stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bir sonraki Türkiye genel seçimleri
Arka plan > 2023 genel seçimleri

Ana madde: 2023 Türkiye genel seçimleri
Bir önceki genel seçimler 14 Mayıs 2023'te, cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turu ise 28 Mayıs 2023'te gerçekleştirilmiştir. 2014'ten beri görevde olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 2023'teki seçimde yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Genel seçimlerde %35,62 oy alan AK Parti meclisteki 600 sandalyenin 268'ini kazanarak birinci sırada yer aldı. Ana muhalefet partisi olan CHP, 169 sandalye ile meclise girdi.
Ayrıca, Yeşil Sol Parti'den 61, MHP'den 50, İYİ Parti'den 43, Yeniden Refah Partisi'nden 5, TİP'den 4 milletvekili meclise girmek için yeterli oyu aldı.
Seçimlerden sonra kurulan ittifaklar dolayısıyla AK Parti listelerinden seçilen 4 milletvekili Hür Dava Partisi'ne, 1 milletvekili Demokratik Sol Parti'ye, CHP'den seçilen 15 milletvekili DEVA Partisi'ne, 10'ar milletvekili Gelecek Partisi ve SAADET'e, 3 milletvekili DP'ye, Yeşil Sol Parti'den seçilen 2 milletvekili EMEP'e, 2 milletvekili HDP'ye ve 1 milletvekilide TÖP'e geçti ve böylelikle 16 partinin temsil edildiği bir meclis dağılımı ortaya çıkmış oldu.
2 Haziran 2023 tarihinde düzenlenen yemin törenine Gezi Parkı davası nedeniyle hapis yatan Hatay milletvekili Can Atalay katılamadı. Ardından milletvekilliği düşürüldü.
4 Haziran 2023 tarihinde Recep Tayyip Erdoğan tarafından Türkiye'nin 2. cumhurbaşkanlığı kabinesi açıklandı. 67. Türkiye Hükûmeti'nde yer alan cumhurbaşkanlığı yardımcısı ve 17 bakanlığın 15'i değişerek yeni isimler göreve başladı.
Arka plan > Ana muhalefette lider değişimi

Ekonomik krize, COVID-19 pandemisinin yönetim şeklinde ve Kahramanmaraş depremlerine rağmen, Kılıçdaroğlu, ikinci turda oyların %48'ini alarak Erdoğan'a karşı seçimleri kaybetti. Millet İttifakı, iktidardaki Cumhur İttifakı'na karşı parlamentoda azınlık kaldı. Seçimden sonra düzenlenen 38. Olağan Kurultayda, Özgür Özel, 2010'dan beri bu görevi sürdüren Kılıçdaroğlu'nu yenerek CHP'nin genel başkanı seçildi.
Özel, 5 Kasım 2023'te gerçekleştirilen kurultayda Kemal Kılıçdaroğlu karşısında 2. turda 812 oy ile CHP genel başkanı seçildi. Parti tarihinde mevcut genel başkanın aday olduğu bir kurultayda ilk kez genel başkan değişimi yapılmış oldu. 6 Kasım 2023'te Özel, "Erdoğan'ın stresini anladığını ve bundan sonra her geçen günün Erdoğan için daha zor, kendileri için daha moralli olacağını" belirterek, "Cumhuriyet Halk Partisi'nden endişe etmeye devam etsin" şeklinde bir cümle kurdu. Özgür Özel, 11 Kasım 2023 tarihinde Türkiye'de ana muhalefet partisi tarafından ilk kez kurulan 'gölge kabine' yapısını duyurarak I. Türkiye Gölge Kabinesi'ni MYK üyeleri arasından kurdu.
Arka plan > 2024 yerel seçimleri

