Çay (bitki)
Üretim

Geleneksel olarak çayın iki varyasyonu yetiştirilir: Camellia sinensis türünün sinensis variyasyonu (çalı şeklinde, küçük yapraklı, soğuğa dayanıklı, dağlık bölgelerde büyür) sadece Çin'de ve Hindistanın Darjiling ilinde yetiştirilir. Camellia sinensis türünün 1830'da Assam'da bulunan variyasyonu assamica (sinensisden daha hızlı büyür, daha büyük yapraklı) örneğin Hindistan'ın diğer bölgelerinde ve Sri Lanka'da yetiştirilir. Ancak bu iki variyasyon dünyada gitgide hibritler tarafından ikinci plana itilir.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Ocak 2010 verilerine göre dünya çay üretimi:
| Ülke | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Çin | 1.047.345 | 1.183.002 | 1.257.384 |  |  |
|  Hindistan | 928.000 | 949.220 | 805.180 | 979.000 |  |
|  Kenya | 310.580 | 369.600 | 345.800 |  |  |
|  Sri Lanka | 310.800 | 305.220 | 318.470 |  |  |
|  Türkiye | 201.866 | 206.160 | 198.046 |  |  |
|  Vietnam | 151.000 | 164.000 | 174.900 |  |  |
|  Endonezya | 146.858 | 150.224 | 150.851 |  |  |
|  Japonya | 91.800 | 94.100 | 94.100 |  |  |
|  Arjantin | 72.129 | 76.000 | 76.000 |  |  |
|  İran | 59.180 | 60.000 | 60.000 |  |  |
| Bangladeş | 58.000 | 58.500 | 59.000 |  |  |
| Malavi | 45.009 | 46.000 | 46.000 |  |  |
| Uganda | 34.334 | 44.923 | 42.808 |  |  |
| Diğer Ülkeler | 189.551 | 193.782 | 205.211 |  |  |
| Toplam | 3.646.452 | 3.887.308 | - |  |  |
| Ülke | Üretim | İhracat | Üretimin ihracat payı |
| --- | --- | --- | --- |
|  Çin | 953.803 | 291.210 | 30,53 % |
|  Hindistan | 830.750 | 159.150 | 19,16 % |
|  Kenya | 328.500 | 313.200 | 95,34 % |
|  Sri Lanka | 317.200 | 177.320 | 55,90 % |
|  Türkiye | 217.520 | 5.860 | 2,69 % |
|  Endonezya | 171.410 | 102.300 | 59,68 % |
|  Vietnam | 132.525 | 51.100 | 38,56 % |
|  Japonya | 100.000 | 1.150 | 1,15 % |
|  Arjantin | 67.871 | 67.700 | 99,75 % |
|  İran | 59.180 | 12.760 | 21,56 % |
| Dünya toplamı | 3.541.547 |  |  |
Kaynak: Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)
Çay subtropik ve tropik iklimde, özellikle dağlık bölgelerde yetiştirilir. Büyük bir farkla en fazla çay Asya'da, daha düşük oranda Afrika, Amerika, Avustralya ve hatta Avrupa'da (Türkiye'de, Güney Batı Rusya ve Azorlar'da) yetiştirilir. En önemli çay üreten ülkeler Çin, Hindistan, Kenya, Sri Lanka ve Türkiye'dir ve bu ülkeler toplam dünya çay üretiminin dörtte üçünü karşılar. Japonya'da sadece yeşil çay üretilir. Japonya'da çay sırf makine ile toplanıyor olsa da en yüksek kaliteye sahiptir.
En çok çay tüketen (ithal eden) ülkeler ise Büyük Britanya, Rusya, Pakistan, ABD ve Arap ülkeleridir.
Çay çeşidine adını vermiş, tanınmış çay üretim yöreleri:
Darjiling – çayların kraliçesi olduğu söylenir; Hindistanın kuzeydoğusunda Himalaya'nın güney eteklerinde, 2000 m yükseklikte yetişir - çayı açık renk, güzel kokulu olur ve nazik bir lezzeti vardır.
Ceylon – Sri Lanka – Çoğu çay karışımlarına ilave edilen standart bir çay - bakır kırmızısı renkli
Assam – Kuzey Hindistan, Brahmaputra dağları – koyu renk, sert bir lezzeti olur
Japonya – en kaliteli yeşil çay Sencha buradan gelir. Serin bir iklimde yetişmesiyle ayrı bir lezzete sahiptir. Koyu yeşil renk olan Gyokuro çayıda Japonyadan gelir; bu çay birkaç hafta gölgede veya yarıgölgede yetiştirilir. Bu çay dünyanın en pahalı çaylarındandır. Daha da pahalı olan bir Japon çayı Maçadır. Bu toz olarak satılan çayı Japonlar geleneksel çay rituelinde kullanırlar.
Tayvan – Yüksek kaliteli Oolong çayı, hafif oksidasyonlaştırılmış Pouchong çayı ve Kaplan çayı ve Crocodile Lapsang Souchong gibi çok tüssülenmiş çay türleri buradan gelir.
Yunnan – Çin – çiçek kokulu, doğal. Yarı oksidasyonlu, yeşil veya siyah çay olarak satılır. Yunnan'ın diğer meşhur bir çayı ise Pu Erh Çayı'dır, bu çay sonradan oksidasyonlanır ve Pide veya kuş yuvası şeklinde satılır. Bu çay yıllandıkça kıymetlenir. 80 yaşında olanı elde etmek mümkündür.
Bengal – Bangladeş – lezzetli, büyük yapraklı, kahvaltılık çay
Rize – Türkiye - siyah çay, rahatlatıcı, hafif, çok kaliteli, günlük ve sık içime uygun
Yeşil Çay, Üretimi zor ve pahalı çok sayıda tıbbi faydası olduğu söylenen Beyaz Çay üretimi de vardır. İçimlik ve Tıbbi maksatlı Çay çiçeği ve çay tomurcuğu üretimi de yapılmaktadır.
Trabzon - Türkiye - hafif içimli, rahatlatıcı, kaliteli, yarı oksidasyonu siyah çay. Ayrıca son yıllarda az miktarda Yeşil ve Beyaz Çay ürettimi de başlamıştır.
Hangzhou – Çin – sadece yeşil olarak, çiçek kokulu, doğal
Afrika – Mozambik, Kenya, Zimbabve, Kamerun, basit kaliteli, genelde diğer çay türleri ile, karışımların içinde kaybolup giderler. Sadece Kenya'dan elle toplanan kaliteli bir çay üretilir ki bunun hafif limonlu gibi tadı Ceylon çayına benzer.
Cava – Endonezya – açık renk, meyve tadı
Sumatra – Endonezya – Bütün yıl üretilir. İyi bir günlük çaydır.
Gürcistan – iyi bir günlük çay
Brezilya – Japon yönetimi altında çay üretimi