stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kozan
Etimoloji

Şehrin bilinen en eski ismi Sis veya Siski'dir. Roma kontrolü altında şehire Flavias veya Flaviopolis denilmiştir. Bizans döneminde ise şehrin eski Yunanca ismi olan Sision (Σίσιον) yaygınlık kazanmıştır. Ermenicede şehre Sis (Սիս) veya Sissu denilmiştir. Şehre Kozan (Osmanlıca: قوزان) isminin verilmesi, aslen Gaziantep'in Kozan köyü kökenli Kozanoğlu Hanedanı'na (1689-1865) dayanmaktadır.
Kozan adı eski Türkçede aynı zamanda bazı boyların totemi olan “Yaban Tavşanı” (İng. jack Rabbit, Hare) anlamına gelir. Genellikle Ogur Türkçesinde çok eskiden kullanılan “Ksoran” biçiminin, Ogur-Oğuz değişimiyle yani –r ve –s/z değişimiyle “Kozan” şeklini almasıyla oluşmuştur. Diğer Kuzey Türkçelerinde çoğunlukla “Kıyan-Kuyan-Koyon-Köyön-Kodan-koygun” biçiminde görülen bu kelime Türkiye'de Orta Anadolu'da “Göcen-Gocen-Gozan” biçiminde fakat “Yaban Tavşanı Yavrusu” anlamında kullanılır. Orta Çağ'dan önce kaydı yoktur fakat kesinlikle iki nedenden dolayı daha eskidir. 1- bazı kuzey-doğu formları çok eski bir biçimi olan *Koḏan (Kozan) şeklindedir. 2- *Kuyan kelimesi Çuvaşca'daki (Ogur) eski *X/Ksoran biçiminin daha yeni bir formunun oldukça eski bir kanıtıdır ki burada –r ve -ḏ yani –s/z değişiminden dolayı *Koḏan (Kozan) biçimini alır. Diğer formları ise; Teleüt: Koyon/Köyön, Khakas: Kozan/Xozan, Tuva: Kodan/Koygun, Türkmen: Tawşan/ Dawuşğan, Bulgar: Tawşan ve Kıyan/Kuyan, biçimindedir. Ayrıca; Eski Uygurcada (8. yy.): Koyan/koyun, Çağataycada PdC: Koyan, Harezm'de: koyan, Codex Cumanicus'ta: Koyan, Biruni'de: Tuşkan, Kaşgarlı'da: Tavyişgan, «Imennik» Yıl 866 (Bul): Dvansh, Dovshon, Tatar: Kuyan, Taushan ve Karaçay-Balkar: K'on, olarak kayıtlıdır. Modern lehçelerde ise; Başkurd: kuyan, Nogay: Koyan, Kazak: Koyan, Kırgız: Koyon, Karakalpak: koyan, Altay: koyon / köyön, Leb (Lop/Karluk): koyon / köyön, Koyb: kozan, Sakha: Kozan, Şor: Kozan, Hakas: Hozan ve bazı orta kuzey, orta güney ve kuzey batı lehçelerinde koyan vb. biçimlerdedir.
Nüfus

