stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Türk Kurtuluş Savaşı'nda Sovyetler Birliği-Türkiye ilişkileri
Antlaşmalar > Gümrü Antlaşması

Ana madde: Gümrü Antlaşması
Doğu Cephesi'nde Kâzım (Karabekir) komutasındaki 15. Kolordu, Mudanya Mütarekesi hükümlerine uymayarak hem silahlarını teslim etmemesi, hem de asker terhislerinin gerçekleştirilmemesi nedeniyle Osmanlı'nın elinde kalan en hazır durumdaki askerî birlikti. 15. Kolordunun Mîsâk-ı Millî sınırları içinde olan Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin, Batum ve Iğdır'ı alıp Gümrü'ye de girmesiyle Ermeniler barışa zorlanmış oldular. 22 Kasım 1920 tarihinde Gümrü'de barış görüşmeleri başladı.
TBMM adına görüşmeleri Kâzım Karabekir, Erzurum Milletvekili Süleyman Necati Bey ve Erzurum Valisi Hamit Bey yürüttüler. 2 Aralık gecesi başlayan son oturumda, 3 Aralık gününün erken saatlerinde Ermeni Devrimci Federasyonu (Taşnak) Hükûmeti adına Dışişleri Bakanı Aleksandr Hatisyan ile BMM hükûmeti arasında antlaşma imzalandı. Bu antlaşma ile Doğu Cephesi'ndeki Türkiye'nin askerî  harekâtı sona erdi. Kars sancağının bütünü ve antlaşma öncesi Ermenistan'ın elinde bulunan Tuzluca kazası Türkiye topraklarına katıldı. Antlaşmanın 8. maddesiyle tamamen insani nedenlerle Ermenistan'dan savaş tazminatı alınmayacağı kararlaştırıldı, 10. maddesiyle Ermenistan, Doğu Anadolu'nun bir kısmının Ermenistan'a verilmesini öngören Sevr Antlaşması'nı tanımamayı ve Avrupa'daki Türkiye aleyhine faaliyet gösteren temsilcilerini geri çekmeyi kabul etti.
Böylece Erzurum-Bakü demiryolu hattı açıldı ve Sovyet Rusya'dan gelecek yardımların bu yolla sağlanmasının önü açıldı. Daha güvenilir ve hızlı ulaşım sağlanmış oldu. Doğu cephesindeki sonucun İtilaf Devletleri'nin tahminlerinden çok daha hızlı alınması, Türkiye askerî  kuvvetlerinin ve silahlarının bir kısmının Batı Cephesine aktarılabilmesini sağlayarak avantaj getirdi.
Antlaşmanın imzalanmasından hemen sonra Ermenistan, Kızıl Ordu tarafından ele geçirildi bir rejim değişikliğine gidildi. Birçok Taşnak yönetici ve üyesi yurt dışına kaçtılar. Yeni kurulan Sovyet Hükûmeti, Gümrü Antlaşmasını onaylamadı, askıda bıraktı ve bu antlaşma hiçbir zaman yürürlüğe girmedi. Bunun yerine, daha sonra imzalanan Moskova Antlaşması ve Kars Antlaşması yürürlüğe girdiler. Bu antlaşmalarda da küçük değişikliklerle aynı sınırlar kabul edildi.
Antlaşmalar > Moskova Antlaşması

