stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
III. Murad
Padişahlığı > Osmanlı-Safevî Savaşı (1578-1590)

Ana madde: 1578-1590 Osmanlı-Safevî Savaşı
Şah I. Tahmasb'ın oğlu Şah II. İsmail, Osmanlı Devleti ve Safevi Devleti arasındaki barış antlaşmalarına riâyet etmemiş ve Osmanlı'ya bağlı bazı Emirleri kendi tarafına çekmeyi başarmıştı. Osmanlı hükûmeti Van Beylerbeyine talimat vererek orada huzurun sağlanmasını istemişti. Safeviler'in Luristan valisinin Osmanlı devletine sığınması zaten gergin olan ilişkileri daha da kötüleştirdi. Bu arada Şah II. İsmail ölmüş, Safevi Hanedanlığı'nda taht kavgaları başlamıştı. Bu durumdan yararlanmak isteyen Van Beylerbeyi, Safeviler'e saldırdı. İlk Safevi savaşı on iki yıl (1577 - 1589) sürdü. Özdemiroğlu Osman Paşa komutasındaki Osmanlı birlikleri Safevi kuvvetlerini Çıldır'da yendi. Bu savaştan sonra tüm Gürcistan fethedildi. 1578'de Tiflis, Osmanlı vilayeti durumuna getirildi. Aynı yıl Şirvan da Meşaleler Muharebesi ile Osmanlı topraklarına katıldı. Bu gelişmeler üzerine Safeviler barış istemek zorunda kaldı. 21 Mart 1590 tarihinde Ferhat Paşa Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre Kars, Tebriz, Tiflis, Gence ve Şehrizur Osmanlı Devleti'nde kalacaktı. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaşmış oluyordu.
Padişahlığı > Sokullu Mehmed Paşa'nın öldürülmesi (1579)

Kanuni Sultan Süleyman'ın son yıllarından beri azledilmeksizin kesintisiz 15 yıldır sadrazamlık görevinde bulunan Sokollu Mehmed Paşa, 11 Ekim 1579 tarihinde derviş kılığındaki biri tarafından bir ikindi divanı çıkışında kalbinden hançerlenerek ağır yaralandı. Ağır yaralarından dolayı Sokollu bir süre sonra 74 yaşında öldü. Eyüpsultan'da bulunan türbesine defnedildi. Sadrazamın katili konuşturulamadı ve ertesi gün öldürüldü.
Padişahlığı > İngiltere'yle diplomatik ilişkilerin kurulması (1583)

III. Murad zamanında Ceneviz, Venedik ve Fransızlar'a verilen kapitülasyonlar ile ticaret gemileri Osmanlı limanlarında ticaret yapma hakkına sahiptiler. 1583'te İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth bir elçi göndererek aynı imtiyazlardan faydalanmak istediğini belirtti. Venedik ve Ceneviz haricindeki kapitülasyonu olmayan devletlerin tüccarı, Fransız bayrağıyla Osmanlı limanlarına geliyordu. 1572'deki Bartalameos Katliamı yüzünden Katolikler'den yüz çevirmeye başlayan Osmanlı hükûmeti, Papa'nın koyduğu stratejik harp malzemesi ambargosunu kırabilmek için Protestan olan İngiltere'ye yakınlaştı. Böylece Akdeniz'de İngiliz-Fransız rekabeti başlamış oldu. Bu rekabetten Osmanlı Devleti de birçok siyasi menfaat kazanmış oldu.
Padişahlığı > Kırım Hanlığı'na müdahale (1584)

