stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ali Galip Olayı
Olayın gelişimi > Tertipçilerin Diyarbakır eylemleri

8 Haziran 1919 tarihinde Diyarbakır Vali Vekili Mustafa Bey, 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa'ya telgraf çeker. Telgrafında bazı gençlerden oluşan Kürt Cemiyeti'nin İngiliz koruyuculuğunda bir Kürdistan kurma düşüncelerini yanlarında bulunan Süleymaniye Hâkimi (İngiliz subay) Mister Noel ile birlikte propaganda etmeleri üzerine halk arasında tepkiler oluştuğunu, bu durumun cemiyetler kanununa aykırı bulunduğunu ve cemiyetin kapatılarak haklarında yasal kovuşturma başlatıldığını yazar.
Diyarbekir 13. Kolordu Kurmay başkanı Halit, Sivas'ta bulunan Mustafa Kemal Paşa'ya şifreli bir telgraf çeker. Telgrafında Osmanlı subayları arasında şifreli telgraflaşmanın yasak edildiği bir dönemde İngiliz binbaşısı Noel'in İstanbul Hükûmeti tarafından kendisine verilen izin belgesi sayesinde istediği kimselerle şifreli telgraflaşma yaptığından bahseder. Cemilpaşazade Ekrem ve Bedirhan aşiretinden Kâmuran ve Celadet ile birlikte Diyarbakır'da İngiliz himayesinde ayrı bir Kürdistan kurmak isteyen faaliyetler içinde olduklarını bildirir. Cemil Paşa oğlu Ekrem'in bu faaliyetleri nedeniyle takibata uğradığı için Halep'e kaçtığını bildirir. Bu tarihlerde Kürt cemiyeti doğu illerinde örgütlenmeye çalışmaktadır.
15 Haziran 1919 tarihinde 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, bu telgrafa bir şifreli telgrafla cevap verir. Bütün milletin bekası ve bağımsızlığını kurtarmak için herkesin birleştiği bir dönemde yabancı bir devletin koruyuculuğuna sığınarak horlanmış ve tutsak yaşamayı seçen her türlü görüşlerin, ülkeyi bölücülüğe götürecek her türlü derneklerin dağıtılmasının pek yurtseverce ve zorunlu bir görev olduğunu yazar ve Kürt cemiyeti hakkındaki davranışın isabetli bulduğunu belirtir.
Müstafa Kemal, Diyarbakır Vali Vekilliğine telgraf, 15 Haziran 1919
Olayın gelişimi > Tertipçilerin Malatya'ya gelişi

6 Eylül 1919 tarihinde, Kürt Teali Cemiyeti kurucularından Bedirhanlı aşiretinden Celadet ve Kâmuran ile Cemil Paşa ailesinden Ekrem yanlarına İngiliz Yüzbaşı Covbertin Noel ve silahlı kürtler koruyuculuğunda Malatya'ya gelirler. 15. Kolordu kumandanı Kâzım (Karabekir) Sivas'a Mustafa Kemal Paşa'ya telgraf çeker. Telgrafında daha evvel Diyarbakır'da aleyhte propagandalar yapan İngiliz subay Noel yanlarındakilerin sayılarının fazla silahlı korumalarla geldiğini bu nedenle Malatya'daki 12. süvari alayının sayılarının az olması nedeniyle bu gruba müdahale etmeye yeltenmediğini ve bu şahısların tutuklanması için İstanbul'dan yardım istediklerini bildirdiğini yazar.
7-8 Eylül 1919 gecesi Sivas'ta bulunan Mustafa Kemal paşa ile Malatya 12. Süvari Alayı Komutanı Cemal Bey arasında telgraflaşmalar sürer. Mustafa Kemal Paşa kimlerin olayın içinde olduğunu ve vaziyeti iyice kavrar. Mustafa Kemal Paşa Kumandan Cemal Bey'e ve telgraf müdürüne telgraflaşmayı hiç kimseye söylemeyeceklerine dair yemin ettirir. Malatya 12. Süvari Alayının 10-15 tane silahlı eri vardır, Noel ve grubu 20-25 silahlı Kürt ve bir İngiliz er ve Onbaşı ile gelmiştir.
Olayın gelişimi > Bölgedeki askeri birlikler

