stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
3 Haziran
Doğumlar

1808 - Jefferson Davis, Amerikalı general ve siyasetçi (ö. 1889)
1822 - Maria Adelaide, Sardinya kraliçesi (ö. 1855)
1865 - V. George, Birleşik Krallık Hükümdarı (ö. 1936)
1870 - Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Türk yazar ve şair (ö. 1927)
1877 - Raoul Dufy, Fransız fovist ressam (ö. 1953)
1885 - Yakov Sverdlov, Yahudi asıllı Rus devrimci (ö. 1919)
1887 - Carlo Michelstaedter, İtalyan yazar (ö. 1910)
1906 - Josephine Baker, Amerikalı dansçı ve şarkıcı (ö. 1975)
1910 - Paulette Goddard, Amerikalı sinema ve tiyatro oyuncusu (ö. 1990)
1921 - Yu Lan, Çinli tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2020)
1922 - Alain Resnais, Fransız yönetmen (ö. 2014)
1924 - Bernard Glasser, Amerikalı film yapımcısı ve yönetmeni (ö. 2014)
1925 - Tony Curtis, Amerikalı aktör (ö. 2010)
1926 - Allen Ginsberg, Amerikalı yazar (ö. 1997)
1929 - Werner Arber, İsviçreli mikrobiyolog ve genetikçi
1931 - Raúl Castro, Kübalı asker ve siyasetçi
1931 - John Norman, Amerikalı filozof, profesör ve yazar
1933 - İsa bin Selman el-Halife, 1961'den ölümüne kadar hüküm sürmüş Bahreyn'in ilk emiri (ö. 1999)
1936 - Larry McMurtry, Amerikalı yazar ve En İyi Uyarlama Senaryo Akademi Ödülü sahibi (ö. 2021)
1939 - Erdoğan Tokatlı, Türk sinema yönetmeni, yazar ve çevirmen (ö. 2010)
1941 - Suna Kıraç, Türk iş insanı ve Koç Holding Yönetim Kurulu başkan vekili (ö. 2020)
1941 - Monika Maron, Alman yazar
1942 - Curtis Mayfield, Amerikalı soul, R&B ve funk şarkıcısı, besteci ve prodüktör (ö. 1999)
1946 - Penelope Wilton, İngiliz kadın oyuncu
1949 - Philippe Djian, Fransız yazar
1950 - Susi Quatro, Amerikalı şarkıcı
1951 - Jill Biden, Joe Biden'ın eşi
1953 - Martin Bartenstein, Avusturyalı siyâsetçi
1953 - Loalwa Braz, Brezilyalı kadın vokal (ö. 2017)
1954 - Bajram Rexhepi, Kosovalı siyasetçi (ö. 2017)
1956 - Melike Demirağ, Türk şarkıcı ve oyuncu
1961 - Lawrence Lessig, Amerikalı bilim insanı
1963 - Anica Dobra, Sırp aktris
1964 - Kerry King, Amerikalı gitarist
1971 - Luigi Di Biagio, İtalyan futbolcu
1974 - Jonne Järvelä, Fin folk metal grubu Korpiklaani'nin vokalisti ve gitaristi
1976 - Hamza Yerlikaya, Türk güreşçi
1977 - Cristiano Marques Gomes, Brezilyalı futbolcu
1977 - Ünal Yeter, Türk oyuncu
1980 - Amauri, İtalyan futbolcu
1980 - Ibrahim Yattara, Gineli futbolcu
1980 - Lazaros Papadopulos, Yunan basketbolcu
1980 - Temim bin Hamad es-Sani, Katar Emiri
1981 - Ersin Karabulut, Türk karikatürist
1982 - Yelena Isinbayeva, Rus sırıkçı
1985 - Papiss Cissé, Senegalli futbolcu
1985 - Łukasz Piszczek, Polonyalı millî futbolcu
1986 - Rafael Nadal, İspanyol tenisçi
1986 - Tomas Verner, Çek buz patenci
1987 - Lalaine, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı
1987 - PuCCa (Selen Pınar Işık), Türk yazar ve internet fenomeni
1988 - Mariya Stadnik, Azeri güreşçi
1989 - Imogen Poots, İngiliz oyuncu ve manken
1991 - Bruno Uvini, Brezilyalı millî futbolcu
1992 - Mario Götze, Alman millî futbolcu
1993 - Otto Porter Amerikalı profesyonel basketbolcu
1994
Ahmet Özer, Türk futbolcu
Dimitris Konstandinidis, Yunan futbolcu
Onyekachi Okafor, Nijeryalı futbolcu
1996 - Lukas Klostermann, Alman millî futbolcu
1997 - Louis Hofmann, Alman oyuncu
1999 - Dan-Axel Zagadou, Fransız futbolcu
Tatiller ve özel günler