Ana madde: Kırım Seferi (1584)
Azledildikten sonra isyan eden Kırım Hanı II. Mehmed Giray'ı cezalandırmak, Kırım Hanlığı'nda Osmanlı hakimiyetini tesis etmek ve yeni Han II. İslam Giray'ı tahta çıkarmak amacıyla 1584 yılında iki askerî harekât düzenlendi. Birinci harekâtta (Ocak-Haziran) Osmanlı birliklerine Özdemiroğlu Osman Paşa komuta ederken, Kılıç Ali Paşa kumandasındaki Osmanlı Donanması Kefe'ye çıkarma yaptı.
Başarıyla sonuçlanan birinci harekâtın ardından, bu defa idam edilen Mehmed Giray'ın oğulları Saadet Giray ve Safa Giray'ın (Rusya'nın da yardımıyla) Nogayların ve Don Kazakları'nın desteğini alarak, Eylül başında Kırım Hanlığı'nın başkenti Bahçesaray'ı saldırarak II. İslam Giray'ı yaralı bir şekilde Kefe'ye sığınmaya mecbur bırakmaları üzerine, Gazi Ferhad Paşa komutasındaki birlikler Kılıç Ali Paşa kumandasındaki Osmanlı Donanmasıyla nakledilerek Kefe'ye ikinci bir çıkarma yapıldı ve isyan bastırıldı.
1584 yılındaki müdahaleden sonra, Osmanlı padişahları Kırım hanlarını doğrudan tayin etmek suretiyle Kırım Hanlığı üzerindeki Osmanlı hakimiyetini sıkılaştırdılar. Ayrıca, II. İslam Giray zamanına kadar hutbelerde yalnız Kırım hanlarının adları okunurken, onun hanlığından itibaren ise hutbelerde ilk olarak Osmanlı padişahının sonra da Kırım hanının isimlerinin okunması kabul edildi.
Padişahlığı > Venedik'le gerginlik (1584)

1584 yılında bir Yeniçeri isyanında öldürülen Trablusgarp Valisi Ramazan Paşa'nın ailesini İstanbul'a getiren gemiye Kefalonya açıklarında Venedik gemileriyle saldırı düzenlenmesi sonucunda Venedik ile uzun süredir devam eden barış sona erdi. Venedik senatosuna bir ültimatom gönderen III. Murad, Ramazan Paşa'nın ailesini ve mallarını Preveze'ye getirtmeyi başardı. Venedik'in de barışı korumak istemesi üzerine iki devlet arasındaki mesele çözüldü.
Padişahlığı > Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'yla Savaş (1593-1606)

Ana madde: 1593-1606 Osmanlı-Avusturya Savaşı
1590'da Avusturya ile yapılan 8 yıllık barış antlaşması 1593 yılında, Telli Hasan Paşa'nın başıbozukların oluşturduğu Uskokların üzerine yürümesini savaş sebebi sayan Avusturya ile bozuldu. Avusturya İmparatoru II. Rudolf ödemekte olduğu vergiyi vermediği gibi Eflak, Erdel ve Boğdan beylerini de isyana teşvik etti. Telli Hasan Paşa Hırvatistan sınırındaki Siska kalesini kuşatma altında aldı. Ancak burada yapılan savaşta Hasan Paşa ve binlerce askerle birlikte Hersek Sancakbeyi de öldü. Bunun üzerine Sinan Paşa'nın ısrarıyla 1593 yılında Avusturya'ya savaş ilan edildi.
Padişahlığı > III. Murad'ın ölümü (1595)

Savaş devam ederken 16 Ocak 1595'te III. Murad İstanbul'da felç geçirerek öldü. Cenazesi Ayasofya Camii avlusuna defnedildi.
Ölümünden sonra

1574'ten 1595'e kadar 21 sene Osmanlı Devleti'nin başında bulunmuştur. Saltanatı süresince başveziri olan Sokollu Mehmet Paşa'nın etkisinde kalmıştır. Saltanatı döneminde eşi Safiye Sultan, özellikle Sokollu Mehmet Paşa'nın 1579 yılındaki ölümünden sonra devlet yönetiminde oldukça önemli bir rol üstlenmiştir.
Saltanatı süresince Osmanlı topraklarının genişliği 19.902.000 km²'ye yükselmiştir. Osmanlı Devleti en geniş toprağa bu zamanda erişmiştir. III. Murad 16 Ocak 1595'te 48 yaşında iken ölmüş, kabri Ayasofya Camii avlusundaki türbesindedir. Ayrıca Beşiktaş'taki Yahya Efendi Türbesini ve Topkapı Sarayı'ndaki Hasoda'yı yaptırmış, Fethiye Camii'ni de kiliseden camiye çevirmiştir.
Avusturyalı tarihçi Hammer, III. Murad'ın saltanatı boyunca 11 defa sadrazam, 7 defa şeyhülislam değiştirdiğini, düşüncelerinde bir istikrar bulunmadığını, zevke, tasavvufa ve şiire eğilimli bir insan olduğunu, etrafında remilciler, müneccimler dolaştığını bildirmekte ve bu yönüyle eleştirmektedir.
Edebî ve ilmî kişiliği

