Che Guevara
Miras > Biyografi tartışması

Guevara'nın hayatı ve mirası tartışmalı olmaya devam etmektedir. Hayatının çeşitli noktalarında ahlak anlayışının çelişkileri, "kalemi ve hafif makineli tüfeği eşit beceriyle kullanabilen", aynı zamanda "en önemli devrimci tutkunun insanın yabancılaşmasından kurtulduğunu görmek olduğu" kehanetinde bulunan karmaşık bir ikili karakteri yaratmıştır. Guevara'nın paradoksal konumu, görünüşte taban tabana zıt nitelikler dizisi nedeniyle daha da karmaşıktır. Düşmanlarını vurmaktan çekinmeyen seküler bir hümanist ve sempatik bir sağlık görevlisi, kolektif iyiliğe dair bir felsefeyi uygulamak için şiddeti savunan ünlü bir enternasyonalist lider, edebiyatı seven ancak muhalefete izin vermeyi reddeden idealist bir entelektüel, eskisinin kıyamet külleri üzerinde yoksulluktan arınmış yeni bir dünya kurmaya radikal bir şekilde istekli olan anti-emperyalist bir Marksist isyancı ve son olarak, imajı metalaştırılmış açık sözlü bir anti-kapitalist. Che'nin tarihi yeniden yazılmaya ve yeniden hayal edilmeye devam ediyor. Ayrıca sosyolog Michael Löwy, Guevara'nın hayatının birçok yönünü (örn. doktor ve ekonomist, devrimci ve bankacı, askerî teorisyen ve büyükelçi, derin düşünür ve siyasi ajitatör) "Che mitinin" yükselişine ışık tuttuğunu ve "Kızıl Robin Hood, komünizmin Don Kişot'u, yeni Garibaldi, Marksist Saint-Just, Yeryüzünün Lanetlileri'nin Cid Campeador'u, dilencilerin Sör Galahad'ı ... ve zenginlerin rüyalarına dadanan, dünyanın dört bir yanında yıkım ateşleri yakan Bolşevik şeytan" gibi birçok üst anlatıyla betimledi.
Örneğin Nelson Mandela ondan "özgürlüğü seven her insan için bir ilham kaynağı" olarak bahsederken, Jean-Paul Sartre onu "sadece bir entelektüel değil, aynı zamanda çağımızın en eksiksiz insanı" olarak tanımlamıştır. Hayranlıklarını dile getiren diğer yazarlar arasında Guevara'nın "yiğitlik, şövalyelik ve macera fikrini temsil ettiğini" söyleyen Graham Greene ve "[Che'nin] amacının insanlık davasından başka bir şey olmadığını" düşünen Susan Sontag yer almaktadır. Pan-Afrikan toplumunda filozof Frantz Fanon Guevara'yı "tek bir insanın olanaklarının dünyadaki sembolü" olarak ilan ederken, Siyah Güç lideri Stokely Carmichael "Che Guevara ölmedi, fikirleri bizimle" diye övgüde bulunmuştur. Övgüler siyasi yelpazenin tamamına yansımış, liberteryen teorisyen Murray Rothbard Guevara'yı "çağımızın ve hatta yüzyılımızın herhangi bir adamından daha fazla, devrim ilkesinin yaşayan somutlaşmış hâlı" olan "kahraman bir figür" olarak yüceltmiştir. Gazeteci Christopher Hitchens ise "[Che'nin] ölümü benim ve benim gibi sayısız kişi için çok şey ifade ediyordu, devrimcilerin yapması gereken şeyi yaptığı, inançları uğruna savaştığı ve öldüğü için biz burjuva romantikleri için imkânsız da olsa bir rol modeldi." Eski CIA çalışanı Philip Agee, “Şirketin (CIA) Che Guevara'dan daha fazla korktuğu bir kişi yoktu çünkü Latin Amerika ülkelerinde iktidardaki geleneksel hiyerarşilerin siyasi baskılarına karşı mücadeleyi yönetmek için gerekli kapasiteye ve karizmaya sahipti" demiştir.
