stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Uruk
Tarihçe

Cemdet Nasr
Abu Salabih
Tell Fara
Tell Uqair
Khafajah
Nippur
Ur
Uruk
Ur döneminde yerleşimleri gösteren Irak haritası (tıklanabilir harita)
Uruk, Sümer Krallar Listesine göre Enmerkar tarafından kurulmuştur. Şehir, en büyük zenginliğini Gılgamış'ın hükümdarlığı sırasında yaşamıştır. Gılgamış, surları yaptırmış, ticareti sağlamlaştırmış, üretimi arttırmış, Uruk'u döneminin en muhteşem şehri haline getirmiştir. Uruk, gök tanrısı An'a (veya Anu) adanan batıdaki Kullaba ve aşk tanrıçası İnanna'ya (Akkadca İştar) adanan doğudaki Eanna adlı iki yerleşim yerinin birleşmesinden oluşmuştur.
Sümer döneminde en önemli şehirlerden biri olan Uruk, tanrıların büyüğü Anu'ya atfedilmiş bir zigguratın çevresinde 6 km'lik bir alana yayılmış, tahminlere göre yaklaşık 80.000 insanlı bir şehirdir. Sümer tabletlerine göre İnanna/İştar sonradan kendisine bu önemli şehirde bir tapınak yaptırtarak Anu'nun tapınağıyla yarışmıştır. Gılgameş Destanı'nda bu konuya değinilir. Şehrin, İnanna'ya tapınma yöntemlerinin çarpıklığı yüzünden bozulduğu düşünülmektedir. Özellikle Anu başrahibi endişelerini aktarır. Anu'ya verilen önemin yok olduğu, İnanna'nın baştanrıça gibi gözüktüğü zamanda Anu tapınağında büyüyen Gılgameş'ten yardım istenir.
Binlerce yıllık sessizliğin ardından Uruk, bir İngiliz araştırmacı olan William Loftus tarafından, 1849 yılında keşfedilmiştir. Ancak ilk kayda değer kazı çalışması Julius Jordan liderliğindeki bir Alman ekip tarafından I. Dünya Savaşı'ndan hemen önce yapılmaya başlanmıştır. Savaş nedeniyle ara verilen kazılara 1928'de geri dönerek yeniden başlayan araştırma ekibi 1939'a kadar çalışmıştır. 1954 yılında tekrar başlayan kazılar, H. Lenzen liderliğinde birkaç yıl daha devam etmiştir. Bu kazılarda birçok önemli Sümer tabletleri gün ışığına çıkarılmıştır.
Erek

Erek (İbranice ארך) Tevrat'a göre Şinar ülkesinde bulunan bir antik kenttir. Babil Kulesi yıkıldıktan sonra Kral Nemrut kenti ikinci kere, Tanrı'nın insanların dillerini karıştırıp dünyanın dört bir yanına dağıttığı yere kurar. Erek kentinin tam yeri belirtilmemiştir; ama Şinar'ın yaklaşık olarak Mezopotamya'nın kuzeyi olduğu bilinmektedir.
| g t  Irak'taki Dünya Mirası Alanları |
| --- | --- |
 Asur  Babil  Erbil Kalesi  Güney Irak'taki Ahvar: Mezopotamya Şehirlerindeki Biyoçeşitliliğin Sığınağı ve Relikti Peyzajı  Hatra  Samarra 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNE: XX462571  BNF: cb11932913s (data)  GND: 4062188-1  kulturenvanteri.com: 292876  LCCN: sh85044578  NKC: ge168295  NLI: 987007552900505171  SUDOC: 027244296  VIAF: 315170028
Seyyid Burhaneddin

Seyyid Burhaneddin (d. 1165, Tirmiz - ö. 1244 Kayseri) Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin yetişmesinde büyük emeği olan İslâm alîmi ve düşünürü.
Hayatı

