Sudan Cumhuriyeti (1956-1969)
Sivil yönetime dönüş (1964-1969) > Ekim 1964 sonrası

1956 Geçiş Anayasası ile faaliyet gösteren yeni sivil hükûmet, bir koalisyon hükûmeti kurarak siyasi hizipçiliğe son vermeye çalıştı. Bununla birlikte, Abbud hükûmeti dönemindeki bölücülükleri nedeniyle siyasi partilerin yeniden ortaya çıkmasına karşı halk düşmanlığı devam etti. Yeni hükûmet SKP de dahil olmak üzere tüm partilerin faaliyet göstermesine izin vermesine rağmen, Hatim'in kabinesindeki on beş görevden sadece beşi parti politikacılarına gitti. Başbakan, partisiz güneylilere iki pozisyon ve geri kalan sekiz pozisyonu birkaç komünistin de dahil olduğu Ulusal Profesyoneller Cephesi üyelerine verdi.
Sonunda güneyi temsil etmek için iki siyasi parti ortaya çıktı. 1963 yılında kurulan ve William Deng ve bir Roma Katolik rahibi olan Saturino Lahure tarafından yönetilen SAUB, mülteci grupları ve gerilla güçleri arasında faaliyet gösteriyordu. Abbud hükûmeti sırasında yeraltında çalışan Stanislaus Payasama liderliğindeki bir kitle örgütü olan Güney Cephesi, güney eyaletlerinde açıkça faaliyet gösteriyordu. 1965'te hükûmet destekli barış konferanslarının çökmesinden sonra, Deng'in yerel olarak SAUB-William olarak bilinen SAUB kanadı ve Güney Cephesi parlamento seçimlerine katılmak için birleşti. Gruplaşma, birleşik bir devlet içinde güneydeki bölgesel özerkliğin sesi olarak sonraki dört yıl boyunca parlamentoda aktif kaldı. Sürgün edilen SAUB liderleri, Deng'in Uganda, Kampala'da yerleşik Azania Kurtuluş Cephesi'ni kurmaya yönelik ılımlı yaklaşımına karşı çıktılar. Anyanya liderleri siyasi hareketlerden uzak durma eğilimindeydi. Gerillalar etnik ve dini farklılıklarla parçalandı. Buna ek olarak, Anyanya'da 1955'ten beri çalılıklarda olan yaşlı liderler ile Sudan ordusu eski yüzbaşısı Joseph Lagu gibi daha genç, daha iyi eğitimli adamlar arasında çatışmalar yeniden ortaya çıktı.
Hükûmet Mart 1965'te genel seçimler planladığında, yeni parlamentonun görevinin yeni bir anayasa hazırlamak olacağını açıkladı. Ancak güneydeki güvenlik durumunun kötüleşmesi o bölgede seçimlerin yapılmasını engelledi ve siyasi partiler seçimlerin planlandığı gibi kuzeyde mi yapılması yoksa tüm ülke oy verene kadar ertelenmesi mi gerektiği konusunda bölündü. Her ikisi de oy kaybetmekten korkan Demokratik Halk Partisi ve Sudan Komünist Partisi, Hartum'a sadık güney unsurlarının yaptığı gibi seçimleri ertelemek istedi. Onların muhalefeti hükûmeti istifaya zorladı. Devlet başkanı olarak Abbud'un yerini alan eski Yüksek Komisyonun yeni başkanı, seçimlerin mümkün olan her yerde yapılmasını emretti; DHP bu kararı reddetti ve seçimleri boykot etti.
1965 seçim sonuçları yetersizdi. Düşük seçmen katılımının yanı sıra, oy pusulalarında kafa karıştırıcı bir aday bolluğu vardı. Sonuç olarak, seçilenlerden çok azı, kullanılan oyların çoğunluğunu kazandı. Marksist olmayan Ümmet Partisi 158 meclis sandalyesinden 75'ini ele geçirirken, UBP müttefiki kalan 52 sandalyeyi aldı. İki parti Haziran ayında Ümmet lideri Muhammed Ahmed Mahcub başkanlığında bir koalisyon kabinesi kurarken, UBP lideri Ezheri Yüksek Komisyonun daimi başkanı ve devlet başkanı oldu.
