stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Şiilik
Sünnilik ile Şiilik'in ayrılışı

Sünni ve Şii ayrımı peygamber Muhammed'in 632 tarihinde vefatıyla birlikte başlamıştır. Yaşadığı sürece dinî rehberliğin yanı sıra siyasi önder vasfını da kendisinde bulunduran Muhammed'in artık hayatta olmayışı, Müslüman cemiyeti yeni önderin kim olacağı sorusuyla karşı karşıya bırakmıştı. Sakife denilen yerde toplanan bir grup Müslüman, Hilâfet'e Ebû Bekir'i seçmiş, daha sonra “Şiat‘ü Ali” olarak adlandırılacak olan Ali taraftarı bir grup Müslüman da Muhammed'in damadı olan Ali'nin bu göreve daha layık olduğunu ve Ebû Bekir'i seçen grubun hak yoldan saptığını düşünmüştür. Dahası Ebû Bekir'in halifeliği Ali'nin elinden Fatıma'nın evinin basılması ve yakılması ile zorla aldığını iddia ederler.
Muhammed'in ölümü üzerinden yaklaşık otuz yıl geçtikten sonra İslam toplumu ilk iç savaşı yaşamıştır. Bu savaş, Müslümanların Emevî taraftarları, Ali taraftarları ve Hâricîler olarak bölünmesine yol açmıştır.
Sünnilik ile Şiilik'in ayrılışı > Şiilik ile Sünnilik arasındaki anlayış ve uygulama farkları

Şiiler, Muhammed'den sonra halifeliğin Ali ve soyuna ait olduğunu savunur. İlk üç halifenin hilafeti Ali'den gasp ettiklerine inanırlar. Sünniler bunu reddederler ve Ebû Bekir'in halife olması gerektiğine dair Muhammed'in hastayken imamlığı Ebû Bekir'e bırakması ve Ebû Bekir'in Kur'an'da gıyaben geçmesinin diğerlerine nazaran üstünlük sayılması gibi örnekler gösterirler.
Siyasi iktidar ve emir sahiplerine itaat: Sünnilere göre iktidar bir soy meselesi değil, ümmetin kendi içinde istişare ile çözeceği siyasi bir konudur. "Ûl-ül Emre itaat"e uyulur. Sünnilere göre Peygamber ve akabinden gelen Hulefâ-yi Râşidîn, hem devlet başkanı hem de imamdırlar. Onlardan sonra gelenler imam kabul edilmez. Şiilerde ise iktidar, inanç meselesidir ve meşru siyasi lider aynı zamanda dinî liderliği de elinde bulunduran Ali ve soyundan gelen imamlara aittir. Caferilere göre ise, ahir zamana kadar gizli kalacak olan Mehdi dâhil on iki imamın günahsız olduğuna, vahiy alma hariç masumiyet ve benzeri konularda peygamberlere benzediğine inanılır.
Küçük yaşta gaybaya giren 12. imamın ölmediğine ve hâlen hayatta olup Mehdi olarak tekrar geri döneceğine inanırlar.
Muta nikâhının (belirli bir süreyle sınırlandırılmış evlilik) Sünnilerin kabullenmemesinin aksine dinen uygun (caiz) olduğuna inanırlar. Şiilere göre bunun Muhammed zamanında yapılması uygun görülmüş ve Kur'an'da da onaylanmıştır.
Şii tarikat ve mezhepler > Dörtçüler

