İbn Adlan
Çalışmaları > Kriptanaliz Üzerine (On Cryptanalysis)

Kriptanaliz Üzerine, İbn Adlan'ın dokuz tema altında gruplandırılmış yirmi "kuralını" veya kriptanaliz tekniğini açıklayan bir el kitabı veya kılavuz tarzında yazılmıştır. Kendisinden önce El-Kindi'nin ve daha sonra İbn el-Düreyhim'in (yaklaşık 1312-1361) şifreleme türleri hakkında sistematik açıklamalar da dahil olmak üzere kriptografi üzerine teorik arka plan sağlayan kriptolojik incelemelerinin aksine, İbn Adlan'ın Kriptanaliz Üzerine adlı eseri, genellikle El-Kindi'den daha ayrıntılı bir şekilde, zamanının şifreli metinlerini kırmak için pratik konulara ve belirli yöntemlere odaklanmaktadır. Eserin giriş bölümü basit ikame şifreleme yönteminin kısa bir tanımını içermekte ve okuyucularını diğer yöntemler hakkında bilgi edinmek için başka kaynakları okumaya teşvik etmektedir.
İbn Adlan'ın bu eserdeki en özgün katkılarından biri boşluksuz monoalfabetik kriptogramların (al-mudmaj)-kelimeler arasındaki ayrımı belirtmek için boşluk içermeyen şifreli metinlerin- kriptanalizidir.  Bu tür kriptogramlardan El Kindi bahsetmemiştir: El Kindi'nin eserlerinde anlatılan kriptografik saldırılara karşı koymak için sonraki kriptograflar (kod yapıcılar) tarafından geliştirilmiştir ve kod yapıcılar ile kod kırıcılar arasındaki bir tür silahlanma yarışı'nın parçasıdır. Batıda bu tür bir kriptanaliz ancak on altıncı yüzyılda İtalyan Giambattista della Porta'nın çalışmalarında görülmüştür. İbni Adlan'a göre, onun zamanındaki kriptograflar boşluksuz yöntemi kullanarak "şifrelerinin tespit ve analize meydan okuyabileceğini" iddia etmektedirler. İbn Adlan sıklık analizinin kullanılmasını tavsiye etmiş, ayrıca Arapça cümlelerde her harfin ardışık olarak kaç kez ortaya çıkabileceğini ve bunu yapabilecekleri belirli yolları bilmeye dayalı ardışık harflerin analizini önermiştir.  Ayrıca uzayın değişken sembollerle temsil edildiği şifrelerin analizi üzerine de yazmıştır.
Kriptanaliz Üzerine' de frekans analizi ile ilgilenmektedir: İbn Adlan, El Kindi'nin Arapça harflerin sıklığı-her ne kadar El Kindi'ye doğrudan bir atıfta bulunulmasa da, iki yazarın verdiği sayılar aynıdır- verilerini takip eder ve Arap alfabesini yedi yaygın (sık rastlanan), on bir orta ve on nadir harfe böler. İbn Adlan en yaygın iki ya da üç harfli sözcüklerin bir tablosunu sunar ve harf sıklığı kullanılarak kriptoanaliz edilebilecek metin uzunluğunun alt sınırı olan minimum örneklem büyüklüğünü sunar: yaklaşık 90 karakter (Arap alfabesinin uzunluğunun yaklaşık üç katı). Bu sınırın altında, İbn Adlan'a göre harflerin oluşumu öngörülen frekans dağılımını takip etmeyecektir.
İnceleme, ortak bitişik harflerin, Arapça belirli artikelin kriptanalizini içerir. ال (al-, 'the') ve bir kelimenin başında ya da sonunda sıklıkla görülen harfler. İbn Adlan ayrıca bir metnin açılış ve kapanış bölümlerindeki muhtemel kelimeler üzerine de yazmıştır (Arapça formül Bismillah, "Allah'ın adıyla" gibi). Şifreli şiiri analiz etmek için vezin, kafiye ve ölçü bilgisi de dahil olmak üzere özel ilkeler ekler. Daha sonra kriptanaliz adımlarını, şifreli metinden olası çözümlere, ardından şüpheli, olası ve nihayetinde doğrulanmış çözüme geçerek açıklar. Kitabın kapanış bölümünde, İbn Adlan kırdığı bir kriptogramın gerçek hayattan bir örneğini ve yanlış başlangıçları, düşünce süreci ve nihai çözümü de dahil olmak üzere deşifre etme sürecinin tamamını içerir. Kriptograf James Massey bu bölümü "ilgi çekici" ve "çok yetenekli bir kriptanalistin gerçek deneyimini" sunan bir bölüm olarak tanımlamaktadır.
Kriptanaliz Üzerine ("On Cryptanalysis") kitabının bir nüshası İstanbul'daki Süleymaniye Camii kütüphanesinde bulunmaktadır (5359 numaralı el yazması). Muhammed Mrayati, Yahya Meer Alam ve Hassan al-Tayyan tarafından modern bir baskısı hazırlanmış ve 1987 yılında Şam Arap Akademisi tarafından editörlerin giriş ve açıklama yazılarıyla birlikte yayımlanmıştır. İngilizceye 2004 yılında çevrilmiştir.
İbn Adlan, Al-Salihiyya Camii kompleksinde öğretmen olarak çalışmıştır (kalan kısımlar 2015'te resmedilmiştir).
İbn Adlan'ın Kriptanaliz Üzerine ("On Cryptanalysis") kitabının kapağı (sağ) ve ilk sayfası (sol)
On Cryptanalysis İstanbul'daki Süleymaniye Camii kütüphanesinde korunmaktadır (Cami 2011'de resmedilmiştir).