Ana madde: Moskova Antlaşması
16 Mart 1921 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Büyük Millet Meclisi Hükûmeti arasında Moskova Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ve devamı niteliğindeki antlaşmalarla belirlenmiş olan sınırlar, günümüzde Türkiye, Gürcistan, Azerbaycan ve (1991 sonrasında çekinceler ileri sürse de) Ermenistan arasında hâlen geçerlidir.
Antlaşmanın uzun adı "Türkiye – Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması" idi. Devam eden Türk Kurtuluş Savaşı sırasında uluslararası kamoyunda yasal olarak tanınan yönetimin İstanbul Hükûmeti olmasına rağmen Ankara Hükûmeti tarafından uluslararası alanda imzalanmış (Gümrü Antlaşması'ndan sonraki) ikinci antlaşma özelliğini taşır.
Antlaşmanın müzakereleri sırasında Bolşevikler Türklerin Batum ve Nahçıvan'ı bırakmasını ve İstanbul ile Çanakkale Boğazlarının gelecekteki statüsünde daha fazla hak sahibi olmayı talep ettiler. Ankara'nın bazı imtiyazlara yanaşmasına rağmen, Bolşevikler maddi ve askerî malzeme akışını yavaş tuttular. Ancak belirleyici olan Sakarya Meydan Muharebesindeki kesin zaferin (Ağustos-Eylül 1921) ardından yardımlar daha hızlı ulaşmaya başladı. Bu sırada Ermeniler, istediklerinden çok gecikmeli olsa da, Temmuz 1920'de müttefik oldukları İtilaf Devletleri'nden yaklaşık 40.000 üniforma, 25.000 tüfek ve bolca askerî mühimmat aldılar.
Görüşmelerin sonunda, Batum'un Sovyetler Birliği'ne geri bırakılması karşılığında Rusya'nın Türkiye'ye altın ve silah göndermesi hususunda anlaşıldı. Bu malzemelerin Ankara'ya taşınması görevi de, o sırada Batum'da yaşamakta olan Halil Kut tarafından organize edildi.
Antlaşmalar > Kars Antlaşması

Ana madde: Kars Antlaşması
Kafkasya'da adında üç yeni bağımsız devlet, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti ve Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti kurulmuştu. İki yıl sonra Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nin (Rusya SFSC) Kafkasya’ya girmesiyle, üç bölge devleti Sovyetler Birliği ismini alan yeni Sovyet rejiminin egemenliğine girdi.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin Ankara Hükûmeti'nin zaferiyle sonuçlanmasından sonra Rusya SFSC’nin aracılığıyla üç Sovyet Cumhuriyeti Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan sovyet cumhuriyetleri ile Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir'in temsil ettiği BMM Hükûmeti arasında 13 Ekim 1921 tarihinde Kars Antlaşması imzalandı. BMM Hükûmeti'ni Karabekir'in dışında temsil eden diğer delegeler Veli (Saltıkgil), Ahmet Muhtar (Cilli) ve Memduh Şevket (Esendal) idi. Diğer tarafta ise, Rusya SFSC Büyükelçisi Yakov Ganetsky ve Jak Halski, Ermenistan SSC Dışişleri Bakanı Aşkanaz Mravyan ve İçişleri Bakanı Boğuz Makizyan, Azerbaycan SSC Devlet Bakanı Behbud Şah Tahtinski, Gürcistan SSC Savunma Bakanı Şalva Eliava ile Ekonomi ve Dışişleri Bakanı Aleksandr Svanidze antlaşmayı imzalayanlar arasındaydılar.
Bu anlaşmaya göre her üç Sovyet cumhuriyeti, 16 Mart 1921 tarihinde imzalanmış olan Moskova Antlaşması'nın geçerliliğini kabul ettiler. Böylece Türkiye’nin Doğu sınırı kesinleşmiş oldu. Antlaşma aynı zamanda o döneme kadar gündemde olan Ermeni Sorunu'nun da uzun bir süreliğine gündemden kalkmasına neden oldu.
Antlaşmalar > Ukrayna ile yapılan antlaşma

Ana madde: Türkiye-Ukrayna Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması
2 Ocak 1922 tarihinde Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Türkiye-Ukrayna Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması imza edildi. Antlaşmayı Ankara Hükûmeti adına Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal (Tengirşenk), Ukrayna SSC adına daha önce Ukrayna'nın Ankara büyükelçiliği de yapmış olan SSCB Merkez Komitesi üyesi Mihail Frunze imzaladı. O dönemde Ukrayna SSC dışişlerinde bağımsız politika izleyebiliyordu.
Antlaşmanın, iki devletin karşılıklı olarak birbirini tanıması, Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin katıldığı konferansta Karadeniz’in ve içine dökülen nehirlerin uluslararası statüsünün belirlenmesi, Karadeniz ülkelerinin onayı olmadan İstanbul ve Çanakkale boğazlarında özel bir rejimin uygulanmaması, diplomatik ilişkilerin kurulması gibi maddeleri vardı.
Antlaşmalar > Lozan Antlaşması

