stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
RSA (şifreleme yönetimi)

RSA, güvenliği tam sayıları çarpanlarına ayırmanın algoritmik zorluğuna dayanan bir tür açık anahtarlı şifreleme yöntemidir. 1978'de Ron Rivest, Adi Shamir ve Leonard Adleman tarafından bulunmuştur. Bir RSA kullanıcısı iki büyük asal sayının çarpımını üretir ve seçtiği diğer bir değerle birlikte ortak anahtar olarak ilan eder. Seçilen asal çarpanları ise saklar. Ortak anahtarı kullanan biri herhangi bir mesajı şifreleyebilir, ancak şu anki yöntemlerle eğer ortak anahtar yeterince büyükse sadece asal çarpanları bilen kişi bu mesajı çözebilir. RSA şifrelemeyi kırmanın çarpanlara ayırma problemini kırmak kadar zor olup olmadığı hala kesinleşmemiş bir problemdir.
Tarihi

Birleşik Krallık haber alma teşkilatı GCHQ’da çalışan İngiliz matematikçi Clifford Cocks 1973’te kurum içi bir dokümanda eşdeğer bir sistemi açıkladı. Fakat bu sistemi hayata geçirmek için epeyce pahalı bilgisayarların kullanılması gerekiyordu ve bilindiği kadarıyla hiç kullanılmadı. Fakat Cocks’un buluşu 1998’e kadar çok gizli olduğu gerekçesiyle açığa çıkarılmadı. Rivest, Shamir ve Adleman RSA yöntemini Cocks’un çalışmasından bağımsız olarak tasarladılar.
RSA algoritması 1978’de MIT’de Ron Rivest, Adi Shamir ve Leonard Adleman tarafından açıklandı. RSA harfleri soyisimlerinin baş harflerini temsil etmektedir.
Patent

MIT'e 20 Eylül 1983'te algoritmayı kullanan bir "Şifreleme iletişim sistemi ve yöntemi" için ABD Patenti 4,405,829 verildi.Patent 21 Eylül 2000'de sona erecek olsa da (patent süresi 17 yıldır), algoritma iki hafta önce 6 Eylül 2000'de RSA Security tarafından kamuya açıklandı. Algoritmanın ayrıntılı bir açıklaması Scientific American'ın Ağustos 1977 sayısında Matematik Oyunları sütununda yayınlandığından, patent başvurusunun Aralık 1977 dosyalama tarihinden önce dünyanın geri kalanının çoğunda düzenlemeler başka yerlerde ve sadece ABD patenti verildi. Cocks'un çalışmaları herkes tarafından biliniyor olsaydı, ABD'deki bir patent de yasal olmayacaktı.
DWPI'nin patent özetinden,
Sistem bir kodlama cihazına sahip en az bir terminale ve bir kod çözme cihazına sahip en az bir terminale bağlanmış bir iletişim kanalı içerir. Aktarılacak bir mesaj, önceden belirlenmiş bir kümede M sayısı olarak kodlanarak kodlama terminalindeki şifreli metne şifrelenir. Bu sayı daha sonra önceden belirlenmiş bir güce (istenen alıcı ile ilişkili) yükseltilir ve son olarak hesaplanır. Kalan veya kalıntı C, ... üssel sayı, önceden belirlenmiş iki asal sayının çarpımına (hedeflenen alıcı ile ilişkili) bölündüğünde hesaplanır.
İşlemler

RSA algoritması anahtar üretimi, şifreleme ve şifre çözme olmak üzere 3 basamaktan oluşmaktadır.
İşlemler > Anahtar Üretimi

