stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Türkiye Komünist Partisi (1920)
Tarihsel mirasçılar

1996 yılında TBKP ve SBP süreçlerine muhalif olan 10 Eylül grubu farklı çevrelerin de birleşimiyle, 1974 yılında TKP'nin yasal alanda sesini duyurmak için çıkarılan ancak 1980 yılında sıkıyönetim komutanlığı emriyle kapatılan Ürün Sosyalist Dergi ile aynı adı taşıyan bir dergiyi 1997'de yayınlamaya başladı.
11 Kasım 2001'de Sosyalist İktidar Partisi gerçekleştirdiği olağanüstü kongresiyle Türkiye Komünist Partisi adını aldı. Fakat Sosyalist İktidar grubu, TİP'in TKP ile birleşmesine karşı çıkmış ve parti içerisinde (TİP) hizip oluşturmuştur. Kuruluş tarihi olarak 10 Eylül 1920'de gerçekleştirilen Bakü Kongresi'ni esas aldığını ilan eden parti, Türkiye'de komünist ve devrimci hareketin 1920'den günümüze ulaşan bütünsel tarihinin mirasçısı olduğunu iddia etti. Bu sürecin öncesinde ve sonrasında geçmişte TKP saflarında mücadele etmiş fakat partiden tasfiye edilmiş (oportünist, revizyonist, Kemalist ithamlar) birçok kişi yeniden partili mücadeleye katıldı. 2002 yılında "Paranın Saltanatı Varsa Halkın TKP'si Var!" sloganı ile ilk defa seçimlere giren parti 2014 yılında ikiye bölündü. Ayrılan gruplar geçici bir protokolle HTKP ve KP adını aldı. TKP'nin adı ve hukuki kazanımları koruma altına alındı.
2001 yılında Sosyalist İktidar Partisi'nin yaptığı kongreyle kurulan TKP içinde yaşanan ayrışlardan kurulan TKH (Türkiye Komünist Hareketi) 1920'de kurulan TKP'nin tarihsel mirasçılardan birisi olduğu ifade etmektedir.
2011 yılında Ürün Sosyalist Dergi çevresi ve TBKP öncesinde Türkiye Komünist Partisi, İKD, İGD, Maden-İş, Birlik Dayanışma Hareketi içerisinde mücadele etmiş üyeler  birleşerek Suphi'den Bilen'e Gelenek Yaşıyor Girişimi'ni kurdu ve girişim TKP "Kurucular Kurulu" olarak partileşmeye gideceğini ilan etti.
6 Şubat 2012 Pazartesi, yasal olarak TKP'nin kurulması için dilekçe verildi. Fakat aynı isimde başka bir yasal parti olduğu gerekçesi ile bakanlık dilekçeyi kabul etmedi. Bakanlığın dilekçeyi kabul etmemesi nedeniyle aynı gün Toplumcu Kurtuluş Partisi adıyla yasal parti başvurusunda bulunuldu. 15 Şubat 2012 tarihinde kurucular kurulunun aldığı karar ile Toplumcu Kurtuluş Partisi'nin tüzüğünün birinci maddesi değiştirilerek partinin adı Türkiye Komünist Partisi olarak değiştirdiğini duyurdu ve bu değişikliği Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirdi
15 Nisan 2012'de, yaşanan şiddet olaylarının  medya tarafından "sol içi şiddet" olarak yayınlaması ve 1 Mayıs öncesi bir provakosyana yer verilmemesi için partinin adını TKP 1920 olarak değiştirdiğini açıkladı.
Liderler galerisi

Mustafa Suphi,
TKP MK Başkanı
(1920-21)
Ethem Nejat,
TKP MK Genel Sekreteri
(1920-21)
Salih Hacıoğlu,
TKP MK Genel Sekreteri
(1922-25)
Şefik Hüsnü Deymer,
TKP MK Genel Sekreteri
(1925-26, 1946-59)
Vedat Nedim Tör,
TKP MK Genel Sekreteri
(1926-27)
Reşat Fuat Baraner,
TKP MK Genel Sekreteri
(1929-46)
Zeki Baştımar,
TKP MK 1. Sekreteri
(1962-73)
İsmail Bilen,
TKP MK Genel Sekreteri
(1973-83),
TKP Başkanı (1983)
Nabi Yağcı,
TKP MK Genel Sekreteri
(1983-87)
Parti tarafından 1 Mayıs İşçi Bayramı için basılan bildiri.
Elmalı

