stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Orta Asya
Kültür > Sanat

Orta Asya'da sözlü geleneğin sözlü şiir ilk örnekleri görülür. Bu geleneğe özellikle Kırgızlar ve Kazaklar arasında çok rastlanır. Bu şiirsel sözlü gelenek sözlü tarih geleneğini ortaya çıkardı. Bu gelenekte genellikle telli çalgılar kullanılırdı; örneğin Kırgızistan'da üç telli kopuz ve Kazakistan'da bunun benzeri iki telli bir çalgı yaygındı. Kırgızların Manas Destanı bu dönemin önemli eserlerindendir. Sovyet Rusya döneminde bu gelenek eski etkisini kaybetti. Sovyetlerin dağılmasından sonra bu gelenek tekrar canlandı.
Rus İmparatorluğunun Orta Asya Bölgesi (1900)
Siyasi olarak Orta Asya
Büyük oranda kuruyan Aral Gölü, 2009
Orta Asya'da sünnet (muhtemelen Turkistan Genel Valiliği, Rus İmparatorluğu, c. 1862 - 1872)
Orta Asya Ülkeleri
Rubén Duarte

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Rubén Duarte Sánchez
Doğum tarihi:  18 Ekim 1995 (29 yaşında)
Doğum yeri:  Almería, İspanya
Boyu:  1,80 m (5 ft 11 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  UNAM
Numarası:  5
Altyapı kariyeri
:  Los Molinos CF
2008-2009:  Polideportivo Ejido
2009-2012:  RCD Espanyol
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2012-2015 |  Espanyol B |  72 |  (1) |
| 2015-2017 |  RCD Espanyol |  36 |  (0) |
| 2017-2024 |  Deportivo Alavés |  218 |  (3) |
| 2024- |  UNAM |  20 |  (0) |
| Toplam |   |  346 |  (4) |
Millî takım kariyeri‡
| 2011 |   İspanya U-16 |  4 |  (1) |
| 2012 |   İspanya U-17 |  2 |  (1) |
| 2013 |   İspanya U-18 |  2 |  (0) |
| 2013-2014 |   İspanya U-19 |  10 |  (0) |
| 2015-2016 |   İspanya U-21 |  9 |  (0) |
| Toplam |   |  27 |  (2) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 26 Şubat 2025 (2025-02-26) 
Rubén Duarte (d. 18 Ekim 1995), İspanyol profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. Liga MX ekiplerinden UNAM'da forma giymektedir.
Monéteau

| Monéteau |
| --- | --- |
Komün

  Arma 
Koordinatlar: 47°51′03″N 3°34′45″E﻿ / ﻿47.8508°K 3.5792°D﻿ / 47.8508; 3.5792
Ülke:  Fransa
Bölge: Burgonya
İl: Yonne
İdare
 • Belediye başkanı: Arminda Guiblain
Yüzölçümü
 • Toplam: 18.19 km²
Nüfus (2022)
 • Toplam: 4.113
Monéteau, Fransa'nın kuzey kesimindeki Yonne ilinde bulunan bir komündür.
Nüfus

| Tarihî nüfus> Yıl | Tarihî nüfus> Nüfus   | Tarihî nüfus> %± Artış    |
| --- | --- | --- |
| 1968 | 1.985 | —     |
| 1975 | 2.869 | 5,40% |
| 1982 | 3.821 | 4,18% |
| 1990 | 4.239 | 1,31% |
| 1999 | 4.226 | −0,03% |
| 2007 | 3.826 | −1,24% |
| 2012 | 3.999 | 0,89% |
| 2017 | 3.985 | −0,07% |
Kaynak: INSEE
Montréal, Yonne

| Montréal |
| --- | --- |
Komün

  Arma 
Koordinatlar: 47°32′35″N 4°02′12″E﻿ / ﻿47.5431°K 4.0367°D﻿ / 47.5431; 4.0367
Ülke:  Fransa
Bölge: Burgonya
İl: Yonne
İdare
 • Belediye başkanı: Michel Gchweinder
Yüzölçümü
 • Toplam: 7.41 km²
Nüfus (2022)
 • Toplam: 166
Montréal, Fransa'nın kuzey kesimindeki Yonne ilinde bulunan bir komündür.
Nüfus

| Tarihî nüfus> Yıl | Tarihî nüfus> Nüfus   | Tarihî nüfus> %± Artış    |
| --- | --- | --- |
| 2022 | 166 | —     |
Kaynak: INSEE
Montholon

