stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yurtta Sulh Konseyi
Üye listesi

Genelkurmay Başkanlığındaki darbe girişimi eylemleri ile ilgili, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hazırlanan çatı iddianamesinde, Yurtta Sulh Konseyi'nin aşağıda isimleri ve rütbeleri sayılan 38 üyeden oluştuğu iddia edilmiştir:
Yüksek Askerî Şûra üyesi Hava Orgeneral Akın Öztürk
Genelkurmay Personel Başkanı Korgeneral İlhan Talu
Topçu ve Füze Okulu Komutanı Tümgeneral Osman Ünlü
2. Ana Jet Üssü Komutanı Tümgeneral Kubilay Selçuk
Genelkurmay Proje Yönetim Daire Başkanı Tümgeneral Mehmet Dişli
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Plan ve Yönetim Daire Başkanı, Tuğgeneral Ahmet Bican Kırker
4. Ana Jet Üssü Harekât Komutanı Hava Pilot Kurmay Albay Ahmet Özçetin
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel İşlem Daire Başkanı Tuğgeneral Ali Kalyoncu
Cumhurbaşkanlığı Başyaveri Topçu Kurmay Albay Ali Yazıcı
1. Jandarma Komando Tugayı Komutanı Tuğgeneral Ali Osman Gürcan
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Teşkilat Şube Müdürü Kurmay Albay Bilal Akyüz
Genelkurmay Personel Başkanlığı General Amiral Şube Müdürü Kurmay Albay Cemil Turhan
Genelkurmay Stratejik Dönüşüm Daire Başkanlığı Proje Geliştirme Şube Müdürü Doğan Öztürk
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Kuvvet Geliştirme Daire Başkanı Tuğgeneral Erhan Caha
28. Mekanize Piyade Tugayı Komutanlığı Tabur Komutanı Kurmay Yarbay Ertuğrul Terzi
Özel Kuvvetler Komutanlığı Alay Komutanı Albay Fırat Alakuş
Hava Tuğgeneral Gökhan Şahin Sönmezateş
4. Ana Jet Üssü Komutanı Tuğgeneral Hakan Evrim
Kara Havacılık Alayı Bakım Tabur Komutan Yardımcısı Yarbay Halil Gül
Genelkurmay Personel Başkanlığı Personel Plan ve Yönetim Daire Başkanı Tuğgeneral Mehmet Partigöç
Kara Havacılık Komutanlığı Kurmay Başkanı Kurmay Yarbay Mehmet Şahin
Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı Komutanı Kurmay Albay Muhsin Kutsi Barış
58. Topçu Tugayı Komutanı Tuğgeneral Murat Aygün
3. Jandarma Alayı Komutanı Jandarma Kurmay Albay Murat Koçyiğit
Kurmay Yarbay Mustafa Barış Avıalan
Kurmay Albay Muzaffer Düzenli
Genelkurmay Başkanı Başdanışmanı Kurmay Albay Orhan Yıkılkan
Türk Silahlı Kuvvetleri Komuta Kontrol Amiri Kurmay Albay Osman Kardal
Genelkurmay Başkanlığı Özel Kalem Müdürü Kurmay Albay Osman Kılıç
Kuzey Deniz Saha Komutanlığı Kurmay Başkanı Tuğamiral Ömer Faruk Harmancık
Taarruz Helikopter Tabur Komutanı Yarbay Özcan Karacan
2. Zırhlı Tugay Komutanı Tuğgeneral Özkan Aydoğdu
Genelkurmay Başkanlığı Özel Kalem Müdürü Kurmay Albay Ramazan Gözel
28. Mekanize Piyade Tugayı Kurmay Başkanı Kurmay Yarbay Savaş Kabaklı
1. Özel Kuvvet Tugayı Komutanı Tuğgeneral Semih Terzi
Genelkurmay 1. İstihbarat Analiz Değerlendirme Başkanı Tuğamiral Sinan Sürer
Jandarma Harekât Başkanlığı Asayiş Şube Müdürü Kurmay Yarbay Turgay Sökmen
Kara Havacılık Okulu Komutanı Tuğgeneral Ünsal Coşkun
Musahip Mustafa Paşa