Başlığın diğer anlamları için Elmalı (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Elmalı |
| --- | --- |
İlçe

 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Antalya
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Faruk Erdem
 • Belediye başkanı: Halil  Öztürk (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 1658 km²
Rakım: 1150 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 39.254
 • Kır: -
 • Şehir: 39.365
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 07700
İl alan kodu: 242
İl plaka kodu: 07
Resmî site http://www.elmali.bel.tr
Elmalı, Türkiye'nin Antalya iline bağlı bir ilçedir. İl merkezinin 114 km batısında yer alan ilçe, Muğla iline komşudur.
Tarihçe

Elmalı İlçesi, Likya bölgesinin kuzeyinde yer alıp tarih boyunca birçok uygarlığın hâkimiyetine girmiştir. Yönetim anlayışı olarak, Anadolu Selçukluları tarafından bu topraklara yerleştirilen ve bölgeye kendi adlarını veren Tekeli Türk boyları tarafından kurulup gelişti. I. Bayezid döneminde de Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Gerek Teke beylerinin, gerekse ilk Osmanlı devrindeki Teke Sancak beylerinin bu bölgeyi yaylak olarak kullanmaları ve hatta bazı tarih kitaplarında Teke Sancağı'nın merkezi olarak Antalya yerine Elmalı'nın gösterilmesi, bu yerleşimin kuruluşu ile ilgili bulunmaktadır. Elmalı tarihte; "Kabalı", "Amelas" ve "Elmalu" isimleri ile anılmıştır.
Kentle ilgili Osmanlı dönemine ait bilinen en eski kayıt 1419 tarihli vakıf kayıtlarıdır. 1455 tarihinde kent kayıtlarında, Tekeoğlu vakfı olan Bey Hamamı'nın adının geçmesi Elmalı şehrinin Tekeoğullarından itibaren imarına hız verildiği anlaşılmaktadır. 1455 tarihli tahrir kayıtlarında Elmalı'da mahalle adı geçmeyip “Nefs-i Elmalu” adı yer almaktadır. Bu tarihlerde gayrimüslimlerden söz edilmeyip nüfusun 330 kişi civarında olduğu tahmin edilir. 16. yüzyıl ortalarında, dönemin Tapu Tahrir belgelerine bakıldığında, 22 mahalle ve 233 hane ile yaklaşık 1475 civarında nüfustan söz edilir. 16. yüzyıl ortalarına doğru Elmalı'da az da olsa gayrimüslim nüfustan söz edilmektedir. Kayıtlarda, bu azınlığın Bağköy civarında yaşadığı belirtilmektedir. 1530 tahririne göre Elmalı'da, 22 hane, 1568 tahririne göre 12 hane bulunmaktadır. 1901–1902 tarihli Konya Vilayet salnamesinde kentte; 230 Rum, 331 Ermeni ve 2 Musevi olduğu belirtilmektedir. 1841 yılına doğru şehir nüfusunun 10 bin civarında olduğu belirtilmektedir. Elmalı, askeri yollardan uzak kalmış olmak dolayısıyla fazla gelişmemişse de, kendine göre yöresel bir ekonomik faaliyetin merkezi olmuştur. Bunun yanında, Kaş, Finike, Kumluca ve Fethiye'den gelen yolların bir kavşağı durumunda olup; Korkuteli üzerinden Antalya ve iç kesimlere bağlantılı bulunması ekonomik gelişimin sebebi olmuştur. Eskiden beri Elmalı, verimli ovadan elde edilen hububat ve bakliyat ile dağlarda tahtacı aşiretler tarafından kesilen kerestelerin ve çeşitli hayvan ürünlerinin toplandığı bir pazar yeri hizmeti gördüğü gibi; burada pamuklu bezler dokunur, dericilik de ileri gitmişti. 19. yüzyıl sonlarında kentte vakıf sayısın arttığı ve buna bağlı olarak da yapısal bir gelişimin hasıl olduğu gözlenmektedir. Bu tarihlerde kentte; 1 adet hükûmet dairesi, 35 cami ve mescit, 1 tekke, 22 mektep, 10 medrese, 2 kilise, 3 han, 3 hamam, 293 dükkân, 24 değirmen, 8 tabakhane, 10 kahvehane, 3 kütüphane vardır. 19. yüzyıl sonunda Konya vilayetinin, Antalya Sancağı'na bağlı olan Elmalı'nın 1868 yılında belediyesi kuruldu. Cumhuriyet dönemi içerisinde, 1940 yılında çıkan bir yangında zarar gördü ve yeniden imar edildi.
Coğrafya

