stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Çukurova
Akarsu ve göller > Doğal göller

Akyatan Gölü, Akyayan gölü, Tuz gölü ve Aladağlar üzerinde bulunan Yedi göller, Karaisalı yakınlarındaki Karstik Dipsiz göl.
Akarsu ve göller > Bölgenin en önemli akarsuları

Seyhan, Ceyhan, Göksu nehirleri. çaylı nehri 280 kilometre
Ceyhan Nehri, Aksu ve Hurman çaylarının birleşmesi ile meydana gelir. Kadirli'de Adana ovasına girer, Hürmüz Boğazı'nda İskenderun körfezine dökülür. Üzerinde Aslantaş Barajı mevcuttur. Uzunluğu 509 km'dir. Deliburun'da Akdeniz'e dökülmeden önce Akyayan Gölü, Akyatan ve Kakarat göllerini meydana getirir.
Seyhan Nehri, Kayseri'den doğan Göksu ve Samantı çaylarının birleşmesi ile meydana gelir. Mersin Körfezi'ne dökülür. 560 km. uzunluktadır.
İklim, coğrafi yapıya uygun olarak dağlık ve ovalık kesimde değişiklik gösterir. Ovalık alanın iklim yapısı Akdeniz iklimidir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. En soğuk ay Ocak, en sıcak ay ise Ağustostur. Ocak ayı sıcaklık ortalaması 9 °C, ağustos ayı ortalaması 28 °C'dir. Dağlık alanlarda ise kara iklimi hâkimdir ve kışın yağışlar kar şeklindedir. Yıllık yağış miktarı ortalama 647 mm'dir, ortalama yağışlı gün 76'dır. En yüksek sıcaklık ortalaması ise Mersin ve cevresinde görülür. Ocak ayı ortalaması 15 °C iken en sıcak ay olan temmuzda ortalama sıcaklık 28 °C dir. Mersin ve çevresinin yıllık yağış ortamalası ise Adana ve çevresinden daha fazladır yıllık yağış miktarı 1096 mm'dir, ortalama yağışlı gün sayısı ise 85 gündür.
Bitki örtüsü

Denize dönük yamaçların etekleri bol yağış alır. Batıda Antalya çevresi, ortada Mersin çevresi  doğuda Hatay, Dörtyol, Osmaniye, Kadirli ve Bahçe çevresi 1000 / 1500 mm civarında yağış alır. Adana çevresi ise 600–700 mm yağış almaktadır.
Çukurova bölgesinde yumrulu bitkilerden kardelen (Galanthus plicus), yabani siklamen (Cyclamen mirabille hidebr), ada soğanı, nergis (narissus), sümbül (ylacinthus) ve benzeri bitkilere bahar aylarında sıkça rastlanir.
Tarım ve hayvancılık

Bölge, soya fasulyesi, yer fıstığı ve mısır üretiminde de Türkiye'de ilk sıradadır. Ayrıca pamuk yetiştirerek ülkedeki tekstil sanayiine katkıda bulunur. Ayrıca Türkiye turp ihtiyacının yüzde yetmişi bu bölgeden yetiştirilir. Narenciye ihracatının yarısı (portakal, mandalina, limon), muz üretiminin çoğu, yaş sebze ve meyve üretiminin önemli bir kısmı bu bölgeden karşılanır. Türkiye'de sulak ve verimli Çukurova için bir deyim geliştirilmiştir; 'Adam eksen adam biter' Bu bölgede çay ve fındık hariç tüm tarım ürünleri üretilebilmektedir. Aynı zamanda Karataş, Ceyhan, Yumurtalık ve Mersin liman kentlerinde balıkçılık çok yaygındır. Çipura, barbun, lagos, kefal, levrek, kalamar gibi balıklar avlanır ve iç anadolu ve güneydoğu anadolu balık hallerinin ihtiyacının büyük kısmı bu bölgeden karşılanır. Aynı zamanda Akyatan, Akyayan ve Yumurtalık dalyanlarıyla, Seyhan gölünde kültür balıkçılığı yapılır.
Büyük ve küçükbaş hayvancılık diğer alanlar kadar yaygın olmamakla birlikte bölgede et ve süt entegre tesisleri yaygındır ve ülke çapına dağıtım yapılmaktadır.
Yeraltı zenginlikleri

