stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ammianus Marcellinus

| Ammianus Marcellinus |
| --- | --- |

Doğum: y. 330 Roma Suriye'si, muhtemelen Antakya (günümüz Antakya, Hatay, Türkiye)
Ölüm: y. 391–400
Milliyet: Romalı
Meslek: Tarihçi ve asker
Önemli eser(ler): Res gestae

Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum Libri (Accursius, Augsburg, 1533)
Ammianus Marcellinus, Antakya doğumlu Romalı tarihçi. 322-400 yılları arasında yaşamış olan Marcellinus imparator Iulianus ile birlikte Pers seferine katılmıştır. 31 kitaptan oluşan bir Roma tarihi (Res Gestae) yazan Marcellinus'un eserinden 353-378 yılları arasındaki olayları anlattığı 14-31. kitaplar günümüze kalmıştır.
Hayatı

325-330 yılları arasında Antioch'da (Antakya) doğmuştur. Yaşamı hakkında çok fazla bilgi bulunmamaktadır. Eldeki bilgilerin hemen hepsi kendi eserinden bildiklerimizden ibarettir. Doğduğu şehir olan Antakya Roma İmparatorluğunun en önemli şehirlerinden biriydi. Yazarın burada uzun bir süre yaşadığını biliyoruz. Büyük ihtimalle varlıklı bir aileye mensuptu ve açıkça iyi eğitim gördüğü anlaşılmaktadır. En azından Rumca ve Latince edebiyat dallarında oldukça sağlam bilgi birikimine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Ammianus genç yaşlarda orduda muhafız (protector domesticus) subayı olarak görev aldı. Görevi gereği ordu komutanı (magister militum) Ursicinus'a kişisel olarak eşlik etmek ve onu korumaktı. Tahminlere göre Ursicinus, Ammianus'un hem hamisi (Patronus) hem de destekleyicisiydi. 354 yılında Ammianus amirine Antakya'ya kadar eşlik etti ki o sırada şehirde Constantius Gallus ve eşi Constantina hüküm sürmekteydi. 355 yılında Köln'deki “Gasıp Silvanus’un ortadan kaldırılması harekatına katıldı. Ammianus 357 yılına kadar Ursicinus’un maiyetinde, o dönemde bir “Caesar” olarak Constantius'un bir akrabası olan Julian'ın yönettiği –Ammianus ileride tarih eserinde bu şahısı bir kahraman olarak tasvir etmiştir-, Galya'da kaldı. Daha sonra Ammianus Ursicinus ile beraber imparatorluğun doğusuna yöneldi ve burada Pers İmparatoru II. Şapur'a karşı savaşa katıldı. Bu savaşlar sırasında üstünlük kuran Persler 359 yılında Roma'nın doğu bölgelerini içine alan geniş çaplı bir işgal harekâtı yürütmekte iken, bir Roma müstahkemi olan Amida'nın Persler tarafından ele geçirilmesi sırasında hayatta kalabilen çok az sayıda insandan birisi olmak, Ammianus için çok sert bir tecrübe olmuştu. Şehirde kalan herkesi kıyımdan geçiren Persler'in elinden güçlükle kaçabilmişti. Amida'nın kuşatılması ve şehrin düşüşünü ayrıntılı ve canlı biçimde eserinde anlatır ki bu olay Roma tarihine dair klasik eserlerden sayılan hiçbir eserde bulunmaz. 360'ta Ursicinus görevinden alındı ancak Ammianus orduda hizmet etmeye devam etti. Julian'ın 363 yılındaki felaketle sonuçlanan Pers seferine katıldı. 363 yılında ordudan ayrıldı ve Yunanistan, Trakya ve Mısır'a seyahat etti. 380 yılında Roma'ya gitti. Aynı şehirde daha sonra tarihî eseri olan (icraatlar) Res Gestae'yi kaleme aldı. Eserinin tam adı bilinmemektedir. Ammianus'un eserinin kendi zamanında tanınıyor olma ihtimali vardır. Antioch'lu tanınmış retorik ustası Libanios ile Ammianus arasında yazılan bir mektupta eserin son derece sevildiği yazılmaktadır. Mektupta Ammianus'un eserini 390'lı yıllarda Roma'da ders olarak anlattığı ve büyük bir ilgi ve dikkatle takip edildiğinden bahsetmektedir. Yine Ammianus'un daha sonra senatoya alındığı tahminleri bulunmakla ne senato konusunda ne de senatörlerle ilişkisi kesin olarak bilinememektedir. Aynı şekilde Yazarın ölüm yılında tam olarak bilinemiyor, ancak yapılan araştırmalar 395-400 yılları arasında bir tarihte ölmüş olabileceğini ortaya koymuştur.
Eserleri

