stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lebarnicius

Lebarnicius (ö. MS 665'ten sonra), 640 - 663 ve 664 - 665 yılları arasında Lazika'nın yöneticliğini yapmış soyludur.
Hayatı

Muhtemelen çoğunlukla karıştırıldığı I. Barnuk'un oğluydu. Lebarnicius hakkında bilinenler sınırlıdır. Lebarnicius hakkında bilinenler büyük ölçüde İman Savunucusu Maksimos ve II. Konstans'ın arasında yaşanan çatışmadan bahseden Bizans kaynaklarına dayanmaktadır. II. Konstans, 662 yılında Maksimos'u Lazika'ya sürgüne gönderir. Maksimos'un destekçisi olan Lebarnicius, 663'te komplo şüphesiyle tahttan indirilir. Tahttan indirilen Lebarnicius Abazgia'ya (Abhazya) kaçar. Lebarnicius'un yerine Grigor Lazika patricisi olarak atanır.
664'te Abhazların desteğiyle Lebarnicius, Lazika'da yeniden güç kazanır ve yeniden patrici olur. Buna karşın 665'te Bizanslılar yeniden Lebarnicius'u tahttan indirir. Lebarnicius'un sonraki hayatı bilinmemektedir.
Jim Clark

| Jim Clark OBE0 |
| --- | --- |
1965 yılında Jim Clark
Kişisel bilgi
Doğum tarihi: 4 Mart 1936(1936-03-04)
Doğum yeri: Kilmany, Fife, İskoçya, Birleşik Krallık
Ölüm tarihi: 7 Nisan 1968 (32 yaşında)
Ölüm yeri: Hockenheimring, Baden-Württemberg, Batı Almanya
Takım: Lotus
Aktif yıllar: 1960 - 1968
Formula 1 Dünya Şampiyonası kariyeri
Katıldığı Yarış: 73 (72 start)
Şampiyonlukları: 2 (1963, 1965)
Yarış Birincilikleri: 25
Podyum: 32
Pol pozisyonu: 33
Kariyer Puanı: 255 (274)
En hızlı tur: 28
İlkler ve sonlar
İlk yarış: 1960 Hollanda Grand Prix
İlk birincilik: 1962 Belçika Grand Prix
Son birincilik: 1968 Güney Afrika Grand Prix
Son yarış: 1968 Güney Afrika Grand Prix
James Clark, Jr OBE (4 Mart 1936 - 7 Nisan 1968), bilinen adıyla Jim Clark, İskoç Formula 1 sürücüsü. 1963 ve 1965 yıllarında Dünya Şampiyonu olmuştur.
Çok yönlü bir sürücü olan Clark, Indianapolis 500'de spor araba ve gezinti arabalarıyla yarışmıştır. 1965 yılında birinci olmuştur. Kariyeri boyunca Lotus takımında yer almıştır.
1968 yılında Hockenheim, Almanya'da yapılan Formula 2 motor yarışında geçirdiği kaza sonucu ölmüştür. Ölümüne kadar toplam 25 Grand Prix yarışı kazanmış ve Grand Prix'te 33 kez pol pozisyonu almıştır. 2009 yılında The Times, Clark'ı en iyi Formula 1 sürücüleri listesinin başında göstermiştir.
Yarış kayıtları > Le Mans 24 Saat sonuçları

| Yıl | Takım | İkinci sürücü | Araba | Sınıf | Tur | Poz>  | Sınıf Poz>  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1959 |  Border Reivers |  Sir John Whitmore | Lotus Elite Mk.14 | GT 1.5 | 257 | 10. | 2. |
| 1960 |  Border Reivers |  Roy Salvadori | Aston Martin DBR1/300 | S 3.0 | 306 | 3. | 3. |
| 1961 |  Border Reivers |  Ron Flockhart | Aston Martin DBR1/300 | S 3.0 | 132 | DNF | DNF |
Yarış kayıtları > Formula 1 Dünya Şampiyonası sonuçları

