Osmanpaşa, Yozgat
Tarihçe

Osmanpaşa'daki kalıntıların tarihi Erken Tunç Çağı'na dek uzanmaktadır. Bu döneme tarihlenen Osmanpaşa Höyüğü, Atatürk Yolu'nun 30. kilometresinde yer almaktadır. Höyük üzerinde yapılan yüzey araştırmalarında Roma, Frig ve Erken Tunç dönemlerine ait seramik parçaları bulunmuştur. Bir diğer arkeolojik alan ise Kuşhöyüğü Kaya Yaşam Odaları'dır. Bu odalar, Osmanpaşa'nın yaklaşık 3 kilometre güneydoğusunda ve Atatürk Yolu'nun yaklaşık 350 metre kuzeydoğusunda yer almaktadır. Birinci kaya yaşam odası üç odadan, ikinci kaya yaşam odası ise tek odadan oluşmaktadır. İkinci kaya yaşam odası, birinci yaşam odasının yaklaşık 100 metre kuzeyinde, daha yüksek bir alanda yer almaktadır.
Osmanpaşa'nın Doğu Roma İmparatorluğu Dönemi'nde Tekitekmen Bad olarak adlandırıldığı yönünde bir sözlü tarih anlatısı bulunmakla birlikte, köyün bu dönemde nasıl adlandırıldığına dair resmî bir kayıt mevcut değildir. Bununla birlikte, Emirci Sultan Camii çevresinde bulunan taş ve mermer sütunların bir kısmı bu döneme aittir.
Selçuklu Dönemi'ndeki vakfiye kayıtlarına göre Zîyâret Pazarı olarak adlandırılan Osmanpaşa, 13. yüzyıl başında Kayseri ve Kırşehir üzerinden Amasya'ya ulaşan kervan yolu üzerindedir. Bu dönemde, Ahmet Yesevi'nin dervişlerinden Emirci Sultan tarafından kurulan Zaviye, bir konaklama yeri ve dinsel merkez olarak gelişmeye başlamıştır. Zîyâret Pazarı, İlhanlı Emiri Cacaoğlu Nureddin tarafından yaptırılan ve içerisinde bezciler, kunduracılar, kasaplar, çömlekçiler gibi esnaf gruplarının bulunduğu kervansaray ile bölgesel ölçekli bir pazar merkezi işlevi kazanmıştır.
Selçuklu Dönemi, Emirci Sultan'ın faaliyetleri sonucunda Osmanpaşa ve çevresinin Türkleştiği ve İslam'ın yayıldığı bir dönemdir. Bu süreç, dini etkinin yanı sıra idari, kültürel ve ticari açılardan Osmanpaşa'nın yerel bir merkez olarak geliştiği bir zaman dilimidir.
Selçuklu Dönemi'nin sonuna doğru ise Anadolu'ya gelen Moğol İmparatorluğu'na bağlı oymaklar, Osmanpaşa civarına da yerleşmiştir. O dönemde Emirci Sultan Zaviyesi'nin sınırlarına yerleşen Moğol oymağının adı, sol kanat anlamına gelen Çungar oymağının Delü Hacılu cemaatidir. Bununla birlikte, bölgeye yerleşen oymaklar arasında Moğolların yanı sıra Türkler de bulunmaktadır. Bu dönemdeki Moğol etkisinin Osmanpaşa üzerindeki en açık örneklerinden biri, mevki adlarında kendini göstermektedir. Günümüzde Cingıstan olarak adlandırılan mevki adı, Moğol İmparatoru Cengiz Han'ın adından gelmektedir.
1485 yılına tarihlenen arşiv belgelerinde köyün adı Sultanemirci olarak geçmekte olup o dönemde köy, Alaca, Sorgun ve Merkez'i içine alan Hüseyinabad kazasına bağlıydı. Bu tarihte köyde 63 hanenin yaşadığı belirtilmiştir. 1520 yılında köyde 41 hane bulunmakta olup nüfustaki bu düşüşün Celâlî İsyanları ile ilişkiliği olduğu düşünülmektedir. 1574'teyse 254 hane olduğu ifade edilmektedir. Ancak bir başka kaynakta 1574 yılındaki hane saysının 246 olduğu belirtilmektedir. Bu dönemde Osmanpaşa'nın, çevresindeki yerlere göre nüfusunun yüksek olmasının nedeni, Danişmend Dönemi'ne dek geri gitmekte olan vergi bağışıklığıydı. Emirci Sultan'ın Veysel Karani'nin soyundan geldiğine inanıldığı için köy sakinlerinden çift ve bennâk gibi vergiler alınmamıştır. Dolayısıyla, görece yüksek olan bu nüfus, bugünkü Yozgat civarında şehirleşmenin temelini atmıştır. 1840'lar civarında Osmanpaşa'daki hane sayısının 77 olduğu belirtilmektedir. 1884'te ise köyedeki hane sayısının yaklaşık 180 olduğu aktarılmıştır.
Osmanpaşa'da Geç Osmanlı Dönemi'ne tarihlenen iki adet köprü bulunmaktadır. Bunlardan ilki olan Tarihi Osmanpaşa Köprüsü, Osmanpaşa'nın yaklaşık 1 kilometre güneyinde yer almaktadır. Atatürk Yolu'nun ise yaklaşık 50 metre kuzeyindedir. Köprü, beşik tonozlu, tek kemerli bir yapıdır. Kitabesi bulunmayan köprü düzgün kesme sarı taşlarla yapılmıştır.
İkinci köprü olan Yusufözü Köprüsü ise Osmanpaşa'nın Atatürk Yolu girişinin karşısında yer almaktadır. Bu köprü de beşik tonozlu, tek kemerli ve düzgün kesme sarı taşla yapılmış olup kitabesi bulunmamaktadır. Yol seviyesinden daha aşağıda kaldığı için köprünün bir kısmı toprağa gömülüdür.
Köyün eski adı 1907 yılı kayıtlarında Osmanpaşa Tekke olarak geçmektedir. Osmanpaşa, 10 Ekim 1935 tarihindeki kararnameyle bucak merkezi olmuştur. 29 Şubat 1972'de belediye statüsü alarak Osmanpaşa Belediyesi kurulmuştur. Osmanpaşa Belediyesi, 2013 yılında 6360 sayılı yasa gereği nüfusu 2.000'in altında olduğu için kapatılmıştır.