Dördüncü Fitne

Başlığın diğer anlamları için Fitne sayfasına bakınız.
| g t Erken dönem Halifelik iç savaşları |
| --- | --- |
 Ridde Savaşları  İlk Fitne  İkinci Fitne  Ibn al-Ash'ath'ın isyanı  al-Ashdaq'ın isyanı  Yezid bin Mühelleb'in isyanı  Harith b. Surayj'in isyanı  Hasan bin Zeyd'ül-Alevi'nin isyanı  Berber İsyanı  Üçüncü Fitne İbadi İsyanı  Abbâsî İhtilâli  Alioğlu isyanı (762-763)  Revolt of the Man of Fakhkh  Kays-Yaman savaşı (793-796)  Dördüncü Fitne Abu'l-Saraya'nın isyanı  Doğu Afrika  Bashmurian isyanları  Samarra'da Anarşi  Beşinci Fitne  Hâricî İsyanı (866-896)  Zenc İsyanı 
Dördüncü Fitne veya Büyük Abbâsî İç Savaşı Emîn ve Memûn kardeşler arasında Abbâsî Halifeliği'nin tahtına geçiş konusunda yaşanan çatışmadan kaynaklandı. Babaları Halife Harun Reşid, Emîn'i ilk halef olarak ancak aynı zamanda Memûn'u da ikinci olarak gösterip Horasan'ı da ona miras olarak verilmişti. Daha sonra üçüncü oğlu Kâsım üçüncü halef olarak atanmıştır. Harun 809'da öldükten sonra Bağdat'ta Emîn onun yerine geçti. Bağdat sarayının cesaretlendirdiği Emîn, Horasan'ın özerk statüsünü bozmaya çalışmaya başladı ve Kasım hızla kenara itildi. Buna cevaben Memûn, Horasan'ın eyalet elitlerinin desteğini aramış ve kendi özerkliğini savunmak için hamleler yapmıştır. İki kardeş ve kampları arasındaki uçurum genişledikçe Emîn, kendi oğlu Musa'yı vârisi ilan etmiş ve büyük bir ordu toplamıştır. 811'de Emîn'in birlikleri Horasan'a doğru yürümüş, ancak Memûn'un generali Tâhir bin Hüseyin onları Rey Muharebesi'nde mağlup etmiş ve ardından Irak'ı işgal edip ve Bağdat'ı kuşatmıştır. Bir yıl sonra şehir düşmüş, Emîn idam edilmiş ve Memûn halife olmuştur.
Ancak Memûn başkente gelmek yerine Horasan'da kalmayı tercih etmiştir. Bu, Halifeliğin vilayetlerinde iç savaşın teşvik ettiği güç boşluğunun büyümesine olanak sağlamış ve Cezire, Suriye ve Mısır'da birçok yerel yönetici ortaya çıkmıştır. Ayrıca Kufe'deki Ebu'l-Saraya'dan başlayarak güney Irak, Hicaz ve Yemen'e yayılan bir dizi Ali soyundan gelenlerin başını çektiği isyanı meydana gelmiştir. Memûn'un güçlü başbakanı el-Fadl ibn Sehl tarafından takip edilen Horasan yanlısı politikalar ve Memûn'un sonunda Ali er-Rızâ'nın şahsında bir Ali taraftarı halefi benimsemesi, geleneksel Bağdat elitlerini yabancılaştırmıştır. kendilerini giderek dışlanmış görüyorlardı. Sonuç olarak, Memûn'un amcası İbrahim, 817'de Bağdat'ta rakip halife ilan edilmiş ve Memûn'u bizzat müdahale etmeye zorlanmıştır. Fadl bin Sehl suikasta kurban gitti ve Memûn, 819'da girdiği Bağdat'a gitmek üzere Horasan'dan ayrıldı. Sonraki yıllarda Memûn'un otoritesinin pekişmesine ve batı eyaletlerinin yerel isyancılara karşı yeniden birleştirilmesine tanık olunmuş; bu süreç, 827'de Mısır'ın sakinleştirilmesine kadar tamamlanmamıştır. Bazı yerel isyanlar, özellikle Hürremiyyelerin isyanları, 830'lara kadar çok daha uzun sürmüştür.
Tarihçiler çatışmayı farklı şekillerde yorumlamışlardır; İranolog Elton L. Daniel'in sözleriyle bu, "oldukça beceriksiz, kafası karışmış Emîn ile kurnaz ve yetkin kardeşi Memûn arasında veraset konusunda yaşanan bir çatışma; harem entrikalarının ürünü olarak; bakanlar arasındaki kişisel rekabetin bir uzantısı olarak Fadl b. Rabi ve el-Fadl b. Sahl; veya Araplar ile Persler arasında hükümetin kontrolü için yapılan bir mücadele olarak" tanımlanır.