stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Somon Balığı

Oncorhynchus keta- somonlarının üreme zamanındaki halleri
Somon veya som balığı, Salmonidae familyasının Salmo ve Oncorhynchus cinslerinden gelen, örihalin ışın yüzgeçli balık türünün ortak adıdır. Bu balıklar, Kuzey Atlantik (Salmo) ve Kuzey Pasifik (Oncorhynchus) havzalarının kollarına özgüdür. Aynı ailede yer alan diğer yakın akrabalar arasında alabalık, mercan balığı, dağ alası, ak balık, lenok ve taimen bulunur. Bu türlerin tamamı, Subarktik ve daha serin ılıman bölgelerin soğuk su balıklarıdır ve Orta Asya'da bazı dağınık endoreik popülasyonlar da bulunmaktadır.
Tipik olarak göçmen balık olan somonlar, tatlı su kaynaklarının sığ çakıl yataklarında yumurtadan çıkarlar ve gençlik yıllarını nehirlerde, göllerde ve tatlı su sulak alanlarında geçirirler, yetişkin olarak okyanusa göç ederler ve deniz balıkları gibi yaşarlar, daha sonra üremek için tatlı suda doğdukları yere geri dönerler. Bununla birlikte, bazı türlerin popülasyonları yaşamları boyunca tatlı sularla sınırlıdır. Halk arasında somonlar, yumurtlamak için tam olarak yumurtadan çıktıkları akarsuya geri dönerler ve izleme çalışmaları bunun çoğunlukla doğru olduğunu göstermektedir. Geri dönen somon balıklarının bir kısmı yolunu şaşırıp farklı tatlı su sistemlerinde yumurtlayabilir; yolunu şaşırma yüzdesi somon türüne göre değişmektedir. Hedef bulma davranışının, koku hafızasına bağlı olduğu bilinmektedir.
Somon balığı, önemli bir besin balığıdır ve dünyanın birçok yerinde yoğun bir şekilde yetiştirilmektedir; Norveç dünyanın en büyük çiftlik somonu üreticisidir ve onu Şili takip etmektedir. Ayrıca hem tatlı su hem de tuzlu su balıkçıları tarafından amatör balıkçılık için oldukça değerli bir av balığıdır. Birçok somon türü, Kuzey Amerika'daki Büyük Göller, Güney Amerika'daki Patagonya ve Yeni Zelanda'nın Güney Adası gibi yerli olmayan ortamlara sokuldu ve doğallaştırıldı.
Tarih

Yüz yıl öncesine kadar somon balığı çok yaygın olan bir balık türüydü. Avrupa'nın neredeyse her ırmağında bulunurdu. Bazı türlerinin o zamanlarda hatta Atlantik Okyanusundan Ren Nehrine girerek Alp Dağlarında bulunan kaynaklara kadar göç ettikleri bilinir. Ama 1900 yılında başlayan sanayi devrimi ile birlikte, birçok somon balığı türlerinin sonu da gelmiştir. Sıvı atıklarını ırmaklara akıtan fabrikalar ve elektrik ihtiyacını gidermek için kurulan ama somonların göçlerine son veren baraj duvarları çoğaldıkça somonlar ortadan kaybolmuşlardır.
Kanada ve Alaska'da pasifik somonlarının sayısı da 1900'den itibaren fazla avlanmaktan (büyük ırmaklar tamamen tuzaklarla kesilip yüzlerce ton somon balığı tutulurmuş) ve baraj duvarları yüzünden çok azalmıştır. Ama günümüzde artık somon balığını koruyan yasalar çıkarılmıştır ve baraj duvarlarının yanlarına "balık merdiveni" denilen ve somonların göç etmelerine imkân veren sistemler inşa edilmiştir. Bu yasalara reaksiyon olarak somon balığı üretimi çiftlikleri kurulmuştur.
Almanya'da "Lachs 2000" adı verilen bir çalışmada 1983 yılında Rhein ırmağına tekrar somon balıkları yerleştirilmiştir. 1997 yılında bu balıklar gerçekten tekrar denizden dönerek Rhein Nehrine yumurtlamaya geldiklerinde coşkuyla karşılanmışlardır.
Üretim

