Polonya tarihi (1945-1989)
Halk Cumhuriyeti'nin son on yılı (1980–1989) > Batan ekonomi ve işçi huzursuzluğu

1980'e gelindiğinde, yetkililerin tüketici fiyatlarını gerçekçi bir düzeye yükseltmek için başka bir girişimde bulunmaktan başka seçeneği yoktu, ancak bunu yapmanın muhtemelen başka bir işçi isyanını ateşleyeceğini biliyorlardı. 24 Nisan 1980'de Varşova'daki Bank Handlowy'de yapılan bir toplantıda, rejim ile kredi sağlayan Batılı finans şirketleri ve kurumları bir araya geldi. Bankacılar, devletin artık yapay olarak düşük tüketim malları fiyatlarını sübvanse edemeyeceğini açıkça belirttiler. Hükûmet iki ay sonra pes etti ve 1 Temmuz'da özellikle et için kademeli ama sürekli fiyat artışları sistemini duyurdu. En büyüğü Temmuz ayında Lublin'de olmak üzere bir grev ve fabrika işgalleri dalgası hemen başladı.
Grevler, 14 Ağustos'ta Gdańsk'taki Lenin Tersanesi'nde başlayan oturma greviyle siyasi açıdan hassas Baltık Denizi kıyısına ulaştı. Grevin liderleri arasında Anna Walentynowicz ve grev komitesine başkanlık eden, uzun süredir çalışan bir tersane elektrikçisi olan Lech Wałęsa da vardı. Şirketler Arası Grev Komitesi tarafından 17 Ağustos'ta 21 talepten oluşan bir liste formüle edildi. Grev dalgası kıyı boyunca yayıldı, limanları kapattı ve ekonomiyi durma noktasına getirdi. KOR'lu aktivistlerin ve diğer birçok entelektüelin desteğiyle (müzakerelere yardımcı olması için bir Uzman Komisyonu kuruldu) Polonya'daki çeşitli fabrikaları, madenleri ve tersaneleri işgal eden işçiler birleşik bir cephe olarak örgütlendi. Çabalarını ekonomik iyileştirmeler aramakla sınırlamıyorlardı, hükûmet kontrolünden bağımsız sendikaların kurulması olan çok önemli bir talepte bulundular ve bu talebe bağlı kaldılar. Dile getirilen diğer konular arasında Kilise hakları, siyasi mahkûmların serbest bırakılması ve sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi yer aldı.
Parti liderliği, kitlesel baskılar ile işçilere istediklerini verecek ve böylece uyanmış halkı susturacak dostane bir anlaşma arasında bir seçim yapmakla karşı karşıya kaldı. Liderlik, nihayetinde ikincisini seçtiler. 31 Ağustos'ta Wałęsa, Politbüro partisinin bir üyesi olan Mieczysław Jagielski ile Gdańsk Anlaşması'nı imzaladı. Anlaşma, çalışanların serbest sendikalar altında örgütlenme hakkını tanıdı, hükûmeti sansürü ortadan kaldırmak için adımlar atmaya mecbur etti, hafta sonu çalışmayı kaldırdı, asgari ücreti artırdı, sosyal yardımlar ve emekli maaşlarını iyileştirdi, genişletti ve işçi özyönetim konseyleri tarafından önemli bir rol oynanacak şekilde endüstriyel işletmelerin özerkliğini artırdı. Partinin yönetimi önemli ölçüde zayıflatıldı (toplumda değil, "devlette lider bir rol" aldı), ancak yine de Polonya'nın uluslararası ittifaklarıyla birlikte açıkça tanındı. Bu, önde gelen entelijansiya danışmanları ve Katolik hiyerarşisi de dahil olmak üzere daha ılımlı güçler tarafından bir Sovyet müdahalesini önlemek için gerekli görüldü. Muhalefet müzakerecileri, elde ettikleri ekonomik tavizlerin karşılanabilirliği konusuyla ilgilenmediler ve ülkeyi bir ulusal coşku dalgası kasıp kavurdu. Gdańsk Anlaşmasına ek olarak Szczecin'de (Szczecin Anlaşması), Jastrzębie-Zdrój'da ve Katowice Çelik Fabrikası'nda da benzer anlaşmalar imzalandı