Ana madde: 2024 Türkiye yerel seçimleri
2024 yılında Özel liderliğinde Cumhuriyet Halk Partisi, 46 yıl aradan sonra birinci parti oldu ve ülke genelinde 22 yıl sonra ilk kez AK Parti'yi geçti. 2024 yerel seçimlerinde parti, Hatay hariç mevcut büyükşehirlerinin hepsini korudu ve Bursa, Balıkesir, Denizli ve Manisa Büyükşehir Belediyelerini kazandı.
İktidarda olan AK Parti, 22 yılın ardından ilk kez Türkiye genelinde ikinci parti konumuna geldi. Erdoğan, "Partimizin organlarında 31 Mart neticelerini değerlendireceğiz, özeleştirimizi yapacağız. Sandık sonuçları irtifa kaybı yaşadığımızı gösteriyor." dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan için bir "seçim felaketi" olarak nitelendirilen yerel seçimlerle ilgili yorumcular, hükûmetin Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı süresini uzatmak için anayasada değişiklik yapma niyetinin askıya alınacağını öne sürdü. Seçimlerin ardından İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ana muhalefetin adayı olacağı iddia edildi.
Seçim sistemi

Milletvekili genel seçimleri, 5 yılda bir, 600 üyeli Türkiye Büyük Millet Meclisine üye seçmek için, D'Hondt sistemiyle 87 seçim bölgesinde parti listeli nispi temsil ile yapılır.
Seçim sistemi > Oy kullanma yeterliliği

Genel seçimlerde oy kullanabilmek için, ilgili kanunda herhangi bir değişiklik yapılmadığı sürece, bu yeterliliklere sahip olmak gereklidir:
Oy kullanılan bölgede nüfus müdürlüklerine bildirilen ikametgâh,
seçim günü itibarıyla 18 yaş ve üzerinde olmak,
Türk vatandaşı olmak,
yasal olarak oy kullanma hakkından mahrum olmamak (örn. "görev yapan erler ve askeri öğrenciler", "kamu hizmetlerinden yasaklı olanlar", "taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler")
Oy kullanma yeterliliğine sahip olan Türkiye vatandaşlarının MERNİS adres kayıt sisteminde yer almaları gerekmektedir. Bir kişi kayıtlı ikamet ettiği bölge dışında oy kullanmak için başka bir bölgeyi kaydettiremez. Seçmen bilgilerinde yanlışlık olması durumunda nüfus müdürlüğüne başvurulması gerekmektedir. Ayrıca, oy kullanırken kişinin resmi bulunan kimlik kartı, pasaport, evlenme cüzdanı, askerlik belgesi, sürücü belgesi, yargı mensuplarına verilen özel meslek kartı, askerî kimlik kartı belgelerinden birini bulundurmak gereklidir.
Seçim sistemi > Seçim bölgeleri

Yüksek Seçim Kurulu, seçim bölgelerinden çıkacak olan milletvekili sayısını nüfusa oranla düzenleme yetkisine sahiptir.
Son genel seçimlerde milletvekili sayılarının seçim bölgelerine göre dağılımı tabloda verilmiştir. Önceki genel seçimlerde Antalya, Kocaeli, Sakarya ve Tekirdağ'ın milletvekili sayısı birer artarken Denizli, Eskişehir, Muş ve Tunceli illerinde birer milletvekili azalmıştır.
Anketler

Ana madde: Bir sonraki Türkiye genel seçimleri için yapılan anketler
Kurultay'da Özgür Özel, 2023
2024 yerel seçim sonuçları
Grafikteki eğriler, yerel regresyon (LOESS) yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur.
Güvercin (film)

| --- | --- |

Yönetmen: Banu Sıvacı
Yapımcı: Banu Sıvacı Mesut Ulutaş
Senarist: Banu Sıvacı
Oyuncular: Kemal Burak Alper Ruhi Sarı Demet Genç Michal Elia Kamal Evren Erler Mazlum Taşkıran
Müzik: Canset Özge Can
Görüntü yönetmeni: Arda Yıldıran
Kurgu: Mesut Ulutaş
Yapım şirketi: Anagraf Film
Dağıtıcı: Anagraf Film
Cinsi: Sinema filmi
Renk: Renkli
Çıkış tarih(ler)i: 22 Şubat 2018 (2018-02-22) (Berlin) 17 Nisan 2018 (2018-04-17) (UİFF)
Süre: 78 dk.
Ülke: Türkiye
Dil: Türkçe
Güvercin, yönetmenliğini ve senaristliğini Banu Sıvacı'nın gerçekleştirdiği 2018 çıkışlı dramatik film.
Ödüller ve adaylıklar