Farsça, Arapça ve Türkçe divanları bulunan III. Murad şiirlerinde "Muradî", bazen de "Murad" mahlaslarını kullanmıştır ve ayrıca Fütuhat-ı Siyam adlı tasavvuf konulu bir eser yazmıştır. Hat sanatı alanında da mahir olan III. Murad'ın Ayasofya Camii'nde asılı olan ayet levhasıyla kelime-i şehadet levhasının bulunduğunu Müstakimzade bildirmektedir ve ayrıca İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde ve Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde hat sanatı eserleri vardır.
Ayrıca döneminde Osmanlı'nın ilk rasathanesi olan "İstanbul Rasadhanesi" kurulmuştur.[sayfa belirt] İddiaya göre rasathanenin tamamlanmasının üzerinden birkaç ay geçtikten sonra beliren bir kuyruklu yıldız nedeniyle Sultan III. Murad, Takiyüddin'den kehanette bulunmasını talep etmiş, o da bu yıldızın bir mutluluk ve saadet devrinin habercisi olduğu tahmininde bulunmuştu. Ancak bunun tam aksine o devirde ortaya çıkan bir salgın hastalığın getirdiği felaket nedeniyle rasathanenin muhaliflerinin sayısında bir hayli artış olmuştu. Takiyüddin gözlemlerine bir iki yıl daha devam edebilmişti. Bazı kaynaklar ise bilime muhalif bir tarikatın yıkım kararının alınmasında etkili olduğunu belirtmektedir.
İlber Ortaylı'ya göre İstanbul'daki bir depremden sonra halk ayaklanmış ve depremin rasathane yüzünden olduğunu söylemişlerdir. Sarayın önünde büyük gösteriler olmuş, bunun üzerine III. Murat, denizden top atışı ile rasathaneyi yıktırmak zorunda kalmıştır.[kaynak belirtilmeli] Kimi araştırmacılar[kim?] rasathanenin yıkılmasının gerçek sebebinin bir siyasal çekişme olduğu iddia edilmiştir. Rasathanenin kurulmasına önayak olan Hoca Sadettin Efendi'nin  Şeyhülislam Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi ile  farklı siyasi gruplarda yer alması ve bu gruplar arasındaki çekişmenin yıkıma sebep olduğu sanılmaktadır.
Özel hayatı

