stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Özel gereksinimler

Özel gereksinim, Özel gereksinime ihtiyaç duyan bireylerin^ günlük yaşamsal, sosyal, psikolojik eğitsel ve benzeri tüm gereksinimlerini belirtmek için kullanılan bir ifadedir. Otizm, asperger, down sendromu, motor bozukluğu, disleksi, diskalkuli, disgrafi, görme ve işitme yetersizliği vb gibi engel durumları için farklı farklı gereksinim türleri vardır bu sebeple bireysel özelliklerine göre her bir birey için farklı farklı özel gereksinimler belirlenir.
Özel Gereksinim İhtiyaç Türleri

Özel gereksinimlere sahip kişiler aşağıda yer alan maddelerden bir veya daha fazlasına ihtiyaç duyabilir:
Fiziksel Gereksinimler: Bedensel engeller nedeniyle hareket etme veya fiziksel aktivitelerde bağımsızlık eksikliği.
Zihinsel Gereksinimler: Zihinsel engeller nedeniyle bilişsel veya entelektüel yeteneklerde zorluk.
Duygusal Gereksinimler: Duygusal veya davranışsal sorunlar nedeniyle sosyal etkileşimde zorluklar.
Öğrenme Gereksinimleri: Öğrenme güçlükleri veya öğrenme engelleri nedeniyle eğitimde destek ihtiyacı.
İletişim Gereksinimleri: Konuşma veya iletişim becerilerinde zorluk yaşayan bireylerin özel iletişim yöntemleri veya destek araçlarına ihtiyacı olabilir.
Sağlık Gereksinimleri: Kronik hastalıklar, alerjiler veya özel tıbbi ihtiyaçlar gibi sağlık sorunlarına özel destek gereksinimi.
Sosyal Gereksinimler: Sosyal etkileşimde zorluklar yaşayan veya sosyal becerilerde destek ihtiyacı olan bireyler.
Bu özel gereksinimlere sahip bireyler, eğitim, sağlık hizmetleri, istihdam ve diğer yaşam alanlarında destek ve uyum sağlamak amacıyla özel programlardan faydalanabilirler.
Özel Gereksinimli Bireylerde Eğitim

Özel gereksinimli birey eğitimi, bireyin fiziksel, zihinsel, duygusal veya sosyal alanlarda ihtiyaç duyduğu destek ve özel yöntemleri içerir.
Eğitimde özel gereksinimlere sahip bireyler için, bireyin bireysel ihtiyaçlarına uygun bir öğretim planı oluşturmak kritiktir. Bu plan, öğrencinin özel yeteneklerini ve güçlü yönlerini vurgularken, aynı zamanda zorlandığı alanlarda destek sağlamayı hedefler.
Özel gereksinimli birey eğitimi, her bireyin benzersiz potansiyelini keşfetme yolculuğunu destekleyen bir süreçtir. Bu eğitim yaklaşımı, öğrencilere sadece bilgi aktarmakla kalmaz, aynı zamanda onların bireysel güçlü yönlerini bulmalarına, geliştirmelerine ve topluma daha etkili bir şekilde katkıda bulunmalarına olanak tanır.
Çocuklar için Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)

Çocuklar için özel gereksinim raporunun kısaltması artık ÇÖZGER olarak bilinir ve bu, yeni yönetmeliklere uygun olarak "Sağlık Kurulu Raporları"nın yerini almıştır.
Bu belgenin amacı, çocukların sağlık, eğitim, rehabilitasyon, sosyal haklar ve ekonomik hizmetlerden en iyi şekilde yararlanmalarını sağlamaktır. ÇÖZGER, çocukların özel ihtiyaçlarını daha kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi ve gerekli destekleri sağlamayı hedefler.
Bu belge, sadece 18 yaş altındaki çocuklar için geçerlidir ve onların yaşamsal alanlarda hak ettikleri hizmetlere erişimini kolaylaştırarak, kapsamlı bir destek sistemini temsil eder.
Çocuklar için Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) > ÇÖZGER Engel Oranı Karşılıkları

