Yeni Kaledonya
Tarihçe

Arkeolojik çalışmalarda ada üzerinde ilk yerleşim MÖ 1500 yılında yapıldığı ifade edilmektedir. Bu sürecin ardından günümüzde adada yaşayan yerli halk Kanakelerin ataları olarak görülen Polinezyalılar yerleşmiştir.
Avrupalılar ilk olarak 18. yüzyılda Thomas Cook'un 1774 yılında adaya ayak basması ile ada ile tanışmıştır. Cook adaya çıktığında doğasını o dönem İskoçya'nın kuzey bölgelerine benzetmiş, bu benzetme neticesinde de ülkeye günümüzde de kullanılan ismi vermiştir. Cook'un ardından adaya ayak basan ikinci Avrupalı kâşif ise 1792 yılında Fransız Bruni d'Entrecasteaux olmuştur. Adaya gelerek yerleşik hayata geçen Avrupalılar ise balina avcıları ile odun ticareti yapan kişiler olmuş, 19. yüzyıldan itibaren de misyonerler adaya gelmiştir.
19. yüzyıldan itibaren özellikle Büyük Britanya ve Fransa bölgede hakimiyet kurarak yerleşik düzeni oluşturmaya çalışmıştır. 24 Eylül 1853 tarihinde Auguste Fevrier-Despointes adayı III. Napolyon adına sahiplenerek Fransa'nın hakimiyetine almıştır. Fransa adayı 1864 yılından 1922 yılına kadar ceza kolonisi olarak kullanmış, ilk olarak 1864 yılında 250 Fransız mahkûm adaya getirilmiştir. 1871 yılında Paris Komünü iktidarının devrilmesinden sonra affın getirildiği 1880 yılına kadar 8000 Fransız mahkûm daha adaya getirilmiştir. Aynı şekilde 1871 yılında Fransa hakimiyeti altında bulunan Cezayir'in doğu kesimlerinde yaşanan ayaklanma sonucu 200 kişi sınır dışı edilerek Yeni Kaledonya'ya sürülmüştür. Bu mahkûmlar 1895 yılında affedilerek birkaç yıl sonra geri dönüşlerine izin verilmiştir.
1863 yılında adada nikel madeninin keşfedilmesi ile birlikte maden yataklarından rezervler çıkartılmaya başlanmış, 1880 yılından itibaren de şirketleştirilerek Société Le Nickel şirketi altında faaliyetler sürdürülmüştür. Maden ocaklarında mahkûmlar, serbest bırakılan zanlılar ile birlikte Asya ve Okyanusya'dan gelen iş gücü çalıştırılmıştır.
Ada genelinde sık aralıklarla Kanaklar tarafından gerçekleştirilen isyanlar söz konusu olmuş, bu isyanlar sonucunda da birçok Kanak kıyı kesimlerinden adanın iç kesimlerine sürgün edilerek bastırılmaya çalışılmıştır. Bu isyanlar içerisinde en büyük isyan 1878 yılında gerçekleştirilen isyan olmuştur.
Fransa, adayı 27 Ekim 1946 yılında denizaşırı bölgesi olarak ilan etmiş, bölge 1947 yılında da Birleşmiş Milletler kendi kendini yönetemeyen bölgeler listesinden silinmiştir. Tüm ada halkı 1953 yılında Fransız vatandaşlarının haklarına sahip olmuş, 1957 yılında da yerel bir meclis (Fransızca: Assemblée territoriale) oluşturulmuştur. Bu süreç sadece bir yıl sürmüş, Charles de Gaulle 1958 yılında yerel meclisin tüm haklarını geri almıştır.
1980'li yıllardan itibaren başını Kanakların çektiği halk tarafından bağımsızlık söylemleri dile getirilmiş, bu söylemler belli dönemlerde şiddet gösterilerine neden olmuştur. 1984 yılında kurulan Kanak Sosyalist Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLNKS), yaklaşan seçimleri boykot ederek, liderleri Jean-Marie Tjibaou önderliğinde ülkelerini tanımladıkları Kanaky'nin geçici hükûmetini kurarak Tjibaou'yu başkan ilan etmişlerdir. Bu sürecin ardından birkaç Kanak kökenli siyasetçiye suikast gerçekleştirilmiş, yaşanan gelişlerin ardından adada olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Birleşmiş Milletler 1986 yılında aldığı kararla adayı yeniden dekolonizasyon yapılması gereken bölgeler listesine dahil etmiş, 13 Eylül 1987 yılı için planlanan referandum birçok Kanak tarafından boykot edilmiştir. Yaşanan bu gelişmelerin zirve noktasını Kanak halkının bağımsızlık taleplerini sıkıntıya düşürecek bir yasanın devreye girdiği 22 Nisan 1988 tarihinde 27 polis ile bir savcının ayrılıkçı gruplar tarafından kaçırılması oluşturmuştur. Bu süreç Mayıs 1988'e kadar sürmüş, süreç Fransız özel birliklerin müdahil olması ile sonlandırılmıştır.
1988 yılında imzalanan Matignon Antlaşması ile Yeni Kaledonya geniş özerklik yetkileri ile donatılmıştır. 4 Mayıs 1989 yılında yaşanan suikast ile FLNKS örgütünün lideri Tjibaou ve Yeiwene Yeiwene radikal FLNKS üyeleri tarafından öldürülmüştür.
5 Mayıs 1998 tarihinde imzalanan Nouméa Antlaşması ile de belirli siyasi görevler Yeni Kaledonya'ya devredilmiştir. 4 Kasım 2018 tarihinde gerçekleştirilen ve %80,6 katılımın gerçekleştiği Yeni Kaledonya bağımsızlık referandumda, ada halkının %56,4'ü Fransa'dan bağımsızlığa karşı oy kullanarak adanın Fransa'nın denizaşırı bir bölgesi olarak kalmasını sağlamıştır.
1998 yılında imzalanan Nouméa Antlaşması kapsamında her biri bağımsızlık kararı ile sonuçlanmadığı takdirde toplam üç bağımsızlık referandumu düzenleme hakkı elde eden Yeni Kaledonya'da, 2018'in ardından ikinci bağımsızlık referandumunun 6 Eylül 2020 tarihinde düzenlenmiş, bu referandumda da halkın %53,4'ü adanın Fransa'ya bağlı kalmasından yana oy kullanarak bağımsızlık ikinci kez reddedilmiştir.
Ada ülkesinin anlaşma gereği yapma hakkına sahip üçüncü ve son referandumun 12 Aralık 2021 tarihinde düzenleneceği açıklandı. Bu açıklamanın ardından coronavirüsün salgınının yerel halkta gösterdiği olumsuz etki nedeniyle ileri bir tarihe ertelenmesini talep eden bağımsızlık yanlısı partilerin talebi Fransa tarafından kabul edilmediği için bağımsızlık yanlısı partiler referandumu boykot etti. Adada yapılan son referandumda katılımcıların %96'sı Fransa'ya bağlı kalmayı tercih etti.