| Ödül / Festival | Tören tarihi | Kategori | Ödülü alan(lar) veya aday(lar) | Sonuç | Kay>  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Uluslararası İstanbul Film Festivali | 17 Nisan 2018 | Seyfi Teoman En İyi İlk Film | Güvercin | Kazandı |  |
| Uluslararası İstanbul Film Festivali | 17 Nisan 2018 | Altın Lale | Güvercin | Aday gösterildi |  |
| Uluslararası İstanbul Film Festivali | 17 Nisan 2018 | En İyi Özgün Müzik | Canset Özge Can | Kazandı |  |
| Ankara Uluslararası Film Festivali | 29 Nisan 2018 | En İyi Film | Güvercin | Aday gösterildi |  |
| Ankara Uluslararası Film Festivali | 29 Nisan 2018 | Mahmut Tali Öngören En İyi İlk Film Ödülü | Güvercin | Kazandı |  |
| Ankara Uluslararası Film Festivali | 29 Nisan 2018 | En İyi Erkek Oyuncu | Kemal Burak Alper | Kazandı |  |
| Sofya Uluslararası Film Festivali | 18 Mart 2018 | En İyi Yönetmen | Banu Sıvacı | Kazandı |  |
Büyük Yalan

Başlığın diğer anlamları için Büyük Yalan (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Büyük Yalan |
| --- | --- |
Format: Televizyon dizisi
Tür: Drama
Yönetmen: Yüksel Aksu   Adnan Güler
Başrol: Halil Ergün Emrah   Sinem Öztufan  Hülya Darcan
Ülke:  Türkiye
Dili: Türkçe
Sezon sayısı: 2
Bölüm sayısı: 69
Yapım
Yapımcı: Faruk Turgut
Mekân: Muğla
Yapım şirketi: Gold Film
Yayın bilgileri
Kanal: atv
Ses formatı: Stereo
Yayın tarihi: 19 Kasım 2004 (2004-11-19) - 9 Haziran 2006 (2006-06-09)
Durumu: Sona erdi


Büyük Yalan, Gold Film imzalı, yapımcılığını Faruk Turgut'un, yönetmenliğini ise Yüksel Aksu ile Adnan Güler'in üstlendiği, 2004-2006 yılları arasında atv'de yayımlanan Türk yapımı dram türündeki televizyon dizisidir. Başrollerini Emrah ve Sinem Öztufan'ın paylaştığı dizinin çekimleri Muğla'da gerçekleştirilmiştir. 2 sezondan oluşan dizi, 69. bölümü ile final yaparak sona erdi.
Oyuncu kadrosu ve karakterler

Halil Ergün - Ethem Vardarlı
Emrah - Emirhan (ses. Umut Tabak)
Sinem Öztufan - Reyhan (ses. Canan Kılıç)
Hülya Darcan - Rüksan Vardarlı (ses. Funda Oskay)
Zeliha Sürücü - Hatice Dinçer (ses. Mehpare Özlük)
Murat Yıldırım - Okan
Tülay Bekret
Mehmet Uslu
Aytaç Ağırlar
Damla Özen - Vildan Vardarlı
Mehtap Bayri
Erdal Cindoruk
Emin Gümüşkaya
Kevork Türker - İbrahim Dinçer (ses. Sinan Divrik)
Nurhan Özenen - Nisa Dinçer (ses. Yeşim Ceren Bozoğlu)
Gülşen Sezek - Hakime
Şıvga Gerez
Nalan Kuruçim
Muhammet Uzuner
Mihriban Er
Nevin Efe (ses. Elif Baysal)
Arzu Gamze Kılınç
Tuğçe Kiltaç
Sevinç Aktansel
Muzaffer Demirel
Yaşar Güner
Yayın takvimi

| Sezon | Yayın günü ve saati | Sezon başlangıcı | Sezon finali | Çekilen bölüm sayısı | Bölüm aralığı | Yayın yılı | TV kanalı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. sezon | Cuma 20.00 | 19 Kasım 2004 | 24 Haziran 2005 | 30 | 1-30 | 2004-2005 | atv |
| 2. sezon | Cuma 20.00 | 9 Eylül 2005 | 9 Haziran 2006 (Final) | 39 | 31-69 | 2005-2006 | atv |
Bölümler > 1. sezon (2004-2005)