Seyyid Burhaneddin, günümüzde Özbekistan’ın güneyinde, Afganistan sınırı üzerinde, Amuderya nehri ile Suhanderya nehri kavşağında, yeni Tirmiz şehrinin biraz batısında harabeleri kalmış eski Tirmiz şehrinde (H.561/M.1165–6) senesinde doğmuştur. 
Tirmiz şehri o zamanlar yetiştirdiği birçok âlimleri ile bilim, sanat ve kültür merkezi haline gelmişti. Bu şehirde yetişmiş Seyyid Burhaneddin'in yanında, Ebû Abdullah Muhammed el-Hâkim Tirmizi, Ebû İsa Muhammed b.İsa b.Sevre gibi birçok şöhretli âlimin ismi de sayılabilir.
Seyyid Burhaneddin, Mevlevi kaynaklarında; velilerin ve gerçeği arayanların tacı, temiz ve arif kişilerin özü, kılı kırk yaran (müdekkik), keşif ve sırlar sahibi, Allah’a güvende ve hâkimiyette sebatlı, ilahi bilgide (marifette) taşkın deniz, meczûbların övündüğü gibi saygıdeğer ifadelerle anılmıştır.[kaynak belirtilmeli] O, gerçekleri iyice araştırıp tetkik ettiğinden “ muhakkik“ insanların kalplerinden geçen gizli sırları keşif yolu ile bildiğinden de, “Seyyid-i Sırdân “ lakapları verilmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Kayseri’de vefat eden ve kendi adı ile anılan mezarlıkta türbesi bulunan Seyyid'in hayatı hakkında kesin ve geniş bilgiye sahip değiliz. Anne ve babasının adını bile bilmiyoruz; hakkındaki bilgiler bazı menakıp kitaplarının kapalı perdeleri arasında örtülü kalmaktadır. Onun hayatı hakkında bilgi veren en eski kaynaklar, Mevlana’nın oğlu Sultan Veled’in (ö. 1312) İbtidânâme adlı Mesnevîsi, Feridun b. Ahmed Sipehsalar’ın (ö. 1312) Risale’si ve Mevlana’nın torunu Çelebi Arif'in müridi olan Ahmed Eflâki'nin (ö. 1360) Menakıbü’l-Arifîn adlı eserleridir.
Şahsiyeti

Seyyid Burhaneddin, Sultanü’l-Ulema Bahaeddin Veled’e intisap ettikten sonra, bütün ömrü, mücahede, riyazet ve müşahede ile geçmiştir. Gençliğinde Bahaeddin Veled’in manevi eğitim altında kırk gün hizmet ettiğinden dolayı velilik ve keşif sıralarına vakıf olmuştur. O, daima tevhidden bahsetmiş, marifetin sırrı olan hakikatleri açıklamaya çalışarak, dünya gösterişine aldanmamayı tavsiye etmiştir. Birçok hakikatleri ve sırları güzel ifade edip, açıklandığından dolayı devrinde tenkide uğramıştır: Zamanın şeyhlerinden biri, “Seyyid, gerçeklere dair sözleri güzel söylüyor; sebep de şeyhlerin kitaplarını, söz ve sırlarını okumuş olmasıdır” deyince, sözüne karşılık olarak başka biri de: “Sen de okuyorsun, nasıl oluyor da öyle söz söylemiyorsun “der. O zaman orada bulunanlar O’nda, “dert, mücahede ve amel vardır. “İşte bu yüzden gerçekleri daha iyi ifade ettiğini belirtmişlerdir.
Yine Seyyid Burhaneddin,”Güzel söz söylüyor ama sözlerine Sena’î’nin (ö. H.525, M. 1131) şiirinden alıntılar yapıyor” dediler. Bu sözden Seyyid haberdar olunca, şöyle dedi:” Bu, şu söze benzer; güneş güzel ama ışık veriyor, bunda bir ayıp yoktur. Çünkü Sena’î’nin sözünü nakletmek, o sözü göstermek, belirtmektir. Zira her şeyi güneş gösterir”
Seyyid burada, Sena'î'nin sözünü güneşe benzetip, bu ışıktan da herkesin faydalanması gerektiğini belirtip, diğer taraftan da Sena'î'nin şiirlerinin değerinin yüceliğini belirtmek istemiştir. Seyyid'in pek cezbeli ve hararetli bir insan olduğu anlatılır.
Eserleri