ÇÖZGER belgesi, çocuklarda engel oranını belirten bir tablo içermektedir.
| ÖGV Kodu | ÖGV Açıklaması | Engel Oranı |
| --- | --- | --- |
| 1 | Özel gereksinimi vardır (ÖGV) | 20-39 |
| 2 | Hafif düzeyde ÖGV | 40-49 |
| 3 | Orta düzeyde ÖGV | 50-59 |
| 4 | İleri düzeyde ÖGV | 60-69 |
| 5 | Çok ileri düzeyde ÖGV | 70-79 |
| 6 | Belirgin özel gereksinimi vardır (BÖGV) | 80-89 |
| 7 | Özel koşul gereksinimi vardır (ÖKGV) | 90-99 |
ÇÖZGER özel gereksinim raporunda, bireyin engel durumu hem doğum anında hem de doğum sonrasında gözlemlenerek detaylı bir şekilde raporlanmaktadır.
Çocuklar için Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) > ÇÖZGER Engel Oranı Karşılıkları > ÇÖZGER Raporu Değerlendirme

Çocukların özel gereksinimlerinin belirlenmesi amacıyla aşağıdaki uzmanlardan oluşan bir ekiple yürütülür:
Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları veya yan dal uzmanları,
Göz hastalıkları uzmanı,
Kulak burun boğaz hastalıkları uzmanı,
Çocuk cerrahisi uzmanı,
Çocuk nöroloji uzmanı,
Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı,
Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı,
Ortopedi ve travmatoloji uzmanlarından en az 4 branş hekimi.
Bu uzmanlar, çocuğun genel sağlık durumu, fiziksel ve zihinsel gelişimi ile ilgili kapsamlı bir değerlendirme yaparak özel gereksinimlerini belirler ve ÇÖZGER Sağlık Kurulu raporunu oluşturur.
Özel Gereksinimli Bireylerin Yasal Hakları

Özel gereksinimli bireylerin yasal hakları, toplumda eşit fırsatlar ve yaşam kalitesini sağlamak amacıyla düzenlenmiş bir dizi hukuki düzenleme tarafından güvence altına alınmıştır.
Eğitim Hakkı: Millî Eğitim Temel Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, özel gereksinimli bireylerin eğitim hakkı güvence altındadır.
Engellilere Yönelik Sınav ve Değerlendirme Hakları: Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen sınavlarda özel gereksinimli bireylerin hakları, Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) ve merkezî sistem sınav yönergeleri ile belirlenmiştir.
Özel Eğitim Hizmetleri: Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, özel gereksinimli bireylerin özel eğitim hizmetlerini düzenler.
Sosyal Yardım Hakkı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, özel gereksinimli bireylerin sosyal hizmetlerden yararlanma haklarını düzenler.
Ek olarak, diğer tüm haklar, engelli bireylerin haklarına yönelik bir perspektifle değerlendirilebilir. Bu bağlamda, özel gereksinimli bireylerin temel hakları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Engelliler Hakkında Kanun, Kanun Hükmünde Kararname, Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve ilgili diğer mevzuatlar çerçevesinde şekillenir.
Dipnot

^ Özel gereksinimli bireyler burada belirtilmektedir.
Ekvator Ginesi Futbol Federasyonu

| --- | --- |
Kısaltma: SFA
Kuruluş tarihi: 1975
Üyelik: FIFA
Üyelik tarihi: 1986
Bölgesel üyelik: CAF
Genel merkez: Malabo
Başkan: Venancio Tomás Ndong
Resmî internet sitesi
feguifut.org
Ekvator Ginesi Futbol Federasyonu (İspanyolca: Federación Ecuatoguineana de Fútbol; FEGUIFUT), Ekvator Ginesi futbolundan sorumlu federasyondur. 1975'te kurulmuş, 1986'da FIFA ve CAF üyesi olmuştur. Federasyon ulusal futbol ligi ve millî takımın yanı sıra kadın millî takımı ve millî futsal takımını organize etmektedir.
Chantal Arens

| Chantal Arens |
| --- | --- |

Yargıtay Birinci Başkanı
Görevde
Makama geliş  22 Temmuz 2019 - 30 Temmuz 2022
Yerine geldiği: Bertrand Louvel
Yerine gelen: Christophe Soulard
Paris İstinaf Mahkemesi Birinci Başkanı
Görevde
Makama geliş  30 Temmuz 2014 - 22 Temmuz 2019
Yerine geldiği: Jacques Degrandi
Yerine gelen: Jean-Michel Hayat
Kişisel bilgiler
Doğum: Jules François Simon 10 Ağustos 1953 Laxou, Meurthe-et-Moselle
Bitirdiği okul: Ulusal Yargı Okulu (ENM)
İmzası: 
Chantal Arens (d. 10 Ağustos 1953, Laxou, Meurthe-et-Moselle) Fransız yargıç. 2019 yılı itibarıyla Fransız Yargıtay 1. Başkanı.
Kariyeri

