stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Köln
Tarih

Köln M.Ö. 50 yılında Roma İmparatoru Claudius tarafından, Aşağı Ren Bölgesi'ni Cermen Kabileleri'nin saldırılarından korumak için bir koloni şeklinde kurulmuştur. İmparator Claudius kente eşi İmparatoriçe Agrippina'nın adını vermiş, böylece koloni M.S. 425 yılına dek Colonia Claudia Ara Agrippinensium (kısaca CCAA) olarak anılmıştır. Daha sonra buraya Latince Koloni anlamını taşıyan Colonia denmiştir. Bugün dünyanın birçok dilinde Köln farklı farklı telaffuz edilmektedir. (İtalyanca ve İspanyolca = Colonia, Portekizce = Colônia, Katalanca = Colònia, Lehçe = Kolonia, Türkçe = Kolonya [bu isim artık pek kullanılmamakta], Arapça = Kulunia (كولونيا), Fransızca ve İngilizce = Cologne ve diğer bazı dillerde Coellen, Cölln ve Keulen isimlerini taşımaktadır).
Şehir, Orta Çağ'da hızla büyüyerek Avrupa'nın en büyük merkezlerinden biri haline gelmişti. 12. yüzyıldan itibaren Köln, Hristiyan aleminde; Kudüs, İstanbul ve Roma'nın ardından kutsal şehir olarak ilan edildi. Sancta Colonia (Kutsal Köln) olarak da anılan şehirde 1248 yılında Köln Katedrali'nin temeli atıldı. Yapımı tam 632 yıl süren bu gotik tarzdaki katedral Kuzey Avrupa'nın en büyük ibadethanesidir. 1794 yılından itibaren Fransız egemenliğine giren şehrin sakinleri Napolyon'a sadık kalacaklarını ilan etmişlerdi. Daha sonra Prusya egemenliğine giren Köln'de büyümeye engel olan şehir duvarları yıkıldı ve hızla büyümeye başladı.
I. Dünya Savaşı'nda pek zarar görmeyen şehir, II. Dünya Savaşı'nda büyük yıkıntıya uğradı. II. Dünya Savaşı sırasında, Köln Askeri Bölgesi (Wehrkreis) Münster VI Askeri Saha Komutanlığı Karargahının (Militärbereichshauptkommandoquartier) bulunduğu yerdi. Köln, Bonn, Siegburg, Aachen, Jülich, Düren ve Monschau, askeri operasyonlarından sorumlu olan Korgeneral Freiherr von Roeder Diersburg'un komutası altındaydı. Köln 211. Piyade Alayı ve 26. Topçu Alayına ev sahipliği yapıyordu. Savaş sırasında, Köln bombalanması sırasında, batılı müttefikler tarafından 262 hava saldırısına uğradı ve yaklaşık 20.000 sivil öldü. Köln, 1942'nin 31 Mayıs gecesi "Millenium Operasyonu" sırasında Kraliyet Hava Kuvvetleri tarafından 1000 bomba atılarak hedef oldu. Şehrin yaklaşık üçte ikisi yangın vardı. Bu baskın, yaklaşık 75 dakika sürdü ve 486 sivilin ölümüne ve 59.000 kişinin evsiz kalmasına sebep oldu. Savaşın sonunda, Köln nüfusu yüzde 95 oranında azaltılmıştı. Bu kayıp özellikle kırsal kesimlerde insanların büyük bir tahliyesine neden oldu. Aynı savaşın son iki yılında diğer birçok Alman şehri de saldırıya uğradı. 1945 yılı sonu itibarıyla, nüfustan yaklaşık 500.000 kişi kurtarıldı.
Savaşın sonunda, Köln'ün savaş öncesi 11.000 Yahudi nüfusu tehcir edilmişti ya da Naziler tarafından öldürülmüştü. Kentte bulunan altı sinagog yıkıldı. Roonstraße üzerinde yeni sinagog 1959 yılında yeniden inşa edildi.
1945'te savaş sona erdiğinde Köln'ün % 90'ı yıkılmış haldeydi. Savaş öncesi 800 bin olan nüfus, 104 bine düştü. Savaşın ardından özellikle İngiltere ve ABD kaynaklı yardımlarla hızla yaralarını sarmaya başlayan şehir, tekrar hızla büyümeye başladı. Yurt dışından gelen işçilerle şehir ekonomisi ve sanayisi büyük canlanma gösterdi.
Coğrafya > Coğrafi Konumu ve İklimi