Dünya Bisiklet Günü
Roza Sarkisyan

| Roza Sarkisyan |
| --- | --- |
Саркісян Роза Володимирівна
Doğum: 20 Ocak 1987 (37 yaşında) Stepanakert, Dağlık Karabağ, Sovyetler Birliği
Vatandaşlık: Ukrayna
Mezun olduğu okul(lar): National University of Kharkiv
Meslek: Tiyatro yönetmeni, küratör

Roza Sarkisyan (Ukraynaca: Саркісян Роза Володимирівна; d. 20 Ocak 1987), Ukraynalı bir tiyatro yönetmeni ve küratörüdür.
Biyografi

Harkov Ulusal Üniversitesi'nde Siyaset Sosyolojisi okudu. 2012'de Harkov Ulusal Sanat Üniversitesi'nde Yönetmenlik bölümünden mezun oldu.
Harkov yıllarında bağımsız De Facto Tiyatrosu'nun (2012-2017) kurucusu ve sanat yönetmeniydi. Burada Brigitte Schwaiger'in Evet benim Führer'im adlı oyununu, VO(Y)NA performansını, Barış Müzesi'nin belgesel sonrası oyununu yönetti. Savaş Müzesi, Kadını Öldürmek ve diğer yapımlarda yer aldı.
Roza, 2017-2019 yıllarında Lviv'deki Birinci Ukrayna Akademik Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu'nun Baş Yönetmen Tiyatro Direktörü olarak çalıştı. Lviv'de Polonyalı dramaturg Joanna Wichowska ile Harika, Harika, Harika Zamanlar yapımında çalıştı.
2017 -2019 yıllarında Ivano-Frankivsk Ulusal Akademik Drama ve Müzik Tiyatrosu'nda Kurum Personel Direktörü olarak görev yaptı.
Ayrıca Varşova'da Tiyatro Powszechny (2021), Lviv'de Lesia Ukrainka Akademik Tiyatrosu (2020), Kiev Akademik Tiyatro Aktörü (2018), Kharkiv Belediyesinde Kharkiv Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu, Bölge Tiyatrosu (2015), Moskova'daki Rus Akademik Gençlik Tiyatrosu (2013) ve Udmurt Akademik Rus Drama Tiyatrosu (2013) ile çalıştı.
2020'de aktörlerin ve aktrislerin deneyimlerine dayanan ve Shakespeare'in Hamlet'i ve Heiner Müller'in Hamlet Makinesi H-efektinden esinlenen bir belgesel sonrası performans sergiledi. Ukrayna'daki COVID-19 salgını sırasında Sarkisyan, prömiyeri online olarak yapılan yapımları yönetti.
2021'de engelli gençler ve oyuncularla çalışan bir KOLO-BO-RACIO yapımını yönetti.
Ödüller

Roza, British Council Ukrayna yarışması "Taking the Stage 2017" ile Polonya Cumhuriyeti Kültür ve Ulusal Miras Bakanı'nın 2017 yılında Gaude Polonia bursunu ve Uluslararası Hareketlilik Hibesi “Kültür Köprüleri” ödülünü kazanmıştır. 2019/2020'de Ukrayna Cumhurbaşkanı'ndan Sanat Bursu sahibi olmuştur . Ayrıca Tiyatro kategorisinde "Lviv Şehri 2018 Yılın Kişisi" ödülünü kazandı.
Muhammed Bâkır el-Meclisî

| Muhammed Bâkır el-Meclisî |
| --- | --- |

Kişisel bilgiler
Doğum: 1627 İsfahan, İran
Ölüm: 1699 (71-72 yaşlarında) İsfahan, İran
Milliyeti: İranlı
Dini: Caferilik (Şiî İslam)
Muhammed Bâkır el-Meclisî'nin türbesi
Muhammed Bâkır el-Meclisî (Farsça:محمدباقر مجلسی, Arapça:محمد باقر المجلسي, d. İsfahan, 1627 - ö. İsfahan, 1699), Şii alim ve müellif.
Hayatı

