Han-Hiung-nu Savaşı
Etkileri > Coğrafya

MÖ 169'da Han bakanı Chao Cuo, İmparator Wen'e sınır savunması ve tarımın önemi hakkında bir muhtıra sundu. Chao, Hiung-nu'yu geçimleri kalıcı yerleşime bağlı olmayan ve sürekli göç eden insanlar olarak nitelendirdi. Bu nedenle, Hiung-nu'nun Han sınırını gözlemleyebileceğini ve belirli bir bölgede çok az asker bulunduğunda saldırabileceğini yazdı. Birlikler destek için harekete geçerse, o zaman çok az birliğin Hiung-nu'yu yenmek için yetersiz olacağını, Hiung-nu'nun o zamana kadar geri çekileceği için birçok birliğin çok geç kalacağını kaydetti. Ayrıca, Hiung-nu'yu harekete geçirmenin büyük bir masrafa mal olacağını, ancak onları dağıttıktan sonra başka bir zaman baskın yapacaklarını da kaydetti. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için, Chao Cuo, özünde sınırın güvenliğini sağlamak için kalıcı sakinleri olan askeri-tarım yerleşimlerinin kurulmasını ve teslim olan kabilelerin hudut boyunca Hiung-nu'ya karşı hizmet etmesi gerektiğini öne süren bir öneri hazırladı.
İmparator Wu, Hexi Koridoru'nu ele geçirme kararını verdiğinde, Hiung-nu'yu Batı Bölgelerinden ve Qiang halkından ayırma niyetindeydi. MÖ 88'de, Qiang halkının Xianling kabilesi, Hiung-nu'ya bir elçi gönderdi ve Jiuquan ve Zhangye'deki verimli toprakları kaybettiklerinden memnun olmadıkları için bölgedeki Han'a karşı ortak bir saldırı teklif etti. Han imparatorluğu Hexi Koridoru'nu ele geçirip ilhak etmeden önce, genellikle Hiung-nu ve Qiang arasındaki buluşma yeri olmuştu. MÖ 6'da, Wang Shun (王舜) ve Liu Xin, Jiuquan, Zhangye ve Dunhuang'ın sınır komutanlarının, Qiang halkının o zaman güçlü Chuoqiang kabilesini Hiung-nu'dan ayırmak için İmparator Wu tarafından kurulduğunu kaydetti. Ancak Chuoqiang kabilesi ve kralı, sonunda Han Hanedanı'na boyun eğdi ve Hiung-nu'ya karşı seferlere katıldı.
MÖ 119'da, Hiung-nu, Han orduları tarafından feci bir yenilgiye uğradığında, Şanyu sarayını (bugünkü İç Moğolistan'da bulunuyordu) kuzeydeki başka bir yere taşıdı. Bu, Hiung-nu'nun Wuhuan halkından ayrılması istenen sonucu verdi, bu da Hiung-nu'nun Wuhuan'dan birçok kaynağa erişimini engelledi. Han sarayı, Wuhuan'ı haraç korumasına aldı ve bölgeyi Shanggu, Yuyang, Youbeiping (bugünkü Hebei), Liaoxi ve Liaodong (bugünkü Liaoning) olmak üzere beş kuzeydoğu komutanlığına böldü. Wuhuan ile Hiung-nu arasındaki teması önlemek ve onları Hiung-nu faaliyetlerini izlemek için kullanmak için Shanggu'da Wuhuan'ın Albay-Koruyucusu adlı yeni bir ofis kuruldu. Bununla birlikte, Hiung-nu'nun Wuhuan üzerinde önemli askeri ve siyasi etkisi olduğu için, Wuhuan ve Han arasındaki ilişkiler genellikle en iyi durumda gergin kaldığından, Wuhuan üzerindeki etkili Han kontrolü, Batı Han döneminin çoğunda eksikti.  Bu, MÖ 78'de, Hiung-nu'nun Wuhuan'a karşı bir sefer yürüttüğü ve General Fan Mingyou'nun (范明友) bir Han ordusunu daha fazla saldırıyı engellemek için yönetmesiyle sonuçlanan bir durumla örneklenebilir. Ordu gelene kadar Hiung-nu'nun ayrıldığını öğrendiklerinde, Han sarayı Fan'ın Wuhuan'a saldırmasını emretti ve Wuhuan'ın yakın zamanda Han topraklarına baskın düzenlediği için 6000 Wuhuan askerini ve üç liderini öldürdü. Sadece MS 49'da, İmparator Guangwu'nun saltanatı sırasında 922 Wuhuan lideri teslim olduğundan, Wuhuan kabilelerinin çoğu, Han Hanedanı'nın haraç sistemi altına girdi. Han sarayı Wuhuan'ı kontrol altına aldı ve buna karşılık Wuhuan kabileleri, Han sınırını Hiung-nuve diğer göçebe halklara karşı korudu.