Keysâniyye (Dörtçüler) : Muhammed bin Hanefiyye'nin imam ve Mehdî olduğunu iddia eden ilk aşırı Şii grupların ortak adı.
Berberîcilik: Muhammed bin Hanefiyye'yi tanrısallaştıran ve Hamza bin Umâre el-Berberî'nin Peygamber olduğuna inananlardan müteşekkil fırka.
Hâşimîlik (Dörtçüler): Muhammed bin Hanefiyye'nin ölümünü kabullenerek en büyük oğlu Ebu Hâşim'i halef olarak kabul edenlerden oluşan fırka.
Karibîlik / Kuraybîlik (Dörtçüler): Adını imam Ebu Karib/Kurayb el-Darir'den alan, Muhammed bin Hanefiyye'nin ölmediği, ama saklandığı ve bir gün adalet dağıtmak üzere yeryüzüne Mehdî olarak döneceğine inanılan fırka.
Sarrajcılık (Dörtçüler): Muhammed bin Hanefiyye'nin ölümünü kabullenen, fakat ileride bir gün adalet dağıtmak üzere yeryüzüne Mehdî olarak döneceğine inanılan Hayyan el-Sarraj tarafından kurulan fırka.
Hürremiyye (Babekiyye / Muhammira / Kızıl-Giyinenler/ Kızıllar Kısmen Dörtçüler'in uzantısıdır): Mezdek tarafından kurulan dinî harekete ve aşırı Şia'nın etkisiyle gelişen İran kaynaklı Arap düşmanı fırkalara verilen ad.
Şii tarikat ve mezhepler > Beşçiler

Zeydîlik (Beşçiler) :II. (VIII.) yüzyılın ilk çeyreğinde Kufe'de ortaya çıkan, Irak, Taberistan ve özellikle Yemen'de varlığını sürdüren ılımlı bir Şii fırkası.
Dukeynîlik: Muhammed'in haleflerinin Ali bin Ebu Tâlib'in tarafını tutmamalarından dolayı imânlarını kaybettiğine inananların mezhebi;
Halefîlik: Zeyd bin Ali'nin haleflerinin Abdül Samed adlı bir şahıs ve onun neslinden devam ettiğine inananların mezhebi;
Heşebîlik / Sûrhabîlik: İmametin, imamın bilgisiz ve ahlâksız olması dahil her hâlükârda Hasan bin Ali ile Hüseyin bin Ali'nin soyundan gelenlerde kalması gerektiğine inananların mezhebi;
Yarûdîlik: Adını Ebû’l Jarûd Ziyad bin Ebû Ziyad'dan alan, Ebû Bekir, Ömer bin Hattâb ve Osman bin Affan'ın her üçünün Ali bin Ebu Tâlib'i halife seçmemekle büyük bir günah işlemiş olmamakla beraber hatalı bir davranışta bulunmuş olduklarına ve bu nedenle de onların Ashab'tan sayılamayacağını beyân etmekle beraber alenen suçlamaktan da kaçınan, diğer taraftan Talha bin Ubeydullah ile Zübeyr bin Avvâm'ı Ali bin Ebu Tâlib'e başkaldırmış olmalarından ötürü şiddetle kınayanların mezhebi;
Süleymânîlik: Adını Süleyman bin Jarîr'den alan, halifeliğin kime gideceğinin istişareler neticesinde karara varılması gereken bir husus olduğuna ve Ebû Bekir ile Ömer bin Hattâb'ın Ali bin Ebu Tâlib'i halife seçmemekle hata işlediğine, fakat günaha girmediğine inananların mezhebi;
Butrîlik / Tâbîrîlik: Kesiru'n-Neva El-Ebter tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymânîlik ile aynı olmakla birlikte Ebû Bekir, Ömer bin Hattâb ve Osman bin Affan'ın Ali bin Ebu Tâlib'i halife seçmemekle hatalı olduğuna, fakat günaha girmemiş olduklarına inananların mezhebi;
Sâlihîlik: Hasan bin Sâlih tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymânîlik ile aynı olmakla birlikte Ebu Bekir, Ömer ve Osman'ın Ali'yi halife seçmemekle hatalı olduğuna, fakat günaha girmemiş olduklarına inananların mezhebi;
Vâsîtîlik: On İki İmamın tamamını da tanıyan Zeydîler'in oluşturduğu mezhep.
Şii tarikat ve mezhepler > Yediciler

İsmâilîyye (Yedi İmâmcılık/Yedicilik) : Yedinci İmâm olarak İsmail bin Ca'fer es-Sâdık'i kabul eden kol.
Karmatîler (Yediciler/el-Bakl’îyye): Aşırı Şiî İsmâiliyye mezhebine mensup bir zümre.
Dürzîlik (Kısmen Yedi İmâmcıdır): Fâtımî halifelerinden Hâkim döneminde (996-1021) vezir Hamza bin Ali tarafından kurulan aşırı bir fırka.
Nizâri İsmâilîlik (Yedicilik): İsmâiliyye mezhebinin günümüze kadar gelen en önemli kolu.
Müsta'liyye (Yedicilik): İsmâiliyye mezhebi bünyesinde h. 487 (m. 1094) yılındaki bölünme sonrasında ortaya çıkan iki önemli fırkadan biri.
Şii tarikat ve mezhepler > 1-İsnâaşeriyye (Onikicilik)

