stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
BCD kodu
Sıkıştırılmış BCD

İki basamağın her birinin 8 bitte kodlanmasına sıkıştırılmış BCD (packed BCD ya da packed decimal) denir. Sıkıştırılmış BCD 1960'lardan bu yana kullanılmaya başlanmıştır ve bütün IBM merkezi işlemci donanımlarda uygulanmıştır. Çoğu gösterimde bir ya da iki bayt on tabanında bir tam sayıyı ifade eder. Her bir baytta iki tane dörtlü bit (İngilizce'de nibble olarak ifade edilir.) vardır, bu dörtlü bitlerin her biri bir onluk tabandaki rakamı gösterir. En üstteki(hafızadaki adresi üstte olan) dörtlü en anlamlı, diğer dörtlü ise en anlamsız basamak şeklinde adlandırılır. En sağdaki baytın en anlamsız dörtlüsü genellikle işareti gösterir. Örneğin, 4 baytlık bir değer 8 tane dörtlü içerir. En üstteki 7 dörtlü), 7 rakamlı onluk tabandaki değerin rakamlarını hafızada tutar ve en alttaki dörtlü onluk tam sayı değerinin işaretini gösterir.
Standart işaret değerleri pozitifler için 1100 (on altılık tabanda C) ve negatifler için 1101 (on altılık tabanda D)'dir. On altılık tabandaki bu kısaltmalar C için Credit, D için Debit'ten gelir, bunun nedeni sıkıştırılmış BCD'nin muhasebede yaygın olarak kullanılmasından kaynaklanır. Ayrıca pozitif sayılarda 1010 (A), 1110 (E) ve negatif sayılarda 1011 (B) işaretleri de bulunmaktadır. 127 sayısı sıkıştırılmış BCD'de 0001 0010 0111 1100 (127C) şeklinde, -127 sayısı ise 0001 0010 0111 1101 (127D) olarak gösterilir.
| İşaret Basamağı | BCD 8 4 2 1 | İşaret |
| --- | --- | --- |
| A | 1 0 1 0 | + |
| B | 1 0 1 1 | − |
| C | 1 1 0 0 | + |
| D | 1 1 0 1 | − |
| E | 1 1 1 0 | + |
| F | 1 1 1 1 | + |

Bir bit dizisi ne kadar uzun olursa olsun her zaman çift sayıda dörtlü vardır çünkü her bir baytta 2 dörtlü vardır. Bu nedenle, bir n uzunluğunda bit dizisi en fazla (2n-1) tane onluk tabanda rakam (rakam sayısı tek sayıda olacak şekilde) içerebilir. d basamaklı bir onlu sayı 1/2(d+1) baytlık bir hafıza alanını kaplar.
Örneğin, 32 bitlik bir bit dizisinde işaret ile birlikte 7 tane onluk tabanda rakam vardır ve bu dizi +-9,999,999 aralığındaki bütün sayıları temsil edebilir. Yani -1,234,567 sayısı 7 basamaklıdır ve aşağıdaki gibi kodlanır:
0001 0010 0011 0100 0101 0110 0111 1101
   1    2    3    4    5    6    7    −
Ancak, yine 32 uzunluğunda bir bit dizisinin 2'ye tümleyeni ile -2,147,483,648'den -2,147,483,647' ye kadar olan bütün tam sayıları gösterebiliriz.
Sıkıştırılmış BCD bellek kullanımı açısından çok verimli olmamasına karşın ASCII, EBCDIC veya Unicode'un diğer kodlama çeşitleri aritmetik işlemler gerektirdiği için çok kullanılmaz.
Sıkıştırılmış BCD fixed-point packed decimal ve higher-density encodings olmak üzere ikiye ayrılır.
Ayrılmış Onlu

