stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Norveç'in bölgeleri

Norveç'in bölgelerini gösteren jeopolitik harita
Norveç genellikle beş ana coğrafi bölgeye           (Norveççe: landsdeler) ayrılır. Bu bölgeler tamamen coğrafidir ve herhangi bir idari amacı yoktur. Ancak 2017'de hükûmet, Norveç'in mevcut ilçelerini (Norveççe: fylker) kaldırmaya ve bunların yerine daha az sayıda, daha büyük idari bölgeler (regioner) koymaya karar verdi. Bu yeni alanların ilki, 1 Ocak 2018'de Nord-Trøndelag ve Sør-Trøndelag'ın Trøndelag'ı oluşturmak üzere birleşmesi ile ortaya çıkmıştır.
Çoğu tanıma göre, Norveç'in ilçeleri aşağıdaki bölgelere ayrılmıştır:
Kuzey Norveç (Nord-Norge /Nord-Noreg )
Troms og Finnmark
Nordland
Trøndelag (Midt-Norge /Midt-Noreg )
Trøndelag
Batı Norveç (Vestlandet )
Møre og Romsdal
Vestland
Rogaland
Güney Norveç (Sørlandet /Agder )
Agder
Doğu Norveç (Østlandet /Austlandet )
Vestfold og Telemark
Viken
Innlandet
Oslo
Bölgelere ayırma, geleneksel olarak coğrafi ve aynı zamanda diyalektik farklılıklara dayalıdır ancak aynı zamanda yaklaşık olarak ilçe sınırlarını da takip eder. Diğer bölgeler, hükûmetin çeşitli amaçları için mevcuttur. İdari olarak, yukarıda listelenen geleneksel bölgeler daha az rol oynar ve başlıca idari birimler ilçe düzeyindedir.
Midt-Norge/Midt-Noreg (Orta Norveç) bölgesi genellikle Trøndelag ile eş anlamlı olarak kullanılır, ancak Møre og Romsdal'ı da içerir (bazı tanımlara göre yalnızca Nordmøre ve Romsdal'ın bazı bölümlerini içerir). Nordland'ın (Helgeland) en güney kısmı da bazen Orta Norveç'in bir parçası olarak kabul edilir. Benzer şekilde, Rogaland veya Rogaland'ın bazı kısımları bazen Batı Norveç yerine Güney Norveç ile sınıflandırılır.
Svalbard bir ilçe değildir ve genellikle Kuzey Norveç'in bir parçası olarak kabul edilmez. Svalbard valisi (Norveççe: sysselmannen) Adalet Bakanlığına, ilçe valileri (fylkesmenn) ise İdare Bakanlığına bağlıdır. Ayrıca Jan Mayen, Norveç'in entegre bir coğrafi organıdır. 1995'ten beri Nordland ilçe valisi (fylkesmann) tarafından yönetilmektedir.
Güney Atlantik Okyanusu'ndaki Bouvet Adası, Antarktika'daki Queen Maud Land ve Peter I Adası, Norveç'e bağlıdır.
Beşiktaş Surp Asdvadzadzin Kilisesi

Başlığın diğer anlamları için Surp Asdvadzadzin Kilisesi sayfasına bakınız.
| --- | --- |


Temel bilgiler
Konum: Beşiktaş, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°02′40″K 29°00′19″D﻿ / ﻿41.04444°K 29.00528°D﻿ / 41.04444; 29.00528
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Mimari
Tamamlanma: 1838
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի), Türkiye'de İstanbul iline bağlı Beşiktaş ilçesinde bulunan Ermeni kilisesi. 1838'de hassa mimarı Garabed Amira Balyan tarafından kâgir olarak inşa edilen kilise 1987'de Ermeni Patriği I. Şınorhk zamanında yenilenmiş, 1993'te avlusuna Garabed ve Sarkis Balyan'ın büstleri yerleştirilmiştir. 2013 yılında yenilenen kilisede Artin Dadyan Paşa gömülüdür.
Hatay Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi

Başlığın diğer anlamları için Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi sayfasına bakınız.
| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Kırıkhan, Hatay, Türkiye
Koordinatlar: 36°29′50″K 36°21′52″D﻿ / ﻿36.49722°K 36.36444°D﻿ / 36.49722; 36.36444
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի), Hatay'ın Kırıkhan ilçesinde bulunan Ermeni kilisesi. 1830'lu yıllarda inşa edilen kilise 1977 yılında onarılmıştır. Çatı kısmı şu an yarı yıkılmış haldedir.
Paul Wittek

| Paul Wittek |
| --- | --- |

Doğum: Paul Wittek 11 Ocak 1894(1894-01-11) Baden, Avusturya
Ölüm: 13 Haziran 1978 (84 yaşında) Eastcote, Büyük Londra
Eğitim: Viyana Üniversitesi
Meslek: Doğubilimci · tarihçi · gazeteci
Önemli eser(ler): Gazi tezi ·  The rise of the Ottoman Empire (1938)

Paul Wittek (d. 11 Ocak 1894, Baden, Avusturya - ö. 13 Haziran 1978, Eastcote, Büyük Londra), Avusturyalı tarihçi, doğubilimci ve yazar. Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşunda etkili olan gaza üzerine fikrî düşünceleri ve Osmanlı tarihine yaptığı katkılarıyla tanınmaktadır. Ortaya attığı "gaza tezi" uzun dönemler tartışılıp ele alınmış ve üzerine birçok sentez ve anti tez üretilmiştir. Menteşeoğulları üzerine de monografik çalışmaları bulunmaktadır.
Yaşamı

Beden'de bir lise müdürünün oğlu olarak 1894 yılında doğdu. I. Dünya Savaşı yıllarında Viyana Üniversitesi'ndeki klasik filoloji ve tarih araştırma ve çalışma görevlerini bırakarak savaşa katıldı. Galiçya kıyısında yaralanınca Viyana'ya geri gönderildi. Savaşta İttifak Kuvvetlerinde yer alan Avusturya Macaristan'ın müttefiki Osmanlı'ya destek için gönderdiği askerî grupta yer aldı. Wittek burada Türkçe öğrenmeye başladı. İstihbarat ile alakalı konularda görev aldığı için Cemal Paşa'nın birliğinde Suriye ve Filistin'e gönderildi. Savaş bitiminde ülkesine geri döndü. Buradaki çalışmalarına devam ederek öğretmeni Friedrich Kraelitz'in desteği ile Osmanlı tarihi, paleografyası ve diplomatiği alanlarına yoğunlaştı. Mitteilungen zur Osmanichsen Geschiche adlı yayın organında ilk Osmanlı araştırmalarını neşretti. Burada Âşıkpaşazâde ve Neşrî üzerine iki makale yayımlamıştı.
Öğrencilik yıllarından bir arkadaşı ile evlendi. Ekonomik nedenler güderek gazeteciliğe başladı. Oesterreichische Rundschau'nun editörlüğünü üstlendi. Derginin yayın hayatı son bulunca Wittek tekrar Türkiye'ye geri döndü. Burada da gazetecilikle ilgilendi. Almanca yayımlanan Turkische Post'da yazarlık yaptı. Bu yıllarında Osmanlı tarihine dair en eski kaynakları inceleme fırsatı bularak yeni çalışmalar üretmeye başladı. Max Weber, Wilhelm Barthold, Ahmet Refik Altınay ve Mehmet Fuad Köprülü'nün etkisinde kaldığı makaleler yayımladı.
1927 yılında Alman hükûmeti tarafından Alman Arkeoloji Enstitüsü'nün Oryantalist Bölümünü İstanbul'da kurması için görevlendirildi. 1932'ye kadar epigrafik ve topografik eserleri ele aldı. Naziler Almanya'da ortaya çıkınca Türkiye'den ayrılarak Belçika'ya gitti. 
1937'de Londra Üniversitesi'nde Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu Üzerine konferanslar verdi. Bir yıl sonra bunlar kitap olarak basıldı. Gazi tezi modern Osmanlı tarihçiliğini etkiledi ve yaygınca kabul gördü.
Marko

| Marko Mrnjavčević |
| --- | --- |
Sırp Soyluları
Marko Manastırı'nda bulunan Marko freski
Sırbistan kralı
Hüküm süresi: 1371-17 Mayıs 1395
Taç giymesi: 1371
Önce gelen: Vukašin Mrnjavčević

