Lübnan likidite krizi
Tarih

1997 yılından beri Lübnan lirası, dolar başına 1,507.5 Lübnan lirası oranında Amerikan dolarına sabitlenmiştir. Lübnan lirasının istikrarı, yirmi yılı aşkın süredir merkez bankası politikalarının temel taşı olmuştur. Bu sayede Lübnan İç Savaşı sonrası gerçekleşen ağır Lübnan lirası devalüasyonuna gereken stabilite sağlanmaya çalışılmıştır.
Lübnan'ın savaş sonrası ekonomisi bu yapay döviz kurunu sürdürmek için turizm, emlakçılık, on milyondan fazla gurbetçiden gelen havaleler, mevduat sahiplerine bankacılık gizliliği yoluylar anonimlik sunan çok büyük bir finans sektörü ve yüksek faiz oranları gibi kritik öneme sahip farklı döviz kaynaklarına dayanmaktaydı. Bu döviz girişleri, büyük ticaret açığını ve sürekli büyüyen kamu borcunu finanse etmek adına çok önemliydi.
2016 yılında Lübnan ilk defa yabancı kaynaklı girişlerde ciddi bir yavaşlamaya şahit oldu: Mayıs 2015 ile Mayıs 2016 arasında ülkenin dolar likiditesi 11 yılda ilk defa azalmıştı. Bunun sonucunda Lübnan merkez bankası, basında "takas" olarak bilinen bir takım finansal mühendislik operasyonlarını başlattı. Lübnan merkez bankası, Eurobond'lara Lübnan lirasıyla borçlandığı kamu borçlarını veya yabancı para biriminde olan borçlarını, 2 milyar Amerikan doları eş değeriyle takas etti. 2016 yılının Haziran ve Ekim ayları arasında, merkez bankası Eurobond'ları bir takım ticari bankayla fiili dövize takas etti. Böylelikle o anda Lübnan ekonomisi likidite krizinin sonuçlarını yaşamaktan kurtulmuştu fakat bu durum dolarla olan kamu borcunu hatrı sayılır bir miktarda arttırmış ve bütün ekonomiye çok pahalıya mal olmuştu. IMF tarafından yapılan tahminlere göre bu operasyona katılan bankalar yaklaşık 5 milyar Amerikan doları kazanırken merkez bankası ise 13 milyar dolar döviz çıkarmıştı. Eğer bu miktarlar doğruysa, bu operasyona katılan bankalar yapılan tüm işlemler üzerinden toplamda %40 kar sağlamıştı. Merkez bankası ilerleyen yıllarda benzer finansal mühendislik operasyonlarını tekrarladı.
Ancak, bu operasyonlara rağmen, Lübnan artan talebi karşılayacak yeterli yabancı döviz girişini sağlamayı başaramadı. 2018 yılının sonlarında, bazı ticari bankalar mudilerinin döviz cinsinden olan kendi hesaplarına erişimi kısıtlamaya başladı. Müşterileri nakit Amerikan doları çekmek caydırmak için Amerikan doları cinsinden para çekimlerine önemli bir ekstra ücret uyguladılar.
2019 yılının Ağustos ayında, özellikle Lübnan hükûmetinin vadesi gelmekte olan borçlara karşı temerrüde gitme olasılığının artması ve çeşitli finansal zorluklardan dolayı, karaborsa döviz kuru resmi döviz kurundan farklılaşmaya başladı.
17 Ekim 2019 protestosunun ardından, Lübnan bankları emsali görülmemiş bir şekilde iki hafta boyunca kapalı kalma kararı aldı. Geri açıldıklarınsa ise, ticari bankalar yasal bir sermaye kontrolü olmamasına rağmen mevduat sahiplerinin Amerikan doları cinsinden paralarına erişimini yasa dışı bir şekilde kısıtladı. Bu kısıtlamalar Lübnan halkının kendi para birimine olan güveninin sarsılmasında ve Lübnan lirasının değerinin resmi döviz kurunun aşağına inmesine sebep olan ana faktörlerden biri oldu.
2019 yılının dördüncü çeyreğinde, karaborsa Amerikan doları döviz kuru 1600 LBP'ye, 2020 Nisan'ında 3000 LBP'ye, 2021 Mart'ında 14000 LBP'ye ve 2021 Haziran'ında ise 15200 LBP'ye kadar yükseldi. ABD doları karaborsa kuru, Lübnan'daki dolar kıtlıkları sonucu devalüasyona uğrayan Lübnan lirası nedeniyle önemli ölçüde dalgalanmaya devam etmektedir. Bu dolar kıtlığı, 2019'un Eylül ayı ile 2020'nin Şubat ayı arasında 785 adet restoran ve kafenin kapanmasına ve 25,000 çalışanın işini kaybetmesine sebep olmuştur. Yılların en kötü ekonomik krizi sonucu Ekim ayından beridir tüketici ürün fiyatları %580 artış göstermiştir. Bu ekonomik kriz Lübnan'ın bir önceki yıl 55 milyar ABD doları olan gayri safi milli hasılasının 44 milyar ABD dolarına düşmesine sebep olmuştur.
Bu ABD doları kıtlığı, merkez bankasının 2019 yılından itibaren bastığı yüksek miktardaki liradan dolayı daha kötüleşmiştir. Lübnan merkez bankasından alınan veriler, M1 para arzının 2019 yılının Aralık ayından 2021'nin Aralık ayına kadar %266 büyüdüğünü göstermektedir.