stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Güzeltepe, Çankaya

| Güzeltepe |
| --- | --- |
Mahalle
 Ankara
Ülke:  Türkiye
İl: Ankara
İlçe: Çankaya
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Nüfus (2023): 5.904
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0312
İl plaka kodu: 06
Posta kodu: 06690
İstatistiki bölge: Ankara alt bölgesi 
Seçim çevresi: Ankara (1. Seçim Bölgesi) 
Güzeltepe, Ankara ilinin Çankaya ilçesine bağlı bir mahalledir.
Nüfus

| Yıl | Değişim | Nüfus | Tespit Yöntemi |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 |  | 5.504 | ADNKS |
| 2008 |  3% | 5.360 | ADNKS |
| 2009 |  15% | 6.178 | ADNKS |
| 2010 |  1% | 6.244 | ADNKS |
| 2011 |  2% | 6.343 | ADNKS |
| 2012 |  3% | 6.509 | ADNKS |
| 2013 |  3% | 6.320 | ADNKS |
| 2014 |  1% | 6.234 | ADNKS |
| 2015 |  1% | 6.177 | ADNKS |
| 2016 |  1% | 6.225 | ADNKS |
| 2017 |  1% | 6.143 | ADNKS |
| 2018 |  1% | 6.069 | ADNKS |
| 2019 |  2% | 6.167 | ADNKS |
| 2020 |  2% | 6.065 | ADNKS |
| 2021 |  1% | 5.995 | ADNKS |
| 2022 |  0% | 5.969 | ADNKS |
| 2023 |  1% | 5.904 | ADNKS |
Askerî helikopter

Bir Mil Mi-17 ve birlikler, Afganistan, 2009.
Askerî helikopter, askerî kuvvetler tarafından kullanılmak üzere özel olarak üretilmiş veya dönüştürülmüş helikopterdir. Bir askerî helikopterin misyonu, tasarımının veya dönüşümünün bir işlevidir. Askeri helikopterlerin en yaygın kullanımı birliklerin nakliyesidir, ancak nakliye helikopterleri muharebe arama-kurtarma (CSAR), sıhhi tahliye (MEDEVAC), hava komuta merkezi gibi diğer görevleri gerçekleştirmek için değiştirilebilir veya dönüştürülebilir. Bunun yanında yer hedeflerine saldırmak için silahlandırılabilir. Özel askerî helikopterler belirli görevleri yerine getirmesi için tasarlanmıştır. Özel askerî helikopterlere örnek olarak saldırı helikopterleri, gözlem helikopterleri ve anti denizaltı savaş helikopterleri verilebilir.
Türleri ve işlevleri

Askeri helikopterler, modern orduların deniz, kara ve hava operasyonlarında ayrılmaz bir rol oynamaktadır. Genellikle üreticiler, göreve özel ekipmanların kullanılmasıyla farklı rollere uyarlanabilen farklı ağırlık/boyut sınıflarında gövdeler geliştirmektedir. Geliştirme maliyetlerini en aza indirmek için temel gövdeler uzatılabilir ve kısaltılabilir, yeni motorlar ve elektronik cihazlarla güncellenebilir ve yeni uçaklar oluşturmak için tüm mekanik ve uçuş sistemlerinin yeni gövdelere uygun olması sağlanabilir.
Modern helikopterler, aynı uçak gövdesinin farklı roller için yapılandırılmasına izin veren modüler sistemlere sahiptir. Örneğin, Kraliyet Donanması hizmetindeki EH-101, ASW veya nakliye görevleri için saatler için hızlı bir şekilde yapılandırılabilir.
Türleri ve işlevleri > Ekipmanlar

