stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
30 Ekim
Olaylar

1757 - Osmanlı Padişahı III. Mustafa'nın tahta çıkışı.
1873 - Teodor Kasap tarafından çıkarılan mizah gazetesi Hayal yayınlanmaya başlandı.
1905 - Aspirin ilk kez satışa sunuldu.
1918 - Çekoslovakya'da Cumhuriyet ilan edildi.
1918 - I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı İmparatorluğu ile galip devletler arasında Mondros Mütarekesi imzalandı.
1919 - Sedat Simavi tarafından çıkarılan siyasi mizah dergisi Diken yayınlanmaya başladı.
1920 - Kars'ın kurtuluşu: Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Ordu büyük bir zafere imza attı.
1920 - Avustralya Komünist Partisi Sidney'de kuruldu.
1923 - Mustafa Kemal Paşa, Başbakanlığa İsmet Paşayı (İnönü) atadı.
1937 - Yeni Ankara Garı törenle açıldı.
1942 - İngiliz ordusu, El Alameyn'de Alman ordusuna karşı saldırıya geçti.
1956 - Birleşik Krallık ve Fransa, İsrail ve Mısır'a Süveyş Kanalı'nı 12 saat içinde terk etmelerini bildirdi.
1960 - Birleşik Krallık'ta ilk başarılı böbrek nakli Michael Woodruff tarafından gerçekleştirildi.
1961 - Sovyetler Birliği, Arktik Okyanusu'nda yer alan Novaya Zemlya takımadasında 58 megaton gücünde bir Hidrojen bombası denemesi yaptı. Bu Dünyada meydana gelmiş insan elinden çıkmış en güçlü patlamaydı. Nikita Kruşçev "Çar Bombası" kod adlı bu denemenin aslında 100 megaton gücünde planlandığını, ancak serpintiden korktukları için gücü kısıtlı tuttuklarını bildirmişti.
1961 - Türkiye ve Almanya resmî işçi alım anlaşmasını imzaladılar.
1970 - Vietnam'da son altı yılın en şiddetli muson yağmurları: 293 kişi öldü, 200 bin kişi evsiz kaldı.
1973 - Boğaziçi Köprüsü, Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından açıldı.
1974 - Muhammet Ali, Kinşasa-Zaire'de George Foreman'ı yenerek tekrar dünya ağır sıklet boks şampiyonu oldu.
1978 - Denizli'de Duran Bircan adlı bir kişi, öz annesini ve göz koyduğu yeğenini öldürdü. 12 Eylül döneminde idam edildi.
1980 - Bülent Ecevit, CHP Genel Başkanlığından istifa etti.
1980 - El Salvador ve Honduras sınır ihtilaflarına son veren bir barış antlaşması imzaladılar. İki ülke 1969'da aralarında yaptıkları bir millî futbol maçından sonra tarihe "Futbol Savaşı" olarak geçen beş günlük bir savaşa tutuşmuşlardı.
1983 - Erzurum ve Kars'ta meydana gelen depremde, 1330 kişi öldü, 534 kişi yaralandı.
1983 - Arjantin'de yedi yıllık askerî rejim sonrasında ilk demokratik seçimler yapıldı.
1984 - Cumhurbaşkanı Kenan Evren, Mürted'de uçak fabrikasının (TAI) temelini attı.
1995 - Kanada'nın Québec Eyaletinde özerklik isteyenler, bu konuda yapılan halk oylamasını kıl payıyla kaybettiler (Oy oranı 49.4% 'a 50.6% idi). Kazansalardı Québec'in Kanada'dan bağımsızlığı için görüşmelere başlayacaklardı.
2001 - Michael Jackson, Invincible albümünü piyasaya sürdü.
2020 - Ege Denizi'nde 7,0 Mw büyüklüğünde deprem meydana geldi.
Ölümler