Hukuk eğitimi görmüş kamu hukuku alanında uzmanlaşmış ayrıca Ulusal Yargı Okulu'nu (ENM) bitirmiştir.
Hakim olarak 1977 yılı sonrası çeşitli mahkemelerde görev üstlenmiş, 1999-2002 yıllarında Adalet Bakanlığı yargısal hizmetler müfettişi, 2002-2008 yıllarında Évreux Asliye Hukuk Mahkemesi Başkanı, 2008-2010 yıllarında Nanterre Asliye Hukuk Mahkemesi Başkanı, 2009-2013 yıllarında Ulusal Yargı Okulu Yönetim Kurulu üyesi, 2010-2014 yılları arası arasında Paris Asliye Hukuk Mahkemesi Başkanı ve 2010-2013 yıllarında Ulusal Hukuki Yardım Konseyi üyesi olarak görev yapmıştır. Temmuz-Kasım 2012 tarihlerinde Lionel Jospin başkanlığında görev yapan Kamu Hayatı etiği ve yenilenmesi üzerine komisyonun üyesi olmuştur. 2014 yılında Yargıtay 1. Başkanlığına aday olmuş ancak Yüksek Yargı Kurulu tarafından Bertrand Louvel seçilmiş, Temmuz 2014'te Paris İstinaf Mahkemesi Birinci Başkanı olarak atanmış ve Bertrand Louvel'in emekli olması üzerine Yüksek Yargı Kurulu tarafından Temmuz 2019'da Yargıtay Birinci Başkanı olarak seçilmiş olup 22 Temmuz 2019 tarihinde resmen bu görevi üstlenmiş ve 30 Haziran 2022 tarihinde emekli olmuştur.
Azerbaycan mimarisi

Kız Kulesi, Bakü
Yusuf bin Kuseyr Türbesi
Azerbaycan mimarisi (Azerice: Azərbaycan memarlığı) Azerbaycan'daki mimari gelişmeyi ifade eder.
Azerbaycan'da M.Ö. 9.-7. yüzyıllarda şehirler ortaya çıkmış; savunma yapıları ve görkemli kale duvarları inşa edilmişti. M.Ö. 4. yüzyıl  - M.S. 7. yüzyılda şehircilik alanında önemli adımlar atılan Azerbaycan'da İslam dininin yayılmasıyla mimarlıkta cami, medrese, türbe, kervansaray gibi yeni tarz binaların inşası öncelikli oldu ve Azerbaycan mimarisi, Orta Çağ'da İslam Dünyası'nın mimarisinin gelişmesinde önemli bir rol oynadı.
Azerbaycan'da farklı mimarlık ekollerinin meydana geldiği 10-12. yüzyıllardan günümüze depremler ve Moğol saldırıları nedeniyle yalnız içkale, kale duvarı, minare gibi yapılara ait çok sayıda harabe ulaşabildi. Nahçıvan mimarlık okulunun kurucusu Ecemi Nahçıvani'nin eseri Yusuf bin Kuseyr Türbesi ve Mümine Hatun Türbeleri; Bakü'nün Şirvanşahlar Devleti'nin başkenti olmasından sonra inşa edilen Şirvanşahlar Sarayı Orta Çağ Azerbaycan mimarisinin, günümüze gelebilmiş önemli eserlerindendir.
Rusya hakimiyeti dönemindeki 19. yüzyılda Azerbaycan'da okul, hastane, tiyatro gibi yeni  yapılar inşa edilmiştir. Özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısında yapılmaya başlanan tiyatro binaları, Azerbaycan mimarisinde önemli bir yeniliktir. Sovyet dönemi Azerbaycan mimarlığının ilk aşaması Bakü çevresinde işçi kasabalarının kurulması ile başladı; bunları fabrika, liman, köprü gibi endüstri ve ulaşım tesisleri takip etti.
1940'ların sonunda dünyanın ilk petrol platformu olarak inşa edilen Petrol Taşları, II. Dünya Savaşı sonrası mimarlık tarihi açısından önemlidir. Bağımsızlık sonrasına Bakü'de Haydar Aliyev Kültür Merkezi gibi modern yapılar inşa edilmiştir..
Tarihi > İlkel mimarlığın gelişimi