Askeri helikopterlerin çoğu bir dereceye kadar zırhlıdır. En geniş zırh pilotların, motorların, şanzıman ve yakıt tanklarının etrafına yerleştirilir. Yakıt hatları, kontrol kabloları ve kuyruk rotoruna giden güç de Kevlar zırhı ile kaplanabilir. En ağır zırhlı helikopterler saldırı ve özel kuvvetler helikopterleridir. Nakliye helikopterlerinde mürettebat bölmesi tamamen zırhlı olabilir veya olmayabilir, kevlar kaplı koltukların olması durumunda, bölme çoğunlukla zırhsız bırakılmış olur.
Havacılık elektroniği veya iletişim telsizleri ve seyrüsefer yardımcıları gibi aviyonikler çoğu askerî helikopterde yaygındır. Elektronik karşı önlemler ve dost-düşman tespit sistemleri gibi özel aviyonikler, askerî helikopterlere de kurulabilen özel askerî sistemlerdir. Diğer yük veya görev sistemleri, belirli görev gereksinimlerine bağlı olarak kalıcı veya geçici olarak kurulur; keşif helikopterleri için optik ve IR kameralar, anti-denizaltı helikopterleri için sonar ve arama radarı, havada komuta ve kontrol merkezi olarak kullanılan helikopterler için ekstra radyo alıcı-vericileri ve bilgisayarlar.
Zırh, yangın söndürme, dinamik ve elektronik sistem geliştirmeleri, geçici denetimler için görünmezdir; maliyet düşürücü bir önlem olarak, bazı uluslar ve hizmetler, esasen ticari helikopterleri askerî amaçlarla kullanmaya yönelmiştir. Örneğin, Çin'in saldırı helikopteri birlikleri Mil Mi-17'nin sivil versiyonuyla hızlı bir şekilde genişlemiştir.
Türleri ve işlevleri > Saldırı helikopterleri

Ana madde: Saldırı helikopteri
Saldırı helikopterleri, tanksavar ve yakın hava desteği rollerinde kullanılan helikopterlerdir. Modern saldırı helikopterlerinin ilki Vietnam dönemi AH-1 Cobra idi. Bazı modern saldırı helikopterleri hedeflerini bulup tespit edebilmeleri için milimetrik dalga radar sistemi gibi gelişmiş sensörlerle donatılmıştır.
Saldırı helikopterleri
Rus Mi-24P Hind-F büyük savaş helikopteri ve düşük kapasiteli birlik taşımacılığı.
Britanya Ordusu tarafından işletilen Westland WAH-64 Apache Longbow saldırı helikopteri.
Irak Savaşı sırasında Cobra saldırı helikopterleri yakıt ikmali yapıyor
Sovyet Mi-28
Bir Ka-52 havadayken
Türleri ve işlevleri > Nakliye helikopterleri

Ana madde: Nakliye helikopteri
Nakliye helikopterleri askeri operasyonlara destek olarak personel (asker) ve kargo taşımak için kullanılır. Daha büyük ordularda, bu helikopterler genellikle askeri operasyonlar için özel olarak üretilmiştir, ancak ticari olarak mevcut uçaklar da kullanılır. Bu operasyonlar için helikopter kullanmanın yararı, personel ve kargoların kalkış ve iniş için bir pist gerektirmeden konumlara gidip gelebilmesidir. Kargo, dahili veya harici olarak yükün uçağın altındaki bir bağlantı noktasından asıldığı yük ile taşınır. Personel öncelikle helikopter yerdeyken yüklenir ve boşaltılır.
Nakliye helikopterleri
Bir Mil Mi-17 nakliye helikopteri.
Bir Wiesel.
Bir CH-21C ile asılmış bir halde taşınan 105mm obüs
UH-1D helikopterleri, ABD piyade alayının hava ikmal üyeleri, 1966
Rusya Acil Durumlar Bakanlığı'nın Mi-26'sı
Türleri ve işlevleri > Gözlem helikopterleri