Elmalı ilçesi, Güney Anadolu'yu kapsayan Toros Dağları'nın Batı Akdeniz Bölgesi'nde uzanan kıvrımları arasına sıkışmış çanak şeklindeki bir plato üzerinde kurulmuştur. Kuzey yarımküre 46-46 doğu meridyen düzleminde ve 2503 m yüksekliğe varan Elmalı Dağı'nın güney eteğindedir.
Elmalı, Toros Dağları'nın bir kolu olan Beydağları ile çevrili olup, şehir merkezinin bulunduğu yer adeta bir çanağı andırır. Bu çanak içinde ilçenin kuzeyinde Elmalı Dağı, doğusunda Tilkicilik Tepesi, batısında Topdağı Tepesi, güneyinde de Elmalı Ovası yer almaktadır.
Akarsuları düzenli bir rejim göstermez. Dağların eriyen karlarından oluşan çay ve dereler yukarıda belirtilen ovaların bazı yerlerin sulanmasında önemli rol oynar. 4 tarafının dağlarla çevrili olmasından dolayı ilçe, Akdeniz'den gelen ılık ve nemli hava kütlelerinin etkisine kapalı kalır dolayısıyla Akdeniz Bölgesi'nde bulunduğu halde karasal iklimin özellikleri daha ağır basmaktadır. İlçenin alçak kesimleri antropojen bozkırlarla kaplı iken yüksek kesimlerde yer yer ardıç ve sedir topluluklarına da rastlanır.
Nüfus

İlçe merkezine bağlı; 60 mahalleden oluşmaktadır.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 16.212 | 4.150 | 12.062 |
| 1935 | 20.481 | 4.552 | 15.929 |
| 1940 | 22.654 | 5.572 | 17.082 |
| 1945 | 22.496 | 5.217 | 17.279 |
| 1950 | 24.047 | 4.990 | 19.057 |
| 1955 | 26.174 | 5.191 | 20.983 |
| 1960 | 29.734 | 6.743 | 22.991 |
| 1965 | 31.900 | 8.482 | 23.418 |
| 1970 | 34.106 | 9.014 | 25.092 |
| 1975 | 35.181 | 10.184 | 24.997 |
| 1980 | 40.586 | 11.816 | 28.770 |
| 1985 | 40.357 | 12.280 | 28.077 |
| 1990 | 35.324 | 12.384 | 22.940 |
| 2000 | 40.041 | 14.561 | 25.480 |
| 2007 | 36.213 | 14.038 | 22.175 |
| 2008 | 38.077 | 14.442 | 23.635 |
| 2009 | 37.645 | 14.478 | 23.167 |
| 2010 | 37.756 | 14.636 | 23.120 |
| 2011 | 37.901 | 14.884 | 23.017 |
| 2012 | 37.783 | 15.230 | 22.553 |
| 2013 | 38.563 | 38.563 | veri yok |
| 2014 | 38.598 | 38.598 | veri yok |
| 2015 | 38.515 | 38.515 | veri yok |
| 2016 | 38.623 | 38.623 | veri yok |
| 2017 | 38.651 | 38.651 | veri yok |
| 2018 | 39.254 | 39.254 | veri yok |
| 2019 | 38.972 | 38.972 | veri yok |
| 2020 | 39.365 | 39.365 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Ekonomi

