stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Pardon
Müzik

Ceza & Fuat Ergin & Funky C
Baba Zula
Duman (müzik grubu)
Edip Akbayram
Onur Büyüktopçu

| Onur Büyüktopçu |
| --- | --- |
Doğum: 24 Nisan 1982 (42 yaşında) İstanbul, Türkiye
Milliyet: Türk
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 2003-günümüz

Onur Büyüktopçu (d. 24 Nisan 1982, İstanbul), Türk oyuncu, sunucu, cast direktörü ve menajer. Kiralık Aşk, Memleket Hikayeleri ve Hürmüz Gelin gibi yapımlarda rol aldı.
Hayatı ve kariyeri

Onur Büyüktopçu, 24 Nisan 1982'de İstanbul'da doğdu. Babası Çankırılı, annesi Balkan göçmenidir. On sekiz yaşına kadar Karşıyaka'da yaşadı ve öğrenimini burada tamamladı. Dil ve tiyatro okulu için İngiltere'ye giden Büyüktopçu, Academy of Creative Training Brighton Act London Film Academy'de eğitim aldı. Oyunculuğa ilk adımını 2003 yılında Lise Defteri adlı dizi ile attı ve bu dizide Yusuf karakterini canlandırdı. 2003 yılında Mete Horozoğlu ve Mert Asutay ile Shubuo reklamında oynadı.
Yabancı Damat, Doktorlar gibi dizilerde konuk oyuncu olarak rol aldı. 2010 yılında Güz Gülleri adlı dizide rol aldı. 2015-2017 yılları arasında Kiralık Aşk dizisinde Koray rolünü canlandırdı. 2017-2019 yılları arasında TV8'de yayımlanan Yemekteyiz yarışmasının sunuculuğunu yapmıştır. 2019 yılında Show TV'de yayımlanan Damat Bayıldı adlı yarışmayı sunmuştur. 2020'de Kanal D'de yayımlanan Çarkıfelek adlı yarışmayı ve Gelinim Mutfakta adlı yemek yarışmasını aynı anda sunmuştur.
Oyunculuğunun yanında cast direktörlüğü, menajerlik ve tiyatro oyunculuğu da yapmaktadır.
Filmografisi

| Sinema> Yıl | Sinema> Yapım | Sinema> Rol | Sinema> Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | Memleket Hikayeleri | Hüseyin |  |
| 2009 | Hürmüz Gelin | Süleyman |  |
| 2013 | Romantik Komedi 2 | Garson |  |
| 2022 | Burçlar |  |  |
| 2022 | Dikkat Köpek Var |  |  |
| 2023 | Kutsal Damacana 4 |  |  |
| 2024 | Aşk Filmi | Gökmen |  |
| 2024 | Daha İyi Bir Yarın |  |  |
| 2025 | Kutsal Damacana 5: Zombi | Taha |  |
Televizyon
| Yıl | Yapım | Rol | Notlar |
| 2003 | Lise Defteri | Yusuf | Yardımcı oyuncu (Kanal D) |
| 2004 | Yabancı Damat | Emre | Konuk oyuncu (Kanal D) |
| 2006 | Fırtınalı Aşk | Nedim | Yardımcı oyuncu (atv) |
| 2006 | Doktorlar |  | Konuk oyuncu (Show TV) |
| 2007 | Tatlı Bela Fadime | Özgür | Yardımcı oyuncu (Star TV) |
| 2007 | Kavak Yelleri | Hakan | Yardımcı oyuncu (Kanal D) |
| 2007 | Üç Tatlı Cadı | Yemek hocası | Yardımcı oyuncu (FOX) |
| 2010 | Güz Gülleri |  | Yardımcı oyuncu (Samanyolu TV) |
| 2011 | Kollama |  | Konuk oyuncu (Samanyolu TV) |
| 2012 | Kanıt | Murat Karabaş | Konuk oyuncu (Kanal D) |
| 2015-2017 | Kiralık Aşk | Koray Sargın | Başrol oyuncusu (Star TV) |
| 2019 | Jet Sosyete | Kendisi | Konuk oyuncu (TV8) |
| 2021 | Menajerimi Ara | Kendisi | Konuk oyuncu (Star TV) |
Program
| Yıl | Yapım | Rol | Notlar |
| 2017-2019 | Yemekteyiz | Kendisi | Sunucu (TV8) |
| 2019 | Damat Bayıldı | Kendisi | Sunucu (Show TV) |
| 2020 | Çarkıfelek | Kendisi | Sunucu (Kanal D) |
| 2020-2021 | Gelinim Mutfakta | Kendisi | Sunucu (Kanal D) |
Isidor Isaac Rabi
İlk yılları

