Müslüman Halk Cumhuriyeti Partisi
Tarihi > Tebriz isyanı ve MHCP'nin katılımı

Yeni anayasanın referanduma sunulmasının ardından Tebriz'de, Şeriatmadari'nin adıyla yayılan sahte haberler ortaya çıktı. Bu sahte haberlere göre, Şeriatmadari'nin anayasanın desteklenmesi konusunda bir fetva verdiği iddia ediliyordu. İnsanlar daha sonra bunun sahte olduğunu anladılar ve bu Tebriz'de büyük protestolara ve isyanlara yol açtı.
Bu olayların ardından farklı bölgelerden gelen insanlar Tebriz'e akın etmeye başladı ve bir sonraki gün İslam Cumhuriyeti Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) tarafından belirlenen mitinge hazırlanmaya başladılar. Bu sırada, Şeriatmadari'nin Kum'daki evine bir saldırı düzenlendi ve korumalarından biri öldürüldü. Bu haber, insanları daha da öfkelendirdi. Sonuç olarak, 6 Aralık mitingi sadece yeni anayasaya değil, aynı zamanda Şeriatmadari'nin evine düzenlenen saldırıya karşı bir protestoya dönüştü. Tebrizliler, hükûmet binalarına saldırarak Tebriz Radyosu da dahil olmak üzere medya kuruluşlarını ele geçirdiler.
Göstericilerin talepleri ve eylemlerinin yoğunluğu, anayasa meselesi ve Şeriatmadari'ye yapılan saldırının rejime karşı eylemleri için bir katalizör rolü oynadığını göstermektedir. Protestoların ana nedenleri arasında Azerbaycan vilayetlerine atanan yetkililer ve medya meselesi yer almaktadır. Tebriz'deki protestoların ardından Urmiye ve Erdebil gibi diğer bölgelerde de protestolar başladı. Yerel IRGC kolları, Şeriatmadari'yi Humeyni ile mücadelede desteklediklerini açıkladılar. Tebriz'deki protestoların etkisiyle, Urmiye sakinleri iletişim kaynaklarını ele geçirmeye çalışsalar da bu girişim son anda başarısız oldu. Yakındaki Germi bölgesinde yerel halk, tüm hükûmet kurumlarını ele geçirmeyi başardı. Hapishanedeki tüm mahkûmlar serbest bırakıldı ve onların yerine devrimden sonra kurulan yerel Devrim Keskin Nişancıları Birliği üyeleri hapsedildi.
İsyançılar, insanların kendi işlerini yönetmek istediklerini belirtiyorlardı. Örneğin, radyoda duyurulan ve MHCP tarafından hazırlanan açıklamada, hem Ayetullah Humeyni'nin hem de merkezi hükûmetin temsilcilerinin devletten uzaklaştırılması talep ediliyordu. Ayrıca Kürt halkı gibi Azerbaycan halkının da haklarına saygı gösterilmesi talep ediliyordu. Tebriz'deki gösteriler sırasında insanlar, İran halklarının kendi kaderlerini belirleme prensibinin uygulanmasını istediklerini dile getirdiler. Gösteri katılımcıları, konuşmacılardan yalnızca Azerbaycan Türkçesi konuşmalarını istiyorlardı; eğer birisi Farsça konuşmaya çalışırsa hemen protesto ediliyordu. Sadece Azerbaycan'daki hareketi destekleyen olmayan-Azerbaycanlılara kendi dillerinde konuşma izni veriliyordu.
