Salvador Allende
Askeri darbe ve ölümü > CIA'nın Şili Operasyonu

1970'te Şili devlet Başkanı Seçilen Salvador Allende, sosyalist politikalarıyla Washington'un tepkisini çekti. CIA, Allende'yi devirmek için bir süren gizli bir operasyon başlattı. Milyonlarca dolar, muhalif medya kuruluşlarına ve siyasi partilere aktarıldı. Ekonomiyi sarsmak için grevleri organize eden sendikalara ödeme yapıldı. 11 Eylül 1973'te ordu, Allende'yi devirmeye yönelik bir darbe gerçekleştirdi. Aynı gün, Allende başkanlık sarayında ölü bulundu. Resmi açıklamalar onun intihar ettiğini söylese de, ölümüne dair şüpheler yıllarca tartışıldı.
Başkanlık Sarayı'na yapılan saldırılar sırasında teslim olması çağrısı yapıldı fakat o, askerlere teslim olmayı reddetti ve intihar etti. Kısa bir süre sonra darbeciler, Allende'nin intihar ettiğini duyurdu. Resmi duyuruda, General Augusto Pinochet'in askerleri Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı sarınca otomatik tüfek ile intihar ettiği ilan edildi. Ölümünden önce, Fidel Castro'nun kendisine hediye ettiği ve elinde tuttuğu AK-47 marka silah birkaç kez fotoğraflanmıştı. Allende, bu silahla ölü bulundu. 2004'teki Guzmán belgeseline göre, Allende bir tabanca ve bir tüfekle kendini vurmuştur. Ölümünden sonra Pinochet anayasayı geçersiz kılarak askeri bir diktatörlük kurdu.
2011'de Şili mahkemesi Allende'nin ölümüyle ilgili soruşturma başlattı. Devam eden cezai soruşturma, Mayıs 2011'de Allende'nin cesedinin mezardan çıkarılması ve uluslararası uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından otopsi yapılması yönünde bir mahkeme kararına yol açtı. Otopsinin sonuçları resmi olarak Temmuz 2011 ortasında açıklandı. Uzmanlardan oluşan ekip, eski cumhurbaşkanının kendisini AK-47 saldırı tüfeğiyle vurduğu sonucuna vardı.
Aralık 2011'de soruşturmadan sorumlu yargıç, uzmanların bulgularını doğruladı ve Allende'nin ölümünün intihar olduğuna karar verdi. Allende'nin ölümünün 39. yıldönümü olan 11 Eylül 2012'de, Şili temyiz mahkemesi oybirliğiyle ilk derece mahkemesinin kararını onadı ve davayı resmen kapattı. The Guardian, ceset üzerinde yapılan bilimsel otopsinin "Salvador Allende'nin, sosyalist hükümetini deviren 1973 darbesi sırasında intihar ettiğini" doğruladığını bildirdi. Şöyle devam etti:
İngiliz balistik uzmanı David Prayer, Allende'nin bacaklarının arasında ve çenesinin altında tutulan ve otomatik olarak ateş etmeye ayarlanmış bir saldırı tüfeğinden iki el ateş edilmesi sonucu öldüğünü söyledi. Kurşunlar başının üstünden patladı ve onu anında öldürdü. Adli tıp ekibinin vardığı sonuç oybirliğiyle alındı. İspanyol uzman Francisco Etxeberria, Allende'nin intihar ettiğine dair "kesinlikle hiçbir şüphemiz yok" dedi.
Allende'nin kızı ve Şili Senatosu üyesi Isabel Allende Bussi, BBC'ye şunları söyledi: "Raporun sonuçları zaten inandığımız şeylerle tutarlı. Aşırı koşullarla karşı karşıya kaldığında aşağılanmak yerine kendi canına kıyma kararını verdi." 2011 Şili adli soruşturmasının ortaya çıkardığı kesin ve oybirliğiyle elde edilen sonuçlar, Allende'nin Şili Silahlı Kuvvetleri tarafından öldürülmüş olabileceğine dair onlarca yıldır devam eden rahatsız edici şüpheleri gidermiş gibi görünüyor. İntihar teorisinin kamuoyu tarafından kabulü geçtiğimiz on yılın büyük bölümünde zaten artıyordu. İfade özgürlüğü üzerindeki kısıtlamaların giderek aşındığı cunta sonrası Şili'de, bağımsız ve görünüşte güvenilir tanıklar hikâyelerini haber medyasına ve insan hakları araştırmacılarına anlatmaya başladı. Bu tanıkların aktardığı gerçeklerin kümülatif ağırlığı, Allende'nin ölümüyle ilgili daha önce doğrulanmamış birçok ayrıntı için yeterli desteği sağladı.