stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Moskova
Demografi > Etnik yapı

| Etnisite> Etnisite.Etnisite | Yıl> 1897.Sayı (Nüfusdaki %) | Yıl> 1939.Sayı (%) | Yıl> 1959.Sayı (%) | Yıl> 1970.Sayı (%) | Yıl> 1979.Sayı (%) | Yıl> 1989.Sayı (%) | Yıl> 2002.Sayı (%) | Yıl> 2010.Sayı (%) | Yıl> 2010.Beyan edenler içindeki % | Yıl> 2021.Sayı (%) | Yıl> 2021.Beyan edenler içindeki % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ruslar | 987.044 (95,0%) | 3.614.430 (87,4%) | 4.507.899 (88,6%) | 6.301.247 (89,2%) | 7.146.682 (90,1%) | 7.963.246 (89,7%) | 8.808.009 (84,8%) | 9.930.410 (86,3%) | 91,6% | 9.074.375 (69,7%) | 90,2% |
| Tatarlar | 4.288 (0,1%) | 57.687 (1,4%) | 80.489 (1,6%) | 109.252 (1,5%) | 131.328 (1,7%) | 157.376 (1,8%) | 166.083 (1,6%) | 149.043 (1,3%) | 1,4% | 84.373 (0,6%) | 0,8% |
| Ermeniler | 1.604 (0,1%) | 13.682 (0,3%) | 18.379 (0,4%) | 25.584 (0,4%) | 31.414 (0,4%) | 43.989 (0,5%) | 124.425 (1,2%) | 106.466 (0,9%) | 1,0% | 68.018 (0,5%) | 0,7% |
| Ukraynalılar | 4.478 (0,4%) | 90.479 (2,2%) | 115.489 (2,3%) | 184.885 (2,6%) | 206.875 (2,6%) | 252.670 (2,8%) | 253.644 (2,4%) | 154.104 (1,3%) | 1,4% | 58.788 (0,5%) | 0,6% |
| Azeriler | – (–) | 677 (–) | 2.528 (–) | 4.889 (–) | 7.967 (0,1%) | 20.727 (0,2%) | 95.563 (0,9%) | 57.123 (0,5%) | 0,5% | 37.259 (0,3%) | 0,4% |
| Özbekler | – (–) | 659 (–) | 2.478 (–) | 5.973 (–) | 4.222 (–) | 9.183 (0,1%) | 9,183 (0,1%) | 35.595 (0,3%) | 0,3% | 29.526 (0,2%) | 0,3% |
| Yahudiler | 5.070 (0,4%) | 250.181 (6,0%) | 239.246 (4,7%) | 251.350 (3,6%) | 222.900 (2,8%) | 174.728 (2,0%) | 79.359 (0,8%) | 53.145 (0,5%) | 0,5% | 28.014 (0,2%) | 0,3% |
| Gürcüler | – (–) | 4.251 (0,1%) | 6.365 (0,1%) | 9.563 (0,1%) | 12.180 (0,2%) | 19.608 (0,2%) | 54.387 (0,5%) | 38.934 (0,3%) | 0,4% | 26.222 (0,2%) | 0,3% |
| Tacikler | – (–) | 184 (–) | 1.005 (–) | 1.652 (–) | 1.221 (–) | 2.893 (–) | 35.385 (0,4%) | 27.280 (0,2%) | 0,2% | 22.783 (0,2%) | 0,2% |
| Belaruslular | 1.016 (–) | 24.952 (0,6%) | 34.370 (0,7%) | 50.257 (0,7%) | 59.193 (0,7%) | 73.005 (0,8%) | 59.353 (0,6%) | 39.225 (0,3%) | 0,4% | 17.632 (0,1%) | 0,2% |
| Kırgızlar | – (–) | 77 (–) | – (–) | – (–) | 1.173 (–) | 3.044 (–) | 4.102 (–) | 18.736 (0,2%) | 0,2% | 16.858 (0,1%) | 0,2% |
| Diğer | – (–) |  | 76.173 (–) |  |  |  |  | 225.031 (2,0%) | 2,1% | 595.543 (4,6%) | 5,9% |
| Etnisitesini beyan etmeyenler | – (–) |  |  |  |  |  |  | 668.409 (5,8%) | – | 2.950.721 (22,7%) | – |
| Total | 1.038.591 (100%) | 4.137.018 (100%) | 5.085.581 (100%) | 7.061.008 | 7.931.602 (100%) | 8.875.579 (100%) | 10.382.754 (100%) | 11.503.501 (100%) | 100% (10.835.092) | 13.010.112 (100%) | 100% (10.059.391) |
2010 nüfus sayımında 668.409 kişi etnisitesini beyan etmemiştir. Bu kişilerin etnisitesinin oranının beyan edenlerle aynı olduğu düşünülmektedir.
Demografi > Vital istatistik

