Risale-i Nur
Temel öğreti, dil ve diğer ayırt edici özellikler

Ayrıca bakınız: Said Nursi'nin düşünce yapısı ve eleştirisi
Risale-i Nur'un İslami konulara yaklaşımı seçici veya eleştirel değil destekleyici ve zorlayıcıdır. Öyle ki tarafsızlık bile O'na göre inançsızlıkla eş değer şeytani bir aldanmadan ibarettir.
Said Nursi'ye göre Kur'an ayetlerinin avam ve havasa yönelik gizli anlam tabakaları, işaretleri ve bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantıların açığa çıkartılması için ebced hesabı kullanılarak Arap alfabesindeki her harfe sayısal bir değer atanır ve yazılar sayısallaştırılır. Bu yaklaşımlarda ebced, Arap yazısı ve Kur'an tarihinin ortaya koyduğu kronolojik yazım düzeni gibi düzenleme ve yazım şekilleri atlanarak günümüz metinlerine uygulanır, ayetlerden yeni anlamlar ve çıkarımlar elde edilir. Batıni metotların uygulandığı bu yaklaşımlara göre örneğin Kur'an 33 ayetiyle Risale-i nura, Ebrehe ordusuna atılan "pişirilmiş taşlar" İkinci Dünya Savaşı'nda atılan bombalara işaret eder.
Eyüp ve Yunus gibi karakterler; Ninova halkına peygamber olarak gönderilen Yunus, 33 yıl onları tanrının dinine davet etmiş, kendisine bu süre içerisinde sadece iki kişi inanmıştır. Bu durum kendisinin canını sıkmış, Tanrı'nın izni olmadan Ninova'dan ayrılıp Akdeniz'e kadar giderek bir gemiye binmiş ve Yunus Akdeniz'de gemiden atılmıştır. Rivayetlerde balık Yunus'u sırasıyla Nil nehrine, Fars denizine, el-Betâik Denizi'ne ve Dicle'ye götürüp, Nusaybin topraklarında düz ve geniş bir yere atar. Yunus tekrar kavmine döndürülür ve 100 bin kişi O'na inanır. Said Nursi'nin bu ve benzer hikâyelere yaklaşımı onun temel kaynaklarda geçen akıl dışı ayrıntıları atlayarak rasyonalize etmesi şeklinde de kendini gösterebilmektedir: “Hazret-i Yunus Aleyhisselâm'ın kıssa-i meşhuresinin hülâsası: Denize atılmış, büyük bir balık onu yutmuş. Deniz fırtınalı ve gece dağdağalı ve karanlık ve her taraftan ümit kesik bir vaziyette münacatı, ona sür'aten vasıta-i necat olmuştur”.
| --- | --- |
Eyob, Léon Bonnat (1880); Eyüp hikayesi Muazzez İlmiye Çığ ve Arif Tekin gibi yazarlara göre bir Sümer efsanesinin Tevrat uyarlamasıydı.
Canlıların evrimi ile ilgili ifadeleri: “Mazide nazarî olan bir şey, müstakbelde bedihî olabilir. Şöyle tahakkuk etmiştir: Âlemde meylü’l-istikmal vardır. [Bizde birisi demiştir: Her zerrede temayül ayandır tekâmüle / Her soyda füyuz-u hüveyda-nüma ile / Bir nokta-i kemale şitab üzre kâinat / Ol noktaya teveccüh ile yükselir hayat. —Kahriyat] Onunla hilkat-i âlem, kanun-u tekâmüle tâbidir. İnsan ise, âlemin semerat ve eczasından olduğundan, onda dahi meylü’l-istikmalden bir meylü’t-terakki mevcuttur. Bu meyil ise telâhuk-u efkârdan istimdatla neşv ü nema bulur. Telâhuk-u efkâr ise, tekemmül-ü mebâdiyle inbisat eder. Tekemmül-ü mebâdi ise, fünun-u ekvânın tohumlarını sulb-ü hilkatten zamanın terbiyegerdesi bir zemine ilka ile telkih eder. O tohumlar ise tedricî tecrübelerle büyür ve neşvünema bulur.” Bu ifadelere rağmen risale-i nura bağlı çok sayıda inanç grubu biyolojik evrim kuramına karşı çıkan ve yaratılışçılığı savunan görüşleri benimsemişlerdir.
Yazar, yer yer ağır bir Osmanlıca dil ile kaleme aldığı eserleri devrinin düşünce dünyasında felsefe ve bilimsel gelişmelerden kaynaklandığına inandığı yaratılış ve İslam inanç sistemi ile ilgili sorunlara karşı geleneksel İslam'ın savlarını yine yer yer bilimsel bilgileri de kullandığı felsefi argümanlarla desteklemek amacıyla yazmıştır. Bu çerçevede yaratıcının varlığının zorunluluğu, kader, Ölümden sonra diriliş, Muhammed'in mucizeleri (Mucizat-ı Ahmediyye), Kur’an'ın Allah'ın sözü olduğunun ispat edilmesi (İşarat-ül icaz) gibi inançla ilgili konularda, ayrıca Risale-i nur'u ve dolayısıyla kendisini merkeze alan yaklaşımlarla Mehdi, Deccâl, Mesih, ahir zaman gibi eskatolojik konulara yoğunlaşır.
Ayrıca varoluşu insan açısından anlamlı kılma çerçevesinde "Ben kimim?", "Nereden geldim?", "Nereye gidiyorum?" gibi sorulara cevaplar bulmaya çalışmıştır. Risale-i Nur, Kur’an'ın baştan sona tüm ayetlerini değil, özellikle imani konular (İslam terminolojisindeki karşılığı ile kelâm) ile ilgili 300 civarında ayetini açıklamaktadır.
Risalelerde şeriatın emir ve yasaklarının şekli, miktarı, uygulama şartları gibi dış çerçeveleri değil, bunların rasyonelleştirilmesi ve yapılmasının insan varlığına katacağı anlam üzerinde durulur. “Namaz niçin kılınır?”, “İnsan niçin yaratıldı?”, “Bu dünyada ne işimiz var?”, “Namaz niçin belli vakitlerde eda edilir?”, “Ahiretin varlığının mantıki örneklerle ispatı”, “Allah'ın varlığının delilleri nedir?” türünden soruların cevabı verilmeye çalışılır. Bu açıdan bakıldığında risalelerin kelâma yakın kitaplar olduğu, konuları kelâmcılara benzer argümanlar ile tartıştığı söylenebilir.
Tarikat ve tasavvuflara yaklaşımı; Said Nursi'ye göre devir, imanı kurtarmak devridir. Tarîkatlerin devirlerini tamamladığını, günümüzde tarîkatten ziyade hakikatin önemli olduğunu, Abdülkâdir Geylânî, Şah-ı Nakşibendi ve İmam-ı Rabbani gibi âlimlerin bu zamanda yaşasalardı bütün çabalarını iman ve İslam akidelerinin kuvvetlendirilmesine sarf edeceklerini; "İmansız cennete gidemez; fakat tasavvufsuz cennete giden pek çoktur. Ekmeksiz insan yaşayamaz, fakat meyvesiz yaşayabilir. Tasavvuf meyvedir, hakaik-i İslâmiye gıdadır." ve "Mevlânâ benim zamanımda gelseydi, Risale-i Nur'u yazardı. Ben de Mevlânâ zamanında gelseydim Mesnevî'yi yazardım. O zaman hizmet Mesnevî tarzındaydı, şimdi Risale-i Nur tarzındadır." sözleriyle savunur.
Said nursinin ebced ve cifr gibi batıni yöntemlerle ayetlerden kendisine özgü anlamlar çıkartması diğer İslami çevrelerde de eleştirilen bir konudur.