Sosyoekonomik gelişmişlik
Değerlendirilmede kullanılan göstergeler > Demografik Göstergeler (Demografi Değişkenleri)

Demografi değişkenleri, nüfusun yapısını ve özelliklerini gösterdiğinden herhangi bir yerleşim birimindeki sosyal, kültürel ve ekonomik hayata ilişkin bilgileri dolaylı olarak barındırmaktadır. Üretimin önemli girdilerinden olan iş gücüne ilişkin potansiyeli, yaşam alanındaki ekonomik ve sosyal imkânlara erişimi ve yerleşim birimlerinin çekim niteliği bunlardan birkaçıdır. Bu sebeplerle demografi değişkenleri yerleşim yerlerinin gelişmişlik düzeyini belirleyen ve yansıtan önemli değişkenlerdendir. Bu çerçevede 7 demografi değişkeni dikkate alınmış olup bu değişkenler aşağıda verilmektedir.
Nüfusun Ülke Payı: Türkiye İstatistik Kurumu verileri kullanılarak hesaplanan bu değişken ‰ olarak ifade edilmektedir. Nüfusun Ülke Payının yüksek olması yerleşim yerinin iş gücü ve piyasa büyüklüğü gibi sebeplerle ekonomik potansiyelinin yüksek olduğuna işaret etmektedir. Bu sebeple bu değişkenin analiz sonucunu olumlu yönde etkileyeceği tahmin edilmektedir.
Nüfus Yoğunluğu: Türkiye İstatistik Kurumu ve Harita Genel Müdürlüğünden temin edilen veriler ile hesaplanan bu değişken şahıs/km2 olarak ifade edilmektedir. Nüfus yoğunluğunun yüksek olması o yerleşim biriminin cazibe merkezi olduğunu ve ekonomik potansiyelini göstermektedir. Dolayısıyla bu değişkenin analiz sonucuna etkisinin olumlu olması beklenmektedir.
Net Göç Hızı: Türkiye İstatistik Kurumu verileriyle üretilen net göç hızı ‰ olarak ifade edilmektedir. Bu sayının yüksekliği yerleşim yerinin istihdam başta olmak üzere eğitim ve sosyal yaşam gibi imkânlarının avantajlı olmasından dolayı yerleşim yerinin çevresi için cazibe merkezi olduğunu göstermektedir. Yani gelişmiş olan yerleşim yerleri, ekonomik ve sosyal hayatta sağladıkları imkân ve kolaylıklar sebebiyle daha çok göç almaktadır. Bu sebeple bu değişkenin sosyo-ekonomik gelişmişlikle doğru orantılı olduğu değerlendirilmektedir.
Şehirleşme Oranı: Türkiye'de Kentsel ve Kırsal Yerleşim Sistemleri Araştırması kapsamındaki veriler kullanılarak çalışma ekibi tarafından üretilen bu değişken % olarak ifade edilmektedir. Bu oran köy ve mahallelerin yerleşim yeri merkezine uzaklıkları, nüfusları ve yapılaşmış alan miktarları dikkate alınarak hesaplanmıştır. Yüksek şehirleşme oranı kırsal kesime nazaran daha iyi sosyo-ekonomik imkânları işaret ettiğinden bu değişkenin analiz sonucunu olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir.
Toplam Doğurganlık Hızı: Türkiye İstatistik Kurumu verilerinin kullanıldığı bu değişken bir bayanın 15-49 yaş aralığında doğurabileceği ortalama çocuk sayısını ifade etmektedir. Doğurganlık hızı değerinin yüksek olması, istihdama katılan bayan iş gücü sayısını azalttığı ve orta vadede bayanları, uzun vadede ise çocukları dâhil ederek bağımlı nüfusu arttırdığı için yerleşim yerinin sosyokültürel ve ekonomik potansiyelini azaltmaktadır. Bu sebeplerle bu değişkenin analiz sonucunu olumsuz etkileyeceği öngörülmektedir.
Ortalama İlk Evlenme Yaşı-Bayan: Bu değişken Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden elde edilmiştir. İş hayatında eğitim seviyesi yükseldikçe iş gücü daha nitelikli olmaktadır. Erken yaşta evlenme özellikle üniversite ve üzeri eğitim alma durumunu zorlaştırmaktadır. Bayanların ilk evlenme yaşının düşük olduğu bölgelerde eğitim seviyesinin dolayısıyla beşerî sermayenin düşük olduğu, buna bağlı olarak bayanların ya daha az nitelikli işlerde istihdam edildiği ya da iş gücü piyasasının dışında kaldığı görülmektedir. Bu sebeplerle bu değişkenin analiz sonucuna olumlu etki etmesi beklenmektedir.
Kaba Boşanma Hızı: Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden temin edilen bu değişken ‰ olarak ifade edilmektedir. Literatürde boşanma hızı özellikle sosyal sermaye analizlerinde sıkça kullanılmaktadır. Boşanma oranının yüksekliği doğrudan sosyo-ekonomik gelişmeyi güçlendirici bir unsur olarak görülmemekle birlikte, sosyo-ekonomik gelişmişliğin yüksek olduğu toplumlarda boşanma oranının yüksek olduğu görülmektedir (Acar, 2018). Boşanma hızının yüksek olması sosyal sermayenin dolayısıyla sosyo-ekonomik gelişmişliğin yüksek olduğuna işaret ettiği için bu değişkenin analiz sonucunu olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir.