stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bonaire millî futbol takımı
Oyuncu geçmişi > En çok forma giyenler

Eğer oyuncular eşitse alfabetik sıraya göre listelenir.
| # | Adı | Kariyeri | Maç | Gol |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Igmar Gijbertha | 2013- | 9 | 0 |
| 1 | Relove Janga | 2013- | 9 | 0 |
| 1 | Pedro Rodriguez | 2013- | 9 | 0 |
| 4 | Yurick Seinpaal | 2013- | 8 | 3 |
| 5 | Suehendley Barzey | 2013- | 7 | 3 |
| 5 | Lacey Pauletta | 2013- | 7 | 1 |
Oyuncu geçmişi > En çok gol atanlar

Eşit sayıda gol atan oyuncular, gol ortalamasına göre sıralanır.
| # | Adı | Kariyeri | Gol | Maç | Ortalama |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Suehendley Barzey | 2013- | 3 | 7 | 0.429 |
| 1 | Yurick Seinpaal | 2013- | 3 | 8 | 0.375 |
| 3 | Josef Beaumont | 2013- | 1 | 4 | 0.25 |
| 4 | Ilfred Piar | 2013- | 1 | 6 | 0.167 |
| 5 | Lacey Pauletta | 2013- | 1 | 7 | 0.143 |
Teknik direktörler

| Adı | Gelişi | Gidişi |
| --- | --- | --- |
|  Arturo Charles | 2010 | 2012 |
|  Rudsel Sint Jago | 2012 | 2014 |
|  Ferdinand Bernabela | 1 Mayıs 2014 | 2015 |
|  Ferdinand Bernabela | 1 Mayıs 2014 | 2015 |

Kaynak(lar):
Polikleitos

| Polykleitos |
| --- | --- |
Doğum: MÖ 480 Argoz
Ölüm: 5. yüzyılın sonuna doğru
Uyruk: Yunan
Alanı: Heykel
Sanat eğitimi: muhtemelen Ageladas tarafından
Etkiledikleri: Skopas ve Lysippos
Ünlü yapıtları: Doryphros (MÖ 450)(Mızrak taşıyan atlet) ve diademini başına takarken betimlenen Diadumenos (MÖ 430) heykelidir.


Deloslu Diadumenos'un Romalılarca yapılan bir kopyası, Atina
Polykleitos (Yunanca: Πολύκλειτος), MÖ 480'de Argoz'ta doğmuş 5. yüzyılın sonuna doğru ölmüştür. (Klasik Antik Çağ'da) yaşamış çok ünlü bir heykeltıraştır. Eserlerinin çoğunun Roma kopyaları yapılmıştır. Genelde atlet heykelleri yapmıştır. En ünlü eseri Doryphros (MÖ 450)(Mızrak taşıyan atlet) ve diademini başına takarken betimlenen Diadumenos (MÖ 430) heykelidir. Doryphros ise mızrak taşıyan anlamına gelmektedir. Polyklet heykellerini kanon denen bir düzen içinde yapmıştır.
Gençlik yılları ve eğitim

Polykleitos, tümü Latince yazan bazı yazarlar tarafından "Sikyonlu" olarak adlandırılır. Modern bilim adamlarının gördüğü Polykleitos, Phidias'ın öğrencisi olan Sikyon'dan başka bir heykeltıraşı Argoz'lu Polykleitos ile birleştirmekle Yaşlı Pliny'nin yaptığı hataya dayanır. Pausanias, ikisinin aynı kişi olmadığı ve Polykleitos'un ilk eğitimini şehir devleti'nde almış olması gereken Argoz'lu ve Fidias'ın çağdaşı (muhtemelen Ageladas) olduğundan emindir.
Eserleri