Ayrılmış onlu sayısal gösteriminde onluk tabandaki her rakamın en alttaki dört biti bellekte bir baytlık alanda saklanır. En üstteki dört bit ise ayrılmış bitler olarak ifade edilir ve genellikle sabit bir değere ayarlanır, böylece saklanan baytta rakamı ifade eden bir karakter değeri tutulur. EBCDIC sistemleri 1111 ayrılmış değerini kullanırlar. Bu değer EBCDIC kodunda 0'dan 9'a kadar kadar herhangi bir karakter değerini alabilir. Aynı şekilde ASCII'de de 0011 ayrılmış değeri kullanılır. Bu ayrılmış değer on altılık tabanda 30'dan 39'a kadar olan karakterleri ifade eder.
İşaretli ayrılmış onlu değerlerinde en anlamsız ayrılmış dörtlü işaret rakamını gösterir (işaretli sıkıştırılmış BCD ile aynı değerlerdir.). Örneğin -123 sayısının ayrılmış onlu değeri on altılık tabanda F1 F2 D3 şeklinde kodlanır:
F1 F2 D3
  1  2 -3
Ayrılmış Onlu > EBCDIC sisteminde ayrılmış onluyu dönüştürme tablosu

| BCD Rakamı | 16'lık Taban | 16'lık Taban | 16'lık Taban | 16'lık Taban | EBCDIC Karakteri | EBCDIC Karakteri | EBCDIC Karakteri | EBCDIC Karakteri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0+ | C0 | A0 | E0 | F0 | { (*) |   | \ (*) | 0 |
| 1+ | C1 | A1 | E1 | F1 | A | ~ (*) |   | 1 |
| 2+ | C2 | A2 | E2 | F2 | B | s | S | 2 |
| 3+ | C3 | A3 | E3 | F3 | C | t | T | 3 |
| 4+ | C4 | A4 | E4 | F4 | D | u | U | 4 |
| 5+ | C5 | A5 | E5 | F5 | E | v | V | 5 |
| 6+ | C6 | A6 | E6 | F6 | F | w | W | 6 |
| 7+ | C7 | A7 | E7 | F7 | G | x | X | 7 |
| 8+ | C8 | A8 | E8 | F8 | H | y | Y | 8 |
| 9+ | C9 | A9 | E9 | F9 | I | z | Z | 9 |
| 0− | D0 | B0 |   |   | }  (*) | ^  (*) |   |   |
| 1− | D1 | B1 |   |   | J |   |   |   |
| 2− | D2 | B2 |   |   | K |   |   |   |
| 3− | D3 | B3 |   |   | L |   |   |   |
| 4− | D4 | B4 |   |   | M |   |   |   |
| 5− | D5 | B5 |   |   | N |   |   |   |
| 6− | D6 | B6 |   |   | O |   |   |   |
| 7− | D7 | B7 |   |   | P |   |   |   |
| 8− | D8 | B8 |   |   | Q |   |   |   |
| 9− | D9 | B9 |   |   | R |   |   |   |
BCD ile Toplama İşlemi

Öncelikle ikilik tabanda toplama işlemi yapılır sonra sonuç BCD'ye çevrilir. Eğer toplamın değeri 9'dan büyükse, bu toplamı BCD'ye çevirmenin kolay bir yolu sayıya 6 eklemektir. Örneğin;
1001 + 1000 = 10001
    9 +    8 =    17
Burada istenen sonucun onluk tabanda değil ikilik tabanda olduğunu görüyoruz. BCD'de onluk tabanda olduğu gibi bir basamaktaki rakamın değeri 9'dan büyük olamaz. Bu durumu düzeltmek için toplama 6 (0110) eklenir ve sonuç 2 dörtlüye ayrılır:
10001 + 0110 = 00010111 => 0001 0111
    17 +    6 =       23       1    7
Sonucun dörtlülere ayrılmış halinde 0001 1'i ve 0111 7'yi ifade eder. Bu sayı BCD'de 17'yi ifade eder.
Bu yöntem birden fazla rakamın toplanması durumu için de geçerlidir. Böyle bir durumda gruplar toplanarak sağdan sola doğru gidilir ve toplamın 2.basamağı elde olarak tutulur. Sonucun her biti için 9 olup olmadığı kontrol edilir.
BCD ile Çıkarma İşlemi

