Çiçek hastalığı
Toplum ve kültür > Gelenek ve din

Çiçek hastalığının yarattığı yıkım karşısında, Eski Dünya'nın bazı bölgelerinde, örneğin Çin ve Hindistan'da çeşitli çiçek hastalığı tanrı ve tanrıçalarına tapınılmıştır. Çin'de çiçek hastalığı tanrıçası T'ou-Shen Niang-Niang (Çince: 痘疹娘娘) olarak anılırdı. Çinli inananlar tanrıçayı yatıştırmak ve merhameti için dua etmek için aktif olarak çalışmışlardır; örneğin çiçek hastalığı püstüllerinden "güzel çiçekler" olarak bahsetmek gibi önlemlerle tanrıçayı gücendirmekten kaçınmayı amaçlamışlardır (çiçek hastalığının Çincesi 天花'dır, kelimenin tam anlamıyla "cennet çiçeği"). Bununla ilgili bir Yeni Yıl Arifesi geleneğinde, evin çocuklarının uyurken çirkin maskeler takmaları, böylece herhangi bir güzelliği gizlemeleri ve böylece o gece bir ara oradan geçecek olan tanrıçayı cezbetmekten kaçınmaları emredilirdi. Eğer bir çiçek hastalığı vakası ortaya çıkarsa, kurbanların evlerinde tapınaklar kurulur ve hastalık ilerledikçe tapınılır ve adaklar adanırdı. Kurban iyileşirse tapınaklar kaldırılır ve yakılmak üzere özel bir kağıt sandalye veya tekneyle taşınırdı. Eğer hasta iyileşmezse tanrıçayı evden kovmak için tapınak yıkılır ve lanetlenirdi.
Yorubacada çiçek hastalığı ṣọpọná olarak bilinir, ancak shakpanna, shopona, ṣhapana ve ṣọpọnọ olarak da yazılmıştır. Bu kelime 3 kelimenin birleşiminden oluşur: ṣán fiili, örtmek veya sıvamak (çiçek hastalığının karakteristik püstüllerine atıfta bulunur), kpa veya pa, öldürmek ve enia, insan anlamına gelir. Kabaca tercüme edildiğinde, bir kişiyi püstüllerle kaplayarak öldüren kişi anlamına gelir.
Batı Afrika'nın Yorùbá halkı arasında ve ayrıca Dahomean dininde, Trinidad'da ve Brezilya'da, Obaluaye olarak da bilinen Sopona tanrısı çiçek hastalığının ve diğer ölümcül hastalıkların (cüzzam, HIV/AIDS ve ateş gibi) tanrısıdır. Orişa panteonunun en korkulan tanrılarından biri olan çiçek hastalığı, Shopona'nın bir tür cezası olarak görülmüştür.
Shopona'ya ibadet, rahipleri tarafından sıkı bir şekilde kontrol edilirdi ve rahiplerin de öfkelendiklerinde çiçek hastalığı yayabileceklerine inanılırdı. Bununla birlikte, Shopona aynı zamanda yol açtığı hastalıkları iyileştirebilen bir şifacı olarak görülüyordu ve kurbanları tarafından sık sık onları iyileştirmesi için çağrılıyordu. İngiliz hükûmeti tanrıya tapınmayı yasakladı çünkü rahiplerinin kasıtlı olarak muhaliflerine çiçek hastalığı yaydığına inanılıyordu.
Hindistan'da çiçek hastalığına ilişkin ilk kayıtlar MS 400 yılına ait bir tıp kitabında yer almaktadır. Bu kitapta çiçek hastalığına son derece benzeyen bir hastalık tarif edilmektedir. Çin ve Yorùbá gibi Hindistan da çiçek hastalığına maruz kalmasına tepki olarak bir tanrıça yaratmıştır. Hindu tanrıçası Shitala, hüküm sürdüğü dönemde hem tapınılan hem de korkulan bir tanrıçaydı. Bu tanrıçanın hem kötü hem de iyi kalpli olduğuna ve öfkelendiğinde kurbanlar verebileceğine ve halihazırda etkilenmiş olanların ateşlerini düşürebileceğine inanılıyordu. Tanrıçanın portrelerinde sağ elinde hastalığı taşımak için bir süpürge, diğer elinde ise hastaları yatıştırmak için bir kap soğuk su tuttuğu görülür. Hem sağlıklı hem de sağlıklı olmayan birçok Hint yerlisinin ibadet etmek ve kendilerini bu hastalıktan korumaya çalışmak için gittikleri tapınaklar oluşturuldu. Bazı Hint kadınlar Shitala'dan korunmak için evlerinin çatılarına serinletici yiyecek tabakları ve su kapları yerleştirmiştir.
Çiçek hastalığı tanrısını tanımayan kültürlerde, yine de çiçek hastalığı şeytanlarına inanılır ve bu şeytanlar hastalıktan sorumlu tutulurdu. Bu tür inançlar Japonya, Avrupa, Afrika ve dünyanın diğer bölgelerinde öne çıkmaktaydı. Şeytana inanan kültürlerin neredeyse tamamı, onun kırmızı renkten korktuğuna da inanıyordu. Bu durum, hastaların ve odalarının kırmızı renkle dekore edildiği sözde kırmızı tedavinin icat edilmesine yol açtı. Bu uygulama 12. yüzyılda Avrupa'ya yayılmış ve (diğerlerinin yanı sıra) Fransa Kralı V. Charles ve İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth tarafından uygulanmıştır. Niels Ryberg Finsen'in kırmızı ışığın yara izlerini azalttığını gösteren çalışmalarıyla bilimsel bir güvenilirlik kazanan bu inanç 1930'lara kadar devam etti.