Köln, 405,15 km² büyüklükte olup, nüfusu gibi yüzölçümü bakımından da Almanya'nın dördüncü büyük şehridir. Köln'ün rakımı 53 metredir. Şehir, Almanya'nın batısında yer alır. Ren-Ruhr bölgesinin güneyindedir. Köln genelde rüzgarsız ılıman iklimlidir ancak yıl boyu yağışlar Almanya ortalamasının üzerinde seyreder. Ren Nehri'nin etkisiyle ve çukurda yer almasından ötürü özellikle yazın nem oranı yüksektir. Bu da yaz aylarında bol yağışa neden olur.
Coğrafya > Komşuları

Köln, küçük yerleşim yerlerinin tam ortasında bulunan büyük bir şehirdir. Bu küçük yerleşim yerleri ile birlikte bölge nüfusu 2 milyon civarındadır. Kuzeyinde Leverkusen ve Monheim, doğusunda Bergisch Gladbach ve Rösrath, güneyinde Troisdorf, Niederkassel, Wesseling, Brühl, Hürth, batısında ise Frechen, Pulheim ve Dormagen bulunur. Eyaletin başkenti Düsseldorf, Köln'ün kuzeyinde sadece 40 km uzaklıktadır. Ülkenin eski başkenti Bonn da Köln'ün 25 km güneyindedir.
Dinler

Köln nüfusunun % 41,6'sı Katolik, % 17,5'i Protestan, % 10'u Müslüman ve geriye kalan % 30'u ise diğer dinlere mensup veya ateisttir. Üç büyük dinin yanı sıra şehirde başka dinlere inanan birçok insan vardır. Hristiyan dünyası için tarihsel ve dinsel bir kutsallığa sahiptir. Ayrıca şehirde Musevi Cemaati için sinagoglar, Müslümanlar için de camiler bulunur. Almanya'daki Müslümanların önemli temsilcilerinden Diyanet İşleri Türk İslam Birliği'nin merkezi Ehrenfeld semtinde, Köln Merkez Camii ile bir. Ayrıca Aleviler için de çok sayıda cemevi mevcuttur ve Almanya'nin Aleviler derneği Köln'de bulunmaktadır.
Politika

Katolik nüfusun fazla oluşu Köln'deki siyasi hayatı da etkilemiştir. Hitler dönemi öncesi halk "Zentrum" - Merkez yanlısı idi. Nasyonal Sosyalist rejimin ardından Hristiyan Demokratlar - CDU ve Sosyal Demokratlar - SPD arasında, günümüze kadar süren iktidar mücadelesi oldu. SPD savaş sonrası 40 yıldan fazla şehir yönetimini idare etti. Şehirde bu partilerin dışında liberal - FDP ve yeşiller - Die Grünen/Bündnis 90'ın da çok sayıda seçmenleri vardır. Belediye Başkan bağımsız Henriette Reker 'dır.
İdari yapılanma

Köln şehri dokuz idari merkezden ve bunlara bağlı toplam 85 mahalleden oluşur.
Innenstadt (Şehir merkezi)
Altstadt-Nord, Altstadt Süd, Neustadt-Nord, Neustadt-Süd ve Deutz
Rodenkirchen
Bayenthal, Godorf Hahnwald, Immendorf, Marienburg, Meschenisch, Raderberg, Raderthal, Rodenkirchen, Rondorf, Sürth, Weiß ve Zollstock
Lindenthal
Braunsfeld, Junkersdorf, Klettenberg, Lindenthal, Lövenich, Müngersdorf, Sülz, Weiden, Widdersdorf
Ehrenfeld
Bickendorf, Bocklemünd/Mengenich, Ehrenfeld, Neuehrenfeld, Ossendorf ve Vogelsang
Nippes
Bilderstöckchen, Longerich, Mauenheim, Niehl, Nippes, Riehl ve Weidenpesch
Chorweiler
Blumenberg, Chorweiler, Esch/Auweiler, Fühlingen, Heimersdorf, Lindweiler Merkenich, Pesch, Roggendorf/Thenhoven, Seeberg, Volkhoven/Weiler ve Worringen
Porz
Eil, Elsdorf, Ensen, Gremberghoven, Grengel, Langel, Libur, Lind, Poll, Porz, Urbach, Wahn, Wahnheide, Westhoven ve Zündorf
Kalk
Brück, Höhenberg, Humboldt/Gremberg, Kalk, Merheim, Neubrück/Ostheim, Rath/Heumar ve Vingst
Mülheim
Buchforst, Buchheim, Dellbrück, Dünnwald, Flittard, Höhenhaus, Holweide, Mülheim ve Stammheim
İdari yapılanma > Mimari

