Azerbaycan'da çok kültürlülük
Genel Bilgi

Azerbaycan, 1918'de temelleri atılmış ve şu anda bir başkanlık cumhuriyeti olan bir devlettir. Azerbaycan, Doğu ile Batı'nın, Asya ile Avrupa'nın kesiştiği Güney Kafkasya bölgesinde yer almaktadır. Bağımsız olduktan sonra Azerbaycan kültürünün İran kültürü ve Arap kültürü ile güçlü bağlantıları devam etmiştir. Ortak dini ve ortak kültürel-tarihi geleneklere sahiptirler. Çeşitli kaynaklarda Azerbaycan, Kafkasya ve İslam kültür ortamlarının bir parçası olarak değerlendirilir. Azerbaycan, İran Azerbaycanı ve Türk devletleri ile kültürel yakınlığa sahiptir. Şu anda, 6 bağımsız Türk devletinden biri olarak, Azerbaycan Türk Konseyi ve Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı'nın aktif bir üyesidir.
Azıh Mağarası'ndan bulunmuş Azıhantrop pre-neandertal tipli kadının çene kemiği 450 bin yıl öncesine aittir. Azerbaycan bölgesi, en eski ve antik dönemde Medler, Ahamenişler ve Sasani imparatorluklarının bir parçası olmuş, bölgede İskitler, Atropatena, Alman Krallığı, Ermenistan, Leğ Krallığı, Maskut gibi devletler var olmuştur. Alban Krallığı, Roma İmparatorluğu ve Bizans ile diplomatik ilişkiler kurmuş, VIII. yüzyılda Arap işgaline kadar varlığını sürdürmüştür. Arap hakimiyetinin zayıflamasından sonra Şirvanşahlar, Şeddâdîler, Şeki, Nahçıvanşahlık gibi devletler güçlenmiştir. Farklı dönemlerde (III. Fars-Göktürk Savaşı, Hazar-Arap Savaşları) Türklerin Azerbaycan'a gelmesine rağmen, XI. yüzyılda Selçukluların gelişiyle Türk akınları güçlenmiştir. XIII. yüzyıldan itibaren Azerbaycan Moğol (İlhanlılar, Çobanlılar, Celâyirliler) ve Türk (Timur İmparatorluğu, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler, Afşarlar) hanedan devletlerinin parçası olmuştur. XVIII. yüzyılda var olan hanlıklar ve sultanlıklar Rus İmparatorluğu tarafından işgal edilmiş ve bu bölgeler 1918'de Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kurulana kadar Rusya'nın bir parçası olarak kalmıştır. 70 yıldan fazla Sovyetler Birliği'nin parçası olduktan sonra 1991'de Azerbaycan yeniden bağımsız olmuştur.
2009 yılı nüfus sayımına göre Azerbaycan nüfusunun 90,6 %'sını Azerbaycanlılar oluşturuyordu. Azerbaycan'da Azerbaycanlıların sadece İran'da yayılmış Karadağlılar istisna olmak üzere tüm etnografik grupları (ayrımlar, Afşarlar, Bayatlar, Karapapaklar, Padarlar, Şahsevenler, Terekemeler) yaşamaktadır. Karabağ çatışmasından sonra Karabağ Azerbaycanlıları ve Batı Azerbaycanlılar yurtlarını terk etmek ve Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerine göç etmek zorunda kalmışlardır. Azerbaycan'ın yerli halkları Avarlar, Ahvaklar, Lezgiler, Rutullar, Sahurlar, Udinler, Şahdağ halkları (Buduklular, Hınalıklar, Kırızlılar), İnciloylar, Yahudiler (Dağ Yahudileri, Aşkenazi Yahudileri, Gürcistan Yahudileri), Kürtler, Talışlar (Çarujlar, Derijeyler, Galışlar, Halaclar), Tatlar (Lahıclar), Karaçılardır. Diğer etnik azınlıklar Asurlular, Ruslar, Ahıska Türkleri, Tatarlar, Ukraynalılar, Almanlar, Polonyalılar, Yunanlardır. 2023 yılına kadar Azerbaycan Ermenileri ise esas olarak işgal altındaki Dağlık Karabağ bölgesinde yaşıyordu.
Azerbaycan'ın 92,5' %inin anadili ülkenin devlet dili olan Azerbaycan dilidir. Rusça ve İngilizce eğitimde ve iletişimde büyük rol oynamaktadır. Etnik azınlık dilleri arasında Nah-Dağıstan dillerine ait Ahvak, Avar, Buduk, Hınalık, Kırız, Lezgi, Rutul, Sakhur, Udin dilleri, İran dillerine ait Cuhuri, Kürtçe, Talışça, Tatça, Kartvel dillerine ait Gürcüce bulunmaktadır. 2023 yılına kadar Ermenice ise işgal altındaki Dağlık Karabağ bölgesinde konuşuluyordu.
Azerbaycan nüfusunun 94'ü % İslam, 3'ü %Hristiyanlık, 2'si % dinsiz, 1'i % ise diğer dinlere mensuptur. Azerbaycan'da Kafkas Müslümanları İdaresi (merkezi Taze Pir Camii), Rus Ortodoks Kilisesi Bakü Piskoposluğu (merkezi Kutsal Mir Yayan Kadınlar Katedrali), Azerbaycan Havarisi Temsilciliği (merkezi Kutsal Bakire Meryem'in Masum Hamileliği Kilisesi), Aşkenazi Yahudilerinin sinagogu, Dağ Yahudilerinin sinagogu faaliyet göstermektedir. Bunların yanı sıra Azerbaycan'da Bakü Krishna Bilinci, çeşitli Molokan ruhani-Hristiyan, Alban-Udi, Protestanlık, Gürcü Ortodoks, Yahudi ve Bahai dini cemaatleri faaliyet göstermektedir. 2023 yılına kadar Azerbaycan'ın işgal altındaki Dağlı Karabağ bölgesinde Ermeni Gregoriyan Kilisesi'nin Karabağ piskoposluğu (merkezi Gazançetsots Katedrali) faaliyet gösteriyordu.
Taza Pir Camii, Kafkas Müslümanları İdaresi
Kutsal Mir Yayan Kadınlar Katedrali, Rus Ortodoks Kilisesi Bakü Piskoposluğu
Kutsal Bakire Meryem'in Masum Hamileliği Kilisesi, Azerbaycan Havarisi Temsilciliği
Kutsal Yelisey Kilisesi, Alban-Udi Hristiyan cemaati
Altı Günbüz Sinagogu