Doğum: 1335
Ölüm: 17 Mayıs 1395 Rovine
Hanedan: Mrnjavčević
Babası: Vukašin Mrnjavčević
Annesi: Jelena Mrnjavčević
Dini: Sırp Ortodoks
Marko ya da Marko Mrnjavčević, lakabı Kraljević (Kralın Oğlu)  (Sırp-Hırvatça telaffuz: [mâːrko mr̩̂ɲaːʋt͡ʃeʋit͡ɕ] (1335 - 17 Mayıs 1395, Rovine), 1371-1395 arasında de jure Sırp kralı ve Osmanlı Vasalı. Güney Slav halklarının ulusal kahramanıdır. Yaşamı ve kişiliği Sırp, Rumen, Bulgar ve Arnavut folklorunda zengin ayrıntılarla işlenmiştir.
Yaşamı

Arnavutluk'un kuzey kesimi ile Adriyatik kıyılarını yöneten Balsić ailesinin müttefiki olan güçlü bir Makedonya ailesinden geliyordu.
Babası Sırbistan Kralı Zayıf Uroš ile eşdeğer krallık ünvanına sahip Vukašin, 1371'de Osmanlılara karşı yaptığı Çirmen muharebesinde hayatını kaybedince, babasının taşıdığı krallık ünvanı ona geçti. Aynı yıl savaştan yaklaşık 2 ay sonra Zayıf Uroš'da çocuksuz bir biçimde öldü. Böylece Marko babası Vukašin'in taşıdığı ünvan dolayısıyla kanunen Sırpların kralı konumuna yükselmiş oluyordu. Ancak Çirmen Muharebesinde alınan yenilgi onu hakettiği bir krallıktan daha çok bir Osmanlı vasalı konumuna getirdi. Osmanlı Devleti'nin izlediği politika neticesinde bölgesi alınmadı, günümüz Makedonya'sında merkezi Pirlepe olan bir bölgede hüküm sürmesine izin verildi. Ancak Osmanlılara haraç (tribute) ödemekle yükümlüydü. Bu dönemde babası Kral Vukašin dolayısıyla hak sahibi olduğu krallık, muhtemelen Marko'nun Osmanlı vasalı konumuna düşmesi nedeniyle, diğer Sırp soyluları tarafından kabul görmedi. Vukašin'in ölümünün ardından Marko'nun krallığını tanımayan ve halef olduklarını iddia eden Sırp soyluları batı ve kuzeydeki Sırp komşularıyla savaşmaya başladı. Bu durum Sırp soylularının özerk bölgesel yönetimler olarak dağılmasına neden oldu ki bu karışıklıklar ve Sırbistan'ın kralsız kalması bölgede fetihlerini sürdüren Osmanlı'nın işine yaracak, 1459 yılına geldiğimizde tüm Sırp toprakları Osmanlılarca fethedilmiş olacaktı.
Marko hak ettiği Sırp kralı ünvanını gerçek anlamıyla hiçbir zaman taşıyamadı. Bu durum onun halk literaründe sevilmesinin sebebi, Sırp İmparatorluğu'nun son kralı olarak görülmesinin bir nedeni de olabilir. Zayıf otoritesi ile bilinen Zayıf Uros''un çocuksuz olması, tahta kimin geçeceğinin belirsiz olması nedeniyle Uros'ile aynı ünvanı taşıyan Vukašin, kendi oğlu Marko'ya 1370 yılında "genç kral" sıfatıyla taç giydirdi. Bu ünvan temel olarak kralın ölümü durumunda onun yerine geçecek kişinin Marko olması gerektiğini gösteriyordu.
Marko, hükümdarlık süresi boyunca Osmanlı Devleti'nin vasalı olmuştur. 1395 tarihinde Osmanlı Devleti'nin Eflaklılara karşı yaptığı Rovine Muharebesinde Osmanlı saflarında savaşırken ölmüştür. Dönemin kayıtlarında Marko'nun bu savaşa isteksizce katıldığını, hristiyanlara karşı savaşmak istemediğini ve savaş öncesinde Konstantin Dragas'a: "Bu muharebede ilk ölenlerden biri ben olsam dahi tanrıya bu savaşta hristiyanlara yardım etmesi için dua ediyorum." dediğini aktarır. Savaşta hem Konstantin, hem de Marko ölmüştür. Bu sonuçla birlikte Marko ve Konstantin'in hüküm sürdüğü topraklar tam anlamıyla Osmanlı devletinin kontrolüne geçmiştir.
Üsküp yakınlarında babası Vukašin tarafından yapımına başlanan Marko Manastırı'nın yapımını 1376 yılında tamamladığı ve çeşitli fresklerle süslediği bilinmektedir.
Julien Doré

| Julien Doré |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Doğum: 7 Temmuz 1982 (42 yaşında) Alès, Gard, Fransa
Tarzlar: Pop, folk, alternatif rock
Meslekler: Şarkıcı, söz yazarı
Müzik şirketi: Sony BMG
Resmî site

