Gürcü-Selçuklu savaşları
Büyük Tamar

Seleflerinin başarıları, kendi başına Gürcistan'ın ilk kadın hükümdarı olan ve liderliği altında Gürcü devletinin Orta Çağ'da güç ve prestijin zirvesine ulaştığı III. Giorgi'nin kızı Kraliçe Tamar'ın üzerine inşa edilmiştir. Tamar bu muhalefeti etkisiz hale getirmeyi başardı ve düşman Selçuklu Türklerinin gerilemesinin de yardımıyla enerjik bir dış politika başlattı. Tamar, güçlü bir askeri seçkinlere güvenerek, Tamar'ın ölümünden sonraki yirmi yıl içinde Moğol saldırıları altında yıkılana kadar Kafkasya'ya hakim olan bir imparatorluk kurmayı başarmıştır.
Tamar gücünü pekiştirmeyi başardığında ve Davit Soslan, Mkhargrdzeli, Toreli ve diğer soylu ailelerden güvenilir bir destek bulduktan sonra seleflerinin yayılmacı dış politikasını yeniden canlandırdı. Gürcistan'da tekrarlanan hanedan çekişmeleri, Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun İldenizliler, Şirvanşahlar ve Ahlatşahlar gibi bölgesel haleflerinin çabalarıyla birleştiğinde, Tamar'ın büyük büyükbabası IV. Davit ve babası III. Giorgi hükümdarlığı sırasında Gürcülerin elde ettiği dinamiği yavaşlatmıştı. Ancak Gürcüler, Tamar yönetimi altında, daha belirgin biçimde onun yönetiminin ikinci on yılında yeniden faaliyete geçti.
1190'ların başlarında Gürcistan hükûmeti, rakip yerel şehzadelere yardım ederek ve Şirvan'ı haraç veren bir devlete indirgeyerek İldenizlilerin ve Şirvanşahların işlerine karışmaya başladı. İldeniz atabeg Ebu Bekir, Gürcü ilerleyişini durdurmaya çalıştı, ancak Şamkor Muharebesi'nde Davit Soslan'ın elinde bir yenilgiye uğradı  ve başkentini 1195'te bir Gürcü himayesine kaptırdı. Ebu Bekir bir yıl sonra saltanatına devam edebilmiş olsa da, İldenizliler Gürcü akınlarını zar zor kontrol altına alabildiler.
Ermenistan'ın kurtuluş sorunu Gürcistan'ın dış politikasında birincil öneme sahip olmaya devam etti. Tamar'ın iki Ermeni general II. Zakaria ve İvane Mhargrdzeli liderliğindeki orduları, Iğdır Ovası'na doğru kaleleri ve şehirleri istila ederek, yerel Müslüman yöneticilerden birbiri ardına kale ve bölgeleri geri aldılar.
Gürcülerin başarılarından endişe duyan Anadolu Selçuklu Devleti'nin yeniden dirilen sultanı II. Süleyman Şah, vasal emirlerini topladı ve Gürcistan'a doğru yürüdü, ancak kampı 1203 veya 1204'teki Basian Muharebesi'nde Davit Soslan tarafından saldırıya uğradı ve yok edildi. Tamar tarihçisi, Basian'a doğru ilerlemeden önce ordunun kayalara oyulmuş Vardzia kasabasında nasıl toplandığını ve kraliçenin kilisenin balkonundan birliklere nasıl hitap ettiğini anlatıyor. Bu muharebedeki başarısından yararlanan Gürcüler, 1203 ile 1205 yılları arasında Divin şehrini ele geçirerek Ahlat topraklarına iki kez girdiler ve Kars emiri (Saltukluların Erzurum'daki tebaası), Ahlatşahlar'ı, Erzurum ve Erzincan emirlerini boyunduruk altına aldılar.
1204-1205'te Gürcüler Van Gölü'nün kuzey bölgelerine, Erciş'e ve Malazgirt'e akınlar düzenlediler. Ahlatşahlar Beyliği'nin son Sokhmenid hükümdarı veliahtsız ölmesinin ardından Eyyûbîler arasında saltanatta iktidarı ele geçirmek için bir mücadele başladı. İçteki rahatsızlıklar ve dış baskılar Ahlatşahların zayıflamasına neden oldu ve artık Gürcü tehdidiyle başa çıkamaz hale geldiler. Bölgenin Müslüman yöneticileri, Hıristiyan Gürcistan'ın güçlenmesine uyum sağlayamadığı için Ahlat Sultanı, Erzurum Emiri Tuğrulşah'tan yardım istedi. Ortak bir orduyla Gürcistan sınırlarına doğru yürüdüler. Gürcüler, düşmanın niyetini öğrenmelerine rağmen kendilerine aşırı güvendiler, kendilerinden gelen tehlikeyi görmezden geldiler ve düşmanla savunmasız bir şekilde karşı karşıya kaldılar.
Gürcüler, 1205-1206'da Ahlat'a yürüdüler. Ancak bu girişim de başarısızlıkla sonuçlandı. Çünkü bu seferin amacı Ahlatşahlar Beyliği'nin tamamen fethedilmesi değil, yağmalanmasıydı. Ahlatşahlara karşı yaşanan iki ezici yenilgi, Gürcistan'ın uluslararası statüsünü olumsuz etkiledi. Durumun acilen düzeltilmesi gerekiyordu.
Ahlatşahlar Beyliği'nin son hükümdarı Balaban'ın 1206 yılında öldürülmesiyle eşzamanlı olarak Davit Soslan komutasındaki Gürcistan Krallığı, Kars'ı (Ahlatşahların tebaası) ve Aras nehri kıyısındaki diğer kaleleri kuşattı. Kars Emiri, Ahlatşahların Sultanı'ndan yardım istedi ancak yardım bulmakta aciz kaldı. Bu yüzden Kars emiri Gürcülerden ateşkes istedi ve karşılığında kaleden vazgeçti. Ivane Akhaltsikheli, Kars'ın Amirtamira'sı olarak atandı.
Gürcü ve Ermeni annallarına göre, 1210-1211'de Zakaridler-Mkhargrdzeli kardeşler Zakare ve Ivane, yerel Müslüman hükümdarın Ani'ye saldırısının ve şehrin Hristiyan nüfusunu katletmesinin intikamı olarak Erdebil'e taşınır. Büyük bir son çatışmada kardeşler, Tamar'ın mülkleri ve vasal bölgeleri boyunca sıralanan bir orduyu Nahçıvan ve Culfa üzerinden İran'ın kuzeybatısındaki Merend, Tebriz ve Kazvin'e doğru bir yürüyüşle yöneterek, yollarındaki birçok yerleşim yerini yağmaladılar.