stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kahire Batı Hava Üssü
Tarihçesi

Aslen bir Kraliyet Hava Kuvvetleri tesisi ("Landing Ground 224") olarak kullanıldı. 104. RAF filosu, El Alamein Muharebesi'nden sonra üsten geri çekilen Mihver kuvvetlerine karşı Vickers Wellington bombardıman uçakları uçurdu. Son RAF birimi, 6 Mart'tan 14 Haziran 1946'ya kadar RAF'ta kalan 620. Filo'ydu.
Landing Ground 224
14. RAF Filosu, 10-25 Ağustos 1942 tarihleri arasında Bristol Blenheim IV, Martin Baltimore II ve Martin Marauder I ile
37. RAF Filosu, önce 26-29 Haziran 1942 tarihleri arasında, ardından 6-13 Kasım 1942 tarihleri arasında Vickers Wellington IC ile
39. RAF Filosu, 3-11 Haziran 1943 tarihleri arasında Bristol Beaufort II ile
46. RAF Filosu'ndan Mayıs 1942 ile Ocak 1943 tarihleri arasında Bristol Beaufighter IF ile
70. RAF Filosu, 26-29 Haziran 1942 tarihleri arasında ardından 6-11 Kasım 1942 tarihleri arasında Wellington IC ile
76. RAF Filosu'ndan Müfreze Ekim 1941 ile Eylül 1942 arasında RAF Filosu Handley Page Halifax II ile
7 ile 12 Kasım 1942 arasında 104. RAF Filosu Wellington II ile
19 Ocak ile 18 Kasım 1943 arasında 267. RAF Filosu Lockheed Hudson IV & Douglas Dakota ile
2 ile 14 Ekim 1942 arasında 450. RAAF Filosu Curtiss Kittyhawk III ile
Nisan ile Eylül 1942 arasında 454. RAAF Filosundan Müfreze
Kilo 26
22 Ocak ile 28 Nisan 1943 arasında 6. RAF Filosu Hawker Hurricane I ile
Kahire Batı
74 Numaralı Müfreze Ekim ve Kasım 1943 arasında Supermarine Spitfire VB, VC ve IX ile RAF Filosu
Aralık 1941 ile Ocak 1943 arasında Beaufighter IF ile 89. RAF Filosu Müfrezesi
30 Mart ile 1 Mayıs 1945 arasında Halifax III ve Dakota ile 96. RAF Filosu
27 Kasım 1942 ile 15 Temmuz 1945 arasında Hudson VI ve Dakota ile 216. RAF Filosu
Silah ustaları, El Alameyn Muharebesi'nden sonra geri çekilen düşman birliklerine karşı düzenlenen gece operasyonu öncesinde, Mısır'daki Kahire Batı Hava Üssü'nde bulunan 104. Filo Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne bağlı Vickers Wellington II'lere 250 librelik GP bombaları yüklüyor.
Furkan Suresi

| --- | --- |
Furkan Suresi okunuşu
Sınıfı: Mekki
İsmin anlamı: Ayıran (F R K harflerinden tureyip fark olarak da kullanılmaktadır)
Sayısal bilgiler
Sure numarası: 25
Ayet sayısı: 77
Kelime sayısı: 896
Harf sayısı: 3786
g t 
Furkan Suresi (Arapça: سورة الفرقان) Kur'an'ın 25. suresidir. Sure 77 ayetten oluşur.
Sure ismini, ilk ayette geçen, “hak ile batılı birbirinden ayıran” anlamına gelen ve Kur'an'ın isimlerinden biri olan “el-Furkan” kelimesinden almaktadır. Furkan, “hak ile batılı birbirinden ayıran” demek olup Kur’an'ın isimlerinden biridir. Sure Mekke döneminde indirildiğine inanılmaktadır. 68-70. ayetlerin Medine döneminde indirildiğine inanılmaktadır.
Konular

Surede temel konular olarak Muhammed peygamberin tüm insanlığa gönderildiği, onun, tebliğ sırasında karşılaştığı zorluklar ve şirkin kökünün kazınacağı, geçmiş ümmetlerin hayatlarından bazı örnekler de verilerek ele alınmaktadır.
Hermann Göring
Erken yaşam ve eğitim

