Awa’uq Katliamı
Katliam

Batıdaki Aleut Adalarından doğuya uzanan Rusların Supik topraklarına 1762-63, 1776 ve 1779-1780 yıllarında düzenledikleri üç keşif seferinde yerli Supiklerden direniş görmeleri üzerine Şelihov Sitkalidak adasının Awa'uq (Refuge Rock) yöresinde katliamı yapmış ve direniş gösteren Supiklere karşı on yıllık terör saltanatı (reign of terror) sürdürmüştür. Şelihov'un saldırısı ile Alaska işgalinin erken devresinin etnohistorik raporları bulunmaktadır.
Kendisinin tutmuş olduğu kayıtlara göre, Şelihov 130 Rus ve Sibirya yerlisi, Fox Adaları'ndan getirdiği Qawalangin kabilesinden 12 Aleut ile tercüman olarak kullandığı ve adı Qaspeq (ya da Kashpak; harfiyen anlamı «qaspeq») olan Kodiak Supiği (Alutiiq / Aleut) köle (Supikçe metqaq) ile birlikte 1784 yazında Kodiak Adasının güneydoğusuna gider. Burada ticarî kürkü için deniz samuru araştırmasını yapan Şelihov yüzleşme için hazırlanmıştır. Ekibiyle birlikte Kodiak adasının güneydoğusunda bulunan Three Saints Koyu'nda (Supikçe Sun’alleq) ilk ticaret karakolunu o yaz kurar. Ticaret etme ve rehineleri komuta altına alma girişimleri başarısız olup yerlilerce püskürtülmesinin ardından yörede yaşayan yerli Supiklere bir saldırı planlar ve bu kararlı saldırıyla gücünü göstermek ister. Yaklaşan tehlikenin farkında olan ve sayıları 4000 gibi büyük sayıya ulaşan Supikler Sitkalidak adasının dış sahil kısmında Partition Cove denen koyun ortasında güçlü ve en iyi gizli sığınma yeri olan yüksek Awa'uq («to become numb») kayasına çekilirler. Fakat Supiklerin bu gizli sığınağı Şelihov tarafından öğrenilmiş ve Rus silahlarına karşı savunulmasının oldukça zayıf olduğu görülmüştür. Ruslara Awa'uq sığınağının yerini Kashpak göstermiştir.
Ruslarca ve bir avuç Aleut tarafından kuşatılan Awa'uq kayalığındaki Supik akrabalarına yalvaran ve Şelihov'a teslim olmalarını söyleyen Qaspeq bunda başarılı olamaz. Sonunda Şelihov diğer yerleşimlerdeki Supiklerin yardıma gelmesinden korkarak saldırı emrini verir. Sitkalidak Adasındaki Partition Cove denen koya bakan yüksek bir tepeye savaş toplarını (2 1/2-pound cannons) baraj biçiminde konuşlandıran Ruslar koyun ortasındaki yüksek kayaya sığınan Supiklerin üzerine ateş açarlar. Supikler arasında kargaşa çıkar ve 500-2000 kadar Supiğin öldürüldüğü ya da kaçmaya çalışırken boğulduğu raporda yazmaktadır. Kadınlar ve çocuklar korku ve çaresizlikle kendilerini kayalıkların üzerinden aşağı atarlar. Katliamda çoğu kadın ve çocuk 2.500 ilâ 3.000 kadar Supiğin öldürüldüğü tahmin edilmektedir ve Ruslardan herhangi bir kayıp olmamıştır. Katliamdan 67 yıl sonra 1851 yılında Kodiak adasını ziyaret eden ve Supik yaşamı üzerine etnografik bilgileri kaydeden Fin doğa bilimci Henrik Johan Holmberg'in birincil kaynağı olan ve kendisi katliamdan sağ kurtulan Arsenti Aminak Awa’uq (Supikçe harfiyen «to become numb») sahillerinde saldırıdan bir yıl sonra cesetlerin yattığını ve havadaki kötü kokudan orada kimse kalmak istemediğini ve o zamandan beri Sitkalidak adasının ıssız olduğunu belirtmiştir. Bugün dahi adada insan yerleşimi yoktur.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | the stench of corpses lying on the shore polluted the air so badly that none could stay there, and since then the island has been uninhabited | ” |
—Katliamdan kurtulan Arsenti Aminak (1851), 