Kurşun-çinko: En önemlisi olan Kozan-Horzum yatağı büyük ölçüde tüketilmiştir. Diğer yataklar ise önemli bir ekonomik rezerv oluşturmamaktadır.
Krom: Aladağlar çevresinde çıkarılır.
Barit: Mersin ve Adana çevresinde çıkarılır.
Boksit (alüminyum):
Demir: Adana (Feke ve Saimbeyli) çevresinde çıkarılır.
Altın: Mersin ve çevresinde işletilmeye açılmamış Türkiye'nin en büyük altın rezervi vardır.
Asbest: Doğu Akdeniz'de Hatay çevresinde çıkarılır.
Kireçtaşı: Rezerv olarak oldukça zengindir. Dört kireç fabrikası bulunmaktadır.
Ponza: En zengin kaynaklardan biridir. Ülke rezervinin % 14'ünü oluşturmaktadır.
Kültür

Tarihte bu bölgeden çıkmış en önemli ozan Karacaoğlan'dır. 17. yüzyılda yörenin Türkmen aşiretleri arasında yaşamıştır.
Çukurova bayramlığın giyerken

Çıplaklığın üzerinden soyarken

Şubat ayı kış yelini kovarken

Cennet dense sana yakışır dağlar
-Karacaoğlan-
Bölgede aşıklık geleneği günümüzde de sürmektedir. 115 halk ozanına dair bilgi mevcuttur. Geçmişten günümüze en önemli isimler, Karacaoğlan, Dadaloğlu, Aşık Feymani, Aşık Ferrahi, Aşık Halil, Aşık Eyyubi, Aşık Halil, Deli Boran, Gündeşlioğlu, Aşık Deli Hazım, Aşık Buruklu Kul Mustafa, Aşık Vuslati, Aşık Mahmut Taşkaya, Aşık Abdulvahap Kocaman, Aşık İmami, Aşık Hacı Karakılçık, Şair Halil Karabulut, Aşık Ayşe Çağlayan, Aşık Duran Şıhlıoğlu olarak sayılabilir.
Yaşamış en usta aşık olarak bilinen Karacaoğlan bu yörede doğup büyümüştür. Yaşamakta olan en usta aşık olarak kabul edilen Aşık Feymani de bu yörede doğmuş ve hala Çukurova'da ikamet etmektedir.
Çukurova ve çevresinde içinde bulunduğumuz yüzyılda yaşayan 14 kadın aşık tespit edilmiştir. Bu aşıklardan Ayşe Çağlayan usta aşıklarla atışma yapabilecek kadar bu sanatta söz sahibi olmuştur.
Arzum der, yurdumu ısıtan Güneş

Koca dünya, yıldızlar, yanan ateş

Yuvasın yitirmiş feryat eden kuş

Benimle ağlayan yardan ne haber
-Âşık Arzu Bacı-

(Adana, Feke)
Garip Fatma, yücesine çıkıyor

Yarin geleceği yöne bakıyor

İçindeki derya coştu akıyor

Bazı da bürünür, güze bu dağlar
-Âşık Fatma-

(Adana, Kozan)
Dipnotlar

↑  Ahmet Gökbel, "Karacaoğlan ve Varsak Türkmenleri", İçel Kültürü dergisi, Sayı 46, Temmuz 1996
↑  Çukurova Aşıklık Geleneğinde Aşık Halil, Prof. Dr. Erman ARTUN, Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İçel Kültürü, Y.10, S. 46, Temmuz ı 996, İçel, s. 18-25
↑  Mansur Ekmekçi (2006). Yaşayan Çukurovalı Âşıklar ve Geleneğe Tabi Halk Şairleri Antolojisi. Adana: Adana Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yay. s. 336-340.
↑  FEYMANİ/ÇOBAN OSMAN, Osman Taşkaya. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021.
↑  Çukurova Âşıklık Geleneğinde Kadın Âşıklar, Prof. Dr. Erman ARTUN, Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Sayfa: 7
Sancaktar, Karayazı

