Şirvanşahlar Devleti
Kültür > Sanatsal Zanaatkarlık

Ülkede sanatsal kültürün genel yükselişi ile birlikte, uygulamalı sanatlar da önemli ölçüde gelişti. Sanat eseri seviyesinde olan bir dizi sanatsal zanaat ürünü – Şamahı ve Şeki'nin ipek kumaşları, metal kapları ve mücevheratları, Beylegan'ın göz alıcı sırlı seramikleri, Şirvan'ın çeşitli şehirlerinde üretilen güzel desenli halılar ve diğer sanat objeleri Yakın Doğu ülkelerine ihraç ediliyordu. Ermitaj'ın zengin koleksiyonu içinde bronzdan dökülmüş Şirvan ibrik heykel grubu dikkat çekmektedir. Bu zarif su kabı, bir buzağını emziren kambur bir inek figüründen oluşmaktadır. İneğin sırtına atlayıp onu parçalamaya çalışan bir aslan ise tutma yeri görevini görmektedir. Kap, gümüş kakmalarla süslenmiş, bitkisel motifler, insan ve hayvan figürleriyle bezeli kenarlara sahiptir. İneğin boynundaki kitabede şu yazı bulunur: "Bu inek, buzağı ve aslan figürlerinin üçü de tek parça olarak dökülmüştür..." Kitabede sipariş verenin, sahibinin ve sanatçının – Ali bin Muhammed bin Abdul Kasım – adları geçmekte ve 1206 yılı Muharrem ayı tarihi belirtilmektedir. Son derece etkileyici, dinamik ve özgün olan bu heykelcik, yaratıcısının yüksek sanatsal zanaatkarlığını göstermektedir.
Şirvanşahlar sarayında XII. yüzyıla tarihlenen tabakadan bir kuyuda sanatsal açıdan özgün şekilde işlenmiş bronz bir lamba bulunmuştur. Lamba, bir süvari, bir ata saldıran yırtıcı bir hayvan, iki öküz başı, kedigiller familyasından on dört büyük yırtıcı hayvan başı, iki kabartmalı insan yüzü ve diğer detaylarla süslenmiştir. Lambanın uzunluğu 18 cm, yüksekliği ise yaklaşık 8,5 cm'dir. Eritilmiş mum tekniği kullanılarak yapılmıştır. Sanatsal zanaatkarlık türlerinden biri de sırlı seramiktir. Araştırmacılar, Beylegan seramiğinin güzelliğini, belirgin özgünlüğünü ve orijinalliğini, ayrıca Beylegan çömlekçilerinin, özellikle XI-XIII. yüzyılların ilk çeyreğinde uygulamalı sanat alanında yüksek bir seviyeye ulaştıklarını belirtmektedirler. XII. yüzyıla ait ustalıkla işlenmiş kabartmalı bitkisel daireler fonunda yeşil çizgili tabak ve kaseler, parlak çok renkli desenler, Beylegan'da işlenmiş ve mangan sırlı ince ve zarif desenlerle bezenmiş bu eserler, diğer sanat alanları gibi sanatsal seramik sanatının da o dönemde geliştiğini göstermektedir. Bu ve diğer ürünleri üreten atölyeler, ürünlerine kendi mühürlerini basıyorlardı. Çömlekçiler, bazı kaplarda kendi imzalarını gizli şekilde desenlerle kazıyorlardı.
Bir dizi sırlı seramik ürünün üzerinde, Farsça lirik şiir örnekleri veya Arapça mutluluk dileklerini içeren yazılar bulunmaktaydı. Ancak sonraki yüzyıllarda sırlı seramiklerin gelişimine tekrar rastlanmamaktadır. Şirvan ve Aran halkının günlük yaşamında yaygın olan halk uygulamalı sanatlarından biri de halıcılıktı. Azerbaycan'da halı, milattan çok önce dokunmaya başlanmıştı. Mingeçevir'deki katakompta halı kalıntıları bulunmuştur. X. yüzyıl anonim el yazmasında Şirvan ve Hursan vilayetlerinde (Guba ve Bakü şehirleri de dahil olmak üzere Abşeron bu bölgeye dahildi) çeşitli türlerde tüylü halılar, kilimler dokunduğuna dair bilgi verilir. XIII. yüzyılın "Ecaib ed-Dünya" adlı kaynağında, modern Guba bölgesi sınırlarında yer alan Abhaz şehrinde zili halıları ve iyi çoraplar dokunduğu belirtilir. Guba-Şirvan grubuna ait Şirvan tipi geometrik desenli tüylü halı günümüze kadar ulaşmıştır. Bu halı XIII-XIV. yüzyıllara tarihlenmektedir. XV. yüzyılda Şirvan ve Aran'dan Batı Avrupa ülkelerine çok sayıda halı ihraç edildiği belirtilmektedir.