stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Dalga-parçacık ikiliği
Kilometre taşlarındaki değişim > Einstein’in fotoelektrik olay açıklaması

1905 yılında Albert Einstein dalga teorisinin eksik
yönlerine fotoelektrik efekt deneyiyle açıklık getirdi. Bunu fotonun varlığını
ve ışık enerjisinin kuantasının parçacık özelliklerini varsayarak yaptı.
Fotoelektrik olayda bir metal üzerine düşürülen parlayan bir ışığın devrede
elektrik akımı oluşturduğu gözlemlendi. Bunun sebebinin ışığın elektronları
sökerek devrede bir akım oluşturduğundan dolayı olduğu düşünüldü. Örnek olarak
potasyumu kullanırken loş mavi ışığın yeterli akımı oluşturmasına rağmen en
güçlü ve en parlak kırmızı ışığın akım oluşturmadığı gözlemlenmiştir. Işık ve
maddenin klasik teorisine bakılarak, bir ışık dalgasının gücü ve büyüklüğü
parlaklığıyla orantılıdır: parlak ışık kolaylıkla yeterli akımı oluşturmalıdır.
Ancak o bilinenin aksine öyle değildi.
Einstein bu karışıklığı elektronların yalnızca
elektromanyetik alanlarla enerji alabilceğini var sayarak giderdi: enerjinin
miktarı E is ışığın frekansı f ile bağlantılıdır.
h Planck sabiti(6.626 × 10−34 J saniye). Yalnızca
yeterince yüksek frekansa sahip fotonlar elektrik koparabilirler. Örnek
olarak mavi ışık fotonları elektron koparmak için yeterli enerjiye sahipken
kırmızı ışık fotonları bu enerjiye sahip değildir. Gereken frekans eşiğini
geçtikten sonra ışık şiddetinin arttırılması koparılan elektron sayısını
arttırır. Bu yasayı çürütmek için henüz üretilmemiş yüksek yoğunluklu lazerler
gerekli.yoğunluğa bağımlılık fenomeni bu sıralar detaylı bir şekilde
araştırılıyor.
Kilometre taşlarındaki değişim > De Broglie’nin dalgaboyu

1924 yılında, Louis-Victor de Broglie de Broglie
hipotezini formülleştirerek sadece ışık değil diğer tüm maddelerin dalga
yapısında olduğunu ve bir dalgaboyuyla(λ ile gösterilir),  momentum(p şeklinde gösterilir) sahip
olduğunu gösterdi.
Einstein'ın denkleminin yukarıdaki genellenmiş hali
fotonun momentumunu p =  {\tfrac {E}{c}} ve dalgaboyunu (vakumlu ortamda) λ =  {\tfrac {c}{f}}, şeklinde vakumlu
ortamdaki ışık hızına c diyerek göstermiştir.
De Broglie' in
formülü elektronlar için üç yıl sonra elektron kırınımının iki bağımsız deneyde
gözlemlenmesiyle onaylanmış oldu. Aberdeen Üniversitesinden
George Paget Thomson ince metal film içerisinden elektron geçirerek öngörülen
girişim kalıplarını gözlemdi. Bell Laboratuvarında
Clinton Davisson ve Lester Germer ışınlarını kristal bir
düzenek bir düzenek boyunca ilerletti. De Broglie 1929 yılında tezinden dolayı
Nobel Fizik Ödülünü
kazanmıştır. Thomson ve Davisson ise
1937 yılında deneysel
çalışmaları sonucunda Nobel Fizik Ödülünü paylaşmışlardır.
Kilometre taşlarındaki değişim > Heisenberg’ün belirsizlik ilkesi

Wener Heisenberg'in kuantum mekaniğini
formülleştirmek için varsaydığı belirsizlik prensibinde
\Delta x\Delta p\geq {\frac {\hbar }{2}}
\Delta  standard sapmayı, yayılımı ya da belirsizliği;
x
ve p parçacığın konumunu ve lineer
momentumunu.
\hbar  düşürülmüş Planck sabiti (Planck sabitinin 2 \pi ' bölümü)
Heisenberg temel olarak konumun ve momentumun aynı anda
tutarlı olarak ölçülemeyeceğini savunarak de Broglie hipotezine bağlı
örneklerle bu durumu açıklamıştır.
Kilometre taşlarındaki değişim > De Broglie-Bohm teorisi

