stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yaşamın çarkı
Çarkın ilk halkası (Çarkın merkezi)

Çarkın merkezinde horoz, yılan ve domuz gibi hayvan figürleri bulunmaktadır. Bunlar yaşamı zehirleyen üç etkeni simgeler:
Horoz: Açgözlülük, hırs
Yılan: Kin, öfke
Domuz: Cehalet
Yine çarkın merkezinde bulunan domuz resmi cahilliği, güvercin resmi açgözlülüğü ve yılan resmi ise kızgınlığı, öfkeyi simgelemektedir.
İnsan hayatını zehirleyen bu üç etken doğumdan ölüme kadar Buda'nın dünya görüşünü belirtmektedir. Kişinin, ancak nefsini yenerek ve bu zehirlerden arınarak Samsara'dan kurtulması ve Nirvana'ya ulaşması mümkündür.
Çarkın ikinci halkası

İkinci halka yarı yarıya ayrılmıştır. Halkanın sağ ve karanlık olan yüzü çöküşü, sol aydınlık olan yüzü ise yükselişi ifade etmektedir. Bütün eylemler yerine getirilip, Dharma kurallarına uyulup en iyi şekilde uygulandıysa ya da hiçbiri yapılmadıysa, kişi halkanın bu iki yüzünden birini seçebilir.
Çarkın üçüncü halkası

Budist anlayışa göre, birbirine bağlı bu halkaların içerisinde Dünya'ya ve varoluşa dair altı katmandan oluşan normlar sunulmaktadır. Ayrıca bu çarkın evrelerinde varlıklar, Karma'larına (eylemler) ve bu Karma'ların amaçlarına göre yeniden doğmaktadırlar. Bu altı katmanı Tanrılar, kıskanç Tanrılar, insanlar, hayvanlar ve aç hayaletler (Pretas) ve cehennemin yaratıkları oluşturmaktadır. Herkes, kendi eliyle oluşturduğu karma sebeplerinden ötürü hak ettiği yaşam biçimi içinde yeniden doğmaktadır. Bu altı katmanın her birinde Buda, varlıklara kaderlerinin hafifletmesini sağlayıp ve kendi öğretisinin bilgisini sunmaya çalışır.
Çarkın dördüncü halkası

Hayat çarkının dışında farklı varoluş durumları sunulmaktadır. Bunlar her insanın yaşamını belirleyen faktörlerdir. On iki halkalı zincir ya da on iki Nidana olarak tanımlanır. Kişi, doğum ve ölüm döngüsü içinde devamlı gidip gelir. Her bir halkanın tek nedeni yoktur; aksine bir diğer halka diğerini oluşturacak şekilde, birden çok koşulla birbirine bağlanmış nedensellik ilişkisi içindedir.
On iki Nidana'ların özellikleri orta bölümden başlayıp saat yönünde ilerlemektedir.
İnsanın devamlı, yeniden doğum döngüsünde tutsak kalıp devamlı hata yapmasıdır. Cahilliği, bilgisizliği sembolize etmektedir. Bu cahillik, kişinin eylemlerini (Samskara) etkilemektedir ve oluşan bu Karma'lar kişinin gelecekteki yeniden doğumunu da etkileyecektir.
Eylemler, bir çömlekçi sembolüyle sunulmaktadır. Bu çömlekçi gelecekte iyi bir testi yapacaktır. İnsanın bu irade gücü, birtakım eylemlere ortam hazırlamaktadır.
Eylemler, küçük bir maymunun, bir daldan diğerine atlaması gibi ölümden sonra yeni yaşama ulaşmak için programlanmıştır.
Yeni yaşam, ad ve bedenin oluşmasıyla başlar. Bu da kişinin ruhsal ve bedensel özelliklerini kavramasıyla ortaya çıkar. Örneğin iki adamın, bir bot içinde birbirlerine emir vermesine ve nehrin diğer tarafına geçene kadar botun içinde beraber kalmak zorunda olduklarına benzetilmektedir.
İnsanın altı duyusu, altı pencereli bir eve benzetilebilir. Bu duyular görme, duyma, koklama, tatma, dokunma ve düşünmedir.
Bu pencereden dünyaya bakarak duyularla nesneler bir araya gelmektedir. Bu da sevgili olan bir çifte benzetilir.
Bu karşılaşmadan, göze saplanmış bir okun verdiği acı ya da hoşlanmama gibi duygular oluşmaktadır.
Daha sonra tutkular ve susuzluk (Tanha) oluşmaya başlar. Bu da bira dolu bir testi olarak betimlenmektedir. Tutkular ölümden sonra doğuma ulaşmaya sebep olur.
Kısa süreli haz veren tutkular daha sonra yerini açgözlülüğe bırakmaktadır. İnsan zamanla acıların tutsağı olur. İnsanın bu varoluş biçimi açgözlü bir maymunun ağaçtaki meyveleri toplamak için daldan dala atlamasına benzetilmektedir.
Yeniden doğumun oluşması, bir çiftin çiftleşmesini sembolize eder. Örneğin; hamile bir kadın tasviri gibi.
Bu doğuş başka bir duruma, başka davranışlara yol açar.
Bitiş halkası yaşlılık ve ölümle son bulur. Bir atkı düğümlenir, ölü taşıyıcının sırtında götürülür ve akbabalara, çakallara yem edilmek üzere ortaya bırakılır.
Tobol Nehri

