stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
İlirya
Resimler

İlirya ve Dardanya
Agron devri
Teuta devri
Demetrius Pharos yönetimi altında İlirya toprakları
Fojnica hanedanlık armasında İlirya arması göstergesi
| g t Roma İmparatorluk Eyaletleri (MS 117) |
| --- | --- | --- |
| Afrika ·  Achaea ·  Alpes Cottiae ·  Alpes Maritimae ·  Alpes Poeninae ·  Arabia Petraea ·  Asurya ·  Asya  ·  Bitinya ve Paflagonya ·  Britanya ·  Daçya ·  Dalmaçya ·  Epir ·  Ermenistan ·  Galatya ve Likaonya ·  Gallia Aquitania ·  Gallia Belgica ·  Gallia Lugdunensis ·  Gallia Narbonensis ·  Germania Inferior ·  Germania Superior ·  Girit ve Sirenayka ·  Hispania Baetica ·  Hispania Tarraconensis ·  İtalya ·  Kapadokya (Roma eyaleti) ·  Kıbrıs ·  Kilikya ·  Korsika ve Sardinya ·  Likya ve Pamfilya ·  Lusitania ·  Makedonya ·  Mauretania Caesariensis ·  Mauretania Tingitana ·  Mezopotamya ·  Mısır ·  Moesia Inferior ·  Moesia Superior ·  Noricum ·  Pannonia ·  Pontus ·  Rhaetia ·  Sicilya ·  Suriye ·  Taurica ·  Trakya ·  Yahudiye | Afrika ·  Achaea ·  Alpes Cottiae ·  Alpes Maritimae ·  Alpes Poeninae ·  Arabia Petraea ·  Asurya ·  Asya  ·  Bitinya ve Paflagonya ·  Britanya ·  Daçya ·  Dalmaçya ·  Epir ·  Ermenistan ·  Galatya ve Likaonya ·  Gallia Aquitania ·  Gallia Belgica ·  Gallia Lugdunensis ·  Gallia Narbonensis ·  Germania Inferior ·  Germania Superior ·  Girit ve Sirenayka ·  Hispania Baetica ·  Hispania Tarraconensis ·  İtalya ·  Kapadokya (Roma eyaleti) ·  Kıbrıs ·  Kilikya ·  Korsika ve Sardinya ·  Likya ve Pamfilya ·  Lusitania ·  Makedonya ·  Mauretania Caesariensis ·  Mauretania Tingitana ·  Mezopotamya ·  Mısır ·  Moesia Inferior ·  Moesia Superior ·  Noricum ·  Pannonia ·  Pontus ·  Rhaetia ·  Sicilya ·  Suriye ·  Taurica ·  Trakya ·  Yahudiye |  |
| g t Klasik Antik Çağ |
| --- | --- |
Afrika:  Libya  Aegyptus  Kartaca  Igbo-Ukwu 
Asya:  İskitya  Anadolu  Levant (Büyük Suriye)  Arabistan 
Avrupa:  Yunanistan  İtalya  Galya  Daçya  Trakya  İlirya  Hispania  Britanya  Cermanya 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 4095923-5  NKC: ge151796
Zhou Man

Zhou Man (Çince: 周滿), 15. yüzyılda yaşamış olan Çinli amiral ve kâşif.
Hayatı

1378 yılında zengin bir tüccar ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. Altı yaşındayken babası Kore'ye denizaşırı bir seyahatle gitmekteyken kazada hayatını kaybeder. Annesini ve dört kardeşini bırakarak ailesini terkeder. İmparatorluk donanmasına katılır.
Hayatı > Amiral