De Broglie dalga-parçacık ikililiğini gözlemlemek için
pilot dalga inşa etmiştir. Böylece
her bir parçacık iyi
tanımlanmış bir konum ve momentuma sahip olmuştur, ancak Schrödinger'in
denkleminden yaptığı çıkarımla doğru sonuca ulaşmıştır.
Pilot dalga teorisi
ilk başlarda birden çok
parçacık içeren sistemlere uygulandığında yersiz sonuçlar ortaya çıkardığından
dolayı reddedilmişti. Yersizlik kısa süre sonra kuantum teorisinin
integrali kullanılarak giderildi ve Dovid Bohm,
de Broglie
modelini genişleterek dahil etti. De Broglie-Bohm teorisi ya da Bohmian
mekaniği, dalga-parçacık ikililiğini maddenin özelliği
olarak değil, parçacığın hareketinden dolayı kuantum potansiyelinden
kaynaklandığını göstermiştir.
Büyük nesnelerdeki dalga davranışı

Foton
ve elektronların dalga-parçacık özelliği göstermesi üzerine aynı deneyler
nötron ve protonlar üzerinde de uygulandı.
Bu deneyler arasında en ünlüleri
1929'da yapılan Estermann ve
Otto Stern dir. Birbirine benzer bu iki atom ve molekül kullanılarak
yapılan deneylerin yazarları bu büyük parçacıklarında dalga özelliği
gösterdiğini tanımlamıştır.
Yer
çekiminin dalga-parçacık ikililiği üzerindeki etkisinde karar kılmak için nötron
girişim sayacı kullanılarak bir dizi deneyler yapılmıştır.
Atom çekirdeğinin
parçalarından biri olan nötron, çekirdeğin kütlesinin
büyük kısmını oluşturduğundan dolayı sıradan madde olarak kullanılmıştır. Nötron girişimölçerde, yerçekimi kuvvetinden
etkilenen kuantum mekaniksel dalgalar gibi hareket ederler. Sonuçlar yerçekiminin her
şey üzerinde etki ettiği bilindiğinden dolayı şaşırtıcı değildi, Yerçekimsel alandaki
büyük çaptaki kuantum mekaniksel ferminyon dalgalarının kendi aralarındaki
girişimi daha önceden deneysel olarak onaylanmamıştı.
1999 yılında C60 fullreneleri
Vienna Üniversitesinde bulunan
araştırmacılar tarafından raporlandı. Oldukça büyük ve ağır
bir nesne olan fullreneler yaklaşık 720 u atomik kütlesine
sahiptir. 2.5pm olan De Broglie dalga boyu
1 nm olan molekülün yarı
çapından yaklaşık kat 400 küçüktür.
Modern kuantum mekaniğindeki işleyişi

Dalga-parçacık
ikililiği kuantum mekaniğinin yapı taşlarından birini oluşturur. Teorinin
formülleştirilmesinde, parçacık hakkındaki tüm bilgi dalga
fonksiyonunda şifrelenmiştir, karmaşık değerli bir
fonksiyonun değeri yaklaşık olarak uzaydaki
her bir noktadaki
dalgaların büyüklüğü kadardır. Bu fonksiyon diferansiyel
denklemler sayesinde ortaya çıkar.  Kütlesi olan parçacıklar için bu çözüm dalga
denklemi kullanılarak yapılabilir. Böyle dalgaların
yayılımı dalga fenomenindeki girişim ve kırınımlarla olur. Foton gibi kütlesiz
parçacıkların Schrödinger denkleminde çözümü yoktur.
Parçacık
davranışı kuantum mekaniğindeki ölçümlemelerde en çok karşımıza çıkar. Parçacığın konumunu
ölçerken belirsizlik ilkesinden dolayı parçacığın daha kesin bir konumu
olmasına zorlar. Kütleli parçalar için parçacığın yerini belirli
bir noktada saptamak için dalga fonksiyonunun o noktadaki büyüklüğünün
karesinin alınması yeterlidir.
Günümüzdeki
gelişmeler sayesinde kuantum alan teorisindeki belirsizlikler ortadan kalkmış
oldu. Alan dalga fonksiyonlarının dalga denklemleriyle çözülmesine olanak
sağlamıştır. Parçacık terimi
Lorentz grubunun parçalanamaz oluşunu
tanımlamaktadır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 4189560-5 
Thomas Young'ın çift yarık deneyine dair çizimi, 1803
Dalga-parçacık ikiliğinin çift yarıkta girişim deneyiyle ve gözlemcinin etkisiyle animasyon olarak gösterilmesi
Oyukta duran dalgalar.
Fotoelektrik efekt. Soldan gelen fotonlar metal levhaya vuruyor ve elektron söküyor.
Propagation of de Broglie waves
Vladimir Mayakovski