Çıkarma işlemi, eksilene çıkarılanın ona tümleyeni(ten's complement) eklenerek yapılır. BCD ile sayıların işareti gösterilirken; pozitif sayılar için 0000, negatif sayılar için 1001 kullanılır (diğer 14 ihtimal işaret açısından bir anlam taşımaz).
BCD kullanılarak 357 - 432 işlemi şu şekilde yapılır:
İşaretiyle birlikte 357 sayısının (eksilen) BCD gösterimi 0000 0011 0101 0111'dir. -432 sayısının (çıkan) ona tümleyeni bulunurken sayının dokuza tümleyeni alınıp bu değere 1 eklenir, dolayısıyla 999 − 432 = 567 ve 567 + 1 = 568 bulunur. Bu değer negatif olduğu için BCD karşılığı 1001 0101 0110 1000 şeklindedir. Son olarak da bu iki değer şu şekilde toplanır:
0000 0011 0101 0111 + 1001 0101 0110 1000 = 1001 1000 1011 1111
   0    3    5    7 +    9    5    6    8 =    9    8   11   15
Bulunan değerler onluk sistemde kullanılamayacağı için buradaki 1001'den büyük her BCD basamağına elde biti oluşturmak için 6 eklenir (Burada 6 eklenmesinin nedeni 24 = 16 değerden sadece 0000-1001 aralığındaki 10 değerin BCD için anlamlı olmasıdır.).Buna göre sonuç şu şekildedir:
1001 1000 1011 1111 + 0000 0000 0110 0110 = 1001 1001 0010 0101
   9    8   11   15 +    0    0    6    6 =    9    9    2    5
Bulunan 1001 1001 0010 0101 değeri işaretli gösterimde -925 değerine eşittir. 925 sayısının ona tümleyeni ise 999 - 925 = 74 ve 74 + 1 = 75'tir. Sonuç olarak 357 - 432 = -75 şeklinde BCD kullanılarak doğru hesaplanmıştır.
Farklı basamak uzunluğuna sahip sayılarda çıkarma işlemi yapılırken basamak sayısı az olanın önüne 0 eklenir. Örneğin, 1053 - 122 işlemi yapılırken 0122 sayısının ona tümleyeni eksilene eklenerek çıkarma işlemi yapılır.
Tarihçe

Tabloda da belirtildiği gibi başka yöntemler de olmasına rağmen, BCD en çok kullanılan kodlama biçimidir. Tabloda BCD yöntemi BCD 8421 olarak gösterilmektedir. Burada 8421 her bir bitin ağırlığını ifade eder. Ayrıca 5.sütunda bu dört basamağın ikisinin negatif olduğuna dikkat ediniz. Tabloda gösterilmiş olan ASCII ve EBCDIC karakter kodlarının her ikisi de ayrılmış BCD'nin birer örneğidir.
Aşağıdaki tablo onluk tabandaki rakamların çeşitli BCD sistemlerindeki şekillerini göstermektedir:
|   Rakam | BCD 8 4 2 1 | Fazlalık-3 ya da Stibitz Kodu | BCD 2 4 2 1 ya da Aiken Kodu | BCD 8 4 −2 −1 | IBM 702 IBM 705 IBM 7080 IBM 1401 8 4 2 1 | ASCII 0000 8421 | EBCDIC 0000 8421 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0000 | 0011 | 0000 | 0000 | 1010 | 0011 0000 | 1111 0000 |
| 1 | 0001 | 0100 | 0001 | 0111 | 0001 | 0011 0001 | 1111 0001 |
| 2 | 0010 | 0101 | 0010 | 0110 | 0010 | 0011 0010 | 1111 0010 |
| 3 | 0011 | 0110 | 0011 | 0101 | 0011 | 0011 0011 | 1111 0011 |
| 4 | 0100 | 0111 | 0100 | 0100 | 0100 | 0011 0100 | 1111 0100 |
| 5 | 0101 | 1000 | 1011 | 1011 | 0101 | 0011 0101 | 1111 0101 |
| 6 | 0110 | 1001 | 1100 | 1010 | 0110 | 0011 0110 | 1111 0110 |
| 7 | 0111 | 1010 | 1101 | 1001 | 0111 | 0011 0111 | 1111 0111 |
| 8 | 1000 | 1011 | 1110 | 1000 | 1000 | 0011 1000 | 1111 1000 |
| 9 | 1001 | 1100 | 1111 | 1111 | 1001 | 0011 1001 | 1111 1001 |
Diğer BCD Gösterimleri

Diğer sayı sistemlerinde kullanılabilecek çeşitli BCD gösterimleri mevcuttur. Bunlardan bazıları şu şekildedir:
Diğer BCD Gösterimleri > İşaretli Gösterimler