| Montholon |
| --- | --- |
Komün

Koordinatlar: 47°52′34″N 3°21′07″E﻿ / ﻿47.876°K 3.352°D﻿ / 47.876; 3.352
Ülke:  Fransa
Bölge: Burgonya
İl: Yonne
İdare
 • Belediye başkanı: Fernando Dias Goncalves
Yüzölçümü
 • Toplam: 50.08 km²
Nüfus (2022)
 • Toplam: 2.730
Montholon, Fransa'nın kuzey kesimindeki Yonne ilinde bulunan bir komündür.
Nüfus

| Tarihî nüfus> Yıl | Tarihî nüfus> Nüfus   | Tarihî nüfus> %± Artış    |
| --- | --- | --- |
| 1968 | 2.033 | —     |
| 1975 | 2.221 | 1,27% |
| 1982 | 2.389 | 1,05% |
| 1990 | 2.542 | 0,78% |
| 1999 | 2.608 | 0,29% |
| 2007 | 2.788 | 0,84% |
| 2012 | 2.887 | 0,70% |
| 2017 | 2.866 | −0,15% |
Kaynak: INSEE
Saint-Georges-sur-Baulche

| Saint-Georges-sur-Baulche |
| --- | --- |
Komün

  Arma 
Koordinatlar: 47°48′22″N 3°32′02″E﻿ / ﻿47.8061°K 3.5339°D﻿ / 47.8061; 3.5339
Ülke:  Fransa
Bölge: Burgonya
İl: Yonne
İdare
 • Belediye başkanı: Grégory Dorte
Yüzölçümü
 • Toplam: 9.60 km²
Nüfus (2022)
 • Toplam: 3.176
Saint-Georges-sur-Baulche, Fransa'nın kuzey kesimindeki Yonne ilinde bulunan bir komündür.
Nüfus

| Tarihî nüfus> Yıl | Tarihî nüfus> Nüfus   | Tarihî nüfus> %± Artış    |
| --- | --- | --- |
| 1968 | 1.364 | —     |
| 1975 | 2.962 | 11,71% |
| 1982 | 3.385 | 1,93% |
| 1990 | 3.186 | −0,75% |
| 1999 | 3.155 | −0,11% |
| 2007 | 3.261 | 0,41% |
| 2012 | 3.337 | 0,46% |
| 2017 | 3.230 | −0,65% |
Kaynak: INSEE
Mont-Saint-Sulpice

| Mont-Saint-Sulpice |
| --- | --- |
Komün

  Arma 
Koordinatlar: 47°57′10″N 3°37′37″E﻿ / ﻿47.9528°K 3.6269°D﻿ / 47.9528; 3.6269
Ülke:  Fransa
Bölge: Burgonya
İl: Yonne
İdare
 • Belediye başkanı: Jacky Jussot
Yüzölçümü
 • Toplam: 19.62 km²
Nüfus (2022)
 • Toplam: 783
Mont-Saint-Sulpice, Fransa'nın kuzey kesimindeki Yonne ilinde bulunan bir komündür.
Nüfus

| Tarihî nüfus> Yıl | Tarihî nüfus> Nüfus   | Tarihî nüfus> %± Artış    |
| --- | --- | --- |
| 2022 | 783 | —     |
Kaynak: INSEE
Rodrigo López (2001 doğumlu futbolcu)

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Rodrigo López Quiñones
Doğum tarihi:  12 Kasım 2001 (23 yaşında)
Doğum yeri:  Mexico City, Meksika
Boyu:  1,74 m (5 ft 8+1⁄2 in)
Mevkii:  Orta Saha
Kulüp bilgileri
Kulübü:  UNAM
Numarası:  7
Altyapı kariyeri
2019-2022:  Querétaro FC
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2022-2023 |  Querétaro FC |  31 |  (2) |
| 2023- |  UNAM |  38 |  (3) |
| Toplam |   |  69 |  (5) |
Millî takım kariyeri‡
| 2023- |   Meksika U-23 |  5 |  (1) |
| 2023- |   Meksika |  2 |  (0) |
| Toplam |   |  7 |  (1) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 26 Şubat 2025 (2025-02-26) 
Rodrigo López (d. 12 Kasım 2001), Meksikalı profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. Liga MX ekiplerinden UNAM'da forma giymektedir.
Dış Bağlantılar