1893 yılında Osmanlı Devleti tarafından yapılan nüfus sayımına göre Sis (Kozan) kazasının nüfusu 32.507 kişidir. Bunun %56'sı Müslümanlardan (çoğunluğu Türk), %43'ü Gayrimüslimlerden (çoğunluğu Ermeni) oluşmaktaydı. Kazada 18.338 Türk (Müslüman), 14.026 Ermeni, 56 Katolik ve 87 Protestan yaşamaktaydı. Aynı yılda Kozan sancağının toplam nüfusu 84.312 idi. Bunlardan 55.269 (%66) Müslüman ve 29.043 (%34) gayrimüslim idi.
İlçenin nüfusu 31 Aralık 2020 tarihinde açıklanan ADNKS kesin sonuçlarına göre 132.974'tür.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 26.686 | 5.266 | 21.420 |
| 1935 | 31.151 | 5.040 | 26.111 |
| 1940 | 35.752 | 5.672 | 30.080 |
| 1945 | 40.563 | 6.821 | 33.742 |
| 1950 | 52.820 | 7.844 | 44.976 |
| 1955 | 63.940 | 11.356 | 52.584 |
| 1960 | 75.883 | 15.159 | 60.724 |
| 1965 | 92.885 | 20.236 | 72.649 |
| 1970 | 104.569 | 26.097 | 78.472 |
| 1975 | 115.679 | 32.045 | 83.634 |
| 1980 | 130.800 | 42.462 | 88.338 |
| 1985 | 143.373 | 50.324 | 93.049 |
| 1990 | 117.704 | 54.451 | 63.253 |
| 2000 | 130.875 | 75.833 | 55.042 |
| 2007 | 123.980 | 72.463 | 51.517 |
| 2008 | 124.669 | 72.727 | 51.942 |
| 2009 | 125.813 | 74.521 | 51.292 |
| 2010 | 127.100 | 76.864 | 50.236 |
| 2011 | 127.804 | 78.587 | 49.217 |
| 2012 | 127.926 | 79.943 | 47.983 |
| 2013 | 128.153 | 128.153 | veri yok |
| 2014 | 128.893 | 128.893 | veri yok |
| 2015 | 129.242 | 129.242 | veri yok |
| 2016 | 129.985 | 129.985 | veri yok |
| 2017 | 130.456 | 130.456 | veri yok |
| 2018 | 130.495 | 130.495 | veri yok |
| 2019 | 131.633 | 131.633 | veri yok |
| 2020 | 132.974 | 132.974 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Kozan ilçe merkezi ve köylerin tamamı Müslüman Türklerden oluşmaktadır, etnik yapıda farklılık yoktur. Ancak az sayıda Balkan Göçmeni bulunur. İlçenin bugünkü görünümde dış savaşlar sırasındaki dış göçler etkilidir. Özellikle Aydın-Söke, Musul-Kerkük ve Bulgaristan ve Makedonya göçmenleriyle yerli Halk olan Varsak, Sırkıntılı Karakeçili, Sarıkeçili Türkleriyle beraber bölgedeki Türk nüfusunu oluşturur. Türklerden ayrı olarak Toros Arapı denen Arap ırkı Torosların eteklerinde yaşarlar.
Belediye başkanları

Mustafa ATLI (2024-.....)
Kazım Özgan (2019-2024)
Musa Öztürk (2014-2019)
Kazım Özgan (2004-2014; 2 dönem)
Mehmet Açıkgöz (1994-2004; 2 Dönem)
Mustafa Azgın (1977-1984 / 1989-1994; 2 Dönem)
Ersan Arıkan (1984-1989)
A. Kuddusi Çalatlı
Kardeş şehirler

Kadirli, Türkiye
Kozanlı, Kulu, Türkiye
Beyoğlu, Türkiye
Beypazarı, Türkiye
Yumurtalık, Adana, Türkiye
Memingen, Almanya
Ovanaker, İsveç
Galeri

Anavarza Kalesi'nden
Anavarza Kalesi'nden
Kilikya kenti batı kapısından Anavarza Kalesi
Kilikya kenti batı kapısından Anavarza Kalesi
1199-1375 tarihleri arasında Kilikya Ermeni Krallığı
Kilikya Başkenti Kozan (Sis)
Kozan Katliamı/Ağzıkaraca Köyü Şehitliği
Kozan Kalesinden, Kozan (1)
Kozan Sancağı (1907)
Adana-Sivas Karayolu, Durmuşlu Köyü-Kozan
Kozan Kalesi'nden, Kozan (2)
Kozan kalesi girişi
Arıkan Konağı
Atatürk Parkı
Kozan Genel Görünüm
Kozan Genel Görünüm (2)
Kozan Genel Görünüm (3)
Ciğer Kebabı
Kozan'ın sembolü Kozan portakalı
Bucak Kalesi
Arıkan Konağı (2)
Kozan Barajı
Kozan Barajı (2)
Kozan Barajı (3)
Kilgen Çayı
Kilgen Çayı (2)
Kilgen Çayı (3)
Anavarza Kalesi
Enfiye

