Myrelaion Rotundası
Mimari > Rotunda

Yapı kompleksinin merkezinde yer alan Rotunda, dairesel planlıdır. Çapı, dışta 41,60 metre, içte 29,30 metre olup, duvar kalınlığı 5–6 m civarındadır. Kuzey ve güney cephelerinde karşılıklı iki girişi bulunmaktadır. Yapının iç kısmında ise karşılıklı olarak yerleştirilmiş dörtgen ve yarım daire formlu nişler görülmektedir. Duvarın iç kısmında, kuzeydoğu ve güneybatı cephelerinde dışarıyla bağlantılı olacak şekilde iki adet dairesel merdiven tespit edilmiştir. Merkezi planlı bu yapının orijinal inşasında kubbe ile örtülü olduğu düşünülmektedir. Duvar örgüsü, almaşık kireçtaşı ve tuğla sıralarından oluşmaktadır.
Rotunda'nın orijinal inşasının mimari özellikleri; Roma'daki Panteon, Helena Anıt Mezarı, Hadrian Anıt Mezarı, Valerius Romulus Anıt Mezarı, Selanik'te Galerius Rotundası ve Bergama'da Asklepion Zeus Tapınağı ile benzerlik göstermektedir.
Ana giriş olduğu düşünülen kuzeydeki giriş 3,70 metre genişliğindedir. Önünde sütun sıraları tespit edilebilen, mozaik döşemeli bir portiko bulunmaktadır. Kapının iki yanında yer alan, yapının kuzey cephesinin oluşturan duvarların eğimli oluşu, Lausos Sarayı'nda olduğu gibi burada da Rotunda önünde ana caddeye açılan sigma biçimli, sütunlu bir ön avlunun varlığını düşündürmektedir. Duvarların açısından avlunun yarıçapının yaklaşık 40 m olduğu anlaşılmaktadır. Avlunun kolları U biçiminde muhtemelen kuzeyde Mese'ye doğru uzanmaktadır. Sigma biçimli avlunun yukarıda bahsedilen Amastranium Forumu olabileceği düşünülmektedir.
Daha dar olan güneydeki giriş 2,85 m genişliğindedir. Zemin seviyesi güneye doğru alçaldığından, güney kapısının önünde yarım daire biçiminde sekiz basamaklı bir merdiven bulunmaktadır. Kapının her iki yanında yer alan mermer kaplamalar in situ olarak tespit edilebilmiştir. Güney girişin iki yanında tespit edilen duvar izlerinden yapının başka mekanlarla ilişkili olduğu ve daha büyük bir yapı kompleksinin bir parçası olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapılar, Rotunda sarnıca dönüştürüldüğünde duvar örülerek kapatılmıştır. Kapılara ait mimari parçaların, sonraki dönemde yapılan inşa faaliyetlerinde yapı malzemesi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Sarnıca dönüştürülürken 74 adet devşirme sütun yapının içine yerleştirilmiştir. Rotunda'nın 10. yüzyıla gelindiğinde kullanılmaz durumda olduğu ve kubbesinin yıkılmış olduğu düşünüldüğünden yeni bir üst örtü inşa edilmesi ve yapının üst kotunda yeni inşa edilecek yapılar için düz bir zemin oluşturulması gerekli olmuştur. Doğudaki sarayın alt hizasında bulunan sütunların üzeri üstteki yapının ağırlığını taşıyabilmesi için yelken tonozla örtülmüştür. Ayrıca saray yapısının altına denk gelen kısımlarda sütunların yanı sıra taşıyıcı duvarlar da eklenmiştir. Rotunda'nın sarayın olduğu alan dışındaki diğer kısımları çapraz tonoz örtülüdür. Çapraz tonoz örtülü kısımda iyonik impost ve sade impost başlıklar, yelken tonozlu kısımda ise trapez biçimli sütun başlıkları kullanılmıştır. Başlıklar, 6. yüzyıldan 9. yüzyıla kadar farklı dönem özellikleri göstermektedir. Aynı dönemde Rotunda'nın duvarları su geçirmez bir sıva ile kaplanmış ve zemin seviyesi yükseltilmiştir.
1992-1994 yıllarındaki restorasyon çalışmaları sırasında çarşı olarak işlevlendirilecek yapıya iki yeni giriş sağlanmıştır. Güneyde yer alan giriş teras kotundadır. Üzeri beşik tonoz örtülü merdivenle inilerek yapının güneybatısına kısmına ulaşılmaktadır. Alt kotta bulunan, Tulumbacılar kapısı olarak adlandırılan diğer giriş yapının batı cephesinde Aksaray Caddesi'ne açılmaktadır. 2019 yılında Rotunda'nın kapanması ile Tulumbacılar kapısı demir parmaklıklarla kapatılmıştır ve kullanılmamaktadır.