1282 - İbn-i Hallikân, On üçüncü yüzyılda yaşamış olan tarihçi, fakih ve şair (d. 1211)
1611 - IX. Karl, İsveç kralı (d. 1550)
1654 - Go-Kōmyō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 110. imparatoru (d. 1633)
1730 - Nedim, Türk divan şairi (d. 1681)
1757 - III. Osman, Osmanlı'nın 25. Padişahı (d. 1699)
1893 - John Joseph Caldwell Abbott, Kanada Başbakanı (d. 1821)
1910 - Jean Henry Dunant, İsviçreli yazar, iş insanı ve Kızılhaç'ın kurucusu (d. 1828)
1912 - James S. Sherman, Amerikalı siyasetçi (d. 1855)
1923 - Andrew Bonar Law, Britanyalı Muhafazakar partili siyasetçi (d. 1858)
1937 - Aleksandr Şotman, Sovyet devlet adamı (d. 1880)
1945 - Onni Pellinen, Finlandiyalı Greko-Romen güreşçisi (d. 1899)
1961 - Luigi Einaudi, İtalya Cumhuriyeti'nin 2. Cumhurbaşkanı (d. 1874)
1966 - Yorgos Teotokas, Yunan romancı ve avukat (d. 1906)
1968 - Conrad Richter, Amerikalı romancı (d. 1890)
1975 - Gustav Ludwig Hertz, Alman fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1887)
1987 - Joseph Campbell, Amerikalı yazar ve mitoloji uzmanı (d. 1904)
1993 - Ömer Asım Aksoy, Türk dil bilimci (d. 1898)
1997 - Samuel Fuller, Amerikalı sinema yönetmeni (d. 1912)
2000 - Steve Allen, Amerikalı televizyoncu, radyocu, müzisyen, besteci, aktör, komedyen ve yazar (d. 1921)
2004 - Peggy Ryan, Amerikalı sinema oyuncusu (d. 1924)
2009 - Claude Lévi-Strauss, Fransız antropolog ve etnolog (d. 1908)
2010 - Harry Mulisch, Hollandalı yazar (d. 1927)
2011 - Ralph Steinman, Kanadalı immünolog, hücre biyoloğu ve Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi (d. 1943)
2013 - Michael Palmer, Amerikalı tıp doktoru ve yazar (d. 1942)
2015 - Sinan Şamil Sam, Türk profesyonel ağır sıklet boksörü (d. 1974)
2015 - Üstün Akmen, Türk tiyatro eleştirmeni ve yazar (d. 1943)
2016 - Tammy Grimes, Amerikalı aktris ve şarkıcı (d. 1934)
2017 - János Halász, Eski Milli Macar basketbolcu (d. 1929)
2017 - Kim Joo-hyuk, Güney Koreli oyuncu (d. 1972)
2017 - Judy Martz, Amerikalı bürokrat ve iş insanı (d. 1943)
2017 - Abbas Zendi, İranlı güreşçi (d. 1930)
2018 - David Azulai, İsrailli siyasetçi ve bakan (d. 1954)
2019 - Russell Brookes, Eski profesyonel İngiliz otomobil yarışçısı (d. 1945)
2019 - Georges Courtès, Fransız astronom ve bilim insanı (d. 1925)
2020 - Ricardo Blume, Meksika'da geçen Perulu aktör (d. 1933)
2020 - Robert Fisk, İngiliz gazeteci ve yazar (d. 1946)
2020 - Kim Nam-chun, Güney Koreli profesyonel futbolcu (d. 1989)
2020 - Žarko Knežević, eski Yugoslav profesyonel basketbolcu (d. 1947)
2020 - Jan Myrdal, İsveçli yazar, film yapımcısı, kültür elçisi ve aktivist (d. 1927)
2020 - Amfilohije Radović, Karadağlı ortodoks başpiskopos (d. 1938)
2020 - Nobby Stiles, İngiliz eski futbolcu ve teknik direktör (d. 1942)
2020 - Mesut Yılmaz, Türk siyasetçi ve eski başbakan (d. 1947)
2022 - Kim Won-ung, Güney Koreli siyasetçi (d. 1944)
Tatiller ve özel günler

