stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
1977-1978 sezonunda Türkiye'de sahnelenen tiyatro oyunları
Oraloğlu Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Kadınlar Koğuşu | Lâle Oraloğlu |  | Lâle Oraloğlu |
| Beşik Sözlüsü | Lâle Oraloğlu |  | Lâle Oraloğlu |
| Üç Arkadaş | Orhan Parlakkaya |  | Orhan Parlakkaya |
| Evlilik Dolabı | Leslie Stevens | Arif Özbilen | Lâle Oraloğlu |
Ordu Devlet Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Eski Fotoğraflar | Dinçer Sümer |  | Dinçer Sümer |
Ordu Karadeniz Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| 403. Kilometre | İsmet Küntay |  | Aydın Üstüntaş |
Şehir Tiyatroları > Fatih Şehir Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Yolcu | Nâzım Hikmet |  | Savaş Dinçel |
| İşgal | Başar Sabuncu |  | Başar Sabuncu |
| Zengin Mutfağı | Vasıf Öngören |  | Başar Sabuncu |
| Palyaço | Müjdat Gezen |  | Müjdat Gezen |
| Bizler ve Bizler | Umur Bugay |  | Metin Deniz |
| Fuji Yama | Cengiz Aytmatov |  | Erol Keskin |
Şehir Tiyatroları > Harbiye Şehir Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Hadi Öldürsene Canikom | Aziz Nesin |  | Engin Uludağ |
| Corialonus | William Shakespeare | Ali Taygun | H.Akınlı, Engin Uludağ |
| Eşşeğin Gölgesi | Haldun Taner |  | Engin Uludağ |
| Bir Şeftali Bin Şeftali | Samed Behrengi | Salih Kalyon | Taner Barlas |
| Kafatası | Nâzım Hikmet |  | Ali Taygun |
| Emekköy | Engin Noyan |  | Çetin İpekkaya, E. Yazıcı |
| Vatanseverler | W.Lister, G.S.Brooks | Cahit Kayadan | Kemal Bekir |
| Yarın Bütün Dünya | Nüvit Özdoğru |  | Nüvit Özdoğru |
Şehir Tiyatroları > Kadıköy Şehir Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Hülleci | Reşat Nuri Güntekin |  | Burçin Oraloğlu |
| Büyük İkramiye | Hector Guintero | Muharrem Şen | Metin Çoban |
| Sapak | Cengiz Gündoğdu |  | Burçin Oraloğlu |
| Karagözcü ile Sihirbaz | Yalçın Akçay |  | Yalçın Akçay |
| Amerikan Futbolu | Paul Guintin, G.Bellac | CanKapyalı | Zihni Küçümen |
| Ayak Bacak Fabrikası | Sermet Çağan |  | Cüneyt Türel |
Şehir Tiyatroları > Üsküdar Şehir Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Yorgun Savaşçı | Kemal Tahir, Ayşe Şasa |  | Ergin Orbey |
| Ay Işığında Şamata | Haldun Taner |  | Zihni Küçümen |
| Birlikten Kuvvet Doğar | Taner Barlas |  | Taner Barlas |
| Sarıpınar 1914 | Reşat Nuri Güntekin, Turgut Özakman |  | Ergin Orbey |
| ölü Kentin Nabzı | Orhan Asena |  | Engin Uludağ |
| Almanlar | Leon Kruczkowski | Oben Güney | Oben Güney |
| Patavatsız Hanımefendi | Victorien Sardou | Firüzan Tekil | Nedret Denizhan |
Tepebaşı Deneme Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Cesaret Ana ve Çocukları | Bertolt Brecht | İ. Damgacı, M. Sencer | Beklan Algan |
| Birlikte Oynayalım | Heinrich Böll, Deniz Uyguner |  | Deniz Uyguner |
| Marat/Sade | Peter Weiss | Cengiz Tuncel | Agaj Hün, Beklan Algan |
Tevfik Gelenbe Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Şaşkın | Marc Camoletti | Tevfik Gelenbe | Tevfik Gelenbe |
| Bacım Sana Muhtacım | Tevfik Gelenbe |  | Tevfik Gelenbe |
| Romantik Keresteler | Tevfik Gelenbe |  | Tevfik Gelenbe |
| Çıplakçı | Reşat Nuri Güntekin |  | Tevfik Gelenbe |
| Hüsniniyetli Hüsnü | Nancy ve Gross | Vasfi Rıza Zobu, R. Baran | Tevfik Gelenbe |
Trabzon Devlet Tiyatrosu