Seyyid Burhaneddin'den bize kalan en önemli eseri Ma'ârifi'dir. Ma'ârif nevinde yazılan eserler, büyük sûfîlerin ve din âlimlerinin takrir, vaaz ve sohbetlerinin derlenmesinden meydana gelmiş eserlerdir. Bu nevi eserlere Makâlât adı da verilmiştir. Ahmed Eflaki, Menâkıbü'l-Arifîn adlı eserinde kaydettiğine göre Sahib-i İsfahâni, Seyyid Burhaneddin'i ziyarete geldiği zaman “Ma’arif ve esrar” saçtığını ve yine Seyyid'in, Sultanü'l Ulema ’nın Ma’rifi’ni dinlerken kendisinden geçtiğini kaydeder. Bu sohbet ve nasihatlere “meclis” de deniliyordu. İşte bu sebepten Mevlana'nın yedi meclisini içeren eserine,” Mecalis-i Seb’a” adı verilmiştir.
Yine Ma'rif tarzında yazılan, Mevlana'nın sohbetlerini içeren diğer bir eseri de,“Fîhi Mâ Fîh” dir. Bu esere Fîhi Mâ Fîh adı verilmemiş olsa idi, herhalde Ma'arif adı verilirdi. Çünkü Ma'arif tarzında yazılmış bir eser özelliğini taşımaktadır. Mevlana'nın bu eseri tetkik edildiği zaman görülür ki, bu eser bir başlangıçla, kısalı - uzunlu altmış bir bölümden teşekkül etmiş olup, Mevlana bu bölümlerin bir kısmında bazı sorulara cevaplar verir ve dinî ve tasavvufî birçok konularda açıklamalarda bulunur. Bu arada sohbet ettiği kimseler arasında Selçuklu Veziri Mu'iniddin Pervane'de vardır.
Bazıların, ”Mu’iniddîn Pervane geldiği zaman, Mevlâna büyük ve mühim sözler söylüyor “ dediler. Mevlana, ”(Pervane gelince) söz kesilmiyor, çünkü o söz ehlidir ve daima sözü çeker“ diyerek, kendisini eleştirenlere de cevap vermiş olmaktadır.
Sel

Sokaktan bir sel görüntüsü.
Sel, genellikle kuru olan araziyi sular altında bırakan bir su taşkını olayıdır. "Akma halinde olan su" anlamına gelen kelime, gelgitin içeri akışına da uygulanabilmektedir. Taşkınlar hidroloji disiplinin bir çalışma alanıdır. Tarım, inşaat mühendisliği ve halk sağlığı gibi alanlarda önemli bir endişe kaynağıdır. Genellikle insanların çevreye verdiği değişiklikler, sellerin yoğunluğunu ve sıklığını arttırır. Örneğin; ormansızlaşma ve sulak alanların kaldırılması gibi arazi kullanımı değişiklikleri, su seti akışındaki değişikliklere ve iklim değişikliğine yol açar. Aynı zamanda deniz seviyesinin yükselmesi gibi daha büyük çevresel sorunlara da yol açmaktadır.
Seller, orman yangınlarından sonra dünyadaki en yaygın ikinci doğal afet olarak kabul edilir.
Ekim 1634'te Almanya ve Danimarka'nın Kuzey Denizi kıyılarına vuran selin çağdaş resmi.
Jawa Tengah, Cava'da selden sığınan insanlar. 1865-1876
Sel; nehir, göl veya okyanus gibi su kütlelerinden su taşması halinde meydana gelir. Seller suyun üst üste geldiği veya setlerin kırıldığı zaman suyun bir kısmının olağan sınırlarından kaçmasına neden olabilir ya da alansal bir taşkında doymuş bir zeminde yağmur suyunun birikmesi ile ortaya çıkabilir. Bir gölün veya başka bir su kütlesinin boyutu, yağıştaki mevsimsel değişiklikler ve kar erimesi ile değişmektedir. Bu boyuttaki değişikliklerin mülkleri su basmadığı veya evcil hayvanları boğmadığı sürece önemli kabul edilmesi olası değildir.
Seller, özellikle su yolundaki kıvrımlarda veya mendereslerde meydana gelir. Fakat akış hızı nehir kanalının kapasitesini aştığında ise nehirlerde de meydana gelebilir. Taşkınlar, nehirlerin doğal taşkın ovalarında olmaları halinde evlere ve iş yerlerine zarar verir. Nehirlerdeki taşkın hasarı, nehirlerden ve diğer su kütlelerinde uzaklaştırılarak ortadan kaldırılabiliyorken insanlar geleneksel olarak bu nehir kıyılarında yaşamakta ve çalışmaktadırlar. Çünkü araziler genellikle düz ve verimli olduğundan kolay ticaret, sanayi ve seyahat erişimi sağlamaktadır.
Etimoloji