Polykleitos'un Efes Amazon figürü beğenilirken, onun tapınağında duran devasa altın ve fildişi Hera heykeli — Heraion Argos, Fidias tarafından Olympiyalı Zeus ile olumlu şekilde karşılaştırıldı.
Ayrıca Doriforos ("Mızrak Taşıyıcısı") olarak bilinen ünlü bronz erkek çıplak heykeli de yaptı ve günümüze çok sayıda Roma mermer kopyaları ulaştı. Polykleitos'a atfedilen diğer heykeller şunlardır: Discophoros ("Discus-taşıyıcı"), Diadumenos ("Saç bandı bağlayan genç") ve Plinius'a göre bir zamanlar Lysimachia (Trakya)'da bulunan Hermes heykeli. Polykleitos'un Astragalizontesi ("Aşık Kemikleri Oynayan Oğlanlar"), İmparator Titus tarafından sahiplenilmiş ve onun atriyumu içinde onurlu bir yere dikilmiştir.  Pliny ayrıca Polykleitos'un MÖ 5. yüzyılda Artemis tapınağına yaralı bir Amazon yapmak için yarışan beş büyük heykeltıraştan biri olduğundan bahseder. Bu rekabetle ilişkili mermer kopyalar vardır.
Eserleri > Diadumenos

Saç Bandı Bağlayan Genç olarak da bilinen Diadumenos heykeli, Polykleitos'un birçok kopyasından bilinen heykellerinden biridir. Kafa bandını bağlayan oğlan çocuğunun hareketi, muhtemelen atletizm yarışmasından bir zaferi temsil eder. "Bu, MÖ 430 dolaylarına tarihlenen bronz bir Yunan orijinalinin MS birinci yüzyıla ait Roma kopyasıdır." Polykleitos, bir atlet olduğunu göstermek için kaslarının dış hatlarını önemli ölçüde yonttu. Diadoumenos'un göğüs kafesi ve pelvisi zıt yönlerde eğilir ve gövdede organik bir canlılık izlenimi yaratan ritmik kontrastlar oluşturur. Ayakta durma ve yürüme arasında dengede duran ayakların konumu, potansiyel bir hareket hissi verir. Polykleitos'a atfedilen hemen hemen tüm eserlerde bulunan bu titizlikle hesaplanmış poz, Greko-Romen ve daha sonra Batı Avrupa sanatında kullanılan standart bir formül haline geldi."
Eserleri > Doryphoros

Polykleitos'un yaptığı bir başka heykel de Mızrakçı olarak da adlandırılan Doryphoros heykelidir. Erkek vücudunun güzelliğini tasvir eden tipik bir Yunan heykelidir. "Polykleitos, heykellerinde insan figürünün ideal oranlarını yakalamaya çalıştı ve bu oranları yöneten, Kanon veya 'Kural' olarak bilinen bir dizi estetik ilke geliştirdi. Sistemi matematiksel oranlara göre oluşturdu. "Pokleitos'un formülünün tam ayrıntılarını bilmesek de, Doryphoros'ta ortaya çıkan nihai sonuç, Yunanların simetri dediği şeyin mükemmel ifadesiydi. Bu heykelde, biraz contrapposto pozu vardır yani vücut en çok sağ bacağa yaslanır. Doryphoros idealleştirilmiş vücutludur, daha az natüralizm içerir. Sol elinde bir zamanlar bir mızrak vardı, ama öyleyse, o zamandan beri kayıptır. Vücudunun duruşu onun bir savaşçı ve kahraman olduğunu gösterir. Nitekim bazıları, tasvir edilen figürün Truva Savaşı'na giden Aşil olduğunu öne sürecek kadar ileri gitti. Çünkü Aşil'in kalkan taşıyan benzer bir tasviri Aşil ressamı tarafından aynı sıralarda resmedilmiş bir vazoda görülür.
Tarz

Polykleitos, Phidias ile birlikte Klasik Yunan tarzını yarattı. Orijinal eserlerinden hiçbiri günümüze ulaşmamış olsa da, eserinin Roma mermer kopyalarını tanımlayan edebi kaynaklar rekonstrüksiyonların yapılmasına izin veriyor. Contrapposto, tek bacağa ağırlık verilirken vücudun değişen dengesini görselleştiren bir poz, şöhretinin bir kaynağıydı.
Polykleitos'un kilden yapılan döküm modellerinin saf detayı, Plutarhos'un  Moralia adlı eserinde tekrarlanan ünlü sözde ortaya çıkar, "işin en zoru kil tırnağın altındayken yapılır".
Literatür