Musahip Mustafa Paşa (1640-1686) Sultan IV. Mehmed'in musahibi, II. vezir ile kızı Hatice Sultan'ın eşi, Osmanlı kaptan-ı deryası (1683-1684).
Hayatı > Yükselişi ve Kamaniçe seferindeki rolü

Kesin olmamakla birlikte 1640 tarihinde, Kuloğlu Süleyman Ağa'nın oğlu olarak Bolu Kazası'nda dünyaya geldi. Babası Süleyman Ağa sanatkâr, bestekâr ve saz şairi, bir şahsiyettir. Musahip Mustafa Paşa, tahsilini Enderûn-ı Hümayûn'da tamamlayarak hazine odasına dahil oldu. Temmuz 1663'te Has Oda'ya nakil olunarak, aynı yılın Ağustos ayında musahiplik unvanını aldı. Ağustos 1666 tarihinde, Padişah'ın musahibi ve ikinci vezir olmasına rağmen, saraydaki görevleri sebebiyle devlet yönetimine pek katılmamıştır. Sultan IV. Mehmed'in, Haziran 1672'de Kamaniçe kalesinin fethi için yaptığı sefere Musahip Mustafa Paşa da katılmış, Kamaniçe kalesinin muhasarasında Karaman ve Sivas eyaleti askerlerine kumanda etmiştir. Kale, 3 Eylül 1672'de teslim alınmıştır. Musahip Mustafa Paşa bu fetihten on dört ay sonra, Kasım 1673'te "Rikâb-ı Hümayûn Kaymakamlığı"na yükselmiştir. Sultan IV. Mehmet, Şehzâde Ahmet'in sünnet ettirilmesini ve büyük kızı Hatice Sultan'ın, Musahip Mustafa Paşa ile evlendirilmesini istemesi üzerine. Temmuz 1675'te, Şehzâde Ahmet sünnet ettirilmiş ve iki hafta sonra da bu evlilik gerçekleşmiştir.
Hayatı > Kaptan-ı deryalığı

Musahip Mustafa Paşa, 20 Aralık 1683'te Bozoklu Mustafa Paşa'nın yerine kaptan-ı derya olarak tayin edildi.
1684-1685 yıllarında birkaç kadırga ve kalyon inşa edildiği gibi, ekonomik açıdan güçlü bazı beyler ümera-i derya zümresine katılarak kendi gemilerini inşa etmeleri istendi. Hazinenin de 1.400 kese akçelik desteğiyle, bu hararet çalışma sonucunda Osmanlı donanması 60 kalyona ulaştı.
1684 yılında Akdeniz'e sefere çıkan Musahip Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı donanması Foça limanı önüne demirledi ve Orak Adasına bir kale, ardından ise Midilli ve Sakız adalarında birer burç inşa ettirdikten sonra Rodos'a doğru yola çıktı. Öte yandan, Mısır vergisini taşıyan Osmanlı gemileri Venedik gemilerinin saldırı ihtimaline karşı Sisam ve Dilek Boğazı'na sığınmıştı. Rodos'tan yardıma gelen Osmanlı donanması bu gemilerin salimen Çanakkale Boğazı'na ulaşmalarını sağladı. Bu esnada bölgede faal görünen Venedikli korsan Paulo'nun kalyonu da Osmanlı donanmasıyla çatışmayı göze alamadığından bölgeden uzaklaştı.
Hayatı > Mora seraskerliği

Musahip Mustafa Paşa Aralık 1684'te, Mora Seraskeri Siyavuş Paşa'nın şehit olması üzerine Mora seraskerliğine tayin edilmiştir. Mora Adası'nda bulunan Koron Kalesi'ni üç ay müdafaa etmesine rağmen; kuvvetinin çok az olması, yardım ve mühimmatın gelmemesi, düşman kuvvetlerinin çok güçlü olması sebebiyle kale düşmüştür. Eylül 1685'te Boğazhisar'ına muhafız tayin
olunmuş, 1685 Ekim ayının sonunda ölmüştür. Musahip Mustafa Paşa; sanatkârların ve sanatın hâmisi, güzel şiirleri olan, ilim, irfan sahibi, sanat ehli bir insandı. Aynı zamanda padişahın itimatınıkazanmış bir devlet adamıydı.
Özel hayatı