Hunye Kralı MÖ 121'de Han'a teslim olduğunda, Han sarayı tüm 40.000 Hiung-nu üyesini Hexi Koridoru'ndan kuzey sınır bölgelerine yerleştirdi. Hexi Koridoru, Batı Bölgelerine doğrudan erişim sağladığı ve askeri operasyonların üssü haline geldiği için paha biçilmez bir bölge durumundaydı. Diplomat Zhang Qian, imparatora batılı devletlerle diplomatik ilişkiler kurmasını önerdi. Usun'u Hexi Koridoru'ndaki eski topraklarına yeniden yerleşmeye ikna etmeyi ve Hiung-nu'ya karşı onlarla ittifak kurmayı önerdi. MÖ 115'te Zhang Qian ve adamları Batı Bölgelerine gönderildi, ancak Usun'u yer değiştirmeye ikna etmeyi başaramadılar. Bununla birlikte, Usun, Dayuan (Fergana), Kangju (Soğdya), Daxia (Baktriya) ve Yutian (Hotan) gibi birçok devletle temas kurmada başarılıydılar. Han Hanedanı yıllar içinde batılı devletleri diplomatik olarak etkilemeye çalışsa da, o sırada Hiung-nu'nun Batı Bölgeleri üzerindeki etkisi nedeniyle çok az başarı elde etti. Bu nedenle MÖ 108'den itibaren Han, batılı devletleri boyun eğdirmek için savaş yoluna başvurmuştur.
Loulan (Çerçen), Han'a en yakın batı devleti olduğundan, Han Hanedanı'nın Orta Asya'ya genişlemesinin anahtarıydı. Turfan (Jushi) ise Hiung-nu'nun Batı Bölgelerine girişiydi. Loulan ve Turfan'ı fethederek, Han Hanedanı  Batı Bölgelerinde iki kritik yer kazanacak ve İli Nehri vadisindeki Usun'a ve Seyhun ve Ceyhun arasındaki Dayuan'a (Fergana) doğrudan erişim sağlayacaktı. Bu, General Zhao Ponu'nun bu iki devleti ele geçirdiği MÖ 108'de gerçekleşti. En geniş kapsamlı istila, Li Guangli'nin Fergana'ya karşı seferle gerçekleşti. Han orduları Fergana'yı ele geçirmeyi başarırsa, Han Hanedanı, ünlü Fergana atlarının çoğunu kazanırken batılı devletlere karşı belirli bir askerî güç kazanacak ve kontrolünü sağlamlaştıracaktı. Hiung-nu durumun farkındaydı ve işgali durdurmaya çalıştı, ancak Li Guangli'nin güçleri tarafından mağlup edildiler. Dört yıl süren bir seferin ardından Li Guangli, MÖ 101'de Fergana'yı ele geçirdi.
