Çerkesya
Tarih > Yeni Çağ > Çerkes sürgün ve soykırımı

Ana madde: Çerkes Soykırımı
Kbaade savaşının ardından Çerkes sürgün ve soykırımı başlamış oldu. Ruslar, Çerkes köylerini basıp yakmaya, geri dönüşü olanaksızlaştırmak için de tarlaları tahrip etmeye, meyve ağaçlarıa kadar keserek halkı Karadeniz kıyısına doğru sürmeye başladılar. Rus askerleri, hamile kadınların karnını yararak içindeki bebeği çıkarmak gibi çeşitli pek çok acımasız yöntemleri kendini eğlendirmek için kullanıyordu.
Rus İmparatorluğuna teslim olmayan Çerkeslerin çoğu öldürüldü ya da sürgüne maruz kaldı. Osmanlı gemileri tarafından Anadolu, Balkanlar ve Orta Doğu'ya (günümüzde Türkiye, Suriye, Ürdün, Filistin, İsrail, Irak, Kosova ve İran) yerleştirilen Çerkesler, yolda Osmanlı gemicilerinden de zulüm gördü ve başta salgın hastalıklar olmak üzere pek çok sebeple yolda büyük kayıp verdiler. İtaat eden azınlık kısım ise Kuban Nehri yakınındaki bataklıklara yerleştirildi. Sonunda Çerkesya bir baştan öbür başa, hemen bütünüyle soykırım ve etnik temizlikten geçirilmiş oldu.
| Kabileler | Soykırımdan önce | Soykırımdan sonra | Hayatta kalan oranı | Öldürülen veya sürgün edilen oranı |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Toplam | 1.235.240‬ | 86.655 | 7.015% | 92,985% |
| Kabartaylar | 350.000 | 50.000 | 7.000% | 93.000% |
| Şapsığlar | 300.000 | 1.983 | 0.661% | 99.339% |
| Abzehler | 260.000 | 14.660 | 5.648% | 94.362% |
| Natuhaylar | 240.000 | 175 | 0.073% | 99.927% |
| Çemguylar | 80.000 | 3.140 | 3.925% | 96.075% |
| Bjeduğlar | 60.000 | 15.263 | 25.438% | 74.561% |
| Memhığlar | 8.000 | 1.204 | 15.050% | 84.950% |
| Ademıylar | 3.000 | 230 | 7.667% | 92.333% |
| Ubıhlar | 74.000 | 0 | 0.000% | 100.000% |
| Janeler ve Hatıkuaylar | 100.000 | 0 | 0.000% | 100.000% |

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Deniz kenarında yedi yıl boyunca atılmış insan kemikleri vardı. Kargalar erkek sakallarından ve kadın saçlarından yuvalarını kurarlardı. Deniz yedi yıl boyunca karpuz gibi insan kafataslarını atıyordu. Benim orada gördüklerimi düşmanımın bile görmesini istemem. | ” |
—1929 baharında Adigey'e bilimsel çalışma üzerine giden Gürcü tarihçi Simon Canaşia'nın karşılaştığı 91 yaşında bir ihtiyar, 
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Yolda sarsıcı bir görüntüyle karşılaştık, kadın, çocuk ve yaşlıların cesetleri, parçalara ayrılmış, yarısı köpekler tarafından yenmiş, sürülenler açlık ve hastalıkla boğuşuyor, neredeyse bacaklarını hareket ettirecek güçleri yok, yere devriliyorlar ve canlı halleriyle köpeklere yem oluyorlar. Türk gemiciler en ufak hastalık belirtisi gösterenleri anında suya fırlatıyor. Dalgalar, bu şanssız cesetleri Anadolu kıyılarına sürüklüyor. Sürgüne gönderilenlerin sadece yarısı karayı canlı görebildi. | ” |
—Ivan Drozdov, Rus asker, 
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Novorossiisk limanında gördüklerimi asla unutmayacağım, on yedi bin Çerkes kıyıda toplanmış. Yılın kötü zamanı ve bitmek bilmeyen salgınlar durumu daha da kötü yapıyordu. Sadece görmek bile insanın kalbini acıtıyordu, zayıf bir kadın cesedi çöplüğe iki bebeğiyle beraber atılmış, birisi hayat mücadelesi içinde, diğeri annesinin göğsünde besin arıyor. Maalesef böyle sahneler nadir değildi. | ” |
—Adolf Petroviç Berge, Rus kumandan,