Moskova'nın resmi nüfusu verileri, "daimi ikamet" verilerine dayanmaktadır. Rusya Federal Migrasyon Servisinin 2009 yılındaki verilerine göre Moskova'da 1,8 milyon resmi "misafir" geçici mukim(göçmen işçi, misafir işçi, öğrenci vs.) bulunmaktadır. Ayrıca çoğu Orta Asyalı 1 milyona yakın illegal göçmen bulunmaktadır.
Demografi > Vital istatistik > 2022 senesinin vital istatistiği:

Doğumlar: 123,654 (1.000'de 9,8)
Ölümler: 126,988 (1.000'de 10,1)
Demografi > Vital istatistik > Total fertilite oranı (2022):

Kadın başına 1,42 çocuk
Demografi > Vital istatistik > Yaşam beklentisi (2021):

Total - 74,55 sene (erkek - 71,00 / kadın - 77,94)
Demografi > Din

| Moskova'da din (2020) |
| --- | --- | --- | --- | --- |

| Rus Ortadoksluğu | Rus Ortadoksluğu |    | %55 | %55 |
| Ateizm ve Dinzislik | Ateizm ve Dinzislik |    | %28 | %28 |
| İslam | İslam |    | %8 | %8 |
| Diğer dinler | Diğer dinler |    | %3 | %3 |
| Diğer Hristiyanlıklar | Diğer Hristiyanlıklar |    | %2 | %2 |
| Beyan etmeyenler | Beyan etmeyenler |    | %4 | %4 |
Kurtarıcı İsa Katedrali,  Münezzeh Konsepsiyon Katedrali,  Moskova Ulu Camii,  Moskova Koral Sinagogu
Moskova şehrinin çoğunluğu, Rus Ortodoks Kilisesine bağlı Ortodoks Hristiyandır. Rus Ortadoks Kilisenin başı olan Moskova Patriği, Danilov Manastırında ikamet etmektedir. Şehir 1917'den önce "40 zamanın 40 kilisesinin şehri" şeklinde anılmaktaydı.[kaynak belirtilmeli]  Şehirde Budizm, Hinduizm, İslam, Yahudilik, Yezidilik, Slav Neopaganizmi gibi diğer dinler de yaşamaktadır. Moskova Müftülüğüne göre 2010 senesinde 10,5 milyonluk popülasyonun 1,5 müslümandı. 2015 senesinde Moskova'da sadece dört cami bulunmaktayken 2024 senesi itibarıyla bu sayı altısı büyük, yirmisi küçük olmak üzere toplam 26 tanedir.
Halk Hizmetleri > Eğitim ve Bilim