II. Dünya Savaşı sona erdiğinde Köln enkaz bir şehir görünümüne bürünmüştü. % 90'ı tahrip olan şehirde geçmişin mimarisini yansıtan çok az yapı ayakta kalmıştır. Ancak yer yer Romalılardan kalma yapılara bile rastlamak mümkündür. Bugün kente 1950'li yılların mimari tarzı hakimdir. Köln büyük bir şehir olmasına rağmen Almanya'nın diğer büyük şehirlerindeki gibi, birkaç istisna dışında modern gökdelenlere sahip değildir. Bundaki en önemli etken UNESCO tarafından korunan Köln Katedrali'nin her taraftan görülebilmesini sağlamaktır. Aşağıda Köln mimarisinin birkaç örneği görülmektedir.
Köln'ün simgesi Köln Katedrali
Köln Kulesi
Weltstadthaus (Dünya evi)
Belçika Mahallesi
Eigelstein kapısı
Kölnarena
Messe/Deutz garı
Hyatt Regency Cologne, arka planda KölnTriangle
Louis Müzesi
Televizyon kulesi Colonius
Hohenzollern köprüsü
Şehrin Katedral'den görünüşü
Kültür > Festivaller-Şenlikler

Köln'de her yıl çeşitli eğlenceler düzenlenmektedir.
Karnaval
Köln Karnavalı, Almanya'da düzenlenen en büyük şenliklerden biridir. Burada Karnaval 11. ayın 11'inde saat 11.11'de başlar ve günlerce sürer. Sonra mola verilir ve şubat ayında eğlenceler kaldığı yerden devam eder. Karnavala şehir halkı kadar, şehre yurt içi ve dışından akın eden 1,5 - 2 milyon insan da ilgi göstermektedir.
Cologne Pride - CSD Christopher Street Day
Avrupa'daki en büyük ve kapsamlı "Onur Günü Yürüyüşleri"ndendir (GayPride). Her yıl bir milyondan fazla ziyaretçinin ilgi duyduğu bir şenliktir. Yapılan gösterilerde, 1970'lerin başında Amerikalı polislerin New York'ta eşcinsel kulüplerine yaptıkları baskınlar ve sokakta polislerce dövülen eşcinseller hatırlanmaktadır. Ayrımcılığa karşı yapılan bu protesto yürüyüşleri bol müzikli ve danslıdır. Her yıl temmuzun ilk hafta sonu düzenlenir.
c/o Pop (Cologne on Pop)
Rock ve Pop Müzik Fuar ve Festivali, yazın yapılır.
MusikTriennale Köln
20. ve 21. yüzyılın eserlerinin sunulduğu büyük bir müzik festivalidir.
Summerjam
Avrupa'nın en büyük Reggae Festivalidir. Yazın düzenlenir.
Uluslararası Köln Komedi Festivali ve Kölner Lichter de halkın ilgi gösterdiği yüzlerce festivalden sadece birkaçıdır.
Kültür > Fuarlar

Dünyaca ünlü fuarlardan bazıları şunlardır:
Lit.Cologne
Edebiyat fuarı, her yıl baharda düzenlenir.
Anuga
Beslenme ve gıda fuarı, iki yılda bir sonbaharda düzenlenir.
Photokina
Fotoğraf sanayii fuarı, iki yılda bir sonbaharda düzenlenir.
ArtCologne
Çağdaş sanat fuarı, dünyanın en eski sanat fuarıdır. Baharda düzenlenir.
Kültür > Tiyatro