(anahtar) (Kalın yazılan yarışlar pol pozisyonunu, italik yazılan yarışlar en hızlı turu belirtir.)
| Yıl | Yarışmacı | Şasi | Motor | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | WDC | Puan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1960 | Team Lotus | Lotus 18 | Climax I4 | ARJ  | MON  | 500  | HOL YD | BEL 5 | FRA 5 | BRİ 16 | POR 3 | İTA  | ABD 16 |  |  | 10. | 8 |
| 1961 | Team Lotus | Lotus 21 | Climax I4 | MON 10 | HOL 3 | BEL 12 | FRA 3 | BRİ YD | ALM 4 | İTA YD | ABD 7 |  |  |  |  | 7. | 11 |
| 1962 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 | HOL 9 | MON YD | BEL 1 | FRA YD | BRİ 1 | ALM 4 | İTA YD | USA 1 | GAF YD |  |  |  | 2. | 30 |
| 1963 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 | MON 8 | BEL 1 | HOL 1 | FRA 1 | BRİ 1 | ALM 2 | İTA 1 | USA 3 | MEK 1 | GAF 1 |  |  | 1. | 54 (73) |
| 1964 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 | MON 4 | HOL 1 | BEL 1 | FRA YD | BRİ 1 |  |  | İTA YD |  |  |  |  | 3. | 32 |
| 1964 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 |  |  |  |  |  | ALM YD | AUT YD |  | ABD 7 | MEK 5 |  |  | 3. | 32 |
| 1965 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 | GAF 1 | MON  | BEL 1 |  | BRİ 1 | HOL 1 | ALM 1 | İTA 10 | ABD  YD | MEK YD |  |  | 1. | 54 |
| 1965 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 |  |  |  | FRA 1 |  |  |  |  |  |  |  |  | 1. | 54 |
| 1966 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 | MON YD | BEL YD | FRA DNS | BRİ 4 | HOL 3 | ALM YD |  |  |  |  |  |  | 6. | 16 |
| 1966 | Team Lotus | Lotus 43 | BRM H16 |  |  |  |  |  |  | İTA YD | ABD 1 | MEK YD |  |  |  | 6. | 16 |
| 1967 | Team Lotus | Lotus 43 | BRM H16 | GAF YD |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3. | 41 |
| 1967 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 |  | MON YD |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3. | 41 |
| 1967 | Team Lotus | Lotus 49 | Ford V8 |  |  | HOL 1 | BEL 6 | FRA YD | BRİ 1 | ALM YD | KAN YD | İTA 3 | ABD  1 | MEK 1 |  | 3. | 41 |
| 1968 | Team Lotus | Lotus 49 | Ford V8 | GAF 1 | İSP  | MON  | BEL  | HOL  | FRA  | BRİ  | ALM  | İTA   | KAN  | ABD  | MEK  | 11. | 9 |
Yarış kayıtları > Formula 1 Şampiyona Dışı sonuçları

(anahtar) (Kalın yazılan yarışlar pol pozisyonunu, italik yazılan yarışlar en hızlı turu belirtir.)
| Yıl | Yarışmacı | Şasi | Motor | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1960 | Team Lotus | Lotus 18 | Climax I4 | GLV | INT | SIL YD | LOM 2 | OUL YD |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1961 | Team Lotus | Lotus 18 | Climax I4 | LOM 6 | GLV | PAU 1 | BRX YD | VIE | AIN 9 | SYR 6 | NAP | LON |  |  |  | DAN 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1961 | Team Lotus | Lotus 21 | Climax I4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | SIL 2 | SOL 7 | KAN YD |  | MOD 4 | FLG 4 | OUL YD | LEW | VAL | RAN 1 | NAT 1 | GAF 1 |
| 1962 | Team Lotus | Lotus 21 | Climax I4 | CAP 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1962 | Team Lotus | Lotus 24 | Climax V8 |  | BRX YD | LOM 1 | LAV | GLV | PAU YD | AIN 1 | INT 2 | NAP |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1962 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | MAL YD | CPL | RMS YD | SOL YD | KAN | MED | DAN | OUL 1 | MEK 1‡ | RAN 1 | NAT 2 |  |
| 1963 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 | LOM 2 | GLV | PAU 1 | IMO 1 | SYR WD | AIN 3 | INT 1 | ROM  | SOL NC | KAN 1 | MED  | AVS YD | OUL 1 | RAN 16 |  |  |  |  |  |  |  |
| 1964 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 | DMT YD | NWT 1 | SYR  |  | INT YD |  | MED 2 | RAN |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1964 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 |  |  |  | AIN YD |  | SOL 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1965 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 | ROC YD | SYR 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1965 | Team Lotus | Lotus 25 | Climax V8 |  |  | SMT 1 | INT | MED 2 | RAN |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1966 | Team Lotus | Lotus 33 | Climax V8 | GAF | SYR | INT | OUL 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1967 | Team Lotus | Lotus 49 | Ford V8 | ROC | SPR | INT | SYR | OUL | ESP 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
‡ Push start sonrası Clark diskalifiye olduktan sonra arabayı Trevor Taylor devraldı.
Yarış kayıtları > Formula 1 rekorları