2004 yılında Şili, %35 yüzdesi ile Norveç'ten bile daha fazla somon balığı üreterek en çok somon balığı üreten ülke olmuştur.
Somon sashimi
Kürt enstitüleri

Kürt enstitüleri, Kürt dili üzerine bilimsel araştırmalar yapmak ve yayınlar hazırlamak üzere değişik ülkelerde kurulmuş olan araştırma kurumlarıdır.
Bu enstitülerden en eski ve bilineni 1983'te kurulmuş olan Paris Kürt Enstitüsüdür.
Enstitüler > Paris Kürt Enstitüsü

Ana madde: Paris Kürt Enstitüsü
Paris Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Enstîtuya kurdî ya Parîsê, Fransızca: Institut kurde de Paris, IKP), Paris'te bulunani Kürt dilini ve kültürünü araştıran 1983 yılında kurulmuş olan enstitüdür. 1993 yılında vakıf olmuştur.
Bonn Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Enstîtuya kurdî ya Bonnê, Almanca : Kurdisches Institut-Bonn),1984 yılında Dr.Yekta Uzunoğlu (Geylanî) tarafından kurulmuş Mizgîn dergisini ve onlarca kitap yayınladıktan sonra  1989 yılında kapatılmıştır.
Enstitüler > Brüksel Kürt Enstitüsü

Brüksel Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Enstituya Kurdî ya Brukselê), Brüksel'de bulunan Kürt dilini ve kültürünü araştıran toplumsal ve kültürel kuruluşudur. 1978 yılının Ekim ayında Belçika'da Têkoşer - Yekîtiya Karker û Xwendekarên Kurd adıyla kurulmuş ve daha sonra 1989 yılının Mayıs ayında Enstituya Kurdî ya Brukselê olmuştır. Başkanı Derwes Ferho'dur.
Enstitüler > Brüksel Kürt Enstitüsü > Amacı

Enstitünün amacı: Belçika'da yaşayan Kürtleri kendi kültürleri bağlamında eğitmek, Belçika toplumuna uyum sağlamaları için eğitsel çalışmalarda bulunmak, Kürt kültürünü Belçikalılara, Avrupalılara ve diğer insanlara tanıtmak.
Enstitüler > Brüksel Kürt Enstitüsü > Siyasî hareket

Thodoros Koutroubas, Ward Vloeberghs ve Zeynep Yanasmayan'a göre, Brüksel Kürt Enstitüsü, Türkiye'deki insan hak ihlali ve Güneydoğu'daki Kürt halkının istikrarsız durumuna dikkatlerini çekmek için planlanan basın toplantılar ve gösteriler gibi diğer hareketlerde görev yapmak için  belirgin siyasi gündeme sahiptir.
Enstitü, 16 Eylül 2000 tarihinde İstanbul Kürt Enstitüsü, Berlin Kürt Enstitüsü ve Stokholm Kürt Enstitüsü ile ortak bir açıklama yaparak, Kürtler arası çatışmaların durdurulmasını ve iç barışın sağlanmasını istedi.
Enstitüler > İstanbul Kürt Enstitüsü

Ana madde: İstanbul Kürt Enstitüsü
İstanbul Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Enstîtuya Kurdî a Stenbolê), 18 Nisan 1992 tarihinde İstanbul'da kurulan Kürt dilini, kültürünü ve edebiyatını merkeze alan araştırma kurumudur. 31 Aralık 2016 tarihinde İçişleri Bakanlığı tarafından Olağanüstü Hal'in (OHAL) 11. Maddesi kapsamında İstanbul Kürt Enstitüsü kapatıldı.
Enstitüler > Berlin Kürt Enstitüsü