Herbert Beck, Peter C. Bol, Maraike Bückling (Hrsg.): Polyklet. Der Bildhauer der griechischen Klassik. Ausstellung im Liebieghaus-Museum Alter Plastik Frankfurt am Main. Mainz 1990, ISBN 3-8053-1175-3.
Detlev Kreikenbom: Bildwerke nach Polyklet. Kopienkritische Untersuchungen zu den männlichen statuarischen Typen nach polykletischen Vorbildern. "Diskophoros", Hermes, Doryphoros, Herakles, Diadumenos. Berlin 1990.
Herbert Beck, Peter C. Bol (Hrsg.): Polykletforschungen. Schriften des Liebieghauses. Berlin 1993, ISBN 3-7861-1694-6.
Ernst Berger: Polykleitos (I). In: Künstlerlexikon der Antike. Bd. 2. München, Leipzig 2004, S. 276–287.
Townley Marbles Discophoros, British Museum
"Mantua tipi" Apollon, Polykleitos'a atfedilen MÖ 5. yüzyıldan kalma bir Yunan orijinalinden sonra mermer Roma kopyası, Louvre müzesi
ABS fren sistemi

Başlığın diğer anlamları için ABS sayfasına bakınız.
ABS sembolü
BMW marka bir motosikletteki ABS frenler
ABS (Kilitlenme Karşıtı Frenleme Sistemi), taşıt araçlarının her türlü yük durumunda bütün yol koşullarında ve çeşitli süratlerdeki zorunlu durumlarda yapılacak ani frenlemelerde tekerleklerin kilitlenmesini önleyerek direksiyondaki tam hakimiyeti sağlayan fren sistemidir. ABS, Almanca Antiblockier-system veya İngilizce anti-lock braking system ifadelerinin kısa yazım biçimidir. Kilitlenmeyen fren sistemi anlamına gelir.
ABS fren durumunda her bir tekerleğin devir sayısındaki değişikliği bir kontrol ünitesi aracılığı ile denetleyen bir sistemdir. Dönüş sayısının ani düşmesi (örneğin kaygan zeminde fren yapma durumunda) ve tekerleğin kilitlenmesi durumunda kontrol ünitesi otomatik olarak fren basıncını düşürür. Tekerlek tekrar hızlanınca fren basıncını tekrar yükselterek tekerlek frenlenir. Bu aşama saniyede birçok kez gerçekleşir. Sağ ve sol tarafın ayrı zeminlerde olması halinde bile (örneğin sağ tekerlekler ıslak sol tekerlekler kuru zeminde) herhangi bir kilitlenme veya kayma söz konusu değildir. Bu sayede direksiyona hakimiyet tam, fren mesafesi oldukça kısadır.
Fizik kanunlarının dışına asla çıkılamaz, yani çeşitli fizik kanunları her zaman mevcuttur. Islak zeminde ABS söz konusu olsa bile fren mesafesi kuru zeminden daha fazladır. Fren sırasında çeşitli doğal kanunlar her zaman söz konusudur. Bunları hiçbir şey önleyemez. Amaç bu kanunların optimal olarak kullanmaktır. Bir sürücü eğer bir viraja mümkün olan en yüksek sınır süratinden daha yüksek bir süratle girerse ABS ona ancak otomobilin buzda kaymamasına yardımcı olacağı kadar yardım edebilir. 
Sensörler devamlı olarak yavaşlamanın her anında tekerleklerin doğru devir sayısında olup olmadıklarını hassas olarak kaydeder. Tekerleklerden birisinin devir sayısının çok düşük olması halindeki kilitlenme tehlikesine karşılık fren basıncı o tekerlekteki sensör tarafından azaltılır. Bu suretle tekerlek tekrar normal dönüş süratine ulaşır. Tehlikeli duruş hali ortadan kalkar, teker fren durumundaki normal hızıyla dönmeye devam eder. Bu anda tekrar o tekerlekteki fren basıncı sensör tarafından yükseltilir. Yeniden kilitlenme olursa aynı olay tekrarlanır.
Tekerleklerdeki kilitlenme (kayma) olayı