Kentte birçok tiyatro salonu ve tiyatro topluluğu bulunur. Bunlardan bazıları şunlardır:
Arkadaş Theater, Artheater, Atelier-Theater, Café Duddel, Solana Theater, Casamax-Theater, Cassiopeia Theater, Comedia, Drama Köln, Freies Werkstatt-Theater, Gloria-Theater, Hänneschen-Theater, Horizont-Theater, Kölner Künstler-Theater, Klüngelpütz Kabarett-Theater, Musical Dome, Piccolo-Theater, Puppentheater Lapislazuli, Senftöpfchen-Theater, Studiobühne Köln, Theater am Dom, Theater am Sachsenring, theater Der Keller, das Theater im Bauturm, Theater im Hof, Theater Tiefrot, Theaterhaus Köln ve Volkstheater Millowitsch.
Kültür > Müzeler

Köln tam anlamıyla bir müzeler cennetidir. Kentte çok sayıda müze mevcuttur. Bunlardan bazıları şunlardır: Kölnisches Stadtmuseum - Köln Şehir Müzesi, Museum Ludwig - Ludwig Müzesi, Wallraf Richartz Museum - Wallraf Richartz Müzesi, Römisch Germanisches Museum - Romen Cermen Müzesi, Duftmuseum - Koku Müzesi (Kolonyanın doğum yeri olan Köln Şehri'ndeki Farina Haus daha sonraları müzeye çevrilmiştir), Schokoladenmuseum - Çikolata Müzesi, Museum für Ostasiatische Kunst - Doğu Asya Sanat Müzesi.
Ekonomi

Köln ve çevresi, Avrupa'nın önde gelen dinamik sanayi bölgelerinden biridir. Otomotivden kimyaya, hizmetlerden makine yapımına kadar pek çok branşta önde gelen isimlerin tesisleri ve merkezleri Köln'dedir. Bunlardan Ford, Bayer, Lufthansa, Kaufhof, Deutz AG akla gelen ilk şirketlerdir. Sanayinin yanı sıra turizm ve ticaret de kentin önemli gelir kaynakları arasında yer alır. Kentin konumu, ulaşım ve nakliye açısından bakıldığında da son derece caziptir. Ren nehrinin kentin ortasından geçmesi ve Ruhr bölgesine yakınlığı bu ilgiyi artırır. Uluslararası Standartlar Sertifikasyon ve Denetim Şirketi TÜV'ün merkezi de Köln'dedir. Almanya'nın önemli sigorta şirketlerinin merkezleri de yine bu şehri mesken edinmiştir. Kentin güneyinde Godorf semtinde petrol rafinerileri vardır.
Köln kaynaklı dünyaca en çok tanınmış ürün, 1709 yılında kurulan aynı zamanda kentin en eski şirketi Farina gegenüber dem Jülichs-Platz tarafından üretilir. Türkçede kısaca 'Kolonya' olarak da anılan dünyaca ünlü limon kokulu su Eau de Cologne (Fransızcadan 'Köln Suyu' olarak çevrilebilir), işte bu kentte doğmuştur.
Ulaşım

