stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
NGC 4429

NGC 4429 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 53 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir merceksi gökada. Wilhelm Herschel tarafından 15 Mart 1784 tarihinde keşfedilmiştir.
Gökada, Başak kümesi üyesidir ve bir yıldız diski tarafından çevrelenmiş merkezi bir şişkinliği sergileyen merceksi gökadalara iyi bir örnektir.
NGC 4522

NGC 4522 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 100 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. John Herschel tarafından 18 Ocak 1828 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 4522, şu anki süreç içinde gaz içeriğinin soyulmakta olmasıyla bu tip sarmal gökadalar için olağanüstü bir örnektir. Gökada, Başak kümesi'nin bir parçasıdır. Hubble Uzay Teleskobu tarafından elde edilen fotoğrafta NGC 4522'den soyulan gazda birkaç yeni oluşmuş yıldız kümesi görülmektedir.
NGC 454A

NGC 454A, Anka takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 154 milyon ışık yılı uzaklıkta  bulunan bir düzensiz gökada. 5 Ekim 1834 tarihinde John Herschel tarafından keşfedilmiştir. Gökada, NGC 454B ile etkileşim halindedir ve bu etkileşim sonucunda her ikisinin de şekilleri oldukça bozulmuştur.
NGC 4051

NGC 4051, Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunan bir çubuklu sarmal gökada. William Herschel tarafından 6 Şubat 1788 tarihinde keşfedilmiştir. Merkezi içerisinde süper büyük kütleli bir kara delik bulunmaktadır.
Gökada grup bilgisi

NGC 4051, Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunan ve 50'den fazla gökada içeren M109 Grubu'nun güney bölümünün bir üyesidir. Grubun en parlak gökadası sarmal gökada M109'dur.
Hidrotermal baca

Hidrotermal baca, jeotermal ısıya sahip suyun salındığı bir deniz tabağı yarığıdır.
Hidrotermal baca
Oluşumu

Dünya ergimiş magma yapısı gereği sürekli hareket halindedir. Kıtalar adeta ergimiş magma üzerinde yüzercesine hareket ederler. Ayrıca okyanus tabanlarında da yerin altından gelen bu yüksek basıncın etkisiyle uzun yarıklar boylu boyunca uzanırlar. Bu yarıklardan sürekli olarak yerin altından gelen hidrojen (H2), metan (CH4), hidrojen sülfür (H2S), karbondioksit (CO2), hidrojen siyanür (HCN), formaldehit (HCHO), azot (N2), kükürt dioksit (SO2) gazları çıkmaktadır. Bu yarıklardan giren su, 1200 °C lik sıcaklıkta erimiş hâlde bulunan kayalar (magma) tarafından ısıtılır. Isınan su basıncın etkisiyle magmadaki Fe, Ni, Mn, Cu gibi metal iyonlarını, silisyum silikatlı, kalsiyum karbonatlı, demir sülfürlü ve bakır sülfürlü mineralleri bu yarıklardan suyun iç yüzeyine doğru fışkırtırlar. Okyanusal levha yanlara doğru zıt yönde itilerek birbirinden uzaklaşmaya başlar ve burada meydana gelen boşluğu doldurmak için aşağıdan genç litosfer soğuyarak sırtın iki yanında büyümeye devam eder. Bu olay okyanus ortası sırtları oluşumuna neden olur. Fışkıran bu mineraller sıcaklığın etkisiyle anında çökelir ve zamanla birikerek hidrotermal bacaları oluştururlar. Demir sülfür, bakır sülfür ve karbonatlı yapılardan oluşmuş bu bacalarda çok küçük mikro odacıklar yer almaktadır.
Özellikleri

Bu hidrotermal bacaların iç kısımlarında sıcaklık ortalama 350-400 °C arasındadır. Ağız kısımlarında ise ortalama 150 °C dolaylarındadır. Normalde 100 °C de kaynayan su, derinliğin sebep olduğu basınç yüzünden bu kadar yüksek sıcaklıkta bile kaynayamaz. 20 metreyi bulan bacalar var. Yukarı doğru çıktıkça daha çok çözünüyor bu nedenle de hortum gibi bir görüntüsü oluyor. Siyah ve beyaz dumanlı olarak ikiye ayrılıyorlar. Siyah dumanlı olanların içinde yüksek miktarda sülfid veya sülfür mineralleri var. Siyah renkte olmasının nedeni çözülmüş maddelerin çökmüş küçük zengin metal parçalar. Onların yoğunlaşmasıyla da duman oluşuyor. Siyah duman rengine sahip olan bacaların oluşturduğu rüzgarlar en az 300 derecedir. Beyaz renk dumana sahip olanların da baryum, kalsiyum, silikon gibi açık renkli minerallerin bulunması. Beyaz renk dumana sahip olanların siyah dumana sahip olanlara göre daha düşük bir derecesi vardır. Duman çıkmasının nedeni sıcaklık farkıdır. Su sıcaklığı 2 derece iken bacanın içindeki sıcaklık 350 derece civarındadır. Ayrıca asit, oksijen çabuk değişime uğraması da duman oluşumuna ortam hazırlar.
Yaşam\ekosistem

Bu derinliklerde bu ortama çok iyi uyum sağlamış derin su yengeçleri, karides türleri, denizyıldızları, kemosentetik bakteriler, boyları 3 metreyi bulan dev solucanlar ve önceden hiç rastlanmayan derin su balıkları yaşamaktadır. Buradaki hayat türüyle ilgili bilinmesi gereken önemli bir özellik vardır. Burada hayat fotosenteze değil kemosenteze dayalıdır. Fotosentez güneş ışığına dayanan bir reaksiyondur. Oysa bu kadar derinlere güneş ışığının erişmesi imkânsızdır ve zifiri karanlıktır.
Bu ortamda konunun başında bahsettiğimiz beslenme piramidinin en altında kemosentetik bakteriler bulunur. Bunlar bacalardan sıcak suyla fışkıran karbondioksit ve hidrojen sülfür elementiyle beslenirler. Kemosentez, bakterilere enerji sağlayan ve kimyasallara dayanan reaksiyonun adıdır. Diğer canlılar da bu bakterileri yiyerek enerji elde ederler. Bu keşfin ardından birçok bilim kuruluşu harekete geçerek yaşamın kökenini buralarda daha çok aramaya başlamışlardı. Bugün aralarında NASA, ESA, Harvard, Cambridge, Oxford, Science gibi birçok saygın üniversite ve bilim kuruluşu yaşamın bu hidrotermal bacalar etrafında başladığını düşünmektedir. Hatta NASA, bu hidrotermal bacaların evrende herhangi bir yıldızın çevresinde dönen gezegende ya da uydu üzerinde de oluşmuşsa hayatın orada da başlamış olabileceğini vurgulamaktadır.
Bacalarda çok sayıda kemosentetik bakteri bulunur. Bunun dışında yengeçler, karidesler, tüp solucanları (boyları 3 metreye ulaşabilir), hiç görünmeyen dip balıkları (engerek balığı), farekuyruklugiller)..) da sayıca fazladır. Bu organizmaların çoğu açık kırmızı dokular bulundurur. Bu dokuların etken maddesi de hemoglobindir. Hemoglobini sudaki oksijeni açığa çıkarmak/oksitlenme için kullanırlar. Solucanların içinde barınan kemosentetik bakteriler kendilerine ve içinde bulundukları canlıya yetecek kadar besin üretir. Geri kalan çoğu tür etçil olarak beslenir.
Beyaz duman
Siyah duman
Bazı delikleri yoğun fauna tarafından çevrili
NGC 4526

NGC 4526 veya NGC 4560, Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir merceksi gökadadır. William Herschel tarafından 13 Nisan 1784 tarihinde keşfedilmiştir. Gökada içinde SN 1994D ve SN 1969E süpernovaları gözlenmiştir.
NGC 4555