Musahip Mustafa Paşa Sultan Mehmed Han'ın kerimesi Hatice Sultan'la nikâh kıydı ve Edirne'de düğün yapıldı. On dört gün süren ve Osmanlı tarihi'nin en büyük şenliklerinden biri sayılan düğünde, tiyatroya benzer eğlenceler düzenlenmiş ve ziyafetler verilmiştir.
On bir yıl süren bu izdivaçtan, Sultanzâde Mehmet Bey, 1684'te yedi yaşlarında vefat eden Hasan Bey ile çocuk yaşta vefat eden diğer kardeşleri dünyaya gelmiştir.
Eserleri

Musahip Mustafa Paşa, Konya Kalesi Atpazarı Kapısı dışında bulunan ve halk arasında Kanlı Göl diye bilinen miri arsayı temlik yoluyla alıp, on yedi bin sekiz yüz kuruş harcayarak, üzerine Şeyh Ahmet Efendi Çifte Hamamı ve Debbağlar Hamamı, Şeyh Ahmet Efendi Fevkâni Camii, Bezirganlar Hanı, Kervansaray Hanı, kahve tahmisi, kahvehane, yirmi bir dükkân ve dört mahzen yaptırmıştır. Bu arsanın haricinde, Şekerfuruş Mahalle Mescidi'ni yeniden yaptırtıp, yanına muallimhane ve yazlıknamazgâh ilave ettirmiştir. Ayrıca, Taşkapı Darü'l-hadis Medresesi, şadırvanı ve avlusunu, Konya içerisinde ve çevresinde on iki adet çeşmeyi yaptırarak mütevelliliğine Şeyh Ahmet Efendi'yi atayarak tevliyeti onun soyuna bırakmıştır. Günümüze ulaşan önemli bir vakıftır.
Radyasyondan korunma

Radyasyon koruması, bazen radyolojik korunma olarak da ifade edilir, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) tarafından "Bireyleri iyonlaştırıcı radyasyonun olumsuz etkilerinden koruma ve bu amaca ulaşma yolları" olarak tanımlanmıştır. UAEK ayrıca "Radyasyon korunması sadece bireyler için geçerlidir. Bu korumanın insan olmayan türler ve çevre için geçerli olup olmadığı tartışmalıdır." bildirisini yapmıştır.
İyonlaştırıcı radyasyon, endüstri ve ilaç yapımında kullanılır ve büyük bir sağlık riski taşır. Canlı dokuya mikroskobik hasar verir, bu da deri yanmasına ya da yüksek teşhirde radyasyon hastalıklarına (doku ya da belirleyici etki) sebep olur. Düşük teşhirlerde kanser riski istatistiksel olarak artmaktadır.
Radyasyon korumasının temeli bireylerin maruz kaldığı teşhir dozunun azaltılmasıdır. Radyasyon koruması ve doz ölçümü değerlendirmeleri için Uluslararası Radyasyon Koruması Komitesi (URKK) ve Uluslararası Radyasyon Birimi ve Ölçümleri Komisyonu (URBK) radyasyonun insan bedenindeki etkileriyle ilgili verilerini ve önerilerini yayınladı, düzenleyici ve yönlendirici limitler koydu.
Radyasyon korumasının prensipleri

Uluslararası Radyasyon Koruması Komitesi, yapılan bilimsel araştırmaları değerlendirerek Uluslararası Radyolojik Koruma Sistemini oluşturdu ve sürdürmekte ve tavsiye etmekte. Tavsiyeleri ulusal düzenlemeleri oluşturmakta ve yasaları gerektiğince düzenleme yetkisine sahip. Bu durum yukarıdaki şemada da gösterilmiştir.
Radyasyon korumasının prensipleri > Koruma grupları