| Vladimir Vladimiroviç Mayakovski |
| --- | --- |
Vladimir Mayakovsky 1929
Doğum: 19 Temmuz 1893(1893-07-19) (Eski Rus takvimi: 7 Temmuz) Bağdati, Rus İmparatorluğu (günümüzde Gürcistan)
Ölüm: 14 Nisan 1930 (36 yaşında) Moskova, SSCB
Meslek: Şair, Oyun yazarı. Film ve tiyatro aktörü
Milliyet: Rus
Edebî akım: Fütürizm

İmza: 

Vladimir Vladimiroviç Mayakovski (Rusça: Владимир Владимирович Маяковский) (19 Temmuz 1893 – 14 Nisan 1930), Rus şair, oyun yazarı, film ve tiyatro aktörü.
Yaşamı

7 ya da 19 Temmuz (Ne annesi, ne babası, ne de kendisi tam olarak biliyor.) 1893'te Gürcistan'ın Kutais kentinden 20 verst uzaklıktaki Bağdadi köyünde doğdu. Babası Vladimir Konstantinoviç Mayakovski Bağdadi bölgesi orman işçisi idi ve Luda ve Olya adında iki kız kardeşi vardı. Kızkardeşi Luda'nın anılarına göre, aile, Gürcü geleneklerine bağlı bir hayat yaşayan ancak Rusçayı da korumaya özen gösteren mutlu bir ailedir. Aile bir süre sonra Kutais kentine taşınır ve Mayakovski burada 1900 yılı sonunda Kutais Lisesi'ne gitmeye başlar. Okulda çok başarılıdır, hatta okulun en iyisidir. Bu dönemde kurmaca romanları özellikle de Jules Verne'i çok sever. Öğretmeni onu bir sanatçı olarak kabul edip onunla özel olarak ilgilenmeye, dersler vermeye başlar.
Mayokovski bu dönemde politikaya da ilgi duymaya başlar. 1905 başarısız devrim girişimi sırasında kızkardeşi gizlice Moskova'ya gider ve onu devrim ile tanıştıracak bazı belgeler getirir. Bu sıralarda Kutais de Bolşevik Partisi'nin yeraltı eylemlerinin merkezlerinden biri olmuştur. Bu dönemden sonra şiir ve devrim onun için bölünmez bir bütün haline gelir. Bir süre sonra babası kesik parmağından kaptığı bir enfeksiyon sonucu ölür.
Yaşamı > Moskova yılları

Bu ölümden sonra aile Kuatis'den Moskova'ya göçer. Moskova'da bir süre büyük bir yoksulluk içinde yaşarlar. Annesi çalışmaya başlar. Mayakovski ise sosyalist arkadaşlar bulur ve kendini bir sanatçı olarak Moskova'da tanıtmaya çalışır. Tekrar okula başlar. Derslerde felsefe kitapları okumaya, düşünmeye başlar. Marksizm onu büyüler. Sosyalist devrim hayalleri ile yaşamaya başlayan Mayakovski'nin dersleri artık eskisi gibi iyi değildir. Bu dönemde sadece 14 yaşındadır. Annesi anılarında bu dönemi şöyle anlatır.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ...Okula gitti ancak zamanının çoğunu derslere vermek yerine propagandaya ayırdı. Daha 14 yaşında idi ancak 19 yaşında biri gibi davranıyordu ve çok ateşli idi. Parti üyeleri onunla görüşmeye geliyor, onunla buluşuyor ve devrim için ondan faydalanıyorlardı. Vlademir adeta yaşlanmıştı. | „ |