NGC 4555 Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde yaklaşık 300 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir eliptik gökadadır. William Herschel tarafından 6 Nisan 1785 tarihinde keşfedilmiştir.
İki gök bilimci Chandra X-ışını teleskopunu kullanarak gökadanın, içindeki yıldızlar ve gazın kütlesinden 10 kat daha büyük kütlede bir karanlık madde halesiyle çevrili olduğunu belirlediler. Kanıt ise, gökadayı çevreleyen ve çapı 400.000 ışık yılına ulaşan 10 milyon derece sıcaklıktaki dev gaz bulutu. Araştırmacılara göre bu sıcaklıktaki bir gazın uzaya dağılmasını, ancak belirlenen kütledeki bir karanlık madde kütlesinin çekimi engelleyebilir. Bu bulgu, eliptik gökadaların çevresinde karanlık hale bulunmadığı görüşüne temel oluşturan optik gözlem sonuçlarıyla çelişmektedir.
NGC 4274

NGC 4274 Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 44 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. William Herschel tarafından 17 Nisan 1784 tarihinde keşfedilmiştir.
Süpernova

7 Kasım 1999'da gökada içerisinde, Tom Boles tarafından tip II süpernova Sn 1999ev keşfedilmiştir.
NGC 4567 ve NGC 4568

| NGC 4567 ve NGC 4568 |
| --- | --- |
Siyam ikizleri; NGC 4567 (üst) ve NGC 4568 (alt)
Gözlem verisi (Dönem J2000)
Takımyıldız: Başak
Sağ açıklık (α): 12sa 36d 34.3s
Dik açıklık (δ): +11° 14′ 17″
Galaksi sınıfı: SA(rs)bc / SA(rs)bc
Görünür büyüklük (V): 11.3
Mutlak büyüklük (V): -13.3
Yüzey parlaklığı (SB): 13.2
Boyut: 4.6' × 2.1'
Özellikler
Kırmızıya kayma (z): +0,007585
Helyo dikey hız ( v_{r}): +2274 km/sn
Mesafe: 120 mIy
Katalog belirtmeleri
IRAS 12340+1130 • 2MASX J12363270+1115283 • MCG +02-32-151 • PGC 42064 • UGC 7777 • VCC 1673 • ZWG 70.189 • VV 219a  • VCC 1673 • VPC 1058 • KPG 347a

  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam
NGC 4567 ve NGC 4568 (ayrıca Siyam İkizleri veya Kelebek Gökadaları takma adlarıyla da bilinirler), Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 120 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir gökada çifti. Her ikisi de Friedrich Wilhelm Herschel tarafından 1784 yılında keşfedilmiştir. Başak kümesi'nin parçalarıdırlar. Sadece bir tane süpernova (SN 2004cc) gözlemlenmiştir.
Bu gökadalar çarpışma ve birleşme süreci içindedirler.
NGC 4696

NGC 4696, Erboğa takımyıldızı yönünde yaklaşık 150 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir eliptik gökadadır. James Dunlop tarafından 7 Mayıs 1826 tarihinde keşfedilmiştir.
Takımyıldızla aynı adı taşıyan büyük ve zengin Erboğa kümesi'nin en parlak üyesidir.  Gökada, küme içerisinde bulunan pek çok cüce eliptik gökada ile kuşatılmıştır.
NGC 4654

NGC 4654 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 52 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. Wilhelm Herschel tarafından 12 Nisan 1784 tarihinde keşfedilmiştir. Gökada, Başak kümesi üyesidir.
NGC 4666

NGC 4666 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 46 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. Başak II Grupları'nın bir üyesi olan gökada, William Herschel tarafından 22 Şubat 1784 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 4666, çok güçlü yıldız oluşumları ve süpernova patlamalarının yarattığı kuvvetli rüzgâr etkisiyle dışarı doğru akan, alışılmadık gaz yapısıyla dikkat çekici bir gökadadır. Başlıktaki fotoğrafın sol alt bölümünde görülen NGC 4688 de dahil olmak üzere yakınındaki diğer gökadalarla etkileşim halinde olduğu düşünülmektedir.
NGC 4725

