Şirvanşahlar Devleti
Kültür > Divanhane

İçerişehir'deki Divanhane kompleksi, üst avluda yer almakta olup, kuzey tarafı bir köşesiyle konut binasına bitişiktir. Divanhane'nin avlusunun çeşitli yerlerinde 5 kuyu bulunmaktadır. Bu kuyular, gıda maddelerinin saklanması için tasarlanmıştır. Kuyular, saray inşa edilmeden önce de var olmuş olup, yerel halk tarafından kullanıldığı düşünülmektedir. Kazılar sırasında kuyulardan buğday, üzüm, pirinç ve diğer gıda maddelerinin kalıntıları bulunmuştur.
Divanhane, sekizgen bir rotondadan oluşmakta ve 12 kenarlı bir kubbeyle tamamlanmaktadır. Sekizgen salon, açık bir veranda ile birleşir. Verandanın kemerli sıraları, kendine özgü sütun başlıkları ve kaideleri olan 9 sütuna dayanır. Avluyu çevreleyen verandanın kemerli sıraları aynı formdadır. Kemerlerin dış kısmında özgürlüğü simgeleyen güvercin figürlü taşlar ve 2 adet su akıntısı için taş oluklar bulunmaktadır. Bina, resmi kabul törenleri ve divan işleri için kullanılmıştır. Ayrıca, Şirvanşah I. Faruk Yaşar’ın Divanhane kompleksini kendisi için bir türbe olarak inşa ettirdiği de düşünülmektedir. Ancak inşaat tamamlanmamış ve yapı, günümüzdeki haline yakın bir şekilde yarım kalmıştır. Sütunlar üzerindeki izler, bir zamanlar ince taş rölyeflerle süslendiğini göstermektedir. Sütunlu alan, dönemin etkili feodallerinin toplantıları için ayrılmıştır. Divanhaneye üst avludan ve sokaktan olmak üzere 2 giriş vardır.
Rotondanın da 2 giriş kapısı vardır.
Batı girişi, yüksek ve zarif bir şekilde işlenmiş portalıyla öne çıkar. Portalın yüzeyi, Abşeron yöresine özgü incir ve üzüm yapraklarıyla, Doğu halılarını andıran motiflerle ve derinliği 3-5 cm olan oyma süslemelerle dekore edilmiştir. Portalın duvar nişinde, kaburga tarzı bir yarım kubbe yer almakta olup, bu kubbe 7 sıralı stalaktit kemerlere dayanmaktadır. Portalın çerçevesinde 2 adet altıgen madalyon vardır. Sol taraftaki madalyonun içinde, 6 adet baklava şekilli desen yer almakta olup, bunlardan ikisinde "Allah'tan başka ilah yoktur", diğerinde "Muhammed Allah’ın elçisidir" ve sonuncusunda "Ali Allah’a yakındır" ifadeleri yazılıdır.
Sağ taraftaki altıgenin içinde ise 12 adet baklava şekilli desen bulunmaktadır. Bunlardan 6 tanesinde "Allah tektir", diğer 6 tanesinde ise "Muhammed" kelimesi yazılıdır. Portalın yanındaki rotondaya açılan iç geçit de güzel motiflerle işlenmiştir. Bu motiflerin üstünde, Kuran'ın 10. suresi (Yunus suresi, 25, 26 ve 27. ayetler) yazılıdır: "Yüce ve pak olan Allah dedi: Allah halkı cennete çağırır ve dilediği kişiye doğru yolu gösterir. İyi ve güzel amel sahipleri için mükâfat vardır. Günah örtüsü onların üzerinde olmayacağı gibi, onlar zillete de düşmezler; onlar orada ebediyen kalacaklardır. Allah doğrusunu söyler."
Burada sanatsal etkiler, taş işçiliği ve ışık-gölge oyunlarıyla verilmiştir. Taşların sıralarından biri yatay yerleştirildiği halde, diğeri dikey yerleştirilmiştir; bu da taşların farklı tonlarını ortaya çıkarmaktadır. Duvarların bu tarzda inşa edilmesi, kompleksin tüm yapılarında gözlemlenebilir.
Rotondanın kemerlerinin eksenlerinde altıgen madalyonlar bulunmaktadır. Bu madalyonların taşları üzerinde kabartmalı ve oyuk olarak işlenmiş "Ali" ismi yazılıdır. Kapı geçitlerinin üstünde süslemeler yoktur ve giriş geçitlerinin üzerine yazılar için çerçeveler yapılmışsa da bunlar tamamlanmamıştır. Binanın inşasının, 1500-1501 yıllarındaki savaşlar sırasında durdurulduğu düşünülmektedir. Rotondadaki merkezi salon, dekoratif süslemelere sahip değildir; kemer açıklıkları ve kapı geçitlerinde kiriş yerleri hala mevcuttur.
Merkezi salonun ortasında bulunan dörtgen şeklindeki bir merdiven ile zemin katla bağlantı sağlanmaktadır. Buranın amacı hakkında çeşitli görüşler vardır. Buranın bir mezar odası olduğu da öne sürülmektedir. Merkezi salonun karşısında, aşağıda dikdörtgen şeklinde bir koridor bulunmaktadır. Bu koridor, bir ucu görkemli portaldan, diğer ucu ise küçük güney kapısından gelen iki girişten oluşur. Koridorun doğu kısmında küçük bir hizmet odası yer almaktadır. Şirvan bölgesindeki portal kompozisyonları arasında, Divanhane ile Şirvanşahlar Türbesi'nin portalı başlıca yer tutmaktadır. Divanhane, güzelliği ve zarafetiyle sadece Azerbaycan'ın değil, aynı zamanda Yakın Doğu'nun en iyi mimari eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir.