Đorđe Martinović olayı
Tepkiler

Dava, Sırp basınında bir dizi milliyetçi ve Arnavut karşıtı açıklamayla karşılandı. Bu, başlı başına önemli bir gelişmeydi. Yugoslav hükûmeti, uzun yıllar boyunca açık milliyetçiliği tabu bir konu haline getirmişti ve Yugoslav medya organları daha önce etno-milliyetçiliği sistematik olarak küçümsemişti. Martinović davası kapsamında bu tabunun çöküşü, 1991'de ülkenin çöküşüne yol açacak olan milliyetçiliğin büyümesinin habercisiydi.
Sırp Politika gazetesi, Martinović'e saldırdığı iddia edilen kişilerin, Martinović'in satmayı reddettiği araziyi satın almak isteyen yerel bir Arnavut ailesinin üyeleri olduğunu iddia etti. İddianın Sırp siyasetinde hatırı sayılır bir yankısı vardı. Sırpların Kosova'dan dışarıya sürekli göçü, Arnavutların onları topraklarından sürmeye ve mülklerine el koymaya yönelik kasıtlı zulmünün sonucu olarak görülüyordu.
1833'e kadar Sırbistan'ı (ve 1912'ye kadar Kosova'yı) yöneten Osmanlılar ile birçok benzetme yapıldı. Olay, geniş ölçüde Osmanlı'nın bir işkence ve infaz aracı olarak kazığa oturtmayı kullanmasıyla karşılaştırıldı. Bu bağlantı, olayın anısına yapılan ve "Osmanlı" temalarını kullanan şiirlerde açıkça yapıldı; Örneğin:
Kırık bir şişeyle

Bir kazık üzerinde

Sanki

bir kuzu

ama canlı,

Đorđe Martinović'ten geçtiler

Sanki gelecekteki tarlalarına attıkları ilk ve ağır adımlarla...

Afyondan ve acıdan çıktıklarında

Đorde Martinović geldi

Sanki uzun geçmişten

Türk zamanları

Bir kazığın üzerinde uyandı.
Bu tür karşılaştırmalar, Osmanlılar tarafından uygulanan en korkunç cezalardan biri olan kazığa oturtmanın efsanevi doğası ve Osmanlı baskısının bir metaforu olarak kazığa oturtmanın Sırp kültüründe oynadığı rolle daha da etkili hale geldi. Stjepan Gabriel Meštrović şunları aktardı:
Sırp mitik, kültürel ve ulusal geleneklerinin ve popüler estetiğinin (ulusal baladlar) tamamı "kazığa oturtma" motifini içermektedir. Sonuç olarak "bira şişesiyle kazığa oturtma", beş asırlık gerçek ve aynı zamanda efsanevi Türk kazığa oturtma eylemleri için bir metafor haline geldi ve bunların hepsi Türk zulmünün dehşetine ilişkin ulusal geleneklerde ve mitolojide önemli bir şeytani unsurdu. Bu nedenle Martinović olayı, Sırp kitlelerin grup bilincinde Arnavutları "Türklere" dönüştürmek için ideal bir fırsat sundu.
Diğerleri olayı Sırplara ve Hristiyanlara yönelik diğer tarihsel zulüm olaylarıyla karşılaştırarak Martinović'i "Sırp ıstırabı ve Arnavut (Müslüman, Osmanlı...) kötülüğünün bir arketipine" yükseltti. Yazar Brana Crnčević, Martinović'in deneyimini "Bir adam için Jasenovac" olarak ilan etti (İkinci Dünya Savaşı sırasında yüz binlerce Sırp'ın katledildiği Jasenovac toplama kampına atıfta bulundu). Ressam Mića Popović, Jusepe de Ribera'nın Aziz Philip'in Şehitliği tablosuna dayanan ve takke takan Arnavutları Martinović'i tahta bir haç üzerinde çarmıha geren büyük bir resim yaptı. Arnavutlardan biri elinde bir cam şişe tutarken tasvir edilmiştir.
Sırp aydınlar tarafından imzalanan bir dilekçede, "Đorđe Martinović davasının Kosova'daki tüm Sırp ulusunun davası haline geldiği" iddia edildi. Üç yıl sonra bir grup Sırp kadın, Kosova'nın özerkliğinin kaldırılması için lobi yapmak üzere Sırp Parlamentosuna yürüdü ve "kardeşlerimiz keskin bir kazığa oturtulurken artık buna seyirci kalamayız" dediler.
Martinović'in davası Sırbistan Yazarlar Derneği tarafından da benimsendi ve 16 Haziran'da yapılan 1985 yılı toplantısında Martinović meselesi tartışıldı. Edebiyat eleştirmeni Zoran Gluščević, Kosova'daki Sırp azınlığın karşılaştığı durumu "İkinci Dünya Savaşı'nın en korkutucu faşist deneyimleriyle" karşılaştırdı. Fransa'da yüzyılın başındaki Dreyfus Olayı'nı ve bu olayda Émile Zola gibi yazarların oynadığı rolü hatırlatan Gluščević, derneği Martinović'i savunmaya çağırdı. Önergesi ezici bir çoğunlukla kabul edildi ve dernek, Sırp Parlamentosuna Martinoviç davasını araştırmak için bir komite kurmasını talep eden bir açık mektup kabul etti. Sırp yazar Dobrica Ćosić (kendi deyimiyle) Kosova'daki Sırp gruplarla "yoğun işbirliği" kurdu ve Martinović'in bir avukat tutmasına ve Martinović'i sahte bir itiraf imzalamaya zorladığı iddia edilen yetkililere karşı suçlamada bulunmasına yardım etti. Ayrıca Martinović adına Sırbistan Cumhurbaşkanı Ivan Stamboliç'e ve Federal Savunma Bakanlığına yazılar yazdı.
Martinović davası, bazı Sırp milliyetçi ideologlar, entelektüeller ve politikacılar tarafından sözde Müslüman sodomi eğilimini sembolize etmek için ele alındı. Etkili bir psikiyatrist ve Krajinalı Sırp milliyetçisi aktivist olan Jovan Rašković, "Müslümanların psikososyal gelişimlerinin anal evresine saplandıklarını ve bu nedenle genel saldırganlık ve hassasiyet ile temizlik takıntısıyla karakterize olduklarını" ileri sürmüştür. Bu olay birçok Sırp tarafından Arnavutların Sırplara nasıl kötü muamele ettiğinin ve Arnavutlar tarafından yönetilen Kosova hükûmetinin bunu "görmezden geldiğinin" en önemli örneği olarak görülmüştür.
Pek çok Kosovalı Arnavut ise (Martinović'in erken itirafında belirtildiği gibi) yarayı kazara kendisinde açtığını ve suçu Arnavutlara atarak olayı örtbas etmeye çalıştığını ve Sırp milliyetçilerinin bunu Arnavut karşıtı duyguları kışkırtmak için kullanmalarına olanak tanıdığını düşünüyor. Diğerleri delillerin belirsiz olduğunu kabul etmekle birlikte, davanın Sırp-Arnavut ilişkisini sembolize etmek için kullanılmasına itiraz ettiler.
Slovenya ve Hırvatistan'daki yaygın görüş, Sırp milliyetçiliğine karşı temkinli davranılması ve Martinoviç davasının, Sırbistan'a iki özerk eyaleti üzerinde tam kontrol sağlamak için Yugoslav anayasasını değiştirmeye zorlamak için bir bahane olduğuydu.