| Vilayet | Birliğin adı | Komutanı |
| --- | --- | --- |
| Sivas | 3. Kolordu | Mustafa Kemal, Erzurum Kongresi Heyet-i Temsiliye Başkanı ve Müstefi 9. Ordu Müfettişi (Eski 3. Ordu Müfettişi)  Mustafa Kemal, 8 Temmuz 1919 tarihinde 9. Ordu Müfettişliği görevinden ve askerlikten istifa etmişti |
| Malatya | 12. Süvari Alayı 15. Alay | Albay Cemal Bey Albay İlyas Bey |
| Diyarbekir | 13. Kolordu | Komutanı Cevdet Bey Kurmay Başkanı Halit Bey |
| Urfa | İngiliz (?) Tümeni | ? |
Olayın gelişimi > Sine-i millete dönüyorum

Mustafa Kemal Paşa 8 Temmuz 1919 gecesinde Harbiye Nazırıyla sabaha kadar telgraflaşmıştı ve meşhur "Sine-i Millete dönüyorum" sözünü söyleyerek 9. Ordu Müfettişliğinden istifa etmişti. Bütün doğu bölgesindeki kolordular ve mülki erkan üzerindeki yetkileri kalkmış olmasına rağmen otoritesini kullanarak Sivas'tan bölgedeki millî duyguları yüksek subaylar ve güvenilir devlet erkânı ile telgraflaşmayı sürdürdü.
Sonuçları ve yankıları > Ferit Paşa Hükûmeti'nin Düşmesi

Mustafa Kemal Paşa Ali Galip Olayı'nı İstanbul'da duyurarak 2 Ekim 1919 tarihinde Sadrazam Damat Ferit Paşa Hükûmetin düşürülmesini sağladı. Yerine yine 2 Ekimde Ali Rıza Paşa Hükûmeti kuruldu. Yeni hükûmetin Anadolu'daki Milliyetçi direnişçilere karşı daha ılımlı davrandığı hatta yakın olduğu duyuruldu. Hatta Ordu müfettişliğinden ayrılıp Harbiye Nazırlığına getirilen Mersinli Cemal Paşa açıkça Milliyetçi hareketin Hükümetteki temsilcisi" olduğunu söylüyordu. Bu gelişmeler üzerine Anadolu'da İstanbul'dakinden ayrı bir Heyet-i Temsiliye'ye  gerek olmadığı fikri ortaya atıldı.
Sivas Kongresi'nin dağıtma ve Mustafa Kemal Paşa'yı ortadan kaldırma girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, kendisini hükûmetten habersiz yabancı devletlerle irtibat kurmaktan meneden Damat Ferit Paşa Hükûmetinin de devrilmiş olmasından dolayı Kürt cemiyeti başkanı (Seyit) Abdülkadir Efendi, 8 Aralık 1919 tarihinde İngiliz Yüksek Komiserliği Müsteşarı ve Kürt uzmanı T. B. Hohler ile görüştü. Bu görüşmeyi Hohler İngiliz Dışişleri Bakanlığına rapor etti. Hohler raporunda Mustafa Kemal'in gitgide tehlikeli olmaya başladığını, Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın kendisine bağımsızlık sözü vermesine karşılık Abdülkadir'in de Kürtleri Mustafa Kemal üzerine saldırttığını, Abdülkadir'den aldığı bilgiye göre Kürtler ile Ermeniler'in hem Paris'te Hem İstanbul'da bağımsız Kürdistan ve Ermenistan konusunda anlaşmaya vardığını ve Abdülkadir'den alınan anlaşmaya ilişkin vesikanın bir kopyasının ekte olduğunu yazar.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ...hürriyet ve tahsil haklarından mahrum bir sürü hâline geldiği zaman kendilerinin arzularına boyun eğecek bir esir sürüsü elde edeceklerine tam manâsıyla kanidirler. Elde etmeye çalıştıkları netice budur ve bunun için her türlü entrikalara başvurdular... Türklerle Kürtler arasında bir kardeş harbine sebebiyet vermek için, Kürtleri İngiliz himayesi altında müstakil bir Kürdistan kurma planına iştirak etmek üzere tahrik ettiler. Bu teşebbüslerini tahakkuk ettirmek için büyük paralar harcadılar, her türlü casusluğa baş vurdular,... Bu suretle Noel isimli bir İngiliz subayı uzun bir zaman Diyarbakır'da gayretler sarf etti ve faaliyetlerinde her türlü aldatma ve sahtekarlığa başvurdu.  Mustafa Kemal, Anadolu ve Rumeli Müdafayi Hukuk Cemiyeti, Heyeti Temsiliye Başkanı, General Harbord Başkanlığındaki Amerikan Heyetine sunduğu muhtıra, 24 Eylül 1919 | „ |