| Tobol Nehri |
| --- | --- |
 Tobol Nehri
Konum
Ülke(ler):  Rusya  Kazakistan
Genel bilgiler

Ağız: İrtiş Irmağı
Uzunluk: 1591 km
Havza alanı: 426.000 km²
Tobol (Kazakça: Тобыл) Kazakistan ve Rusya topraklarında bulunan, İrtiş nehrinin sol kolu olan nehirdir.
Coğrafi konumu

Tobol'un uzunluğu 1591 km, havza alanı ise 426.000 km²'dir. Güney Ural dağlarının kolu ile Turgay platosunun sınırı – Tobol Nehri'nin doğduğu yerdir. Tobol Nehri Sibirya Ovaları boyunca orta ve aşağı akışlarında büküntülü yatağıyla geniş vadide akmaktadır. Tobol havzasında toplam alanı 9 bin km² ile 20 bin göl bulunmaktadır.
Hidroloji

Tobol genellikle kardan beslenmekte, ama akışın aşağı kısmında yağmur payı büyülmektedir. Nisan'ın birinci yarısından Haziran'ın ortasına kadar Tobol'un üst kısmında, Ağustos'un başına kadar aşağı kısmında su taşkını gözlenmektedir. Nehrin ağzından 898 km uzaklıkta ortalama su sarfiyatı 26.2 m³/s, nehir ağzında 805 m³/s'dir (maksimum sırasıyla 348 m³/s ve 6350 m³/s). Ortalama bulanıklık 260 gr/m³, yıllık alüvyon stoku 1600 bin ton'dur. Alt kısımlarda Ekim'in sonunda-Kasım'da, üst kısımlarda Kasım'da donup Nisan'ın ikinci yarısında erimeye başlar.
Kolları

En iri kolları sol taraftan Uy, İset, Tura, Tavda; sağ taraftan Obagan'dır.
Ulusal ekonomide kullanımı

Tobol ağızdan 437 km'ye kadar gemilerin işlemesine elverişlidir. Nehirdeki stok bir dizi barajlarla düzenlenmektedir. Tomruk yüzdürme.
İbnü'r-Râvendî

Ravendiyye ile karıştırılmamalıdır.
| İbnü'r-Râvendî |
| --- | --- |
Doğum: y. 827, Tahirî Sultanlığı
Ölüm: 911 (84 yaşında), Saffârî Emirliği
Meslek: Kur'ân âlimi (eskiden), filozof ve kâtip.