19 Kasım 2004 - 1. Bölüm
26 Kasım 2004 - 2. Bölüm
3 Aralık 2004 - 3. Bölüm
10 Aralık 2004 - 4. Bölüm
17 Aralık 2004 - 5. Bölüm
24 Aralık 2004 - 6. Bölüm
7 Ocak 2005 - 7. Bölüm
14 Ocak 2005 - 8. Bölüm
21 Ocak 2005 - 9. Bölüm
28 Ocak 2005 - 10. Bölüm
4 Şubat 2005 - 11. Bölüm
11 Şubat 2005 - 12. Bölüm
18 Şubat 2005 - 13. Bölüm
25 Şubat 2005 - 14. Bölüm
4 Mart 2005 - 15. Bölüm
11 Mart 2005 - 16. Bölüm
18 Mart 2005 - 17. Bölüm
25 Mart 2005 - 18. Bölüm
1 Nisan 2005 - 19. Bölüm
8 Nisan 2005 - 20. Bölüm
15 Nisan 2005 - 21. Bölüm
22 Nisan 2005 - 22. Bölüm
29 Nisan 2005 - 23. Bölüm
6 Mayıs 2005 - 24. Bölüm
13 Mayıs 2005 - 25. Bölüm
20 Mayıs 2005 - 26. Bölüm
27 Mayıs 2005 - 27. Bölüm
3 Haziran 2005 - 28. Bölüm
10 Haziran 2005 - 29. Bölüm
24 Haziran 2005 - 30. Bölüm (Sezon finali)
Bölümler > 2. sezon (2005-2006)

9 Eylül 2005 - 31. Bölüm
16 Eylül 2005 - 32. Bölüm
23 Eylül 2005 - 33. Bölüm
30 Eylül 2005 - 34. Bölüm
7 Ekim 2005 - 35. Bölüm
14 Ekim 2005 - 36. Bölüm
21 Ekim 2005 - 37. Bölüm
28 Ekim 2005 - 38. Bölüm
4 Kasım 2005 - 39. Bölüm
11 Kasım 2005 - 40. Bölüm
18 Kasım 2005 - 41. Bölüm
25 Kasım 2005 - 42. Bölüm
2 Aralık 2005 - 43. Bölüm
9 Aralık 2005 - 44. Bölüm
16 Aralık 2005 - 45. Bölüm
23 Aralık 2005 - 46. Bölüm
30 Aralık 2005 - 47. Bölüm
6 Ocak 2006 - 48. Bölüm
20 Ocak 2006 - 49. Bölüm
27 Ocak 2006 - 50. Bölüm
3 Şubat 2006 - 51. Bölüm
10 Şubat 2006 - 52. Bölüm
17 Şubat 2006 - 53. Bölüm
24 Şubat 2006 - 54. Bölüm
3 Mart 2006 - 55. Bölüm
10 Mart 2006 - 56. Bölüm
17 Mart 2006 - 57. Bölüm
24 Mart 2006 - 58. Bölüm
31 Mart 2006 - 59. Bölüm
7 Nisan 2006 - 60. Bölüm
14 Nisan 2006 - 61. Bölüm
21 Nisan 2006 - 62. Bölüm
28 Nisan 2006 - 63. Bölüm
5 Mayıs 2006 - 64. Bölüm
12 Mayıs 2006 - 65. Bölüm
19 Mayıs 2006 - 66. Bölüm
26 Mayıs 2006 - 67. Bölüm
2 Haziran 2006 - 68. Bölüm
9 Haziran 2006 - 69. Bölüm (Final)
Max Euwe