NGC 4725, Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde yaklaşık 40 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. William Herschel tarafından 10 Nisan 1785 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 4866

NGC 4866 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 100 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal gökada. Wilhelm Herschel tarafından 14 Ocak 1787 tarihinde keşfedilmiştir. Gökada, Başak kümesi üyesidir.
NGC 491

NGC 491, Heykeltıraş takımyıldızı yönünde yaklaşık 160 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. John Herschel tarafından 25 Eylül 1834 tarihinde keşfedilmiştir. Yakınında NGC 491A olarak kataloglanan başka bir çubuklu sarmal gökada daha vardır.
NGC 4939

NGC 4939 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 130 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir eliptik gökada. William Herschel tarafından 25 Mart 1786 tarihinde keşfedilmiştir. NGC 4939, bir Seyfert-2 türü etkin gökadadır ve sarmal kolları olağanüstü şekilde ince ve uzundur.
NGC 5084

NGC 5084 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 80 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir merceksi gökada. William Herschel tarafından 10 Mart 1785 tarihinde keşfedilmiştir. Gökada, Başak II Grupları'nın bir alt-grubu olan NGC 5084 Grubu üyesidir ve LINER çekirdeğe sahip olduğu düşünülmektedir.
NGC 5084, yaklaşık 250 milyon ışık yılı çapıyla tüm Başak kümesi içerisindeki en büyük gökadalardan biridir ve bizim gökadamızdan en az 10 kat daha büyüktür.
NGC 4845

NGC 4845 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 70 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal gökada. Wilhelm Herschel tarafından 24 Şubat 1786 tarihinde keşfedilmiştir. Gökada, Başak II Grupları içindeki NGC 4753 altgrubu üyesidir.
NGC 4921

NGC 4921 Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde Saç Kümesi'nin içinde ve Dünya'dan yaklaşık 320 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir çubuklu sarmal gökada. William Herschel tarafından 11 Nisan 1785 yılında keşfedilmiştir.
Gökadanın çubuk yapısında bir çekirdeği vardır ve çevresinde yeni oluşan sıcak mavi yıldızları içeren bir toz halkası bulunur. Dış kısmı olağandışı ve pürüzsüz, zayıf sarmal kollardan oluşur.
1976'da Kanadalı gök bilimci Sidney Van den Bergh, çok düşük yıldız oluşum oranı yüzünden gökadayı "kansız" olarak nitelendirmiştir. Şöyle not almıştı "olağanüstü düşük yüzey parlaklığı ve çok yayılmış sarmal kolları var". Buna rağmen Saç Kümesi'ndeki en parlak sarmal gökadadır.
4 Mayıs 1959'da Palomar Gözlemevi'inden M. L. Humason bir süpernova patlaması gözlemledi. Gökada merkezinin oldukça uzağında ortaya çıktı ve 18.5 kadir büyüklüğe ulaştı. Işık eğrisi, Büyük Macellan Bulutu'nda bulunan süpernova SN 1987a'ya olan benzerliği kanıtlamıştır.
NGC 5204

| NGC 5204 |
| --- | --- |
NGC 5474
Gözlem verisi (Dönem J2000)
Takımyıldız: Büyük Ayı
Sağ açıklık (α): 13sa 29d 36.51s
Dik açıklık (δ): +58° 25′ 07.4″
Galaksi sınıfı: SA(s)m HII
Görünür büyüklük (V): +11.1
Yüzey parlaklığı (SB): 13,9
Boyut: 5′ × 3′
Özellikler
Kırmızıya kayma (z): (+670 ± 3) ∙ 10-6
Helyo dikey hız ( v_{r}): +201 ± 1 km/s
Mesafe: 14,51 ∙ 106 Iy
Katalog belirtmeleri
GC 3579 • H 4.63 • h 1625 IRAS 13277+5840 • MCG +10-19-78 • PGC 47368 UGC 8490 • ZWG 294.39 •