Allâme Meclisî olarak da bilinen Muhammed Bâkır, Şah İsmail zamanında Lübnan'dan İran'a gelen din ilimleriyle uğraşan bir aileye mensuptur. Babası başta olmak üzere pek çok alimden eğitim gördü. Pek çok eser telif etti talebe yetiştirdi. Hadisleri ve imamlara ait sözleri derlemeye çalıştı. Bu çalışma için Safevî şahlarından maddi yardım gördü ve Bihar'ul-Envar'ı telif etti. Safevi şahları Hüseyin ve Süleyman'dan yardım gördüğü için bu hükümdarlara aşırıya kaçan övgüler etti. Şah Süleyman tarafından 1686 senesinde şeyhülislamlık makamına getirildi.
Şah Hüseyin zamanında mollabaşı unvanı alarak en yüksek dini ve ilmi seviyeye ulaştı. Bu gücünü muhaliflerini ve Şii olmayanları bastırmak için kullandı. İsfahan'daki Hindu putlarının kırılmasını emretti ve tasavvuf karşıtı olduğu için sufilerle mücadele etti. Hüseyin Şah'ın bütün işleri din adamlarına bırakmasından dolayı gücü eline alan Meclisî Sünnilerle mücadele etti, dini ve politik baskı uyguladı. Hakku'l-yakin eserinde Ebu Bekir, Ömer ve Osman'ın münafık ve kafir ilan ederek Allah'ın lanetine müstahak olduklarını söyledi.
Sünnilere ve muhaliflere karşı sert tutumu dışında İsnaaşeriyye şiiliğinde hadis alanında önemli hizmetler etti. 1700 yılında İsfahan'da öldü.
Eserleri

Bihar'ul-Envar
Hakku'l-yakin
Akaidü'l-İslam
Kitabü'l-Beda
Hudud ve Kısas ve Diyat
Ho-Kau Chan

| Ho-Kau Chan |
| --- | --- |

Doğum: 1932 Hong Kong, Çin
Ölüm: 23 Temmuz 2021 (89 yaşında) Hong Kong, Çin
Diğer ad(lar)ı: Chan Hao-Gau, Chan Ho-Kau, Chan Hiu-Kau, Chen Ho-Kaw
Meslek: Opera sanatçısı ve oyuncu
Etkin yıllar: 1953–2018
Ebeveyn: Chan Kai-hung (baba)

Ho-Kau Chan (Çince: 陳好逑) (d. 1932 – ö. 23 Temmuz 2021), Hong Kong doğumlu Çinli aktris ve opera sanatçısı. Kariyeri boyunca 130 sinema filminde rol aldı.
İlk yılları

Chan, 1932 yılında Hong Kong, Çin'de doğdu. Babası Chan Kai-hung'tu.
Kariyeri

Chan, Kanton Operası'ndaki kariyerine 1960'lı yılların başında adım attı. 1962'de Hing Sun Sing Opera Topluluğu'na (慶新聲粵劇團) baş kadın opera sanatçısı olarak girdi oradanda 1965'te Chung San Sing Kanton Opera Topluluğu'na (頌新聲粵劇團) katıldı.
Chan, Kanton Operası'nda daha çok evli kadın ya da mücadeleci kadın rolleriyle akıllarda kaldı. Operaya geçmeden 1953 Hong Kong yapımı A Battle in An Old City adlı yönetmenliğini Chang Mung-Wan'ın yağtığı sinema filmi ile oyunculuğa başladı. Oyunculuk kariyeri boyunca 130 civarı filmde görüldü. Sonraki kariyerini opera ile birlikte film oyuncusu olarak sürdürdü. Yer aldığı diğer film çalışmaları arasında; The Precious Lotus Lamp (1956), Love and Hate (1956), The Naughty Princess and Her Lover (1957), The Fox-Spirit's Romance ve Secret Agent No. 1 (1970) sayılabilir.
Ölümü

