stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
19 Mayıs, Samsun
Eğitim

İlçede bulunan 25 okulda 3579 öğrenci eğitim görürken bu okullarda 405 öğretmen görev yapmaktadır. İlçede 2010 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi bünyesinde oluşturulan ve 2018'de yeni kurulan Samsun Üniversitesi'ne bağlanan havacılık ve uzay bilimleri alanında eğitim veren bir fakülte de bulunmaktadır. Aynı üniversite bünyesinde yer alan Sivil Havacılık Yüksekokulu da yine ilçe sınırları içerisindeki Ballıca Kampüsü'nde eğitim vermektedir. Kampüste ayrıca pilotaj eğitimleri verilmekte olup eğitimler için 980 metre uzunluğundaki Engiz Havaalanı kullanılmaktadır.
2022 TÜİK verilerine göre ilçenin okuma yazma oranı %99,03 olup Atakum'dan sonra Samsun'da okuma yazma oranının en yüksek olduğu ilçedir. Okuma yazma oranı erkeklerde %99,63 kadınlarda %98,42'dir. Okuma yazma bilmeyen kişi sayısı 204'tür.
Ulaşım ve altyapı

İlçe, D 010 karayolu üzerinde yer almaktadır. D 010 karayolunun ilçe sınırları içinde kalan kısımlarının bölünmüş yol ihalesi 90'lı yılların sonunda yapılıp 2010'ların başında tamamlanmıştır.
İlçede tarım arazilerinin sulanması, elektrik üretimi ve içme suyu tedariki amacıyla Dağköy mahallesinde Engiz Çayı üzerinde yapımına başlanan 19 Mayıs Barajı 2019'da tamamlandı.
İlçeye doğalgaz getirme çalışmaları 2015 yılında başlamış olup bir sonraki yıldan itibaren ise birçok mahalleye doğalgaz verilmeye başlanmıştır. İlçedeki doğalgaz dağıtım faaliyetleri Akmercan Delta Doğalgaz şirketi tarafından yapılmaktadır.
Demografik ve idari yapı

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | 28.947 | 6.212 | 22.735 |
| 2000 | 25.820 | 8.928 | 16.892 |
| 2007 | 24.740 | 11.417 | 13.323 |
| 2008 | 24.808 | 11.329 | 13.479 |
| 2009 | 24.959 | 11.539 | 13.420 |
| 2010 | 24.338 | 11.165 | 13.173 |
| 2011 | 24.249 | 11.141 | 13.108 |
| 2012 | 24.288 | 11.216 | 13.072 |
| 2013 | 24.454 | 24.454 | veri yok |
| 2014 | 24.391 | 24.391 | veri yok |
| 2015 | 24.627 | 24.627 | veri yok |
| 2016 | 24.826 | 24.826 | veri yok |
| 2017 | 24.982 | 24.982 | veri yok |
| 2018 | 26.337 | 26.337 | veri yok |
| 2019 | 25.893 | 25.893 | veri yok |
| 2020 | 26.044 | 26.044 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
19 Mayıs'ın nüfusu TÜİK'in 31 Aralık 2023 tarihli Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi raporuna göre 27.910 kişidir. Nüfus yoğunluğu ise 115/km²'dir. İlçede yaşayanların %50,90'ı erkek, %49,10'u kadındır. İlçe, Samsun'un merkez ilçeleri haricinde Samsun'da nüfusu artış gösteren nadir ilçelerden biridir. 2015'ten itibaren ilçenin yıllık ortalama nüfus artış oranı %1,3'tür. İlçenin nüfus artışının sebebi Samsun'un büyük ilçelerinden olan Bafra ile Atakum arasında yer alması ve Samsun'a yakınlığından ötürü turizmin gelişmiş olmasıdır.
19 Mayıs'ın ilçe olduktan bir yıl içinde ilçe sınırları içerisinde yer alan Dereköy ve Yörükler belde statüsüne alındı. Fakat iki belde de 12 Kasım 2012'de TBMM'de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile mahalle oldu. Günümüzde 19 Mayıs'ta 38 adet mahalle bulunmaktadır. İlçenin en fazla nüfuslu mahallesi 3578 kişi ile Dereköy iken, en az nüfuslu mahallesi 120 kişi ile Hibe'dir.
Yönetim > Belediye başkanları

