Suriye Süryanileri
Tarih > Modern tarih

Haseke'deki mevcut Süryani nüfusunun çoğu, günümüz Suriye'sinin kuzeyindeki Türk bölgelerinden (Tur Abdin gibi) gelen mültecilerin, ekonomik kalkınmayı teşvik etme çabasının bir parçası olarak yetkililer tarafından bölgedeki Süryani Katliamı ve Ermeni Kırımı'ndan kurtulan yerinden edilmiş Ermenilerle birlikte yerleştirildiği Fransız Suriye Mandası dönemine dayanmaktadır. Fransızlar tarafından Hristiyan inançları nedeniyle ayrıcalıklı muamele gören bu insanlar kısa süre içinde bölgedeki yeni kentsel elitin çoğunu oluşturdu. Yeni bağımsızlığını kazanan Irak'taki Süryanilere yönelik katliamların (bkz. Simele Katliamı) kaçışa zorlamasının ardından 1933 yılında Doğu Süryanileri Habur Çayı boyunca yeniden yerleşmeye başladı. Aslen Hakkari'nin dağlık bölgelerinden gelen bu mülteciler, saldırılardan önce Süryani Katliamı karşısında Irak'taki diğer Süryanilerin arasına sığınmışlardı.
1936 yılında, başta Süryani ve Ermeni Hristiyan ve Kürt toplulukları olmak üzere birkaç Arap grubun dini ve siyasi liderleri, İskenderun Sancağı, Nusayri Devleti veya Cebel el-Dürzi'de olduğu gibi karışık etnik nüfusa sahip Suriye'nin el-Cezire iline (günümüzde Haseke) özerk statü verilmesi için Fransız yetkililere baskı yaptılar. Özerklik çabaları, vilayetteki iç çatışmalar ve toplumlar arası şiddetin yanı sıra Suriye'nin tamamen bağımsızlığını savunan çoğunlukla Arap milliyetçilerinin öfkeli düşmanlığıyla da damgasını vurdu. Uzun zamandır Süryani ve Ermenilerin ülkeye yerleşmesini Fransız sömürgeciliğinin bir ürünü olarak gören bu milliyetçiler, Habur'a yeni Süryani mültecilerin gelmesiyle daha da öfkelendiler ve özerklik yanlılarına karşı koymak için birçok Arap aşiretinden ve bazı Kürt gruplarından destek aldılar. Şiddet eylemleri arttıkça Fransızlar her iki tarafı da zorla bastırdı ve özerklik hareketi kısa sürede başarısız oldu. Daha sonra, 1957'de Suriye'de merkez sol entelektüeller tarafından Süryani Demokratik Örgütü kuruldu.
Suriye Arap Milliyetçisi Baas hükûmeti tarafından resmi olarak ve yanlış bir şekilde Arap olarak tanımlansalar da Süryaniler bölgede belki de MÖ 25. yüzyıla kadar uzanan bir geçmişe sahip Arap öncesi farklı bir etnik gruptur. Geleneksel olarak Kadim Doğu Kilisesi, Doğu Süryani Kilisesi, Süryani Ortodoks Kilisesi ve Keldani Katolik Kilisesi'ne mensup olan Süryanice konuşan bir topluluktur. Modern Süryaniler "Kuzey Irak, Güneydoğu Türkiye, Kuzeybatı İran ve Kuzeydoğu Suriye"de yaşamaktadırlar.
İlk olarak Süryani Katliamı'ndan ve ardından Simele Katliamı'ndan kaçan Süryanilerin yerleştiği Suriye'deki Habur Çayı üzerinde 30'dan fazla Süryani köyü bulunmaktadır. 1994 tarihli bir rapora göre bunlar Tell Tavil, Tell Um Rafa, Tell Um Keff, Tell Kefdji, Tell Djemaa, Tel Tamer, Tell Nasri, Yukarı Tell Chamran, Aşağı Tell Chamran, Tell Chamran, Tell Hafian, Tell Talaa, Tell Maghas, Tell Massas, Abu Tine, Tel Goran, Fouedate, Dimchij, Kabar Chamie, Tell Balouet (Dezn), Tell Baz, Yukarı Tell Rouman, Aşağı Tell Rouman, El-Kharita, Tell Chame, Tell Wardiat, El-Makhada, Taal, Tell Sakra, El-Breij, Arbouche ve Tell Hormiz. Yaklaşık 9000 etnik Süryani, 1933'teki Simele Katliamı'nın ardından Kuzeydoğu Suriye'de zaten var olan Süryani nüfusuna katılmak için Kuzey Irak'tan göç etti. Yukarı Habur Çayı üzerindeki Tel Tamir yakınlarındaki Cezire'ye yerleştiler. Fransızlar bu Süryani yerleşimini Milletler Cemiyetinin yardımıyla kurdu ve 1942'de Suriye'nin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Habur vadisindeki Süryani yerleşimi, ağırlıklı olarak tarımla uğraşan yaklaşık 20 köyden oluşmaktadır. Kendi sulanan arazilerine sahip olmalarına rağmen yıllar içinde ciddi ekonomik baskılarla karşılaştılar ve bazıları büyük bir topluluğun bulunduğu ABD'ye göç ettiler.
Süryani Katolik Kilisesi Piskoposu Jules Boutros, Aid to the Church in Need ile yaptığı söyleşide, Süryani gençlerin çoğunun Suriye'den çıkmaya çalıştığını söyledi.
"Gençlerimizin çoğu Irak ve Suriye'den çıkmaya çalışıyor. (...) Suriye'de işler daha kötü, çünkü savaş hala devam ediyor. Askerlik gençlerimiz için en büyük sorun, çünkü 9 ya da 10 yıl askerlik yapmak zorundasınız. O süreden sonra sağ dönerseniz sıfırdan başlamanız gerekiyor. Bu, tüm Suriye'de böyle. Kürtlerin kontrolündeki bölgelerde durum daha kötü. Gençlerimiz önce Kürt ordusuna, sonra da Suriye ordusuna hizmet etmek zorunda. Bu yüzden Suriye'de genç erkek bulmak çok nadir, hepsi gidiyor. Yurtdışında beş yıl geçirdikten sonra 8000 dolar ödedikleri takdirde askerlik yapmadan geri dönebiliyorlar. Bütün bir nesli kaybediyoruz."