Res Gestae 31 kitaptır Latince olarak kaleme alınmıştır. Bir Roma tarihi olarak yazılan eser Tacitus'un eserinin devamı niteliğindedir. İmparator Nerva'nın ölümünden İmparator Valens'in öldüğü zamana (Hadrianapolis Savaşı) kadar meydana gelen olayları anlatır. Eserin tamamı elimizde bulunmamaktadır, yalnızca 353 yılından sonraki olayları konu alan 18 eser günümüze ulaşabilmiştir. Eserini Tacitus, Heradotos, Srabon, Xenophon, Josephus ve Karrhai'li Magnus gibi antik çağın önemli yazarlarının eserlerinden, resmi belgelerden ve kendi gözlemlerinden yararlanarak kaleme almıştır. Eserinde hayranı olduğu Tacitus'un eserine erişmeye çalışmış ve Herodotos'un oldukça fazlaca etkisinde kalmıştır. Eserin bir diğer önemi de Türk tarihi açısından son derece önemli bilgilere yer vermesidir. Hunların Avrupa önlerinde ilk kez görülmelerinden, Hunların Alanları hakimiyetleri altına alarak Don Nehri üzerinden Avrupa içlerine ulaşmasına, Gotları mağlup etmelerine, kültürlerine adetlerine ve sosyal yaşamlarına dair birçok enteresan bilgi ihtiva etmektedir. Gerçi bu bilgilerin birçoğunda yazarın taraflı görüşüne şahit olsak da bu bilgileri ihtiva ediyor olması bile eseri başlı başına değerli kılmaktadır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 90056260  BNC: 000125771  BNE: XX1071558  BNF: cb118886885 (data)  CANTIC: a10958319  CiNii: DA03039953  GND: 118502581  HDS: 010299  ISNI: 0000 0001 2128 7256  LCCN: n80065875  LNB: 000004902  NDL: 001277274  NKC: jn19981000103  NLA: 35782674  NLG: 62592  NLI: 987007257744605171  NSK: 000117901  NTA: 069695288  RERO: 02-A000007233  SELIBR: 175247  SUDOC: 026684942  Trove: 1085248  VIAF: 89594750   WorldCat (LCCN): n80-065875
Aphis holodisci

Aphis holodisci, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Aphis holoenotherae

Aphis holoenotherae, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Anna (film, 1987)

| --- | --- |

Yönetmen: Yurek Bogayevicz
Yapımcı: Deirdre Gainor Julianne Gilliam
Yazar: Yurek Bogayevicz Agnieszka Holland
Oyuncular: Sally Kirkland Paulina Porizkova Robert Fields
Müzik: Greg Hawkes
Görüntü yönetmeni: Bobby Bukowski
Kurgu: Julie Sloane
Dağıtıcı: Vestron Pictures
Çıkış tarih(ler)i: 2 Ekim 1987 (1987-10-02)
Süre: 100 dakika
Ülke: ABD
Dil: İngilizce
Hasılat: $1,236,848
Anna, Yurek Bogayevicz'in yönettiği ve başrollerinde Sally Kirkland, Robert Fields, Paulina Porizkova, Steven Gilborn ve Larry Pine'ın oynadığı 1987 ABD yapımı filmdir. Agnieszka Holland tarafından, Polonyalı aktrisler Elżbieta Czyżewska ve Joanna Pacula'nın gerçek yaşamına dayanan Holland ve Bogayevicz'in bir hikâyesinden uyarlanmıştır.
Kirkland, En İyi Kadın Oyuncu Akademi Ödülü'ne aday gösterildi ve Sinema Filminde En İyi Kadın Oyuncu dalında Altın Küre Ödülü'nü ve En İyi Kadın Başrol için Independent Spirit Ödülü'nü kazandı.
Kaynaklar

