Riyaziyeci Mehmet Nadir Bey

| Mehmet Nadir |
| --- | --- |
Mehmet Nadir Bey, kızı Hediye ile birlikte.
Doğum: 1856 Sakız Adası
Ölüm: 13 Aralık 1927 İstanbul, Türkiye Cumhuriyeti (71 Yaşında)
Milliyet: Türk
Vatandaşlık: Osmanlı İmparatorluğu Türkiye Cumhuriyeti
Din: İslam

Kariyeri
Dalı: Matematik
Etkiledikleri: Salih Zeki
 

Riyaziyeci Mehmet Nadir Bey (1856, Sakız Adası –  13 Aralık 1927 İstanbul ), Türk matematikçi, eğitimci, çevirmen.
Osmanlı matematik tarihinin son evrelerinde yetişen önemli bir matematikçidir. Sayılar teorisinde başarılı çalışma ve yayınları; Diophant denklemleri hakkında yayımlanmış orijinal çözümleri vardır; araştırmaları yurtdışındaki dergilerde yayımlanan ilk Türk matematikçi kabul edilir.  Türk bilim hayatına önemli katkıları bulunan Salih Zeki'yi keşfedip yetiştiren kişidir. İstanbul Lisesi'nin temelini oluşturan Numune-i Terakki Mektebi’nin kurucusudur. Türkiye’nin ilk öğrenci ve okul dergisi olan bu yayında hem imtiyaz sahipliği yapmış hem de “Matematik Öğretmenlerine Kılavuz” başlığı altında seri makaleler yazmıştır. Aynı zamanda bu derginin her sayısında cebir, geometri ve aritmetikle ilgili problemler vererek bunları doğru cevaplayan okuyuculara dergi aboneliği mükâfatı vadederek matematiğin toplumda sevilme ve yayılma oranına katkılar sağlamıştır. Aşiret Mektebi müdürlüğününe devam ettiği sıralarda, Fransa'da yayınlanan ünlü matematik dergisi L'Intermédiaire des Mathématiciens ile yazışmış; Halep maarif müdürü olarak bulunduğu Suriye’den, 1907 ve 1908 senelerinde bu dergiye problemler ve çözümler göndermiştir. Darülfünûn’da çalışırken matematikle ilgili birçok makale kaleme almıştır. Bu makalelerden birinde kendi keşfi/tespiti olan genel bölünebilme kuralı (Kabiliyyet-i Taksim Hakkında Kaide-i Umumiye)’ndan bahsetmektedir. Lise son sınıflarda, cebir dersinden sonra okutulmak üzere, 7 bölümden oluşan ve en önemli eseri sayılan Hesâb-ı Nazarî adlı bir matematik kitabı kaleme almıştır. Bu eserde yazar en orijinal çalışması sayılan, daha önce Dârülfünûn Fen Fakültesi Mecmuası’nın altıncı sayısında yayımladığı “Kābiliyyet-i Taksîm Hakkında Kāide-i Umûmiyye” adlı makalesinde yer alan, kendi tespit ettiği bölünebilme genel kuralını vermekteydi.
Âfâk, Güneş, Hâver, Kevkeb, Envâr-ı Zekâ, Numûne-i Terakki, Mir'at-i Âlem gibi dergilerde ve Tercüman-ı Hakikat, Sabah, Tarîk ve Vakit gazetelerinde edebî veya bilimsel yazılar yayınlamıştır. Shakespeare'ın Kış Masalı, Soneler, Romeo ve Juliet, Venüs ile Adonis eserleri üzerine muhtelif tercüme faaliyetleri gerçekleştirmiştir ve 1881'de yaptığı Hamlet'in tercümesi ile eseri Türkçeye kazandıran ilk kişidir, birinci ve ikinci perdelerinin başından seçilen üç pasajlık metinleri tercüme etmiştir. Fakat yaptığı bu çeviride II. Abdülhamid'in yasağı sebebiyle Hamlet'in kralı öldürdüğü sahne yer almamıştır. Bunun yanında Molière, Fenelon, Lamartine, Robert Greene, François V. Hugo ve muhtelif makaleler başlıca olmak üzere, pek çok Avrupalı yazarı tercüme ederek Tanzimat sonrası Osmanlı-Türk kültür hayatını beslemiştir.