Ca'feriyye: İsnâaşeriyye Şîası'nın fıkıh mezhebi.
Haydarîlik: Kutbüddin Haydar tarafından kurulan, 12. yüzyıldan itibaren Kalenderilik'in en yaygın kolunu oluşturan, kendilerini küçük görmek ve aşağılamak suretiyle vücutlarına demirden halkalar takarak yalın ayak dolaşan, keçe ve çuhadan yapılma elbiseler giyerek zillet içerisinde bekâr kalmak suretiyle yaşayanların oluşturduğu grup
Vefâ’îyye: Ebü'l Vefâ el-Bağdâdî tarafından kurulan, mânevî ve maddî temizliğe çok önem veren, sıklıkla zikir ve Semah eden grup
Babaîlik: Anadolu Selçukluları devrinde, Orta ve Güneydoğu Anadolu'da Baba İlyas'a bağlı Türkmenler'in isyanı dolayısıyla ortaya çıkan ve gayri Sünnî bir istikamette gelişen dinî-tasavvufî hareket.
Baraklılar: Başlangıçta Vefâîyye tarikatından Baba İlyas bin Ali’nin halifesi Aybek Baba’nın müridi, daha sonra ise hem Hacı Bektaş-ı Veli’nin halifesi, hem de Rufâî tarikatına bağlı Sarı Saltuk Baba’nın müridi olan Barak Baba taraftarlarının oluşturduğu grup
Yâresânîlik: Ali’ye ulûhîyet isnâd eden gulat fırka. (Bektaşîlik'te olduğu gibi Barak Baba'nın fikirlerinin etkisiyle ortaya çıkmış olmakla beraber Onikici olmayıp İslâmiyet'e Bahâîlik'ten de uzak kalan inançlar kapsamında görülür.)
Nusayrîlik: Ali’ye ulûhîyet isnâd eden bâtınî bir fırka.
Hurûfîlik (Onbircidir; FazlʿAllâh Esterâbâdî-Nâimî’ye ulûhîyet isnâd eden ghulât (köktendinci) fırka.): Fazlullah-ı Hurûfî’nin (ö. 796/1394) kurup geliştirdiği, harf ve kelimelerin sayısı, sırası ve diziliminin belirli şifreler barındırdığı iddiasına dayanan bâtınî bir akım.
Nûktâvîyye: Muhammed’in daha yüksek seviyede reenkarnasyonu olduğu iddiasıyla 1397 yılında kendisini Mehdî ilân eden "Mahmud Pasîkhânî" tarafından İsmâilîyye-Nizârîlik mezhebi ile tanınan İsfahan Eyaleti'nin Kaşan şehri yakınlarında Anjudan köyünde Hurûfîlik'nin bir yan kolu olarak kurulan ve Pasîkhânî'nin ölümünden sonra da Şah Tahmasb’ı Mehdî ilân etmeye kalkışan grup.
Bektaşîlik: Adını 13. yüzyılda Anadolu'nun İslamlaşması sürecinde etkin olarak faaliyet gösteren ve Horasan Melametîliğinin önde gelen temsilcilerinden Yusuf Hemedanî'nin öğrencisi Hoca Ahmed Yesevî'nin öğretilerinin Anadolu'daki uygulayıcısı olan büyük Türk mutasavvıfı Hacı Bektaş-ı Veli'den alan tarikat.
Safeviyye: Safiyyüddîn-i Erdebîlî (ö. 735/1334) tarafından kurulan ve XVI. yüzyılın başında İran’da Safevî Devleti’ne dönüşen bir tarikat.
Ni‘metullāhiyye: Ni‘metullāh-ı Velî’ye (ö. 834/1431) nisbet edilen bir tarikat.
Nurbahşîlik: Cevad Nurbahş tarafından 20. yüzyılda yeniden yapılandırılan tasavvufî Yeni-Nimetullahîlik yolu.
Şii tarikat ve mezhepler > Sınıflandırılamayanlar