| Sancaktar |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
SancaktarSancaktar'nin Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 39°30′58″N 42°00′23″E﻿ / ﻿39.5161°K 42.0064°D﻿ / 39.5161; 42.0064
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Karayazı
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2063 m
Nüfus (2022): 167
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25830
Sancaktar, Erzurum ilinin Karayazı ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahalle, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Karayazı Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 153 km, Karayazı ilçe merkezine 37 km uzaklıktadır. Mahalle, Karayazı'nın güneybatısında olup, 25.28 numaralı Karaçoban-Karayazı il yoluna, Şakirköy Mahallesi üzerinden 14,7 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 167
2021: 169
2020: 165
2019: 168
2018: 175
2017: 175
2016: 174
2015: 180
2014: 191
2013: 196
2012: 194
2011: 195
2010: 190
2009: 183
2008: 185
2007: 205
2000: 220
1990: 254
1985: 330
1965: 257
Aktaş, Şenkaya

| Aktaş |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
AktaşAktaş'ın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°28′35″N 42°26′37″E﻿ / ﻿40.47643°K 42.44359°D﻿ / 40.47643; 42.44359
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Şenkaya
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 63 m
Nüfus (2022): 2.300
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25360
Aktaş, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Aktaş köyünün eski adı Vardaneti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Vardaneti (ვარდანეთი), Gürcüce “vardi” kelimesinden türemiş olup “Gül yeri” anlamına gelir. Tbetis Sulta Matiane (12-16. yüzyıl) adlı Gürcüce elyazmasında ise Vardaneti aile adı olarak geçer. Vardaneti Türkçeye Vartanot / Vartanut (وارطانوت) şeklinde girmiştir. Vardaneti, Murgul ilçesinde Erenköy’de (Ereguna) bir mevkiinin de adıdır.
Vardaneti köyünün bulunduğu Tao, tarihsel Gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar Vardaneti’yi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcüce bir ad taşıyor olması buranın Osmanlı döneminden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Köydeki Megalit yapı kalıntıları da buna işaret etmektedir.
Vardaneti köyünde 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre 12 Hristiyan hane yaşıyordu. Bu tarihte köy, Olltu sancağının Bardız nahiyesine bağlıydı. 1835 yılında köyde 19 hanede 114 kişi yaşıyordu. Bu tarihte köyün nüfusu Müslüman halktan oluşuyordu.
Vardaneti köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya bırakıldı. Rus idaresi köyü Vartanut (Вартанутъ) adıyla kaydetmiştir. Nitekim Vardaneti adı Ermenicenin etkisiyle Vartanut’a dönüşmüştür (9:809). Vardaneti köyü 1886 Rus nüfus sayımında Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Nüsüng nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Vardaneti köyünde, 68’ erkek ve 67'si kadın olmak üzere, 18 hanede yaşayan 135 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı “Türkmen” olarak kaydedilmiştir. Köyün nüfusu 1896 yılında 151 kişiye, 1906 yılında da 177 kişiye yükselmiştir.
Vardaneti, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Vartanut / Vartanot (وارطانوت) adıyla Kars vilayetinde Sarıkamış kazasının Bardız nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında “Vartanot” adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 318 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, Bardız nahiyesi ve Vardaneti bu ilçeye bağlandı. 1950'lerin ilk yarısında köye Aktaş adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Akşar köyünün nüfusu 382 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 168 kişi okuma yazma biliyordu.
Bugünkü yerleşimin 500 metre kuzeyinde megalit bir yapının kalıntıları bulunmaktadır. Yapı, kaba yontulmuş iri taşlarla harç kullanılmadan inşa edilmiştir. Günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 1 metreyi bulur. Vardaneti köyünde eski bir kilise bulunuyordu. Bu kilise yıkılmış, taşlarıyla 1955 yılında bir cami inşa edilmiştir. Günümüzde cami de yıkık haldedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 130 km, Şenkaya ilçe merkezine 50 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneydoğusunda olup, 25.09 numaralı Şenkaya-Selim il yoluna, 4,1 km.lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 63
2021: 65
2020: 104
2019: 128
2018: 147
2017: 128
2016: 120
2015: 119
2014: 105
2013: 130
2012: 91
2011: 80
2010: 75
2009: 60
2008: 60
2007: 84
2000: 45
1990: 116
1985: 147
1965: 382
Soya

