stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Moğolca
Fonoloji

Bu bölümdeki bilgiler ağırlıklı olarak Moğolistan başkenti Ulan Batur'da konuşulan Halha lehçesine dayanmaktadır. Ordos, Horçin ve Çahar gibi diğer Moğolca değişkelerinin sesbilimsel özellikleri büyük farklılıklar gösterir. Bu bölüm, Halha Moğolcasının fonolojisini açıklar ve bu değişkenin ünlü, ünsüz, fonotaktik [en] ve vurgu özellikleri hakkında alt bölümler içerir.
Fonoloji > Ünsüzler

Aşağıdaki tablo Halha Moğolcasındaki ünsüzleri gösterir. Parantez içindeki ünsüzler yalnızca yabancı kökenli alıntı kelimelerinde yer alır.
|  |  | Dudaksıl> yalın | Dudaksıl> damak. [en] | Dişsil> yalın | Dişsil> damak. [en] | Artdamaksıl> yalın | Artdamaksıl> damak. [en] | Küçükdilsil [en] |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Genizsil [en] | Genizsil [en] | m | mʲ | n | nʲ | ŋ |  |  |
| Patlamalı [en] | ötümsüz [en]/ötümlü [en] | p | pʲ | t | tʲ | ɡ | ɡʲ | ɢ |
| Patlamalı [en] | ötümsüz [en] soluklu [en] | (pʰ) | (pʲʰ) | tʰ | tʲʰ | (kʰ) | (kʲʰ) |  |
| Patlamalı sürtünmeli [en] | ötümsüz [en] |  |  | ts | tʃ |  |  |  |
| Patlamalı sürtünmeli [en] | ötümsüz [en] soluklu [en] |  |  | tsʰ | tʃʰ |  |  |  |
| Sürtünmeli | merkez [en] | (f) |  | s | ʃ | x | xʲ |  |
| Sürtünmeli | yan [en] |  |  | ɮ | ɮʲ |  |  |  |
| Titrek [en] | Titrek [en] |  |  | r | rʲ |  |  |  |
| Sürtünmesiz [en] | Sürtünmesiz [en] | w̜ | w̜ʲ |  | j |  |  |  |
Dişyuvasıl yansürtünmesiz ünsüz [l] Moğolcada yer almaz; bunun yerine, Moğolcada ötümlü dişyuvasıl yansürtünmeli ünsüz /ɮ/ var, bu da sık sık ötümsüz [ɬ] şeklinde gerçekleşir. Dişyuvasıl genizsil ünsüz /n/ sesbirimi bir sözcüğün en sonunda yer aldığı zaman [ŋ] (artdamaksıl genizsil ünsüz) şeklinde gerçekleşir. Damaksıllaşmış ünsüz sesbirimlerinin yalnızca [−ÖÇDK] ünlüleri içeren sözcüklerde yer aldıkları gözlemlenmiştir. Soluklu bir ünsüz, sözcüğün ortası veya sonunda yer aldığı takdirde önceden soluklanmış olup kendisinden hemen önceki ünsüz ve ünlüleri ötümsüzleştirir. Ötümsüzleşmiş kısa ünlüler sıkça düşürülür.
Fonoloji > Hece yapısı ve fonotaktik özellikler