Safiye Sultan adında bir eşi vardı.
Safiye Sultan ile kaynanası Nurbanu Sultan arasındaki çekişip didişmeler; o dönemlerde çeşitli saray oyunlarıyla, sadrazamların durmadan değişmesine neden olmuştur.
Nurbanu Sultan, Safiye Sultan'ı öldüresiyle kıskandığı için, oğlu III. Murad'a yıllar boyu, onu unutturacak bir sevgili arayıp durmuştu. Söylentilere göre, bu yüzden tutsak pazarında cariye fiyatları iki yüz - üç yüz altından, iki bin - üç bin altına çıkmıştır.
Safiye Valide Sultan
Şemşiruhsar Hatun - Medine'de vakfı vardır. Erkek çocuğu olmadığı ve devlet işlerine karışmadığı için sarayda kalmasına izin verilmiştir. 1613'ten önce ölmüştür. Rukiye Sultan'ın annesidir.
Mihriban Hatun
Şahihuban Hatun - Vakıfları vardır. Bahçekapı'da kendi adıyla anılan türbesinde yatıyor.
Nazperver Hatun
Fahriye Hatun
III. Mehmed
Şehzade Osman (1573-1587)
Şehzade Mustafa (1578-1595)
Şehzade Bayezid (1579-1595)
Şehzade Abdullah (1580-1595), Ayasofya'da medfundur.
Şehzade Selim (1581-1595)
Şehzade Süleyman (1585-1585)
Şehzade Cihangir (1585-1595)
Şehzade Abdurrahman (1585-1595)
Şehzade Yahya (İddia) (1585-1649)
Şehzade Hasan (1586-1591)
Şehzade Ahmed (1586-1595)
Şehzade Yakub (1587-1595)
Şehzade Alemşah
Şehzade Yusuf
Şehzade Hüseyin
Şehzade Korkud
Şehzade Ali
Şehzade İshak
Şehzade Ömer
Şehzade Alaeddin
Şehzade Davud
Not: Erkek çocuklarının sayısının 25 olduğu söylenmektedir.[kaynak belirtilmeli] 
Diğerlerinin adları bilinmemektedir.
Ayşe Sultan (d. 1565'ten önce - ö. 15 Mayıs 1605) - Safiye Valide Sultan'ın kızıdır. Padişah III. Mehmed'in türbesinde gömülüdür.
Fatma Sultan (d. 1565'ten önce) - Safiye Valide Sultan'ın kızı. İlk evliliği: 1593 Damat Halil Paşa. İkinci evliliği:1604 Damat Cafer Paşa. Üçüncü evliliği: 1610 Damat Hızır Paşa. Dördüncü evliliği: 1611 Damat Murad Paşa.
Hümaşah Sultan
Hatice Sultan
Mihrimah Sultan - 1604'te Mirahur Ahmed Paşa ile evlenmiştir.
Fahriye Sultan - 1604'te Çuhadar Ahmed Paşa ile evlenmiştir. İkinci izdivacını Sofu Bayram Paşa ile yapmıştır. Bayram Paşa ölünce bir daha evlenmemiştir.
Rukiye Sultan - Şemsiruhsar Hatun'un kızıdır.
Fethiye Sultan
Saltanatında meydana gelen bazı önemli olaylar

Venedik'le anlaşma yenilendi.
Portekiz'le Vadisseyl Muharebesi yapıldı.
İspanya'ya karşı İngiltere'ye yardımlar yapıldı.
Lehistan kralının tayininde çıkan mücadele kazanıldı ve 1577'de Lehistan da Osmanlılara tâbi oldu.
1577 yılında İstanbul üzerinde gözlemlenen ve birçok minyatüre de konu olan Büyül Kuyruklı Yıldız Vak'ası meydana geldi.[sayfa belirt]
1578'de Osmanlı tabiiyetinde bulunan Kırım Hanlığı Rusya'ya savaş ilan etti. Moskova'ya kadar ilerleyerek Rusya'yı vergiye bağladı.
1578'de Safeviler ile savaşlar başladı. Çıldır Zaferi elde edildi.
1582'de Tiflis Müdafaası yapıldı. Tiflis ve Şirvan fethedildi.
27 günde Kars Kalesi yapıldı.
1582'de Osmanlı tarihinin en büyük eğlencelerinden birini düzenleyerek oğulları için kırk gün kırk gece sünnet şöleni düzenlemiştir.[kaynak belirtilmeli]
1583'te Meşaleler Muharebesi kazanıldı.
1585'te Tebriz dördüncü defa fethedildi. Gence şehri alındı.
1590'da Ferhat Paşa Antlaşması imzalandı. Hazar Denizi'ne kadar Osmanlı hakimiyetine alındı. Doğuda en geniş sınırlara ulaşıldı.
1593'te Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na harp ilân edildi.
1594'te Yanıkkale feth edildi.
Tedavülde bulunan o zamanki metal paranın altın ve gümüş oranı azaltılarak devletin tarihindeki gelmiş geçmiş en büyük develüasyon gerçekleştirilmiştir.
1577 yılında Tophane sırtlarında Takiyüddin'in yönetimi altında bir gözlemevi olan Takiyüddin'in Rasathanesi kurulmuştur.
Konstantin Kapıdağlı tarafından çizilmiş portresi
Osman Paşa ve Cafer Paşa Kazaklara karşı(1592)
III. Murat döneminde basılan Osmanlı sikkesi, Amasya Müzesi
III. Murat
III. Murad'a ait tuğra
Sultan III. Murad'ın türbesi Ayasofya Camii'in avlusunda yer alan eski vaftizhane içerisindedir.
III. Murad Türbesi.
Sultan Murad Han
Tombak, Göksun

| Tombak |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Kahramanmaraş
Koordinatlar: 38°07′23″N 36°57′04″E﻿ / ﻿38.123°K 36.951°D﻿ / 38.123; 36.951
Ülke:  Türkiye
İl: Kahramanmaraş
İlçe: Göksun
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1190 m
Nüfus (2000): 2.228
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0344
Posta kodu: 46600
Tombak, Kahramanmaraş ilinin Göksun ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe

Göksun ilçesine yaklaşık 45 km, Elbistan ilçesine 25 km ve Afşin ilçesine 15 km uzaklıktadır.
Mahallede yaşayan vatandaşlar genellikle alışveriş ve diğer günlük ihtiyaçları için Elbistan ilçesini tercih etmektedirler. Göksun'a hafta içi sabah erken saatlerde bir dolmuş hareket eder ve aynı dolmuş öğle saatlerinde geri döner. Elbistan'a ise günlük 3 dolmuş seferi düzenlenmektedir. Ayrıca çevre yolundan geçen dolmuşlarla da Göksun ve Elbistan'a ulaşım sağlanmaktadır.
Mahallenin başlıca geçim kaynağı inşaat işçiliğidir. 18 yaşını dolduran erkekler, genellikle havalandırma işlerinde çalışmak üzere il dışına gitmektedirler. Bu nedenle mahalle sakinlerinin büyük bir kısmı gurbetçidir ve bu durum, mahallede daha çok yaşlılar ve kadınların kalmasına sebep olmaktadır. Mahallenin en kalabalık olduğu dönemler ise bayramlardır.
Diğer bir geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Ancak mahallede tarım, çevredeki diğer mahallelere kıyasla daha az yapılmaktadır. Bunun sebebi, sulama suyu ve tarım arazilerinin yetersizliğidir.
Mahallenin 2260 nüfusu ve 1100 seçmeni bulunmaktadır. Anaokulu, ilkokul ve ortaokul mevcuttur. Sağlık evi sadece Çarşamba günleri doktor bulundurmakta, sürekli olarak ise ebe hizmet vermektedir. Ayrıca mahallede bir taziye evi, halı saha, kahvehaneler ve marketler bulunmaktadır.
Ceyhan Nehri de mahalleden geçmekte olup, halk arasında "bucak" olarak adlandırılan bölge eşsiz doğa manzaraları sunmaktadır.
Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği

Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (Association of Southeast Asian Nations, kısaltmasıyla ASEAN), 8 Ağustos 1967'de Vietnam Savaşı'ndan kaynaklanan komünist genişlemeye karşı olarak Filipinler, Malezya, Tayland, Endonezya ve Singapur arasında kurulan uluslararası örgüt. 2005 yılında örgütün toplam gayri safi yurt içi hasılası yaklaşık 884 milyar dolardır. Yılda %4'lük bir büyüme oranı yakalanmıştır. 2006'da GSYH 1,066 trilyona yükselmiştir.
ASEAN, 8 Ağustos 1967'de Bangkok'ta Filipinler, Malezya, Tayland, Endonezya ve Singapur'un kurduğu uluslararası bir örgüttür. 8 Ocak 1984'te Bruney Darussalam, 28 Temmuz 1995'te Vietnam, 23 Temmuz 1997'de Lao PDR ve Birmanya ve 30 Nisan 1999'da Kamboçya örgüte dahil olmuştur.
4,5 milyon kilometre kareye yayılan ASEAN bölgesinin toplam nüfusu 500 milyon civarındadır.
ASEAN örgütünün öncelikli hedefleri arasında bölge ülkelerinin ekonomik büyümesine ivme kazandırılması, toplumsal ve kültürel gelişim, bölgede barış ve istikrarın sağlanması yer almaktadır.
2003 yılında ASEAN liderlerinin ASEAN'ın 3 bölümü kapsaması gerektiği kararı üzerine ASEAN Güvenlik Topluluğu, ASEAN Ekonomik Topluluğu ve ASEAN Toplum ve Kültür Topluluğu oluşturuldu.
ASEAN'ın en üst karar verme organı her yıl gerçekleştirilen ASEAN devlet başkanları zirvesidir. ASEAN ülkelerinin dışişleri bakanları da her yıl bir kez bir araya gelmektedir. Ayrıca tarım ve ormancılık, ticaret, enerji, çevre, finans, sağlık, yatırım, işgücü, hukuk, kırsal gelişim, yoksullukla mücadele, telekomünikasyon, uluslararası suç, ulaştırma, turizm gibi konularda ASEAN ülkelerinin bakanlarının bir araya geldiği toplantılar düzenlenmektedir.
Koordinasyonun sağlanması ve diplomatik ilişkilerde bulunulması amacıyla ASEAN örgütünün Pekin, Berlin, Brüksel, Canberra, Cenova, İslamabad, Londra, Moskova, Yeni Delhi, New York, Ottawa, Paris, Riyad, Seul, Tokyo, Washington ve Wellington'da temsilcilik ofisleri bulunmaktadır.
Türkiye, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği Dostluk ve İşbirliği Antlaşması'na (ASEAN/TAC) katılım belgesini 23 temmuz 2010 tarihinde imzalamıştır.
Genel sekreterler

