Tarım devrimi
Sonuçlar

Ekonomi tarihinde uzun dönemde ekonomik büyümeye zemin hazırlayacak ölçüde köklü değişimler yaratan, bu bağlamda devrim olarak nitelendirilebilecek iki olay vardır. Bunlardan ilki Neolitik Devrim, diğer ise binlerce yıl sonra gerçekleşen Sanayi Devrimidir. Neolitik Devrim, dünyasındaki insan nüfusunun çok büyük bir kısmını, zaman içinde avcılık-toplayıcılıktan koparıp tarımcı - hayvan yetiştiricisi topluluklar haline getirirken Sanayi Devrimi, çeşitli toplumlardaki tarımcı nüfusun büyük bir kısmını tarımdan ve hayvancılıktan koparıp sanayi ve hizmetler sektörlerinde üretim yapar hale getirmiştir. Neolitik Devrim nasıl birkaç bölgede ortaya çıkıp dünyanın bütününe yayıldıysa Sanayi Devrimi de Batı Avrupa'da ortaya çıkmış ve aynı şekilde dünyanın bütününe yayılmıştır. Her iki devrimsel olayın ilk elde gözlemlenen en belirgin etkisi yeryüzündeki insan popülasyonunun ortaya serdiği "patlama"dır. Neolitik Devrim'den önce dünya nüfusunun 5-10 milyon olduğu tahmin edilmekte ve en fazla 20 milyona ulaşabileceği hesaplanmaktadır. Neolitik Devrim'den Sanayi Devrimi'ne kadar geçen 10-12 binyıllık süre sonunda dünya nüfusu 750 milyon civarına ulaşmış, Sanayi Devrimi'nden sonra günümüzde kabaca 7,5 milyara çıkmıştır. Neolitik Devrim'in dünyada yarattığı değişimler ana başlıklar halinde şu şekilde sıralanabilir.
Nüfus artışı ve yayılma. Nüfus artışının yanı sıra insan toplumlarının yeryüzündeki yayılma alanı genişlemiştir. Bu genişleme tarım yapmaya uygun bölgeler ve tarım yapma olanakları olmadığı halde sürücü-göçebe yaşama olanak sağlayan bölgelere yayılma şeklinde olmuştur. İnsanlar, dünyanın avcılık ve toplayıcılıkla bile yaşayamayacağı bölgelere kadar yayılıp tarım yaparak ya da sürü hayvanlarını güderek yayılmışlardır. Bu yayılma esasen Neolitik Devrim'in yayılmasıdır ve Neolitik Devrim'in kendi iç dinamiklerinin bir sonucudur. Geniş beslenme olanaklarının nüfus artışına neden olması, yeni oluşan "aile"ler için yeni tarım alanları bulmayı zorlamaktadır.
İstilalar. Tarıma elverişli toprakların sınırlı olması ve tarımcı toplulukların artması - yayılması sonucu giderek kıtlaşması, toplulukların tarım alanları ve otlaklar için çatışmasını getirmiştir. Daha belirgin olarak Kuzey ve Orta Avrupa'da olmak üzere tarımcı toplulukların yayıldığı her bölgede görülen bir olaydır bu. Kazısı yapılmış yerleşimlerde tabakalar arasındaki belirgin ve birdenbire ortaya çıkan kültürel değişme, oradaki yerleşik toplumun yerini, farklı geleneklere sahip başka bir topluluğun aldığı, farklı bir ifadeyle bir halkın başka bir halk tarafından istila edildiği şeklinde yorumlanmaktadır. Buradaki halkın kısmen öldürüldüğü, ama daha büyük ölçüde sürüldüğü ya da köle edildiği düşünülmektedir. Bu tür olaylar "barbar yaşamın tekrar tekrar karşımıza çıkan bir özelliğidir."
Dünya nüfusu giderek göçebe avcılık-toplayıcılıktan yerleşik yaşama, tarımcı toplumlara dönüşmüştür.
Bir siyasal organizasyon olarak devlet cihazı ortaya çıktı. Farklı siyasi yapılanışlar gösteren bu devletlerle birlikte devletlerarası, savaşa varan çatışmalar, siyasi istikrarsızlıklar, iktidar mücadeleleri icat edildi.
Teknoloji yönünden büyük gelişmeler yaşandı, demir ve çelik teknolojileri geliştirildi.
Ticaret gerçek biçimde ortaya çıkarak, iniş çıkışlar göstermesine karşın sürekli gelişti. Bölgeler arası, uzun mesafeli ticaret, pazar mekanizmaları kendilerine yer buldular. Ticaret, giderek kaynakların dağıtımında ana mekanizmalardan biri haline geldi.
Yerleşik düzene geçilmesiyle ortaya çıkan köyler, kasabalar ve daha sonra da kentler olarak büyüdüler.
Çeşitli ekonomik organizasyon modelleri ortaya konuldu. Bu modeller, piyasaların, giderek tüm ekonominin fiyat mekanizmasıyla düzenlendiği modellerden, saray ekonomisi gibi yeniden dağıtımcı modellere kadar geniş bir spektrumda ortaya çıkmıştır.