Fren kuvveti uygulanan tekerlek aracın hızına uygun olmayan şekilde yavaş dönerse bu olaya kayma denir. Serbest dönen tekerlek %0 kaymalıdır. Kilitlenmiş olan tekerleğin kayması %100'dür. En ideal fren durumu tekerleğin durduğu anda değil lastik ve zemin durumuna göre %10 veya %50 kayma durumudur. İstenilen kaymanın elde edilebilmesi için gerekli fren basıncı lastik ile yol arasındaki bağlantı kuvvetine bağlıdır. Bu kuvvet katsayısı kuru zeminde yüksek, ıslak zeminde daha düşük, buzlu zeminde çok düşük bir değerdir. ABS bütün bu zemin durumlarına uyum sağlayarak tekerlekleri istenilen kayma aralığında tutmayı amaçlar.
ABS ile fren durumunda tekerlek hızı ve fren basınç karakteristiği

Kumanda aleti kuvvetli bir tekerlek yavaşlama sinyali alınca fren basıncını yükseltmeye devam etmez o ana kadar erişilen düzeyde tutar.
Eğer tekerleğin dönüş sayısı azalmaya devam ederse fren silindirindeki basınç düşürülür. Tekerlek daha zayıf frenlenir
Tekerlek daha hızlı dönmeye başlayınca basınç tekrar yükseltilerek tekerlek devir sayısının düşmesi amaçlanır.
ABS fren sisteminin gelişim aşamaları

ABS fren sisteminin mazisi 1920'li yıllara kadar gitmektedir. Almanya'da Voisin firması "Frenlemenin tekerlekleri kilitlemesini önleyici donanım" tanımıyla hidrolik sistemle çalışan ilk örneğini yapmışlar ve 671925 Almanya nosuyla ilk patentini de almışlardır.
1950'li yıllarda bazı sivil uçaklar mekanik / pnömatik ABS'yle donatılmışlardır.
1960'lı yıllarda Alman silahlı kuvvetleri ilk transistörlü ABS'yi kullanmaya başlamışlardır. Sistem bir otomobilde ilk kez 1967 yılında İngiliz üretici Jensen tarafından hayata geçirilmiştir.
Tümleşik devre sistemlerinin seri olarak üretilebilmesi 70'li yıllarda gerçekleşince ve otomobillerin tekerleklerine yerleştirilen devir sayaçlarında geliştirilip hatasız çalışmaları sağlanınca atılım gerçekleşmiştir. 1978 yılında Mercedes S serisinde daha sonra da BMW 7 serisinde ABS sistemini kullanmaya başlamıştır.
Elektronik endüstrisindeki gelişmeyle ABS fren sistemi daha küçük, daha ucuz ve daha kolaya doğru gelişmiştir. Örneğin Bosch firmasının ABS 5,3 kodlu 5. kuşak fren sisteminin ağırlığı sadece 2,6 kilogramdır (başta 6 kg ağırlığındaydı), bir öncekinden yarı yarıya daha az yer kaplar aynı zamanda 1989 yılındaki sistemlerden 5 kat daha küçüktür. Yakalanan son teknolojiyle ABS'nin Smart gibi küçük otomobillerde bile kullanılabilirliği oluşmuştur.
| g t Şasi kontrol sistemleri |
| --- | --- |
Otomobil serisinin parçaları
Süspansiyon:  Aks  Aks izi  Amortisör  Bağımsız süspansiyon  Burulma çubuğu  Çift salıncak  Çok bağlantılı süspansiyon  De Dion tüpü  Dingil mesafesi  Helisel yay  Hidroelastik (Hidrogaz)  Hidropnömatik  Kamber açısı  MacPherson Süspansiyon Sistemi  Panhard çubuğu  Paralel bağlantı  Salıncaklı aks  Süspansiyon geometrisi  Viraj demiri  Yaprak yay 
Direksiyon:  Ackermann direksiyon geometrisi  Hidrolik direksiyon  King pimi  Kremayer ve pinyon  Tekerlek açısı  Tork yönlendirmesi 
Frenler:  ABS fren sistemi  Aktif devrilme koruması  Otomatik frenleme  Disk fren  Elektrikli park freni  Elektronik denge programı  Elektronik fren kuvveti dağıtımı  Fren balatası  Fren havasının alınması  Fren hidrolik yağı  Fren zayıflaması  Hidrolik fren  Hidrolik sıvı  Kampanalı fren  Motor freni  Park freni  Rejeneratif fren  Vakum servo 
Lastikler Tekerlekler:  Alaşım jant  Jant kapağı  Özel tekerlek  Spinner  Tel tekerlek  Tahrik tekerleği  Whitewall lastik 
  Portal   Kategori 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  NKC: ph625509
At (mitoloji)