Bülent Ecevit.
Rasim Zaimoğlu

Başlığın diğer anlamları için Zaimoğlu sayfasına bakınız.
| Rasim Zaimoğlu> Türkiye Büyük Millet Meclisi 19., 20., 21. Dönem Milletvekili |
| --- | --- |
Görev süresi 14 Kasım 1991 - 1 Ekim 2002
Seçim bölgesi: 1991 - Giresun  1995 - Giresun 1999 - Giresun
Kişisel bilgiler
Doğum: 1947 Tirebolu, Giresun, Türkiye
Partisi: Anavatan Partisi
Diğer siyasi bağlantıları: Doğru Yol Partisi
Evlilik(ler): Evli
Çocuk(lar): 2
Bitirdiği okul: Galatasaray Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu
Rasim Zaimoğlu (d. 1947, Tirebolu, Giresun), Türk siyasetçidir.
Galatasaray Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu mezunudur. Babasının adı Abdullah, annesinin adı Meliha'dır. İngiltere'de İhtisas yapmıştır. Koç Burroughs'da Yöneticilik, Grindig İthal Cihazları Şirketi Kurucu Ortaklığı ve Genel Müdürlüğü, İş Adamlığı, ETAŞ Şirketler Grubu Yönetim Kurulu Başkanlığı, Tele Elektronik AŞ ve Tübeka AŞ Kurucu Ortaklığı, Genel Müdürlüğü ve Yönetim Kurulu Başkanlığı, Türkiye Genç İş Adamları Derneği Başkanvekilliği, Türkiye Futbol Federasyonu Dış İlişkiler Kurulu Üyeliği, İstanbul Giresunlular Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yönetim Kurulu Başkanlığı, TBMM XIX., XX. ve XXI. Dönem Giresun Milletvekilliği, Karadeniz Ekonomik İş Birliği Parlamenterler Asamblesi Türk Grubu Üyeliği ve Komite Başkanlığı yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Jakuzi (müzik grubu)

| Jakuzi |
| --- | --- |
Başladığı yer: İstanbul, Türkiye
Tarzlar: Synthpop, new wave, dark wave
Etkin yıllar: 2015–günümüz
Müzik şirketi: Domuz, City Slang
İlişkili hareketler: Peygamber Vitesi
Resmî site: jakuzi.bandcamp.com

Üyeler: Kutay Soyocak, Can Kalyoncu, Cansel Çoban, Tibet Akarca, Efe Demiral

Eski üyeler: Taner Yücel, Ahmetcan Gökçeer

Jakuzi, 2015 yılında İstanbul'da kurulmuş bir Türk darkwave ve synthpop grubudur. Grup, önceki punk müzik projelerinden uzaklaşmak için Kutay Soyocak ve Taner Yücel tarafından kurulmuştur. İkili, İstanbul'un yeraltı müzik sahnesinde öne çıkmaktadır. Grubun ilk albümü Fantezi Müzik, ilk olarak 2016 yılında Domuz Records tarafından çıkartıldı, ancak 24 Mart 2017 tarihinde Berlin menşeli City Slang albümü yeniden yayınladı.
Grubun tarzı synthpop, synthwave, dark wave ve new wave olarak tanımlanmıştır. Grup, Türk pop müziğinin yanı sıra krautrock, disko ve post punktan da etkilenmiştir.
Jakuzi, Türkiye'nin dışında Almanya, İsviçre, Avusturya ve Polonya'da da ilgi gören gruplardan biridir. Grubun çıkarmış olduğu Hata Payı adlı ikinci albümlerinde yer alan “Şüphe” adlı parça, Portekiz'in ulusal radyosu ile İtalya'da bağımsız bir radyo istasyonu olan Radio Citta Aperta'da yayınlanmıştır.
The Guardian gazetesine yaptıkları açıklamaya göre grup herhangi bir politik duruşu savunmamaktadır. Yayınladıkları "Lubunya" adlı parça, gazete tarafından "transseksüel hayranları için birlikteliği ifade ettiği" şeklinde rapor edilmiştir.
Grup üyeleri

Kutay Soyocak - vokal
Taner Yücel - bas gitar
Diskografi

Fantezi Müzik (2016)
Hata Payı (2019)
Açık Bir Yara EP (2021)
Merasim (2021)
Sür Beni (2023)
Madalyon 1 (2024)
Konuyla ilgili yayınlar