Donanmada 22 yaşında kurmay, 33 yaşında ise amiral olacak ve İmparatorun Emrindeki Tüm Gemilerin Büyük Komutanı payesini alacaktır. Zhou kendisi gibi üç amiralle birlikte Hint Okyanusunu karış karış katedecektir. Jiangsu'daki anıt kitabesinde 1431 tarihi atılan yazıtta hakkında şunlar yazmaktadır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bizler, Zheng He ve emrindeki amiraller (Hong Bao, Zhou Man, Zhou Wen ve Yang Qing) imparator Zhu Di’nin hükümdarlığının başlangıcında barbar kavimlere karşı imparatorluk yetkisiyle sefer çıktık. Şimdiye kadar yedi sefer gerçekleşti ve her seferinde onbinlerce askere kumanda ettik, yüzlerce gemiye yön verdik. Doğu Bölgesindeki ülkelere ulaştık, toplamda otuzdan fazla ülke gördük. Dağlar gibi yüksek okyanus dalgalarını aştık, uzak diyarlardaki mavilikler arasında gizli barbar topraklarını keşfettik, beyaz bulutlar gibi dolan yelkenlerimizle gece gündüz rotamızda ilerleyerek yolumuza devam ettik. | „ |
1421 kitabındaki atıf

1421 isimli kitabında Gavin Menzies, Zhou Man'in emrindeki filonun Kuzey Amerika kıtasının Pasifik kıyısının onun tarafından haritasının çıkarıldığını iddia eder.
Sari, İran

| Sari ساری |
| --- | --- |

Ülke:  İran
Eyalet: Mazenderan
İdare
Rakım: 15 - 150 m
Nüfus2006 yılında
 • Toplam: 261.293
Zaman dilimi: UTC+03.30 (IRST)
 • Yaz (YSU): UTC+04.30 (IRST)
Alan kodu: 0151
Resmî site www.sari.ir www.sarycity.ir
Sari (Taperice: ساری), İran'ın kuzeyinde bulunan Mazenderan Eyaleti'nin merkezi olan şehirdir.
Tahmini nüfusu yarım milyondur. Kuzey ucunda Hazar Denizi, güney ucunda Elburz ve volkanik Demavend Dağı bulunmaktadır.
Sari, Safevi, Abbasi devrinde İran'a kısa bir süre başkentlik yapmıştır. Halkın dili Taperice ve Farsçadır. Kent, tarih boyunca yıkımlara uğrayıp yeniden inşa edilmiştir.

| g t İran'ın eyaletleri |
| --- | --- | --- |
|  Batı Azerbaycan  Buşehr  Çaharmahal ve Bahtiyari  Doğu Azerbaycan  Elburz  Erdebil  Fars  Gilan  Gülistan  Güney Horasan  Hemedan  Huzistan  Hürmüzgan  İlam  İsfahan  Kazvin  Kirman  Kirmanşah  Kohgiluye ve Buyer Ahmed  Kum  Kuzey Horasan  Kürdistan  Luristan  Mazenderan  Merkezi  Razavi Horasan  Simnan  Sistan ve Belucistan  Tahran  Yezd  Zencan  |  Batı Azerbaycan  Buşehr  Çaharmahal ve Bahtiyari  Doğu Azerbaycan  Elburz  Erdebil  Fars  Gilan  Gülistan  Güney Horasan  Hemedan  Huzistan  Hürmüzgan  İlam  İsfahan  Kazvin  Kirman  Kirmanşah  Kohgiluye ve Buyer Ahmed  Kum  Kuzey Horasan  Kürdistan  Luristan  Mazenderan  Merkezi  Razavi Horasan  Simnan  Sistan ve Belucistan  Tahran  Yezd  Zencan  |  |
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  LCCN: n90627467  MusicBrainz: d640d9e2-6129-400a-9061-30334e440626  NLI: 987007567521605171  VIAF: 143195998   WorldCat (LCCN): n90-627467
Kızılyar, Kazakistan