↑  ""Greg Hawkes" at LinkedIn". 23 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2022.
↑  "Anna". Box Office Mojo. 17 Aralık 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi.
↑  "'Anna,' on Stardom Of Czechs". The New York Times. 2 Ekim 1987. 24 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2022.
1 2  "25 Years After Anna, Sally Kirkland Reflects on the Oscar Race for Best Actress". The Huffington Post. 22 Şubat 2012. 23 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.  Yazar |ad1= eksik |soyadı1= (yardım)
↑  "Sally Kirkland". Goldenglobes.com. 1 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Antoni Pitxot

| Antoni Pitxot> Gala-Salvador Dalí Vakfı Müzeleri Direktörü |
| --- | --- |
Görev süresi 1989-2015
Yerine gelen: Montse Aguer
Kişisel bilgiler
Doğum: Antoni Pichot Soler 05 Ocak 1934(1934-01-05) Figueras, İspanya
Ölüm: 12 Haziran 2015 (81 yaşında) İspanya
Mesleği: Ressam
Antoni Pitxot (Katalanca telaffuz: [ənˈtɔni piˈtʃɔt]) (d. 5 Ocak 1934; Figueres, Katalonya - ö. 12 Haziran 2015), İspanyol ressam.
Hayatı

Sanatçı olan amcası Ramon Pichot'nun da içinde bulunduğu bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. On üç yaşındayken çizim dersleri almaya başlamış; gençlik dönemini Lizbon, Bilbao, Barselona ve Madrid gibi kentlerde geçirmiştir. Pitxot 1965'te Barselona'da düzenlenen La Punyalada yarışmasında da altın madalya kazanma başarısı göstermiştir..
Salvador Dalí'nin yakın arkadaşıdır.
Andrena vogleri

Andrena vogleri, Andrena cinsine bağlı bir hayvan türüdür.
Andrena viridescens

Andrena viridescens, Andrena cinsine bağlı bir hayvan türüdür.
Andrena volka

Andrena volka, Andrena cinsine bağlı bir hayvan türüdür.
Cemal Sahir

| Cemal Sahir |
| --- | --- |

Doğum: Mehmet Cemalettin (Kehribarcıoğlu) 1900 İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 2 Ekim 1973 (73 yaşında) İstanbul, Türkiye
Milliyet: Türk
Mezun olduğu okul(lar): Kraliyet Sanat Akademisi (Viyana)
Meslek: Tenor, yazar, rejisör
Tanınma nedeni: Türkiye'nin Avrupa'da eğitim görmüş ilk operet sanatçısıdır

Cemal Sahir (tam adı Mehmet Cemalettin Kehribarcıoğlu) (d. 1900, İstanbul - ö. 2 Ekim 1973) tenor, rejisör ve oyun yazarı. Türkiye'nin Avrupa'da eğitim görmüş ilk operet sanatçısıdır.
Hayatı

1900 yılında İstanbul'da doğdu. Babası II. Abdülhamid’in Kehribarcıbaşısı Benli Mehmet Ali Bey’dir. İlk derslerini özel hocalardan aldı. Vefa İdadisi ve Rehber-i İttihadi Terakki’de eğitim gördü. 1914’te Darülbedayi’nin akşam derslerine katıldı. 1915’te Ticaret Ziraat Nezareti’nin sınavını kazandı ve 1916'da Avusturya-Macaristan İmparatorluğu döneminin Budapeşte’sine gönderildi.
Hayatı > Viyana günleri