Mayakovski bir olaydan sonra okuldan atılır. birçok kez tutuklanır. Bolşevik partisinde propagandacı, örgütçü ve yazıcı olarak faaliyet göstermeye başlayan Mayakovski'nin evi 29 Mart 1908'de polis tarafından basılır ve Mayakovski tekrar tutuklanır. Bu esnada gizli bilgilerin de yazıldığı not defterini yutar. Parti bu dönemden sonra ona daha fazla bağlanır. 15 yaşında bir daha dönemeyeceği evinden polislerce alınır ve bilinmeyen bir yere götürülür. İlk girdiği hücrede 12 ay geçirir. Bu dönemde 3 yıl aradan sonra tekrar kurmaca romanlar okumaya ve yoğun bir şekilde yazmaya başlar. Bu Mayakovski'nin okuduklarından ziyade kendi özgün fikirlerini yazdığı bir dönem olarak tanımlanabilir. Hapis yıllarından sonra bu sefer Moskova Resim ve Heykel Okulu'na kaydolur. Burada özgün ve halktan olan çalışmaları ile diğer öğrencilerden farklılaşır. 1911'de fütürist harekete katılır ve Fütürist Bildiri'ye imzasını koyar. Burjuva göreneklerine meydan okuyan ve sığ kamu beğenisini sarsan edebi ürünler verir.
Öğretmenlerini eski dünyanın temsilcileri olarak görmekte ve devrimle kurulacak yeni dünyaya ilişkin resimler yapmaktadır. Bu çalışmalarının Rus fütürizminin başlangıcı olduğu söylenebilir. Bir zamanlar elden ele dolaşan Puşkin'in şiirlerinin yerini Mayakovski'nin şiirleri almaya başlar. Bu arada polis tekrar Mayakovski'nin peşine düşer. Şair, trajedi adlı oyununu Sankt-Peterburg'da bir parkta sahnelemeye başlar. Bu oyundan sonra ünü iyice yayılır. 1913 kışında Korni Çekovski'de bu oyunu izler ve oyun hakkında yazar. Ona göre bu oyunda bizzat Mayakovski vardır. Oyunda ortada bir adam ve çevresinde değişik kılıklarda onu yok etmeye çalışan birçok insan vardır. Çekovski, bunun gerçekten bir trajedi olduğunu ve bunun için şairin bir büyük bir ün yapacağını söyler. Gorki'nin eşi Maria ise anılarında Mayakovski hakkında şöyle der:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ...1918'de Mayakovski'yi sahnede izledim. Bana göre o eğer bu meslekte ilerlese idi müthiş bir oyuncu olabilirdi. | „ |
Eserleri

Şiirleri
Pantolonlu Bulut
Omurganın Flütü
Lenin Destanı
Yüz Elli Milyon
Oyunları
Trajedi - Vladimir Mayakovski
Gizemli Güldürü
Tahtakurusu
Banyo
Moskova yanıyor
Kitapları
Amerika'yı Keşfim
Medya

Dinlemekte problem mi yaşıyorsunuz? Medya yardımı sayfasına göz atın.
Mayakovski ve ailesi
Mayakovski
Mayakovski'nin hazırladığı afişlerden biri
2000 yılında Rusya'da Mayakovski için basılan bir posta pulu
İbrahim Çallı

| İbrahim Çallı |
| --- | --- |
İbrahim Çallı kahve içerken
Genel bilgiler
Doğum: 13 Temmuz 1882(1882-07-13) Çal, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 22 Mayıs 1960 (77 yaşında) İstanbul, Türkiye
Uyruk: Türk
Alanı: Resim