"Jakuzi'nin müziği klişeleri yıkıyor". BirGün Gazetesi. 30 Nisan 2019. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.  - Grup ile röportaj
"Etki alanı genişliyor". Alper Bahçekapılı. Cumhuriyet. 3 Ağustos 2018. 6 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.  - Kutay Soyacak ile röportaj
Yemen Ekşioğlu

| Yemen Ekşioğlu |
| --- | --- |
Doğum: 10 Ekim 1955(1955-10-10) İstanbul, Türkiye
Ölüm: 25 Nisan 2018 (62 yaşında) Altunizade, İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Karacaahmet Mezarlığı
Meslek: Spor yöneticisi, Gazeteci
Evlilik: Özen Ekşioğlu
Çocuk(lar): 2

Yemen Ekşioğlu, (10 Ekim 1955 - 25 Nisan 2018), Türk spor yöneticisi ve gazeteci. Eski Beşiktaş JK ve TFF yöneticisi.
Ölümü

18 Şubat 2018 tarihinde evinde geçirdiği kalp krizi sonucu Acıbadem Altunizade Hastanesine kaldırıldı. Yaklaşık bir ay yoğun bakımda tedavi gören Ekşioğlu 25 Nisan 2018 tarihinde 62 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi 27 Nisan'da Marmara İlahiyat Camii'nde kılınan ikindi namazının ardından Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.
Assabu

| Assabu 厚沢部町 |
| --- | --- |
Kasaba
Assabu kasabası
Belediye binası
  Bayrak 
AssabuAssabu'nun Japonya'daki konumu
Koordinatlar: 41°55′K 140°14′D﻿ / ﻿41.917°K 140.233°D﻿ / 41.917; 140.233
Ülke:  Japonya
Bölge: Hokkaidō
Prefektörlük: Hokkaidō
Alt prefektörlük: Hiyama
İlçe: Hiyama
Yüzölçümü
 • Toplam: 460,58 km²
Nüfus (2016)
 • Toplam: 3.884
 • Yoğunluk: 8,4/km²
Zaman dilimi: UTC+09.00 (JST)
Resmî site www.town.assabu.lg.jp
Assabu (Japonca: 厚沢部町, romanize: Assabu-chō), Japonya'nın Hokkaidō prefektörlüğüne bağlı Hiyama alt prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, Oshima Yarımadası'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 460,58 km² olan kasabanın nüfusu 30 Eylül 2016 tarihi itibarı ile 3.884'tür.
Assabu'nun ekonomisi tarım, hayvancılık ve ormancılığa dayanmaktadır.
Samvel Şahramanyan

| Samvel Şahramanyan Սամվել Շահրամանյան> 5. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Devlet Başkanı |
| --- | --- |
Görev süresi 10 Eylül 2023 - 1 Ocak 2024
Yerine geldiği: Arayik Harutyunyan Davit İşkhanyan (vekaleten)
Yerine gelen: Makam kaldırıldı
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Devlet Bakanı
Görev süresi 31 Ağustos 2023 - 10 Eylül 2023
Başkan: Davit İşkhanyan (vekaleten)
Yerine geldiği: Gurgen Nersisyan
Yerine gelen: Artur Harutyunyan
Kişisel bilgiler
Doğum: 1 Aralık 1978 (45 yaşında) Hankendi, Dağlık Karabağ Özerk Oblastı, Azerbaycan SSC, Sovyetler Birliği
Partisi: Bağımsız
Bitirdiği okul: Dağlık Karabağ Üniversitesi
Askerî hizmeti
Branşı:  Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu
Hizmet yılları: 1996-1999
Rütbesi: Tümgeneral
Samvel Şahramanyan (Ermenice: Սամվել Շահրամանյան; d. 1 Aralık 1978) Ermeni bir siyasetçidir ve 10 Eylül 2023'ten 4 Ekim 2023'e kadar Dağlık Karabağ devlet başkanı olarak görev yapmaktaydı. Aynı zamanda Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin devlet bakanıydı. Ayrıca Askerî Vatanseverlik Yetiştirme bakanı, Gençlik, Spor ve Turizm bakanı, Dağlık Karabağ Güvenlik Konseyi sekreteri ve Dağlık Karabağ Savunma Ordusunda tümgeneral olarak görev yaptı.
İlk yılları