Kızılyar [kaynak belirtilmeli]- Kazakistan'ın Kuzeyinde bir şehir. Kazakcası 'Kızılyar' Кызылжар veya Петропавл, Rusçası Петропавловск, İngilizcesi Petropavl
Kızılyar (Petropavl) Cami
Bugün Kazakistan'ın Kuzey'inde yer alan 1752 yılında Ruslar tarafından 'Petropavlovsk' ya da 'Peterpavel' adı altında Ishim nehri sahilinde kuruldu.
Geçmişte Rusya'nın Sibirya'ya yönelik kolonyal gelişiminde önemli bir rol oynayan Kızılyar, Türkiye'nin sosyal yaşamında iz bırakan Türkolog Reşid Rahmeti Arat, iş insanı Ahmet Veli Menger gibi Sibirya Tatarlarının ticaret merkezlerindendi. 1900 yılında Petropavlovsk'ta takriben 20 bin nüfusun bulunduğu, bunun 6 bininden fazlasının Tatar kökenli olduğu biliniyor. O tarihte şehirde 6 kilise, 7 minareli mescit ile bunların yanında Tatar medreselerinin bulunuyordu. Ayrıca, şehirde 117 fabrika ve imalathane mevcuttu. Şehirde bir de Tatar tiyatrosu da bulunuyordu.
Sibirya Demiryolunun geçtiği şehrin bugünkü nüfusu 193,300'dir.
UJT transistorü

N tipi ve P tip UJT transistörlerin sembolleri. En sonda ise bir UJT transistörün alt görünüş çizimi bulunmaktadır.
UJT Transistörlü Darbe Osilatörü devre şeması.

UJT tek bileşimli transistör. Özellikle transistörlerin iletken yapılması için (ateşlenmesi, tetiklenmesi) geliştirilmiş bir yarı iletken elektronik devre elemanıdır. Kontrollü olarak akımı tek yönde ileten bir transistor türüdür. Çoğunlukla periyodik tetiklemeler için bir Osilatör devresi ya da doğrusal testere dişi dalga üretmek için kullanılır.
UJT (unijunction) transistörleri, üç ayaklı ve iki tipte (N ve P tipi emiter) üretilir. Tristör ve triyak devrelerinde tetikleme için gerekli olan darbeleri üretir. Relaksasyon (gevşemeli) osilatör yapımında kullanılan yarı iletken bir devre elemanıdır. UJT AVO metre ile test edilirken, UJT'nin B2-B1 (beyz2-beyz1) uçları arasında her iki yönde de 5–10 KΩ arasında bir direnç değeri ölçülür. Emiterle B2 ve B1 arasında bir yönde küçük, diğer yönde yüksek direnç değeri ölçülür. Bu durumda UJT sağlamdır, denir. Emiterle, B1 ve B2 arasında direnç ölçümünde büyük değer gösteren uç B1, biraz daha düşük değer gösteren uç ise B2 ucudur. Emiter ucu normal transistör de beyz ucu nasıl bulunuyorsa, aynı yöntemlerle bulunur.
N tipi ve P tipi UJT transistörlerin sembolleri sağ-yukarıda gösterilmiştir. Örnek olarak resmin en sonunda N2646 UJT transistörünün alt görünüşü verilmiştir.
UJT nasıl çalışır

Emiter–B1 arasına uygulanan gerilimin belli bir değeri, aşamasıyla iletime geçen ve B1 – B2 arasından akım akıtan, yarı iletken bir devre elemandır.
UJT Transistörlü Darbe Osilatörü devresi

UJT ile yapılan gevşemeli osilatörlere örnek olarak yandaki devre incelenebilir. Burada C kondansatörü, R3 ve P1 dirençleri üzerinden şarj olmaya başlar. Kondansatör uçlarındaki şarj gerilimi, UJT'nin E–B1 eklemi kırılma değerine ulaştığı ana kadar sürer. UJT'nin E–B1 arası, dolayısıyla B1–B2 arası iletime geçer ve kondansatör derhal deşarj olur, olay başa döner, işlem tekrarlanır. B1 ve B2 uçlarından iğne şeklinde darbeler alınır ve ilgili diğer devrelerde kullanılır.
Soru: Devrede osilatör frekansını belirleyen elemanlar hangileridir?
Cevap: R3–P1–C elemanlarıdır. Kondansatörün dolma boşalma zamanını belirler.
Koçkor