| Rekor | Elde etme sayısı |
| --- | --- |
Most Grand Slams (pol, galibiyet, en hızlı tur, aynı yarışta her turda liderlik): 8
Bir sezonda olası en yüksek şampiyonluk puanı oranı: 1963 ve 1965 yılında %1001
Bir sezonda turu en yüksek lider kapatma oranı: 1963 yılında %71,47
1Alberto Ascari'nin 1952 yılındaki rekorunu egale etmiştir.
Yarış kayıtları > Tasman Series sonuçları

| Yıl | Araba | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | Derece | Puan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1965 | Lotus 32B | PUK YD | LEV 1 | WIG 1 | TER (1) | WAR 1 | SAN 2 | LON 5 |  | 1. | 35 (44) |
| 1966 | Lotus 39 | PUK YD | LEV 2 | WIG YD | TER YD | WAR 1 | LAK 3 | SAN 2 | LON 7 | 3. | 25 |
| 1967 | Lotus 33 | PUK 2 | WIG 1 | LAK 1 | WAR 2 | SAN 1 | LON 2 |  |  | 1. | 45 |
| 1968 | Lotus 49T | LEV YD | PUK YD | WIG 1 | TER 2 | ORA 1 | SUR 1 | ADE 1 | SAN 5 | 1. | 44 |
Yarış kayıtları > Şampiyona Dışı Tasman Series sonuçları

| Yıl | Araba | 1 | 2 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1967 | Lotus 33 | LEV 1 | TER 1 |
Yarış kayıtları > Formula 2 sonuçları

(Kalın yazılan yarışlar pol pozisyonunu, italik yazılan yarışlar en hızlı turu belirtir.)
| Yıl | Yarışmacı | Şasi | Motor | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1960 | Team Lotus | Lotus 18 | Climax FPF | BRX YD | BRC YD1 | SOL 8 | BRH 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1964 | Ron Harris Team Lotus | Lotus 32 | Cosworth SCA | PAU 1 | ADC 1 | GRV 1 | RMS 4 | BET 1 | KAN 2 | ALB YD | OUL 2 |  |  |  |  |
| 1965 | Ron Harris Team Lotus | Lotus 35 | Cosworth SCA | MAL DNs² | SNE 3 | PAU 1 | LON 1 | RMS 3 | ROU 1 | KAN YD | BET 1 | OUL 6 | ROU 1 |  |  |
| 1966 | Ron Harris Team Lotus | Lotus 35 | Cosworth SCA | OUL DNs² | SMT YD | PAU 7 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 1966 | Ron Harris Team Lotus | Lotus 44 | Cosworth SCA |  |  |  | BAR YD | KAN 3 | FIN 3 | MNT 2 | BLM 6 | BAR NC | BRH 3 |  |  |
| 1967 | Team Lotus | Lotus 48 | Cosworth FVA | PAU 4 | BAR 1 | ADC YD | LIM 2 | RMS YD | ROU YD | FTL YD | MAD 1 | KAN 3 | FIN 1 | HÄM 3 | ALB 3 |
| 1968 | Team Lotus | Lotus 48 | Cosworth FVA | BAR YD | HOC YD |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
1 Clark'ın arabasını devralan Innes Ireland yarışı 9. sırada bitirdi.