İlk keşif ve gözlem uçağı balonlardı, ardından Taylorcraft L-2 ve Fieseler Fi 156 Storch 156 gibi hafif uçaklar piyasaya çıktı. İlk askeri helikopterler kullanıma sunuldukça, hem manevra kabiliyetleri hem de tek bir noktada kalabilme yetenekleri onları keşif için ideal hale getirdi. Başlangıçta gözlem helikopterleri, mürettebat tarafından görsel gözlemle sınırlıydı ve helikopterlerin çoğu maksimum görüş mesafesi için yuvarlak, tamamen camdan oluşan bir kokpite sahipti. Zamanla, insan gözü optik sensör sistemleri ile desteklendi. Günümüzde bunlar arasında düşük ışık seviyeli televizyon ve ileri görüşlü kızılötesi kameralar bulunmaktadır.
Misyonunun doğası gereği, gözlem helikopterinin birincil silahları sensör paketi ve iletişim ekipmanıdır. İlk gözlem helikopterleri topçu ateşi ve hava saldırıları çağrısında etkili oldu. Modern sensör süitleriyle, ATGW'lere, lazer güdümlü bombalara ve diğer silahlı uçakların ateşlediği diğer füze ve mühimmatlara da terminal rehberlik sağlayabilirler. Gözlem helikopterleri de silah ve roket kapsülü, bazen güdümlü tanksavar füzesi veya havadan havaya füze kombinasyonları ile silahlandırılabilir, ancak bu büyük saldırı helikopterlerinden daha küçük miktarlarda olabilir. Bu silahların öncelikli kullanım amacı düşmanın keşif varlıklarını ortadan kaldırarak keşif karşıtı mücadele yapmaktır ancak sınırlı doğrudan ateş desteği veya yakın hava desteği sağlamak için de kullanılabilirler.
Gözlem helikopterleri
Fransız yapımı Gazelle helikopter.
Bir Bell OH-58 KiowOH-58 Kiowa.
Kawasaki OH-1.
Türleri ve işlevleri > Deniz helikopterleri

Ayrıca bakınız: Deniz devriye uçağı
Deniz helikopterleri
2007 yılında Kraliyet Donanması'na ait bir Merlin HM1 anti-denizaltı savaş helikopteri
Bir SH-60B Seahawk 2 helikopteri
Bir Kamov Ka-27
Harbin Z-9
NH-90
Türleri ve işlevleri > Çoklu görev ve kurtarma

Helikopterler askeri hizmete girdiğinde, hızlı bir şekilde arama-kurtarma ve sıhhî tahliye için kullanılmaya başlandı. II. Dünya Savaşı sırasında Flettner Fl 282'ler Almanya'da keşif görevi için kullanıldı ve Sikorsky R-4'ler Birleşik Devletler tarafından Nisan 1944'ten savaşın sonuna kadar Çin Burma Hindistan Tiyatrosu'nun ücra bölgelerinde düşen hava mürettebatını ve yaralı personeli kurtarmak için kullanıldı. Helikopterlerin kurtarma görevlerindeki kullanımları Kore ve Cezayir Savaşı sırasında arttı. Vietnam Savaşı'nda USAF, CSAR misyonu için Sikorsky S-61R ve Sikorsky CH-53 Sea Stallion (Super Jolly Green Giant) helikopterleri satın aldı.
Çoklu görev ve kurtarma helikopterleri
Bir Bell 47.
Sikorsky HH-60 Pave Hawk.
Türleri ve işlevleri > Eğitim helikopterleri

Bazı hizmetler, pilot eğitimi için operasyonel helikopterlerinin genellikle hafif sınıftaki bir versiyonunu kullanırlar. Örneğin, İngilizler Aérospatiale Gazelle'yi hem operasyonlarda hem de eğitimlerde kullanmaktadır. Bazı hizmetler, eğitimde çok temel helikopterler kullanan bir Ab initio aşamasına sahiptir. Meksika Donanması bu amaçla piyasada bulunan bir dizi Robinson R22 ve R44 helikopterleri satın aldı.
Türleri ve işlevleri > Genel maksat helikopteri

