Vladimir Putin'in iktidara yükselişi
"Halef Operasyonu"

"Halef Operasyonu", Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin ve yakın çevresi tarafından başkanlık için bir halef hazırlamak üzere geliştirilen stratejik bir plandı. Bu operasyonun ayırt edici özelliği, halef seçiminde geniş kamuoyunun dahil edilmemesi ve ülkenin demokratik gelişiminin durmasıydı. Yeltsin, Amerikan Başkanı George Washington'ın idealleri sen, özellikle de demokratik ilkelerinden ilham almıştı. Yeltsin, Washington'ın bazı kararlarını yansıtıyordu, özellikle herhangi bir Rus siyasi partisiyle bağlantı kurmaktan kaçınmasıyla. Ancak Washington'dan farklı olarak, Yeltsin Rusya'nın demokratik gelişimini durduran bir yol seçti.
Serbest seçimleri sağlamak yerine Yeltsin, halefini seçme hakkını ve görevini kendinde görüyordu. Stratejisi, halefini siyaset sahnesine hazırlamak ve tanıtmak, ancak Rusya'nın siyasi sahnesindeki kendi etkisini azaltmamaktı. Bu yaklaşım, istikrarı korumaya ve kişisel iktidarı güçlendirmeye odaklanmıştı.
Yeltsin'in bu stratejik kararı, Rusya'daki siyasi durumu kontrol altında tutma ve başkanlıktan ayrıldıktan sonra kendisi ve yakın çevresi için siyasi koruma sağlama arzusunu gösteriyordu.
Halef hazırlama fikri, Yeltsin çevresinde 1996 başkanlık seçimlerinin hemen ardından ortaya çıktı ve Yeltsin kendisi bu sürece 1998 ekonomik krizinden sonra dahil oldu. Yeltsin ve "aile" olarak bilinen oligarklar, devleti güçlendirebilecek, "Rus fikrini" önerebilecek ve ifade edebilecek, Yeltsin ile geçmiş bağlantısı olmayan yetkin, güvenilir, sadık ve ayık bir aday aramaya başladı.
Bu süreç, başbakanların sık değiştirilmesini içeriyordu; her başbakan potansiyel bir başkan adayı olarak değerlendiriliyordu. Hükûmet başkanındaki değişiklikler, Yeltsin çevresinin dikkatle seçilmiş adayları öne çıkarmasına olanak sağlıyordu. 1999 sonunda "aile", gelecekleri konusunda ciddi endişeler taşıyor ve adaylarının iktidara gelmesini sağlamak için aktif olarak çalışıyordu.
Yeltsin çevresinde "Halef Operasyonu" olarak adlandırılan bu plan iki görevden oluşuyordu. İlki, Yeltsin ile bağlantısı olmayan bir aday bulmaktı. İkincisi ise "halefin" "çözeceği" bir sorun icat ederek seçmenler nezdinde popülerlik kazanmasını sağlamaktı. Halefin iktidara yükselişi 1996 seçimlerinde test edilen yöntemler kullanılarak sağlanacaktı: devlet kaynaklarının kullanılması, Yeltsin ve çevresinin yakın ilişkide olduğu oligarşik yapıların desteği.
Yeltsin'in elinde halefini seçmek için bir araç vardı. Bu mekanizma, başkanlığa giden bir basamak olan başbakanın atanmasıydı. Chernomyrdin ile başlayarak potansiyel başkan adayları başbakanlık pozisyonuna atandı. 1998'den itibaren Yeltsin altı başbakan değiştirdi.
Halefin seçimine hazırlık olarak Yeltsin çevresi, "Hangi film karakterine oy verirdiniz?" sorusunu içeren bir kamuoyu araştırması düzenledi. Ankette lider, Sovyet edebiyat ve sinema karakteri olan istihbarat subayı Stierlitz çıktı. "Halef Operasyonu" üzerinde çalışan isimlerden biri de siyaset teknoloğu Gleb Pavlovsky idi.
İlk deneme adaylardan biri, başbakan olarak atanan eski FSB direktörü Sergei Stepashin idi. Yeltsin, onu sadakat ve seçmenleri cezbetme yeteneği açısından test etti. Ancak Stepashin, Yeltsin'in siyasi rakipleriyle uzlaşma arayışına girdi ve bu durum, Yeltsin'in ayrılışından sonra onu siyasi rakiplerine karşı koruyamayacağını gösterdi. Stepashin, Yeltsin'in "testlerinden" geçemedi.
Ağustos 1999'da Stepashin başbakanlık görevinden alındı ve yerine bir diğer eski FSB direktörü Vladimir Putin atandı. Bu hamle, gelecekteki halefin oluşturulması planında önemli bir adımdı ve Yeltsin ile çevresinin, ülkenin siyasi durumunu güçlendirebilecek ve başkanlıktan ayrıldıktan sonra kişisel güvenliklerini ve nüfuzlarını koruyabilecek bir lider arayışını gösteriyordu.