2 Yarışlar kötü hava şartları nedeniyle iptal edildi.
Ödüller

F1 Dünya Şampiyonu, 1963 ve 1965; ikinci, 1962 ve 1964
Indianapolis 500 kazananı, 1965; ikinci, 1963 ve 1966
ABC Wide World of Sports tarafından Yılın Atleti, 1965
British Touring Car Championship Şampiyonu, 1964
Tasman Series kazananı, 1965, 1967 ve 1968
Trophées de France Formula 2 Şampiyonu, 1965
Ortalama üçüncü sıra, 1960 Le Mans 24 Saat
1990 yılında International Motorsports Hall of Fame'e alındı.
1990 yılında açık tekerlek sınıfında Motorsports Hall of Fame of America'ya alındı.
Aylana Küjüget

| Aylana Küjüget |
| --- | --- |
Doğum: 26 Şubat 1961 Moskova, SSCB
Meslek: Araştırmacı, Yazar
Milliyet: Tıva

Aylana Küjüget (Tıva Türkçesi: Айлана Күжүгет) - Tıva yazar, araştırmacı. Kültür Bilimi Doktoru, Sanat Eleştirisi Adayı, Tıvanın Sosyal Bilimler Enstitüsü Baş Araştırmacısı, Tuva Devlet Üniversitesi Felsefe Bölümü profesörü, Tıva Cumhuriyeti Eğitim Onurlu İşçisi .
Yaşamı

Aylana Kalinkızı Küjüget, 26 Şubat 1961 tarihinde Moskova'da işçi bir ailede doğmuştur.1978 yılında orta öğretimden mezun olduktan sonra Kızıl   №1 lisesinde okudu. A.V.Lunaçars Devlet Tiyatro Sanatları Enstitüsü (Moskova) Tiyatro Çalışmaları Fakültesinden 1984'te mezun oldu. Tıva Beşeri Bilimler ve Sosyal-Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü'nde Edebiyat ve Folklor bölümünde araştırmacı olarak çalışmaya başladı. 1989-1991 yıllarında Moskova'da Devlet Sanat Bölümü Enstitüsü'nde yüksek lisans yaptı. "Tıvaların Dini ritüellerde ilginç oyun unsurları" konulu doktora tezi ile doktorasını 1994 yılında bitirdi. 1998'de kıdemli araştırma görevlisi unvanını aldı. 2006'da Felsefe Bölümü Yüksek Tasdik Komisyonu'nda yardımcı doçent oldu. Aynı yıl, Kemerovo Devlet Kültür ve Sanat Üniversitesi'nde, "Tıvalıların ruhani kültürünün tarihsel dinamiklerinin sosyo-kültürel belirleyicileri" konulu Kültür Bilim Doktoru derecesi için tezini savundu. 2008 yılında T.I.G.P.I Kültür Bölümünün başkanı oldu. Tıva Devlet Üniversitesi'nde Felsefe Bölümü'ndeki araştırma çalışmalarını başarıyla birleştirir.
Ders verdiği alanlar: Kültüroloji, Tuva'nın Kültürel Tarihi, Rus kültürü tarihi, etik ve estetik. Ayrıca Doğu Sibir Devlet Medeniyet Enstitüsü'nde Tıva ile ilgili olarak Sanat Tarihi ve Halk Folklorü dersleri vermektedir.
Faaliyetleri

Bilimsel ilgi alanları çok geniş ve çeşitlidir. 20. yüzyıldaki Tuva'nın kültürel konularını içerir. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarındaki gezginler ve bilim adamları tarafından Tuva hakkında yayınlanmamış el yazmalarının yayınlanması için bir proje üzerinde çalışıyor. A.K. Küjüget - 60'ın üzerinde bilimsel yayının yazarıdır - monografiler ve makaleler, üniversite öğrencileri için ders kitapları vardır. "Ertem" adında Tıva Bilim Adamları Birliği Yönetim Kurulu Üyesidir. Yerel basının sayfalarında sürekli olarak yazıları görünür.
Başlıca eserleri