Enfiye, toz haline getirilmiş tütünün burun deliklerine çekilerek tüketicide nefes yoluyla fizyolojik etki yapan bir tütün mamulüdür.
Bir başka enfiye çeşidi, ince toz halinde bulunan, burun deliklerine çekilerek kullanılan bir  tütün mamulüdür. Kullanan kişinin burun mukozasından kan dolaşımına geçer ve merkezi sinir sistemini etkileyerek  etkisini gösterir. Bu bakımdan, kokain çekme ile benzer bir yol söz konusudur ancak fizyolojik etkisi farklıdır. Tütün mamulleri tüketimi tarihinde ilgi çekici yeri ve müptelaları vardır. Kullanımı bundan  250 yıl kadar önce Avrupa saray sosyetesi arasında yaygınlaşmıştır. Bir dönem sarma tütün ve sigara taşımakta kullanılan tabaka gibi, enfiye de özel bir enfiye kutusunda taşınırdı. Porselen  ve altın, gümüş gibi değerli madenlerden yapılanları, kullanıcının zevk sahibi ve varsıl sınıf mensubu olduğunun göstergesi sayılırdı. Kadınlar ve erkekler arasında keyif verici olarak kullanılan enfiye o zamanlar her yerde kolaylıkla bulunabiliyordu.
Tütünün dumansız tüketimi şekillerinden olan enfiye kullanımı, 17. yüzyılda IV. Murat zamanında tütünün yasaklandığı dönemlerde  artış göstermiştir. Osmanlı tarihine ilişkin yazılanlardan anlaşıldığına göre İstanbul'da enfiye satma hakkını haiz dükkân sayısı 1750 yılında 60'a kadar çıkmıştır.
Buruna enfiye çekme  sigaranın yaygınlaşmasıyla birlikte hızla gerilemişse de son yıllarda Amerikalı ve Avrupalı gençler tarafından yeniden keşfedilerek bir Rönesans yaşamaya başlamıştır. Bugün dünya piyasalarında 250'yi aşkın  enfiye çeşidi üretilmekte ve enfiye tüketimi başta Amerika, İngiltere ve Almanya olmak üzere yılda 25 milyon kiloyu bulmaktadır.
Enfiye Üretim Teknolojisi

Başlangıçta enfiye ele geçen herhangi kaba bir tütün tozunun veya enfiye haline getirmek üzere herhangi bir tütünü törpü kullanmak suretiyle sürterek herkesin kendisinin yaptığı bir mamuldü. Bundan sonra üretim yöntemleri daha da geliştirilmiştir. Enfiye fabrikasyonu önce İspanya ve Portekiz'de sonra sırası ile Fransa, Almanya, Hollanda, İskoçya ve İngiltere‘de gelişmeye başlamıştır. Müzelerdeki enfiye kutularının o günün özelliklerine göre çeşitli renk ve desenlerle süslenişleri de bunun bir göstergesidir.
Türkiye'de enfiye üretimi bugünkü modern tütün fabrikasyonu yapısı içinde çok basit ve ilkel görünüşlü olup bir atölye işlemesini andırır. Buna neden üretim miktarının azlığıdır. Örneğin tek üretici durumunda olan Tekel'in 1991 yılı üretimi 100 kg civarındadır.
Enfiye, gerçekte çeşitli baharatlar ve fermente edilerek toz haline getirilen ve özel kaplarda bir süre dinlendirilen tütünlerden elde edilmektedir. İyi bir enfiye yapabilmek için kullanılacak tütünlerin bazı özellikleri olması gerekir. Tütünlerde aranan nitelikler kalın dokulu, koyu renkli, yüksek nikotinli ve aromalı olmalarıdır.
Sülümenli, Afyonkarahisar

| Sülümenli |
| --- | --- |
Belde

 Türkiye'de bulunduğu yer
Ülke: Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Merkez
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Belediye başkanı: Hüseyin Varol (MHP)
Rakım: 1020 m
Nüfus (2015)
 • Toplam: 4.571
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
Posta kodu: 03200
Resmî site Sülümenli Belediyesi
Sülümenli, Afyonkarahisar ilinin Merkez ilçesine bağlı bir beldedir. İl merkezine 20 km uzaklıkta yer almaktadır.
Konumu

Kasaba, Afyonkarahisar-Konya karayolunun 16. kilometresinden 4 km iceridedir ve Afyonkarahisar'ın doğusunda ovalık düz arazi üzerinde kurulmuş bir kasaba olan Sülümenli'nin kuzeyinde Gebeceler kasabası, kuzeybatısında Çavdarlı köyü, batısında Çukurköy mahallesi, güneybatısında Salar kasabası ve Karaaslan köyü, güneyinde Işıklar kasabası ve doğusunda Çobanlar ilçesi bulunur. Yüzölçümü 208 km2'dir. Belde nüfusu  5.514'tür.
Tarihçe

