stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tirilye
Tarihçe > Osmanlı Devleti

Tirilye'nin Türkler tarafından fethedildiği tarih kesin olarak bilinmez. Mudanya’nın fethi ve Mirzeoba, Kaymakoba gibi Türkmen köylerinin kuruluşu evresinde (1321-1330 arasında) Osmanlılar tarafından ele geçirildiği düşünülür.  Fetihten sonra Tokat, Kütahya, Kastamonu'dan gelen Müslümanlar, kasabaya yerleştirildiler. Ancak Tirilye, fethinden sonra da Rumların çoğunluk olarak yaşadıkları bir yerleşim olma özelliğini korudu.
Tirilye ile ilgili bilinen en erken tarihli Osmanlı kaynağı olan Hüdavendigar Livası Tahrir Defteri’ne göre 1409 yılında "Dirigle'nin" gelirleri Sultan Yıldırım Bayezid vakfına akar olmuştur. II. Bayezid döneminde İstanbul'dan 30 hane Türk'ün getirilerek yerleştirildiği ve eski kayıtlarda Kitai'nin iskelesi olarak anılmakta olan Tirilye, zengin bir yerleşim yeri idi. Özellikle zeytin ve zeytinyağı dünyaca tanınmıştı. İpekböcekçiliği ve şarap üretimi ile balıkçılık da önemli uğraşlar arasında geliyordu.
Tirilye, Cumhuriyet dönemine kadar zengin bir gayrimüslim köyü olarak varlığını sürdürmüştür. 1830 tarihli vergi kayıtlarında Kite (Ürünlü) kazasına bağlı olan Tirilye'de Kaldırım, Meydan, Aya Yani, Servi, Kemerli ve Çardak olmak üzere altı Rum mahallesinde 590 hane Rum evi bulunmaktaydı. Kaldırım Mahallesi'ne ait 1845 tarihli vergi belgesinde mahallede yaşayan Rumların yaklaşık on bin zeytin ağacı, harir (ipek) ve üzüm bağlarından gelirleri oldukları anlaşılmaktadır.
1870 tarihnde Tirilye nahiyesinde sekiz yüz hane vardı. Müslim erkek sayısı elli beş, Gayrimüslim sayısı bin altı yüz altmış olmak üzere Tirilye ve ona bağlı köyde toplam erkek nüfus bin yedi yüz beş idi. 1877 tarihli sâlnâmeye göre de yedi mahallede sekiz yüz hane, altı kilise, iki mektep ve bir cami bulunduğu yazılıdır.
1906 tarihli Hudavendigar Vilayeti Salnamesi'nde belde, şöyle tanıtılmaktadır:
Tirilye bucağı, Mudanya ilçesinin batısında ve Marmara Denizi kıyısındadır. Hoş bir havası vardır. Kasabada bir Cami-i şerif, bir İslam ve iki Hristiyan ilkokulu, yedi kilise ile eski eser niteliğinde üç manastır vardır. Kemerli denen kilisenin iç bölmelerinde bazı eski eserler bulunmaktadır. Başlıca üretimi zeytin, koza ve ev içi imalat sanayinden olarak çeşitli oda dokumalarından oluşmaktadır. Zeytin ürünü Doğu Rumeli ve Karadeniz kıyıları ile İskenderiye dolaylarına gönderilmektedir.
1913'te Sadrazam Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi üstüne, bir süre Mahmutşevketpaşa adı verilen belde, kısa süre sonra yine eski adıyla anılır olmuştur.
Yunanistan'ın 1920-1922 arasında Bursa ve çevresini işgal altında bulundurduğu dönemde, Eylül 1921'de Kral Konstantin tarafından ziyaret edilen Tirilye, 13 Eylül 1922 günü Türk ordusunun gelmesi ile işgalden kurtarılmıştır.
Tarihçe > Cumhuriyet dönemi ve nüfus mübadelesi

