stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Paul Tibbets

| Paul Tibbets |
| --- | --- |
Tibbets in y. 1960
Doğum: Paul Warfield Tibbets Jr. 23 Şubat 1915(1915-02-23) Quincy, Illinois, ABD
Ölüm: 1 Kasım 2007 (92 yaşında) Columbus, Ohio, ABD
Bağlılığı:  ABD
Branşı:  United States Army Air Forces  Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri
Hizmet yılları: 1937–1966
Rütbesi: Brigadier general
Komutası: 340th Bombardment Squadron 509th Composite Group 308th Bombardment Wing 6th Air Division
Çatışma/savaşları: II Dünya Savaşı: Meşale Harekâtı  Pointblank Operasyonu  II. Dünya Savaşı'nda Japonya'nın bombalanması  Hiroşima ve Nagasaki'ye atom bombası saldırısı 
Ödülleri: Distinguished Service Cross Liyakat Nişanı (Amerika Birleşik Devletleri) Distinguished Flying Cross (2) Mor Kalp Hava Madalyası (4)
Sonraki işi: Executive Jet Aviation şirketi başkanı
İmza

Paul Warfield Tibbets, Jr. (d. 23 Şubat 1915, Quincy, Illinois – ö. 1 Kasım 2007, Columbus, Ohio), Amerikalı asker, pilot. Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri'nden tuğgeneral rütbesiyle emekli olan Tibbets, II. Dünya Savaşı sırasında 6 Ağustos 1945 tarihinde Little Boy kod adı verilmiş, savaş tarihinin ilk atom bombasını Japonya'nın Hiroşima kenti üzerine bırakan Enola Gay adlı B-29 Superfortress tipi uçağın pilotuydu.
Kariyeri

Enola adlı uçaktaki tarihi görevi, II. Dünya Savaşı'nı bitiren süreci başlatmıştı. Atom bombasını taşıyan uçağın ismi Enola Gay, Paul Tibbets'in annesinin ismi Enola Gay Tibbet'den almıştır.
Tibbets, 1937'de Birleşik Devletler Ordusu'na katıldı ve 1938'de pilot olarak kalifiye oldu. Pearl Harbor'daki Japon saldırısından sonra, Atlantik üzerinde denizaltı karşıtı devriyelerde uçtu. Şubat 1942'de, Boeing B-17 ile donatılmış 97. Bombardıman Grubunun 340. Bombardıman Filosunun komutanı oldu.
Temmuz 1942'de 97'nci, Sekizinci Hava Kuvvetlerinin bir parçası olarak konuşlandırılan ilk ağır bombardıman grubu oldu ve Tibbets grup komutan yardımcısı oldu. 17 Ağustos 1942'de İşgal Altındaki Avrupa'ya karşı ilk Amerikan gündüz ağır bombardıman görevinde ve 9 Ekim 1942'de Avrupa'da 100'den fazla bombardıman uçağının ilk Amerikan baskınında öncü uçağı uçurdu. Tibbets, Tümgeneral Mark W. Clark ve Korgeneral Dwight D. Eisenhower'ı Cebelitarık'a uçurmak için seçildi. 43 savaş görevinde uçtuktan sonra, Onikinci Hava Kuvvetleri kadrosunda bombardıman operasyonlarının asistanı oldu.
Tibbets, Boeing B-29 Superfortress'in geliştirilmesine yardımcı olmak için Şubat 1943'te Amerika Birleşik Devletleri'ne döndü. Eylül 1944'te, Hiroşima ve Nagazaki'nin bombalanmasını yönetecek olan 509. Kompozit Grubu'nun komutanlığına atandı. Savaştan sonra, 1946 ortalarında Bikini Atölü'nde Crossroads Harekâtı kapsamında nükleer silah testlerine katıldı ve 1950'lerin başlarında Boeing B-47 Stratojet'in geliştirilmesinde yer aldı. 1950'lerin sonlarında 308. Bombardıman Kanadı ve 6. Hava Tümenine komuta etti ve 1964'ten 1966'ya kadar Hindistan'da askerî ataşeydi. 1966'da Hava Kuvvetleri'nden ayrıldıktan sonra Executive Jet Aviation'da çalıştı. 1976'dan 1987'de emekli olana kadar kurucu kurulda ve başkan olarak görev yaptı.
Ölümü