Moğolcada kurulması mümkün olan en geniş hece, en son C'nin bir son ekin olduğu CVVCCC (C = ünsüz, V = ünlü) şeklindedir. Hece bitişinde [en] tek kısa ünlülere nadir rastlanır. Bir sözcük eğer tarihî olarak tek heceli iseydi, hecenin yapısı *CV'den CVV'ye değişmiştir. [ŋ] sesi ancak hece bitişinde yer alır (aksi takdirde [n] şeklinde gerçekleşir) ve tarihî nedenlerden dolayı /p/ ile /pʲ/ sesleri hece bitişlerinde hiç yer almaz. Çift ünsüz kümelerindeki kısıtlamalar şöyledir:
damaksıllaşmış ünsüzlerin hemen öncesinde sadece diğer damaksıllaşmış bir ünsüz veya bazen /ɢ/ veya /ʃ/ sesleri yer alabilir
/ŋ/ sesi sadece /ʃ, x, ɡ, ɡʲ/ ve /ɢ/ seslerinin hemen öncesinde yer alabilir
/j/ sesi, hecenin ikinci konumunda hiç yer almaz
/p/ ile /pʲ/ sesleri ilk ünsüz olarak yer almaz ve ancak hemen öncesinde /m/ veya /ɮ/ sesleri veya bu seslerin damaksıllaşmış karşıtları yer aldığı takdirde ikinci ünsüz olarak yer alır
Bu kısıtlamalara uymayan kümeler, sağdan sola yer alan bir heceleme süreci kapsamında sesbirimsel olmayan iç türemeli [en] bir ünlü tarafından ikiye bölünür. Örneğin, hojor ("iki"), ažil ("iş") ve saarmag ("nötr") kelimelerinin sesbirimsel yapıları /xɔjr/, /atʃɮ/ ve /saːrmɡ/ şekillerindedir. Bu tür durumlarda, yukarıdaki kısıtlamalara tabii ünsüz kümelerinin oluşmasını engellemek üzere bu kümelerin ortasına bir ünlü sokulur. Sonuç itibarıyla, önceki örnek sözcüklerin fonetik yapıları [xɔjɔ̆r], [atʃĭɮ] ve [saːrmăɢ] şekillerindedir. Bu iç türeme sürecinde sokulan ünlünün fonetik şekli, kendisinden önceki hecedeki ünlüyle ünlü uyumunu sağlar. Bu çoğunlukla aynı sesin merkezleşmiş [en] şeklidir, ancak bu durumun istisnaları da var: önceki hecede yer alan bir /u/ sesi, sonraki hecede bir [e] sesini üretir; sözcüğün önceki kısımlarında nötr olmayan bir ünlü var ise, /i/ göz ardı edilir; ve artdişyuvasıl veya damaksıllaşmış ünsüzlerin ardından herhangi bir iç türemesi süreci yalnızca [i] harfiyle yer alır, örneğin: [atʃĭɮ].
Fonoloji > Vurgu

Moğolcada vurgu fonemik değildir (yani farklı anlamları ayırt etmekte rol oynamaz) ve bunun tamamen hece yapısına bağlı olduğu düşünülmektedir, ancak vurgu ataması konusuna dair farklı akademik görüşler mevcuttur. Moğolcayı anadil olarak konuşan dilbilimcilerin çoğu, konuştukları lehçe gözetilmeksizin sözcük vurgusunun ilk hecede yer aldığını savunurlar. 1941 ile 1975 yılları arasında, birçok Batılı akademisyen, vurgunun sözcüğün en solundaki ağır heceye [en] atandığını ileri sürdü. 1835 ile 1915 yılları arasında yayımlanan çalışmalardaysa diğer bakış açıları mevcuttu.
Walker (1997), sözcüklerin en sonlarında yer alan heceler haricinde sözcük vurgusunun sözcüğün en sağındaki ağır heceye atandığını ileri sürer:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| A'AHH | [pai.ˈɢʊɮ. ɮəɢ.təx] | düzenlenmiş olmak |
| HA'AH | [xon.ti.ˈru.ɮəŋ] | ayırmakta (zarf niteliğinde) |
| HAA'AH | [ʊ.ɮan.paːtʰ.ˈrin.xəŋ] | Ulan Batur sakinleri |
| A'AA | [ʊːr.ˈtʰai.ɢar] | kızgınca |
| 'AHA | [ˈʊitʰ.ɢər.tʰai] | üzgün |
*A = ağır hece; H = hafif hece (bkz: hece ağırlığı [en])
Bu bağlamda "ağır hece", eklemleme uzunluğunun en az tam bir ünlü kadar uzun olan bir hece olarak tanımlanır; sonuç itibarıyla sözcük başlarında yer alan kısa heceler ihraç edilmektedir. Eğer bir sözcük çift heceli ise ve sözcükteki tek ağır hece sözcüğün sonunda ise, sözcük vurgusu yine bu heceye atanır. Sadece tek bir fonemik sözcük-başı kısa hecenin olduğu durumlarda sözcük vurgusunun bu heceye bile atanması mümkündür:{|
| LˈH || [ɢa.ˈɮʊ] || kaz (isim)
|-
| ˈLL || [ˈʊnʃ.səŋ] || okumuş olup
|}
Son zamanlarda, Moğolca çalışmaları kapsamında toplanmış sesbilimsel verilerin en kapsamlı koleksiyonu, Halha lehçesinin yakın bir akrabası olan Çahar lehçesindeki vurgu ataması hakkında yazılmış kısmî bir rapora uygulanmıştır. Rapor, ilk hecenin kısa olduğu iki veya üç heceli sözcüklerde sözcük vurgusunun ikinci hecede yer aldığı sonucunu çıkarttı. Bununla birlikte, sözcüğün ilk hecesi uzun ise, farklı işitimsel parametreler için toplanmış bu verilerin birbiriyle çelişen sonuçlar destekledikleri izlenimi verilmektedir: Yeğinlik [en] verileri ilk hecenin vurgulandığını gösterirken, F0 [en] verileri ikinci hecenin vurgulandığını gösterir.
Tarih