RSA için bir ortak anahtar bir de özel anahtar gerekir. Ortak anahtar herkes tarafından bilinir ve mesajı şifrelemek için kullanılır. Bir ortak anahtarla şifrelenmiş mesaj sadece özel anahtarla çözülebilir. RSA anahtarları şu şekilde oluşturulur:
İki adet birbirinden değişik asal sayı seçin, bunların adını da p\, ve q\, koyalım.
Güvenlik amacıyla p ve q sayıları rastgele seçilmeli ve yakın uzunlukta olmalıdırlar. Bu sayılar asallık testi kullanılarak etkin bir şekilde bulunabilir.
n=pq\, hesaplayın.
n\, özel ve ortak anahtarlar için mod değeri olarak kullanılacaktır.
Bu sayıların totientı olan  \varphi (n)=(p-1)(q-1)\, hesaplayın.
Bir tam sayı üretin ve adını da e\, koyun. Bu sayı, 1<e<\varphi (n)\, koşuluna uygun olmalı ve \varphi (n)\, ile en büyük ortak böleni 1 olmalıdır (başka bir deyişle \varphi (n)\, ve e\, kendi aralarında asal olmalıdır).
e\, ortak anahtar olarak açıklanır.
Bit uzunluğu kısa olan ve küçük Hamming Ağırlığına sahip  e\, değerleri (yaygın olarak  0x10001 = 65,537) daha verimli şifreleme sağlarlar. Fakat küçük  e\, değerleri (örneğin 3) bazı durumlarda güvenliği azaltabilir.
de\equiv 1{\pmod {\varphi (n)}} olacak şekilde bir d\, 'yi belirleyin.
d\, özel anahtar üssü olarak saklanır.
d\, değeri genellikle Genişletilmiş Öklid Algoritması kullanılarak hesaplanır.
Ortak anahtar mod değeri olan  n\,'den ve ortak üs olan  e\,'den oluşur. Özel anahtar ise mod değeri olan  n\,'den ve özel üs olan ve gizli kalması gereken  d\,'den oluşur. ( p\,,  q\, ve  \varphi (n)\, değerleri de gizli kalmalıdır çünkü  d\,'yi hesaplamada kullanılırlar.)
İşlemler > Şifreleme

Alice ortak anahtarı ( n\,,  e\,)'yi Bob'a gönderir, özel anahtarını gizli tutar. Bob  M\, mesajını Alice'e göndermek istediği zaman ilk olarak  M\,'yi ters çevrilebilir bir protokol ile (dolgu şeması)  0<m<n olacak şekilde bir  m\, tam sayısına dönüştürür. Daha sonra şifrelenmiş mesaj  c\,'yi  c=m^{e}{\text{ (mod }}n{\text{)}} olacak şekilde hesaplar. Bunu karesini alarak üs alma yöntemiyle hızlı bir şekilde hesaplayabilir. Bob  c\,'yi Alice'e iletir.
İşlemler > Şifre Çözme

Alice  m\, mesajını özel anahtarı olan  d\,'yi kullanarak şifreli mesaj  c\,'den şu şekilde hesaplar:
m=c^{d}{\text{ (mod }}n{\text{)}}
Alice  m\,'yi bulduktan sonra dolgu şemasının tersini alarak orijinal mesaj  M\,'yi elde eder.
İşlemler > Örnek

İki farklı asal sayı seçelim.  p=61 ve  q=53 olsun.
n=pq değerini hesaplayalım. 61 × 53 = 3233.
Totient değerini hesaplayalım.  \varphi (3233)=(61-1)(53-1)=3120.
1 ile 3120 arasında 3120 ile aralarında asal olan bir  e değeri seçelim.  e değerini asal seçersek sadece 3120'nin böleni olup olmadığını kontrol etmemiz gerekir.  e=17 olsun.
d'yi  e'nin mod  \varphi (n)'deki çarpmaya gore tersi olarak hesaplayalım.  d=2753.
Ortak Anahtar:  (n=3233,e=17). Herhangi bir  m mesajı için şifreleme fonksiyonu  m^{17} (mod 3233).
Özel Anahtar:  (n=3233,d=2753). Herhangi bir  c şifreli mesajı için şifre çözme fonksiyonu  c^{2753} (mod 3233).
Örneğin  m=65'i şu şekilde şifreleriz:  c=65^{17}{\text{ (mod }}3233{\text{)}}=2790.
c=2790'ın şu şekilde şifresini çözebiliriz:  m=2790^{2753}{\text{ (mod }}3233{\text{)}}=65
Tüm bu hesaplamalar karesini alarak üs alma yöntemiyle hızlı bir şekilde gerçekleştirilebilir.
İşlemler > Düz RSA karşısındaki Saldırılar