| Koçkor Кочкор |
| --- | --- |
Кочкор

Ülke:  Kırgızistan
Oblast (Vilayet): Narin
İdare
 • Tür: rayon
Rakım: 1781 m
Nüfus
 • Toplam: 14.000
Zaman dilimi: +6
 • Yaz (YSU): UTC
Alan kodu: +996 3563
Koçkor (Kırgızca: Кочкор, Kočkor), Kırgızistan'nın Narın vilayetine bağlı, Issık Gölü'ne yakın, kendisi ile aynı adı taşıyan Koçkor İlçesi idari merkezi, Koçkor vadisinde yerleşik bir kasabadır.
1909 yılında Stolypin ve 1917 yılında ismi Koçkorka olarak değiştirilmiş, en son 1991 yılında ülkenin bağımsızlığından sonra, Koçkorka'nın Kırgız uyarlaması olan Koçkor benimsenmiştir. Koçkor, Altay'da erkek koyunlara ve yabani argali koyununun erkeğine verilen bir addır.
Konumu

Koçkor, Torugart Geçiti üzeri (Çin)'den gelen kuzeye, ülkenin başkenti Bişkek'e giden A365 karayolu üzerinde, Dolon Geçiti'ne (47 km), Rybacje (46 km), Tokmak (77 km) ve Narin (91 km) şehirlerine uzaklıktadır. Koçkor'un kuzeyinde, Kırgız Ala dağları üzeri kullanılan yol, Kegeti boğazına ve sonra Çuy Vadisine iner. Ayrıca, Koçkor'a tahminen 25 km mesafede Çong Tus isminde kayatuzu içeren bir dağ vardır ve alanda Sovyetler Birliği döneminde mineral tuz çıkaran bir maden ocağı kurulmuştur.
Görülmeye değer mekanlar

Koçkor'da, yerli ve yabancı geziye çıkan insanlar için, ata binme, barınma yeri, jailoo (yayla, dağ otlakları) gezisi gibi etkinlikler ve diğer hizmetler sunulmaktadır. Koçkor'un, aşağı yukarı 40 kilometre kuzeybatısında Tunduk jailoo (şimal yaylası) ve güney-doğusunda da Terz Tor yaylası görülmeye değer yerlerdir. Koçkor'un doğusunda, yüksek bir dağ Açık Taş Vadisi, Savan Nehri kıyılarını ve Ukock Gölü (Sandık Gölü anlamındadır.) gezmeye değer yerlerdir. Kara Tor Tepesinden, Issık Göl yönünde genel görünümlü bir bakış mümkündür.
Koçkor bölgesinde yer alan Kırk Coro mezarlığı, 12 kurgan mezardan oluşmaktadır. Yerli halk bu mezarlığın Manas'ın yardımcısı ve silah arkadaşı olan kişilere ait olduğu kanısındadır.
Etnik yapısı

Kırgızların yanı sıra - Özbekler, Uygurlar, Dunganlar ve sonraları Rus ve Alman göçmenler bölgeye yerleşmişlerdir. Ülkenin bağımsızlığından sonra, diğer uluslardan insanların bazıları buradan göç etmişlerdir.
Sodyum perklorat