Israel Isaac Rabi, 29 Temmuz 1898'de, o zamanlar Avusturya-Macaristan'ın bir parçası olan ama günümüzde Polonya olan Rymanów, Galiçya'da Polonyalı-Yahudi Ortodoks bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Doğduktan kısa bir süre sonra babası David Rabi Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Küçük Rabi ve annesi Sheindel, birkaç ay sonra David'e katıldı ve aile, Manhattan'ın Lower East Side bölgesinde iki odalı bir daireye taşındı. Aile evde Yidiş konuşuyordu. Rabi okula kaydolduğunda Sheindel adının Izzy olduğunu söyledi ve bir okul yetkilisi bunun Isidor'un kısaltması olduğunu düşünerek bunu onun adı olarak kaydetti. Bundan sonra bu onun resmi adı oldu. Daha sonra antisemitizme tepki olarak adını Isidor Isaac Rabi olarak yazmaya başladı ve profesyonel olarak I.I. Rabi adıyla tanındı. 1903 doğumlu kız kardeşi Gertrude de dahil olmak üzere çoğu arkadaşı ve ailesi onu yalnızca soyadıyla tanıyordu. 1907'de aile, bir bakkal dükkanı işlettikleri Brownsville, Brooklyn'e taşındı.
Rabi çocukluğunda bilimle ilgileniyordu. Halk kütüphanesinden ödünç aldığı bilim kitaplarını okuyup kendi radyo setini kurdu. Radyo kondansatörünün tasarımıyla ilgili ilk bilimsel makalesi, ilkokuldayken Modern Electrics dergisinde yayınlandı. Kopernik günmerkezliliği hakkında okuduktan sonra ateist oldu. Anne ve babasına "Her şey çok basit" dedi ve ekledi, "Tanrı'ya kimin ihtiyacı var?" Ailesiyle uzlaşmak amacıyla evde düzenlenen Bar Mitzvah töreninde elektrik ışığının nasıl çalıştığına dair Yidiş dilinde bir konuşma yaptı. Brooklyn'deki John Jay Eğitim Kampüsü'ne gitti ve buradan 1916'da mezun oldu. Aynı yılın ilerleyen aylarında Cornell Üniversitesi'ne elektrik mühendisliği öğrencisi olarak girdi ancak kısa süre sonra kimyaya geçti. 1917'de Amerika'nın I. Dünya Savaşı'na girişinden sonra Cornell'deki Öğrenci Ordusu Eğitim Birliği'ne katıldı. Bitirme tezi için manganezin oksidasyon durumlarını araştırdı. Haziran 1919'da Bilim Lisansı derecesini aldı ancak o dönemde Yahudiler kimya endüstrisinde ve akademideki istihdamın büyük ölçüde dışında tutulduğundan herhangi bir iş teklifi almadı. Kısa bir süre Lederle Laboratuvarları'nda çalıştı, ardından muhasebeci olarak çalıştı.
Eğitim

