stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
15 Temmuz Darbe Girişimi
İhraçlar, gözaltı ve tutuklamalar > İşkence ve tecavüz iddiaları

İnsan Hakları Derneği ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı tarafından 19 Temmuz 2016'da yapılan ortak açıklamada, gözaltına alınan asker ve sivil kişilerin yayınlanan fotoğraf ve görüntülerinde yüzlerinde ve vücutlarının değişik bölgelerinde fiziksel şiddetin kanıtı niteliğinde yara izleri ve berelenmeler bulunduğu, ters kelepçeli, çıplak vaziyette tutulan, yüzü koyun yere yatırılmış ya da bir samanlıkta oturtulmuş onlarca kişinin fotoğraflarının yayınlandığı, bu görüntü ve haberlerin gözaltına alınan kişilerin işkence ve kötü muamele gördükleri kaygısına yol açtığı kaydedildi.
Uluslararası Af Örgütü, 24 Temmuz 2016 tarihli açıklamasında, darbe sonrası gözaltına alınan veya tutuklanan kişilere karşı hakaret edildiğini; dayak, işkence ve tecavüz uygulandığını; yiyecek, su ve tedaviden mahrum bırakıldıklarını iddia etti. Örgüt, bu iddiasını tutuklananların avukatlarına, görevli doktorlara ve bir karakol görevlisine dayandırdı. İddiaları reddeden Erdoğan, “Bizde işkenceye tolerans sıfırdır. Arbede neticesinde olan olaylar, kendisini savunma amaçlı olaylar olabilir ... Uluslararası Af Örgütü Londra'da oturup tespit yapıyor. Zerre kadar haysiyet varsa gelirsiniz buraları dolaşırsınız, gazilerimizi, Özel Harekât binasını, TBMM'yi ziyaret edersiniz. Kim kime ne yapmışsınız o zaman görürsünüz.” dedi. Adalet Bakanı Bekir Bozdağ ise örgütün elinde hiçbir doğru bilgi olmadığı hâlde tutuklu FETÖ mensuplarına inanıp Türkiye'yi suçladığını söyledi. Hükûmetin bu tepkisine karşılık veren Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Salil Shetty, işkence iddialarını avukatlar, doktorlar, aile üyeleri ve gözaltı merkezindeki bir tanık ile yapılan ayrıntılı görüşmelere dayandığını söyledi ve bağımsız gözlemcilere, tutukluların bulunduğu bütün mekanlara erişim izni verilmesi için çağrıda bulundu.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), darbe girişimi sonrası gözaltında işkence iddialarını kapsamlı bir raporda ele aldı. 25 Ekim 2016 tarihli  “Açık Çek: Türkiye’de Darbe Sonrası İşkenceye Karşı Koruma Tedbirlerinin Askıya Alınması” başlıklı raporda, zorlayıcı pozisyonlarda tutma, uykusuz bırakma, ağır darp, cinsel taciz ve cinsel saldırı tehdidi, aşağılama, hakaret ve aile üyelerine yönelik tehditler ve insan onurunu zedeleyen muamelelerin belgelendiği vakalar aktarıldı. Gözaltına alınanların tıbbi raporlara erişimlerinin engellendiği ve bu raporların güvenilirliğinin polis gözetiminde hazırlanması nedeniyle zayıfladığı belirtildi. 667 sayılı KHK'nın 9. maddesi ile işkence ve kötü muamelenin cezasız kaldığı bir iklim oluşturulduğu, kararnamelerin işkence ve kötü muameleyi önleyen yasal düzenlemeleri fiilen ortadan kaldırdığı, gözaltı süresini 30 güne çıkaran, gözaltındaki kişinin 5 güne kadar avukatla görüşmesini, avukatıyla özel görüşme ve avukat seçme hakkını kısıtlayan KHK hükümlerinin işkence ve kötü muameleye zemin hazırladığı vurgulandı ve bu konularda Türkiye'ye tavsiyelerde bulunuldu.
Tepkiler > Uluslararası

Ana madde: 2016 Türkiye askerî darbe girişimine uluslararası tepkiler
Etkiler

20 Temmuz 2016 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, Millî Güvenlik Kurulunun görüşünü alarak Türkiye genelinde üç ay süreyle olağanüstü hâl ilan etti. Olağanüstü hâl, ilki 19 Ekim 2016'dan itibaren üç ay olmak üzere yedi kez tekrarlanan bu uzatmalar ile toplam iki yıl devam etti.
Etkiler > Ekonomi