Yabancıların gözünden Tıvaların geleneksel kültürü (19. yüzyılın sonları - 20. yüzyılın başları), Kızıl, 2003
A. A. Turçaninov  "1915'te Uranhay Bölgesi", Kızıl, 2009
"Tuvalıların kült ayinlerinde muhteşemlik ve oyun öğeleri", Kızıl, 2002
"Tuvalıların ruhani kültürü: yapı ve dönüşüm", Kemerovo, 2006
Ovaa dagıırı - Tıva yaz tatili // UZ TIGI, sayı 19. - Kızıl, 2002
Spor yarışmalarının muhteşemliği // Tuva'da insani araştırma. - M, 2001
TNR (Tıva Halk Cumhuriyeti) kültürü ve sanatı, cilt. 20. UZ TIGI- Kızıl, 2004
Tuva kültürünü inceleme sorunları // NIT №1-2, 2009
Araştırma projesi "Tuva'daki Ruslar" // NIT №1-2, 2009
Ulusal haysiyet duygusunu incelemek bağlamında Tuvalılar ve Ruslar (sorun bildirimi) // NIT №3, 2010
İnnokentiy Safyanov - politikacı, hayırsever ve etnograf // NIT №4, 2011
Eski Kızıl'ın mimari görünümünü koruma sorunları // NIT №4, 2012
Ödüller ve Unvanlar

Tıva Cumhuriyeti Onurlu Eğitim İşçisi (2006)
Başkan Ödülü Sahibi - bilim ve teknoloji alanında Tıva Cumhuriyeti Hükûmeti Başkanı (2014)
Tıva Cumhuriyeti Başkanı Ödülü Sahibi (2015)
Tıva Cumhuriyeti Başkanı Onur Belgesi (2015)
I. Barnuk

I. Barnuk (ö. 640) 591 yılından öldüğü 640 yılına kadar Lazika'nın ilk patriciliğini yapmış soyludur.
Hayatı

I. Barnuk ile ilgili bilinenler sınırlıdır. Önceki Lazika krallarından II. Tsate veya II. Gubaz ile akraba olduğu düşünülmektedir. Bazı araştırmacılara göre, Lazika patricisi Barnuk ile 610-640 yılları arasında Abazgia'nın (Abhazya) başpiskoposluğunu yapan Barnuk aynı kişidir.
Muhtemelen Lazika'nın dış ilişkilerinin bozulması, Lazika'daki Bizans etkisinin güçlenmesi ve krallığın kuzey topraklarındaki Abhazya'da Bizans'a karşı isyanlar çıkması nedeniyle Lazika krallığı çöktü. Bizans, Lazlar üzerinde bir dizi ayaklanmaya yol açacak kademeli bir asimilasyon politikası izledi. Asimilasyon politikası doğrultusunda Barnuk öncülleri gibi kral olarak tanınmadı, bunun yerine Barnuk'a patrici unvanı verildi. Barnuk'a patrici unvanı muhtemelen Bizans imparatoru Mauricius'un Persleri mağlup ettiği 591 yılında verildi.
Barnuk, Abazgia ve Apsilia (Abhazya) üzerindeki gücün yeniden kazanılması için mücadeleye başladı. Bizans imparatoru Phocas'ın o sırada zor bir dönemden geçmesi Barnuk'un işlerini kolaylaştırdı. 607'de Pers Şahı II. Hüsrev'in yanında yer aldı ve Hüsrev'in Anadolu'daki gücünü arttırmasına yardım etti.
623'te Perslerin yenilgisi, Lazika hükümdarını Bizans'ın üstünlüğünü yeniden tanımaya zorladı. Barnuk, 624'te Bizans'a başarısız bir isyan girişiminde bulundu. İsyan girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasından sonra Bizans'a sadık kaldı. 628'de Bizans ile İran arasında imzalanan antlaşma ile Lazika, Bizans etkisi altında kalmaya devam etti.
Yerine I. Barnuk'un sık sık karıştırıldığı oğlu veya yeğeni Lebarnicius geçti.
Memo bey Memayi