Şahramanyan 1 Aralık 1978'de Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın başkenti Hankendi'nde doğdu. 1999 yılında Dağlık Karabağ Üniversitesinin ekonomi bölümünden mezun oldu. 1996-1999 yılları arasında Dağlık Karabağ Savunma Ordusunda görev yaptıktan sonra Dağlık Karabağ Ulusal Güvenlik Servisine geçti ve Başkan Bako Sahakyan'ın atamasıyla 2018-2020 yılları arasında bu kurumun direktörlüğünü yaptı.
Siyasi kariyeri

29 Ağustos 2023'te Dağlık Karabağ Devlet Başkanı Arayik Harutyunyan istifa etmeyi ve Dağlık Karabağ'ın milislerine hizmet etmeyi düşündüğünü belirtti. 31 Ağustos'ta Harutyunyan, Devlet Bakanı Gurgen Nersisyan ile birlikte Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Devlet Başkanlığından istifa ettiğini açıkladı. İstifasından önce, son kararnamesinde Harutyunyan, Şahramanyan'ı devlet bakanı olarak atadı ve ona geniş yetkiler verdi.
Siyasi kariyeri > Devlet başkanlığı

6 Eylül 2023'te üç muhalif parlamento grubunun (Adalet, Ermeni Devrimci Federasyonu ve Dağlık Karabağ Demokratik Partisi) Şahramanyan'ı devlet başkanı adayı olarak gösterdiği öğrenildi. Daha sonra Şahramanyan'ın adaylığı Parlamentonun en büyük grubu olan Özgür Anavatan-BSİ tarafından desteklendi. Tek aday olan Şahramanyan, 9 Eylül'de yapılan devlet başkanlığı seçiminde mevcut 23 milletvekilinin 22'ye 1 oyuyla seçildi.
Siyasi kariyeri > Azerbaycan saldırısı, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin dağılması ve Şahramyan'ın ortadan kayboluşu

Ana maddeler: 2023 Dağlık Karabağ çatışmaları ve Azerbaycan'ın Karabağ Ermenilerinin yeniden entegrasyon planı
Şahramanyan'ın yemin etmesinden dokuz gün sonra Azerbaycan Dağlık Karabağ'a karşı askeri bir saldırı başlattı. Ertesi gün Dağlık Karabağ Hükûmeti ateşkes anlaşmasına vardı ve silahsızlanmayı kabul etti. 24 Eylül'de, kalmaları halinde zulüm ve etnik temizlik görecekleri korkusuyla etnik Ermeni sivillerin toplu göçü başladı.
28 Eylül'de Şahramanyan, tüm devlet kurumlarının 1 Ocak 2024 tarihinde feshedileceğini belirten bir kararname imzaladı. Fakat şehir, 4 Ekim 2023'te Azerbaycan kontrolüne geçti.
Şahramanyan, iddialara göre 4 Ekim 2023'te Azerbaycan kuvvetleri tarafından ele geçirildi. Diğer bir versiyona göre Ermenistan'a kaçtığı iddia edildi. Konu ile ilişkin Azerbaycan ve Ermenistan yetkililerden resmî açıklama yapılmadı. 20 Ekim 2023'te Şahramanyan, Ermenistan'ın başkenti Erivan'da görüldü.
Özel yaşamı

Şahramanyan evli ve üç çocuk babasıdır.
Ali İpek (iş insanı)

| Ali İpek> Denizlispor başkanı |
| --- | --- |
Görev süresi 2005-2010
Yerine geldiği: Zafer Katrancı
Yerine gelen: Mehmet Özsoy
Denizlispor başkanı
Görev süresi 1990-1992
Yerine geldiği: Ali Baysal
Yerine gelen: Ahmet Dardar
Kişisel bilgiler
Doğum: 1 Ağustos 1955(1955-08-01) Denizli, Türkiye
Ölüm: 29 Haziran 2019 (63 yaşında)
Vatandaşlığı: Türkiye Cumhuriyeti
Milliyeti: 
Bitirdiği okul: Atatürk Üniversitesi İşletme
Mesleği: İş insanı, spor yöneticisi
Ali İpek (1 Ağustos 1955 - 29 Haziran 2019), 1990-1992 ve Kasım 2005-Haziran 2010 tarihleri arasında Denizlispor Kulübü başkanı, eski futbolcu, iş insanı.
Hayatı