Mustafa Kemal Atatürk, 1927'de okuduğu Nutuk'unda dönemin etkin İngiliz casuslarından Rahip Frew'a yazdığı mektuba yer verir. Mektubunda İngilizlerin Sivas Kongresini engellemek için bölgedeki Müslüman Kürt halkını kışkırtmak amacıyla yaptıkları eylemlerden bahsederek bunun dünyanın medeni devletleri arasında sayılan İngilizler için utanç verici bir girişim olduğunu söyler.
Sonuçları ve yankıları > Amiral Bristol'ün Raporu

Amiral Bristol, Amerikan Yüksek Komiseri, İstanbul, 30 Eylül 1919
24 Eylül 1919 tarihinde Anadolu ve Kafkaslarda General Harbord başkanlığında araştırmalar yapan Amerikan heyetine Mustafa Kemal bir muhtıra sundu. Genel hatlarıyla Kuvâ-yi Milliye hakkında ve Heyet-i Temsiliye Başkanı sıfatıyla verdiği muhtırada Mustafa Kemal İngilizlerin Hindistan ve Mısır'da ve benzeri sömürgelerindeki tecrübelerine dayanarak Türk milletini bir esir sürüsü hâline getirebilmek maksadıyla planlar yaptığını bildirmişti.
İstanbul'daki Amerikan Yüksek Komiseri Amiral Bristol 30 Eylül 1919 tarihinde Washington'a bildirdiği telgrafta İngilizlerin Kürtleri kullanarak milliyetçi akımı boğmak istediğini bildirmişti.
Sonuçları ve yankıları > Kuvâ-yi Milliye'nin Güçlenmesi

Mustafa Kemal yeni Hükûmetin bir İngiliz oyunu olduğunu düşünüyordu bu nedenle Anadolu'da askeri ve mülki hakimiyetini artırmakla kalmadı, Garbi Anadolu Umum Kuvâ-yi Milliye Kumandanı Ali Fuad Paşa'ya bağlı birlikleri İzmit'e sevk etti. İngiltere'nin İstanbul temsilcileri, boğazların milliyetçi güçlerin eline geçme tehlikesi oluştuğunu ve Kemalistlerin Üsküdar'a gelmelerinden endişe ettiklerini hükûmetlerine rapor ettiler. İngiliz'ler İstanbul'da Ali Rıza Paşa hükûmeti'ne hükûmete baskı yaparak millî güçler aleyhinde kararlar almaları için notalar verdi. Bu isteklere yerine getirmeye gücü yetmeyeceğini söyleyen Ali Rıza Paşa Hükûmeti istifa etti. Yerine gelen Salih Paşa Hükûmeti'nden Kemalist Güçlerin kınanması ve reddedilmesi için karar alınmasını istedi. Salih Paşa Hükûmeti, Kuvâ-yi Milliye'nin milletin meşru haklarını savunduğunu açıkladı ve Padişaha istifasını verdi.
Sonuçları ve yankıları > Şehzadebaşı Baskını