| --- | --- |

Adlandırmalar
IUPAC adıSodyum perklorat
Diğer adlarSodyum(VII) perklorat Sodyum hiperklorat
Tanımlayıcılar
CAS numarası: 7601-89-0 
3D model (JSmol): Etkileşimli görüntü
ChEBI: CHEBI:132103 
ChEMBL: ChEMBL1644700 
ChemSpider: 22668 
ECHA InfoCard: 100.028.647 
EC Numarası: 231-511-9
PubChem CID: 522606
RTECS numarası: SC9800000
UNII: 97F4MTY3VA 
UN numarası: 1502
CompTox Bilgi Panosu (EPA): DTXSID1034185 
 InChI InChI=1S/ClHO4.Na/c2-1(3,4)5;/h(H,2,3,4,5);/q;+1/p-1 Key: BAZAXWOYCMUHIX-UHFFFAOYSA-M  InChI=1/ClHO4.Na/c2-1(3,4)5;/h(H,2,3,4,5);/q;+1/p-1Key: BAZAXWOYCMUHIX-REWHXWOFAU 
 SMILES [Na+].[O-]Cl(=O)(=O)=O 
Özellikler
Molekül formülü: NaClO4 NaClO4.H2O (monohidrat)
Molekül kütlesi: 122.44 g mol−1
Görünüm: Beyaz kristal katı
Koku: Kokusuz
Yoğunluk: 2.4994 g/cm3   2.02 g/cm3 (monohidrat)
Erime noktası: 468°C (bozunur, susuz)   130 °C (monohidrat)
Kaynama noktası: 482°C (bozunur, monohidrat)
Çözünürlük (su içinde): 209.6 g/100 mL (25 °C, susuz)   209 g/100 mL (15 °C, monohidrat)
Yapı
Kristal yapı: ortorombik
Tehlikeler
GHS etiketleme sistemi:
Piktogramlar:   
İşaret sözcüğü: Tehlike
Tehlike ifadeleri: H271, H302, H319, H373
Önlem ifadeleri: P102, P220, P305+P351+P338, P338
NFPA 704 (yangın karosu):    2 0 1OX
Parlama noktası: 400°C
Öldürücü doz veya konsantrasyon (LD, LC):
LD50 (medyan doz): 2 - 4 g/kg (tavşan, oral)
Güvenlik bilgi formu (SDS): ICSC 0715
Benzeyen bileşikler
Diğer anyonlar: Sodyum klorür Sodyum hipoklorit Sodyum klorit Sodyum klorat
Diğer katyonlar: Lityum perklorat Potasyum perklorat Amonyum perklorat Sezyum perklorat
Benzeyen bileşikler: Perklorik asit
Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa). 
Bilgi kutusu kaynakları
Sodyum perklorat formülü NaClO4 olan bir kimyasal bileşiktir. Perklorik asitin sodyum tuzu olan bu bileşik diğer perkloratlar gibi kuvvetli bir oksitleyicidir. Sodyum perkloratın çözünürlüğü diğer perklorat tuzları içinde en yüksek olanıdır. Beyaz kristallerden oluşan ve higroskopik özellikte olan sodyum perklorat suda ve alkolde oldukça çok çözünür. Genellikle monohidrat form halinde bulunur ve rombik bir kristal yapısına sahiptir. 
Standart oluşum entalpisi −382.75 kJ mol−1 dir.
Kullanımı

Sodyum perklorat diğer birçok perklorat tuzlarının başlangıç hammaddesidir. Diğer perklorat tuzları elde edilirken çoğunlukla NaClO4 (25 °C'de 209 gr./100 ml)'a göre onların düşük çözünürlüğünden faydalanılır. Perklorik asit NaClO4  ile HCl asitinin reaksiyonu ile elde edilir.
NaClO4 higroskopik özelliğinden dolayı piroteknik alanda çok az kullanılır. Daha çok amonyum ve potasyum perkloratlar tercih edilir. Bu tuzlar, sodyum perklorat ve potasyum ya da amonyum klorür çözeltilerinden çifte bozunma yoluyla imal edilirler.
Kullanımı > Laboratuvar uygulamaları

NaClO4  laboratuvarda çeşitli kullanım alanlarına sahiptir (çoğunlukla reaktif olmayan elektrolit olarak). Örneğin, moleküler biyoloji alanında standart DNA ekstraksiyon ve melezleştirme reaksiyonlarında kullanılır.
Kullanımı > Tıp alanında kullanımı