Rivayete göre Danişmentlileri oluşturan Avşar boylarından Sülümenli (Süleymanlı) koluna mensup bir grup tarafından kurulmustur. Kasabanin kurucusunun isminin Süleyman bey oldugu rivayet edilir. Çobanlar ve Işıklar beldelerini de aynı oymak kurmuştur, hatta kurucuların kardeşler oldukları rivayet edilir. Bilindiği gibi Danişmendlilerin dağılmasıyla onlara bağlı birçok oymak ve boy başta batı anadolu olmak üzere birçok yere dağılmışlardır. Balıkesirdeki Karesioğulları beğliğini de danişmendli boyları kurmuştur. Danişmend Gazi'nin asıl adı Gümüştekin Ahmed Gazi dir ve Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın dayısıdır.
Baska bir rivayete göre de, Dulkadiroğulları beyliğine mensup Oğuzların Avşar boyunun Civanşirli kolundan Selmanlı, Sülmenli, Süleymanlı veya Sülümenli aşireti tarafından kurulmuştur.
Ebul Gazi Bahadır Han’a göre; Azerbaycan'ın Karabağ bölgesi, Oğuz Han’ın üçüncü oğlu Yıldız Han‘ın büyük oğlu olan Afşar (Avşar)‘ın çocuklarından Cevanşir Türk kabilesinin Sarıçalı sülalesine ait, atadan kalma bir mülktü, Bu Türk sülalesinin Karabağ’daki köklerinin İslamlıktan öncelere kadar gittiği de bilinmektedir. Arran (Karabağ) hakimi ve Gürcistan hükümdarları olan Cevanşirler, Hülagu Han’ın Anadolu’ya getirdiği ve Azerbaycan’a yerleştirdiği, Timur’un ise Anadolu’dan Karabağ’a naklettiği Afşarlar ile birleşerek Otuz İki Cevanşir (32 boydan müteşekkil) adını almışlardır. Bu birlik içinde başka boydan Türklerde bulunuyordu. Bunlardan 8 boy Kıpçaklara mensuptu. Bu Afşarlar, daha sonra Akkoyunlular döneminde, Güney Azerbaycan’ın merkezi ve batı bölgelerine toplu halde yerleşmişlerdi. Van, Tebriz, Urumiye, Ağrı, Kars, Ahıska, Gümrü, Revan (şimdi Erivan deniliyor), Nahçivan (adı bile Cevanşirlerden geliyor) ve Karabağ gibi geniş bir bölgede yaşıyorlardı. Bu bölgedeki, rivayete göre Van ve civarındaki bölgeden, bir grup civanşirli obası, Osmanlı-Rus-İran devletleri arasındaki uzun süren savaş ve sıkıntılardan dolayı Anadolu içlerine göç ettiler, Süleymanlı aşiretine mensup iki kardeş ve sülalesi ve mensupları Karahisar-ı Sahip bölgesine gelerek Sülümenli,Çobanlar ve Işıklar beldelerini kurmuşlardır.
Kurulduktan sonra değişik bazı boylardan ve civar yerleşim yerlerinden gelen göçlerle büyümüştür. 93 harbinde (1877-1878) Kafkaslardan ve Balkanlardan Anadoluya göç yapıldığı sırada Sülümenli de nasibini almış ve Ahıskalı Müderris Mehmed efendi ismi ile maruf zat, o zamanlar Medresetü'l-Kuzât denilen İstanbul Hukuk Fakültesini bitirip kadı olmuş ve çeşitli beldelerde kadılık ve müftülük yapmıştır. Ailesi beldede Ayanlar Sülalesi olarak bilinmektedir.
Beldeye değişik vesilelerle Çerkez, Karaçay ve Beyaz Rus asıllı gelinler de gelmiş olup beldenin kültür yapısını zenginleştirmişlerdir.
Bir dönem kasabanın ismi "Beşkuyu" olarak değiştirilse de, 21 Ocak 1970'te yeniden Sülümenli'ye çevrildi.
10 Eylül 1991 tarihinde yeni kurulan Çobanlar ilçesine bağlandıktan bir süre sonra Çobanlar ilçesinden ayrılarak il merkezine bağlanmıştır.
İdari yapı