Eftahîlik / Fethîlik: Adını "geniş" mânâsına gelen "eftâh" kelimesinden alan ve altıncı imam Ca'fer es-Sâdık'ın oğlu Abdullah el-Eftâh'ın yedinci imam olduğuna inanan grup
Muhammedilik: Hasan El Askerî'nin değil de Ali Naki'nin oğlu Muhammed bin Ali el-Hâdi'nin on birinci imam olduğuna inanan grup
Tavûssîlik (Altıcılar): İmam Ca'fer es-Sâdık'ın Mehdî olduğuna ve ölmediğine inanan grup
Vâkıfîlik: İmam Mûsâ el-Kâzım'ın son imam olduğuna inananlardan oluşan grup
Gāliyye: Ehl-i beytten bazı kişilere ulûhiyet isnad eden grup
Bezîgıyye: İmam Ca'fer es-Sâdık'a ulûhiyet isnad eden grup
Zemmiyye: Ali'ye ulûhiyet isnad eden grup
Gurâbiyye: Muhammed, iki karganın (gurâb) birbirine benzemesi kadar Ali'ye benzediği için Cebrâil’in vahyi yanlışlıkla Ali yerine Muhammed’e indirdiğini iddia eden aşırı Şii bir grup.
Yafurîlik: Muammer el-Kûfî'ye ulûhiyet isnad eden grup.
Şiî Nüfus

Şiiler, İslam dinine mensup 1,5 milyar müslümanın, yaklaşık olarak 200 milyonunu temsil ederek, İslam âleminin %16'sını oluşturmaktadırlar.[kaynak belirtilmeli] İran, Azerbaycan, Bahreyn, Irak ve bir olasılıkla Yemen'de nüfusun çoğunluğunu, ayrıca Lübnan'ın da önemli bir kısmını oluşturmaktadırlar.[kaynak belirtilmeli]
Şiilik, İran'ın %89'u, Azerbaycan'ın %85'i, Irak'ın %60-%65, Bahreyn, Katar, Türkmenistan, Türkiye ve Yemen'nin %10'u ve Lübnan'ın %65'i Şii nüfusludur. Ayrıca Suudi Arabistan'ın %15'i[kaynak belirtilmeli], Pakistan'ın %20'si ve Afganistan'ın %19'u Şiîdir. Ayrıca AB ülkelerinde 10 milyona yakın, Amerika kıtasına dağılmış olarak da 20 milyonun üzerinde, Afrika'da sadece Nijerya'da 4-6 milyon Şii olduğu tahmin edilmektedir.
Türkiye'de çoğunluk sırasına göre Alevîler, Câferîler ve Nusayrîler yaşamaktadır.
Şiî Nüfus > Dünya'daki Şiî nüfusu tahmini ve ülkelerdeki oranları