Chan, 23 Temmuz 2021 tarihinde doğum yeri Hong Kong, Çin'de 89 yaşında öldü.
Repertuarı

The Battling Sounds (1963 film versiyonu)
The Pitiless Sword (1964 film versiyonu), (yada: "Paragons and Heroism")
Uproar in Jade Hall
A Chronicle Written in Blood
Who Should Be the Commander-in-Chief?
Romance of the West Chamber (rolü: Hongniang, the matchmaker)
Filmografi > Filmler

Yer aldığı filmler:
1953: A Battle in An Old City
1956: The Precious Lotus Lamp rolü: Madam Wong
1956: Love and Hate (ya da: "The Feud")
1957: The Naughty Princess and Her Lover (ya da: "Between You and Me")
1957: The Fox-Spirit's Romance (ya da: "The Strange Fox")
1961: Secret Book (Part 1, Part 2) (ya da: "The Magic Crane") rolü: Lee Ching Luen
1963: The Battling Sounds
1964: The Pitiless Sword
1969: The Virgin Sword rolü: Yip Sheung-ching.
1970: Three Desperados (ya da: "The Desperados", "Three Desperadoes")
1970: Secret Agent No. 1
Tiyatro Performansları

1984: Çin Operası iki haftalık gösterim:
1993: A Heartbreaking Reunion (yada: "Butterfly Lovers")
2002: Hong Kong Sanat Festivali onur gecesinde "The Virtuosity of Chan Ho-kau" adlı gösteriyi sundu.
2018: The Return of Lady Wenji
Diskografi

1993, Shen Sanbai and Wife Yun (bkz. Shen Fu, Six Records of a Floating Life), Fung Hang Record Ltd. (FHCD-4025)
Ödülleri

2006: Fahri Doktora. Hong Kong Sahne Sanatları Akademisi.
2008: Kanton Operası'daki başarıları nedeniyle Hong Kong Yaşam Boyu Başarı Madalyası.
Bulgaristan'daki diller

| Bulgaristan'da konuşulan diller |
| --- | --- |
Resmi: Bulgarca
Azınlık: Türkçe Romanca
Yabancı: İngilizce (%25) Rusça (%23) Almanca (%9)
İşaret: Bulgar İşaret Dili
Klavye düzeni: Bulgarca 
Bulgaristan'ın resmi dili Bulgarcadır  ve ülke nüfusunun %85'i tarafından anadil olarak konuşulmaktadır. Diğer önemli diller Rusça (%23), Türkçe (%9,1) ve Romanca'dır (%4,2).  Daha az sayıda Ermenice, Ulahça, Rumence, Kırım Tatarcası, Gagauzca ve Balkan Gagauzcası, Makedonca ve İngilizce konuşanlar da bulunmaktadır. Bulgar İşaret Dilini kullananların sayısının yaklaşık 37.000 olduğu tahmin edilmektedir.
Bulgaristan'ın etnik köken haritası
2011 Nüfus Sayımı

2011 Nüfus Sayımında, ana dil hakkındaki isteğe bağlı soru 6.640.000 katılımcı tarafından yanıtlandı. Bu sayı toplam nüfusun %90'ından biraz fazlasına tekabül etmektedir.
| Anadil | Konuşan sayısı | Katılımcıların yüzdesi |
| --- | --- | --- |
| Bulgarca | 5.659.024 | 85.20% |
| Türkçe | 605.802 | %9.12 |
| Romanca | 281.217 | 4.23% |
| Rusça | 15.808 | 0,24% |
| Ermeni | 5.615 | 0,08% |
| Romence | 5.523 | 0,08% |
| Yunanca | 3.224 | 0,05% |
| Ulahça | 1.826 | 0,03% |
| Ukraynaca | 1.755 | 0,03% |
| Makedonca | 1.404 | 0,02% |
| Arapça | 1.397 | 0,02% |
| Kırım Tatarcası | 1.372 | 0,02% |
| Diğer | 10.623 | 0,16% |
| Tanımlamayan | 47.564 | 0,72% |
| Toplam Cevap | 6.642.154 | %100 |
| Toplam Nüfus | 7.364.570 |  |
2001 Nüfus Sayımı

