Çerkes Soykırımı

| Çerkes Soykırımı |
| --- | --- |
"Rus askerleri Çerkes kafalarını kazığa geçiriyor, Grigori Zass keyifle izliyor", Nikolay İvanoviç Lorer
Soykırım sonrasında Çerkesya'da kalan Çerkes nüfusu.
Tarih: 1800'ler–1870'ler (Sistematik Çerkes katliamı 1800'lerde başladı; hayatta kalan Çerkes nüfusu 1860-1870'lerde Osmanlı topraklarına sürgün edildi)
Hedef: Çerkesler, Abazalar, Abhazlar
Saldırı türü: Soykırım, katliam, toplu tecavüz, işkence, ölüm yürüyüşü, tehcir
Kurbanlar: Tarihçiler: 600.000 ila 1.500.000 kişi Rus ordusu tarafından işlenen katliamlarda ve aç bırakılmadan öldü500.000–1.500.000 kişi sürgün ve tehcir edildi, 500.000 kişi sürgün sırasında öldü  Rus hükûmet iddiası: 400.000 kişi çatışmada öldü, 400.000 kişi gönüllü göç etti
İşleyenler: Rus İmparatorluğu
Sebep: Emperyalizm, İslamofobi, Ruslaştırma, Hristiyanlaştırma, Rus-Çerkes Savaşı
Çerkes Soykırımı (Çerkes Sürgünü olarak da bilinir) veya Tsitsekun (Adigece: ЦӀыцӀэкӀун), 19. yüzyılda, Çarlık Rusyası tarafından Çerkesleri hedef alan sistematik toplu katliam ve sürgündür. Olaylardan Çerkeslerin %80-97'si, yaklaşık 1,5 milyon kişi, etkilenmiştir. Grigori Zass gibi Rus generaller Çerkes sivillerin toplu katliamını yücelttiler, bilimsel deneylerde kullanılmalarını savundular ve askerlerinin kadınlara tecavüz etmesine izin verdiler. Rus kuvvetlerinin hamile kadınların karınlarını deşmek gibi çeşitli yöntemler kullandığı bildirildi.
Rus-Çerkes Savaşı sırasında Rus İmparatorluğu sistematik olarak Çerkes nüfusunu yok etme stratejisi uyguladı. Sadece Çerkesler arasında Ruslaştırmayı ve Rusya'nın diğer bölgelerine yerleşmeyi kabul eden küçük bir kısım olaylardan hiç etkilenmedi. Reddeden geri kalan Çerkes nüfusu çeşitli şekillerde dağıtıldı veya toplu halde öldürüldü. Bazı durumlarda Çerkesler Hristiyanlığı kabul etmeye zorlandı. Çoğu durumda Çerkes yerleşim yerleri bulundu ve yakıldı, sistematik olarak aç bırakıldı veya tüm nüfusu katledildi. Yok edilmesi planlanan halk genel olarak Çerkesler olsa da, Kafkasya'nın diğer Müslüman halkları da etkilendi.
Rus ordusunda asker olan Lev Tolstoy, Rus askerlerinin gece köy evlerine saldırdığını bildirdi. Olaylara tanık olan İngiliz diplomat William Palgrave, "tek suçlarının Rus olmamak olduğunu" ekliyor. 1864'te Çerkesler tarafından İngiliz İmparatorluğu'ndan insani yardım talep eden bir dilekçe imzalandı. Aynı yıl, 1864'te savaşın bitiminden önce hayatta kalan nüfusa karşı toplu sürgün başlatıldı ve büyük ölçüde 1870'lerde tamamlandı. Bazıları, ayrılmayı beklerken kalabalıklar arasında salgın hastalıklardan öldü. Diğerleri, yoldaki gemiler fırtınalar sırasında battığında veya kâr odaklı nakliyecilerin kârı en üst düzeye çıkarmak için gemilerini aşırı yüklediği durumlar nedeniyle öldü. Akademisyenler, Rus hükûmetinin kendi arşiv rakamlarını dikkate alarak, bu süreçten Çerkes nüfusunun %80-97'sinin etkilendiğini tahmin ediyorlar.
Hayatta kalıp sürgün edilen Çerkesler Osmanlı Devleti'ne yerleştirildi. Osmanlı arşivleri, 1879'da yaklaşık 1 milyon Çerkes muhacirin Osmanlı topraklarına girdiğini, ancak bunların yaklaşık yarısının kıyılarda hastalıklar nedeniyle öldüğünü gösteriyor. Osmanlı arşivlerini destekleyen 1897 Rus nüfus sayımı, orijinal sayının onda biri olan yalnızca 150.000 Çerkes kaydediyor. 1929 baharında Kafkasya'ya bilimsel çalışma üzerine giden Gürcü tarihçi Simon Canaşia'nın karşılaştığı 91 yaşında bir ihtiyar, Karadeniz'in "karpuz gibi" insan vücut parçaları ile dolduğunu, kargaların kadın saçı ve erkek sakallarına yuva yaptığını aktarmıştır.
Gürcistan, 20 Mayıs 2011'de Çerkes soykırımını tanırken, Çerkeslerin Haziran 2024'te yaptıkları başvurular neticesinde Ukrayna meclisi 9 Ocak 2025'te tanıma kararı almıştır. Gürcistan, Çerkes soykırımını tanımadan önce Rus-Çerkes Savaşı'na ait gizli arşivleri açarak 2010'da bir konferans düzenlemiştir. ABD'nin Wayne şehri ve Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti de resmî olarak Çerkes soykırımını tanımıştır. 7 Şubat 1992'de Kabardey-Balkarya Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Çerkes Soykırımını kınama kararı almıştır. Rusya Federasyonu Devlet Duması'na Çerkes Soykırımının tanınmasına ilişkin; 12 Mayıs 1994'te Kabardino-Balkarya Cumhuriyeti ve 29 Nisan 1996'da Adige Cumhuriyeti başvuru yaptı. Abhazya, 15 Ekim 1997'de 19. yüzyılda Abhazların sürgününü soykırım olarak, sürgün edilenleri de mülteci olarak tanıdı. Ekim 2006'da 20'den fazla Çerkes derneği, Avrupa Parlamentosu'na Çerkes Soykırımı'nın tanınması için başvuru yaptı. Kasım 2006'da Adige, Kabardino-Balkarya ve Karaçay-Çerkesya Cumhuriyetlerindeki Çerkes dernekleri, Rusya devlet başkanı Vladimir Putin'e Çerkes Soykırımı'nı tanıması için başvuru yaptı. Rusya, Çerkes soykırımını aktif olarak reddediyor ve olayları rızaya dayalı bir göç olarak sınıflandırıyor (Rusça: Черкесское мухаджирство, 'Çerkes muhacirizmi'). Rus hükûmeti soykırımın tanınması için çalışan aktivistleri ve konuyla ilgilenen akademisyenleri "aşırılık yanlısı", "terörist" veya CIA ajanı olarak tanımlamaktadır. Çerkesler her yıl 21 Mayıs'ı Çerkes Yas Günü olarak anarlar. 21 Mayıs'ta tüm dünyadaki Çerkesler, özellikle Kayseri ve Amman gibi büyük Çerkes nüfusa sahip şehirlerin yanı sıra İstanbul gibi diğer büyük şehirlerde Rus hükûmetini protesto ediyor.