Norveç edebiyatı

Norveç edebiyatı , Norveç'te veya Norveç halkı tarafından bestelenen edebiyattır. Norveç edebiyatının tarihi, Bragi Boddason ve Eyvindr Skáldaspillir gibi şairlerle birlikte 9. ve 10. yüzyılların pagan Eddaik şiirleri ve skaldik mısralarıyla başlar. 1000 yılı civarında Hristiyanlığın gelişi, Norveç'i Avrupa Orta Çağ öğrenimi, menajerlik ve tarih yazımı ile temasa geçirdi. Yerli sözlü gelenek ve İzlanda etkisi ile birleşen bu, 12. yüzyılın sonlarında ve 13. yüzyılın başlarında aktif bir edebiyat üretimi dönemine dönüşecekti. O dönemin başlıca eserleri arasında Historia Norwegie, Thidreks saga ve Konungs skuggsjá sayılabilir. Norveç'in en eski edebiyatı, Viking Çağı'nda taş üzerine yapılmış runik yazıtlardan ve çoğunlukla sözlü olarak aktarılan ve yalnızca daha sonraki İzlanda el yazmalarından yazılı olarak bilinen aliterasyonlu şiirden oluşur. 13. yüzyılın İzlanda destanları da İzlanda'daki Norveçli yerleşimciler arasında devam eden bir Norveç sözlü nesir geleneğinin olduğunu gösterir. Hristiyanlık Norveç'e geldiğinde, misyoner rahipler ve rahipler yanlarında hem yazı teknolojisini hem de büyük ölçekli metinlerin oluşturulmasını sağlayan alfabeyi getirdiler. Yüksek Orta Çağ boyunca, hem kraliyet mahkemesi hem de dini liderlerin ikametgâhları ile ilgili yazı gelenekleri vardı; örneğin, Kral Sverre Sigurdsson'i hayatının bir destanının bestelenmesi için ayarladı. Orta Çağ Norveç'inden en iyi edebi metin, 1250 civarında yazılmış olabilecek ve Magnus VI Lagabøte'nin yasama çalışmalarını etkilemiş gibi görünen Konungs skuggsjå (Kralın Aynası) adlı krallar için bir el kitabıdır. Ancak Kara Ölüm'ün gelişiyle birlikte, Norveç nüfusunu o kadar çok kaybetti ki, yerli edebi gelenek neredeyse hiçbir şeye gerilemedi.
14. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar olan dönem, Peder Claussøn Friis ve Ludvig Holberg gibi Norveç doğumlu yazarlar Danimarka-Norveç ortak edebiyatına katkıda bulunsa da, ülke edebiyatında Karanlık Çağ olarak kabul edilir. 19. yüzyılın başlarında milliyetçiliğin ortaya çıkışı ve bağımsızlık mücadelesi ile birlikte yeni bir ulusal edebiyat dönemi ortaya çıktı. Bir milliyetçi romantizm selinde, büyük dörtlü ortaya çıktı: Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander Kielland ve Jonas Lie. Oyun yazarı Henrik Wergeland dönemin en etkili yazarıyken, Henrik Ibsen'in sonraki çalışmaları Norveç'e Batı Avrupa edebiyatında önemli bir yer kazandıracaktı. Kilisenin Orta Çağ temsilcileri, Latince'yi bir yazı aracı olarak kullandılar, ancak bu, Lutheran Reformu'nun gelişiyle değişti. Lutheranizm, bireyin Tanrı ile ilişkisine ayrıcalık tanır ve kutsal yazıları okumak, bu ilişkinin geliştirilebileceği birincil araçtır. Yeni Ahit, 1524 gibi erken bir tarihte Danca'ya çevrildi ve İncil'in tamamı 1550'ye kadar Danca olarak mevcuttu. Danca İncil çevirisi, 1397'de Danimarka ile Kalmar Birliği'ne giren Norveç'te de kullanıldı. Pek çok Lutheran bakanı yurtdışında eğitim gördü. ve eve döndüklerinde yanlarında entelektüel dürtüler getirdi. Böylece, Rönesans ve hümanizm gibi genel Avrupa hareketleri, Viking dönemi literatürüne ilginin yeniden canlandığı ve topografik betimlemelerin arttığı Norveç'te de rol oynamaya başladı. Barok döneminde, Norveç'in Petter Dass (en)'ta (1647-1707) genel bir Avrupa estetiği içinde yazan büyük bir şairi vardı. Aydınlanma figürü Ludvig Holberg (en) (1684-1754) zamanında, Norveç ile Avrupa'nın geri kalanı arasında kurulmuş sanatsal ve edebi iletişim kanalları vardı; bununla birlikte, akış genellikle ters yönde değil, kuzeye doğruydu. Neoklasizmin etkisi Johan Herman Wessel (en)'in komedi Kierlighed uden Strømper'de (1772; Çorapsız Aşk) gözlemlenebilir.
Modernist edebiyat, 1890'larda Knut Hamsun ve Sigbjørn Obstfelder'in edebiyatı aracılığıyla Norveç'e tanıtıldı. 1930'larda Emil Boyson, Gunnar Larsen, Haakon Bugge Mahrt, Rolf Stenersen ve Edith Øberg, düzyazı modernizmi deneyen Norveçli yazarlar arasındaydı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki ilk yıllardaki literatür, Alman gözaltında bulunan veya işgal sırasında direniş çabalarına katılan insanlardan gelen uzun bir dizi belgesel raporla karakterize edildi. 20. yüzyılın önde gelen Norveçli yazarları arasında Nobel Ödüllü iki yazar, Knut Hamsun ve Sigrid Undset yer alır. 1965'ten sonraki dönem, Norveç kurgu pazarının keskin bir genişlemesini temsil etti ve 1970'ler, Norveçli yazarların hem siyasallaşmasını hem de güçlenmesini sağladı. 1980'ler Norveç edebiyatında "fantezi on yılı" olarak etiketlendi. Fikirlerin kuzeye doğru göçü, edebiyat ve entelektüel tarihte ulusal romantizm olarak adlandırılan dönemde daha da belirgindir. Charles-Louis de Secondat Montesquieu (1689–1755), Jean-Jacques Rousseau (1712–78) ve Albrecht von Haller (1708–77) gibi figürler, bu hareketi bilgilendiren fikir ve tutumların temellerini attı. Alman filozoflar Johann Gottlieb Fichte (1762-1814) ve Friedrich Schelling (1775-1854) tarafından daha da geliştirilen bu fikirlerden bazıları, edebiyat sanatçısını doğada bulunan ilahi ile iletişim kuran bir tür peygamber olarak görmeyi mümkün kıldı. Johann Gottfried von Herder (1744-1803), hem ulusun hem de dilin rolünü ve bu ilahi ruhla olan bağlantısını vurgulayarak romantizme ulusal bir eğilim kazandırdı.