2001 nüfus sayımı, etnik grubu "köken ve dil açısından birbirine bağlı, yaşam biçimi ve kültür açısından birbirine yakın bir topluluk" olarak tanımlıyor; ana dili ise "bir kişinin en iyi konuştuğu ve genellikle ailede (evde) iletişim kurmak için kullandığı dil" olarak tanımlıyor.
| Anadil | Etnik gruba göre | Yüzde | Ana dile göre | Yüzde |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bulgarca | 6.655.210 | 83.93% | 6.997.000 | 88.46% |
| Türkçe | 746.660 | 9.42% | 663.000 | 8.62% |
| Romanca | 370.910 | 4.67% | 128.000 | %1,13 |
| Diğerleri | 69.000 | 0,87% | 71.000 | 0,89% |
| Toplam | 7.928.900 | %100 | 7.928.900 | %100  |
Bulgarca

Ülkenin tek resmi dili Bulgarcadır. Bulgar nüfusunun büyük çoğunluğu tarafından konuşulmakta ve toplumun her kesiminde kullanılmaktadır. Slav dili olup en yakın akrabası Makedoncadır .
Bulgarca, Rusça, Ukraynaca, Belarusça, Sırpça ve Makedonca gibi Kiril alfabesiyle yazılır.
Azınlık dilleri

Türkçe
Ülkedeki en büyük azınlık grubunu Türkler oluşturmaktadır. Bulgaristan'daki Türkler, 14. yüzyılın sonu ve 15. yüzyılın başında Osmanlı'nın Balkanları fethetmesinin ardından Anadolu'dan Çanakkale ve İstanbul Boğazı'nı geçerek gelen Türk yerleşimcilerin ve Osmanlı yönetimi sırasında Türkleşen Bulgarların torunlarıdır.
Romanca
Ülkenin ikinci büyük azınlık grubunu Romanlar oluşturuyor. Bulgaristan'daki Romanlar, 13. yüzyılın sonlarında  ve 14. yüzyılın sonlarında ve 15. yüzyılın başlarında Osmanlı'nın Balkanları fethetmesinin ardından ve ayrıca beş yüzyıllık Osmanlı yönetimi sırasında Hindistan'dan Çanakkale ve İstanbul Boğazı'nı aşarak gelen Roman göçebe göçmenlerin torunlarıdır.
DiğerKonuşulan diğer azınlık dilleri ise Rusça, Ukraynaca, Ermenice, Tatarca, Yunanca, Rumence ve Ulahça'dır.
Yabancı diller

2024 yılında yapılan bir Eurobarometer anketine göre, Bulgaristan'da en çok bilinen yabancı dil İngilizcedir (%29'u bu dili işlevsel olarak bildiğini iddia etti). Bunu Rusça (%14) ve Almanca (%5) takip etmektedir. Bu, 2012'deki önceki ankete göre Rusya için 9 puanlık bir düşüşü ifade ediyor  Bunun nedeni, okulda Rusça öğrenenlerin çoğunun eski nesilden olması ve bir kısmının artık hayatta olmaması veya zaman geçtikçe dili konuşmayı unutmasıdır. Çocukların gelecekte ana dilleri dışında öğrenmeleri için hangi iki dilin en faydalı olacağı sorulduğunda, katılımcıların büyük çoğunluğu İngilizce (%81) derken, ikinci sırada Almanca (%20) ve üçüncü sırada Rusça ve İspanyolca (%7) yer almıştır.
Marabda Muharebesi

Marabda Muharebesi İran Safevi ordusu ve Gürcü ordusu arasında 30 Haziran 1625  veya 1 Temmuz 1625 tarihlerinde gerçekleşen muharebedir.[kaynak belirtilmeli] Bu savaş, aynı yıl İran ordusunun bozguna uğradığı Martkopi Muharebesi'nden sonra meydana geldi.
Arka plan