Türk Kurtuluş Savaşı sonrasında beldenin Rum halkından bir bölümü kendiliğinden, bir bölümü de Lozan'da varılan "Mübadele Anlaşması" gereğince Yunanistan'a göç etti. Onların yerine Selanik ve Girit'ten gelen Müslüman-Türk göçmenler beldeye yerleştirildi. Ayrıca Selanik, Usturumca, Dedeağaç, Serez, Tikveş, Karacaovalı ve Bulgaristan'dan gelen  bazı göçmenler de bölgeye yerleştirildi. Yunanistan'a göçten halk ise Halkidiki'de ‘Nea Trigleia'ya (Yeni Tirilye) yerleşti.
Cumhuriyet sonrasını takip eden yıllarda Trabzon Sürmene'den yola çıkan balıkçılık ile uğraşan aileler Sarıyer'in Garipçe ve Rumelikavağı köylerinde bir süre kaldıktan sonra Tirilye'ye yerleşip Tirilyede balıkçılığı geliştirmişlerdir.[kaynak belirtilmeli]
1963'te beldenin Tirilye resmi adı kaldırılarak yerine Zeytinbağı adı verildi. 2012'de ise Zeytinbağı adı kaldırıldı ve beldenin resmi adı tekrar Tirilye oldu. 2014'te belediye feshedilerek mahalle oldu. Belediye fesh edilmeden önce Tirilye merkez 5 mahallesi dışında kırsalda da 15 köy Tirilye'ye bağlıydı
Tarihî yapılar

19. yüzyılın sonlarında beldede 19 yağhane, 2 hamam, 2 okul, 1 cami ile 7 kilise vardı. Tirilye'de eski belgelerde şu kiliselerin adı geçmektedir: H. Athanasios, H. Basileios, Hristos Soteros, H. Demetrios, H. Georgios Keto, H. Georgios Kyparissiotes, H. Marina, H. Parapoline, H. Paraskeve (Dereköy Ayia Paraskevi Kilisesi), H. Spyridon kiliseleri ile Madikkion ve Pelekete Manastırları.
Günümüzde Tirilye'de ibadete açık bir kilise bulunmamaktadır. Bizans dönemine ait Panayia Pantobasilissa (Kemerli Kilise), Fatih Camisi, Medikion Manastırı, Pelekete Manastırı ve Batheos Rhyakos Soteros (Aya Sotiri) Manastırı'nın kiliseleri günümüze ulaşmış, Fatih Camisi hariç diğerleri harap haldedir.
19. yüzyılda yeniden inşa edilen Ayios Yeoryios Kilisesi günümüzde kültür merkezidir. Ayios Ioannes Kilisesi (Dündar Evi) ile Medikion Manastırı'nın karşısındaki mezarlık kilisesi, özel mülkiyete ait konut olarak kullanılmaktadır.
Tarihî yapılar > Aziz Vasil Kilisesi (Ayios Yeoryios Kilisesi)

Ayrıca bakınız: Aziz Vasil Kilisesi, Tirilye
İskele Caddesi ile Eskipazar Caddesi arasındadır. Mübadeleden sonra darüleytam (yetimler yurdu) yemekhanesi olarak kullanıldı. Tirilye'nin düğün ve etkinlik salonu olarak faaliyet gösteren yapı 2008 yılında kapsamlı bir bakıma alınarak restore edilmiştir ve faaliyetlerine halen devam etmektedir. Kısa bir süre ismi Faruk Çelik Kültür Merkezi olarak kalmıştır. Şu anki ismi Tirilye Kültür Merkezidir
Tarihî yapılar > Kemerli Kilise

Ayrıca bakınız: Kemerli Kilise (Tirilye)
13. yüzyıl sonlarında yapıldığı kabul edilir.  2011'de İstanbul Fener Rum Patrikhanesi'nin Bursa Metropolitliği'ne atadığı Elpidophoros Lambriniadis tarafından satın alınmıştır.
Tarihî yapılar > Dündar Evi

Ayrıca bakınız: Aziz Yuhanna Kilisesi, Tirilye
Taş Mektep'in kuzeyindeki bazilika,  üç ailenin oturduğu bir konut olarak kullanılmaktadır.
Tarihî yapılar > Taş Mektep

