Türk Kurtuluş Savaşı'nda Türk basını
Azınlıkların kontrolündeki basın

Osmanlı İmparatorluğu topraklarında yaşayan azınlıkların ilk kez kendi dillerinde gazete çıkarmaları 1831 yılına rastlar. İlk gazete "Takvimi Vahayi"dir. 1839 yılında Tanzimat'ın ilân edilmesiyle bu yayınların sayısı çok artmıştır. Bu gazeteler Ermenice, Rumca, eski İspanyolca (Museviler çıkartıyordu) dışında Arapça, Farsça ve Fransızca olarak da yayımlanmışlardır. 1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilânından sonra bu yayınlardaki hareketlilik daha da artmıştır. Genelde kendi cemaatleri ile ilgili haberlere ve kültürel faaliyetlere yer veren bu gazeteler arasında belli ideolojilerin sözcülüğünü yapanlar olsa da genellikle bu yayın organları Mondros Mütarekesi'ne kadar Osmanlı siyasetinden ayrılmadılar. Mütareke döneminde hem İstanbul hem de Anadolu'da çıkan azınlık gazeteleri İmparatorluğun parçalanması için çaba gösterdiler, İmparatorluk topraklarının işgâlini alkışladılar, manda yönetimini desteklediler, Kuvva-yı Milliye'yi 'çeteler' olarak nitelendirdiler.
Tamamı Millî Mücadele'nin karşısında olan azınlık basını şunlardır:
İstanbul
İstanbul'daki Rum gazeteleri Türklerin İstanbul'dan çıkarılması gerektiğini yazıyorlardı.
| Yayının adı | Merkezi | Türü | Sıklık | Kurucusu/kadro/notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Pontos | İstanbul | Gazete |  | 1919'da çıkmaya başlayan Rumca gazete Trabzon'da bir Rum devletinin kurulmasını destekliyordu. |
| Rönesans | İstanbul | Gazete |  | Ermenice gazete. Sadece Orta Anadolu Türklere ait olabilir diyordu. Osmanlı Hükûmeti'nin sözcülüğünü yapıyor, Kuvâ-yi Milliye'yi 'sorumsuz çeteler' olarak nitelendiriyordu. |
| Journal d'Orient (Doğu Gazetesi) | İstanbul | Gazete |  | Albert Karasu'nun çıkardığı Musevi gazetesi. Musevilerin azınlık hakları korunmak kaydıyla herhangi bir manda yönetimine evet diyordu. |
İzmir
İzmir'de çıkan Rum gazeteleri Aydın Vilayeti'nin Yunanistan'a bırakılması için kampanyalar açtılar.
| Yayının adı | Merkezi | Türü | Sıklık | Kurucusu/kadro/notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Telgrafos | İzmir | Gazete |  |  |
| Patris | İzmir | Gazete |  |  |
| Amolthia Kozmoz | İzmir | Gazete |  |  |
| Estia | İzmir | Gazete |  |  |
Trabzon
Trabzon'da çıkan Rum gazeteleri İzmir'in işgâline alkış tuttular.
| Yayının adı | Merkezi | Türü | Sıklık | Kurucusu/kadro/notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| E pota | Trabzon | Gazete |  | Rum gazetesi. |
| Pharos İanadolis (Anadolu Feneri) | Trabzon | Gazete |  | Rum gazetesi. |
Adana
Ermeniler tarafından yayımlanan gazetelerin tamamı 1921 yılında kapanmıştır. Bunların bir tanesi ("Adana") Ermeni harfleriyle Türkçe basılırken diğerleri Ermenice basılıyordu.
| Yayının adı | Merkezi | Türü | Sıklık | Kurucusu/kadro |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Toros | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Kilikya | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Hayistan | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Azadamard | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Adana | Adana | Gazete |  | Ermeni harfleriyle Türkçe |
| Davros | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Haygagan Tsayn | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Art | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Sakank | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Ararat | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Nor Aşharn | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Kilikya Surhantay | Adana | Gazete |  | Ermenice |
| Nor Serunt | Adana | Gazete |  | Ermenice |