Sel kelimesi, Cermen dillerinde yaygın bir kelime olan Eski İngilizcedeki "flod" kelimesinden gelmektedir.
Ana Türleri > Alansal

Su, yağış ve kar erimesi ile sızarak veya kaçarak daha hızlı eridiğinde düz veya alçak alanlarda selleri meydana getirir. Fazlalık bazen tehlikeli derinliklere kadar yerinde birikir. Yüzey toprağı doymuş hale gelerek su tablasının bir taşkın yatağı gibi sığ olduğu yerlerde bir veya bir dizi fırtınadan gelen yoğun yağmur nedeniyle sızmayı etkili bir şekilde durdurabilir. Sızıntılar ayrıca donmuş zemin, kaya, beton, kaldırım veya çatılar yoluyla ihmal edilebilir derecede yavaşlatılır. Alansal taşkın, taşkın yatakları gibi düz alanlarda ve bir akarsu kanalına bağlı olmayan yerel çöküntülerde başlar, çünkü kara akışının hızı yüzey eğimine bağlıdır. Endorheik havzalar, yağışların buharlaşmayı aştığı dönemlerde alan selleri yaşayabilir.
Ana Türleri > Riverine ( Kanal )

Seller; nemli bölgelerdeki en küçük geçici akarsulardan, kurak iklimlerdeki normal kuru kanallara ve dünyanın en büyük nehirlerine kadar her türlü nehir ve dere kenarlarında meydana gelir. Toprak üstü akış, toprak üstü alanlarda meydana geldiğinde tortulların akışla toplandığı ve asılı madde veya yatak yükü olarak taşındığı çamurlu bir sele neden olabilir. Lokalizel sel; heyelanlar, buz, enkaz veya kunduz barajları gibi drenaj engellerinden kaynaklanabilir veya daha da kötüleşebilir.
Yavaş yükselen seller en yaygın olarak büyük havza alanlarına sahip büyük nehirlerde görülür. Akıştaki artış sürekli yağış, hızlı kar erimesi, muson yağmurları veya tropikal siklonların bir sonucu olabilir. Bununla birlikte, kuru iklime sahip bölgelerde büyük nehirler büyük havzalara sahip olduğundan dolayı hızlı sel olayları yaşanabilmektedir. Ancak küçük nehir kollarının havzaları daha küçük olduğundan dolayı yağış, küçük bölgelerde çok yoğun olabilir.
Ani sellerde dahil olmak üzere hızlı sel olayları, daha küçük nehirlerde, dik vadilere sahip nehirlerde, geçirimsiz arazide uzunluğunun büyük bir kısmı boyunca akan nehirlerde veya normal olarak kuru kanallarda daha sık görülür. Nedeni lokalize konvektif yağış (yoğun gök gürültülü fırtınalar) veya bir baraj, toprak kayması, buzulun arkasında oluşturulan bir yukarı akıştan ani bir salınım