Kasaba 1967 yılında belediyelik olmuştur ve şu an İbrahim EROĞUL belediye başkanı olarak bu görevi yürütmektedir. 10 yıl içerisinde Afyonkarahisar yeni çevre yolunun tamamlanması ve Afyonkarahisar havaalanının sivil uçuşlara açılmasını müteakip Afyonkarahisar'ın büyükşehir statüsüne yükselmesi beklenmekte olup Sülümenli kasabası da diğer 6-7 belediye ile birlikte Afyonkarahisar Büyükşehir Belediyesi'nin merkez ilçelerinden birisi olacaktır.
| Sülümenli Kasabası Belediye Başkanları |
| --- | --- |
Yıllar: Belediye Başkanı
1967-1971: Ali Çetinkaya  
1971-1973: Mehmet Aybey
1973-1973: Osman Ekşi
1974-1977: Mehmet Aybey
1977-1980: İsmet Dalkıran
1981-1984: Mehmet Aybey
1984-1989: Kazım Gökmen   
1989-1994: Rüştü Özdemir  
1994-1999: İsmail Çakal
1999-2009: Mustafa Tabak  
2009-2014: İsmail Çakal
2014-: İbrahim Eroğul
Beldenin 6 mahallesi bulunmaktadır. Bunlar: Ulucami, Zafer, İstiklal, Cumhuriyet, Altındağ ve Şeker mahallesidir.
Nüfus

| Yıllara göre belde nüfus verileri |
| --- | --- |
Yıllar: Merkez
2008: 5013
2007: 4906
2000: 4782
1990: 4755
1985: 4280   
1980: 3960  
1975: 3687
1970: 3100
1965: 2600  
1960: 2000    
| g t Afyonkarahisar belde ve köyleri |
| --- | --- |
Beldeler:  Beyyazı  Çayırbağ  Çıkrık  Değirmenayvalı  Erkmen  Fethibey  Gebeceler  Işıklar  Kocatepe  Nuribey  Salar  Susuz  Sülümenli  Sülün 
Köyler:  Alcalı  Anıtkaya  Bayramgazi  Belkaracaören  Bostanlı  Burhaniye  Çavdarlı  Değirmendere  Gözsüzlü  Halımoru  Kaplanlı  Karaarslan  Kızıldağ  Kozluca  Köprülü  Küçükkalecik  Olucak  Omuzca  Saadet  Saraydüzü  Sarık  Yarımca
Edward Burnett Tylor

Edward Burnett Tylor
Edward Burnett Tylor (d. 2 Ekim 1832 – ö. 2 Ocak 1917), Britanyalı antropolog. Antropolojinin kurucusudur.
Antropolojik kültür yaklaşımlarında sosyal antropolojinin kurucusu kabul edilen Edward Burnett Tylor'ın etkili olduğu görülmektedir. Onun kültüre bütüncül yaklaşımı ve “bilgiyi, inancı, sanatı, ahlakı, hukuku, adetleri ve bireyin toplumun bir üyesi olarak kazandığı diğer tüm yeti ve alışkanlıklarını içeren karmaşık bütün” şeklindeki tanımı zamanla eleştirilere konu olsa da büyük oranda sonraki yaklaşımları da etkilemiştir. Evrimci kuram içinde yer alan, istatistik kullanımını antropolojiye kazandıran ve ünlü kültür tanımı ile antropolojik yaklaşımlara esin kaynağı olan Tylor (Testart, 2011: 854), din, inanç, akrabalık, evlilik alanlarında çığır açıcı çalışmalar yapmıştır.
Tylor, animizm kavramını ortak kullanıma yeniden eklemiştir. Animizmi dinlerin gelişiminin ilk aşaması olarak görüyordu.
Zeydilik

Zeydîlik (Arapça: الزيديّة az-Zaydiyya, Osmanlıca: Zeyd’îyye), Batı'da Beşçiler olarak da bilinir. Zeyd b. Ali'nin tâkipçisi olan Şiâ mezhebidir. Zeyd'îyye fıkıhını tâkip eden kişiler Zeydî olarak adlandırılırlar ancak Zeydî Vâsıtî denilen Ca'feriyye bir grup da bulunmaktadır.
Zeydî İmamları

Zeydî fıkhının tâkipçileri diğer Şîa mezheplerinde olduğu gibi ilk dört imamı kabul ederler ancak beşinci imam olarak Muhammed el-Bâkır yerine kardeşi Zeyd b. Ali'yi kabul ederler. İmamı ve kurucusu olan Zeyd b. Ali önce babası Zeynelâbidîn sonra da kardeşi Muhammed el-Bâkır'dan okuyarak yetişti.
| --- | --- |