Almanya Kürt Enstitüsü (2007'de Köln'e taşınana kadar Berlin Kürt Enstitüsü) (Kürtçe: Înstîtûta Kurdî li Berlîn), Berlin'de bulunan Kürt dilini ve kültürünü araştıran toplumsal ve kültürel kuruluşudur.
1994 yılında araştırma ve bilim için kurulmuştur. Enstitünün derginin adı Lêkolîndir.
Enstitünün kitapları Kürt Enstitüsü Yayınları (Weşanên Înstîtûta Kurdî)ndan çıkmaktadır.
Enstitü'nün PKK ile bağlantısının olmadığı yönündeki görüş vardır. Ancak Michael M. Gunter'in aktardığına göre, Berlin Kürt Enstitüsü'nün eski üyelerinden Abdurrahman Durre, PKK tarafından Avrupa'da kurulan Kürdistan İslamî Hareketi'nin sözcülüğünü üstlenmiştir.
Enstitüler > Stokholm Kürt Enstitüsü

Ana madde: Stokholm Kürt Enstitüsü
Stokholm Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Înstîtuya Kurdî li Stockholmê), Stokholm'de bulunan Kürt dilini ve kültürünü araştıran toplumsal ve kültürel kuruluşudur. 
1996 yılında kurulmuştur.
Enstitüler > Diyarbakır

Diyarbakır Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Enstîtuya Kurdî ya Amedê), 2004 yılında Diyarbakır'da kuruldu. Başkanı Nesim Gültek'tir. Kürt Enstitülerinin Kürtçenin bir lehçesi olduğunu düşündüğü ancak genelde ayrı bir dil olduğu kabul edilen Zazaca ile 1901 yılında Osman Esad Efendi tarafından yazılan ilk mevlidi enstitü hem Latin hem Arap harfleriyle yayınladı.
Enstitü yönetimi, Kürtçenin ikinci resmî  dil olması ve Kürtlerin yaşadıkları yerleşim merkezlerinde ilkokuldan üniversiteye kadar eğitimin Kürtçe yapılması gerektiğini düşünmektedir.
Enstitüler > Diğerleri

Washington Kürt Enstitüsü[kaynak belirtilmeli] (Washington Kurdish Institute) (Washington, 1996)
Tahran Kürt Enstitüsü[kaynak belirtilmeli](Enstîtuya Çanda Kurdî ya Tehran) (Tahran, 2001)
Kürt Halk Eserleri Enstitüsü[kaynak belirtilmeli] (Enstîtuya Kelepora Kurdî) (Süleymaniye, 2003)
Yayınlar > Kurmancî Gazetesi

Paris Kürt Enstitüsü tarafından 1987'den bu yana farklı bölgelerden oluşan Kürt dilbilimciler ile Kurmancî adlı dilbilim gazetesini Kurmanci lehçesinde (kelimelerin Fransızca Kürtçe ve Türkçe karşılıklarıyla) yılda iki sayı olarak yayımlamaktadır.
Mizgîn Dergisi
Bonn Kürt Enstitüsü tarafından 1983-1988 yılları arasında Kürtçe-Almanca olarak yayınlanmış, başyazarlığını Dr.Yekta Geylani(Uzunoğlu) yapmıştır.
Yayınlar > Zend Dergisi

İstanbul Kürt Enstitüsü tarafından 21 Mart 1994'te çıkan dergi bilimsel konularda araştırmalar üzerine yayın yapmaktaydı. 1999'a kadar 3 ayda bir yayımlanan dergi daha sonra tekrar 2007 Mayısında yayına, İstanbul Kürt Enstitüsü 31 Aralık 2016 tarihinde kapatılana dek devam etti.
İstanbul Kürt Enstitüsü'nün logosu
Mardin Saat Kulesi

| --- | --- |

Genel bilgiler
Tür: Saat kulesi
Konum: Artuklu, Mardin, Türkiye
Koordinatlar: 37°19′31″K 40°43′01″D﻿ / ﻿37.32528°K 40.71694°D﻿ / 37.32528; 40.71694
Tamamlanma: 2003

Mardin Saat Kulesi, Mardin ilinin Artuklu ilçesinde bulunan saat kulesi. 1902'de yapılan orijinal kule 1930 yılındaki yol çalışmaları kapsamında yıkılmış, mevcut yapı orijinaline sadık kalınarak 2003 yılında inşa edilmiştir.
NGC 628