19 Mayıs'ın ilk belediye başkanı Ballıca Belediyesi 1970'te kurulduktan sonra atama yoluyla Gaffur Bayram olmuştur. İlçenin en uzun süre belediye başkanlığı yapan ismi üç farklı dönemde yaklaşık 25 yıl görev yapan Yılmaz Erel'dir. Günümüzde ilçenin belediye başkanlığı görevini 2009'dan beri Adalet ve Kalkınma Partisi'nden Osman Topaloğlu yürütmektedir.
| # | İsim | Başlangıç | Bitiş | Görev süresi | Seçim | Parti | Oy oranı (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Gaffur Bayram | 28 Şubat 1970 | 9 Aralık 1973 | 3 yıl, 284 gün |  | Atama |  |
| 2 | Yılmaz Erel | 9 Aralık 1973 | 11 Aralık 1977 | 4 yıl, 2 gün | 1973 | Cumhuriyet Halk Partisi | %57,1 |
| 3 | Murat Yıldırım | 11 Aralık 1977 | 1980 |  | 1977 | Cumhuriyet Halk Partisi | %57,1 |
|  | Yılmaz Erel | 1980 | 1982 |  |  | Atama |  |
| 4 | Cemalettin Şener | 1982 | 26 Mart 1989 |  | 1984 | Anavatan Partisi | %39,1 |
|  | Yılmaz Erel | 26 Mart 1989 | 29 Mart 2009 | 20 yıl, 3 gün | 1989 | Doğru Yol Partisi | %42,7 |
|  | Yılmaz Erel | 26 Mart 1989 | 29 Mart 2009 | 20 yıl, 3 gün | 1994 | Doğru Yol Partisi | %38,3 |
|  | Yılmaz Erel | 26 Mart 1989 | 29 Mart 2009 | 20 yıl, 3 gün | 1999 | Doğru Yol Partisi | %36,0 |
|  | Yılmaz Erel | 26 Mart 1989 | 29 Mart 2009 | 20 yıl, 3 gün | 2004 | Doğru Yol Partisi | %51,0 |
| 5 | Osman Topaloğlu | 29 Mart 2009 | günümüz | 15 yıl, 348 gün | 2009 | Adalet ve Kalkınma Partisi | %56,2 |
| 5 | Osman Topaloğlu | 29 Mart 2009 | günümüz | 15 yıl, 348 gün | 2014 | Adalet ve Kalkınma Partisi | %57,8 |
| 5 | Osman Topaloğlu | 29 Mart 2009 | günümüz | 15 yıl, 348 gün | 2019 | Adalet ve Kalkınma Partisi | %63,3 |
| 5 | Osman Topaloğlu | 29 Mart 2009 | günümüz | 15 yıl, 348 gün | 2024 | Adalet ve Kalkınma Partisi | %44,4 |
Yönetim > Kaymakamlar