Genel olarak Elmalı ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Meyvecilik ön plandadır. Türkiye'deki elmanın %14'ü ilçede üretilir.[kaynak belirtilmeli] Son yıllarda yeni ürün çeşitleri ve üretim teknikleri ile meyvecilik değişim göstermiştir. Verilen destekler ile seracılık gelişmiştir. 
İlçede sanayi çok gelişmiş değildir ve sanayide büyük işçi grubu çalıştıran kuruluşlar yoktur. Mevcut sanayi kuruluşları da ilçenin bu yapısı nedeniyle meyve ve meyve suları ile ilgilidir. 2008 yılı Eylül ayında Tekke mahallesinde üzüm ve meyve şarabı fabrikası faaliyete geçerek üretime başlamıştır. 2009 yılında 2000 ton kapasiteye ulaşacak olan Elmalı şarap fabrikası, 2010 yılında da ihracata başlamıştır.
İlçe turizm potansiyeli yönü itibarıyla pek canlılık göstermemektedir. Bazı yabancı turist kafileleri, günübirlik ilçeyi ziyaret etmektedir. Dışarıdan gelecek olan turistler için ilçe, sadece bir geçiş yolu durumundadır. Bu da ilçe için az da olsa ekonomik bir değer ifade etmektedir. İlçenin yayla iklimi karakterinde olması, yaz aylarının serin geçmesi nedeniyle, bu aylarda Finike, Demre, Kaş, Fethiye ve Kumluca gibi yerleşim yerlerinden ilçeye yazlıkçılar gelmektedirler. Bu durum ilçeye ekonomik katkı sağlamaktadır.
Elmalı Belediyesi'ne bağlı Hacımusalar beldesinden ve Semahöyük mahallesinin Karataş mevkiinden küp mezarları çıkarılmıştır.
Kültür ve turizm

Geleneksel kültürün gündelik yaşama içerisinde korunmaya çalışıldığı Elmalı'da, yöresel sanatlar ve şenlikler yüzlerce yıl boyunca bölgeye uğrayan Yörüklerin desen ve renk zenginliği ile yoğrulmuştur. Bu zenginliğin hissedildiği yörede; bakırcılık, demircilik, kuyumculuk, halı-kilim-çuval-heybe dokumacılığı, taş işlemeciliği, kahve değirmeni ve ahşap işçiliği ilk sırada gelen el sanatlarıdır. Özellikle dokumacılığın bir dalı olan ve keçi kılından dokunan çul kilimler, Selçuklulardan kalma bir mirastır. Geometrik figürler ve kelebek motifleriyle dokunan çullar, dayanıklılığından dolayı çoğunlukla çadır ve kilimlerde kullanılmaktadır. Elmalı'da el sanatlarının yanı sıra şenlikler ve festivaller de vazgeçilmezler arasında yer almaktadır. Bunlara örnek olarak; Tarihi Elmalı Yeşilyayla Güreşleri, Gömbe Festivali, Elmalı - Tekke Köyü Abdal Musa Şenlikleri ve Hıdrellez Şenlikleri gösterilebilir.
Elmalı'da sınırları içinde bulunan tarihi ve arkeolojik yapılar ile kültür turizmi bakımından pek çok olanak vardır. İlçenin Teke Beyliği'nin merkezi olması dolayısıyla o çağlardan itibaren çevrenin kültür merkezidir. Osmanlılar devrinde ilçede 7 medrese olduğu bilinmektedir.
Bölgede yapılan arkeolojik kazılar sonucunda yapılan tarihe ve tanrıçalara ev sahipliği yapan birçok tarihî eser gün ışığına çıkartılmıştır. Bunlardan bazıları olan Kızılbeli Mezarları, Likya Yolu, Fildişi Çocuklu Kadın Heykeli, Gümüş Kral Heykeli, Semahöyük Küp Mezarları, Yapraklı Köyü Yazılı Kaya, Armutlu Köyü Kaya Mezarı, Söğle Yaylası Arı Serenleri tarihsel ve kültürel zenginliğin göstergesidir. Ayrıca Elmalı'da, Çobanisa-Gilevgi mahallesi arasında tarihi Helenistik devri Gilevgi Kalesi bulunmaktadır.
İlçe sınırları içerisinde tarih öncesine ait hayat izleri taşıyan kalıntılar olan höyükler, eski eserler bakımından bakir inceleme alanlarıdır. Semahöyük ve Müren höyükleri en önemlilerindendir. Bölgede yapılan kazılarda, MÖ 2000-2500 yıllarının yerleşim kalıntılarını gün ışığına çıkarmıştır. 1963 yılında başlayan bu kazılar yaz aylarında devam etmektedir. Hâlen Karaburun ve Kızılbel Kral Mezarları'nın onarım ve koruma çalışmaları sürdürülmektedir. MÖ 450 yıllarında yapıldığı rivayet edilen bu mezarların duvarlarının iç alanları çepçevre renkli mozaik ve fresklerle süslenmiş av ve savaş sahneleri renk ve canlılığını koruyarak günümüze kadar ulaşabilen nadir eserlerdendir. Hacıyusuflar ve Yuva köyleri yanındaki Likya ve Roma kalıntıları da tarihi ve turistik yerlerdendir. Ömer Paşa Camii, Kesik Minare(en:Kesik Minare) ve medreseler gibi Osmanlı dönemine ait pek çok görülmesi gereken yer de ilçede mevcuttur. 2011'de açılan müze'de bu eski eserler, tarihi eşyalar, sikkeler bulunmaktadır.
Windows 98