Azerbaycan topraklarında oldukça fazla sayıda mağara bulunmaktadır. Büyük ve Küçük Kafkas Dağlarının eteklerinde, Talış dağlarında, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nde, Zengilan, Kelbecer, Gedebey, Göygöl, Şamahı ve son olarak Füzuli bölgesinde keşfedilen Azıh mağarası buna örnek olarak verilebilir. Bu mağaralarda yapılan araştırmalar, burada yaşayan ilkel insanların 1,5 milyon yıl önce mağaraların koşullarına uyum sağlamak zorunda kaldığını, ancak bilinçlerinin gelişmesi ve bazı iş ve inşaat aletlerinin ortaya çıkmasıyla yaşadıkları doğal mağaraları yaşam tarzlarına uygun hale getirmeye çalıştıklarını göstermektedir. Mağaranın ortasında yakılan ateşin dumanını dışarı atmak için tavanda delik (baca) açılması veya gerekli eşyaların saklanması için mağaranın iç duvar yüzeyinde özel oyuklar açılması bu duruma somut bir kanıttır.
İlkel insanların doğal mağaralar üzerinde yaptıkları bu yeniden düzenleme çalışmaları, daha sonraki dönemlerde yapay mağaraların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Doğal mağaralar gibi birkaç odadan oluşan yapay mağaralar da yer yüzeyinden oldukça yüksek mesafelerde dik kayalar ve dağ yamacında inşa edilmiştir. Azerbaycan topraklarında yapay mağaralara Büyük Kafkas Dağları'nın güneydoğu eteklerinde, Küçük Kafkas Dağları'nda, Kubadlı bölgesinde Berguşad, Hekeri nehir vadilerinde, Şirvan bölgesinde Mereze, Sundi ve Derekent yakınlarında, ayrıca güney bölgelerinde eski Manna ve Medya devletlerine ait topraklarda da rastlanmıştır.
Taş işçiliğinin ortaya çıkmasıyla yeni tür kazıma ve yarı kazıma yapılar inşa edilmeye başlandı. Kökeni yapay mağaralara dayanan bu yapılar uzun bir tarihi gelişim süreci geçirmiş ve mimarlık tarihinde "Karadağ" adıyla ünlenmiştir. Tarihi bilgilere göre Azerbaycan'da bu tür yapılardan 20. yüzyılın başlarına kadar yararlanılmıştır.
Tarihi > İslam öncesi dönem

Albanya döneminde (MÖ 4. yüzyıl – MS 7. yüzyıl), şehircilik alanında önemli adımlar atılmıştır. Gebele şehrinin sağlam kale duvarları, toprak borularla yapılmış su kemeri, Demirkapı (Derbent) geçidinde taşlarla inşa edilmiş savunma sistemi ("Uzun duvarlar"), Çırakkale (6. yüzyıl), Lekit köyündeki dairesel Hristiyan mabedi (5.–6. yüzyıllar), Kum köyündeki bazilika (yaklaşık 6. yüzyıl), Mingeçevir'deki tapınak kompleksi (7. yüzyıl) gibi yapılar bu şehircilik kültürünün yüksek seviyesini göstermektedir. Sasani dönemi mimarlık eserlerinden savunma yapıları da dikkat çekicidir. Hazar Denizi'nin kıyısından başlayarak Babadağ eteğinde sona eren Gilgilçay setti ve günümüzdeki Şabran bölgesinde yer alan Beşparmak dağından başlayıp Hazar kıyılarına kadar uzanan Beşparmak setti, Azerbaycan'da istihkam yapılarının gelişimi hakkında geniş bilgi vermektedir.
Kız Kulesi, Bakü'de bulunan bu döneme ait antik mimari bir eserdir. Kale, eski kale duvarlarının güneydoğu kısmında, sahil parkının (bulvar) yakınında yer alan savunma amaçlı tarihi bir yapıdır. Yüksek kule şeklindeki bu nadir yapının yüksekliği 28 metre, çapı ise birinci katta 16,5 metredir. Birinci katta duvar kalınlığı 5 metreye kadar ulaşmaktadır. Kalenin iç kısmı 8 kata bölünmüştür. Her kat, yontma taşlarla inşa edilmiş ve kubbe şeklinde bir tavanla kaplanmıştır. Kale 1964 yılından itibaren müze olarak hizmet vermeye başlamış ve 2000 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.
Taştan örülmüş bu tavanların ortasında dairesel delikler bulunmaktadır. Delikler dikey bir çizgi doğrultusundadır. Öyle ki, sekizinci katın tavanının ortasındaki dairesel delikten bakıldığında birinci katın zeminini görmek mümkündür. Kaleye tek giriş yolu batı tarafında, önceki zeminden 2 metre yükseklikte ve 1,1 metre genişliğinde olan kemerli bir kapı yeridir. Azerbaycan’ın sembollerinden biri olan Kız Kulesi, Azerbaycan kağıt paralarının üzerine de defalarca resmedilmiştir. Son yıllarda Kız Kulesi'de ve çevresindeki meydanda her yıl Nevruz Bayramı kutlamalarının yapılması geleneği oluşmuştur.
Tarihi > İslam sonrası mimarlık