Ana madde: Şehzadebaşı Baskını
16 Mart 1920 tarihinde İngiliz Birlikleri İstanbul Beyazıt Şehzadebaşı'ndaki 10. Kafkas Tümeni'ne bağlı karağgağ bölüğü koğuşunu sabah sabah 05.45'te bastı ve uykudaki erlere ateş açarak şehit etti. Harbiye bakanlığı basıldı, İngiliz ordusu temsilcisi General Shuttleworth bakanlığı kontrol altına aldı.
Sonuçları ve yankıları > İngiliz baskısıyla Fetva

5 Nisan'da Damat Ferit Paşa tekrar Sadrazam oldu. İngilizler Ferit Paşa'dan Millî Güçlerin eşkıya olduğu konusunda Fetva çıkarmasını istediler. Şeyhülislam Dürrizade istenilen fetvayı 11 Nisan 1920 tarihinde ilan etti.
23 Şubat

| --- | --- |
: 23 Şubat günü gerçekleşen en önemli olayları Tarihte Bugün sayfalarına ekleyebilir ve anasayfada görüntülenmelerini sağlayabilirsiniz.
23 Şubat, Miladi takvime göre yılın 54. günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 311 gün vardır (artık yıllarda 312).
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Ocak – Şubat – Mart

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
29:
Tatiller ve özel günler

Ardahan'ın Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1921)
| g t Yılın ay ve günleri |
| --- | --- |
Bugün: 25 Şubat 2025 [yenile]
Ocak: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 
Şubat: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 
Mart: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 
Nisan: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Mayıs: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Haziran: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Temmuz: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Ağustos: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Eylül: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Ekim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Kasım: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Aralık: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Standart olmayan tarihler
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Klonlanmış koyun "Dolly"
Colle Brianza

| Colle Brianza |
| --- | --- |
Komün


Ülke:  İtalya
Bölge: Lombardiya
İl: Lecco ili
Rakım: 559 m
Zaman dilimi: UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU): UTC+02.00 (OAYS)
Colle Brianza, İtalya'nın Lombardiya bölgesine bağlı Lecco ilinde bulunan bir belediyedir.
| g t Lecco ili - Lombardiya  |
| --- | --- |
Komünler:  Abbadia Lariana · Airuno · Annone di Brianza · Ballabio · Barzago · Barzanò · Barzio · Bellano · Bosisio Parini · Brivio · Bulciago · Calco · Calolziocorte · Carenno · Casargo · Casatenovo · Cassago Brianza · Cassina Valsassina · Castello di Brianza · Cernusco Lombardone · Cesana Brianza · Civate · Colico · Colle Brianza · Cortenova · Costa Masnaga · Crandola Valsassina · Cremella · Cremeno · Dervio · Dolzago · Dorio · Ello · Erve · Esino Lario · Galbiate · Garbagnate Monastero · Garlate · Imbersago · Introbio · Introzzo · Lecco · Lierna · Lomagna · Malgrate · Mandello del Lario · Margno · Merate · Missaglia ·  Moggio · Molteno · Monte Marenzo · Montevecchia · Monticello Brianza · Morterone · Nibionno · Oggiono · Olgiate Molgora · Olginate · Oliveto Lario · Osnago · Paderno d'Adda · Pagnona · Parlasco · Pasturo · Perego · Perledo · Pescate · Premana · Primaluna · Robbiate · Rogeno · Rovagnate · Santa Maria Hoè · Sirone · Sirtori · Sueglio · Suello · Taceno · Torre de' Busi · Tremenico · Valgreghentino · Valmadrera · Varenna · Vendrogno · Vercurago · Verderio Inferiore · Verderio Superiore · Vestreno · Viganò
Sarpi, Gürcistan