| Memo bey Memayi |
| --- | --- |
Kendi dilinde adı: Memo bəy Məmai
Doğum: 1849 Şuşa, Rus İmparatorluğu
Ölüm: 1918 Şuşa, Azerbaycan
Defin yeri: Şuşa
Mahlas: Memayi
Meslek: şair
Dil: Azerbaycanca, Farsça
Milliyet: Azerbaycanlı

Azerbaycanlı şair Memo bey Memayi
Memo bey Memayi (Azerice: Memo bəy Məmai; 1849 - 1918), Azerbaycanlı şairdi. Memayi mahlasıyla yazmıştır. Abdurrahim bey Hagverdiyev'in akrabasıdır.
Hayatı

Memo bey Muhammed bey oğlu Memayi, 1849'de Şuşa'da soylu bir ailede doğmuştur. Çocukken ona Memo derlerdi ve bu takma ad daha sonraki yıllarda onunla kalmıştır. Eğitimini Şuşa'da almış, burada ticaretle meşgul olmuştur. Memo bey Memayi, başçılığını Azerbaycanlı şair Hurşidbanu Natevan'ın yaptığı Meclis-i üns şairler derneğinin en aktif üyelerinden biriydi. Seyahat etmeyi severdi, Rusya, Orta Asya, Türkiye, İran'da birçok şehri ziyaret etmiştir. Daha sonra gezilerden edindiği tüm izlenimler sonucunda Seyahat Kitabı adını verdiği bir eser ortaya çıkarmıştır. Bu kitap günümüze ulaşmamıştır. Beş çocuk babası Memo bey, en küçük kızını eşinin kardeşi, oyun yazarı Abdurrahim bey Hagverdiyev'in büyütmesi için vermiştir.
Memo bey'in klasik aruz ölçüsü ile Azerbaycan ve Fars dillerinde yazdığı şiirleri korunmuştur. Hattat olan Memo bey'in yazdığı Natevan ve diğer Azerbaycan şairleri'nin kopyaları Azerbaycan El Yazmaları Enstitüsü'nde muhafaza edilmektedirler.
Memo bey 1918'de Şuşa'da vefat etmiştir.
Noam Chomsky
Yaşamı

Chomsky 7 Aralık 1928'de William Chomsky ve Elsie Simonofsky'nin oğlu olarak Dünya'ya gelmiştir. 1945 yılında Pensilvanya Üniversitesi'nde felsefe ve dil bilimi alanında eğitim almaya başlamıştır. Hocaları arasında önde gelen dil bilimciler Zellig S. Haris ve felsefeci Nelson Goodman’dır. Chomsky’nin anarşist çalışmaları 1940'lı yıllardan sonra şekillenmeye başlamıştır. En önemlilerinden birisi İspanya İç Savaşı sırasındaki karşıt anarşist beyanlarıdır.
1950'li yılların başında birkaç yıl Harvard Üniversitesi’nde eğitim almıştır. 1955 yılında ise Pensilvanya Üniversitesi’nde dil bilimi alanında doktora unvanı elde etmiştir. The Logical Structure of Linguistic Theory ("Dilbilim Teorisinin Mantıksal Yapısı") isimli doktora çalışmasında düşünceleri geliştirmeye yönelik araştırmalar yapmıştır. Bunu 1957 yılında Linguistik alanında en çok tanınan kitabı Syntactic Structures'da ("Sentaktik Yapılar") belirtmiştir.
Doktorasından sonra asistan profesörlüğüne atanmıştır. 1961'den sonra Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, Dilbilimi ve Felsefe alanında ordinaryüs olmuştur. 1960'tan bu yana dil bilimi alanındaki çalışmaları Dünya'ca tanınmaktadır. Bununla birlikte bu alanda en önemli kuramcılardan birisi olarak kabul edilmektedir. Noam Chomsky 1949 yılından beri Dilbilimci Carol Chomsky ile evliydi.
Noam Chomsky’nin dil bilimine akademik etkileri