| Ülke | Şii nüfus | Ülkedeki Şiî nüfus oranı | Şii nüfusa göre oranı | Asgarî tahmin/iddia | Âzamî tahmin/iddia |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| İran | 66.000.000 – 70.000.000 | 90–95 | 37–40 |  |  |
| Irak | 19.000.000 – 22.000.000 | 65–70 | 11–12 |  |  |
| Pakistan | 28.000.000 – 36.000.000 | 15–20 | 10–15 |  | 43.250.000 – 57.666.666 |
| Hindistan | 40.000.000 – 45.000.000 | 20-25 | 15–20 |  | 50.000.000 – 50.000.000. |
| Yemen | 9.000.000 – 10.000.000 | 40-45 | 5-6 |  |  |
| Türkiye | 500.000 – 1.000.000 | 0,58-1,17 | 1 |  |  |
| Azerbaycan | 5.000.000 – 7.000.000 | 65–75 | 3–4 |  | Toplam nüfusun %85'i |
| Endonezya | 5.000.000 – 6.000.000 | 2,7 | 3 |  | <7.000.000 |
| Afganistan | 3.000.000 – 4.000.000 | 10–15 | <2 |  | Toplam nüfusun %15–19'u |
| Suriye | 3.000.000 – 4.000.000 | 15–20 | <2 |  |  |
| Nijerya | <4.000.000 | <5 | <2 |  | 5-10 milyon |
| Suudi Arabistan | 3.000.000 – 4.000.000 | 15–22 | <1 |  |  |
| Lübnan | 1.000.000 – 1.600.000 | 30-35 | <1 |  | Tahmini veri. Resmi sayım mevcut değil. |
| Tanzanya | <2.000.000 | <10 | <1 |  |  |
| Umman | 700.000 – 900.000 | 5–10 | <1 |  | 948.750 |
| Kuveyt | 500.000 – 700.000 | 30–35 | <1 |  | Toplam nüfusun %35–40'ı |
| Almanya | 400.000 – 600.000 | 10–15 | <1 |  |  |
| Bahreyn | 375.000 – 400.000 | 66–70 | <1 | 375.000 (Toplam nüfusun %66'sı) | 400.000 (Toplam nüfusun %70'i) |
| Tacikistan | 400.000 | 7 | <1 |  |  |
| Birleşik Arap Emirlikleri | 300.000 – 400.000 | 10 | <1 |  |  |
| ABD | 200.000 – 400.000 | 10–15 | <1 |  |  |
| Birleşik Krallık | 100.000 – 300.000 | 10–15 | <1 |  |  |
| Bulgaristan | 100.000 | 10–15 | <1 |  |  |
| Katar | 100.000 | 10 | <1 |  |  |
Körteke, Bozdoğan

| Körteke |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
Koordinatlar: 37°29′13″N 28°31′44″E﻿ / ﻿37.487°K 28.529°D﻿ / 37.487; 28.529
Ülke:  Türkiye
İl: Aydın
İlçe: Bozdoğan
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Körteke, Aydın ilinin Bozdoğan ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya

Bozdoğan ilçesine 46 km uzaklıkta, Aydın, Muğla, Denizli il sınırlarının kesişiminde bulunan bir köydür. Karagedik, Gölcük, Başpınar, Asar, Sarnıç ve Aşağıköy gibi mahalleleri bulunur.
Coğrafya > Körteke Kalesi

Aydın İli Bozdoğan İlçesi, Körteke Köyü'nün kuzey doğusunda yer alan yüksek bir tepe (Kale Tepe) üzerine kurulmuş İç Karya'nın leleg tipi tepe kentlerinden biridir. Bu kent muhtemelen XYATİS Kentidir. Kale duvarları üzerinde değişik dönemlere ait izlerin bulunuşundan ötürü farklı çağlarda kullanıldığı sanılmaktadır. Kayalık tepe üzerinde akropol yer almaktadır. Doğu ve batıda birer kule ile ortada bir sarnıç bulunmaktadır. Akropol M.Ö. 5. yy'a tarihlendiği, üç kuleli iç sur ile güneyden kuşatılmıştır.
Salarca

Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de   Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.
| Salarca |
| --- | --- |
Salırça

Ana dili olanlar: Çin
Bölge: Çinghay ve Kansu
Konuşan sayısı: 70.000  (2002)
Dil ailesi: Türki diller  Oğuz grubuSalarca
Diyalektler: Gaizi (Jiezi) İli Salar Hualong Mengda                
Dil kodları
ISO 639-3: slr
Glottolog: sala1264
Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir. Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA.
Salarca, çoğunlukla Çin'in Çinghay ve Kansu eyaletlerinde yaşayan Salar halkı tarafından konuşulan bir Türk dilidir. Türk dillerinin Oğuz kolunun doğu parçasıdır, diğer Oğuz dilleri (Türkçe, Azerice, Türkmence) çoğunlukla Batı ve Orta Asya'da konuşulmaktadır. Salarlar yaklaşık 105.000 kişidir, yaklaşık 70.000'i (2002) Salar dilini ana dil olarak konuşmaktadır.
Konuşulan iki ayrı lehçesi vardır. Bunlar Çince ve Tibetçeden etkilenen Çinghay lehçesi, İli vadisine göç edip ilaveten Uygurca ve Kazakçadan da etkilenen İli lehçeleridir. Aynı zamanda Salarcanın Çağatay Türkçesine olan yakınlığı tarihin belli bir döneminde ilişki içerisinde olduklarını gösteriyor.
Konuşucu sayısı ve yayılımı