| Oyunun adı | Yazarı | Çevirmeni | Yönetmeni |
| --- | --- | --- | --- |
| Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım | Haldun Taner |  | Ergun Uçucu |
| Ayyar Hamza | Molière, Ali Bey |  | Münir Canar |
Datça

| Datça |
| --- | --- |
İlçe
Datça iskelesi
 Muğla'da yeri
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Muğla
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Mesut Çoban
 • Belediye başkanı: Aytaç Kurt (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 476 km²
Rakım: 15 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 22.261
 • Kır: -
 • Şehir: 23.711
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 48900
İl alan kodu: 0252
İl plaka kodu: 48
Resmî site http://www.datca.bel.tr
Datça, Türkiye'nin Muğla ilinde bir ilçedir.
Tarihçe > Knidos

Datça Yarımadası'ndaki buluntuların geçmişi MÖ 2000'lere kadar uzanır. Bilinen ilk yerli halk Karyalılar'dır ve burada en parlak dönem Dorlar döneminde yaşanır. Dorlar MÖ 1000 yıllarında Trakya üzerinden güneye inerek Yunanistan üzerinden bölgeye gelirler ve bugünkü Datça ilçe merkezinin 1,5 km kuzeydoğusundaki Burgaz mevkiinde Dor uygarlığının merkezi olan Knidos'u kurarlar. Daha sonra Lidya egemenliğine giren Knidos, MÖ 546'da Lidya Devleti'nin Persler'in eline geçmesinin ardından da Persler egemenliğine girmiştir.
Tarihçe > Bizans dönemi

Kent, Bizans İmparatorluğu döneminde silik bir yerleşim haline gelse de, bu dönemde bir süre için piskoposluk merkezi olarak kullanılmıştır. Bizans'ın ilerleyen dönemlerinde ise bir yandan depremler, diğer yanda korsan saldırıları ile güçsüz kalan kent MS 7. yüzyılda tümüyle terk edilmiş; yarımada nüfusu ise binlere inmiştir.
Tarihçe > Türk egemenliği

Yarımada, 13. yüzyılda Menteşe Beyliği'ne bağlanmış; 15. yüzyılda ise Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına katılmış ve adı Datça olmuştur.
Son Osmanlı padişahlarından Sultan Reşat döneminde Datça adı Reşadiye olmuş, Cumhuriyet'le beraber ise tekrar Datça'ya dönüştürülmüştür. 1928 yılında ilçe olan Datça'nın ilk merkezi Reşadiye Mahallesi olmuş, 1947'de ise bugünkü yeri olan İskele Mahallesi'ne taşınmıştır. Datça Yarımadası bazı haritalarda hala "Reşadiye Yarımadası" olarak geçer.
Knidos tarihini aydınlatmak amacıyla ilk kazılar, İngiliz Charles Newton tarafından 1856-1858 yılları arasında yapılmıştır.
Coğrafya

Ana madde: Datça Yarımadası
Datça, coğrafi bölge olarak Ege Bölgesi'ndedir. Dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Datça Yarımadası'nın en yüksek noktalarını Bozdağ (1174), Kalecik Dağı (881), Karadağ (786), Emecik Dağı (704), Yarık Dağı (615) oluşturur. Arazinin %66'sı orman alanı, %18'i seyrek çalılık ve kayalık olup sadece %16'sı tarım alanıdır. Kızlan Ovası, Burgaz Düzlüğü, Reşadiye Ovası ile kıyı düzlüklerinin en önemlilerinden olan Karaköy, Palamutbükü ve Mesudiye, ilçenin ovalarıdır. Yarımadanın Datça'nın batısındaki kısmı Betçe olarak adlandırılır.
Yüzölçümü 446 km2 olan yarımadanın 235 km'lik sahil şeridi, büyüklü küçüklü 52 koyla dantel gibi bezenmiştir. Marmaris ile Datça sınırını oluşturan Balıkaşıran'da (Datça'ya 64 km) kuzey ve güney kıyıları arasındaki kara genişliği, 900 metreye kadar inerken yarımadanın en geniş yeri 17 km'dir.
Datça, tipik bir Akdeniz iklimi'ne sahiptir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Üç tarafı denizle çevrili yarımadada yazın esen serin kuzey rüzgarları, kavurucu sıcakları yok eder. Nem oranı ortalama %58 olan Datça'da yılın 300 günü güneşli geçer.
Ekonomi