Rabi 1922'de mezun kimya bölümü öğrencisi olarak Cornell'e geri döndü ve bir de Fizik alanında çalışmaya başladı. 1923'te Hunter okulunda yaz okulu öğrencisi olan Helen Newmark ile tanıştı. Flört etmeye başladılar ve Rabi yöneticiliğini Albert Willis'in yaptığı Kolombiya Üniversitesindeki çalışmasına Newmark eve döndüğünde de ona yakın olmak için burada devam etti. Rabi 1924 Haziranında NewYork'un City College'ında yarı zamanlı öğretmen olarak iş aldı. Uzmanlık alanı manyetizma olan Willis Rabi'ye doktora tezini sodyum buharının manyetik duygunluğu üzerine yazmasını önerdi. Bu konu Rabi'ye hitap etmiyordu; fakat William Lawrence Bragg Kolombiya'da Tutton'un tuzları adı verilen bazı kristallerin elektrik duygunluğu hakkında seminer verdikten sonra o da bu kristallerin manyetik duygunluğu üzerine araştırma yapmaya karar verdi. Daha sonra Willis Rabi'yi yönetici yaptı.
Kristallerin manyetik rezonanslarını ölçme ilk önce büyüyen kristalleri kapsıyordu ve sıklıkla ortaokul öğrencilerinin gerçekleştirdiği basit bir prosedürdü. Kristaller iç yapıları farklı merkezlere sahip yüzeyleri olan bölümlere ustaca ayrılarak dikkatlice hazırlanmak ve manyetik alana karşılık olarak titizlikle ölçülmek zorundalardı. Rabi, kristalleri büyürken daha basit bir metoddan esinlenen James Clerk Maxwell'in 1873'te yayınladığı A Treatise on Electricity and Magnetism isimli kitabı okudu. Kristali, manyetik duygunluğu iki manyetik kutup arasında çeşitlenebilen torsiyon dengeli bir çözeltiye katılmış camyününe indirdi. Mıknatıs böyle bir kristalle karşılaştığında onun düzenini bozmaksızın açılıp kapanabiliyordu. Bu yeni yol eskilerine göre hem çok daha az iş gerektirdi hem de daha kesin sonuçlar üretti. Rabi On The Principal Magnetic Susceptiblities of Crystals başlıklı tezini 16 Temmuz 1926'da Physical Review isimli gazeteye gönderdi. Sonraki gün de Helenle evlendi. Bildiri metodu kendi kristal araştırmalarında kullanan Kariamanickam Srinivasa Krishnan tarafından okunmasına rağmen akademik camiada çok fazla destekçi bulmadı. Bunun üzerine Rabi çalışmasını yayınladığı kadar aslında destekçiye de ihtiyacı olduğunu anladı.
Diğer birçok genç fizikçi gibi, Rabi de Avrupa'daki önemli gelişmeleri yakından takip ediyordu. Onu kuantum mekaniğinin geçerliliğine ikna eden Stern-Gerlach deneyini görünce şaşkına döndü. Ralph Kronig, Mark Zemansky ve diğerleriyle birlikte Scrödinger denklemini genişletmek için yola çıktı ve bu tür mekanik sistemlerin enerji evrelerini buldu. Problem hiçbirisinin sonucu veren ve yarı diferansiyel olan ikinci derece denklemi çözememesiydi. Rabi, cevabı 19 yy. matematikçisi Carl Gustav Jacob Jacobi tarafından yazılan bir kitapta buldu. Denklem Jacobi'nin sonuç bulduğu hipergeometrik denklem formundaydı. Kronig ve Rabi sonuçlarını yazıp 1927'de bu sonuçları yayınlayacak olan Physical Review'a gönderdiler.
II. Dünya Savaşı

