Ziya Bünyadov
Bilimsel faaliyeti

Savaş sona erdikten sonra, Ziya Bünyadov 1945 yılının Mayıs ayından 1946 yılının Mayıs ayına kadar Berlin'in en prestijli bölgelerinden biri olan Pankow'da komutan yardımcısı olarak çalıştı. Berlin'in ekonomik ve kültürel hayatının yeniden inşasında ve normalleşmesinde aktif rol oynadığı için "Arthur Becker" ve "Waffenbruderschaft" altın madalyaları ile ödüllendirildi.
Bünyadov askerlikten terhis edildikten sonra, 1946 yılında Moskova Şarkiyat Enstitüsü'ne girdi ve 1950'de aynı enstitünün doktora programına kabul edildi. Ziya Bünyadov, 1954 yılının Mayıs ayında "İtalyan Emperyalizmi Afrika'da" konulu doktora tezini savunarak, aynı yılın Ağustos ayında Bakü'ye döndü. O yıl, Azerbaycan Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü'nde bilimsel araştırmalarına devam etti.
1958-1959 yılları arasında Bünyadov, Azerbaycan Devlet Üniversitesi Şarkiyat Fakültesi'nde öğretmen olarak çalıştı. 1964 yılında Yakın ve Orta Doğu Halkları Enstitüsü'nde "Orta Çağ Tarihi" bölümünün başkanı oldu. 1964 yılında "VII–IX Yüzyıllarda Azerbaycan" konulu doktora tezini savunarak tarih bilimleri doktoru unvanını aldı ve 1965 yılında aynı isimli monografisi yayımlandı.
1960'ların ikinci yarısında, Azerbaycan'ın 150 yıl önce Rusya'ya nasıl dahil olduğuna dair bilimsel tartışmalar yaşanıyordu. Ancak, 1964 yılında Azerbaycan'ın bir buçuk yüzyıl önce gönüllü olarak Rusya'ya katıldığı kararlaştırılmıştı. Hatta bu, bir bayram gibi kutlanmıştı. Bu vesileyle Azerbaycan Lenin Nişanı ile ödüllendirilmişti. 1967-1968 yıllarında Ziya Bünyadov birkaç kez açıkça ifade etmişti ki, doğru, Azerbaycan Rusya'ya katıldı, ancak bu adım gönüllü olarak atılmadı. Bu nedenle, tarihsel gerçeği söylemek gerekiyor.
Bünyadov, Bolşevik terörü ve siyasi baskıların kurbanları hakkında önemli araştırmalar ortaya koydu. Bolşevik terörü sonucunda 1920-30'lu yıllarda Azerbaycan'da yapılan baskılar hakkındaki gerçekleri açığa çıkararak, 1937'nin kurbanlarını halka tanıttı, onları akladı, dönemi doğru bir şekilde aydınlatarak gerçek bir cesaret gösterdi.
1965 yılında SSCB Yüksek ve Orta Eğitim Bakanlığı'na bağlı Yüksek Tasdik Komisyonu'nun kararıyla ona profesör unvanı verilmişti. 1966'dan itibaren Ankara'daki Türk Tarih Kurumu kongrelerinin sürekli katılımcısı olmuştur. Türk halklarının tarihini araştırmadaki büyük hizmetlerinden dolayı, aynı yıl Türk Tarih Kurumunun muhabir üyesi, 1988 yılında ise fahri üyesi seçilmiştir.
1967 yılında Azerbaycan Bilimler Akademisi'nin muhabir üyesi, 21 Nisan 1976'da ise Bilimler Akademisi'nin tam üyesi seçilmiştir. Bünyadov, 1970 yılında "Azerbaycan SSC Bilimler Akademisi'nin Haberleri. Sosyal Bilimler Serisi" dergisinin baş editörlüğüne atanmıştır. 1970 yılına kadar bilimsel rehberliğinde sekiz doktora adayı ve üç doktor unvanı verilmişti.
O, Halifelik ve Azerbaycan'ın VII-XIII yüzyıl tarihini araştıranlardan biriydi. Bünyadov, Arnavut tarihçi M. Qoş'un "Arnavut Kroniği" eserini 1960 yılında İngilizceden, E. Bakuvinin "Anıtların Özeti ve Kudretli Hükümdarın Mucizeleri" eserini 1971'de, Nesevi'nin "Sultan Celaleddin Mengüberti'nin Hayatının Tasviri" eserini ise 1973 yılında Arapçadan Rusçaya çevirmiştir.
SSCB genelindeki seyahatlerinde gençler arasında askeri-yurtseverlik çalışmalarına gösterdiği destek nedeniyle 1976'da SSCB DKC'nin Onur Nişanı ile ödüllendirilmişti. Bünyadov, 1980 yılında ise Azerbaycan Sovyet Ansiklopedisi'nin baş editörlüğüne üye seçildi. Ansiklopedi için Azerbaycan tarihine dair çok sayıda makale yazmıştır. Kaynakların araştırılmasına devam eden akademik Bünyadov, yeni kitabı – "Azerbaycan Atabeyleri Devleti. 1136–1225 yılları" üzerinde çalışmaya başlar. 1978'de monografi yayımlandıktan sonra birçok olumlu eleştiri ve yüksek değerlendirmeler alır. Bu eseri bilim çevreleri tarafından büyük bir takdir kazanmış olup, 1980'de bilim ve teknoloji alanında Azerbaycan SSC Devlet Ödülü'ne layık görülmüştür.
Bünyadov, 1981 Nisan ayından itibaren Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Şarkiyat Enstitüsü'nün direktörü olarak atanmıştır. Bu görevi 1986 yılına kadar sürdürmüştür. 1982'de kendisine "Azerbaycan SSC Emektar Bilim Adamı" unvanı verilmiştir. 1988-1990 yılları arasında Azerbaycan SSC Bilimler Akademisi Şarkiyat Enstitüsü'ne başkanlık etmiştir.
1990 yılında Azerbaycan Bilimler Akademisi'nin başkan yardımcısı seçilmiştir. 1991 yılında Profesör Vasim Memmedeliyev ile birlikte Kuran'ı Azerbaycan Türkçesine çevirme çalışmasını tamamlamıştır. Büyük bir sorumluluk ve emek gerektiren bu işten dolayı Hacı Zeynelabidin Taghıyev ödülü kazanmıştır. 1992'de genel oylama ile yeniden Şarkiyat Enstitüsü'nün direktörü seçilmiştir.
Bünyadov, 1991 yılında "Gülüstani-İrem" adlı eseri önsöz ve açıklamalarla yayımlamış ve 1993 yılında bu çalışmasından dolayı Abbasqulu ağa Bakikhanov ödülü kazanmıştır.