Darbe girişiminin ardından Türk lirası, Amerikan doları karşısında değer kaybetti. Olayların öncesinde 2,88 civarında seyreden kur darbe bildirisinin yayınlanması ve Binali Yıldırım'ın ilk açıklaması sonrası 3,05 seviyesine kadar çıkarak son iki ayın en büyük değer kaybını yaşadı. Ayrıca avro karşısında da %5'lik değer kaybı yaşandı. Girişimin bastırıldığına dair açıklamaların gelmesinden sonra değer kazanmaya başlayan Türk lirası, 18 Temmuz Pazartesi günü ABD doları karşısında 2,95 seviyesinden işlem görmeye başladı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının faiz indirimi baskısı, soruşturmalar sırasında açığa alınmalar ve tasfiyelerin artmasıyla birlikte 20 Temmuz Çarşamba günü kur yeniden yükselişe geçerek ABD doları 3,06; avro 3,34; İngiliz sterlini 3,97 seviyesine kadar çıktı. Türk lirası, aynı gün akşam saatlerinde Standard & Poor's'un Türkiye'nin kredi notunu indirmesinin ardındansa ABD doları karşısında 3,09 seviyesini gördü.
Darbe girişimi öncesinde kapanan Borsa İstanbul, girişim sonrası haftanın ilk gününü %7,08 düşüşle 76.957 puandan kapayarak son on bir ayın en sert düşüşünü yaşadı. En çok zarar gören sektör ise %18,46'lık kayıp ile madencilik oldu. Gösterge piyasa faizinde de yükseliş yaşanan borsadaki bu veriler ekonomi uzmanı Seyfettin Gürsel'e göre darbe tehlikesinin ürküttüğü kısa vadeli yabancı sermayenin çıkışı nedeniyle yaşandı. ABD piyasasını da etkileyen olaylar vadeli borsalarda düşüş yaşanmasına neden oldu.
Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's Türkiye'nin kredi notunu çöp seviyesine indirmek için izlemeye aldığını açıklarken Standard & Poor's da Türkiye'nin notunu BB+'dan BB'ye düşürdü.
Etkiler > Basın