İbrahim Çallı'nın Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi önünde bulunan anıtı
İbrahim Çallı (13 Temmuz 1882, Çal, Denizli - 22 Mayıs 1960, İstanbul), Türk ressam.
“Zeybekler”e düzeltme

Yeniden sergilemeye açılan Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi İbrahim Çallı Salonu'nda 1914 kuşağı sanatçılarının resimleri yer alıyor. İbrahim Çallı'nın Zeybekler tablosunun özel bir öyküsü bulunmaktadır. Aynı zamanda Osman Hamdi’nin asistanı da olan Çallı, Atatürk’ün isteği üzerine Etnoğrafya Müzesi’nde bir sergi açar. Bu sergide de yer alan “Zeybekler” tablosunu gören Atatürk, Çallı'ya döner ve “Biz Türk Kurtuluş Savaşı’nda yemeye ekmek bulamıyorduk, senin resmindeki atlar nasıl semirmiş böyle?” diye sorar. Usta ressam malzemelerini alır ve tablosundaki atı bir deri bir kemik hale getirir.
Eserlerinden bazıları

Devlet Resim ve Heykel Sergileri'ne aralıklı, ancak; Galatasaray Sergileri'ne düzenli katılan Çallı'nın bazı eserleri şöyle sıralanabilir:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Defli Kadın  Zeybekler  Arzuhalci*  Mevleviler  Boğaziçinden Peyzaj  Balıkçı  Gül Koklayan Kadın  Bir Balo Gecesi  Hatay'ın Anavatana Hasreti  Adada Sabah Gezintisine Çıkan Kadınlar  Moda Deniz Hamamı  Tefli Kadın  Dolmabahçe Sarayı'ndan  |  Balıkçılar  Manolyalar  Çayır ve Evler  Sandalyede oturan çıplak kadın  Çıplak Yatan Kadın  Türk Topçuları  Atatürk Portresi  İsmet İnönü  Yıldız Parkından Boğaza Bakış  Göksu Deresi  II. Selim Türbesi  Nü  Osman Hamdi Bey  |  Heykeltıraş İhsan Bey'in profil Portresi  Dikiş Diken Kadın  Bahçede Kadın  Dürrüsaf Hanım Portresi  Erkek Portresi  Yeşil Elbiseli Kadın "Bayan Vicdan Moralı'nın Portresi  Kadın Portresi  Şair Yahya Kemal'in Portresi  Demiryolu ve Köylüler  Uzanmış Nü  Portre (Çallı'nın kızı Belma)  Avluda oturanlar  |
Eserlerinden bazıları > Günümüzde eserleri

14 Aralık 2014 tarihinde İstanbul'da düzenlenen müzayede de Çallı'ya ait 1913 tarihli Avluda oturanlar eseri 2 milyon 460 bin liraya satılmıştır. Bu eser bu tarihe kadar satılan en yüksek tutarlı Çallı tablosu oldu.
Alicia Vacas Moro

Alicia Vacas Moro, 1972 yılında İspanya'da doğan bir hemşiredir ve Orta Doğu ile Asya'daki Comboni Misyoner Kız Kardeşler'in lideridir. Mısır ve Batı Şeria'daki Beytanya'da hemşirelik görevinde bulunmuştur. Pandemi döneminde, İtalya'ya dönerek insanlara yardım etmek amacıyla görev yapmıştır. Çalışmalarının takdir edilmesiyle, 2021 yılında Vatikan'ın önerisi üzerine Uluslararası Cesur Kadınlar Ödülü'ne layık görülmüştür.
Hayatı

