Rudolf Vrba

| Rudolf Vrba |
| --- | --- |
Doğum: Walter Rosenberg 11 Eylül 1924(1924-09-11) Topoľčany, Çekoslovakya
Ölüm: 27 Mart 2006 (81 yaşında) Vancouver, Kanada
Milliyet: Çekoslovakyalı
Vatandaşlık: Britanya (1966), Kanada (1972)
Eğitim:  Ing. Chem., kimya, Çek Teknik Üniversitesi, Prag (1949)  Dr. Tech. Sc., kimya ve biyoloji, Çek Teknik Üniversitesi, Prag (1951)  C.Sc., Çekoslovakya Bilimler Akademisi [en] (1956) 
Meslek: Britanya Kolumbiyası Üniversitesi farmakoloji yardımcı profesorü
Tanınma nedeni: Vrba-Wetzler raporu
Evlilik: Gerta Vrbová (e. 1947), Robin Vrba (e. 1975)
Çocuk(lar): Dr. Helena Vrbová (1952-1982), Zuzana "Zuza" Vrbová Jackson (1954-2014)
Ebeveyn(ler): Elias Rosenberg, Helena Rosenberg (née Grünfeldová)

Rudolf "Rudi" Vrba (doğum adıyla Walter Rosenberg; d. 11 Eylül 1924, ö. 27 Mart 2006), Slovak Yahudisi biyokimyacı. 1942 yılında, bir genç iken, Alman işgâli altındaki Polonya'da bulunan Auschwitz toplama kampına tehcir edildi. Nisan 1944'te, yani Holokost'un zirvesinde, kamptan kaçmasıyla ve orada yer alan toplu cinayetler hakkında detaylı bir raporun yazarı olmasıyla bilinir. Raporun İsviçre'de George Mantello [en] tarafından dağıtılması, Temmuz 1944'te Macaristan'daki Yahudilerin toplu olarak tehcir edilmesinin durdurulması ve böylece 200 bin kişinin hayatının kurtarılmasıyla ilişkilendirilmiştir. Savaşın ardından Vrba biyokimya dalında eğitim gördü ve çoğunlukla İngiltere ve Kanada'da çalıştı.
Vrba ve kendisiyle beraber kaçmış Alfréd Wetzler [en], Macaristan'ın Alman kuvvetleri tarafından istila edilmesinden üç hafta sonra ve SS'nin Macaristan Yahudilerini kampa tehcir ettirmeye başlamalarından kısa süre önce Auschwitz'ten kaçtılar. İki adam 24 Nisan 1944'te Slovakya'ya varınca Yahudi yetkililere anlattıkları bilgiler, örneğin, Auschwitz'e yeni varan insanların Almanların savundukları gibi "yeniden yerleştirilmekten" ziyade gazla öldürülmeleri, Vrba-Wetzler raporu olarak bilinen bir belgeye aktarıldı. Savaş Mülteci Kurulu [en], uzun bir ertelemenin ardından, Kasım 1944'te bu raporu yayınladığı zaman, New York Herald Tribune gazetesi, raporu "Bir ABD hükümet ajansının şimdiye kadar yayınladığı en şok edici belge" olarak tanımladı. Polonyalı ve diğer kaçakların daha erken paylaştığı raporlarda bulunan bilgileri doğrulamakla beraber, tarihçi Miroslav Kárný [en], raporun "korkusuz bir detayla" aktarılmasında eşsiz olduğunu yazdı.
Rapor, farklı hükûmetlerin dikkatini çekecek kadar yeterli bir oranda dağıtılmadan önce haftalar süren bir erteleme söz konusuydu. 15 Mayıs 1944 tarihinde, günde 12 bin Macaristan Yahudisi, Auschwitz'e toplu olarak tehcir edilmeye başladı. Bunların çoğu doğrudan gaz odalarına gönderildi. Vrba, rapor daha yaygın bir şekilde ve daha erken dağıtılmış olsa tehcir edilenlerin trenlere binmekten vazgeçer ya da en azından panik olmalarıyla taşıma sistemlerini bozabildiklerini yaşamın sonuna kadar savundu.
1944 yılı Haziran ve Temmuz aylarında Vrba-Wetzler raporundan kaynaklanan bilgiler, başta İsviçre olmak üzere ABD ve Avrupa çapındaki farklı gazete ve radyo yayınlarında ortaya çıkmaya başladı; bu da dünya liderlerini Macaristan Naibi Miklós Horthy'den tehcirleri durdurma yönünde ricalarda bulunmakta harekete geçirdi. 2 Temmuz'da Amerikalı ve Britanyalı kuvvetler Budapeşte'yi bombaladı, sonra 6 Temmuz'da Horthy, kendi hükümdarlığını uzatmak maksadıyla tehcirleri durdurma emrinde bulundu. O zamana kadar, 434 binden fazla Yahudi, yani Macaristan'ın kırsal alanlarında yaşayan Yahudilerin neredeyse tümü, 147 trende tehcir edilmişti, ancak 200 bin Budapeşteli Yahudinin hayatı, Horthy'nin verdiği bu emirle kurtarılmış oldu.