Bugut Yazıtı
Yazıt metni

Aşağıda verilen Bugut Yazıtı'nın Soğdca metninin transliterasyonu ve tercümesi, yazıt hakkında yapılan en son çalışmadan alınmıştır.
| --- | --- |
 Bugut Yazıtı'nın Soğdca metninin transliterasyonu:  B–1 (Yazıtın sol yüzü)  1. (r)ty (mwn’)k nwm (sn)k’ ’wst’t δ’r-’nt tr-’wkt ’(’)šy-n’s kwtr(’)’tt ’xšy-wn’k[]  2. ’Y-(K) [ZKn] (mz’yx) m(wx)’n x’γ’n y’rwkc ’ḤY n(w)-’’r x’γ’n ’wr-kwp-’r cr-’’cw mγ’’  3. t’(tp)’r (x’γ’n) wsn wy’(βr)t ’ḤRZY nwkr ZK βγy mwx’n x’γ’n ’PZY βγy mγ’ t’t(p)[’r]  4. x’γ’n (c)[nn x](wr)-sn(y) k’w xwr-tx(y)z pr(m) prw ’nγt’k ’βc’npδ ’xwšwy-n’tt wm’t[’nt]  B–2 (Yazıtın arka yüzü)  1. [ ] (rt)y pr (m)[yw? srδ βγy mwx’n x’γ’n pr’yt Z]Y k’w βγy s’r pwr-sty rty nw(k)r k’w (•)[ ]  2. [ ]( •••••••••• cr-’’)(c)w mγ’ t’(t)[p’r x’γ’n tk’yn]t š’δp-y-t tr-xw-’nt xwr-γ’p-cy-nt tw-δwnt (s’t)[]  3. [ZKn βγy mγ’ t’tp’r ](x’γ’n w’n)kw pt[škw’](tw δ)[’rnt ’PZ]Y tw(’) xwy-štr ’ḤY mwx’n x’γ’n pr’y-t rty n’  4. [-wyt ’krty ’ḤRZY 21? srδ ’β](t)kšpw (xšy-)’t δ’(r)[t ZY n’β](cy)h šy-r’k p’rtw δ’rt rty ms ’kδry tγw βγy mγ’  5. t(’tp’r) x[’γ’n w’](δ)[y nyδ r]ty [ ](•) (’β)tkšpw ’nγwncy-δ xšy-’ ZY n’βcy-h p’r rty nw[kr]  6. β(γ)y m(γ)’ [t]’t(p’r x’γ’n ms ••)[ ptš](k)w’n ptγwštw δ’rt rty xr-(γw)šk srδy (xwt’)w (’)k(rt)[y]  7. (rty) 10s srδ xšy-(’)[t δ’rt rty? βγy] (mγ’?)[ t’tp’r x’]γ’n k’w (βγ)y-št s’r pwrst rty py-štrw š’δp-y-t trx(w)[’nt]  8. xwrγ(’)pcy-(nt)s[ ]t (••••••••••)[ ](’’βr)-’δtw δ’rnt rty nwkr mγ’ wmn’ x’γ’n w’δy nšyδ(t)[w]  9. δ[’](rnt r)t[y ](k•••)[βγy mγ’ wmn’ ](x’)γ’n pr(m’tw) δ’r-t (MN) ’BY mγ’ t’tp’r x’γ’n wsn RB(k’)  10. [ ](•••)[ ](’)krty (r)[t](y) m(s) prm’(’)tw δ’r(t) RBkw nwm snk’ ’wst rty ’YK nw(m)  11. [snk’ ’ḤRZY ](pts)[’r? cw ZKn ’wrkw](p’r) βγy mγ’ t’(t)p’r x’γ’n tk’y-nt ’cw npyšnt cw βrnp’š(nt)  12. [ ](cw)[ š’δ](pyt) cw xwr-(γ’pcy-)nt cw (ms) wkwrt cw n’βcy-’kh ’(st)[’nt?]  13. [ ](•) β’r-’k ’sp’δy-’(n) pr’y(w) ’βt my-δ ’xšt δ’r-’nt  14. [ ](t) (ptxw)stw δ’r-’nt rty cy-mnt pyštr(w ms?) Okunamıyor  15. [ nwm s](nk’ pr)m’tw δ’r-(nt) ’(ws)t rty c’n’w δw’ xšywnk  16. [ ](t)[ ](r’’)tw δ’r-(nt rty) ’sky-s’r r[’](δy) m’tnt rty  17. [ ] (xwt)y ’yt δ’r-nt rty (wr’š yw)yδ’n s(p’)δ m(zyx?)  18. [ ](•)’ n(sm)y ZY [’n]y wys(pw) ’ytδ’r-(nt) r[ty]  19. [ ]’k δw’ x(’γ’n) šy(r’w) m(r)[ ]  B–3 (Yazıtın sağ yüzü)  1. [ šyr’](k) γr-’m’k krtk [’’β](r)y-(n)t rt[y ]  2. [ pry]myδ srδ šyr’k γr’mk krtk ’’βry-n[t ]  3. [ ]•••••t ’PZY (•••• n’βcyh?) mrtx(m’)k ’št’t ’ḤRZ-Yβγ m(.)