Kısa bir süre sonra ticaret mektebinden ayrılıp Krallık Sanat Akademisi’nde oyunculuk ve şan eğitimi gördü. Bir yandan Ulusal Tiyatro’da sahnelenen operetlerde figüranlık yaptı. I. Dünya Savaşı sebebiyle öğrenci tahsisatının kesilmesi üzerine Viyana Tiyatrosu ve Burgtheater’da figüranlık yaparak geçimini sağladı. Üç yıl sonra 1919'da İstanbul’a döndü.
Hayatı > İstanbul'a gelişi ve Sahir Opereti

1920’de alaturka müzikle operet temsilleri vermek üzere kurulan ilk ve tek topluluk olan İstanbul Operet Heyeti’yle sahne almaya başladı. Kısa zamanda ün yaptı ve hanımların hayranlığını kazandı. Batı müziği eşliğinde operet sahnelemeyi kafasına koydu. Parlak ününden faydalanarak Ertuğrul Sineması’nı kiraladı ve Sahir Opereti adıyla kendi topluluğunu kurdu. Bu tarihten itibaren Cemal Sahir ismini kullandı. 1921’de perdelerini açan topluluk ikinci prodüksiyonu Çardaş Fürstin’le olağanüstü ilgi uyandırdı. Birkaç kez dağılıp toplanan oluşum sadece yabancı topluluklara kiralanan Beyoğlu’ndaki Fransız Tiyatrosu’nda Kontes Mariça’yı başarıyla sahneledi.
Bütün konsolosluklara gönderilen davetiyelerde; “memleketinizde bu eserler oynanıyor, gelin bakın, bunu Türk gençleri de başarabiliyor” şeklinde bir ifade yer almıştır. Cemal Sahir, ekonomik nedenlerden ötürü 1928-29 sezonunda Kadıköy'deki Süreyya Opereti'nde çalışmaya başladı. Burada hem şarkı söyledi hem de operetleri sahneye koydu ve Süreyya Opereti'ne altın dönemini yaşattı. Tekrar canlanan Sahir Opereti, İzmirli emprezaryo Nuri Genç'in organizatörlüğünde faaliyetlerini sürdürdü.
Aralarında Cemal Sahir'in yanı sıra değişmez partneri Nuvart Hanım, Sâlah Cehdi, Mümtaz Ener ve Muammer Ruşen'in (Karaca) olduğu topluluk İzmir'de Elhamra Sineması'nda Kontes Mariça, Çardaş Fürstin, Leblebici Horhor ve Ayşe gibi eserleri sahneleyerek büyük başarılar elde etti. Nuri Genç topluluğu Adana, Mersin ve Tarsus'a taşıdı.
Hayatı > Eserleri

1933'te geçirdiği bir sahne kazası sonucu bel kemiği çatlayan ve sakat kalan Cemal Sahir, bir daha sahneye çıkamadı. J.Strauss'un Yarasa, F.Lehar'ın Şen Dul, Lüksemburg Kontu, Leo Fall'un İstanbul Gülü, I. Kálmán'ın Çardaş Fürstin ve Kontes Mariça, E. Audran'ın La Mascotte gibi pek çok klasik operetlerin yanı sıra Muhlis Sabahattin ve Musahipzade Celal'in müzikli oyunlarını ilk defa Türkiye'de sahneleyen Sahir, ne yazık ki 2 Ekim 1973'teki ölümüne dek 40 yıl boyunca unutulmuşluk ve sefalet içinde yaşadı.
Anja Nissen

| Anja Nissen |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Doğum: 6 Kasım 1995 (28 yaşında) Winmalee, New South Wales, Avustralya
Tarzlar: Pop R&B
Meslekler: Şarkıcı şarkıyazarı dansçı oyuncu
Çalgılar: vokal
Etkin yıllar: 2002-günümüz
Müzik şirketi: Fonografika
İlişkili hareketler: will.i.am Olly Murs
Resmî site: anjanissenofficial.com.au