İşaretli onluk tabandaki sayılar farklı şekillerde ifade edilebilir. Örneğin COBOL programlama dil 5 farklı ayrılmış onlu formatı için uygun bir dildir. Bu formatlardan her biri sayının işaretini farklı şekillerde ifade eder:
| Tip | Tanım | Örnek |
| --- | --- | --- |
| İşaretsiz | İşareti gösteren bit yok | F1 F2 F3 |
| Standart form | İşareti gösteren 4 bit en anlamsız bayttadır | F1 F2 C3 |
| Signed leading (overpunch) | İşareti gösteren 4 bit en anlamlı bayttadır | C1 F2 F3 |
| Ayrılmış standart form | İşareti gösteren karakter baytları ('+' ya da '−') sondadır | F1 F2 F3 2B |
| Signed leading separate | İşareti gösteren karakter baytları ('+' ya da '−') baştadır | 2B F1 F2 F3 |
Diğer BCD Gösterimleri > Telefonlarda BCD

TBCD (Telephony Binary Coded Decimal), BCD kodunda kullanılmayan 6 değerlerle özel telefon karakterlerinin gösterilmesinde kullanılır.
| Onluk Tabandaki Karakterler | BCD 8 4 2 1 |
| --- | --- |
*: 1 0 1 0
#: 1 0 1 1
a: 1 1 0 0
b: 1 1 0 1
c: 1 1 1 0
Basamak sayısı tek olduğunda: 1 1 1 1
Uzay aracı

Space Shuttle ile karıştırılmamalıdır.
Uzay mekiği Discovery'nin Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan görünümü.
1967'den bu yana 100'den fazla Sovyet and Rus yapımı Soyuz (ing: Soyuz) mürettebatlı uzay aracı yörüngeye uçurulmuştur ve şu sıralarda Ulular operasyonlarına destek vermektedir. Resimde TMA versiyonu gösterilmektedir).
ABD'ye ait Uzay mekiği 1981 -  2011 arasında 135 adet uçuş gerçekleştirmiş olup, Spacelab, Mir ve UUİ projelerine destek vermiştir. 'Columbia' Uzay Mekiğinin ilk fırlatılışını gösteren resimde beyaz olan dış tank görülmektedir.
Uzay aracı ya da uzay gemisi, Dünya'nın atmosferi dışında, özellikle dış uzayda çalışmak üzere tasarlanmış araç ya da makinedir. Uzay araçları insanlı ya da insansız olabilir. Bir uzay aracı telekomünikasyon, Dünya'nın gözlemlenmesi, meteoroloji, yolbul, uzay kolonizasyonu (İngilizce: space colonization), gezegen keşfi, uzay turizmi, uzay savaşımı, uzay ortamında insan ve kargo (ing:Cargo spacecraft) taşınması gibi görevler için yapılmış olabilir. Bu tanım aynı zamanda yapay uyduları da kapsamaktadır.
Yörünge-altı uzay uçuşu (İngilizce: sub-orbital spaceflight) sırasında, bir uzay aracı uzay alanına giriş yapar ve sonrasında sabit bir yörüngeye girmeksizin yüzeye geri döner. Yörüngesel uzay uçuşları sırasında ise uzay aracı Dünya'nın ya da diğer astronomik cisimlerin etrafında kapalı bir yörüngeye giriş yapar. İnsanlı uzay uçuşu için geliştirilen uzay araçları Dünya'daki fırlatılıştan itibaren ya da yörüngedeki uzay istasyonlarından aldıkları mürettebatı ya da yolcuları taşırken kullanırlar. Robotik uzay görevlerinde (İngilizce: Robotic spacecraft) kullanılanlar ise ya özerk bir şekilde (İngilizce: autonomous robot) kendi başına ya da uzaktan kumanda edilerek iş görürler. Bilimsel araştırmalara destek veren robotik uzay araçlarına uzay sondası denir. Gezegenimsi bir gök cisminin etrafında yörüngede kalan robotik uzay araçları ise yapay uydu olarak adlandırılır. Pioneer 10 ve 11, Voyager 1 ve 2 ile New Horizons gibi sadece birkaç tane  yıldızlararası sonda (ing: interstellar probe), Güneş Sistemi'ni terk edecek doğrultuda (ing: Trajectory) ilerlemektedir.
Bazı yörüngesel uzay araçları yeniden kurtarılabilecek şekilde tasarlanmışlardır. Atmosfere tekrar-giriş (ing: reentry) yöntemiyle Dünya'ya doğru geri gelmeye başlayan uzay araçları kanatsız uzay kapsülleri (ing: space capsule) ve kanatlı  Uzay uçakları olarak iki sınıfta toplanabilir.
İnsanlığın uzay uçuşu kabiliyetine erişmesine rağmen, sadece birkaç ulus yörüngesel fırlatma için gerekli teknolojiye sahiptir (ing: timeline for orbital launches): Rusya (RSA), ABD (NASA), Avrupa Uzay Ajansı (ESA) üye ülkeleri, Japonya (JAXA), Çin (CNSA), Hindistan (ISRO), Tayvan (Chung-Shan Ulusal Bilim ve Teknoloji Enstitüsü - ing: NCIST-, Tayvan Ulusal Uzay Organizasyonu- ing: NSPO-), İsrail (ISA), İran (ISA) ve Kuzey Kore (Ulusal Uzay ve Havacılık Geliştirme İdaresi - ing: NADA).
Tarihçe

