Jalpan de Serra
Tarih

Adı Nahuatl dilinden gelmektedir ve "kum üzerindeki yer" anlamına gelmektedir. 1976 yılında misyoner Junípero Serra'yı onurlandırmak için "de Serra" eki eklenmiştir. Şehrin arması, 1744 yılında Kaptan José de Escandón tarafından bir Fransisken misyonu olarak kuruluşundan bu yana şehrin tarihine dair semboller içermektedir. Dört unsur bulunmaktadır: Taştan tanrıça Cachúm ile temsil edilen "putperestlik", bir kılıç ve çapraz kollarla temsil edilen fetih ve müjdecilik, bir yılan yiyen çift başlı bir kartalla temsil edilen iki ırkın karışımı ve dördüncüsü Jalpan ve Tancoyol misyonlarını temsil etmektedir.
Bölgedeki ilk yerleşimler 1700 ile 1000 yılları arasında Sierra Gorda'nın küçük vadilerinde Olmek bölgeleriyle bağlantılı insanlar tarafından kurulmuştur. Daha sonra Teotihuacan, Toltec, Huasteca ve Totonac kültürlerinden gelen gruplar da çeşitli bölgelere yerleşeceklerdir. Jalpan, Sierra Gorda'nın merkezinde, yerleşik tarım ve madencilik kültürleri ile kuzeydeki avcı-toplayıcı kültürler arasında yer alan bir bölgedir. Klasik öncesi dönemde bölgedeki en güçlü kültürel etkiler Olmek, Teotihuacan ve Jalpan bölgesinin güneyinde büyük yerleşimleri olan Huasteca'dır. O zamandan beri Huasteca etkisi, Jalpan'ın bulunduğu Querétaro'nun en kuzeyinde en güçlü olmuştur, ancak bölgede nispeten az sayıda etnik köken yaşamıştır. Bunun nedeni özellikle Pánuco ve Moctezuma Nehirleri boyunca uzanan ticaret yollarıdır. 1. binyılda Nahua kabileleri bölgeyi işgal etmiş ve "El adolecente Jalpanse" gibi eserler MS 600 ile 1000 yılları arasına tarihlenmiştir. Ancak bu eserlerin birçoğu hala önemli ölçüde Huasteca etkisi göstermektedir.
Klasik sonrası dönemin sonlarına doğru iklim, tarımın artık mümkün olmadığı ve pek çok kişinin bölge dışına göç ettiği bir noktaya kadar kurumuştu. XIII. yüzyılın başlarında kuzeyden gelen gruplar, çoğunlukla Chichimecas: Pames, Jonaz ve Ximpeces toplu halde Sierra Gorda bölgesine taşınmış ve yaşamlarını sürdürmek için avcılık ve toplayıcılık yapmaya başlamışlardır. Pames ve Ximpeces de yavaş yavaş köy yaşamına adapte oldu ve komşu kültürlerle barış içinde yaşadı. Jonazlar gibi diğerleri ise savaşçı ve avcı kültürlerini hiç değiştirmemişlerdir. Bölgedeki kanyonları ve engebeli araziyi yakınlardaki daha yerleşik halklara karşı saldırılar düzenlemek için kullandılar.
1400 yılı civarında Purépecha, Querétaro'nun güneyine bir miktar hakim olduktan sonra Sierra Gorda bölgesine akınlar yaptı, ancak kuzeyi asla kontrol altına alamadı. Sierra Gorda ve kuzeyden gelen kabileler Purépecha'yı güneye ve batıya, Guanajuato'nun güneyine ve Lerma Nehri bölgesine doğru itti. Azteklerin şansı daha yaver gitti ve Jalpan bölgesini Moctezuma Ilhuicamina yönetiminde bir kol devletine dönüştürdüler.
1527 yılında Nuño de Guzmán, Jalpan'ın ait olduğu Oxtipa egemenliğini fethetti. Ancak İspanyollar, özellikle Chichimeca Jonaz'dan gelen şiddetli muhalefet nedeniyle bölgeyi ele geçiremedi. O zamandan 18. yüzyılın ortalarına kadar, Augustinyanlar ve Fransiskenler tarafından Jalpan da dahil olmak üzere Sierra Gorda bölgesini müjdelemek için çeşitli girişimlerde bulunuldu, ancak çok az veya hiç başarı elde edilemedi. Aynı zamanda, Jalpan'da ve diğer yerlerde kalelerin kurulması da dahil olmak üzere askeri geziler yapıldı.