Anja Nissen (d. 6 Kasım 1995), Danimarkalı-Avustralyalı bir şarkıcı, söz yazarı, dansçı ve oyuncu. The Voice'un üçüncü dizisinin galibidir. Universal Music Group ile anlaşma imzaladı ve etkilendiği kişileri Patti LaBelle, Aretha Franklin, Celine Dion, Mariah Carey, Whitney Houston, Toni Braxton ve Stevie Wonder olarak sıraladı. 2015 yılında Nissen Olly Murs'in Avustralya'daki 'Never Been Better' turundaki destek hareketiydi.
Nissen, Danimarkalı Eurovision şampiyonu Emmelie de Forest, yapımcı Rune Westberg ve Mozella tarafından yazılan "Never Alone" şarkısını icra eden 13 Şubat 2016'da Dansk Melodi Grand Prix 2016'da yarıştı. Nissen oyların %36'sıyla ikinci oldu. 2017'de Dansk Melodi Grand Prix 2017'de "Where I Am" şarkısıyla ikinci kez rekabet edeceği açıklandı. Kazanmaya devam etti ve 2017 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Danimarka'yı temsil etti.
Anja, Avustralya Büyükelçiliği büyükelçisi oldu ve Kuzey Bölgesindeki Avustralya Günü Etkinliği'nde performans gösterdi.
Diskografi

Anja Nissen (2014)
Andrena vulcana

Andrena vulcana, Andrena cinsine bağlı bir hayvan türüdür.
Aphis ulmariae

Aphis ulmariae, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Alma Adamkienė

| Alma Adamkienė |
| --- | --- |

Litvanya First Lady'si
Görev süresi 26 Şubat 1998 - 26 Şubat 2003
Başkan: Valdas Adamkus
Yerine geldiği: Julija Brazauskienė
Yerine gelen: Laima Paksienė
Görev süresi 12 Temmuz 2004 - 12 Temmuz 2009
Başkan: Valdas Adamkus
Yerine geldiği: Laima Paksienė
Yerine gelen: Diana Nausėdienė (2019)
Kişisel bilgiler
Doğum: Alma Nutautaitė 10 Şubat 1927(1927-02-10) Šiauliai, Litvanya
Ölüm: 21 Mayıs 2023 (96 yaşında) Vilnius, Litvanya
Milliyeti: Litvanyalı/Amerikalı
Evlilik(ler): Valdas Adamkus (e. 1951; ö. 2023)
Bitirdiği okul: Erlangen-Nürnberg Üniversitesi
Mesleği: Dilbilimci, hayırsever, kamu görevlisi ve eski first lady
Alma Adamkienė (kızlık soyadı: Nutautaitė; 10 Şubat 1927 – 21 Mayıs 2023), Litvanyalı-Amerikalı dilbilimci, hayırsever, kamu görevlisi ve eski first lady.
Yaşamı ve kariyeri

Adamkienė, 10 Şubat 1927'd3e Šiauliai, Litvanya'da doğdu. Litvanya'nın eski Cumhurbaşkanlarından Valdas Adamkus'un eşi olup çift 1951'de evlenmiştir. Erlangen-Nürnberg Üniversitesi'nde eğitim gördü.
Aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı olup eşi eski Litvanya Cumhurbaşkanı Valdas Adamkus'un görev yaptığı iki dönem boyunca (1998-2003 ile 2004-2009) "Litvanya First Lady'si" ünvanını taşıdı. 1949'da Amerika Birleşik Devletleri'ne yerleşerek ilk olarak burada bir çelik fabrikasında laboratuvar asistanı olarak çalışmaya başladı. Ardından sigortacılık sektörüne girdi. Aynı zamanda Litvanyalı göçmenlerin faaliyetlerini organize ederek aralarına katıldı.
Litvanya'da gerçekleşen 1997'deki Cumhurbaşkanlığı Seçimleri sırasında eşi Valdas Adamkus aday olan eşinin kampanyasına destek verdi ve eşi başarı göstererek göreve geldi. Eşinin görev aldığı dönemde Litvanya'daki çocukların refahına odaklanan birçok sosyal programda yer aldı.
Özel yaşamı ve ölümü

Evliliğinden çocuğu bulunmayan Adamkienė, 21 Mayıs 2023'te Vilnius, Litvanya'da geçirdiği inme nedeniyle 96 yaşında ölmüştür.
Başarıları