1945 yılında Japonya'nın Hiroşima kentine atom bombası atan B-29 uçağının komutanı ve pilotu Paul Tibbets 1 Kasım 2007 tarihinde 92 yaşında öldü. Son yıllarında küçük felçler ve kalp yetmezliği geçirdi ve bakımevinde yaşıyordu. 6 Ağustos 1945'te Hiroşima'ya atılan ve ilk anda 78 bin kişinin ölümüne neden olan atom bombasını taşıyan uçağın pilotu Paul Tibbetsin ilerleyen sağlık sorunları nedeniyle öldüğü açıklandı. Yakın arkadaşı Gerry Newhouse, eski pilotun Columbus'taki evinde, yaklaşık 2 aydır çeşitli hastalıkların giderek kötüleştirdiği sağlık durumu nedeniyle öldüğünü söyledi. Tibbets'ın özel bir cenaze töreni ve mezar taşı istemediği kaydedilmiştir. Tibbets, bombalama olayından dolayı muhaliflerinin burayı protesto veya yıkım yeri olarak kullanabileceğinden korktuğu için cenaze veya mezar taşı istememişti. Vasiyeti doğrultusunda cesedi yakıldı ve külleri Manş Denizi'ne dağıldı; Savaş sırasında birçok kez Manş Denizi'nin üzerinden uçmuştu.
Pilot Paul Tibbets Enola Gay'in kokpitinde Hiroşimayı bombalamadan önce.
Tibbets, 2003
Mike Moore

| Mike Moore |
| --- | --- |

Yeni Zelanda başbakanı
Görev süresi 4 Eylül 1990 - 2 Kasım 1990
Hükümdar: II. Elizabeth
Yerine geldiği: Geoffrey Palmer
Yerine gelen: Jim Bolger
Dünya Ticaret Örgütü Genel Direktörü
Görev süresi 1 Eylül 1999 - 1 Eylül 2002
Yerine geldiği: Renato Ruggiero
Yerine gelen: Supachai Panitchpakdi
Yeni Zelanda İşçi Partisi başkanı
Görev süresi 4 Eylül 1990 - 1 Aralık 1993
Yerine geldiği: Geoffrey Palmer
Yerine gelen: Helen Clark
Ticaret bakanı
Görev süresi 26 Temmuz 1984 - 2 Kasım 1990
Başbakan: David Lange Geoffrey Palmer
Yerine geldiği: Warren Cooper
Yerine gelen: Don McKinnon
Turizm bakanı
Görev süresi 26 Temmuz 1984 - 24 Ağustos 1987
Başbakan: David Lange
Yerine geldiği: Rob Talbot
Yerine gelen: Phil Goff
Milletvekili
Görev süresi 25 Kasım 1978 - 31 Ağustos 1999
Yerine geldiği: Bert Walker
Yerine gelen: Clayton Cosgrove
Yerine geldiği: John Rae
Yerine gelen: Aussie Malcolm
Kişisel bilgiler
Doğum: Michael Kenneth Moore 28 Ocak 1949(1949-01-28) Whakatāne, Yeni Zelanda
Ölüm: 2 Şubat 2020 (71 yaşında) Auckland, Yeni Zelanda
Partisi: Yeni Zelanda İşçi Partisi
Evlilik(ler): Yvonne Dereany (e. 1975)
Michael Kenneth Moore "GBR", "ONZ", "AO", "PC" (d. 28 Ocak 1949, Whakatāne, Yeni Zelanda - ö. 2 Şubat 2020, Auckland), Yeni Zelandalı siyasetçi, sendikacı ve yazar.
Kariyeri

Yeni Zelanda İşçi Partisi üyesi olarak siyaset yaptı. 1990 yılında Yeni Zelanda Dışişleri Bakanı olarak göreve gelmiş daha sonra 59 gün boyunca Yeni Zelanda Başbakanı olarak hazır bulunmuştur. İşçi Partisi'nin 1990 seçimlerindeki yenilgisinin ardından Moore, 1993 seçimlerine kadar Muhalefetin Lideri olarak görev yaptı. 
1999-2002 yılları arasında Dünya Ticaret Örgütü genel müdürlüğü'ne getirildi. 2010-2015 yılları arasında Yeni Zelanda'nın Amerika Birleşik Devletleri büyükelçiliği görevini yürüttü.
Özel yaşamı ve ölümü