At; Türk, Moğol ve Altay halk kültüründe, halk inancında ve mitolojilerinde kutlu hayvandır. Yunt (Yont, Yond) veya Yabu (Yabı, Yabak, Yafak) ya da Yılkı (Cılkı) olarak söylendiği Türk dilleri de vardır. Moğollar Adu (Aduğ, Adagu) veya Mor (Morın) derler. Toynaklı, dört ayaklı, memeli yük hayvanıdır.
Sudan Çıkma

Kendisi veya atası sudan(gölden) çıkıp gelen (sudan doğan) bir atın / hayvanın olağandışılığı. Böylesi bir canlı sıra dışı ve olağanüstü niteliklere sahiptir. Örneğin Köroğlu'nun atı sudan çıkmadır. Bazen sudan çıkmanın yansıması (soyun diğer tarafı) Çölden Gelme olarak ifade edilir.
Çölden Gelme

Kendisi veya atası çölden çıkıp gelen (ateşten doğan) bir atın/hayvanın sıra dışılığı. Böylesi bir canlı sıra dışı ve olağanüstü niteliklere sahiptir. Örneğin Köroğlu'nun atı böyledir. Bazen yansıması (soyun diğer tarafı) Sudan Çıkma olarak ifade edilir. Çöl ateşi simgeler. Dayanıklılığın sınandığı yerler olarak görülür. Evliyaların çöllerde gezdiği de anlatılır.
Bazı Söylencesel Atlar > Akkula

Manas Han'ın atıdır. Sıra dışı özellikleri vardır, çok görkemli ve zekidir. Sahibine sadıktır, savaşlarda onunla birlikte düşmana anlayarak ve isteyerek saldırır. Kula gövdesi koyu sarı, kuyruğu, bacak kılları ve yelesi kara olan at demektir. Bu sözcük köken olarak anlamak ve yukarı sıçramak anlamlarını da taşır.
Bazı Söylencesel Atlar > Şubar

Alpamış Han'ın atıdır. Bayşubar veya Kökşubar ya da Çubar olarak da bilinir. Sıradışı özellikleri vardır. Türk söylencelerindeki olağanüstü atların özelliklerinin tamamını taşır. Uçabilir, konuşur, sahibini önceden uyarır, yaralıyken yalnız bırakmaz, bir aylık yolu bir günde gider, sahibinin ne durumda olduğunu hissederek ona göre davranır. Altın yeleli, gümüş üzengili, kuyruğu dokuz örgülü, dokuz kolanlı olarak betimlenir. Atası sudan çıkmadır. Çok renkli. Üstünde küçük lekecikler şeklinde yuvarlak noktalar bulunan eşyaya, hayvana "çubar" denir. Çilli insanlara şaka olsun diye söylenir. Şubar sözcüğü hızlı gitmek anlamı içerir. Çapmak (hızlı gitmek, at sürmek) fiili ile aynı kökten gelir. Türkçe Çubar, Moğolca Çabdar, Buryatça Sabıdar sözcüğü boz renk ifade eder.
Cıda (Cirit)