Ayrıca bakınız: Uzay uçuşunun tarihçesi
Alman yapımı bir V-2, 1944 yılının Haziran ayında o zamanlar hala Almanya sınırlarında olan Doğu Prusya'nın Peenemünde kentinde fırlatıldıktan sonra 189 km yüksekliğe erişince tarihteki ilk uzay aracı olmuştur. Sputnik 1 uzay aracı ise yapılmış ilk yapay uydudur. 4 Ekim 1957 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından eliptik bir Alçak Dünya yörüngesine fırlatılmıştı. Fırlatma, yakın gelecekte erişilecek olan yeni politik, askeri, teknolojik ve bilimsel gelişmelerin habercisiydi; Sputnik fırlatılışı tek başına bir olay olmasına rağmen, Uzay çağının başlangıcını işaret etmektedir. Teknolojik bir "ilk" olarak sahip olduğu değerin yanında, Sputnik 1 ayrıca, uydunun yörüngesindeki değişiklerinin ölçülmesi yoluyla atmosferin üst katmanının yoğunluğunun tanımlanmasına katkıda bulunmuştur. Ayrıca iyonosfer'deki radyo-sinyal dağılımı hakkında da veri sağlamıştır. Yapay uydunun sahte gövdesindeki basınçlı nitrojen sayesinde, ilk kez meteoroid-saptama (ing: meteoroid, Dünya'ya düşen gök taşlarıyla karıştırmayınız.) fırsatı elde edilmiştir. Sputnik 1 uydusu Uluslararası Jeofizik Yılı adlı proje kapsamında, o zamanki  Kazak SSC sınırları içerisinde bulunan Gagarin'in Başlangıcı (ing: Site No.1/5) isimli fırlatma sahasındaki 5 numaralı Tyuratam alanından (İngilizce: 5th Tyuratam range) fırlatılmıştır. Uydu saatte 29 000 kilometre (18 000 mi) hızla yol almış, bir tam yörüngeyi 96.2 dakikada tamamlamış ve 20.005 ve 40.002 MHz frekanslarında radyo sinyalleri yaymıştır.
Sputnik 1, Dünya etrafında yörüngeye oturan ilk uzay aracı olmasına rağmen, diğer insan yapımı nesneler Sputnik 1 uydusundan daha önce 100 km yüksekliğe ulaşmayı başarmıştır. Bu yüksekliğe erişen uçuşlar, Uluslararası Havacılık Federasyonu tarafından uzay uçuşu olarak sayılmaktadır. Bu yüksekliğe ayrıca Karman hattı da denmektedir. Özellikle, 1940'larda  V-2 roketleri için çeşitli test fırlatmaları (ing: V-2 test launches) gerçekleştirilmiştir ve bu fırlatmalardan bazılarında roket 100  km üzerinde bir yüksekliğe erişmiştir.
Uzay aracı türleri > İnsanlı uzay aracı

