Muhammed Biriya
Hayatı > Millî Hükûmetin çöküşünden sonra

1947'de Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Komitesi yeniden kuruldu. Komiteye seçilen Muhammed Biriya, propaganda dairesi başkanlığına atandı. Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesinin emriyle Parti Okuluna kabul edildi.
27 Aralık 1947'de İran'a gitmek için Bakü'deki İran Konsolosluğu'na başvurdu. Eve gittikten sonra AzSSR İçişleri Bakanı General Mir Teymur Yagubov, Devlet Güvenlik Bakan Yardımcısı General Ağaselim Atakişiyev, Albay Muhammed Saveçallinski, Merkez Komite Sekreteri Hasan Hasanov, AzSSR Başbakan Yardımcısı, yazar Mirze İbrahimov evine geldi. Biriya'dan İran konsolosluğuna yaptığı başvuruyu geri çekmesini istediler. Biriya bunu yapmayacağını söyledi. Ertesi gün, yani 28 Aralık'ta tutuklandı.
7 aydan fazla süren bir soruşturmanın ardından Ağustos 1948'de Güney Azerbaycan'daki demokratik yapıya ve Sovyet hükûmetine karşı düşmanca tutum sergilemekle, Tebriz'de Amerikalılara ve Bakü'de İran başkonsolosuna casusluk yapmakla suçlandı. 27 Kasım 1948'de yayınlanan kararla, ceza süresinin 11 Ağustos'tan itibaren sayılması şartıyla 10 yıl süreyle çalışma kampına sürgün edildi. Cezasını SSCB İçişleri Bakanlığı'nın 4 numaralı özel kampında çekti. 31 Aralık 1950'de mahkûmlar arasında Sovyet karşıtı propaganda yapmaktan kamp mahkemesi tarafından 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 23 Ağustos 1951'de Lugovsk esir kampında kaldığı süre boyunca sıkı gözetim altında bir yıl hapis cezasına çarptırıldı. 13 Ağustos 1954'ten itibaren cezasını Karaganda şehrinde bulunan 415 numaralı çalışma kampında çekti. 30 Ağustos 1956'da Muhammed Biriya'nın ceza davası yeniden incelendi ve "suç unsuru bulunmadığından dava sonlandırıldı."
1956'da Bakü'ye döndü. Ailesinin yanına Tebriz'e gitmek istiyor. Bu nedenle 12 Kasım 1956'da vize almak üzere Moskova'ya gitti. Orada bulunan İran büyükelçiliğine girmeye çalıştığında durdurularak Bakü'ye geri getirildi. 18 Ocak 1957'de Azerbaycan SSR hükûmetinin liderlerine 16 maddelik bir mektup gönderdi. Bu mektupta Kiril alfabesinin terk edilerek Arap alfabesine dönülmesini, Marksizm-Leninizm okullarının kapatılmasını, Markx, Engels, Lenin ve Stalin'in heykellerinin kaldırılmasını, Ermenilerin Azerbaycan'dan uzaklaştırılmasını, sürgündekilerin serbest bırakılmasını ve şeriat düzeninin kurulmasını talep ediyor. Bu mektubun ardından 1957'de hükûmet aleyhine propaganda yaptığı iddiasıyla tekrar tutuklandı ve sonraki 10 yıl boyunca çeşitli şehirlerde hapis yattı. Hapis cezası bittikten sonra 1967'de Bakü'ye döndü. Tekrar vize almak için Moskova'ya gidiyor. Burada da Sovyet milislerine hakaret ettiği iddiasıyla tutuklandı ve 2 yıl Tambov bölgesinde hapis yattı. Güvenlik yetkilileri, hapis cezasının ardından 1969 yılında Bakü'ye dönen Muhammed Biriya'nın burada yaşamasına izin vermedi. Daha sonra 3 yıl süreyle Şamahı şehrine sürgün edildi. Şamahı'dan döndükten sonra Bakü'deki mezarlıklarda molla olarak çalışır. Muhammed Birya, Sovyet rejimi tarafından toplam 22 yıl boyunca sürgüne gönderildi ve hapsedildi.
29 Eylül 1980'de Tebriz'e döndü. Burada da hükûmete karşı kampanya yürütmekle suçlandı, zulüm gördü ve sonunda tutuklandı. 19 Şubat 1985'te öldü. Ölümüyle ilgili farklı görüşler var. Bazı araştırmacılara göre cezaevindeyken ölmüş, bazılarına göre ise ömrünün sonuna doğru cezaevinden çıkıp kimsesizler evinde ölmüştür.
Tebriz'de bulunan Vadi Rahmet mezarlığına defnedildi. Mezar taşında kendi yazdığı "Vasiyet" şiiri yazılıdır.