WorldFootball.net'te Rodrigo López
Soccerway'de Rodrigo López (2001 doğumlu futbolcu) profili
Saint-André-en-Terre-Plaine

| Saint-André-en-Terre-Plaine |
| --- | --- |
Komün

Koordinatlar: 47°28′52″N 4°03′36″E﻿ / ﻿47.4811°K 4.06000°D﻿ / 47.4811; 4.06000
Ülke:  Fransa
Bölge: Burgonya
İl: Yonne
İdare
 • Belediye başkanı: Pascal Dubois
Yüzölçümü
 • Toplam: 14.26 km²
Nüfus (2022)
 • Toplam: 159
Saint-André-en-Terre-Plaine, Fransa'nın kuzey kesimindeki Yonne ilinde bulunan bir komündür.
Nüfus

| Tarihî nüfus> Yıl | Tarihî nüfus> Nüfus   | Tarihî nüfus> %± Artış    |
| --- | --- | --- |
| 2022 | 159 | —     |
Kaynak: INSEE
Kayabeyi, Çıldır

| Kayabeyi |
| --- | --- |
Köy

 Ardahan'ın konumu
KayabeyiKayabeyi'nin Ardahan'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ardahan
İlçe: Çıldır
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1850 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 142
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0478
İl plaka kodu: 75
Posta kodu: 75110
Kayabeyi, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Kayabeyi köyünün eski adı Çaisi'dir. Bu yer adı Gürcüce Tsaisi'den (ცაისი) değişime uğramıştır. Gürcüce "Tsa" (ცა) kelimesi gökyüzünü, yüksek yeri ifade eder. Gürcistan'ın batı kesiminde bir köyün Megrelce Tsaişi (ცაიში) adı da benzer biçimde "Tsa" (ცა) kelimesinden türemiştir. Bu yer adı Türkçeye Çayis şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Çayis (چایس) olarak geçer. Ancak Semihaşakir köyünün eski adı olan Çayistar'ın (چایستار) bazen sadece Çayis olarak yazılmış olması, iki yer adının karıştırılmasına yol açmıştır.
Çaisi köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Cavaheti'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578'de Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Gürcü kilisesi Çaisi Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.
Çaisi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre Çayis, bu tarihte Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Kenarbel nahiyesine bağlıydı. Köyde 12 Hristiyan hane bulunuyordu ve bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Köyde buğday, çavdar, arpa ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.
Çayis köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi (1877-1878) ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Çais (Чаисъ) olarak kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağıın Çıldır kazasına bağlı Tzkarostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde Çaisi'de, 110'u erkek ve 105'i kadın olmak üzere, 24 hanede 215 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 275, 1906'da 352 kişiye ulaşmıştır.
Çaisi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Çaisi köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Çayis köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çayis (چایس) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Yerliçayis" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 638 kişiden oluşuyordu. Çaisi veya Çayis  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kayabeyi olarak değiştirilmiştir. Kayabeyi köyünün nüfusu 1965 yılında 832 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 174 kişi okuma yazma biliyordu.
Kayabeyi köyünde bir Gürcü kilisesi olan Çaisi Kilisesi Orta Çağ'dan kalma bir yapı olup Osmanlı döneminde camiye çevrilmiştir. Osmanlıların 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirdiği Okoşeti (ოქოშეთი), Lori (ლორი) ve Cocorta (ჯოჯორთა) köyleri, günümüzde Kayabeyi köyünün sınırları içine yer alır. Lori Kilisesi ile Cocorta Kilisesi'nin günümüze kalıntıları ulaşmıştır.
Coğrafya

Köy, Ardahan il merkezine 62 km, Çıldır ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 142
2021: 153
2020: 161
2019: 161
2018: 165
2017: 166
2016: 167
2015: 173
2014: 167
2013: 185
2012: 192
2011: 196
2010: 190
2009: 197
2008: 199
2007: 192
2000: 221
1990: 341
1985: 591
Bal