1940 Eylülünde İngiliz Tizard delegeleri oyuk manyetronu, manyetik alanla elektron akımı etkileşimini kullanan mikrodalgalar üreten yüksek güçlü bir alet de dahil olmak üzere Amerika'ya birçok yeni teknoloji getirdi. Bu, radarı değiştiren yüksek güçlü alet, Amerikalıların teknoloji önderi olmak konusunda çok düşünüp taşındıklarını kanıtladı. Ulusal Güvenlik Araştırma Komitesinden Alfred Lee Loomis radar teknolojisini geliştirmek için Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde yeni bir laboratuvar kurmaya karar verdi. Radyasyon laboratuvarı ismi Berkeley Radyasyon laboratuvarına hem övgü hem de sıradanlık mahiyetinde seçilmişti. Loomis, Le DuBridge'in laboratuvarı işletmesi onu için üye yaptı.
Loomis ve DuBridge fizikçileri Ekim'de MIT'de düzenlenen Uygulamalı Nükleer Fizik konferansında yeni laboratuvar için enstitüye aldırdı. Gönüllülerin arasında Rabi de vardı. Başvurusu çok güvenli bir yerde tutulmak zorunda olacak kadar gizli olan manyetron hakkındaki çalışma üzerineydi. Radyasyon laboratuvarında çalışan bilim adamları 6 Ocak 1941'de üretilecek olan mikrodalga radar seti üretmeyi ve Mart'a kadar Douglas A-20 Havoc'ta bir prototip kurmayı kafalarına koymuşlardı ve gerçekleştirdilier. Teknolojik engeller giderek aşılıyordu; çalışan bir mikrodalga radar seti üretildi. Manyetron, dalga boyunda 150 cm'den ilk önce 10 cm'e sonra da 3 cm'e kadar düşüşe izin vermesi için geliştirildi. laboratuvar, denizaltıları, atış kontrol sistemi olan SCR- 584 radarını ve geniş çaplı radyo naigasyon sistemi olan LORAN'ı saptamak için yerden gökyüzüne kadar kontrol sağlayan radar geliştirmeye başladı. Rabi'nin teşviğinde yine onun sorumluluğu altında Radyasyon laboratuvarının bir kolu Kolombiya'ya taşındı.
1942'de Oppheimer Rabi ve Robert Bacher'i Los Alamos'ta yeni ve gizli bir proje üzerinde çalışmaya davet etti. Rabi ve Bacher ise Oppheimer'i askeri laboratuvar için tasarladığı planın işe yaramayacağına ikna ettiler; çünkü bilimsel bir girişimin sivil bağlantılı olması gerekiyordu. Plan değiştirildi ve askeri laboratuvar Savaş Departmanıyla yapılan kontrato üzerine Kaliforniya Üniversitesi tarafından işletilen sivil laboratuvara dönüştürüldü. Nihayetinde Rabi hala batıya gitmemiş ama Manhattan Projesine danışman olarak çalışmayı kabul etmişti. 1945 Temmuzunda Trinity testine katıldı. Trinity üzerine çalışan bilim adamları testin üzerinden bahis havuzu kurdular. Patlamanın ne kadar kilotonda olacağını tahmin ediyorlardı. Tahminler sıfır ile 45 kiloton TNT eşdeğerliği arasında çeşitleniyordu. Rabi iddia ortamına geç vardı ve tek kalan 18 kilotonu bulup aldı. Kaynak maskesini takarak Ramsey ve Enrico Fermi ile sonuçları bekledi. Patlama 18.6 kiltonda olmuştu, Rabi bahsi kazandı.
Sonraki hayatı > Popüler kültüre etkisi

Rabi, 1980 yapımı mini televizyon dizisi Oppenheimer'da Barry Dennen tarafından ve 2023 yapımı Oppenheimer filminde David Krumholtz tarafından canlandırılmıştır.
Kitapları

Rabi, Isidor Isaac (1960). My Life and Times as a Physicist. Claremont, California: Claremont College. OCLC 1071412.
Rabi, Isidor Isaac; Serber, Robert; Weisskopf, Victor F.; Pais, Abraham; Seaborg, Glenn T. (1969). Oppenheimer: The Story of One of the Most Remarkable Personalities of the 20th Century. Scribner's. OCLC 223176672.
Rabi, Isidor Isaac (1970). Science: The Center of Culture. New York: World Publishing Co. OCLC 74630.
Atom fizikçileri Ernest O. Lawrence (solda), Enrico Fermi (ortada), ve Isidor Rabi
John Randall and Harry Boot tarafından geliştirilen orijinal oyuklu magnetron
Ziggurat
Anlatımı ve manası