Datça'nın engebeli arazi yapısı nedeniyle tarıma elverişli arazi sınırlıdır, bununla beraber özellikle kırsal bölgelerde tarımsal etkinlikler ekonominin temelini oluşturur. Eğimli arazilerde yapılan badem üretimi, ilçe ekonomisinde özellikle önemli bir yer kapsar, ilçe Türkiye'nin başlıca badem üreticileri arasındadır. Üretilen bademler çoğunlukla çağla olarak satışa sunulur. Kayısı ve erik başta olmak üzere diğer meyveler, özellikle Kızlan ve Karaköy'de domates, belli bölgelerde narenciye, tahıllar ve baklagiller ekonomide yer tutan diğer tarımsal ürünlerdir. Mesudiye köyünden başlayarak yayılan seracılık kapsamında çeşitli sebzeler de yetiştirilir. Bağcılık tarihsel olarak ilçe ekonomisinde önemli yer tutmuştur, bu önem Knidos mühürlü amforaların Atina, Delos, İskenderiye gibi şehirlerde bulunmasından anlaşılır. Bununla beraber, günümüzde bağcılık çok sınırlı olarak sürdürülür. Datça'nın bir diğer önemli ekonomik kaynağı da arıcılıktır. Üretimi yapılan iç/çağla badem, domates ve balın önemli bir bölümü dışarıya satılırken, üretilen zeytin ve zeytinyağının büyük bir bölümü çiftçinin kendi ihtiyacını karşılamakta, çok az bir bölümü satılmaktadır. Bu nedenle ilçede yaygın olarak zeytin ağacına rastlansa da bu zeytinler ticarete konu olmaz. Meralar sınırlı olduğu için hayvancılık ilçenin ekonomik hayatında rol oynamaz.
Datça yöresinde yetişen badem türleri;
Acı badem (Acıpayam, Prunus dulcis),
Nurlu badem
Tatlı badem (Dulcis, veya iki adla Prunus dulcis (Miller) D.A.Webb)
Zeytinyağı üretilen imalathaneler dışında ilçede sanayi tesisi bulunmamaktadır.
Ekonomi > Turizm

1970'lere dek bölgeye ulaşım yalnızca deniz yoluyla mümkündü. Bu tarihten itibaren artan ulaşım olanaklarına paralel olarak ilçenin bunun öncesinde tamamen tarıma dayalı ekonomisi değişerek gelişmiş, tarımın yanında turizm de geçim kaynakları arasına girmiştir. Turizmdeki gelişim Bodrum, Marmaris, Fethiye ilçeleri kadar olmadığından Datça nispeten bakir kalmıştır. Kalkınma ajansları tarafından ilçede kitle turizmi imkânı bulunmadığı belirtilse de, eko turizm için Datça merkez olarak belirlenmiştir.
Datça Yarımadası, Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak ilan edilmiş olması dolayısıyla bozulmamış doğası, 235 kilometrelik sahil şeridi ve 52 koyu, zengin flora ve faunası, Knidos antik kenti ile gelecekte bölgenin en önemli turizm merkezlerinden birisi olmaya adaydır. Datça'nın birçok mavi bayraklı plajı bulunmaktadır, bunlar Aktur Tatil Sitesi Plajı, Aktur Kamping Plajı, Karaincir Plajı, Hastanealtı Plajı, Periliköşk Plajı, Billurkent Plajı olarak sıralanabilir. Çevre turizmi açısından olanaklar mevcut olup, Bodrum ve Fethiye arasında yoğunlaşan Türkiye yat turizminin odaklandığı bir yer olarak önem taşır. Turistler için trekking, sörf, yelken gibi doğa ve su sporlarının yapılabileceği ortamlara sahiptir.
Turizm, ilçenin ekonomik hayatında, ilçenin 1970 yılında öncelikli turizm bölgesi ilan edilmesiyle hızla önem kazanmış ve halkın önemli bir gelir kaynağı olmaya başlamıştır. Bu olguya paralel olarak, ilçede konaklama imkânını arttıran tesislerin sayısının yıldan yıla hızla arttığı gözlenmektedir. Datça Yarımadası, Bodrum ve Marmaris'ten "Mavi Yolculuk" düzenleyen tekneler için oldukça önemli bir güzergâh olmaktadır. Datça Limanı'na giriş-çıkış yapan tekneler arasında, Ege Adaları'ndan gelen tekne ve yatlar önemli bir yer tutar. Yunan adalarından, özellikle Rodos ve Sömbeki adalarından, ilçeye Cumartesi günleri teknelerle alışverişe gelen Yunanlar, ilçeye döviz girdisi sağlamaktadırlar. Turizm sezonu dışında sürdürülen inşaat çalışmaları, kış aylarında tarımın yanında ekonomik hayatı canlı tutmaktadır.
Nüfus

