışı’ndan önce Avrupa uluslararası ilişkilerinin baskın yönü olan enternasyonalizm, yerini güç dengesi doktrinine bıraktı. Vestfalya Barışı'nda güç dengesinden açıkça bahsedilmese de müzakereler sırasında bu doktrine atıfta bulunulmuştur. Devletlerin daha sonraki davranışları güç dengesini yansıtmıştır. 1713 Utrecht Antlaşması’nda doktrine birçok kez atıfta bulunulmuştur.
Grotius ve haleflerinin uluslararası hukuk fikrini geliştirdikleri 17. yüzyılın başlarına kadar güç dengesi diplomasinin temel bir ilkesi olarak formüle edilmemişti ancak bu formülasyon mevcut uygulamaları yansıtıyor olmalıydı. Bu yeni disipline uygun olarak Avrupa devletleri bir tür federal topluluk oluşturdular. Bu topluluğun temel koşulu güç dengesinin korunmasıydı, yani öyle bir düzen kurulmalıydı ki hiçbir devlet ya da hükümdar diğerlerine kesinlikle üstünlük sağlayamamalı ve onlara yasalar dayatamamalıydı. Herkes bu çözümle eşit derecede ilgilendiğinden bu çözümün koşullarından herhangi biri ihlal edildiğinde ya da toplumun herhangi bir üyesi tarafından saldırıya uğradığında silah zoruyla bile olsa müdahale etmek her gücün çıkarı, hakkı ve görevi olarak kabul edildi.
Güç dengesi ilkesi bir kez formüle edildikten sonra siyaset biliminin bir aksiyomu haline geldi. Fénelon, Talimatlar adlı eserinde bu aksiyomu genç Fransız veliahtına aşılamıştır. Büyük Frederick, Anti-Machiavel adlı eserinde bu ilkeyi dünyaya ilan etti. Friedrich von Gentz, 1806'da Güç Dengesi Üzerine Fragmanlar’da bu ilkeyi hayranlık uyandıracak bir açıklıkla yeniden ifade etti. Bu ilke, 14. Louis ve Napolyon’a karşı kurulan koalisyonların temelini ve Vestfalya Barışı (1648) ile Viyana Kongresi (1814) arasındaki Avrupa savaşlarının çoğunun sebebini oluşturmuştur. Özellikle Büyük Britanya tarafından I. Dünya Savaşı’na kadar savunulmuş ve Avrupa'nın kara gücünün kendi deniz üstünlüğüne sahip olmasını engellemeye çalışmıştır.
19. yüzyılın büyük bir bölümünde Avrupa haritasını yeniden şekillendiren bir dizi ulusal ayaklanma, güç dengesini belirsizleştirdi. Yine de, Fransız Devrimi’nin serbest bıraktığı milliyetçilik güçlerini ehlileştirmek için diplomasinin tüm çabalarının temelini oluşturdu. Devrim sonrasında, nispeten sükunetin yeniden tesis edilmesiyle birlikte bu ilke, bir kez daha, görünürdeki amacı barışın korunması olan çeşitli siyasi ittifakların etkin nedeni olarak ortaya çıktı. 1848-1914 dönemine ilişkin olarak İngiliz diplomasi tarihçisi A.J.P. Taylor şunları söyler:
Avrupa neredeyse savaş kadar barış da görmüştür ve bu barış dönemlerini güç dengesine borçludur. Hiçbir devlet diğerlerini yutacak kadar güçlü olmamıştır ve büyük güçlerin karşılıklı kıskançlığı kendilerini koruyamayacak olan küçük devletleri bile korumuştur.
Amerikalı meslektaşı diplomasi tarihçisi Edward Mead Earle, Taylor tarafından özetlenen dönemin son çeyrek yüzyılına ilişkin şunları söylemiştir, “Yaklaşık 1890’da başlayan çeyrek yüzyıl boyunca Avrupa ve Uzak Doğu’da istikrarsız bir güç dengesi altında yaşadı ve bunun sonucunda… dünya çılgınca bir krizden diğerine ve nihayet felakete sürüklendi.” Earle şu sonuca varıyor: “Güç dengesi hepimizi krematoryuma götürebilir.” Clarence Streit, ünlü Union Now adlı eserinde güç dengesi teorisinin 1914'te olduğu gibi 1939'da da felaketi hazırladığını söylemiştir: “Güç dengesinden daha kısır, hayali, fantastik, patlamış ve patlayıcı bir barış politikası yoktur.”
1953 yılında Ernst B. Haas, güç dengesi teorisini eleştirmiş ve bu kavramı kullanan uluslararası ilişkiler çalışmalarının “filolojik, semantik ve teorik karışıklık” ile boğuştuğunu savunmuştur.
1945'ten bu yana Streit ve Earle'ün argümanları Taylor'ınkilere üstün gelmiştir. Ayrıca atom bilimciler güç dengesi kavramına karşı da topyekün bir savaş açmışlardır:
Güç dengesi sistemi bugün gözden düşmüştür. Tarihçiler ve uluslararası hukukçular tarafından ona yapılan atıflar, genellikle ya defalarca başarısızlığa uğrayan bir savaş sistemi olduğunu ya da amacında genellikle başarılı olan bir savaş yapma sistemi olduğunu ima etmektedir… Bir Avrupa sistemi olarak hakim olduğu dönemde, örneğin 1648’ten 1918’e kadar, savaşı önleme konusundaki sicili kesinlikle çarpıcı değildi. Aslında, muhtemelen önlediğinden daha fazla savaşın başlamasından kendisi sorumluydu.
Eski Almanya Dışişleri Bakanı Joschka Fischer, 1945 sonrası Avrupa kavramının özünü, 1648 Vestfalya Barışı sonrasında ortaya çıkan Avrupa güç dengesi ilkesinin ve tek tek devletlerin hegemonik hırslarının reddi olarak yorumlamıştır ve “Avrupa entegrasyonu, bu kıtada yüzyıllardır süregelen ve tekrar tekrar korkunç hegemonya savaşlarıyla sonuçlanan ve 1914-1945 yılları arasında iki Dünya Savaşı’yla doruğa ulaşan istikrarsız güç dengesine bir yanıttı” demiştir. Eski ABD Savunma Bakanı Dick Cheney de Avrupa ve diğer demokrasiler için aynı şeyi ifade etmiştir: “Bölgesel ve hatta küresel barış dengede dururken birden fazla askeri gücün güvenlik yapıları adı altında birbirini dengelediği eski dönemlere dönmek ne bizim ne de diğer demokrasilerin çıkarınadır. NATO Genel Sekreteri Manfred Wörner, Soğuk Savaş’ın sonunda Avrupa’nın alternatifini özetlemiştir:
Avrupa’nın önünde temel bir seçim var: ya eski güç politikalarına ve geçmiş yüzyılların güç dengesi diplomasisine geri dönecek ya da ister çok uluslu ister uluslarüstü işbirliğine dayalı olsun yeni bir barış ve özgürlük düzenine giden yolda ilerleyecek. Seçimimiz açıktır: ileriye gidiyoruz.
Tarihçi Sverre Bagge’ye göre, güç dengesi mantığı üç İskandinav krallığının (Norveç, İsveç ve Danimarka) birleşmesini engellemiş olabilir çünkü bir krallığın diğer krallıkları fethetmesini önlemek için dengeleyeci koalisyonlar kurulmuştur.