Samsunspor
Tarihçe

Samsun'da futbolun geçmişi 1909 yılında kurulan Tenvîr-i Efkâr Gençler Kulübüne dek uzanmaktadır. Samsun'un ilk futbol kulübü olma özelliğini taşıyan bu kulüp Samsun Limanı başkanı ile oğulları Haydar ve Faruk Beyler önderliğinde kurulmuş, ilk başkanı Boşnakzâde Ahmet  Resai Bey olmuştur. Samsunlu gençleri kötü alışkanlıklardan uzak tutmak amacını güden kuruluş yalnızca spor alanında etkinlik göstermekle kalmayarak Fransızca, tiyatro ve sosyal bilimler gibi alanlarda ders verilen bir okul da olmuştur. Kulübün özellikle şehirdeki Ermeni ve Rum gençlerinin kurduğu takımlarla yaptığı maçlar ilgi odağı olsa da Balkan Savaşlarının patlak vermesiyle faaliyetlerine son vermek zorunda kalmıştır. Hemen ardından 1912 yılında dârülmuallim ve sultânî öğrencileri tarafından kulüp niteliği taşımayan fakat rakipleriyle karşılaşacak nitelikte bir takım oluşturulmuş, bu girişim de çok uzun ömürlü olmamıştır. 1919 yılında ise kırmızı-beyaz renkleriyle kent tarihinin ikinci kulübü olan Samsun İdman Yurdu kurulmuştur. Tahir Usta'nın önderliğinde şehirdeki İngiliz işgal askerlerinin kurduğu takım ile Ermeni ve Rum takımlarıyla mücadele etmek amacıyla kurulan kulüp ilk maçını yine Samsun'daki Rumların kurduğu Atlas ile oynamış ve 3-0 galip gelmiştir. 1921 yılında ise Samsun İdman Yurdu'nun dışında faaliyet gösterecek ikinci bir futbol kulübü kuruldu. Bu kulübün adı Al Yıldız İdman Ocağı, kurucusu ve ilk başkanı ise Gıyas Bey'di. Sarı ve lacivert renkleri benimseyen bu kulübü 1924 yılında Mustafa Kemal, Samsun'a ikinci gelişinde ziyaret etmiştir. 1923 yılında kurulan kırmızı-beyaz renkli Zafer-i Millî İdman Derneği, Samsun'daki üçüncü faal futbol kulübü olmuştur. Aynı dönemde, daha sonraları Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakının da kurucu üyelerinden olacak olan Bafra Kızılırmak ve Çarşamba Yeşilırmak kulüpleri kurulmuştur. Böylece kulüpler arasındaki ilk resmî karşılaşmalar da oynanmaya başlanmıştır. Daha sonra ise Cumhuriyet Kızılırmak ve Çarşamba Gençlerbirliği kulüpleri de kurularak ittifaka dahil olmuştur.
1926 yılında Zafer-i Millî İdman Derneği tüzüğünde ve adında değişikliklere giderek Türk Ocağı Spor Şubesi adını almıştır. Ertesi yıl ise Türk Ocağı Spor Şubesi ve Al Yıldız İdman Ocağı birleşerek Nuri Bey'in başkanlığında Samsunspor Kulübü kurulmuştur. İlk maçını Haziran 1927'de Bahriye'ye karşı oynayarak 1-0 yenilen Samsunspor ilk galibiyetini aynı yıl içerisinde tertip edilen Samsun İdman Yurdu maçında 5-0 galip gelerek almıştır.
Siyah-beyaz renklerle mücadele eden Samsunspor futbol temelli bir kulüp olarak kurulmasına karşın bu dönemde futbol, voleybol, atletizm ve denizcilik branşlarında faaliyet göstermekteydi. 1940'larda çeşitli imkânsızlıklar nedeniyle kulüp bir süre faaliyetlerine ara verse de 16 Kasım 1950 tarihinde yeniden faaliyete geçmiş ve bu dönemde faaliyet alanlarına güreş de eklenmiştir.