Darbe girişimi sonrası mizah dergisi Leman'ın darbeye özel hazırladığı sayının dağıtımı polis tarafından durduruldu. Darbenin planlayıcısı olarak öne sürülen Fethullah Gülen'in kitap, CD ve DVD dahil tüm eserleri yasaklanarak piyasadakilerin toplatılmasına karar verildi. Yine Fethullahçılık ile ilgili olduğu gerekçesiyle birçok medya organı kapatıldı. Türkiye Gazeteciler Sendikası'na göre 15 Temmuz'dan bu yana kapatılan medya organlarında çalışan 3.000 gazeteci işsiz kaldı.
Cihan Haber Ajansı, Muhabir Haber Ajansı ve SEM Haber Ajansı olmak üzere 3 haber ajansı kapatıldı.
Barış TV, Bugün TV, Can Erzincan TV, Dünya TV, Hira TV, Irmak TV, Kanal 124, Kanaltürk, MC TV, Mehtap TV, Merkür TV, Samanyolu Haber, Samanyolu Avrupa, Samanyolu TV, SRT Televizyonu, Tuna Shopping TV ve Yumurcak TV olmak üzere on yedi televizyon kanalı kapatıldı. Ayrıca Fethullah Gülen ile yaptıkları röportajı yayımlamak isteyen Azerbaycan kanalı ANS TV'nin Azerbaycan tarafından tüm yayın lisansları iptal edildi.
Aksaray Mavi Radyo, Aktüel Radyo, Berfin FM, Burç FM, Dünya Radyo, Esra Radyo, Haber Radyo Ege, Herkül FM, Jest FM, Kanaltürk Radyo, Radyo 59, Radyo Aile Rehberi, Radyo Bamteli, Radyo Cihan, Radyo Fıkıh, Radyo Küre, Radyo Mehtap, Radyo Nur, Radyo Şemşik, Samanyolu Haber Radyo, Umut FM, Yağmur FM olmak üzere yirmi iki radyo istasyonu kapatıldı.
Adana Haber, Adana Medya, Ajans 11, Akdeniz Türk, Antalya, Banaz Postası, Batman, Batman Postası, Batman Doğuş, Bingöl Olay, Bizim Kocaeli, Bugün, Demokrat Gebze, Ege'de Son Söz, Ekonomi, Gediz, Haber Kütahya, Hakikat, Hisar, İscehisar Durum, İrade, İskenderun Olay, Kocaeli Manşet, Kurtuluş, Lider, Merkür Haber, Meydan, Milas Feza, Millet, Nazar, Özgür Düşünce, Son Nokta, Şuhut'un Sesi, Taraf, Today's Zaman, Türkeli, Turgutlu Havadis, Türkiye'de Yeni Yıldız, Urfa Haber Ajansı, Yarına Bakış, Yerel Bakış, Yeni Emek, Yeni Hayat, Zafer, Zaman olmak üzere kırk bir gazete kapatıldı.
Akademik Araştırmalar, Aksiyon, Asya Pasifik, Bisiklet Çocuk, Diyalog Avrasya, Ekolife, Ekoloji, Fountain, Gonca, Gül Yaprağı, Nokta, Sızıntı, Yağmur, Yeni Ümit, Zirve olmak üzere on beş dergi kapatıldı.
Altınburç Yayınları, Burak Basın Yayın Dağıtım, Define Yayınları, Dolunay Eğitim Yayın Dağıtım, Giresun Basın Yayın Dağıtım, Gonca Yayınları, Gülyurdu Yayınları, Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı Yayınları, Işık Akademi, Işık Özel Eğitim Yayınları, İklim Basın Yayın Pazarlama, Kaydırak Yayınları, Kaynak Yayınları, Kervan Basın Yayıncılık, Kuşak Yayınları, Muştu Yayınları, Nil Yayınları, Rehber Yayınları, Sürat Basım Yayın Reklamcılık Eğitim Araçları, Sütun Yayınları, Şahdamar Yayınları, Ufuk Basın Yayın Haber Ajans Pazarlama, Ufuk Yayınları, Weşanxaneya Nîl, Yay Basın Dağıtım, Yeni Akademi Yayınları, Yitik Hazine Yayınları, Zambak Basın Yayın Eğitim Turizm olmak üzere yirmi sekiz yayınevinin faaliyetleri sonlandırıldı.
Etkiler > Sosyal yaşam

Gece başlayan askerî hareketliliğin darbe hareketi olduğunun kesinleştiği andan itibaren halk, sokağa çıkma yasağı ilan edileceği endişesiyle nakit para çekmek amacıyla ATM'lere, gıda depolamak için ise market ve fırınlara akın etti. Ankara, Balıkesir, İstanbul, Kocaeli, Konya, Malatya, Samsun, Şanlıurfa Uşak, Denizli gibi şehirlerde de toplu taşıma araçlarının ücretsiz çalışacağı açıklandı.
Hayatın farklı alanlarını etkileyen darbe girişimi sonrasında tüm kamu görevlilerin yıllık izinleri iptal edildi. Yaz dönemi eğitimleri süren bazı üniversitelerde ise eğitime ara verildi ve yapılması planlanan bazı etkinlikler iptal edildi.
14. Gediz Tarhana Festivali'nin açılış konseri, 23. Uluslararası İstanbul Caz Festivali'nin 22 Temmuz gününe kadar olan konserleri, 655. Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri Haftası kapsamındaki konser ve şenlikler, Grand Pera açılış gösterisi darbe girişimi sebebiyle etkinliklerden çıkarıldı. 15. One Love Festival, Masstival 2016, Yeni Türkü ile Yıldız Tilbe konserleri ve Sarmaşık filminin açık hava gösterimi ise tamamen iptal edilen etkinlikler oldu. Ortak Candan Erçetin ile Kardeş Türküler konseri ise 24 Ağustos tarihine ertelendi.
15 Temmuz günü "Demokrasi ve Millî Birlik Günü" olarak ilan edildi.
Etkiler > Spor

Samuel Eto'o'ya ait vakfın; Recep Tayyip Erdoğan, Diego Maradona, Lionel Messi gibi katılımcılarla birlikte Antalya Stadyumu'nda Afrikalı çocuklar yararına düzenleyeceği gösteri maçı iptal edildi. Fenerbahçe'nin UEFA Şampiyonlar Ligi 3. ön eleme turu ilk maçında İstanbul'da karşılaşacağı Monaco, ülkedeki siyasi şartlar sebebiyle maçın başka bir ülkede oynanmasını talep etti. Beşiktaş'ta oynayan futbolcu Mario Gómez de yine aynı nedenle ülkeden ayrılacağını duyurdu.
Etkiler > Turizm