Arap istilasından (7. yüzyıl) sonra Azerbaycan’da İslam dininin yayılmasıyla birlikte mimarlığın yönü değişti. Mimarlıkta yeni tipte binaların – cami, medrese, türbe, kervansaray vb. – inşası ana çizgi haline geldi. Berde, Erdebil, Marağa, Urmiye, Şamahı, Şemkir, Şabran, Beylegan, Gence ve Nahçıvan bu dönemde Azerbaycan’ın en önemli şehirleriydi. Şamahı, Gence ve Beylegan'ın büyük şehirlere dönüşmesi de bu döneme aittir.
Bu dönemde İslam dinine ait yapılarla birlikte, Albanya'nın bazı bölgelerinde Hristiyan tapınakları ve savunma istihkamları da inşa ediliyordu. Bu kalelerden günümüzde İsmayıllı bölgesi sınırlarında kurulan Cavanşir kalesi (yaklaşık 7. yüzyıl) ve Gazah bölgesinin Yukarı Eskipehre köyü yakınındaki kale kompleksi (5.–8. yüzyıllar) özellikle dikkat çekmektedir.
Genel olarak, İslam öncesi ve sonrası dönemlerde Azerbaycan'da inşa edilen Alban yapıları, mimarlığın gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Bu eserlerden Zakatala bölgesindeki Paşan ve Muhak köylerinde 4.–5. yüzyıllara ait yapı kalıntıları, Şeki bölgesinin Büyük Geldek köyünde Govurkale (6. yüzyıl), Gebele bölgesindeki Büyük Emirli köyünde (4.–8. yüzyıllar) Alban mabetleri, Oğuz şehrinde Alban kilisesi (Orta Çağlar), Dağlık Karabağ'ın Hocavend bölgesinin Karakend köyünde Alban kilisesi (1. yüzyıl), Sos köyünde (4. yüzyıl), İatsi köyünde (5., 7. ve 8. yüzyıllara ait 4 tapınak), Tagaverd köyünde (675), Güneyçartar köyünde (1236) Alban mabetleri, Ağdere bölgesinin Aterk (5. yüzyıl), Kolatağ (614), Koçokat (672, 698), eski Dostahir (713), Kasapet (718), Çaldıran (12. yüzyıl) köylerinde, ayrıca Yukarı Karabağ'ın diğer bölgelerindeki Susanlık (4.–6. yüzyıllar), Vank (9. yüzyıl), Traktik (1094), Tsakuri (1131), Memmedadzor (1147), Tuğ (1197) köylerinde, Esgeran bölgesinin Şuşikend (905), Çanakçı (1065 ve 1100), Haçmaç (1100), Hantsk (1122), Hndzristan (1202) köylerinde Alban mabetleri günümüze kadar korunmuştur.
Tarihi > İslam sonrası mimarlık > Şirvanşahlar Sarayı