1 Ağustos 1955 tarihinde Denizli'de doğan Ali İpek, ilk-orta-lise tahsilini Denizli'de tamamladıktan sonra, Atatürk Üniversitesi İ.İ.B.F İşletme bölümünden mezun olmuştur.
1980 yılında Oluklu Mukavva ve Kutu sektörüne adım atan Ali İpek, genç yaşlarından itibaren Futbol dalında Oyuncu, İdareci ve Başkanlık kademelerinde çeşitli görevler almıştır. Birçok kez Yönetim Kurulu üyeliği de yaptığı Denizlispor'da 1990-92 yılları arasında başkanlık görevinde de bulunmuştur. A Milli Futbol Takımının Dünya 3.sü olduğu dönemi de kapsayan 1997-2004 yılları arasında Haluk Ulusoy Başkanlığındaki Türkiye Futbol Federasyonu'nda (TFF) Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev almış, bu dönemde Türkiye ve Denizli'de Futbol'un gelişmesine büyük katkılar sağlamıştır. [kaynak belirtilmeli]
İş hayatına Denizli Organize Sanayi Bölgesinde kurulu Oluklu Mukavva ve Kutu fabrikasında uzun süre devam etmiştir.
Eski Denizlispor Başkanı olan Ali İpek evliydi ve iki çocuk (Tuna ile Mine) babasıydı.
Din ve devletin ayrılması

Laik devletler
  Resmî dini olan devletler
  Belirsiz veya veri yok
Din ve devletin ayrılması, din örgütleri ile ulus devlet arasındaki ilişkide siyasi mesafeyi tanımlayan felsefi ve hukuki bir kavramdır. Kavramsal olarak bu terim, laik bir devletin (hukuken açıkça din-devlet ayrılığı olan veya olmayan) kurulması ve dini kurumlar ile devlet arasındaki var olan resmi bir ilişkinin değiştirilmesi yoluyla dinin devletteki egemenliğinden yoksun bırakılması anlamına gelir.
Bir toplumda, din ile sivil devlet arasındaki siyasi ayrım derecesi, örgütlü din ve devlet arasındaki doğru ilişkiyi tanımlayan yasal yapılar ve yaygın hukuki görüşler tarafından belirlenir. Kol uzunluğu ilkesi, iki siyasi varlığın diğerinin otoritesinden bağımsız örgütlerle etkileşime girdiği bir ilişki önermektedir. Laiklik ilkesinin sıkı bir şekilde uygulandığı Fransa'nın yanı sıra Danimarka ve Birleşik Krallık gibi seküler toplumlara sahip ülkelerde ise resmi bir devlet dininin anayasal bir şekilde tanınması sürdürülür.
Kukla hükümdar

Kukla hükümdar, siyasi bir otorite olduğunu belirten bir unvana sahip olan ancak gerçekte başka kişilere veya gruplara sadık olan veya onlar tarafından kontrol edilen kişidir. Yabancı bir hükûmet bu tür bir dış kontrolü elinde tutabilir ve kukla hükümdarın topraklarına kukla devlet denir. İç güçler de kukla hükümdar üzerinde nüfuz kullanabilir. Göstermelik hükümranlık, tarih boyunca birçok durumda ve yerde kullanılan bir yönetim biçimi olmuştur.
Şrek (karakter)

| Shrek |
| --- | --- |
Shrek karakteri
Bir Shrek heykeli
İlk görünüm: Shrek! (1990 kitabı)   Shrek (2001 filmi)
Son görünüm: Çizmeli Kedi: Son Dilek (2022) (flashback)
Yaratan: William Steig
Seslendiren: Mike Myers Michael Gough
Bilgileri
Tür: Ogre
Cinsiyet: Erkek
Evlilik(ler): Prenses Fiona
Çocuklar: Farkle, Fergus ile Felicia
Shrek, Amerikalı yazar William Steig tarafından yaratılan kurgusal bir ogre karakterdir. Aynı adlı kitabın, bir dizi filmin ve bir müzikalın protagonistidir. "Shrek" adı, Almancadaki Schreck sözcüğünden türemiştir ve "korku" ya da "dehşet" anlamına gelmektedir. Filmlerde Shrek, Mike Myers tarafından seslendirilirken müzikalde esasen Brian d'Arcy James tarafından canlandırıldı.
21 Mayıs 2010'da Shrek, Los Angeles'taki Hollywood Walk of Fame'de bir yıldız aldı. Haziran 2010'da Entertainment Weekly, karakteri "Son 20 Yılın En Büyük 100 Karakteri" arasında 15. sıraya yerleştirdi.
Kurgusal biyografisi