Herodot'a göre, her zigguratın tepesi bir türbe idi, ancak bu türbelerden hiçbiri günümüzde mevcut değildir. Buranın pratik bir kullanımı da, zigguratların yüksek bir yer olması sayesinde rahiplerin yükselen sulardan ve sellerden kaçabilmesini sağlıyordu (Misal olarak 1985 seli). Başka bir pratik kullanımı da güvenlik açısındandı. Türbenin sadece 3 yoldan ulaşılabilir olması rahip olmayanların geçmesini engelleyebiliyordu. Yapılan ritüeller arasında kurban edilen etin pişirilmesi ve yenmesinin de mevcut olduğu tahmin edilmektedir. Zigguratın yüksekliği, çıkan dumanın şehirdeki binaların üzerine düşmesini engelliyordu. Her zigguratın içinde detaylı bir tapınak bulunurdu ve burada ana bahçe, depolar ve yaşam yerleri bulunurdu ve etrafına da şehir kurulur idi.
İncil'de bahsi geçen Babil Kulesi hikâyesi Mezopotamya'daki zigguratlardan bahseder, büyük bir ihtimalle de bu ziggurat Etemenanki (Marduk) dur.
Günümüz mimarisinde ziggurat

Ziggurat tarzı ve mimarisi günümüzde bile Dünya'nın birçok yerinde kullanılır. Örnek olarak:
University of Tennessee Hodges Kütüphanesi, Knoxville, Tennessee.
Irmak Zigguratı, Sakramento, Kaliforniya.
University of East Anglia yurt binası.
SIS (ya da MI6) binası, İngiliz Gizli Servisi'nin karargahı.
Solomon R. Guggenheim Müzesi, New York
Video oyunlarında ziggurat

Xenosaga'da Ziggurat 8 ya da Ziggy oyunun protagonistlerinden ve oynanabilen bir karakterdir.
Warcraft 3'te ölümsüzler ırkında birçok binadan biridir. Ayrıca World of Warcraft'da "Eastern Plaguelands" da bulunur.
Blizzard'ın Starcraft oyunundaki Nexus Protoss ırkının ana binası ziggurat şeklindedir.
City of Heroes'da Ziggurat Brickstown'daki büyük bir hapishanedir.
Quake'de Ziggurat Vertigo bölümü mevcuttur.
Alex Kidd: The Lost Stars'da Ziggurat mevcuttur.
Serious Sam: The Second Encounter'da Ziggurat isimli bir bölüm vardır.
Age of Empires'daki Babil medeniyetindeki tapınaklar ve harikalar zigguratlar hakkındadır.
Rise Of Kingdoms'daki KVK (Kingdoms vs Kingdoms) savaşlarının bulunduğu haritanın ortasında bulunan ve en son safhada ulaşabilen krallığın kazandığı bir oyun modu mevcuttur.
Filmlerde ziggurat

Metropolis çizgi filminde Ziggurat bir kulenin ismidir.
Ziggurat Blade: Trinity filminde görülmektedir.
Ziggurat Ghostbusters filminde Gozer'in diğer boyuta geçmesi için kurulur.
University of East Anglia'daki yurt binası.
Roger Deakins

| Sir Roger Deakins |
| --- | --- |
Deakins, 2021
Doğum: Roger Alexander Deakins 24 Mayıs 1949 (75 yaşında) Torquay, Devon, İngiltere
Etkin yıllar: 1982-günümüz
Evlilik: Isabella James Purefoy Ellis (e. 1991)
Ödüller: En İyi Sinematografi Akademi Ödülü 2018 Blade Runner 2049 2020 1917 BAFTA En İyi Sinematografi Ödülü   2002 The Man Who Wasn't There   2008 No Country for Old Men 2011 True Grit 2018 Blade Runner 2049 2020 1917