[ ]  4. [ ](•• mr)δ βγ(’nyk) np’xšt-n(w)m (snk’) wmγ’’ ’y-ry mγ(’)[ ]  5. [ ] Okunamıyor. :  Türkçe tercümesi:  (B–1: 1–3) Bu kanun taşını Türklerin Aşinas boyundan hükümdarlar dikti. Büyük Muḳan Kağan'ın kardeşi, Yaruka/Yarukç (olan) Nivar Kağan, Urkupar Çraçu Maġa Tatpar Kağan için konuştuğunda (veya yaptığında) ...  (B–1: 3–4) Bundan sonra, ilahî Muḳan Kağan ve ilahî Maġa Tatpar Kağan doğudan batıya kadar bütün dünyanın hükümdarıydılar.  (B–1: 5 + B–2: 1) Ve [...] ondan sonra, ilahî [Muḳan Kağan] ... ve [kaplan? yılında (570 yılı) ilahî Muḳan Kağan öldü v]e Tanrı'nın yanına döndü.  (B–2: 1–5) Sonra, [... Urkupar? Çraçu] Maġa Tatpar Kağan'ın [prens]leri, şadapıtlar, tarḫvanlar, ḫurḫapçinler, tudunlar, hepsi? [Maġa Tatpar Kağan'a hitap ederek (dediler ki)]: “Sizin ağabeyiniz olan Muḳan Kağan vefat etti. Ve o bütün dünyaya hükmetti ve [21 sene?] boyunca [halkı] iyi besledi. Şimdi yine siz ilahî Maġa Tatpar Kağan da [tahta çıkınız? ... ve] bu şekilde bütün dünyaya hükmediniz ve halkı besleyiniz.”  (B–2: 5–7) Ve sonra, ilahî Maġa Tatpar Kağan da (tavsiyeyi) dinleyip kabul etti ve tavşan yılında (571 yılı) hükümdar oldu. Ve 10 sene (veya 11) hüküm sürdü. [Ve] sonra ilahî Maġa Tatpar Kağan tanrıların yanına döndü (öldü).  (B–2: 7–9) Daha sonra şadapıtlar, tarḫvanlar, ḫurḫapçinler, [...] (onlar) [vaziyeti] tartıştılar? Sonra onlar, Maġa Umna Kağan'ı tahta geçirdiler.  (B–2: 9–10) Ve [... Maġa Umna] Kağan, babası Maġa Tatpar Kağan için büyük bir [tapınak? yapılmasını emretti. Ve tapınak (veya mezar)] yapıldığında bu sefer de yüce kanun taşının dikilmesini emretti.  (B–2: 10–14) Sonra kanun [taşı] [yapıldığında? (veya dikildiğinde) ...] Sonra Urkupar ilahî Maġa Tatpar Kağan'ın prensleri, torunları, büyük torunları, [...] şadapıtlar, ḫurḫapçinler, akrabalar veya orada (ne kadar) halk varsa [...] atlı askerlerle birlikte yedi gün boyunca yas tuttular. [...] onlar [evcil hayvanları?] öldürdüler.  (B–2: 14–16) Ve bundan sonra yine [...] onlar [kanun taşının] dikilmesini emrettiler. Ve iki hükümdar [...] onlar ağladılar. Ve doğuya (veya yukarıya) doğru yoldaydılar (takip ettiler?).  (B–2: 16–18) Ve [...] onlar kendileri [...] aldılar. Ve büyük [...] ordusu? ve onlar diğerlerinin hepsini aldılar.  (B–2: 18–19) Ve ... iki kağan [...] iyi [...]  (B–3: 1) ... O hazinenin [iyice] birikmesine? şükretti?  (B–3: 2) [... bu] yılda o, hazinenin iyice birikmesine şükretti?.  (B–3: 3) [...] ve [...] seksen kişiden (oluşan) kalabalık. Ve efendimiz! [...]  (B–3: 4) [...] kutsal kanun yazılı taş burada Umaga İli Maġa [... yazdı?]  (B–3: 5) Okunamıyor.