Ana madde: Lozan Antlaşması
Türk Kurtuluş Savaşı'nın tamamlanmasının tescili anlamına da gelen Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasıyla sonuçlanan Lozan Barış Konferansı'na Sovyetler Birliği aktif olarak katılmıyordu. Yalnızca Boğazlar Sözleşmesi ile ilgili görüşmelere katılması için davet edilmişti. Ancak Sovyetler Birliği dolaylı olarak konferans üzerinde etkili olmuştur.
Sovyet heyetine yine Dışişleri Bakanı Çiçerin başkanlık ediyordu. Konferansın başında iki öneride bulundu. Öncelikle konferansın yalnız Boğazlar Sorunu kısmına değil tüm görüşmelere katılmayı talep ettiler. Ayrıca Boğazların, savaş ve barışta, Türkiye dışındaki tüm ülkelerin savaş gemilerine ve uçaklara kapatılmasını önerdiler. Her iki öneri de reddedildi. Sovyet protestosu da göz ardı edildi.
Konferasta kapitülasyonların kaldırılması, İstanbul'un boşaltılması ve Musul Sorunu gibi önemli konular üzerinde anlaşma sağlanamadığından 4 Şubat 1923 tarihinde görüşmelere son verilmişti. Savaş ihtimalini yeniden gündeme gelmiş, Başkomutan Mustafa Kemal Türkiye ordusuna savaş hazırlıklarının başlamasını emretmiştir. Bu gergin ortamda Sovyetler Birliği, eğer tekrar savaş çıkarsa bu kez Türkiye'nin yanında savaşa gireceğini duyurmuştur. Yeni bir savaşı ve kamuoyu tepkisini göze alamayan İtilaf Devletleri, barış görüşmelerini tekrar başlatmak için Türkiye'yi tekrar Lozan'a çağırmıştır. Taraflar arasında karşılıklı verilen tavizler ile görüşmeler 23 Nisan 1923 tarihinde tekrar başlamış ve bu süreç 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması ile sonuçlanmıştır.
Antlaşmalar > Sovyetler Birliği-Türkiye Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması

Ana madde: Sovyetler Birliği-Türkiye Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması
7 Aralık 1925 tarihinde Türkiye ile SSCB arasında Paris'te imzalanmıştır.
Antlaşmaya göre, taraflardan biri saldırıya uğrarsa, diğeri tarafsızlığını koruyacak; her iki taraf, diğer devletlerle, birbiri aleyhine bir ittifak ya da siyasi içerikli bir anlaşma yapmayacak ve diğer devletlerle imzacı ülkelerden birine karşı girişilmiş düşmanca bir eyleme katılmayacaktı. Üç yıl için geçerli olan antlaşma, daha sonra 1929 ve 1931 yıllarında imzalanan protokollerle sürdürüldü; 7 Kasım 1935'te on yıl süreyle son kez uzatıldı. Ancak henüz II. Dünya Savaşı bitmeden SSCB, 19 Mart 1945 tarihinde Türkiye'ye bir nota vererek, 7 Kasım 1945'te süresi bitecek olan antlaşmanın bu tarihten sonra geçersiz olacağını bildirdi.
Antlaşmalar > Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması

11 Mart 1927 tarihinde Ankara'da ticari iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla Ticaret ve Seyrisefain (deniz ulaşımı) Antlaşması imzalanmıştır.
Antlaşmalar > Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Ana madde: Montrö Boğazlar Sözleşmesi
Çanakkale ve İstanbul Boğazlarından geçiş rejimini ve boğazlar bölgesinin güvenliği konularını düzenleyen sözleşme tarihinde imzalanmıştır. 1923'te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesinin yerine geçmiştir. 20 Temmuz 1936 tarihinde Türkiye, Bulgaristan, Fransa, Büyük Britanya, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği ve Yugoslavya tarafından imzalanan antlaşmayla Türkiye'nin kısıtlanmış hakları iade edilmiş ve boğazlar bölgesinin egemenliği Türkiye'ye geçmiştir.
Bu sözleşme Türk-İngiliz ve Türk-Sovyet ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştur. Türk-İngiliz yakınlaşması bu konferansta en önemli gelişmesini kaydetmiştir. İngiltere'nin yardımıyla Türkiye Boğazlar Rejimi'ni bu derece kendi lehine değiştirebildi. İngiltere'nin Türkiye'ye yardımının nedeni İtalya'nın Doğu Akdeniz bölgesinde ortaya çıkardığı tehditten doğmuştu. Böyle bir tehdite karşı İngiltere Türkiye'yi kendine dayanak görmüştür. Bu tür tehditler karşısında Türkiye, askerî  güç bakımından nispeten zayıf bir Sovyetler Birliği yerine, özellikle denizlerde kuvvetli olan İngiltere ile birlikte davranmaya başladı. Nitekim Montrö'den sonra Türk-İngiliz ilişkileri daha hızlı gelişmeye başladı.
İşbirliğinin sonuçları