Messier 74 (veya NGC 628), Balıklar takımyıldızı bölgesinde yaklaşık olarak 30 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan büyük bir sarmal gökadadır. Pierre Méchain tarafından Eylül 1780 tarihinde keşfedilmiştir. Daha sonra keşfini gökadayı kataloğunda listeleyecek olan Charles Messier'e iletti. Gökada açıkça tanımlanmış iki sarmal kol içerir ve bu nedenle büyük tasarım sarmal gökadaların prototip bir örneği olarak kullanılır. Düşük yüzey parlaklığından dolayı amatör gök bilimcilerin gözlemlemesi açısından en zor Messier nesnelerinden birisidir. Nispeten büyük açısal (yani görünür) boyutu ve gökadanın karşıdan görünmesi, sarmal kol yapısını ve sarmal yoğunluk dalgalarını incelemek isteyen profesyonel gök bilimciler için ideal bir nesne haline getirir. M74'ün yaklaşık olarak 100 milyar yıldıza ev sahipliği yaptığı tahmin edilmektedir.
Süpernovalar

Messier 74 içerisinde üç süpernovanın bulunduğu bilinmektedir: SN 2002ap, SN 2003gd ve SN 2013ej. SN 2013ej, Dünya'dan bakıldığında 10 kadir büyüklüğünde parlaktı, bu yüzden gece gökyüzünde iyi gözlem koşullarında neredeyse tüm modern teleskoplardan görülebiliyordu.
SN 2002ap, her yüzyılda 10 Mpc içerisinde kaydedilen birkaç tip Ic süpernovadan biriydi. Bu patlama, daha uzaktaki diğer süpernovaların kökenleri hakkındaki teorileri ve süpernovalardan kaynaklanan gama ışını patlamalarının emisyonu hakkındaki teorileri test etmek için kullanıldı.
SN 2003gd, bir Tip II-P süpernovadır. Tip II süpernovalar bilinen parlaklıklara sahiptir, bu nedenle mesafeleri doğru bir şekilde ölçmek için kullanılabilirler. SN 2003gd kullanılarak M74 için hesaplanan uzaklık 9,6 ± 2,8 Mpc veya 31 ± 9 milyon ışık yılıdır. Karşılaştırma için, en parlak süper devler kullanılarak ölçülen mesafeler 7,7 ± 1,7 Mpc ve 9,6 ± 2,2 Mpc'dir.  Ben Sugerman, SN 2003gd ile ilişkili bir "ışık yankısı" (patlamanın daha sonraki bir yansıması) buldu. Bu, böyle bir yansımanın bulunduğu birkaç süpernovadan birisidir. Bu yansıma, süpernovanın önünde yer alan tabaka benzeri bir buluttaki tozdan geliyor gibi görünüyor ve yıldızlararası tozun bileşimini belirlemek için kullanılabilir.
Gökada grubu

Messier 74, tuhaf sarmal gökada NGC 660 ve birkaç düzensiz gökadayı da içeren 5 ile 7 gökadadan oluşmuş bir grup olan M74 Grubunun en parlak üyesidir. Farklı grup üyeliği tanımlama yöntemleri, M74 grubu'nun birkaç ortak nesnesini ve bu tür gruplaşmalardaki kesin durumu şu anda belirsiz olan birkaç gökadayı tanımlamıştır.
Şüpheli kara delik

2005 yılında Chandra X-ışını Gözlemevi, M74'te yaklaşık iki saatlik periyodik aralıklarla bir nötron yıldızından daha fazla X-ışını gücü yayan aşırı-parlak X-ışını kaynağı (ULX) gözlemlediğini duyurdu. Tahmini kütlesi 10.000 M☉ olarak hesaplanmaktadır. Bu, bir orta kütleli kara deliğin belirtisidir. Eğer öyleyse muhtemelen yıldızsal kara delikler ile birçok gökadanın merkezinde olduğu varsayılan büyük kara delikler arasında kalan oldukça sıra dışı bir sınıf olacaktır. Böyle bir nesnenin bir yıldız kümesi içindeki daha küçük ("yıldızsal") kara deliklerden oluştuğuna inanılmaktadır. Kaynağa CXOU J013651.1 + 154547 kimlik numarası verilmiştir.
Amatör gökbilim gözlemi