Cıda, Türk kültüründe kutlu sayılan bir oyundur. At üzerinde koşturularak, ucu sivri değneklerin fırlatılmasıyla oynamır. Atsız olarak  oynanan ve en uzak mesafeye ulaştırmak için atılan biçimi ise daha çok çağdaş sporlar arasında yer alır. Daha sonraları Arapça Cirit ve Farsça Çevgen/Çavgan sözcükleri ile karşılanmıştır. Aslında bu iki sözcüğün de aslında Türkçe olma ihtimali yüksektir. Çevgen veya Çavgan sözcüğü Çevmek/Çavmak/Çapmak fiilleri ile bağlantılıdır. Çünkü bu oyun Türklerden komşu kültürlere geçmiştir, dolayısıyla isimlerin, hele de Türkçe köklere uyumlu sözcüklerin başka bir dilden alınmış olması pek mantıklı görünmemektedir. Cirit Oyunu'nda iki takım bulunur. Bu takımlar geniş bir alanın iki ucunda karşılıklı olarak beşer, altışar veya yedişer kişi olarak dizilirler. Sağ ellerine atacakları ilk ciriti, diğer ellerine de yedek ve kamçı alırlar. İki tarafın birinden bir atlı çıkıp, karşı dizinin önüne yaklaşır. Karşı takım oyuncularından birine elindeki ciriti savurur, sonra geri döner. Karşı tarafın oyuncusu onu takip eder ve elindeki ciriti geri dönüp kaçan atlıya fırlatır. Bu kez ilk oyuncunun çıktığı sıradan diğer bir ciritçi onu karşılar. Bu kez diğeri yerini almak için geri dönmeye çalışır. Cıda sözcüğü, Moğolca kökenlidir. Çit ve Çıta kelimeleri ile aynı kökten gelir.
Etimoloji

(At/Ad) kökünden türemiştir. Hareket, hız, gitme, atlama gibi anlamlar içerir. Ad (isim) sözcüğüyle de bağlantılıdır. At, Türk anlayışında bir insanın kimliği gibidir. Mançu dilinde Adun, Evenk dilinde Avdu olarak yer alır.
Asım Orhan Barut

| Asım Orhan Barut |
| --- | --- |
Doğum: Asım Orhan Barut 6 Haziran 1926(1926-06-06) Malatya, Türkiye
Ölüm: 5 Aralık 1994 (68 yaşında) Denver, Colorado, ABD
Milliyet:  Türk
Vatandaşlık: ABD  Türkiye
Mezun olduğu okul(lar): Doktora: Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü, İsviçre  Doktora sonrası: Chicago Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri

Kariyeri
Dalı: Fizik
Çalıştığı kurumlar: Colorado Üniversitesi'nde Parçacık fiziği profesörü
 

Asım Orhan Barut (6 Haziran 1926, Malatya - 5 Aralık 1994, Denver), akademisyen, Türk teorik fizikçi.
Hayatı

Malatya'da doğmuştur. Malatya Lisesi'ni bitirmiştir. 1943'te İstanbul Teknik Üniversitesi'ne, yapılan ayrı bir sınavla ikinci sınıftan yatılı olarak başlamıştır. 1944 baharında devlet bursu kazanarak İsviçre'ye gitmiştir. İsviçre'de (Eidgenössische Technische Hochschule Zürich) Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü'nden 1948'de lisans derecesi ve 1952'de doktora derecesi almıştır.
Akademik kariyere  "Eidgenossische Technische Hochschule"'de bir süre araştırmacı olarak girmiştir. Sonra ABD'ye gitmiştir. ABD ve Kanada'da Chicago Üniversitesi, Montreal Üniversitesi ve Syracuse Üniversitesi'nin de aralarında bulunduğu çeşitli üniversitelerde araştırmacı ve öğretim üyesi olarak çalışmıştır. Daha sonraki yıllarda Colorado Üniversitesi'nde profesörlük yapmıştır.
Matematiksel fizik ve parçacık fiziği konularında yaptığı uluslararası düzeydeki üstün nitelikli yayın ve çalışmaları nedeniyle kendisine 1982 TÜBİTAK Bilim Ödülü verildi. Barut'un çoğu Physical Review dergisinde olmak üzere 100'den fazla bilimsel yayını vardır.
Hayatı > Bibliyografya

Türk Fizik Vakfı vasıtasıyla 1992-2003 yılları arasında yayınlanan, Fizik Dergisi nin Haziran 1993 tarihli 3. Sayısında (Asım Orhan Barut'un doktora öğrencilerinden biri olan) Ankara Üniversitesi emekli öğretim üyelerinden Prof. Dr. Zeki Zekeriya AYDIN tarafından kaleme alınmış olan ASIM BARUT: Simetri ve Dinamik yazısı Prof. Barut hakkında önemli bilgiler içermektedir. En kayda değer olan kaynak ise, aynı derginin Temmuz 1999 tarihli 13. Sayısında, Asım Orhan Barut'un kendi el yazısı ile (1982 yılında Trabzon'da) kaleme aldığı 19 sayfalık yaşam öyküsüdür.
ROT13