Radyasyon koruması, işçilerin güvenliğinden sorumlu mesleki radyasyon koruması, hastaların güvenliğinden sorumlu tıbbi radyasyon koruması ve genel olarak toplumun güvenliğinden sorumlu kamu radyasyon koruması olarak üç gruba sahiptir. Teşhir türleri, hükûmet düzenlemeleri ve yasal teşhir sınırları bu gruplar için farklı hazırlanır.
Radyasyon korumasının prensipleri > Doz alım faktörleri

Bir kaynaktan alının radyasyon miktarını ya da dozunu belirleyen üç faktör vardır. Radyasyon teşhirini bu üç faktörün kombinasyonuyla ölçülür:
Zaman: Radyasyon teşhir süresinin azaltılması maruz kalınan etkin dozu orantılı bir şekilde azaltır. Zamanı azaltarak radyasyon teşhirini azaltmanın bir yolu da işçi eğitimini geliştirerek, belirli bir işi yapma sürelerini kısaltmaktır.
Uzaklık: Uzaklığı artırmak ters kare kanununa göre maruz kalınan dozu azaltır. Örneğin, kaynağı elle tutmak yerine forseps kullanmak.
Kalkanlama: "Biyolojik kalkan" terimi reaktör ya da başka bir radyoaktif kaynağın etrafını soğurucu materyallerle örtmekten ve radyasyonu insanlar için güvenli seviyeye indirmekten gelir. Kullanılan biyolojik kalkanın kullanışlı olup olmadığı materyalin saçılma ve soğurma kesit alanına bağlıdır.
Pratik radyasyon koruması bu üç faktörü en uygun maliyetli şekilde düzenlemeye çalışır.
Radyasyon korumasının prensipleri > Doz alım düzenlemeleri

Birçok ülke güvenli radyasyon seviyelerinde bir ortam oluşturmak ve radyasyon limitlerini oluşturmak için Uluslararası Radyasyon Koruması Komitesi (URKK)'nin tavsiyelerinden yararlanmakta. Bu tavsiyelerin prensipleri ise:
Gerekçe: Gereksiz radyasyon kullanımının yasaklanması, yani avantajlar dezavantajlardan ağır basmalı.
Sınırlama: Bireyler, radyasyon alım dozajının üzerindeki tehlikelerden korunmalıdır.
Optimizasyon: Radyasyon dozları her zaman düşürülebildiği kadar düşürülmelidir. Bu yeteri kadar düşük radyasyon dozajının olmadığını belirtir.
Radyasyon korumasının prensipleri > EMDR

UMDR, radyasyon miktarının ulaşılabilir miktarda azaltılmasının gerekliliğini savunan "Ulaşılabilir miktarda düşük radyasyon" prensibinin akronimidir. Amaç, gerçekleştirilmeye çalışan proje sürdürebilirken ortamdaki en düşük radyasyon teşhiri seviyesine ulaşmaktır. Bu prensip Birleşik Krallık dışında yaygın olarak EMDR, "Erişilebilir miktarda düşük radyasyon" olarak bilinir.
Bu uzlaşım radyolojide iyi örneklendirilir. Radyasyon kullanımı, doktorlar ve diğer sağlık uzmanlarının hastalıkları teşhis etmesini sağlar ve hastalara yardımcı olur, ancak maruz kalınan radyasyonun, hastaların istatistiksel kanser, sarkom riski kabul edilebilir düzeyde olacak miktarda olması gerekir. Olasılıksal etkilerin gerçekleşme ihtimalinin kabul edilebilirliği, bir işçinin çalışma ortamındaki genel güvenliği kadar olmalıdır.
Bu prensip, radyasyon teşhirinin, ne kadar küçük olursa olsun, kanser gibi olumsuz biyolojik etkileri tetikleyebileceği ihtimaline dayalıdır. Ayrıca, bireyin hayatı süresince maruz kaldığı toplam radyasyonun olumsuz etkileri düşünülerek oluşturulmuştur. Bu fikirler doğrusal eşiksiz model altında toplanmıştır. Aynı zamanda, radyoloji ve benzeri uygulamalar radyasyonu toplumun yararı için kullanmaktadır ve radyasyon teşhirinin azaltılması tıbbi uygulamaların etkinliğini azaltabilir. Ekonomik maliyette, örneğin radyasyonu engellemek için bariyer eklemek, EMDR prensibini uygularken hesaba katılmalıdır. Bilgisayarlı tomografi, risklerinin yanı sıra, tıbba büyük katkılarda bulundu. Tıpta iyonlaştırıcı radyasyon, özellikle çocuklarda, kanser tedavisi için kullanılmakta. Tıbbi görevliler düzgün talimatları takip ettiklerinde ve yetişkin teknikleri yerine çocuk güvenli teknikleri kullandıklarında, kanseri önlemek mümkün.
Kalkanlama ile radyasyon etkileşimi