Salarcanın 1982 yılında 55.000 kişi tarafından ana dil olarak konuşulduğu bilinmektedir. Çin`de 2000 yılında yapılan nüfus sayımında 104.500 kişinin bu etnik halka ait olduğu tespit edilmiştir.
Günümüzde konuşulan Oğuzcanın en doğuda konuşulan örneğini temsil eder. Salarların (Salur boyu); İpek Yolu üzerinde ipek ticaretinin canlı olduğu zamanlarda batıdan, ipeğin o zamanlar kaynağı olan doğuya, bugünkü yaşadıkları bölgeye yerleştikleri varsayılmaktadır. Göçebe değil yerleşik bir hayat sürdürmüşler ve genelde ipekçilik ve ipek ticareti ile uğraşmışlardır.
Salarların yerleşim yerleri Çin Cumhuriyeti sınırları içinde Qinghai ilinin Xunhua Salar özerk ilçesinde ve Hualong Hui özerk ilçesinde bulunur.
Konuşucuları genelde birden fazla diller konuşur. Salarcanın yanında Çince ve çoğu ayrıca Uygurca konuşur.
Salarlar birçok sınıflandırmalarda komşuları ve diğer bir Türk halkı olan Yugurların üçte biri ile birlikte bir dil birliği olarak gösterilmektedir.
Salarcanın ağızları

,Salarca kendi içinde tutarlı ve ağızları birbirine yakın bir dildir. Tenişev Salarcayı iki ana diyalekte ayırır: Batı Salarcası ve Doğu Salarcası. Batı Salarcası İli Kazak Özerk ilinde yaşayan Salar halkının konuştuğu ağızdır. Doğu Salarcası ise otonom ilçenin de bulunduğu ana Salarcadır ve nüfus bakımından fazladır. Fakat Doğu Salarcası da kendi içinde Şunhua Salar Özerk ilçesinde konuşulan ağız ve Hualong Hui Özerk ilçesinde konuşulan ağız olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Şunhua Salar Özerk ilçesinde konuşulan ağız da ikiye ayrılır: Gaizi ağzı ve Mengda ağzı. Lin Lianyun ve Han Jianye, Batı Salarcasını da Gaizi ağzına dahil ederek Salarcayı iki gruba böler: Gaizi ağzı ve Mengda ağzı. Mengda ağzı b-Salarcası iken Gaizi (veya Jiezi) ağzı v-Salarcasıdır. Örneğin; İli Salarcasında, Hualong Salarcasında ve Gaizi bölgesinde, kısaca Gaizi ağzında, vol-, Mengda ağzında bol- "olmak" şeklinde yaşar. Ağızlar arasındaki fark şu örneklerle özetlenebilir: Gaizi ver-, Mengda ber- "vermek"; Gaizi zorıx, Mengda zorax "şapka"; Gaizi dimur, Mengda demur "demir"; Gaizi güzgü, Mengda gusgu "ayna"; Gaizi değ-, Mengda dex- "değmek"; Gaizi yağ-, Mengda yax- "yağmak"; Gaizi yiğne, Mengda yixne "iğne"; Gaizi altı, Mengda alçı "altı"; Gaizi ardı, Mengda arcı "ardı".
| Tenişev'in Jiezi ve Mengda karşılaştırması (IPA) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gaizi | /th/ | /v/ | /e/ | /i/ | /ɨ/ | /ɨ/ | /ø/ |
| Mengda | /ʒh/ | /p/ | /ɑ/ | /e/ | /ɑ/ | /i/ | /o/ |
Hem Gaizi hem Mengda ağzında zaman zaman Oğuzca uzun ünlülere rastlanır. Salarlar dilin bu özelliğini İli'ye de taşımıştır.
Salarcanın ağızları > V-ağzı (Gaizi, Altıyuli, Qinghai Salarcası)

Haidong'da Şunhua Salar Özerk İlçesinde, Hualong Hui Özerk İlçesinde; Sincan'da İli vadisinde konuşulan ve nüfus bakımından baskın Salarca ağızdır. Jiezi ağzı, Hualong ağzı ve Ili Salar ağzı olmak üzere alt gruplara ayrılır. Gaizi ya da Jiezi, Altıyuli olarak da bilinir.
Salarcanın ağızları > V-ağzı (Gaizi, Altıyuli, Qinghai Salarcası) > Jiezi ağzı