Ana madde: Genel maksat helikopteri
Genel maksat helikopteri, çok amaçlı bir helikopterdir. Bir genel maksat helikopteri kara saldırısı, hava saldırısı, askeri lojistik, sıhhî tahliye, komuta ve kontrol ve birlik nakliyesi gibi görevleri gerçekleştirebilir.
Aşağı Dikmen, Çankaya

| Dumlupınar |
| --- | --- |
Mahalle
 Ankara
Ülke:  Türkiye
İl: Ankara
İlçe: Çankaya
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Nüfus (2023): 10.793
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0312
İl plaka kodu: 06
Posta kodu: 06550
İstatistiki bölge: Ankara alt bölgesi 
Seçim çevresi: Ankara (1. Seçim Bölgesi) 
Dumlupınar, Ankara ilinin Çankaya ilçesine bağlı bir mahalledir.
Nüfus

| Yıl | Değişim | Nüfus | Tespit Yöntemi |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 |  | 11.746 | ADNKS |
| 2008 |  0% | 11.755 | ADNKS |
| 2009 |  1% | 11.672 | ADNKS |
| 2010 |  1% | 11.763 | ADNKS |
| 2011 |  2% | 11.512 | ADNKS |
| 2012 |  2% | 11.722 | ADNKS |
| 2013 |  5% | 11.121 | ADNKS |
| 2014 |  4% | 11.531 | ADNKS |
| 2015 |  1% | 11.610 | ADNKS |
| 2016 |  0% | 11.610 | ADNKS |
| 2017 |  4% | 11.147 | ADNKS |
| 2018 |  0% | 11.096 | ADNKS |
| 2019 |  2% | 11.293 | ADNKS |
| 2020 |  1% | 11.380 | ADNKS |
| 2021 |  1% | 11.250 | ADNKS |
| 2022 |  2% | 11.017 | ADNKS |
| 2023 |  2% | 10.793 | ADNKS |
Kutlu, Mamak

| Kutlu |
| --- | --- |
Mahalle
 Ankara
Ülke:  Türkiye
İl: Ankara
İlçe: Mamak
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Nüfus (2023): 21.527
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0312
İl plaka kodu: 06
Posta kodu: 06630
İstatistiki bölge: Ankara alt bölgesi 
Seçim çevresi: Ankara (1. Seçim Bölgesi) 
Kutlu, Ankara ilinin Mamak ilçesine bağlı bir mahalledir.
Nüfus

| Yıl | Değişim | Nüfus | Tespit Yöntemi |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 |  | 12.957 | ADNKS |
| 2008 |  15% | 14.865 | ADNKS |
| 2009 |  10% | 16.352 | ADNKS |
| 2010 |  10% | 17.940 | ADNKS |
| 2011 |  8% | 19.444 | ADNKS |
| 2012 |  2% | 19.874 | ADNKS |
| 2013 |  3% | 20.389 | ADNKS |
| 2014 |  4% | 21.144 | ADNKS |
| 2015 |  3% | 21.826 | ADNKS |
| 2016 |  3% | 22.483 | ADNKS |
| 2017 |  2% | 22.887 | ADNKS |
| 2018 |  3% | 22.211 | ADNKS |
| 2019 |  2% | 22.654 | ADNKS |
| 2020 |  0% | 22.732 | ADNKS |
| 2021 |  0% | 22.692 | ADNKS |
| 2022 |  1% | 22.466 | ADNKS |
| 2023 |  4% | 21.527 | ADNKS |
Wuhan Center

| --- | --- |
武汉中心
Wuhan Center

Genel bilgiler
Durum: Tamamlandı
Tür: Ofis, konut ve otel
Konum: Vuhan, Çin
Koordinatlar: 30°35′48″K 114°14′23″D﻿ / ﻿30.59667°K 114.23972°D﻿ / 30.59667; 114.23972
Başlama: 2011
Tamamlanma: 2019
Sahip: Oceanwide Holdings
Yükseklik: 438 m
Teknik ayrıntılar
Kat sayısı: 88
Zemin alanı: 343,900 m²
Tasarım ve inşaat
Mimar(lar): ECADI
İmarcı: Oceanwide Holdings
Yapı mühendisi: ECADI
Baş müteahhit: China State Construction Engineering