| Max Euwe |
| --- | --- |
Max Euwe, 1963
Doğum: 20 Mayıs 1901(1901-05-20) Amsterdam, Hollanda
Ölüm: 26 Kasım 1981 (80 yaşında) Amsterdam, Hollanda 
FIDE unvanı: Büyükusta (1950)
En yüksek ELO: 2530 (Mayıs 1974)
Max Euwe (1956)
Max Euwe (d. 20 Mayıs 1901, Watergraatsmeer (Amsterdam) - ö. 26 Kasım 1981, Amsterdam), Hollandalı satranç oyuncusu, matematikçi ve yazardır.
Hollanda'da dünyaya gelen Euwe 5 yaşında satrancı öğrendi ve 10 yaşındayken bir yerli turnuvada oynadı. Bundan sonraki yıllarda da ancak Hollanda'daki turnuvalarda oynayan Euwe I. Dünya Savaşı'ndan hemen sonra Hastings 1919 turnuvasında oynayıp başarılı uluslararası kariyeri başladı. 1 yıl sonra Göteborg 1920 ustalar turnuvasında tanınmış ustalar olan Grünfel Saemish ve diğerlerini geride bırakarak başarılı turnuva oyuncusu İsviçreli Johner'in arkasından 2. oldu. 1926 yılında Alekhine ile yaptığı maçta 1 puan farkla kaybetti. Alekhine 1 yıl sonra dünya şampiyonu oldu. Kırk yıldan fazla süren aktif satranç kariyeri sırasında oynadığı 119 turnuvanın 64ünü kazandı. Alekhine ile oynadığı 1935'teki ünvan maçında kariyerinin zirvesinde bulunuyordu.
1923’te Amsterdam Üniversitesi Matematik Bölümü’nden çok iyi bir dereceyle mezun olan Euwe 1926 yılında doktorasını tamamladı. Aynı zamanda amatör bir boksör olan Euwe'nin Avrupa Amatör Boks Şampiyonası ağır sıklet dalında şampiyonluğu bulunmaktadır.
Euwe 1970 yılında FIDE başkanlığına seçildi. Görevde kaldığı sekiz yıl boyunca kendi imkanlarını da kullanarak 100’ün üstünde ülkeye ziyarette bulundu. 30 ülkenin FIDE’ye katılmasına öncülük etti. Dünyada satrancın gelişimine önemli katkılarda bulundu.
Küçük Kovboy

| --- | --- |
Küçük Kovboy
Küçük Kovboy film posteri
Yönetmen: Guido Zurli
Yapımcı: Türker İnanoğlu
Oyuncular: Cüneyt Arkın İlker İnanoğlu Pascale Petit Sergio Ciani
Stüdyo: Erler Film
Çıkış tarih(ler)i: 1973
Ülke: Türkiye İtalya
Dil: Türkçe
Önceki film: Yumurcak Küçük Şahit
Devam filmi: Yumurcak / Veda
Yumurcak Küçük Kovboy yönetmenliğini Guido Zurli'nin yaptığı, başrolünde İlker İnanoğlu ve Cüneyt Arkın'ın yer aldığı 1973 yapımı Türk western filmidir.
Konusu

Yumurcak, Vahşi Batı'da bir köyde yaşamaktadır. Bir gün okuldan dönerken yolda gangster Demirbilek (Sergio Ciani) ve çetesi tarafından kaçırılır. Annesi Maureen'den (Ida Galli) fidye parası isterler. Fidyeyi ödeyemeyen Maureen, bir çocuğun ölümünden sorumlu olduğu için birkaç yıldır silah kullanmayı bırakan Silahşor Keskin'den (Cüneyt Arkın) yardım ister. Maureen'in çiftliğinde Demirbilek'e sadık olan işçilerden biri casusluk yapar, bu yüzden Keskin de kaçırılır. Maureen artık fidyeyi ödemek için evini satmaya bile razı olur. Maureen oğlu Yumurcak'ı teslim alması sırasında çiftliğindeki çalışanları arasındaki haini keşfedince o da tutsak edilir. Ancak bu arada Keskin ve Yumurcak aralarındaki bağları gevşetmeyi başarmıştır; eski silahşor Keskin, haydutu öldürür. Artık bir aile olarak mutlu geleceklerinin önünde hiçbir şey duramaz.
Oyuncular

