İnsanın evrimi
İlk Homo türlerinin ortaya çıkışı > Homo sapiens

Ana madde: Arkaik Homo sapiens
Homo sapiens Latince'de "akıllı, bilge" anlamına gelir ve yaklaşık 250.000 yıl öncesinden günümüze kadar yaşamaktadır. Orta Pleistosen döneminde, yani günümüzden 250.000 yıl önce, 400.000 yıl öncesi ile ikinci Buzul Çağı arasında bir dönemde, Homo erectus'tan Homo sapiens'e doğru geçiş ile birlikte insanın beyin hacminde ve taş alet teknolojisinin gelişiminde büyük bir patlama yaşanmıştır. Şimdiye kadar elde edilen kanıtlar Homo erectus'un Afrika'dan çıkarak diğer bölgelere göç ettiğini, bunun yanında Afrika'da Homo erectus'tan Homo sapiens'e doğru bir türleşme olayı yaşandığını göstermektedir. Afrika içinde ve Afrika kıtası dışına sonradan meydana gelen ikinci bir göç dalgası ile daha önce yayılmış olan Homo erectus'un yerine yenileri gelmiş ve Homo erectus'un gerilemesine ve giderek azalmasına neden olmuştur. İnsan türünün tarih öncesi bu göçleri ve sahip olduğu ilk kökenler genel olarak "tek orijin" veya "Afrika'dan çıkış" teorileri ile ele alınmakta ve ifade edilmektedir. Bunun yanında güncel bulgular insan evriminde aynı zamanda "çoklu bölge" modellerine de imkân tanımakta ve sonradan göç eden Homo sapiens popülasyonlarının diğer yerel Homo türleriyle karışmış olabileceğini de hesaba katmaktadır. Bu güncel olarak paleoantropolojide hararetli tartışmaların sürmesine neden olan bir konudur.
Güncel araştırmalar Homo sapiens'in genetik olarak oldukça homojen bir yapıya sahip olduğunu, bunun yanında bireylerin sahip olduğu DNA'ların diğer canlı türlerinde olduğundan birbirlerine daha çok benzediği, bunun insanın göreceli olarak henüz yeni evrilen bir tür olduğundan veya Toba felaketi gibi doğal felaketler sonucu oluşan olası bir genetik darboğazdan kaynaklanabileceğini göstermektedir. Belirgin genetik özellikler, ilk olarak az sayıda kişilerden oluşan insan gruplarının başka koşullara sahip olan yeni bir çevreye göç etmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Çevreye uyum sağlama sonucu ortaya çıkan bu özellikler Homo sapiens genomunun ancak çok küçük bir parçası olup bu çeşitli özellikler arasında deri rengi, burun yapısı veya şekli gibi yüzeysel dış özelliklerin yanında deniz seviyesinden daha yüksek olan rakımlarda daha verimli nefes alabilme yeteneği gibi ilk bakışta gözle görünemeyen iç özellikleri de barındırır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
HOMO CİNSİNE BAĞLI TÜRLERİN KARŞILAŞTIRILMASI


| Tür | Yaşadığı zaman (Milyon yıl önce) | Yaşadığı yer | Yetişkinlerin boyu | Yetişkinlerin ağırlığı | Beyin Hacmi (cm3) | Fosil kayıtları | Cins isminin keşfediliş/kayıtlara geçiş yılları |
| H. habilis | 2,2 – 1,6 | Afrika | 1,0–1,5 m | 33–55 kg | 660 | çok | 1960/1964 |
| H. erectus | 2 – 0,03 | Afrika, Avrasya (Cava Adası, Çin, Kafkaslar) | 1,8 m | 60 kg | 850 (önceleri) – 1100 (sonraki zamanlarda) | çok | 1891/1892 |
| H. rudolfensis | 1,9 | Kenya |  |  |  | 1 adet kafatası | 1972/1986 |
| H. georgicus | 1,8 | Gürcistan Cumhuriyeti |  |  | 600 | az | 1999/2002 |
| H. ergaster | 1,9 – 1,4 | Doğu ve Güney Afrika | 1,9 m |  | 700–850 | çok | 1975 |
| H. antecessor | 1,2 – 0,8 | İspanya | 1,75 m | 90 kg | 1000 | 2 bölge | 1997 |
| H. cepranensis | 0,9 – 0,8? | İtalya |  |  | 1000 | 1 adet kafatasının üst kısmı | 1994/2003 |
| H. heidelbergensis | 0,6 – 0,25 | Avrupa, Afrika, Çin | 1,8 m | 60 kg | 1100–1400 | çok | 1908 |
| H. neanderthalensis | 0,35 – 0,03 | Avrupa, Batı Asya | 1,6 m | 55–70 kg (yapılı bünye) | 1200–1700 | çok | (1829)/1864 |
| H. rhodesiensis | 0,3 – 0,12 | Zambiya |  |  | 1300 | oldukça az | 1921 |
| H. sapiens sapiens | 0,2 – günümüz | dünya genelinde | 1,4–1,9 m | 50–100 kg | 1000–1850 | halen yaşamakta | -/1758 |
| H. sapiens idaltu | 0,16 – 0,15 | Etiyopya |  |  | 1450 | 3 adet kafa kemiği | 1997/2003 |
| H. floresiensis | 0,10 – 0,012 | Endonezya | 1,0 m | 25 kg | 400 | 7 birey | 2003/2004 |