Cemil Merdam Bey
Suriye'de siyasi hayat > Ulusal Blok siyasetçisi

Merdam Bey daha sonra Şam'a döndü ve Ekim 1927'de Suriye'deki önde gelen Fransız karşıtı hareket olan Ulusal Blok'un ortak kuruluşuna yardım etti. Ulusal Blok, amacı diplomasi ve 'onurlu işbirliği' yoluyla bağımsızlığa ulaşmak olan gevşek bir milliyetçiler koalisyonuydu. Çok fazla yıkıma yol açan ve Fransa'nın ülke üzerindeki hakimiyetini güçlendiren isyan için Suriyeliler yüksek bir bedel ödetmişti. Ulusal Blok liderlerinin benimsedikleri yaklaşıma ülke genelinde geniş bir destek vardı ve ülke bağımsızlığına kavuşuncaya kadar siyasi hayata egemen oldular. Faysal'ın eski başbakanlarından Haşim el-Etâsî blok başkanı oldu ve Merdam Bey yürütme konseyinin daimi üyesiydi. Merdam Bey; 1928, 1932, 1936 ve 1943'te, parlamento için milletvekili oldu.
Fransa'nın itibarı, Suriye'deki isyanın acımasızca bastırılmasının ardından uluslararası sahnede zarar görmüştü, manda gücü olarak rolü Milletler Cemiyeti tarafından iyi tanımlanmıştı ve bariz bir şekilde manda şartlarını veya mandanın rolünü bir derebeyi olmaktan çok bir danışman olarak tanımlayan Milletler Cemiyeti Sözleşmesi'nin 22. maddesindeki ruhu yerine getirmede başarısız olmuştu. Fransız hükûmeti, Suriye'deki yaklaşımı daha mantıklı ve dengeli bir konuma kaydırma ihtiyacını kabul etti. Fransızlar şimdilik daha uzlaştırıcı bir yaklaşım benimsemeye istekliydiler ve Suriye'ye anayasal bir rejim verdiler. 1928'de Merdam Bey, diğer milliyetçilerle birlikte anayasayı hazırlamakla görevli bir kurucu meclis üyeliğine seçildi. Fransızlar hükümleri onaylamadılar ve anayasayı askıya alarak ve meclisi görevden alarak tepki gösterdiler.
1932'de Fransızlar seçimlere doğru bir hamle daha yaptı ve manda yönetimini sona erdirmek için bir anlaşma müzakere etmeye hazır olduklarını belirttiler. Merdam Bey, muhalefeti yönetme görevinin kendisine düştüğü parlamentoda sandalye kazanan birkaç Ulusal Blok adayından biriydi. Maliye bakanı olarak atandı, ancak bir yıl sonra Fransızların görevi sona erdirmeye niyeti olmadığı anlaşılınca istifasını sundu. Fransızların Kasım 1933'te Suriye Parlamentosuna tatmin edici olmayan bir anlaşma dayatma girişimi, Merdam Bey liderliğindeki 17 Ulusal Blok milletvekilinin anlaşmayı imzalamaya karşı çoğunluğu ikna etmeyi başarmasıyla başarısızlıkla sonuçlandı. Şam'daki Fransız delege M. Veber meclisteydi ve oylamanın yasallığını kabul etmeyi reddetti ve bunun yerine parlamentoyu dört ay süreyle ertelemeyi seçti.
1934'te Merdam Bey, zamanını ittifaklar kurmaya ve Suriye'nin davasını yurtdışında tanıtmaya adadı. Suudi Arabistan, Mısır, Fransa ve Irak'a gitti. Suudi-Yemen Savaşı'nı sona erdirmeye yönelik bir barış anlaşması hazırlamak için çalışan Arap heyetine katıldı. Taif Antlaşması o yılın Haziran ayında imzalandı.
Ulusal cephede, Ulusal Blok liderleri Fransa ile bir anlaşmaya aracılık etme girişimlerinde defalarca hüsrana uğradı ve 27 Ocak 1936'da Ulusal Blok adına Cemil Merdam Bey, anayasal hayat Suriye'ye geri gelene kadar bir genel grev yapılması çağrısında bulundu. Grev şiddete dönüştü, her iki tarafta da can aldı ve Merdam Bey ve diğer milliyetçi liderlerin sürgüne gönderilmesine yol açtı. Fransızlar bir ay boyunca binlerce insanı tutukladı ve 26 Şubat'a kadar 3000'den fazla kişi hapse atıldı. Aralarında çok sayıda milliyetçi vardı. Fransızlar, yerel ve uluslararası sahnede bir kez daha olumsuz bir ışık altında gösterildi ve Mart ayının başında bir anlaşma müzakerelerini kabul ederek bir dönüş yaptılar.