Değişik iyonlaştırıcı radyasyon tipleri, değişik koruyucu materyalle etkileşir. Kalkanlamanın verimliliği, kullanılan materyale ve radyasyonun enerjisine bağımlı olan radyasyon parçacıklarını durdurma gücüne bağlıdır.
Kalkanlama ile radyasyon etkileşimi > Parçacık radyasyonu

Parçacık radyasyonu yüklü ya da nötr parçacıkların akışından oluşur, bunlara yüklü iyonlar ve atomaltı temel parçacıklar da dahildir. Bunlara güneş rüzgarı, kozmik radyasyon, nükleer reaktörler içindeki nötron akısı da dahildir.
Alfa parçacıkları (helyum çekirdekleri) en az delici olanlardır. En enerjik alfa parçacıkları bile tek yaprak kağıtla durdurulabilir.
Beta parçacıkları (elektronlar) daha delicidir, ama yine de birkaç milimetre alüminyum ile absorbe edilebilir. Ancak, yüksek enerjili beta parçacıkları yayılan bir durumda, koruyucu olarak düşük atom ağırlığı malzemeler kullanılmalıdır, örneğin plastik, ahşap, suya da akrilik cam .
Nötron radyasyonu yüklü parçacık radyasyonları gibi kolayca absorbe edilemez, bu durum da çok delici olmasını sağlar. Nötronlar nükleer reaksiyonlarda atom çekirdekleri tarafından absorbe edilir. Bu da ikincil bir radyasyon tehlikesi oluşturur, çünkü absorbe eden çekirdek daha ağır izotopa dönüşürken kararsızdır.
Kozmik radyasyon'u Dünya atmosferi soğurduğu ve manyetosfer bir kalkan gibi davrandığı için genel bir endişe değildir, ama uydular ve astronotlar için bir sorun teşkil eder. Sıklıkla atmosferden kaçanlar da küçük bir risk oluşturur. Kozmik radyasyon çok yüksek enerjiye sahiptir ve çok delicidir.
Kalkanlama ile radyasyon etkileşimi > Elektromanyetik radyasyon

Elektromanyetik radyasyon elektromanyetik dalgalardan oluşur, özellikleri dalga boylarına bağlıdır.
X-ray ve gama radyasyonu en iyi ağır çekirdekleri olan atomlar tarafından absorbe edilir, çekirdek ne kadar ağırsa absorbe ediliş de o kadar iyi olur. Bazı özel uygulamalarda, tükenmiş uranyum veya toryum kullanılır, ama kurşun kullanımı çok daha yaygın ve genellikle  birkaç santimetre gereklidir. Baryum sülfatta bazı uygulamalarda kullanılır. Ancak, maliyetin önemli olduğu durumlarda, hemen hemen her türlü malzeme kullanılabilir, ama kalınlığı da o kadar çok olması gerekir. Çoğu nükleer reaktör, kalın beton kalkanlar arasında ince bir su soğutmalı kurşun tabakası kullanır.
Morötesi (UV) radyasyon, en kısa dalga boylarında yayılır ama delici değildir, bu yüzden güneş kremi, kıyafet, koruyucu gözlük gibi ince opak katmanlarla engellenebilir. UV'den korunmak diğer radyasyon formlarına göre daha basittir, bu yüzden sıklıkla ayrı kabul edilir.
Bazı durumlarda, uygun olmayan koruyucu, radyasyon ve koruyucu malzeme etkileşime girdiğinde ve ikincil ve organizmalar tarafından daho kolay absorbe edilen bir tür radyasyon oluşturduğunda durumu daha kötü yapabilir. Örneğin, yüksek atom numarası olan malzemeler fotonlara karşı çok etkili koruyucu malzemeler olsa da, bu malzemeler beta parçacıklarına karşı korunmada kullanılırsa bremsstrahlung x-ışınlarının oluşması sebebiyle daha yüksek radyasyona maruz kalınabilir, dolayısıyla düşük atom numaralı malzeme kullanılmalıdır.
Kalkanlama