Jiezi ağzı başta adını aldığı Jiezi mahallesi olmak üzere Çağandüz mahallesini, Señger mahallesini (Qingshui), Akır mahallesini (Baizhuang) ve Jishi mahallesini kapsar. Hualong ilçesinde Gandu mahallesinde konuşulan ağız da Jiezi ağzına dahildir. Nispeten Çinceden daha çok etkilenmiş ağızdır.
Salarcanın ağızları > V-ağzı (Gaizi, Altıyuli, Qinghai Salarcası) > Hualong ağzı

Hualong Hui Özerk ilçesinde Çumar ve Ashinu mahallelerinde izole gelişmiş ağızdır. Nispeten daha muhafazakardır ve daha az alıntı kelime içerir.
Salarcanın ağızları > V-ağzı (Gaizi, Altıyuli, Qinghai Salarcası) > İli Salar ağzı (Batı Salarcası)

Salarların Gaizi ağzını konuşan kolu 19. yüzyılın sonlarına doğru eğitim nedeniyle ilk kez İli vadisine göç etmiştir. Fakat asıl göç dalgası 1930'larda Hui lordunun baskıları sonrası gerçekleşecektir. 1953'te ilk sayımlarda İli'deki Salarların sayısı 240 iken 1982'ye gelindiğinde 2945'e çıkmıştır, yani 10 kat artmıştır. 1986'da Salarların az bir kısmı Qinghai'a geri dönmüştür. Sincan İli'de kalan Salarlar ise çevrelerindeki Kazak ve Uygur dillerinden etkilenerek İli Salarcasını oluşturmuşlardır. Fakat İli Salarları kilometrelerce uzakta olmalarına rağmen, henüz Qinghai'dan ayrılalı kısa bir süre olduğundan, Şunhua'da konuşulan Gaizi ağzını kolaylıkla anlayabilirler. Dilleri anlamakta güçlük çektirecek kadar farklılaşmamıştır, aksine oldukça yakındır.
Batı Salarcası sahip olduğu Uygur ve Kazak etkisiyle diğer ağızlardan ayrılmaktadır.
Salarcanın ağızları > B-ağzı (Mengda/Mınta/Munda, Chiizi, Gansu Salarcası)

Şunhua Salar Özerk İlçesinde Mengda ve Tashapo'da, Gannan Tibet Özerk İlinde Jone'de Dazhuang'da ve Lintan'da Muchang'da konuşulan ağızdır. Mengda ya da Chiizi, Mınta olarak da bilinir. Mengda daha sonra mahalle adı oldu. Hualong ağzı gibi izole gelişmiştir. Hualong ağzı ile birlikte diğer ağızlara nispeten daha muhfazakardır ve daha az alıntı kelime içerir.
Alfabe

Salarca 10'uncu yüzyıldan sonra uzun süre Arap alfabesi ile yazılmıştır.
1969-1970 yıllarında Latin alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. Bu alfabe Uygurların Latin alfabesine benzemekteydi. Günümüzde Salarlar Latin alfabesi kullanmaktadırlar. Dil kodu: SLR' dir.
Alfabe > Salar Latin alfabesi (Salır Latin Oğuş)

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | Ç ç | D d | Е е | F f | G g |
| Ğ ğ | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l | M m |
| N n | Ñ ñ | O o | Ö ö | Р р | Q q | R r | S s |
| Ş ş | T t | U u | Ü ü | V v | X x | Y y | Z z |
Günümüzde Salar gençleri kendi aralarında TB30 ve TB31 olmak üzere latin alfabesinin iki varyantını kullanmaktadırlar. Sosyal medyada oldukça popülerdir.
Alfabe > TB30

Aa Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg
Ğğ Hh İi Iı Kk Ll Mm Nn Ññ
Oo Öö Pp Qq Rr Ss Şş Tt
Uu Üü Vv Yy Zz
Metin örneği