Moore 28 Ocak 1949'da Whakatane'de doğdu. 1975'ten 2020'de ölümüne kadar Yvonne Dereany ile evliydi. Yeni Zelandalı siyasetçi, sendikacı ve yazar  Mike Moore 2 Şubat 2020'de Auckland'da 71 yaşında vefat etti.
Kumanlar

13. yüzyılda (1200-1241 dönemi) Kuman-Kıpçak ülkesi
Kumanlardan kalan bir “balbal”
(11-12. yüzyıl, Lugansk)
Kumanlar, 11. yüzyıl ile 14. yüzyıl arasında Doğu Avrupa’da yaşamış bir Türk halkı. Tarihte, Kıpçaklar ile aynı birlik içinde bulunmuş, bu yüzden de zamanla Kıpçaklar ile birlikte anılmışlardır.
Liderlerine atabeg unvanını vermişler ve bir atabeg tarafından hem askerî, hem ekonomik, hem de siyasî bakımdan idare edilmişlerdir. İçlerinde 40-45 bin aile olan kollar hâlinde yaşamışlardır. Bu nedenle askerî zaferleri hem savunmada, hem de taarruzda bulunmaktadır.
Etimolojik köken

Kuman adı, tarihte birçok dilde farklı adlarla anılmıştır. İranlı Mervezi 1120 yılında Qun adında bir halktan söz ederken, Ermeni Urfalı Mateos aynı bağlamda Xarteşk’ adlı bir halktan bahsetmiştir. 11. yüzyıl ortalarına doğru, Bizans kaynaklarında Κούμανοι veya Κόμανοι adıyla; Latin kaynaklarında Comani, Cumani veya Cuni; Cermen kaynaklarında Valwen; Slav kaynaklarında Polovci (Polovec sözünün çokluk şekli) olarak geçmiştir. Macarca'da Kun (çokluğu Kunok), Ukraynaca'da Половці “Kumanlar”, Bulgarcada Кумани “Kumanlar” olarak adlandırılmışlardır. Kuman, Türkçe'de sarışın anlamına gelmekle birlikte, Ermenice, Almanca ve Rusça da dahil diğer bütün batı dillerinde kendilerine sarışın anlamına gelen adlar verilmiştir. Bu isimlendirmeler Kumanlar'ın saç renklerine ithafen yapılmış olmalıdır. Kumanlar'ın Ukraynaca kökenli sarışın anlamına gelen Polovtsy sözcüğü ile adlandırılmaları, bazı araştırmacılara göre Slavlar tarafından bozkır kavimlerine verilirdi. Buna göre bu sözcük Ukraynaca "pol" yani "açık, boş, düzlük" sözcüğünden türemişti. Ancak bu sözcük yine Ukraynaca olan ve şehir, (Yunanca: polis) açık-düzlük vb. anlamlara gelen "Polyane" sözcüğü ile karıştırılmamalıdır. Olcas Süleymenov'a göre ise Polovtsy sözcüğü Sırp-Hırvat kökenli olup "plav" (mavi) sözcüğünden türemiş, "mavi gözlü" anlamına gelmektedir. Árpád Berta'ya göre, Aralarındaki büyük biçimsel benzerliğe rağmen, Kumanların ḳumān adı ile dilleri Kuzey Altaycası içinde değerlendirilen Kumandıların ḳumāndı adıyla bir ilgi kurulamaz.
Kültür > Dil