Nadir, Kurucusu olduğu mektepte modern eğitim sistemlerini ve çağdaş öğretim yöntemlerini uygulamış; kendisi gibi aydın öğretmenlerden oluşan seçkin bir öğretim kadrosu kurmuştur. Bu seçkin öğretim kadrosu okula ilgiyi artırmış; Dönemin diğer özel okulları tatil dönemlerinde öğretmenlere aylık vermezken, öğretmenlerine tatillerde de maaş vererek onları ödüllendirmiş ve motive etmiştir. 148 Nadir, aydın ve bilgili birisi olduğu için zengin ve aristokrat ailelerden çoğunun çocuklarını (Şeyhülislâm Cemaleddin Efendi'nin oğlu Muhtar Bey gibi) Numûne-i Terakki Mektebi’ne çekebilmiş hatta pek yüksek aristokrat aile çocuklarına ayrı bir teneffüs ve istirahat yerleri ayırtmak suretiyle de okuluna farklı bir rağbet kazandırmıştır. Her akşam ders çıkışında öğrencilerle ayak divanı yapıp onlara evâmir (emirler) adındaki defteri okurdu. Numûne-i Terakki'de önceleri ilk ve orta kısımlar varken daha sonra kız ve lise kısımları da açılmıştır. Böylece Türkiye’de ilk özel lise Mehmed Nadir tarafından açılmıştır. Hatta Nadir Bey, kız öğrencilerinin okula rahatça gidip gelmesi için -servis mahiyetinde- bir çift zarif omnibüs arabası inşa ettirmiştir. 1890 yılında Edirne’de Numûne-i Terakki Mektebi’nin bir şubesi açılmış, daha ilk senesinde 100'den fazla öğrenci bu şubede öğrenim görmeye başlamıştır. İstanbul’daki merkez şubede olduğu gibi burada da modern ve uygulamalı eğitim çalışmaları yürütülmüştür. Sözgelimi, okuldaki bazı derslerde verilen teorik bilgilerin pratik uygulamaları için yine Edirne’de bir “numûne çiftliği” açılmış ve burada ekim-dikim başta olmak üzere birçok uygulama gerçekleştirilmiştir.
Pedagojik teoriler üzerine muhtelif yazılar kaleme almıştır: Türkiye'nin ilk öğrenci/okul mecmuası olan Numûne-i Terakki dergisinde “Matematik Öğretmenlerine Kılavuz” başlığı altında seri makaleler yazmıştır (1887-1888). Sabah gazetesinde 15 Haziran-26 Temmuz 1895 tarihleri arasında “Terbiye ve Ta‘lîm-i Etfâl”; 28 Temmuz-29 Ağustos 1895 tarihleri arasında da “Kızıma Malûmat” başlığıyla toplam yirmi iki adet yazı yayımlamıştır. Nadir'in Terbiye ve Ta‘lîm-i Etfâl başlığında kaleme aldığı yazılarda ağırlıklı olarak “pedagoji biliminin ortaya çıkış şartları, eğitim öğretim kavramları, ahlâk eğitimi-fikrî eğitim, kızların eğitimi, öğretim yöntemleri gibi konuları ele almıştır. Dizinin son yazılarında ise öğretmenlik mesleğine yeni başlamış genç hocaları eğitici, geliştirici mektuplar yer almaktadır. Kızıma Malûmat başlığında ise; fizik, astronomi, kimya, matematik ve sanayi gibi bilimleri ele almıştır. Tercüman-ı Hakikat gazetesinde, “Ta’lîm ve Terbiye-i Etfâl yahud Usûl-i Tedrîs” başlığı altında kaleme aldığı makalede eğitim ve öğretim yöntemleri ile ilgili bilgiler vermiştir. Yine bu gazetede, ünlü pedagog Pestalozzi'nin hayatı, mesleği ve çalışmaları hakkında ayrıntılı bilgiler vermiştir