Moğolcanın en eski metni Yesünke Taşı’dır. MS 1225 yılında Uygur yazısıyla yazılmıştır. Onon-Neçinsk Nehri yakınında granit bir taş üzerine yazılan bu yazı beş satırdan oluşmaktadır. Bu yazılarda Cengiz Han’ın “Yisünge” adlı yeğeninden söz edilmiştir.
Cengiz Han devrinde bizzat Cengiz Han'ın halkının yazıya sahip olmasını sağlamak için Uygur Türklerinden önemli bahşıları başkentine çağırmış ve Moğolca için Uygur Alfabesini uyarlatmıştır.
Yakın zamana kadar Moğolcayı yazmak için Eski Uygur alfabesi kullanılmaktayken günümüzde Moğolca, Moğol diline uyarlanmış bir Kiril alfabesi ile yazılmaktadır. Kadim Siyenpicenin günümüzdeki varisidir.
Harlington, Londra

S. Peter & S. Paul Kilisesi
Harlington, Londra'nın Hillingdon ilçesinde yer alan Hayes'in bir bölgesidir ve Londra Heathrow Havalimanı ile ilgili işletmelerin kısmen geliştiği beş tarihi bucaktan biridir. Bu bucaklar arasında en gelişmişi Harmondsworth'tür. Harlington, Charing Cross'un 21,9 km batısında yer almaktadır. Bölge, kuzeyde Hayes ile bitişik olup, Great Western Main Line üzerinde yer alan ve posta kasabası olan daha büyük bölge ile bir tren istasyonunu paylaşmaktadır. Harlington, Büyük Londra'nın batısında yer almakta olup, 1965'e kadar tarihi Middlesex kontluğunun güneybatı köşesinde bulunmaktaydı.
Etimoloji

Harlington yer adı Anglo-Sakson dilinde Hygereding tun olarak kaydedilmiştir.
Tarihçe

Harlington'a dair günümüze ulaşan en eski kayıt, 9. yüzyıla ait bir tüzükte yer almaktadır. Bu tüzükte, Hayes'teki Botwell arazisinin batısının "Hygeredington" ve "Lullinges" ağacıyla sınırlandığı belirtilmiştir. Bunlardan ilkinin Harlington olduğu düşünülmektedir; ikincisi ise henüz tespit edilememiştir. Hayes ve Harlington arasındaki sınır, bu tüzüğün tarihiyle tanımlanmış olabilir ve daha sonra North Hyde Yolu ile Dawley Yolu üzerinden işaretlenmiştir. Ancak Dawley Yolu'nun 18. yüzyıldan önce bu sınırı takip etmemiş olabileceği de muhtemeldir.
Konuyla ilgili yayımlar