| --- | --- |

Windows 98'den bir görünüm
Geliştirici(ler): Microsoft
İşletim sistemi ailesi: Windows
Son kararlı sürümü: 4.10.1998 
Kaynak türü: Kapalı kaynak
Lisans: Özel mülk yazılım, ücretli
Çekirdek türü: Monolitik
Güncelleme yöntemi: Windows Update 
İlk yayınlanma:  15 Mayıs 1998 (26 yıl önce) (1998-05-15)
Genel durumu:  25 Haziran 1998 (26 yıl önce) (1998-06-25)
Son kararlı sürümü:  4.10 build 2222 A / 5 Mayıs 1999 (25 yıl önce) (1999-05-05)
 
Öncülü: Windows 95
Ardılı: Windows Me
Web sitesi: http://windows.microsoft.com

Temel desteğin sona ermesi:  30 Haziran 2002
Genişletilmiş desteğin sona ermesi:  11 Temmuz 2006
 
Windows 98, Microsoft'un ürettiği işletim sistemi ailesi Windows'un MS-DOS üzerinde yükselen beşinci ve son ana sürümü ve Windows 9x serisinin 2. ana versiyonudur. Microsoft bu sürümle çoklu ortam (multimedia) ve internet hizmetlerini bu sürüme eklemiştir. Windows 98, 15 Mayıs 1998'de üretime hazır konuma gelip 25 Haziran 1998 tarihinde piyasaya sürülmüştür. Windows 98, önceleri Memphis ve Windows 97 kod adlarıyla biliniyordu. Öncüsü Windows 95 gibi Windows 98 de 16-bit/32-bit arası hibrit çalışan ve açılış şekli MS-DOS üzerine kurulu olan bir işletim sistemidir. İlk defa Windows Driver Model modeline uyum sağlayan Windows işletim sistemidir. Ayrıca Windows 98 disketlerle kurulabilen son Windows işletim sistemidir. RTM yapı numarası 1998.6'dır.
Yenilikleri ve geliştirmeleri