Gürcistan'ın Sarpi köyü plajı ve Türkiye tarafındaki cami.
Noğa'daki Sarpi Gürcü Ortodoks Kilisesi
Türkiye'ye geçeceklere bol şans dileyen tabela
Sarpi (Gürcüce ve Lazca: სარფი ), Gürcistan'da, Türkiye ve Gürcistan sınırında, Karadeniz kıyısında köy. Türkiye-Sovyetler Birliği sınırının belirlendiği 1921'de tek köyün ikiye bölünmesi sonucunda iki köy ortaya çıkmıştır. Bu köyün Türkiye'de kalan bölümü Sarp köyüdür. Sovyet döneminde, Sarpi bölgesine girmek için özel izin gerekiyordu. Bu rejim, 1995'e kadar geçerli olmuştur.
Sarp Sınır Kapısı bu iki köyün ortasında yer alır. Türkiye'de ise Sarp köyü, Artvin iline bağlı Kemalpaşa ilçesinde yer alır. Sarpi köyü ise, Acara özerk cumhuriyetinin en güney köşesidir. Köy, Osmanlı döneminde Lazistan sancağı sınırlarında kalıyordu. Bu sınır köyleri Batum'a 20 km, Hopa'ya 12 km uzaklıktadır.
Bu köyde yaşayanların tamamı Lazdır ve Lazcayı anadil olarak konuşurlar. Ancak, dış evliliklerin artması ve Sovyet sonrası dönemde Gürcüce de gün yaşamın içine girmeye başlamıştır. Ayrıca, Sarpili Lazlar sınır kapısının açılmasından sonra Türkçeyi de öğrenmeye başlamışlardır.
Son birkaç yıldır özellikle gençler arasında ama genelde tüm ahali de "eski dinleri" Hristiyanlığa dönüşler yaşanmıştır. 2003 yılında köydeki 300 Laz vaftiz edilmiştir. Köyün tepesinde de bir kilise inşa edilmektedir. 
Hopalı Laz şairi ve ressam Hasan Helimişi'nin mezarı Sarpi köyündedir. Helimişi, Sarpili Lazlar arasında büyük bir saygı ve sevgi ile anılmaktadır. 2008'de köydeki şelalenin yanına Saint Andrew Heykeli inşa edilmiştir.
Gürcistan'ın Sarpi köyündeki bir şelale.
Sejong (şehir)

| Sejong 세종시 |
| --- | --- |
Özel özerk şehir
Sejong Özel Özerk Şehri
Hükûmet kompleksi
  Bayrak Arma 
SejongSejong'un Güney Kore'deki konumu
Koordinatlar: 36°29′13.21″K 127°16′56.4″D﻿ / ﻿36.4870028°K 127.282333°D﻿ / 36.4870028; 127.282333
Ülke:  Güney Kore
Bölge: Hoseo
İdare
 • Belediye başkanı: Lee Choon-hee (Demokratik)
Yüzölçümü
 • Toplam: 465.23 km²
Nüfus (2017)
 • Toplam: 281.120
Zaman dilimi: UTC+09.00 (KST)
Resmî site sejong.go.kr
Sejong (Korece: 세종, 世宗) veya resmî adıyla Sejong Özel Özerk Şehri (Korece: 세종특별자치시, 世宗特別自治市 Sejong Teukbyeol-jachisi), Güney Kore'nin bir özel özerk şehri ve ülkenin de facto idari başkentidir. Şehir, başkent Seul'un 75 km güneyinde yer almaktadır. Yüzölçümü 465.23 km² olan şehrin nüfusu Kasım 2017 tarihi itibarı ile 281,120'dir.
Sejong, 2007 yılının başlarında Güney Kore hükûmeti tarafından başkent Seul'deki tıkanıklığı hafifletmek ve ülkenin merkez bölgesine yatırımı teşvik etmek amacıyla amacıyla Daejeon yakınlarında Kuzey Chungcheong ve Güney Chungcheong illerinden alınan topraklar ile kuruldu. Daha önceden Yeongi ilçesi (연기, 燕岐) olarak bilinmekte olup adı Hangıl'ın babası sayılan Joseon Hanedanı Kralı Büyük Sejong'un onuruna seçilmiştir. 2012 yılından bu yana Seul'den çok sayıda bakanlık ve ajans kente taşındı. Şehrin inşaatı 2030'da tamamlanması ve diğer devlet kurumlarınında Sejong'a taşınması planlanmaktadır. Yine aynı yıl kentin nüfusunun 500,000 olması beklenmektedir.
Sejong'a Cheongju'da bulunan Cheongju Uluslararası Havalimanı ile Korail'in Gyeongbu hattı hizmet vermektedir.
Kardeş şehirler