Sovyet Rusya savaşın sonunda komünizm rejimini Anadolu'ya ihraç edememiş olsa da, temel güvenlik hedefini gerçekleştirmişti. Zira, Türkiye'nin zaferi Sovyetler Birliği'nin güvenlik ve geleceğini çok yakından ilgilendiriyordu. Şayet Türkiye yenilseydi Anadolu büyük Yunanistan ve Ermenistan devletleri yoluyla İngilizlerin nüfuzuna girecek ve İngiltere Yakın Doğu'daki hakimiyetini arttıracak, Sovyetleri güneyden kuşatacaktı.
Millî mücadelenin ihtiyaç duyduğu dış kaynağı Batı'da bulma olanağı olmaması gerçeği, Ankara Hükûmeti'ni Rusya ile ilişki kurmaya zorlamıştır. Nitekim Mustafa Kemal durumu şöyle açıklamıştır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bizim Ruslarla olan ilişkimizde esas olarak kapitalizm aleyhine, yani komünizm temellerinin kurulmasına temas dahi edilmemiştir. Kimse bize, görüşebilmek için komünist olunuz veya olmaya mecbursunuz demediği gibi, sizinle dost olabilmek için komünist olmaya karar verdik dememişizdir. | „ |
—Mustafa Kemal Atatürk
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası

Türk Kurtuluş Savaşı TBMM Hükûmeti'nin zaferiyle sona erip Türkiye Cumhuriyet rejime geçtikten sonra da iki ülke arasında olumlu gelişmeler devam etti.
Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında geliştirilen iyi ilişkiler, Sovyetler Birliği ile Türkiye'nin uzun yıllar stratejik olarak dost iki komşu devlet olmalarının başlıca temelini oluşturmuştur.
Türkiye'de işçi sınıfı çok az gelişmişti. Hatta burjuva sınıfı bile henüz güçlenememişti. Dolayısıyla Almanya ve İngiltere gibi gelişmiş ülkelerin aksine genç Türkiye devletinde komünizmin yerleşebilmesi bir yana, komünist fikirlerin güçlenebilmesi için bile koşullar elverişli değildi. Bu nedenle, Sovyetler Birliği'nin komünizm rejimini Türkiye'ye ihraç etme isteği, bazı çabalar olsa da, sınırlı kalmak durumundaydı. Bu da ortak hasım devletlere karşı iki devletin birlikte hareket etmelerinde kolaylık sağlamaktaydı. Zaten Sovyetler Birliği'nin önceliği Anadolu'da hasım bir devlet veya emperyalist işgal altında bir uydu devlet kurulmamasıydı.
Musul Sorunu, İngiltere'nin Milletler Cemiyeti üzerindeki etkisiyle Türkiye aleyhine sonuçlandırıldı. Musul çevresinin Irak'a ait olduğu karar altına alındı. Kararın ardından Türkiye ile Batılı ülkeler arasındaki gerilim yeniden tırmandı. İngiltere ve İtalya tehdit mesajları vermeye başlamıştı. Bir yandan da 16 Ekim 1925 tarihinde Almanya'nın da eski düşmanlarıyla birlikte olduğu 7 Batılı ülke, saldırmazlık maddesini de içeren Locarno Antlaşmaları'nı imza ettiler. Bu gelişmeler iki yalnızlaşan ülke olan SSCB ve Türkiye'nin birbirine daha da yakınlaşmasına neden oldu. İki ülkenin bu gelişmelere dolaylı yanıtı, Paris'te Sovyet Dışişleri Bakanı Çiçerin ile Türkiye Dışişleri Bakanı Dr. Tevfik Rüştü (Aras) tarafından imzalanan yeni bir dostluk antlaşması ile oldu.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > İzmir İktisat Kongresi