Moskova Rusya'nın önemli kültür merkezlerden, ülkenin ilk yükseköğretim kurulunun (Slav-Yunan-Latin akademisi) kurulması itibarıyla, şehirde önemli ölçüde öğretim kurumları artar. Günümüzde şehirde 124 yükseköğretim kurulu faaliyette, bunların arasında Rusya'nın en eski ve en çok tanınan Moskova Devlet Üniversitesi, Lomonosov inisiyatifine göre 1755 yılında kurulmuştur.
| Türkçe | Rusça |
| --- | --- |
Moskova Devlet Üniversitesi: Московский государственный университет
Bauman Moskova Devlet Teknik Üniversitesi: Московский государственный технический университет им. Н. Э. Баумана
Plehov Rusya Ekonomik Akademi: Российская экономическая академия им. Г. В. Плеханова
Devlet Yönetim Üniversitesi: Государственный университет управления
Moskova Devlet Dışişleri Üniversitesi: Московский государственный институт международных отношений
Moskova Havacılık Yüksek Okulu: Моско́вский авиацио́нный институ́т
Ulusal Nükleer Araştırmalar Üniversitesi «МEPhI»: Национальный исследовательский ядерный университет «МИФИ»
Gubkin Petrol ve Gaz Rusya Devlet Üniversitesi: Российский государственный университет нефти и газа им. И.М.Губкина
Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi: Российский государственный гуманитарный университет
O. E. Kutafin Moskova Devlet Hukuk Akademisi: Московская государственная юридическая академия им. О. Е. Кутафина
Devlet Üniversitesi - Ekonomi Yüksek Okulu: Государственный университет - Высшая школа экономики
Moskova Devlet Dilbilimsel Üniversitesi: Московский государственный лингвистический университет
Gerasimov Sinematografi Enstitüsü: Всероссийский государственный университет кинематографии имени С. А. Герасимова
Moskova'da birçok eğitim kurumu faaliyettedir. Lise, gymnasium, yatılı okullar dahil olmak üzere 1800'den fazla öğretim kurumu, 400'e yakın kütüphane, bunların yanında Rusya'nın en eski halk kitaplığı MDÜ Bilimsel Kütüphanesi ve ülkenin en büyük kitap deposu Rusya Devlet (Lenin) Kütüphanesi bulunmaktadır.
| --- | --- |

 1. Bauman MDTÜ Ana Binası
Spor

Moskova, tarihi boyunca bir sürü büyük uluslararası spor organizasyonuna ev sahipliği yapmıştır. Şehirde takribi 100 stadyum, 6 spor sarayı, 180'den fazla havuz, 2500'den fazla spor salonu ve gym, 3500 spor sahası, 60 atıcılık poligonu, Krılatskoye Kürek Çekme Kanalı, birkaç spor kompleksi ve Krılatskoye Velodromu olmak üzere 6000'den fazla spor kompleksi mevcuttur.
Sovyetler Birliği ve Dünya'da en çok şampiyonluk kazanan buz hokeyi takımı olan PHK CSKA bir Moskova takımıdır. Diğer büyük takımlar ise Sovyetler Birliğinde ikinci en çok şampiyonluk alan HK Dinamo ve HK Spartak'tır.
Sovyetlerde ve Rusya'da en çok şampiyonluk kazanan, EuroLeague'da ikinci en çok şampiyonluk kazanan basketbol takımı PBK CSKA bir Moskova takımıdır. Şehir, 1965 ve 1953 senelerinde Avrupa Basketbol Şampiyonasına, 1952 senesinde Avrupa Kadınlar Basketbol Şampiyonasına ev sahipliği yapmıştır.
Moskova 1956 ve 1994 Satranç Olimpiyatlarına ev sahipliği yapmıştır. Şehir, SSCB ve Rusya Satranç Şampiyonasını en çok kazanan şehirdir. Şehirde her yıl Aeroflot sponsorluğuda Aeroflot Open satranç turnuvası düzenlenmektedir.
Rusya, Sovyetler ve Avrupa'nın en fazla şampiyonluk kazanan voleybol kulübü PVK CSKA Moskova'dır. JVK Dinamo takımı da CEV Kadınlar Şampiyonlar Liginde en çok şampiyonluk kazanan takımdır.
Futbolda ise Spartak Moskova, Rusya Premier Liginde en çok şampiyon olan takımdır. PFK CSKA Moskova ise UEFA Kupasını (günümüzde UEFA Avrupa Ligi) kazanan ilk Rus takımıdır. Lokomotiv Moskva, Dinamo Moskva, Torpedo Moskva şehirdeki diğer profesyonel takımlardır.
Lukoil Arena, Spartak Moskova'nın evidir.
VEB Arena, PFK CSKA'nın evidir.
VTB Arena, FK Dinamo ve HK Dinamo Moskova'nın evidir.
RZD Arena, Lokomotiv Moskva'nın evidir.
Moskova, çeşitli futbol, buz hokeyi ve basketbol takımlarına ev sahipliği yapmaktadır. Bir dönem Sovyetler Birliğinde spor oldukça merkezileştiğinden birliğin en iyi iki takımı, devletin savunma ve kolluk kuvvetlerini temsil eden takımlar(Askeri Kuvvetlerin CSKA ve İç işlerinin Dinamo'su) olmuştur. Çoğu büyük şehirde de polis ve askerlerden oluşan takımlar mevcuttu. Bunların sonucunda Spartak, CSKA ve Dinamo SSCB'in en iyi fonlanan takımlarıydı.
Moskova soğuk ikliminde dolayı kış sporlarına elverişlidir ve kış sporları burada ilgi görmektedir. Moskova'nın çoğu büyük parkında kayak için işaretli parkurlar ve paten için donmuş göletler mevcuttur.
Spor > Futbol