Türkiye'de tatil yapan yerli ve yabancı turistler darbe girişiminin başlangıcından itibaren tatil yaptıkları bölgeleri terk etmeye başladı. Türkiye'ye tatil paketleri sunan uluslararası tatil acenteleri ise mevcut rezervasyonlara ücretsiz iptal seçeneği sunmaya başladı.
İlk etapta 925 seferini iptal eden Türk Hava Yolları, 16 Temmuz 14.00 itibarıyla -ABD seferleri hariç- normal düzenine geri döndü. Türk Hava Yollarının yanı sıra Rusya, Almanya, İngiltere, ABD, İskandinav ülkeleri, İsviçre ve İran Türkiye'ye olan uçak seferlerini iptal etti. Bunun yanı sıra bazı ülkeler, "Türkiye'ye gitmeyin." uyarısı yaparken bazı ülkeler de Türkiye'deki hareketliliğe dair bilgilendirmede bulunarak buraya seyahat edenlerin temkinli olması konusunda vatandaşlarını uyardı.
Etkiler > İsim değişiklikleri

Darbe girişiminin ardından bazı yerlerin isimleri değiştirildi:
Boğaziçi Köprüsü → 15 Temmuz Şehitler Köprüsü
Kızılay Meydanı → 15 Temmuz Kızılay Demokrasi Meydanı
Ahmet Taner Kışlalı Meydanı → 15 Temmuz Milli İrade Meydanı (Birkaç gün sonra adı tekrar eskisine çevrildi.)
Büyük İstanbul Otogarı → İstanbul 15 Temmuz Demokrasi Otogarı
TRT, Yeni Haber Stüdyosu → 15 Temmuz Millet Stüdyosu
Kazan → Kahramankazan
Niğde Üniversitesi → Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
2018 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, FETÖ ile ilişkilendirilebilecek kelimeler içeren toplam doksan caddenin adının değiştirilmesine karar verdi.
Etkiler > Müze

Nisan 2017'de Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın, Ankara'nın Kahramankazan ilçesinde "15 Temmuz Şehitler ve Demokrasi Müzesi" adlı darbe girişimine adanmış bir müze kurmayı planladığı açıklandı. Kültür Bakanlığı fonları tarafından karşılanan yapının 2018 yılı sonunda açıldı.
İddialar > Kasım Süleymani ve İran

Kudüs TV Genel Yayın Yönetmeni Nurettin Şirin, 7 Ocak 2020 tarihinde yayımlanan "TV5’te Buluşma Noktası" programında "15 Temmuz darbe girişimin akamete uğratılması için kim ne yaptıysa ondan daha fazlasını yapan kişinin adı Kasım Süleymani'dir." diyerek "Kasım Süleymani'nin 15 Temmuz sürecinde Türkiye'ye destek veren isimlerden biri olduğunu ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın bunu bildiğini” iddia etti. Bununla beraber CNN Türk'te Hande Fırat'ın sunduğu Gece Görüşü programına katılan Hürriyet gazetesi yazarı Abdulkadir Selvi, 15 Temmuz darbe girişiminden üç gün önce İran'ın olaydan haberi olduğunu iddia etti. İran ordusunun alarma geçirdiğini söyleyen Selvi, “Belli ki bu alarm duruma geçiş sebebi, Türkiye’de yaşanacak darbe girişimiyle ilgili bir istihbarattır. Bundan olumsuz olarak etkilenmemek için kendilerini korumak istemeleri yönünde bir tedbir aldıkları anlaşılıyor.” dedi.
Popüler kültürde

2021 yapımı 15/07 Şafak Vakti filminde konu alınmıştır.
2017 yapımı Kurtlar Vadisi serisinin 4. filmi olan Kurtlar Vadisi Vatan filminde konu alınmıştır.
2021 yapımı Mahrem belgesel dizisinde FETÖ'nün yapılanması ve darbeye giden süreç anlatılmıştır.
2016 yapımı Ben Ömer filminde darbe esnasında ölen asker Ömer Halisdemir konu alınmıştır.
Dipnotlar

