İshak Ağa Çeşmesi
Tarihi

Osmanlı Padişahı I. Süleyman'ın has odabaşı Behruz Ağa (ö. 1562/1563) tarafından, Bizans döneminde de bir çeşmenin bulunduğu noktaya yaptırıldı. Çeşmenin suyu, arka kısmındaki Şahinkaya olarak anılan kayalık yamaçtan geliyordu. Çeşmenin yakınlarında yaptırılan Beykoz Hamamı ile diğer bazı yapılar, bu çeşmeye gelir olarak vakfedilmişti. İbrahim Hakkı Konyalı, Behruz Ağa'nın diğer eserlerini yapan Mimar Sinan'ın, Behruz Ağa Çeşmesi olarak da anılan bu çeşmeyi de yaptığını "kabul eder". Sinan'ın yaptığı eserleri listeleyen kaynaklarda bu çeşmenin yer almamasını ise bu tip "küçük" yapıların hiçbirinin bu kaynaklarda listelenmemiş olmasına bağlar.
17. yüzyıla ait İstanbul Tarihi'nde Eremya Çelebi, Beykoz İskelesi'nin yanındaki "yerden fışkıran bir su" ile üzerinde Yunanca yazılar ve haç şekilleri bulunan bir "su haznesi"nden bahseder. Mimar Demet Binan, Tülay Çobancaoğlu ve Burcu Büken Cantimur; Eremya Çelebi'nin kastettiği çeşme ile Behruz Ağa tarafından yaptırılan çeşmenin aynı çeşme olması durumunda kaynaklarda bir çelişki olduğunu belirtir.
Beykoz yakınlarındaki Tokat Kasrı'nın yenileten I. Mahmud, çeşmenin harap ve suyu azalmış durumda olduğuna dair bölge halkından gelen şikayetler üzerine Sadrazam Seyyid Hasan Paşa'ya çeşmenin yenilenmesi talimatını verdi. Seyyid Hasan Paşa ise bu işi İstanbul Gümrük Emini İshak Ağa'ya devretti. Temmuz 1746'da başlanan çalışmaların masrafları, Hasan Paşa'nın aynı ay görevden alınıp sürgüne gönderilmesinin ardından İshak Ağa'nın üzerine kaldı. Yenileme çalışmaları 1746 ya da 1747 yılında tamamlandı. Abdürrezzâk Nevres'in çeşmenin kitâbesi için yazdığı 40 dizelik manzume ise çeşmeye eklenmemişti. Bu eklenmeyen kitâbede I. Mahmud'un yaptırdığı yazan çeşme, I. Mahmud Çeşmesi olarak da anılır.
Edward Raczyński'nin 1824 tarihli Malerische Reise adlı eserinde yer alan gravürde çeşme, tepesinde bir âlem yer alan eğrisel bir kubbeyle örtülüdür. Gravürde sütunların arasında görülen sivri kemerler, 1943 yılına ait çeşme fotoğraflarında yerlerini yuvarlak kemerlere bırakır. Binan, Çobancaoğlu ve Büken Cantimur; bu kemer şeklinin Barok döneme ait olmasından yola çıkarak ilgili değişikliğin en geç 19. yüzyılın ilk çeyreği ya da yarısında yapılmış olabileceğini söyler. Çeşmenin inşasından "kısa bir süre sonra" olan bu onarımın, yapının deprem gibi bir yıkıma maruz kalmış olma ihtimaline değinen yazarlar, bu depremin de 28 Şubat 1855'teki deprem olabileceğini ifade eder. Bu onarım sonrasına iki sütuna eklenen demir bileziklerin de yapının "büyük" bir hasar geçirdiği ihtimalini arttırdığını eklerlerken sivri kemerlerin, gerçekçi olmayan bir şekilde, Doğulu tarzda tasvir edilmiş olabileceği ihtimaline de değinirler.
ile ilgili metin bulabilirsiniz.
