Sakarya'daki kütüphaneler listesi
Tarihçe

İnsanlığın ürettiği bilgiyi düzenleme ve kullanıma sunma kaygısı güden kütüphaneler, kent yaşamıyla birlikte anlam bulurlar. Sakarya gibi kentleşmenin 19.yy'a doğru sarktığı coğrafyalarda bu yüzden İstanbul, Bursa, Konya vb. eski metropollerdeki gibi tarihi kütüphanelere rastlanmaz.
Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri ve Yeni Cumhuriyet'in ilk günlerinde Türkiye'nin pek çok yerinde olduğu gibi Sakarya'da da kitaplık sayılabilecek yerler olmalıydı. Fakat Sakarya'da sistematik olarak düzenlenmiş ilk kitaplığın, 24 Şubat 1934'te açılan Adapazarı Halkevi'ne bağlı olarak Şemsiyeli park olarak bilinen alanda ayrı bir binada hizmet vermeye başlayan, mütevazı halkevi kütüphanesi olduğunu söyleyebiliriz. Yine bu dönemlerde Hendek ve Geyve'de de halkevlerine bağlı olarak kütüphaneler açılmıştır. O dönemlerde Sakarya henüz il olmadığından İzmit Halkevine bağlı olarak çalışan Sapanca, Akyazı ve Pamukova okuma odaları da ilimiz genelinde halka hizmet veren ilk kitaplıklar olmuşlardır.
O dönemlere ait kütüphanelerin dermelerinin yetersiz olduğu söylenebilir. Kütüphane sorunları ise oldukça büyüktür. İlimiz tarihinde önemli yeri olan depremler, can ve mal kaybına neden olurken, kütüphanelerimize de oldukça fazla zarar vermişlerdir. 20 Haziran 1943 yılında meydana gelen deprem sonrasında Sakarya Halkevi Kütüphanesi 5 Nisan 1944 yılına kadar hastane olarak kullanılmak zorunda kalmıştır. Bu yıllarda zaman zaman kütüphanelerin açık olmadığı ve verimli hizmet vermediği yönünde şikâyetler de alınmıştır. 1944 yılında okuma ve yazmanın geniş halk kitlelerine ulaştırmaya çalışıldığı, bu amaçla büyük çabaların gösterildiği, eğitim seferberliğinin başladığı günlerde Adapazarı Halkevi kütüphanesi kapalı kalmıştır. Bu durumun nedeni ise anlaşılamamıştır.
O dönemlerde bize kütüphanelerimiz için fikir verebilecek sayılara bakacak olursak: 22.09.1945 tarihinde Adapazarı Halkevi Kütüphanesinde bulunan kitap sayısı 3362'ymış. Kütüphanede el yazması kitap olmadığı belirtilmiş. Arap harfleri ile basılmış olan kitap sayısı 757, yabancı dille yazılmış kitap sayısı ise 10'muş. Bu sayının o döneme ait İzmit Halkevi Kütüphanesi'nin sayılarının yanında düşük olduğu görülmektedir.
Hendek Halkevi Kütüphanesi'nde 22.09.1945 tarihinde bulunan kitap sayısı ise şu şekildeymiş: 1945 yılına kadar kütüphaneye giren kitap miktarı 810. Bu kitapların 58'i depremde hasar görmüş. Sağlam kitap sayısı da 752 olarak belirtilmiş. Bu kitapların da 12'si eski harflerle yazılmış olup 740'ı yeni harflerle yazılmış. Kütüphanede el yazması ve yabancı dille yazılmış kitap olmadığı belirtilmiş.
1951'de Halkevlerinin kapatılmasıyla kütüphaneler duraklama dönemine girmiş ve dermeleri zarar görmüşlerdir.
O yıllarda kütüphanesi olan bir diğer kurum da Arifiye Köy Enstitüsü kütüphanesidir. 1940 yılında açılan enstitünün kütüphanesinin, sahip olduğu nitelikli kullanıcı nedeniyle, daha zengin olduğu düşünülmektedir. Fakat bu kütüphane hizmet alanı olarak tüm halkı kapsamamaktadır. Köy Enstitülerinin yerini öğretmen liselerine devretmesiyle bu koleksiyon Arifiye Öğretmen Lisesi Kütüphanesi'ne aktarılmıştır.
Sakarya'daki kütüphane yaşamında 40'lı ve 50'li yıllardaki bu kıpırdanmaya bir katkı da Tozlu Cami Kebiri ve Külliyesi Vakfı'nın (1952'de kurulan derneğin o zamanki adı Adapazarı Camiler ve Kur'an Kursları Kurma ve Koruma Derneği'dir. 1965'te adı bugünkü halini alacaktır.) kütüphanesiyle gelecektir. Tozlu Cami altındaki kitaplık uzun yıllar Adapazarılıların hizmetine sunulacaktır. 1999 yılındaki büyük deprem ile Cami yıkılınca 15bin civarında olduğu sanılan derme de büyük zarar görür. Kitapların 3'te 1'ine yakını kullanılmaz hale gelir. Buna rağmen Tozlu Cami Kitaplığı 10bine yaklaşan dermesiyle bugün sınırlı da olsa kullanıcısına hizmet vermektedir.