↑  Ölenlerin %21'i uçak bombasıyla, %9'u tankların ezmesiyle, %6,3'ü helikopter atışı sonucu hayatını kaybetmiştir 14 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
↑  Darbeciler tarafından yaralananların %40'ı kurşunla, %20'si şarapnellerle, yüzde 8'i darbecilerin araçlarının ezmesi ile, yüzde 7'si helikopter ateşi ile yaralanmıştır. 14 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
1 2  Kaynaklar:,,,,,,,,
Kalkışma sonrası Erdoğan tarafından Türkiye'deki operatörler aracılığıyla gönderilen kısa mesaj
Saat 22.30 civarı Avrupa yakası tarafına doğru trafiğe kapatılan Boğaziçi Köprüsü'nden görünüm
TRT ekranlarında Tijen Karaş tarafından okunan darbe bildirisi. (tam metin)
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde oluşan hasar
Eski Türk Hava Kuvvetleri Komutanı ve YAŞ üyesi Orgeneral Akın Öztürk'ün darbe girişiminin lideri olduğu iddia edildi.
Ankara'daki Kızılay Meydanı'nda toplanan halk
Dönemin ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden, 24 Ağustos 2016'da Ankara'ya yaptığı ziyarette TBMM'deki hasarı inceliyor.
Darbe Girişimi'nde hayatını kaybedenler anısına basılan hatıra 1 lira
Darbe girişimi sırasında ölenler anısına birçok şehirde olduğu gibi Samsun'da da bir kamusal alana 15 Temmuz Şehitleri adı verildi.
Demokrasi ve Millî Birlik Günü'nün logosu
15 Temmuz Şehitler Anıtı
Hande Fırat'ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın FaceTime ile bağlanarak CNN Türk'te halka seslendiği telefonu
Fethullah Gülen
Orcohi (Kuzey)

| --- | --- |

Temel bilgiler
Koordinatlar: 40°32′05″K 41°48′11″D﻿ / ﻿40.53472°K 41.80306°D﻿ / 40.53472; 41.80306
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Dolgu duvar
Orcohi Kilisesi (Gürcüce: ორჯოხის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı ve eski adı Orcohi olan Orucuk köyünde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kilisedir. Günümüze kalıntıları ulaşan köydeki iki Gürcü kilisesinden biridir.
Tarihçe

Orcohi köyünün yer aldığı tarihsel Tao bölgesi tarihsel Gürcistan'ın sınırları içinde bulunuyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin 1574 tarihli mufassal defterine göre Orcohi köyünün nüfusu 142 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 5 hane Müslüman olmuş, 137 hane Hristiyan olarak kalmıştı. Orcohi köyünün hayli büyük bir yerleşim olduğu görülmektedir. Köydeki iki kilisenin de Osmanlı döneminden önce inşa edildiği anlaşılmaktadır. 2016 yılına gelindiğinde köyün kuzeyinde yer alan Orcohi Kilisesi büyük ölçüde yıkılmış, geriye sadece bazı kısımları kalmıştı.
Mimari

Orcohi Kilisesi kalıntıları, köyün 200 metre kuzeyinde yer alır. Kilise, dolgu duvar tekniğinde ve harç kullanılarak kabaca yontulmuş taşlarla inşa edilmiştir. İki katlı olan yapının kuzeydoğu bölümü günümüze ulaşmıştır. Kilisenin diğer kısımları su kanalı inşası sırasında tahrip edilmiştir. Bir kayanın üzerinde yer alan tek nefli yapının doğu duvarı kayaya yaslanmıştır. Bu duvardaki apsisin yuvarlak bir formda inşa edilmediği görülmektedir. Sunağın yüksekçe bir platformda yer aldığı fark edilmektedir. Kuzey duvarında küçük bir pencere ve dikdörtgen biçimli iki niş yer alır.
Mitendieri Mağaraları

| --- | --- |
Yedi Mağaralar, Yedi Odalar
Konumu: Yeşilkaya, Şenkaya
Koordinatlar: 40°33′51″K 42°19′29″D﻿ / ﻿40.56417°K 42.32472°D﻿ / 40.56417; 42.32472
Yükseklik değişkeni: 2 metre
Özellikleri: Kilise, depo
Mitendieri Mağaraları (Gürcüce: მიტენდიერის მღვიმეები), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Şenkaya ilçesine bağlı Yeşilkaya köyünde bir kayaya oyulmuş yedi adet mağara bulunmaktadır. Bu mağaralar köyün eski adından dolayı "Mitendieri Mağaraları" olarak adlandırılmaktadır.
Tarihçe