| Kulüp | Kuruluş | Lig | Stadyum |
| --- | --- | --- | --- |
| Spartak Moskova | 1922 | Premyer-Liga (#1) | Lukoil Arena |
| CSKA Moskva | 1911 | Premyer-Liga | VEB Arena |
| Lokomotiv Moskva | 1923 | Premyer-Liga | RZD Arena |
| Dinamo Moskva | 1923 | Premyer-Liga | VTB Arena |
| Torpedo Moskva | 1924 | Natsionalnaya Liga (#2) | Eduard Streltsov Stadyumu |
| Rodina Moskova | 2015 | Natsionalnaya Liga | Spartakovets Stadyumu |
| Veles Moskova | 2016 | Futbolnaya Liga (#3) | Avangard Stadyumu |
Ulaşım > Metro

Ana madde: Moskova Metrosu
İstasyonlarının güzelliği ile bilinen Moskova Metrosu, 1935 senesinde açılmış ve açılışından itibaren şehir içi ulaşımın en önemli unsurlarından biri olmuştur. Döneminin Sovyetik-Stalinist mimarisini yansıtan metro, aynı zamanda Sovyet halkına verilen bir mesajdı. Büyük ölçeklli Sovyet teknolojilerinin prototipi oldu. Projeninin yöneticisi Lazar Kaganoviç, Sovyet vatandaşlarının Stalinist Medeniyetin umde ve ruhunu benimsetecek şekilde tasarlattırdı.
Yeni Sosyalist Düzenin sembollerinden biri olarak sunulan metro, bir nevi modern mühendisliğin Komünist katedraliydi. Metronun tasarımı, güzergahı ve inşaatının planlanması Londra Metrosundan getirilen uzmanlar tarafından yapılırken dekorasyonlar ve işçiliği Sovyetlerce temin edildi. İngilizler, inşada "kes-ve-ört" tekniği yerine tünel açmayı, asansörler yerine yürüyen merdivenler kullanmayı tercih ettiler. Stalin ve NKVD'nin İngiliz mühendislerin şehrin fiziki planları hakkında istihbarat topladığına dair korkusu gizli polisin çok sayıda İngiliz mühendisin tutuklanması ile ispat olunca Metropolitan Vickers Electrical Company için çalışan mühendisler, 1933 senesinde göstermelik bir mahkeme sonrasında deport edilirler ve bu SSCB'deki İngiliz ticari faaliyetlerinin sonu olur.
İnşa edilecek her bir metro istasyonunun, Moskova'daki işçilerin göreceği, olası bir sanat eseri olması gerektiği fikrindeki Stalinist devrin tasarımcıları her bir istasyonu farklı ve kendine has olacak şekilde tasarladı. Her bir istasyonun tasarımı belli bir tema üzerine kuruldu. Örneğin, yakındaki ampul fabrikası temalı, yivli seramik ampul yuvaları ve fabrikadaki işçileri tasvir eden rölyefler ile bezeli Elektrozavodskaya İstasyonu buna iyi bir misaldir. Metronun tek temalı enstalasyonlarla süslenmesi, 1979'un sonlarında yeniden canlandırılmıştır.
Günümüzde Moskova Metrosu, çoğu yer altında bulununa 203 istasyonun teşkil ettiği 12 hattan müteşekkildir. Dünya'daki en derin metro sistemlerinden biridir. Dünya'daki en yoğun metrolardan biri, Avrupa'nın en yoğun metro sistemidir ve günlük on milyon yolcuya hizmet vermektedir (aylık 300.000.000 yolcu). Ulaşımın rahatlatılması için metronun genişletmeleri planlanmakta ve yapılmaktadır. En son genişletme 7 Ekim 2024'te Troytskaya Hattının (#16 Zümrüt Hat) açılmasıdır.
Dünya'nın en yoğun metrosu olan Moskova Metrosu 2023 yılında 2.288,5 milyon yolcuya hizmet vermiştir.
Ulaşım > Monorail