Koruyucu kalınlığına bağlı olarak, radyasyon şiddetini azaltır. Bu koruyucu katman arttıkça radyasyonun azaldığı üstel bir ilişkidir. Bu değeri hesaplamak için bölünme-kalınlığı olarak bilinen bir değer kullanılır.
Koruyucu malzemenin etkinliği  genellikle atom numarası (Z) arttıkça artar, buna Nötron koruması dahil değildir, nötron için genellikle borik asit, kadmiyum ve karbon & hidrojen kullanılır.
Radyolojik koruma hakkında uluslararası poliçe bağlantıları
Radyasyon koruması ve doz ölçümü için dış doz miktarları
Radyoaktivite ve tespit edilmiş iyonlaştırıcı radyasyonun bağlantısını gösteren grafik
Çeşitli iyonlaştırıcı radyasyon ve bu radyasyonları önlemek ya da azaltmak için kullanılan malzeme şeması
Kurşunun (atomik numarası 82) gama ışınları için soğurma katsayısı, gama ışınlarının enerjisine kıyasla grafik edilmiş.
Bir kurşun kale , radyoaktif bir örneği kalkanlamak için inşa edilmiş.
Józef Kasparek

Józef Kasparek (1915-2002) bir Polonyalı hukukçu, tarihçi ve siyaset bilimci.
2. Dünya Savaşına kadar Güneydoğu Polonya (Polonya Güney Kresy), şu anki Batı Ukrayna bölgesinde yaşamıştır.
Toy

Bu madde eski Türk devletlerinin yasama organı hakkındadır.Altay kavimleri ve özellikle Moğolların kağanlık yasama organı için kurultay sayfasına bakınız.
Başlığın diğer anlamları için Toy (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Toy> Tür |
| --- | --- |
Tür: Tek meclislilik 
Yapı
Sandalye: 9 buyruk, tabii üyeler (kağan, yabgu, kağatun, tiginler) ve tudunlar.
Siyasi gruplar: Aşina ailesi, Aşite (Arslanlar ailesi), On-ok, Tuğluk, Dokuz Oğuz, Kırgızlar, Yaglakar uruğu, Ediz uruğu, Basmiller, Karluklar, Taraslar, Sir-Tarduşlar (bir dönem)
Toplantı yeri
Ötüken, Ordu-Balık, Atalar Mezarlığı, Hun Dağı

Toy ya da kengeş, İslamiyet öncesinde Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşülüp ve tartışıldığı aynı zamanda yasama, yürütme ve yargı yetkisini kullanan meclistir. XIII. yüzyılın ortalarından itibaren Türkçe kaynaklarda geçmeye başlayan kurultay kelimesi, toy yerine kullanılmaya başlanmış ve toy sadece yemekli eğlenceler için kullanılan bir kelime hâline gelmiştir.
Kül Tigin'in ölümü üzerine Çin'den getirilen tezyinatçıları, toy temsilcisi ilteberin getirttiği 732'de dikilen Kül Tigin Yazıtı'nda anlatılırken toy temsilcilerine verilen toygun adının artık meclis için de kullanılmış olabileceği olasılığı görülmektedir:
Bunça bedizçig toygun ilteber kelürti. (Bunca süslemeciyi Toygun'un ilteberi getirdi.)
Toy sıkça Moğol boylarının meclisi olan kurultay ile karıştırılsa da, Eski Türkler kendi meclislerine "toy" adını vermiştir. Bununla birlikte, kurultay kelimesinin kökü olan "kur-", Ana Altaycadan beri Moğolca ve Türkçede ortak olarak kullanılan kelimelerdendir. Toy bazen de tay olarak kullanılan bu kelime ise, Eski Türkçede "şehir" anlamına gelmektedir. Yani toy kelimesinin çıkış noktası devletin merkezine çağrıdır. Kelime zamanla, eğlenceli şölen vb. anlamlarda da kullanılmıştır. Toy, yalnızca Türklerin kullandığı bir kelime olmayıp kurultay gibi Moğolca ile ortak kelimelerdendir. Nitekim, Moğolların Gizli Tarihi'nde "toy" kelimesine yer verilmektedir.
Toy düzenleme geleneğinin Türk toplulukları arasında Hunlardan beri süregeldiği düşünülmektedir.
Toygunlar

