Josef Stalin ve antisemitizm
II. Dünya Savaşı'ndan sonra

Nazi işgali altındaki Avrupa'da yaklaşık altı milyon Yahudi'nin öldürülmesine ve milyonlarca evsiz ve yerinden edilmesine neden olan Holokost soykırımı, dünya çapında Yahudi halkının durumu hakkında artan endişeye katkıda bulundu. Ancak yaşanan bu travma, geleneksel bir Yahudi milleti fikrine yeni bir soluk getirdi ve Siyonistlerin Ortadoğu'da bir Yahudi devleti yaratma fikrinin canlanması için bir katalizör oldu. Yahudi Özerk Oblastı, Sovyetler Birliği hükûmeti 1946–1948'de on bin kadar Doğu Avrupalı Yahudi'nin Birobidzhan'a göçünü desteklediğinde bir canlanma yaşadı. 1946 başlarında Sovyetler Birliği hükûmeti yeni bir altyapı inşa etmeyi planladığını açıkladı ve 1920'lerin sonlarından sonraki dönemde Birobidzhan projesinin ön yüzlerinden Mikhail Kalinin, bölgeyi hâlâ "Yahudi ulusal devleti" olarak kabul ettiğini belirtti ve yaratıcı çabalar ile canlandırılacağını ifade etti.
1944'ün sonlarından itibaren, Josef Stalin, yeni kurulacak olan ülkenin sosyalist olacağına ve İngilizlerin Orta Doğu'daki nüfuzundaki düşüşü hızlandıracağına inanan Siyonist yanlısı bir dış politika benimsedi. Bu düşünce ile birlikte, kasım 1947'de Sovyetler Birliği, diğer Sovyet blok ülkeleriyle birlikte, İsrail Devleti'nin kurulmasına yol açan Birleşmiş Milletler Filistin Paylaşım Planı lehine oy kullandı. 17 Mayıs 1948'de, İsrail bağımsızlığını ilan etmesinden üç gün sonra, Sovyetler Birliği resmen İsrail'i hukukî olarak tanıdı. SSCB, Yahudi devletini tanıyan iki ülkeden biri ve İsrail hukukunda tanınan ilk ülke oldu. Ayrıca 1948'de Arap-İsrail Savaşı sürecinde İsrail'i Çekoslovakya'dan temin edilen silahlarla destekledi.
Bununla birlikte, Stalin savaş zamanı müttefiklerini, Yahudi Anti-Faşist Komitesi'ni baskı altına alarak yeni bir tasfiye başlattı. Ocak 1948'de Solomon Mikhoels, Stalin'in Minsk'teki kişisel görevlilerine suikast düzenledi. Cinayeti vur ve kaç trafik kazası olarak gizledi. Daha sonra Mikhoels, MGB kulübesine götürüldü ve Yahudi olmayan meslektaşı Golubov-Potapov ile birlikte Stalin'in Devlet Güvenlik Bakanı Yardımcısı Sergey Ogoltsov'un gözetiminde öldürüldü. Cesedi daha sonra Minsk'te bir yol kenarına atıldı.  Stalin'in İsrail'i erkenden desteklemeye istekli olmasına rağmen, çeşitli tarihçiler 1940'ların sonlarında ve 1950'lerin başlarında antisemitizmin Stalin'in Orta Doğu'daki Batı yanlısı bir İsrail ışığında Yahudileri olası bir " beşinci sütun " olarak algılamasıyla motive olduğunu düşünüyorlar. Orlando Figes bu konu hakkında şunları ifade etmektedir;
Mayıs 1948'de İsrail'in kuruluşundan ve Soğuk Savaş'ta ABD ile karşı karşıya sonra, Sovyet sistemine her zaman sadık kalan 2 milyon Sovyet Yahudisi Stalinist rejim tarafından potansiyel bir beşinci sütun olarak tasvir edildi. Yahudileri kişisel olarak sevmemesine rağmen, Stalin Filistin'deki Orta Doğu'da Sovyet uydusuna dönüşmeyi umduğu bir Yahudi devletinin destekçisiydi. Fakat gelişmekte olan devletin önderliği Sovyetler Birliği'nin yaklaşımlarına düşmanca davrandığı için Stalin, Sovyet Yahudileri arasında İsrail yanlısı duygudan giderek daha fazla korkmaya başladı. Golda Meir'in 1948 sonbaharında Moskova'nın ilk SSCB elçisi olarak Moskova'ya gelişi sonucu korkuları arttı. Yom Kippur'daki bir Moskova sinagoguna yaptığı ziyarette (13 Ekim), binlerce insan sokakları kapladı, çoğu Am Yisroel Chai! (İsrail Halkı Yaşıyor!) sloganları atıyordu. Bu Sovyet devletinin otoritesini bozan tehlikeli bir 'burjuva Yahudi milliyetçiliği' işareti olan ancak Stalin'e ulusal yenilenmenin geleneksel bir teyidi idi.