Kaynakça

Wuhan Center (Çince: 武汉中心; pinyin: Wǔhàn Zhōngxīn), Çin'in Vuhan kentinde bulunan bir gökdelendir. Bina, Jianghan semtinde yer almakta olup 2011-2019 yılları arasında inşa edilmiştir. Bina, 438 metre yüksekliğinde ve 88 katlı olup Orta Çin'in en yüksek binasıdır.
50. Yıl, Çankaya

| 50>  Yıl |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 50. Yıl Parkı'ndan mahallenin görünümü (2010)
 Ankara
Koordinatlar: 39°55′26″N 32°52′47″E﻿ / ﻿39.92387°K 32.87964°D﻿ / 39.92387; 32.87964
Ülke:  Türkiye
İl: Ankara
İlçe: Çankaya
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Nüfus (2023): 423
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0312
İl plaka kodu: 06
Posta kodu: 06590
İstatistiki bölge: Ankara alt bölgesi 
Seçim çevresi: Ankara (1. Seçim Bölgesi) 
50. Yıl, Ankara ilinin Çankaya ilçesine bağlı bir mahalledir.
Nüfus

| Yıl | Değişim | Nüfus | Tespit Yöntemi |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 |  | 2.046 | ADNKS |
| 2008 |  7% | 1.899 | ADNKS |
| 2009 |  11% | 1.686 | ADNKS |
| 2010 |  6% | 1.584 | ADNKS |
| 2011 |  5% | 1.501 | ADNKS |
| 2012 |  20% | 1.208 | ADNKS |
| 2013 |  17% | 1.005 | ADNKS |
| 2014 |  4% | 961 | ADNKS |
| 2015 |  10% | 862 | ADNKS |
| 2016 |  8% | 933 | ADNKS |
| 2017 |  24% | 707 | ADNKS |
| 2018 |  16% | 820 | ADNKS |
| 2019 |  3% | 842 | ADNKS |
| 2020 |  0% | 840 | ADNKS |
| 2021 |  24% | 639 | ADNKS |
| 2022 |  32% | 434 | ADNKS |
| 2023 |  3% | 423 | ADNKS |
Samsun
Toponim