Datça'nın bağlı 11 mahallesi bulunmaktadır. Yaz aylarında yazlıkçı ve yerli turistlerin gelmesiyle birlikte nüfusun mevsimsel olarak 50 bin civarına yükseldiği tahmin edilmektedir.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1935 | 4.935 | 1.333 | 3.602 |
| 1940 | 4.987 | 1.250 | 3.737 |
| 1945 | 5.276 | 1.264 | 4.012 |
| 1950 | 5.616 | 1.307 | 4.309 |
| 1955 | 5.554 | 1.267 | 4.287 |
| 1960 | 5.805 | 1.339 | 4.466 |
| 1965 | 5.975 | 1.341 | 4.634 |
| 1970 | 6.094 | 1.481 | 4.613 |
| 1975 | 6.312 | 2.118 | 4.194 |
| 1980 | 7.532 | 2.465 | 5.067 |
| 1985 | 8.276 | 2.788 | 5.488 |
| 1990 | 10.741 | 5.022 | 5.719 |
| 2000 | 13.914 | 8.108 | 5.806 |
| 2007 | 14.836 | 8.839 | 5.997 |
| 2008 | 16.008 | 10.034 | 5.974 |
| 2009 | 15.901 | 9.958 | 5.943 |
| 2010 | 16.475 | 10.450 | 6.025 |
| 2011 | 17.004 | 10.888 | 6.116 |
| 2012 | 17.357 | 11.261 | 6.096 |
| 2013 | 17.983 | 17.983 | veri yok |
| 2014 | 20.156 | 20.156 | veri yok |
| 2015 | 20.029 | 20.029 | veri yok |
| 2016 | 20.513 | 20.513 | veri yok |
| 2017 | 20.799 | 20.799 | veri yok |
| 2018 | 22.261 | 22.261 | veri yok |
| 2019 | 22.403 | 22.403 | veri yok |
| 2020 | 23.711 | 23.711 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Tarihî eserler

Hızırşah mahallesinde Selçuklu Hanedanı'ndan kalma bir cami ve seramik atölyelerinin kalıntıları; Reşadiye Mahallesi'nde Mehmet Ali Ağa Konağı ile Reşadiye Camii ve Emecik mahallesinde tapınak kalıntıları tarihten günümüze kalan bazı eserlerdir.
Galeri

Palamutbükü Adası'nın uzaktan görünümü
Palamutbükü Adası
Datça
Datça'da çok sayıda turistik tesis ve pansiyon yer almaktadır.
Eski Datça Mahallesi'nden bir görünüm
Datça'daki kule türü dört yel değermeninden biri
Knidos Antik Kenti
Datça Yarımadası'ndaki çok sayıdaki irili ufaklı koylardan biri
Prunus dulcis
Datça'dan bir görünüm. Sağdaki bina yakın zamanda yıkılan Datça Öğretmenevi'dir.
Manna Krallığı