Tarihçiler Albert S. Lindemann ve Richard S. Levy şöyle ifade ediyor: "Ekim 1948'deki kutsal günlerde binlerce Yahudi, ilk İsrail büyükelçisi Golda Myerson'u onurlandırmak için Moskova'nın merkez sinagogu etrafında toplandıklarında yetkililer özellikle Yahudi hoşnutsuzluğunun işaretlerini görmekteydiler."  Jeffrey Veidlinger şöyle yazmaktadır: "Ekim 1948'e kadar Mikhoels'in hiçbir şekilde Sovyet Yahudileri arasında Siyonizmin tek savunucusu olmadığı belliydi. Savaş sırasında Yahudi kültürel ifadesinin yeniden canlanması Yahudi kitleleri arasında genel bir cesaret duygusu uyandırmıştı. Birçok Yahudi büyüyen Jdanov Doktrini ve Sovyet Yahudilerine yönelik tehditten habersiz kalmıştı ve ' köksüz kozmopolitlere ' karşı mayalama kampanyasına işaret etmekteydi. Gerçekten de, bu dönemde Yahudi kültürüne yönelik resmi tutumlar kararsızdı. Yüzeyde Yahudi kültürü devlet tarafından destekleniyor gibi görünüyordu: Mikhoels'in ölümünden sonra Yidiş tiyatrosunu sürdürmek için kamu çabaları yapılmıştı, Eynikayt hala programa göre yayınlıyordu ve en önemlisi Sovyetler Birliği bir Yahudi devletinin kurulmasını tanımıştı. Çoğu Moskova Yahudisi için Sovyet Yahudilerinin durumu hiç bu kadar iyi olmamıştı.
Kasım 1948'de Sovyet yetkilileri, Yahudi kültüründen geriye kalanları tasfiye etmek için bir kampanya başlattı. Yahudi Anti-Faşist Komitesi'nin önde gelen üyeleri tutuklandı. Vatana ihanet, burjuva milliyetçiliği ve Kırım'da Amerikan çıkarlarına hizmet edecek bir Yahudi cumhuriyeti kurmayı planlamak ile suçlandılar. Kasım 1944'te kurulan Yahudi Özerk Oblastı Çevre Bilgisi Müzesi ve Vilnius'taki (savaşın sonunda kurulan) Yahudi Müzesi 1948'de kapatıldı. 1933 yılında kurulan Gürcü Yahudi Tarihi-Etnografya Müzesi, 1951'in sonunda kapatıldı. Birobidzhan'da, 1930'larda Stalin'in daha önceki "proleter Yahudi kültürünü" desteklemek için kurulmuş olan çeşitli Yahudi kültür kurumları 1948 sonları ile 1949 başları arasında kapatıldı. Bunlar arasında Kaganoviç Yidiş Tiyatrosu, Yidiş yayınevi, Yidiş gazetesi Birobidzhan, Yidiş ve İbranice kitapların kütüphanesi ve yerel Yahudi okulları vardı. Aynı durum, Sovyet Birliği'nin her bölgesindeki Yidiş tiyatrolarına, Odessa Yidiş Tiyatrosu'ndan başlayarak ve Moskova Devlet Yahudi Tiyatrosu da dahil olmak üzere uygulandı. Şubat 1949'un başlarında, bakteriyolojinin öncüsü ve SSCB Bilimler Akademisi üyesi Stalin Ödülü mikrobiyolog Nikolay Gamaleya Stalin'e: "Kesinlikle tartışılmaz ve bariz göstergelerle değerlendirildiğinde, antisemitizmin yeniden ortaya çıkması kitlelerden değil, aşağıdan gelmiyor... Antisemitizm önde gelen parti organlarında görev alan bazı üst düzey kişilerden geliyor." ifadelerini içeren büyüyen antisemitizmi protesto eden kişisel bir mektup yazdı. Doksan yaşındaki bilim adamı, Stalin'e Şubat ayının ortalarında yine büyüyen antisemitizmden bahseden ikinci bir mektup yazdı. Mart ayında Gamaleya öldü, fakat hala cevap alamadı. 12–13 Ağustos 1952 gecesi, " Öldürülen Şairlerin Gecesi " (Ночь казнённых поэтов) olarak hatırlanan Sovyetler Birliği'nin önde gelen Yidiş yazarlarından on üç tanesi Stalin'in kararınca idam edildi. İdam edilenler arasında Peretz Markish, David Bergelson ve Itzik Fefer vardı. 1 Aralık 1952 tarihli Politbüro oturumunda Stalin, "Her Yahudi milliyetçisi Amerikan istihbarat servisinin ajanıdır. Yahudi milliyetçileri uluslarının ABD tarafından kurtarıldığını düşünüyorlar. Amerikalılara borçlu olduklarını düşünüyorlar. Doktorlar arasında birçok Yahudi milliyetçisi var. ” ifadelerini kullandı
1952-1953'te Yahudileri devlet güvenlik hizmetleri içinde yetki alanlarından sessiz bir şekilde çıkarmak için dikkate değer bir kampanya yürütüldü. Rus tarihçiler Jores Medvedev ve Roy Medvedev, MVD yer alan General Pavel Sudoplatov'a göre, "eşzamanlı olarak tüm Yahudilerin çok üst düzey pozisyonlarda bile güvenlik hizmetlerinin liderliğinden çıkarıldığını yazdı. Şubat ayında Yahudi karşıtı ihraçlar MGB'nin bölgesel şubelerine yayıldı. 22 Şubat'ta MGB'nin tüm bölge müdürlüklerine gizli bir yönerge dağıtılarak MGB'nin tüm Yahudi çalışanlarının sıra, yaş veya hizmet kaydından bağımsız olarak derhal görevden alınmaları emri verildi. "  Dış dünya bu gelişmelerden habersiz değildi ve ABD Komünist Partisi'nin önde gelen üyeleri dahi durumdan şikayet etmekteydiler. Amerikalı yazar ve önde gelen Komünist Howard Fast anılarında Sovyet yazarı ve Dünya Barış Kongresi delegesi Aleksandr Fadeyev ile yaptığı görüşmeden söz ediyor. Fadeyev, Kızıl Ordu'da ve hükûmette en az sekiz önde gelen Yahudi şahsiyetin uydurma suçlamalarla ilgili olarak tutuklandığına dair kanıtlara rağmen "Sovyetler Birliği'nde anti-Semitizm yok" diye ısrar etmişti. Yidiş gazeteleri bastırılmıştı. İbranice öğreten okullar kapatılmıştı. "