Toya katılma yetkisi bulunan kişilere, toygun adı verilir. Ancak zamanla, toygun kelimesi toy kelimesinin yerine de kullanılmıştır. Toygunların büyük çoğunluğu, hükümdar soyundan değildir. Türklerdeki her boyun beyi, toyun bir parçasıdır. Kağan, kağatun ve tiginler toyun tabii üyeleridir. Bunun yanında toyda 9 adet buyruk bulunmaktadır. Bu 9 buyruk, ülkenin önde gelen boylarının beyleridir. Muhtemelen bu beylerin sayılarında dönem dönem değişiklikler meydana gelmiştir. Toydaki en etkili uruklar; Türk Kağanlığı döneminde Aşina (Börüler) ve Aşite (Arslanlar) soylu ailelerinin yanında On-ok, Tuğluk urukları; Uygur Kağanlığı döneminde ise Yaglakar ve Ediz uruğu olmuştur.
Toy'nun yürütme ile yetkili bakanlar kurulu olan ayukının üyeleri yani tudun (bakan) makamları ise şunlardır:
Aygucı veya il ögesi: Kağandan sonra devletin en yetkili devlet adamı olup, toyun genel sekreterliğini yapan kişidir. Bir nevi başbakanlık görevindedir.
İlteber: Devletin mali ve dış devletlerle olan ilişkileriyle ilgilenen devlet adamıdır.
Bitigci: Toyda konuşulanları yazıya aktaran kişidir. Yollug Tigin, devlet işleriyle ilgili kağanın ağzından yazılan ilk Türk söylevi olan Kül Tigin Yazıtı'nı kaleme alan bitigcidir. Bitigcilere eski Türk devletleri ve Moğollarda büyük önem verilmiştir. Cengiz Han döneminde, Moğol ulug bitigcilerinden olan Çınkay ve Tunga, Türk asıllı önemli kağanlık kâtipleridir.
Tamgacı: İlteber ile birlikte diğer devletlerle olan ilişkileri düzenler. Özellikle elçilerin gönderilmesinde ve devlet içi yazışmalarda görev üstlenir.
Ilımgacı: Tamgacı ve bitigci ile birlikte devletin dış politikasına yön verir. Uygur Kağanlığı'nda var olan bir makamdır.
Agıcı Ulugı: Başhazinedar.
Tudunluk (bakanlık görevi) bulunmasa da, kağan, kağatun ve tiginler dışında toya sürekli olarak katılan makamlar şunlardır:
Yabgu: Devletin Batı kanadını yöneten hükümdar soyundan üst düzey yöneticidir.
Şad: Her okun beyine şad denilirdi. Göktürklerin önemli boyu On-okların diğer adı olan Nuşibi (On Şadapıt) bu kelimeden gelmektedir.
Çor: Göktürklerin Tuğluk uruğunu temsilen toya katılan genarallere verilen addır. Uygur Kağanlığı döneminde bu unvanı Yaglakar uruğu yöneticileri de kullanmıştır.
Erkin: On-okların sağ kolu ve toya katılan Uygurların Ediz soyundan olan beylere verilen unvandır.
Apa: Ülkenin çeşitli yerlerinde görev yapan sivil yöneticilerdir.
Yetkileri