1998 : 1. Sınıf Bilge Prens Yaroslav Nişanı
2001 : Üç Yıldız Nişanı Büyük Haçı
2004 : 1. Sınıf Beyaz Yıldız Nişanı
2006 : Taç Nişanı Büyük Haçı.
2007 : Prens Henry Nişanı Büyük Haçı
2009 : Polonya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı
Aphis vaccinii

Aphis vaccinii, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Aphis utilis

Aphis utilis, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Aphis utahensis

Aphis utahensis, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Aphis umbrella

Aphis umbrella, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Aphis umbelliferarum

Aphis umbelliferarum, Aphis cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Cidde Redif Kışlası

Cidde Redif Kışlası, Kanuni Sultan Süleyman saltanatı döneminde 1525 yılında Kızıldeniz'de Portekiz ile çatışmalar sırasında Cidde'de (günümüzde Suudi Arabistan'da) Osmanlı İmparatorluğu ordusu için bir askeri kale olarak inşa edilmiştir. Kışla 2000'den fazla askeri içinde barındırmıştır. Yedi kapılı kale, 19. yüzyılda küçültülmüş, dört dev kapı ile dört kule bırakılmıştır. Bu kalenin, kuzeyinde Şam, doğusunda Mekke, güneyinde Şerif ve deniz tarafında da Al-Maghāribah adında dev kapıları vardı.
Redif (redīf), Son dönem Osmanlı ordusunda altı yıllık nizamiye hizmetini tamamladıktan sonra, daha 14 yıl süre ile yedek asker durumunda olanlara verilen ad olarak tanımlanır.
1914 tarihinde  başlamış olan I. Dünya Savaşı sırasında, Mekke Emiri Şerif Hüseyin, İngilizlerin çağrısını kabul edip 5 Haziran 1916'da oğullarının liderliğindeki Hicaz kabileleriyle birlikte Türklere karşı isyan etmişti. İngiliz savaş gemileri ve deniz uçakları tarafından bombardıman katkıları ile 10 Haziran 1916 yılında Cidde limanı 3500 Araplar tarafından saldırıya uğramış ve 16 Haziran 1916 yılında bu Osmanlı kışlası tutsak edilmiştir. Bu bina eski şehirde şimdiye kadar kalmış, günümüzde küçük kale, Suudi Ordusu'na katılmak isteyen gençleri askere alma işi ile görevli bir askeri şube olarak kullanılmaktadır.
Cido Arena

| Cido Arena |
| --- | --- |


Yer: Panevėžys, Litvanya
Koordinatlar: 55°44′01″K 24°20′21″D﻿ / ﻿55.73361°K 24.33917°D﻿ / 55.73361; 24.33917
Temel atma: 2007
Açılış: 24 Ekim 2008
Maliyet: 108 milyon LTL
Mimar: Saulius Mikštas
Kapasite: Konser: 7,323   Basketbol: 5,656   Bisiklet yarışı: 4,200


Cido Arena Litvanya'nın Panevėžys şehrinde bulunan, şehrin en büyük çok işlevli spor salonudur. Genelde bisiklet yarışı etkinliklerine ev sahipliği yapmakla beraber, basketbol karşılaşmaları ve konserler de düzenleniyor. Ayrıca salon BC Techasas basketbol takımının Litvanya Basketbol Ligi'nde evinde oynadığı karşılaşmalara ev sahipliği yapıyor. BC Techasas takımının daha önce kullandığı Sports Palace Aukštaitija salonunun yerini almıştır.
Baltık Devletleri arasında 250 metre uzunluğundaki tek olimpik bisiklet yarışı parkuru olma özelliğine sahiptir.
Türkiye'nin de içinde bulunduğu 2011 Avrupa Basketbol Şampiyonası A Grubu karşılaşmaları bu salonda oynanacaktır.
Alexander Lippisch

| Alexander Lippisch |
| --- | --- |
Alexander Lippisch, Storch V'in kokpitinde Günther Grönhoff ile birlikte.
Doğum: 02 Kasım 1894(1894-11-02) Münih, Alman İmparatorluğu
Ölüm: 11 Şubat 1976 (81 yaşında) Cedar Rapids, Iowa, ABD.
Milliyet: Alman
Tanınma nedeni: Messerschmitt Me 163 ilk roket uçağı uçan ilk delta kanat ilk seri üretim roket avcı uçağı
Ödüller: Rudolf-Diesel-Medaille Heidelberg Üniversitesi Onursal Doktorası