Ancak Humeyni Şeriatçıları, hareketin önünü kesmek ve Humeyni'nin Şeriatmadari'nin önünde ciddi bir tehdit oluşturmasını engellemek için ciddi bir darbe aldı. 6 Aralık'ta Humeyni, Şeriatmadari'nin evini ziyaret etti. Görüş sırasında, İslam Devrim Konseyi'nin şehirdeki iletişim merkezinin 24 saat içinde boşaltılmadığı takdirde Tebriz'in bombalanmasına karar verildiği bildirildi. Aynı zamanda Devrim Muhafızları'nın birimleri helikopterlerle Tebriz Üniversitesi'nin avlusuna girdi. Bu noktada, Azerbaycanlı solcular tarafından desteklenen İran Azerbaycanlıları, Humeyni'yi destekleyen İran'ın merkezi hükûmetine karşı kontrol sağlamışlardı. Yeni rejimin Kürtlerle mücadelesi sırasında birçok Kürt'ün öldüğünü bilen ve bunun Azerbaycan'da da yaşanmasını istemeyen Şeriatçı lider, daha fazla çatışmanın önüne geçti. Şeriatçı liderin talimatları yalnızca ilan edildi. Açıklamaya göre Şeriatçı lider ve Humeyni anlaşmışlar, Humeyni ise Azerbaycan'ın iç işlerine müdahale etmeyeceğini, Şeriatçı lider ise merkezin bölge atamalarını kabul ettiğini belirtmişti. Brenda Shaffer'e göre, anlaşmanın Şeriatçı liderin devlet atamaları üzerinde kontrol sağlamasının gerçeği, böyle bir anlaşmanın bir daha fazla düşmanlığın kazanılması fikrine uygun olmadığını göstermektedir. Ayetullah Şeriatçı lider, dini görevlilerin doğrudan siyasete karışmasına karşıydı ve bu nedenle kendisi için böyle bir rol istemiyordu.
Şeriatmadari'nin müracaatından sonra, 9 Aralık tarihinde Tebrizliler, ellerinde bulunan tesisleri hükûmet kuvvetlerine teslim ettiler. İktidarı devralan Humeyni taraftarları, İran Halk İslam Devrimi Partisi'nin merkezlerine saldırmaya ve aktivistlerini tutuklamaya başladılar. Etirazcılar, yapılanların duyurulmasının ardından, tekrar iletişim kablolarını ve diğer yerleri ele geçirdiler. Bu noktadan itibaren, önemli tesisleri koruma görevini üstlendiler. Etirazcıların kaderi, Tebriz'in etrafında bulunan ve o dönemde Humeyni'yi destekleyen bir askerin, Tebriz'deki iletişim kablosunun faaliyetlerini kısıtlamasıyla değişti. Bunun sonucunda, Tebriz'deki isyancıların halka hitap etmeleri ve onları ayaklandırmaları zorlaştı. Ancak, 13 Aralık'ta Tebriz'de Şeriatmadari'ni destekleyen 700 bin kişi gösteri düzenledi. Etirazcıların taleplerinden biri, gayri-Azerbaycanlı askerlerin vilayet bölgesinden çıkarılmasıydı. 12 Ocak 1980'de İran Halk İslam Devrimi Partisi'nin 11 liderinin idam edilmesi ve Devrim Muhafızları'nın parti ofislerini ele geçirmesinin ardından çatışmalar daha da arttı. Şeriatmahallesi lideri Humeyni, İslam Devrimi Partisi'ni resmi olarak feshetme taleplerini resmen kabul etmedi. Şeriatmahallesi lideri, hükûmetin mevcut politika çerçevesinde böyle bir gereksinim olmadığını, çünkü "bütün siyasi partileri Amerikan, Siyonist ve anti-devrimci olarak damgalayabileceği" için, hükûmetin MHCP'yi lekelemeye çalıştığını iddia etti. MHCP hiçbir zaman resmi olarak feshedilmedi.
Brenda Shaffer, 1979'un Aralık ayında meydana gelen olayların İran'daki Azerbaycan Türklerinin yeni rejime yaklaşımının şekillenmesinde önemli bir rol oynadığını belirtmektedir. Azerbaycan Türkleri, devrimin kendi dillerine ve kültürlerine getireceği kısıtlamaları kaldıracağını düşünseler de, bu konuda çok iyimser olduklarını fark ettiler. Ayrıca, Azerbaycan Türklerinin, özellikle yaşlı ve muhafazakar olanların, Sayyid Ruhullah Humeyni'nin itibarsızlaştırılması ve gözden düşürülmesi, yeni hükûmetten daha fazla hoşnutsuzluğa yol açtı. Ervand Abrahamian'ın İran Devrimi sonrası ilk seçimlerde Azerbaycan bölgesinde düşük seçim katılımını yazdığına atıfta bulunan Brenda Shaffer, Azerbaycan Türklerinin seçimlere katılmanın kendilerine herhangi bir değişiklik getirmeyeceğini düşündükleri konusunu işaret ediyor.