Taş Mektep 1909 yılında okul olarak yapılmış bir binadır. Döneminin Batı mimarisini yansıtan neo-klasik tarzda bir yapıdır. Kıbrıs Eski Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios'un bu okulda eğitim aldığı ifade edilir. İskele caddesinin batısındaki tepede bulunan yapının üzerindeki bir taş oymadaki yazıda “M. MYPIDHS APXITEKTWN 1909” (M. Miridis Arhitektoğn 1909) ifadesinden mimarı ve yapım yılı anlaşılabilir. Sonra dan İzmir Metropoliti olan Hrisostomos, bu okulda müdürlük yapmıştır[kaynak belirtilmeli]. Bu bina 1924 tarihinde şehit, öksüz, yetim çocukların okudukları Dâr-ül Eytam (Öksüz Yurdu) olarak Kazım Karabekir Paşa tarafından açılmıştır. 1970'lere kadar Tirilye'nin tek okulu olan yapı bu yılların ortalarında Tirilye ilkokulunun yapılması ile faaliyetlerini 1990 yılına kadar sadece ortaokul olarak sürdürmüş bu tarihte yeni yapılan Tirilye ortaokulunun taşınması ile bina boş kalmıştır. 2017 yılından restore faaliyetlerine başlanmıştır.
Tarihî yapılar > Fatih Camii

Ayrıca bakınız: Fatih Camii (Tirilye)
8. veya 9. yüzyılda Bizans kilisesi olarak inşa edilmiş, 16. yüzyılda camiye dönüştürülmüş bir ibadet yapısıdır.
Tarihî yapılar > Medikion manastırı

Ayrıca bakınız: Medikion manastırı
Tirilye'den Eşkel Limanı'na giden karayolunun üzerindedir. İlk olarak 8. yüzyılda kurulduğu bilinen ve çiftlik olarak kullanılan manastırın yalnızca duvarlarıyla, her birinin ağırlığı 200 kilo gelen görkemli giriş kapıları günümüze ulaşmış durumdadır.
Tarihî yapılar > Hagios Ioannes Theologos (Pelekete) Aya Yani Manastırı

Ayrıca bakınız: Pelekete manastırı (Tirilye)
709 yılında kurulduğu ve 1922 yılına kadar faaliyet gösterdiği bilinen manastırın günümüze yıkılmış kilisesi ve duvar kalıntıları ulaşmıştır.
Tarihî yapılar > Batheos Rhyakos Soteros Manastırı (Aya Sotiri)

Ayrıca bakınız: Batheos Rhyakos Soteros Manastırı (Tirilye)
Kumi Mevkii'nde yer alan Bizans kilisesinden geriye hiçbir şey kalmamıştır. Kilise tamamen yıkılmış ve üzerine derme çatma betonarme bir bina inşa edilmiştir. Kilise en kısa zamanda yeniden restore edilmesi beklenmektedir.
Tarihî yapılar > Georgios Kyparissiotes (Aziz Yorki Kilisesi)

Ayrıca bakınız: Aziz Yorgi Kilisesi (Tirilye)
Sivzi Mevkii'nde yer alan Bizans kilisesinden geriye hiçbir şey kalmamıştır.
Tarihî yapılar > Eski Postane Binası

Eski postane binası 1902 yılında yapılmıştır. Ateş Böceği Ercan (Ercan Bostancıoğlu) bu evde bir süre babasının bu binada postacı olarak görev almasından dolayı yaşamıştır.
Tarihî yapılar > Tirilye Mezarlık Kilisesi (Tirilye Maşatlık Kilisesi)

Ayrıca bakınız: Mezarlık Kilisesi (Tirilye)
Tirilye'nin batısında, Medikion Manastırı'nın karşısında eğimli bir arazi üzerinde Hristiyan Mezarlığı bulunmaktadır.
Tarihî yapılar > Osmanlı hamamı (Avlulu Hamam)

Avlulu Hamam Yavuz Sultan Selim tarafından yaptırılmıştır. Fatih Cami yanında yer alır.
Hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, peş peşe beş ayrı mekandan meydana gelmiştir. Hamamın girişi doğu duvarındadır. Soyunmalık ve onu izleyen mekan ayna tonozla örtülüdür. Buradan küçük bölümlere ve sıcaklığa geçilmektedir. Sıcaklık bölümü doğu-batı yönündeki bir sivri kemerle iki bölüme ayrılmış, üzerleri de kubbelerle örtülmüştür. Sıcaklığın çevresi Bursa üslubunda nişlerle çevrilmiş, bunların altına birer kurna yerleştirilmiştir. Ayrıca hamamın içerisine küçük dikdörtgen bir havuz yerleştirilmiştir.
Kültür Merkezi olarak kullanılmak üzere restore edilmektedir.
Tarihî yapılar > Kapanca Limanı

Tirilye'de Roma döneminden kalan Kapanca bölgesindeki antik liman her tarih döneminde en önemli kıyı ulaşımının stratejik odak noktası olmuştur.
Tarihsel kaynaklarda 9. yüzyıldan 14. yüzyıl başlarına dek Tirilye ve çevresinin ne durumda olduğuna ilişkin fazla bilgi yoktur. Ancak 1261 yılındaki Nimpheaum Anlaşması ile Bizans İmparatoru VIII. Mihail tarafından Cenevizlilere Marmara sahillerinde ticaret garantisi verilmesiyle Cenevizlilerin Appolonia Gölü kuzeyinden elde edilen tuz madeni ihracında Tirilye ve Apomeia (Mudanya) limanlarını kullandıkları belirlendiğinden, bu tarihlerde Tirilye'nin önemli bir liman kenti olduğu varsayılır. Burası ayrıca, bereketli topraklarından elde edilen ürünleri İstanbul'a Bizans İmparatorluğu'nun merkezine aktaran, kendi ticareti açısından da işlevsel önemi büyük olan bir liman kentidir.
Tarihî yapılar > Rum mezarlığı

Eşkel Limanı'na giden karayolunun üzerinde, merkeze 15 dakikalık yürüyüş mesafesindedir. Üzerindeki Yunanca yazılar ve büyük kapısı ile günümüze ulaşmıştır. Mezarlığın çevresi yaklaşık 1,50 metre yüksekliğindeki taş duvarla örülüdür. Doğusunda Tirilye-Karacabey karayoluna cepheli giriş kapısı vardır.
Tarihî yapılar > Tarihi çeşmeler

"Çifte çeşme", "Çanaklı çeşme", "Çarşı çeşmesi", "Fatih cami çeşmesi", "Sofalıçeşme", "Aziz Yuhanna Kilisesi çeşmesi (çınarlı çeşme)" adlarıyla bilinen çeşmeler, günümüzde sağlam olarak gelmiş tarihi çeşmelerdir.
Tarihî yapılar > Eski Türk mezarlığı

Eski Türk mezarlığı, günümüze kadar ulaşamamıştır. Sokak adı olarak kalsa da bu yerler artık mezar değildir. Osmanlı dönemine ait mezar taşlarının nerede saklandığı ise bilinmemektedir. Kabristan Sokak olarak bu sokakların adı hala kullanılmaktadır.
Panagia Glykofiloussa veya Episkepsis

Panagia Glykofiloussa veya Episkepsis 14. yüzyılda yapılmış bir mozaik ikonudur.1922 yılında Tirilye'den ayrılan Rumlar yanlarında Yunanistan'a götürmüşlerdir. Atina'da bulunan Bizans ve Hristiyan Müzesinde  sergilenmektedir.
Antik kentler > Caesarea Germanica

Ayrıca bakınız: Caesarea Germanica
Ekonomi

Belde merkezinde oturan nüfusun %80'i ticaretle uğraşır.[kaynak belirtilmeli] Balıkçılık, Zeytin, Zeytinyağı ticaretleri başta gelmektedir.
Tirilye'de tarım, oldukça gelişmiştir. En çok zeytin üretimi yapılır.  Sofralık zeytin yetiştirilmektedir. Elma, armut , ceviz, incir üretimi de yapılmaktadır. Yetiştirilen sebzelerin başında fasulye, enginar, salatalık, domates, bezelye, patlıcan, biber gelir.Bursa siyahı dürdane inciri yetiştirilmektedir. Bardak eriği (Bardacık eriği) yetiştirilen başka bir meyve ağacıdır.
Hayvancılık ise beldeye yakın köylerde az, dağ köylerinde ise daha çoktur. Beldede tavukçuluk da yaygınlaşmaktadır. Balıkçılık da önemli bir gelir kaynağıdır.
Tirilye sanayinde, zeytin imalatı büyük yer tutar.
Tirilye, turizm bakımından I. derecede turistik hüviyete sahip bir beldedir.
Tirilye mutfağı