Mahjcb hükûmetinin iki hedefi vardı: güney sorununun çözümüne yönelik ilerleme ve komünistlerin iktidar konumlarından uzaklaştırılması. Ordu, isyanı bastırmak için büyük bir saldırı başlattı ve bu süreçte güneyliler arasındaki vahşet konusundaki itibarını artırdı. Birçok güneyli, hükûmetin sivillere, özellikle de Cuba ve Wau'da vahşet uyguladığını bildirdi. Sudan ordusu birlikleri ayrıca kiliseleri ve kulübeleri yaktı, okulları kapattı, ekinleri yok etti ve sığırları yağmaladı. İkinci amacına ulaşmak için Mahcub, SKP'yi ortadan kaldıran ve on bir komünisti koltuklarından mahrum bırakan bir kararnameyi meclise onaylatmayı başardı. Ekim 1965'e gelindiğinde, Ümmet-UBP koalisyonu, Sudan'ın dış ilişkilerini başbakan olarak Mahcub'un veya cumhurbaşkanı olarak Ezheri'nin mi yönetmesi gerektiği konusundaki anlaşmazlık nedeniyle çöktü. Mahcub sekiz ay daha görevde kalmaya devam etti, ancak Ümmet'i bölen bir parlamento gensoru oylamasının ardından Temmuz 1966'da istifa etti. Mahcub liderliğindeki geleneksel bir kanat, Mahcub'un manevi liderliği İmam el Hadi'nin altında, partinin çoğunluğuna karşı çıktı. İkinci grup, İmam'ın yeğeni, Ümmet'in resmi lideri olan ve dini mezhepçiliği reddeden genç Sadık el Mehdi'ye bağlılıklarını ilan ettiler. Sadık, kendi Ümmet kanadının ve UBP müttefiklerinin desteğiyle başbakan oldu.
Büyük bir parlamento çoğunluğu tarafından desteklenen Sadık el Mehdi hükûmeti, ekonomik kalkınmayı organize ederek bölgesel farklılıkları azaltmaya çalıştı. Sadık el Mehdi ayrıca güneyli liderlerle olan kişisel ilişkisini isyancılarla bir barış anlaşması yapmak için kullanmayı planladı. Yüksek Komisyonun bir başkan ve güney eyaletleri için özerklik onayı isteyen bir güneyli başkan yardımcısı ile değiştirilmesini önerdi. Eğitimli seçkinler ve ordunun kesimleri, Sudan'ın siyasi, ekonomik ve sosyal sorunlarına kademeli yaklaşımı nedeniyle Sadık el Mehdi'ye karşı çıktı. Solcu öğrenci örgütleri ve sendikalar sosyalist bir devletin kurulmasını talep ettiler. Yüksek Mahkeme'nin SKP'yi yasaklayan ve meclis sandalyelerine seçilen komünistleri deviren yasayı bozan kararına saygı göstermeyi reddettiğinde Sadık'a olan kızgınlıkları arttı. Aralık 1966'da komünistler ve küçük bir ordu birliği tarafından hükûmete karşı planlanan bir darbe girişimi başarısız oldu. Birçok komünist ve ordu personeli daha sonra tutuklandı.
Mart 1967'de hükûmet, Güney'in pasifize edilmiş otuz altı seçim bölgesinde seçimler yaptı. Sadık el Mehdi'nin Ümmet kanadı on beş, federalist SAUB on ve UBP beş sandalye kazandı. Desteğindeki bu belirgin artışa rağmen, Sadık'ın parlamentodaki konumu zayıflamıştı: iç savaşı sona erdirmek için güneye söz verdiği tavizler kabul edilmedi. Ümmet'in gelenekçi kanadı Sadık el Mehdi'ye karşı çıktı: Din özgürlüğü için anayasal güvencelere ve onun Sudan'ı İslam devleti ilan etmeyi reddetmesine şiddetle karşı çıktılar. Gelenekçiler ve UBP desteklerini geri çekince hükûmet düştü.
