Antik çağda koloniler
Antik Yunan kolonileri

Antik Yunan'da, yenilen halklar bazen yabancı bir düşmanın boyunduruğundan kaçmak için evlerini terk ederek bir koloni kurarlardı. Bazen iç savaşlarda yenilenlerin başka bir yerde yeni bir şehir kurmak üzere ayrılmasıyla koloniler oluşurken; bazen nüfus baskısını hafifletmek ve dolayısıyla iç karışıklığı önlemek için; ve bazen de dışlanma sonucu oluşmuşlardır. Ancak genellikle koloni kurucuları yabancı ülkelerle ticari ilişkiler kurmayı ve metropolün zenginliğini artırmayı amaçlıyordu. Koloniler İyonya ve Trakya'da MÖ 8. yüzyılın başlarında kurulmuştu.
Otuzdan fazla Yunan şehir devletinin, Akdeniz dünyasının her yanına dağılmış çok sayıda kolonisi bulunuyordu. MÖ 9. yüzyılın sonundan MÖ 5. yüzyıla kadar, İyonya Birliği'nin en aktif koloni kurucu şehri olan Milet, doğuda Karadeniz kıyılarından, batıda İber Yarımadası'na, Güney İtalya'da Magna Graecia'dan, Kuzey Afrika'nın Libya kıyılarına kadar 60'tan fazla koloniye ev sahipliği yapmıştır.
Yunanlılar iki benzer koloni türü kurmuşlardı:
apoikía (ἀποικία, ἀπό apó “uzakta” + οἶκος oîkos “ev”, pl. ἀποικίαι apoikiai ), bağımsız bir şehir devleti
emporion (ἐμπόριov, pl. ἐμπόρια emporia ), bir ticaret kolonisi.
Yunan şehir devletleri MÖ 900  ile MÖ 800 yılları arasında koloniler kurmaya başladı. Kurulan ilk iki koloni Suriye kıyısındaki El Mina ve Napoli Körfezi'nde bulunan Ischia'da yer alan Yunan ticaret merkezi Pithecusae idi. Her iki koloni de yaklaşık MÖ 800 yılında Euboealılar tarafından kurulmuştu.
Karanlık Çağlar ile Arkaik Dönem'in başlangıcı arasında Yunanistan'dan iki yeni kolonist dalgası yola çıktı; ilki MÖ 8. yüzyılın başlarında ve ikincisi MÖ 6. yüzyılda. Nüfus artışı ve evlerdeki kalabalık koşullar, tek başına yeterli bir açıklama gibi görünmüyor. Bunun yerine, Yunan şehir devletleri arasındaki rekabetten kaynaklanan ekonomik ve siyasi dinamikler, asıl teşvik edici faktör olarak daha uygun görünüyor. Bu şehir devletleri, yeni ortaya çıkan bir kavram olarak, genellikle lidersiz bir yapıya sahipti ve ekonomik etki alanlarını genişletmeye çalışıyorlardı. Bu Yunan yayılmasıyla birlikte Akdeniz Havzası'nda madeni para kullanımı da yaygınlaştı.
Batı Akdeniz'de, özellikle günümüz Güney İtalya'sında, etkili birçok Yunan kolonisi kurulmuştur. Bunların bazıları şunlardır:
Kyme
Rhegion(Halkida ve Messina tarafından, yaklaşık M.Ö. 8. yüzyıl)
Siraküza (Korint ve Tenea tarafından, yaklaşık M.Ö. 734)
Naxos(Halkida tarafından, yaklaşık M.Ö. 734)
Massalia (günümüz Marsilya'sı, Fokaia tarafından, yaklaşık M.Ö. 598)
Agathe(Massalia'dan kısa bir süre sonra, Fokaia tarafından)
Hyele (İtalya'da, Fokaia ve Massalia tarafından, yaklaşık M.Ö. 540)
Emporion (İspanya'da, Fokaia ve Massalia tarafından, M.Ö. 6. yüzyıl başları)
Antipolis (Fransa'da, Achaea tarafından)
Alalia (Korsika'da, Fokaia ve Massalia tarafından, yaklaşık M.Ö. 545)
Kirene (Libya'nın Kirenaika bölgesinde, Thera tarafından, M.Ö. 762/61 ve 632/31)
Yunanlılar Karadeniz'de Kırım'ı da sömürgeleştirdiler. Burada kurdukları yerleşim yerleri arasında Hersonisos (bugünkü Sivastopol) şehri de vardı. Önemli Yunan kolonilerinin bulunduğu bir diğer alan ise Adriyatik Denizi kıyısındaki antik İlirya kıyılarıydı (örneğin Aspalathos, günümüzdeki Hırvatistan, Split).
Cicero, Yunan kolonileşmesinin yaygınlaşmasına değinerek, "Gerçekten de barbarların topraklarının Yunan sahiliyle çevrili olduğu anlaşılıyor."  der. Yeni bir koloni yola çıktığında, genellikle birkaç formül ciddi ve kutsal günleri şekillendiriyordu. Eğer bir Yunan şehri bir koloni göndermeye karar verirse, vatandaşlar genellikle önceden Delphi Kahini gibi bir kahine danışırdı. Koloni kurma girişimlerinde farklı yöntemler kullanılırdı. Bazen belirli vatandaş sınıfları bu girişimlere katılmaya çağrılırd, bazen de çok çocuklu ailelerden kura ile bir oğul seçilirdi. Katılmak isteyen yabancılar da kabul edilirdi. Ayrıca, göçmenleri yönlendirmek ve gerekli düzenlemeleri yapmak için saygın bir kişi seçilirdi. Bu kişiler genellikle "kurucu" olarak adlandırılır ve ölümlerinden sonra kahraman olarak onurlandırılırdı. Bu kurucuları ölümlerinden sonra kahraman olarak anmak adettendi. Kutsal ateşin bir kısmı Prytaneum'daki halk ocağından alınarak, yeni kentin halk ocağındaki ateş bu ateşle yakıldı. Tıpkı her bireyin kendine ait özel mabetleri olduğu gibi, yeni topluluk da kendi tanrılarına tapınmayı sürdürdü; koloni, yüzyıllar boyunca geldikleri ana şehrin önemli festivallerine elçiler ve adak hediyeleri gönderdi.
Makedonya ve Büyük İskender'in fetihlerinin ardından Mısır'dan Hindistan'a kadar uzanan çok sayıda Helenistik koloni kurulmuştu.