12 Ocak 1893'te Rosenheim’da doğdu. Babası Heinrich Ernst Göring (d. 31 Ekim 1839 - ö. 7 Aralık 1913), eski bir süvari subayı olarak Alman himayesindeki Alman Güneybatı Afrikası'na (günümüzde Namibya) "genel vali" olmuştu. Aynı zamanda hukukçu ve diplomattı. Göring doğduğu anda, babası Haiti'de başkonsolos olarak görev yapmaktaydı ve annesi doğum yapınca eve dönmüştü. Babasının bir önceki evliliğinden beş çocuğu vardı. Göring'in vaftiz babası, Dr. Hermann Epenstein idi. Varlıklı bir doktor ve iş insanı olan Epenstein, Göring'in babası ile Afrika'da tanışmıştı. Epenstein bir ordu cerrahı ve aynı zamanda Yahudi asıllı bir Hristiyan idi. Göring'in annesi, Epenstein'in metresi haline geldi, yaklaşık on beş yıl öyle kaldı ve Epenstein'in Veldenstein'daki evine yerleşti.
Çok genç yaşta bir asker olarak kariyer yapmak isteyen Göring, oyuncak askerler ile oynardı. On bir yaşında yatılı okula gönderildi ve okulun yemekleri kötü ve disiplini çok sertti.
On altı yaşında okuldan mezun oldu ve Berlin'de Lichterfelde'de bir askeri akademiye gönderildi. Göring, 1912 yılında Prusya ordusunun Prens Wilhelm Alayına (112. Piyade) katıldı. Ertesi yıl annesi Epenstein'den ayrıldı. Ailesi Veldenstein'ı evi terk etmek zorunda kaldı ve Münih'e taşındı; Göring'in babası kısa bir süre sonra öldü.
I. Dünya Savaşı

I. Dünya Savaşı, 1914 yılının Ağustos ayında başladığında, Göring bulunduğu alayı ile Mulhouse'da Teğmen rütbesiyle görev aldı. Siper savaşında nemli hava sonucu romatizma rahatsızlığı ile hastaneye kaldırıldı. Arkadaşı Bruno Loerzer, onu Alman ordusunun Luftstreitkräfte'ye ("hava muharebe kuvvet") aktarmak için üstleri ikna edemedi ve transfer isteği geri çevrildi.
Pilot eğitim kursunu tamamlayarak Jagdstaffel 5'e atandı. Şubat 1917 yılında Loerzer komutasındaki Jagdstaffel 26'ya katıldı.
7 Temmuz 1918 tarihinde, Wilhelm Reinhard ve Manfred von Richthofen'in ölümünden sonra, Göring ünlü Jagdgeschwader 1'in komutanı yapıldı. Göring'in kibirli olması ve küstahlığı nedeniyle Jagdgeschwader 1 popüler değildi ve sevilmezdi.
Hermann Göring Savaş sırasında 22 adet düşman uçağını düşürdü ve 1. Sınıf Şeref Madalyası (Pour le Mérite) aldı. Savaş kaybedilmişti fakat Hermann Göring halkın gözünde bir savaş kahramanıydı. 1919'da Yüzbaşı rütbesi ile ordudan ayrıldı.
II. Dünya Savaşı > Tüm cephelerde başarı