Başlığın diğer anlamları için Bal (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Bal peteği
Kremli ve adi bal
Alınmayı bekleyen ballar
Bal, arılar tarafından çiçeklerden ve meyve tomurcuklarından alınarak yutulan nektarın arıların bal midesi denilen organlarında invertaz enzimi sayesinde kimyasal değişime uğramasıyla oluşan ve kovandaki petek hücrelerine yerleştirilen çok faydalı bir besindir. Nektar bala çevrilirken arılar sağladıkları invertaz enzimi sayesinde sakkarozu inversiyona uğratarak fruktoz ve glikoz şeklinde basit şekerlere dönüştürür ve fermantasyonun meydana gelmesini önleyecek miktarda suyunu uçururlar. Kovandaki hücrelere yerleştirilen ve üzeri mumdan bir kapakla örtülen bal arılarca sağlanan özel havalandırma sistemi sayesinde bildiğimiz tat ve kıvama gelir. Halen dünyada üretilen bal türleri kestane balı, köknar balı, monofloral bal, çiçek balı, petek balı, armut balı, dağ balı, akasya balı, çam balı, kremalı bal, okaliptüs balı ve meşe balıdır.
Hızlı üretim için Türkiye'de bal üreticilerinin yasal olarak kovan başına belli kg miktarı kadar toz şekerleri daha ucuza alıp, arılara yedirmeleri TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI tarafından kanunen yasaldır. Kış gibi soğuk ortamda marketlerde satılan ballara bakınca, az kristaleşen balda toz şeker miktarının az olduğu ya da o seride arılara toz şeker verilmediği anlamına gelir. Çok kristalleşen balda ise arıya komple toz şeker, benzeri ürünler verildiği yüzde olarak çok azının bal olduğu anlamına gelir bilgisi tamamen yanlıştır, arıyı beslemek için verilen glikoz-fruktoz şurupları balın bal olarak nitelendirilmesini zorlaştırıken aynı zamanda balın kristallenmesini önler. bununla beraber pastörizasyon ve filtrasyon işlemleri kristallenmesini önleyen başka etkenlerdir.Sanılanın aksine gerçek ve ham çiçek balı hava sıcaklıgının 10-15 C altında donma eğilimindedirler.Fakat bu kristallenme durum salgı balları(Çam, Sedir, Meşe vb) için çok daha zordur .
Balın rengi, şeker dengesi ve tadındaki farklılık tamamen toplanan nektarlardan kaynaklanır. Balın kokusunu, çiçeklerdeki aromalı uçucu yağlar verir ki bu aynı zamanda çiçeklerin kokularını veren yağdır.
Bal üretiminde ½ kg ham nektarı toplamak için 900 bin arının bir gün boyunca çalışması gerekir. Toplanan bu nektarın ise ancak bir kısmı bala çevrilebilir. Elde edilen balın miktarı getirilen nektarın şeker konsantresine bağlıdır. Bal; nem, güneş ışığı, kaynatma gibi sıra dışı bir etkiye maruz kalmadıkça bozulmaz ve zaman faktöründen etkilenmez.
Fiziksel ve kimyasal özellikleri

Kristalize olma (şekerlenme): Çam ve kestane balı dışındaki ballar (çiçek balları) soğuk ortamda biraz şekerlenir. Balın su içeriği şekerlenmeyi artırır. Şekerlenme arılara biraz şeker yedirildiği için ve polen tarafından tetiklenen kristalize olma durumudur.
Bal higroskopik bir madde olup havadan nem alma özelliğine sahiptir. Havada %58 rutubet olduğu zaman balda su miktarı %17.4 civarındadır.
Viskozite: akıcılığa karşı koyma özelliğini ifade eder. Buna "balın bünyesi" de denir. Ağır bünyeli bir balın akıcılığı yavaş yani viskozitesi yüksek olur. Viskozite balın içerisindeki su miktarıyla yakından ilgilidir.
Balın özgül ağırlığı içerisindeki su miktarı ve sıcaklığa göre değişmektedir. 20 °C de balın özgül ağırlığı 1.4225 bulunmuştur.
Kırılma sayısı: Refraktometre ile ölçülür. Sıcaklık önemli rol oynadığından bu işlemde 20 °C de yapılır ve balın içindeki su miktarı tayin edilmektedir.
Renk: Balın bir optik özelliği olan renk değişiklik gösterir. Bal renksiz durumdan koyu kırmızıya kadar değişebilir.
Balın içeriğindeki şekerin cinsine bağlı olarak ışığın sağa ya da sola kırılması söz konusudur. Bu özellik bal analizinde bala katılan bazı şekerlerin belirlenmesini sağlar.
Fiziksel ve kimyasal özellikleri > Kimyasal yapı