19 Mayıs'ın ilk kaymakamı ilçe kurulduktan 15 ay sonra göreve başlayan Azmi Yeşil'dir. İlçenin en uzun süre görev yapan kaymakamı 1990 – 1996 yılları arasındaki 6 yıl, 21 günlük görev süresiyle Dursun Balaban'dır. Günümüzde ilçenin kaymakamlık görevini 2020'den beri İbrahim Civelek yürütmektedir.
| # | İsim | Başlangıç | Bitiş | Görev süresi | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Azmi Yeşil | 3 Ekim 1988 | 2 Kasım 1988 | 30 gün |  |
|  | Mehmet Erdoğan | 3 Kasım 1988 | 20 Ocak 1989 | 78 gün | Vekil |
|  | Erhan Özdemir | 3 Ağustos 1989 | 19 Ocak 1990 | 169 gün | Vekil |
| 2 | Dursun Balaban | 3 Eylül 1990 | 24 Eylül 1996 | 6 yıl, 21 gün |  |
|  | Hulusi Şahin | 24 Eylül 1996 | 10 Aralık 1996 | 77 gün | Vekil |
|  | Ayhan Özkan | 10 Aralık 1996 | 1 Eylül 1997 | 265 gün | Vekil |
| 3 | Hüseyin Köksal | 18 Eylül 1997 | 23 Ekim 2000 | 3 yıl, 35 gün |  |
| 4 | Yusuf Güler | 24 Ekim 2000 | 25 Ekim 2006 | 6 yıl, 1 gün |  |
| 5 | Mehmet Fatih Serdengeçti | 27 Ekim 2006 | 21 Ağustos 2008 | 1 yıl, 299 gün |  |
|  | Bilgehan Karanfil | 25 Ağustos 2008 | 16 Ekim 2008 | 52 gün | Kaymakam adına |
| 6 | Kadir Ekinci | 16 Ekim 2008 | 12 Eylül 2014 | 5 yıl, 331 gün |  |
| 7 | Abdullah Şen | 23 Eylül 2014 | 12 Aralık 2016 | 2 yıl, 80 gün |  |
| 8 | Yavuz Güner | 29 Aralık 2016 | 24 Temmuz 2020 | 3 yıl, 208 gün |  |
| 9 | İbrahim Civelek | 29 Temmuz 2020 | günümüz | 4 yıl, 226 gün |  |
Kızılırmak Deltası birçok farklı kuş türüne evsahipliği yapmakta olup delta içerisindeki göllerde balıkçılık da yapılmaktadır.
2012'deki 6360 no'lu "Büyükşehir belediyesi kurulması ve sınırlarının belirlenmesi" kanunuyla birlikte köyler mahalle statüsüne geçtikten sonra 19 Mayıs'taki mahalle sayısı 38 olmuştur.
Çöl Tilkisi Harekâtı

Çöl Tilkisi Harekâtı (İngilizce: Operation Desert Fox) ya da Aralık 1998 Irak'ın bombalanması, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık tarafından 16-19 Aralık 1998 tarihleri arasında, Irak hedeflerine karşı gerçekleştirilen bombalama harekâtıdır. Irak yönetiminin Birleşmiş Milletler Silah Denetim Komisyonunun (UNSCOM) çalışmalarını engelleyerek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarına uymaması, saldırının gerekçeleri olarak gösterilmişti. Harekâtın hedefi, Irak'ın askerî ve güvenlik hedeflerinin vurularak bu ülkenin kitle imha silahlarını üretmesinin, depolanmasının ve taşınmasının engellenmesi olarak açıklandı.
Bombalama operasyonunun yılın başlarında başlaması bekleniyordu ve ABD'de yurtdışında eleştirilere maruz kalmıştı. Suudi Arabistan, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri başlangıçta ABD Ordusu'nun Irak'a yapacağı hava saldırıları amacıyla yerel üslerinin kullanılmasını reddedeceklerini duyurdular.
Operasyon, Clinton'a muhalif çevreler tarafından eleştirildi ve Clinton'ı, gündemi kendisine karşı sürmekte olan azil soruşturmasından  uzaklaştırmak için bombalamayı kullanmakla suçladı.
Arka plan