Messier 74, Eta Piscium'un 1,5° doğu-kuzeydoğusundadır. Bu gökada, Messier nesneleri içinde ikinci en düşük yüzey parlaklığına sahip gökadadır (M101 en düşük seviyeye sahiptir). Gece gökyüzünde iyi gözlem koşulları gerektirir. Messier 74, en iyi düşük büyütme altında görüntülenebilir; yüksek oranda büyütüldüğünde, dağınık emisyon daha da genişler ve birçok insan tarafından görülemeyecek kadar soluk hale gelir.  Ek olarak M74, gözler karanlığa tamamen adapte olduğunda ve önlenmiş görme tekniği (nesnenin biraz yanına bakılması) kullanıldığında daha kolay gözlemlenebilir.
Messier nesneleri kataloğu
Alan R. Battersby

| Alan Battersby |
| --- | --- |
Battersby, kendi ofisinde
Doğum: Alan Rushton Battersby 04 Mart 1925(1925-03-04) Leigh, Lancashire
Ölüm: 10 Şubat 2018 (92 yaşında)
Milliyet: İngiliz
Eğitim: Manchester Üniversitesi St Andrews Üniversitesi
Ödüller: Davy Madalyası (1977)  Paul Karrer Altın Madalyası (1977) Royal Madalyası (1984)  Tetrahedron Ödülü  (1995)   Copley Madalyası (2000)

Kariyeri
Dalı: Organik kimya Doğal ürünler
Çalıştığı kurumlar: St Andrews Üniversitesi Rockefeller Üniversitesi Illinois Üniversitesi Bristol Üniversitesi Liverpool Üniversitesi Cambridge Üniversitesi
Doktoradanışmanı: Dr Hal T Openshaw
Doktora öğrencileri: Andrew D. Hamilton
Etkilendikleri: Alexander R. Todd
 

Sir Alan Rushton Battersby (d. 4 Mart 1925 - ö. 10 Şubat 2018), B12 vitamininin biyosentezindeki kimyasal reaksiyon ara ürünleri ve enzimlerin reaksiyon mekanizmalarını tanımlayan İngiliz organik kimyacıydı.
İçinde bulunduğu araştırma grubu, alkaloid biyosentezi ve enzimatik reaksiyonların stereokimyasını incelemek için radyoaktif işaretli öncül madde sentezi çalışmalarıyla adını duyurmuştur. 1984 yılında Kraliyet Madalyası ve 2000 yılında Copley Madalyası da dahil olmak üzere sayısız ödül kazanan Battersby, 10 Şubat 2018'de 92 yaşında iken ölmüştür.
Yaşamı ve eğitimi

