Doğrudan ve dolaylı gerçekçilik
Doğrudan gerçekçiliğe karşı argümanlar > Yanılsama argümanı

Bu argüman “ilk olarak George Berkeley tarafından az ya da çok açık bir biçimde ortaya atılmıştır.” Çelişen görünüme sahip olma sorunu olarak da anılmaktadır. “Bilgilendirilmiş sağduyunun” genellikle algıların algı organlarına bağlı olduğunu işaret ettiği ileri sürülmüştür. Örneğin, insanlar sinekler gibi bileşik gözlere sahip olsalardı görsel bilgileri çok farklı şekilde alacaklardı ve kızılötesi dedektörler veya yankı belirleme cihazları gibi tamamen farklı duyu organlarıyla nesnelerin nasıl görüneceğini hayal bile edemeyeceklerdi. Dahası, örneğin Müller-Lyer yanılsaması gibi optik illüzyonların da gösterdiği gibi, algı sistemleri tam olarak çalışır durumdayken bile nesneleri yanlış gösterebilmektedir. Hatta daha çarpıcı bir şekilde, bazen insanlar aslında orada olmayan şeyleri algılayabilirler ki bu durum “halüsinasyon” veya “algısal yanılsama” olarak adlandırılabilir.
Yanılsama argümanı, duyu verilerinin algının dolaysız nesneleri olarak ortaya konması gerektiğini iddia etmektedir. İllüzyon veya halüsinasyon durumlarında nesne, o durumdaki hiçbir kamusal fiziksel nesnenin sahip olmadığı niteliklere bürünür ve dolayısıyla bu tür herhangi bir nesneden farklı olmalıdır. Saf gerçekçilik bu olguları kendi muğlaklığı nedeniyle olduğu gibi kabul edebilir, ancak bu tür vakalar tarafından çürütülecek kadar spesifik ya da detaylı bir gerçekçilik anlayışı ortaya koyamaz. Buna daha gelişmiş bir doğrudan gerçekçinin yanıtı, çeşitli yanlış algılama, başarısız algılama ve algısal görelilik durumlarının duyu verilerinin var olduğunu varsaymamızı gerektirmediğini göstermek olacaktır. Suya batırılmış bir çubuk eğik göründüğünde, doğrudan gerçekçi bir kişi çubuğun gerçekten eğik olduğunu söylemek zorunda değildir, fakat çubuğun birden fazla görünüme sahip olabileceğini söyleyebilir. Çubuktan yansıyan ışık kişinin gözüne eğri bir şekilde ulaştığında düz bir çubuk eğik görünebilir, ancak bu görünüm zihindeki bir duyu verisi olmak zorunda değildir. Benzer şekilde, bir bakış açısından dairesel, başka bir bakış açısından ise oval şekilli görünen madeni para için de benzer şeyler söylenebilir. Parmağınızla göz kürenize bastırmanız çift görme etkisi yaratsa da, iki duyu verisinin varlığının gereksiz olduğunu varsayan doğrudan gerçekçi, her biri dünyanın farklı bir görüntüsünü veren iki gözü olduğunu söyleyebilmektedir. Genellikle gözler aynı yöne odaklanırlar, ancak bazen odaklanmazlar.
Bu yanıt, muhtemelen daha önce gözlemlenen verilere dayanmaktadır. Eğer kişi sudaki çubuktan başka bir şey gözlemleyemezse, daha önce hiçbir bilgi olmaksızın, çubuğun bükülmüş olduğunu görecektir. Özellikle, görsel derinlik, gözlem noktasından dışa doğru dairesel bir doğrultuda nesneler arasındaki mesafenin gerçek bir deneyimi değil, bir dizi çıkarımdır. Tüm ampirik kanıtlar gözleme dayanıyorsa, o zaman her algı ve her duyuya ilişkin tüm gelişmiş hafıza ve bilgi, eğik çubuk kadar çarpık olacaktır. Farklı özelliklere sahip nesneler, farklı açılardan deneyimlendiğinde, hangi deneyimin gerçek fiziksel nesneyi yansıttığını belirlemek zor olabilir. Bu nedenle, deneyimlediğimiz nesnelerin her zaman fiziksel nesnelerden farklı olduğunu veya fiziksel nesnenin hangisi olduğunu belirlemenin imkansız olduğunu söyleyebiliriz. Epistemolojik olarak, fiziksel nesneler doğrudan deneyimlenmiyormuş gibi görünüyor, durum böyle olsa da olmasa da.