ABD başkanı Bill Clinton, Irak, ABD'ye veya uluslararası topluluğa meydan okuduğunda Saddam Hüseyin rejimini askerî güçle cezalandırmayı içeren bölgesel güvenlik çerçevesi altında çalışıyordu.
Askeri güç kullanma yetkisi olmamasına ve II. Dünya Savaşı'ndaki gibi bir savaş ilanı olmamasına rağmen Clinton, Irak Kurtuluş Yasası'nı 31 Ekim 1998'de imzalayarak yasalaştırdı. Yeni kanunla birlikte ABD, Saddam Hüseyin'i iktidardan uzaklaştırmak ve onun yerine demokratik bir hükûmet getirmek umuduyla Irak'taki muhalif gruplara fon ayırıyordu. Yasanın muhalif grupları destekleme amacıyla hazırlanmasına rağmen Clinton, yasayı bombalamayı meşrulaştırmak için kullandı.
Çöl Tilkisi Harekâtı'ndan önce ABD, Saddam'a karşı Çöl Fırtınası Operasyonu adı verilen bir bombalama operasyonuna öncülük ediyordu. Irak'ın BM'nin silah denetimlerine devam etmesine izin vermesi üzerine son dakikada bu plandan vazgeçildi.
Tepkiler

Saldırıya tepki olarak, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesinden üçü (Rusya, Fransa ve Çin Halk Cumhuriyeti), Irak'a sekiz yıldır uygulanan petrol ambargosunun kaldırılması, Birleşmiş Milletler'in Özel Komisyonu'nun yeniden düzenlenmesi veya dağıtılması ve başkanı Avustralyalı diplomat Richard Butler'ın görevden alınması dağıtılması çağrısında bulundu.
Yenice, Yağlıdere

| Yenice |
| --- | --- |
Köy

 Giresun'un Türkiye'deki konumu
YeniceYenice'nin Giresun'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Giresun
İlçe: Yağlıdere
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 550 m
Nüfus (2021)
 • Toplam: 126
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0454
İl plaka kodu: 28
Posta kodu: 28610
Yenice, Giresun ilinin Yağlıdere ilçesine bağlı bir köydür. İlçe merkezine 10 il merkezine 52 km uzaklıktadır. İnsanlar geçimini fındık tarımı ve hayvancılık ile sağlanmaktadır. Az miktarda kivi üretimi de yapılmaktadır. Köyde resmi kurum bulunmamaktadır. Yenice köyü ilkokulu taşımalı eğitimden sonra kapanmıştır. Köyde iki cami mevcuttur. Gölyanı (Merkez), Uludüz, Alanyurt, Sabyatak ve Sermeli olmak üzere beş mahallesi vardır.
Tarihçe

Köy 1992 yında Yazlık köyünden ayrılarak kurulmuştur. Bilinen ilk yerleşim yaklaşık 150 yıl önce gerçekleşmiştir.
Coğrafya

Köy, Giresun il merkezine 52 km, Yağlıdere ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır. Köy, Yağlıdere'nin güneybatısında olup, 28.03 numaralı Yağlıdere-Alucra il yoluna, 8,3 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır. Köy tipik bir Karadeniz köyüdür. Köyde tarım arazilerinin yükseltisi 500 metreden başlar ve 850 metreye kadar çıkar. Yollar asfalt ve betondan oluşmaktadır. Bitki örtüsü 850 metreye kadar fındık ağaları ile kaplıdır, yükseklik arttıkça geniş yapraklı ormanlar başlar. Köyün bulunduğu vadi kapalı olduğu için denizden gelen nemli hava burada aniden yükseldiği için çok yağmur alır. Aynı zamanda yazlar da serin geçer.
Nüfus

Köyde sürekli ikamet eden aile sayısı azdır. Ancak gurbette yaşayan halk yaz aylarında fındık toplamak için geldiğinden nüfus yaklaşık 4-5 kat artmaktadır. 2025 yılı itibarıyla 165 civarında bir nüfusa sahiptir.
| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 126
2020: 129
2019: 117
2018: 196
2017: 100
2016: 100
2015: 109
2014: 105
2013: 98
2012: 113
2011: 123
2010: 127
2009: 134
2008: 123
2007: 111
2000: 168
İngiliz evcil hayvan katliamı