Mart-Eylül 1936 arasında süren bağımsızlık görüşmeleri için bir Suriye heyeti Paris'e davet edildi. Altı kişilik ekip dört Ulusal Blok temsilcisinden oluşuyordu: Haşim el-Etâsî (Başkan), Cemil Merdam Bey, Sadullah el-Cabiri ve Faris el-Huri. Kalan ikisi Emir Mustafa eş-Şihabi ve Edmond Homsi idi. Bağımsızlık ve Milletler Cemiyeti üyesi olarak tanınma karşılığında (antlaşmanın onaylanmasından sonraki 3 yıl içinde verilecek) Fransa'ya Suriye'de ekonomik ve askeri ayrıcalıklar verildi. Heyet zaferle Suriye'ye döndü ve o yılın Kasım ayında yapılan genel seçimlerin ardından Ulusal Blok ezici bir zafer kazandı. Etâsî devlet başkanı seçildi ve Cemil Merdam Bey'den hükûmeti kurmasını istedi. 27 Aralık'ta Suriye parlamentosu antlaşmayı onayladı ve geriye Fransızların da aynı şeyi yapması kaldı.
Etâsî-Merdam Bey ittifakı başından beri sorunlarla doluydu. Anlaşmaya varılmış bir bağımsızlık vaadi varken, Fransızlar antlaşmayı onaylamak için acele etmediler ve Ulusal Blok hükûmetinin önüne her türlü engeli koydular. Diğer şeylerin yanı sıra Cebel el-Dürzi, Lazkiye valiliği ve Gezira'da Fransız destekli ayrılıkçı hareketlerle karşı karşıya kaldılar. 1936'da başlayan Filistin İsyanı, kendi durumlarının hala belirsiz olduğu bir zamanda hükûmet için bir başka meydan okumaydı. Suriye ekonomisi, yüksek işsizlik, kötü hasat ve yükselen enflasyon gibi sorunlarla doluydu.
Türklerin İskenderun üzerindeki iddiaları, 1 Şubat 1937'de Merdam Bey ve el-Cebri'nin (Dışişleri Bakanı) Paris'e gitmesine neden oldu. Görevin amacı, İskenderun sorununu tartışmak, antlaşmanın onaylanmasını hızlandırmak ve geçmişte Fransız askeri mahkemesi tarafından mahkûm edilen Suriyeliler için tam af sağlamaktı. Üç hedeften yalnızca sonuncusu Mayıs 1937'de çıkarılan tam af ile gerçekleştirilebildi. İskenderun, 1938'de Türkiye'ye devredildi ve 1939'a kadar antlaşma onaylanmadı. Merdam Bey ve Ulusal Blok iki yıldan az bir sürede zaferden yenilgiye uğradılar.
Merdam Bey için bardağı taşıran son damla, Fransız Yüksek Komisyonunun dini cemaatleri düzenleyen kararnameyi değiştirmesiyle geldi. Fransızların bu hareketi kamuoyunu öfkelendirdi ve Merdam Bey mahkemelere kararnameyi dikkate almamaları talimatını verdi. Merdam Bey, 23 Şubat 1939'da Fransız Yüksek Komisyonuna karşı bir tavır alarak istifasını sundu. İstifasının ardından Ulusal Blok hükûmetin kontrolünü elinde tutamadı ve bir ay sonra istifa etti.
Dr. Şahbandar, kendisi ve diğer isyan liderleri Mayıs 1937'de affedildikten sonra Suriye'ye dönmüştü. Ulusal Bloktaki eski müttefiklerinin etrafında toplanmak yerine, onlara ve özellikle Merdam Bey'e karşı suçlamada bulunan şiddetli bir rakip haline geldi. Sürgünde geçirdiği on yıl, acısını artırmıştı ve siyasi ilgi odağını geri kazanmaya kararlı bir şekilde geri döndü. Muhalefet grubu, Merdam Bey ve diğer Ulusal Blok politikacılarının istifasıyla dağıldı. Çünkü Ulusal Blokun devrilmesinden başka birleştirici bir politika formüle edememişti. Fransızları yeni bir antlaşma müzakere etmek için mahkemeye verme girişimleri reddedildi çünkü faaliyetleri Fransızlar tarafından uzun süredir İngilizler için bir cephe olarak görülüyordu.