Harlington and Harmondsworth, by Philip Sherwood, Tempus, Stroud, 2002;
The History of Dawley (Middlesex), by B.T. White, Hayes and Harlington Local History Society, 2001;
Victorian Harlington, Hayes and Harlington Local History Society, 1985;
De Salis Family : English Branch, by Rachel E. Fane De Salis, Higgs & Co., Henley-on-Thames, UK, 1934.
Eight Hundred Years of Harlington Parish Church in the County of Middlesex, Herbert Wilson, MA, Rector, Uxbridge, 1909.
An Historical Account of Those Parishes in the County of Middlesex, Which Are Not Described in the Environs of London, by the Rev. Daniel Lysons, London, 1800, pp. 125–135.
Akkale öreni

| --- | --- |

Panoramik görünüm AkkaleTürkiye'deki konumu
Konum: Kumkuyu, Erdemli, Mersin
Bölge: Akdeniz Bölgesi
Koordinatlar: 36°32′K 34°13′D﻿ / ﻿36.533°K 34.217°D﻿ / 36.533; 34.217
Rakım: 40 m (131 ft)
Tarihçe
Kültür(ler): Roma
Sit ayrıntıları
Arkeologlar: Semavi Eyice
Mülkiyet: Kültür ve Turizm Bakanlığı
Akkale, Mersin ilinde bir ören topluluğudur.
Yerleşim

Akkale Erdemli ilçesi batısında, Kumkuyu beldesi batısında ve 36°32′K 34°13′D﻿ / ﻿36.533°K 34.217°D﻿ / 36.533; 34.217 koordinatlarında arkeologların Olba Territorium olarak adlandırdıkları bölgede yer alır. Mersin'i batıya bağlayan D.400 devlet karayolunun hemen güneyinde ve deniz kenarındadır. Mersin'e 51 kilometre, Erdemli'ye ise 14 kilometre uzaklıktadır. Günümüzde ören yerinin doğusuna bir marina inşa edilmiştir.
Tarihi

Akkale yüzey araştırması Profesör Semavi Eyice tarafından yapılmıştır. Profesör Eyice Akkale'deki an binanın bir saray olduğu görüşündedir. Roma İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdikten sonra, daha önce Roma yönetimini kabul etmiş olan Kapadokya kralı 1. Archelaus'u (MÖ 36-MS 17) bu bölgeye vali olarak atamıştı. Buna göre örenlerin 1.  yüzyıldan kaldığı anlaşılmaktadır. Ancak Mersin Üniversitesi Arkeoloji Bölümü tesisin gemiciler için bir konaklama yeri olduğu görüşündedir
Binalar

En önemli yapı çok katlı olduğu anlaşılan ve Profesör Eyice'nin saray olarak nitelediği büyük bir binadır. Üst katlar yıkılmış olmakla birlikte helezon merdiven kısmen ayaktadır. Ayakta kalan duvarlardaki taş konsollar bir zamanlar ikinci katta boydan boya bir balkon olduğunu göstermektedir. Bu binanın doğusunda süslü küçük bir bina daha vardır. Uzun süre, bu binanın Roma döneminin bir tür gümrük binası olduğu düşünülmüştü. Ancak bu binada kazı yapılıp ta iki mezar bulununca binanın bir tür mozole olduğu görüşü ağır basmıştır. Denizle bu bina arasında çok büyük bir sarnıç yer alır. Bu sarnıcın kapasitesi 15000 ton olarak ölçülmüştür. sarnıç muhtemelen gemilere su satmak amacıyla yapılmıştı. Deniz kenarında ise antik liman kalıntıları ve çekçek yeri vardır. Ayrıca çevrede bir hamam ve bir de bir zeytin işliği bulunur.
Galeri