Paskalya çöreği (mahlepli çörek) ve cevizli lokum bayramlarda taş fırınlarda hazırlanır.  Tirilye ev baklavası da bayramlarda hazırlanan özel bir baklava çeşididir. Özelliği hamurunun kalın olmasıdır. Ayrıca iç malzeme (özellikle ceviz) iç kısmına bol miktarda konulur.
Zeytin ekmeği Tirilye'de yapılan bir ekmek çeşididir. Tirilye kebabı yörenin yemekleri arasındadır.  Tirilye bakraç yoğurdu çok sevilerek tüketilen bir yoğurt çeşididir. Katı kıvamlıdır.
Tirilye'de deniz ürünleri bol miktarda tüketilir. Midye tava, balık kızartma ve buğlaması(balık papaz yahnisi) yine tüketilen gıdalar arasındadır. İncir yaprağında hamsi buğulama en çok sevilen yemeklerdendir.
Tirilye'ye göçle gelen halklar kendi yemek kültürlerinide getirmiştir. Balkan ve Karadeniz mutfağının etkileri yemeklerde görülür. Bursa mutfağına ait Bursa cantık pidesi lokantalarda satılmaktadır. Beze ve cevizli, bademli, Antep fıstıklı pavlova tatlısı evlerde yapılmaktadır.
Tirilye mutfağı > Yemek âdetleri

Sünnet düğünlerinde konuklara düğün çorbası, etli patates yemeği, pirinç pilavı ve zerde ikram edilir. Sünnet düğününden önceki gün kadınların eğlendiği ve sünnet çocuğunun eline kına yakılan kına eğlencesi düzenlenir. Bu eğlencede konuklara cevizli lokum ikram edilir.
Nişanda konuklara sadece Türk kahvesi ikram edilir. Damat ailesi kız evine cevizli baklava ve mahlepli çörek götürür. Gelinin ailesi ise damada cevizli baklava ve un kurabiyesi verir.  Gelin kınasında cevizli lokum ve yanında çerez ikram edilir.  Düğün yemeklerinde, sünnet yemeğinde olduğu gibi düğün çorbası, etli patates yemeği ve pilav vardır.  Düğün yemeğinin sünnetten farkı, tatlı olarak zerde yerine un kurabiyesi ikram edilmesidir.
Askere gidecek gençlere akrabaları bir akşam yemeği verilir. Asker uğurlama yemeğinde  çorba -genellikle kırmızı mercimek çorbası-, pilav ve bir etli yemek çeşidi ikram edilir; ayrıca  zeytinyağlı sebze yemeği de hazırlanır.
Cenazelerde cenaze evine sıklıkla lokma götürülür.
Spor kulübleri

Tirilye Spor Kulübü 23 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kardeş şehirleri

Tirilye'nin kardeş şehirleri Yunanistandaki Rafina ve Nea Tirilya dır.
Resimler

Tirilye sahil
Eski pazar caddesi
Tirilye liman
Ahşap bir bina
Tirilye ev
Tirilye ev
İsmail Akbay'ın doğduğu ev
Tirilye Atatürk parkı
Tirilye Atatürk İlkeleri Çeşmesi
Tirilye susuz çeşme

Taş Mektep
Taş ev
Fatih Cami
Tirilye Atatürk parkı
Tirilye evleri
Aziz Vasil Kilisesi
Kemerli Kilise
Aziz Yuhanna Kilisesi
Fatih Cami
Osmanlı hamamı (Avlulu Hamam)
Kapanca Limanı
Rum mezarlığı
Sofalı Çeşme
Panagia Glykofiloussa veya Episkepsis
Tirilye baklavası
Kazete