olabilir. Bir durumda; ani bir sel baskını, dar bir kanyondaki popüler bir şelalede Pazar günü öğleden sonra suyun tadını çıkaran sekiz kişiyi öldürdü. Gözlemlenen herhangi bir yağış olmadan, akış hızı sadece bir dakika içinde saniyede yaklaşık 50 ila 1.500 metreküp'e (1.4 ila 42m³/s) arttı. Bir hafta içinde aynı yerde iki büyük sel meydana geldi, ancak o günlerde hiç kimse şelalede değildi. Ölümcül sel; drenaj havzasının dik, çıplak kaya yamaçlarının yaygın olduğu ve ince toprağın zaten doymuş olduğu bir kısımdaki fırtınadan kaynaklanmaktadır.
Ani sel baskınları, Amerika Birleşik Devletleri'nin Güneybatısındaki Arroyos olarak bilinen ve başka yerlerde birçok isimle bilinen kurak bölgelerdeki normalde kuru kanallarda görülen en yaygın sel türüdür. Bu ortamda gelen ilk sel suyu kumlu dere yatağını ıslatırken tükenir. Böylece selin ön kenarı daha sonra daha yüksek akışlardan daha yavaşça ilerler. Sonuç olarak hidrografın yükselen kolu, akış hızı o kadar büyük olana kadar, taşkın aşağıya doğru hareket ettikçe daha hızlı hale gelir ve toprağı ıslatarak tükenmeyi önemsiz hale getirir.
Ana Türleri > Nehir Ağzı Ve Kıyı

Haliçlerdeki seller genellikle rüzgarların ve düşük barometrik basıncın neden olduğu fırtına dalgalarının ve yüksek nehir akışlarını karşılayan büyük dalgaların bir kombinasyonundan kaynaklanır.
Kıyı bölgeleri, yüksek gelgitler ve denizdeki büyük dalga olayları ile birleşen fırtına dalgalanmaları ile sular altında kalabilir. Bu da sel savunmasını aşan dalgalara veya şiddetli durumlarda tsunami ve tropikal siklonlara neden olabilir. Tropikal bir siklondan veya ekstratropik bir siklondan gelen bir fırtına dalgası bu kategoriye girer. NHC (Ulusal Kasırga Merkezi) tarafından yapılan açıklamalara göre: “Fırtına dalgası, tahmin edilen astronomik gelgitlerin üstünde ve bir fırtınanın ürettiği ilave bir su yükselmesidir.” Fırtına dalgası, astronomik gelgit kombinasyonu nedeniyle su seviyesi artışı olarak tanımlanan fırtına gelgiti ile karşılaştırılmamalıdır. Su seviyesindeki bu artış, özellikle fırtına dalgalanması bahar gelgiti ile çakıştığı zaman kıyı bölgelerinde aşırı sellere neden olabilir, bu da bazı durumlarda fırtına gelgitlerinin 20 fit veya daha fazla olmasına neden olur.
Ana Türleri > Kentsel Sel