Ana madde: Kumanca
Kumanlar, Türk dillerinin Kıpçak grubuna ait bir kullanmışlardır. Bilimsel yayınlarda Kumanca, Kuman Kıpçakçası, Kuman Türkçesi olarak belirtilir. Doğu Avrupa’da konuşulmuştur.
TRT Belgeseli Özü Türk programında Macaristan'daki Şamanist Kumanları Hristiyanlaştırmak için Kuman diline çevrilmiş bu dua kayıt altına alınabilmiştir :
| Kuman dili | Modern Türkçe |
| --- | --- |
 Bizim atamız kim-sing kökte  Şentlensing sening adıng  Düşsün sening könglügüng  Neçik-kim cerde alay kökte  Bizing ekmegimizni ber bizge büt-bütün künde  İlt bizing minimizni  Neçik-kim biz iyermiz bizge ötrü kelgenge  İltme bizni ol camanga  Kutkar bizni ol camannan  Sen barsıng bu küçli bu çin iygi Tengri, amen. :  Bizim atamız ki sensin gökte  Şenlensin senin adın  Hoş olsun senin gönlün  Nasıl ki yerde ve tüm gökte  Bizim ekmeğimizi ver bize büt bütün günde  İlet bizim minimizi  Nasıl ki biz boyun eğeriz bize emir gelince  İletme bizi hiç kötülüğe  Kurtar bizi her kötülükten  Sen varsın bu güçte bu yücelikte Tanrım, amin.
Kültür > Din

Ana madde: Tengricilik
Kumanlar önce Tengricilik, daha sonra kültürel alışveriş ve savaşlar aracılığı ile Katolik Hristiyanlık'ı seçmişlerdir. Tengricilik veya Göktanrı dini, tüm Türk ve Moğol halklarının, şimdiki inanç sistemlerine katılmadan önceki inancıdır. Bu inanç göçebe yaşama o kadar bağlıdır ki, bu etken; Göktanrıcı kavimlerin yerleşik yaşama geçişleri ile birlikte bu inancı bırakmalarını ve başta Hristiyanlık olmak üzere diğer inançlara geçişlerini beraberinde getirmiştir.
1227 yılında Roma Katolik Kilisesi üyeleri, Macar Kralı II. András ile müttefik olan Bortz Han'a bir ziyaret gerçekleştirir ve kısa süre içinde Kumanlar Hristiyanlık'ı seçer. Öyle ki, Papa IX. Gregor bu toplu Hristiyanlaşma'yı duyunca 1 Temmuz 1227 tarihinde Estergon Başpiskoposu Róbert'i Moldova bölgesine gönderir ve Kumanlar kitlesel olarak vaftiz olur. Kumanya'da yeni bir episkoposluk bölgesi oluşturulur ve Papaz Teodorić, Papa IX. Gregor tarafından psikopos olarak atanır.
Yazılı Türk tarihi ve Hristiyan Türk tarihi adına çok büyük önem taşıyan Codex Cumanicus'ta (Kuman Kodeksi) latin harfleriyle yazılmış, o gün konuşulan Kuman ve Kıpçak Türkçesi dualar yer almaktadır.
Tarih