Göring ve diğer üst düzey subaylar, Almanya'nın henüz savaşa hazır olmadığı konusunda endişeliydi, ancak Hitler mümkün olan en kısa sürede ilerlemekte ısrar etti. 30 Ağustos 1939'da, İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesinden hemen önce, Hitler Göring'i altı kişilik yeni bir Bakanlar Kurulu başkanı olarak atadı. Bir savaş kabinesi olarak görev yapmak üzere kuruldu. İkinci Dünya Savaşı'nın açılış eylemi olan Polonya'nın işgali, 1 Eylül 1939'da şafakta başladı. Günün ilerleyen saatlerinde Reichstag'da Hitler, Göring'i tüm Almanya'nın Führer halefi olarak atadı, "Başıma bir şey gelirse", diyerek Hess'i de ikinci alternatif olarak seçti. Büyük Alman zaferleri birbiri ardına hızlı bir şekilde art arda geldi. Luftwaffe'nin yardımıyla Polonya Hava Kuvvetleri bir hafta içinde yenildi. Fallschirmjäger Norveç'teki hayati hava limanlarını ele geçirdi ve Belçika'daki Fort Eben-Emael'i ele geçirdi. Göring'in Luftwaffe'si Mayıs 1940'ta Hollanda Muharebeleri, Belçika ve Fransa'da kritik roller oynadı. Fransa'nın Düşüşü'nden sonra Hitler, Göring'i başarılı liderliğinden dolayı Büyük Demir Haç ile ödüllendirdi. 1940 Mareşal Töreni sırasında, Hitler Göring'i Reichsmarschall des Grossdeutschen Reiches Reiches (Büyük Alman Reich'ın Reich Mareşali) rütbesine terfi ettirdi. Luftwaffe de dahil olmak üzere ordudaki mareşaller. Bu terfi sonucunda savaşın sonuna kadar Almanya'nın en yüksek rütbeli askeri oldu. Göring, 30 Eylül 1939'da Luftwaffe'nin Başkomutanı olarak Şövalye Haçı ödülünü zaten almıştı. Birleşik Krallık Polonya'nın işgalinden hemen sonra Almanya'ya savaş ilan etmişti. Temmuz 1940'ta Hitler, İngiltere'nin işgali için hazırlıklara başladı. Planın bir parçası olarak Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) etkisiz hale getirilmek zorundaydı.  Göring, havadaki bir zaferin işgal olmadan barışı sağlamak için yeterli olacağını umuyordu. Sefer başarısız oldu ve Denizaslanı Harekâtı 17 Eylül 1940'ta süresiz olarak ertelendi. Britanya Savaşı'ndaki yenilgilerinden sonra, Luftwaffe Britanya'yı stratejik bombalama aracılığıyla yenmeye çalıştı. 12 Ekim 1940'ta Hitler, kışın başlaması nedeniyle Deniz Aslanı'nı iptal etti. Yılın sonunda, İngiliz moralinin Blitz tarafından sarsılmadığı açıktı ancak bombalamalar Mayıs 1941'e kadar devam etti.
II. Dünya Savaşı > Tüm cephelerde düşüş

1939'da imzalanan Molotov–Ribbentrop Paktı'na rağmen, Nazi Almanyası 22 Haziran 1941'de Barbarossa Operasyonu'nu—Sovyetler Birliği'ni işgal etmeye—başladı. Başlangıçta, Luftwaffe avantajlı durumdaydı ve savaşın ilk ayında binlerce Sovyet uçağını imha etti. Hitler ve üst düzey kurmayları harekâtın Noel'e kadar biteceğinden emindiler ve yedek askerler için herhangi bir hazırlık yapılmadı ve teçhizat eklemesi yapılmadı. Ancak, Temmuz ayına kadar, Almanların operasyonda sadece 1.000 uçağı kalmıştı ve asker kayıpları 213.000'in üzerindeydi. Seçim, saldırıyı geniş cephenin sadece bir kısmına yoğunlaştırmak için yapıldı; çabalar Moskova'yı ele geçirmeye yönelik olacaktı. Uzun ama başarılı olan Smolensk Muharebesi, Hitler Ordu Grubu Merkezine Moskova'ya ilerlemesini durdurma emri verdi ve Leningrad ve Kiev'in kuşatılmasına yardım etmek için Panzer gruplarını geçici olarak kuzeye ve güneye yönlendirdi. Duraklama, Kızıl Ordu'ya yeni yedekleri harekete geçirme fırsatı verdi; tarihçi Russel Stolfi, bunun Ekim 1941'de Moskova Savaşı ile yeniden başlatılan Moskova saldırısının başarısızlığına neden olan başlıca faktörlerden biri olduğunu düşünüyor. Kötü hava koşulları, yakıt kıtlığı, Doğu Avrupa'da uçak üslerinin inşasında yaşanan gecikme ve aşırı gerilmiş tedarik hatları da faktörlerdi. Hitler, 1942 Ocak ortasına kadar kısmi bir geri çekilmeye bile izin vermedi; bu zamana kadar kayıplar 1812'deki Fransızların Rusya'yı işgali ile karşılaştırılabilirdi.
Hitler, 1942 yazındaki harekâtın güneyde yoğunlaşmasına karar verdi; Kafkasya'daki petrol sahalarını ele geçirmek için çaba harcanacaktı. Savaşın önemli bir dönüm noktası olan Stalingrad Savaşı, 23 Ağustos 1942'de Luftwaffe'nin bombalı saldırısıyla başladı. Alman Altıncı Ordu şehre girdi, ancak cephedeki konumu nedeniyle, Sovyetlerin takviye veya malzeme olmadan onu kuşatması ve orada tuzağa düşürmesi hala mümkündü. Altıncı Ordu Kasım ayının sonunda Uranüs Operasyonu'nda kuşatıldığında, Göring, Luftwaffe'nin tuzağa düşen adamlara her gün en az 300 ton malzeme teslim edebileceğine söz verdi. Bu güvencelere dayanarak Hitler, geri çekilme olmamasını talep etti; son adama kadar savaşacaklardı. Bazı hava ikmalleri geçebilse de, teslim edilen malzeme miktarı asla günde 120 tonu geçmedi. Altıncı Ordu'nun kalıntıları -285.000 kişilik bir ordudan yaklaşık 91.000 erkek- Şubat 1943'ün başlarında teslim oldu; bu tutsaklardan yalnızca 5.000'i, Almanya'yı tekrar görmek için Rus savaş esiri kamplarından sağ kurtuldu.
II. Dünya Savaşı > Almanya'da savaş