Mitendieri köyü, hayli eski bir yerleşim olup 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterine göre burası bir Hristiyan köyüydü ve nüfusu 21 Hristiyan haneden oluşuyordu. Yedi mağaradan birinin kilise olarak kullanılmış olması, Mitendieri Mağaraları'nın Gürcüler döneminden kaldığını düşündürmektedir. Mağaralar köylüler tarafından "Yedi Mağaralar" olarak adlandırılmaktadır.
Kalıntılar

Mitendieri Mağaraları, Yeşilkaya köyünün mezrasının kuzeyinde, Timurkışla-Şenkaya yolunun yakınlarında yer alır. Birbiriyle bağlantılı bu mağaraların biri kilise, diğerleri depo olarak kullanılmış olmalıdır. Nitekim batı tarafta bulunan mağara kilisede kabaca oyulmuş bir haç bulunmaktadır. Öte yandan köylüler mağaranın birinde bir haç bulunduğunu ve bu haçı parçaladıklarını ifade etmiştir. İçini aydınlatmak amacıyla mağaralara küçük pencereler açılmıştır. Köylüler tarafından “Yedi Odalar” olarak adlandırılan mağaraların yüksekliği 2 metre civarındadır.
Surp Hagop Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Altımermer, Fatih, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°00′29″K 28°56′05″D﻿ / ﻿41.00806°K 28.93472°D﻿ / 41.00806; 28.93472
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Mimari
Tamamlanma: 1892
Surp Hagop Ermeni Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Յակոբ Գլխադիր Եկեղեցի), Türkiye'de İstanbul iline bağlı Fatih ilçesi Altımermer semtinde bulunan Ermeni kilisesi. Ne zaman inşa edildiği bilinmeyen kilise 1839'da onarıma tabii tutulmuş, daha sonra İstanbul Ermeni Patriği Hagopos III. Seropyan döneminde restore edilip 1858'de yeniden ibadete açılmıştır. Ahşap olan kilise eskidiğinden 1891'de yeni inşaat izni alınmış ve Kayserili sarraf Parseğ İstanbulluyan'ın desteğiyle yeniden inşa edilmiş ve 1892'de Patrik I. Horen Aşıkyan zamanında açılmıştır. 2012 yılında tekrar restore edilen kilise Aram Ateşyan tarafından ibadete açılmıştır.
Surp Asdvadzadzin Patriklik Kilisesi

| --- | --- |


Temel bilgiler
Konum: Kumkapı, Fatih, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°00′17″K 28°57′39″D﻿ / ﻿41.00472°K 28.96083°D﻿ / 41.00472; 28.96083
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Surp Asdvadzadzin Patriklik Kilisesi veya Türkçe Azize Meryem Ana Patriklik Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Աստուածածին Աթոռանիստ Մայր Տաճար), İstanbul'un Kumkapı semtinde Şarapnel Sokağı'nda bulunan tarihi Ermeni Gregoryen kilisesidir.
İstanbul Ermeni Patrikhanesi'nin kilisesidir. Patrikhanenin tam karşısındadır. Yapılış tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Tarih boyunca çeşitli yangınlar geçiren kilise en son 1902 ve 1985 yıllarında onarımdan geçmiştir. Yanında Bezciyan Ermeni İlköğretim Okulu olan bir de okul bulunmaktadır. 1915 Ermeni Soykırımı'ndan sonra kilisenin cemaati küçülmüştür ve Hristiyan ziyaretçilerinin sayısı azalmıştır.
Pancureti Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: İnceçay, Şenkaya
Koordinatlar: 40°46′37″K 42°18′14″D﻿ / ﻿40.77694°K 42.30389°D﻿ / 40.77694; 42.30389
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Harabe
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: ? Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Yontu taş
Pancureti Kilisesi (Gürcüce: ფანჯურეთის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı ve eski adı Pancureti olan İnceçay kırsal mahallesinde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir.
Tarihçe