| # | Dönem | Sekreter | Ülke |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 7 Haziran 1976 - 18 Şubat 1978 | Hartono Dharsono (1925-1996) |  Endonezya |
| 2 | 19 Şubat 1978 - 30 Haziran 1978 | Umarjadi Njotowijono |  Endonezya |
| 3 | 10 Temmuz 1978 - 30 Haziran 1980 | Ali Abdullah |  Malezya |
| 4 | 1 Temmuz 1980 - 1 Temmuz 1982 | Narciso G. Reyes (1914-1996) |  Filipinler |
| 5 | 18 Temmuz 1982 - 15 Temmuz 1984 | Chan Kai Yau (d. 1930) |  Singapur |
| 6 | 16 Temmuz 1984 - 15 Temmuz 1986 | Phan Wannamethee (d. 1923) |  Tayland |
| 7 | 16 Temmuz 1986 - 16 Temmuz 1989 | Roderick Yong |  Brunei |
| 8 | 17 Temmuz 1989 - 1 Ocak 1993 | Rusli Noor (d. 1927) |  Endonezya |
| 9 | 1 Ocak 1993 - 31 Aralık 1997 | Ajit Singh (d. 1939) |  Malezya |
| 10 | 1 Ocak 1998 - 31 Aralık 2002 | Rodolfo Severino Jr. (1936-2019) |  Filipinler |
| 11 | 1 Ocak 2003 - 31 Aralık 2007 | Ong Keng Yong (d. 1954) |  Singapur |
| 12 | 1 Ocak 2008 - 31 Aralık 2012 | Surin Pitsuwan (1949-2017) |  Tayland |
| 13 | 1 Ocak 2013 - 31 Aralık 2017 | Lê Lương Minh (d. 1952) |  Vietnam |
| 14 | 1 Ocak 2018 - 31 Aralık 2022 | Lim Jock Hoi (d. 1951) |  Brunei |
| 15 | 1 Ocak 2023 - | Kao Kim Hourn (d. 1966) |  Kamboçya |
| g t Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) |
| --- | --- |
Üyeler:  Brunei  Endonezya  Filipinler  Kamboçya  Laos  Malezya  Myanmar  Singapur  Tayland  Vietnam 
Gözlemciler:  Bangladeş  Doğu Timor  Papua Yeni Gine 
Zirveler/Forumlar:  ASEAN Zirveleri  ASEAN Serbest Ticaret Bölgesi  ASEAN +3  ASEAN Bölgesel Forumu  ASEM  Doğu Asya Zirvesi  BKEO 
İlgili maddeler:  Marş  Sözleşme  Ortak Zaman  Deklarasyon  Bayrak  İlahi  Organizasyonlar  Güneydoğu Asya Oyunları  Genel sekreterler  Dostluk ve Dayanışma Antlaşması  Doğu Asya Kapsamlı Ekonomik Ortaklığı 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 90118173  BNE: XX112913  BNF: cb119894254 (data)  CiNii: DA01824791  GND: 116362-0  ISNI: 0000 0001 2177 0221  LCCN: n80020520  LNB: 000010430  NDL: 00573265  NKC: kn20020321266  NLA: 35177729  NLI: 987007257333005171  NLK: KAB202016353  NSK: 000708080  RERO: 02-A000011077  SELIBR: 109403  SUDOC: 02735041X  VIAF: 145098799   WorldCat (LCCN): n80-020520
Gaza