Kıpçaklarla Kumanlar farklı halklardır. Sonradan birleşmişlerdir. Kumanların ana yurdunu, daha önceki yerleşim bölgelerini belirlemeye yönelik girişimler arasında, literatürde en güçlü olan görüş, Kumanların ana yurdunu Orta Asya'da bulmak isteyen görüştür. Bu, çalışma hipotezi olarak kullanışlı, fakat hiçbir zaman kesin olmayan görüşe göre Kumanların ana yurdunun bugünkü Çin topraklarında, Huang-ho (Sarı Irmak) ırmağının büyük dirseğinde olması mümkündür. Buradan, Moğolca konuşan Kıtayların –önemli bir Orta Asya halkı– yayılmaları nedeniyle batıya doğru hareket ettiler. Bu görüşe göre, Orta Asya'da, 10. yy. içinde Kuman etnogenezinin birinci dönemi sona erdi. Bu dönem içinde Kumanlar, Sarı Uygurları kendi içlerinde erittiler ve Çungarya kapısı üzerinden Oğuzlar ve Karlukların bölgesine giderken beraberlerinde götürdüler. 11. yüzyılın ortalarında Sibirya’ya ve Kazak bölgesine ulaşmış olmaları gerekir. 12. yüzyılın sonuna varıldığında Türk kökenli iki birlik olan Kıpçaklar ve Kumanlar birleşmiştir. Bu dönemle beraber, aynı kavim ittifakına uygulanan çeşitli isimler arasında bir farklılık belirlemek imkânsız olmuştur.
Batı Göktürkler içinde yer alan Kıpçaklar, 11. yüzyılda Karadeniz’in kuzeyinde Kıpçak Hanlığı'nı kurdular (1098-1239).
Kuzey Karadeniz'deki Deşt-i Kıpçak Türk boy birliğinin içinde yer alan önemli gruplardan bir grup olmuşlardır. Kıpçak boy birliğinin 1239 Moğol saldırısıyla yıkılmasından sonra Kumanların bir kolu Balkanlar'a göç etmiş, bir kolu ise Kafkasya'ya inmiştir. 11'inci yüzyılda Kumanlar, bugün Ukrayna, Moldova ve Erdel’i kapsayan büyük bir bölgeyi ele geçirmişlerdir. Kuman kitleleri bugünkü Macaristan’ın bulunduğu bölgenin en verimli yeri olan orta kesimine yerleşmişlerdir.
Sık sık Macar devletine ve Doğu Roma İmparatorluğu’na saldırarak onların şehirlerini yağmalamışlardır. Bir kısmı ise İdil Bulgar Devleti'ne sığındı. Kuman Kıpçakları Balkanlar’da Bizanslılar'la anlaşarak Peçenekler'le savaştılar ve Peçenekler büyük kayıplar verdi. Sonra bugün Moldova ve Ulahya olan bölgede "Kumanya" adında bir devlet kurulmuştur.
13. yüzyılda "Milkov" adlı hükümdarları tarafından Hristiyanlık, resmî din olarak kabul edilmiştir.[kaynak belirtilmeli] Doğuda kalan Kumanlar ise İslam'ı kabul etmişlerdir. Balkanlar'da bulunan Kumanlar Trakya bölgesine yerleştiler ve Bizans'a asker oldular. Bir dönem Bizans ile anlaşmazlığa düştükleri için Konstantinopolis'e çift taraftan kuşatma başlattılar. Ancak Bizans'ın, Peçeneklerle anlaşması üzerine başarısız oldular ve Balkanlar'a dağıldılar.
Codex Cumanicus

Ana madde: Codex Cumanicus
Kuman adı geçen ve Türk dilinin Latin harfleri ile ve anadili Türkçe olmayan kişiler tarafından yazıldığı Codex Cumanicus adlı eser, Karadeniz'in kuzeyindeki Kumanlardan İtalyanlar ve Almanlar tarafından 14. yüzyılda derlenmiş iki bölümlük bir eserdir. 13. ve 14. yüzyılda Kumanların konuştukları Türkçeyi yansıtır, o dönemin ağız özelliklerini gösterir.
Resimler

Kuman ülkesi arması
Macaristan Krallığı içinde Türk boyları (13. yüzyıl)
"Baba" 11. yüzyıl, Lugansk
"Baba" 11. yüzyıl, Lugansk
"Baba" 11. yüzyıl, Lugansk
"Baba" 11. yüzyıl, Lugansk
"Baba" 11. yüzyıl, Lugansk
12. yüzyıla ait heykel, Hermitaj Müzesi
Kuman-Kıpçak heykelleri, Donetsk
Cuman Stone statue "baba"
Macaristan hükümdarı Kuman László IV (Ladislaus)
Kunkereszt (Kuman haçı) (Belez, Magyarcsanád periferisi, Macaristan)
Kuman taş heykeli "baba"lar
Kuman-Kıpçak beyi veya lideri için yapıldığı düşünülen ve yarım bırakılan taş balbal, eski bir Manav köyü olan Yalova, Geyikdere Köyündedir
Bilecik, Pazaryeri ilçesine bağlı eski bir Manav Köyünden zarar görmüş ya da yapımı yarıda bırakılmış Kuman-Kıpçak taş balbalı
Bilecik, Pazaryeri ilçesi eski bir Manav Köyünden zarar görmüş veya yarıda bırakılmış Kuman-Kıpçak taş balbalın çizimi
Kuman-Kıpçaklar tarafından yapıldığı düşünülen ve yarım bırakılan ya da zarar gören taş balbal, eski bir Manav Köyü olan Yalova, Geyikdere Köyündedir
Dış kaynaklar