Shrek, İskoç aksanı konuşan iri, yeşil tenli, fiziksel olarak korkutucu bir ogredir. Şrek: Sonsuza Dek Mutlu filminde ise ortalama bir ogreden çok daha küçük olduğu ortaya çıkmaktadır. Shrek The Musical'a göre geçmişi biraz gizemli olsa da yedinci doğum gününde ailesi tarafından bir ogre geleneği olduğu için Şrek'in evden gönderildiği ortaya çıkmıştır. Orijinal kitapta ise ailesinin onu bataklıklarından göndermesi yer alır. Tek başına seyahat ederken yoldan geçenler tarafından ya alaya alınır ya sataşılır ya da bağrılır. Hoş bir tepki aldığı tek an, genç Fiona'dandır. Kitapta, ailesi Şrek'i gerçek dünyaya götüren karanlık bir deliğe atar.
Kızgın bir kalabalığı korkutup kaçırdıktan sonra bataklığına varır, bir müştemilata girer ve kelimenin tam anlamıyla yetişkin Şrek olarak dışarı çıkar. Asık suratlı, tehlikeli, alaycı, insan sevmeyen ve zehirli bir şekilde huysuz olsa da Şrek; huzurludur ve kimseyi incitmeyi umursamaz, sadece yalnızlık içinde yaşamak ve yalnız kalmak ister. Şrek'e heyecanlı ve aşırı canlı konuşan Eşek eşlik eder. Shrek ilk görüldüğünde köylülere kükreyerek başarılı bir şekilde onları korkutur ancak daha sonra, yanlış bir şey yaptığı için değil yalnızca bir ogre olduğu için ona saldırdıkları ortaya çıkar.
Şrek filminde, Eşek ile bir konuşma sırasında insanlar onunla tanıştığı anda onu sürekli olarak yargıladıklarını bu nedenle tek başına daha iyi durumda olduğundan bahseder ("Bak, sorunu olan ben değilim, tamam mı? Dünyanın benimle sorunu varmış gibi görünüyor. İnsanlar bana şöyle bir bakıp 'Aah! İmdat! Koş! Büyük, aptal, çirkin bir ogre!' Beni daha tanımadan yargılıyorlar. Bu yüzden yalnız başıma daha iyiyim."). Bu, diğerleri arasında kabul bulmaya çalışıp başarısız olduktan sonra bir münzevi haline geldiği anlamına gelir. Kabul etmemeye neden olan bir başka faktör de Şrek 3 filminde yer alır ve burada Şrek'in babasının onu yemeye çalıştığı ortaya çıkar ("Sanırım olacakları görmeliydim. Beni barbekü sosuyla yıkar ve ağzımda bir elmayla beni yatağa yatırırdı.")
Yaşadığı yerde işgalcileri bulduğunda onları tahliye etmeye çalışır fakat bataklığın sahibi olmadığından onlara karşı yasal olarak bir şey yapamaz. Şrek, işgalcileri yasal olarak kovabileceği bataklığın tapusu karşılığında Prenses Fiona'yı kurtarmak için Lord Farquaad tarafından tutulur. Ancak görev sırasında Şrek, Fiona'ya derinden aşık olur ve Farquaad ile olan düğünü durdurarak onunla kendisi evlenir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 133372189  LCCN: n2021048535  MusicBrainz: 683c64c6-d337-4e01-91e2-dba6e9dc9f6d  NLI: 987007577153905171  VIAF: 23163088326594540465   WorldCat (LCCN): n2021-048535 
Shrek, bataklıkta yaşayan yalnız bir ogre olarak, Prenses Fiona'yı kurtarmak için çıktığı macerada dostluk, aşk ve kendini kabul etme temalarını keşfeden kurgusal bir kahramandır.
Kut (mitoloji)