Ana madde: İzmir İktisat Kongresi
Mustafa Kemal'in düşüncesine göre halkı ekonomik bağımsızlığına kavuşturmak için "iktisadi misak" amacı ile 17 Şubat 1923'te İzmir İktisat Kongresi toplandı. Kongrenin açılışına Sovyetler Birliği'nin temsilcileri İbrahim Abilov ile Semyon Aralov davet edildi. Mustafa Kemal'in isteği ile açılışta konuşma yaptılar. Konuşmalarında kendi ülkelerinde ağır ve kanlı savaştan sonra kültürel gelişim ve halk ekonomisinin kurulmasını aktardılar. Abilov'un Türkçe yaptığı konuşmada Azerbaycan'ın ekonomik durumu da anlatıldı. İzmir İktisat Kongresi’nde küçük çiftçilere, esnafa, sanayicilere, tüccara küçük krediler sağlamak için kredi kurumları ağının genişletilmesi, Ziraat Bankası sermayesinin artırılması, tarım makinelerinin ithali, hammadde üretiminin artırılması, demiryolları yapılması gibi kararlar alındı.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > Spor

İki ülke arasındaki dostluk spor alanına da yansıdı. Her ikisi de 1920'li yıllarda kurulan millî futbol takımlarından Sovyetler Birliği millî futbol takımı ilk maçını Türkiye millî futbol takımı ile 16 Kasım 1924 yılında Moskova'da oynamış, maç Sovyetler Birliği'nin 3-0'lık galibiyeti ile sona ermiştir.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > İlişkilerin gelişmesi

Mustafa Kemal'in komünüzme karşı olduğunun bilinmesine rağmen 1925 yılında Tevfik Rüştü Aras ve Georgi Çiçerin tarafından imzalanan 20 yıllık bir dostluk ve işbirliği antlaşması daha yapıldı. Antlaşmayla ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi sağlandı. Türkiye'nin sanayileşme programına ilk kredi ve teknik yardımlar Sovyetlerden gelmiştir.
İlk Sovyet bankası olan Ruskombank (Türkçe: Rus Ticaret Bankası) Türkiye’ye geldi. 1929 yılındaki Dostluk Antlaşmasını, 1934 ve 1937 yıllarındaki ticaret antlaşmaları izledi.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > İsmet İnönü'nün Moskova ziyareti

1930'lu yıllarda Türkiye ve Sovyetler Birliği ile Türkiye arasında diplomatik yakınlaşma sürmekteydi. Başbakan İsmet İnönü 25 Nisan - 10 Mayıs 1932 tarihleri tarihleri arasında bulunduğu Rusya'da Josef Stalin ve diğer yöneticilerle görüşmeler yaptı. Siyasi yönünün yanında iktisadi ve sanayi yönü de bulunan seyahat heyetinde Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, CHP Genel Sekreteri Recep Peker, Ziraat uzmanı sıfatıyla Yozgat Milletvekili Tahsin Coşkan, İstanbul Milletvekili Alaettin Cemil Topçubaşı, İktisat Vekâleti Sanayi Umum Müdürü (eski milletvekili) Ahmet Şerif Önay, Maarif Vekâleti Millî Talim ve Terbiye Dairesi Reisi İhsan Bey ve Uşak Şeker Fabrikası müdürü Remzi Bey bulunuyordu. İnönü Moskova'ya gitme amacını şu şekilde izah etmektedir;
... Rusya’dan komünist değil, fakat daha şuurlu olarak geliyorum. Türkiye’nin iktisat ve inşa planını yapmak, inkılap fırkasını komünist ve faşist, yani eski nizamdan yeni nizama geçen memleketlerin fırkalarından örnek alarak kurmak, bürokrasi yerine ihtilalci yöntemler almak, hiç durmaksızın büyük yığının terbiyesine geçmek ...
1932 yılında gerçekleştirilen Başbakan İsmet İnönü dönemindeki bu temas sonrasında, Türkiye Sovyetler Birliği'nden 10 milyon dolar karşılığında 14 milyon TL tutarında bir kredi aldı. Üstelik bu kredi hem faizsizdi, hem geri ödemesi 20 yıllık uzun bir dönem içine yayılmıştı, hem de Türkiye'den Sovyetlere ihraç edilecek mallarla ödenecekti. Bu kredi öncelikle Sümerbank'ın kurulması için kullanıldı.
Yine 1932 yılında Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olma sürecinde de dolaylı yönden Sovyetler Birliği'nin olumlu etkisi görülecekti.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > Sovyet heyetinin Türkiye ziyareti