Sodyum perklorat subklinik hipertiroidizm olan hastalara iyotlu kontrast maddeler verilmeden önce iyot tutulumunu engellemek için kullanılabilir (Tiroid uyarıcı hormon'u baskı altına alma).
Kullanımı > Hayvan eğitiminde kullanımı

Sodyum perklorat ayrıca bomba malzemelerini tespit etmek için köpekleri eğitmek için bir malzeme olarak da kullanılabilir.
Üretimi

Sodyum perklorat sodyum kloratın platin elektrot kullanılarak anodik oksidasyona tutulmasıyla üretilir.
ClO3− + H2O   → ClO4−  + 2H+ +  2 e− (asidik ortam)
ClO3− + 2 OH−   →  ClO4− +  H2O + 2 e− (alkali ortam)
Yararlanılan kaynaklar

↑  "WebBook page for NaClO4". 22 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2012.
↑  Becker C. [Prophylaxis and treatment of side effects due to iodinated contrast media relevant to radiological practice]. Radiologe. 2007 Sep;47(9):768-73.
↑  "Explosives Detection Dogs". www.special-dogs.de (Almanca). 22 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2017.
↑  Helmut Vogt, Jan Balej, John E. Bennett, Peter Wintzer, Saeed Akbar Sheikh, Patrizio Gallone “Chlorine Oxides and Chlorine Oxygen Acids” in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2002, Wiley-VCH. DOI:10.1002/14356007.a06_483
| g t Sodyum bileşikleri |
| --- | --- |
 NaAlO2  NaBH3(CN)  NaBH4  NaBr  NaBrO  NaBrO3  NaCH3COO  NaCN  NaC6H5CO2  NaCl  NaClO  NaClO2  NaClO3  NaClO4  NaF  NaH  NaHCO3  NaHSO3  NaHSO4  NaI  NaIO3  NaIO4  NaMnO4  NaNH2  NaNO2  NaNO3  NaN3  NaOH  NaO2  NaPO2H2  NaReO4  NaSCN  NaHS  NaTcO4  NaVO3  Na2CO3  Na2C2O4  Na2CrO4  Na2Cr2O7  Na2MnO4  Na2MoO4  Na2O  Na2O2  Na2O(UO3)2  Na2S  Na2SO3  Na2SO4  Na2S2O3  Na2S2O4  Na2S2O5  Na2S2O6  Na2S2O7  Na2S2O8  Na2SeO3  Na2SeO4  Na2SiO3  Na2Te  Na2TeO3  Na2Ti3O7  Na2U2O7  NaWO4  Na2Zn(OH)4  Na3N  Na3P  Na3VO4  Na4Fe(CN)6  Na5P3O10 
g
t
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| HClO4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| LiClO4 | Be(ClO4)2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | B(ClO4)-4 B(ClO4)3 | ROClO3 | N(ClO4)3 NH4ClO4 NOClO4 | H3OClO4 | FClO4 | Ne |
| NaClO4 | Mg(ClO4)2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Al(ClO4)3 Al(ClO4)-4 Al(ClO4)2-5 Al(ClO4)3-6 | Si | P | S | ClO-4 ClOClO3 Cl2O7 | Ar |
| KClO4 | Ca(ClO4)2 | Sc(ClO4)3 | Ti(ClO4)4 | VO(ClO4)3 VO2(ClO4) | Cr(ClO4)3 | Mn(ClO4)2 | Fe(ClO4)2 | Co(ClO4)2,  Co(ClO4)3 | Ni(ClO4)2 | Cu(ClO4)2 | Zn(ClO4)2 | Ga(ClO4)3 | Ge | As | Se | Br | Kr |
| RbClO4 | Sr(ClO4)2 | Y(ClO4)3 | Zr(ClO4)4 | Nb(ClO4)5 | Mo | Tc | Ru | Rh(ClO4)3 | Pd(ClO4)2 | AgClO4 | Cd(ClO4)2 | In(ClO4)3 | Sn(ClO4)4 | Sb | TeO(ClO4)2 | I | Xe |
| CsClO4 | Ba(ClO4)2 |   | Hf(ClO4)4 | Ta(ClO4)5 | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg2(ClO4)2,  Hg(ClO4)2 | Tl(ClO4), Tl(ClO4)3 | Pb(ClO4)2 | Bi(ClO4)3 | Po | At | Rn |
| FrClO4 | Ra |   | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
|  |  | ↓ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | La | Ce(ClO4)x | Pr(ClO4)3 | Nd(ClO4)3 | Pm | Sm(ClO4)3 | Eu(ClO4)3 | Gd(ClO4)3 | Tb(ClO4)3 | Dy(ClO4)3 | Ho(ClO4)3 | Er(ClO4)3 | Tm(ClO4)3 | Yb(ClO4)3 | Lu(ClO4)3 |  |
|  |  | Ac | Th(ClO4)4 | Pa | UO2(ClO4)2 | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |  |
Yelkıran, Şenkaya