Kentsel sel, özellikle fırtına kanalizasyonları gibi drenaj sistemlerinin kapasitesini aşan yağışların neden olduğu daha yoğun nüfuslu bölgelerde, yerleşik bir ortamda arazi veya mülkün su altında kalmasıdır. Kentsel sel bazen ani sel veya kar erimesi gibi olaylarla tetiklense de, etkilenen toplulukların belirli taşkın yatakları içinde veya herhangi bir su kütlesinin yakınında olup olmadığına bakılmaksızın, topluluklar üzerindeki tekrarlayan ve sistemik etkileri ile karakterize edilen bir durumdur. Nehirlerin ve göllerin potansiyel taşması dışında; kar erimesi, yağmur suyu veya hasarlı su şebekelerinden salınan sular mülk üzerinde ve kamusal geçiş haklarında birikerek bina duvarlarında ve zeminlerden sızabilir veya kanalizasyon boruları, tuvaletler ve lavabolar arayıcılığıyla binalara yedeklenebilir.
Kentsel alanlarda taşkın etkileri, akan suyun hızını arttıran mevcut asfalt yollar ve caddeler ile şiddetlenebilir. Geçimsiz yüzeyler yağmurun toprağa sızmasını engeller böylece yerel drenaj kapasitesini aşabilecek daha yüksek bir yüzey akışına neden olur.
Kentleşmiş alanlardaki taşkın akışı hem nüfus hem de alt yapı için bir tehlike oluşturmaktadır. Yakın zamandaki bazı felaketler arasında 1998'de Nimes (Fransa) ve 1992'de Vaison-La-Romaine (Fransa) su baskınları, 2005'te New Orleans (ABD) sel felaketi ve 2010-2011 yazında Queensland’da (Avustralya), Rockhampton, Bundaberg, Brisbane’deki seller yer alıyor. Kentsel ortamlardaki taşkın akışları, yüzyıllarca süren sel olaylarına rağmen nispeten yakın zamanda incelenmiştir. Son zamanlarda yapılan bazı araştırmalar, su basmış alanlardaki bireylerin güvenli tahliyesi için kriterleri dikkate almıştır.
Ana Türleri > Felaket

Felaket nehir taşkınları, genellikle bir barajın çökmesi gibi büyük altyapı arızalarıyla ilişkilidir. Ancak bir heyelan, deprem veya volkanik patlamadan kaynaklanan drenaj kanalı modifikasyonundan da kaynaklanabilir. Örnekler arasında, taşkınlar ve laharlar yer alır. Tsunamiler, en çok deniz altı depremlerinden kaynaklanan ve felaketle sonuçlanan kıyı taşkınlarına neden olabilir.
Nedenleri > Yukarı Eğim Faktörleri

Doğal yağışlardan, kontrollu veya kontrolsuz rezervuar salınımlarından bir drenaj kanalına ulaşan suyun miktarı, yeri ve zamanlaması, aşağı akış konumlarındaki akışı belirler. Bazı yağışlar buharlaşır, bazıları toprakta yavaşça süzülür, bazıları ise geçici kar veya buz olarak ayrılabilir. Bazıları kaya, kaldırım, çatılar ve doymuş veya donmuş zemin gibi yüzeylerden hızlı akış oluşturabilir. Drenaj kanalına hızlı bir şekilde ulaşan yağışların oranı; kuru, düz bir zeminde hafif yağmur için sıfırdan, biriken karda sıcak yağmurlar için yüzde 170'e yükseldiği gözlemlenmiştir. Yağış kayıtlarının çoğu, sabit bir zaman aralığı içinde alınarak ölçülen su derinliğine dayanır.
Yağış eşiğinin sıklığı, gözlemlerin mevcut olduğu toplam süre boyunca bu eşiği aşan ölçümlerin sayısına göre belirlenebilir. Bireysel veri noktaları, ölçülen her derinliği gözlemler arasındaki zaman dilimine bölerek yoğunluğa dönüştürür. Yağış olayının süresi, ölçümlerin bildirildiği sabit zaman aralığından daha az ise, bu yoğunluk gerçek tepe yoğunluğundan daha az olacaktır. Konvektif yağış olayları (gök gürültülü fırtınalar), orografik yağışlardan daha kısa süreli fırtına olayları üretme eğilimindedir. Yağış olaylarının süresi, yoğunluğu ve sıklığı sel tahmininde önemlidir. Yağış olaylarının süresi, yoğunluğu ve sıklığı sel tahmininde önemlidir. Kısa süreli yağış, küçük drenaj havzalarında sel için daha önemlidir.
Taşkın büyüklüğünü belirlemede en önemli faktör yukaru eğim faktörüdür. ilgilenilen bölgenin su havzasında olan yukarı yönündeki arazi alanıdır. Yağış yoğunluğu, yaklaşık 30 mil kare veya 80 kilometre kareden daha küçük havzalar için ikinci en önemli faktördür. Ana kanal eğimi, daha büyük su havzaları için ikinci en önemli faktördür. Kanal eğimi ve yağış yoğunluğu, sırasıyla küçük ve büyük havzalar için üçüncü en önemli faktör haline gelmektedir.
Konsantrasyon süresi, Yukarı akış drenaj alanının en uzak noktasından, ilgili alanın taşmasını kontrol eden drenaj kanalının noktasına ulaşmak için gereken zamandır. Konsantrasyon süresi, ilgi alan için kritik tepe yağış süresini belirler. Yoğun yağışların kritik süresi, çatı ve otopark drenaj yapıları için sadece birkaç dakika olabilirken, birkaç gün boyunca kümülatif yağışlar nehir havzaları için kritik olabilmektedir.
Nedenleri > Aşağı Eğim Faktörleri