Şehrin Hititler döneminde Eneti adını taşıdığı düşünülmekteyse de buna dair kesin bir kanıt yoktur. Yaklaşık MÖ 670 yılında Greklerin kolonize ettiği bölgeye Perikles'in onuruna Peiraieus (Grekçe: Πειραιεύς) adı verilmiş, yapılan arkeolojik kazılarda bu döneme ait bir tarafında puhu bir tarafında da Peiraieus yazısı bulunan sikkeler bulunmuştur. Daha sonraları şehir Luvice "Ana tanrıçanın şehri" anlamına gelen Amissa (ya da Amissavana) adını almış, Grekler tarafından Amisene olarak telaffuz edilen bu ad zamanla Amisou (Grekçe: Αμισού) ve Amisos (Grekçe: Αμισός) biçimlerine dönüşmüştür. Buna karşın Amisos kelimesinin aslının Luvice değil Palaca olduğu ve "Hamis" kökenine dayandığına yönelik iddialar da bulunmaktadır. Pontus Krallığı döneminde Amisos adını koruyan şehir Romalılar tarafından Missos olarak anılmış (kimi kaynaklarda Gnaeus Pompeius Magnus tarafından Pompeiopolis adı verildiği de savunulmaktadır), Bizans İmparatorluğu döneminde özellikle 10. yüzyıldan sonra Aminsos (Grekçe: Αμινσος) biçimine dönüşmüştür. Grekçede omega yerine omikron ile yazılan şehrin adı iki harf arasındaki benzerlik nedeniyle Latin alfabesine çeviride hatalı biçimde Amisus olarak yazılabildiğinden Batılı kaynaklarda hem Amisos hem de Amisus şeklinde kullanımlara rastlanmaktadır.
1100'lerin ilk çeyreğinde Melik Gazi tarafından Amisos'un yanına yeni bir şehir kurulmuş ve Türk akıncıları yeni kurulan kente kendi aralarında "Amisos'un yanındaki şehir" anlamına gelen İsamisos adını vermişlerdir. 1200'lerin ilk çeyreğinde Cenevizlilerin yerleştiği Amisos çeşitli kaynaklara göre Amisum, Simissi, Sinuso, Semiso vb. ad varyasyonlarıyla anılmıştır. Aynı dönemlerde şehrin ismi Türkler tarafından صاميسون şeklinde yazılmaya ve Samisun şeklinde söylenmeye başlamıştır. İbn Bîbî'nin el-Evâmirü'l-Alâiyye fi'l-umûri'l-Alâiyye'sinde, Kerimüddin Mahmud-i Aksarayî'nin kaleme aldığı Müsâmeretü'l-Ahbâr'da ve erken dönem Osmanlı tarihçilerinden Şükrullah'ın Behcetü't-Tevârîh ile Nişancı Mehmed Paşa'nın Risâle-i Selâtîn-i Osmâniyye adlı eserlerinde kentin ismi Samisun şeklinde geçmektedir.
Kentin adını صامسون yani Samsun şeklinde yazıp okuyan ilk kişi tespit edilebildiği kadarıyla İbn Saîd'dir. Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Mesud ve İlhanlı Hükümdarı Olcaytu adına basılmış sikkelerde de yer alan Samsun sözcüğü bu sikkelerde İbn Saîd'in yazdığı gibi yazılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu'nun neredeyse tüm dönemlerinde şehrin adı صامسون Samsun olarak yazılmıştır. Özellikle de Osmanlı tarihçileri Hoca Sâdeddin Efendi ve Cenâbî Mustafa Efendi ile bundan sonra gelenler arasında bu yazım esas alınmıştır. Erken Osmanlı döneminde ise farklı kullanımlar mevcuttu. Şehrin adı ilk Osmanlı tarihçilerinden Neşrî'nin Kitâb-ı Cihannümâ adlı eserinde hem صامسون Samsun hem de صمسون S[a]msun, Ahmedî'nin İskendernâmesinde heceleri ayrı şekilde صام سون Sam Sun, Oruç Bey'in Tevârîh-i Âl-i Osman'ında ise hem صمسون S[a]msun hem de صام سون Sam Sun şeklinde geçmektedir.
Toponim > Efsaneler

