Türkiye Gürcüleri
Tarihçe

Bugünkü Türkiye topraklarındaki Gürcüler, Tao-Klarceti Krallığı öncesine dayanan binlerce yıldır var olan bir topluluğun devamı olarak görülmektedir.
Tarih boyunca Türkiye'nin kuzeydoğusunda otokton bir halk olarak yerleşen Gürcüler, çeşitli krallıklar ve prensliklerle Antik Çağ'dan Orta ve Yakın Çağ'a Kolhis, İberya, Tao-Klarceti Krallığı ve Samtshe Prensliği gibi yapılanmalarda yaşamış; bulundukları toprakların bir kısmı 11. yüzyılın başlarında Bizans'ın İberya Theması'na dahil edilmiştir.
11. yüzyılda Kafkasya ve Anadolu'ya doğru gerçekleşen Türk akınlarıyla Gürcüler ve Türkler arasında ilk temaslar başlamıştır. Bu çağda Selçuklular, Anadolu'ya geldiklerinde Rumlar, Ermeniler ve Gürcülerle karşılaşmışlardı. Akınlar, Gürcü kroniklerinde Büyük Türk İstilası (Didi Turkoba) olarak adlandırılmıştır. Bu tarihlerde Gürcü-Selçuklu Savaşları olarak tanımlanan pek çok muharebe gerçekleşmiştir. 1048 yılında Erzurum'da gerçekleşen Pasinler Muharebesi'nde Gürcü Krallığı ve Bizans İmparatorluğu ile Selçuklu ordusu karşı karşıya gelmiş; savaşta Gürcü general IV. Liparit esir alınmıştır. 1071 yılında Malazgirt Muharebesi'nde Bizans'ın yenilmesiyle Büyük Selçuklular, saldırılarının yönünü Gürcistan’a çevirmişlerdir.
Osmanlı tarihçisi İbrahim Peçevi, 15 Muharrem 943 (5 Ağustos 1536) tarihli olayı şu şekilde anlatmıştır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bayburt hakimi şanlı komu­tan Mehmet Han, bölgesindeki askerleri akın için toplamaya ça­ğırdı ve sonra Gürcistan vilayetine girdi. Talana başlayınca Gürcü kafirleri de İslam askerine karşı koyduklarından büyük bir savaş ol­du. Zafer rüzgarı İslamdan yana esip sayısız kafir yok edildi. Kalanlar da dağılıp kaçınca İslam askerleri yağmaya koyuldular ve o ka­dar çok ganimet elde ettiler ki anlatmakla bitmez. Bu sindirme hare­ketinden sonra, üç dört sancaklık yer itaat edip boyun eğdi ve üzerlerine padişah katından yöneticiler tayin olundu. | „ |
—İbrahim Peçevi
Peçevi'nin aktarımına göre 1549'da Vezir Ahmet Paşa görevlendirilerek Gürcistan'a yeni bir sefer düzenlenmiştir. Bu seferde Gürcülerin ayaklanması bastırılmış, yeni kaleler ve topraklar ele geçirilmiş, bölge sakinleri arasından pek çok genç köleleştirilmiş ve ganimet elde edilmiştir.
Türk-Gürcü ilişkilerinin başlangıcı daha eski tarihlere dayanmakla birlikte Türkiye Gürcülerinin tarihi, Osmanlıların Gürcistan topraklarına kalıcı olarak girdiği 1578 yılı olarak gösterilmektedir. Bu tarihten sonra Osmanlılar, Gürcistan'ın güneybatı kesimini Gürcistan Vilayeti ve daha sonra Çıldır Eyaleti adı altında ayrı bir siyasal birim olarak örgütlemiştir. Bir zamanlar "Samtshe-Saatabago" olarak adlandırılan Osmanlı Gürcistanı'nın, Osmanlı İmparatorluğu'na siyasi entegrasyonu, dini bir tabiiyetle beraber ilerlemiştir. Bölgede, 16. yüzyılda ilk olarak yönetici sınıf arasında başlayan Müslümanlaşma süreci, 18. yüzyılda halka yayılarak devam etmiş; ulaşımın zor olduğu Yusufeli, Barhal, Ardanuç ve Şavşat gibi yerleşimlerde Hristiyanlık bir süre daha varlık göstermiştir.
Gürcistan'ın Rusya tarafından ilhakı ile başlayan süreç sonucunda özellikle 1877-1878 Osmanlı Rus Harbi sonrasında Artvin ve Batum bölgelerinden Marmara ve Karadeniz bölgelerine göçler yaşanmıştır. Muhaciroba (მუჰაჯირობა) olarak adlandırılan bu göçle yer değiştiren Müslüman Gürcüler, kendilerini Çveneburi olarak tanımlamaktadır.