Pancureti köyü Gürcü yönetimi altındayken, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından ele geçirildi. Bu yerleşimin Hirsitiyan nüfusa sahip olduğu Osmanlı mufassal defterlerinden de anlaşılmaktadır. Köyde 1574 yılında 67 Hristiyan hane, 1595 yılında ise 26 Hristiyan hane bulunuyordu. Pancureti Kilisesi de bu dönemden kalmış olmalıdır. Pancureti'nin nüfusunun Osmanlı döneminde Müslüm olmasıyla kilise işlevini yitirmiş ve zaman içinde harabeye dönmüştür.
Mimari

Pancureti Kilisesi, İnceçay köyünün 500 metre güneyinde bir kayanın üzerinde dolgu duvar tekniğinde kabaca yontulmuş taşlarla inşa edilmiştir. Dikdörtgen planlı ve tek nefli bir yapıdır. Çatı örtüsü tamamen çökmüştür. Bununla birlikte batı duvarın üçgen şeklinde sonlanması yapının dışarıdan çift pahlı çatı ile kapatıldığını göstermektedir. Kilisenin ayakta kalan duvarlarının yüksekliği 2-3 metre civarındadır. Giriş kapısı batıda yer alır. Etrafı yıkılmış olan kapının yarım daire kemerli olduğu anlaşılmaktadır. Kapının üzerinde, yarım daire kemerli küçük bir pencere yer alır. Kilisenin apsisi yarım daire plan üzerinde inşa edilmiştir.
Parnaki Kale Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: İriağaç, Oltu
Koordinatlar: 40°41′03″K 42°09′20″D﻿ / ﻿40.68417°K 42.15556°D﻿ / 40.68417; 42.15556
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: ?
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 9. yüzyıl
Özellikler
Malzemeler: Kesme taş
Parnaki Kilisesi (Gürcüce: ფარნაკის ეკლესია) veya Parnaki Kale Kilisesi, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı ve eski adı Parnaki olan İriağaç köyünde Orta Çağ'dan kalma bir kilisedir.
Tarihçe

Parnaki Kalesi'nin bulunduğu Parnaki köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu köyü ve kaleyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Nitekim kalede yer alan kilisenin 9. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Gürcü tarih ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, Oltu bölgesinde 1907 yılında yaptığı araştırma gezisinde Parnaki Kale Kilisesi'nin büyük ölçüde sağlam olduğunu yazmıştır.
Mimari

Parnaki Kale Kilisesi, Parnaki Kalesi'nin alt bölümünde, batı tarafında yer alır. Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılında verdiği bilgiye göre kilise oldukça iyi korunmuştu. Kubbeli bir yapı olan kilise, kesme taşla inşa edilmişti. Kilisenin kubbesi, doğu tarafta apsisin kemeri üzerinde yükseliyordu ve dört cephesi bulunuyordu. Her cephede birer penceresi vardı. Ancak o tarihte kilisenin kubbesinin bir bölümü çökmüştü. Kilisenin batıda ve güneyde birer giriş kapısı vardı. Dört cephede de birer pencere ulunuyordu. Batı tarafında kilisenin küçük bir avlusu vardı. Kilisenin dikdörtgen (8x20 m) bir planı olduğu, kırımızı kesme taş ve moloz taş kullanılarak inşa edildiği bugüne ulaşan duvarlarından da anlaşılmaktadır. Parnaki Kale Kilisesi, Tao-Klarceti bölgesinde kale içinde kubbeli olarak inşa edilmiş nadir örneklerden biri olarak bilinir.
Surp Hripsimyants Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Büyükdere, Sarıyer, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 41°09′34″K 29°02′23″D﻿ / ﻿41.15944°K 29.03972°D﻿ / 41.15944; 29.03972
İnanç: Ermeni Apostolik
Durum: Etkin
Mimari
Mimar(lar): Kevork ve Garabed Karakehya kardeşler
Tamamlanma: 1848
Surp Hripsimyants Ermeni Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Հռիփսիմեանց Եկեղեցի), Türkiye'de İstanbul iline bağlı Sarıyer ilçesi Büyükdere semtinde bulunan 1848 tarihinde Kevork ve Garabed Karakehya kardeşler tarafından inşa ettirilip ibadete açılmış ve 1886 yılında 15.000 kuruş maliyetle kâgir olarak yeniden inşa edilmiş olan Ermeni kilisesidir. 1894 depreminde zarar gören kilise Apraham Paşa Yeramyan tarafından 1927'de onarılmış ve çan kulesi inşa ettirilmiştir. Değişik tarihlerde tekrar onarım gören kilise son onarımını Küpelyan ailesinin desteğiyle görmüştür.