Alan Battersby, 4 Mart 1925'te, Birleşik Krallık'ın Greater Manchester kontluğu içinde bulunan Leigh kasabasında, inşaatçı olan babası William Battersby ve eşi Hilda'nın üç çocuğundan biri olarak dünyaya gelmiştir.
11 yaşında iken, kimya öğretmeni Bay Evans'ın teşviki ile Leigh Grammar Okulu'na girmiş olan Battersby, 16 yaşına geldiğinde, İkinci Dünya Savaşı hala devam devam etmekte olduğu için, okulunu bırakarak British Insulated Callender's Cables (BICC) adındaki bir kablo üreticisi ve inşaat şirketinin yerel fabrikasında çalışmaya başlamıştır. Çok geçmeden bu kararının bir hata olduğu sonucuna varmış ve üniversiteye girmek için çalışmaya başlamıştır.
Alan Battersby, 1943 Ekiminde, lisans eğitimini desteklemek için başvurduğu bursu kazanmış ve Manchester Üniversitesi Kimya Bölümü'ne geçiş yapmıştır. 1946 yılında en iyi dereceyle mezun olmuş ve o yıl Mercer Kimya Araştırma Bursu (John Mercer onuruna verilmektedir) ve İngiltere Bilimsel ve Endüstriyel Araştırmalar Bölümü'nden hibe almıştır. 1947'de kazandığı hibeler sayesinde, Profesör Dr. Hal T. Openshaw'ın da destekleriyle, Manchester Üniversitesi'ni tamamlamıştır. Öğretmeni Openhaw, uluslararası tanınmışlığa sahip kıdemli akademisyenlere verilen Reader unvanıyla, St Andrews Üniversitesi'ne atandığında, Battersby'ı da yanında götürerek 1949 yılında tamamlayacağı doktorasına önayak olmuştur. Sonrasında burada, yardımcı öğretim görevlisi unvanını kazanan Battersby, İngiliz Milletler Topluluğu Fonu Bursu sayesinde Amerika Birleşik Devletleri'nde doktora sonrası eğitimini aldıktan sonra Lyman C. Craig ile birlikte New York Rockefeller Tıbbi Araştırma Enstitüsü'nde, tirosidin ve gramisidin S peptit antibiyotikleri üzerinde çalışmalar yapmıştır. Daha sonraları, Illinois Üniversitesi biyokimya bölümüne geçerek, burada Herbert Carter ile piruvat oksidasyon faktörü konusunda makaleler yayınlamıştır.
1949 yılında evlendiği, botanik bilimi ile uğraşan karısı Margaret Ruth née Hart, 1997 yılında kanserden ölmüştür. Battersby'ın, Martin ve Stephen adlı iki çocuğu vardır. Emeklilik yıllarında, yürüyüş yapmaya ve avcılığa başlamış olan Battersby, birçok meslektaşı ve eski öğrencileriyle de iletişim halinde kalmıştır.
Kariyeri

Battersby, 1954 yılında, 8 sene boyunca görev yapacağı Bristol Üniversitesi'ne öğretim görevlisi olarak atanmıştır. Bu dönemde, kendi doktora ve doktora sonrası öğrencileri için bir araştırma grubu (Battersby Grubu) da kurmuştur.
1962 yılında Liverpool Üniversitesi'ne kimya profesörü olarak atanmış ve 1969 yılında Cambridge Üniversitesi'ne geçiş yaparak burada da profesörlük yapmaya devam etmiştir. 1988 yılında, kimya alanınında oldukça prestijli bir yere sahip olan "1702 Kimya Kürsüsü" başkanlığına seçilmiş ve bu unvanını 1992 yılında emekli oluncaya kadar elinde tutmuştur.
Araştırmaları

Battersby'ın çalışmaları, günümüze kadar, 350'den fazla makalede yayınlanmıştır. Özellikle Cambridge'teki araştırmalarının birçoğunu, lisansüstü ve doktora sonrası öğrencilerinin yanı sıra, Jim Staunton, Ted McDonald ve Finian Leeper gibi bölümün diğer akademik personeli ile birlikte hazırlamıştır.
Çalışmaları yürüten Battersby Grubu, SERC, EPSRC, Leverhulme Trust, Hoffman-La Roche, Wolfson Vakfı ve Zeneca gibi kurumlar da dahil, dışarıdan gelen yardım ve hibeler sayesinde finanse edilmiştir.
Araştırmaları > Alkaloidler

