Pers Geçidi Muharebesi
Muharebe

Pers Kapısı pusu noktasında sadece birkaç metre genişliğindeydi. Makedon ordusu dar geçitte yeterince ilerledikten sonra, Persler kuzey yamaçlarından üzerlerine kayalar yağdırdı. Güney yamacından, Pers okçuları oklarını fırlattılar. İskender'in ordusu başlangıçta ağır kayıplar verdi ve bir seferde tüm müfrezeleri kaybetti. Makedonlar geri çekilmeye çalıştılar, ancak arazi ve hala ilerleyen arka muhafızları düzenli bir geri çekilmeyi imkansız hale getirdi. İskender, ordusunun geri kalanını kurtarmak için ölülerini geride bırakmak zorunda kaldı; bu Makedonlar ve ölenlerin alınıp uygun şekilde gömülmesine büyük değer veren diğer Yunanlar için büyük bir utanç işaretiydi.
Ariobarzanes'in buradaki başarının savaşın gidişatını değiştirebileceğine inanmak için bir nedeni vardı. İskender'in Pers Kapıları'ndan geçişini engellemek, Makedon ordusunu, İran'ı uygun şekilde işgal etmek için başka yolları kullanmaya zorlayacak ve bunların tümü, Darius'un başka bir ordu kurması için daha fazla zaman tanıyacak ve muhtemelen Makedon istilasını tamamen durduracaktı.
Ariobarzanes geçişi bir ay boyunca elinde tuttu, ancak İskender, Ptolemaios ile bir Hilal taktiğinde Persleri kuşatmayı başardı ve Pers savunmasını kırdı. İskender ve seçkin birliği Persler geçişi artık engelleyemeyene kadar Ariobarzanes'e yukarıdan sürpriz bir atakla saldırdı. Bunu nasıl yaptığına dair anlatımlar çok çeşitlidir. Curtius ve Arrianus'un her ikisi de savaş esirlerinin İskender'i dağlardan geçerek Pers mevzisinin arkasına götürdüklerini ve Craterus komutasındaki Makedon kampında simgesel bir kuvvetin kaldığını anlatırlar.
Sayıları büyük ölçüde değişse de, Dio dorosve Plutarkhos genellikle bu değerlendirmeyle hemfikirdir. Modern tarihçiler W. Heckel ve Stein de bu argümana güveniyorlar. Kesin rakamlar mevcut olmasa da, bazı tarihçiler bu çatışmanın İskender'in İran'ı fethetme seferindeki en büyük kayıplarına mal olduğunu söyler.
Ariobarzanes'in kız kardeşi Youtab, savaşta erkek kardeşinin yanında savaşmıştır.
Bazı anlatımlara göre, Ariobarzanes ve hayatta kalan arkadaşları tuzağa düştüler, ancak teslim olmak yerine doğrudan Makedon hatlarına saldırdılar. Bir anlatım, Ariobarzanes'in son saldırıda öldürüldüğünü belirtirken, Arrianus'un versiyonu, Ariobarzanes'in kuzeye kaçtığını ve sonunda arkadaşlarıyla birlikte İskender'e teslim olduğunu bildirir.
Modern tarihçi J. Prevas, Ariobarzanes ve kuvvetlerinin Persepolis'e çekildiğini ve burada şehir kapılarını, III. Darius'un İskender ile gizli temas halinde olan bir Pers soylusu ve kraliyet hazinesinin koruyucusu olan Tiridates tarafından kapatılmış bulduklarını ileri sürer. Tiridates, İskender'in güçlerine direnmenin boşuna olduğunu düşündü ve bu nedenle İskender'in Ariobarzanes ve birliklerini savaşmak yerine şehir surlarının hemen dışında katletmesine izin verdi. Bu, Curtius'un, takip eden muharebede hem ağır zayiatlar verdikten hem de ağır kayıplar verdikten sonra, Pers kuvvetlerinin Makedon kuvvetlerini yarıp Persepolis'e geri çekildiğini, ancak başkente girmelerine izin verilmediğini ve bu noktada geri dönüp İskender'in ordusuyla ölümüne savaştığını belirten Curtius'un anlatımıyla uyumludur.
Birkaç tarihçi, Pers Kapısı Savaşı'nı İskender'in Pers'i fethine karşı en ciddi meydan okuma olarak görür. Michael Wood, muharebeyi mutlak ve A. B. Bosworth, "İskender için tam ve kesin bir zafer" olarak nitelendirmişlerdir.