Avrupa Birliği aday ülkelerinin pasaportları
Güncel AB genişleme planı

Avrupa Birliği'nin genişlemesi yeni üye ülkelerin birliğe katılmasına bağlıdır. Bu süreç 1952'de Avrupa Birliği'nin öncüsü olarak kabul edilen Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu kuran ilk altı üye ile başlamıştır. O dönemden bu yana üye sayısı Hırvatistan'ın 2013'te birliğe üye olmasıyla 28'e yükselmiştir.
Günümüzde üyelik müzakereleri birkaç ülke ile devam etmektedir. Genişleme süreci Avrupa bütünleşmesi olarak da adlandırılmaktadır. Bu terim ayrıca AB üye ülkeleri arasındaki ortak çalışmaların üye ülkelerin hükûmetlerinin ulusal kanunları AB normlarına uygun şekilde düzenlenmesi suretiyle güçlendirilmesi için de kullanılmaktadır.
Bir ülkenin Avrupa Birliği'ne üye olması için 1993'te Kopenhag'ta yapılan zirveden sonra Kopenhag kriterleri olarak da anılmaya başlanan ekonomik ve siyasi şartları sağlaması, hukukun üstünlüğüne ve ilgili özgürlükler ile kurumlara saygı duyan stabil ve demokratik bir hükûmete sahip olması gerekmektedir. Maastricht Antlaşması'na göre, üye olan bütün ülkelerin ve Avrupa Parlamentosu'nun genişleme konusunda hemfikir olması gerekmektedir.
Avrupa Birliği'nin güncel genişleme planı Türkiye ve Batı Balkan ülkelerini kapsamaktadır. Türkiye'nin Avrupa Birliği ile uzun süreli bir başvuru süreci vardır fakat müzakerelerin uzun yıllar boyu sürmesi beklenmektedir. Avrupa Birliği, Batı Balkan ülkelerine Yugoslav Savaşları sonrasında söz konusu ülkeleri üyelik sürecine dahil etme konusunda güvence vermiştir. Batı Balkan ülkeleri arasında, ülkelerden ikisi tam üye olmuş, biri üyelik başvurusu yapmış ve diğer ülkeler ise üyelik öncesi imzalanması gerekli olan antlaşmaları imzalamıştır.
Ayrıca, Avrupa kıtasında, üyelik gayesi içinde olan ya da güncel dış politikasının değişmesi veya AB'nin söz konusu ülkeleri genişleme planına dahil ettiğine dair bir işaret vermesi durumunda potansiyel olarak üyelik başvurusunda bulunabilecek ülkeler de bulunmaktadır. Lakin, bu ülkeler, Balkanlar'daki karşılıklı tartışmalar ve Avrupa Birliği müktesebatının tam olarak uygulanmasının zorlukları gibi sebeplerle resmî olarak üyelik planında yer almamaktadır.
Günümüzde üyelik süreci, üyelik öncesi antlaşmadan üyelik öncesi son antlaşmasının yürürlüğe girmesine kadar, bir dizi resmî adımdan oluşmaktadır. Avrupa Komisyonu, bu sürece başkanlık etmektedir fakat esas müzakereler teknik olarak üye ülkeler ile aday ülke arasında yürütülmektedir.
Bir ülke üyelik için başvuru yapmadan önce genellikle ülkenin adaylık ve sonrasında üyeliğe hazırlanmasına yardımcı olması için bir ortaklık antlaşması imzalar. Pek çok ülke müzakerelere başlamak için bile gerekli kriterleri karşılamamaktadır ve bu yüzden sürece hazırlanmaları için pek çok yıla ihtiyaç duymaktadır. Ortaklık antlaşması ülkenin ilk adıma hazırlanmasına yardımcı olmaktadır.
Batı Balkan ülkeleri için, bölgedeki özel durumlarla baş edebilmek amacıyla Stabilizasyon ve Ortaklık Süreci adında özel bir süreç bulunmaktadır.
Bir ülke resmî olarak üyelik için başvurduğunda Avrupa Konseyi, Avrupa Komisyonu'ndan söz konusu ülkenin müzakerelere hazır olup olmadığı hakkında bir görüş bildirmesini ister. Konsey, Komisyon'un görüşünü kabul ya da red edebilir (Konsey bu güne kadar yalnızca Komisyon'un Yunanistan'la müzakerelerin açılmasına karşı bildirdiği görüşü reddetmiştir).
Eğer Konsey müzakerelerin açılmasına karar verdiyse tarama süreci başlar. Komisyon ve aday ülke, aday ülkenin ve AB'nin kanunlarını inceler ve hangi farklılıkların var olduğunu saptar. Sonrasında, Konsey, yapıcı müzakerelerin yürütülebileceğine dair yeterli ve ortak bir alanın olduğuna kanaat getirirse, kanun başlıkları hakkında müzakerelerin açılmasını tavsiye eder. Müzakereler genellikle aday ülkenin, kendi kanunlarının ve yönetim kapasitesinin Avrupa Birliği normlarına uygun olduğuna ve Avrupa Birliği yönergesine tam olarak uyulduğuna dair ikna etmesi şeklinde geçmektedir.
|  | Ülke | Durum | Ortaklık Antlaşması | Üyelik Başvurusu | Adaylık Statüsü | Müzakerelere Başlanması | Taramanın Tamamlanması | Avrupa Birliği müktesebatı  açık/kapalı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Arnavutluk | Aday | 12 Haziran 2006 (SAA) | 28 Nisan 2009 | 23 Haziran 2014 | – | – | – |
|  | Karadağ | Müzakere sürecinde | 15 Ekim 2007 (SAA) | 15 Aralık 2008 | 17 Aralık 2010 | 29 Haziran 2012 | – | 33 faslın 30/3'ü |
|  | Kuzey Makedonya | Aday | 9 Nisan 2001 (SAA) | 22 Mart 2004 | 17 Aralık 2005 | – | – | – |
|  | Sırbistan | Müzakere sürecinde | 29 Nisan 2008 (SAA) | 22 Aralık 2009 | 1 Mart 2012 | 21 Ocak 2014 | 21 Ocak 2014 | 34 faslın 16/2'si |
|  | Türkiye | Müzakere sürecinde | 12 Eylül 1963 (AA) | 14 Nisan 1987 | 12 Aralık 1999 | 3 Ekim 2005 | 13 Ekim 2006 | 33 faslın 13/1'i |