Serbest bölge
Çin Özel Ekonomi Bölgeleri

Deng Xiaoping, Çin Halk Cumhuriyeti'nin (ÇHC) başına geçtiğinde, kendisini daha çok bir teorisyen ve ideolog olan selefi Mao'nun aksine pragmatik bir lider olarak takdim etti. Deng'in ana hedefi insanları yoksulluktan kurtarmak ve sıradan Çinlilerin yaşamlarını önemli ölçüde iyileştirmekti. Dışa açılmayı ve ardından gelen bir dizi ekonomik reformu gerekçelendirirken Marx'a ve ulusların doğal bir sosyalist geçiş için kentleşme ve kapitalizmin bir aşamasından geçmesi gerektiğini öngören teorilerine atıfta bulundu.
Deng yönetimindeki en ünlü reformlardan biri, Çin'in Güneydoğu kıyısı boyunca, Guangdong eyaletinde bulunan Shenzhen, Shantou ve Zhuhai ile Fujian eyaletinde bulunan Xiamen olmak üzere dört "özel ekonomik bölge" kurulmasıydı. Çin anakarasındaki özel ekonomik bölgelere (ÖEB), Çin hükûmeti tarafından diğer yerlerdeki planlı ekonomiye kıyasla daha serbest piyasa odaklı ekonomi politikaları ve esnek hükûmet tedbirleri tanınmaktadır. Bu da ÖEB'lerin yabancı ve yerli işletmeler için daha cazip olan ekonomi yönetimini kullanmasına olanak sağlamaktadır.
ÖEB'lerde, "...yabancı ve yerli ticaret ve yatırım, Pekin'deki Çin merkezi hükümetinin izni olmaksızın", "yabancı yatırım ve teknolojiyi çekmek için vergi ve iş teşvikleri" ile yürütülmektedir. Ticaret, başlangıçta Çin'in merkezi hükûmeti tarafından kontrol edilmekteydi. Ancak bu özel bölgeler, Çin'deki yabancı yatırımları cezbetmek için piyasa odaklı kapitalist politikaların uygulandığı yerlere geçişte önemli bir araç olarak kullanılmaktadır. 1986 yılında Çin, özel ekonomik bölgeler listesine 14 açık kıyı şehrini daha ekleyerek bu programı genişletmiş, günümüzde ise hızla bu listeye yeni şehirler eklemeye devam etmektedir.
ÖEB'lerdeki yabancı yatırımlar için özel vergi teşvikler ile uluslararası ticaret faaliyetlerinde merkezi hükûmetten daha fazla bağımsızlık gibi avantajları bulunmaktadır.
Ekonomik özellikler "4 ilke" olarak temsil edilmektedir:
İnşaat öncelikle yabancı sermayenin çekilmesine ve kullanılmasına dayanır.
Başlıca ekonomik biçimler Çin-yabancı ortak girişimleri ve ortaklıkları ile tamamen yabancı sermayeli işletmelerdir.
Ürünler öncelikli olarak ihracat odaklıdır.
Ekonomik faaliyetler öncelikle piyasa güçleri tarafından yönlendirilir.
ÖEB'ler ulusal planlamada (mali planlama dahil) ayrı olarak listelenmektedir. Ekonomik idare, serbest bölgeler konusunda il düzeyinde yetkiye sahiptir. ÖEB'lerin yerel organları ve yürütme gücü bu alanlarda yasama yetkisine de sahiptir.
Leong (2012) özel ekonomik bölgelerin (ÖEB) Çin ekonomisinin liberalleşmesindeki rolünü ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisini araştırmıştır. Daha liberalleştirilmiş bir ekonomiye yönelik politika değişikliği, araç değişkenler olarak SEZ değişkenleri kullanılarak belirlenmiştir. Sonuçlar, ihracat ve DYY büyümesinin bu ülkelerdeki ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkileri olduğunu göstermektedir. ÖEB'lerin varlığı bölgesel büyümeyi artırmaktadır ancak ÖEB'lerin sayısının artırılmasının büyüme üzerinde ihmal edilebilir bir etkisi vardır. Daha hızlı ekonomik büyümenin anahtarı daha fazla liberalleşme hızı gibi görünmektedir.
American Economic Journal'da 2022 yılında yapılan bir çalışma, Çin'deki ÖEB'lerin eğitim sonuçlarının iyileşmesiyle birlikte beşeri sermaye yatırımlarının artmasına yol açtığını ortaya koymuştur.
1990'dan 2018'e kadar Çinli işletmeler, Sahra altı Afrika ve Orta Doğu'da Nijerya (iki), Zambiya, Cibuti, Kenya, Mauritius, Moritanya, Mısır, Umman ve Cezayir dahil olmak üzere on bir SEZ kurmuştur.