Nostratik diller
Biçim bilgisi

Dil bilgisi unsurları diller arasında kelimelere kıyasla daha az alındığından diller arasındaki akrabalık ilişkilerini tespit konusunda gramer unsurları kuvvetli kanıtlar sunarlar. Aşağıdaki tabloda sunulan benzerlikler Kaiser ve Shevoroshkin (1998) tarafından öne sürülmüştür. Tabloda bulunan /N/ sesi herhangi bir nazal ses, /V/ ise herhangi bir ünlü ses olabilir.
| Proto-Nostratik> İsim ekleri | Proto-Hint Avrupa> İsim ekleri | Proto-Kartveliyan> İsim ekleri | Proto-Ural> İsim ekleri | Proto-Altay> İsim ekleri | Proto-Dravidyan> İsim ekleri | Proto-Afroasyatik> İsim ekleri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| /na/ "bulunma " | /en/ 'in' | /nu/, /n/ | -/na/ | -/na/ |  | -/n/ |
| /Na/ veya /Næ/ "çoğul (canlı)" |  | -/(e)n/ | -/NV/² |  |  | [-/aːn/ |
| [-/tʼV/ "çoğul (cansız)" |  | -/t/- | -/t/ | [-/tʰ/-] |  | -/æt/ |
| [-/kʼa/ "küçültme hâli" | -/k/- | [-/akʼ/-, -/ikʼ/ | [-kka -/kːa/, -kkä -/kːæ/ | -/ka/ |  |  |
Fiil ekleri
| /s(V)/ "dilek, neden" | -/se/- | -/su/, -/sa/ |  |  | -ij [-/iɟ/-] | /ʃV/-, -/ʃ/-] |
| /tʼV/-] "ettirgen ve dönüşlülük" |  |  | -t(t)- [-/t(ː)/-] | -/t/- | -/t/- | /tV/- |
Edat
| /mæ/ "yasaklayıcı, olumsuzluk " | [mē /meː/ | /maː/, /moː/ |  | /mæ/, /bæ/ | /ma/- | /m(j)/ |
| /kʼo/ "Pekiştirme" | [-/kʷe/ 'and' | /kwe/ | -/ka/, -kä -/kæ/ | -/ka/ |  | /k(w)/ |
Leksikon
Dolgopolski'ye göre, Proto-Nostratik analitik bir dildi. Dolgopolski Proto-Nostratik dilde üç leksikal kategorinin olduğunu öne sürmektedir:
Söz varlığı (isim-fiil vb)
Zamirler
Yardımcı sözcükler
Özne isim olduğunda söz dizimi özne-nesne-fiil, zamir olduğunda ise nesne-fiil-özne şeklindeydi. Niteleyiciler nitelenenden önce gelmekteydi. Zamir niteleyicileri ("benim", "bu") isimden sonra gelebilmekteydi. Yardımcı sözcükler ise edattı.
Kişi Zamirleri
Kişi zamirleri diller arasında nadiren ödünç alınır. Bu yüzden Nostratik zamirleri arasındaki birçok denklik Proto-Nostratik bir dilin varlığına dair güçlü bir kanıt oluşturmaktadır. Afro-Asyatik kökteş sözcükler bulmanın zorluğu, bazıları tarafından Nostratik dilinin Afro-Asyatik ve Avrasyatik (muhtemelen Dravidyan da dahil) olarak iki veya üç dalı olduğuna dair bir kanıt olarak görülür. Aşağıdaki tablodaki zamirlerin hepsi sadece Proto-Avrasyatik diline kadar izi sürülmektedir.
|  | Proto- Nostratik | Proto- Hint-Avrupa | Proto- Uralik | Proto- Altayik | Proto- Kartveliyan | Proto- Dravidiyan | Proto- Yukaghir | Nivkh | Proto- Çukço Kamçatkan | Proto- Eskimo | Proto- Afro-Asyatik |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 'ben' | /mi/ | h₁eǵom /ʔeɡʲom/ | /mi/ | /bi/ | /me/, /mi/ |  | /met/ | ни /ni/ |  | /wi/ ˈIˈ, -/ˈˈˈmˈˈˈkət/ ˈ"ben [act on] sana, seniˈ | /mi/, -/mi/ |
| 'beni, bana' ~ 'benim' | /minV/ | /mene/ | /minV/ | /mine/ | /men/- |  |  |  |  |  |  |
| 'sen' | /t'i/ ve/veya sinV | ti ~ tū /ti/ ~ /tuː/ | /ti/ | /tʰi/ ve/veya /si/ |  |  | /tet/ | тъи, чи /tʰi/, /t͡ʃi/ | /tu/ | /ci/ | /t(i)/ |
| 'sana, seni' | /t'inV / ve/veya sinV | te- /te/- | tū- /tuː/- | /tʰin/-ve/veya /sin/- | /si/-, /se/- |  |  |  |  | -/mkəˈˈˈtˈˈˈ/ "ben [act on] seni, sana" |  |
| 'biz' (inclusive) | /mæ/ | /we/-, -/me/- | mä- ~ me- /mæ/- ~ /me/- | /ba/ (yalın), (tümleç hali) /myn-/ "biz" | /men/-, /m/- | ma ~ mā/ma/ ~ /maː/ "biz" | /mit/ "biz" | мер /mer/ "biz" | /mur/ "biz" |  | /m(n)/ |
| 'biz' (exclusive) | /na/ | /ne/- |  |  | /naj/, /n/- | nām /naːm/ "biz" |  |  |  |  | /naħnu/ |
| 'siz' (çoğul) | /t'æ/ | -/te/ | tä /tæ/ | /tʰV/ ve/veya /sV/ |  |  | /tit/ |  | /tur/ |  | /t(V)/ |
Allan Bomhard'ın önerisine göre Nostratik dillerin filogenetik soyağacı