Bu arada ABD ve İngiliz bombardıman filolarının gücü artmıştı. Britanya merkezli olarak Alman hedeflerine karşı operasyonlar başlattılar. İlk bin bombardıman uçağı 30 Mayıs 1942'de Köln'de düzenlendi. ABD savaş uçaklarına yardımcı yakıt tankları yerleştirildikten sonra İngiltere'den daha uzak hedeflere hava saldırıları devam etti. Göring, Amerikan savaşçılarının 1942-1943 kışında Aachen kadar doğuda vurulduklarına dair haberlere inanmayı reddetti. İtibarı düşmeye başladı. Savaş yarıçapına sahip, kanat altından düşürme tanklarını kullanan 1.800 mil (2.900 km)'nin üzerinde olan Amerikan P-51 Mustang, bombardıman uçaklarına büyük oluşumlar halinde refakat etmeye başladı. ve 1944'ün başlarında hedef bölgeden. Bu noktadan itibaren, Luftwaffe, yerini yeterince alamadığı hava mürettebatında kayıplar vermeye başladı. Hitler onu konferanslardan dışlamaya başladı, ancak Luftwaffe'nin başında ve Dört Yıllık Plan'ın tam yetkili temsilcisi olarak görevlerine devam etti. Hitler'in güvenini kaybettiği için, Göring, çeşitli konutlarında daha fazla zaman geçirmeye başladı. D-Day (6 Haziran 1944), Luftwaffe'nin sadece 300 savaşçısı ve az sayıda askeri vardı. iniş alanında bombardıman uçakları; Müttefiklerin toplam 11.000 uçağı vardı.
Filipe Ferreira (1990 doğumlu futbolcu)

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Filipe Miguel Neves Ferreira
Doğum tarihi:  27 Eylül 1990 (34 yaşında)
Doğum yeri:  Lizbon, Portekiz
Boyu:  1,78 m (5 ft 10 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Boavista
Numarası:  20
Altyapı kariyeri
2003-2007:  CAC Pontinha
2007-2009:  Atlético
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2008-2012 |  Atlético |  60 |  (6) |
| 2012-2016 |  Belenenses |  91 |  (5) |
| 2016-2018 |  Paços Ferreira |  36 |  (0) |
| 2018-2019 |  Sturm Graz |  3 |  (0) |
| 2019 |  → Nacional (kiralık) |  5 |  (0) |
| 2019-2021 |  Tondela |  61 |  (1) |
| 2021- |  Boavista |  77 |  (0) |
Millî takım kariyeri‡
| 2011 |   Portekiz U-21 |  2 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 12 Şubat 2025 
Filipe Miguel Neves Ferreira (d. 27 Eylül 1990), Portekizli futbolcudur. Portekiz ekiplerinden Boavista'ta forma giymektedir.
Kişisel hayatı