Noam Chomsky doğal dilleri anlamlarına göre kategorize etmiştir. Kategorize etme eylemini, özel dil ifadelerini meta dil yardımı ile adlandırarak yapmıştır. Meta dilden ayrılarak gelişen gramer sınıfları bir hiyerarşide bölümlere ayrılabilir; bu, günümüzde Chomsky Hiyerarşisi olarak adlandırılır. Chomsky'nin bu çalışmaları dil biliminin temel yapı taşlarını oluşturur. Resmî diller ve Chomsky Hiyerarşisi bilişim evresinde, özellikle karmaşa teorisi ve derleyici yapıların oluşumunda, önemli bir rol oynamıştır. Steven Pinker gibi modern araştırmacılar Chomsky'nin yöntemleri üzerine kendi çalışmalarını yürütmüşlerdir.
Alan Turing’in çalışmalarıyla beraber doğal dillerin matematiksel bir bakış açısıyla ulaşılabilir olduğu yapısal bir alan ve biçimlendirme yöntemi meydana getirilirken makine çevirisi esas itibarıyla mümkün kılınmıştır.
Doğal dillerin matematiksel olarak formüllendirilmesi işlemi, Bilgisayar Dilbilimi adı altında oluşan yeni araştırma alanının ortaya çıkmasını sağlayan Chomsky, doğal dillerin matematiksel yollarla tanımlandığı teorileri ile Turing’in üretici dönüşümlü gramer teorisinin eksiksiz oluşunun kanıtlanmasından sonra dil bilimciler tarafından eleştirilere maruz kalmış ve bilişsel olarak benimsenmiştir. Eleştirilere maruz kalan Chomsky, sözde engellerle kendi dil bilgisi özelliklerini sınırlandırmıştır. Bu ve Goverment, Binding ve Minimalist Program gibi sonraki gramer teorileri, gerçi kusursuz olarak formüllendirilmemiştir ve birleşmeye dayalı LFG (Lexical Functional Gramer) ve HPSG (Head-Driven Phrase Structure Gramer) kuramlarının yanında Bilgisayar Dilbilimi için hâlâ ikinci derece rol oynar.
Noam Chomsky 1965 yılından bu yana Amerika’nın dış politikasını ağır bir şekilde eleştiren sol eğilimli muhaliflerin başında gelir. Amerika’nın dış politikası üzerine yaptığı konuşma kayıtları hem kitap hem CD olarak çoğaltılmıştır. Bunlardan birisi ‘Label Alternative Tentacles von Jello Biafra’dır.
Chomsky, Edward S. Herman ile birlikte kitle iletişim araçları vasıtasıyla kapitalist ortamı haberlerle biçimlendirerek, yönetim ve üst tabakanın onları önemsemesinde rol oynayan propaganda modeli üzerine çalışmıştır.
Dilbilimine olan katkıları