Ayrıca bakınız: İnsanlı uzay araçları listesi ve İnsanlı uzay uçuş programı
2016 yılı itibarıyla sadece üç ulus insanlı uzay aracı uçuşu gerçekleştirmiş durumdadır: SSCB/Rusya, ABD ve Çin.
İlk  insanlı uzay aracı olan Vostok 1, 1961 yılında Sovyet kozmonot Yuri Gagarin'i uzaya taşımış ve Dünya etrafındaki yörüngede bir tam dönüş gerçekleştirmiştir. Vostok uzayaracı  kullanmış olan başka beş farklı insanlı uzay aracı  görevi daha olmuştur. Tarihteki ikinci insanlı uzay aracına Freedom 7 adı verilmişti ve bu araç 1961 yılında yörünge-altı uzay uçuşu (ing:sub-orbital spaceflight) sırasında Alan Shepard isimli Amerikan astronotunu 187 km civarı bir yüksekliğe çıkarmıştır. Daha sonrasında Mercury uzay aracı kullanılarak beş insanlı uzay aracı görevi daha gerçekleştirilmiştir.
Diğer Sovyet insanlı uzay araçları arasında Voskhod, Soyuz ile Salyut ve Mir insanlı Uzay istasyonları bulunmaktadır. Diğer Amerikan insanlı uzay araçları arasında  ise Gemini uzay aracı, Apollo uzay aracı, Skylab uzay istasyonu ile üzerinde ESA'ya ait Spacelab uzay istasyonu modülü sabitlenmiş olan Uzay Mekiği uçağı (Uzay Mekiği'nin uzay uçağı bileşeni, İngilizce:Space Shuttle orbiter) ve ABD yapımı olan ve özel  sektöre ait Spacehab uzay istasyonu modülü bulunmaktadır. Çin ise Shuguang (İngilizce: Shuguang) uzay aracını geliştirmiş ancak bu araçla hiç uçuş gerçekleştirmemiştir. Şu sıralarda ise  Shenzhou uzay aracı kullanılmaktadır (ilk insanlı uçuşu 2003 yılında gerçekleşmiştir).
Uzay mekiği dışındaki kurtarılabilir (İngilizce: recoverable) insanlı yörüngesel uzay araçları, şimdiye kadar hep uzay kapsülü (ing:space capsule) türünde olmuştur.
İnsanlı uzay kapsülleri
Sovyet Vostok Kapsülü
Amerikan Mercury, Gemini ve Apollo uzay araçları
Sovyet Voskhod (Vostok türevi)
1967 Sovyet/Rus Soyuz uzay aracı
Çin yapımı Shenzhou
2000 yılından beridir mürettebat bulunduran Uluslararası Uzay İstasyonu, Rusya, ABD, Kanada ve birkaç diğer devlet arasında yürütülen bir ortak girişimdir.
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları

Ayrıca bakınız: Programa göre insansız uzay aracı listesi, Uzay-uçuşu zaman çizelgesi, Yapay uyduların ve uzay sondalarının zaman çizelgesi, Güneş Sistemi sondalarının listesi, Uzay Sondası, Robotik uzay aracı, İnsansız ikmal uzay aracı ve Yapay uydu
(İngilizce: List of unmanned spacecraft by program)
(İngilizce: Timeline of spaceflight)
(İngilizce: Timeline of artificial satellites and space probes)
(İngilizce: List of Solar System probes)
(İngilizce: Space probe)
(İngilizce: Robotic spacecraft)
(İngilizce: Unmanned resupply spacecraft)
Mariner 10 uzay aracının Venüs gezegeninden sonraki doğrultusunun gösterimi|bağlantı=Special:FilePath/Mariner_10's_encounter_with_Venus_(diagram).jpg
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > İnsanlı araç olarak tasarlanmış ancak sadece insansız olarak uçurulmuş uzay araçları

Zond/L1 - Ay yakın-geçiş (ing:flyby) kapsülü
L3 - kapsül ve Ay iniş modülü
TKS - kapsül (ing:TKS spacecraft)
Buran-sınıfı mekik - Sovyet mekiği
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > Yarı-insanlı - insanlı (Uzay istasyonu ya da bir bölümü)

Progress - insansız SSCB/Rusya kargo uzay aracı (İngilizce: Progress spacecraft)
TKS - insansız SSCB/Rusya kargo uzay aracı ve uzay istasyonu modülü
Otomatik Transfer Aracı (İngilizce: ATV) - insansız, ESA kargo uzay aracı.
H-II Transfer Aracı (ing: HTV) - insansız, Japon kargo uzay aracı
SpaceX Dragon - insansız ticari uzay aracı
Tianzhou 1 (uzay aracı) - Çin'in insansız uzay aracı
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > Dünya yörüngesindeki uydular