Manna devleti (Azerice: Manna dövləti), (Akadca: Mannai), Minni veya Manas — MÖ IX yüzyıldan MÖ VI yüzyıla kadar tarihi Azerbaycan topraklarında, günümüz Güney Azerbaycan'ın kuzeybatısında Urmiye Gölü'nün kıyısında kurulmuş eski bir devlettir. Manna, yazılı kaynaklarda bahsedilen ilk merkezi devlet olarak kabul edilir. Başkenti İzirtu şehridir. Manna devleti, eski geleneklere sahip bir bölgede, eski tarihin çok geniş bir döneminde ekonomik ve kültürel açıdan önde gelen bir bölgede ortaya çıkmıştı. Manna, MÖ III-II binyıllarda bu bölgede var olmuş Kuti, Lullubi, Turukki kabilelerinin ve diğer kabilelerin doğrudan mirasçısıydı. Manna devleti MÖ. 615-613 yılları arasında Medya Devleti'ne katılmıştır.
Manna isminin kökeni

Manna'nın adı ve ilk hükümdarı Udaki'nin adı çivi yazılı kaynaklarda ilk kez MÖ. 843 yılında III. Şalmanezer'in kitabesinde geçmektedir. Genellikle, Asurlular Manna'yı "Manneyler ülkesi" (Manne Ülkesi), Mannaş, Urartular ise Manna ülkesi olarak belirtmişlerdir.
S. Kaşkay, Manna adının yerli bir isim olduğunu belirtir. Bu adın başlangıçta Urmiye Gölü civarındaki kabilelerden birine ait olduğu, sonrasında Mannalıların bu adı genişleterek tüm devlete yayıldığı tahmin edilmektedir.
III. Şalmanezer'in hükümdarlığının 16. yılında (MÖ 843) yapılan bir seferden bahsedilirken, Asurluların Manna topraklarına ulaştıkları ancak Manna devletine saldırı veya haraç alımına dair bir şeyden bahsedilmediği belirtilir. Asurluların Manna'yı istila edemedikleri ya da sadece Manna'nın sınırlarına kadar ilerleyip yollarını değiştirerek komşu Allarabiya ülkesine yöneldikleri olasıdır.
MÖ 829 yılı kayıtlarında Manna'nın adı tahrip edilmiş ülkeler arasında geçmektedir. III. Şalmanezer yaşlanmıştı ve Asur ordularını bu kez komutan Dayan-Aşşur yönetiyordu. Asur kitabesinde şöyle yazılmıştır:
"Manna'lı Udaki'nin yerleşimlerine yaklaştım. Manna'lı Udaki, silahlarımın parıltısından dehşete kapıldı ve canını kurtarmak için hükümdar şehri Zirta'yı terk etti. Onun peşine düştüm. Sayısız miktarda sığırını, koyunlarını, mülkünü aldım. Şehirlerini harap ettim, yıktım, ateşe verip yaktım."
Toplum > Kimmerlerin Azerbaycan'a Göçü

MÖ 8. yüzyılın sonlarına ait Asur yazılı kaynaklarından, Asurların "gimirrai" olarak adlandırdıkları göçebe kimmerlerin akınlarının gerçekleştiği bilinmektedir. Bu göçlerin hemen ardından kaynaklarda, MÖ 7. yüzyılın başlarında İskitler için asguzai/isguzai adını zikredilir. Herodot'un verdiği bilgilere göre, kimmerler Karadeniz kıyısı boyunca Kafkasya üzerinden, İskitler ise "Kafkas Dağlarını sağda bırakarak" Hazar Denizi'nin batı kıyısı boyunca hareket etmişlerdir. Kimmerlerin ve İskitlerin Kafkasya'yı geçerek Güney Rusya bozkırlarından Ön Asya'ya hareket yolları hakkında Herodot'un verdiği bilgi arkeolojik kanıtlarla da doğrulanmaktadır. Y. İ. Krupnov, bu kabilelerin hareket yollarını araştırarak, onların Meotida Kolhida kıyı yolu, Daryal geçidi ile Askeri Gürcistan yolu, Mamison geçidi ile Askeri Osetya yolu ve Derbent geçidi gibi tüm uygun geçitleri kullanarak hareket ettiklerini düşünür. Asur hükümdarları da Urartu ve Manna hükümdarları gibi Kimmerleri ve İskitleri kendi amaçları için kullanmaya çalışmışlardır; ancak kaynakların gösterdiği gibi, daha çok düşmanca ilişkiler içinde olmuşlardır. Gimirra bölgesi, Van hükümdarlığının kuzeybatısında, Kapadokya'nın doğu kesiminde yer alır. B. B. Piotrovski, MÖ 8. yüzyılın sonunda kimmerlerin yıkıcı etkisini ve onların sürekli olarak Urartulara karşı askeri faaliyetlerde bulunduklarını belirtir. Kimmerler Frigya krallığını yok ederek İyonya şehirlerini tahrip etmiş ve Asur sınırlarını tehdit etmişlerdir.
Toplum > İran Dilli Halkların Azerbaycan'a Göçü