Chomsky’nin ilk kitabı ‘Syntactic Structures’, onun doktora çalışması olan ‘Logical Structure of Linguistic Theory’nin kısaltılmış, yeniden düzenlenmiş bir özetidir. Bu kitapta Chomsky dönüşümsel gramer teorisini okuyucusuna takdim etmiştir. Bu teoride anlam ifadelerini (kelime, cümle grubu ve cümlelerin) kullanmıştır ve bu ifadelerin yüzeysel metinlerde kurduğu bağlantının, metinlerde soyut anlam derinliği yarattığını belirtmiştir. (Yüzeysel ve anlamsal derinlik yapıları arasındaki açık olarak görünen fark bugün şimdiki benzer teorilerde artık kullanılmamaktadır). Kuralları yapılandırırken, ifadelerin oluşumu ve yorumlanması, deyim yapılarının oluşumunda etki sağlar. Dolayısıyla sonu belli dilbilgisel kurallarla ve sözcüklerle sınırsız sayıda, önceden hiç söylenmemiş cümlecikler oluşturulabilir. Cümleleri bu şekilde oluşturma yeteneği insanoğlunun doğuştan gelen bir yeteneğidir ve insanoğlunun genetik yapısının belli bir kısmıdır. Bunu da Chomsky ‘Evrensel Dilbilgisi’ olarak adlandırmıştır. Bu bizim biyolojik ve bilişsel bir özelliğimizdir ve bu özelliğimizden tam olarak haberdar değilizdir ve çok azımız bu özelliği bilir.
Chomsky’nin teorileri farklı alanlarda köklü bir şekilde kullanılmıştır. Bazı yayınları:
1981: Goverment & Bindung (GB)
1992: Minimalistisches Program (MP)
1994: Bare Phrase Structure (BPS)
2001: Derivation By Phase (DBP)
Chomsky’nin 1990'lı yılların başından bu yana yaptığı güncel teorilerden en fazla kullanılan, talep edilen teori ‘Evrensel Dilbilgisi'dir. Dilbilgisel esaslar dillerde belirlenir ve doğuştan gelen bir yetenekle parametreler vasıtasıyla beyinde kategorize edilir. Bu parametrelere bağlı olarak diller dilbilgisel niteliklerini gösterir ki bunlar artık ek olarak öğrenilmez.
Chomsky'nin çocukların dil öğrenimi ile ilgili araştırmaları da vardır. Bir dil öğrenmeye başlayan bir çocuk, öncelikle dilin sözcüksel yapılarını ve morfemlerini edinir.
Chomsky'nin yaklaşımları birden çok gözlemlerle beslenmiştir. Ona hayret verici gelen, çocukların dil öğrenme hızıdır. Devamında, Dünya'nın her yerinde çocukların benzer bir şekilde dil öğrendiğini fark etmiştir. Buna bağlı olarak da yine Dünya'nın her yerinde çocukların dil öğrenirken benzer hatalar yaptığını tespit etmiştir.
Chomsky'nin düşünceleri çocuk dilleri üzerine araştırma yapan alanlarda çok büyük bir etkiye sahiptir. Yine bu alanda araştırma yapan bilim insanlarını her ne kadar bazen zıt düşünceler olsa da etkilemiştir.
Üretici gramer

Chomsky'nin genellikle üretici gramer olarak adlandırılan sözdizimi teorisi, özellikle Amerika Birleşik Devletleri dışında yer alan bilim insanları tarafından tartışılmıştır Chomsky'nin sözdizimsel analizleri son derece soyut ifadelerdir. Bu analizler somut dillerdeki dilbilgisel olan ve olmayan modellerin sınırlarının özenli bir şekilde incelenmesine dayanır. Bunun gibi dilbilgisel hükümler anadil konuşucusunda bulunur. Dolayısıyla dil bilimciler anadil üzerine yoğunlaşır veya Dünya'da akıcı bir şekilde hüküm süren İngilizce, Fransızca, Almanca, Hollandaca, İtalyanca, Japonca veya Çince gibi dillere odaklanırlar. Bazen üretici dil analizleri bir dil üzerine uygulandığında ve önceden üzerinde çalışılmamışsa, beklenildiğinin tam tersine başarısızlıkla sonuçlanabilir. Yeni bir dil araştırılırken, Üretici Gramer'in taslağı üzerinde sayısız düzeltmeler yapılabilir.
Evrensel dile yönelik (bütün dillerde olan ifadeler) talepler zamanla artmaktadır. Örneğin 1990'lı yıllarda Kayne'nin büyün dillerde ortak özne, fiil, nesne düzeninin olması önerisi, 1960'lı yıllarda akla uygun olmayan bir öneriydi. İşlevsel – tipolojik anlayış veya dil tipolojilerine yönelik görüşler, dillerin çeşitliliğine yönelik araştırmaların odak noktası olmuştur.
Chomsky'nin başlangıcını sağladığı bu teori zamanla yeni araştırmalarla genişletilerek bu metodu takip etmek için ana dilde araştırmalar yapılmış ve zamanla kullanılan dillerde imgeler bulunmuştur.