Safevî-Rus Savaşı (1651-1653)
Savaştan önce bölgedeki durum

17. yüzyılda, Rus İmparatorluğu'nun Kuzey Kafkasya'daki ana kaleleri Terek kalesi idi, burada voyvoda ve imparatorluğun savaşçıları konuşlanmıştı. Orta 17. yüzyılda, Terek bölgesinde 70'in üzerinde Kabardey soylu ailesi, birçok Rus, Ermeni, Azerbaycanlı ve İranlı ticaret ve el sanatlarıyla uğraşıyordu. Kuzey Kafkasya'dan gelen soylu aileler buraya göç ettiler ve Rus vatandaşlığını kabul ettiler. Kabardey soylu ailelerinden biri olan Muçal Sunçaleyeviç Çerkezis, Terek'te bir eve sahipti. 1645 yılında, çarın kararnamesiyle prens oldu ve Rus olmayanların yöneticisi olarak atandı. Bölgedeki garnizon, bir albay tarafından yönetilen 2.000 savaşçı ve 500 strelets'ten oluşuyordu. Prens Muçal'ın kendi 500 kişilik askerî birliği vardı ve gerektiğinde Rus ordusuna yardım etmekle yükümlüydü.
Terek Nehri'nin sağ kıyısında, Sunja Nehri'nin akışının girdiği ve günümüz Grozni şehrinin kuzeydoğusuna yakın bir yerde, Ruslar 1635 yılında Sunja hapishanesini restore ettiler. Yaklaşık 1645 yılında, Prens Muçal, takipçileriyle birlikte Terek'ten ayrıldı ve Sunja hapishanesinin yakınına yerleşti. Takipçileri arasında Kabardeyler, Çeçenler ve Kumuklar vardı. Hapishanenin iki verst ötesinde, İldar Mirzə liderliğindeki Rus vatandaşlığını kabul etmiş Terek Kumukları vardı. Sunja'nın batısında, IV. İvan zamanından beri Rus koruyuculuğunu kabul etmiş Kabardeyler yaşıyordu.
1629 yılında, Avar Han'ı, Rus çarına başvurdu ve ona Goysu'da bir kale inşa etmesini istedi ve ona yardım etmeyi vadetti. Ayrıca, Avar Han'ı, Rus vatandaşlığı elde etmek için şartların oluşturulmasını istedi ve babasının Kuzey Kafkasya'da inşa edilen ilk Rus kalesi olan Terek'in serbest bırakılmasına yardım ettiğini hatırlattı.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bir adam olarak çıktım Avar Han, büyük bir hükümdarın biricik oğlu, oğlumu sana verdim. | ” |
Bu dönemde Safevi Devleti'nin Kuzey Kafkasya'da uyguladığı politikalar, Kumukları Ruslara yaklaşmaya ve yardım istemeye zorlamıştır. 1637'de Kumuk Şamhalı, Rus Çarından kendisini tebaası olarak tanıyan bir mektup aldı. O zamanlar Kumuklar zaten Safevi imparatorluğunun tebaasıydı, bu yüzden hem Ruslardan hem de Kızılbaşlardan çifte vassalları vardı, ancak Dağıstan'ın Safevi yönetimi altında olması Rusya'nın çıkarına değildi. 1642 yılında, Rusya hükûmeti, Moskova'daki Kızılbaşların elçisi Acı bykə'yi "Kumuk halkının Çar'ın hizmetkârları olduğunu" kesin bir şekilde belirtti, ancak Kumuklar, Rusların ve Kızılbaşların bölgedeki güçlenmesine engel olarak, bağımsız bir siyaset izlemekteydi. Şamhal III Surxay Başlı, Şah İsmail taraftarlarının kale inşasının önüne geçti. Aynı zamanda, onlar Rusların bölgedeki güçlenmesini de istememekteydi. 1650 yılında Surxay Han, Ruslardan kaçan Nogayları kendi topraklarına kabul etti. Buna karşılık, onun topraklarına saldıran Rus ordusu Germerçik savaşında Nogay-Kumuk ordusuna yenildi. Bundan sonra Endirey Kumuklarının lideri olan Kazan Alp, Surhay ile barıştı ve bu da 1642'den beri Kumuklar arasında devam eden iç çekişmeyi sona erdirdi.
Bunlar yaşanırken bölgedeki Kızılbaşların etki alanı da genişlemekte ve artık Kumukları tehdit etmekteydi. Bölgedeki en güçlü Kumuk hükümdarlığı Tarku Hanlığı idi. Bu hanlığın liderleri Buynaksk hükümdarı, Dağıstan valisi ve yakın zamana kadar Derbent hanı unvanını taşımaktaydılar. Diğer önemli Kumuk hükümdarlığı ise Endirey Hanlığı idi. Derbent'in kuzeybatısında Kaytak usmiliyi bulunmaktaydı. 1645 yılında II. Abbas, Ruslara yakın olduğu bilinen Rüstem Han'ı Kaytak'dan kovdu ve onun yerine kendisine tabi olan Amirhan Sultanı hükümdar olarak atadı.