|  |
| --- | --- |
İmtiyaz sahibi: Berrin Gürçay Dilekçi
Kuruluş tarihi: 7 Ekim 1997
Dil: Türkçe
Slogan: Özgür Kadının Sesi
Resmî site: kazete.com.tr
Kazete, İzmir merkezli  bağımsız kadın yayın organı.
"Özgür Kadının Sesi" sloganıyla 7 Ekim 1997'de iki ayda bir çıkan bağımsız bir alternatif kadın gazetesi olarak yayımlanmaya başladı. On yıl sonra aylık gazete haline gelen Kazete; günümüzde yayın hayatına dijital olarak devam etmektedir.
Türkiye'de kadın hareketi açısından alternatif medya işlevi üstlenen ilk yayın organlarından birisidir ve  bu alanda ülkenin en eski ve yayınına kesintisiz ara vermeden devam eden en uzun süreli kadın hakları gazetesidir. Kadınların renk, dil, din, ırk, engelli ve etnik durumlarına bakılmaksızın yaşamın her alanında eşit temsilini savunduğunu ifade eder.
Geçmişi

Kadın Hakları üzerine yayın yapan ilk alternatif bağımsız kadın gazetesi olarak 7 Ekim 1997'de gazeteci Berrin Güray Dilekçi'nin girişimiyle yayımlanmaya başladı. Dilekçi, İzmir'in Bornova ilçesinde şiddete maruz kalan kadınların başvurduğu bir kadın danışma merkezinin belediye tarafından kapatılması üzerine kadınların sesini duyurmak üzere gazeteyi çıkarmaya karar verdiğini belirtmiştir. Haberlerin iletilmesinde ve dağıtılmasında farklı illerdeki kadın dernekleri destek vermiştir.
Kazete, tabloid boyda 4 sayfası renkli 24 sayfa olarak ofset basılmakta idi. Başlangıçta üç bin adet basılan Kazete, 2000 yılından itibaren internet üzerinden de yayımlanmaya başladı ve daha geniş bir okur kitlesine ulaştı. Basılı yayını ilk on yıl iki ayda bir iken, on yılın sonunda aylık gazete haline geldi. 2008 yılında dağıtım sorunları yaşayınca abonelik sistemi ile dağıtılmaya başladı.
29 Mayıs 2012'de kürtaj yasağına karşı yürüttüğü yayınları nedeniyle internet sitesi bir hacker grubu tarafından hacklendi, arşivi büyük ölçüde silindi.
Kazete, 2017 yılında basılı yayınını durdurdu; abonelerine son kez  "Cumhuriyeti Unutturmayacağız" manşetiyle basılı olarak dağıtıldı. Yayın hayatını kesintisiz olarak dijital ortamda sürdürmektedir.
Künye

Kazete'nin İmtiyaz Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Berrin Gürçay Dilekçi; Haber Yayın Koordinatörü Ceren Dilekçi'dir. Danışma Kurulunda Feride Acar, Yakın Ertürk, Huriye Kuruoğlu, Serpil Sancar, Kadriye Bakırcı, Selma Acuner, Hülya Gülbahar, Av. Sema Kendirci, Ayşen Erdoğan, İlknur Üstün ve Sevilay T. Dökmeci yer alır.
Bazı yazarları

Berrin Gürçay Dilekçi
Emine Bozkurt
Yakın Ertürk
Gülsün Bilgehan
Meltem Arıkan
Zerrin Toprak Karaman
Yaşar Seyman
Ş. Huriye Kuruoğlu
Şirin Tekeli
İpek İlkkaracan
Nuran Talu
Songül Sallan Gül
Ceren Dilekçi
Aşina