Cüneyt Arkın - Keskin (ses. Toron Karacaoğlu)
İlker İnanoğlu - Yumurcak (ses. Nilgün Kasapbaşoğlu)
Pascale Petit - Maureen (ses. Gülen Kıpçak)
Sergio Ciani - Demirbilek (ses. Sadettin Erbil)
Evelyn Stewart - Yumurcak'ın Annesi (ses. Nevin Akkaya)
Erol Taş - Kahya (ses. Timuçin Caymaz)
Feridun Çölgeçen - Tefeci
Süheyl Eğriboz - Demirbilek'in adamı
İhsan Gedik - Demirbilek'in adamı
Adnan Mersinli
Niyazi Gökdere
Zeki Alpan - Yolcu
Oktar Durukan (ses. Doğan Bavli)
Tevfik Şen
Sohban Koloğlu
Gişe Memuru

| --- | --- |

Yönetmen: Tolga Karaçelik
Yapımcı: Tolga Karaçelik Necati Akpınar Engin Yenidünya
Senarist: Tolga Karaçelik
Oyuncular: Serkan Ercan, Nur Aysan, Zafer Diper, Büşra Pekin
Görüntü yönetmeni: Ercan Özkan
Sanat yönetmeni: Nadide Argun
Kurgu: Evren Luş Tolga Karaçelik
Stüdyo: BKM Film
Dağıtıcı: UIP Dağıtım
Cinsi: Sinema filmi
Türü: Dram, Fantastik
Renk: Renkli
Yapım yılı: 2010
Çıkış tarih(ler)i: 6 Mayıs 2011 (2011-05-06) (Türkiye)
Süre: 96 dakika
Ülke:  Türkiye
Dil: Türkçe
Hasılat: 168.950 TL
Gişe Memuru, başrollerini Serkan Ercan ve Nur Aysan'ın paylaştığı 2010 yapımı Türk filmidir.
Filmin Konusu

Kenan (Serkan Ercan); insanlarla ilgilenmekten çok hayal dünyasına dalan, babası ile aynı evde oturan sessiz sakin bir gişe memurudur. Tavşancık gişeler bölgesinde gişe memurluğu yapmaktadır. Bu hayal olayları, ona en çok araba geçiren şöhretini kazandırmıştır. Kenan'ın, annesinin ölümünden sonra babası ile arası ciddi bir şekilde bozulur. Kenan'ın bu hayatı, yeni atanacağı gişelerde değişecektir.
Oyuncu kadrosu

Serkan Ercan-Kenan
Zafer Diper-Kenan'ın babası Hakkı
Nergis Öztürk-Nurgül
Büşra Pekin-Nevra
Nadir Sarıbacak-Hüseyin
Ruhi Sarı-Cengiz
Sermet Yeşil-Artun
Mustafa Can Poyraz-Remzi
Nur Fettahoğlu-Kadın
Tarık Şerbetçioğlu-İşletme Şefi
Enes Mazak-İbrahim
Mustafa Cankılıç-İlhan
İskender Bağcılar-Kemalettin
Erkan Avcı-Afar Şoför
Adem Yavuz Özata
Tolga Yeter-Mustafa
Faruk Karaçay-Erol
Türkü Turan
Ödüller

47. Antalya Altın Portakal Film Festivali
En İyi İlk Film Gişe Memuru (Tolga Karaçelik)
En İyi Görüntü Yönetmeni Ercan Özkan (Gişe Memuru)
En İyi Erkek Oyuncu Serkan Ercan (Gişe Memuru)
Ön Türkçe

| Ön Türkçe |
| --- | --- |
Bölge: Moğolistan (tahmini)
Dönem: M.Ö. 3000-500 Ön Türkler
Dil ailesi: Altay?  Ön Türkçe
Dil kodları
ISO 639-3: –
Ön Türkçe, Türk dilleri ailesinin Şaz ve Oğur dallarına ayrılmadan önceki dönemlerine ait varsayımsal bir anadildir. Ana Bulgarca ve Ana Türkçe gibi alt kuramsal dillere ayrılır. Diğer anadiller gibi, geçmişteki konuşma dili ile birebir aynı olmayabilir.  "ilk" ve "ön" anlamlarına gelen preliminary sözcüğünde ifade edildiği gibi, ilk Türkçe dönemi olarak da görülebilir.
Kapsam

İlk Türkçe (Pre-Türkçe), alt yapılandırma dilleri olan Ana Türkçe ve Ana Bulgarcanın atasıdır.
Kapsam > Ana Türkçe