  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam
NGC 5474 Büyük Ayı takımyıldızı bölgesinde bulunan sarmal gökada. Frederick William Herschel tarafından 24 Nisan 1789 tarihinde keşfedilmiştir ve M101 Grubu'nun bir üyesidir.
NGC 4559

NGC 4559 Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde yaklaşık 30 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal galaksi. William Herschel tarafından 11 Nisan 1785 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 5078

| NGC 5078 |
| --- | --- |

Gözlem verisi (Dönem J2000)
Takımyıldız: Suyılanı
Sağ açıklık (α): 13sa 19d 50.0s
Dik açıklık (δ): -27° 24′ 36″
Galaksi sınıfı: SA(s)a
Görünür büyüklük (V): +11.8
Yüzey parlaklığı (SB): +13,2
Boyut: 4′.0 × 1′.9
Özellikler
Kırmızıya kayma (z): (7232) ∙ 10-6
Helyo dikey hız ( v_{r}): +2168 km/sn
Mesafe: 94 MIy
Katalog belirtmeleri
NGC 5078, ESO 508-48, MCG -4-32-1, AM 1317-270, PGC 46490, IRAS13170-2708

  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam
NGC 5078, Suyılanı takımyıldızı bölgesinde yaklaşık 94 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal gökada. NGC 5746 ile benzer bir yapıdadır.
NGC 526B

NGC 526B, Heykeltıraş takımyıldızı yönünde yaklaşık 241 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir merceksi gökada. John Herschel tarafından 1 Eylül 1834 tarihinde keşfedilmiştir. Yakınındaki bir başka merceksi gökada NGC 526A ile bir gökada çifti oluştururlar.
NGC 5307

NGC 5307 Erboğa takımyıldızında bulunan gezegenimsi bulutsu. John Herschel tarafından 15 Nisan 1836 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 5331-1

NGC 5331-1 Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 437 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal gökada. William Herschel tarafından 13 Mayıs 1793 tarihinde keşfedilmiştir. NGC 5331-1, NGC 5331-2 ile etkileşim halindedir ve bir gökada çifti oluştururlar.
NGC 5506

NGC 5506 Başak takımyıldızı yönünde bulunan bir sarmal gökada. William Herschel tarafından 15 Nisan 1787 tarihinde keşfedilmiştir. Gökada, Başak II Grupları'nın bir alt-grubu olan NGC 5506 Grubu üyesidir ve etkin bir çekirdeğe sahiptir.
NGC 5364

| NGC 5364 |
| --- | --- |
NGC 5364
Gözlem verisi (Dönem J2000)
Takımyıldız: Başak
Sağ açıklık (α): 13sa 56d 12s
Dik açıklık (δ): +5° 0′ 52″
Galaksi sınıfı: SA(rs)bc pec  HII
Görünür büyüklük (V): 10,4
Görünür büyüklük (B): 11,2
Yüzey parlaklığı (SB): 13,9
Görünür boyut (V): 6′.8 × 4′.4
Özellikler
Grup veya küme: NGC 5364 Grubu
Kırmızıya kayma (z): 0.004140
Helyo dikey hız ( v_{r}): 1241 ± 4 km/sn
Mesafe: 67,51 MIy (20,7 Mpc)
Katalog belirtmeleri
NGC 5364, NGC 5317, UGC 8853, MCG 1-36-3, CGCG 46-9, IRAS 13536+0515, PGC 49555

  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam
NGC 5364 (NGC 5317), Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 67,51 MIy (20,7 Mpc)uzaklıkta yer alan ve tam karşıdan görülen bir çubuksuz sarmal gökada. William Herschel tarafından 2 Şubat 1786 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 5466

NGC 5466 Çoban takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 51,800 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir küresel yıldız kümesi. William Herschel tarafından 17 Mayıs 1784 tarihinde keşfedilmiştir.
NGC 4833