Gazâ, özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminde dinî bir görev ve ideoloji olarak benimsenmiş, İslâm'ı koruma ve yayma amacıyla gayrimüslimlere karşı yapılan kutsal savaşı ifade eden bir terimdir. Bu savaşlara katılan Müslüman savaşçılara gazi, savaş sırasında hayatını kaybedenlere ise şehit unvanı verilmiştir. Gazâ, tarih boyunca İslâm dünyasında, özellikle de Osmanlılarda, siyasî, askerî ve dinî bir kavram olarak önemli bir yer tutmuştur.
Gazâ kavramının kökeni ve anlamı

Gazâ kelimesi, Arapça kökenlidir ve “bir yere gitmek” ya da “mücadele etmek” anlamına gelir. İslâm dininde ise daha spesifik olarak, Allah yolunda mücadele etmek anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Gazâ, sadece fiziksel bir savaş değil, aynı zamanda dinî bir ideoloji olarak da kabul edilmiştir. Bu ideoloji, İslâm'ın sınırlarının genişletilmesi ve korunması misyonunu yüklenmiştir.
İslâm öncesi ve sonrası gazâ

Gazâ, İslâm'dan önceki Arap toplumunda kabileler arası mücadelelerde kullanılan bir kavramdı. Ancak İslâm'ın doğuşuyla birlikte kavram, dinî bir çerçeveye oturtulmuş ve Allah yolunda savaş anlamını kazanmıştır. Muhammed döneminde yapılan gazveler, bu kavramın ilk örneklerini oluşturur. Mekke ve Medine arasında geçen Bedir, Uhud ve Hendek gibi savaşlar, gazâ pratiğinin İslâm'daki başlangıcını teşkil eder.
Osmanlılarda gazâ ve fetih politikası

Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminden itibaren gazâ, hem siyasî hem de askerî stratejinin temel taşlarından biri olmuştur. Osmanlılar, gazâ kavramını fetih politikasının merkezine yerleştirmiş ve bu anlayışı “cihad” ile birleştirerek geniş bir coğrafyada yayılmıştır. Osmanlı Beyliği, özellikle Bizans İmparatorluğu'nun sınırlarında, uç beyliği konumunda bulunmasının avantajını kullanarak gazâ faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır.
Osmanlı sultanları, kendilerini gazâ ideolojisinin lideri olarak görmüş, bu ideolojiyi hem içerideki birliği sağlamak hem de dışarıdaki fetihlerini meşrulaştırmak için kullanmıştır. İlk Osmanlı sultanlarından Orhan Gazi ve I. Murad, bu politikanın öncülerindendir. İstanbul'un fethi, Osmanlı gazâ ideolojisinin zirveye ulaştığı anlardan biri olarak kabul edilir.
Gazâya katılanlar: Gaziler ve şehitler

Gazâya katılan Müslüman savaşçılar, hem dinî hem de toplumsal açıdan özel bir statüye sahip olmuştur. Gaziler, İslâm toplumunda onurlandırılmış, kendilerine savaş sonrası ganimetlerden pay verilmiştir. Şehitlik ise İslâm inancında en yüksek mertebelerden biri olarak kabul edilir. Şehitlerin, ahirette cennetle ödüllendirileceği inancı, gazâya katılımı teşvik eden önemli bir unsur olmuştur.
Gazâ ve ganimet

Gazâ sırasında ele geçirilen düşman mallarına ganimet denir. Ganimetler, İslâm hukukuna göre belirli kurallara uygun olarak paylaştırılırdı. Bu malların bir kısmı devlet hazinesine, bir kısmı ise savaşa katılanlara verilirdi. Osmanlılar'da ganimetlerin düzenli bir şekilde paylaşımı, hem askerlerin sadakatini sağlamak hem de devletin ekonomik gücünü artırmak için önemli bir araç olmuştur.
Gazânın kültürel ve dinî boyutu

