Haumea

| --- | --- |
Haumea'nın (ortada) ve iki uydusunun Hubble tarafından elde edilen görüntüsü görüntüsü. Hiʻiaka, Haumea'nın üstünde ve Namaka aşağısındadır
Keşif
Keşfeden: Brown vd. Ortiz vd.
Keşif tarihi: 7 Mart 2003 (Ortiz) 28 Aralık 2004 (Brown)
Adlandırmalar
MPC belirtmesi: (136108) Haumea
Adın kaynağı: Haumea
Alternatif adlandırma: 2003 EL61
Küçük gezegen kategorisi: Cüce gezegen TNO Haumea ailesi üçlü
Sıfatlar: Haumean
Sembol:  (çoğunlukla astrolojik)
Yörünge özellikleri
Dönem 17 Aralık 2020 (JD 2459200.5)
Belirsizlik parametresi 2
Gözlem yayı: 65 yıl, 291 gün (24033 gün)
İlk önkeşif tarihi: 22 Mart 1955
Günöte: 51,585 AU (7,7170 Tm)
Günberi: 34,647 AU (5,1831 Tm)
Yarı büyük eksen: 43,116 AU (6,4501 Tm)
Dış merkezlik: 0,19642
Yörünge periyodu: 283,12 y (103.410 gün)
Ortalama yörünge hızı: 4,53 km/s
Ortalama ayrıklık: 218,205°
Ortalama devinim: 0° 0d 12.533s / gün
Eğiklik: 28,2137°
Çıkış düğümü boylamı: 122,167°
Günberi zamanı: ≈ 1 Haziran 2133 ±2 gün
Perihelyon açısı: 239,041°
Bilinen doğal uydusu: 2 (Hiʻiaka ve Namaka)
Fiziksel özellikler
Tayf tipi: BB (doğal) B−V = 0,64, V−R = 0,33  B0−V0 = 0,646 
Görünür büyüklük: 17,3 (karşı konum)
Mutlak parlaklık (H): 0,428±0,011 (V-bandı)  · 0,2 
Boyutlar: ≈ 2.100 × 1.680 × 1.074 km 2 322±60 × 1 704±8 × 1 026±32 km
Ortalama yarıçap: ≈ 780 km 798±6 km ila 816 km
Yüzey alanı: ≈ 8,14×106 km2
Hacim: ≈ 1,98×109 km3 0,0018 Dünya
Kütle: (4,006±0,040)×1021 kg 0,00066 Dünya
Ortalama yoğunluk: ≈ 2,018 g/cm3 1,885±0,080 g/cm3 ila 1,757 g/cm3
Ekvatoral yerçekimi: Kutuplarda 0,93 m/s2 ila en uzun eksende 0,24 m/s2
Ekvatoral kurtulma hızı: Kutuplarda 1 km/s ila en uzun eksende 0,71
Yıldız dönme süresi: 3,915341±0,000005 sa (0,163139208 g)
Eksen eğikliği: ≈ 126° (yörüngeye; varsayılan) 81,2° veya 78,9° (tutuluma)
Kuzey kutbu sağ açıklık: 282,6°±1,2°
Kuzey kutbu dik açıklık: -13,0°±1,3° veya -11,8°±1,2°
Geometrik albedo: ≈ 0.66 geometrik ≤ 0,51±0,02 geometrik 0,33±0,03 Bond
Sıcaklık: < 50 K
  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam
 
Haumea (küçük gezegen tanımı: 136108 Haumea; sembolü: ) Neptün'ün yörüngesinin ötesinde bulunan bir cüce gezegendir. 2004 yılında Caltech'ten Michael E. Brown liderliğindeki bir ekip tarafından Palomar Gözlemevi'nde keşfedildi ve resmi olarak 2005 yılında İspanya'daki Sierra Nevada Gözlemevi'nden José Luis Ortiz Moreno liderliğindeki bir ekip tarafından duyuruldu. Moreno'nun ekibi, 2003 yılında aynı ekip tarafından çekilen ön keşif görüntülerinde gök cismini keşfetmişti. Bu duyurudan sonra 2003 EL61 geçici adını almıştır. 17 Eylül 2008'de, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından cüce gezegen olarak kabul edildi ve Hawaii doğum tanrıçasının adı olan Haumea olarak adlandırıldı. Plüton'un sadece üçte biri kütlesindedir.
Haumea'nın aşırı şekil değiştirmesi bilinen cüce gezegenler arasında kendisini benzersiz yapar. Şeklinin doğrudan gözlemlenmemesine rağmen ışık eğrisinden yapılan hesaplamalar ve küçüğünden iki kat uzun olan ana ekseni ile bir Jacob elipsoid'i olduğu düşünülür. Yine de hidrostatik denge içinde rahat olması için yerçekiminin yeterli olduğuna inanılır. Bu onu cüce gezegen yapar. Bu uzanım onun yüksek yoğunluklu alışılmadık hızlı dönmesi ve yüksek yansıtabilirliği (kristalli buzun yüzeyinden) ile birlikte çarpma olaylarının sonucu olarak düşünülebilir. Bunlar Haumeayı en büyük üçüncü Neptün ötesi cisim (TNO) ve bir uydu sistemi bulunan bilinen iki büyük uydusu Hi'iaka ve Namaka'yı da içeren çarpışma ailesinin en büyük üyesi yapar.
Haumea kütle bakımından yaklaşık olarak Plüton'un 1/3'ü, Dünya'nın 1/1400'ü kadardır. Araştırmacılar 2017'de Haumea'nın bir halka sistemine sahip olduğunu yayınladı ve bu bir TNO'da keşfedilen halka sistemiydi. Kısa bir süre öncesine kadar Haumea'nın kütle çekiminin, hidrostatik denge için yeterli olduğu düşünülüyordu, fakat şimdi bu konuda belirsizlik bulunmaktadır. Haumea'nın uzun şekli, hızlı dönüşü, halkaları ve yüksek albedosu (kristal su buzundan oluşan bir yüzeyden dolayı) dev bir çarpışmanın sonuçları olarak düşünülmektedir.