İngiliz evcil hayvan katliamı, 1939 yılında İkinci Dünya Savaşı'ndaki yiyecek kıtlığına hazırlık amacıyla, İngiltere'nin evcil hayvan nüfusunun dörtte birini oluşturan tahmini 400.000 kedi ve köpeğin öldürüldüğü ve bir hafta süren bir olaydır.
Arka plan

1939'da İngiliz hükûmeti, savaş başlamadan önce evcil hayvanlarla ne yapılacağına karar vermek için Ulusal Hava Saldırısı Önlemleri Hayvanlar Komitesi'ni (NARPAC) kurdu. Komite, hükûmetin yiyecekleri karneye bağlaması gerektiğinde, sahiplerinin karnelerini evcil hayvanlarıyla paylaşmaya veya hayvanları açlığa terk etmeye karar vereceğinden endişeliydi. Bu korkuya yanıt olarak NARPAC, "Hayvan Sahiplerine Tavsiyeler" başlıklı bir broşür yayınladı. Broşür, evcil hayvanların büyük şehirlerden kırsal bölgelere taşınmasını önerdi. Broşür, şu ifadeyle son buldu: "Eğer onları komşularınıza teslim edemiyorsanız, onların yok edilmesi gerçekten büyük bir nezakettir."
Olay

Neville Chamberlain, 3 Eylül 1939'da İngiltere'nin Almanya'ya savaş ilan ettiğini açıkladığında, birçok evcil hayvan sahibi, evcil hayvanlarını öldürmek için veteriner kliniklerine akın etti. Birçok veteriner grubu bu sert önleme karşı çıktı, yine de veteriner klinikler ilk birkaç günde bile hâlâ evcil hayvan sahipleri ile doluydu. Hayvan hakları savunucusu Maria Dickin olay hakkında "Bu mutsuz görevi yerine getirmek üzere çağrılan teknik görevlilerimiz, o günlerin trajedisini asla unutmayacak" dedi. Hayvan tarihçisi Hilda Kean, Londra'daki veteriner kliniklerine giden kuyrukların yarım mil kadar uzadığını yazdı. Olay, kloroform kıtlığını ve atık yönetimi sorununu tetikledi.
Bir yıl sonra, Eylül 1940'ta Londra bombalandığında, daha da fazla evcil hayvan sahibi evcil hayvanlarını öldürmek için harekete geçti. "İnsanlar bombalama tehdidi ve yiyecek kıtlığı konusunda endişeliydi ve savaş zamanında evcil hayvan 'lüksüne' sahip olmanın uygunsuz olduğunu düşünüyorlardı".
Tarihçi Hilda Kean, 2017 yılında olayla ilgili The Great Cat and Dog Massacre ("Büyük Kedi ve Köpek Katliamı") adlı bir kitap yayınladı.
Hayvan sahiplerine tavsiyeler
Valtellina Harekâtları (1866)

| g t Avusturya-Prusya Savaşı |
| --- | --- |
 Bohemya Hühnerwasser  Podol  Náchod  Trutnov  Burkersdorf  Skalitz  Münchengrätz  Schweinschädel  Gitschin  Königgrätz  Blumenau Kuzey Almanya Langensalza Main Nehri Hünfeld  Dermbach  Kissingen  Frohnhofen  Aschaffenburg  Hundheim  Tauberbischofsheim  Werbach  Gerchsheim  Helmstadt  Roßbrunn İtalya ve Adriyatik Denizi Custoza  Trentino  Lake Garda  Valtellina  Vezza d'Oglio  Lissa  Bezzecca  Versa 
| g t Üçüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı |
| --- | --- |
 Custoza  Trentino  Lake Garda  Valtellina  Vezza d'Oglio  Lissa  Bezzecca  Versa 
Valtellina Harekâtları, Üçüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı'nın bir muharebesiydi. Muharebenin ilerleyişi ilk başta Trentino'da faaliyet gösteren General Franz Kuhn von Kuhnenfeld'in 8. Tümeni'ne bağlı Avusturya birliklerinin Giuseppe Garibaldi komutasındaki İtalyan Gönüllü Kolordusu'na karşı giriştiği saldırıydı.  Ardından Albay Enrico Guicciardi komutasındaki Mobil Ulusal Muhafızların İtalyan karşı saldırısından oluşuyordu.
Arka plan

Üçüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı'nın patlak vermesiyle, 23 Haziran 1866'da, İtalyan ordusu iki orduya bölündü: birincisi, Alfonso La Marmora komutası altındaydı ve Lombardiya'da Mincio'nun batısında Quadrilatero kalelerine doğru konuşlanmıştı. İkincisi, General Enrico Cialdini komutası altında, Po Nehri'nin güneyinde, Emilia-Romagna'da, Mantua ve Rovigo'ya doğru konuşlanmıştı.
Öte yandan uzun Alp cephesi, Lombardiya'yı Tirol ve Trentino'dan ayıran uzun sınır şeridini, esas olarak iki nüfuz yolu aracılığıyla kontrol etme görevi verilen Giuseppe Garibaldi'nin İtalyan Gönüllü Kolordusu'na emanet edildi: kuzeydeki Passo dello Stelvio ve merkezdeki Passo del Tonale. Üçüncü nüfuz yolu olan güneydeki Idro Gölü boyunca, General Giuseppe Garibaldi'nin kendisi gönüllülerin çoğunluğunu Trento'ya doğru nüfuz etmeye yönlendirme görevini üstlendi.
Avusturya'nın ilerleyişi

Haziran ayının sonundan beri Tirol'deki Avusturya komutanlığı, geçitlere yakın ilerlemeyi, batı yamaçlarını işgal etmeyi ve mümkünse daha da ilerlemeyi emretmişti. Bunu yaparak, Tirol'deki Avusturya komutanı General Franz Kuhn von Kuhnenfeld, İtalyanların Custoza Muharebesi'ndeki yenilgisinden birkaç gün sonra 29 Haziran'da Arşidük Albrecht'ten aldığı bir telgrafa şu şekilde cevap verdi:
Tonale ve Stelvio geçitlerinin her yerini nişancılarla donatın, aynı zamanda mobil birliklerle Edolo, Tirano ve Teglio'ya ilerleyin, orada küçük bir savaş başlatın.
İlk eylem Tonale'de gerçekleşti; burada İtalyanlar Vezza d'Oglio savaşında yerinden oynatmaya çalışmış olsalar da, ilk müfreze getirildi. Avusturya ilerlemesi ayrıca İtalyan Lombardiya'sını o zamanki Avusturya Tirol'ünden ayıran büyük Alp geçitlerinden ikincisinden, Stelvio Geçidi'nden de başlamıştı.
2 Temmuz'da Stelvio Geçidi'nden inen bir kol Bormio'yu işgal etmişti. 3 Temmuz akşamı yaklaşık elli kişilik bir müfreze, Valcamonica'dan gelen gönüllüler ile Valtellina'dan gelenler arasında herhangi bir bağlantı olup olmadığını kontrol etmek için çok daha ileriye, Mortirolo Geçidi'ne doğru ilerlemişti.
İtalyan karşı taarruzu

Albay Enrico Guicciardi'nin (Valtellina soylusu, ikinci İtalyan bağımsızlık savaşında bir Valtellinese Taburu'nun başında savaşmış gazi) Mobil Ulusal Muhafızları (44. tabur) 1.200 adamla Sondalo sıkışıklığındaki vadinin savunmasını örgütledi. Birime bir subayın komutası altında 23 carabinieri katıldı.
Ancak bu arada, Avusturya'nın Königgrätz Muharebesi'ndeki yenilgisiyle ilgili haberlerin ardından, Avusturyalılar İtalyan cephesindeki tüm saldırı niyetlerini bıraktılar ve Kuhn buna göre hareket etti. Her durumda adımlar atılmalıydı.
Ancak Avusturyalılar zayıfladı ve 11 Temmuz'da gece yarısı, Bormio'dan Pietro Pedranzini liderliğindeki bir İtalyan birliği, engebeli Reit geçidinin tırmanışına başladı ve Stelvio'nun ilk yol görevlisine sürpriz bir şekilde saldırarak tüm müfrezeyi, 65 esiri ele geçirdi. Onları teslim olmaya ikna etmek için Pedranzini, düşmanların dağdan kayaları yuvarlayarak çevrelendiklerine inanmalarını sağladı.
Sonrası