İbnü'r-Râvendî (Farsça: ابن الراوندي) (Tam adı: Ebü'l-Hüseyin İbnü'r-Râvendi Ahmed bin Yâhya bin Muhammed bin İshak), Fars İslam âlimi, filozof ve yazardır. İslâm topraklarında yaşamış dehri filozoflardandır. Dehriyyun, İslâm felsefesindeki materyalizm anlayışıdır. Onun görüşlerine göre madde sonsuzdur. (Ezeli ve ebedidir) Yani yoktan var edilmemiştir. (Yaratılmamıştır) Her şey zaman içinde kendi kendine var olur. Dolayısı ile bir yaratıcı yoktur. Zamanın kendisi tanrıdır. Eleştirileri İsmâil’îyye ve Mu'tezile akımlarınca irdelenmiştir.
Yaşamı

Horasan'ın Merverrûz şehrine bağlı Rîvend Köyü'nde dünyaya geldi. İbn Nedim'e göre, önceleri Mu'tezile'den iken, El-Cahız'ın Faziletü'l-Mu'tezile adlı eseriyle resmîleştirdiği Abbâsi Hâlifesi Memun'un sarayında örgütlenen bu mezhepteki aşırı Şiî aleyhtarlığının etkisiyle daha sonraları Şiî-Râfızîliği benimsedi.
Abbâsîler devrinde Dehrîler

Abbâsî Hâlifesi Ebû Câʿfer "el-Mansûr" hür fikirli bir şahsiyetti. O nedenle de diğer dinlerden olanlara karşı pek müsamahakâr davranmıştı. Hâlifenin tâbibi “Hasib” kendisinin Hristiyan olduğunu açıkça söyleyen bir “zındık” idi. Ayni hâlifenin kâtibi “Yezid bin El-Feyz” ise Mani idi. “Mâniler” ve kendilerine “Dehrîler” adı verilen hür düşünceli ve materyalist filozoflar, Hâlife Muhammed "el-Mehdî bi’l-Lâh" zamanında ise zındıklık töhmetiyle idama, hapse ve i'tisafa uğradılar. “İbn-i Râvendî” yandaşlarından olan “Salih bin Abd’ûl-Kuddus” H. 166 / M. 783 yılında Hâlife Mehdî tarafından idam ettirilmiştir.
Duygusal Özgürlük Tekniği

EFT noktaları
Duygusal Özgürlük Tekniği (EFT),  psikolojik problemlerin üstesinden gelmek için kullanılan bir alternatif psikoterapi yöntemidir.
Belirli bir travmatik anı üzerinde yoğunlaşmışken akupunktur noktalarına hafifçe vurarak vücudun enerji alanını düzenlemeyi amaçlar. Eleştirmenler EFT'nin arkasındaki teoriyi sahte bilim olarak tanımlarlar ve EFT'den elde edilen faydanın meridyenleri düzenlemekten  ziyade plasebo etkisi, negatif düşüncelerden arınma, birisi tarafından dinlenmenin yarattığı terapik etki gibi geleneksel bilişşel içeriklerle açıklanabileceğini savunurlar.
Tarihçe

1960 ve 1970'lerde George Goodheart ve John Diamond ile başlamıştır. Amerikalı psikolog Roger Callahan 1980 yılında su korkusu yüzünden şiddetli baş ağrıları çeken ve kabuslar gören bir hastayı uzun süre klasik yollarla tedavi edemeyince bedendeki enerji sistemi üzerine çalışmakta olan Callahan, hastanın midesindeki ağrıdan bahsettiği sırada tamamen içgüdüsel olarak, mide meridyenin uç noktası olan göz altındaki noktalara parmak uçlarıyla birkaç kez vurur. Bunun üzerine, hasta su fobisinin kalmadığını söyleyerek en yakındaki yüzme havuzuna koşar ve yüzüne su serper. Callahan buradan yola çıkarak araştırmalarını bu yönde yoğunlaştırır ve yeni bir enerji tekniği geliştirerek bu tekniğe TFT (Thought Field Therapy) adını verir.
1990'lı yıllarda Patricia Carrington, Gary Craig, Fred Gallo, Donna Eden, Carol Look gibi araştırmacıların üzerinde çalıştığı konu, bir mühendis olan Gary Craig tarafından TFT üzerinde bir takım değişiklikler yaparak daha rafine hale getirilir ve EFT (Emotional Freedom Technique) olarak öğretilmeye başlanır.
Teori