| Yelkıran |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
YelkıranYelkıran'ın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°38′07″N 42°22′57″E﻿ / ﻿40.63516°K 42.3825°D﻿ / 40.63516; 42.3825
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Şenkaya
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022): 42
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25360
Yelkıran, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı Mohrili'dir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Mohril veya Mohrel, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Muhrul (موخرول) olarak geçer. Bu yer adı zaman içinde Merhil ve Mirhel'e dönüşmüştür.
Mohrili köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan Osmanlı tahrir defterine göre Mohrel köyü Ardahan-i Büzürg livasının Penek (Bana) nahiyesine bağlıydı ve köyde 51 Hristiyan hane yaşıyordu.
Yaklaşık yirmi beş yıl sonra Muhrul olarak kaydedilmiş olan köy, Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasına bağlı Penek nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte köyün nüfusu 25 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılıyor, koyun besleniyordu.
Mohrili, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyde 7 hanede 19 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Mohrili köyünün nüfusunun yaklaşık 38 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Mohrili köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Muhrel (Мухрель) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 3 hanede, 9'u erkek ve 7'si kadın olmak üzere 16 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamını Kaskanlı aşiretinden Kürtler oluşturuyordu. Muhrel köyü, 13 köyden oluşan Kaşkanlı 
idari biriminin (Касканлинское общество курдов) yönetsel merkeziydi. Bu idari birimdeki 94 hanede, 292'si erkek ve 294'ü kadın olmak üzere 586 kişi yaşıyordu. Eznos köyünün nüfusu 1896 yılında 23 kişi, 1906 yılında ise 42 kişi olarak tespit edilmiştir.
Muhrel köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Merhil" (مرخیل) adıyla Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Mirhil" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 73 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kosor nahiyesi ve Mirhil köyü bu kazaya bağlandı. Mohrili veya Mirhil Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yelkıran olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yelkıran köyünde 62 kişi tespit edilmişti ve bu nüfus içinde 11 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 166 km, Şenkaya ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Akşar Mahallesi'nde, 4,2 km.lik bir köy yoluyla ulaşmktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 42
2021: 55
2020: 50
2019: 59
2018: 45
2017: 47
2016: 43
2015: 39
2014: 43
2013: 36
2012: 33
2011: 35
2010: 36
2009: 37
2008: 45
2007: 45
2000: 35
1990: 63
1985: 46
1965: 62
Çiğdem pilavı