Ferreira'nin babası José Carlos da futbolcuydu.
Fikri Beşiroğlu

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Fikri Beşiroğlu
Doğum tarihi:  1 Ocak 1943 (82 yaşında)
Doğum yeri:  Rize, Türkiye
Mevkii:  Orta saha
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 1962-1974 |  Vefa SK |  226 |  (2) |
| Toplam |   |  226 |  (2) |
Teknik direktörlük kariyeri
1981-1982:  Vefa (Yardımcı Antrenör)
1982-1983:  Vefa
1983-1984:  Vefa
1984-1987:  Karagümrük GK
1987-1988:  Vefa
1990-1991:  Fatih Karagümrük
1993-1994:  Tepecikspor
1994-1995:  Fatih Karagümrük
1997:  Fatih Karagümrük
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Fikri Beşiroğlu (d. 1 Ocak 1943, Rize), Türk eski futbolcu ve teknik direktör. Kariyerinin tamamında dönemin Süper Lig takımlarından Vefa SK'de orta saha pozisyonunda oynadı.
1981-1982 sezonunda Vefa'da yardımcı antrenörlük yaptı. 1982-1988 yılları arasında Vefa ve Fatih Karagümrük kulüplerinde teknik direktörlük görevinde bulundu. 1990-1997 yılları arasında Fatih Karagümrük ve Tepecikspor gibi kulüplerin teknik direktörlüğünü yaptı.
Sezon performansları

| Sezon | Lig | Takım | Maç | Gol | Süre (dakika) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1973/1974 | Süper Lig | Vefa | 16 | 0 | 1258 |
| 1972/1973 | Süper Lig | Vefa | 13 | 1 | 1126 |
| 1971/1972 | Süper Lig | Vefa | 18 | 0 | 1604 |
| 1970/1971 | Süper Lig | Vefa | 28 | 0 | 2476 |
| 1969/1970 | Süper Lig | Vefa | 31 | 0 | 2790 |
| 1968/1969 | Süper Lig | Vefa | 26 | 0 | 2296 |
| 1967/1968 | Süper Lig | Vefa | 31 | 1 | 2820 |
| 1966/1967 | Süper Lig | Vefa | 28 | 0 | 2550 |
| 1965/1966 | Süper Lig | Vefa | 19 | 0 | 1710 |
| 1962/1963 | Süper Lig | Vefa | 16 | 0 | 1440 |
Avrupa Adalet Divanı

Başlığın diğer anlamları için Adalet Divanı sayfasına bakınız.
| CJEU |
| --- | --- |
Court of Justice of the European Union

 Palais de la Cour de Justice, Lüksemburg
Genel bilgiler
Kuruluş tarihi: 1952
Türü: Yargı
Bağlılığı: Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık
Adres: Palais de la Cour de Justice, Kirchberg, Lüksemburg
Personel sayısı: 2.144 (2015)
Yıllık bütçe: 357.060,000€ (2015)
Web sitesi: curia.europa.eu
Notlar
Avrupa Adalet Divanı üyelerinin listesi için tıklayınız.
Avrupa Birliği Adalet Divanı ya da kısaca Avrupa Adalet Divanı, AAD (İngilizce: Court of Justice of the European Union) Avrupa Birliği (AB) bünyesi içinde yer alan en yüksek mahkemedir. Avrupa Birliği üyesi ülkeleri arasında, Avrupa Birliği hukukunu ilgilendiren konularda son sözü söyleyen kurumdur. Avrupa Adalet Divanı 27 yargıç ve 11 hukuk sözcüsünden oluşmaktadır.
Adalet Divanı Statüsünün 4. maddesinde de belirtildiği üzere; Avrupa Adalet Divanı bünyesindeki yargıçlar; siyasi veya idari nitelikteki hiçbir bir makamı temsil edemese de yargıçların profesörlük veya öğretim üyeliği gibi akademik faaliyet içinde bulunmalarını engel teşkil edecek bir durum söz konusu olmadığından akademik faaliyet gösterebilmektedirler.
Kurum 1952 yılında, pek çok Avrupa Birliği kurumuna ev sahipliği yapan Brüksel kentinde değil, Lüksemburg şehrinde kurulmuştur. Mahkeme, her Avrupa Birliği üyesi ülkeden bir yargıçtan oluşur ancak bu üyelerden yalnızca on üçü büyük salonda davalara bakar. Mahkeme başkanı 2015 yılından beri görevde bulunan Belçikalı yargıç Koen Lenaerts'tır.
Avrupa Adalet Mahkemesi'nin bir altı olan, Avrupa Toplulukları İlk Derece Mahkemesi, genelde doğrudan bireyler ya da şirketler tarafından açılan davalara bakar. Avrupa Adalet Divanı ise üye ülkelerle ya da Avrupa Birliği kurumlarıyla ilgili davalarla ve üye ülke mahkemelerinin bir üst kuruma sevk ettiği uyuşmazlıklarla uğraşır. İlk Derece mahkemelerinde alınan kararlar için bazı yasalar doğrultusunda Adalet Divanı'na başvurulabilir ve temyiz istenilebilir. Avrupa Adalet Divanı'nın altında görev yapan iki diğer mahkeme de Avrupa Birliği kurumlarında çalışan memurların arasındaki uyuşmazlıklara bakan Avrupa Sivil Servis Mahkemesi ve Avrupa Birliği maliyesini denetleyen Avrupa Birliği Sayıştayı'dır. Avrupa Adalet Divanı, merkezi Strazburg'da bulunan ve Avrupa Konseyi'nin bir kurumu olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ile karıştırılmamalıdır.
Finlandiya'da din