30 Haziran 1965 tarihinde Samsun'da bulunan beş amatör lig takımı olan 19 Mayıs, Fener Gençlik, Akınspor ve Samsun Galatasaray Gençlik kulüpleri Samsunspor'a katılarak dönemin Ticaret Bankası Samsun Şube Müdürü Kadri Ersan'ın başkanlığında kırmızı-beyaz renkleri benimseyen Samsunspor vücut bulmuş ve resmen Türkiye 2. Futbol Ligi'nde boy göstermeye başlamıştır. Samsunspor'u oluşturan kulüplerin birleştiği yıl olan 1927, kulübün esas kuruluş yılı olmasına rağmen resmî kuruluş tarihi profesyonelliğe başvurduğu tarih olan 30 Haziran 1965 olarak işlenmiştir. Kulübün başvurusu ise Beden Terbiyesi Umum Müdürlüğünce 19 Temmuz 1965 tarihinde onaylanmıştır. Tescil fişinde yer alan bilgilere göre Samsunspor Gençlik Kulübü adıyla kurulan kulübün bu dönemde futbol, basketbol, voleybol, atletizm, güreş, masa tenisi ve boks şubeleri bulunmaktaydı.
Kuruluşunu takiben ulusal çaptaki rakipleriyle mücadele edebilmek amacıyla maddi destek arayışına giren kulüp şehrin bazı ileri gelenlerinden daha sonrasında Spor Toto gelirleriyle ödenmek üzere toplamda ₺35.000 borç ve Samsun Ticaret Odasından ₺10.000 hibeli destek almış ve 29 Temmuz 1965 gecesi Samsun Fuarı'nda düzenlenen bir eğlence programıyla fazladan gelir sağlanmıştır. Yeni kulübün futbol takım ilk antrenmanını 1 Ağustos 1965 günü 14.00'dan 17.00'a kadar süren törenle birlikte seyirciye açık şekilde gerçekleştirmiştir.
Samsunsporun futbol takımı profesyonel liglere ilk kez 1965-66 sezonunda günümüzdeki adı 1. Lig olan 2. Futbol Ligi'nde adım attı. Diğer şubeler ise amatör düzeyde mücadele ederek zamanla kapatıldılar. Futbol şubesinin yanı sıra o dönem hiçbir şubesi bulunmayan kulübün basketbol şubesinin açılması yönünde çalışmaları yapılmaktaydı. 1967 yılında o dönem Samsun Anadolu Lisesi ile birlikte kentin iki güçlü takımından birisi olan 19 Mayıs Lisesinin kadrosunun neredeyse tamamının kulüp bünyesine dâhil edilmesiyle Samsunspor ikinci bir branşta faaliyet göstermeye başlamıştır. Basketbol takımının profesyonel liglere katılımıysa 1970 Anadolu Kupası şampiyonluğu yaşayarak 1970-71 sezonunda Türkiye Deplasmanlı Basketbol İkinci Ligi'ne katılma hakkı elde edilmesi ile gerçekleşmiştir.
1980'li yıllarda şampiyonluk potasının içerisinde yer alan futbol takımı 20 Ocak Faciası olarak anılan trafik kazasının ardından kısa süreli bir çöküş yaşasa da 1990'larda toparlanarak kalburüstü bir takım olarak öne çıkmış ve bu onyıllarda gol kralları çıkarmıştır. 2000'lerin ortasından itibaren rekabetçi yapısını kaybeden takım alt liglerde yer almış, 2018-19 sezonunda tarihinde ilk kez 2. Lig'e düşmesinden sonra Samsunspor Futbol Kulübü Anonim Şirketi hâlini alarak müstakil bir yapı hâline getirilmiştir. Altı kezle 1. Lig'in en çok şampiyon olan takımı durumunda olan Samsunspor aynı zamanda Süper Lig'den yedi kez düşerek bu alanda rekoru elinde tutmaktadır. Basketbol takımı ise 1972-73 sezonunda şampiyon olarak yükseldiği Türkiye Deplasmanlı Basketbol Birinci Ligi'nden 1973-74 sezonu devam etmekte iken maddi darboğaz nedeniyle çekilmiş, 1990'lara dek branş kapalı kalmıştır. 1992-93 sezonunda yeniden faaliyete geçen basketbol branşı 2004-05 sezonunda aynı sebeple bir kez daha kapatılmıştır. 2019-20 sezonu başındaysa branş üçüncü kez faal hâle getirilmiştir. 2021'de boks ve masa tenisinde de faaliyete geçilmiştir. 2022-23 sezonunda futbol takımı 1. Lig şampiyonu, basketbol takımı ise Türkiye Basketbol Ligi play-off şampiyonu olan Samsunspor her iki branşta da en üst lige yükselme başarısı gösterdi.