Gazâ, Osmanlı toplumunda sadece askerî bir faaliyet değil, aynı zamanda kültürel ve dinî bir değer olarak kabul edilmiştir. Bu anlayış, edebiyattan mimariye, günlük hayattan devlet politikalarına kadar geniş bir alana yansımıştır. Gazâ destanları, Osmanlı edebiyatında önemli bir yer tutmuş; savaş meydanlarında kazanılan zaferler, camiler, çeşmeler ve diğer dinî yapılarla ölümsüzleştirilmiştir.
Gazâ ideolojisinin zayıflaması

Gazâ ideolojisi, Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş döneminde güçlü bir motivasyon kaynağı olmuştur. Ancak imparatorluğun duraklama ve gerileme dönemlerinde bu ideoloji zayıflamış, daha çok savunma savaşlarına dönüşmüştür. Modern dönemde ise gazâ kavramı, daha çok tarihsel ve dinî bir miras olarak ele alınmaktadır.
Günümüzde gazâ kavramı

Günümüzde gazâ kavramı, tarihî bir bağlamda incelenmekte ve özellikle Osmanlı tarihiyle ilgili çalışmalarda önemli bir konu başlığı olmaya devam etmektedir. Bunun yanı sıra, dinî literatürde gazâ, Allah yolunda mücadele ve fedakârlık anlayışını sembolize eden bir kavram olarak yaşatılmaktadır.
Bu bağlamda, gazâ sadece geçmişteki askerî bir pratiği değil, aynı zamanda İslâm medeniyetinin dinî ve kültürel değerlerini temsil eden bir mirası ifade eder.
Süryanice

| Süryanice |
| --- | --- |
ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ

Telaffuz: [lɛʃˈʃɑːnɑː surˈjɑːjɑː]
Bölge: Mezopotamya (antik Irak), kuzeydoğu Suriye, güneydoğu Türkiye, kuzeybatı İran, Bereketli Hilal
Etnisite: Süryaniler
Konuşan sayısı: 
Dil ailesi: Afro-Asya dilleri  Sami dilleriMerkezî Sami dilleriKuzeybatı Sami dilleriAramiceSüryanice
Yazı sistemi: Süryani alfabesi
Dil kodları
ISO 639-2: syc
ISO 639-3: syc
  Süryanicenin bölgesel dil olduğu ülkeler  Süryanice konuşan nüfusun yaşadığı ülkeler
Süryanicenin lehçeleri
Süryanice (ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ [Leššānā Suryāyā], Süryanice telaffuz: [lɛʃˈʃɑːnɑː surˈjɑːjɑː]), ayrıca Sürya-Aramice veya Klâsik Süryanice, Afroasya dil ailesinin Kuzeybatı Semitik dillerinde bulunan ve Arami alfabesinin bir türevi olan Süryani alfabesi ile yazılan bir dildir.
Tarihçe

Ebla merkezinde bulunan Süryanilerin 2. asırda Hristiyanlığı kabul etmeleriyle Süryani kültürü Yunan kültürüyle de harmanlanıp güçlü ve zengin bir edebiyat meydana geldi. En önemli eser, Kutsal Kitap'ın Peşitta adı verilen Süryanice çevirisidir. Arapların Tarihi kitabının yazarı Philip K. Hitti, 1971 yılında John R. Starkey'e verdiği bir röportajda, "Süryanice, İsa'nın konuştuğu dil olan Aramice'nin kardeşidir" demiştir.
Lehçeleri

431 Efes ve 451 Kadıköy Konsilleri ile farklı mezheplere bölünen Süryanilerin dil ve alfabeleri de Doğu ve Batı olmak üzere iki ayrı kola ayrılmışlardır.
Süryani alfabesi

Süryani alfabesi sağdan sola doğru yazılır ve 22 harften oluşur. İbrani Alfabesi'nin tersine harfler bitiştirildiğinden bu harflerin başta, sonda ve ortada yazılışları farklıdır.