Finlandiya Evanjelist Lüteriyen Kilisesi (%63.57)
Fin Ortodoks Kilisesi (%1.04)
Diğer Hristiyan mezhepleri (%0.94)
Diğer dinler (%0.86)
Dinsiz (Ateist, Deist vb) (%33.60)
Finlandiya'nın 5,6 milyonluk nüfusunun %63'ü Finlandiya Evanjelist Lüteriyen Kilisesi'ne bağlıdır ayrıca bu kilise protestan bir kilisedir. Nüfusun %33,6'sı kendinin herhangi bir dine bağlı olmadığını söylemiştir. Kalan %1.0 Ortodoks Hristiyan, %0.9 diğer Hristiyan mezheplerine bağlı olduğu ve %0.9'unun İslam, Hinduizm, Budizm gibi diğer dinlere inanıldığı bilinmektedir.
Finlandiya'da 44.000 Pentikostal, 12.000'den fazla Katolik ve Anglikan Hristiyan bulunmaktadır. 11.yüzyılda Hristiyanlık Finlandiya'ya ulaşmadan önce Fin paganizmi ülkedeki en yaygın dindi.
İstatistikler

| Yıl | Finlandiya Evanjelist Lüteriyen Kilisesi | Fin Ortodoks Kilisesi | Diğer Dinler | Dinsizlik |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1900 | 98.1% | 1.7% | 0.2% | 0.0% |
| 1950 | 95.0% | 1.7% | 0.5% | 2.8% |
| 1980 | 90.3% | 1.1% | 0.7% | 7.8% |
| 1990 | 87.8% | 1.1% | 0.9% | 10.2% |
| 2000 | 85.1% | 1.1% | 1.1% | 12.7% |
| 2010 | 78.3% | 1.1% | 1.4% | 19.2% |
| 2011 | 77.3% | 1.1% | 1.5% | 20.1% |
| 2012 | 76.4% | 1.1% | 1.5% | 21.0% |
| 2013 | 75.3% | 1.1% | 1.5% | 22.1% |
| 2014 | 73.8% | 1.1% | 1.6% | 23.5% |
| 2015 | 73.0% | 1.1% | 1.6% | 24.3% |
| 2016 | 72.0% | 1.1% | 1.6% | 25.3% |
| 2017 | 70.9% | 1.1% | 1.6% | 26.3% |
| 2018 | 69.8% | 1.1% | 1.7% | 27.4% |
| 2019 | 68.7% | 1.1% | 1.7% | 28.5% |
| 2020 | 67.8% | 1.1% | 1.7% | 29.4% |
| 2021 | 66.6% | 1.1% | 1.8% | 30.6% |
| 2022 | 65.2% | 1.1% | 1.8% | 32.0% |
| 2023 | 63.6% | 1.0% | 1.8% | 33.6% |
Trikloroetilen