Vacas, 1972 yılında İspanya'da doğdu. Hemşirelik eğitimi aldı ve Mısır'da günde yaklaşık 150 hastayı tedavi ederek hemşirelik becerilerini insanları tedavi etmek için kullandı.
2017'de Verona'da yaşlı rahibelere bakıyordu ve İsrail-Filistin'de farklı inançlara sahip insanlara yardım ettiği yedi yıl geçirdi. 2010 ve 2014'te Gazze'deki savaşlarda İnsan Hakları Doktorları-İsrail desteğiyle araştırma misyonuna katıldı.
Vatikan tarafından aday gösterilerek 2021'de Uluslararası Cesur Kadınlar Ödülü'ne layık görüldü. O sırada Baş Rahibe olarak 1966'da kurulan ve bir zamanlar Ürdün topraklarında yer alan Bethany'deki Comboni Manastırı'nda çalışıyordu.
2004'te ikinci Filistin ayaklanması sırasında manastır, bakımlarını üstlendiği insanların yarısından fazlası tarafından ulaşılamaz hale geldi. Duvar bahçesindeki ağaçlar yok oldu. Manastır, o zamanlar ayrıca bir anaokulu görevi de görüyordu ancak duvarlar nedeniyle ebeveynlerin çocuklarını manastıra ulaştırması zorlaştı.
Ayrıca, Vacas COVID-19 salgını sırasında kuzey İtalya'ya giderek diğer rahibelerin insanları tedavi etmesine yardım etti.
Vacas genellikle Orta Doğu ve Asya'daki Comboni Misyonerlerine liderlik etmiştir. Cesur Kadın ödülü, 8 Mart 2021'de Dışişleri Bakanı Antony Blinken tarafından ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Linda Thomas-Greenfield ve First Lady Dr. Jill Biden'ın eşliğinde kendisine verilmiştir.
Zelve

Zelve Vadisi.
Günbatımı.
Başlığın diğer anlamları için Zelve (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Zelve Ören Yeri'nde kayaların içine oyulmuş güvercinliklerden örnekler
Avanos'a 5 km, Paşabağları'na 1 km uzaklıktaki Zelve, Aktepe'nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur.
Özellikle 9. ve 13. yüzyılda Hristiyanların önemli yerleşim ve dini merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmiştir. Türklerin Anadolu'ya gelmesiyle vadideki mevcut yapılar kullanılarak bir köy olarak yerleşim devam etmiş, ancak kaya düşmesi sonucu 2 kişinin hayatını kaybetmesi sonucunda köy, 1949-1954 yılları arasında kademeli olarak vadinin 2 km kuzeyinde kurulan Yeni Zelve (Aktepe) Köyü'ne taşınmıştır. Bir süre terk edilmiş halde kalan köy, 1967 yılında açık hava müzesi haline dönüştürülmüştür. 2024 yılı itibarıyla T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı bir ören yeri olarak ziyarete açıktır.
Üç vadiden oluşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir.
Zelve Ören Yeri'nde yoğun şekilde bulunan peri bacalarına ek olarak, kayadan oyma meskenler, kilise ve manastırlar, kaya cami, güvercinlikler, değirmen ve bir tünel bulunmaktadır. İkinci vadiyi üçüncü vadiye bağlayan bu tünelin yanı sıra, ören yerindeki dikkat çekici unsurlardan biri yüksek kayalıklara oyulmuş güvercinliklerdir. Büyük çoğunluğu 19. ve 20. yüzyılın başına tarihlenen güvercinliklerin yapım sebebi güvercin gübreleri elde edebilmektir. Güvercinliklerin dış cepheleri nar, çarkı felek ve hayat ağacı gibi sosyal yaşama ve geleneğe uygun olarak zengin bir bezemeler ile süslenmiştir.
Zelve Ören Yeri'ndeki baldaken tarzı minaresi ile kayaya oyulmuş köy camisi
Ören yerindeki dikkat çekici bir diğer yapı ise köy meydanında yer alan, kayaya oyulmuş bir camidir. Caminin dört sütunlu, sivri başlıklı minaresinin Erken Osmanlı dönemini simgeleyen “Baldaken” tarzını yansıttığı belirtilmektedir. Bu tarz minarelere, geç dönem Osmanlı cami mimarisinin güzel örneklerinden, altı sütunun taşıdığı baldaken şeklindeki minaresiyle Konya'da bulunan Aziziye Cami gösterilebilir.
Sultanahmet Camii

| --- | --- |


Genel bilgiler
Mimari tarz: Osmanlı mimarisi
Konum: İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°00′19″K 28°58′37″D﻿ / ﻿41.00528°K 28.97694°D﻿ / 41.00528; 28.97694
Başlama: 1609 (415 yıl önce) (1609)
Tamamlanma: 9 Haziran 1617 (407 yıl önce) (1617-06-09)
Mimar(lar): Sedefkâr Mehmed Ağa
Teknik ayrıntılar
Minare sayısı: 6