Samsun adının kökeninin İbraniceden ve Osmanlı Türkçesinden geldiği hakkında iki farklı görüş vardır. İsmin İbranice kökenli olduğunu savunan görüşe göre İbrani lider Samson, Karadeniz kıyılarına kadar gelip bir kent kurmuş ve kente kendi ismini vermiştir. Diğer bir görüşe göre ise isim Nuh'un oğullarından biri olan Sam'dan türemiştir. Bu iki görüş de kanıtlanamamıştır.
İsmin Türkçe olduğunu savunan görüşe göre ise isim Osmanlı Türkçesindeki "köpek" anlamına gelen kelimeden türemiştir. Kamûs-ı Türkî'de yazılışı صڭسون yani s[a]nsun olarak gösterilen kelimenin anlamı "iri köpek" olarak verilmektedir. Yine Kamûs-ı Türkî'de bulunan صڭسونجی yani s[a]nsuncu ise "kavga köpeklerini idare eden askerî birim" anlamına gelmektedir. Nef'î'nin Sihâm-ı Kazâ hicviyesinde de "a samsun-ı muazzam a köpek" ifadesi geçmektedir. Joseph von Hammer-Purgstall'ın Devlet-i Osmâniye Tarihi eserinde ise II. Bayezid döneminde Osmanlı ordusunda samsuncular adıyla bir avlanma birimi bulunduğu yazmaktadır. Ayrıca I. Süleyman döneminde İstanbul'da Samsunhane mesiresi adında bir mesire yeri olduğu da bilinmektedir. Ancak Samsun ile s[a]nsun, samsuncular ya da Samsun hane mesiresi arasında bir bağ olduğu ve ismin bunlardan türediğine dair bir kanıt bulunmamaktadır.
Abraham Cresques'in 1375 yılına ait Katalan Atlası'nda Sinuso adıyla Samsun'un gösterildiği kısım.
Pîrî Reis'in 1521 yılına ait  eserinde صامسون adıyla Samsun'un gösterildiği kısım.
Sebastian Münster'in 1540 yılına ait Tabvla Asiae I haritasında Amisus adıyla Samsun'un gösterildiği kısım.
Abraham Ortelius'un 1570 yılına ait Turcici Imperii haritasında Simisi adıyla Samsun'un gösterildiği kısım.
Tarihçe

Ana madde: Samsun tarihi
Tarihçe > Tarihöncesi ve erken çağlar

Samsun'daki yerleşim geçmişi Eski Taş Çağı'na dek uzanmaktadır. Tekkeköy Mağaralarında keşfedilen ve MÖ 60.000 yılına dek uzandığı düşünülen katman, şimdiye dek Karadeniz Bölgesi'nde keşfedilen en eski yerleşimdir. Aynı zamanda Türkiye'deki en eski üçüncü, dünyada ise sekizinci yerleşim olduğu tahmin edilmektedir. Mağara yerleşiminde yaşayan bu insanlar topluluk bilinci gelişmemiş ve henüz üretici pozisyonuna geçmemişlerdi.
Karanlık çağların ardından, MÖ 5000-3000 yıllarından itibaren Anadolu'da var oldukları bilinen ve Hattilerin bir kolu olduğu düşünülen Kaşkalar, MÖ 3500'lü yıllarda Mert Irmağı kenarında, günümüzde Dündartepe Höyüğü'nün bulunduğu yerde bir site oluşturmuşlardır. Höyüğün kazıları sırasında en eski yerleşimin Bakır Çağı'na ait olduğu; burada yerleşik toplulukların avcılık ve hayvancılık yaparak geçindiği, kumaş ve deri işleyebildiği; bakırdan alet, silah ve takı yapabildikleri saptanmıştır.
Kent, Kaşkaların ardından I. Murşili tarafından fethedilerek Hitit Krallığı topraklarına katılmıştır. Hitit döneminde özel bir durumu olmayan yerleşim yerinde Enetler adı verilen halkın yaşadığı ve Eneti adıyla anıldığı düşünülmektedir. Kent, MÖ 1182 civarında Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünü takiben Frigler tarafından ele geçirilmiş ve tahrip edilmiştir. Aynı dönemde Kimmerler de Doğu Karadeniz'de yer alan kentleri yakıp yıkmışlardır. Lidya Kralı Gigis Kimmerleri yenilgiye uğratıp bölgeden kovmuşsa da bu dönemde şehir harabe hâline dönüşmüştür. Bunun üzerine eski kentin güneybatısına yeni bir yerleşim kurulmuş, tarıma elverişli toprakları ve artan nüfus baskısı nedeniyle MÖ 7. yüzyılda Foçalıların veya Miletlilerin ilgisini çeken bölge kolonileştirilmiştir. Ahameniş İmparatoru II. Kiros'un dönemindeyse Pers hâkimiyetine girmiştir.
Ahameniş İmparatorluğu'nu yeniden örgütlemeye girişen I. Darius döneminde kent, Kapadokya satraplığının hâkimiyet bölgesi içine alınmış ve tiran unvanı taşıyan askerî valiler tarafından yönetilmeye başlanmıştır. MÖ 331 yılında İskender'in Persleri Gaugamela Muharebesi'nde yenilgiye uğratıp Ahameniş İmparatorluğu'nu Makedonya topraklarına katmasıyla birlikte Samsun da Makedon hâkimiyetine girmiş, böylece kentte askerî temelli bir yönetim anlayışından tekrar demokratik yönetime dönülmüştür. İskender'in ölümüyle birlikte zayıflayan ve parçalanan Makedonya'dan bağımsızlığını ilân eden bölgelerden biri de I. Antiohos liderliğindeki Seleukos İmparatorluğu olmuş, Samsun MÖ 315'te bu devletin idaresi altına altına girmişse de kısa süre sonra Ariobarzanis ya da II. Mithridatis döneminde Pontus Krallığı toprakları içerisine sokulmuştur. VI. Mithridatis'in döneminde kraliyet ikâmetgâhı olarak kullanılan Samsun'da geniş bir imar hareketi başlatılarak şehir önemli bir gelişme kaydetmiştir.
Tarihçe > Anadolu beylikleri dönemi

