Batı Çerkesleri
Genel Bilgiler > Ceza verme biçimleri

Adıgelerde, derebeyi toplulukları dışında, yani demokratik topluluklarda, çok özel durumlar dışında, ölüm cezası yoktu.En ağır ceza, ölümden de kötü  bir ceza olan toplumdan dışlanma ya da kovulma, yani bir tür aforoz cezasıydı.Böyle bir kişi ile, o topluluk ya da başka bir topluluk içinden hiç kimse konuşmaz ve onu yanına sokmazdı,"ünü" de hızla bütün bir ülkeye yayılır, bu tür cezalı kişiler, sonunda ve çoğunlukla intihar etmek, bir dış ülkeye sığınmak ya da bir soyluya köle (vıneut) olmayı kabul etmek  zorunda kalırdı, bu arada, en küçük bir olayda, yeni efendisi tarafından burdurularak satılabilirdi de.Aristokratik topluluklarda derebeylerinin kölelerini öldürebilmeleri yanında, köle olmayanların da, işledikleri suçlar nedeniyle kovulması, köle (vıneut/унэ1ут;en alt statüde olan, satılabilen köle) yapılması, satılması, sözgelişi Rus hükûmetince yasaklanmadan önce, derebeylerince öldürülmeleri durumları da görülebiliyordu.Yargılama ile verilen ölüm cezaları, genellikle  "psıkhadze" (псыхадзэ),yani taş bağlanıp suda boğulma, Muhammed Emin'in kurdurduğu şeriat mahkemelerince verilen ölüm cezaları da, çoğunlukla kurşuna dizilme  ya da Belaya Irmağı (Шъхьагyащэ) üzerindeki bir taş köprüden ırmağa atılma biçiminde yerine getirilirdi (bk.Çerkesya'da değişik dinlerle ilişkili yer adları, internet).Adıgelerde geleneksel anlamda hapishane yoktu, cezalar çalışma ya da maddi bir bedel karşılığı  yerine getirilirdi.Ancak, casuslara ve düşmanla işbirliği yapanlara karşı en sert yaptırımlar/cezalar uygulanırdı, ama yine de, işkenceye ve insanı aleni aşağılamaya izin verilmezdi.Rus tutsaklara bile işkence yapılmazdı.Bu nedenle çok sayıda Rus eri firar edip Adıgelere sığınıyordu.Kural dışı baskı uygulanan kişi olursa, hoş karşılanmazdı, sanık da olsa, kötü bir uygulama ile karşılaşan, yani ağır baskı gören kişi, öngörülen  cezadan da bağışlanabilirdi.Bu da adaletsizliğin hoş karşılanmadığını kitleye öğretme amacı bir işlev taşıyordu.
Feodal topluluklar arasında, feodal iç bölünmeler nedeniyle, iç dayanışma zayıftı;ama Abadzeh ve Şapsığ gibi, Meotlar döneminden kalma bir arkaik demokrasisi bulunan topluluklar çok daha sıkı bir dayanışma içindeydiler, bu nedenle bu topluluklar, yapılan dış saldırılara çok sert ve toplu olarak karşılık verirlerdi, düşman da bu topluluklar içinden  işbirlikçiler bulamaz ve sonunda çekilmek zorunda kalırdı.Natuhay, Şapsığ, Hak'uç,Ubıh (Wubıh) ve Abadzehler'de egemenlik "fekol" (kendi başına buyruk kişi) denilen, efendisiz ve eşit haklı özgür bireylerden oluşan halka aitti.Yarı feodal toplulukların "fekol" (фэкъолӀ;Kabartayca: лъхукъолӀ) kesimi ise, efendili, yani derebeylerine bağlı idi, ama fekol'lar, isterlerse efendilerini terk edebilir, başka bir efendinin (pşı) köyüne, eğer o efendi kabul ederse serbestçe yerleşebilirlerdi ya da efendisiz bir sistemin yürürlükte olduğu Şapsığ, Abadzeh, vb yörelere sığınabilenlerse, tam bir özgürlüğe kavuşmuş olurlardı.
Adıgeler arasında, özellikle derebeyi toplulukları içinde sert bir kan gütme geleneği ve karşılıklı öldürmeler yaşanırdı.Ayrıca yoksul köylüler ile derebeyleri arasında sık sık çatışmalar olurdu.Adıge halk ozanı Tsığo Tevçoj'un (Тэуцожъ Цыгъу) "Pşı-verk zav" (Derebeyi Savaşı) adlı şiirsel destanı ve ünlü yazar İshak Meşbaş'ın "Bzıyko zav" (Bzıyko Savaşı;Türkçesi "Bitmeyen Umutlar",Ankara, 1994) adlı romanı bu tür konuları işlemektedirler.