Eski Türkçe
Dilbilgisi > Sözcük türetme

Eski Türkçe, bulunduğu dil grubunun tüm üyeleri gibi sondan eklemeli bir dildir. Ad ya da eylem soylu bir köke getirilen türlü yapım ekleriyle yeni sözcükler türetilir. Bu şekilde sözcükler türetebilmek için Eski Türkçede 124 yapım eki kullanılmış olduğu çıkarımına ulaşılabilir. Bunun yanında ad veya eylem soylu sözcüklerin birleşerek yeni sözcükler türetmesi de görülür. Aşağıda bugün Türkiye Türkçesinde de yaşamayı sürdüren eklerden her yapım eki grubu için örnekler verilmiştir.
|  | Ek | Ekin İşlevi | Eski Türkçe Örnekler | Örneklerin Türkiye Türkçesi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Addan Ad Türeten Ekler | +°n¹ | Zarflar üretir | yakın, erken, uçun | yakın, erken, için |
| Addan Ad Türeten Ekler | +çA¹ | Küçültme anlamı verir, sıfatlardan nesne adı üretir. | çomça, barça, karınça | kepçe, bütün/hepsi, karınca |
| Addan Ad Türeten Ekler | +çI | Meslek ve alışkanlık anlamında sözcükler üretir. Eyleme de eklenir | élçi, sabçı, abçı | elçi, savcı, avcı |
| Addan Ad Türeten Ekler | +l°g | Sahip olunan şey anlamında sözcükler üretir. | atlıġ, tizlig, belgülig | atlı, dizli, işaretli |
| Addan Ad Türeten Ekler | +l°k | işlev belirten adlar üretir. | isiglik, terlik, özlük | isilik, terlik, kişisel |
| Addan Ad Türeten Ekler | +sIz | Yokluk belirten sözcükler üretir. | aşsız, tonsız, buŋsız | aşsız, donsuz, kaygısız |
| Addan Eylem Türeten Ekler | +(g)A- | Addan eylem üretir. | arka-, bedze-, yaşa- | ters konuş-, beze-, yaşa- |
| Addan Eylem Türeten Ekler | +lA- | +(g)A- ekinin işlevsel ikizidir. | aġırla-, aŋla-, baġla- | ağırla-, anla-, bağla- |
| Addan Eylem Türeten Ekler | +sA- | Dileme veya yönelme anlamında eylemler üretir. Eyleme eklendiği de olur. | suvsa-, *kaksa-, aksa- | susa-, kin duy-, aksa- |
| Addan Eylem Türeten Ekler | +(g)Ar- | renklerden geçişsiz, diğer adlardan geçişli eylemler üretir. | başġar-, kızgar-, könger- | başar-, kızar-, gönder- |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +gA | Ad ve sıfat üretir. | bilge, yinçge, kovġa | bilge, ince, kova |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +gU | Geçişli eylemlerden nesne ve alet adı, geçişszilerden özne ve eylem adı üretir. | belgü, içgü, bérgü | belge, içki, vergi |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +g°n | Geçişli eylemlerden nesne adı, geçişsizlerden özne ve eylem adı üretir. | tizgin, eşkin, olġun | dizgin, hızlı, olgun |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +I(g) | Eylem sonucu adları üretir. | kapıġ, aġrıġ, konşı | kapı, acı, komşu |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +°m | Eylem adı üretir. | turum, üzüm, yém | endam, üzüm, yem |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +°n² | +°m ekinin ikizidir. | ekin, kelin, akın | ekin, gelin, akın |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +Uk | +I(g) ekinin ikizidir. | bark, erk, artuk | bark, kuvvet, artık |
| Eylemden Ad Türeten Ekler | +Ut | Eylem sonucu adları üretir. | kart, adırt, yoġrut | yaşlı kişi, ayırt, yoğurt |
| Eylemden Eylem Türeten Ekler | +°n- | Dönüşlü ve edilgen eylemler üretir. | bürün-, alkın-, étin- | bürün-, tüken-, kendine çeki düzen ver- |
| Eylemden Eylem Türeten Ekler | +°k- | Geçişli eylemlerden geçişsiz/dönüşlü eylem üretir | açık-, burk-, kork- | acık-, burk-, kork- |
| Eylemden Eylem Türeten Ekler | +°t- | Geçişsiz eylemlerden geçişli, geçişlilerden ettirgen eylem türetir. | bert-, tonat-, ögit- | yarala-, donat-, öğüttür- |
| Eylemden Eylem Türeten Ekler | +tUr- | +°t- ekiyle kardeştir. | altur-, keltür- | aldırmak, getir- |