Kentte, merkez garın (Köln Hbf) yanı sıra 28 tren istasyonu mevcuttur. Kent içi kamu ulaşımı Kölner Verkehrsbetriebe'ye (KVB) ait onlarca otobüsün yanı sıra, pek çok tramvay/metro (Stadtbahn/U-Bahn) ve Alman Federal Demiryollarına bağlı banliyö trenleri (S-Bahn) ile yapılır. Köln'deki bu olanaklar sayesinde trafik ve kamu ulaşımı sorunu azdır. Bunlarla yetinmek istemeyenler için kent genelinde 1200 ticari taksi hizmet vermektedir.
Büyük şehir olmasına karşın Köln'ün sokaklarının çoğunun dar olması yüzünden tek yön sokakların sayısı fazladır. Bu da kent merkezinde otomobille ulaşımı zorlaştırmakta, buna bir de park sorunu katmaktadır. O yüzden şehir içi ulaşımda Köln'lüler hava elverişli olduğu sürece bisikleti tercih eder. Kayıtlara geçen yaklaşık 1 milyon kadar bisiklet şehir trafiğinin % 16'sını oluştur. Pek çok tek yön sokağa bisikletle aksi yönden girmek serbesttir.
Uluslararası Köln Bonn Havalimanı da bu şehir toprakları üzerinde kurulmuştur. Havalimanı (Kod: CGN), merkezden yaklaşık 20 km uzaklıkta, kentin güneydoğusundadır. Köln merkeze trenlerle (12 dk.), Bonn merkeze ise hızlı otobüsle (20-25 dk.) ulaşılabilir. Havalimanında birbirine bağlı iki ayrı terminal binasından hizmet verilmektedir.
Köln'e çeşitli otoban ve diğer karayollarıyla ulaşmak mümkündür: A1, A3, A4, A57, A59, A555, A559, B8, B9, B51, B55, B55a, B59, B264, B506.
Ren ırmağında gemiler turistik ya da yük taşıma amaçlı olarak işler, kentin kuzeyinde sanayinin kullandığı kimi limanlar bulunur. Irmağın batı kıyısındaki hayvanat bahçesinden doğu kıyısındaki fuar parkına teleferik vardır.
Eğitim

Köln'de çok sayıda üniversite ve kolej vardır ve yaklaşık 72.000 öğrenci eğitim ve öğrenim görür. En eski üniversitesi olan Köln Üniversitesi 1388'de kurulmuştur ve Almanya'nın en büyük üniversitesidir çünkü Köln Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ülkedeki en büyük Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'dir. Köln Müzik ve Dans Üniversitesi Avrupa'daki en büyük konservatuvar'dır.
Yabancılar VHS'de (Yetişkin Eğitim Merkezi) Almanca dersleri alabilirler.
Burası bir üniversite şehridir. Toplam nüfusun yaklaşık % 10'u üniversite öğrencisidir. Bu okullarda, çeşitli ülkelerden çok sayıda öğrenci okumaktadır. Üniversiteye bağlı bir de Studienkolleg vardır.
Köln'de ayrıca Almanya'nın ilk ve tek spor yüksekokulu olan Deutsche Sporthochschule Köln (DSHS ya da öğrencilerin deyimiyle SpoHo) bulunur.
| --- | --- |
 Devlet ve eyalet üniversiteleri: Köln Üniversitesi (Universität zu Köln);  Alman Spor Üniversitesi Köln (Deutsche Sporthochschule Köln).  Devlet ve eyalet kolejleri: Köln Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ("Teknoloji, Sanat, Bilim TH KÖLN" Technische Hochschule Köln);  Köln Uluslararası Tasarım Okulu;  Köln Müzik ve Dans Üniversitesi (Hochschule für Musik und Tanz Köln);  Medya Sanatları Akademisi Köln (Kunsthochschule für Medien Köln);  Özel kolejler: Katolik Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (Katholische Hochschule Nordrhein-Westfalen);  Köln İşletme Okulu;  Uluslararası film okulu Köln (internationale filmschule köln);  Ren Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (Rheinische Fachhochschule Köln)  Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Fresenius (Hochschule Fresenius):  Araştırma enstitüleri: Almanya Havacılık ve Uzay Merkezi (Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt);  Avrupa Uzay Ajansı'nın Avrupa Astronot Merkezi (EAC);  Avrupa Spor Bilimleri Koleji (ECSS);  Max Planck Yaşlanma Biyolojisi Enstitüsü (Max-Planck-Institut für die Biologie des Alterns);  Max Planck Toplum Araştırmaları Enstitüsü (Max-Planck-Institut für Gesellschaftsforschung);  Max Planck Nörolojik Araştırma Enstitüsü (Max-Planck-Institut für neurologische Forschung);  Max Planck Bitki Islahı Araştırma Enstitüsü (Max-Planck-Institut für Züchtungsforschung).  CologneAMS – Hızlandırıcı Kütle Spektrometri Merkezi, Nükleer Fizik Enstitüsü, Köln Üniversitesi Eski kolejler şunlardır: Köln Sanat ve El Sanatları Okulları (Kölner Werkschulen);  Köln Dini Sanat Enstitüsü (Kölner Institut für religiöse Kunst)
Lauder Morijah Okulu (Almanca: Lauder-Morijah-Schule), Köln'deki bir Yahudi okulu daha önce kapatıldı. Rus göçü Yahudi nüfusunu artırdıktan sonra, okul 2002'de yeniden açıldı.
Eğitim > Medya