Julien Doré (d. 7 Temmuz 1982), Fransız şarkıcıdır. Nouvelle Star yarışmasının beşinci sezonunun kazananıdır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb155591931 (data)  GND: 1138933996  ISNI: 0000 0003 6446 1079  LCCN: no2016078616  MusicBrainz: b4d31609-8343-46f8-ad6a-728c5860c53e  SUDOC: 145211665  VIAF: 49539272   WorldCat (LCCN): no2016-078616
Gedikpaşa Surp Hovhannes Kilisesi

| --- | --- |


Temel bilgiler
Konum: Gedikpaşa, Fatih, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°00′21″K 28°58′03″D﻿ / ﻿41.00583°K 28.96750°D﻿ / 41.00583; 28.96750
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Mimari
Tamamlanma: 1876
Surp Hovhannes Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի), Türkiye'de İstanbul iline bağlı Fatih ilçesi Gedikpaşa semtinde bulunan bir Ermeni kilisesidir. 1849'da inşa edilen kilisenin bir yangın sonucu yıkılmasından sonra 1876'da inşa edilen kilise daha sonra restore edilerek 1895'te tekrar ibadete açıldı. 1950'de tekrar restore edilen kilise 1972'de bir yangından etkilendikten sonra tekrar onarılmış ve 1986'da tümden restore edilerek İstanbul Ermeni Patriği I. Şınorhk tarafından ibadete açılmıştır. Son olarak 2006 yılında restore edilen kilise Patrik II. Mesrob tarafından ibadete açılmıştır.
Narlıkapı Surp Hovhannes Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Narlıkapı, Fatih, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 40°59′41″K 28°55′47″D﻿ / ﻿40.99472°K 28.92972°D﻿ / 40.99472; 28.92972
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Mimari
Tamamlanma: 1807
Surp Hovhannes Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի), Türkiye'de İstanbul iline bağlı Fatih ilçesi Narlıkapı semtinde bulunan Ermeni kilisesi. 1807'de inşa edilen kilise 1835'te onarılmıştır. Deniz kenarında inşa edilen kilise Kennedy Caddesi'nin deniz doldurularak inşa edilmesi sonucunda iç kesimde kalmıştır. 1962'de taş olarak yeniden inşa edilmiş ve 1964'te tekrar ibadete açılmıştır. Kilise son onarımını 2006 yılında geçirmiş ve İstanbul Ermeni Patriği II. Mesrob tarafından ibadete açılmıştır.
Simeon Kalfa

| Simeon Kalfa |
| --- | --- |
Doğum: DT bilinmiyor İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 1761 İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Meslek: Osmanlı mimarisi
Vatandaşlık: Osmanlı

Simeon Kalfa (Semyon veya sadece Simeon olarak da bilinir, d.?-1761 İstanbul), Rum asıllı Osmanlı vatandaşı mimar. Nuruosmaniye Camii'nin mimarlarından olarak bilinmektedir.
Kökeni

Yaşamına ait çok fazla bir şey bilinmeyen Simeon Kalfa'nın Rum veya Ermeni asıllı olabileceğine dair araştırmalar yapılmıştır. Konu hakkında nümizmat Yertvart Alyanakyan (1874-1949), 5 Ocak 1945 tarihli Jamanak (Vakit) gazetesinde Nuruosmaniye Camii'nden bahsederken mimarının Ermeni asıllı Kayserili Simeon Kalfa olduğunu belirtmiştir. Buna delil olarak da, bugün mevcut olmayan Pangaltı Ermeni Mezarlığı'na gömülen ve mezar taşı kitabesine göre Kayseri'nin Nirze köyünden olup 1761'de vefat eden bir Simeon Kalfa'nın mevcudiyetini göstermektedir. Lakin Ermeni olduğuna dair eski Ermeni kaynaklarında herhangi bir kayıt bulunmamaktadır.
Ancak Rahip Hagop Çamçiyants'ın bir mektubunda kendisinden Rum olarak bahsedilmiştir. Rum kaynaklarının araştırılmasında Rum Patrik Vekili Metropolit Melitinis Yuvakim tarafından verilen kaynakta; "18. asrın ortalarında, Türklerin nezdinde nüfuzlu olan muasır mimar, İstanbul'da muhteşem Nuruosmaniye Camii'ni inşa eden (1754) Simeon idi. Hassa mimarı olan Simeon dahi, Komninos İpsilantis'in kaydettiğine göre, karaktersiz patrik V. Kirillos'u destekledi" ifadesinin olması Simeon'un Rum kökenli olduğunu göstermektedir.
Nuruosmaniye Camii