NGC 4833 Sinek takımyıldızı yönünde bulunan bir küresel yıldız kümesi. Abbe Lacaille tarafından 1751-1752 yılları arasında Güney Afrika'da yaptığı gözlemler sırasında keşfedilmiş ve 1755 yılında kataloglanmıştır.
Galâksi düzleminin tozlu bir bölgesinde kısmen saklı durumdadır.
Harput Ermenileri

| Խարբերդահայեր |
| --- | --- |
Osmanlı askerleri eşliğinde Harput'tan Mezire (günümüzde Elazığ) yakınındaki bir hapishaneye doğru sürülen Ermeniler, Nisan 1915
 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye (Elazığ, Diyarbakır, Malatya, Erzincan, Bingöl, Tunceli), Suriye, Irak, Ermenistan, Amerika Birleşik Devletleri
Diller
Ağırlıklı olarak Ermenice, İngilizce, Türkçe, Arapça
Din
Hristiyanlık
Harput, asırlardır büyük çoğunluğunu Ermeniler'in oluşturduğu azınlıklara yurt olmuştur. Bölgeye muhtemelen M.Ö. 6. Yüzyıl civarlarında yerleşen Ermeniler bölgenin Arap ve Türk müslümanlarca alınmasından sonra onların bir tebaası olarak yaşadılar. Kendilerine ait din ve kültürleriyle Elazığ'da derin izler bıraktılar. 1915 Ermeni Kırımı sırasında Tehcir Kanununun çıkmasıyla Suriye'nin kuzeyine ve ABD'ye zorunlu göçe tabi tutulan Harput'lu Ermeniler, günümüz Modern Türkiye'sinde hiçbir etnik baskı görmeden hayatlarını sürdürmektedirler.
İslam öncesi tarihi

Ermeniler'in Anadolu'nun doğusuna yerleşmesi ve ilk devletlerini kurması M.Ö. 6. ve 5. yüzyıl civarlarında olmuştur. M.Ö. 6. yüzyılda kuzeydoğu Anadolu'da Medler'e tabi olarak küçük bir beylik kuran Ermeniler, Medler'in kültür ve dinlerini de benimsemişlerdir. II. Kiros'un bu bölgede hakimiyet kurmasıyla Persler'e tabi olarak Doğu Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde dağınık yaşamışlardır. M.Ö. 500'li yılların son çeyreğinde de burada Büyük ve Küçük Ermenistan adlarıyla iki krallık kurmuşlardır. Harput, Küçük Ermenistan sınırları içindeydi. Harput Ermenilerinin de bu dönemden beri burada yaşadığı anlaşılıyor.
Nüfus

Harput'un Osmanlı idaresine geçtikten sonraki 1518 yılına ait tahrirden önceki nüfus yapısına dair bilgi yoktur. Bu ilk tahrirde 2.287, 1523'te 3.630, 1566'de ise 6.190 gayrimüslim kaydedilmiştir. 1518 tahririnde gayrimüslüm mahalleleri Norsis, Sinabud, Gürcü Bey ve Şehroz olmak üzere dörtttür. 1691 tahririnde Müslüman nüfus gibi gayrimüslim nüfus da azalmış 1.812'ye düşmüştür. Buna bağlı olarak mahalleler de Şehroz, Gürcü Bey ve Sinabud olmak üzee üçe düşmüştür. 19. yüzyıın ilk yarısında nüfus yine artış göstermiş bu dönemde Çelebi ve Asuri mahalleleri de kaydedilmiştir. 1906 yılında Osmanlının en son yaptığı nüfus sayımına göre Harput'un merkez nüfusu 15.000, bunun 9000 kişilik kısmı müslüman çoğunlukla Türk, 6000 kişi gayrimüslim çoğunlukla Ermenilerden oluşmaktaydı. Merkezinden başka köylerde de önemli miktarda gayrimüslim nüfus yaşamaktaydı ki bu gayrimüslim nüfusun ağırlıklı kısmını Ermeniler oluşturmaktaydı. Bazı köylerin ilk yerleşen halkının Ermeni olmasından ötürü bu köyler Ermeni isimleri almışlardır. Günümüzde de Elazığ'da bu köyler eski Ermeni isimleriyle adlandırılır.
Kırım öncesi