Savaş, Kral Teimuraz'ın saltanatı boyunca Safevi İmparatorluğuna karşı ikinci isyanın liderliğini üstlendiği 1625'teki Kartli-Kaheti Ayaklanması'nın bir sonucuydu. Safevi Şahı I. Abbas, isyanı bastırmak için Isa Han Safavi'nin (qorçi-başi) komutasında büyük bir ordu gönderdi ve onu Gürcistan'daki Safevi kuvvetlerinin komutanı yaptı.  Abbas, Kafkasya'daki Safevi valilerine İsa Han'a yardım etmelerini emretti.  Safevi ordusu aynı zamanda Şirvan ve Erivan'ın beylerbeylerinin yanı sıra kuzey ve orta İran'dan gelen askerleri de içeriyordu. Şah Abbas, ordugah kurduğu güney Azerbaycan'dan seferi komuta ediyordu.
Hazırlık

İran ordusu 1625 Haziranının sonunda Gürcistan topraklarına geçti ve Marabda ovalarında Algeti Nehri vadilerinde kamp kurdu. Kral Teimuraz ve Giorgi Saakadze 20 bin kişiyi bir araya getirerek Kocori - Tabahmela ovalarında konakladılar. İranlılar Azerbaycan Beylerbeyi Şahbandeh Han'ın ordusunu bekliyorlardı ve bu nedenle henüz bir saldırı planlamıyorlardı. Gürcü komutanlar, savaşta kullanacakları stratejinin özellikleri konusunda tartışıyorlardı. Giorgi Saakadze, Marabda ovasının coğrafyasını kullanmak için İranlıların saldırısını beklemekte ısrar ederken, Kral Teimuraz tam tersini söylüyordu. Sonunda, Teimuraz'ın planı Giorgi'nin planına tercih edildi ve böylece savaş, Giorgi Saakadze'yi komutanlığından çıkararak kralın kişisel liderliği ile başladı.
Savaş

İranlılar saldırıya hazırdı : sangarlar çoktan inşa edilmişti ve önünde dört sıra halinde silahşörler duran topçu parçaları yerleştirilmişti. Kuvvetin ön cephesi Amirghuna Han'ın önderliğindeydi, İsa Han Safavi ise ordunun merkezini komuta etti. Gürcüler gece saatlerinde Tabahmela yaylalarından indi ve şafak vakti İran tahkimatlarına saldırdılar. Silahşörler ve topçular ağır kayıplara neden oldu, ancak İran öncü cephesini yok eden ve Amirghuna Han'ı ölümcül şekilde yaralayan Gürcü saldırısını durduramadı. Gürcüler, Safevi piyade hatlarını kırmayı başardılar ve İsa Han'ın ordusunun merkezine büyük bir saldırı başlattılar. Savaşın sıcağında İran kanatları merkeze yardım edemedi, ana kuvvetten ayrıldı ve Teimuraz'ın planına göre savaş alanından kaçmaya başladı. Gürcülerin zaferi neredeyse kaçınılmaz görünüyordu, ancak İsa-Han ve kişisel koruması hala inatla Gürcülerin ilerleyişini durdurmaya çalışıyordu. İran ordusunun büyük bir kısmı bozguna uğratıldıktan ve geri kalanı büyük bir çembere alındıktan sonra, Gürcü kanatlarından biri düşmanla temas noktasını kaybetti ve yakında elde edilecek zaferlerini kutlamaya başladı. Aynı zamanda Teimuraz'ın süvari taburları, geri çekilen Safevileri kovalarken ana savaş alanından ayrıldı. Kızılbaşlar bu avantajı, kırık hatlarını yeniden birleştirerek ve onları Isa Han'ın kişisel korumasında yoğunlaştırarak ve Gürcülere güçlü bir karşı saldırı başlatarak kullandılar. Isa Han Safavi, yeni gelen Şahbandeh Han'ın (Azerbaycan Eyaleti valisi) takviye kuvvetlerini kullanarak, kırılan Gürcü hatlarını aşmayı ve onları Kocori Boğazı yönüne sürmeyi başardı.
Sonuç

