Ahmed-i Hânî
Ahmed-i Hânî ve Kelâm İlmi

Ahmed-i Hânî, birçok ilim dalıyla ilgilenmiş olmakla birlikte, onun entelektüel kimliğinde edebiyat, felsefe ve kelâm ilmi ön plana çıkmaktadır. Daha önce de belirtildiği gibi, fıkıhta Şâfiî, itikatta ise Eş‘arî mezhebine mensup olduğu bilinmektedir. Ancak Hânî’yi klasik medrese âlimlerinden ayıran en önemli özellik, eğitim anlayışındaki yenilikçi yaklaşımıdır. O, dönemin geleneksel eğitim metodlarını sorgulamış ve eğitimin ana dilde verilmesi gerektiğini savunarak, kendi eserlerinde Kürtçeyi ilmi bir ifade aracı olarak kullanmıştır. Eserleri incelendiğinde, Hânî’nin düşüncelerini belirli aşamalar doğrultusunda inşa ettiği görülmektedir. Nûbehara Biçûkan ile dilin temel taşlarını oluşturmuş, Akîdeya Îmanê ile kelâm ve akaid alanında önemli bilgiler sunmuş, Divan’ında kelâmî ve felsefi görüşlerinin omurgasını ortaya koymuş ve nihayet Mem û Zîn’de edebiyat, kelâm, felsefe ve tasavvufu bir araya getirerek düşünsel bir sentez oluşturmuştur. Hânî’nin yazım dili de zamanla evrilmiştir. İlk eserlerinde daha sade bir dil kullanırken, zamanla daha derinlikli ve felsefi bir üsluba yönelmiştir. Kelâm ilmiyle Ehl-i Sünnet düşüncesini kendi ana dilinde ifade etmeye öncülük etmiş, bu yönüyle kendisinden sonraki nesillere örnek olmuştur. İlk eserlerinde akaid, kelâm ve edebiyata ağırlık vermişken, ilerleyen yıllarda tasavvufa daha fazla yönelmiştir. Ancak bu yönelim, onun kelâm ilminden uzaklaştığı anlamına gelmemektedir. Nitekim Mem û Zîn’de, Allah’ın varlığı ve birliği konularını işlerken hem aklî hem de naklî delillerden yararlanması, onun düşünce sisteminde akıl ve iman arasında güçlü bir denge kurduğunu göstermektedir. 
Ahmed-i Hânî, kelâmî düşünceyi felsefi kavramlarla harmanlayan, akılcı yöntemlerle analiz eden ve bunu Kürtçe ifade eden öncü bir isimdir. Kelâm alanında Kürtçede eser veren ilk âlimlerden biri olması, onun bu alanda çığır açtığını göstermektedir. Arapça ve Kürtçe arasında bir köprü kurarak, İslam düşüncesini kendi diliyle aktarmıştır. Eleştirel bir bakış açısına sahip olan Hânî, Mu‘tezile ve Cebriye gibi mezhepleri zaman zaman eleştirmiş, ancak dogmatik bir yaklaşım sergilememiştir. Taklitçiliğe karşı durmuş, sürekli çözüm arayışında olmuş ve eleştirdiği her görüşe alternatif sunmuştur. Bu, onun yalnızca bir mutasavvıf veya edebiyatçı değil, aynı zamanda güçlü bir kelâm âlimi olduğunu kanıtlamaktadır. 
Ahmed-i Hânî, kelâmî düşüncelerini eserlerinin içine ustaca yerleştirmiş, ancak bu alandaki en belirgin çalışmalarını Akîdeya Îmanê ve Mem û Zîn adlı eserlerinde sistematik bir şekilde işlemiştir. Eş‘arî mezhebinin görüşlerini manzum bir üslupla ele aldığı Akîdeya Îmanê, onun kendi dilinde yazdığı ilk kelâmî eserlerden biri olmasıyla dikkat çeker.
Hânî, eserini kaleme alırken çevresindeki insanların ihtiyaçlarını gözetmiş, kelâm kavramlarını açık bir şekilde kullanarak bunları anlaşılır kılmıştır. Tevhid konusundaki görüşleri yalnızca Akîdeya Îmanê ile sınırlı kalmamış, Mem û Zîn, Nûbehara Biçûkan ve Divan gibi eserlerinde de kelâmî düşüncelerini işlemeye devam etmiştir. Bu, onun yalnızca bir edebiyatçı değil, aynı zamanda İslamî ilimleri kendi diliyle aktaran güçlü bir düşünür olduğunu göstermektedir.