Türkiye Türkmenleri
Türkiye içi Anadolu Türkmenleri > Geygel Türkmenleri

Geygel adını taşıyan aşiret Türkmen grubundan olup ülkemizin farklı yerlerinde iskân edilmişlerdir. Arşiv belgelerinde Geygel Hacılı olarak da bilinmektedirler. Geygel olarak bilinen bu Türkmen grubuna ait 1907-1908 -1909 numaralı üç adet nüfus defterinde yaşadıkları yerler, kişilerin-ailelerin lakapları, defterlerde kaydedilen bireylerin yaşı, meslekleri, hane miktarları, sabi olup olmadıkları, bedensel engelli olup olmadıkları (askerlik açısından) da dahil olmak üzere kaydedilen kişisel bilgiler tespit edilmeye çalışılmıştır. 1907 ve 1908 numaralı defterlerde tespit edilen bilgiler belli bir şablon üzere yazılmış 1909 numaralı defterin ise tamamı günümüz Türkçesine çevirisi yapılmıştır.Geygel adını taşıyan aşiret Türkmen grubundandır. Osmanlı belgelerinde Geygel Hacılı adıyla da kayıtlı olan cemaat, Türkmen olarak vasıflandırılmış ancak hangi boya mensup olduğu belirtilmemiştir. Adına sadece Yeni-İl kazasında ve 1583 yılında rastlanan cemaat, Kangal yöresinde varlığını sürdürmekteydi. 1720 yılında Suriye'ye iskâna çalışılan Geygellerin bir bölümü Batı Anadolu'ya göç etmiştir. Geygeller, 19. yüzyılın ikinci yarısında Aydın yöresindeki Yörükler arasında bulunmaktadırlar. Geygellerin diğer adı Demirci'dir. Demirciler, Salmanlı Avşar'ının en önemli obasıdır. Tokat, Amasya ve Samsun yörelerinden derlenen halk ağzında Geygel, “demirci” demektir. Ankara'nın Kalecik ilçesindeki Avşar köyü halkı, kendilerini Geygel Avşarı olarak tanıtırlar. Ahmet Caferoğlu araştırmasında, Burdur-Çivril arasında Buhurcu olarak tanınan Geygel Yörüklerinden bahsetmiştir. Buhurcular, Batı Anadolu'da yakın zamanlara kadar göçebe olarak yaşayan 40-50 çadırlık bir Avşar topluluğudur. Verilen bu bilgiler, günümüzde küçük topluluklar halinde Anadolu'nun birçok yöresinde yaşamakta olan Geygellerin Avşar boyuna mensup olduğunu göstermektedir. Denizli'nin Acıpayam ilçesinin Kuyucak köyü Geygel cemaatindendir. Çivril'in Gökgöl köyünde de bir grup Geygel yaşamaktadır (Menderes, 2014:47)1. Yapılan araştırmalarda eskiden Kırşehir'e günümüzde ise Nevşehir'e bağlı Hacı Bektaş nahiyesinin Geygel ve Engel köylerine de yerleşmişlerdir (Caferoğlu, 2012:83)2. Ahmet Caferoğlu'nun verdiği bilgilere göre Geygeller aslında yörük olup göçebe hayatı geçirmişlerdir. Zamanla eski urug adları unutulmuş diğer yerli ahali arasında “buhurcu” adıyla bilinmektedirler. Bunların kendilerine mahsus gizli dillerinin de olduğundan bahsetmektedir. Aynı şekilde Burdur, Tokat illerinde ve diğer yerlerde de yerleşik hayata geçmişlerdir. Tokat taraflarında yaşayanların esas sanatları demirciliktir. Geygeller de parça parça farklı yerlere yerleştirilmişlerdir. Mesela Aydın ili Bozdoğan/Kakılık köyüne iskân ettirilmişlerdir. Geygeller yaşadıkları coğrafyanın şartlarına uyum sağlamışlardır. Tokat'ta yaşayanlar mangal, maşa ve demirden imal ettikleri eşyaları satarak geçim yaptıkları haldeKırşehir'dekiler tamamen çiftçi ve davarcıdırlar (Caferoğlu, 2021: 84-86)3. Bu çalışmada Kırşehir, Çankırı ve Kırıkkale/ Keskin'de yaşayan Geygel aşiretine ait M.1844-1850 arasını kapsayan ve 1907-1908-1909 numaralı üç adet nüfus defterlerinde bulunan bilgiler değerlendirilecektir.