Roger Deakins (d. 24 Mayıs 1949; Torquay, Devon, İngiltere), BAFTA ödülü sahibi İngiliz görüntü yönetmeni. Coen Kardeşler ile birlikte çalıştığı filmler ile tanınır. 15 kez En İyi Sinematografi dalında Oscar'a aday gösterilmiş ve 2018 yılında Blade Runner 2049 filmi ile bu dalda ödül kazanmıştır. 
2020 yılında 1917 filmi ile ikinci kez "en iyi sinematografi" dalında ödül kazanmıştır.
2008 yılında En İyi Sinematografi dalındaki Oscara The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford ve No Country for Old Men filmleri ile aday olmuş ve böylece çifte adaylık almayı başarabilen ilk görüntü yönetmeni olmuştur.
2021 yılında film sektörüne olan katkıları için şövalye ilan edildi.
Bazı filmleri

Revolutionary Road 2008
Doubt 2008
The Reader 2008
No Country for Old Men 2007
The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford 2007
In The Valley of Elah 2007
Jarhead 2005
The Village 2004
The Ladykillers 2004
House of Sand and Fog 2003
Intolerable Cruelty 2003
The Man Who Wasn't There 2001
A Beautiful Mind 2001
O Brother, Where Art Thou? 2000
The Big Lebowski 1998
Kundun 1997
Fargo 1996
Dead Man Walking 1995
The Shawshank Redemption 1994
The Hudsucker Proxy 1994
Barton Fink 1991
Air America 1990
Stormy Monday 1988
Personal Services 1987
Sid and Nancy 1986
Defence of the Realm 1985
1984 1984
Kaynaklar

↑  "No. 63218". The London Gazette (Supplement). 31 Aralık 2020. s. N2.
↑  "The New Year Honours 2021". GOV.UK (İngilizce). 30 Aralık 2020. 30 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2020.
↑  "The New Year Honours list 2021". www.thegazette.co.uk (İngilizce). 30 Aralık 2020. 30 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2020.
Sarmal galaksi

NGC 1232, "karşıdan görünen" sarmal gökadaların tipik bir örneğidir.
Sarmal galaksiler veya sarmal gökadalar, ilk olarak Edwin Hubble tarafından 1936 yılında yazdığı The Realm of the Nebulae adlı eserinde tanımlanan bir gökada sınıfıdır ve bu nedenle Hubble düzeninin bir parçasını oluştururlar. Çoğu sarmal gökada, yıldızlar, gaz ve toz içeren düz, dönen bir disk ile yıldızların yoğunlaştığı, şişkinlik adı verilen merkezi bir bölgeden oluşur. Bu gökadalar genellikle, yıldızlardan oluşan çok daha soluk bir hale ile çevrilidir ve halede bulunan birçok yıldız, küresel kümelerde yer alır.
Sarmal gökadalar, merkezden galaktik diske doğru uzanan sarmal yapılarından dolayı bu şekilde adlandırılmıştır. Sarmal kollar yıldız oluşumunun devam ettiği bölgelerdir ve içlerinde bulunan genç, sıcak OB yıldızları nedeniyle diskin geri kalanından daha parlak ve belirgindir.
Tüm sarmal gökadaların yaklaşık üçte ikisi, merkezi şişkinlikten uzanan ve uçlarından sarmal kolların başladığı çubuk benzeri bir yapıya sahiptir. Çubuklu sarmal gökadaların çubuksuz sarmallara oranı evrenin tarihi boyunca değişiklik göstermiştir. Yaklaşık 8 milyar yıl önce gökadaların yalnızca %10'u çubuk içerirken, bu oran 2,5 milyar yıl önce yaklaşık dörtte bire, günümüzde ise görünür evrendeki (Hubble hacmi) gökadaların üçte ikisinden fazlasına ulaşmıştır.
Samanyolu bir çubuklu sarmal gökadadır, fakat Dünya'nın galaktik disk içindeki mevcut konumundan dolayı çubuğun kendisini gözlemlemek zordur. Galaktik merkez'de yıldızlardan oluşan bir çubuğun varlığını gösteren en güçlü kanıtlar, Spitzer Uzay Teleskobu da dahil olmak üzere son yıllarda yapılan çeşitli araştırmalarla elde edilmiştir.
Düzensiz gökadalarla birlikte sarmal gökadalar, günümüz evrenindeki gökadaların yaklaşık %60'ını oluşturur. Genellikle düşük yoğunluklu bölgelerde bulunurlar ve gökada kümelerinin merkezlerinde nadiren görülürler.
Yapı

