1905'te
Eserin analizi

6 Ekim 1931'de "Komünist" gazetesinde, dönemin Eminbeyli gazetesinin editörü Halil İbrahim, Cafer Cabbarlı'nın uluslararası ruha sahip yeni eseri "1905'te" hakkında karşı-devrimci bir sonuca varmıştır. Bu eserin sahneden kaldırılması gerektiğini düşünüyoruz" görüşünü dile getirmiştir. Gazete çalışanlarının itirazına rağmen yönetim, yazının sonuna şu sözleri eklemeyi gerekli gördü: "Yönetimimiz, yazarın görüşüne katılmaktadır."
Halk oyun yazarı Cafer Kabbarli'nin "1905'te" ve "Yaşar" oyunları Azerbaycan işçilerinin sevgisini kazandı" diyen Bakü proletaryası ve Azerbaycanlı işçiler, Stalin Yoldaş Azerbaycan'da Sovyet hükümetinin kuruluşunun 15. yıl dönümü münasebetiyle bir rapor verdi. Yılda" oyunu bir karşı devrim çalışması olarak nitelendirdi ve sahneden kaldırılmasını talep etti.
Oryantalist Lutsian Klimovich, "1905'te" Jabbarli'nin "Almas" adlı oyunuyla birlikte "yüksek sahne nitelikleri ve oyuncuların parlak dil özellikleri" ile öne çıktığını ifade etti. Edebiyat eleştirmeni olan Gasim Gasimzadeh'e göre "1905'te" adlı oyunun kahramanlarının Azerbaycanlılar ve Ermeniler olması başarı yakalamasında önemli bir etkendi. Böylece Gasimzadeh'e göre Cafer Cabbarli hem sosyal sorunları hem de iki ailenin kaderini çözmektedir. Oyunun önsözü ve sonsözü Bakhshi ve Sona'nın büyük sevgisini, Sovyet döneminde çocuklarının eski geleneklerinin ortadan kaldırılmasını göstermektedir.
Buna rağmen Gasımzade, oyunda genç Sona ile genç Bakhshi arasındaki ilişkinin tam olarak net olmadığını belirtiyor. Gasimzadeh'e göre, "1905'te" adlı oyununda Jabbarli, "otokratik sisteme karşı mücadelede ulusların birliğini, halkların tarihi dostluğunun büyük önem taşıyan ulusal meselesini" proleter enternasyonalizmi açısından yorumlar. Gasimzadeh, "1905'te" ile yakılan ateşin, "halklar arasında ulusal bir çatışma yaratmaya çalışan ve halklar arasında sarsılmaz dostluk gelenekleri sergileyen" burjuva milliyetçilerinin sahtekarlıklarını ortaya çıkardığına inanmaktadır. Gasimzadeh'e göre Ermeni ve Azerbaycan halklarının birliğini ilk kez Cafer Cabbarli ortaya çıkarmıştır.
Edebiyat eleştirmeni Memmed Arif'e göre "1905'te" oyunu, kitlesel halk sahnelerinin duygusal ve lirik sahnelerle yakından ilişkili olduğu çok boyutlu bir eserdir. Memmed Arif, çok uluslu ve sanayi şehri Bakü'de devrimci hareketin özelliklerini yansıtmak isteyen Cebbarlı'nın, farklı milliyetlerden işçilerin ilişkilerine önem verdiğini belirtmektedir.
1934 yılında Bakü'ye gelen oyun yazarı Vsevolod Vişnevski, Bakü Azerbaycan Devlet Rus Dram Tiyatrosu'nda "1905'te" adlı oyunun sahnesini izleyerek şunları şunları söylemiştir:
"Hayatı çok iyi bilen yazar, insan resimlerinden oluşan bir galeriyi sahneye çıkardı. Bana göre bu galerideki milli tipler - iki yaşındaki adam, Karapet ve daha birçokları - daha başarılı. İki yaşlı adamın arasındaki sahne oldukça iyi.
M. Hüseynova, bu oyunun içeriği ve sahne yapısı itibarıyla Azerbaycan tiyatrosu için yeni olduğunu yazmıştır. Hüseynova ve Memmed Arif'e göre Cebbarlı, oyunda dört ana toplumsal grubun karşı karşıya gelişini sergiliyordu. Hüseynova'ya göre ilk grupta Bakü valisi, eşi, emniyet müdürü, belediye başkanı, savcı, mahkeme başkanı ve Kazaklar dahil olmak üzere "çar iktidarının savunucuları" vardı. Hüseynova'ya göre ikinci grup, "Azerbaycan'ın devrimci güçleri"ni bünyesinde barındıran, çarlığa karşı aktif savaşçılardan oluşuyordu. Bunlar arasında Volodin, Eyvaz Asriyan, yeraltı savaşçıları İsak ve Aram, eski Bakhshi ve petrol işçileri vardı. Üçüncü sosyal grup, Azerbaycan ve Ermeni burjuvazisinin temsilcilerinin yanı sıra en zengin petrol yataklarının sahipleri olan Salamov, Agamyan, Bahadur Bey vb.'den oluşuyor. oluşmuş Azerbaycanlılar (Allahverdi, İmamverdi) ve Ermenilerden oluşan en fakir köylüler dördüncü grubu oluşturuyordu. Hüseynova ve Memmed Arif'e göre genel valinin görüntüsü "Çarlık hükümetinin casuslarından" birini gösterir.
"Sovyet Dram Tiyatrosu Tarihi" kitabının yazarları, oyunun 1905 yılındaki "Azerbaycan ve Ermeni milliyetçi burjuvazisinin zayıflatmak ve zayıflatmak isteyen çarlığın fiili desteğiyle gerçekleştirdiği Ermeni-Azerbaycan katliamının kanlı olaylarını yeniden canlandırdığını" yazdılar. Rusya İmparatorluğu'nun güney kısımlarından birinde devrimci mücadelenin daha da gelişmesini önleyin." .
Oyunla ilgili konuşan Vartan Adcemyan, "Yazarın olaylar çerçevesinde sanatsal fikirlerini derinleştirmeye çalıştığını" belirtiyor. Örnek vermek gerekirse Adjemyan, barikat sahnesinde Allahverdi ve İmamverdi adlı iki arkadaşın karşıt kamplarda bulunduğunu, ilk başta düşman olarak savaştıklarını ancak birbirlerini tanıdıklarından bu katliamı başlatan güçlere lanet okuduklarını kaydetti:
"Cabbarlı düşüncelerini her okuyucuya ve izleyiciye aktarmayı başardı. Ancak böyle bir görüntü anlayışına sahip büyük bir usta böyle bir sahneyi hayal edebilir. Cabbarly'nin yaratıcı düşüncesinin merkezinde gerçek vatandaşlık yatmaktadır.