Berlin Muharebesi
Hazırlıklar > Sovyet operatif planı

STAVKA'nın Berlin Harekâtı ile ilgili planlar, Sovyet Genelkurmay Başkan Vekili General Aleksey Antonov ve ekibi tarafından 1944 yılı Ekim ayı sonları, Kasım ayı başları itibarıyla hazırlanmış durumdaydı. Planın ilk şekline göre harekât 20 Ocak 1945 tarihinde başlayacak, iki aşamada ama duraklamaksızın toplam 45 günde tamamlanacaktı. İlk aşama esas olarak Kızıl Ordu kuvvetlerinin Berlin yönünde yaklaşmasıydı. İlk aşamada taarruz çıkış hatlarından 240 – 290 km. ilerdeki Bydgoszcz - Poznan - Breslau - Viyana hattına 15 günde ulaşılacak, ikinci aşamada ise tüm Alman kara kuvvetleri imha edilerek Berlin alınacaktı. Plan kısa sürede geliştirildi. Harekâtın ilk aşaması, Doğu Prusyaya ve Polonya olarak iki harekât alanı üzerinde yapılacak iki genel taarruz olarak şekillendi. Kuzeydeki genel taarruz, 2. Belarus Cephesi ve 3. Belarus Cephesi kuvvetlerinin katılacağı Doğu Prusya Taarruzu'ydu. Güneydeki ise 1. Belarus Cephesi ve 1. Ukrayna Cephesi kuvvetlerince yürütülecek olan Vistül-Oder Taarruzu'ydu. Bu kuvvetler, esas olarak Varşova - Berlin ekseninde taarruz ederek Poznan ve Breslau'dan geçen bir hatta buluşacaktır. Berlin Harekâtı'nın ikinci aşaması ise, gelişmelere, özellikle Doğu Prusya Taarruzu sırasında 2. Belarus Cephesi'nin elde edeceği sonuca göre şekillenecekti. Ama kesin olan bir şey, Berlin'in Mareşal Jukov'un 1. Belarus Cephesi kuvvetlerinin alacak olmasıydı. Stalin bu konudaki emrini 15 Kasım 1944 günü vermiştir.
Mareşal Jukov ve Konev kuvvetleri, harekâtlarını planda öngörülenden daha kısa sürede geliştirdiler ve operatif hedeflere ulaştılar. Bunun üzerine Mareşal Jukov, 26 Ocak tarihinde, Berlin üzerine yürümekle ilgili planını STAVKA'ya bildirdi. Buna göre, mekanize birliklerin yeniden tertiplenmesi, topçu ve istihkamın ileri kaydırılması, hava unsurlarının daha ilerideki alanlara alınması ve ikmal malzemesi stokları için dört güne ihtiyacı olacaktı. Berlin üzerine yürümeye, Şubat ayının ilk günlerinde başlayacaktı. Hemen ertesi gün Mareşal Konev'in planı STAVKA'ya ulaştı. Mareşal Konev, 5 - 6 Şubat tarihlerinde taarruza geçeceğini, 25 - 28 Şubat tarihlerinde Elbe kıyılarına ulaşacağını ve sağ kanat kuvvetleriyle Berlin'i alacağını bildirmekteydi. Sonuçta Stalin, kararını değiştirmedi ve Berlin'i Mareşal Jukov'da bıraktı.
Merkezi Almanya'ya (daha sonra Doğu Almanya olan topraklar) yönelen Sovyet taarruzlarının iki hedefi vardı. Stalin, savaş öncesi Sovyet topraklarının (şimdi işgal ettikleri ve yakın gelecekte işgal edecekleri bölgeleri), Batılı Müttefiklerce Sovyet kontrolüne bırakılacağı konusunda onlara güvenmiyordu. Bu nedenle geniş bir cephe hattından taarruz etti ve Batılı Müttefik ordularıyla olabildiğince batıda karşılaşmak için hızla ilerlemeye çalıştı. Fakat öncelikli hedef Berlin'i almaktı. Berlin alınmadan bölgede Sovyet hakimiyetinin sağlanması kolay olmayacak, Berlin'in alınması, bölgesel hakimiyeti tamamlamış olacaktı. Öte yandan Berlin'in, onunla birlikte Hitler'in ve Alman Nükleer Programının da ele geçirilmesi, savaş sonrası stratejik kazanımlar için önemliydi.