Ancak Turfan üzerindeki kontrol, Hiung-nu'ya yakınlığı nedeniyle sık sık dalgalandı. MÖ 90'da General Cheng Wan (成娩), Hiung-nu ile ittifak kurmasını önlemek için altı batı devletinin birliklerini Turfan'a karşı yönetti. Kullanılan kuvvetlerin yalnızca batılı devletlerin birliklerinden oluşması, Lewis (2007) belirttiği gibi, Han Hanedanı'nın bölge üzerindeki siyasi etkisinin açık bir göstergesiydi. Cheng'in kendisi eski bir Hiung-nu kralıydı, ancak Han'a boyun eğmişti ve Kailing Markisi (開陵侯 開陵侯) olarak soylulaştırılmıştı. Sefer sonucunda, daha sonra (MÖ 90) Turfan'ın resmi ibrazını Han sarayına aldı. Bu zafer, Turfan'ın konumunun tüm batılı devletler arasında Hiung-nu'ya en yakın olması ve dolayısıyla bu Han işgali ile Batı Bölgelerine erişimlerini kaybettiği için önemliydi.
MÖ 67'de Han Hanedanı, Hiung-nu'ya karşı önemli bir mağlubiyet aldıktan sonra Turfan Havzası üzerinde mutlak kontrol kazandı. Batı Bölgelerinin eski Hiung-nu yönetimi sırasında bölge, "Kölelerden Sorumlu Komutan" ofisiyle Rizhu Kralı'nın (日逐王) yetkisi altındaydı. Ancak, MÖ 60'ta Rizhu Kralı, Koruyucu General Zheng Ji'ye teslim oldu. Daha sonra (MÖ 60), Han hanedan sarayı Batı Bölgeleri Himayesi'ni kurdu. O anda Batı Bölgelerinin mutlak kontrolüne sahip olan Han Hanedanı, onu Genel Koruyucusunun yetkisi altına soktu. Bölgedeki egemenliği kurulduğundan, Han, ticareti etkin bir şekilde kontrol ediyor ve İpek Yolu olarak bilinecek olan rotanın erken tarihini şekillendiriyordu.
MS 25 yılında, Liu Xiu, İmparator Guangwu olarak kuruldu ve Han Wang Mang tarafından gasbedildikten sonra Han tahtını restore etti ve böylece Doğu Han dönemini başlattı. Saltanatı sırasında, Han Hanedanı, Hiung-nu'ya karşı saldırı stratejisini terk etmeye başladı ve bu, Hiung-nu'nun sık sık kuzey sınırına baskın yapmasına olanak sağladı. Bu saldırılar, güneye doğru büyük göçlerle sonuçlandı ve bu da sınır bölgelerinin nüfusunun azalmasına yol açtı. Doğu Han döneminde, bu sınır bölgelerine çeşitli göçebe halklar yerleştirildi ve bu topluluklar Han Hanedanı'na Hiung-nu'ya karşı süvari olarak hizmet etti. Öncelikli olarak imparatorluğun iç kısmına odaklanan İmparator Guangwu, batı eyaletlerinden Batı Bölgeleri Himayesi ofisini yeniden kurma taleplerini reddetti. İmparator Guangwu'nun saltanatının başlarında, Yarkand Kralı Kang, Hiung-nu'ya direnmek için komşu krallıkları birleştirdi. Aynı zamanda, Wang Mang'ın saltanatından sonra hala geride kalan Han yetkililerini ve eski Genel Koruyucu'nun halkını korudu. MS 61'de Yarkent Hotan tarafından ele geçirildi ve batılı devletler birbirleriyle çatıştı. Bu fırsatı değerlendiren Kuzey Hiung-nu, Hexi Koridoru'nun güvenliğini tehdit eden Batı Bölgeleri üzerindeki kontrolünü geri aldı. MS 73'te General Dou Gu, Hiung-nu'ya bir sefere gönderildi ve onları önemli bir yenilgiye uğrattı. Hemen, Hami'nin (Türük) verimli toprakları yeniden işgal edildi ve bir tarım yerleşimi kuruldu. Ertesi yıl (MS 74), Hiung-nu Turfan'dan çıkarıldı ve bu topraklar yeniden işgal edildi. Hami ve Turfan'ın geri alınması, bu önemli yerler Batı Bölgelerini kontrol etmek için kilit noktalar olduğundan, Koruyucu Genel'in yeniden kurulmasını kolaylaştırdı.