Marabda'daki yenilgi Gürcüler için son derece maliyetliydi, I. Teimuraz'ın sadık hizmetindeki birçok soylu ve deneyimli generali öldü. Yenilginin arkasındaki ana nedenler, isyancıların disiplin dışı eylemleri ve modası geçmiş silahların kullanılmasıydı. Ezici yenilgiye rağmen, Gürcüler Safevilere karşı bir gerilla savaşı yapmaya devam ettiler.  Safevilerin Marabda'daki maliyetli zaferi, Kaheti'deki genel ayaklanmayı bastıramadı. Yenilgiden kısa bir süre sonra, Gürcü isyancılar Şahbandeh Han'ı pusuya düşürmeyi ve öldürmeyi başardılar.  Teimuraz, yoldaşlarıyla birlikte aktif olarak İran hegemonyasına karşı çıkmaya devam etti. Teimuraz'ın siyasi ve askeri manevraları, Kaheti tahtını I. Teimuraz'a geri getirerek Gürcistan'ın doğusunda özerkliğin yeniden sağlanması yönünde etkili bir biçimde sonuçlandı.
Kaynaklar

Shah Abbas: The Ruthless King Who became an Iranian Legend. London, UK: I.B. Tauris & Co. Ltd. 2009. ISBN 978-1845119898. 26 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2021.
Toyota G16E motoru

| Toyota G16E motoru |
| --- | --- |
Toyota'nın G16E-GTS motoru, GR Yaris'te 2020'den günümüze kadar kullanılmaktadır
Genel bakış
Üretici: Toyota
Üretim: 2020–günümüz
Düzen
Konfigürasyon: (I3) Sıralı-3
Hacim: 1.618 cc (99 cu in)
Silindir çapı: 87,5 mm (3,445 in)
Piston inme: 89,7 mm (3,531 in)
Blok malzemesi: Alüminyum alaşım
Kapak malzemesi: Alüminyum alaşım
Supap: DOHC, silindir başına 4 valf
Sıkıştırma oranı: 10,5:1
Yanma
Turboşarj: IHI VB43 rulmanlı tek türbin
Yakıt sistemi: D-4ST karışım benzinli ve çok noktalı elektronik enjeksiyon
Kontrol: Denso
Yakıt tipi: Benzinli ve sürdürülebilir yakıt karışımı seçeneği veya tamamen sürdürülebilir yakıtlı (Etanol ya da Esso/Mobil/Exxon tarafından E-Yakıt)
Yağ sistemi: Kuru karter. Mobil 1 tarafından tedarik edilen motor yağı
Soğutma sistemi: Ara soğutuculu tekli su pompası. Tüm soğutma ve radyatör bileşenleri Denso tarafından tedarik edilmektedir
Çıkış gücü
Güç çıkışı: 192-224 kW (257-300 hp; 261-305 PS)
Özgül güç: litre başına 192-224 kW (257-300 hp; 261-305 PS)
Tork çıkışı: 360-400 N·m (266-295 lb·ft)
Boyutlar
Çap: 87,5 mm (3,445 in)
Kuru ağırlık: 240 lb (109 kg) - manifold, debriyaj, ECU, sigorta kutusu ve filtreler hariç
Toyota G16E motoru, Toyota'nın Gazoo Racing bölümü altında ürettiği 1.618 cc (98,7 cu in) hacimli, sıralı üç silindirli bir motordur ve ilk olarak Ocak 2020'de GR Yaris için Toyota Dynamic Force motor ailesinin bir üyesi olarak tanıtılmıştır.
Modeller