| Aşina 阿史那 |
| --- | --- |
Dağ keçisini temsil eden Aşina Tamgası
Aktif bölge(ler): Orta ve Doğu Asya
Aşina, Türk veya Kök Türk (Çince: 阿史那; pinyin: Āshǐnà; Wade–Giles: A-shih-na; Orta Çince (Guangyun): [ʔɑʃi̯ə˥nɑ˩]) (ayrıca Asena, Asen veya Açina şekillerinde de yazılır) bir Göktürk soyu, Göktürk Kağanlığı'nın kurucu boyudur. Efsaneye göre Aşina soyu bir dişi kurttan türemiştir.
Liderleri Bumin Kağan, Cücenler'e karşı ayaklanarak 6. yüzyıl ortalarında yükselip ünlenmeye başladı. Ailenin iki ana dalı, sırasıyla biri Bumin Kağan soyundan diğeri de kardeşi İstemi Yabgu soyundan, Göktürk İmparatorluğu'nun doğu ve batı kesimleri üzerinde karar kılmıştır. Hunlar, Çinlilere yenildikten sonra han, 500 Aşina ailesi Cücenlerin bölgesine gelmiş ve onların vasalı olmuştur. Bu Türkler Orta Asya'da yaşayıp demircilikte ileri gitmişlerdi.
Aşina soyu Tulu ve On-ok kollarına ayrılırdı. Sembolleri bozkurt idi.
Aşina, Tielelerden gelen bir soydu.
Kökeni

Aşina kabilesi ilk olarak Wusun bölgesi ve Aral Gölü bölgesindeki İskitlerden gelir, daha sonra Tiele tarafından asimile edildi ve soyadları Wusun ile ilişkiliydi (başka bir teori, onların 265'ten 460'a kadar Hiung-nu'nun parçası oldukları ve 460 yılında Gaochang'ın kuzeyindeki dağlara vardıktan sonra Cücenler tarafından yönetildikleridir). Türk mitolojisinde Asena dişi kurdun on oğlundan biridir. "Sui Kitabı", "Zhou Kitabı" ve "Youyang Zazu" da Aşina'nın kurt türünden olduklarını (kurt totemine inanırlar) ve Gaochang'ın kuzeyindeki Bogda Dağı'ndan geldiklerini söylüyor. Bir diğer teori ise Hunlarla akraba olduklarıdır. Aşina'nın deniz tanrısının kızıyla evlenen ve Aşina kabilesini doğuran Shemo adlı bir okçunun soyundan geldiğine dair de bir söylenti vardır. Nesillerdir Aşide klanıyla evlidirler. Çinli araştırma ekibi, Aşina'nın Kuzeydoğu Çin'den, Avrasya'daki Kuzeydoğu Asya'daki Rusya'daki Baykal Gölü'ne kadar olan bölgeden gelmiş olabileceğine inanıyor.
Kelimenin Kökeni

Araştırmacılar H.W. Haussig, S.G. Kljyashtorny, A.N. Bernstamm, C. V. Findley, B.A. Muratov, R.R. Suyunov, D.G. Savinov, S.P. Guschin, A. Róna-Tas, Saka-Usun dillerinden gelen Aşina kelimesi kökenine işaret etmektedirler.
Kelimenin Kökeni > Adı

Daha fazla bilgi: Soğdya
Bugut yazıtının en son yapılan yeniden okunmasında, bir Japon filolog ekibi, Soğdca yazılmış Aşina hanedanının en eski yazıtta Aşina'nın Çince transkripsiyonu ile bilinen tek adın, aslında Ashinas olduğunu ileri sürdü. Bu biçim altında daha sonra Arap kaynaklarında bilinir hale geldi.[kaynak belirtilmeli]
Kelimenin Kökeni > Kalıtım (Y-DNA verisi)

Erken dönem Aşina hanedanları üzerine yapılan ilk akademik araştırmalar 2023 yılında Xiaoming Yang ve ekip arkadaşları tarafından yapılmıştır. Mukan Kağan'ın kızı, Bumin Kağan'ın torunu olan İmparatoriçe Aşina incelenmiş ve %97 oranında Kuzeydoğu Asyalı ve %3 oranında ise Batı Avrasya karışımına sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Prensesin mtDNA haplogrubu ise Kuzeydoğu ve Doğu Asya'da sıklıkla görülen F1d haplogrubudur. Bu araştırma antik Türklerin Kuzeydoğu Asya kökenli olduklarını savunurken aynı zamanda Hint-Avrupalı hipotezini zayıflatmıştır.
Göktürk Kağanlığının en eski Türk kraliyet ailesinin Demir Çağı sonrası Tunguz ve Moğol yerleşimcilerle genetik yakınlıkları ortaya koyulurken Türk dili konuşan çeşitli halklarla ise heterojen bir ilişkisinin olduğu bulunmuştur. Yazarlara göre bu bulgular, demik bir yayılma modelindense kültürel bir yayılma modelini destekleyecek bir biçimde sonuçlar göstermiştir.
Kelimenin Kökeni > Etimoloji