1933 yılında SSCB İcra Komiserleri Başkanı Vyaçeslav Mihayloviç Molotov'un Ankara'yı ziyareti kararlaştırılmıştı. Ancak Molotov'un hastalanması ve doktorların seyahatine izin vermemeleri üzerine vekili olarak yine önemli bir Sovyet olan Kızıl Ordu Başkumandanı Harbiye Komiseri Kliment Yefromoviç Voroşilov heyete başkanlık etti. Heyette Voroşilov'un dışında Dışişleri Halk Komiser Yardımcısı Lev Karahan, Eğitim Halk Komiseri Bubrov, Eğitim Halk Komiser Yardımcısı Krijanovski, SSCB Süvari Kuvvetleri Komutanı ve Devrimci Askeri Sovyet Üyesi Semyon Budyonni bulunuyordu. Gerek devlet adamlarının karşılıklı nekazet ve övgü dolu telgrafları, gerek basına verilen demeçler ve bunların yanı sıra Türkiye'deki faaliyet yürüten gazetelerdeki köşe yazıları, dostluk ve kardeşlik vurgusunu açıkça gösteriyordu.
Dünyada da yankı uyandıran ziyaret, İstanbul'dan başlayıp, Ankara, Kayseri, Eskişehir, Bursa üzerinden İzmir'de sonlanan 13 günlük kapsamlı biçimde düzenlenmişti. Bu ziyaretin en somut sonuçlarından biri Kayseri'de bir bez fabrikasının kurulması oldu. Ayrıca bu ziyaretin anısına Sovyet Hükûmeti Türkiye ordusuna dört adet teyyare hediye etmişti. 29 Ekim günü yapılan merasim ve şenliklere katıldıktan sonra heyet o geceki baloya da katılır. Baloy birlikte gelen iki devlet adamından Voroşilov'un Rus Halk danslarından Kazaska yapması üzerine Atatürk de zeybek oynar. Gecede dünyanın yeni bir savaşın eşiğinde olduğu konusunda görüş alış verişleri yapılır. Bunun üzerine Voroşilov Atatürk'e tarihi sözünü söyler:
Bu harbde Şark Ordularının Başkumandanlık vazifesini siz göreceksiniz.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > Ortak belgesel: Türkiye'nin Kalbi Ankara

Ana madde: Türkiye'nin Kalbi Ankara
Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. kuruluş yıldönümü dolayısıyla Atatürk'ün isteği üzerine Sovyetler Birliği'ne ısmarlanan ve Sovyet yönetmenlerce bir yıl sonra 1934 yılında yapımı tamamlanan Türkiye'nin Kalbi Ankara belgeseli çekilmiştir.
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası > İlişkilerin zayıflaması

İki devlet arasındaki işbirliği II. Dünya Savaşı’na kadar devam etmiştir. Her iki genç devletin siyaset ve stratejilerindeki farklılıklar, çok zaman geçmeden ihtilafların çoğalmasına neden oldu. Hatta anlaşmazlıklar II. Dünya Savaşı sonlarına doğru Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki toprak iddialarına kadar vardı. Sonunda Türkiye 1952 yılında NATO'ya da katılınca iki devlet tam anlamıyla karşı kutuplar içinde yer almaya başladı. Ertesi yıl yılında Stalin’in ölümünün ardından, Sovyet Hükûmeti ABD’ye, Türkiye ile dostluk ilişkilerini geliştirmenin bir parçası olarak, Türkiye üzerindeki toprak taleplerinden vazgeçtiğini açıkladı.
Dönemi konu alan bazı eserler

.
1933 yılında Türkiye Hükûmeti, ikili ilişkilerin kurulması ve geliştirilmesine verilen hizmetlerinden dolayı İzmir şehrinin bir sokağına Kliment Voroşilov'un adının verilmesine karar vermiştir. Voroşilov'un İzmir ziyareti anısına belediye meclisinin kararıyla İzmir'deki büyük bir caddeye Kasım 1933'te "Voroşilof Caddesi" adını verdi. Caddenin daha sonra günümüzdeki Plevne Bulvarı olarak değiştirilmiştir. Ayrıca Voroşilov'a İzmir'in fahri hemşehrisi unvanı verildi.
Dönemi konu alan bazı eserler > Taksim Cumhuriyet Anıtı