Muhammed: Peygamber
Ali: 1. İmam
Hasan: 2. İmam
Hüseyin: 3. İmam
Zeynelâbidîn: 4. İmam
Zeyd b. Ali: 5. İmam
Dini Hukuk (Fıkıh)

Ana madde: Caferi fıkhı
Zeydîler fıkıh açısından Ehl-i Sünnet mezhepleri olan Hanefîlik ve Şâfiîlik ile Şiîliğin Ca'feriyye fıkhına çok yakındırlar.
Teoloji (İtîkâd)

Ana madde: Mutezile
Teoloji veya kelâm açısından Zeydîler diğer Şîa mezheplerinde olduğu gibi Mutezile'ye yakındırlar.
Zeydî tarikât ve topluluklar

İlk Zeydî devleti M.S. 864 yılında Alavîler tarafından Taberistan'da (Hazar Denizi'nin güney kıyı şeridinde) kurulmuş ve liderlerinin 928'de Sâmânîler tarafından öldürülmesine kadar da varlığını sürdürmüştür. Kırk yıl sonra devlet Gîlân'da (Kuzeybatı İran) yeniden kurulmuş ve 12. yüzyıla kadar da ayakta kalmıştır.
Zeydî tarikât ve topluluklar > Zeydîlikten doğan tarikât ve mezhepler

Zeydiyye (Beşçiler)
Dukeynîlik
İslâm peygamberi Muhammed bin Abdullah’ın hâleflerinin Ali bin Ebû Tâlib'in tarafını tutmamalarından dolayı imanlarını kaybettiğine inananların mezhebi;
Halefîlik
İmâm Zeyd b. Ali’nin hâleflerinin "Abd el-Samed" adlı bir şahıs ve onun neslinden devam ettiğine inananların mezhebi;
Heşebîlik / Sûrhabîlik
Hüseyin’in intikamını almak için isyan eden Muhtâr es-Sekafî’nin ordusundaki bir grup mevâlîye verilen ad.
Carûdîlik
Adını "Ebû’l Carûd Ziyad bin Ebû Ziyad"’dan alan, Ebû Bekir, Ömer ve Osman’ın her üçünün de Ali bin Ebû Tâlib’i halife seçmemekle bir kebîre işlemiş olmamakla beraber hatalı bir  davranışta bulunduklarına ve bu nedenle de artık onların Ashab-ı Kiramlıklarının geçerli olmayacağını beyân etmekle beraber âlenen de suçlamaktan kaçınan, diğer taraftan ise Âişe, Talha b. Ubeydullah ile Zübeyr b. Avvâm'ı Ali bin Ebû Tâlib'e başkaldırmış olmalarından ötürü şiddetle kınayanların mezhebi.
Bu mezhebi kabûl eden devletler:
Alavîler
Banu Ukheydhirîler (Merkezî Arabistan'da Jew El-Yememeh’de 867’de kurulan ve 11. yüzyılın ortasına kadar süren devlet.)
Büveyhîler
Deylem
El-Mezîdiler
Hasanveyhiler
İdrîsîler
Hammûdîler
Kâkûyîler
Yemen
Süleymanîlik
Cerîriyye diye de anılan ve Zeydiyye’den Süleyman b. Cerîr’in (ö. 187/803’ten sonra [?]) görüşlerini benimseyenlere verilen ad.
Butrîlik / Tâbîrilik
Zeydiyye’den Kesîrünnevâ el-Ebter’in (ö. 169/785-86) görüşlerini benimseyen ve Hasan b. Sâlih’e (ö. 168/784-85) nisbetle Sâlihiyye diye de anılan fırka.
Salihîlik
Zeydiyye’den Hasan b. Sâlih’in (ö. 168/784-85) görüşlerini benimseyen ve Kesîrünnevâ el-Ebter’e (ö. 169/785-86) nisbetle Bütriyye veya Ebteriyye diye de anılan fırka.
Vâsîtîlik
Beşçi olmakla beraber On İki İmamın tamamını da tanıyan Zeydîler’in oluşturduğu mezhep.
Günümüzde Zeydîler