Saraydan denize
Akkale Saray duvarı (kuzeyden)
Merdiven
Küçük bina
Sarnıç
Bitler

Başlığın diğer anlamları için Bit sayfasına bakınız.
Bit (çoğul: bitler) yaklaşık olarak Phthiraptera takımından, 5.000 türü bulunan kanatsız böceklerdir. Bitler tek delikliler, pangolinler, yarasalar ve memeli deniz hayvanları dışındaki her tür kuşlar ve memelilerde yaşayabilen sıcakkanlı zorunlu parazitlerdir. Bitler tifüs gibi hastalıkların taşıyıcısıdırlar.
Çiğneyici bitler konakçıların tüyleri ya da kılları arasında yaşar ve deri ile diğer atıklarla beslenirler; emici bitler ise konakçıların derisini delerek kanları ve diğer salgılarıyla beslenirler. Genellikle bütün hayatlarını tek bir konakçı üzerinde geçirirler ve sirke adıyla da bilinen bit yumurtalarını kıllara veya tüylere yapıştırırlar. Yumurtaların içindeki nimfa tamamen yetişkin olmadan önce üç defa tüy dökerler ki, tüm bu süreç yaklaşık olarak dört hafta sürer.
İnsanlar üzerinde konaklayabilen üç tür bit bulunmaktadır. Bunlar baş biti, vücut biti ve kasık bitidir. Vücut biti bilinen herhangi bir böceğin en küçük genomuna sahiptir. Bu nedenle model canlı olarak sıkça kullanılmış ve çokça araştırılmıştır.
Bitler en azından Orta Çağa kadar tüm insan topluluklarında bulunmuştur. Halk hikâyelerinde, The Kilkenny Louse House gibi şarkılarda ve James Joyce'un Finnegans Wake adlı romanında bile söz edilmiştir. Genellikle bu tür alanlarda kendilerine psikiyatrik bozukluk olan sanrısal parazitozunda yer bulmuşlardır. Bit, mikroskobinin ilk konularından biriydi ve Robert Hooke'un 1665 yılında yayımladığı Micrographia kitabında böcekten söz edilmişti.
Sınıflandırma

Phthiraptera takımı üyeleri, sıcakkanlı omurgalı hayvanlar üzerindeki parazitliliği ve tek bir ventral sinir kavşağı oluşturmak için metatorasik gangliyonlarının, karınsal gangliyonları ile kombinasyonu da dahil olmak üzere anlaşılır bir şekilde monofiletik gruplandırılmıştır. Sıralamada geleneksel olarak emici bitler (Anoplura) ve çiğneyici bitler (Mallophaga) olarak iki alt takıma ayrılmışlardır. Bununla birlikte en son sınıflandırmalarda Mallophaga'nın parafiletik olduğunu ve şu anda dört alt takımının bulunduğunu göstermektedir:
Anoplura: sadece memelilerde görülen emici bitler
Rhynchophthirina: yaban domuzları ve fillerdeki parazitler
Ischnocera: çoğunlukla kuşlarda görülen çiğneyici bitler ancak bir familyası memelilerde görülür
Amblycera: çiğneyen bitlerin ilkel bir alt takımı; kuşlarda yaygındır ancak Güney Amerika ile Avustralya'daki memelilerde de görülür
4.000 türü kuşlardaki ve 800 türü ise memelilerdeki parazitler olmak üzere yaklaşık 5.000 türü tespit edilmiştir. Evcil hayvanlar ve kuşların bulunduğu tüm habitatlarda her kıtada bit bulunur. Hatta Antarktik'teki penguenlerde bile 15 türü (Austrogonoides ve Nesiotinus cinsinde) tespit edilmiştir.
Ricinus bombycillae, bayağı ipekkuyruktan alınmış bir Amblyceran biti
Trinoton anserinum, sessiz kuğudan alınmış bir Amblyceran biti
Damalinia limbata bir keçiden alınmış ve erkeğin dişiden daha küçük seksüel dimorfizminin görüldüğü bit
Tanımlama

