Acemi Ocağı
Genel yapısı > Ocağa giriş

Devşirilen çocuklar "sürü" adı verilen  yüzer, yüz ellişer, iki yüzer ya da daha fazla sayıdan oluşan topluluklar halinde İstanbul'a sevk edilir ve muayeneden geçtikten sonra acemi oğlanı olarak hizmete başlardı. Devlet merkezine gelen Acemi oğlanlar birkaç gün istirahat ettikten sonra, sağ ellerinin işaret parmaklarını kaldırarak Kelime-i şehadet getirip Müslüman olurdu. Daha sonra Yeniçeri ağasının nezaretinde muayeneden geçer ve sünnet olduktan sonra Müslüman bir isim alırlardı. İsimleri değiştirildikten sonra eşkâl defterine kaydedilen Acemi oğlanlardan bir kısmı saraya, bir kısmı Bostancı Ocağına ve kalanlar da Rumeli ve Anadolu ağalarının vasıtasıyla belli bir süre kapsamında Türk ailelerinin yanına verilirdi. "Türk'e verme" adıyla ünlenen bu uygulamada, Acemi oğlanlarının toplandıkları bölgenin dışına verilmeleri adet olduğu için, Anadolu'dan toplananlar Rumeli'ye; Rumeli'den toplananlar ise Anadolu'ya verilirdi. Bu yöntem ile iki bölge arasındaki deniz kullanılarak kaçmaları önlenirdi. Bunun yanında devşirilen çocuklardan -yeteneklerine bağlı olarak- Türk ailelerin yanına verilmesi uygulamasından muaf tutulanlar da mevcuttu. Acemiler arasında en zeki olduğu düşünülenler Enderûn için ayrılırdı. Burada eğitim görenlere iç oğlanı denirdi. Bu iç oğlanlar "saray acemi oğlanları" ya da "celeb" adıyla da anılırdı. 16. yüzyılın başlarında 5.000 ila 6.000 acemi arasından Enderûn'a yalnızca 100-200 arasında çocuk seçilirdi. İç oğlanlarının 400 tanesi Galatasaray'da eğitilirken, I. Süleyman zamanında İbrahim Paşa Sarayı'nda Bosnalı ve Arnavut devşirmelerin eğitildikleri bir başka okul açıldı. Galata ve Edirne'deki okullar, Enderûn'a devşirme çocuk alma yönteminin kaldırılmasıyla birlikte IV. Murad döneminde kapatıldı.
17. yüzyılın başlarına kadar ocağa alınacak bireylerin mutlaka Türklerin hizmetinde görev yapmış olması şartı aranırdı. Acemi oğlanlar Türk ailelerin yanında en az 3 en fazla 8 sene kalırlardı. Çiftlik sahiplerinin ya da köylülerin hizmetinde toprak işleri ile uğraşıp öte yandan Türkçeyi ve İslami kaideleri öğrenirlerdi. Bu hizmetlerinin karşılığında bir ücret ödenmezken, yalnızca giyim kuşam masrafları devlet tarafından karşılanırdı. Türk çiftçilere verilen Pençik oğlanları ve devşirmelerin firar etmelerini önleyebilmek amacıyla, Anadolu'da "Anadolu ağası"; Rumeli'de ise "Rumeli ağası" adı verilen, bunların sevk ve celplerinden sorumlu olan memurlar mevcuttu. Acemi oğlanlar her sene Anadolu ve Rumeli ağaları tarafından görevlendirilen ve "kethüdâ" olarak bilinen bir memur aracılığıyla kontrol edilirdi. Acemi oğlanlar bu aşamayı tamamladıktan sonra Gelibolu ve İstanbul'daki acemi ocaklarına sevk edilirdi. Ayrıca devletin Acemi Ocağına esir ihtiyacı olduğunda, divanda alınan karar Yeniçeri ağasına bildirilir, daha sonra Anadolu ve Rumeli ağalarının vasıtasıyla onların sorumluluk bölgelerinde kıdem sırasına göre en eskiden yeniye doğru alım yapılır ve İstanbul'a sevk edilirdi. İdare merkezlerine gönderilen acemi oğlanı topluluklarına "saplama" adı verilen yabancı kişilerin karışıp karışmadığını anlamak için çeşitli tetkikler yapıldıktan sonra, topluluktakiler birer akçe ücret ile acemi oğlanı ismiyle torbaya yazılırdı. Uygun görülenler ise ikişer akçe ile Bostancı Ocağına verilirdi. Topluluklarda kanuna muhalif oğlan olduğu tespit edilirse, o topluluktakiler genellikle Topçu Ocağına ya da Cebeci Ocağına gönderilir ve acemi oğlanı yapılmazdı. Acemi Ocağına alınacaklar ile ağa kethüdâsı, bostan ve bahçelere alınacaklar ile Bostancıbaşı ilgilenirdi.
15. yüzyıl görgü tanığı Cantacasin'in aktardığına göre, kayıt merasiminde yoklama subayının ismini okuduğu acemi gönderileceği odanın odabaşına teslim edilirdi. Belli bir düzen halinde bekleyen acemilerden ismi okunan koşar adımla odabaşının önüne gelir, odabaşı da her aceminin kulağının üst kısmına sembolik bir hareketle hafifçe vururdu. Bu hareket her acemiye görevini ve itaat etmesi gerektiğini hatırlatmak amacıyla yapılırdı.