Trikloroetilen (TCE), C2HCl3 formülüne sahip bir organoklorür. Renksiz ve uçucu bir sıvıdır, Kloroform benzeri bir kokuya ve tatlı bir tada sahiptir. Düşük sıcaklıklarda yanıcı değildir. Sanayide özellikle metaller için yağ çözücü olarak kullanılır. Geçmişte Trilene adı altında inhalasyon anesteziği ve obstetrik analjezik olarak kullanıldı. Trikloroetilene maruziyet en çok solunum yoluyla olur, insanlar üzerinde güçlü sedatif etkileri vardır. Metal temizliği gibi benzer alanlarda kullanılan trikloroetan ile karıştırılmamalıdır.
Trikloroetilen 1836 yılında Fransız kimyager Auguste Laurent tarafından tetrakloroetandan elde edildi. Günümüzde endüstriyel olarak etilen diklorürden üretilir.
Tarihçe

Trikloroetilen sentezinin en eski kaydı 1836'ya kadar uzanır. Auguste Laurent tarafından, potasyum hidroksitin 1,1,2,2-tetrakloroetan ve 1,1,1,2-tetrakloroetan üzerindeki etkisinden elde edildi ve formülü C
4HCl
3 olarak not edildi (o dönemlerde karbonun atom ağırlığının, gerçekte olanın yarısı kadar olduğu düşünülüyordu). Laurent, bileşiği elinde yeterli miktarda bulunmadığı için daha fazla araştıramadı.
Trikloroetilen, 1864 yılında Alman doktor E. Fischer tarafından hekzakloroetanın hidrojen ile indirgenmesiyle elde edildi ve araştırıldı. Fischer, kimyasalın kaynama noktasının 87 ile 90 santigrat derece arasında olduğunu kaydetti.
Ticari üretimi 1920'de Almanya'da ve 1925'te ABD'de başladı.
Gıda ve ilaç endüstrilerinde trikloroetilenin kullanımı, toksisitesi ile ilgili endişeler nedeniyle 1970'lerden beri dünyanın birçok yerinde yasaklanmıştır. Mevzuat, kimyasal R45: Kansere neden olabilir risk ibaresi taşıyan kanserojen olarak sınıflandırıldığından, Avrupa'daki birçok işlemde trikloroetilenin yerinin değiştirilmesini zorunlu kılmıştır.
1995 yılında Jonathan Harr tarafından yazılan A Civil Action kitabı, 1970'lerde şebeke suyundaki trikloroetilen kirlenmesi sonrası çocuklarda artan lösemi vakaları nedeniyle iki şirkete karşı açılan bir davayı (Anderson v. Cryovac) konu edinmiş ve 1998 yılında sinemaya uyarlanmıştır.
Üretimi

1970'lerin başından önce, çoğu trikloroetilen asetilenden iki aşamalı bir işlemle üretildi. İlk olarak asetilen, kimyasal denkleme göre 1,1,2,2-tetrakloroetan üretmek için 90 °C'de bir ferrik klorür katalizörü kullanılarak klor ile işlenir:
1,1,2,2-Tetrakloroetan daha sonra trikloroetilen verecek şekilde dehidroklorine edilir. Bu, sulu bir kalsiyum hidroksit çözeltisi ile gerçekleştirilebilir:
Ancak günümüzde çoğu trikloroetilen etilenden üretilmektedir. İlk olarak etilen, 1,2-dikloroetan üretmek için bir ferrik klorür katalizörü üzerinde klorlanır:
Fazladan klor ile yaklaşık 400 °C'ye ısıtıldığında 1,2-dikloroetan, trikloroetilene dönüştürülür:
Bu reaksiyon, çeşitli maddeler tarafından katalize edilebilir. En yaygın olarak kullanılan katalizör, potasyum klorür ve alüminyum klorürün bir karışımıdır. Bununla birlikte, gözenekli karbonun çeşitli formları da kullanılabilir. Bu reaksiyon, bir yan ürün olarak tetrakloroetilen üretir ve reaksiyona beslenen klor miktarına bağlı olarak, tetrakloroetilen ana ürün bile olabilir. Tipik olarak trikloroetilen ve tetrakloroetilen birlikte toplanır ve daha sonra damıtma yoluyla ayrılır.
Reaktan ve teknik TCE'deki yaygın safsızlıklar; metil kloroform, karbon tetraklorür, etilen diklorür, tetrakloroetanlar, benzen ve fenoldür. Ancak bu bileşikler çok küçük miktarlarda bulunur ve herhangi bir risk taşımazlar.
Reaksiyonları