Ana madde: Moskova Monorayı
Moskova Metrosu, 6 istasyondan oluşan kısa bir monorail hattı(13. hat) işletmektedir. Timiryazevskaya ile Ulitsa Sergeya Eyzenshteyna istasyonlarını birbirine bağlamakta ve VDNH'nin yakınından geçmektedir. 2004 senesinde hizmete açılmıştır. Son 90 dakika içinde yolcu metroyu kullandıysa hizmetten bedava yararlanabilmektedir.
Ulaşım > Otobüs, Troleybüs ve Elektrikli otobüs

Şehrin dış kısımlarında, metro istasyonları arasındaki 4 kilometreyi bulan, diğer şehirlerle kıyaslandığında oldukça uzun olan, mesafelerden dolayı her istasyonun çevresindeki rezidansiyel alanlara şamil otobüs hatları mevcuttur. Uzun mesafeli ve şehirlerarası yolcu otobüsleri için de bir otogar(Merkezi Otogar) bulunmaktadır. Her ana caddede en az bir otobüs güzergahı hizmet vermektedir.
Neredeyse 600 km uzunluğundaki tek telli yol, 8 depo, 104 hat ve 1740 araçla Moskova troleybüs sistemi Dünya'nın en büyüğüydü. Lakin Moskova İdaresi, elektrikli otobüsleri troleybüslerin yerine ikame etme amacıyla 2014 troleybüs altyapısı kaldırmaya başlar. 2018 yılına gelindiğindeyse sadece 4 depo, düzinelerce kullanılmayan telli yollar kalmıştı. Bahçe Halkası Bulvarındaki 15 Kasım 1933'te açılmış Dünya'nın en eski 6. işletilen troleybüsü sistemi de 2016-2017'de merkezi caddelerin("Moya Ulitsa") rekonstrüksiyon projesi çerçevesinde kaldırılır. 25 Ağustos 2020 tarihinde ise son troleybüs seferi düzenlenir. Şehir, 2021'den sonra sadece elektrikli otobüs tedarik edip tedricen dizel motorlu filosunun yerine geçirmeye başlar. Şehir, 11 Ekim 2024 tarihinde de 2000. elektrikli otobüsü hizmete alır. Elektrikli araçların ikamesi hakkında çeşitli eleştiriler de mevcuttur.
Ulaşım > Tramvay

Moskova, 1899 yılında açılmış büyük bir tramvay ağına sahiptir. Hatların en yenisi 1984'te açılmıştır. Çoğu önemli hat kapatıldığından günümüzde Moskovalıların ulaşımında tramvayın payı düşüktür (yaklaşık %5 kadardır.) lakin bazı semtlerin metroya bağlantısını sağladığı için halen bazı semtlerde oldukça önemlidir. Bunun yanında çeşitli metro istasyonlarının önemli bağlantılarını da temin etmektedir. Buna örnek olarak Sokolniçeskaya Hattının (#1 Kırmızı Hat) Universitet İstasyonu ile Kalujsko-Rijskaya Hattının (#6 Turuncu Hat) Profsoyuznaya İstasyonu arasındaki bağlantı veya Zamoskvoretskaya Hattının (#2 Yeşil Hat) Voykovskaya İstasyonu ile Arbatsko-Pokrovskaya Hattının (#3 Mavi Hat) Strogino istasyonu arasındaki bağlantı gösterilebilir.
Ulaşım > Demiryolu

Moskova'da hizmet veren on gar (veya vokzal) şunlardır:
Belarus Garı
Kazan Garı
Kiev Garı
Kursk Garı
Leningrad Garı
Pavelets Garı
Riga Garı
Savyolovo Garı
Yaroslavl Garı
Vostoçni Garı
Ulaşım > Havayolu