Küçük şifreleme üssü (örn.  e\, = 3) kullanıldığında şifrelenen  m\, mesajı da küçükse  (m<n^{1/e}),  m^{e}\, değeri  n\,'den küçük bir değere karşılık gelir. Bu durumda şifreli mesajlar tam sayılardaki  e.\, dereceden kökleri alınarak kolayca çözülebilirler.
Eğer bir mesaj aynı şifreleme üssü  e\, ve farklı  n\, değerleri ile birden çok kişiye gönderiliyorsa, bu mesaj Çin Kalan Teoremi kullanılarak kolayca çözülebilir.
RSA algoritması herhangi bir rastsallık içermediği için bazı düz mesajlar şifrelenip herhangi bir şifreli mesaja eşit olup olmadığı kontrol edilebilir. Dolayısıyla dolgu kullanılmayan RSA anlamsal güvenliğe sahip değildir.
RSA yönteminde iki şifreli mesajın çarpımı, kendilerine karşılık gelen düz mesajların çarpımının şifrelenmiş haline eşittir. Yani,  m_{1}^{e}m_{2}^{e}\equiv (m_{1}m_{2})^{e}{\text{ (mod }}n{\text{)}}. Bu çarpımsal özelliğinden dolayı RSA'e seçilmiş şifreli mesaj atağı gerçekleştirilebilir. Örneğin, bir şifreli mesaj olan  c=m^{e}{\text{ (mod }}n{\text{)}} 'nin çözümünü elde etmek isteye bir saldırgan rastgele bir  r\, değeri seçip, özel anahtara sahip kişiye şüpheli gözükmeyen  c'=cr^{e}{\text{ (mod }}n{\text{)}} mesajını gönderip deşifre etmesini isteyebilir. Çarpımsal özellikten dolayı  c',  mr{\text{ (mod }}n{\text{)}}'in şifreli halidir. Eğer saldırgan atakta başarılı olursa  mr{\text{ (mod }}n{\text{)}} değerini elde eder ve  r^{-1} ile çarpıp kolayca m değerini bulur.
İşlemler > Dolgu Şemaları

Tüm bu problemleri ortadan kaldırmak için kullanılan RSA uygulamaları şifrelemeden önce düz mesaj olan  m\,'ye rastsallaştırılmış dolgu uygularlar. Bu dolgu  n\,'yi güvensiz düz metin aralığında olmaktan korur ve  n\,'in sabit bir şifreli mesajı olmasını engeller. Dolgulama için tasarlanan PKCS#1 standardının ilk versiyonlarının adaptif seçilmiş şifreli mesaj atağına karşı dayanıksızlığı ortaya çıkınca sonraki versiyonlar bu atağı engellemek için OAEP içermekteler.
İşlemler > Mesaj İmzalama

RSA ayrıca mesajları imzalamak için de kullanılabilir. Alice'in Bob'a imzalanmış bir mesaj göndermek istediğini düşünelim. Alice kendi özel anahtarını kullanarak bunu gerçekleştirebilir. Mesajın özet değerini hesaplayıp mod  n\,'de  d.\, kuvvetini alır ve imza olarak mesaja iliştirir. Bob mesajı aldığı zaman aynı özetleme algoritmasıyla mesajın özetini hesaplar. Bob ayrıca mesajın imzasının mod  n\,'de  e.\, kuvvetini alır ve mesajın özetiyle karşılaştırır. Eğer iki değer birbirine eşitse mesajın Alice'den geldiğini anlar. RSA ile imza gerçekleştirilirken de RSA-PSS gibi güvenli dolgu şemaları kullanılması gereklidir. Ayrıca güvenlik açısında şifrelemede ve imzada aynı anahtar kullanılmamalıdır.
Doğruluk İspatları > Fermat’nın Küçük Teoremi ile İspatı