| Çiğdem pilavı |
| --- | --- |
Türü: pilav
Tipi: bulgur pilavı
Servis türü: sıcak
Crocus ancyrensis (Ankara çiğdemi)
Çiğdem pilavı, Yozgat yöresinde daha yoğun olarak uygulanan Çiğdem gezmesi adlı baharın başlangıç kutlamaları ya da bir başka adıyla Hıdırellez (Yozgat şivesinde: Eğrice ya da Ağrice) ve Nevruz kutlamaları çerçevesinde, çocukların ev ev gezerek topladıkları yemeklik malzemeyle yapılan pilav türü. Bahar Pilavı olarak da bilinir.
Çocuklar, önceden hazırladıkları ucu sivriltilmiş küsküç adı verilen çiğdem kazıklarıyla baharın müjdecisi sayılan çiğdemleri topraktan sökmekle işe başlarlar. Bu sökümde, çiğdem olarak adlandırılan sarı çiçekli türler (Crocus chrysanthus ve C. ancyrensis) ile aliöksüz (Yozgat şivesinde: alooğsüz) olarak adlandırılan mor-eflatun çiçekli türler (Crocus sp.) hedef alınır. Çiğdemin topraktan sökümü kolay değildir. Toprağın kisli ve kökünün de derinlerde olması sebebiyle zordur. Hatta "her zaman çiğdem çıkmaz, bazen de küsküç kırılır" biçiminde atasözü de vardır. Karaçalı tabir edilen ağaçcığın dalı kesilerek dikenlerine toplanan çiğdemlerin soğanları saplanır.
Çiğdemlerin asılı olduğu bu dal parçası ev ev gezdirilerek mâniler eşliğinde pilavlık malzeme (genelde yağ ve bulgur) toplanır. Bu mâniler arasında en yaygını "çiğdem çiğdem çiçecik; ebem oğlu göçecik; yağ verenin oğlu olsun; bulgur verenin kızı olsun ya da "çiğdem çiğdem çiçecik; ebem oğlu köçecik; çiğdem geldi yapıya; bahşiş getirin kapıya" mânisidir. Yağ veren ev sahibine "yağı verenin oğlu olsun" denir ve bir tutam sarı çiğdem sunulur, bulgur verene ise "bulgur verenin kızı olsun" denir ve mor çiğdem uzatılır. Mâniyi duyup da kapıyı açmayan ev sahibine "dam başında boyunduruk; bekleye bekleye yorulduk; bahşiş verirsen giderik; yoksa akşama dek dururuk" biçiminde bir mâniyle serzenişte bulunulur. Yalnız yağ ve bulgur toplanmaz, uygun olan yiyecekler ve para da alınır ve pilavlık malzeme ayrıldıktan sonra kalanlar çocuklar arasında bölüşülür. Pilavlık malzeme büyüklerin yardımıyla pilav yapılır ve içine de soyulmuş çiğdem yumruları konur. Hep birlikte yenilen ve eğlenilen bu geleneği, şehirlere göç vermeyip hâlâ köy olarak varlığını sürdüren tek tük yörelerde görmek mümkündür. Yozgat köylerinde eskiden, çiğdem gezmesi mahalleler arası yarış olarak algılanırdı ve çiğdemi yamaçta ilk gören çocuğun mahallesi yarışı kazanır ve çiğdem gezmesi o mahalle çocuklarının öncülüğünde yapılırdı.
Daha çok Yozgat kökenli olmasına rağmen Sivas ve Kayseri'nin bir kısmında da pişirilen ve Amasya'da da yapılan çiğdem pilavı, yağmur suyu ile demlenmiş çay ile sunulmaktadır.[kaynak belirtilmeli]
Çiğdem pilavı adı çiğdem gezmesi anlamında da kullanılır ve bu gelenek, Anadolu'da yaygın olan ve çiğdemsiz yapılan "çömçe gelin" adlı yardım toplama gezmesine benzer.[kaynak belirtilmeli]
Dipnotlar

↑  "Türk atasözleri". 25 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2010.
↑  Çiçecik : Çiçekçik, küçük çiçek.
↑  Göçecik ya da Köçecik : Köçekçik, küçük köçek.
↑  Arzu Cansaran, Ömer Faruk Kaya & Cengiz Yıldırım (2007), Ovabası, Akpınar, Güllüce ve Köseler Köyleri (Gümüşhacıköy/Amasya) Arasında Kalan Bölgede Etnobotanik Bir Araştırma 11 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Fırat Üniv. Fen ve Müh. Bil. Dergisi, 19 (3), 243-257, 2007