Nuruosmaniye Camii'nin yapım sürecine ilişkin Stefan Yerasimos, Simeon Kalfa’nın bir taraftan ‘Sinan’ın eserlerini esas alıp, büyük kubbe arayışını sürdürerek’ geleneği devam ettirdiğini, öbür taraftan ‘caminin geri kalan ögelerini serbestçe tasarlayarak’ yenilik yaptığını belirtir. Nuruosmaniye’deki rolü, kayıtlarda ‘bina kalfası Simeon’ olarak geçiyor. İnşaat sırasında Nuriosmaniye’yi gezen Fransız mimar Li Roi, kubbenin yapımında teknik sorumluğun bir Rum mimarda olduğunu yazmıştır. Sadece kubbe değil, bütün şantiyeden sorumlu olduğu anlaşılıyor. Simeon Kalfa’nın ismi, inşaat tamamlandıktan sonra padişah tarafından hil’at giydirilen Hristiyan mimarlar listesinin başında bulunuyor. Padişah’ın Simeon Kalfa’ya Kandilli’de bir yalı verdiği de biliniyor.
Bina kâtibi Ahmet Efendi Simeon kalfayı Fen ve sanatında maharet-i tamı olan neccar kalfalarından kar-ı azmude (çok deneyimli) olarak tanımlanmaktadır. Osmanlı'nın ilk barok yapısı olarak bilinen Nuruosmaniye Camii'nde sonraki cami tasarımlarda bir daha görülmeyecek olan özellik, poligonal avlu biçimlenmesidir. Bu, Barok üslupta tasarımı yapmakta olan Simeon Kalfa'nın avlunun biçimi, asıl kütlede binayı ananevi kare formundan ayıramamış olan mimarın, hiç olmazsa burada ovale yakın bir form aramış olabileceği biçiminde tanımlanmaktadır.
Ancak bu yalı daha sonra Sultan III. Mustafa'nın (1716-1773) Boğaziçi'nde Bebek'te yaptığı bir gezintiye de konu olmuştur. Bu gezi hakkında Rahip Hagop Çamçiyants'ın yazdığı mektupta şu ifadeler vardır;
"11 Ağustos Cumartesi günü,Padişah alayla Bebek'e gitti.Yollardaki halk çok korku içinde idi. Bebek'te otururken, Kandilli'de, kıyıda, koyu kırmızı bir ev gördü (zira Kandilli Bebek'in karşısındadır). Bu evi, Sultan Mahmud'un inşa ettirdiği Yeni Camii'nin mimarı Kızıl Simon Kalfa yaptırmıştır. Çünkü Sultan Mahmud ve ondan sonra da Sultan Osman, bu yeri mimarlığına karşılık olarak ihsanda bulunmuşlardı. İmdi, Padişah bu evi görünce kime ait olduğunu sordu. Onlar da Simon Kalfa'ya ait olduğunu söylediler. Padişah da:'Gavur, Müslümanlar arasında niçin ikamet etmektedir?' dedi. Ve evin anahtarlarını göndermesini emretti. Derhal ev sahibine tebligat yapıldığından, evi boşalttı ve Ortaköy'de, Şöhretoğlu'nun bostanına nazır kızıl eve naklolundu. Kandilli'deki evi satılıktır. Bazılarına göre, Sultan Bostancıbaşı'ya:'15 kese verip sen al' demiştir. Fakat sahibi 18 kese talep etmektedir. Bu sebeple, yeni ev yapmak veya evlerini tamir etmek isteyen Rumların ileri gelenleri arzularından vazgeçtiler. Onlardan birçoğu ve bilhassa kadınları,serbestçe dışarı çıkmaktan dahi korkmaktadırlar".
Tetrtsihe Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Akçakale, Çıldır
Koordinatlar: 41°04′44″K 43°17′07″D﻿ / ﻿41.07889°K 43.28528°D﻿ / 41.07889; 43.28528
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 10. yüzyıl
Özellikler
Malzemeler: Kesme taş, yontu taş
Tetrtsihe Kilisesi (Gürcüce: თეთრციხის ეკლესია), tarihsel Palakatsio bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı ve eski adı Tetrtsihe olan Akçakale köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir.
Tarihçe