Çin kaynakları Aşinaların Türklerin başına geçtikten sonra kökenlerini hatırlatmak için kapılarının üzerine kurt başlı bir tuğ astıkları ifadesine dayanarak, "Aşina" adını bazı araştırmacılar "kurt" olarak çevirmiştir. bkz: Tabgaçça: 叱奴 *čino, Ortaçağ Moğolcası: činua, Kalkaca: čono. Profesör Golden ise bu kelimenin Moğol kökeni olduğunu düşünmemektedir.
Findley, "Aşina" adının muhtemelen Orta Asya Saka dillerinden birinden ve "mavi" anlamına geldiğini varsayar, "Göktürk", Türk İmparatorluğu için başka bir ad "Doğu Türkleri" demek ki Türkçede gök rengi doğu ile özdeşleşmiştir. Bu "biz Saka kökenli bir kraliyet ailesi ve kabile ile ilgileniyoruz" diyen Macar araştırmacı András RónaTas tarafından olası bulunmaktadır. L. N. Gumilev "A"(Çince: "saygı öneki") ve Hsien-pi "Shono/Chono"(Moğolca: kurt) ödünçlemesine dayandığını belirtilir.
H.W. Haussig ve S.G. Kljyashtorny Eski Farsça 'ahşaẽna'nın, oldukça tatmin edici etimolojik gelişimini göstermiştir ve adın ve bileşiminin "Aşin kökenleri" arasındaki bir ilişkiyi gösterdiğini belirtmiştir. Bu Doğu Türkistan'da bile böyledir, daha sonra istenen biçimi ile Soğdca 'xs' yn 'k (-әhšēnē) "mavi, koyu" olmakta; Hotan-Saka (Brahmi) āşşeiņa (-āşşena) "mavi", uzun bir -A-> kıçı ahş- gelişme olarak ortaya çıkmış; (Hotan-Saka ve Soğdcadan beri) Toharca A āśna- "mavi, karanlıkta" anlamındadır. Saka etimolojisinde Ashina (<āşşeiņa ~ āşşena) "mavi" değerde (Gökyüzünün rengi) ses açısından ve anlambilimsel olarak kusursuzdur. Türklerin eski runik yazıtlarının bu sürümü için bir metin desteği vardır.
Geniş Orhun yazıtlarında, ilk Kağan öyküsünde, yeni oluşturulan imparatorluk içinde yaşayan insanlar, kök türk olarak adlandırılmış, bu "Göksel Türkler" olarak anlamlanmıştır. Bu arada kök olabilir sayısız yorumlara dokunmadan, adın Aşna olarak yeniden kurulmuş değerde onun mükemmel anlamsal eşleşmesini unutmayınız. Bir açık anlamsal köken veya bir bakış çevirisi, özgün anlamı ve yabancı kökenli bilgisini önerir ve bu çok etniklilikle uyumludur. İlk Türk Kağanlıkları kültür yapısı, ancak, L. Bazin'in deyimiyle "ulusal karakter", bilinirliği Bilge Kağan devrinin Ötüken düzeninin siyasi ve kültürel ortamında dökülmeye neden olmuştur.
- Sha - ne adı Ashina şeklinde Antik Arap kroniklerinde kaydedildi.
Kelimenin Kökeni > Yazım

Ashina yazı sistemi Soğd dilinden alınmıştır. İktidardaki kağan üyelerinin kahramanlıkları anlatılan anıt Steli yapımında kullanılan harflerin türü Soğdca idi. Böylece Bogutskaya'da İlk Türk Hanlıkları hükümdarlarından birinin onuruna kurulan Stel üzerindeki ana yazı, Soğd mektubunda yazılıydı. Bir Soğd yazıtı Altay Dağlarında Yolene'de anıtta eski Türk savaşçısı mezarı keşfedildi ve Broadsword tarafından bulundu. Rünik benzeri yazılar Orta Çağ'ın başlarına kadar göçebe Türk halkları arasında yaygındı.[kaynak belirtilmeli]