Alexander Martin Lippisch (2 Kasım 1894 - 11 Şubat 1976), kuyruksuz uçakların, delta kanatların ve yer etkisinin anlaşılmasına önemli katkılarda bulunan ve ayrıca ABD'de çalışan bir Alman havacılık mühendisi, aerodinamiğin öncüsüydü. Opel-RAK programı, dünyanın ilk roketle çalışan planörünün tasarımcısıydı.
Süpersonik delta kanatlı savaş uçaklarında ve yelken kanatlarda pratik olarak işlev gören delta kanat tasarımları geliştirdi ve kavramsallaştırdı. Birlikte çalıştığı kişiler, 20. yüzyıl boyunca delta kanadı ve süpersonik uçuş konseptlerini geliştirmeye devam ettiler. En ünlü tasarımları Messerschmitt Me 163 ve Dornier Aerodyne  roketle çalışan önleme aracıdır. .
Erken dönemi

Lippisch, Bavyera Krallığı'nda Münih'te doğdu Daha sonra, havacılığa olan ilgisinin, Orville Wright'ın Eylül 1909'da Berlin'deki Tempelhof Field üzerinde düzenlediği bir gösteri ile başladığını söyledi. Yine de, I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi araya girene kadar babasının izinden sanat okuluna gitmeyi planladı. Lippisch, 1915-1918 yılları arasında Alman Ordusu'ndaki hizmeti sırasında hava fotoğrafçısı ve haritacı olarak uçma şansı buldu.
Uçak tasarımları

Savaşın ardından, Zeppelin Company ile çalıştı ve kuyruksuz uçaklarla ilk kez o sırada ilgilenmeye başladı. 1921'de arkadaşı Gottlob Espenlaub tarafından inşa edilecek ilk tasarımı Espenlaub E-2 planördü Bu, 1920'ler ve 1930'lar boyunca yaklaşık elli tasarımla sonuçlanacak bir araştırma programının başlangıcıydı. Lippisch'in artan itibarı, 1925'te araştırma gruplarını ve inşaat tesislerini içeren bir planör organizasyonu olan Rhön-Rossitten Gesellschaft'ın (RRG) direktörlüğüne atandığını gördü.
Lippisch, aynı zamanda, 1927'nin Wien'i ve onun halefi olan 1930'un Fafnir'i de dahil olmak üzere, şu anda geleneksel planörler tasarladı 1928'de Fritz von Opel ve Max Valier'in Opel-RAK programına katılan Lippisch'in kuyruklu Ente'si, Friedrich Wilhelm Sander'in şirketi tarafından toz roketlerle donatıldı ve roket gücüyle uçan ilk uçak oldu 1927'den itibaren kuyruksuz çalışmalarına devam ederek, çoğu planör olan Storch I – Storch IX (Stork I-IX) adlı bir dizi tasarıma yol açtı Bu tasarımlar hükûmetten ve özel sektörden çok az ilgi gördü.
II. Dünya Savaşı projeleri