Sarmal gökadalar, birkaç farklı bileşenden oluşabilir:
Sarmal kolların belirgin bileşenleri olduğu, yıldızlar ve yıldızlararası maddeden meydana gelen düz, dönen bir disk
Daha çok yaşlı yıldızlardan oluşan ve bir eliptik gökadayı andıran merkezi bir yıldız şişkinliği
Yıldızların çubuk şeklinde dağıldığı bir yapı
Küresel kümelerdeki birçok yıldızı da içeren, yıldızlardan oluşmuş neredeyse küresel bir hale
Şişkinliğin tam merkezinde yer alan bir süper kütleli kara delik
Neredeyse küresel bir karanlık madde halesi
Farklı bileşenlerin kütle, parlaklık ve boyut açısından göreceli önemi, gökadadan gökadaya değişiklik gösterir.
Yapı > Sarmal kollar

Ana madde: Sarmal kol
Sarmal kollar, çubuklu ve çubuksuz sarmal gökadalardan merkezin dışına doğru uzanan yıldız bölgeleridir. Bu uzun ve ince bölgeler bir sarmalı andırır ve sarmal gökadalara adını verir. Doğal olarak sarmal gökadaların farklı sınıflandırmaları birbirinden farklı kol yapılarına sahiptir. Örneğin, Sc ve SBc gökadalarının kolları oldukça "gevşek" bir yapıdayken, Sa ve SBa gökadalarının kolları (Hubble düzenine göre) sıkıca sarılmıştır. Her durumda sarmal kollar, yüksek kütle yoğunluğu ve yıldız oluşum oranı nedeniyle çok sayıda genç, mavi yıldız içerir ve bu da kolları oldukça parlak yapar.
Yapı > Şişkinlik

Ana madde: Galaktik şişkinlik
Şişkinlik, büyük ve sıkı bir şekilde toplanmış yıldızlar grubudur. Terim, çoğu sarmal gökadanın merkezinde bulunan yıldız grubunu ifade eder ve genellikle dış (üstel) disk ışığının içe doğru uzantısının üzerinde kalan yıldız ışığı fazlası olarak tanımlanır.
Hubble sınıflandırmasına göre Sa gökadalarının şişkinliği genellikle düşük metal içeriğine sahip, yaşlı ve kırmızı Popülasyon II yıldızlarından oluşur ve ayrıca, Sa ve SBa gökadalarının şişkinlikleri genellikle büyük olma eğilimindedir. Buna karşılık, Sc ve SBc gökadalarının şişkinlikleri çok daha küçüktür ve genç, mavi Popülasyon I yıldızlarından oluşur. Bazı şişkinlikler, kütle ve parlaklık seviyelerinin daha düşük olduğu eliptik gökadalara benzer özellikler gösterir. Diğerleri ise disk gökadalarına benzer özellikler sergileyen, disklerin daha yüksek yoğunluklu merkezleri gibi görünürler.
Birçok şişkinliğin, merkezinde süper kütleli kara delik barındırdığı düşünülmektedir. Örneğin, Samanyolu gökadamızda yer alan Sagittarius A* adı verilen nesne süper kütleli bir kara deliktir. Bazı sarmal gökadaların merkezindeki aktif çekirdeklerin varlığı ve Messier 106 gibi gökadalardaki büyük, sıkışık merkezi kütlelerin varlığını tespit eden dinamik ölçümler de dahil olmak üzere, sarmal gökada merkezlerinde kara deliklerin varlığına dair birçok kanıt bulunmaktadır.
Yapı > Çubuk

Yıldızlardan oluşan çubuk şeklindeki uzantılar, tüm sarmal gökadaların yaklaşık üçte ikisinde gözlemlenmiştir. Bu çubukların varlığı bazen güçlü, bazen de zayıf olabilir. Yandan görünen sarmal (ve merceksi) gökadalarda çubuğun varlığı bazen, düzlem dışında X şeklindeki veya fıstık kabuğu şeklindeki yapılarla ayırt edilebilir. Bu yapılar genellikle düzlemdeki çubuk uzunluğunun yarısında maksimum görünürlüğe ulaşır.
Yapı > Küremsi