Tetrtsihe köyünün ve kilisesinin bulunduğu Palakatsio bölgesi tarihsel Gürcistan'ın bir parçasıydı. Nitekim Osmanlılar bu bu bölge ve köyü 1572 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre bir Gürcü köyü olan yerleşim 6 Hristiyan haneden oluşuyordu. Tetrtsihe Kilisesi bu dönemden birkaç yüzyıl önce, 10. yüzyılın ikinci yarısında, Akçakale Adası'ndaki yerleşimin bir parçası olarak inşa edilmiştir. 1894 yılında Ağca Kala köyünü ziyaret eden Gürcü gazeteci V. Koptonaşvili, Akçakale Adası'nda yıkık halde iki kilisenin olduğunu, birinin görece daha iyi durumda olduğunu yazmıştır.
Mimari

Tetrtsihe Kilisesi, Akçakale Adası'ndaki kalenin 20 metre doğusunda, dikdörtgen planlı (8,5x5,1 m) ve tek nefli bir yapıdır. Şapel olarak da nitelenen kilise, dolgu duvar tekniğinde inşa edilmiştir. Kilisenin çatısı çökmüş ve büyük ölçüde duvarları yıkılmış olan kilisenin kalan duvarlarının yüksekliği 4 metreyi bulur. Kilisenin apsisinin yarısı, kuzey pilaster başlığının yarısı, kuzey duvarı, güney ve batı duvarlarının yarısı günümüze ulaşmıştır. İçten kısımda yarım yuvarlak profile sahip olan apsis, dıştan düz duvarla sınırlandırılmıştır. Pilaster başlığı palmetle süslenmiştir. Batı ve güney duvarlarında iç ve dış yüzey taşları kısmen korunmuştur. Kuzey duvarında da kaba yonu birkaç gri yüzey taşı bulunmaktadır. Yapının duvar yüzeylerinde kullanılan bu taşlar, Artvin ve Ardahan’daki diğer Gürcü şapelleri gibi düzgün kesilmiş taşlardan oluşmaktadır. Kilisenin 20–25 m kadar güneyinde, yapı ile ilişkili olabilecek toprak seviyesine kadar yıkılmış yapı kalıntılar bulunmaktadır.
Surp Haç Kilisesi

Rusya Rostov-na-Donu şehrinde yer alan "Surp Haç Kilisesi" için Surp Haç Kilisesi (Rostov-na-Donu) sayfasına bakınız.
| --- | --- |


Temel bilgiler
Konum: Üsküdar, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°01′29″K 29°01′50″D﻿ / ﻿41.02472°K 29.03056°D﻿ / 41.02472; 29.03056
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Surp Haç Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Խաչ Եկեղեցի), Türkiye'de İstanbul iline bağlı Üsküdar ilçesinde bulunan Ermeni kilisesi. Semtte ilk kilise 1689'da inşa edilmiş, 1727 yılında Ermeni Patriği Hovhannes IX. Golod'un emriyle tekrar inşa edilen kilise 1779, 1781, 1782, 1785, 1790, 1808 yıllarında onarımlara tabi tutulmuştur. Balatlı III. Garabed zamanında daha geniş bir alana kâgir olarak inşa edilen kilisenin yapımında hassa mimarı Krikor Amira Balyan, Kazaz Harutyun Amira Bezciyan, Harutyun Amira Noradungyan, Mikayel Amira Pişmişyan desteklerde bulundular. 1892'de yenilenen kilise en son 1998 yılında onarılmıştır.
Lelusi Manastırı

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Taşbaşı, Arpaçay
Koordinatlar: 40°57′56″K 43°17′05″D﻿ / ﻿40.96556°K 43.28472°D﻿ / 40.96556; 43.28472
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Tamamen yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Manastır
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: ?
Özellikler
Malzemeler: Kireç harcı
Lelusi Manastırı (Gürcüce: ლელუსის მონასტერი), tarihsel Palakatsio bölgesinde, günümüzde Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı Taşbaşı köyünün sınırları içinde eski Gürcü manastırıdır. Manastırın adı, ortadan kalkmış olan Lelusi köyünden gelir.
Tarihçe