Explorer 1 - ilk ABD yapay uydusu (İngilizce: Explorer 1)
SCORE Projesi - ilk iletişim uydusu
SOHO - L1 noktası yakınında Güneş yörüngesinde yol alır.
Sputnik 1 - dünyanın ilk yapay uydusu
Sputnik 2 - yörüngeye çıkarılan ilk hayvan (Laika)
Korabl-Sputnik 2 - yörüngeden dönen ve kurtarılan ilk kapsül (ing: Korabl-Sputnik 2, öncül programı:Vostok) - gönderilen hayvanlar sağ kurtarılmıştır.
Syncom - yer eşzamanlı yörüngesine yerleştirilen ilk iletişim uydusu (ing: Syncom)
Hubble Uzay Teleskobu - 2018 itibarıyla en büyük yörüngesel 'gözlemevi' (gözlem aracı)
X-37 - uzay uçağı (ing:X-37)
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > Ay sondaları

Clementine sondası - Bir ABD Deniz Kuvvetleri görevi olarak, Ay'ın yörüngesinde hareket etmiştir ve algılayıcıları sayesinde kutuplardaki hidrojeni keşfetmiştir
Kaguya Japon yapımı Ay yörüngezeri (ing:orbiter)
Luna 1 - İlk Ay-yakın geçişi
Luna 2 - Ay yüzeyine ilk çarpma
Luna 3 - Ay'ın uzak tarafının ilk görüntüleri
Luna 9 - Ay yüzeyine yapılan ilk yumuşak iniş
Luna 10 - İlk Ay yörüngezeri (ing:orbiter)
Luna 16 - Ay'dan insansız olarak ilk kez toprak örneği geri getirilmesi
Lunar Orbiter programı - çok başarılı bir şekilde Ay'da haritalama yapmış olan uzay araçları serisi (ing:Lunar Orbiter)
Lunar Prospector - Ay kutuplarındaki hidrojenin onaylanmış/kesinleşmiş algılanması (ing:Lunar Prospector)
Ay Keşif Yörüngezeri - Güvenli iniş noktalarını bulup tanımlamakta ve Ay kaynaklarının konumlarını bulmaktadır. (ing:Lunar Reconnaissance Orbiter)
Lunokhod - Sovyet Ay robotik keşif aracı ailesi (ing:robotic rovers) (ing:Lunokhod)
SMART-1 - Avrupa Uzay Ajansı (ESA) - Ay yüzeyine çarpma (ing:SMART-1)
Surveyor - ABD'nin ilk yumuşak iniş aracı (ing:Surveyor)
Chang'e 1 - Çin'in Chang'e isimli Ay görevi
Chang'e 2 - Çin'in Chang'e isimli Ay görevi
Chang'e 3 - Çin'in Chang'e isimli Ay görevi
Chandrayaan-1 - Hindistan'ın ilk Ay görevi (ing:Chandrayaan-1)
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > Gezegen sondaları