Awa'uq saldırısından sonra iddiaya göre Şelihov sağ kurtulan 1000 kişiyi zaptedebilmek için 400 rehine almıştır. Bu esirler Three Saints ticaret karakoluna getirilmiş ve yetişkin erkeklerin birçoğu Şelihov'un emriyle idam edilmiştir. Bu infazın sayısını kaynaklar 6 ilâ 200 arasında verir. Geri kalan esirler bu karakoldan birkaç kilometre uzakta tundrada bir yere yerleştirilmiş ve Şelihov'un gözetimindeki bir şefin kontrolüne verilmişlerdir. Gemi cerrahı Miron Britiukov'un (ya da Britukov, Bratikov) kaydına göre, erkekler tundrada bekletilirken, 600 kadar kadın ve çocuk da Şelihov tarafından tam üç hafta rehin tutulmuştur. Şelihov daha sonra adalı yerliler üzerindeki otoritesini ve hakimiyetini sağlamlaştırmak için her yüksek rütbeli (chief Rusça тойон toyon Supikçe tuyuq) adamının yanına esir edilen bir Supik çocuğu (Supikçe uswiillraaq) vermiş böylece onları diğer kurtulan Supiklerden gelebilecek saldırılara karşı sigortalamıştır. Şelihov'un milisleri tarafından sonraki günler ve yıllarda Kodiak (Batı ya da Kaniagmiut Supikleri) ve Prince William Sound (Doğu ya da Chugachigmiut Supikleri) civarına değişik sayıda vahşet uygulanmıştır. Şelihov 1786 yılında dönmemek üzere Rusya'ya geri döndüğünde Kodiak Supikleri kırıp geçirilmiş ve demoralize olmuş, Rus kontrolü böylece sağlamlaşmıştır. Şelihov kurduğu bu kürk ticareti kumpanyasını Rusya'dan idare etmiş ve Alaska sömürgesi üzerine emperyal bir tekel oluşturmuştur.
Supik savaşçılar bu katliamdan yıllar önce Şelihov'un dört gemisini yıkmışlardı ve Şelihov bunun intikamını almak için Sitkalidak adasına gelmişti. Rus çarı tüccarlara Alaska'daki yerli halka karşı aşırı durumlarda ve sadece meşru müdafaa dışında şiddet kullanmayı yasaklamıştı. Şelihov'un açıklamaları bu yasağı ihlâl etmeyecek biçimdedir ve raporlarında kötü davranılanın ve ilk saldırıya uğrayanın kendisi olduğunu ısrarla vurgulamıştır. Fakat gemi doktoru (cerrahı) ve görgü tanığı olan Miron Britiukov çara Şelihov'un sayısız zulmünü ve eylemini bildirmiştir. Vicdansız olarak bilinen Şelihov'un Alaska yerlilerine yaptığı kötü muamele Rus İmparatorluğu tarafından ciddi bir suç olarak görülse de Alaska'nın Rusya'dan uzakta izole olması ceza almamasındaki en büyük etkendir.
Rusların ufak savaş topu ile misket tüfeklerine karşı Supiklerin yalnızca okları ve mızrakları vardı. Bu katliam, Kodiak Adasındaki Supikler için sonun başlangıcı olmuştur. Awa'uq Katliamından kurtulanların çoğu Rus işgalinde ilk yirmi yıl içerisinde ölmüştür.
Kodiak Supikçesinin iki alt lehçesi vardır. Bunlardan Güney lehçesi (Southern subdialect) Akhiok ile Old Harbor yörelerinde konuşulurken, Kuzey lehçesi (Northern subdialect) Karluk, Larsen Bay, Port Lions, Ouzinkie, Kodiak yerleşimlerinde konuşulur. Awa'uq Katliamında esasen Akhiok ve Old Harbor sakinleri yani Güney Kodiak Supikçesi konuşanları katledilmiştir. Ruslar aynı yıl kuzeydeki Shuyak Adası'ndaki birkaç köyü de yok etmişlerdir.
Rus işgali öncesi Supiklerin (Batı Suikleri ve Doğu supikleri) nüfusu 10.000 olarak tahmin ediliyor. Katliamdan sonra Kodiak ve çevresine yerleşen Ruslar adadaki yerli 8.000 Supiği zorla köleleştirmişlerdir. Yerli köy şeflerinin (Supikçe angayuqaq, İng. village chief) çocuklarını yüksek rütbeli Rus tacirlerin yanına rehine-sigorta olarak alıkoymasını katliamın son tanığı Arsenti Aminak şöyle anlatır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | After this every chief had to surrender his children as hostages; I was saved only by my father's begging and many sea otter pelts | ” |
—Katliamdan kurtulan Arsenti Aminak (1851),