Internet Explorer 4.01 eklendi
FAT32 dosya sistemi eklendi (aslında Windows 95 OSR2 bu dosya sistemini içermekteydi)
Masaüstüyle İnternet'i birleştiren ve görevleri tek tıklamayla kolaylaştıran Active Desktop eklendi.
E-posta yazılımı olan Outlook Express ve rehber kaydı olan Windows Address Book eklendi
Microsoft FrontPage Express eklendi.
İnternet üzerinden sohbet etmeye yarayan Microsoft Chat yazılımı eklendi.
Windows Gezgini'ne HTML görünüm, "İleri", "Geri" tuşları gibi Internet Explorer işlevleri ile .CAB dosyaları görüntüleme desteği eklendi
İnternet sitelerini (Genellikle haber ve eğlence siteleri) takip etmek (RSS gibi) ve çevrimdışı görüntüleme özelliği olan Microsoft Active Channels eklendi.
Daha gelişmiş USB desteği, USB HID/PID cihaz desteği ve ACPI 1.0 desteği eklendi.
TV kartı veya internet üzerinden televizyon izleme özelliği olan Microsoft WebTV for Windows yazılımı eklendi. (Bu yazılım, Windows 98 Türkçe sürümünde bulunmaz.)
ICM (Image Color Management) 2.0 eklendi.
System File Checker (SFC) eklendi.
DCOM 1.2 eklendi.
HyperTerminal'e TCP/IP bağlantı desteği eklendi.
Kızılötesi desteği eklendi.
VCACHE, SMARTDRV'ın yerini aldı.
Büyüteç aksesuarı eklendi.
DirectSound eklendi.
ACPI 1.0 desteği eklendi.
Kurulum arayüzü yenilendi.
Telephony API (TAPI) 2.0 eklendi.
Kritik güncellemeleri bildiren Windows Update eklendi
Microsoft PLUS! 95'te bulunan 3D Pinball Space Cadet oyunu, DriveSpace 3, Görev Zamanlayıcısı ve çeşitli temalar eklendi.
Windows Driver Model (WDM) ve Broadcast Device Architecture (BDA) eklendi.
Windows 98'in Sistem Gereksinimleri

486DX2/66 MHz veya daha yüksek işlemci (Pentium işlemci önerilir.)
16 MB RAM (24 MB önerilir)
En az 500 MB HDD boş alan
VGA veya yüksek çözünürlüklü monitör (640X480)
CD-ROM veya DVD-ROM sürücü
Microsoft mouse veya uyumlu işaretleme aygıtı
Windows 98 Second Edition (SE)

Windows 98 Second Edition ya da 98 SE, Microsoft tarafından 1999 yılında piyasaya sürülen ve Windows 98'in bazı eksiklerini kapatan bir sürümdür. 98 SE, Windows 98 kullanıcılarına Windows Update yoluyla sunulmuştur. RTM yapı numarası 2222A'dır. Bu sürüm ile;
Internet Explorer, 5.0'a yükseltildi
İnternet bağlantı paylaşımı ve LAN desteği eklendi
NetMeeting, 3.0 sürümüne yükseltildi
FireWire desteği eklendi.
DirectX ve Windows Media Player güncellendi.
Ek Paketler > Microsoft Plus! For Windows 98

Microsoft, Windows 98 işletim sistemine yönelik geliştirdiği Microsoft Plus! for Windows 98'i tanıtarak Windows 98 deneyimini gelişmiş dijital medya araçları, oyunlar ve 3 boyutlu ekran koruyucuları gibi göze hitap eden masaüstü temaları ile zenginleştirmiştir.
Orijinal serinin devamı niteliğindeki Plus! 98, Windows 98'in standart temalarının yanı sıra 18 adet masaüstü teması da içermektedir. (Çizgi roman karakterleri FoxTrot ve Garfield, bu temalardan bazılarıdır.) Ayrıca Windows 98'le uyumlu yeni programlar ve araçlar mevcuttur. Var olan ekran koruyucularına Organic Art 3D ekran koruyucuları da eklenmiştir. Başlat Menüsü'ndeki temizlik araçları Windows 98'in bakım sihirbazına eklenmiştir. Cybermedia Non-Critical File Cleaner (Cybermedia Önemsiz Dosya Temizleyicisi), disk temizleme aracına eklenmiştir. Windows Explorer'a ZIP dosyası entegrasyonu ilk kez Plus! 98'le Windows'a kazandırılmıştır. Microsoft Golf 98 Lite, Lose Your Marbles! ve Spider Solitaire gibi yeni oyunlar Plus! 98'de yer almıştır. CDDB (Compact Disk Database) destekli Deluxe CD Player ile Microsoft Picture It Express versiyonu da Plus! 98'de yer alıyordu. Plus! 98'de altı aylık ücretsiz güncelleme hizmeti sunan McAfee VirusScan 3.0 da mevcuttu.
Trinitrotoluen