Latin alfabesi kullanan ROT-13 şifresi için bir yerine koyma tablosu ve örnek bir uygulama.
ROT13 (Rotate13, "13 basamak döndür (rotate by 13 places)", bazen tire ile ROT-13), Latin alfabesinde bir harfi kendisinden sonraki 13. harfle değiştiren basit bir harf ikame şifresidir. ROT13, antik Roma'da geliştirilen Sezar şifresinin özel bir durumudur.
Temel Latin alfabesinde 26 harf (2×13) olduğundan, ROT13 kendi tersidir; yani, ROT13'ü geri almak için aynı algoritma uygulanır, böylece aynı eylem kodlama ve kod çözme için kullanılabilir. Algoritma neredeyse hiç kriptografik güvenlik sağlamaz ve genellikle zayıf şifrelemenin kanonik bir örneği olarak gösterilir.
ROT13, çevirm içi forumlarda spoilerları, can alıcı noktaları, bulmaca çözümlerini ve saldırgan materyalları sıradan bakışlardan gizlemek için kullanılmıştır. ROT13 internette çeşitli harf ve kelime oyunlarına ilham kaynağı olmuş ve haber grubu sohbetlerinde sıkça bahsedilmiştir.
Tanım

ROT13'ü bir metin parçasına uygulamak sadece alfabetik karakterleri incelemeyi ve her birini alfabede 13 sıra ilerideki harfle değiştirmeyi, gerekirse başa sarmayı gerektirir. A N olur, B O olur ve böylece Z olan M'ye kadar devam eder, sonra sıra alfabenin başında devam eder: N A olur, O B olur ve böylece M olan Z'ye kadar devam eder. Sadece İngiliz alfabesinde bulunan harfler etkilenir; sayılar, semboller, noktalama işaretleri, boşluk ve diğer tüm karakterler değişmeden bırakılır. İngiliz alfabesinde 26 harf olduğundan ve 26 = 2 × 13 olduğundan, ROT13 işlevi kendi tersidir:
Başka bir deyişle, ROT13'ün iki ardışık uygulaması orijinal metni geri getirir (matematikte buna bazen involüsyon; kriptografide ise karşılıklı şifre denir).
Dönüşüm, aşağıdaki gibi bir arama tablosu kullanılarak yapılabilir:
| --- | --- |
Giriş: ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZabcdefghijklmnopqrstuvwxyz
Çıkış: NOPQRSTUVWXYZABCDEFGHIJKLMnopqrstuvwxyzabcdefghijklm
Örneğin, aşağıdaki anlatıdaki can alıcı nokta, ROT13 tarafından gizlenmiştir:
Metnin tamamı ROT13 formuyla dönüştürüldüğünde, şakanın cevabı ortaya çıkıyor:
İkinci bir ROT13 uygulaması, orijinal haline geri döndürecektir.
Harf oyunları ve ağ kültürü