Almanya'nın önde gelen en büyük medya şehirlerinden birisi olan Köln'de 30-40 bin arasında medya çalışanı vardır. WDR (Batı Alman Radyo ve Televizyon Kurumu), RTL, VOX, n-tv ve Super RTL adlı ulusal TV kanalları ile Center TV adlı yerel kanal bu kentten yayın yapar. Bunun dışında ulusal kanallar PRO 7 ve SAT 1'de yayınlanan bazı programlar Köln'de hazırlanmaktadır.
Ayrıca kentte birçok radyo istasyonu da yayın yapmaktadır. Bunlardan WDR'ye ait altı radyo istasyonu birbirinden farklı dinleyiciye seslenmektedir. WDR bünyesinde yayın yapan Funkhaus Europa değişik dünya dillerinde (Türkçe, Kürtçe, Almanca, İtalyanca, İngilizce, İspanyolca, Fransızca, Arapça vs.) yayın yapmaktadır. Her gün saat 06.05-07.00 ve 19.30-20.00 arasında, pazar günü ise 15:00-18:00 arasında Türkçe yayın yapılır. Kuzey Ren-Vestfalya, Berlin ve Bremen'de dinlenen radyo istasyonunun ayrıca İnternet üzerinden 24 saat Türkçe yayın yapan Köln Radyosu isimli İnternet sayfası da vardır.
Köln Radyosu-İnternet Sitesi 21 Kasım 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kentte basılan gazete ve dergilerden bazıları: Kölner Stadt-Anzeiger, Kölnische Rundschau, Kölner Express, Bild Köln, Stadt Revue, Kölner Wochenspiegel.
Spor

Köln'de birçok spor dalında spor kulüpleri mevcuttur. En tanınan ve en sevilen takım ise, 1. FC Köln futbol takımıdır. Bu takımın kadrosunun yarıdan fazlasını yabancı oyuncular oluşturur. Takımın maskotu ve simgesi bir keçidir. Bunun yanı sıra buz hokeyi dalında Kölner Haie, Amerikan futbolu dalında Cologne Falcons ve basketbol dalında BSC Saturn Köln Almanya'nın başarılı takımları arasında yer alır.
1997'den bu yana her yıl sonbaharda Köln Maratonu düzenlenir.
1999 yılında ilk Alman Spor ve Olimpiyat Müzesi hizmete girmiştir.
Kardeş Şehirler

Köln'ün şu resmi kardeş şehir bağlantıları vardır:
| --- | --- |
  Esch-sur-Alzette, Lüksemburg   Lille, Fransa   Liège, Belçika   Rotterdam, Hollanda   Torino, İtalya   Kyoto, Japonya   Tunus (şehir), Tunus   Turku, Finlandiya   Kaloşvar, Romanya   Tel Aviv, İsrail   Barselona, İspanya   Pekin, Çin   Selanik, Yunanistan:   Cork (İrlanda), 1988'den beri   Corinto / El Realejo (Nikaragua), 1988'den beri   Indianapolis (ABD), 1988'den beri   Volgograd (Rusya), 1988'den beri   Treptow-Köpenick (Berlin), 1990'dan beri   Katoviçe (Polonya), 1991'den beri   Beytüllahim (Filistin), 1996'dan beri   İstanbul (Türkiye), 1997'den beri
Köln 1945, II. Dünya Savaşı sonunda harabeye dönüşen kent.
Köln Katedrali önü (1945)
Köln Sinagogu
Köln Merkez Camii
Köln Anakent Belediyesi-Tarihi Bina
Peter Zumthor tarafından tasarlanan 2007'deki Kolumba müzesinin avlusu
Tauzieher, Nikolaus Friedrich'in kireçtaşı heykeli, 1911
Karnaval giysileriyle üç Kölnlü
Köln, Onur Yürüyüşü 2004
Köln'de Rosenmontagszug (2004 Karnavalı)
Kölner Lichter
Köln Şehir Müzesi
Köln Merkez Tren İstasyonu
Köln'ün çevreyolları (Mavi: Otoyol, sarı: Karayolu). Köln çevresindeki otoyollara Kölner Ring (Köln halkası) denilmektedir. Bu yollardan her gün yüzbinlerce araç geçmektedir. Yol uzunluğunun toplamı 51,8 km'dir.
Dava adamı