Buna karşılık, sürgündeki muhalif yazar Jacobo Machover, Guevara'ya yönelik tüm övgüleri reddetmekte ve onu "duygusuz bir cellat" olarak tasvir etmektedir. Sürgündeki eski Kübalı mahkûmlar da benzer görüşler dile getirmişlerdir; bunların arasında Guevara'yı düzinelerce kişiyi yargılamadan infaz eden "nefret dolu bir adam" ilan eden Armando Valladares ve Guevara'nın devrimin düşmanlarına karşı zalimliğin bir erdem olduğu "Robespierre zihniyetine" sahip olduğunu ileri süren Carlos Alberto Montaner de bulunmaktadır. Independent Institute'tan Álvaro Vargas Llosa, Guevara'nın çağdaş takipçilerinin "bir efsaneye tutunarak kendilerini kandırdıklarını" öne sürmüş ve Guevara'yı katı gücünü muhalefeti bastırmak için kullanan ve aynı zamanda "soğukkanlı bir ölüm makinesi" olarak çalışan bir "Marksist Püriten" olarak tanımlamıştır. Llosa ayrıca Guevara'nın "fanatik eğilimini" Küba devriminin "Sovyetleştirilmesinin" temel taşı olmakla suçlamakta ve Guevara'nın "gerçekliği tamamen kör ideolojik ortodoksiye tabi kılma" eğilimine sahip olduğunu iddia etmektedir. Geniş düzeyde, Hoover Enstitüsü araştırma görevlisi William Ratliff, Guevara'yı daha çok tarihsel ortamının bir yaratımı olarak görmekte ve onu "korkusuz" ve "başı dik Mesih benzeri bir figür" olarak tanımlayarak, "insanları paternalist mucize işçileri aramaya ve takip etmeye yönelten" şehit düşkünü bir Latin Amerika kültürünün ürünü olduğunu belirtmektedir. Ratliff ayrıca bölgedeki ekonomik koşulların Guevara'nın "asırlık tiranlıkları yıkarak ezilenlere adalet getirme" kararlılığına uygun olduğunu düşünmektedir; Latin Amerika'yı Moisés Naím'in eşitsizlik, yoksulluk, işlevsiz siyaset ve kötü işleyen kurumlar gibi "efsanevi hastalıklar" olarak adlandırdığı durumlarla boğuşan bir yer olarak tanımlamaktadır.
İngiliz tarihçi Hugh Thomas karışık bir değerlendirme yaparak Guevara'nın "cesur, samimi ve kararlı ama aynı zamanda inatçı, dar görüşlü ve dogmatik bir adam" olduğunu belirtmiştir. Thomas'a göre hayatının sonunda "şiddetin kendi iyiliği için erdemlerine ikna olmuş gibi görünürken", ölümünden sonra Fidel'in onun görüşlerinin çoğunu benimsemesiyle "Castro üzerindeki iyi ya da kötü etkisi" artmıştır. Benzer şekilde, Kübalı-Amerikalı sosyolog Samuel Farber Che Guevara'yı "dürüst ve kararlı bir devrimci" olarak övmekte, ancak "sosyalizmi hiçbir zaman en demokratik özüyle benimsememiş" olmasını da eleştirmektedir. Yine de Guevara, resminin üç peso banknotunda bulunduğu ve okul çocuklarının her sabah "Che gibi olacağız" diye söz vererek başladığı Küba'da ulusal bir kahraman olmaya devam etmektedir. Liselerin onun adını taşıdığı ana vatanı Arjantin'de, çok sayıda Che müzesi ülkeyi kaplamaktadır ve 2008 yılında doğduğu şehir olan Rosario'da 3,5 metrelik bronz bir heykeli açılmıştır. Guevara, yardım için kendisine dua eden bazı Bolivyalı kampçılar tarafından "Aziz Ernesto" olarak kutsallaştırılmıştır. Buna karşılık Guevara, kendisini "La Cabaña kasabı" olarak gören ABD'deki Küba sürgünü ve Küba kökenli Amerikalılar arasında nefret edilen bir figür olmaya devam etmektedir. Bu kutuplaşmış duruma rağmen, 1968 yılında İrlandalı sanatçı Jim Fitzpatrick tarafından yaratılan Che'nin yüzünün yüksek kontrastlı monokrom grafiği, evrensel olarak ticarileştirilmiş ve nesneleştirilmiş bir imge hâline geldi; tişörtler, şapkalar, posterler, dövmeler ve bikiniler de dâhil olmak üzere çok sayıda üründe bulundu, Guevara'nın karşı çıktığı tüketim kültürüne katkıda bulundu. Yine de, hem özel olarak siyasi bağlamlarda hem de gençlik isyanının geniş kapsamlı popüler bir simgesi olarak aşkın bir figür olmaya devam etmektedir.