EFT geleneksel Çin tıbbındaki akupunktur yöntemlerine dayanan bir enerji çalışmasıdır. Kişi, parmak uçlarıyla vücudundaki bazı akupunktur noktalarını tıklar. Buradaki temel prensip herhangi bir olumsuzluktan dolayı vücutta tıkanıklığa uğrayan enerji akımlarının  tıklama yoluyla normal hallerine geri dönmeleridir. Böylelikle enerji akımı tıkanıklığına neden olan problem ortadan kalkar ve yerine olumlu düşünce veya davranış modelleri yerleşir.
Bilimsel çalışmalar

EFT henüz araştırma süreci tamamlanmamış bir yöntem olmasına rağmen, şimdiye kadar yapılan bilimsel araştırmalar ve elimize gelen klinik sonuçlar EFT yönteminin korku ve travma tedavisi alanında önemli bir potansiyale sahip olduğunu gösteriyor.
Bunlarda biri Journal of Clinical Psychology 'de yayımlanan Wells araştırması. Amerika ve Avustralya'da çalışan bilim adamları, test şahıslar üzerinde böcek fobisine ilişkin yaptıkları araştırmalarda EFT yönteminin etkili ve kalıcı çözümler getirdiğini kanıtlamaktalar.
Amerika'da yapılan bir diğer araştırma EFT yönteminin trafik kazalarından ileri gelen post travmalalarda kullanımını içeriyor. Araştırmaya göre kendilerine EFT uygulanan kazazedeler üç aylık bir süre içinde beyin dalgalarında ve stres ölçeklerinde olumlu bir gelişme gösteriyorlar. Aynı araştırmanın ikinci bölümünde EFT'nin epilepsi hastası küçük çocuklar üzerindeki iyileştirici etkisi kanıtlanıyor.
Almanya'da yayımlanan bir çalışmada bir araya gelen terapistler, psikoterapinin çeşitli alanlarında yaptıkları çalışmalarda EFT'den aldıkları başarılı sonuçları ayrıntılarla sergiliyorlar.
Eleştiriler

EFT Skeptical Inquirer  tarafından sözde-bilim olarak etiketlendi. Dergiye göre EFT doğrulanabilirlik eksikliği ve kişisel anlatılara dayanması yüzünden sözde-bilim kategorisine giriyordu ve İnternet üzerinden ve konuşmalar sayesindeki girişimci bir ruhla yayılmıştı. Şüphecilere göre EFT bilimsel metod tarafından doğrulanmamıştır ve fayda sağlamasına rağmen sözde-bilim olarak nitelenmesi gerekmektedir. Eleştirmenlere göre EFT'nin başarısı meridyen noktalarına vurmaktan ziyade “geleneksel teorilerle paylaştığı karakteristik özellikten kaynaklanmaktadır. Meridyen ya da akupunktur noktalarının varlığına dair  anatomik ya da histolojik olarak kanıtlanmış bir temel yoktur. EFT teorisinin plasebo grubu ile yapılan kontrollerinde  plasebo grubu da  EFT uygulanan kişilerle aynı olumlu değişiklik etkisini göstermiştir. Guardiandaki makale vücudun bazı noktalarına vurmanın sonucunda dikkatin dağıldığını ve bunun da stresi azaltmakta etki gösterdiğini yazmıştır.
Türkiye'de elektrik dağıtımı
Tarihçe