Akatsuki Japon yapımı  bir Venüs yörüngezeri (ing:orbiter)
Cassini-Huygens - ilk Satürn yörüngezeri (ing:orbiter) ve Titan iniş aracı/sondası
Curiosity keşif aracı/gezgini - NASA tarafından 2012 yılında Mars gezegenine gönderilen keşif aracı
Galileo - ilk Jüpiter yörüngezeri (ing:orbiter) ve alçalış/iniş sondası
IKAROS Japon yapımı - güneş yelkeni türündeki ilk uzay aracı
Mariner 4 - ilk Mars yakın geçişi (ing:flyby), Mars gezegeninin yakın ve yüksek çözünürlüklü ilk görüntüleri (ing:Mariner 4)
Mariner 9 - ilk Mars yörüngezeri (ing:orbiter)
Mariner 10 - ilk Merkür yakın geçişi (ing:flyby), ilk yakın görüntüler
Mars Exploration Rover - Mars keşif aracı/gezgini (ing:rover)
Mars Express - Mars yörüngezeri (ing:orbiter)
Mars Global Surveyor - Mars yörüngezeri (ing:orbiter)
Mars Orbiter Mission - Hindistanın ilk gezegenlerarası sondası.
Mars Reconnaissance Orbiter - gelişmiş iklim, görüntüleme, yüzey-altı radarı ve telekomünikasyon özelliklerine sahip bir Mars yörüngezeri (ing:orbiter)
MESSENGER - ilk Merkür yörüngezeri (ing:orbiter) (varış tarihi:2011)
Mars Pathfinder - bir Mars iniş aracı ve keşif aracı/gezgini
New Horizons - ilk Plüton yakın geçişi (varış tarihi:20115)
Pioneer 10 - ilk Jüpiter yakın geçişi, ilk yakın görüntüler
Pioneer 11 - ikinci Jüpiter yakın geçiş ve ilk Satürn yakın geçiş (Satürn'ün ilk yakın görüntüleri)
Pioneer Venüs projesi - ilk Venüs yörüngezeri (ing:orbiter) ve iniş aracı (ing:Pioneer Venus project)
Vega 1 - Venüs atmosferine balon bırakılması ve iniş aracı (Vega 2 ile ortak görev), ana uzay aracı Halley kuyruklu yıldızı'na yakın geçiş yapmak üzere yoluna devam etmiştir[kaynak belirtilmeli]
Venera 4 - başka bir gezegene ilk yumuşak iniş (Venüs) (ing:Venera 4)
Viking 1 - Mars'a ilk yumuşak iniş
Voyager 2 - Jüpiter yakın geçişi, Satürn yakın geçişi ile Neptün  ve Uranüs gezegenlerine ilk yakın geçiş ve görüntüleri.
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > Diğer - derin uzay

Ana madde: Uzay sondası
Cluster programı (ing:Cluster)
Deep Space 1 - çvr: 'Derin Uzay 1' (ing:en: Deep Space 1)
Deep Impact
Genesis (ing:Genesis spacecraft)
Hayabusa
Dünya'ya yakın Asteroitle Randevu (ing: Near Earth Asteroid Rendezvous)
Stardust
STEREO - Heliosfer ve Güneş algılayıcısı; Güneşin tamamının ilk görüntüleri
WMAP
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > En hızlı uzay aracı

Helios I ve II Güneş Sondaları (252,792 km/saat -  157,078 mil/saat)
Uzay aracı türleri > İnsansız uzay araçları > Güneş'ten en uzaktaki uzay araçları

Pioneer 10 - 2016 Ocak ayı itibarıyla yaklaşık 114.07 AU mesafede bulunmaktadır ve Güneş Sisteminin dışında doğru yılda ortalama 2.54 AU kadar yol almaktadır
Pioneer 11 - 2015 Temmuz ayı itibarıyla yaklaşık 111.4 AU mesafede bulunmaktadır ve Güneş Sisteminin dışında doğru yılda ortalama 2.4 AU kadar yol almaktadır
Voyager 1 - 2016 Ağustos ayı itibarıyla yaklaşık 135.7 AU mesafede bulunmaktadır ve Güneş Sisteminin dışında doğru yılda ortalama 3.6 AU kadar yol almaktadır
Voyager 2 - 2016 Ağustos ayı itibarıyla yaklaşık 111.4 AU mesafede bulunmaktadır ve Güneş Sisteminin dışında doğru yılda ortalama 3.3 AU kadar yol almaktadır
Uzay aracı türleri > Kaynak kesintisi yaşayan ve iptal edilen programlar > İnsanlı uzay araçları

Çin'in Shuguang kapsül projesi (ing:Shuguang)
Sovyetlere ait Soyuz Kontakt kapsül projesi
Sovyetlere ait Almaz uzay istasyonu projesi
ABD'nin İnsanlı Yörünge Laboratuvarı -  uzay istasyonu
ABD'nin Altair - Ay iniş aracı (ing: Altair)
Uzay aracı türleri > Kaynak kesintisi yaşayan ve iptal edilen programlar > Çok aşamalı uzay uçakları

ABD'nin X-20 uzay uçağı projesi (ing:Boeing X-20)
Sovyet Sarmal mekik  programı(ing:Spiral shuttle)
Sovyet /Rus Buran-sınıfı mekik programı
ESA'ya ait Hermes mekiği  projesi (ing: Hermes)
Kliper Rus yarı-mekik/yarı-kapsül projesi
Japonya'ya ait HOPE-X mekik projesi
Çin'in Shuguang programı kapsamındaki Project 921-3 mekik projes i(ing:Shuguang)