1939'un başlarında, Reichsluftfahrtsministerium (RLM, Reich Havacılık Bakanlığı), o zamanlar Hellmuth Walter tarafından geliştirilmekte olan roket motorları etrafında yüksek hızlı bir savaş uçağı tasarlamak için Lippisch ve ekibini Augsburg'daki Messerschmitt fabrikasında çalışmak üzere transfer etti. Ekip, en son tasarımları olan DFS 194'ü hızla roket gücüne uyarladı ve ilk örnek 1940'ın başlarında başarıyla uçtu. Bu, Messerschmitt Me 163 Komet'e dönüşecek olan teknolojiyi başarıyla gösterdi.
Teknik olarak yeni olmasına rağmen, Komet başarılı bir silah olduğunu kanıtlamadı ve Lippisch ile Messerschmitt arasında sık sık sürtüşme yaşandı. 1943'te Lippisch, yüksek hızlı uçuş sorunlarına odaklanmak için Wiener Neustadt'taki Viyana Havacılık Araştırma Enstitüsüne (Luftfahrtforschungsanstalt Wien, LFW ) kendi tasarım bürosuna transfer oldu Aynı yıl, Heidelberg Üniversitesi tarafından mühendislik alanında doktora derecesi aldı Onunla birlikte matematikçi Hermann Behrbohm devre arasında geldi (ve Oberammergau'daki Messerschmitt için devre arasında, 25 Şubat 1944'te Augsburg'a yapılan hava saldırılarından sonra geliştirme faaliyetlerinin yer altı tesisine taşındığı yere devam etti).
1939'daki rüzgar tüneli araştırması, delta kanadının süpersonik uçuş için iyi bir seçim olduğunu öne sürdü ve Lippisch, süpersonik, ramjetle çalışan bir avcı uçağı olan Lippisch P.13a'yı tasarlamaya başladı Ancak savaş sona erdiğinde, proje yalnızca bir geliştirme planörü olan DM-1'e kadar ilerlemişti.
Amerika Birleşik Devletleri'nde savaş sonrası çalışması

Birçok Alman bilim adamı gibi, Lippisch de savaştan sonra Ataç Operasyonu kapsamında Amerika Birleşik Devletleri'ne götürüldü. White Sands Missile Range'de çalıştı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde savaş sonrası çalışması > Convair

Jet motoru tasarımındaki gelişmeler, Lippisch'in fikirlerini daha pratik hale getiriyordu ve Convair, F-92 olarak önerdikleri hibrit (karma güç) bir jet/roket tasarımıyla ilgilenmeye başladı Yüksek hızlarda delta kanat kullanımıyla ilgili deneyim kazanmak için önce bir test uçağı olan 7002'yi inşa ettiler ve bu, 9 Haziran 1948'de jetle çalışan ilk delta kanatlı uçak oldu. ABD Hava Kuvvetleri F-92'ye olan ilgisini kaybetmesine rağmen, bir sonraki test modeli 7003, XF-92A olarak adlandırıldı. Bu, Convair'in F-102 Delta Dagger, F-106 Delta Dart ve B-58 Hustler dahil olmak üzere 1950'ler ve 1960'lar boyunca projelerinin çoğu için delta kanadı önermesine yol açtı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde savaş sonrası çalışması > Yer etkili uçak

1950'den 1964'e kadar, havacılık bölümü olan Cedar Rapids, Iowa'daki Collins Radio Company için çalıştı. Bu süre zarfında ilgisi yer etkili zanaata kaydı. Sonuçlar, alışılmadık bir VTOL uçağı (sonunda Dornier Aerodyne olacak) ve 1963'te uçan bir hava profili tekne araştırma deniz uçağı X-112 idi Ancak Lippisch kansere yakalandı ve Collins'ten istifa etti.
1966'da iyileştiğinde kendi araştırma şirketi Lippisch Research Corporation'ı kurdu ve Batı Almanya hükûmetinin ilgisini çekti Hem aerodin hem de yer etkili zanaat RFB X-113 (1970) ve ardından RFB X-114 (1977) için prototipler inşa edildi, ancak daha fazla geliştirme yapılmadı. Kiekhaefer Mercury şirketi de onun yer etkisi aracıyla ilgilendi ve tasarımlarından birini Aeroskimmer olarak başarıyla test etti, ancak sonunda ilgisini kaybetti.
Ölümü ve Anısı

Lippisch, 11 Şubat Cedar Rapids'de öldü. 1985'te San Diego Hava ve Uzay Müzesi'nde Uluslararası Hava ve Uzay Onur Listesi'ne alındı.