Bakü şehrinde İçerişehir bölgesinde yer alan bu saray, XV yüzyılda Şirvanşah İbrahim Halilullah döneminde inşa edilmiştir. Orta Çağ’da Şamahı’da meydana gelen gergin olaylar sırasında Bakü şehri nispeten sakin bir ortamda gelişiyordu. Daha XII yüzyılda Bakü’de sağlam kale duvarlarının (1138-1139) yapıldığı biliniyordu. Şamahı’da yaşanan depremden sonra başkent Bakü’ye taşındığında, şehrin en yüksek noktasında Şirvanşahlar Sarayı yükseltilmiştir. Saray, 6 asırlık tarihi boyunca birçok olaya tanıklık etmiştir. Bir anlamda, Azerbaycan’ın son 600 yılında meydana gelen olaylar, doğrudan bu saraya etki etmiştir. 1500 yılında I. Faruk Yaşar’ın Safevilerle yaptığı savaşta mağlup olup öldürülmesine kadar bağımsız Şirvanşahlar Devleti'nin himayesinde olan saray, Safevilerin buraya girmesiyle farklı bir tarihi kaderle karşılaşmıştır. İşte tam da bu olaylar nedeniyle o dönemden günümüze saraya ait çok az sayıda eser ulaşabilmiştir. Daha sonra Safevi-Osmanlı savaşlarında Osmanlıların zafer kazanmasıyla Bakü şehri ve dolayısıyla Şirvanşahlar Sarayı Osmanlıların himayesine geçmiştir. Hatta sarayın Doğu Kapısı da o dönemdeki Osmanlı Sultanı III. Murad’ın şerefine inşa edilmiştir.
Mimarî ekolleri

Bugünkü Azerbaycan topraklarında, İslâm öncesi mimari yapılara daha çok bölgede hâkim Urartular, Medler ve Persler'in mimari özellikleri yansımıştır. 7. yüzyılda müslümanların bölgeyi fethetmeleriyle bu alanda yeni bir döneme girildi; cami, medrese ve minare gibi İslâmî mimari eserler inşa edildi. Abbasiler Devleti'nin zayıflamaya yüz tuttuğu 9. yüzyılın sonları ve 10. yüzyılın başlarında ise Azerbaycan topraklarında Şirvanşahlar, Saciler, Salariler, Şeddadiler, Revvadiler gibi pek küçük feodal devletler ortaya çıkıp güçlendi ve bu devletlerde mimarî alanında gelişmeler görüldü. 11-12. yüzyıllardaki Selçuklu seferlerinde bazı önemli şehirler zarar görmüş olsa da Azerbaycan şehir mimarîsi gelişmeye devam etmiş ve bugünkü  Azerbaycan topraklarında üç mimarî ekol ortaya çıkmıştır: Kuzey doğuda Şirvan, kuzey batıda Arran, merkezî hissede Nahçivan-Marağa mimarî ekolü.
Mimarî ekolleri > Arran mimarî ekolü

Azerbaycan mimarîsi tarihinde bir ekol olarak ilk kez "Arran Mimarî Ekolü" ortaya çıkmış ve yaklaşık olarak 9. yüzyıldan itibaren şekillenmeye başlamıştır. Bu mimarî ekol Berde, Gence ve Beylegan mimarlarının üslup özelliklerini kendinde toplar.
Eski mimarî geleneklerle İslamiyet'in getirdiği tipik özelliklerin bir araya gelmesi sonucunda ortaya çıkan Orta Çağ Azerbaycan mimarîsinin ilk belirtileri, daha hilafet tarafından yönetilmeye başladığı zamanlardan beri büyük ve meşhur bir şehir olarak öne çıkan Berde'de kendini göstermiş ve Arran Mimarî Ekolü'nün ortaya çıkmasına neden olmuştur. Berde'deki inşaat tekniği ve şehirleşme geleneği sonradan dönemin meşhur şehirlerinden olan Gence'de devam etti. Şeddadiler Devleti'nin başkent olarak seçtiği Gence, 10. yüzyılda Kuzey Azerbaycan'ın en büyük mimarî merkezlerinden birine dönüşürken Berde'de ortaya çıkmaya başlamış olan üslup özellikleri Gencede daha bariz biçimde şekillendi. 11. yüzyıldan itibaren Beylegan, daha sonra ise Şemkir şehri dönemin mimarî merkezlerine çevrilmiş, böylece Arran Mimarî Ekolü oldukça geniş bir alanı etkisi altına almıştır. Moğol işgalleri sonucunda Gence ve Beylegan'ın tahrip edilmesi, Berde'nin de ikinci dereceli şehir konumuna düşmesi Arran Mimarî Ekolü'nün 14. yüzyıldan itibaren önemini kaybetmesine neden oldu.
Mimarî ekolleri > Nahçivan-Marağa mimarî ekolü