Aşağıda verilen Bugut Yazıtı'nın Brahmi harfli metninin transliterasyonu ve tercümesi kesin olmayıp geçici niteliktedir. İleride yapılacak çalışmalar ile mevcud metnin değişebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
| --- | --- |
 Bugut Yazıtı'nın Brahmi harfli metninin geçici transliterasyonu (Yazıtın ön yüzü):  1. ... [Tad]par Muɣan qaɣan sa-nām (?) čig-dü  2. ... + + bī + +-tu [Ta]dpar qa čoɣ-nar o]ro-[ɣa]-ǰu + +  3. ... [di]gi-n qa-n (h)ert[e] k[ü] + + [q]u[ri]-r ndü-t[i]-ǰü qapa bar-ǰu gle-lü[pe]-r kü  4. ... +-čU-d-pAr dar-p-ta taɣa a[y]u-?-?C[-voice]-ču  5. ... + + + ɣačar (h)aru tar-ǰu ǰar-n[] + +  6. ... [puru]pu tal-u-ǰa-r/ǰu Ašvar-un [ordu]-da + +  7. ... -tU + + -Un ǰ[ar]-va-r ǰan[ti-ǰu]  8. ... [qa]-d [h]ab[V]-ča Xa + me[de-ǰ]ü + + + +  9. ... -nAr pü[ne]ken pü[ker]-ner Tadpar t[ala]-  10. ... -[q]uy nabu-d bo[tuɣ]ńa-s qoń[i]y [i]r[e-y]  11. ... [qa]ɣan-u +-gtīr ǰal[va-y] Tadpar +?  12. ... -či[l]i[A]-’Āt ken (h)irg[e]-č …  13. ... pa[ra-n] qora-pī kebi[r] qaǰar[-a](?)  14. ... o[l-ɣa-ba] kü čekēr-d [a]-qsa +  15. ... + -t[U] + küǰü-tü ke[n-ü] ɣ[a]r-[pa]r  16. ... + + -lA kö[be’ü-d] [ge]l[e]-r[ü]n dA + ×ıɣ +  17. ... + -d-[U]n te[mē] iŋi-ner [a]č[i]-sar-ǰu  18. ... + + + bül[e]-k[ü]-per [qa]-d [qa]ɣan  19. Tamamen aşınmış.  20. Tamamen aşınmış.  21. ... + tir + + ...  22. ... + bakro   23. ... ra pars?  24. Tamamen aşınmış. :  Geçici Türkçe tercümesi:  1. ... [Tad]par ile Muġan Kağan birlikte otururlarken (veya ikamet ederlerken) ...  2. ... Tadpar Kağan asilzadeleri içeri aldı ve ...  3. ... daha önce ölen kağan ... var güçleriyle bir toplantı/meclis meydana getirip kendilerini içeri kapattılar ve konuştular.  4. ... düşmanlar [belli bir sosyal grubun] mensupları tarafından mağlup edildiğinde, [onlar] korktular ve ...  5. ... arazinin (veya ülkenin?) arkasına yayılmak için acele ettiler.  6. ... gerçek şu ki onlar birlikte ağır bir şekilde yağmalandılar/Onlar ağır bir şekilde yağmalandı ve İşbara'nın [kampında] ...  7. ... birlikte ... [o?] ... elçilerine vurdu?/saldırdı? ...  8. ... [prens]leri alarak ... biliyor ...  9. ... Tadpar öküzleri ve tilkileri ele geçirecek  10. ... nabu?, deve buzağıları [ve] koyunlar olacak ... geldi ve ...  11. ... kağanın ... birleştiriyor, Tadpar  12. ... N'yi V'ye çevirdikten sonra insanlardan ...  13. ... insanlar ... bozkır topraklarındaki zehir ...  14. ... almak için yapıldı ... ve boştu ...  15. ... tarafından ... kimin güçlü elleriyle ...  16. ... X yap! Oğulların dediği gibi ...  17. ... erkek ve dişi develere ...leri/ları yükleyip ve ...  18. ... çalkalayarak, prensler [ve] kağan ...  19. Tamamen aşınmış.  20. Tamamen aşınmış.  21. Tercümesi imkansız.  22. Tercümesi imkansız.  23. ... kaplan?/Fars?  24. Tamamen aşınmış.
Bugut Yazıtı'nın Soğdca yazılmış yüzünün bir fotoğrafı.