Emici bitler boyları 0,5 ila 5 mm (0,02 ila 0,20 inç) arasında değişen küçük, kanatsız böceklerdir. Dar başları ve oval düzleşmiş gövdeleri vardır. Hiçbirisinde ocelli (basit göz-pigment çukuru) yoktur ve bileşik gözleri ya küçük ya da eksiktir. Antenleri üç ila beş kısa bölüm halindedir ve başlarına geri çekilebilen ağız parçaları delme ile emmeye uyarlanmıştır. Bağırsağının başlangıcında cibarial pompa olup, başın üst derisinin içine eklenen kaslar tarafından güçlendirilmektedir. Ağzının parçaları dişli bir hortumdan oluşmuştur ve bu hortumun içi keskin silindir şeklinde tükürük kanalı (ventral) ve bir beslenme kanalı (dorsal) olarak düzenlenmiştir. Göğsünün bölümleri kaynaşmış, karın bölümleri ayrılmış ve altı bacağının her birinin ucunda büyük bir pençe vardır.
Çiğneyici bitler de yassıdır ve uzunlukları 0,5 ila 6 mm (0,02 ila 0,24 inç) arasında değişmekte olup diğer tür bitlerden biraz daha büyük olabilirler. Vücut yapıları emici bitlere benzer ancak başları göğüslerinden daha kalındır ve tüm türlerde gözler bileşiktir. Hiçbir şekilde basit göz (ocelli) yoktur ve ağzının bölümleri çiğnemek için uyarlanmıştır. Duyargaları yani antenleri yine üç ila beş arasında bölümden oluşmakta olup Ischnocera alt sınıfında biraz daha ince Amblycera alt sınıfında ise çomak şeklinde biçimlidir. Bacaklar kısa ve sağlam olmakla birlikte bir ya da iki pençe ile son bulurlar. Bunların birçok türü her bir ev sahibi türe özgü olup onunla birlikte gelişmişlerdir. Genellikle kriptik (saklanma) olarak yaşadıkları ev sahiplerinin tüy ya da postunun rengine uyacak şekilde renklidirler.
Biyoloji

Bitler iki gruba ayrılırlar. Bunlardan emici bitler ev sahiplerinin yağ salgıları ile diğer vücut sıvılarını emerek beslenirler. Çiğneyici bitler ise leşçidirler ve ev sahiplerinin cildinde tüy ya da saç parçaları ile veya atıklar ile beslenirler. Özgü türler çoğunlukla belirli tür canlılar üzerinde ya da bazı durumlarda vücudun belirli bölümlerinde bulunurlar. Bazı hayvanların on beşe kadar farklı türe ev sahipliği yaptığı bilinmekle birlikte, memelilerde bu sayı bir ila üç arasında, kuşlarda ise iki ila altı tür arasındadır. Örneğin insanlarda saç, vücut ve kasık bitleri farklı türlerdir. Bitler genellikle ev sahibinin üzerinden çıkarıldığı takdirde uzun süreli olarak yaşayamazlar. Çiğneyici bitlerin bazı türleri vücutlarındaki bakteriyositlerde simbiyotik bakterilere ev sahipliği yaparlar. Bunlar sindirimine yardımcı olabilir; çünkü böcek onlardan yoksun bırakılırsa ölecektir. Ev sahibi ölürse bit fırsatçı bir şekilde leşe gelen sinekleri gezinti yapmak için forez olarak kullanabilir ve yeni bir ev sahibi bulmaya çalışır.
Bir bitin rengi soluk bejden koyu griye doğru değişir; bununla birlikte, kanla besleniyorsa, oldukça koyu hale gelebilir. işi bitler genellikle erkeklerden daha yaygındır ve bazı türlerde partenogenetik bir yapı vardır. Bir bit yumurtasına genellikle sirke (nit) denir. Birçok bit türü, yumurtalarını ev sahibinin tüylerine özel tükürük ile tutturur ve bu tükürüğün saç bağından güçlü çözücüler kullanılmadan parçalanması oldukça zordur. Ancak kuşlarda yaşayan bitler, yumurtalarını tüylerin iç kısmına gagaları ile bakım yaptıklarından dolayı kısmen bırakabilirler. Yumurtalar için genelde kuşların gagalarının erişemediği yerleri seçerler. Canlı bit yumurtaları soluk beyazımsı renkte olmaya eğilimli iken, ölü bit yumurtaları daha sararmış bir haldedirler.
Bitler ekzopterigottur ve nimfalar, yetişkinlerin minyatür bir versiyonu olarak doğarlar. Genç yumurta genellikle kuluçkadan sonra bir ay içinde son yetişkin formuna ulaşmadan önce üç kez tüy döker.
Ekoloji