İlbeyliler ya da Elbeyliler (İlbeyli Türkmenleri, Elbeyli Türkmenleri, İlbegiler), Alkaevli (Alkarevli, Alkırevli) boyundan Sivas, Kilis, Maraş ve Suriye (Halep) yörelerinde yaşayan yerleşik Türkmenlerdir. Alevi ya da Hanefi Sünnidirler.
Sivas İlbeylileri: Günümüzde kendisini İlbeyli (Elbeyli) olarak kabul eden ve ağırlıklı olarak Sivas şehir merkeziyle şehrin güneybatısında 42 mahallede yaşayan Türkmenlerdir. Yaklaşık beş asırlık konar göçer hayatından sonra 18. asırda yerleşik düzene geçen İlbeylilerin meskun oldukları bölgede aynı isimle kaza teşkilatı oluşturulmuş; İlbeyli kazası bu statüsünü iki asra yakın korumuştur. Osmanlı'nın son döneminde nahiye haline getirilen İlbeyli, daha sonra bu konumunu da kaybetmiştir. Halk nezdinde Sivas'ta üç yöre (Emlek Yöresi, Çamşıhı Yöresi ve İlbeyi / Elbeyi Yöresi) vardır ve halk bilhassa Sivas dışında bulunduğu yerden söz ederken “Elbeyi’nin Esköy’ündenim” veya “Emlek Beyyurdu’ndan” yahut da “Çamşıhı’n Kaygısız mahallesinden” gibi ifadeler kullanarak, önce yöresini, sonra mahalleninü söyler. İlbeyli / Elbeyi Yöresi halkın  “Üst başı Kavlak, alt başı Yanalak” diyerek sınırını çizdiği ve Sivas'ın güney batısında iskân edilmiş 42 pare mahalleden oluşur. Bu köyler Şarkışla ve Sivas toprakları arasında yer alır ve halk şairleri ile de öne çıkarlar.
Sivas'taki köyleri: Akçainiş, Akkuzulu, Apa, Aylı, Bedirli, Bostancık, Çallı, Çaypınar, Çongar, Damılı, Damlacık, Durdulu, Eskiapardı, Eskiköy, Gazibey, Gözmen, Güney, Hanlı, Haydarlı, Hayırbey, Herekli, Hocabey, Kabasakal, Kahyalı, Karalar, Karalı, Kartalca, Kavlak, Kayadibi, Keçili, Kızılova, Kızılöz, Koyuncu, Menşurlu, Sarıdemir, Savcun, Sırıklı, Sorkuncuk, Söğütçük, Tatlıcak, Yanalak, Yaramış, Yeniapardı, Yenikızılcakışla.
Yozgat'taki köyleri: İlbeyli, Çekerek (1827´te Sivas´tan gelmişlerdir).
Maraş İlbeylileri: Geçmişteki Halep Vilayetinde, günümüzde ise Gaziantep, Kilis illeriyle Suriye'de yaşarlar. 1691-1696 yılları arasındaki iskan/sürgün hareketinde Sivas'taki bir kısım İlbeyliler Halep'in kuzeyinde Rakka Eyaletinin (ایالت رقه) Menbiç yakınlarındaki Rakka bölgesine iskan olmak üzere sürgün edilmişlerdir. İlerleyen yıllarda bunlardan 150 aile iskan mahallerinden ayrılarak Maraş civarına gelmişler ve buraya yerleşmişlerdir.
Gaziantep ilinin Oğuzeli ilçesindeki köyler: Kemuntepe (Çiftlik), Küçükkaracaören, Üçkubbe, Oğuzeli.
Kilis ilinin Elbeyli (İlbeyli) ilçesine bağlı köyleri: Aşağıbeylerbeyi, Elbeyli, Çangallı, Elbeyli, Çıldıroba, Elbeyli, Sağlıcak, Elbeyli, Kilis ilinin merkez ilçesine bağlı köyler: Beşenli, Acar, Kilis, Bozcayazı, Kilis.
Suriye'deki köyleri: Alıcı, Arabazı, Ayaşa, Bablimon, Çörten, Eşekçi, Haliloğlu, Kadılar, Kaklım, Kelsenli, Kocalı, Memili, Sandı, Sekizler, Sinsile, Sipahiler, Taşkapı, Til'aşa, Zilif, Ziyaret.