| Seri | Model | Uygulamalar | Araç model kodu | Maksimum güç | Maksimum tork | Üretim yılları | Önemli notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G16E | G16E-GTS | GR Yaris | GXPA16 | Makyajsız: Japonya, Avustralya, Arjantin ve Yeni Zelanda: 6.500 devir/dakikada 200 kW (268 hp; 272 PS) Avrupa, Tayland, Malezya, Endonezya, Singapur, Filipinler, Meksika ve Tayvan: 6.500 devir/dakikada 192 kW (257 hp; 261 PS) Makyajlı: Japonya ve Endonezya: 6.500 devir/dakikada 224 kW (300 hp; 305 PS) Avrupa: 6.500 devir/dakikada 206 kW (276 hp; 280 PS) | Makyajsız: Japonya, Avustralya, Arjantin ve Yeni Zelanda: 3.000–4.600 devir/dakikada 370 N·m (273 lb·ft) Avrupa, Tayland, Malezya, Endonezya, Singapur, Filipinler, Meksika ve Tayvan: 3.000–4.600 devir/dakikada 360 N·m (266 lb·ft) GRMN Yaris/Morizo Edition: 3.000–4.600  devir/dakikada/3.200–4.000 devir/dakikada 390 N·m (288 lb·ft) Makyajlı: Japonya ve Endonezya: 400 N·m (295 lb·ft) 3,250–4,600 devir/dakikada Avrupa: 390 N·m (288 lb·ft) 3,250–4,600 devir/dakikada | 2020–günümü z | Japonya'nın RZ ve RC sınıflarında mevcuttur |
| G16E | G16E-GTS | GR Corolla | GZEA14 | Japonya ve Kuzey Amerika: 6.500 devir/dakikada 224 kW (300 hp; 305 PS) Avustralya, Tayland, Malezya ve Endonezya: 6.500 devir/dakikada 220 kW (295 hp; 299 PS) | Makyajsız model: 3.000–5.550 devir/dakikada 370 N·m (273 lb·ft) Morizo Edition/Makyajlı: 3.250–4.600 devir/dakikada 400 N·m (295 lb·ft) | 2022–günümü z |  |
| G16E | G16E-GTS | Lexus LBX Morizo RR | GAYA16 | Japonya: 6.500 devir/dakikada 224 kW (300 hp; 305 PS) Avustralya: 6.500 devir/dakikada 206 kW (276 hp; 280 PS) | Japonya: 3.250–4.600 devir/dakikada 400 N·m (295 lb·ft) Avustralya: 3.250–4.600 devir/dakikada 390 N·m (288 lb·ft) | 2024–günümü z |  |
Modeller > G16E-GTS

G16E-GTS, 10,5:1 sıkıştırma oranına ve çoklu yağ jet piston soğutmalı, büyük çaplı egzoz valfleri ve işlenmiş emme manifolduna sahip D-4ST çok noktalı/direkt enjeksiyon sistemine sahip turboşarjlı bir motor modelidir. Aşırı beslemenin çalışma aralığı 1,4 ve 1,81 bar (20,3 ve 26,3 psi) arasındadır. Motor 224 kW (300 hp; 305 PS)'a kadar güç üreterek (litre başına 138,4 kW, 186 hp, 188 PS'ye denk gelir), motoru şimdiye kadar üretilmiş en güçlü üç silindirli otomobil motorlarından biri yapar. Motor ayrıca, ST246 Caldina GT-Four'da kullanılan 191 kW (256 hp; 260 PS) 2.0 litrelik 3S-GTE motorunun litre başına 95,6 kW (128 hp; 130 PS) özgül çıkışını aşarak, Toyota yol otomobilleri motorları arasında en yüksek özgül çıkışa sahiptir.
Uygulamalar:
2020–günümüz GR Yaris (GXPA16)
2022–günümüz GR Corolla (GZEA14)
2024–günümüz Lexus LBX Morizo RR (GAYA16)
Modeller > Hidrojen versiyonu

Toyota, 2021'de G16E-GTS motorunu yalnızca hidrojen yakıtıyla çalışacak şekilde geliştirdi. Değiştirilen motor 2021–2022 Super Taikyu serisinde kullanıldı. Toyota, motor sporlarında ve günlük kullanımda benzine sıfır emisyonlu bir yakıt alternatifi olarak hidrojeni geliştirmeye çalıştı. Toyota, 2023'te hidrojen yakıtlı G16E-GTS motorunu kullanan Corolla Cross H2 konsept aracını sergiledi.
Modeller > Diğer versiyonlar

Sentetik yakıtla uyumlu 1,4 litre (85 cu in) hacimli G16E-GTS motorunun kısa stroklu bir varyasyonu, GR86 tarafından 2022 Super Taikyu serisi için kullanılmakta. Bu versiyonda strok 89,7 milimetre (3,53 in)'den 77 milimetre (3,0 in)'ye düşürülmüştür.