Türkiye'de elektrik ile tanışma 1902 yılında II. Abdülhamid devrinde olmuştur. Tarsus'ta kurulan 2 KW'lık bir enerji santrali ile sokaklarda ve bazı konutlarda aydınlatma yapılmıştır. İlerleyen yıllarda elektriğe talebin artmasıyla santralde güç artışı yapılmıştır.
İstanbul sokaklarının elektrik ile aydınlatması ise 1914 yılında Silahtarağa Elektrik Santralinden yapılmıştır.
1921 yılında Ankara'nın sokak aydınlatması tesis edilen bir havagazı jeneratörü sayesinde olmuştur. 1928-1930 yılları arasında elektrik direkleri ve yeraltı havagazı boruları döşenmiştir.
Türkiye'nin bazı il ve ilçelerinde 1950'li ve 1960'lı yıllarda dizel jeneratörlerle elektrik sağlanmıştır, örneğin Silifke'de 400 kVA dizel jeneratör ile enerji sağlanmıştır.
15.07.1970 tarih ve 1312 sayılı kanun ile TEK (Türkiye Elektrik Kurumu) kurulmuştur. Elektrik hizmetlerinde bütünlüğün sağlanması için dağınık bir şekilde yürütülen elektrik hizmetleri diğer kurumlardan devralındı.
1994 yılında yeniden yapılandırılarak TEAŞ (Türkiye Elektrik Üretim İletim A.Ş.) ve TEDAŞ (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.) olarak ikiye bölünmüştür.
2001 yılında TEAŞ tekrar TETAŞ (Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş.),TEİAŞ (Türkiye Elektrik İletim A.Ş.) ve EÜAŞ (Elektrik Üretim A.Ş.) olarak yeni bir yapılanmaya girmiştir.
TEDAŞ 2004 yılında Özelleştirme Yüksek Kurul Kararı ile özelleştirme kapsamına alınmıştır. Türkiye'de 2019 yılında 290,4 milyar kilovatsaat elektrik tüketilmiştir.
Türkiye'de Elektrik Dağıtım > Elektrik Piyasası ve Düzenlemeler

Türkiye'de Elektrik Piyasası Kanunu istikrarlı bir elektrik piyasasının oluşturulmasını amaçlar. Türkiye'de elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, perakende satışı, ithali veya ihracı ve bu işlerle ilgili gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri bu kanun kapsamında bulunmaktadır. Bu kanuna ait yürütme işlemleri Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu kanunlar doğrultusunda 2013 yılında elektrik dağıtım şirketlerinden elektrik tedarik ve satış yetkisi alınmış ve bu yetki elektrik tedarikçilerine verilmiştir. 2014 yılı itibarıyla da elektrik tedarikçileri iki ana gruba ayrılarak görevli ve görevli olmayan tedarikçiler olarak düzenlenmiştir.
EPDK kamuoyunu ve tüketicileri elektrik faturalarında alınan bedeller ve yasal dayanakları hakkında bilgilendirmektedir.
Lale çılgınlığı

1637 yılından bir katalogda görülen ve "Viceroy" olarak da bilinen lale. Boyutuna göre değişmekle beraber soğanı 3000 ila 4200 Hollanda Florini arasındadır. O devirde yetenekli bir zanaatkar yılda 300 florin kazanmaktaydı.
Lale çılgınlığı, diğer adlarıyla Lale balonu, Lale spekülasyonu (Felemenkçe adıyla; Tulpenmanie, diğer adlarıyla Tulpomanie, Tulpenwoede, Tulpengekte ve Bollengekte) Hollanda Altın Çağı'nda lale (Tulipa) soğanlarının fiyatlarının aniden aşırı derecede yükselip çöküşe geçtiği döneme verilen isim. Şubat 1637'de Lale Çılgınlığı'nın doruk noktasında laleye dayalı sözleşmeler yetenekli bir zanaatkarın yıllık gelirinin 10 katına satılmıştır. Bu olay genelde tarihteki ilk spekülatif balon (veya ekonomik balon) olarak bilinir. Lale çılgınlığı terimi günümüzde varlık fiyatlarının gerçek fiyatlarından sapmasını ifade eden bir benzetme olarak kullanılmaktadır.
Olay, 1841 yılında İngiliz gazeteci Charles Mackay'ın Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar ve Kalabalıkların Çılgınlığı (Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds) adlı kitabıyla popülerleştirilmiştir. Mackay'a göre bir noktada tek bir Semper Augustus soğanı için 12 akre (5 hektar) arazi teklif edilmiştir. Mackay, fiyatlardaki ani düşüşten dolayı bu tür yatırımcıların battığını ve Hollanda piyasalarının ciddi bir sarsıntı geçirdiğini iddia etmektedir. Mackay'ın kitabı bugün çokça basımı yapılan bir klasik olsa da iddiaları itirazlarla karşılaşmıştır. Çoğu bilim insanı çılgınlığın Mackay tarafından bahsedildiği kadar sıra dışı olmadığını, fiyat değişikliğinin balona sebep olmadığını iddia etmektedir.
Lale çılgınlığı üzerindeki araştırmalar 1630'lardan kalan kısıtlı ve yanlı kaynaklardan gelen veriler nedeniyle zordur. Her ne kadar genel kabul görmese de bazı çağdaş iktisatçılar fiyatlardaki artış ve azalışlar için spekülatif bir çılgınlıktan ziyade bazı rasyonel açıklamalar getirmişlerdir. Örneğin, bazı diğer çiçek türleri de (sümbül gibi) ilk defa getirildiğinde yüksek fiyatlarla alıcı bulmuş daha sonra çarpıcı fiyat düşüşleri yaşamıştır. Yüksek fiyatların bir nedeni de dönemin parlamentosu tarafından sözleşmelerin düşük bir bedel karşılığında iptal edilmesine imkân veren ve alıcı üzerindeki riskleri azaltan bir yasa tasarısı çıkaracak olması yönündeki beklenti olabilir.
Tarihçe > Mevcut fiyat verileri

