Baasçılık
Tarihi

Baasçılığın kökenleri, Mişel Eflak, Selahaddin el-Bitar ve Zeki el-Arsuzi tarafından geliştirilen siyasi düşünce ile başlamıştır. Farklı örgütler kurmalarına rağmen ideolojinin kurucuları olarak kabul edilirler. Bitar ve Eflak 1940'larda Baas Partisini birlikte kurarken, Arsuzi önce Arap Ulusal Partisini ve daha sonra Arap Baasını kurdu. Aynı örgüte üye olmaya en yakın oldukları zaman, bu üçünün Mişel Kuzman, Şakir el-As ve İlyas Kandalaft ile birlikte bir parti kurmaya çalıştıkları 1939 yılıydı. Ancak bu girişim, Arsuzi'nin Eflak'tan şahsen hoşlanmadığı için gerçekleşmedi.
Arsuzi, 1940'ta Arap Baas Partisini kurdu ve görüşleri, küçük ortak Selahaddin el-Bitar ile birlikte 1940'ta Arap İhya Hareketini kuran ve daha sonra 1943'te Arap Baas Hareketi adını alan Eflak'ı etkiledi. Eflak ondan etkilenmiş olsa da Arsuzi başlangıçta Eflak'ın hareketiyle iş birliği yapmadı. Arsuzi, 1941'de ara sıra kendisine "Arap Baası" adını veren Arap İhya Hareketinin varlığının, aynı adı taşıyan bir hareket yaratarak Araplar üzerindeki etkisini engellemek için emperyalist bir komplonun parçası olduğundan şüpheleniyordu.
Arsuzi, savaşlar arası dönemde Arap milliyetçisi siyasetiyle ilişkilendirilen İskenderunlu bir Araptı. Fransız Devrimi'nden, Alman ve İtalyan birleşme hareketlerinden ve Japon ekonomik "mucizesinden" ilham aldı. Görüşleri, aralarında Georg Hegel, Karl Marx, Friedrich Nietzsche ve Oswald Spengler'in de bulunduğu bir dizi önde gelen Avrupalı felsefi ve politik figürden etkilenmiştir.
Arsuzi, 1939'da popüler lideri öldükten ve parti kargaşaya düştükten sonra Milliyetçi Hareket Birliği (MHB) partisinden ayrıldığında, 1939'da kısa ömürlü Arap Ulusal Partisini kurdu ve partiyi aynı yıl içinde feshetti. 29 Kasım 1940'ta Arsuzi Arap Baasını kurdu. Baasçılığın gelişiminde önemli bir çatışma ve dönüm noktası, Arsuzi ve Eflak'ın hareketleri, Raşid Ali el-Geylani'nin 1941 darbesi ve ardından gelen İngiliz-Irak Savaşı konusunda fikir ayrılığına düştüğünde meydana geldi. Eflak'ın hareketi, Geylani hükûmetini ve Irak hükûmetinin İngilizlere karşı savaşını destekledi ve Irak'a gidip Irak hükûmeti için savaşmak üzere gönüllüler örgütledi. Ancak Arsuzi, darbenin kötü planlanmış ve başarısız olduğunu düşünerek el-Geylani hükûmetine karşı çıktı. Bu noktada Arsuzi'nin partisi üyelerini ve Eflak hareketine aktarılan desteği kaybetti. Arsuzi'nin Arap siyasetindeki doğrudan etkisi, Vichy Fransası yetkililerinin 1941'de kendisini Suriye'den sınır dışı etmesiyle sona erdi.
1950'lerin ve 1960'ların kaotik yıllarından faydalanan Suriye Baas Partisi Askeri Komitesi, sivil liderliği öncülüğünde 1963 yılında Suriye'de tek partili bir devlet kuran bir darbe başlattı. 1966'da Suriye Baasının askeri kanadı, Eflak ve Bitar liderliğini deviren bir başka darbe başlattı ve Baas hareketi içinde bir bölünmeye yol açtı: biri Suriye, diğeri Irak ağırlıklı. Akademisyen Ofra Bengio, bölünmenin bir sonucu olarak Suriye yanlısı Baas hareketinde Baasçı düşüncenin resmi babası olarak Eflak'ın yerini Arsuzi'nin aldığını, Irak yanlısı Baas hareketinde ise Eflak'ın hala Baasçı düşüncenin de jure babası olarak görüldüğünü iddia etmektedir. Irak Baas kanadı 1968 darbesiyle iktidarı ele geçirdikten sonra Eflak'a sığınma hakkı tanıdı.
Esad ailesi ve Saddam Hüseyin sırasıyla Suriye ve Irak Baas partilerinde baskın hale gelerek sonunda iki ülkede de kişisel diktatörlükler kurdular. İki Baas hareketi arasındaki düşmanlıklar Hafız Esad'ın 2000 yılında ölümüne kadar sürmüş, ardından halefi Beşşar Esad, Irak ile uzlaşma arayışına girmiştir.
İki Baasçı otokrasi, iktidarları boyunca kitlesel gözetim ve ideolojik endoktrinasyon uygulayan polis devletleri inşa etmiş ve tüm öğrenci örgütlerini, sendikaları ve diğer sivil toplum kuruluşlarını partiye ve devlete tabi kılmıştır. Her iki rejim de etnik azınlıkları Araplaştırmaya çalıştı ve vatandaşlara komplocu antisiyonist, Batı karşıtı duygular aşılayarak otoriter yönetimlerini meşrulaştırdı.
Irak'ta Saddam Hüseyin 2003 yılında ABD istilası sırasında devrildi ve ardından Irak Baas Partisi, Baas'tan arındırma politikası kapsamında yasaklandı. Suriye'de, Beşşar Esad'ın 2011 Suriye devrimini acımasızca bastırmasının ardından ölümcül bir iç savaş başladı. Bu süreç 8 Aralık 2024'te Esad rejiminin düşmesi ve Suriye'deki Baas yönetiminin sona ermesi ile sonuçlandı.