 UNESCO Dünya Mirası
Tür: Kültürel
Kriter: i, ii, iii, iv
Belirleme: 1985 (9. oturum)
Parçası: İstanbul'un Tarihî Alanları
Referans no.: 356
Ülke:  Türkiye
Bölge: Avrupa
 
 
Sultan Ahmet Camii veya Sultânahmed Camiî, 1609-1617 yılları arasında Osmanlı Padişahı I. Ahmed tarafından İstanbul'daki tarihî yarımadada, Mimar Sedefkâr Mehmed Ağa'ya yaptırılmıştır. Cami; mavi, yeşil ve beyaz renkli İznik çinileriyle bezendiği için ve yarım kubbeleri ile büyük kubbesinin içi de yine mavi ağırlıklı kalem işleriyle süslendiği için Avrupalılar tarafından "Mavi Camii (Blue Mosque)" olarak adlandırılır. Ayasofya'nın 1935 yılında camiden müzeye dönüştürülmesiyle, İstanbul'un ana camii konumuna ulaşmıştır.
Aslında Sultanahmet Camii külliyesiyle birlikte, İstanbul'daki en büyük eserlerden biridir. Bu külliye bir cami, medreseler, hünkar kasrı, arasta, dükkânlar, hamam, çeşme, sebiller, türbe, darüşşifa, sıbyan mektebi, imarethane ve kiralık odalardan oluşmaktadır. Bu yapıların bir kısmı günümüze ulaşamamıştır.
Yapının mimari ve sanatsal açıdan dikkate şayan en önemli yanı, 20.000'i aşkın İznik çinisiyle bezenmesidir. Bu çinilerin süslemelerinde sarı ve mavi tonlardaki geleneksel bitki motifleri kullanılmış, yapıyı sadece bir ibadethane olmaktan öteye taşımıştır. Caminin ibadethane bölümü 64 x 72 metre boyutlarındadır. 43 metre yüksekliğindeki merkezi kubbesinin çapı 23,5 metredir. Caminin içi 200'den fazla renkli cam ile aydınlatılmıştır. Yazıları Diyarbakırlı Seyyid Kasım Gubarî tarafından yazılmıştır. Çevresindeki yapılarla birlikte bir külliye oluşturur ve Sultanahmet, Türkiye'nin altı minareli ilk camiidir.
Sultan Ahmet Camii'nin 1895 yılındaki hali
Mimari

Sultan Ahmet Camii'nin tasarımı Osmanlı cami mimarisi ile Bizans kilise mimarisinin 200 yıllık sentezinin zirvesini oluşturur. Komşusu olan Ayasofya'dan bazı Bizans esintileri içermesinin yanı sıra geleneksel İslami mimari de ağır basar ve klasik dönemin son büyük camisi olarak görülür. Caminin mimarı, Mimar Sedefkar Mehmet Ağa'nın "boyutta büyüklük, heybet ve ihtişam" fikirlerini yansıtmada başarılı olmuştur.
Mimari > Dış

Köşe kubbelerin üstündeki küçük kulelerin eklenmesi dışında, geniş ön avlunun cephesi Süleymaniye Camii'nin cephesiyle aynı tarzda yapılmıştır. Avlu neredeyse caminin kendisi kadar geniştir ve kesintisiz bir kemeraltıyla çevrilmiştir. Her iki tarafında abdesthaneler vardır. Ortadaki büyük altıgen fıskiye avlunun boyutları göz önüne alındığında küçük kalır. Avluya doğru açılan dar anıtsal geçit kemeraltından mimari olarak farklı durur. Yarım kubbesi kendinden daha küçük çıkıntılı bir kubbe ile taçlandırılmış ve ince sarkıt bir yapıya sahiptir.
Mimari > İç