Vasry, Istvan (2005) Cumans and Tatars, Cambridge:Cambridge University Press.
Bilgin, Mehmet (2007) Doğu Karadeniz Bölgesinin Etnik Tarihi Üzerine, Trabzon: Serender Yayınevi, Trabzon.
Öztürk, Orhan (2011 2.bas.), Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi, Ankara: Genesis Yayınları.
Sercan Ahincanov - Kıpçaklar & Türk Halklarının Katalizör Boyu, Selenge Yayınları, 2014, s.150
| g t Tarihteki ve Günümüzdeki Türk Halkları |
| --- | --- |
 Altaylar  Azeriler  Balkarlar  Başkurtlar  Çağataylar  Çiğiller  Çulım Tatarları  Çuvaşlar  Dolganlar  Ezgiller  Gagavuzlar  Hakaslar  Halaçlar  Hemedan Türkleri  Hazarlar  Horasan Türkleri  İli Türkleri  Karaçaylar  Karakalpaklar  Karapapaklar  Karaylar  Karluklar  Kaşkaylar  Kazaklar  Kırgızlar  Kıpçaklar  Kırımçaklar  Kırım Tatarları  Kimekler  Kumanlar  Kumuklar  Nogaylar  Oğuzlar  Ön Bulgarlar  Özbekler  Peçenekler  Sabirler  Salarlar  Sibirya Tatarları Baraba Tatarları  Kalmak Tatarları  Çat Tatarları  Şorlar  Tatarlar  Telengitler  Teleütler  Tofalar  Torklar  Türkler  Türkmenler  Tuvalar  Uygurlar  Yağmalar  Yakutlar  Yenisey Kırgızları  Yugurlar 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb12221857m (data) 
Radziwiłł Vakayinamesi'nde Kumanların tasviri
Kuman heykeli
Bugün Ukrayna, Harkiv’da
Gotik Latin harfleri ile yazılan Türkçe metinlerin derlemesi olan Codex  Cumanicus, Türk dili tarihi açısından da önemlidir.
Kumanlarla Rus knezliklerinin savaşları ve Kuman zaferine dair bir tasvir
(Viktor Vasnetsov, 1880)
Kuman Elizabeth’in Orta Çağ mührü
Bir Kuman Memlük askeri
Cibeyiş (ilçe)

| Cibeyiş ilçesi قضاء الجبايش |
| --- | --- |
İlçe
Cibeyiş ilçesiCibeyiş ilçesinin Irak'taki konumu
Koordinatlar: 31°0′K 47°0′D﻿ / ﻿31.000°K 47.000°D﻿ / 31.000; 47.000
Ülke:  Irak
İl: Zi Kar
Merkez: Cibeyiş
Yüzölçümü
 • Toplam: 2.032 km²
Nüfus (2018)
 • Toplam: 55.153
 • Yoğunluk: 27,14/km²
Zaman dilimi: UTC+03.00 (AST)
Cibeyiş ilçesi (Arapça: قضاء الجبايش, romanize: Kazaü'l-Cibeyiş), Irak'ın Zi Kar ilinde bulunan bir ilçedir. Yüzölçümü 2.032 km² olan ilçenin nüfusu 1 Temmuz 2018 tarihi itibarı ile 55.153'tür. İlçenin merkezi Cibeyiş'tur.
Narlıdere

Başlığın diğer anlamları için Narlıdere (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Narlıdere |
| --- | --- |
İlçe

 İzmir'deki yeri
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: İzmir
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Suat Dervişoğlu
 • Belediye başkanı: Erman Uzun (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 50 km²
Rakım: 30 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 66.203
 • Kır: -
 • Şehir: -
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 35320
İl alan kodu: 0232
İl plaka kodu: 35
Resmî site www.narlidere.gov.tr
Narlıdere Huzurevi
Narlıdere, Türkiye'nin İzmir ilinin bir ilçesidir. İlçenin doğusunda Balçova, güneyinde Karabağlar, batısında Güzelbahçe ilçeleri, kuzeyinde İzmir Körfezi bulunmaktadır. İlçenin yüz ölçümü 50 km²'dir.
Tarihçe