Zeydîler Yemen'de hakim dini grup olup Zeydî liderler yönettikleri topluluklar tarafından "Halife" unvanıyla anılırlar. Yemen'in yöneticisi Al-Hadi Yahya bin al-Hussain bin al-Qasim ar-Rassi, Muhammed'in torunu olan bir halife olarak bilinirdi. Sistem, 20. yüzyılın ortalarına 1962'deki devrime kadar böyle sürmüştür.
Günümüzde Zeydiyye Mezhebi başta Yemen, Umman, Suudi Arabistan olmak üzere birçok ülkede taraftarı olan bir mezheptir. Yemen nüfusunun (23.833.000) yaklaşık % 30'unu oluşturan 7.150.000 kişi Zeydiyye Mezhebine mensuptur. Suudi Arabistan'ın % 5.5 (1.200.000) ve Umman'ın % 2.2 (60.000) Zeydi'dir.
İrlanda

Başlığın diğer anlamları için İrlanda (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
İrlanda (İrlandaca: Éire, İngilizce: Ireland) ya da İrlanda Cumhuriyeti (İrlandaca: Poblacht na hÉireann, İngilizce: Republic of Ireland), kuzeybatı Avrupa'da bulunan ülke. Büyük Britanya'nın batısındaki İrlanda adasının yaklaşık altıda beşini kaplamaktadır. Başkenti ve en büyük şehri Dublin'dir, 4,9 milyonluk nüfusun yaklaşık %40'ı bu şehir ve banliyölerinde yaşar. Tek kara sınırı kuzeydoğudaki Birleşik Krallık'a bağlı Kuzey İrlanda ile olan İrlanda'nın batısı Atlas Okyanusu, doğusu İrlanda Denizi, güneydoğusu St George Kanalı, güneyi ise Kelt Denizi ile çevrilidir. Ülke, üniter bir yapıya sahiptir ve parlamenter demokrasi ile yönetilmektedir. Yasama gücü alt meclis Dáil Éireann (İrlanda Meclisi) ve üst meclis Seanad Éireann (İrlanda Senatosu)'ndan oluşan Oireachtas (Parlamento)'nun elindedir. Cumhurbaşkanının görevleri semboliktir ancak bazı önemli güçleri ve görevleri bulunur. Başbakan (Taoiseach) Meclis tarafından seçilir ve cumhurbaşkanınca atanır.
1922'de İngiliz-İrlanda Antlaşması gereğince, Serbest İrlanda Devleti adıyla İngiliz Milletler Topluluğu'na bağlı bir dominyon olarak kuruldu. 1937'de kabul edilen yeni anayasayla ülkenin ismi "İrlanda" olarak değiştirildi ve devlet başkanı makamı kurularak cumhuriyet idaresi benimsendi. Cumhuriyetin resmen ilanı ise 1948 İrlanda Cumhuriyeti Yasası ile gerçekleşti. 1955'te Birleşmiş Milletler'e, 1973'te Avrupa Birliği'nin öncülü olan Avrupa Toplulukları'na katıldı. 1980'lere kadar Kuzey İrlanda'yla resmi ilişki kurmayan İrlanda, 1985'ten itibaren Kuzey İrlanda Sorunu'nun çözümü için Kuzey İrlanda'yla iş birliği yaptı. 1998'de imzalanan Hayırlı Cuma Antlaşması uyarınca İrlanda hükûmeti ve Kuzey İrlanda Yönetimi'nin katılımıyla Kuzey/Güney Bakanlar Konseyi oluşturuldu.
Avrupa'nın finans merkezlerinden biri olan İrlanda, vergi politikası sebebiyle ülkeye yerleşmiş bazı uluslararası şirketler sayesinde 2023 yılı itibarıyla kişi başına düşen GSYİH sıralamasında SAGP bazında 3. ve nominal bazda 3.'dür.
Bu verinin İrlanda ekonomisini yansıttığını söylemek güçtür, bu yüzden İrlanda Merkez Bankası 2017'den itibaren değiştirilmiş gayri safi milli gelir (GSMG*) uygulamasına geçmiştir. Avrupa Toplulukları'na katılmasının ardından hükûmet liberal ekonomik politikalar izlemiş, sonuçta 1995-2007 yılları arasında rekor büyüme sağlanmıştır. 2008 ekonomik kriziyle sonlanan bu dönem İrlanda'nın Kelt Kaplanı olarak adlandırılmasına neden olmuştur.
İrlanda gelişmiş bir ülke olarak değerlendirilir: Sağlık hizmetleri, ekonomik özgürlük ve basın özgürlüğü alanlarında üst sıralardadır. Avrupa Konseyi ve OECD'nin kurucu üyesidir. Ülke II. Dünya Savaşı'nın hemen öncesinde aldığı tarafsızlık kararı sebebiyle NATO'ya katılmamıştır, ancak Barış İçin Ortaklık ve AB üyelerinin bazılarının katıldığı Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği Savunma Antlaşması (PESCO) üyesidir.
Tarihçe

