Mançurya
Tarihçe

19. yüzyılın sonuna değin Mançurya, Avrasya düzlüklerini geçerek Volga'dan Kore Yarımadası'na giden göçebe halklarının izlediği yolun doğudaki son durağıydı. MÖ 1000'den kalma Çin kaynaklarında bazı Mançuryalı kabilelerden söz edilir. Mançurya'nın bir bölümü, Han hanedanı döneminde (MÖ 206-MS 220), fethettikleri toprakları askeri komutanlık bölgelerine ayıran Hanların egemenliği altına girdi. Hanedanın çöküşünü izleyen karışıklık döneminde, Çinlilerin Mançurya üzerinde egemenlikleri zayıfladı.
Sui (581 - 618) ve Tang (618 - 907) hanedanları döneminde Çin, Mançuryanın güney kesiminde ancak sınırlı bir denetim kurabildi. Mançurya'nın kırsal kesiminde yaşayan Tungular 7. yüzyıl sonlarında, bağımsızlıklarını ilan ederek 712'de Pohai Krallığı'na dönüşecek olan Zhen Krallığı'nı kurdular(698). Bugünkü Jilin yönetim bölgesinin bulunduğu toprakları merkez alan Pohai Krallığı, bugünkü Mançurya'nın hemen tümünü ve Kuzey kore'yi kapsayan bir bölgeyi denetim altına aldı. 907'de Tang hanedanının çöküşünden sonra Mançurya yavaş yavaş Kitan adıyla bilinen Moğol kökenli  bir halkın denetimine girmeye başladı. Güneyde Çinlileri, batıdaysa Türkleri geriletmeyi başaran Kitanlar, 926'da Pohai Krallığı'nı devirdiler. Liao hanedanı döneminde güçlerinin doruğuna ulaşarak Mançurya'nın hemen tümünü, Kuzey Kore'yle Kuzey Çin'in bir bölümünü ve Moğol Platosunun büyük bölümünü kapsayan bir bölgeyi denetimleri altına aldılar.
11. yüzyılın sonlarında Kitan İmparatorluğu bir gerileme dönemine girdi ve imparatorluğa bağlı halklar sık sık ayaklanmaya başladı. Bu ayaklanmaların en önemlilerinden birini Liao topraklarının dışında yaşamakla birlikte Liao sarayına vergi veren Ruzhenler başlattı.
1115'te Ruzhenlerin önderi Aguda'nın Jin Krallığı'nın kurulduğunu ilan etmesi, Kitanların bölgedeki tüm güçlerini yitirdiğini ortaya koyuyordu. 1125'te Çindeki Song hanedanının yardımıyla Liao İmparatorluğu'na son veren Jinler daha sonra Songlara karşı mücadeleye giriştiler ve 1127'de Song başkentini yağmaladılar. Songlar bunun üzerine güneye çekilerek Güney Song Hanedanı adıyla varlıklarını sürdürdüler. Jinler ise işgal ettikleri Song topraklarını ihlak etmeye karar verdiler ve başkentlerini Mançurya'dan Yanging'e (bugün Pekin) taşıdılar. Ama bu tarihten sonra askerî güçlerini yitirmeye başladılar.
1211'de, Cengiz Han'ın önderliğindeki Moğol kuvvetleri Jin topraklarını istila etti. 1234'e doğru Moğolların güneydeki Song Hanedanı'yla kurduğu ittifak sonucu Jin Hanedanı yıkıldı. Moğollar daha sonra bütün Mançurya'yı işgal ederek yöreyi Liaoyang adını taşıyan tek bir yönetim bölgesi haline getirdiler. 1280'de de Çin'in fethini tamamlayarak Yuan hanedanını kurdular. Ama zamanlar Moğolların set yönetimi Çinliler arasında bir dizi ayaklanmaya yol açtı ve 1368'de Yuan hanedanı devrildi. Ardından Ming adını taşıyan yeni bir Çin hanedanı kuruldu ve Moğolların bölgeden sürülmesiyle Liaodong yeniden Çinlilerin denetimi altına girdi.
Moğollar 15. ve 16. yüzyıllarda yeniden toparlanarak Çin sınırına saldırılar düzenlemeye başladılar. Bu saldırılar sonucunda Ming hanedanının Mançurya'daki konumu giderek zayıfladı ve Ruzhenler 17. yüzyılda Ming egemenliğini tehdit eder duruma geldiler. Sonunda Jianzhou imparatorluğu kurmayı başardılar. 1583'ten başlayarak bölgeye bir dizi sefer düzenleyen Nurhaçi, sonunda bütün Ruzhen kabilelerini denetimi altına aldı ve 1616'da han ilan edildi. Nurhaçi, Ruzhen halkında imparatorluğun büyüklüğü duygusunu yeniden canlandırmak amacıyla Qin adını verdi. Ölümünden sonra yerine geçen oğlu Abahay, ülke sınırlarını genişletmeyi sürdürdü. Abahay 1643'te öldüğünde Mançu orduları doğuda Kore'ye, kuzeyde Amur ve Ussuri vadilerine, batıda İç Moğolistan'a, güneyde de Çin Seddi'ne dayanmıştı. Abahay, halkına Mançu adını verdi ve hanedanı Qing olarak değiştirdi. Mançular 1644'te Pekin'e girerek kendi hükümdarlarını Çin imparatoru ilan ettiler. Qing (Mançu) hanedanının Çin'deki egemenliği 1911/12'ye değin sürdü. Liao Ovası'nı yaklaşık bin yıl önce sömürgeleştirmeye başlamalarına ve bölgeyi kültürel bakımdan etkileri altına almak için büyük çaba göstermelerine karşın Çinliler Kuzey Mançurya'da tutunamamışlar ve bu yöre, daha çok çeşitli kabilelerin yaşadığı bir bölge olarak kalmıştı. Qing hanedanı bölge ekonomisini canlandırabilmek amacıyla Çinlilerin Liaodong'a göçünü destekledi. 1688'den sonra Çinlilerin bölgeye göçüne bazı sınırlamalar getirildiysede Mançurya'yı tecrit politikasına çok geçmeden son verildi ve Rus birliklerinin doğuya doğru ilerlemesi üzerine, Amur Vadisi'ndeki dağınık Mançu garnizonları Çin askerleriyle desteklendi. Öte yandan, bütün kısıtlamalara karşın, Mançurya'nın doğal kaynakları topraksız köylüleri sürekli kendine çekti. Qing hükûmetinin Jilin'le Heilongjiang'da ki işlenmemiş toprakları planlı olarak yerleşime açtığı 19. ve 20. yüzyıllarda Çinlilerin bölgeye göçü doruk noktasına ulaştı. Bölgedeki Çinli nüfusun artması, önceleri yalnızca kendi gereksinimlerini karşılayabilen Mançurya'nın uluslararası bir ticaret merkezi durumuna gelmesinde önemli rol oynadı. Bu uygulamaların sonucunda Mançular zamanla Çinli nüfus içinde eridiler.