Moskova'da hizmette olan ana beş adet sivil havalimanı mevcuttur. Bunlar: Şeremetyevo (SVO), Domodedovo (DME), Vnukovo (VKO), Jukovski (ZIA), Ostafyevo (OFS)
Şeremetyevo Uluslararası Havalimanı, Moskova'daki uluslararası çoğu seferin gerçekleştiği havalimanıdır. Havalimanı Aeroflot'un ana hub'ına ve aynı zamanda tüm SkyTeam üyelerine ev sahipliği yapmaktadır. Domodedovo Uluslararası Havalimanı ise Rusya'nın en yoğun havalimanlarındandır ve uzun mesafeli iç hat seferlerinin ve Bağımsız Devletler Topluluğu destinasyonlarına düzenlenen seferlerin çoğunun gerçekleştirildi havalimanıdır. Havalimanı S7 Airlines hub'ıdır ve çoğu Star Alliance ve Oneworld üyesi hub olarak bu havalimanını kullanmaktadır. Vnukovo Uluslararası Havalimanı ise Türk Hava Yollarının seferlerini düzenlediği havalimanıdır. Ostafyevo Uluslararası Havalimanı daha çok iş havacılığınında tercih edilmektedir.
Moskova'daki havalimanlarının MKAD'ye olan uzaklıkları şöyledir: En uzak olan Domodedovo 22 km, Vnukovo 11 km, Şeremetyevo 10 km ve en yakın olan Ostafyevo yaklaşık 8 kilometre uzaklıktadır.
Moskova yakınlarında bulunan Myeçkovo Havalimanı gibi özel uçak, helikopterlere yönelik özel 19 küçük havalimanı bulunmaktadır.
Önemli kişiler

Aleksandr Puşkin, modern Rus edebiyatının kurucusu, 1799'da Moskova'da doğdu.
Fyodor Dostoyevski, 1821'de Moskova'da doğdu.
Aleksandr Suvorov, 1730'da Moskova'da doğdu.
I. Petro, 1672'de Moskova'da doğdu.
Uluslararası ilişkiler > Kardeş şehirler

Moskova'nın 31 tane kardeş şehri vardır.
| --- | --- |
 Amerika  Buenos Aires, Arjantin   Cusco, Peru Asya  Almatı, Kazakistan   Astana, Kazakistan   Bangkok, Tayland   Cakarta, Endonezya   Dubai, Birleşik Arap Emirlikleri   Ho Chi Minh, Vietnam   Manila, Filipinler   Pekin, Çin   Pyongyang, Kuzey Kore   Reşt, İran   Seul, Güney Kore   Tahran, İran   Taşkent, Özbekistan   Tokyo, Japonya   Ulan Batur, Moğolistan   Yeni Delhi, Hindistan :  Avrupa  Ankara, Türkiye   Bakü, Azerbaycan   Bükreş, Romanya   Gence, Azerbaycan   Ljubljana, Slovenya   Londra, Birleşik Krallık   Reykjavik, İzlanda   Riga, Letonya   Tallinn, Estonya   Vilnius, Litvanya   Varşova, Polonya
Uluslararası ilişkiler > İşbirliği anlaşması yapılan şehirler

Moskova'nın işbirliği yaptığı şehirler şunlardır:
Bangkok, Tayland
Erivan, Ermenistan
Lizbon, Portekiz
Madrid, İspanya
Tel Aviv, İsrail
Tunus (şehir), Tunus
Uluslararası ilişkiler > Eski kardeş şehirler

Rusya'nın Ukrayna'ya düzenlediği askeri operasyon sebebi ile kardeşlik antlaşmalarını fesheden veya askıya alan şehirler şunlardır:
Berlin, Almanya (1991-2023)
Brno, Çekya
Chicago, Amerika Birleşik Devletleri
Düsseldorf, Almanya (2000-2022)
Harkiv, Ukrayna
Tallinn, Estonya
Vilnius, Litvanya
Varşova, Polonya
Başka sebeplerle kardeşlik antlaşmalarını fesheden veya askıya alan şehirler şunlardır:
Prag, Çekya (2000-2014, Kırım'ın işgali sebebiyle askıya alınmıştır.)
Kiev, Ukrayna (2016'da, Kırım'ın ilhakı ve Donetsk ve Luhansk'daki olaylar sebebiyle.)
Dipnotlar