Putrajaya, Malezya
Mr & Mrs T

| --- | --- |
Tip: Meşrubat
Üretici: Dr Pepper Snapple Group ve Keurig Dr Pepper
Köken: ABD
İlk üretim yılı: 1960
Mr & Mrs T logo
Mr & Mrs T, Dr Pepper Snapple Group ve Keurig Dr Pepper'in sahip olduğu bir karışık içecek hattı.
Mr & Mrs T Bloody Mary karışımı 1960'ta ilk önce Herb ve June Taylor tarafından satıldı. Sos işindeydiler ve tutarlı kokteyller oluşturmak için karışımlarını geliştirdiler. İlk olarak Los Angeles metropol bölgesindeki barlar ve restoranlar tarafından kullanılmış ve bir havayolu şirketi tarafından tattıktan sonra American Airlines 'nin seçimi haline geldikten sonra daha fazla popülerlik kazanmıştır. Diğer havayolları Mr & Mrs T'yi de kullanmaya başladı. Taylor Food Products 1965'te satıldı ve marka 1987'de Mott'in Cadbury-Schweppes plc bölümü tarafından satın alındı. 1997 yılında, Bloody Mary Mix pazarının yüzde 62'sini kontrol etti.
Karışık Tatlar

Bloody Mary
Bold & Spicy Bloody Mary
Horseradish Bloody Mary
Mai Tai
Piña colada
Daiquiri
Whiskey Sour
Tom Collins
Sweet & Sour
Margarita
Light Margarita
Fiery Pepper Bloody Mary
Emily Rudd

| Emily Rudd |
| --- | --- |
Rudd, GalaxyCon Richmond'da (2024)
Doğum: 24 Şubat 1993 (32 yaşında) Saint Paul, Minnesota, Amerika Birleşik Devletleri
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 2013-günümüz
Boy: 1,65 m (5 ft 5 in)

Emily Ellen Rudd (d. 24 Şubat 1993), Amerikalı aktris. Netflix yapımı korku filmi serisi Fear Street (2021) filmlerinde Cindy ve Abigail Berman karakterlerini canlandırarak tanınmıştır. Ayrıca, 2023 yılında Netflix'in One Piece dizisinde Nami karakterini canlandırmıştır.
Çankırı (il)

Bu madde Çankırı il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Çankırı (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.
| Çankırı |
| --- | --- |
İl

 İlin Türkiye'deki konumu
 İl sınırları haritası
Ülke: Türkiye
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi, Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Vali: Mustafa Fırat Taşolar
Yüzölçümü
 • Toplam: 7.542 km²
Rakım: 730 m
Nüfus
 • Toplam: 183.550
 • Yoğunluk: 26/km²
 • Kır: 57.589
 • Şehir: 125961
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 376
İl plaka kodu: 18
Resmî site Çankırı Valiliği Çankırı Belediyesi
Çankırı, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde bulunan bir ildir. Kuzey ilçeleri Karadeniz Bölgesi'nde kalan il, kuzeyde Karabük ve Kastamonu, doğuda Çorum, güneydoğuda Kırıkkale, güneyde Ankara ve batıda Bolu illeriyle çevrilidir.
Çankırı ili nüfusu: 192.428'dir. Bu nüfusun %73.8'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 7542  km2'dir. İlde  km2'ye 26 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 160'tır.) İlde yıllık nüfus % 1.72 oranında azalmıştır. İl merkezinin denizden yüksekliği 730 metredir.
2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 ilçe, 15 belediye, bu belediyelerde 96 mahalle ve ayrıca 371 köyü vardır.
Yönetim