Harput'ta asırlarca Müslüman halkla sorunsuz yaşayan ve herhangi etnik bir sorun yaşamayan Ermeniler, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yükselişe geçen Ermeni milliyetçiliğinin sebep olduğu karışıklıklardan etkilenmişlerdir. Özellikle 20. yüzyılın başında kurulan Ermeni Hınçak ve Taşnak milli teşkilatları bölgedeki Ermeni halkın üzerinde milliyetçiliği ve ayrılıkçı duyguları artırdı. Bu teşkilatların nihai hedefi Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurmaktı. 93 Harbinden yenik çıkan Osmanlı, Ruslar'ın dayatmasıyla azınlıkların çoğunlukta olduğu bölgelerde azınlıkların sorunlarına yönelik düzenlemeler yapmayı taahhüt etmiştir. Bölgedeki Ermeni milliyetçisi teşkilatlar da Osmanlı hükûmetinin bu konuda çalışma yapmadığını bahane ederek özellikle 1890 yılından sonra Doğu Anadolu'daki Ermeni halkın yaşadığı yerlerde propaganda ve silahlı isyan hareketlerine başladılar. Bu çalışmalar neticesinde 1895 yılında Harput'ta da Ermeniler huzursuzluk çıkarmaya yönelik faaliyetlere başladılar. İlk isyan 15 Eylül 1895'te o yıllarda Harput'a bağlı olan Eğin'de çıkmıştır. Bu nahiyede çıkan isyan kısa sürede batırılmış, silahlı isyancıların çoğunluğu öldürülmüştür. 4-7 Kasım 1895 tarihlerinde Malatya'da çıkan silahlı isyan da bastırılmış, askerin yanı sıra yerli halkın da olaylara karışmasıyla beş yüzden fazla kişi ölmüştür.
1891 yılından beri Harput Ermenileri arasında propaganda faaliyetlerini yürütün Hınçak teşkilatının Harput'ta bir şubesi bulunuyordu. 1895 yılında şehirde bulunan teşkilat mensupları halkı kışkırtmaya ve gerginlik yaratmaya başladılar. 7 Kasım 1895 tarihinde şehre bağlı Kesrik köyünde (şimdi Kızılay mahallesi) Ermenilerle Müslümanlar arasındaki bir asayiş olayıyla çatışmalar başladı. Askerin yatıştırdığı bu halk arasındaki çatışmada 30 Ermeni ve 10 Müslüman Kürt ölmüş, Ermenilerin dükkan ve malları yağmalanmıştır. Olayı haber alan Kürtler tekrar Kesrik'e gelerek Ermenilere saldırdılar ev ve dükkanlarını yaktılar. Bu çatışmada da 90 Ermeni ve 15 Kürt ölmüştür. Olaylar daha sonra çevre köylere nihayetinde de 10 Kasım'da Harput şehir merkezine taşınmıştır. Harput'taki Ermeniler ile Kürtler arasında çatışma çıkmış, Ermeni mülkleri ateşe verilmiş 27 Ermeni bu olaylarda hayatını kaybetmiştir. Asker Harput'tan Kürtleri çıkartarak olayları yatıştırmıştır.
Kırım öncesi > Misyonerler

