Justinianus Veba Salgını
Kökeni ve yayılımı > Tarihi bakış açısı

Justinianus veba genellikle Yersinia pestis'in tarihsel olarak kaydedilmiş ilk salgını olarak kabul edilir. Bu sonuç, hastalığın klinik belirtilerinin tarihsel tanımlarına ve Yersinia pestis'in DNA'sının o döneme tarihlenen eski mezar bölgelerindeki insan kalıntılarından tespit edilmesine dayanmaktadır.
Dönemin kaynaklarına göre Konstantinopolis'teki salgının Mısır'dan gelen tahıl gemilerinde hasta sıçanlar tarafından şehre taşındığı düşünülüyordu. Vatandaşlarını beslemek için merkez ve taşra topluluklar çoğunlukla Mısır'dan büyük miktarda tahıl ithal ediyorlardı. Mısır'daki sıçan (ve pire) nüfusu, hükûmetin sürdürdüğü büyük tahıl ambarlarından beslenerek gelişti.
Bizans tarihçisi Prokopius ilk olarak 541'de Mısır'da Süveyş yakınındaki Pelusium limanında salgını bildirir. Vebanın yıkımına ilişkin ilk ağızdan diğer iki rapor, Süryani kilise tarihçisi Efesli İoannes ve o dönemde Antakya'da bir çocuk olan ve daha sonra bir kilise tarihçisi olan Evagrius Skolastikos idi. Evagrius, hastalıkla ilişkili kendisinde bubolar görülmüş, ancak hayatta kalmıştır. Hastalığın yaşamı boyunca dört kez geri dönüşü sırasında, karısını, bir kızını ve kızının çocuğunu, diğer çocuklarını, kırsaldaki mülkünde hizmetçilerinin ve insanları kaybetti.
Prokopius, Thukididis'a benzer şekilde kurguladığı bir pasajda, veba'nın zirve yaptığında günde 10.000 kişiyi Konstantinopolis'te öldürdüğünü kaydeder, ancak sayının doğruluğu soru işaretidir ve gerçek sayı muhtemelen asla bilinmeyecektir. Ölüleri gömmek için yer olmadığı için cesetlerin açıkta istiflendiğini belirtir. Cenaze törenleri genellikle gözetimsiz bırakılırdı ve tüm şehir ölü gibi kokuyordu. Prokopius, Gizli Tarih'inde kırsal kesimdeki yıkımı kaydeder ve baskı altındaki Justinianus'un acımasız tepkisini bildirir:
Salgın, bilinen tüm dünyayı ve özellikle Roma İmparatorluğu'nu süpürürken, tarım topluluğunun çoğunu silip ve gerekliliğin peşinde bir ıssızlık izi bıraktığında, Justinianus perişan özgür mal sahiplerine merhamet göstermedi. O zaman bile, sadece her bir bireyi değerlendirdiği miktar ile değil, aynı zamanda ölen komşularının yükümlü olduğu yıllık vergi talep etmekten de kaçınmadı.
Kırsal kesimdeki veba nedeniyle, çiftçiler mahsullerle ilgilenemedi ve Konstantinopolis'te tahıl fiyatı yükseldi. Justinianus, Kartaca bölgesindeki Vandallar ve İtalya'daki Ostrogot Krallığı ileyaptığı savaşlar için büyük miktarda para harcamıştı. Ayasofya gibi büyük kiliselerin inşasına önemli fonlar ayırmıştı. İmparatorluk projeleri finanse etmeye çalışırken, veba salgını çok sayıda ölüm ve tarım ve ticaretin bozulmasına neden olduğu için vergi gelirleri azalmıştı. Justinianus hızlı bir şekilde yeni yasayı yürürlüğe koyarak mağdurların vasiyetsiz ölmesi sonucu ortaya çıkan çok sayıda miras davasıyla daha etkin bir şekilde mücadele etmeyi sağladı.
Veba'nın Avrupa ve Hristiyan tarihi üzerindeki uzun vadeli etkileri çok büyüktü. Hastalık Akdeniz çevresindeki liman şehirlerine yayıldıkça, mücadele eden Gotlar yeniden canlandırıldı ve Konstantinopolis ile çatışmaları yeni bir aşamaya girdi. Veba, Justinianus ordularının neredeyse tüm İtalya'yı ve Batı Akdeniz kıyılarını tekrar ele geçirdiği Bizans İmparatorluğu'nu kritik bir noktada zayıflattı; gelişen fetih, Batı Roma İmparatorluğu'nun çekirdeğini Doğu Roma İmparatorluğu ile yeniden birleştirecekti. Fetih 554'te meydana gelmesine rağmen, yeniden birleşme uzun sürmedi. 568'de Lombardlar, Kuzey İtalya'yı işgal ettiler, geride kalan küçük bir Bizans ordusunu mağlup ettiler ve Lombardlar Krallığı'nı kurdular. Galya, ciddi şekilde acı çekti, bu yüzden İngiltere'nin de bu durumda kaçması pek mümkün değildi.