Alkaloid ismi, bir bitki tarafından çoğunlukla bazik azot atomları içeren, doğal olarak oluşan, amin yapısındalki kimyasal bileşik gruplarına verilmektedir. Araştırmacıların oldukça ilgisini çeken çeşitli farmakolojik aktivitelere sahip bu alkaloidler, 1950'lerden önce, stereokimyalarından dolayı tam olarak tanımlanamamıştır. Kimyasal kimliklerini belirlemek için genellikle kimyasal olarak bozunma veya yapı sentezi deneyleri gerekli olmuştur. Alan Battersby, konuyla ilgili, amip enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılan emetin için de bu durumun geçerli olduğunu ve tanımlama için daha çok deneyin gerektiğinden tezinde söz etmiştir.
Battersby, bir kristalin atomik ve moleküler yapısını incelemek için kullanılan X ışını kristalografisi yöntemi, kimyasal türleri iyonize edip oluşan iyonları, kütle/yük oranına göre sıralayan Kütle spektrometrisi analitik tekniği ve atom çekirdeğinin belirli manyetik özelliklerinin kullanıldığı bir araştırma tekniği olan Nükleer manyetik rezonans spektroskopisi sayesinde, bu teknikleri alkaloidler üzerinde uygulayarak, yapısal alt tiplerdeki bu malzemelerin içinde bulundukları yerde (hayvan, bitki, mantar ve bakteriler), üretilen biyosentetiğin daha kolay anlaşılmasını ve tanımlanmasını sağlamıştır.
Alan Battersby, 1937'de Sonderhoff ve Thomas tarafından, döteryumun, asetat, yağ ve steroidlerin biyosentezini araştırmak için nasıl kullanılabileceği gösterildiği zaman, bu tekniklerin alkaloid biyosentezini incelemek için de kullanılabileceğini fark etmiştir. Trityum ve 14°C'yi içeren radyoaktif işaretli başlangıç materyalleri kullanarak, belirli bir organizmada birlikte bulunan çoklu alkaloitlerin oluştuğu sırayı ve düzeni belirleyebilmiştir. Biyosentez, morfin, tirosin, retikülin, salutaridin, tebain, kodeinon ve kodein ile devam etmiştir. Aynı zamanda, Battersby Grubu, gut tedavisinde kullanılan kolşisin (Colchicum autumnale) gibi diğer birçok alkaloid üzerinde de çalışmalar yapmış ve bu alkaloidin, (S)-autumnaline yoluyla, fenilalanin ve tirozin amino asitlerinden türetildiğini de göstermiştir. İndol alkaloidleri olan ajmalisin, korinenteal, katarantin ve vindolin biyosentezinin, öncül triptomin ve loganin içerdiğini göstermiştir. Alan Battersby, antimalaryal (sıtma karşıtı) ilacının indol alt yapısını paylaşmasa da, korinentealden türetildiğini söylemiştir. Battersby, kininin, korinantealden kaynaklanan indol altyapısını da bu sayede göstermiştir.
Araştırmaları > Alkaloidler > Yaşam pigmentlerinin biyosentezi

Alan Battersby, tetrapirrolik yapısal çerçeveler üzerine inşa edilen yaşam pigmentlerinin biyosentezi üzerine yaptığı araştırmalarıyla bilinmektedir. Alan Battersby, kosintazın aktif bölgesinde bir spiro-pirolen ara ürününün üretildiğini ve bu mekanizmayı kanıtlamak için grubunun gerçekten enzimi inhibe ettiği gösterilen bir spiro-laktam analogu tasarlayıp sentezlemiştir.
Vitamin B 12 yapısı, yapının metil grubu ve S-adenosil metiyonin, özel yöntem ve teknikler kullanılarak Battersby tarafından incelenmiştir. Genetiği değiştirilmiş bir Pseudomonas denitrifika kullanılmış, kobalaminin biyosentezinde yer alan genlerin sekizinin gen ifadesi bakımından aşırı fazla olduğu yine Battersby tarafından açıklanmıştır.
Araştırmaları > Alkaloidler > Haem doğal ürünleri

Battersby Grubu, haem ile ilgili doğal ürünlerin biyosentezi üzerinde çok önemli çalışmalara imza atmış, tamamen sentetik haem a, haem d1 ve sirohidroklorini üretmişlerdir.
Araştırmaları > Alkaloidler > Enzimatik reaksiyonların stereokimyası

Battersby Grubu, Enzim katalizinin stereokimyasını ve mekanizmasını, histidin dekarboksilaz ve tirozin dekarboksilaz gibi bir dizi enzim sistemini araştırarak, içinde trityum bulunan substratları da açıklamıştır.
Ödülleri ve onur üyelikleri