Başlığın diğer anlamları için TNT sayfasına bakınız.
Trinitrotoluen (TNT) veya daha özel olarak 2,4,6-trinitrotoluen, C6H2(NO2)3CH3 formülüne sahip bir kimyasal bileşiktir. Bu sarı katı bazen kimyasal sentezde bir reaktif olarak kullanılsa da, daha çok uygun kullanım özelliklerine sahip bir patlayıcı madde olarak bilinmektedir. TNT'nin patlayıcı verimi, bombaların standart karşılaştırmalı kuralı ve patlayıcıların yıkıcılığı olarak kabul edilir. Kimyada, TNT yük transfer tuzları üretmek için kullanılır.
Tarihi

TNT, ilk kez 1863 yılında Alman kimyager Joseph Wilbrand tarafından sentezlendi. Uzun yıllar boyunca patlayıcı özelliği keşfedilmeyen TNT, boyar madde olarak kullanıldı. TNT'nin patlayıcı özelliğinin keşfiyle birlikte önce 1902 yılında Almanlar, 1907'de de İngilizler tarafından kullanıldı. Bileşik, günümüzde yaygın şekilde kullanılır.
Sentezi

TNT, üç adımda sentezlenir. İlk adımda toluen, sülfürik ve nitrik asit karışımı bir çözeltide nitrolanarak MNT (mononitrotoluen) sentezlenir. Bu çözeltideki nitrik asit nitrolama için gerekli nitro grubunu sağlarken, sülfürik asit katalizör görevi görür. MNT tekrar nitrolanıp dinitrotoluene (DNT) dönüştürüldükten sonra üçüncü bir nitrolama ile TNT elde edilir.
Fiziksel  ve kimyasal özellikleri

Trinitrotoluen 80,6 °C'de erir ve donduğunda iğne gibi renksiz kristaller meydana getirir. Alkol, aseton, benzin ve toluende çözünürken suda çözünmez. Suda çözünmeme ve suyu soğurmama özellikleri, nemli ortamlarda kullanımını kolaylaştırır. TNT, diğer güçlü patlayıcılar ile kıyaslandığında, görece kararlı bir bileşiktir.
TNT'nin patlama tepkimesi şöyledir;
Tepkime ısıveren olmasına karşın aktivasyon enerjisi yüksektir.
Kullanım alanları

TNT, yaygın olarak bomba, mayın, torpido ve madenlerde patlayıcı madde olarak kullanılır. Top şekline getirildiğinde, patlama sırasındaki sıkışmaya karşı koyar. Şoka dayanıklılığı patlayıcının fiziksel hâliyle ilgilidir. Bu nedenden dolayı buharla eritilen ve sıvı olarak bomba biçiminde dökülen TNT, kristal TNT'ye nazaran şoka karşı daha az duyarlıdır.
Canlılar üzerine etkileri

TNT'nin tozu cildin, tırnakların, saçın ve mukozanın sararmasına, deriye değmesi ise kaşıntılı egzamaya sebep olur. Nefesle veya yutma ile vücuda girmesi mide rahatsızlıklarına, zehirlenmeye, bazı kimselerdeyse böbrek ve idrar yolları hastalıklarına, hatta komaya sebep olur. Birinci dünya Savaşı’nda TNT ile iç içe çalışan kadın cephane işçilerinin deri renklerinin sarardığı görülmüştür. Bu işçilere, derilerinin renginden dolayı “canary girls” (kanarya kızları) denir.
Cenk Erdoğan

| Cenk Erdoğan |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Doğum: Cenk Erdoğan 1979 (45-46 yaşında) İstanbul, Türkiye
Tarzlar: Caz
Meslekler: Müzisyen
Çalgılar: Gitar, Perdesiz Gitar
Etkin yıllar: 2001–günümüz
Müzik şirketi: Baykuş Müzik, Lin Records, Stockholm Jazz Records
Resmî site: cenkerdogan.net

Cenk Erdoğan (d. 1979, İstanbul), Türk caz müzisyeni, besteci ve aranjör.
Yaşamı > Eğitimi

1979 yılında İstanbul'da doğdu. Müzik çalışmalarına Özel Kalamış Lisesi'nde Murat Ermutlu ile başladı. 1997 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi Müzik (Kompozisyon) bölümüne burslu girmeye hak kazandı. Kamil Özler, Neşet Ruacan ve Şevket Akıncı ile gitar teknikleri ve ifade biçimleri ve Aydın Esen, Ali Perret, Can Kozlu, Kamil Özler ve Lawrence "Butch" Morris ile caz kompozisyon ve aranjman teknikleri üzerine çalıştı. Bu bölümü 2001 yılında birincilikle bitirdi.
Yaşamı > Kariyeri