| --- | --- |
abcdefghijklmnopqrstuvwxyz NOPQRSTUVWXYZABCDEFGHIJKLM
aha ↔ nun: ant ↔ nag
balk ↔ onyx: bar ↔ one
barf ↔ ones: be ↔ or
bin ↔ ova: ebbs ↔ roof
envy ↔ rail: er ↔ re
errs ↔ reef: flap ↔ sync
fur ↔ she: gel ↔ try
gnat ↔ tang: irk ↔ vex 
clerk ↔ pyrex: purely ↔ cheryl
PNG ↔ cat: SHA ↔ fun
furby ↔ sheol: terra ↔ green
what ↔ Jung: URL ↔ hey
purpura ↔ Chechen: shone ↔ FUBAR
Ares ↔ Nerf: abjurer ↔ nowhere
ROT13 harf oyunları için bir fırsat sağlar. Bazı kelimeler ROT13 ile dönüştürüldüğünde başka bir kelime üretir. İngilizce dilindeki 7 harfli çiftlere örnek olarak abjurer ve nowhere ile Chechen ve purpura verilebilir. Bunlar gibi diğer kelime örnekleri tabloda gösterilmiştir. gnat ve tang çifti hem ROT13 karşılıkları hem de tersleri olan kelimelere bir örnektir.
1989 International Obfuscated C Code Contest (IOCCC) Brian Westley tarafından yapılan bir girişi içeriyordu. Westley'in bilgisayar programı ROT13'te kodlanabilir veya tersine çevrilebilir ve yine de derler doğru şekilde. Çalıştırıldığında, ya ROT13 kodlamasını gerçekleştirir ya da girdisini tersine çevirir.
alt.folklore.urban haber grubu, sıkça kodlanan "sheesh" ifadesinin ROT13 kodlaması olan bir kelime —furrfu— icat etti. "Furrfu" 1992 yılının ortalarında alt.folklore.urban'da şehir efsanesini tekrarlayan gönderilere bir yanıt olarak, bazı göndericilerin yeni gelenlere yanıt olarak "Sheesh!" ifadesinin aşırı kullanıldığından şikayet etmelerinin ardından gelişti.
Varyantlar

ROT5, sayısal rakamlar (0 ila 9) için geçerli olan ROT13'e benzer bir uygulamadır. ROT13 ve ROT5 aynı mesajda birlikte kullanılabilir, bazen ROT18 (18 = 13 + 5) veya ROT13.5 olarak adlandırılır.
ROT47, temel harfleri karıştırmanın yanı sıra sayıları ve yaygın sembolleri de ele alan ROT13'ün bir türevidir. Alfabe olarak A-Z dizisini kullanmak yerine, ROT47 ASCII olarak bilinen yaygın karakter kodlamasından daha geniş bir karakter kümesi kullanır. Özellikle, boşluk hariç, ondalık 33 '!' ile 126 '~' arasındaki 7 bitlik yazdırılabilir karakterler, ASCII kodlarının sayısal değerlerinin sırasına göre alınan toplam 94, özel durum dikkate alınmadan 47 konum döndürülür. Örneğin, A karakteri p ile eşlenirken, a karakteri 2 ile eşlenir. Daha büyük bir alfabenin kullanılması ROT13'ünkinden daha kapsamlı bir gizleme üretir; örneğin, +1-415-839-6885 gibi bir telefon numarası Z'\c`d\gbh\eggd karıştırılmış sonucundan ilk bakışta belli olmaz. Öte yandan, ROT47 sayıları ve sembolleri ayrım yapmadan karışıma dahil ettiğinden, metnin kodlanmış olduğu hemen anlaşılır.
Örnek:
şeklinde şifrelenir.
Bilgisayar programlamada kullanılabilen standart rutinler kümesi olan GNU C kütüphanesi, bir fonksiyon -memfrob() içeren— ROT13 ile benzer bir amaca sahiptir, ancak rastgele ikili verilerle kullanılmak üzere tasarlanmıştır. İşlev, dışlayıcı veya (XOR) işlemini kullanarak her byte ile ikili desenini 00101010 (42)) birleştirerek çalışır. Bu bir basit XOR şifresi oluşturur. ROT13 gibi, XOR (ve dolayısıyla memfrob()) kendi kendine karşılıklıdır ve neredeyse hiç olmayan benzer bir güvenlik seviyesi sağlar.
Uygulama > tr

ROT13 ve ROT47'nin Unix terminal uygulaması tr kullanılarak uygulanması oldukça kolaydır; ROT13'te "The Quick Brown Fox Jumps Over The Lazy Dog" dizesini şifrelemek için:
$ # Map upper case A-Z to N-ZA-M and lower case a-z to n-za-m
$ tr 'A-Za-z' 'N-ZA-Mn-za-m' <<< "The Quick Brown Fox Jumps Over The Lazy Dog"
Gur Dhvpx Oebja Sbk Whzcf Bire Gur Ynml Qbt
ve ROT47 için aynı dize:
$ echo "The Quick Brown Fox Jumps Over The Lazy Dog" | tr '\!-~' 'P-~\!-O'
%96 "F:4< qC@H? u@I yF>AD ~G6C %96 {2KJ s@8