Yokuş aşağı akan su, sonunda hareketi yavaşlatan aşağı akış koşullarıyla karşılaşır. Kıyı su baskınlarının nihai kısıtlaması genellikle okyanus veya doğal gölleri oluşturan bazı kıyı su baskınlarıdır. Taşkın alçak arazilerde, gelgit dalgalanmaları gibi yükseklik değişiklikleri, kıyı ve nehir ağzı taşkınlarının önemli belirleyicileridir. Tsunamiler ve fırtına dalgalanmaları gibi daha az tahmin edilebilir olaylar da büyük su kütlelerinde yükseklik değişikliklerine neden olabilir. Akan suyun yüksekliği, akış kanalının geometrisi ve özellikle kanal derinliği, akış hızı ve içindeki tortu miktarı ile kontrol edilir. köprüler ve kanyonlar gibi akış kanalı kısıtlamaları, kısıtlamanın üzerindeki su yüksekliğini kontrol etme eğilimindedir. Drenajın herhangi bir erişimi için gerçek kontrol noktası, değişen su yüksekliği ile değişebilir, bu nedenle daha uzak bir nokta daha yüksek su seviyelerinde kontrol edene kadar daha yakın bir noktada daha düşük su seviyelerini kontrol edebilir.
Etkili taşkın kanalı geometrisi, bitki örtüsünün büyümesi, buz veya enkaz birikimi ya da taşkın kanalı içindeki köprülerin, binaların veya barajların inşası ile değiştirilebilir.
Nedenleri > Tesadüf

Aşırı sel olayları genellikle yoğun kar yığınını eriten, yüzen buzdan kanal tıkanıklıkları üreten ve kunduz barajları gibi küçük engellerin serbest bırakılması ve alışılmadık derecede yoğun, sıcak yağışlar gibi tesadüflerden kaynaklanır. Tesadüfi olaylar, yalnızca engellenmemiş drenaj kanalları içinde akan yağış akışını dikkate alan basit istatistiksel tahmin modellerinde beklenenden daha sık taşkınlara neden olabilir. Kanal geometrisinin enkaz modifikasyonu, ağır akışlar sökülmüş odunsu bitki örtüsünü, tekneler ve demiryolu ekipmanları da dahil olmak üzere taşkından hasar görmüş yapıları ve araçları hareket ettirdiğinde yaygındır. 2010-2011 Queensland selleri sırasında yapılan son saha ölçümleri, yalnızca akış hızına, su derinliğine veya spesifik momentuma dayanan herhangi bir kriterin, hız ve su derinliği dalgalanmalarının neden olduğu tehlikeleri hesaba katamayacağını göstermiştir. Bu düşünceler, akış hareketi tarafından sürüklenen büyük enkaz ile ilgili riskleri daha da göz ardı etmektedir.
Bazı araştırmacılar, kesip doldurarak oluşturulan ulaşım koridorları ile kentsel alanlarda depolama etkisinden bahsetmişlerdir. Menfezler enkaz tarafından engellenirse ve akış sokaklar boyunca yönlendirilebilirse, menfezler dolgulara dönüştürülebilir. Çeşitli çalışmalar, fırtına olayları sırasında sokaklardaki akış kalıplarını, yeniden dağılımını ve sel modellemesi üzerindeki etkilerini incelemiştir.
Etkileri > Birincil Etkileri