Mayıs 1967'de Mahcub başbakan ve kabinesinde Ümmet, UBP ve DHP üyelerini içeren bir koalisyon hükûmetinin başkanı oldu. 1967 yılının Aralık ayında, DHP ve UBP Ezheri'nin liderliğinde birleşerek Demokratik Birlik Partisi'ni kurdu. 1968'in başlarında, Ümmet içindeki genişleyen bölünmeler Mahcub hükûmetinin hayatta kalmasını tehdit etti. Sadık el-Mehdi'nin kanadı mecliste çoğunluğa sahipti ve hükûmetin herhangi bir eylemini engelleyebiliyordu. Mahcub parlamentoyu feshettiğinde Sadık, başbakanın eyleminin meşruiyetini tanımayı reddetti. Rahatsız edici bir kriz gelişti: Hartum'da iki hükûmet görev yaptı - biri parlamento binasında, diğeri onun bahçesinde toplandı - her ikisi de yasama organının iradesini temsil ettiğini iddia etti. Ordu komutanı, hangilerinin emir verme yetkisine sahip olduğu konusunda Yüksek Mahkeme'den açıklama istedi. Mahkeme Mahcub'un kapatılmasını destekledi; ve hükûmet nisan ayı için yeni seçimler planladı.
DBP 218 sandalyenin 101'ini kazanmasına rağmen, hiçbir parti meclis çoğunluğunu kontrol etmedi. Otuz altı koltuk Ümmet gelenekçilerine, otuzu Sadık kanadına ve yirmi beş sandalye iki güney partisine - SAUB ve Güney Cephesi'ne - gitti. SKP genel sekreteri Abdülhalik Mahcub da sandalye kazandı. Büyük gerileme sebebiyle Sadık kendi koltuğunu gelenekçi bir rakibe kaptırdı. Çoğunluğa sahip olmadığı için DBP, liderleri Muhammed Ahmed Mahcub ve diğer dört kabine görevi için başbakanlığı alan Ümmet gelenekçileriyle ittifak kurdu. Koalisyonun programı, hükûmetin yeniden yapılanması, Arap dünyasıyla daha yakın bağlar ve özellikle güney eyaletlerinde yenilenen ekonomik kalkınma çabalarını içeriyordu. Muhammed Ahmed Mahjub hükûmeti de Sovyetler Birliği'nden askeri, teknik ve ekonomik yardımları kabul etti. Sadık el Mehdi'nin Ümmet kanadı, küçük parlamento muhalefetini oluşturdu. Zaten on yıl gecikmiş olan anayasa taslağını tamamlama çabalarına katılmayı reddedince, hükûmet buna muhalefetin gazetesini kapatarak ve Hartum'daki Sadık yanlısı gösterileri bastırarak misilleme yaptı.
1968 sonlarında, iki Ümmet kanadı, 1969 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ensar şefi İmam el-Hadi el-Mehdi'yi desteklemeyi kabul etti. Aynı zamanda DBP, Ezheri'nin de cumhurbaşkanlığı için aday olacağını duyurdu. Komünistler ve diğer solcular, SKP'yi yasaklamaya çalıştığında hükûmet aleyhine karar verdiği için müttefik olarak gördükleri eski Baş Yargıç Babikir İvadullah'ın cumhurbaşkanlığı adaylığının arkasında yer aldılar.
Sudan'ın bayrağı, 1 Ocak 1956'da Başbakan İsmail el-Ezheri ve muhalefet lideri Muhammed Ahmed el-Mahcub tarafından bağımsızlık töreninde göndere çekildi.