Zacatecas ve diğer maden bölgelerine güvenli bağlantıların yanı sıra yeni Fransız kolonisi Louisiana'ya karşı bir tampon bölge ihtiyacı nedeniyle bölgenin kontrolünü ele geçirmek için sömürge hükûmeti üzerindeki baskı yoğunlaştı. José de Escandón 1740'ta bölgeyi pasifize etmek üzere gönderildi ve bu görev 1749'da Media Luna Savaşı'nda Jonaz'ın yenilgisiyle sonuçlandı. Bu askerî harekât Sierra Gorda'nın kalbinde kalıcı bir misyon kurulmasına olanak sağladı. 1744 yılında rahip Pedro Pérez de Mezquía Jalpan misyonunu kurdu. Bu, bölgedeki beş büyük misyonun ilki olacaktı. Misyonun kuruluşu, Querétaro şehrinden 54 yerli ailenin bölgeye yerleştirilmesiyle desteklendi. 1750 yılında Junípero Serra Jalpan misyonuna geldi ve Francisco Palou ile birlikte yerli halkları dönüştürmek ve onlara yeni ekonomik stratejiler öğretmek için çalıştı. Serra, Sierra Gorda'nın başarılı bir şekilde evanjelize edilmesiyle tanınacaktır.
Misyon kiliseleri, önemli ölçüde yerli etkisi taşıyan Meksika Barok tarzındadır. Yedi yıllık bir süre zarfında inşa edilmiş ve bir misyonun yanı sıra hastane, yemekhane ve eğitim merkezi olarak da işlev görmüştür. Misyon, tarım, hayvancılık ve madencilik gibi ekonomik faaliyetlerin Pames dışındaki gruplara, özellikle de El Saucillo adı verilen bir yerde erken gelişmesine olanak sağlamıştır. Sierra Gorda'nın fethi, sömürge hükûmetinin bölgenin ekonomik kalkınmanın yanı sıra Fransız ve İngilizlere karşı askeri bir tampon bölge olarak önemini görmesi nedeniyle, bugün Meksika'nın kuzeyinde ve Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında yer alan bölgelerin hakimiyetinin başlangıcı olacaktı.
Meksika Bağımsızlık Savaşı sırasında Yüzbaşı Elosúa komutasında bir isyancı grup oluşmuş ve bu grup 1819 yılında kralcı ordu tarafından yenilgiye uğratılmış, kasabadaki evler ve depolar yakılarak harabeye çevrilmiştir.
1880 yılında, Jalpan'ı eyalet başkentine bağlayan ve bölgeye giden ilk otoyol inşa edildi. Bu, ekonomik kalkınmayı teşvik etti. 1904 yılında Querétaro valisi Francisco González de Cosío, telefon, telgraf ve bazı elektrik hizmetlerinin yanı sıra bir şeker kamışı fabrikasına sahip olduğu için Jalpan'ı resmi olarak bir şehir olarak adlandırdı.
1910 yılında Policarpo Olvera liderliğinde Club Aquiles Serdán adında bir grup kuruldu. Coronel De la Peña, Conrado Hernandez ve Malo Juvera gibi diğerleri 1913 yılında Victoriano Huerta rejimine karşı savaştı. Ayrıca 1914 ve 1924 yılları arasında Lucio Olvera liderliğinde çeşitli askerî eylemler düzenlendi.
1930'ların başında Jalpan'dan Rómulo Vega ile General Porfirio Rubio de Agua Zarca arasında bölgede hakimiyet için siyasi bir mücadele vardı.
1962 ve 1970 yılları arasında Jalpan ile Querétaro şehrini birbirine bağlayan asfalt bir otoyol inşa edilmiştir. Buna ek olarak bir dizi tali yol, köprü, daha fazla elektrik altyapısı ve su hizmetleri inşa edildi.
1980 ve 1985 yılları arasında Jalpan misyonu, diğer dört misyonla birlikte restorasyondan geçmiştir. Bu çalışmalar ve daha fazlası, misyon kiliselerinin 2003 yılında Jalpan'daki misyonda yerel, eyalet ve UNESCO yetkilileri tarafından düzenlenen bir törenle Dünya Mirası Alanı olarak ilan edilmesine yol açacaktır.
2003 yılında Universidad Autónoma de Querétaro, Jalpan Kampüsünün açılışını yapmıştır. Aynı yıl Universidad Tecnológica de San Juan del Río da bir kampüs açtı. Şehir 2004 yılında ikinci kademe bir profesyonel futbol takımına kavuşmuştur.
Belediye, 20. yüzyılın ortalarından bu yana ekonomik fırsatların yetersizliği nedeniyle nüfus kaybetmektedir. ABD'de çalışmak üzere Sierra Gorda'dan ayrılan o kadar çok kişi oldu ki, okullar öğrenci yokluğundan kapandı. Bu öğrenci kaybı en çok ilkokul düzeyinde göze çarpmaktadır.
Jalpan kasabasındaki kilise
Tancoyol'daki kilise