↑  eskiden ve günümüzde nadiren Moskof
↑  Daniil, 1303 yılındaki ölümünden kısa süre önce bu manastırda keşişlik yemini eder ve naaşı 1282 yılında kurduğu bu manastıra defnedilir. Bu manastır 1791 yılında kanonize edilmiş kendisine adanmıştır.
↑  Aynı listede İstanbul 66,1 puanla 36. ve Kuveyt 64,5 puanla 38. olmuştur.
↑  dil bakımından sayılmıştır.
Kiev Knezliğinin kuzeydoğu bölgesindeki bir Vladimir-Suzdal Prensliği, zamanla Moskova Büyük Dükalığı'na dönüşecektir.
Spasskaya Kulesi, 1491'de inşa edilir.
Moskova İdaresi
Rusya Federasyonu Hükûmet Meclisi
Moskova Polisinin BMW 5 Serisi aracı devriye gezerken
Moskova'nın tarih içindeki teretoryal değişimi
Moskova şehrinde yaşayanları beklenen yaşam süresi.
Moskova'nın tarih boyuncaki nüfusu
2021 senesinde Moskova'nın nüfus piramidi
Lujniki Stadyumu, Avrupanın en büyük dokuzunucu stadyumu, 1980 Olimpiyatları ve 2018 FIFA Dünya Kupası finaline ev sahipliği yapmıştır.
Olimpiyskiy Stadyumu, 1980 Olimpiyatları için inşa edilmiştir.
Moskova Metrosu, yapımı planlanan güzergahlarla birlikte.
Mayakovskaya İstasyonu, 1938 senesinde hizmete girdi.
Moskova Monorail'ına ait iki tren
İşletmedeki 2000'den fazla elektirkli otobüsü ile Moskova, Avrupa'nın en büyük elektrikli otobüs işletmecisidir.
A Vityaz-M tramvayı, Tverkaya Zastava Meydanında
Moskova'nın tramvay ağı
Komsomolskaya Meydanı veya üç bezeli şimendifer istasyonun bulunmasından dolayı nam-ı diğer "üç istasyon meydanı". Bu istasyonlar Leningrad Garı, Yaroslavl Garı ve Kazan Garıdır.
Yüksek hızlı Sapsan treni, Moskova ile Petersburg'u birbirine bağlamaktadır.
Şeremetyevo Havalimanı, Rusya'nın en yoğun, Avrupa'nın on birinci en yoğun havalimanı.
Gazi Süleyman Paşa Camii (Vize)

| --- | --- |
Ἁγία Σοφία  (Yunanca) Ayasofya  (Türkçe)
Gazi Süleyman Paşa Camii'nin 2010 yılındaki görünümü.

Genel bilgiler
Konum: Vize, Türkiye
Koordinatlar: 41°34′35″K 27°46′02″D﻿ / ﻿41.57639°K 27.76722°D﻿ / 41.57639; 27.76722
Adını aldığı: Kutsal Bilgelik, Teslis'in ikinci şahsına yani İsa Mesih'e atıftır
Önceki işlevi: Kilise
Tamamlanma: 6. yüzyıl veya 9-10. yüzyıllar veya  12-13. yüzyıllar

Gazi Süleyman Paşa Camii veya Küçük Ayasofya, Kırklareli'nin Vize ilçesinde bulunan bir camidir. Roma İmparatoru I. Justinianus döneminde inşa edilen 6'ncı yüzyılda bazilika tarzında kilise olarak inşa edilmiş, 15'inci yüzyılda Vize'nin kesin bir şekilde Osmanlı egemeliğine geçtikten sonra camiye çevrildiği düşünülmektedir. Caminin yapısı Ayasofya ve Aya İrini'ye benzetilmektedir. Cami, 2007'de Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir.
Tarih

Roma İmparatoru I. Justinianus döneminde 6. yüzyılda inşa edildiği kabul edilse de 9-10. yüzyıllarda veya 12-13. yüzyıllardaki Erken Paleologos devrinde inşa edildiğine dair görüşler de mevcuttur. Bir Ortodoks kilisesi olarak inşa edilen Küçük Ayasofya'nın 1205 yılında Vize'deki Latin hakimiyetinde nasıl kullanıldığı bilinmemektedir.
Osmanlı Devleti'nin Vize kalesini fethetmesinin ardından yapı camiye çevrilmiştir. Yapının ismini aldığı Süleyman Paşa'nın kim olduğuna dair farklı görüşler bulunmaktadır. Bir iddiaya göre cami, ismini Orhan Gazi'nin oğlu Süleyman Paşa'dan almaktadır, ancak Süleyman Paşa Vize'nin fethinden önce öldüğünden bu isimlendirme onun hatırasına yapılmış olmalıdır. Yapının Edirne ve Ferecik'te yaptığı camilerle bilinen Rumeli Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa veya Mihaloğullarından Gazi Mihal'in torunu Süleyman Paşa tarafından  camiye dönüştürüldüğü de iddialar arasındadır. Evliye Çelebi ise yapının Fatih Sultan Mehmed tarafından İstanbul'un fethine müteakip camiye çevrildiğini ve Fatih Camii olarak anıldığını ifade etmektedir. Osmanlı arşiv belgelerinde cami vakfında geçen kişinin Orhan Bey’in oğlu
Süleyman Paşa olduğu net bir şekilde anlaşılmaktadır.
Tarih > Onarımlar