Bir sarmal gökadadaki yıldızların büyük çoğunluğu ya tek bir düzleme (galaktik düzlem) yakın bir bölgede az çok geleneksel dairesel yörüngelerde galaktik merkez etrafında hareket eder ya da gökada çekirdeği etrafında bir küremsi gökada şişkinliğinde yer alır.
Bununla birlikte bazı yıldızlar, bir tür galaktik hale olan küremsi hale veya galaktik küre içinde yer alır. Bu yıldızların yörüngesel davranışları tartışmalıdır; ters yönlü (retrograd) ve/veya yüksek eğiklikte yörüngelere sahip olabilirler ya da hiç düzenli yörüngelerde hareket etmeyebilirler. Hale yıldızları, sarmal gökadayla birleşen küçük gökadalardan elde edilmiş olabilirler. Örneğin Yay Eliptik Cüce Gökadası şu anda Samanyolu ile birleşme sürecindedir ve gözlemler Samanyolu halesindeki bazı yıldızların bu gökadadan geldiğini göstermektedir.
Galaktik diskin aksine, halenin tozdan arınmış olduğu görülmektedir. Ayrıca galaktik haledeki Popülasyon II yıldızları, galaktik diskteki Popülasyon I kuzenlerine kıyasla çok daha yaşlıdır ve metal içeriği çok daha düşüktür, fakat gökada şişkinliğindeki yıldızlara benzerlik gösterirler. Galaktik hale, ayrıca birçok küresel yıldız kümesi içerir.
Hale yıldızlarının hareketi zaman zaman onları diskin içinden geçirmektedir ve Güneş'e yakın birkaç küçük kırmızı cücenin, örneğin Kapteyn Yıldızı ve Groombridge 1830'un galaktik haleye ait olduğu düşünülmektedir. Galaktik merkez etrafındaki düzensiz hareketleri nedeniyle bu yıldızlar genellikle alışılmadık derecede yüksek özdevinim sergilerler.
Yapı > En yaşlı sarmal gökadalar

BRI 1335-0417, 2024 itibarıyla bilinen en yaşlı ve en uzak sarmal gökadadır. Gökada, 4,4'lük bir kırmızıya kayma değerine sahiptir ve bu da ışığının Dünya'ya ulaşmasının 12,4 milyar yıl sürdüğü anlamına gelir.
Kayıtlardaki en yaşlı büyük tasarım sarmal gökada BX442'dir. On bir milyar yıl yaşında olan bu gökada, daha önceki keşiflerden iki milyar yıl daha yaşlıdır. Araştırmacılar gökadanın şeklinin, yoldaş bir cüce gökadanın kütleçekimsel etkisinden kaynaklandığını düşünmektedir. Bu varsayıma dayalı bilgisayar modelleri, BX442'nin sarmal yapısının yaklaşık 100 milyon yıl süreceğini göstermektedir.
2022 itibarıyla bilinen en yaşlı çok kollu sarmal gökada A2744-DSG-z3'tür. Kırmızıya kayması z=3,059'dur ve bu değer, Dünya'ya 11,5 milyar ışık yılı uzaklıkta olduğunu göstermektedir.
A1689B11, Başak takımyıldızında bulunan Abell 1689 gökada kümesindeki son derece yaşlı bir sarmal gökadadır. Dünya'dan 11 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunur ve Büyük Patlama'dan 2,6 milyar yıl sonra oluşmuştur.
Yapı > İlgili gelişmeler

2019 yılının Haziran ayında Galaxy Zoo projesine katılan vatandaş bilim insanları, özellikle sarmal gökadalarla ilgili olarak kullanılan Hubble sınıflandırmasının her zaman geçerli olmayabileceğini ve güncellenmesi gerekebileceğini bildirmişlerdir.