Lelusi köyü ile Lelusi Manastırı'nın bulunduğu Palakatsio bölgesi, tarihsel Gürcistan'ın bir parçasıydı. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Lelusi (ლელუსი) Gürcüce bir yer adı olup "kamış" anlamındaki "leli" (ლელი) kelimesinden türemiştir. Lelusi köyü de Çıldır Gölü kıyısında, kamışların büyüdüğü bataklık alanı da kapsayan bir alanda bulunuyordu. Osmanlıca idaresinin 1595 tarihinde gerçekleştirdiği tahrirde Lelusi köyü, Lelus / Lilus (لیلوس) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada bu yerleşim, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adları taşıyordu. Lelusi adının Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde geçmemesi, bu yerleşimin daha önce ortadan kalktığını göstermektedir. Lelusi Manastırı'nın da Osmanlı döneminden önce inşa edilmiş ve Osmanlı döneminde yıkılmış olmalıdır.
Kalıntılar

Günümüzde tamamen yıkılmış olan Lelusi Manastırı'nın kalıntıları, Taşbaşı köyünün kuzeyinde, Çıldır Gölü'nün kıyısında ve ortadan kalkmış olan Lelusi köyünün güney kısmında bulunmaktadır. Manastırın ana kilisesinin duvarlarının temel seviyesindeki bazı kısımları bugüne ulaşmıştır. Ancak bu izlerden kilisenin planını çıkarmak mümkün olmamıştır. Bununla birlikte apsisin yuvarlak formu seçilebilmektedir. Çevrede kireç harçlı duvar parçaları tespit edilmiştir. Kilisenin kuzeyine bitişik başka bir yapının temel seviyesindeki duvar hatları da fark edilmektedir. Kilise yüksekçe bir yerde inşa edilmiş olup bu alanın dış hatları boyunca da duvar kalıntıları bulunmaktadır. Bu kalıntıların manastırı çevreleyen surlar olduğu tahmin edilmektedir. Bu yapının birkaç metre güneyinde büyükçe bir yapının (33x14 m) izleri vardır. Dikdörtgen yapı temeline kadar yıkılmış olup sadece duvar hatları fark edilmektedir. Bu yapının güneydoğu köşesine bitişik halde yuvarlak bir yapının bulunduğu anlaşılmaktadır. Bunun batısında dikdörtgen planlı bir yapının izleri tespit edilmiştir. Duvarın kalınlığı 1,5 metredir. Bu yapının yanında bir mezarlık bulunuyordu. Burada bir kvacvarinin kaidesi günümüze ulaşmıştır. Köylüler kalıntıların bulunduğu alanı "Kilise", büyük yapının bulunduğu yeri ise, "Manastır" olarak adlandırmaktadır.
Çerkes Kabasakal Mehmed Paşa

| Kabasakal Mehmed Paşa> Ser Hafiye.Kişisel bilgiler |
| --- | --- |
Doğum: 1854
Ölüm: 1909 İstanbul
Askerî hizmeti
Bağlılığı:  Osmanlı İmparatorluğu
Rütbesi: Süvari Feriki
Çerkes Kabasakal Mehmed Paşa (1854-1909), Sultan II. Abdülhamid döneminde ser hafiye olarak görev yapmış, aynı zamanda süvari feriki rütbesine sahip bir Osmanlı paşası. Hafiye teşkilatının en ünlü hafiyelerinden olan Kabasakal Mehmed Paşa göğsüne kadar gelen sakallarından dolayı kabasakal unvanını almıştır. 24 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanından sonra halkın kendisine karşı galeyana gelmesi nedeniyle İstanbul'dan kaçmıştır. Ancak Mudanya'da yakalanıp Bursa, Orhaneli ilçesine sürgün edilmiştir. Burada 31 Mart Vakası'nın baş aktörlerinden Derviş Vahdeti'nin yakın arkadaşı ilçe kadısı ve halktan birkaç kişi ile birlikte İttihad-ı Muhammedi Cemiyetinin Bursa şubesini kurdu. Ancak herhangi bir etkinlik sağlayamadan buradan İstanbul'a kaçarken yakalanıp, diğer suçları göz önüne alınarak askeri mahkemede yargılanarak 14 Haziran 1909'da idamına karar verilmiş ve İstanbul'da asılmıştır.