Genel olarak balların toplandığı değişik bitki kaynaklarına göre farklı aroma, tat, renk, yoğunluk ve kristalize sahip oldukları tespit edilmiştir. Aynı şekilde ballarda akıcılık kimyasal bileşimi, şekerler, rutubet, enzimler, vitaminler, asitler, kolloidal maddeler ve bileşimi bilinmeyen maddeler bakımından değişik oldukları bildirilmişlerdir.
Asitler: Uzun yıllar bal içerisinde sadece formik asit bulunduğu fakat analiz metotları geliştirilince asetik, bütirik, sitrik, kaproik, laktik, formik, malik, okzalik, suksiniletannik, tartarik ve velarikasidlerin varlığı tespit edilmiştir. Balın pH'sı 3,29-4,87 arasında değişmektedir.
Enzimler: Çeşitli araştırıcılar balda diyastaz veya amilaz, nikotin, invertaz, katalaz, oksidaz, fosfataz enzimlerini bulmuşlardır. Bu enzimlerin bir kısmı bitkiden gelmekte bir kısmı ise arının başındaki bezlerden salgılamaktadır.
Vitaminler: Eskiden bal içerisinde vitamin olmadığı veya çok az olduğu düşüncesi hakimdi fakat kimyasal ve biyolojik araştırma metotları geliştirildikten sonra bal içerisinde çeşitli miktarda, tiamin, riboflavin, askorbik asit, piridoksin, pantotenik asit, niasin ve az miktarda biotin, folik asit tespit edilmiştir.
Mineraller: Bal içerisindeki minerallerin miktarı %0,02 ile %1,0 civarındadır. Bu minareller Potasyum, klor, kükürt, kalsiyum, sodyum, fosfor, magnezyum, silisyum, demir, mangan ve bakır'dır. Bunlar içerisinde potasyum, kalsiyum ve fosfor fazla bulunmaktadır.
Proteinler: Çeşitli araştırmacılar bal içerisinde az miktarda albuminoidlerin ve protein yapı taşları durumunda olan amino asitlerin olduğunu tespit etmişlerdir.
Besin olarak kullanımı

| --- | --- |
Besin değeri
Enerji 1270 kJ (300 kcal)
Yağ: 0 g
Protein: 0.3 g
Su: 17.10 g
Riboflavin (Vit. B2): 0.038 mg (%3)
Niyasin (Vit. B3): mg (%İfade hatası: Tanınmayan "{" noktalama karakteri.)
Pantotenik asit (Vit. B5): mg (%İfade hatası: Tanınmayan "{" noktalama karakteri.)
B6 vitamini: 0.024 mg (%2)
C vitamini: 0.5 mg (%1)
Kalsiyum: 6 mg (%1)
Demir: 0.42 mg (%3)
Fosfor: 4 mg (%1)
Potasyum: 52 mg (%1)
Sodyum: 4 mg (%0)
Çinko: 0.22 mg (%2)
USDA Veritabanı girişine Tam Bağlantı   Oranlar yetişkinler için alınması önerilen oranlardır.
Balın ilk akla gelen özelliği tatlı olmasıdır. Bunun sebebi balın içindeki üç şekerdir. Glikoz (dekstroz; %34), sakkaroz (%2) ve fruktoz (levuloz; meyve şekeri %40) bundan başka balın %17'si su geri kalan %7'lik bölümü ise demir, sodyum, kükürt, magnezyum, fosfor, polen, manganez, alüminyum, gümüş, albumin, dekstril, azot, protein ve çeşitli asitlerden oluşur. Balın kalitesini ise bu %7'lik karışım belirler.
Ayrıca bal içerisinde onbeş şeker tespit edilmiş olup bunlardan bazıları şunlardır: fruktoz, glikoz, sakkaroz, maltoz, izomaltoz, erloz, kestoz, melezitoz ve rafinozdur. Genel olarak fruktoz şekeri diğerlerinden farklıdır.
Balı bildiğimiz şekerden ayıran çok önemli bir fark vardır. Şeker ancak sindirim sisteminde değişime uğradıktan sonra kana karışırken bal sindirime gerek olmadan çok süratli bir şekilde kana karışır.[kaynak belirtilmeli] Ilık su ile karıştırılan balın birkaç dakika içinde vücuda enerji verdiği tespit edilmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Bozulma: Olgunlaşmış bal su içeriğinin düşük olması nedeniyle ozmotik olarak bakteri üremesine ve bozulmaya karşı dirençli iken olgunlaşmadan hasat edilen ballarda bu özellik bulunmaz bu ballar ekşir.
Besin olarak kullanımı > Toksikoloji