İlçenin bulunduğu bölgeyi Romalılar Akhilleion diye adlandırmaktadır. Batı Anadolu ve Akdeniz havzasının en eski halklarından olan Luvilerin dilinde "su geçidi, boğaz" anlamlarına gelmektedir. Aynı kelime Osmanlılarda ise Sancak Kale, günümüzde Yeni Kale olarak ifade edilmektedir. İlçe tarihi, İzmir'in tarihi ile atbaşı gitmiştir. Antik çağda (MÖ 2 bin yılları) Luvilerin bölgede egemen olduğu Hitit yazıtlarında belirtilmektedir. MÖ 8. yüzyıldan itibaren Helen kültürü bölgeye yerleşmeye başlamıştır. Bu yüzyıldan sonra bölge 5. yüzyıla kadar Lidya ve Pers egemenliğinde kaldı. 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender'le birlikte Helenistik çağ başlamıştır. 2. yüzyılda Romalıların, Roma İmparatorluğu'nun bölünmesiyle Bizanslıların egemenliği altında kalmıştır. 1071 yılında Selçuklu beylerinden Çaka Bey tarafından ele geçirilen bölge, daha sonra Selçuklu Hanedanı, Bizans, Ceneviz ve Rodos Şövalyeleri arasında el değiştirmiştir. Selçuklu Devletinin yıkılmasından sonra Aydınoğulları topraklarına katılan yöre daha sonra Osmanlı egemenliğine girmiştir. Osmanlı Devleti'nin Ankara Savaşı'nı kaybetmesiyle tekrar Aydınoğulları'nın eline geçen bölge II. Murat döneminde Osmanlı egemenliğine girmiştir. 1472 yılında bölgenin Venedik saldırısına uğramasıyla İzmir büyük ölçüde tahrip olmuştur. 1666 yılında şimdiki Balçova ilçesi içinde kalan Sancakburnu Kalesi, Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz donanması tarafından iki kez topa tutulur. Birinci saldırıda ölen subay ve erler Narlıdere Şehitliği'nde gömülüdür. 15 Mayıs 1919'da Yunan işgaline uğrayan yöre 9 Eylül 1922'de kurtarılmış ve 12 Eylül 1922'de Albay Çolak İbrahim ile Yüzbaşı Kemal'in birlikleri işgalcileri bölgeden tamamıyla temizlemiştir.
Coğrafya

İlçenin doğusunda Balçova, güneyinde Karabağlar, batısında Güzelbahçe ilçeleri, kuzeyinde İzmir Körfezi bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 50 km2'dir.
Nüfus

| Yıl | Toplam |
| --- | --- |
2000: 54.107
2007: 61.455
2008: 59.161
2009: 65.714
2010: 72.832
2011: 65.478
2012: 63.301
2013: 63.743
2014: 64.599
2015: 64.712
2016: 64.800
2017: 66.269
2018: 66.203
2019: 65.737
2020: 65.178
2021: 63.438
2022: 62.923
Kültür

Atatürk Kültür Merkezi, Narlıdere'deki en büyük kültür tesisi olup içinde düğün salonu da bulunmaktadır.
Spor

Narlıdere ilçesinin sınırları içinde ayrıca olimpik yüzme havuzu vardır. Bu yüzme havuzu yirmi üçüncüsü İzmir'de düzenlenen 2005 Universiade oyunlarında ihtiyaç duyulduğundan yapılmıştır.
Yönetim

| Belediye başkanları, partileri ve aldıkları oy oranları |
| --- | --- | --- | --- |
| Yıllar | Belediye Başkanı | Parti | Oy oranı (%) |
| 2024 | Erman Uzun | Cumhuriyet Halk Partisi | 58,60 |
| 2019 | Ali Engin | Cumhuriyet Halk Partisi | 79,44 |
| 2014 | Abdül Batur | Cumhuriyet Halk Partisi | 59,04 |
| 2009 | Abdül Batur | Cumhuriyet Halk Partisi | 70,57 |
| 2004 | Abdül Batur | Cumhuriyet Halk Partisi | 49,53 |
| 1999 | Abdül Batur | Doğru Yol Partisi | 35,10 |
| 1994 | Mustafa Karahan | Sosyaldemokrat Halkçı Parti | 35,30 |
| 1992* | Yıldırım Ulupınar | Doğru Yol Partisi | 40,36 |
1992 yılında Narlıdere'nin Konak'tan ayrılmasıyla Yıldırım Ulupınar ara seçimlerde belediye başkanı seçilmiştir.
Eğitim