1630'lu yıllarda tutarlı olarak kaydedilen fiyat verilerinin yokluğu lale çılgınlığının boyutlarının tahmin edilmesini güçleştirmektedir. Ekonomist Peter Garber 1633 ve 1637 yılları arasında satışı yapılan 39 çeşide ait 161 soğandan veri toplamıştır, 53'ünün kaydı "Gaergoedt and Warmondt” (GW) tarafından yapılmıştır. Balonun son günü olan 5 Şubat 1637 için son derece değişken doksan sekiz fiyat verisi kaydedilmiştir. Satışlar birden fazla piyasa mekanizması ile gerçekleştirilmişti, loncalarda gelecek (future) sözleşmeleri satılıyor, yetiştiriciler kendi spot satışlarını yapıyor aynı zamanda noter onaylı future sözleşmeleri yapıyorlardı, mülk satışları da bulunuyordu. Garber'a göre “Mevcut fiyat verileri elmalarla armutların karıştırılmasından ibarettir”.
Çağdaş görüşler

Mackay'ın açıklanamayan çılgınlık nitelemesi 1980'lere kadar eleştirilmedi ve incelenmedi. Fakat o zamandan günümüze özellikle spekülatif balonlara karşı şüpheci yaklaşımlarıyla bilinen etkin piyasalar hipotezi taraftarları bu vakanın yanlış ve eksik olarak aktarıldığını belirtmiştir. Anna Goldgar 2007 yılındaki Tulipmania adındaki akademik çalışmasında olayın “çok küçük bir grup” ile sınırlı kaldığını ve döneme ilişkin anlatılanların bir veya iki tane propaganda ve intihale dayalı olduğunu iddia etmiştir. Peter Garber, balonun, veba kaçkını kitlelerce çalkantılı lale piyasasından istifade edilerek oynanan anlamsız bir ayyaş oyunundan başka bir şey olmadığını” öne sürer
Mackay'ın çalışması toplumun geniş bir kesiminin lale ticaretine girdiğini öne sürerken, Goldgar'ın arşivlenmiş sözleşmeler üzerindeki çalışmasında lale ticaretinin zirvesinde bile soylular tarafından değil, neredeyse tamamen tüccar ve zanaatkarlar tarafından yürütüldüğü sonucuna varmıştır. Balondan kaynaklanan ekonomik sarsıntı çok kısıtlıydı. Piyasadaki alıcı ve satıcıların önde gelenlerini tanımlamayı başaran Goldgar, finansal sıkıntı yaşayanların sayısını yarım düzineden az olarak tespit etmiş, onların dahi lale yüzünden sıkıntıya düştüğünden emin olunamamıştır. Bu çok da şaşırtıcı değildir. Fiyatlar yükselmiş olsa bile, alıcı ve satıcılar arasında para el değiştirmemiştir. Dolayısıyla kârlar satıcılar için hiçbir zaman realize olmamıştır. Satıcılar kâr beklentisi içinde kredi kullanarak başka alımlar yapmadığı sürece fiyatlardaki düşüş kimsenin para kaybetmesine sebep olmamıştır.
Çağdaş görüşler > Rasyonel açıklamalar