Fermat'nın küçük teoremi  p asalı ve  p'nin bölmediği bir  a tam sayısı için  a^{(p-1)}\equiv 1{\text{ (mod }}p{\text{)}} denkliğinin doğru olduğunu belirtir.
Her  m mesajı için (me)d  \equiv  m  {\bmod {p}}q denkliğinin doğru olduğunu göstermek istiyoruz.
ed\equiv 1{\text{ (mod }}(p-1)(q-1){\text{)}}. olduğunu biliyoruz. Yani negatif olmayan bir  p tam sayısı için  ed-1=h(p-1)(q-1) yazabiliriz. Eğer med  \equiv  m mod p ve med  \equiv  m mod q olduğunu gösterirsek Çin Kalan Teoreminden med  \equiv  m mod pq olduğunu ispatlamış oluruz.
med  \equiv  m mod p olduğunu göstermek için m  \equiv  0 mod p ve m  \not \equiv  0 mod p durumlarına bakalım. İlk durumda med, p 'nin katı olduğundan med  \equiv  0  \equiv  m mod p. İkinci durumda da mp-1' ‘in Fermat'nın küçük teoreminden dolayı 1'e denk olmasını kullanarak ispatı yapabiliriz:
med  \equiv  m mod q olduğunu da benzer şekilde gösterip algoritmanın doğruluğunu ispatlamış oluruz.
Doğruluk İspatları > Euler teoremi ile ispatı

Rivest, Shamir ve Adleman orijinal makalelerinde RSA yönteminin çalışmasını açıklarken Fermat'nın küçük teoremini kullanmalarına rağmen genellikle ispatlarda Euler teoremi kullanılır.
Her  m mesajı için (me)d  \equiv  m  {\bmod {p}}q denkliğinin doğru olduğunu göstermek istiyoruz. ed  \equiv  1 mod  \varphi (n) olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla negatif olmayan bir  h tam sayısı için  ed çarpımını  ed=1+h\varphi (n) şeklinde yazabiliriz.  m ve  n'nin aralarında asal olduğunu varsayarsak
Son eşitlik Euler teoremi'nin bir sonucudur. Eğer  m ve  n aralarında asal değilse bu argüman doğru olmaz. m  \equiv  0 mod p vem  \equiv  0 mod q durumları yukarıdaki ispatta olduğu gibi gösterilebilir.
Tatlı Hayat (film, 1960)

| --- | --- |
La Dolce Vita
"La Dolce Vita" filminin Arjantin'de basılmış bir sinema afişi
Yönetmen: Federico Fellini
Yapımcı: Giuseppe Amato Angelo Rizzoli
Senarist: Federico Fellini   Tullio Pinelli   Brunello Rondi Ennio Flaiano
Oyuncular: Marcello Mastroianni Walter Santesso Anouk Aimee Adriana Moneta 
Müzik: Nino Rota
Kurgu: Leo Vattozzo
Stüdyo: Riama Film, Pathe Consortium Cinema
Yapım yılı: 1960; İtalya, Fransa
Dil: İtalyanca Fransızca İngilizce Almanca
Diğer adları: Tatlı Hayat
Tatlı Hayat (İtalyanca özgün adıyla La Dolce Vita), yönetmenliğini Federico Fellini'nin üstlendiği 1960 yapımı Fransız-İtalyan filmi.
Film, 2008 yılında İtalya Kültürel Miras Bakanlığı'nın "1942-1978 yılları arasında ülkenin kolektif hafızasını değiştiren" 100 filmden oluşan "Kurtarılması Gereken 100 İtalyan Filmi" listesine dahil edildi.
Konusu

Tuhaf gazeteci Marcello Rubini zengin ve şöhretli İtalyan aristokrasisine dair söylentilerin yayınlanacağı bir köşede yazması için Roma'da çalıştığı gazete tarafından görevlendirilir. Marcello, bir partiden diğerine geçmekte, bu esnada da sosyetenin en güzel, en ilginç insanlarıyla tanışmaktadır. Bu başlardan tatlı görünen hayat, zamanla Marcello'yu daha yalnız, daha ucuz bir insan haline getirir. Bol içki ve dansla kapattığı geceler Marcello'yu hem bedenen hem de zihnen yavaş yavaş yok etmektedir.
Tarz