Ancak Avusturya'nın eylemi tükenmişti ve artık bu emirlerden, İtalyan tarafından Valtellina'dan hiçbir tehdit gelmeyeceği açıktı. Sonuç olarak, sonraki haftalarda sadece ara sıra çatışmalar kaydedildi.
Guicciardi Lejyonu 23 Eylül'e kadar Bormio'da kaldı ve ardından aynı ayın 28'inde Sondrio'da dağıldı. Ancak operasyon unutulmayacaktı çünkü 1908 ile 1912 arasında İtalyan ordusu, Valtellinese Kaptan Venini'nin onuruna Forte Venini'yi inşa etmeye ve Bormio havzasına ve Stelvio yoluna hakim olan Monte Scale'deki küçük kalenin inşasına devam etti.
Faliskçe

| Faliskçe |
| --- | --- |
Falisk kırmızı figürlü vazo
Ana dili olanlar: Antik İtalya
Bölge: Güney Etruria (Kuzey Lazio)
Ölü dil: yaklaşık MÖ 150
Dil ailesi: Hint-Avrupa  İtalikLatin-FaliskFaliskçe
Yazı sistemi: Faliskçe, Eski İtalik yazısı ve Latin alfabeleri
Dil kodları
ISO 639-3: xfa
Dilbilimci listesi: xfa
Glottolog: fali1291
Faliskçenin konuşulduğu yerleri gösteren İtalya haritası

Faliskçe veya Faliskanca, Güney Etrürya'da yaşamış antik Falisklerin (Falisci) konuştuğu soyu tükenmiş bir İtalik dildir. Latince ile birlikte, İtalik dillerin Latin-Falisk grubunu oluşturur. Dilin - Latincenin yavaş yavaş nüfuz etmesiyle birlikte - en az MÖ 150'ye kadar devam etmiş olması muhtemel görünmektedir.
Külliyat

Günümüze, çoğu kısa olan ve MÖ 7. ile 2. yüzyıl arasında yazıldığı düşünülen yaklaşık 355 yazıt ulaşmıştır. Bazıları; Etrüsk alfabesinden türeyen Eski İtalik alfabesinin farklı çeşitlerinde sağdan sola olacak şekilde yazılmıştır fakat Latin alfabesinin etkilerinden izler de barındırmaktadır. Falerii'de bulunan Ceres'e yazılmış bir yazıt (y. MÖ 600), genellikle soldan sağa yazılmış en eski örnek olarak gösterilir.
Dilin ayırt edici bir örneği, bir hamam tasının üzerindeki bir resmin kenarında yazılmış olarak görünür; bunun gerçekliği, kelimelerin sır koyulmadan önce yazılmış olmasından anlaşılır: "foied vino pipafo, cra carefo", Latince hodie vinum bibam, cras carebo (bugün şarap içeceğim, yarın şarabım olmayacak). Bu örnek, Faliskçenin bazı yönlerden Latinceden daha az muhafazakar olduğunu göstermektedir; ör. son hal eklerinin aşınması ve foied 'bugün' kelimesinin etimolojisinin daha örtülü hale gelmesi ki Latincede bu daha açıktır (hoc die > hodie).
Çoğunlukla Etrüsk hakimiyetindeki döneme ait mezarlarda bulunmuş, maddi refah ve incelik hakkında geniş kanıtlar sunan kalıntılar vardır. Daha önceki katmanlar, İtalik çağdan daha ilkel kalıntılar vermişti. Çoğunluğu özel adlardan oluşan çoğu yazıt, Faliskçeden ziyade Etrüskçe olarak görülebilir; az önce bahsedilen lehçe hesabına alınmadı.
Sardinya'daki Feronia kasabası, adını muhtemelen oraya yerleşen Falisk halkının yerel tanrıçasından (Feronia) aldı. Onlardan bazılarına ait bir adak yazıtı S. Maria di Falleri'de bulunmaktadır.
Sesbilim