1636-37 yıllarında lale sözleşmelerinin fiyat artışı ve düşüşü yaşadığı konusunda şüphe yoktur, fakat çarpıcı bir fiyat artışı ve düşüşü bile bir spekülatif balonun oluşup sonra kaybolduğu sonucuna varmamızı sağlamaz. Lale çılgınlığının ekonomik balon olarak değerlendirilebilmesi için lale soğanlarının fiyatlarının içsel değerlerinden sapmış olması gerekirdi. Çağdaş iktisatçılar fiyatlardaki artış ve düşüşün neden balonla sonuçlanmayabileceğini açıklayan gerekçeler sunmuştur.
1630'lardaki yükseliş Otuz Yıl Savaşları döneminde bir durgunluk dönemi ile çakıştı. Bu yüzden piyasa fiyatları (en azından başlangıçta) talepteki artışa rasyonel bir karşılık veriyordu. Fakat fiyatlardaki düşüş, yükselişe göre daha hızlı ve çarpıcı şekilde gerçekleşti. 1637 Şubat ayından sonra satış verilerine genelde rastlanmadı fakat lale soğanına dair elde kalan birkaç veri yaşanan çılgınlıktan sonra onyıllar boyunca değer kaybı yaşandığını gösterdi
Çağdaş görüşler > Rasyonel açıklamalar > Çiçek fiyatlarındaki dalgalanma

Garber mevcut fiyat verilerini -lalenin yerini zambağa bıraktığı dönem olan- 19. yüzyıl başlarındaki zambak fiyatları ile karşılaştırmış ve benzer bir kalıp tespit etmiştir. Zambak ilk defa yaygınlaştığında talep güçlü olduğundan bütün üreticiler zambak üretmeye başlamıştır. Zambaklara olan aşinalık arttığında fiyatlar da düşüşe geçti. En pahalı soğanlar 30 yıl içinde değerlerinin %1'ine indi. Garber aynı zamanda, "Az miktardaki zambak soğanının yakın zamanlarda 1 milyon Gilder’e (1987 kuru ile 480,000 Amerikan Doları’na) alıcı bulduğunu” belirterek bugün dahi çiçeklerin aşırı derecede yüksek fiyatlara çıkabileceğini göstermiştir. Ayrıca fiyat artışı ekim yapılan sene içinde gerçekleştiğinden yetiştiriciler fiyat artışına üretim artışıyla karşılık verme fırsatı bulamadılar.
Çağdaş görüşler > Rasyonel açıklamalar > Mevzuat değişikliği