Açılış ve kapanış sahnelerinde, ahlaki çöküşün İtalya'ya getirdiği sonuçların altını çizen Dante'ye zekice dokundurmalar vardır ki o sıralarda İtalya'da faşizmin yeniden doğuşu siyasi dengede bir farklılık oluşturuyordu."Tatlı Hayat"taki ahlaki ortam Fellini'nin her filminde yansıtılır, fakat görkemli ölçeği, merhametli veya sevimli bir kahraman kullanmaması ve karikatürlerinin isabetliliği açısından en etkileyici çalışmasıdır. İlk başarısının cinsel temaları gözü pek ve sansasyonel bir tarzda ele almasında yattığı söylenir.
Aslında, 1950'lerin sonunda İtalya'da, ulusal sinemada bir yenilenmenin habercisi olarak ortaya çıkan üç filmden biridir. Diğerleri Michelangelo Antonioni'nin L'avventura ve Luchino Visconti'nin Rocco e i suoi fratelli adlı filmleridir.
Oyuncu kadrosu

Marcello Mastroianni - Marcello Rubini
Anita Ekberg - Sylvia Rank
Anouk Aimée - Maddalena
Yvonne Furneaux - Emma
Lex Barker - Robert
Magali Noël - Fanny
Alain Cuny - Steiner
Nadia Gray - Nadia
Jacques Sernas - Divo
Laura Betti - Laura
Walter Santesso - Paparazzo
Valeria Ciangottini - Paola
Riccardo Garrone - Riccardo
Annibale Ninchi - Marcello'nun babası
Ida Galli
Audrey McDonald - Jane
Alain Dijon - Frankie Stout
Enzo Cerusico - Fotoğrafçı
Giò Stajano - Pierone
Giulio Questi - Don Giulio Mascalchi
Sondra Lee - Balerin
Ferdinand Guillaume - Pagliaccio
Oretta Fiume - Lisa
Harriet White Medin - Edna
John Francis Lane - John
Umberto Orsini
Archie Savage - Dansçı
Nico - Kendi
Adriano Celentano - Kendisi
Iris Tree - Kendisi
Desmond O'Grady - Kendisi
Ödüller

Altın Palmiye, Cannes Film Festivali (1960)
Film Eleştirmenleri Ödülü New York (1961)
Wankel motoru

Wankel motorunun iç yapısı
Wankel motoru; ekzantrik döner tasarıma sahip, yanma basıncını döner harekete çeviren içten yanmalı bir motordur. Bu motorlarda diğer içten yanmalı motorlardan farklı olarak, kenarları yayvanlaştırılmış üçgen şeklinde döner pistonlar kullanılır. Güç iletiminin doğrudan piston üzerine bağlı mil yardımı ile gerçekleştirilmesi sayesinde yapıları diğer motorlara göre daha az karmaşıktır. Pistonlu motorların aksine tüm parçalar aynı yönde döner. Bu motorun diğer avantajları harekette akıcılık, kompaktlık ve daha yüksek güç-ağırlık oranıdır.
Tarihçe