Faliskçenin fonetik özelliklerinden bazıları şunlardır:
Latincede b'ye dönüşen kelime içi f'nin korunması (Praeneste iğnesindeki FHEFHAKED /fefaked/ Ön-Latin-Faliskçe olabilir)
Ardından ünsüz i'si gelen d'nin sadece i- ile gösterilen bir tür sese öndamaksıllaşması, örneğin fo-died > foied
Kelime ve hece sonunda s düşmesi, en azından bazı seslerden önce (cra = Latince cras)
Latincedeki gibi dudaksıllaşmış artdamaksılların korunması (cuando = Latince quando, Umbriyaca pan(n)u)
Bazı son ünsüzlerin bir sonraki kelimenin ilk sesine benzeşmesi: pretod de zenatuo sententiad (Conway, lib. cit. 321) = Latince praetor de senatus sententia (senatuos için zenatuo, arkaik bir tamlayan hali).
Sesbilim > f ve h sorunu

Faliskçede Ön Hint-Avrupa ötümlü soluklu seslerinin, normal Latince versiyonlarının aksine düzensiz ve beklenmeyen gelişimleri sorunu; hem h hem de f sesinin *bʰ/*dʰ ve *gʰ seslerinin yansımaları olarak gözükmesidir: filea 'kız' ve hileo 'oğul' = Latince filius < Ön Hint-Avrupaca *dʰeh₁-lyo-; fe 'burada' ve hec = Latince hic < Ön Hint-Avrupaca *gʰey-ke.
1991'de Rex E. Wallace ve B. D. Joseph bir açıklama sundu. Latince olarak belgelenmiş olsa da düşünülen gelişmelerin daha net bir resmini çizenin Faliskçe materyali olduğunu ileri sürdüler. Arkaik Faliskçe yazıtlarında beklenmeyen sonuçların bulunmadığını ve Faliskçe yazıt külliyatında düzenli sonuçların sayısının düzensizlerden büyük ölçüde fazla olduğunu belirttiler. Beklenmeyen sonuçlar sadece Orta ve Geç Faliskçede görülüyor. Aşağıdakiler tek örnekleridir:
hileo (oğul) Orta Faliskçe
hirmia (gentilicium) Orta Faliskçe (firmio da tasdiklenmiştir)
hirmio (gentilicium) Geç Faliskçe
holcosio (gentilicium) Geç Faliskçe
haba 'bir çeşit fasulye' < *bʰabo- (gramerci Quintus Terentius Scaurus tarafından Faliskçe olarak belirtilmiştir)
foied 'bugün' Orta Faliskçe < *gʰo:d d(i)ed
fe 'burada' Geç Faliskçe < * gʰey-ke
Wallace ve Joseph; ilk değişimin, birçok dilde de görülebilen ve Faliskçede sadece birkaç olası aday kelimeyi etkilemiş olan doğal bir ses değişimi olduğunu varsayıyor (İspanyolca hijo 'oğul' < Latince filium 'oğul [belirtme hali]'). İkinci sonucun, bir ses değişimi olarak açıklanamayacağını ve bu yüzden bunun, diğer gelişimden kaynaklanan aşırı doğrucu (ing. hypercorrect) bir biçim olduğunu savunuyorlar. f'den h'ye geçiş yaşanırken ve doğru biçimlere dair farkındalık kaybolurken bazı kişilerin etimolojik olarak uygun olmasa bile yeniden f'yi kullanmaya başladığını dile getiriyorlar.