Kut; Türk, Moğol ve Altay şamanizminde ve halk inancında kutsal enerji, yaşam gücü. Hut, Kud, Gut da denir. Moğollar Kutag, Hutag derler.
Anlam ve İçerik

Kutsal yaşam gücü, bereket, hayat verici, mübareklik, canlılık gibi anlamları vardır. Yiğitler kut sayesinde ölümden kurtulur veya yaşama döner. Bu güç Tanrı'dan kaynaklanır. Tanrı bu gücü geri çekerse kağanlar tahtı ve yaşamlarını yitirirler. Padişahların ve soylarının kanı kutlu sayıldığından, hanedandan birisi idam edileceği zaman boynu kılıçla vurulmaz, yay kirişiyle boğularak öldürülür. İnsanın kutu doğmadan önce gökyüzünde yer alır.
Kut, Orta Asya'daki şamanist, göçebe Altay uluslarında "yaşam gücü" anlamına gelen  bir kelimedir. Çağdaş Türkiye Türkçesinde kut şu anlamlarda kullanılmaktadır:
Jean-Paul Roux "Altay Türklerinde Ölüm" adlı eserinde kut kavramına çok geniş yer vermiş olup, bu kitabında kutu şu şekilde izah etmektedir;
Akışkan, jelatine benzer bir madde,
Zihin, ruh, hayati güç,
Şans, talih, uğur,
Sürüleri koruyan bir muska ya da nazarlık.
Eski Orta Asya Türk ve Moğol inanışlarına göre yaşam kaynağını Göktanrı'dan alır. Yiğitler Tanrı'nın kendilerine inayet ettiği; kut sayesinde ölümlerden kurtulur ve başarıdan başarıya koşarlar. Beyler ve kağanlar kutsanmıştır, yani kut sahibidir. Ancak doğuştan itibaren kut sahibi olabilmek için çeşitli ritüeller gerekir. Tanrı'nın kutu geri çekmesi kağanın tahtını ve yaşamını yitirmesi anlamını taşır. Bunun için eski Altay inanışlarına göre Tanrı'dan kut dilenir. Örneğin, ilk Türk eserlerinden Irk Bitig'de;Tanrı tarafından kutu alınan bir savaşçının, Göktanrı'ya yakarışı ve eski gücünü yeniden kazanması anlatılır. Kutun değişik türleri vardır.
Bor Kut: Cisimleşmiş kuttur. Bir nesneyi temsil eden onun küçük bir modeli gibidir. Yer ruhudur.
İye Kut: Bir varlığı koruyan ruhsal enerjidir ve tamamen soyuttur. Ana ruhtur.
Sal Kut: Hareketli kuttur. Rüzgar gibi esebilir. Hava ruhudur.
Yakutlara göre Anya Kut bu kavramın en önemli kısmını oluşturan parçasıdır.
Bu inancın Sahalardaki adı Kut-Sür İteğele (Kut-Sür İnancı) veya Tañara Üöreteğe (Tanrı Öğretisi)'dir. Sahaların günlük yaşamlarında bu inancının izlerini her zaman görmek mümkündür. Kut, bütün canlı varlıkların ruhu ve yaşam enerjisidir. Kut üç unsurdan oluşmuştur. Bor kut (toprak-can), Salgın kut (hava-can) ve İye kut (ana-can). Bazı saha efsanelerine  göre kut Ürüñ Ayı Toyon tarafından verilmektedir. Bunu ilahe Ayıhıt insanlara getirmektedir (ulaştırmaktadır). Bazı kikâye ve masallarda Ağa kut (baba-can) ve Sür kut (hayat-can) ifadelerine de rastlanmaktadır.
Abdülkadir İnan'ın aktardığı bilgilere göre, kutun bedenden ayrılması ile ölüm gerçekleşmez ama kişide var olan
kutsallık ortadan kalkar, o kişi sıradanlaşır. Kut, insan için kesinlikle bir güç ve uzun ömür kaynağıdır. Birey onsuz hayatını çok da fazla uzun sürdüremez. Ancak tin bedenden ayrıldığı vakit, kişinin ölümü hemen gerçekleşmiş olur.