S. Kaşkay, Manna bölgesinin etnik yapısını belirlemek için İran dilli kabilelerin İran yaylasına göç dönemini ve onların göç yollarını netleştirmek gerektiğini belirtir. Bu konuda dünya tarihçiliğinde çeşitli görüşler mevcuttur. Araştırmacıların bir kısmı bu kabilelerin Orta Asya'dan çıktığını, diğerleri ise Kafkasya üzerinden geldiklerini söylemektedir, ancak tüm tarihçiler İran dilli halkların bu bölgede yerli olmadığını kabul eder. Asur kaynaklarına göre Güney Azerbaycan'ın Urmiye Gölü çevresindeki bölgelerde kişisel adların analizine dayanan E. A. Grantovski, İran dilli halkların Güney Azerbaycan'da en azından MÖ 9-8. yüzyıllara kadar yayılmadığını gösterir. Bu sonuca dayanarak, İran dilli kabilelerin Orta Asya'dan değil, Kuzey'den, Kafkasya'dan geçerek İran yaylasına ilerlediklerini söyler.
R. Girşman'a göre İran dilli kabileler İran yaylasına iki yolla girmiştir: Batı kolu Kafkasya'dan, Doğu kolu ise Orta Asya'dan gelmiştir. Urmiya çevresi havzaya onlar Kafkasya'dan gelmiştir. Güneye doğru ilerleyen kol, direnişle karşılaşarak batıya yönelmiştir. Ancak burada da aşılmaz Zagros dağ sırası ve gelişmiş yerel kültürlerin direnişi ile karşılaşmışlardır. Yazılı kaynaklarda adı geçen İran dilli kabilelerin lokalizasyonu ve MÖ 9-8. yüzyıllara ait çivi yazılı kaynaklarda belirtilen Azerbaycan onomastik materyallerin analizi, Urmiya çevresi havzadaki bölgelerde ve hatta biraz güneye ve oldukça doğuya doğru İran dilli kabilelerin yerleşmediğini göstermektedir. İran dilli kabileler, Manna devletinin kapsadığı bölgelerden oldukça uzakta yerleşmişlerdi ve Urmiya çevresi havzaya nüfuz edememişlerdir. Hatta bazı araştırmacıların söylediği gibi, MÖ 1. binyılın başlarını İran dilli göçebelerin Ön Asya'ya gelişinin erken tarihi olarak kabul edilse bile, onların yerli Türk kökenli kabileler (mannalılar ve diğerleri) üzerinde önemli bir etki yaptıkları söylenemez.
MÖ 9. yüzyılın ortalarından Medya devletinin oluşumuna kadar Urmiya çevresi havzada ana siyasi güç, yerel halkları birleştiren, göçebe kabilelerin saldırılarını engelleyen ve bazen onları kendi çıkarları için kullanan, bazen de onlarla ittifak yaparak rakiplerine güçlü darbeler vuran Manna devleti idi. Bu bölgede daha sonra Medya devleti kurulduktan sonra ve hatta 20. yüzyılın başlarına kadar bu bölgelerde İran unsuru ve İran dilleri önemli bir rol oynamamıştır. Kişisel adlar ve toponimlerin analizi, Manna devleti halkının (Mannalılar) Türk kökenli olduğunu kanıtlamıştır. Prof. Giyaseddin Geybullayev, eserlerinde Manna etnonim, toponim ve kişisel adlarının anlamlarını açarak açıklamıştır. İgor Dyakonov, Manna devletinin Diyala Nehri'nin yukarı akıntısına kadar güney eyaletlerinin halkını Kuti ve Lulubilerin, Diyala ve Kerha nehirlerinin yukarı akıntısındaki halkı ise Kassi kabilelerinin torunları olarak görür.
Tarihi > Merkezi Devletin Oluşumu