Ev sahibi başına düşen bit sayısı büyük gövdeli kuş türlerinde, küçük olanlardan daha yüksek sayıda olma eğilimindedir. Ancak bitler kuşlarda bireyler arasında ortalama olarak tümünde aynı oranlarda bulunmaz. Yani bitler genellikle birkaç kuşun üzerinde yaşarlar. Pek çok kuş ise yoğun olarak bit taşıyanlara nispeten bitsizdir. Bu örnek kolonyal kuş türlerinden daha çok bölgesel (daha fazla sosyal) olarak daha belirgin hale gelir. Su altına dalarak beslenen konakçı organizmalarda suda yaşayan hayvan veya bitkilerin yemleriyle beslendiklerinden daha az bit taksonu içerirler. Daha güçlü antiparazitik savunma yapabilen kuş taksonu diğerlerinden daha fazla (güçlü bir T hücresi bağışıklığı tepkisi ya da daha büyük üropigial bezi gibi nedenlerden dolayı) Amblycera biti taşırlar. Ev sahibi popülasyonlarının boyutlarındaki azalmalar bitlerin taksonomik zenginliğinin uzun bir süreyle azalmasına neden olabilir. Örneğin, Yeni Zelanda'ya getirilen kuşlar Avrupa'da olduğundan daha az bit türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bitlerdeki cinsiyet oranları daha sosyal olan ev sahiplerinde daha dengeli bir durumdadır ve daha fazla dişi bulunur. Bu durum muhtemelen alt popülasyonlar arasındaki daha güçlü izolasyon nedeniyle oluşmaktadır. Bir türün yok olması, ev sahibi konakçıya özgü bitin tükenmesine neden olur. Ana ev sahibini değiştirilmesi durumu çok nadiren başarılı olması muhtemel rastgele bir olaydır. Ancak türleşme evrimsel olarak çeşitli zaman ölçeklerinde gerçekleşebildiğinden bazen bu başarılabilir.
Bitlerin istilası oldukça ağır ise bu durumda ev sahibinin yaşam beklentisi azalabilir ancak çoğu ev sahibinin üzerinde bu durum çok az etkiye sahip gözükmektedir. Evcil tavuklarda toz banyosu alışkanlığı, muhtemelen kuşların kendilerini kurtarmaya yönelik bir girişimidir. Bit, mikrobik hastalıkları ve helmint parazitlerini iletebilir. Ancak çoğu birey, tüm yaşam döngüsünü tek bir ev sahibinde geçirir ve yeni bir ev sahibine yalnızca fırsatçılıkla geçebilirler. Ischnoceran biti, tüylerin termoregülasyon etkisini azaltabilir. Bu yüzden ağır istila edilmiş kuşlar diğerlerinden daha fazla ısınırlar. Bit istilası, cinsel rekabet bağlamında bir dezavantajdır.
İnsan vücudu biti olan Pediculus humanus humanus'un genomu 2010'da dizildi ve o tarihte bilinen en küçük böcek genomuna sahipti. Bu bit, belirli hastalıkları iletirken, yine insanla yakından ilişkili olan baş biti (P. h. Capitis) bunu yapamaz. Basit yaşam öyküsü ve küçük genomları ile patojenler ve taşıyıcı yeterliliğinin iletilmesinin arkasındaki moleküler mekanizmalar çiftin ideal model organizmalar olmalarını sağlar. 2015 yılında İtalya'da 5 vak'ada bulaşıcı bitin taşınması nedeniyle ateşlenme yaşandığı bildirilmiştir.
İnsanlarla etkileşimi > Tarih öncesi