Felix Wankel (1902-1988), sonradan soyadı ile anılmaya başlanan döner pistonlu motorlarla ilgili çalışmalarına 1924 yılında kurduğu küçük laboratuvarda başladı. 1929 yılında yaptığı ilk motorun patentini aldı. Ardından 1933 yılında daha gelişmiş bir model olan DKM32'nin patentini alan Wankel, konu ile ilgili çalışmalarına devam etti.
İlerleyen yıllarda motorun teknik sorunlarını çözme ve geliştirme üzerine çalışan Wankel, II. Dünya Savaşı yıllarında çalışmalarını devam ettirmekte güçlüklerle karşılaştı. 1940'lı yılların sonları ve 1950'lerin başlarında motosiklet ve otomobil üreticisi NSU (günümüzde Audi) ile birlikte çalışmaya başladı. Wankel motoru, hala bir taşıt aracında kullanılabilecek güvenilirlik ve dayanıklılığa ulaşamamıştı.
NSU ile birlikte yapılan geliştirme çalışmaları sonucunda, 1954 yılında birçok teknik sorunu çözümlenmiş DKM54 (Almanca: Drehkolbenmotor) motoru ortaya çıktı. DKM54'ün de bazı sorunları vardı ve ticari kullanım için hazır değildi. Bu motorun kullanıldığı NSU yapımı bir araç 1957 yılında 50&nb;cm³ sınıfında dünya hız rekorunu kırdı.
Bir yıl sonra 1958 yılında üretilen KKM57P (Almanca: Kreiskolbenmotor) ilk defa Almanya Neckarsulm'daki NSU firması standına getirildi. Bu motor Wankel motorlarının günümüzdeki haline benzemekteydi.
KKM57P ilk kez 1963 yılında NSU Spider marka araca monte edildi. 1967 yılında NSU Ro 80 çift döner rotorlu wankel motorunu üretti. NSU Ro 80, 2x497,5 cm³ motor hacmine sahipti. 5500 d/d'de 136 BG güç üretiyordu. Motorun ağırlığı 103 kg, sıkıştırma oranı 9/1'di.
NSU'dan başka o yıllarda Japon Toyo Kogyo Firması da Wankel motorlu otomobiller üretmiştir. 1972 yılında Amerikan GM firması 5 yıl içinde 50 milyon dolar harcayarak 185 BG gücünde bir Wankel motorunu geliştirerek otomobillerinde kullanmaya başlamıştır. Yine Amerikan Ford firması Wankel motorunun kendi araçlarında kullanılması için çeşitli anlaşmalar yapmıştır. Bunların dışında Japonya'da Datsun, İngiltere'de Rolls-Royce ve İtalya'da Alfa Romeo firmaları Wankel motoruyla ilgilenmişlerdir. Günümüzde (2005-2006) ticari olarak üretilen ve pazarlanan tek Wankel motorlu otomobil Mazda RX8 modelidir.
Yapısı ve çalışması

Wankel motorunun normal bir motordan çok daha basit bir yapısı vardır. Oval bir gövde içerisinde merkezden kaçık olarak dönen bir rotor (döner piston) (tasarıma göre 2-3-4 rotor da olabilir) ve eksantrik milidir (eksantrik mili 4 zamanlı motorlarda bulunan krank milinin işini yapmaktadır).
Wankel motoru, 4 silindirli, 16 supaplı, 2 eksantrikli bir günümüz motoruna göre çok daha az karmaşık hareketli parçaya sahiptir. Rotor bir iç v bir dış dişli yardımı ile motorun ana miline bağlıdır. Motor çalıştığı sürece emme, sıkıştırma, iş ve egzoz zamanları rotorun çevresinde oluşur. Motorun en büyük zorluğu da buradan kaynaklanır. Rotorun etrafının çok çabuk aşınmasından dolayı sıklıkla değiştirilmesi gerekmektedir. Genellikle polimer malzemeden yapılan rotor kenarlarının aşınması sorununu çözebilecek uygun nitelikte bir malzeme halen üretilememiştir.
Wankel motoru dört zaman ilkesine göre çalışmaktadır. Rotorun her bir tam devrinde her haznede dört zamanlı motora göre bir iş meydana gelir. Eksantrik mili bu sırada üç devir dönmüş olur.
Motorun kumandası muhafaza gövdesindeki kanal üzerinden sağlanır. Rotor eksantrik milinin bir kamına yataklandırılmıştır. Muhafaza gövdesinin içinde sabitlenen pinyon dişli rotorun iç tarafına açılmış dişli ile kavraşmış durumdadır. Rotor sabit pinyon dişli üzerinde yuvarlanır. Yuvarlanırken eksantrik mili üzerinde bir döndürme kuvveti oluşturur. Eksantrik milinde oluşan bu dönme hareketi şanzımana iletilir. Su ile soğutmalı motor gövdesinin bir yanında emme ve egzoz kanalları karşı tarafında ateşleme bujileri yer alır.
Wankel motorunun günümüzdeki en büyük sorunu torku yakalamak için gereken yüksek devirdir. Bununla paralel ilerleyen yakıt tüketimi de epey yüksektir. Günümüz wankel otomobillerinden Mazda Rx-8'i baz alırsak, otomobil sakin kullanım dışında 100 km'de 20 litreye yakın yakıt harcadığı bazı kullanıcılar tarafından rapor edilmiştir.
Wankel motor kullanan araçlar > Otomobiller