Aşağıdaki hikâye The folklore of China's Islamic Salar nationality adlı eserde yer alan kiš yiγen ġadïn kiš (Türkçe: insan yiyen kadın) hikâyesinden bir parçadır.
| --- | --- |
oholdï bir ninor vumiš  aŋa kiǰičix anor vara  bir gunor ninačux anasini parlïǰani ziden yanbar(r)  yarïm yoldï ulïr xari ġadïnkïšor učiramiš  xari ġadïnkiščix daš išdende zoğziba(r)  bu ninačix yana varǰani aŋnišmiš  e xari nina sen eyiŋ bir kiščuγïŋ munda natburi dimiš: Eskiden bir nine varmış.  Onun küçük bir kızı varmış.  Bir gün ninecik kızıyla pazardan dönmüş.  Yarı yolda yaşlı bir kadınla karşılaşmışlar.  Bu yaşlı kadın bir taş üzerinde oturuyormuş.  Bu ninecik ona yanaşmış:   "Hey yaşlı nine burada tek başına ne yapıyorsun?" demiş.
Söz varlığı

Tenişev'e göre Salarcanın kelime haznesine bakıldığında Oğuzca kelimelerin listesi oldukça uzundur: dodaq, gölek, dovşan, geme, yeresen, el, sāğır, aşāğı, bili-, esine-, vusla-... Diğer Türk dillerinden izole geliştiği için eski ve nadir kelimeler korunmuştur: ava, ğañli, yānit, otāce, düle, düü, yanşa-, deyiş-, dum-... Tenişev Salarcanın söz varlığını göç serüveni üzerinden detaylı bir biçimde açıklıyor. Salarcanın Orta Asya'da iken bir temasla Kıpçakçadan etkilendiği görülmektedir: öy, gaçañ, gayda, bol-... Qinghai'a doğru göç ederken, Turfan-Xani bölgesinde budist Uygurlarla etkileşime girerler: ātıq, yalañgadaq, kure, yarmaq, sıdır, poqor, piştik... İslam dinini benimsemelerinden ötürü Arapça alıntılar vardır fakat dildeki Arapça ve Farsça sözcükler diğer Türk dillerindekiyle aynıdır: dunya, zemin... Göçtükleri yerde Moğolca, Tibetçe ve Çince kelimeler ödünçlenmişlerdir. Moğolca ödünçlenmeler Çinceye nispeten azdır. Tibetçe ödünçlenmeler, ortak yaşamın bir ürünü olarak, aile ile ilgili kavramlardır. Çince ise dile öylesine işler ki Arapça kelimelerin yerini alıp terimbilime büyük oranda tesir eder. İli Salarları İli'ye geç bir dönemde göç ettiği için bütün bu etkileşime dahildir.
| Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Türkçe | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Salarca | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Türkçe | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Salarca | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Türkçe | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Salarca | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Türkçe | Salarca Söz Varlığı (Salarca sözcükler TB30 ile yazıya geçirildi> ).Salarca |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ben | men | alfabe | oğuş, oquş | anne | ama | altın | altun |
| sen | sen | kişi | kiş | baba | aba | gümüş | gumuş |
| o | u | el | el | karı | kine | çocuk | bala |
| biz | piser | ayak | ayaq | koca | qarsı, güy | kendi | izi |
| siz | seler | burun | purnı | küçük kız kardeş | siñni | evet | ider |
| onlar | ular | deve | döye | küçük erkek kardeş | ini | hayır | emes |
| onun | aniği | eşek | eşek | abla | azı | uzun | uzaq, uzın |
| büyük | ulı, cadaq | güvercin | gürğünçük | ağabey | gaga | ne | nañ |
| küçük | kiçi, kici | fare | gemi | oğul | oğul | kim | kem |
| kalın | qalañ | odun | ağaş, odın | kız | ana, kız | akşam, gece | gece |
| yemek | yi- | ağaç | dal | torun | sunzi | düşünmek | sumurla- |
| içmek | iş- | dal | budaq | dede | baba | zaman | zaman |
| demek | ede- | yaz | yi | nine | nine | ülke | guojia |
| bakmak | vaq- | kış | qış | öğretmen | örgetgüci | yanak | yañaq |
| deniz | deñiz | geçen yıl | puldır | öğrenci | oqağucı | yakın | yaqın |