Bal şekerinin hiçbir ön işleme girmeden kana karışabilmesi bal tüketiminin çok daha dikkatli yapılmasını, kan şekerinin ani yükselmelerinin yol açacağı sonuçlar açısından gerekli kılmaktadır. Ayrıca kan şekerinin yüksek olmasının uzun dönemde de sağlık üzerine olumsuz sonuçlarının olduğu unutulmamalıdır.
Arının yaşadığı çevre ve bir toplayıcı olması dolayısıyla çevre kirliliği etkileri arı ürünlerine de yansır. Bu maddelerin biriktiği başlıca arı ürünü balmumudur. Ayrıca arıcılıkta kullanılan dezenfektanlar, parazit-böcek ilaçları, arının yayıldığı alanda yapılan tarımsal faaliyetlere ait ilaçlamalara ait kalıntıların insan sağlığı üzerinde uzun ve kısa dönem etkileri bulunabilir.
Deli bal Karadeniz bölgesinin orman gülü bitkisinin yaygın olduğu bölgelerinde arı yetiştiricilerinin ürettiği zehirli bir bal çeşididir ve ılımlı miktarlarda tüketimi bile kullanıcılarda sağlık sorunlarına yol açabilir.
Bal 1 yaşın altındaki bebeklere verilmemelidir.
Bal içeriğinde bulunan değişik protein ve polenler duyarlı kişilerde sağlık sorunlarına yol açabilir.
Sağlık üzerine etkileri

Arı balı en az 3000 seneden beri birçok rahatsızlığın tedavisinde kullanılmıştır. Bal eski Yunan, Mısır, hint ve Çin tıbbında kullanılmış, eski dönemlerdeki mitolojik kitaplarda da şifa olarak nitelenmiştir.
Alerjiler:
Bal mevsimsel alerjiler için önerilmiş, ancak mevsimsel rinosinüzitlerde etkisiz bulunmuştur.
Yanık tedavisinde:
Balın yanık tedavisinde faydalı olabileceğine yönelik bazı zayıf kanıtlar bulunmaktadır.
Ven yaraları: Bal veya bal ürünlerinin ven yaralarının tedavisinde kullanımını destekleyen bulgular bulunmamaktadır.
Yara ve yanık tedavisindeki bu etkiler balın antiseptik/antimikrobiyal, ozmotik, hidrojen peroksit ve asiditesine bağlı bakteriyel gelişimi önlemesine bağlanmıştır. Bal temel olarak iki monosakkaritin yoğunlaşmış bir karışımıdır. Bu karışımda su etkisi az olduğu için yani su moleküllerinin çoğunluğu monosakkaritlere bağlı oldukları için mikroorganizmaların hayatta kalmasını sağlayacak nemden ve sudan yoksundur. Böylelikle balda hiçbir mikroorganizma canlı kalamaz. Bunun içindir ki bal, asırlardır yanık, yara ve deri ülserlerini iyileştirmek için kullanılmıştır.
Antimikrobiyal etki: Balın yüksek şeker oranı, hipertonositesini artırdığı için etrafındaki bakterilerin suyunu hipertonik alana çekip bakteri hücrelerinin büzüşmesini sağlar. Bir antiseptik olarak balın metisiline dirençli Staphylococcus aureus (MRSA) gibi dirençli bakterilere karşı etkili olabileceğini savunan araştırmalar mevcuttur.[kaynak belirtilmeli] Bal içindeki hidrojen peroksit, tıbbi olarak kullanılan hidrojen peroksite üstündür.[kaynak belirtilmeli] Balın içindeki hidrojen peroksit faal hale sulandırma sonucunda gelir. Yani, bal yara üzerine sürüldüğünde hidrojen peroksit yavaşça vücut sıvıları tarafından sulandırılarak etkili hale geçer. Hem yavaş olarak etkinlik kazanması hem de tıbbi hidrojen peroksitten daha düşük bir yoğunlukta bulunması balın mikropları öldürüp vücudun hücrelerinin zarar görmemesini sağlar.
Bal pH'ı 3,2 ila 4,5 arasında olduğu için enfeksiyondan sorumlu bakterilerin çoğalmasını önler.[kaynak belirtilmeli]
Öksürük: Balın çocuklara öksürüğü önlediğine yönelik küçük kanıtlar bulunmaktadır. Akut ve kronik öksürüklerde kullanılmasını veya kullanılmamasını destekleyen güçlü kanıtlar bulunmamaktadır.
Kanser:
Bal kanser tedavisinde de önerilmiştir. Laboratuvar şartlarında kanser hücrelerini yok ettiği görülen balın kanser tedavisinde faydalı olduğu kanıtlanamamıştır.
Önleyici etkiler: Bal içinde birçok polifenol yani doğal antioksidan olarak işlev gören madde barındırdığı için uzun dönem tüketimi sonucu kanseri önlediği, zararlı oksijen radikallerini zararsız hale getirdiği ileri sürülmektedir.[kaynak belirtilmeli]
İmmün sistem: İmmün sistemi baskılanmış kişiler bakteriyel veya fungal risk dolayısıyla bal kullanmamalıdırlar.
Üretim > Balın Toplanması