Mazda RX-8 (2003-2012)
Mazda RX-7 (1978–2002)
Mazda RX-5 (1975–1981)
Mazda RX-3 (1972–1977)
Mazda RX-2 (1971–1974)
Mazda R100 (1968–1975)
Mazda 110 S Cosmo Sport (1967–1972)
Mazda 787B (1991 LeMans 24 Saat galibi)
NSU Ro 80 (1967–1977)
NSU Wankel Spider (1964–1967)
Audi 100 C2 (1976–1977) - yaklaşık 25 prototip
Citroën GS Birotor (1974–1977)
Citroën M35 (19??–19??)
Mercedes-Benz C111 (Prototip 1969–1980)
IFA (Trabant, Wartburg) Prototip
Flugautos M200 ve M400
Wankel motor kullanan araçlar > Motosikletler

Hercules W 2000 "Staubsauger"
Suzuki RE 5
Van Veen OCR 1000
Norton P41 "Interpol II"
Norton P43 "Classic"
Norton P52 "Commander Police"
Norton P53 "Commander Civilian"
Norton P55 "F1"
Norton P55B "F1 Sports"
MZ Prototip
Wankel motor kullanan araçlar > Deniz Taşıtları

Zisch 68
Zisch 74
NSU Spider
NSU Ro 80
Wankel motorunun çalışması
Mazda RX-8
Paşalı, Şenkaya

| Paşalı |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
PaşalıPaşalı'nın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°39′37″N 42°14′31″E﻿ / ﻿40.66029°K 42.24193°D﻿ / 40.66029; 42.24193
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Şenkaya
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1276 m
Nüfus (2022): 1.410
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25360
Paşalı, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kentsel mahalledir.
Tarihçe

Paşalı köyünün eski adı Berdik'tir. Nitekim 1886 Rus nüfus tespitinde Berdik (Бердык), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Perdik (پردیك) olarak geçer.
Berdik, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 93 Harbi'nin ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti bölgenin büyük bölümünü Rusya'ya bırakmak zorunda kaldı.
Rus idaresinde Berdik, Oltu sancağına bağlı Oltu kazasının köylerinden biriydi. 1886 nüfus sayımında köydeki 31 hanede, 80'i erkek ve 98'i kadın olmak üzere 178 kişi yaşıyordu. Köyün nüfusu Beritan Aşiretine bağlı Kürtlerden oluşuyordu. Berdik köyünün nüfusu 1896 yılında 230 kişi, 1906 yılında ise 302 kişi olarak tespit edilmiştir.
Berdik, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Perdik" adıyla Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında Kömürlü nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 595 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kömürlü nahiyesi ve Berdik köyü bu ilçeye bağlandı. Berdik Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Paşalı olarak değiştirilmiştir. Paşalı köyünde 1965 yılında 994 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 237 kişi okuma yazma biliyordu.
19 Haziran 1999 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm belde ve köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu belde de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 157 km, Şenkaya ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeybatısında olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yolu kenarındadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 1.410
2021: 1.487
2020: 1.576
2019: 1.542
2018: 1.598
2017: 1.655
2016: 1.727
2015: 1.795
2014: 1.983
2013: 2.172
2012: 2.191
2011: 2.270
2010: 2.288
2009: 2.353
2008: 2.593
2007: 2.857
2000: 2.172
1990: 1.921
1985: 1.769
1965: 994
Farmakognozi

Dioscorides'in Materia Medica'sı, 1334 tarihli Arapça nüsha, çeşitli bitkilerin tıbbi özelliklerini tarif eder.
Farmakognozi, tıbbi bitkilerin ve diğer doğal maddelerin olası bir ilaç kaynağı olarak incelenmesidir. Amerikan Farmakognozi Derneği, farmakognoziyi "doğal kaynaklı ilaçların, etkin maddelerin veya potansiyel ilaçların ya da potansiyel etkin maddelerin fiziksel, kimyasal, biyokimyasal ve biyolojik özelliklerinin incelenmesi ve bunun yanı sıra doğal kaynaklardan yeni ilaçların araştırılması" olarak tanımlar.