Dava adamı, Türk Dil Kurumunca "Bir ülkü uğrunda sürekli çalışan kimse" olarak tanımlanan sözcük.
Sıklıkla sağ siyasette kullanılan ifade daha çok 27 Mayıs Darbesi sonrası popülerlik kazanmıştır. Darbe sonrası kapatılan Demokrat Partili siyasetçiler, siyasi çizgilerinin devamını belirtmek için dava adamı ifadesini kullanmıştır. Daha sonraki 12 Mart Muhtırası ve 12 Eylül Darbesi gibi askerî müdahalelerle siyaset yapması yasaklanmış ya da hapis yatmış kişiler için de kullanılmıştır.
Zaman içinde bu ifade Milliyetçi ve İslami kesim tarafından da kullanılmaya başlanmıştır. MHP kurucu lideri Alparslan Türkeş, "Davadan döneni vurun" sözü ile ülkücü hareketin kararlılığını vurgulamış, Millî Görüş'ün savunucusu ve siyasi kariyerinde İslami bir çizgi takip eden Necmettin Erbakan bu hareket içinde dava adamı olarak görülmüştür.
Özel hukuk

Özel hukuk, toplumun birbiriyle eşit haklara sahip üyeleri arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk alanıdır. Medeni hukuk, ticaret hukuku, devletler özel hukuku ve borçlar hukukunu kapsar. Türkiye'de bu alanı düzenleyen başlıca yasalar Medeni Kanun, Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu'dur.
Bireyler arasındaki ilişkileri düzenleyen özel hukukta, devlet düzenleyici ve uygulayıcı olarak yaptırım aşamasında bu hukuka müdahale eder (bireyin yargıya başvurması gibi). Ancak, devlet, kamu kurumlarının tüzel kişi olarak bireylerle ilişkisinde, birey gibi özel hukuka tabi olur. Devlete ait ticari işletmelerin bireylerle olan iş ilişkileri de özel hukuka girebilir (kiralar, bankalar).
Özel hukuk alanında temel ilke olan serbestlik ilkesine göre 'kanunla yasaklanmamış her şey meşrudur'. Özel hukukta, bir kimseye, hukuk düzeninin sağladığı yetkilere hak denir. Hakkın kullanılması veya kullanılmaması kişiye bırakılmıştır. Kişi hakkını doğrudan veya tasarruf ile kullanır. Ehliyeti olmayanlar, haklarını temsilci, velayetçi ile kullanırlar. Bir hak, medeni kanuna göre dürüstlükle bağdaşır olmalıdır. Aksi halde, bir hakkın kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Haklar, mutlak ve nisbi, ayni ve kişisel haklar, malvarlığı hakları, kişivarlığı hakları, inşai haklar başlıklarına ayrılır. Sahipsiz hak olmaz, her hakkın bir sahibi vardır. Hak sahibi, gerçek veya tüzeldir. Hak ehliyeti yönünden herkes eşittir. İnsanlar hak ehliyetini doğumla kazanır ve buna kişilik denir. Kişilik, hukukun temel kavramıdır. Haklar, aslen veya devren kazanılır. Bazı haklar, devredilemez. Hakkın yitirilmesi kişiliğin sona ermesi veya feragat iledir.
Özel hukuk, bireylerin tam bir eşitlik içerisinde, tamamen kendi iradelerine dayanarak (hiçbir baskı gözetmeksizin) aralarında yaptıkları anlaşmaların dayandığı hukuksal haktır. Örneğin; ev kiralamak isteyen bir bireyin ev sahibiyle aralarında imzaladıkları sözleşme 'Özel Hukuk'u temsil eder. Özel Hukuk'ta 'Sözleşme Serbestliği' (yani bireyler kendi isteklerini çekinmeden dile getirebilir ve çekincelerini açıkça ifade edebilirler. Sözleşme Serbestliği tamamen bireylerin kendi iradelerini esas alır.) bireyler (ev sahibi ve kiracı) bu sözleşmede isteklerini belirtirler kendi iradeleriyle Özel Hukuk haklarını kullanmış olurlar.
Şirketlerin aralarındaki yaptıkları sözleşmeler, ev sahibi-kiracı sözleşmeleri ve uluslararası örgütlerin kendi aralarında yaptıkları sözleşmeler özel hukuka örnek olarak gösterilebilir.
Özel hukukun kapsamı