Alan Battersby alınan fahri doktora unvanına sahip olduğu üniversiteler arasında Saint Andrews Üniversitesi (1977), Rockefeller Üniversitesi, Sheffield Üniversitesi (1986), Watt Üniversitesi (1987), Bristol Üniversitesi (1994) ve Liverpool Üniversitesi (1994) bulunmaktadır. 1988 yılında, Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi'ne Yabancı Onursal Üye, ve 1990 yılında, Hindistan Ulusal Bilim Akademisi'ne Yabancı Üye olarak seçilmiştir. 1989 yılında, "enzimatik reaksiyonlar mekanizmasının ve doğal ürünlerin, özellikle de yaşamın pigmentlerinin biyosentezinin aydınlatılmasına temel katkılarından dolayı" ETH Zürih'ten Duilio Arigoni ile birlikte Wolf Kimya Ödülü"nü kazanmıştır.
Corday Morgan Madalyası (1959)
Tilden Madalyası (1963)
Royal Society Üyeliği (1966)
Hugo Müller Okutmanlığı (1972)
Flintoff Madalyası (1975)
Davy Madalyası (1977)
Paul Karrer Altın Madalyası (1977)
Max Tishler Ödülü (1978)
Natural Product Chemistry Ödülü (1979)
Pedler Ödülü (1980)
Roger Adams Ödülü (1983)
Havinga Madalyası (1984)
Longstaff Ödülü (1984)
Royal Madalyası (1984)
Royal Society Bakerian Madalyası (1984)
Robert Robinson Ödülü (1986)
Antonio Feltrinelli Uluslararası Kimya Ödülü (1986)
Varro E. Tyler Seçkin Okutmanlığı (1987)
Wolf Kimya Ödülü  (1989)
Arun Guthikonda Okutmanlığı, Columbia Üniversitesi (1991)
Knight Bachelor (1992)
August Wilhelm von Hofmann Ödülü (1992)
Ivan Levinstein Okutmanlığı (1992)
Tetrahedron Ödülü (1995)
Hans‐Herloff Inhoffen Madalyası (1997)
Welch Kimya Ödülü (2000)
Copley Madalyası (2000)
R. B. Woodward Ödülü (2004)
Konuyla ilgili yayınlar

Tıbbi Doğal Ürünler. Biyosentetik Bir Yaklaşım. İkinci baskı. Wiley. 2002. ISBN 0471496405. 8 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Alkaloidler. Doğanın Laneti veya Kutsaması. Wiley-VCH. 2002. ISBN 9783906390246. 13 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Porfirin El Kitabı. Cilt. 1-25. Academic Press. 2000. 3 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Yaşamın Renkleri: Porfirinlerin ve İlgili Bileşiklerin Kimyasına Giriş. Oxford, New York: Oxford University Press. 1997. ISBN 0198553803. 2 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Enzim Biyoteknolojisinin Kimyasal Yönleri: Temelleri. Springer. ISBN 9781475796391.
Alan Battersby, porfirin biyosentezi üzerine verdiği bir derste.
Alan Battersby, Cambridge'deki ofisinde.
Katalin Karikó

| Katalin Karikó |
| --- | --- |
Karikó, 2023
Doğum: 17 Ocak 1955 (69 yaşında) Szolnok, Macaristan Halk Cumhuriyeti
Milliyet: Macar
Eğitim: Szeged Üniversitesi
Tanınma nedeni: Pfizer-BioNTech COVID-19 aşısı
Evlilik: Béla Francia
Çocuk(lar): Susan Francia
Ödüller: Nobel Tıp Ödülü (2023)

Kariyeri
Dalları: Biyokimya, RNA teknolojileri
Çalıştığı kurumlar: Pensilvanya Üniversitesi BioNTech
 

Katalin Karikó (d. 17 Ocak 1955, Szolnok), Macar biyokimyager ve bilim insanı. Almanya merkezli biyoteknoloji şirketi olan BioNTech'te kıdemli başkan yardımcısı olan Karikó, Pfizer-BioNTech'in ortaklaşa geliştirdikleri COVID-19 aşısının temel aldığı mRNA teknolojisini geliştirmesi ile tanınmaktadır. COVID-19'a karşı etkili mRNA aşılarının geliştirilmesini sağlayan nükleozit baz modifikasyonlarına ilişkin keşfi nedeniyle Drew Weissman ile birlikte 2023 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görüldü.