Ayrıca bakınız: Çankırı'nın ilçeleri
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)
İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.
Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Çankırı Valisi, 1981-Kahramanmaraş doğumlu Mustafa Fırat TAŞOLAR 'dır. Ağustos 2023/376 nolu Valiler kararnamesi ile İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürü iken atanmıştır.
Çankırı Belediye Başkanı, İsmail Hakkı Esen (MHP), 31 Mart 2024 seçimlerinde %59,78 oy oranıyla seçilmiştir.
2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Çankırı İl Genel Meclisi üye sayısı, 18 AK PARTİ, 8 MHP ve 1 BĞZ olmak üzere 27’dir. Çankırı Belediye meclisi ise 15 MHP ve 10 AK PARTİ olmak üzere 25 üyeden oluşur.
2023 Genel seçimleri sonucu, Çankırı'yı temsilen TBMM'de AKP'den 1 milletvekili (Muhammet Emin Akbaşoğlu) ve MHP'den 1 milletvekili (Pelin Yılık) seçilmiştir.
Nüfus

Güncel Nüfus Değerleri(TÜİK 6 Şubat 2025 verileri)
Çankırı ili nüfusu: 199.981'dir. Bu nüfusun %75,27'i şehirlerde yaşamaktadır (2024 sonu). İlin yüzölçümü 7.542  km2'dir. İlde  km2'ye 27 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 163'dür.) İlde yıllık nüfus % 2,69 oranında azalmıştır. Nüfus değişim oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Korgun (% 3,01)- Yapraklı(% -13,62)
6 Şubat 2025 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 17 belediye, bu belediyelerde 103 mahalle ve ayrıca 368 köy vardır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
2024 yılı sonunda Çankırı ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri

| İlçe | Nüfus 2023 | Nüfus 2024 | Fark | Nüfus Artışı % | Belediye Sayısı | Mahalle Sayısı | Köy Sayısı | Köy Nüfusu | Şehir nüfusu | Şehirde oturan % | Alanı  km2 |  km2'ye düşen kişi |
| Atkaracalar | 5.079 | 5.126 | 47 | 0,93 | 2 | 11 | 8 | 822 | 4.304 | 83,96 | 234 | 22 |
| Bayramören | 2.740 | 2.362 | -378 | -13,80 | 1 | 3 | 27 | 1.838 | 524 | 22,18 | 310 | 8 |
| Çerkeş | 16.909 | 17.249 | 340 | 2,01 | 2 | 14 | 49 | 4.903 | 12.346 | 71,58 | 1440 | 12 |
| Eldivan | 7.331 | 6.392 | -939 | -12,81 | 1 | 6 | 16 | 3.085 | 3.307 | 51,74 | 947 | 7 |
| Ilgaz | 14.271 | 13.996 | -275 | -1,93 | 1 | 9 | 75 | 6.148 | 7.848 | 56,07 | 350 | 40 |
| Kızılırmak | 7.703 | 7.098 | -605 | -7,85 | 1 | 3 | 26 | 4.896 | 2.202 | 31,02 | 845 | 8 |
| Korgun | 4.226 | 4.353 | 127 | 3,01 | 1 | 3 | 12 | 1.938 | 2.415 | 55,48 | 514 | 8 |
| Kurşunlu | 9.947 | 9.637 | -310 | -3,12 | 1 | 12 | 26 | 3.043 | 6.594 | 68,42 | 378 | 25 |
| Merkez | 98.574 | 98.972 | 398 | 0,40 | 1 | 14 | 51 | 9.830 | 89.142 | 90,07 | 609 | 163 |
| Orta | 16.921 | 14.709 | -2.212 | -13,07 | 4 | 15 | 23 | 4.034 | 10.675 | 72,57 | 706 | 21 |
| Şabanözü | 13.192 | 12.651 | -541 | -4,10 | 1 | 7 | 18 | 3.157 | 9.494 | 75,05 | 467 | 27 |
| Yapraklı | 8.608 | 7.436 | -1.172 | -13,62 | 1 | 6 | 37 | 5.760 | 1.676 | 22,54 | 741 | 10 |

| Çankırı | 205.501 | 199.981 | -5.520 | -2,69 | 17 | 103 | 368 | 49.454 | 150.527 | 75,27 | 7.541 | 27 |