Malazgirt Meydan Muharebesi sonrasında Anadolu'ya giriş yapan Türk ailelerinden olan Dânişmendliler Orta Karadeniz'e doğru akınlar yapmaya başlamışlar ve 1150 ya da 1155'te Sivas Emiri Nizâmeddin Yağıbasan komutasında Amisos'u da kuşatarak Dânişmendliler Beyliğine dâhil etmek isteseler de başarısız olmuşlardır. Bunun üzerine Melik Gazi mevcut kentin yanına "Amisos'un yanındaki şehir" anlamına geldiği düşünülen İsamisos adında yeni bir yerleşim kurmuştur. Böylece günümüz Samsununu oluşturan antik Amisos ile hemen yanındaki İsamisos adında iki farklı şehir ortaya çıkmıştır. Samsun Kalesi'ni inşa eden Dânişmendlilerin tahkim ettiği İsamisos, 1178 yılında II. Kılıç Arslan tarafından Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katılmıştır. 1228 yılında I. Andronikos Samsun ve Sinop limanlarını yağmalasa da I. Alâeddin Keykubad sefere çıkarak bölgede otoriteyi sağlamıştır. 1230'ların ikinci yarısında patlak veren Babaî Ayaklanması Samsun'da da taraftar bulmasına karşın devlet kısa zaman içerisinde bölgedeki egemenliğini yeniden tesis etmeyi başarmıştır.
Bir hafta sürdükten sonra 3 Temmuz 1243'te sonlanan Kösedağ Muharebesi sonucunda Moğol İmparatorluğu'na bağlı bir devlet hâline gelen Anadolu Selçuklu Devleti II. İzzeddin Keykâvus, IV. Kılıç Arslan ve II. Alâeddin Keykubad'ın üçlü idaresiyle yönetilmeye başlamıştır. Samsun II. Alâeddin Keykubad'ın yönetim bölgesi içerisinde yer almış, onun ölümünden sonra ise bölge IV. Kılıç Arslan'a kalmıştır. 1260 yılında Trabzon İmparatorluğu tarafından işgal edilen kent kısa süre içerisinde tekrar Türklerin hâkimiyetine girmiştir. Bu dönemde Samsun, Canik mıntıkasının idaresi için Moğollarca görevlendirilen Mücîrüddin Emîrşah'a bağlı olan Nizâmüddîn Yahyâ ve yine ona bağlı olan Rükneddin Rahad tarafından idare edilmekteydi. Moğolların en önemli limanlarından biri olan Samsun 14. yüzyılın ortalarında Eretna Beyliği'ne geçmiş, Alâeddin Eretna'nın ölümünden sonra başta Kubadoğulları Emirliği olmak üzere Canik beylikleri arasında sık sık el değiştirmiştir.