Soya (Glycine max), baklagiller (Fabaceae) familyasından 1 - 1,5 m boyunda, kısmen sarılıcı, dallanmış, tek yıllık Doğu Asya kökenli bir bitkidir. Bitki, yenilebilir fasulyesi için yetiştirilir.
Tarihi olarak Çin, Japonya ve Kore'yi kapsayan Doğu Asya'da ıslah edilmiş ve burada binlerce yıl boyunca tarımı yapılmış bitkinin, 20. yüzyılın başlarında Batı dünyasında da geniş ölçüde ziraati yapılır hale gelmiştir. Günümüzde Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya ve Arjantin başta olmak üzere dünyanın pek çok ülkesinde soya tarımı gerçekleştirilmektedir.
Soya pek çok kullanım alanına sahiptir. Ekildiği alan başına protein bakımından en verimli bitkilerden biri olduğu ve besin değeri bakımından zengin olduğu için Doğu Asya mutfağında ve hayvan yem sanayisinde büyük bir rol oynar. Bitkinin tohumlarından elde edilen sıvı yağ yemeklik yağ olarak kullanılır ve dünyada bu hususta en çok kullanılan yağlardan biridir.
Soya tüketimi ile ilgili çeşitli araştırmalar bulunur. FDA gibi çeşitli kurumlar soyanın hayvansal besin kaynaklarına alternatif olabileceğini ve aynı protein kalitesine sahip olduklarını bildirmiştir. Çeşitli kanser araştırma dernekleri de belirli soya ürünlerini tüketmenin bazı kanser risklerinde azalmaya yol açtığını rapor etmektedir.
Özellikler

Soya, kazık köklü bir bitkidir ve kuvvetli bir saçak kök sistemine sahiptir. Kökleri genellikle 60 ila 70 cm olmakla birlikte 2 metre olanları da görülmüştür. Bitki boyu 60–150 cm arasında değişir. Sapı 10-15 boğumdan oluşur. Soya yaprakları üç yaprakçıktan oluşur. 3,5 cm uzuklukta ve 1 cm kalınlıkta baklalara sahiptir. Bir soya bitkisi genellikle 35-40 baklaya sahipken seyrek ekimlerde bu sayı 200'ün bile üstüne çıkabilmektedir. Tohumlarının (tanelerinin) rengi yeşilin değişik tonlarından siyah, sarı ya da kahverengine varabilen alacalı renkte olabilir.
Soya bitkisi, farklı iklim bölgelerine uyumludur. Dünyanın pek çok yerince başarıyla yetişmektedir. Yine de en iyi verim Mayıs-Eylül ayları arasında sıcaklığın 25 °C olduğu iklimlerde alınır. 18 °C'nin altındaki ve 40 °C'nin üstündeki sıcaklıklar soyanın gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir.
Soya, çok kumlu topraklar hariç, değişik toprak türlerinde yetişebilir.
Besin değeri

Soya, %18-24 oranında yağ ve %35-45 oranında protein içerir. %30 karbonhidrat ve %5 oranında mineral ve çok sayıda vitamin içerir. Soya, omega-3 yağları, çoklu doymamış yağ, B vitamini, demir, çinko, anti-oksidanlar, fotokimyasallar ve lif bakımından zengindir.
FDA'ya göre soya, et proteini yerine geçebilir ve tüm esensiyel aminoasitlere sahiptir. Alınan proteinin kalitesini ve sindirilebilirliğini ölçen Protein Sindirilebilirlik Endeksi'ne (PDCAAS) göre soyanın protein yapısı et, yumurta ve süt ile benzerdir; peynir 100, yumurta 97, soya fasulyesi 96, inek eti 92, soya sütü ise 91 değerlerine sahiptir. İçerdiği protein yapısı açısında diğer baklagillere benzeyen soya bitkisi, ekildiği alan başına herhangi bir tarımsal bitkiye nazaran (kenevir dışında) 2 kat daha fazla protein üretebilir.
Sakkaroz, raffinoz ve stakiyoz soya içerisinde bulunan temel çözünebilir karbonhidratları oluşturur. Sakkaroz insanlar tarafından sindirilebilir, ancak geriye kalan iki kompleks şeker bu özelliği göstermez. Bunun sonucunda bağırsak florasında yer alan bakteriler bu şekerleri sindirir ve bu, şişkinliğe yol açabilir. Soyada yer alan kompleks polisakkaritleri selüloz, hemiselüloz ve pektin oluşturur ve bu maddeler diyet lifi olarak sınıflandırılır.
Çiğ soya fasulyeleri %20 yağdan oluşur ve bu yağ doymuş ve doymamış yağ asitleri içerir.
Tarihçe

Soya fasulyesinin Doğu Asya'da kullanımı çok eski zamanlara dayanır. Soya ve akrabası olduğu türlerin ilk kullanımına dair en eski kanıt, Çin'in Henan bölgesindeki bir arkeolojik alanda bulunmuş yaklaşık 10.000 yaşındaki kömürleşmiş yabani soya kalıntılarıdır. Bitkinin ıslah edilmesine ve tarımına dair ilk kanıtların ortaya çıkışı ise Çin'de MÖ 7000 ile 6600 yıllarına, Japonya'da MÖ 5000-3000 arasına, Kore'de MÖ 1000 yılı civarına tekabül eder. Buna rağmen günümüzde tarımı yapılan ve ıslah edilmiş soya bitkisini andıran ilk bitkiler MÖ 1000 yılında Kore'de yetiştirilmeye başlanmıştır. Soysal olarak soyanın merkezi Çin ve Mançurya kökenli olduğu düşünülür, ancak bu tartışılan bir konudur.
Soya fasulyesi yetiştiriciliği, Cava ve Malay Takımadaları'na 13. yüzyılda giriş yapmıştır. 17. yüzyılda, Uzak Doğu'yla olan ticaretin bir sonucu olarak soya, Avrupalı tüccarlar tarafından Hint Yarımadası'na ve Avrupa'ya taşınmış, ancak Avrupa'da verimli olarak yetiştirilmemiştir. İtalya, Fransa ve İspanya gibi ülkelerde ilk soya tarımı 18. yüzyılda başlamıştır.
Kuzey Amerika'da soya tarımı ilk olarak 1765 yılında Georgia eyaletinde gerçekleşmiştir, ancak yaklaşık 150 sene boyunca yaygın bir şekilde besin için ekimi görülmemiştir. Bu dönemde soya genellikle hayvanlar için yeşil yem veya sanayi için yağ üretmek amacı ile kullanılmıştır. 1919-1924 yılları arasında ABD'de 8 eyalette birden soya ekimi yapılmış ve zamanla, özellikle 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrasında 26 eyalete yayılmıştır. Günümüzde de soya tarımı en çok ABD'de gelişmiştir ve ülkenin mısırdan sonra en çok kazanç getiren tarım ürünüdür.
Soyanın Türkiye'ye gelişi ise 1930'larda gerçekleşmiştir. 1982 yılında ise Bakanlar Kurulu kararı ile üreticiye teminat verilmeye başlanmıştır. Adana ve Osmaniye illeri Türkiye'deki soya üretiminin %80-85'ini karşılamaktadır.
Kullanım > Besin olarak

Proteince zengin olup oldukça besleyici olan soya, dünyayı besleyen 5-6 bitkisel üründen birisidir. Soya tarih boyunca Doğu ve Güneydoğu Asya mutfağında soya sosu, miso, nattō ve tempeh gibi fermantasyon sonucu oluşan formlarıyla, sade bir şekilde ya da süt ve tofu olarak tüketilmiştir.
Soya, günümüzde başta veganlar olmak üzere herkes için hayvansal ürünlere alternatif oluşturur. Soya sütü ve soya unu, inek sütü ve buğday ununa alternatiftir. Soya köftesi, soyanın besin değeri nedeniyle et köftesine alternatif olup, içerdiği protein ve aminoasit yapısı ile ete benzer özellikler gösterir. Tofu hayvansal peynire alternatif bir soya peyniridir. Ayrıca dünyada en fazla üretilen ve tüketilen yağ soya yağıdır.
Bu soya bazlı besin maddelerinin yanı sıra soyadan yoğurt ve ekmek benzeri besinler de üretilmektedir. Soya fasulyesi kullanılarak soya soslu brokoli, soyalı piliç ve soya çorbası gibi yemekler yapmakta mümkündür.[kaynak belirtilmeli]
Kullanım > Diğer kullanımlar

Soya fasulyesinin yağının sıkılması sonucu geriye kalan proteince zengin soya küspesi, yem sanayisinde en fazla kullanılan hammaddedir. Aynı zamanda toprağın verimliliğini arttırdığı için nadas bitkisi olarak ekilebilir ve bazı kültürlerde bu yüzden kutsal sayılmıştır. Bitki, toprağa köklerinde bulunan bakteriler yoluyla azot kazandırarak kendisinden sonra ekilecek bitkilerin verimini arttırır.
Soya bitkisi, ayrıca biyoyakıt üretiminde de yoğun olarak kullanılır.
Tıbbi etkileri

Soyanın insan sağlığına faydalı mı yoksa zararlı mı olduğu tartışılmıştır. Soyanın insan sağlığına pek çok faydası olduğu gibi bazı zararlarının da olduğu iddia edilmiştir.
Tıbbi etkileri > Kanser

American Cancer Society, tofu gibi geleneksel soya ürünleri tüketiminin meme, prostat ve rahim ağzı kanserleri ile diğer bazı kanserlerin görülme oranınını azaltıcı etkileri olduğuna dair sürekli artan kanıtların bulunduğunu açıklamıştır. Buna rağmen soya içeren besin takviyesi kullanımının kansere karşı koruyucu etkisi olup olmadığına dair yeterli kanıt bulunmamaktadır.
Tıbbi etkileri > Fitoöstrojenler

Soya, fıstık ve nohut gibi diğer baklagiller ile birlikte izoflavon denen bir bileşik grubu içerir. Soya, izoflavon sınıfına dahil edilen genistein ve diadzein denen iki bileşik barındırır ve bu bileşikler fitoöstrojen olarak sınıflandırılır. Fitoöstrojenler memeli hayvanlarda östrojeni taklit eden özellikler gösterebilir. Bu, soyanın kadınlaştırıcı etkileri olabileceğine dair endişeler doğurmaktadır. Ancak doğal fitoöstrojenler, östrojenin aksine östrojen reseptörlerinde direkt agonist olarak etki etmek yerine seçici östrojen reseptör modülatörü olma (SARM'lar gibi) özelliği gösterirler. Normal tüketim koşulları altında soyanın bir bireyde fizyolojik değişikliklere yol açabileceği düşünülmemektedir. 2010 tarihli bir araştırma, soya tüketiminin veya izoflavon takviyesi kullanmanın erkek bireylerin testosteron ve östrojen oranlarında bir değişikliğe yol açmadığını ortaya koymuştur. Soya tüketimi ayrıca sperm kalitesinde değişikliklere neden olmamaktadır.
Ek resimler

Bitkinin bir çizimi
Pek çok soya varyatesi bulunmaktadır
Bir soya tarlasında çift kanatlı uçak ile böcek ilaçlaması
Arjantin'de bir soya tarlası
Tarihi soya üretiminin ülkelere göre dağılımı
Güneydoğu Asya kökenli Tempeh, geleneksel olarak soya fasulyesinin muz yaprakları içinde bir mantar yardımıyla fermante edilmesi ile üretilir.
Soya küspesi, hayvancılıkta kullanılan en önemli yemlerden biridir.
Olgunlaşmış meyvesinin görünümü.
Kapanlı, Karayazı

| Kapanlı |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
KapanlıKapanlı'nın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 39°32′02″N 41°56′51″E﻿ / ﻿39.5339°K 41.9475°D﻿ / 39.5339; 41.9475
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Karayazı
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2063 m
Nüfus (2022): 152
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25830
Kapanlı, Erzurum ilinin Karayazı ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kapanlı Komu olarak geçmektedir. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Karayazı Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 151 km, Karayazı ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır. Mahalle, Karayazı'nın güneybatısında olup, D.955 numaralı Erzurum-Muş (Köprüköy-Hınıs) devlet yoluna, Yahyaköy Mahallesi üzerinden  17,3 km.'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 152
2021: 174
2020: 186
2019: 182
2018: 170
2017: 173
2016: 175
2015: 173
2014: 179
2013: 191
2012: 198
2011: 193
2010: 204
2009: 216
2008: 220
2007: 241
2000: 316
1990: 398
1985: 453
1965: 317
Bedriye Tahir Gökmen

Bedriye Tahir (1933)
Bedriye Tahir Gökmen, ilk Türk kadın pilottur. Gökmen Bacı adıyla tanınır.
1932 yılında Vecihi Uçuş Okulu'nda havacılık eğitimine başladı. Bir yandan memurluk yaparken bir yandan uçuş eğitimlerini sürdürdü. 1933'te bröve aldı. Abdurrahman Türkkuşu ona Gökmen lakabını takmıştı. Gökmen Bacı olarak tanınan Bedriye Tahir, 1934'te Soyadı Kanunu çıkınca Gökmen soyadını aldı.
Bedriye Tahir, havacılık uğraşısı yüzünden çok tepki aldı, engellemelerle karşılaştı. Havacılık ile uğraştığı için aylığından ceza kesildi, sonunda işinden kovuldu.
1934 yılında Vecihi Okulu, brövelerin onaylanması için öğrencilerin Hava Kuvvetleri Müsteşarlığı tarafından sınavdan geçirilmesini istemişti. Ancak sınav heyeti geldiğinde okulun tek faal uçağı kırım geçirmiş olduğundan sınav yapılamadı, heyet yeniden gelmeyi kabul etmeyince okul kapandı ve Gökmen Bacı'nın pilotluğu onaylanmadı. O sırada işinden çıkarılan Bedriye Tahir Gökmen'in daha sonraki hayatı bilinmemektedir. Ancak ilk Türk kadın pilot olarak havacılık tarihinde yerini almıştır.
Sarıçiçek, Karayazı

| Sarıçiçek |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
SarıçiçekSarıçiçek'in Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 39°43′19″N 42°17′17″E﻿ / ﻿39.722°K 42.288°D﻿ / 39.722; 42.288
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Karayazı
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2392 m
Nüfus (2022): 27
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25830
Sarıçiçek, Erzurum ilinin Karayazı ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı 1928 yılı kayıtlarında Gülo olarak geçmektedir. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Karayazı Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 154 km, Karayazı ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır. Mahalle, Karayazı'nın kuzeydoğusunda olup, D.270 numaralı Karayazı-Tutak devlet yoluna, 13,6 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 27
2021: 25
2020: 26
2019: 29
2018: 29
2017: 32
2016: 31
2015: 37
2014: 43
2013: 34
2012: 30
2011: 36
2010: 43
2009: 49
2008: 56
2007: 41
2000: 70
1990: 110
1985: 88
1965: 71
Yaprak Dökümü

Başlığın diğer anlamları için Yaprak Dökümü (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| --- | --- |
Kitabın ön kapağı
Yazar: Reşat Nuri Güntekin
Ülke: Türkiye
Dil: Türkçe
Tür: Roman
Yayım: 1930
Yayımcı: İnkılâp Kitabevi
Yaprak Dökümü, Reşat Nuri Güntekin'in ilk baskısı 1930 yılında yapılan toplumsal romanı.