Erdoğan, müzik kariyerine 2000 yılında kurduğu On CUE grubu ile başladı, bu grupla çeşitli caz kulüplerinde bestelerini çaldı. 2003 yılında Cengiz Onural'ın Bir Nefes Hayat albümünde aranjör olarak yer aldı.
2008 yılında ilk albümü İle Baykuş Müzik'ten yayımlandı. Davulda Arda Baykurt, basta Alper Kılıç'ın yer aldığı albümün prodüktörlüğünü Sinan Sakızlı yaptı.
Yine aynı sene yönetmenliğini Çağan Irmak'ın yaptığı Issız Adam filminin müziklerini yaptı. Bu çalışması ile Yeşilçam Ödülleri'nde 2009 En İyi Film Müziği ödülünü kazandı. Aynı yıl, Jehan Barbur ile Şems Unutma adlı oyun için yaptıkları müziklerle Direklerarası Seyircileri Tiyatro Ödülleri'nde Özgün Tiyatro Müziği Ödülü'nü aldılar.
2009'da kendi adını taşıyan triosu ile 16. İstanbul Caz Festivali ve 19. Akbank Caz Festivali'nde çaldı, İstanbul Caz Festivali'ndeki konserde Hollandalı saksofon sanatçısı Tineke Postma da onlara eşlik etti. Aynı yıl içinde Yinon Muallem Ensemble ile Bochum'da düzenlenen Karawane 2009 festivalinde çaldı. 2010 yılında Orhan Osman'ın kurduğu Tukophony All Stars ekibinde yer aldı, bu ekipte Trilok Gurtu ve Dominique Di Piazza ile aynı sahneyi paylaştılar. Yine aynı yıl Tukophony All Stars grubu ile Dave Weckl, Erci Levy, Kai Eckhardt, Göksel Baktagir ve Nedim Nalbantoğlu ile çaldı.
Erdoğan ikinci stüdyo albümü olan Kavis'i 2011 yılında Ron Scudder'in prodüktörlüğünde San Francisco'da Bird & Egg Stuüyolarında kaydetti. Bu albümde kendisine basta Kai Eckhardt ve davulda Jason Lewis da eşlik etti. Amerika'da Berkeley Jazz School Records etiketiyle çıkan albüm, Türkiye'de de yine Baykuş Müzik tarafından yayımlandı.
Cenk Erdoğan'ın solo gitarla çaldığı Kara Kutu albümü 2014 yılında yayımlandı. Bunu 2018 yılında (bu sefer Lin Records'dan çıkan) Fermata albümü takip etti.
Cenk Erdoğan, 2015 yılında piyanist Güldiyar Tanrıdağlı ve duduk sanatçısı Ertan Tekin ile beraber Rachmaninov Anatolian Project isimli albümde yer aldı. Klasik müzik bestecisi Sergei Rachmaninoff'un bestelerini güncel bir icra ile yorumladıkları bu albüm Kalan Müzik tarafından yayımlandı.
2016 yılında Sezen Aksu'nun Sezenli Yıllar adlı albümünün müzik direktörü olarak çalıştı.
Erdoğan, Stockholm'de yaşayan davulcu Mehmet İkiz ile birlikte kurdukları grubu Lahza'nın ilk albümünü 2017 yılında aynı adla Lin Records'dan yayımladı. Lahza'nın ikinci albümü ise 2019 yılında Lahza II adı altında yayımlandı.
Film Müzikleri

2006'dan bu yana çeşitli dizi ve filmlere müzik yapmakta olan Erdoğan, Çağan Irmak'ın Issız Adam filmine yaptığı müzikler ile Yeşilçam Ödüllerinde En İyi Film Müziği ödülünü kazandı.
Erdoğan'ın müziklerini yaptığı diziler arasında Ufak Tefek Cinayetler, İstanbullu Gelin ve Ustura Kemal yer almaktadır. Ayrıca Çocuklar Sana Emanet ve Beyaz Balina filmlerinin de müziklerini yapmıştır.