Ana Türkçe ya da Ön Türkçe (Proto-Türkçe), Şaz grubunda yer alan Türk dillerinin yapılandırılmış varsayımsal ata dilidir. Bu dil milat başlarından Göktürk dönemine kadar olan sürede Ön Türkler tarafından konuşulmuştur.
Türkçenin elde olan en eski yazılı kaydı; 682-691 yıllarında yazılmış olan Çoyr Yazıtıdır. Fakat bu yazıt Orhun yazıtları kadar hareketlilik ve canlılık göstermediğinden çoğu zaman Orhun Yazıtları Türkçenin ilk yazılı kaynağı kabul edilir. Orhun Yazıtları Türk dillerinin doğu kolunun özelliklerini gösterir. Geçmişte Ana Türkçenin oluşturulma çalışmaları daha çok Eski Doğu Türkçesi ve Oğuz dillerine dayanıyorken günümüzde yaşayan tüm yazılı ve sözlü Türkî dillerin kapsamlı olarak incelenmesine başlandı. Eski doğu Türkçesinin Runik, Uygur ve Mani belgeleri yeniden oluşturulma çalışmalarında etkili olurken, Eski Batı dilleri ile ilgili yazılı kaynaklar yetersizdir.
Kapsam > Ana Bulgarca

Ana Bulgarca ya da Ön Bulgarca (Proto-Bulgarca), Lir grubunda yer alan Türk dillerinin yapılandırılmış varsayımsal ata dilidir. Bu dili milat başından 6.yy.a kadar Ön Bulgarların konuştuğu kabul edilir. 5-6.yy.larda Macarcanın atası olan dile pek çok ödünç kelime vermiştir. Ana Bulgarca yapılandırmalarda Çuvaşçadan, İdil Bulgarcasından, Tuna Bulgarcasından ve başka dillere geçmiş Oğurca kelimelerden yararlanılır. Hazarların, Avarların ve Avrupa Hunlarının bu dili konuşup konuşmadığı konusu verilerin yetersiz olmasından dolayı tartışmalıdır.
Zaman aralığı

Dünyadaki tüm ana dillerin bir üst zaman sınırı yani yaklaşık başlangıç noktası vardır ve bu aralık genellikle Orta Taş Çağı'nın sonu veya Cilalı Taş Devri'nin başıdır. Neolitik Devrim denen dönemde oluşan toplumsal-dilsel koşullar, bugün bildiğimiz anlamda dillerin ortaya çıkması sonucunu doğurmuştur. Ana Türk dili, Ana Türkler tarafından konuşulan, Türk dillerinin ortak atasıdır. İlk Türkçe, Ogur (batı) ve Şaz (doğu) kollarına ayrıldı. İlk Türkçenin en son 2,500 yıl önce Doğu Asya'da konuşulduğu düşünülüyor.
Sesbilimi > Ünsüzler

|  |  | Dudaksıl | Dişsil/Dişyuvasıl> Sıradan | Dişsil/Dişyuvasıl> Damaksıllaşmış | Artdişyuvasıl | Damaksıl | Artdamaksıl | Küçükdilsil | Gırtlaksıl |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Genizsil | Genizsil | /m/ (*m) | /n/ (*n) | /nʲ/ (*ń) |  |  | /ŋ/ (*ŋ) | (/ɴ/) |  |
| Kapantılı | Ötümsüz | /p/ (*p) | /t/ (*t) |  |  |  | /k/ (*k) | (/q/) |  |
| Kapantılı | Ötümlü | /b/ (*b) | /d/ (*d) |  |  |  | /g/ (*g) | (/ɢ/) |  |
| Yarı kapantılı | Yarı kapantılı |  |  |  | /t͡ʃ/ (*č) |  |  |  |  |
| Islıklı | Islıklı |  | /s/ (*s) |  |  |  |  |  | /h/ (*h) |
| Sürtünmesiz | Yanal |  | /l/ (*l) | /lʲ/ (*ĺ) |  |  |  |  |  |
| Sürtünmesiz | r-sesli |  | /r/ (*r) | /rʲ/ (*ŕ) |  |  |  |  |  |
| Yarı ünlü | Yarı ünlü |  |  |  |  | /j/ (*y) |  |  |  |
Küçükdilsil ünsüzler artdamaksıl ünsüzlerin arka ünlüler çevresinde aldığı biçimlerdir. Örneğin *k sesi *eke (eci, abla) sözcüğünde /k/ iken *āk (batı; ak, beyaz) sözcüğünde /q/ idir.
/h/ sesinin İlk Türkçede varlığı tartışmalıdır. Halaçça'da sözcük başında oldukça sık ve düzenli bulunmasından dolayı İlk Türkçeden gelmiş ve sözcük başı *h sesini koruyan tek Türk dilinin Halaçça olabileceği düşünülmektedir, ancak bu Halaçça'ya özgü sonradan bir icat da olabilir.
Sesbilimi > Ünlüler

