Harezmşahlar'ın Moğollar tarafından istilası
Arka plan

On ikinci yüzyılın sonlarında Orta Asya'daki hâkim güç, 1124 yılında Yelü Dashi tarafından kurulmuş olan Karahıtay Hanlığı'ydı. Harezmşahlar ve Karahanlılar görünürde Karahıtayların vasallarıydı, ancak gerçekte, büyük nüfusları ve geniş toprakları nedeniyle neredeyse özerk bir devlet gibi yönetilmelerine izin verildi. Bu iki büyük vasaldan Karahanlılar daha nüfuzluydu; iki yüzyıl boyunca hüküm sürdüler ve Buhara, Semerkant, Taşkent ve Fergana gibi bölgedeki en zengin şehirlerin çoğunu kontrol ettiler. Buna karşılık Harezmşahlar büyük şehir olarak sadece Ürgenç'e sahipti ve ancak 1150'den sonra İlarslan döneminde ön plana çıkabilmişlerdi.
1154'te Ahmed Sencer'in ölümünden sonra Büyük Selçuklu İmparatorluğu yavaş yavaş parçalanırken, Harezmşahlar coğrafi yakınlıkları nedeniyle bu kaostan faydalanmayı başardılar; İlarslan'ın oğlu Tekiş, yakınlardaki Horasan bölgesinde Nişabur ve Merv gibi büyük şehirleri ele geçirerek 1189'da kendisini hükümdar ilan edecek kadar güç kazandı. Abbasi halifesi Nâsır ile ittifak kurarak 1194'te son Selçuklu Sultanı III. Tuğrul'u devirdi ve Hemedan sultanlığını gasbetti. Tekiş artık batıda Hemedan, doğuda Nişabur'a kadar uzanan geniş bir toprak parçasına hükmediyordu. Elde ettiği güçle, 1198'de kendisini gönülsüzce İran ve Horasan Sultanı olarak ilan eden halifeyi savaşla tehdit etti. Harezmşahlar Devletinin hızla genişlemesi Karahıtayları büyük ölçüde istikrarsızlaştırdı. On üçüncü yüzyılın başlarında Cengiz Han'ın fetihlerinden kaçan mülteciler onları daha da zayıflattı.
1200 yılında Tekiş ölünce oğlu Alâeddin Muhammed, Harezmşah oldu. Saltanatın başlarında Afganistan'daki Gurlularla savaştı, babasının yayılmacı politikalarını takip ederek Karahanlılara boyun eğdirdi ve Buhara dâhil olmak üzere birçok şehri ellerinden aldı. 1211'de Naymanların önde gelen bir yöneticisi olan Kuçluk, Sultan Muhammed'in yardımıyla, kayınpederi Yelü Zhilugu'dan Karahıtay Hanlığını gasbetmeyi başardı. Ancak kendi halkına uyguladığı Müslüman karşıtı önlemlerleri nedeniyle Harezmşahlar ile arası açıldı. Cebe liderliğindeki bir Moğol müfrezesi peşine düştüğünde Kuçluk kaçtı ancak yakalandı ve idam edildi. Bu arada Sultan Muhammed Belucistan ve Mekran topraklarını fethetti ve İldenizliler'in bağlılığını kazandı.
Ortak düşman Kuçluk'un yenilmesi ile Moğollar ve Harezmşahlar komşu oldu. İlk başta iki ülke ilişkileri güçlüydü, ancak kısa bir süre sonra Harezmşah yeni doğulu düşmanından korkmaya başladı. Tarihçi Nesevî’ye göre bu tutum değişikliği, Harezmşah’ın Turgai Nehri Muharebesi’nde Moğol ordusunun hız ve hareket kabiliyetini gördükten sonra endişe etmesinden kaynaklanıyordu. Harezmşah'ın gurura kapılmış olması da muhtemeldir - babası gibi o da artık Abbasi halifesi Nâsır'la anlaşmazlığa düşmüştü ve bir orduyla Bağdat'a yürüyecek kadar ileri gitmiş, ancak Zagros Dağları'ndaki bir kar fırtınası tarafından durdurulmuştu. Bazı tarihçiler, halifenin özellikle Moğol-Harezm ilişkileri bozulduktan sonra Cengiz Han'la ittifak kurmaya çalıştığını öne sürmüşlerdir. Moğol tarihçiler Cengiz'in o dönemde Harezmşahlar Devleti’ni istila etmek gibi bir niyetinin olmadığını, sadece ticaretle ve hatta potansiyel bir ittifakla ilgilendiğini söylemektedirler. Buna gerekçe olarak da Cengiz'in Çin'de Kin Hanedanı’na karşı yürüttüğü savaşta batağa saplanmış olması ve 1216'da Sibirya'da Hoi-yin İrgen isyanıyla uğraşmak zorunda kalmasını göstermektedirler.
Cengiz Han, 1218'de Harezm'e büyük bir Moğol tüccar kervanı gönderdi. Moğol seçkinlerinin büyük bir kısmının bu sefere yatırım yapmış olması kişisel bir menfaatin söz konusu olduğunu düşündürmektedir. Ancak Otrar valisi İnalcık, kervanın mallarına el koymuş ve üyelerini casusluk suçlamasıyla idam etmiştir. Suçlamaların geçerliliği ve Sultan Muhammed‘in olaya müdahil olup olmadığı tartışılsa da, Cengiz Han'ın daha sonra İnalcık'ın cezalandırılması yönündeki taleplerini reddettiği ve bir Moğol elçisini öldürüp diğer ikisinin sakallarını kesmek suretiyle onları aşağılayacak kadar ileri gittiği kesindir. Bu olay Cengiz Han için büyük bir hakaret olarak kabul edildi çünkü elçiler Büyük Han'ın kendisi kadar "kutsal ve dokunulmaz" sayılıyordu. Cengiz Kin'e karşı yürüttüğü savaştan vazgeçti (sadece küçük bir ordu bıraktı) ve Harezm'i işgal etmek için mümkün olduğunca çok asker topladı.