Selin başlıca etkileri arasında can kaybı ve köprüler, kanalizasyon sistemleri, yollar ve kanallar dahil olmak üzere binalara ve diğer yapılara verilen hasar yer alır.
Sel de sık sık o zaman güç kaybına yol açtığı etkiler çalmak olan enerji iletim ve bazen güç üretimi, hasar. Bu, içme suyu arıtımı ve su temini kaybını içerir, bu da içme suyu kaybına veya ciddi su kirliliğine neden olabilir. Ayrıca kanalizasyon bertaraf tesisleri kaybına neden olabilir. Sel sularında insan kanalizasyon ile birlikte temiz su eksikliği, Selin konumuna bağlı olarak tifo, giardia, cryptosporidium, Kolera ve diğer birçok hastalığı içerebilen su kaynaklı hastalık riskini artırır.
"Bu, 2000 yılında Mozambik'teki yüzlerce insanın limpopo Nehri evlerini sular altında bıraktıktan sonra mülteci kamplarına kaçmasıyla oldu. Kısa bir süre sonra hastalandılar ve sağlıksız koşullar tarafından yayılan Kolera ve şişmiş nehir kıyılarında gelişen sivrisinekler tarafından yayılan sıtmadan öldüler."
Yollara ve ulaşım altyapısına verilen hasar, etkilenenlere yardım seferber etmeyi veya acil sağlık tedavisi sağlamayı zorlaştırabilir.
Sel suları genellikle tarım arazilerini sular altında bırakır, bu da araziyi çalışamaz hale getirir ve ekinlerin ekilmesini veya hasat edilmesini önler, bu da hem insanlar hem de çiftlik hayvanları için yiyecek eksikliğine neden olabilir. Bir ülke için tüm hasatlar aşırı sel koşullarında kaybolabilir. Bazı ağaç türleri, kök sistemlerinin uzun süre su basmasına dayanamayabilir.
Etkileri > İkincil Ve Uzun Vadeli Etkiler

Turizmde geçici bir düşüş, yeniden yapılanma maliyetleri veya fiyat artışlarına yol açan gıda kıtlığı nedeniyle ekonomik sıkıntı, şiddetli sellerin ortak bir etkisidir. Etkilenenler üzerindeki etki, özellikle ölümler, ciddi yaralanmalar ve mülk kaybı meydana geldiğinde, etkilenenlere psikolojik hasara neden olabilir.
Kentsel sel, kronik olarak ıslak evlere neden olabilir, bu da iç mekan küfünün büyümesine neden olur ve özellikle solunum semptomları olmak üzere olumsuz sağlık etkilerine neden olur. kentsel sellerin de etkilenen mahalleler için önemli ekonomik etkileri vardır. Amerika Birleşik Devletleri'nde, endüstri uzmanları ıslak bodrumların mülk değerlerini yüzde 10-25 oranında azaltabileceğini ve bir ev satın almamanın en önemli nedenlerinden biri olduğunu tahmin ediyor. ABD'ye göre Federal Acil durum yönetimi Ajansı (FEMA), küçük işletmelerin yaklaşık yüzde 40'ı bir sel felaketinden sonra kapılarını asla yeniden açmıyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde, hem evlerde hem de işletmelerde sel hasarına karşı sigorta mevcuttur.
Seller de büyük bir yıkıcı güç olabilir. Su aktığında, köprüler, yapılar, evler, ağaçlar, arabalar gibi her türlü bina ve nesneyi yıkma yeteneğine sahiptir... Örneğin, 2007 yılında Bangladeş'te bir milyondan fazla evin tahrip edilmesinden bir sel sorumluydu. Ve Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl seller 7 milyar dolardan fazla hasara neden oluyor.