Medeni Kanun
Borçlar Kanunu (Türkiye'de Medeni Kanunun içerisindedir, son kitabıdır)
Türk Ticaret Kanunu
Kamu Hukuku ve Özel Hukuk Karşılaştırması

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Kamu | Özel | Açıklama |
| 1 | Kamu Yararı: Tüm toplum yararlanır. Örneğin parklar | Bireysel Fayda: Sadece taraflar fayda görür. | Menfaat Teorisi |
| 2 | Eşitsiz İlişki: Yönetici – Yönetilen farkı | Eşitler arası İlişki: Taraflar birbirine eşit bireylerdir | Taraf Teorisi |
| 3 | Resen: Kendiliğinden harekete geçme | Tercihen: İsteğe bağlı olarak harekete geçme | Uygulama Teorisi |
| 4 | İrade Gücü: Bu gücü yalnızca devlet kullanır. | İrade Serbestisi: Tarafların iradeleri özgürdür. | İrade Teorisi |
| 5 | Emredicilik: Çoğu zaman Emir ve Yasaklar kullanılır. | İzin Vericilik: Çoğu zaman İzinler bu kapsamdadır. [İzin: İstersen yap] | Mahiyet Teorisi |
Lesotho-Türkiye ilişkileri

| --- | --- |



 Lesotho:  Türkiye
 
Lesotho-Türkiye ilişkileri, sınırlı düzeydedir. Türkiye'nin büyükelçiliği Pretorya'da yer almaktadır ve Lesotho'nun Roma Büyükelçiliği Türkiye ile akreditedir. İki ülke arasındaki ilk görüşmeler 2019 yılında Ankara'da gerçekleşmiştir.
Ziyaretler

Lesotho başkanı Bethuel Pakalitha Mosisili ve heyeti, 9-13 Mayıs 2011 tarihleri arasında İstanbul'da gerçekleşen En az gelişmiş ülkeler (EAGÜ) konferansına katılmıştır.
23-24 Mayıs 2016 tarihlerinde Türkiye'de düzenlenen Dünya İnsani Zirvesi toplantısına Devlet Bakanı Kimetso Henry Mathaba katılmıştır.
27-29 Mayıs 2016 tarihlerinde Antalya'da düzenlenen EAGÜ MTR toplantısına, Lesotho'dan Başkbakan yardımcısı Mothetjoa Metsing, Sanayi ve Ticaret Bakanı Joshua Setipa ve Kalkınma Bakanı Mokoto Hloale katılmıştır.
Lesotho Dışişleri ve Uluslararası İlişkiler Bakanı Lesego Makgothi, 20-23 Mart 2018 tarihleri arasında Türkiye'ye ziyarete gelmiştir. Bu ziyaret vesilesiyle Makgothi, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı ve yardımcısı, Ekonomi Bakanı ile diğer Bakanlar ile görüşme gerçekleştirmiştir.
Ticaret

İki ülke arasındaki ticaret hacmi 420 bin $'dır. Dışalım 12.290 $ iken, dışsatım 480 bin $ düzeyindedir.
İlişkiler

Türkiye birçok Afrika ülkesine verdiği Türkiye Bursunu, Lesotho öğrencilerine de vermektedir.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Lesotho'nun başkenti Pretoria'da çeşitli projeler yönetmektedir.