Bal, yabani arı kolonilerinden veya evcilleştirilmiş arıların kovanlarından toplanır. Ortalama bir kovandan yılda yaklaşık 29 kilogram (65 lb) bal alınır.
Yabani arı yuvaları bazen bir honeyguide kuşu takip ederek bulunur.
Bir kovandan güvenli bir şekilde bal toplamak için, arıcılar genellikle bir duman veren kullanarak arıları yatıştırır. Duman, bir beslenme içgüdüsünü tetikler (olası bir yangından kovanın kaynaklarını koruma girişimi), onları daha az agresif hale getirir ve arıların iletişim kurmak için kullandıkları feromonları gizler. Petek kovandan çıkarılır ve bal, ezilerek veya bir bal çıkarıcı kullanılarak kovandan çıkarılabilir. Bal daha sonra genellikle balmumu ve diğer kalıntıları gidermek için süzülür.
Çıkarılabilir çerçevelerin icadından önce, hasadı gerçekleştirmek için arı kolonileri genellikle kurban edilirdi. Hasatçı, mevcut tüm balı alacak ve bir sonraki baharda tüm koloniyi değiştirecekti. Çıkarılabilir çerçevelerin icadından bu yana, hayvancılık ilkeleri çoğu arıcının, koloni arılarının kışı atlatmak için ya kovana biraz bal bırakarak ya da şekerli su veya kristal şeker (genellikle "şeker tahtası" şeklinde) gibi bir bal ikamesi yeterli depoya sahip olmasını sağlamaya yönlendirdi. Kışı atlatmak için gereken yiyecek miktarı, arıların çeşitliliğine ve yerel kışların uzunluğuna ve şiddetine bağlıdır.
Birçok hayvan türü, vahşi veya yerli bal kaynaklarına çekilir.
Üretim > Dünya'da bal üretim miktarları

| Ülke | Üretim (ton) |
| --- | --- |
 Çin: 444,100
 Türkiye: 109,331
 Kanada: 80,345
 Arjantin: 78,927
 İran: 75,463
 ABD: 71,179
Dünya: 1,852,598
Kaynak: FAOSTAT
2019'da küresel bal üretimi 1,9 milyon ton idi ve Çin dünya toplam üretiminin %24'ü ile liderdi (tablo). Diğer büyük üreticiler ise Türkiye, Kanada, Arjantin ve İran idi.
Tarihçe

Bal toplamanın tarihi, bal arısının evcilleştirilmesinden çok daha önce başlamıştır; bu geleneksel uygulama bal avcılığı olarak bilinmektedir. İspanya'nın Valensiya kentindeki bir mağarada bulunan ve en az 8.000 yıl öncesine tarihlenen bir Mezolitik kaya resmi, yabani bir arı yuvasından bal ve petek toplayan iki bal toplayıcısını tasvir etmektedir. Bilinen en eski bal kalıntıları Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattının inşası sırasında Gürcistan'ın Borcomi kentinde bulundu. Arkeologlar, 4.700 ila 5.500 yıl öncesine ait antik bir mezarda ortaya çıkarılan kil kapların iç yüzeyinde bal kalıntıları buldular. Antik Gürcistan'da, öbür dünyaya yolculuk edeceğine inanılan kişi ile birlikte çeşitli bal, ıhlamur, dut ve çayır çiçeği türleri de gömülürdü.