Osmanlı döneminde bilinmeyen bir tarihte yapının kuzey cephesinin tamamı ile kubbesinin yarısı yeniden inşa edilmiştir. Yapının batı kısmındaki galerinin üzeri ahşap bir çatıyla örtülmüş, güneybatı köşesine taş bir minare inşa edilmiş ve 19. yüzyılda yapıya ahşap bir mahfil eklenmiştir. Cami çevresinde bulunan mezar taşlarının çokluğu, yapının etrafında geçmişte büyük bir hazire olduğuna işaret etmektedir.
Tarih > Onarımlar > Osmanlı Dönemi

Yapının Sultan Abdülmecid döneminde Tanzimat Fermanı'nın ilanından önce 1839 yılında tamiratına girişildiği, 1848 yılında ise tamir edildiği bilinmektedir. II. Abdülhamid döneminde ise Mayıs 1900’de padişahın iradesiyle başlayan kapsamlı onarım sürecinin yaklaşık 2-3 yıl sürdüğü ve en geç 1903 yılının Kasım ayında tamamlanarak Vize'de yapılan resmi bir törenle açıldığı ifade edilmektedir.
Yapının minaresi 1912 yılında Birinci Balkan Savaşı sırasında Bulgar ordusu tarafından yıkılmıştır.
Tarih > Onarımlar > Cumhuriyet Dönemi

1952-1953 yıllarında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restore edilmesi planlanmış ancak bu plan uygulanamamıştır ve sonraki yıllar içinde cami cemaatini kaybetmiş ve terk edilmiştir. 1979 yılında Edirne Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından başlatılan çalışmalar 1983 yılında maddi zorluklar nedeniyle yarım bırakılmıştır. Bu çalışmalar sırasında yapılan müdahalelerin önemli arkeolojik bilgilerin kaybolmasına neden olduğu da ifade edilmiştir. Ayrıca bu çalışmalarda alanda daha eski tarihli bir kiliseye ait olduğu düşünülen yarım daire planlı bir tuğla apsis kalıntısına ulaşılmıştır. 1995 yılında Trakya Üniversitesi'nden Özkan Ertuğrul tarafından bir mimari tespit ve temizleme çalışması yürütülmüştür. Narteks bölümünün temizliği sırasında dua eden bir figür tasvirinin olduğu iyi korunmuş durumdaki fresklerle karşılaşılmıştır ancak bu freskler günümüze ulaşamamıştır.
2000'li yıllarda ise yapıda büyük ölçekli bir onarım ve restorasyon projesi yürütülmüş, minaresi yeniden inşa edilmiş ve günümüzde ibadete açık hale getirilmiştir. Bu çalışma sırasında yapıda önemli değişikliklere gidildiği, mevcut arkeolojik verilerin yitirildiği, harabe halde olan narteks tonozunun yıkılıp yeniden yapıldığı, binanın batı yönünde biriken toprağın kazılması sırasında geçmişte tespit edilen 18 mezarın, mimari parçaların ve duvar kalıntıların ortadan kaldırıldığı yönünde eleştiriler yapılmıştır.
Alpine (otomobil üreticisi)

| --- | --- |


Endüstri: Otomotiv
Kuruluş: 1955
Kurucu: Jean Rédélé 
Genel merkezi: Dieppe,  Fransa
Alt kuruluş(lar): Alpine F1 takımı
Sahibi: Renault
Web sitesi: alpinecars.com
Alpine, arkaya monteli Renault motorları kullanarak yarış otomobilleri ve spor otomobiller üreten eski Fransız üretici.
Modelleri > Hâlen üretilmekte olan modeller

Alpine A110 (2017-Günümüz)
Alpine A290 (2024-Günümüz)
Alpine A390 (2025)
Alpine A110
Alpine A290