İlçede biri özel toplam 10 ilköğretim kurumu, ikisi özel toplam 6 ortaöğretim kurumu bulunmakta olup, 6.829 öğrencinin eğitim gördüğü bu okullarda 372 öğretmen görev yapmaktadır. Ayrıca Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi bu ilçe sınırları içerisinde bulunmaktaydı ancak 30 Ekim 2020 depreminden sonra taşındı.
İlçedeki liseler; Narlıdere Cahide Ahmet Dalyanoğlu Anadolu Lisesi, Mehmet Seyfi Eraltay Anadolu Lisesi, Rasim Önel Anadolu Ticaret ve Ticaret Meslek Lisesi, Özel Takev Anadolu ve Fen Lisesi, Arkas Narlıdere Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, Özel Narlıdere Uğur Anadolu Lisesi.
İlçedeki ilköğretim kurumları; Oğuzhan İlk/Ortaokulu, Prof. Dr. Aziz Sancar Ortaokulu, Kılıçaslan İlk/Ortaokulu, İnönü İlkokulu, Mustafa Şık İlkokulu, Özel Takev İlk/Ortaokulu, İhsan Çelikten Ortaokulu, Didem Işıklı İlk/Ortaokulu, Hasan İçyer İlk/Ortaokulu, İlhan Onat İlkokulu.
Altyapı

İlçede 1.500 civarında konut jeotermal enerjiyle ısıtılmaktadır. Güney Deniz Saha Komutanlığı, Ege Ordu Komutanlığı, Narlıdere Kışlası ve lojmanları da Narlıdere'de bulunmaktadır.
Altyapı > Sağlık

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ilçede yer almaktadır. Diğer sağlık hizmetleri; üç sağlık ocağı, bir sağlıkevi ve Narlıdere 112 Acil Komuta merkezi tarafından sağlanmaktadır.
Altyapı > Ulaşım

İzmir-Çeşme Otoyolu ilçeden geçmektedir. İlçeye ulaşım ESHOT otobüsleri tarafından sağlanmaktadır. İzmir Metrosunun M1 hattının dört istasyonu ilçe sınırlarındadır (Narlıdere Kaymakamlık, 100. Yıl Cumhuriyet Şehitlik, Narlıdere İtfaiye ve Güzel Sanatlar). İlçede dört Bisim istasyonu bulunmaktadır.
Narlıdere'ye bağlı Limanreis Mahallesi'nin panoramik görüntüsü
Mihail Loris-Melikov

| Mihail Loris-Melikov |
| --- | --- |

Rus İmparatorluğu İçişleri Bakanı
Görev süresi 6 Ağustos 1880 - 4 Mayıs 1881
Hükümdar: II. Aleksandr III. Aleksandr
Yerine geldiği: Lev Makov
Yerine gelen: Nikolay Pavloviç İgnatyev
Kişisel bilgiler
Doğum: 21 Ekim 1824(1824-10-21) Tiflis, Gürcistan Guberniyası, Kafkasya Genel Valiliği, Rus İmparatorluğu
Ölüm: 24 Aralık 1888 (64 yaşında) Nice, Fransa
Defin yeri: Saint George Kilisesi, Tiflis, Tiflis, Gürcistan
Evlilik(ler): Princess Nina Ivanovna Argutinska-Dolgorukova
Askerî hizmeti
Bağlılığı:  Rusya
Rütbesi: General of the Cavalry & Adjutant general
Çatışma/savaşları:  Kafkas Savaşı  Kırım Savaşı  93 Harbi Zivin Muharebesi  Kars Muharebesi (1877)  Kızıltepe Muharebesi  Alacadağ Muharebesi 
Kont Mikhail Tarielovich Loris-Melikov (Gürcüce: მიხეილ ტარიელის ძე ლორის-მელიქიშვილი, Rusça: Михаил Тариелович Лорис-Меликов) (d. 21 Ekim 1825, Tiflis - ö. 21 Aralık 1888, Nice), bir Rus generalidir.
Lori Prensleri - Loris-Melikovlar, 14. yüzyılda ataları Lori kasabasına ve aynı adı taşıyan vilayete sahip olan eski bir soylu ailenin temsilcileridir. Gürcistan'ın en üst düzey aristokrat toplumuna mensuptular. Rus asaletinde Loris-Melikovların prens ailesi 1832 yılında onaylanmıştır.