Toy; yalnızca devletin yasama organı değil, döneminin Türk boylarına hâkim olan siyasi iradenin davetiyle yılda üç kez tüm Türk boylarının temsilci gönderdiği bir meclistir.
Kağan, kendisi töreyi değiştiremez. Töre koyma yani yasama yetkisi toya aittir. Nitekim Türk töresini değiştirerek, yağma yapıp Manicilik inanışını resmî din hâline getiren Uygur kağanı Bögü Kağan, Tun Baga Tarkan'ın toydaki itirazları sonucunda kınanmış ve devamında yapılan darbe ile görevden el çektirilmiştir. Göktürk Dönemi'nde ise, Taspar Kağan ölmeden önce, kendi oğlu Amrak yerine hükümdarlık görevini Töremen Apa Kağan'a devretmek istediğini vasiyet etmiştir. Taspar'ın ölümünden sonra bu durum, Göktürk Toyu tarafından kabul edilmemiştir. Töre gereği, "Türk Kağanlığı" hakkının İşbara veya Amrak tarafından yürütülebileceği kararı verilmiştir.
Türk töresine göre, Tanrı adına kullanılan kutun yeryüzündeki gerçek sahibi halktır. Kağan, kuta Türk halkı yerine vekalet eder. Bunun için yeni kurulan bir devletteki ilk kağanı tayin etme hakkının halkta olduğu görüşü hâkimdir. Türk Kağanlığı'nın yıkılıp Uygur Kağanlığı'nın kurulmasının anlatıldığı Taryat Yazıtları'nda bu durum şu şekilde anlatılır:
Ondan sonra sıçan yılında (748), Atalar Mezarlığında "güç halktır" denmiş. Halk da "Atalar mezarı sizde, gücün kaynağı sudur." diyerek, ayağa kalmışlar ve kağan tayin etmişler.
Toy, Gök Tanrı adına kut vekilini belirler. Kağanlar toyda yapılan istişareler sonucu tüm boyların görüşü alınarak başa getirilir. Toy toplanarak kağanı görevden alabilir. Bu da, toyun kağanın üzerinde olduğunu göstermektedir. Örneğin toy, İrteriş Kağan'ı tahttan indirmiş ve yerine Ozmış Kağan'ı yeni kağan olarak ilan etmiştir. Yine İli Nehri Antlaşması nedeniyle olağanüstü olarak toplanan toy İşbara Teriş Tunga Kağan'ı tahttan indirerek yerine Yukuk Kağan'ı geçirmiştir.
Vatan hainliği gibi devlet büyüklerinin işlediği büyük suçlar, Divanıharp geleneği gereği toyda tartışılarak karara bağlanırdı. Toy bu yönüyle kısıtlı da olsa yargı yetkisini kullanmıştır.
Savaş ve barış kararları toyda verilir. Dış ülkelerle yapılan antlaşmalar toyda onaylandıktan sonra yürürlüğe girer. Örneğin Hunlar döneminde bu antlaşmalar, Hun Dağı'nda yapılan toylar sonucunda karara bağlanmıştır.
Toplanma yeri

Türklerde toylar devlet merkezleri olan Ötüken, Ordu-Balık gibi merkezî yerlerde toplanmakla birlikte; kutsal sayılan yerlerde de toylar düzenlenmiştir. Türkler her yılın beşinci ayının ikinci yarısında "Atalar Mezarlığı"nda toplanıp, Gök Tanrı'ya ıduklar (kurbanlar) verip, burada toy düzenlemişlerdir. Nitekim, Türk Kağanlığı'nın bakiyesi Türk halkının, Uygur Kağanlığı'na tabi oluşu ve Uygur Kağanlığı'nın Türk Kağanlığı'nın halefliğini üstlenmesi de 748'de Atalar Mezarlığı'nda yapılan toyda gerçekleşmiş, bu toya halk da katılmıştır. Türk geleneğinde ulu dağ tepelerinde de bu tür toplantıların yapıldığı bilinmektedir. Hunların yabancı devletlerle yaptıkları antlaşmaları, "Hun Dağı" denilen yerde toplanan toyda tartışarak onayladıkları bilinmektedir.