Ana madde: İrlanda tarihi
1916 Nisan'ındaki Paskalya Ayaklanması'nın ardından gelen baskı döneminde, İrlandalı gönüllüler IRA (Irish Republician Army, İrlanda Cumhuriyetçi Ordusu) çatısı altında örgütlenerek Britanyalılar'a karşı bir gerilla savaşına giriştiler. 
İngiliz başbakanı David Lloyd George biri Kuzey İrlanda, diğeri Güney İrlanda için olmak üzere iki parlamento kurarak kontrolü elinde tutmaya çalıştı. 
Gerçekten, protestan Kuzey İrlanda'da (Ulster) parlamento toplandı.
Ancak katolik Güney İrlanda, İngilizlere ödün vermeyi reddetti.
Bunun üzerine İngiliz başbakanı Lloyd George İrlandalı yurtseverler ile görüşme masasında barış yaptı.
Antlaşma sonucunda Güney İrlanda uygulamada Serbest İrlanda Devleti adıyla bağımsızlığını kazandı (6 Aralık 1921 tarihli, İngiliz-İrlanda Antlaşması). Kuzey İrlanda ise Birleşik Krallık'a bağlı kaldı. Antlaşma sırasında statüsü, İngiliz Milletler Topluluğu'na bağlı bir dominyon olarak geçen İrlanda antlaşmanın yürürlük tarihinden 1 yıl sonra (6 Aralık 1922) tam bağımsızlığa kavuşmuş ve yüzyıllar süren işgalden sonra İngiliz güçleri İrlanda'nın büyük bir kısmından çekilmiştir.
Fakat IRA'nın aşırı kanadı, Eamon de Valera'nın öncülüğünde, İrlanda'nın bir bölümünü bağımsız, bir bölümünü de yeniden İngiltere'ye bağlı kılan anlaşmayı kabul etmedi.
Bunu, bu anlaşmayı destekleyenlerin ve anlaşmaya karşı olanların savaştıkları bir iç savaş izledi.
Sonunda IRA, İrlanda'nın bölünmesine razı oldu.
1925'te gerçekleşen Bağımsız İrlanda ile Kuzey İrlanda arasındaki sınır belirleme görüşmelerinden sonuç çıkmadı.
De Valera'nın Fianna Fáil partisi, 1927'de başbakan William Cosgrave'in hükûmetine katıldı.
1932'de De Valera başbakan oldu ve Birleşik Krallık karşıtı birtakım ekonomik önlemler aldı.
II. Dünya Savaşı'nda İrlanda tarafsız kaldı.
1948'de De Valera seçimleri kaybetti ve 1949'da İrlanda Cumhuriyeti ilan edildi.
1951'de De Valera yeniden başbakan, 1959'da ise cumhurbaşkanı oldu.
1972'de bir referandum ile Roma Katolik Kilisesi'nin devlet üzerindeki etkisi ortadan kaldırıldı.
1973'te protestan Erskine Childers cumhurbaşkanı oldu. Onu Cearbhall Ó Dálaigh (1974-1976), Patrick Hillary (1976-1990), Mary Robinson (1990-1997) izledi.
Siyaset

Ana madde: İrlanda Cumhuriyeti'nde Siyaset
İrlanda Cumhuriyeti, egemen, bağımsız ve demokratik bir devlettir. Parlamento, başkan ve iki meclisten meydana gelir. Bunlar Temsilciler Meclisi ve Senatodur. Cumhurbaşkanı 7 yıl süreyle 18 yaşından büyük seçmenler tarafından seçilir. Senato 60 üyeli olup, 11 üyesi başbakan tarafından tayin edilir. Meclis ise 166 üyelidir. Mahallî idâre için ülke 27 bölge konseyine ve 4 ilçe konseyine ayrılmıştır.