13. yüzyılda önemi artan Nahçıvan şehrinde yerli gelenekler Azerbaycan mimarîsinin birleşmesi sonucu yeni bir ekol ortaya çıkmıştır. Nahçivan mimarî ekolünün kurucusu Nahçivanlı meşhur mimar Ecemi Nahçıvani'dir. Mimar Ecemi'nin ortaya koyduğu mimarî üslup 13.-14. yüzyıllarda Nahçivan'a yakın bölgelerde inşa edilen yapıları da etkilemiştir. Güney Azerbaycan'ın Merend şehri Nahçivan mimarî ekolünün önemli merkezlerindendir; bu şehirdeki Cuma Mescidi, Nahçivan ekolünden günümüze ulaşmış dini yapılardandır.
Mimarî ekolleri > Şirvan-Abşeron mimarî ekolü

Şirvaniler Devleti'nde Kesraniler sülalesi döneminde (1027-1382) ortaya çıkan Şirvan Abşeron mimarî ekolünün başlıca merkezini Bakü ve Şamahı çevreleri ile Derbent şehri oluşturur. Ancak depremler nedeniyle Şamahı ve Derbent'te 11. yüzyılla 13. yüzyılın
ortalarına ait hiçbir eser bulunmamaktadır. Bakü'de bulunan Sınıggala Minaresi, Kız Kalesi, Merdekan Kaleleri, Nardaran Kalesi, Ramana Kalesi bu ekolün en seçkin abidelerindendir.
X-XII. yüzyıllarda yaşamış Azerbaycan mimarları

Bu dönemde yaşamış birçok Azerbaycanlı mimar, taş ustası ve süsleme ustalarının isimleri, yapıtlarının kitabelerinde, taş levhalarında ve dekoratif süslemelerinde günümüze kadar ulaşmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır:
Muhammed bin Cafer (Beylegan ilçesindeki "Peygamber" mezarlığındaki kitabeli levha, X. yüzyıl),
İbrahim bin Osman (Gence kapısı, 1063),
Muhammed Ebu Bekir oğlu (Bakü’de Sınıkkale Camii, 1078),
Möhsün (XI. yüzyıl; eserleri bilinmiyor),
Bendan ibn Möhsün (XII. yüzyıl; eserleri bilinmiyor),
Bekir Muhammed (Marağa'da "Kırmızı Gümbez" türbesi, 1148),
Ecemî Ebu Bekir oğlu Nahçıvanî (Nahçıvan'da Yusif bin Kuseyir Türbesi, 1162; Mömüne Hatun Türbesi, 1186),
Aşur İbrahim oğlu (İçerişehir'deki İbrahim Camii taş mihrabı, 1171),
Emirəddin Mesud (XII. yüzyıl; eserleri bilinmiyor),
Ebu Mansur Musa oğlu (Urmiye’deki "Üç Gümbez" türbesi, 1185),
Ahmet Muhammed oğlu (Maraga'daki "Göy Gümbez" türbesi, 1196),
Mesud Davud oğlu (Bakü'deki Kız Kalesi, XII. yüzyıl),
Cemaleddin (bugünkü Culfa ilçesindeki Elinceçay Hanegahı'ndaki türbe, XII-XIII. yüzyıl başları),
Ahmed Ebu Bekir oğlu (XIII. yüzyıl, Merend; eserleri bilinmiyor),
Abdulmecid Mesud oğlu (Merend'de dairesel kale, 1232),
Zeyneddin Ebureşid oğlu Şirvani (Bakü limanındaki Şirvanşahların "Bayıl Kalesi" sarayı, 1235),
Bedreddin Tebrizi (Türkiye, Konya’da Celaleddin Rumi Türbesi, 1273),
Muhammed bin Mahmud (Arran; Türkiye’nin Amasya şehrinde) cami minaresi, 1236–46),
Mahmud bin Maksud (Pirsaatçay Hanegahı'nın minaresi, 1256),
Mahmud bin Mesud (Bakü'deki Şefiulla Camii, XIV. yüzyıl),
Nakkaş Abdulmümin Şerefşah oğlu (Tebriz; Urmiye'deki cami mihrabı oymalı süslemeleri, 1277),
Mahmud Sad oğlu (Bakü yakınlarındaki Nardaran köyündeki kale, Bibiheybet Camii'nin minaresi, 1305–13),
Ahmet bin Eyyub el-Hafiz Nahçıvanî (Berde Türbesi, 1322),
Geçteraş Nizam Bendgir (Merend'deki Güme Camii’nin oymalı süslemeleri, 1329),
Hacı Muhammed (Tebriz; İsfahan'da kervansaray, 1331),
Şahbenzer (Ağdam’ın Haçınderbetli köyünde türbe, 1314),
Keştasif Musa oğlu (Nardaran Han Hamamı, 1388).