Her katında alçak düzeyde olmak üzere, caminin içi İznik'te 50 farklı lale deseninden üretilmiş 20 binden fazla çini ile bezenmiştir. Alt seviyelerdeki çiniler gelenekselken, galerideki çinilerin desenleri çiçekler, meyveler ve servilerle gösterişli ve ihtişamlıdır. 20 binden fazla çini İznik'te çini ustası Kasap Hacı ve Kapadokyalı Barış Efendi'nin yönetiminde üretilmiştir. Her çini başına ödenecek tutar sultanın emriyle düzenlense de çini fiyatı zamanla artmış, bunun sonucunda kullanılan çinilerin kalitesi zamanla azalmıştır. Renkleri solmuş ve cilaları sönükleşmiştir. Arka balkon duvarındaki çiniler 1574'teki yangında zarar gören Topkapı Sarayı'nın hareminden geri dönüştürülen çinilerdir.
İç kısmın daha yükseklerine mavi boya hakimdir, fakat düşük kalitelidir. 200'den fazla karışık leke desenli cam doğal ışığı geçirir, bugün avizelerle desteklenmişlerdir. Avizelerde deve kuşu yumurtası kullanımının örümcekleri uzak tuttuğunun keşfedilmesi örümcek ağlarının oluşumunu engellemiştir. Kur'an'dan sözler içeren hat dekorasyonlarının çoğu, Seyid Kasım Gubari tarafından yapılmıştır. Yerler yardımsever insanlarca eskidikçe yenilenen halılarla kaplıdır. Pek çok büyük pencere geniş ve ferah bir ortam hissi vermektedir. Zemin kattaki açılır pencereler "opus sectile" adı verilen bir döşeme şekliyle dekore edilmiştir. Her kavisli bölüm bazıları ışık geçirmeyen 5 pencereye sahiptir. Her yarım kubbe 14 pencereye ve merkez kubbe 4'ü kör olmak üzere 28 pencereye sahiptir. Pencereler için renkli camlar Venedik sinyorundan sultana hediyedir. Bu renkli camların çoğu bugün sanatsal değeri olmayan modern versiyonlarıyla değiştirilmiştir.
Caminin içindeki en önemli unsur ince işçilikle oyulmuş ve yontulmuş mermerden yapılma mihraptır. Bitişik duvarlar seramik çinilerle kaplanmıştır. Fakat çevresindeki çok sayıda pencere onu daha az ihtişamlı gösterir. Mihrabın sağında zengin dekore edilmiş minber bulunur. Cami en kalabalık halinde dahi olsa herkesin imamı duyabileceği şekilde tasarlanmıştır.[kaynak belirtilmeli]
Sultan mahfili güneydoğu köşesindedir. Bir platform, iki küçük dinlenme odası ve sundurmadan oluşur ve padişahın güneydoğu üst galerideki locasına geçişi bulunur. Bu dinlenme odaları 1826'da yeniçerilerin ayaklanması sırasında veziriazamın yönetim merkezi oldu. Hünkar Mahfili 10 adet mermer sütunla desteklenmiştir. Zümrüt, gül ve yaldızlarla süslenmiş ve yaldızlarla 100 adet Kuran işlenmiş kendi mihrabı vardır.
Caminin içindeki birçok lamba zamanında altın ve diğer değerli taşlarla ve içinde devekuşu yumurtası ya da kristal toplar bulunabilecek cam kaselerle kaplıydı. Bu dekorların tümü ya kaldırıldı ya da yağmalandı.
Duvarlardaki büyük tabletlerde halifelerin isimleri ve Kur'an'dan parçalar yazılıdır. Bunları orijinal haliyle 17. yüzyılın büyük hat sanatçısı Diyarbakırlı Kasım Gubari yapmıştır, fakat yakın zamanda restore edilmek için kaldırılmışlardır.
Sultan Ahmet Camii tarihin en büyük kapsamlı restorasyonunu 2017 yılında Starwood Orman Ürünleri A.Ş üstlenmiştir.