İnsanlardaki istilası hakkında bilgi için Pediculosis sayfasına bakınız.Tedavisi hakkında bilgi edinmek için İnsan baş bitinin tedavisi sayfasına bakınız.
İnsanlar üç farklı biti barındırır: baş biti, vücut biti ve kasık biti. Bitlerin kontolü bit tarağı, ilaçlı şampuanlarla yıkamalarla yapılabilir.
Bit, 2000'li yıllarda insanın evrimi üzerine keşiflere yol açan önemli DNA araştırmalarına konu olmuştur. İnsanlarda parazite neden olan Pedikülüs ve Phthirus olmak üzere iki cinste, üç emici tür bit bulunmaktadır. Bunlar baş biti (Pediculus humanus capitis), vücut biti (Pediculus humanus corporis) ve kasık bitidir (Phthirus pubis). İnsandaki baş ve vücut biti (Pediculus cinsi) şempanze bitiyle ortak bir ataya, kasık biti (Phthirus cinsi) ise goril bitiyle ortak bir atayı paylaşmaktadır. Reed ve diğerleri filogenetik ve cophilogenetik analizi kullanarak Pediculus ve Phthirus'ın kardeş grup ve monofiletik olduğunu öne sürdü. Başka bir deyişle, iki cins aynı ortak atadan geldiği iddiasında bulundular. Pediculus ile ortak atası arasındaki ayrışma yaşının 6-7 milyon yıl önce olduğu tahmin edilmektedir ki bu şempanze-insansı ayrımı tarafından öngörülen yaşa uymaktadır.
Örneğin genetik kanıtlarda, gorillerdeki bitin yaklaşık olarak 3-4 milyon yıl kadar önce insan atalarımıza geçtiğini göstermektedir. Pediculus cinsinden farklı olarak, Phthirus'daki ayrışma ise ev sahibinden ayrım yaşıyla uyuşmayıp, büyük olasılıkla 7 milyon yıl önce gerçekleşmiştir. Reed ve diğerleri Phthirus türü ev sahibinin 3-4 milyon yıl önce değiştiğini önermektedir. Evrimsel tarihinde konakçı bir parazitin geçişinin meydana gelip gelmediğini belirlemek zor olsa da en azından evrimsel değişiklikleri de içerdiğinden dolayı oldukça gizemlidir.
Ayrıca, baş biti ve vücut biti arasındaki DNA farklılıkları insanların Afrika'yı terk etmeden 80.000 ila 170.000 yıl önce giyim eşyası kullandıklarının kanıtını desteklemektedir. İnsan başı kafa derisinde yaşar ve beslenirken, vücut biti ise giyim üzerine yaşar ve vücuttan beslenir. Bu nedenle farklı ekolojik alanları kaplarlar. Vücut bitinin hayatta kalması için giyinme gerektiğinden baş ve vücut bitlerinin ortak atalarından ayrılırlar ve bu giysilerin insan evrim tarihine giriş tarihini tahmin edilebilmesini sağlar.
Mitokondrial genom insan vücudu biti (Pediculus humanus humanus), baş biti (Pediculus humanus capitis) ve bir takım minikromozomlara parçalanmış kasık bitin (Phthirus pubis) en az 7 milyon yıldır varolduğunu göstermektedir. İnsan vücudunda ve saç bitinde mitokondriyal DNA analizi, Afrika'da daha büyük genetik çeşitliliğin var olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durumda insan biti tarih öncesi insan göç yollarını aydınlatabilir. İnsan göçüne ilişkin antropologların egemen teorisi, Afrika Dışı Bir Olgu Hipotezi'dir. Genetik çeşitlilik zamanla birikir ve mutasyonlar nispeten sabit bir hızda oluşur. Afrika bitinde daha fazla genetik çeşitlilik olduğu için, bitler ve onların insan barınakları Afrika'da başka herhangi bir yerden önce var olmalıydı.