Kaliforniya Üniversitesi Ekonomi Profesörü Earl A. Thompson 2007 makalesinde Garber'ın açıklamasının lale soğanı sözleşmelerindeki aşırı keskin düşüşü açıklamadığını belirtmiştir. Yıllık olarak hesaplanan fiyat düşüşü diğer çiçek türlerinde ortalama %40 iken lale için 99.999% olmuştur. Thompson lale çılgınlığı için başka bir açıklama daha getirmiştir. Hollanda Parlamentosu lale sözleşmelerinin işleyiş şeklini değiştiren (esasen Otuz Yıl Savaşları'ndaki bir Alman yenilgisinden dolayı zarar eden Hollandalı lale üreticileri tarafından desteklenen) bir kararnameyi gündeme almıştı.):
24 Şubat 1637’de Müstakil Hollanda Çiçekçiler Loncası daha sonra parlamentonun da imzaladığı bir kararla 30 Kasım 1636’dan sonra ve baharda nakit piyasasının açılışından önce yazılan bütün gelecek sözleşmelerinin opsiyon sözleşmesi olarak yorumlanacağını ilan etti. Bunu gerçekleştirmek için alıcıları laleyi sözleşme fiyatından alma zorunluluğundan kurtarıp, satıcıyı küçük oranda sabit bir yüzdeyle tazmin etme şartı koyarak yaptılar.
Bu parlamento kararından önce lale sözleşmesinin (çağdaş finansta gelecek işlemler sözleşmesi) alıcısı yasal olarak lale soğanlarını almakla yükümlüydü. Kararname, bu sözleşmelerin doğasını değiştirdi, böylece spot fiyat (piyasa fiyatı) düşerse alıcı sözleşme tutarının tamamını ödemektense bir ceza ücreti ödeyerek lale soğanlarını almaktan vazgeçebilecekti. Yasadaki bu değişim modern terminoloji ile düşünüldüğünde gelecek işlemler sözleşmelerinin opsiyon sözleşmesine dönüştürülmesidir. Bu teklif 1636 yılının sonbahar aylarında tartışılmaya başlanmıştır; eğer yatırımcılar bu teklifin yasalaşacağını öngörmüşlerse fiyatlar da muhtemelen artmıştır.
Bu kararname sözleşmeyi satın alan birisine sözleşme fiyatının sadece 3 ½ yüzdesiyle (başka bir deyişle sözleşmenin yaklaşık 1/30'una) sözleşmeyi iptal edebilme imkânı getirmiştir. Bu yüzden yatırımcılar gittikçe daha pahalı sözleşmeler almışlardır. Bir spekülatör 100 gilder tutarında alım sözleşmesi yapıp fiyatlar 100 gilderin üstüne çıktığında aradaki farktan kâr edebilir veya fiyat düştüğünde sadece 3 ½ gilder ödeyerek sözleşmeyi iptal edebilirdi. Dolayısıyla 100 gilder nominal fiyatlı bir sözleşme aslında 3 ½ gilderden fazlasına mâl olmuyordu. Şubat ayında sözleşme fiyatları tavana vurduğunda Hollanda otoriteleri devreye girerek bu sözleşmelerin ticaretine son verdiler.
Thompson dönem boyunca lale soğanlarındaki gerçek satışların aynı seviyede kaldığını belirtir. Dolayısıyla Thompson, çılgınlığın aslında sözleşmeye dayalı yükümlülüklerdeki değişmeye bağlı rasyonel bir tepki olduğunu savunur. Gelecek işlemler ve opsiyon sözleşmelerindeki ödemelere dair verileri kullanan Thompson, lale soğanı sözleşmesi fiyatlarının rasyonel ekonomik bir modelin öngördüğü bir şekle yakın olarak dalgalandığını söyleyerek “sözleşme fiyatlarının lale çılgınlığı öncesinde, sırasında ve sonrasında piyasa etkinliği kavramının belirgin bir örneğini oluşturduğunu” iddia eder.
Çağdaş görüşler > Rasyonel açıklamalar > Eleştiriler

Bazı diğer ekonomistler bu etkenlerin lale fiyatlarındaki çarpıcı artış ve azalışları tamamen açıklayamadığına inanır. Garber'ın teorisi sıradan lale soğanlarının sözleşmelerindeki benzer fiyat hareketlerini açıklayamadığı için eleştirilir. Bazı ekonomistler spekülatif balonlarla ilgili olarak Amsterdam Bankası’nın mevduatlarındaki artışı sergileyerek, bankanın o dönemde uyguladığı genişlemeci para politikası gibi bazı diğer faktörleri sebep göstermiştir.
Oregon (anlam ayrımı)

Oregon
Oregon: Amerika Eyaleti
ABD'deki yerleşim yerleri

Oregon, Illinois
Oregon, Missouri
Oregon, Ohio
Oregon (şehir), Wisconsin (şehir) ve Oregon, Wisconsin (ilçe)
Oregon City, Kalifornya
Oregon City, Oregon
Oregon County, Missouri
Oregon Hill,
Oregon Inlet,
Oregon Township, Michigan
Oregon Township, Pennsylvania