Ana madde: Taksim Cumhuriyet Anıtı
İstanbul Taksim Meydanı'nda 8 Ağustos 1928 tarihinde açılan Taksim Cumhuriyet Anıtının güney yüzünde sivil giysileri ile Mustafa Kemal Atatürk yanında İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak, askerler ve halkla birlikte betimlenerek genç Türkiye'nin kuruluşu canlandırılmaktadır. Atatürk'ün ardında bulunan Sovyet general Mihail Frunze ve Kliment Voroşilov'un heykeli, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'ye yapılan Sovyet yardımına duyulan minnettarlığı simgeler. İki genç heykeltıraş Hadi (Bara) Bey ve Sabiha (Bengütaş) Hanım'ın yardımıyla İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica tarafından taş ve bronz kullanılarak gerçekleştirilen heykelin yapımı iki buçuk yıl sürmüş, mali kaynak için halktan bağış toplanmıştır. Ağırlığı 84 tonu bulan anıt Roma'dan İstanbul'a gemi ile getirilmiştir.
Anıttaki bu iki heykelin sözü edilen iki Sovyet vatandaşına ait olmadıkları iddiası da bulunmaktadır.
Dönemi konu alan bazı eserler > Türkiye'nin Kalbi Ankara

Ana madde: Türkiye'nin Kalbi Ankara
Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarına ait önemli görsel materyallerinden biri olan Türkiye'nin Kalbi Ankara belgeseli 1933 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. kuruluş yıldönümü dolayısıyla Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği üzerine Sovyetler Birliği'ne ısmarlanmıştır. Sovyet yönetmenlerce bir yıl sonra 1934 yılında yapımı tamamlanan siyah beyaz belgesel filmin yönetmen ve senaristleri Sergey Yutkeviç ve Lev Arnştam idi.
Belgesel, Sovyetler Birliği Milli Savunma Bakanı Kliment Voroşilov’un başkanlığını yaptığı bir Sovyet delegasyonunun Türkiye'nin Moskova büyükelçisinin eşliğinde vapurla önce İzmir sonra da İstanbul'a gelişleri sırasında halk tarafından coşkulu karşılanış görüntüleriyle başlar. Ardından bozkırın ortasında henüz inşa hâlindeki başkent Ankara’ya ilişkin görüntüler yer alır. Filmin Ankara bölümü görüntülerinde ağırlıklı olarak onuncu yıl kutlamaları vardır. Anadolu bozkırının dört bir yanından Ankara’ya doğru yürüyen izciler, askerler, gaziler, köylüler, hipodromdaki coşkulu geçit resmî, ayrıca Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak da görüntülenirler. Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye-Sovyetler Birliği dayanışmasının da vurgulandığı filmin ara yazıları Rusçadır. Ham hali 134 dakika olan filmin kurgusu Moskova'da yapılmış ve kurgu sonrası filmin süresi 56 dakikaya inmiştir.
Filmin Türk bestecileri arasında Ekrem Zeki Ün ve Cemal Reşit Rey de vardır. Filmin müzikleri Leningrad Filarmoni Orkestrası ve Ankara Konservatuvarı Orkestra ve Korosu seslendirmiştir. Filmde İstiklâl Marşı'nın yanı sıra Enternasyonal Marşı da birkaç sahnede yer alır.
Belgesel film, Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nin izni ve İstanbul Araştırmaları Vakfı'nın katkılarıyla NTV Tarih dergisi tarafından VCD formatına dönüştürülerek, derginin Ağustos 2010 sayısıyla birlikte dağıtılmıştır. Film ayrıca Ağustos 2008 tarihinde Cumhurbaşkanlığı web sitesine de eklenmiştir.
Galeri

Bir Osmanlı kartpostalında İstanbul'un Sarıyer ilçesinde Boğaz kıyısında bulunan Rusya Büyükelçiliği. (1923 yılından itibaren konsolosluk)
Taksim Cumhuriyet Anıtından Atatürk ve İnönü'nün yanında Firunze ve Voroşilov'un da göründüğü bir yakın plan detay.