M.Ö. I. binyılın başlarından itibaren, yazılı kaynakların da doğruladığı gibi, günümüz Güney Azerbaycan bölgesinde merkezi bir devletin oluşum süreci başlamıştır. Çivi yazılı kaynaklardan çeşitli kabilelerin adlarını ve daha güçlü komşularına bağımlı hale gelen ve yavaş yavaş kaynaşıp birleşen birçok küçük birliğin varlığını öğreniyoruz. M.Ö. IX. yüzyıldan itibaren bu bölgede Manna krallığı ön plana çıkmaya başlar. Bu devlet daha sonra Güney Azerbaycan'ın tüm topraklarını bünyesinde birleştirir ve Asur ile Urartu'nun istilacı seferlerine karşı aktif bir mücadele verir.
R. Girşman, M.Ö. I. binyılın başlarını İran yaylası tarihinde karanlık bir dönem olarak adlandırır. M.Ö. I. binyılın ilk yüzyılları arkeolojik açıdan, çeşitli kültürlere ait unsurların kaynaşması, seramik ve metal eşyaların üretiminde yeni özelliklerin ortaya çıkmasıyla karakterizedir. Yazılı kaynaklarda bu durum, burada daha önce yaşayan etnik grupların dillerinden farklı bir dilde ortaya çıkan kişi isimleri ve etnotoponimik adlarla yansıtılmıştır.
Bu değişikliklerin tümü, M.Ö. I. binyılın başlarından itibaren bu bölgeye sonrasında önemli bir rol oynamaya başlayan çeşitli etnik grupların—İran dilli halkların—girmesiyle ilgilidir. Ancak bu olaylardan çok önce, M.Ö. I. binyılın başlarında, Urmiye çevresindeki Zagros bölgesinde çeşitli ittifakların ortaya çıkması, burada ilk büyük siyasi birliğin—Manna Devleti'nin—kurulması için zemin hazırlamıştır. Manna Devleti, köklü geleneklere sahip bir bölgede, eski tarihin büyük bir bölümünde ekonomik ve kültürel açıdan önde gelen bir bölgede ortaya çıkmıştır. Manna, M.Ö. III-II binyıllarda bu bölgede var olan Kuti, Lulubi ve Kassitlerin doğrudan mirasçısıdır.
Tarihi > Udaki'nin Merkezileştirme Çabaları

III. Salmanasar'ın hükümdarlığının on altıncı yılındaki (M.Ö. 843) seferi sırasında, Asur kaynaklarında, kralın İç Zamua'daki yerleşimleri birer birer ele geçirerek Mana topraklarına ulaştığı belirtilir, ancak Manna'nın yağmalandığı veya işgal edildiğine dair herhangi bir bilgi verilmez. Görünüşe göre Asurlular ya Manna'yı istila edememişler ya da sadece ülkenin sınırlarına kadar gitmiş ve ardından komşu Allabriya'ya yönelmişlerdir. M.Ö. 829 yıllarının kayıtlarında Manna'nın adı yenilmiş ülkeler arasında anılır. III. Salmanasar artık yaşlanmıştı ve Asur ordularına bu sefer Dayan-Aşşur komuta ediyordu. Asur tabletinde şöyle yazılmıştır:
"Mannalı Udaki'nin yerleşimlerine yaklaştım. Mannalı Udaki benim silahımın parlaklığından korkup kendi kraliyet şehri Zirta'yı terk etti. Onu takip ettim. Sayısız sığırını, koyununu, mülkünü aldım. Şehirlerini yerle bir ettim, yıktım, ateşe verip yaktım."
Yenilgiye rağmen Manna teslim olmadı, haraç ödemedi. Asurlular sadece ganimet alarak yetindiler. III. Salmanasar döneminden itibaren, çivi yazılı kaynaklarda ardı ardına Manna hükümdarlarının ve onların başkenti Zirta şehrinin (daha sonra bu şehir Izirtu adıyla anılır) adı geçmeye başlar.