|  | Ön> Düz | Ön> Yuvarlak | Arka> Düz | Arka> Yuvarlak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kapalı | /i/, /iː/ (*i, *ī) | /y/, /yː/ (*ü, *ǖ) | /ɯ/, /ɯː/ (*ï, *ï̄) | /u/, /uː/ (*u, *ū) |
| Orta | /e/, /eː/ (*ẹ, *ẹ̄) | /ø/, /øː/ (*ö, *ȫ) | /ɤ/, /ɤː/ (*ạ, *ạ̄) | /o/, /oː/ (*o, *ō) |
| Açık | /ɛ/, /ɛː/ (*e, *ē) |  | /a/, /aː/ (*a, *ā) |  |
Yukarıdaki tabloda görüldüğü gibi tüm ünlülerde kısalık-uzunluk ayrımı söz konusudur. Uzun ünlüler uzatma işareti ile gösterilir, örneğin kısa /a/ *a iken uzun /a/ *ā idir. Yalnızca ünlü uzunluğu ile ayrımsanan sözcükler de söz konusudur, örneğin "at" (at) ile "āt" (ad).
Ayrıca Çağdaş Türkçede olduğu gibi İlk Türkçede de büyük (ön-arka) ve küçük (düz-yuvarlak) ünlü uyumları vardır.
Sesbilimi > R-Z ayrımı

Türkçenin *r ve *z ağızlarına ayrılması daha Altay döneminde olmuştur ve en azından M.Ö. 2 bin yıllarına dayanmaktadır. Kimi araştırmacılar Türkçedeki bu ses değişiminde r'nin z'den önce olması düşüncesindedirler. Karşı görüşte olanlar da vardır.
Sözcük bilgisi > Adıllar

| İlk Türkçe | Oğur Türkçesi> Ana Bulgarca | Oğur Türkçesi> Çuvaşça | Genel Türkçe> Ana Genel Türkçe | Genel Türkçe> Türkçe | Genel Türkçe> Azerice | Genel Türkçe> Türkmence | Genel Türkçe> Kazakça | Genel Türkçe> Karahanlı Türkçesi | Genel Türkçe> Özbekçe | Genel Türkçe> Başkurtça | Genel Türkçe> Kırgızca | Genel Türkçe> Sahaca (Yakut) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *bẹ, *ben- | *bi, *men- | e-pĕ, man- | *ben, *ben- | ben, ben-, ban- | mən, mən- | men | men, ma- | men, man- | men | min | men | min |
| *sẹ, *sen- | *si, *sen- | e-sĕ, san- | *sen, *sen- | sen, sen-, san- | sən, sən- | sen | sen, sa-, siz | sen, san- | sen, siz | hin | sen, siz | en |
| *an-, *o-l | *an-, *ol | un-, văl | *an-, *ol | on-, ol | on-, o | ol | on-, o-l | an-, ol | u | ul | al | kini, ol |
| *biŕ  | *bir | pir | *biz | biz | biz | biz | biz | biz | biz | beð | biz | bihigi |
| *siŕ  | *sir | sir | *siz | siz | siz | siz | sender, sizder | siz | sizlar | heð | siler, sizder | ehigi |
| *an-lar | - | vĕsem, vĕsen- | *anlar | on-lar | onlar | olar | olar | olar | ular | ular | alar | kiniler, ollor |