Siyasi komiser
Sovyetler Birliği

Kızıl Ordu (1918-1946) ve Sovyetler Birliği Silahlı Kuvvetleri'nde (1946-1991) siyasi komiser (Rusça: комиссар, komissar) sadece 1918-1924, 1937-1940 ve 1941-1942 dönemlerinde ismen mevcuttu. Her Kızıl Ordu siyasi subayı komiser değildi. Siyasi komiser, bağlı olduğu birlik komutanına eşit askeri rütbeye sahipti, ayrıca komiser, birlik komutanının emirlerini istediği zaman iptal edebilecek askeri yetkiye de sahipti. Kızıl Ordu tarihinin diğer dönemlerinde siyasi subaylar askeri açıdan birlik komutanlarına bağlıydı ve siyasi komiser pozisyonu mevcut değildi.
Rus ordusunun siyasi denetimi, donanma da dahil olmak üzere bölük seviyesinden tümen seviyesine kadar her birlik ve oluşumda bulunan siyasi komiser tarafından gerçekleştiriliyordu. Devrimci Askerî Konseyler (ya da Revvoyensoviets, RVS) ordu, cephe, filo ve fotilla düzeyinde kurulmuş olup, komutan ve iki siyasi işçi olmak üzere en az üç üyeden oluşuyordu. Siyasi işçiler, resmi siyasi komiserler olmalarına rağmen "komiser" olarak değil "RVS üyeleri" olarak adlandırıldılar.
1919'da bölük düzeyindeki siyasi subaylara politruk (Rusça: политрук, политический руководитель'den, siyasi lider) unvanı verildi. Resmi siyasi komiserler olarak konumlarına rağmen, kendilerine "komiser" olarak hitap edilmiyordu. 1925'ten itibaren edinonaçaliye (Rusça: единоначалие, tek komuta) yönelik siyasi-askeri doktrinel rota oluşturuldu ve askeri bir kurum olarak siyasi komiserlik ortadan kalktı. Edinonachalie'nin uygulamaya konulması iki şekilde olmuştur, ya askeri komutan Komünist Partiye katılarak kendi birliğinin siyasi subayı olmuş ya da kendisine bağlı bir pompolit (Rusça: помполит, siyasi işler için komutan yardımcısı) subayı görevlendirilmiştir. Daha önce, 1924'te, RVS'lerin adı Askeri Konseyler olarak değiştirildi, bu tür üst düzey siyasi subaylar ChVS (Chlen Voennogo Soveta, Askeri Konsey Üyesi) olarak biliniyordu; 1934'te kaldırıldılar.
10 Mayıs 1937'de Kızıl Ordu'da siyasi komiserlik rolü yeniden tesis edildi ve Askeri Konseyler kuruldu. Bunlar Kızıl Ordu'daki siyasi tasfiyelerden sonra türemiştir. Yine Ağustos 1940'ta siyasi komiserlik makamı kaldırıldı, ancak Askeri Konseyler  Alman-Sovyet Savaşı (1941-1945) boyunca ve sonrasında da devam etti. Ordu seviyesinin altında, edinonachalie (tek komuta) sistemi geri getirildi. Temmuz 1941'de, Kızıl Ordu'nun savaşın başında aldığı yenilgiler sonucunda, siyasi komiserlik makamı yeniden ortaya çıktı. Komiserler bu dönemde askerî birlikler içinde "ikinci komutanlar" olarak etkili bir role sahipti. Rütbe ve nişanları genellikle subaylarınkine paraleldi. Bunun etkisiz olduğu kanıtlanınca İvan Konev Stalin'den siyasi subayları komutanlara tabi kılmasını istedi, komiserlerin işi yeniden moralle ilgili işlevlere odaklandı. "Komiser" terimi Ağustos 1942'de kaldırıldı ve bölük ve alay düzeyinde pompolit subayının yerini zampolit (siyasi konulardan sorumlu yardımcısı) aldı. Artık orijinal "komiser" unvanıyla anılmasa da, siyasi subaylar 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasına kadar Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Stratejik Füze Birlikleri ve diğerleri gibi tüm Sovyet Silahlı Kuvvetleri tarafından muhafaza edildi.
II. Dünya Savaşı yıllarında Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri suçlar kapsamında siyasi komiserler özel olarak hedef alındı ve Nazilerce derhal infaz edildi.