Andromeda (takımyıldız)
Tarihçe ve mitoloji

Andromeda'nın uranografisi (göksel tasviri), köklerini en sağlam şekilde Yunan geleneğinden alır, fakat Andromeda'nın bulunduğu konumda dişi bir figür daha önce Babil astronomisinde de ortaya çıkmıştı. Balıklar takımyıldızını ve modern Andromeda'nın orta kısmını oluşturan yıldızlar, bazen Anunitum veya Göklerin Hanımı olarak adlandırılan bir bereket tanrıçasını temsil eden takımyıldızı oluşturuyordu.
Andromeda, Türkçede "Zincirli Prenses", İngilizcede "the Chained Lady" (Zincirli Hanım) veya "the Chained Woman" (Zincirli Kadın) olarak bilinir. Latincede Mulier Catenata ("zincirli kadın") ve Arapçada المرأة المسلسلة al-Mar'at al Musalsalah olarak biliniyordu. Ayrıca Persea ("Perseus'un karısı") veya Cepheis ("Kefeos'un kızı") olarak da adlandırılmıştır. Bu isimlerin hepsi, Andromeda'nın Yunan-Roma Perseus efsanesindeki rolüne atıfta bulunur. Efsaneye göre, Etiyopya (Aethiopia) kraliçesi Cassiopeia, kızının inanılmaz güzelliğe sahip deniz perileri Nereidlerden daha güzel olduğunu iddia eder. Bu sözlerinden rahatsız olan periler, Cassiopeia'nın küstahlığına ceza verilmesi için Poseidon'a yalvarırlar ve Poseidon, deniz canavarı Cetus'a Etiyopya'ya saldırmasını emreder. Amon Kahini, Andromeda'nın paniğe kapılan babası Kefeos'a, krallığını kurtarmanın tek yolunun kızını Cetus'a kurban etmek olduğunu söyler. Andromeda, deniz kenarında bir kayaya zincirlenir, fakat kahraman Perseus tarafından kurtarılır. Hikâyenin bir versiyonunda Perseus, canavarı taşa çevirmek için Medusa'nın başını kullanır; başka bir versiyonda ise Roma şairi Ovidius'un Dönüşümler adlı eserinde, Perseus canavarı elmas kılıcıyla öldürmüştür. Perseus ve Andromeda daha sonra evlenirler; efsane, çiftin yedi erkek ve iki kız olmak üzere dokuz çocuğu olduğunu ve Miken kenti ile Perseid hanedanını kurduklarını anlatır. Andromeda'nın ölümünden sonra Athena onu onurlandırmak için bir takımyıldız olarak gökyüzüne yerleştirir. Komşu üç takımyıldız (Perseus, Cassiopeia ve Cepheus), Perseus efsanesindeki karakterleri temsil ederken Cetus (Balina), Balıklar takımyıldızının ötesine çekilir. Andromeda, Pegasus (Kanatlı At) takımyıldızı ile de bağlantılıdır. Pegasus, Perseus'un Medusa'nın başını kestikten sonra ortaya çıkan kanatlı attır.
Andromeda, Batlamyus'un 2. yüzyılda yazdığı Almagest adlı eserinde formüle edilen orijinal 48 takımyıldızdan biriydi ve belirli bir yıldız deseni olarak tanımlanmıştı. Genellikle α Andromedae başı, o ve λ Andromedae zincirleri, δ, π, μ, β ve γ Andromedae yıldızları da vücudu ve bacakları olarak tasvir edilir. Bununla birlikte, Andromeda'nın evrensel bir tasviri yoktur ve vücudunu, başını ve zincirlerini temsil etmek için kullanılan yıldızlar farklılık gösterebilir. Arap astronomları Batlamyus'un takımyıldızlarından haberdardı, fakat Andromeda'nın vücuduyla örtüşen bir balığı temsil eden ikinci bir takımyıldız da eklemişlerdi. Bu balığın burnu, bugün Andromeda Gökadası (M31) olarak bildiğimiz puslu bir lekeyle işaretlenmişti. 1787 yılında Alman astronom Johann Bode, Andromeda'daki birkaç yıldızı ve Kertenkele'deki çoğu yıldızı birleştirerek Honores Friderici (aynı zamanda Friedrichs Ehre olarak da adlandırılır) takımyıldızını oluşturdu. Bu takımyıldız Prusya Kralı II. Friedrich'i onurlandırmak için tasarlanmıştı, fakat hızla kullanımdan kalktı. Andromeda, Batlamyus'un zamanından beri bir takımyıldız olarak kalmış ve Uluslararası Astronomi Birliği tarafından resmen tanınmıştır. Batlamyus'a kadar uzanan bir deseni temsil eden tüm takımyıldızlar gibi, daha geniş bir bölgeye atfedilmiştir ve bu nedenle çevresindeki birçok yıldızı kapsar. IAU 1922 yılında, önerilen üç harfli kısaltmasını "And" olarak tanımladı. Andromeda'nın resmi sınırları, 1930 yılında Belçikalı astronom Eugène Delporte tarafından 36 segmentli bir çokgen olarak tanımlanmıştır. Ekvatoral koordinat sisteminde sağ açıklığı 22sa 57,5d  ile 02sa 39,3d  arasında ve dik açıklığı 53,19° ile 21,68° arasındadır.