Josef Stalin'in ölümü ve devlet cenaze töreni
Hastalığı ve ölümü

Stalin'in sağlığı, II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru kötüleşti. Ağır sigara içmesi, Zafer geçidi töreni sırasında (Mayıs 1945) hafif bir felç geçirmesi ve Ekim 1945'te şiddetli bir kalp krizi nedeniyle aterosklerozdan muzdaripti.
Stalin'in hayatının son üç günü, önce Pravda'daki resmi Sovyet duyurularında ve ardından kısa bir süre sonra Sovyet Basının Mevcut Özetinde tam bir İngilizce çevirisinde ayrıntılı olarak anlatıldı. Volkogonov tarafından 28 Şubat 1953'te tarif edildiği gibi, Stalin ve Malenkov, Molotov, Beriya ve Kruşçev ile birkaç kişiden oluşan yakın çevresinin bir kısmı eğlence ve alkollü içkilerin içildiği bir akşamda bir araya geldiler. Konuklar 1 Mart günü saat 04:00 civarında dağıldı ve Stalin, uyandığına dair sesler duyulana kadar rahatsız edilmemesi gerektiğine dair katı talimatlar vererek özel dairesine çekildi. Zaman geçti ve gün boyunca kendisinden hiçbir ses duyulmadı. 1 Mart'ta, saat yaklaşık 11:00'de kahyası dikkatlice odasına girdi ve onu yerde pijama pantolonu ve gömleği içinde yerde yatarken buldu. Bilinçsizdi, ağır nefes alıyordu, idrarını tutamıyordu ve onu uyandırma girişimlerine tepkisizdi. Beria çağrıldı ve onu görünce bilinçsiz olduğu gerçeğini göz ardı ederek bunu alkol tüketimine bağladı ve oradan ayrıldı.
2 Mart sabah saat 07:00'de Beria ve bir grup tıp uzmanı onu muayene etmek için çağırıldı. 190/110 tansiyonu ve sağ taraflı hemiplejiyi ortaya çıkaran muayenelerine dayanarak, kontrolsüz hipertansiyon öyküsü olan Stalin'in sol orta serebral arterde hemorajik inme geçirdiği sonucuna vardılar. Sonraki iki gün boyunca çeşitli tedaviler gördü; 210/120'ye yükselen kan basıncını düşürmek amacıyla, iki gün boyuna ve yüzüne her biri sekiz sülükten oluşan iki ayrı uygulama uygulandı. Ancak durumu kötüleşmeye devam etti ve 5 Mart 1953'te, akşam 9:50'de öldü. Cesedi daha sonra belirsiz bir yere götürüldü ve otopsi yapıldı, ardından halkın gözü önünde mumyalandı. Özgün otopsi raporunu bulma girişimleri yakın zamana kadar başarısızlıkla sonuçlandı ancak en önemli bulgular 7 Mart 1953'te Pravda'da özel bir bültende şu şekilde bildirildi:
"J. V. Stalin'in Vücudunun Patolojik-Anatomik İncelenmesi"

"Patolojik incelemede, sol serebral hemisferin subkortikal merkezlerinin bulunduğu bölgede büyük bir kanama görüldü. Bu kanama beynin önemli bölgelerini tahrip etti ve solunum ve dolaşımda geri dönüşü olmayan değişikliklere neden oldu. Beyin kanamasına ek olarak, sol ventrikülde (kalbin) önemli hipertrofisi, miyokardda, mide ve bağırsak mukozasında çok sayıda kanama bulundu; damarlarda aterosklerotik değişiklikler, serebral arterlerde daha belirgindir. Bunlar hipertansiyonun sonucudur. Patolojik incelemenin sonuçları, J.V. Stalin'in hastalığının beyin kanaması anından itibaren geri döndürülemez karakterini ortaya çıkardı. Bu nedenle, tüm tedavi girişimleri olumlu bir sonuca yol açıp ölümcül bir sonun önüne geçemezdi."
Yukarıda özetlendiği gibi, Molotof'a "Onu dışarı çıkardım" dediği için şüphe uyandıran Beria'nın, bir noktada Stalin'in tıbbi tedavi görmesini isteyerek geciktirdiği için, otopsi sırasında görülen fiziksel değişiklikler, genellikle felç kurbanlarında meydana gelen ekstrakraniyal değişikliklerle tutarlıydı. Lavrenti Beria'nın oğlu Sergio Beria daha sonra Stalin'in ölümünden sonra annesi ve Lavrenti Beria'nın eşinin Lavrenti'ye "Şu anki konumunuz Stalin'in yaşadığından çok daha güvencesiz" dediğini anlattı. Bu öngörüsü doğru çıktı; Birkaç ay sonra, Haziran 1953'te Beria tutuklandı ve çeşitli suçlarla suçlandı, ancak önemli ölçüde Stalin'in ölümüyle ilgisi yoktu. Daha sonra eski Politbüro meslektaşlarının emriyle idam edildi, ancak bunun ne zaman ve nerede meydana geldiğine dair çelişkili hikâyeler bulunmaktadır.