Königsberg, uzun bir direnmenin ardından 9 Nisan 1945'te Kızıl Ordu birliklerinin kontrolüne geçti. (Königsberg Kuşatması) Königsberg'in düşmesi, Mareşal Rokossovski'nin komutasındaki 2. Belarus Cephesi kuvvetlerini Oder yönünde ilerlemek için serbest bırakmıştır. Mareşal Georgi Jukov, kendi 1. Belarus Cephesi kuvvetlerini Baltık Denizi'nin güneyinde Frankfurt civarında topladı. Bu bölge, daha önceki cephe taarruzları sonucu Küstrin - Frankfurt kesiminde oluşmuş geniş bir çıkıntıydı, Sovyet hatlarının uç noktasıydı ve Seelow Tepeleri'nin tam da karşısında bulunuyordu. 2. Belarus Cephesi kuvvetlerinin bir kısmı, Seelow Tepeleri'nin kuzeyinde 1. Belarus Cephesi tarafından boşaltılan mevzilere yerleşti. Stalin'in 2. Belarus Cephesi Komutanı Mareşal Rokossovski'ye verdiği emir, Mareşal Jukov'un 1. Belarus Cephesi kuvvetlerini kuzeyden desteklemek şeklindedir. Bununla birlikte Mareşal Rokossovski'nin kuvvetleri, Seelow Tepeleri'ne taarruzla görevlendirilmedi, bu fırsat, Mareşal Jukov'un kuvvetlerine düştü. Fakat bu yeniden kıta toplanmaları ilerlerken cephe hattında bazı gedikler bırakıldı. General Dietrich von Saucken'in 2. Ordusu, bu sayede Danzig yakınlarındaki kuşatmadan kurtulmayı ve Vistül Deltası'na çekilmeyi başardı. Mareşal Rokossovski'nin kuvvetleri, 1. Ukrayna Cephesi kuvvetlerini izleyerek onların cephe hattını aldılar ve buradan Oder Nehri'nin aşağı yarısına, Schwedt ile Baltık Denizi kıyıları arasında taarruz ettiler. Alman Seelow Tepeleri mevzilerinin kuzey kanadındaki 2. Belarus Cephesi'nin bu taarruzu, 1. Belarus Cephesi kesimindeki Alman direncinin zayıflamasını sağladı. Dolayısıyla 1. Belarus Cephesi'nin Seelow Tepeleri'nde başarıya ulaşmasını kolaylaştırdı.
Doğrudan Berlin üzerine yapılacak genel taarruzun planlamasında Sovyet cephelerinin yerleşimi ve arahatları şu şekilde belirlenmiştir. Mareşal Rokossovski'nin 2. Belarus Cephesi'nin cephe hattın, Baltık kıyılarından (Stettin) Oder üzerindeki Schwedt'in güneyine kadarki kesimdir. Mareşal Jukov'un 1. Ukrayna Cephesi'nin cephe hattı Schwedt'in güneyinden Guben'in güneyine kadar uzanmaktadır. Mareşal Konev'in cephe hattı da bu arahattan güneye uzanmaktadır. (Kroki için:)
General Andrey Yeryomenko'nun 4. Ukrayna Cephesi, Mareşal Konev kuvvetlerinin güneybatısında bulunmaktadır. Bu kuvvetlere Stalin'in verdiği emir, Saksonya'daki Alman kuvvetlerini temizlemektir.
General Rodion Malinovski'nin 2. Ukrayna Cephesi, Avusturya içlerine doğru taarruz etmektedir. Stalin'in, General Malinovski kuvvetlerine bu görevi vermesi, Hitler'in Berlin kuzeyindeki Kızıl Ordu ilerlemesini durdurmak için Avusturya'dan kuvvet kaydırmasını önlemek içindi.
Berlin yönündeki genel harekâta katılan üç Sovyet Cephesinin kuvvetleri toplam rakamlarla, 2,5 milyon asker (78.556 kişilik 1. Polonya Ordusu dahil), 6.250 tank, 7.500 uçak, 41.600 parça top ve havan, 3.255 Katyuşa roketatar ile 95.383 nakliye aracıdır.