Çekya ekonomisi
Geçmiş > 1989-1995

1989 yılındaki "Kadife Devrim", derin ve sürekli siyasi ve ekonomik reform için bir şans sundu. Ekonomik iyileşme belirtileri, Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) Ocak 1991'i "büyük patlama"' olarak etiketlediği şok terapisinin ardından ortaya çıkmaya başladı. O zamandan beri, tutarlı serbestleşme ve akıllıca ekonomik yönetim, düşük işsizlik, ödemeler pozisyonunun pozitif dengesi, istikrarlı bir döviz kuru, ihracatın eski komünist ekonomik blok pazarlarından Batı Avrupa'ya kayması ve nispeten düşük dış borç gibi artılar tüm fiyat kontrollerinin %95 oranında kaldırılmasına yol açmıştır. Enflasyon diğer bazı ülkelerden biraz daha yüksek olmuş – çoğunlukla %10 aralığında – ve Hükûmet tutarlı düşük bütçe açıkları gerçekleştirmiştir.
İki dönem yönetimininde öncelikleri sıkı maliye politikaları ve Cumhuriyete gelen yatırımlar için iyi bir iklim yaratmak olmuştur. Bir dizi para devalüasyonunu takiben, krona, ABD Doları karşısında istikrârlı kalmıştır. Çek kronası, artık 1995'in sonlarında çoğu iş amaçlı olmak üzere tamamen dönüştürülebilir hale gelmişti.
Ekonomiyi teşvik etmek ve yabancı ortakları çekmek için hükûmet, yatırımları yöneten yasal ve idari yapıyı yeniledi. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte, ülke, bu noktaya kadar SSCB'ye ihracatta son derece bağımlı olduğu için, ekonomik açıdan doğudan uzaklaşır ve batıya doğru yaklaşır şekilde radikal bir değişim yapmak zorunda kaldı. Bu, var olan bankacılık ve telekomünikasyon tesislerinin yeniden yapılandırılmasını ve ticari yasaları ve uygulamaları Batı standartlarına uyacak şekilde ayarlamayı gerektirdi. Tek bir büyük ortağa olan güveni en aza indirgeyen art arda gelen Çek hükûmetleri, özellikle güçlü komşularının, Almanya'nın Batı Avrupa ortaklarının güçlü ekonomik etkisine karşı bir denge olarak ABD yatırımını (diğerlerine göre) memnuniyetle karşıladı. Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY, FDI - Foreign Direct Investment) düzensiz döngülerde olmasına rağmen, 1990 yılı ve Mart 1998 arasında toplam DYY'de ABD %12.9 pay ile, Almanya ve Hollanda'nın arkasından, Çek ekonomisinde üçüncü büyük yabancı yatırımcı oldu. İstikrarlı bir yatırım ortamı oluşturma yönünde ilerleme ile, Çek Cumhuriyeti, uluslararası kredi kuruluşları tarafından yatırım yapılabilir kredi notu almış ilk eski komünist ülke olarak tanınmasını sağladı.
Ülke gelişen bir tüketici odaklı üretim kesimine sahiptir ve kamu özelleştirme sistemi aracılığıyla devlete ait ağır endüstrileri özelleştirmiştir. Yeni gelişen sistem altında her vatandaşa ılımlı bir fiyat ile devlete ait herhangi bir şirkette olası hisseleri temsil eden bir kupon kitabı satın alma fırsatı verildi. Kupon sahipleri daha sonra kuponlarını yatırıma çevirebilir, seçilen şirketin sermaye tabanını artırabilir ve vatandaş hissedarlarının bir topluluğunu oluşturabilirdi. Bu, vatandaşlara pay aktarımı yerine özel şirketlere toplumsal varlıkların satışından oluşan Rus özelleştirmesinin karşıtıydı. Bu politikanın etkisi dramatik olmuştur. Komünizm altında, işletmelerin devlet mülkiyetinin %97 olduğu tahmin edildi. Eski sahiplerine gayrimenkul iadesi yoluyla özelleştirme büyük ölçüde 1992 yılında tamamlandı. 1998 yılına gelindiğinde, işletmelerin %80'inden fazlası özel ellerdeydi. Çeklerin gerçekleştirdiği program şimdi tamamlanmış; Çek şirketleri, dünyanın en yüksek kişi başı hisse sahipliğindedir.