Trikloroetilen oda sıcaklığında yanıcı olmasa da aleve tutulduğunda yanabilir. Yandığında hidrojen klorür ve karbon dioksit oluşturur. Hipokloröz asit gibi sulu oksitleyicilerle kloral hidrat elde edilebilir.
Trikloroetilen, benzoil peroksit katalizörlüğünde hekzaklorobüten (C
4H
2Cl
6)  adlı dimerini verir.
Trikloroetilenin, kloroform ile reaksiyonu, kullanılan katalizöre bağlı olarak farklı bileşikler verebilir. Sodyum hidroksit kullanılırsa, kloroform diklorokarben oluşturarak trikloroetilene eklenir ve 1,1,2,2,3-pentaklorosiklopropan elde edilir:
Trikloroetilenin kloroformla alüminyum klorür katalizörlüğünde reaksiyonu  1,1,1,2,3,3-hekzakloropropan verir:
Trikloroetilenin karbon tetraklorür ile benzer şartlarda reaksiyonu ise 1,1,1,2,3,3,3-heptakloropropan verir:
Kullanımları

Metallerin yağlarının temizlenmesinde, ekstraksiyon çözücüsü olarak yağ ve wax'larda, boyalarda çözücü olarak, kuru temizlemede leke çıkarıcı, soğutucu ve ısı transferi sıvısı olarak, elektronik parçaların temizlenmesinde, boya ve tutkallarda seyreltici, tekstil sanayiinde kimyasal ara madde, havacılık endüstrisinde ise sıvı oksijen püskürtülmesinde kullanılır.
Kullanımları > Temizlik

Trikloroetilen geçmişte yaygın olarak kuru temizleme çözücüsü olarak da kullanılmıştır, ancak leke temizleme dışında çoğunlukla tetrakloroetilen (perkloroetilen olarak da bilinir) ile değiştirilmiştir.
Büyük ihtimalle TCE'nin en yaygın kullanımı metal parçalar için yağ çözücü olarak kullanılmasıdır. Düşük maliyeti, düşük yanıcılığı, düşük toksisitesi ve yüksek etkinliği nedeniyle 1920'li yıllardan beri yağ giderme ve temizlemede yaygın olarak kullanılmaktadır. Yağ giderici olarak TCE'ye olan talep, 1950'lerde daha az toksik olan 1,1,1-trikloroetan lehine azalmaya başladı. Bununla birlikte, 1,1,1-trikloroetan üretimi dünyanın birçok yerinde Montreal Protokolü uyarınca aşamalı olarak kaldırılmıştır ve bunun sonucunda trikloroetilenin yağ giderici olarak kullanımı yeniden yaygınlaşmıştır.
Trikloroetilen, dokumadan önce yündeki yağı ve lanolini uzaklaştırmak için kullanılır.
TCE, Amerika Birleşik Devletleri'nde kerosen yakıtlı roket motorlarını temizlemek için de kullanılmıştır (TCE, hidrojen yakıtlı motorları temizlemek için kullanılmamıştır). Statik ateşleme sırasında, RP-1 yakıtı motorda hidrokarbon birikintileri ve buharlar bırakacaktır. Motor kullanımı ve gelecekteki ateşleme sırasında patlama olasılığını önlemek için bu birikintilerin motordan yıkanması gerekiyordu. TCE, her test ateşlemesinden hemen önce ve sonra motorun yakıt sistemini yıkamak için kullanıldı. Yıkama prosedürü, TCE'nin motorun yakıt sisteminden pompalanmasını ve motora bağlı olarak solventin birkaç saniye ile 30-35 dakika arasında değişen bir süre boyunca taşmasına izin verilmesini içeriyordu.