Bu dönem Hristiyan misyonerlerin de bölgede faaliyetlerini artırdığı zamana denk gelir. 1852 yılında Amerikalı Protestan bir rahip olan George W. Dunmore Anadolu'yu gezerek bir rapor oluşturdu. Raporda Harput'un misyonerlik faaliyetleri için en elverişli bölge olduğunu bildirmiştir. Bu rapora istinaden aynı yıl Harput'ta Fırat Koleji ismiyle bir misyoner okulu kuruldu. Fırat Koleji Ermeni kız ve erkek çocuklarına Protestan mezhebi temel alınarak eğitim veriyordu. Aynı zamanda köylerde de misyoner faaliyetleri için istasyon adı verilen bürolar kuruldu. Burada Ermenilere Protestan mezhebi esasları üzerine eğitim verilmiştir. Daha sonra 1859'da erkekler için Ruhban Okulu ile 1862 yılında kız çocukları için Hazırlama
Okulu kurulmuştur. Bu okullarda yetişen öğrenciler Harput çevresindeki okullarda öğretmen olarak görev yapmıştır. Amerikanların yanı sıra Harput'ta diğer milletler de Hristiyan okulları açmıştır. Fransız misyonerler 4 katolik okulu ve 2 hemşire okulu, Alman misyonerler de kız ve erkeklerin ayrı eğitim aldığı bir okul açmışlardır.
Hristiyan Ermeniler üzerindeki etkisini arttırmaya başlayan Amerikan hükûmeti, Doğu Anadolu'da Erzurum'la birlikte Harput'ta da bir konsolosluk açma çalışmalarına başladı. 1895'te buraya bir konsolos atansa da Osmanlı Hükûmeti'nin tanımaması nedeniyle geri dönmüştür. 1899 yılında yeniden bir konsolos atanmış, burada bir konsolosluk binası açarak faaliyete başlamıştır. Tercümanı ve posta memuru Ermeni olan bu konsolusluğun faaliyetleriyle Harput Ermenileri'nin yarısına yakını ABD vatandaşlığına geçmiş ve imkânı olanlar bu ülkeye yerleşmeye başlamışlardır. Buradaki Amerikan misyonerleri, Ermeni milliyetçiliğine ve devlete silahlı kalkışmayı Ermeni halkının zararına olacağı gerekçesiyle onaylamamışlarıdır. Fakat konsolosluk ile kolej çalışanlarının Ermeni olması ve komitacıların etkisinin fazlalığından Ermeni amaçlarına ya sessiz kalmışlar veya el altından destek olmuşlardır.
Kırım öncesi > Soykırım

Ermenilerin, Avrupa devletlerinin dikkatini bu bölgeye çekmek için uyguladıkları silahlı isyanlar, terör ve gerginlik ortamı 1915 yılına değin aralıklarla sürdü. 1914 yılında 1. Dünya Harbi'ne giren Osmanlı Devleti, Doğu bölgesindeki bu sorunu çözmek için Ermenilerin bu bölgeden tehcirine karar verdi. 27 Mayıs 1915'te Tehcir Kanunu adıyla bilinen bir kanunla Ermeniler yaşadıkları vilayetlerden o zamanlar Osmanlı sınırları içindeki Irak ve Suriye'nin kuzeyindeki topraklara zorunlu göçe tabi tutuldu. Sevkin nasıl yapılacağına dair yayınlanan 'Genel Sevk Talimatnamesi'ne göre Harput kuzeyden gelen kafilelerin toplandığı bir ara durak merkeziydi. Nitekim Erzurum Ermenilerinin ilk kafilesi Harput üzerinden nakledilmiştir. Harput Ermenileri'ne ise 26 Haziran 1915'te tehcir tebliği yapılmış, 1 Temmuzda ise tehcire başlanmıştır. Harput Ermenilerinin tehcirine dair zamanın ABD Harput konsolosu Leslie Davis ayrıntılı bilgiler verir. Buna göre Harput'tan çıkartılan Ermeniler Malatya yönüne sevk edilmişlerdir. Malatya, Kahta, Urfa üzerinden Viranşehir' ulaşan kafile buradan demiryolu vasıtasiyle iskan edileceği Halep'e gönderilmiştir. Harput'tan 'mezbahane' diye bahseden konsolos, Ermenilerin bu yolculukta Kürtler tarafından soyulduğunu da yazar.