Erenler, Artvin
Tarihçe

Erenler köyünün  eski adı İrsa'dır. Bu ad Gürcüceden (ირსა) Türkçeye olduğu gibi girmiştir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defteri ile 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde İrsa (ايرسه) olarak geçer.
İrsa köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Günümüze kalıntıları ulaşan ve köyün eski kilisesi olan İrsa Kilisesi 9. yüzyılda inşa edilmiştir. Bir Gürcü kilisesi olan bu yapı, İrsa köyünün hayli eski bir yerleşim olduğunu göstermesi açısından önemlidir.
İrsa, sadece erkek nüfusunun tespit edildiği 1835 nüfus defterinde Çıldır Eylaeti'nin Livane sancağına bağlı bir köy olarak geçer. Livane sancağınınBerta ve Sinkot nahiyelerini kapsayan nüfus defterine göre bu tarihte İrsa köyünde 70 hanede 188 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, İrsa köyünün toplam nüfusunun 376 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Söz konusu bu defterde Ahaldaba ayrı bir köy olarak yer almamaktadır.
İrsa ve Ahaldaba köyleri, 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağına bağlı Livana kazası sınırları içinde yer alıyordu. İki yerleşme bu sırada iki ayrı köy olarak kaydedilmiştir. İrsa'nın nüfusu 73 hanede yaşayan 230 kişiden oluşuyordu. Osmanlı idaresi bu tarihte de genel olarak sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Erkek nüfusu kadar kadın eklenince, İrsa'da 460 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Ahaldaba (اخالدابە) köyü ise, İrsa'ya göre hayli küçük bir köydü ve 13 hanede 37 kişi yaşıyordu. Bu nüfusunda erklerden oluştuğu düşünülünce, Ahaldana köyünün nüfusunun 72 kişiden ibaret olduğu söylenebilir. Bu salnameye göre iki köyün de başlıca geçim kaynağı tarımdı. Hayvancılık tarımın önemli kollarından biriydi. Hayvan varlığı olarak İrsa'da 120 öküz, 80 inek, 122 keçi ve 40 koyun; Ahaldaba'da 15 öküz, 88 inek, 3 at, 3 keçi ve 5 koyun tespit edilmiştir.
İrsa köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihli nüfus sayımında Rus idaresinin Ahaldaba köyüyle birlikte İrsa-Ahaldaba (Ирса-Ахалдаба) şeklinde kaydettiği yerleşim Artvin sancağının Artvin kazasına bağlı Beşauli nahiyesinin dört köyünden biriydi. Birlikte kaydedilmiş olan iki köydeki 76 hanede, 338'i erkek ve 306'sı kadın olmak üzere 644 kişiden yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Söz konusu tespitte Ahaldaba bir mahalle sayılmış ve nüfusu 12 hane olarak verilmiştir. Köydeki Gürcüce yer adlarının pek çoğu günümüze ulaşmıştır.
İrsa köyü, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin sancağın ve köyü Gürcistan’ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921’de, Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla İrsa köyünün de içinde yer aldığı Artvin bölgesi Türkiye’ye bırakıldı.
İrsa, 1925 yılında Artvin vilayetinin merkez kazasına bağlı bir köydü. İrsa Türkçe olmadığı için köyün adı bu tarihte Erenler olarak değiştirilmiştir. 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Artvin kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 640 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Erenler köyünün nüfusu 776 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 236 kişi okuma yazma biliyordu.
İrsa’da bir köy kilisesi ile bir kulenin kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Salihoğulları mahallesinde, mezarlığın yakınında bulunan İrsa Kilisesi, tek nefli bir yapıydı. Dörtgen biçimde bir plana sahip İrsa Kulesi, köyün batısında, Mollaoğulları mahallesinde, yerleşmenin bittiği noktada bir köylünün tarlasında yer alır. Büyük ölçüde yıkılmış olan kulenin günümüze kalan duvarların yüksekliği 2,5 metreyi bulur.