1943 tarihli fotoğraflarda ahşap konstrüksiyon üzeri bağdadi çıtalı olarak görülen kemerler ile üst örtünün üzerleri sıvalıydı. Bazı noktalarda sarkmış olan ahşap saçakların altı çıtasız bir şekilde kaplanmış ve kenarlarına yağmur oluğu eklenmişti. Çatının üstü ise oluklu kiremitle kaplıydı.
1824 tarihli gravürde, 1943 tarihli fotoğraflarda yer alan şebekeli yan duvarlar yoktur. Çeşmenin zamanla şehir dokusu içinde kalmasıyla birlikte, arka cephesindeki cadde ile yan cephelerinin çevre zemin kotunun çeşme zemin kotuna göre yukarıda kalmasından ötürü, yapının yola göre korunaklı hâle getirilmesi amacıyla bu duvarlar eklenmiş ve duvarlarda oluşturulan şebekeli açıklıklarla görsel devamlılık sağlanmıştı. Bu fotoğraflarda çeşme çevresinin zemin kotu, günümüzdekinden 50 cm kadar yukarıdaydı.
1950 öncesinde üç kez onarımdan geçen çeşme, bunların her birinde yeni bir sıvayla kaplanmış; bu onarımlardan birinde tavan ve kemerlere, çeşmenin özgün hâlinde olmayan kalemişi süslemeler eklenmişti. Konyalı'nın ifadesiyle elli yıldan beri "çok bakımsız ve harabîye yüz tutmuş" durumda olan yapı, 1948-1950 yıllarında Sular İdaresi tarafından 47 bin lira masrafla, Ekrem Hakkı Ayverdi'nin yönetiminde onarıldı. Bu onarımda yapının sütun başlarına kadar yıkılan kısmı, çift merkezli teğet kemer ve saçaklarıyla betonarme olarak yapıldı, haznesi duvarla çevrelendi ve bu kısmın zemini tuğlayla döşendi, tavan ve duvarlardaki badana altından kalemişi süslemeleri ortaya çıkarılarak yenilendi. 1956'da, daha önceleri direkt İstanbul Boğazı'na döküldüğü belirtilen çeşmeden çıkan suyun, o tarihlerde Sümerbank'ın deri ve kundura fabrikasına gittiği kaydedilmişti.
Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 12 Şubat 1972 tarih ve 6247 sayılı kararı doğrultusunda çeşme, 2 Ekim 1977 tarihli T.C. Resmî Gazete'deki yazıda yer alan "korunması gereken tarihî eser" olarak tanımlanan taşınmazlar arasında listelendi. Aralık 1986'da, Beykoz Belediyesi tarafından restore edildi. Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulunun 17 Nisan 1987 tarih ve 3134 sayılı kararının 5 Mayıs 1988 tarihli T.C. Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte çeşmenin sonradan yapılan betonarme kısımlarının tescil kaydı kaldırıldı.
Üst tarafındaki yoldan geçen araçların çarpmasıyla hasar gördüğü kaydedilen çeşmenin restorasyonu için Mart 2005'te ihale açıldı. Mayıs 2005'te İSKİ'nin gerçekleştirdiği kazı çalışmalarıyla restorasyon başladı. Çeşme çevresinin zemin kotunun düşürüldüğü, dış cephedeki kemer ve saçak altındaki kalemişlerinin sıvayla kapatıldığı restorasyon çalışmaları Nisan 2006'da tamamlandı.
2000'ler ve 2010'larda dönem dönem suyu kesilen çeşmeye İSKİ ve Beykoz Belediyesi tarafından yürütülen çalışmalarla Aralık 2015 itibarıyla, açılan iki su kuyusundan döşenen borular aracılığıyla su iletimi başladı. Üç sütunun altında çökme yaşandığının tespit edilmesi üzerine 2016-2017 yılları arasında İSKİ, ilk olarak zemin etüdü ve güçlendirilmesi amacıyla kazı ve projelendirme çalışması, sonrasında ise bunun uygulamasını gerçekleştirdi. Günümüzde mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğünde olan çeşme, işlevsel durumdadır.