Milletler Tablosu
Ham'ın soyu > Kenan

Ham'ın dördüncü oğlu ve Nuh'un torunu. Sonunda Akdeniz'in Doğu yakasında Mısır ve Suriye arasında bulunan bölgede yaşayan 11 kabilenin atasıydı. Bu nedenle bu bölgeye "Kenan diyarı" deniyordu (Başlangıç 10:15-19; 1 Tarihler 16:18). Kenanlı Amoriler doğu Ürdün topraklarını İsrailliler fethetmeden önce işgal etseler de (Sayılar 33:51; 35:10, 14), Kenan, Filistin'in Ürdün'ün batısında kalan bölümünün daha eski ve orijinal adıydı (Sayılar 21:13, 26).
Kenan soyundan gelenlerin Babil'deki dil karıştırılmasından hemen sonra bu ülkeye göç edip yerleştikleri (Başlangıç 11:9) veya önce Hamilerin çoğuyla Afrika'ya gidip sonra yavaş yavaş Kenan diyarına dönüp dönmediklerini Kutsal Kitap söylemez.
MÖ 1943'te İbrahim, Kenan bölgesine taşınmak için Paddan-Aram'da Haran'dan ayrıldığında, zaten Kenanlılar tarafından iskan edilmişti ve İbrahim'in hem Amoriler hem de Hititler ile belirli ilişkileri vardı (Başlangıç 11:31; 12:5, 6; 13:7; 14:13; 23:2-20).
Tarih, Mısır'ın, İsrailliler tarafından fethedilmeden önce yaklaşık 200 yıl boyunca Kenan topraklarını yönettiğini gösteriyor. Suriye ve Filistin'den vasal hükümdarlar tarafından Firavun Amenophis III'e ve Firavun Akhenaten gönderilen mesajlardan (Amarna mektupları olarak bilinir) o zamanlar şehirler arasında sık sık kavgalar olduğu ve birçok siyasi entrikanın olduğu açıktır. İsrail halkı Kenan sınırlarına ulaştığında (MÖ 1473), ülke çok sayıda şehir devletine veya küçük krallıklara bölünmüştü, ancak aralarında atalardan kalma akrabalık nedeniyle hala bir uyum vardı.
1. Tsidon (Sidon)
Kenan'ın ilk oğlu olan Sidon (Tsidon), Saydalıların atasıydı. Onun adı Sidon liman kentine verildi ve uzun yıllar Fenikelilerin (Saydalılar için Yunanca adı) başkentiydi. Şehrin şimdiki adı Sayda'dır.
Sayda'nın yaklaşık 35 km güneyinde Saydalılar, Sur (Fenikeli ad; Yunanca ad: Tyros) adını verdikleri bir koloni kurdular. Zamanla, Sur Sayda'yı birçok yönden geride bıraktı, ancak Sur, bir Saydalı yerleşiminin karakterini hiçbir zaman tamamen kaybetmedi. Sur kralı bazen 'Saydalıların Kralı' olarak anılırdı (1. Krallar 16:31).
2. Het
Kenan'ın ikinci sıradaki oğlu Het'in soyundan bir halk. Hititlerin, Yeşu'nun günlerinde "çölden ve bu Lübnan'dan büyük nehre, Fırat nehrine, yani Hititlerin tüm ülkesi olan" bir bölgede yaşadıkları söylenir (Yeşu 1:4). Görünüşe göre esas olarak Lübnan ve belki de Suriye'deki bölgeleri içeren dağlık bölgelerde yaşıyorlardı.
Tarihçiler ve arkeologlar, Kutsal Kitap'taki Hititlerin kim olduğunu bulmaya çalıştılar. Bunu temel olarak, benzer bir sese veya benzer bir yazımlara sahip gibi görünen kelimeleri karşılaştırarak dilbilimsel bir bakış açısıyla yaptılar. Asur çivi yazılı metinlerde "Hatti" terimi sıklıkla, çoğunlukla Suriye veya Filistin'i çağrıştıran bir bağlamda geçer. Bu kelime Kutsal Kitap'ta adı geçen Hititler anlamına gelebilir. Bununla birlikte, bilim adamları "Hatti" kelimesine dayanarak, Kutsal Kitap'taki Hititlerin, başkenti Küçük Asya'da olan Hitit İmparatorluğu ile aynı olduğunu kanıtlamaya çalışıyorlar. Fakat bu eski imparatorluk, Kenan ülkesinin kuzey ve batısında bulunup ondan epey çok uzaktır.
Küçük Asya'nın Anadolu bölgesinde (bugün Türkiye'nin bir parçası) eski "Hattusa" (Hattuşa) olan Boğazköy'de çok sayıda antik metin bulunmuştur. Burası bir zamanlar modern bilginlerin Hatti dediği ve ilk sakinlerinin "Hatça" konuştuğu bir ülkenin başkentiydi. Bunlar, bilginlerin ifadesine göre çivi yazısıyla yazılmış ve şimdi "Çivi Yazısı Hititçesi" olarak bilinen bir Hint-Avrupa dilini sokan fatihler tarafından boyun eğdirildi. Daha sonra çivi yazısı, "Hiyeroglif Hititçesi" olarak adlandırılan hiyeroglif yazı ile başka bir Hint-Avrupa dilinden yerinden çıkarıldı.
Bu dildeki metin örneklerinin Kuzey Suriye'de olduğu kadar Küçük Asya'da da bulunduğu söylenmektedir. Bilginler bu üç dili üç grup insanla ilişkilendirir. Ancak bunların hiçbirinin Kutsal Kitap'taki Hititlerle örtüştüğüne dair hiçbir kanıt yoktur.
Martin Noth sözde çivi yazısı Hititçesi hakkında şunları yazdı: “'Hitit' ifadesi eski metinlerde kullanılan bir terim değil, bu dil ile Küçük Asya'daki Hatti krallığı arasındaki tarihsel bağlantıya dayanarak modern bilim tarafından seçilmiş bir terimdir.” Daha sonra “Hitit hiyeroglifleri”ne dikkat çekti: “Geleneksel 'Hitit' tanımı burada uygunsuz ve kafa karıştırıcı.” Başka bir tarihçi, E. A. Speiser şu sonuca varıyor: “Kutsal Kitap'taki Hititlerin sorununu çözmek . . . zordur. İlk olarak, söz konusu Kutsal Kitap metinlerinin ne tür Hititler olduğu sorusu ortaya çıkar: Hattiler mi, çivi yazısı kullanan Hint-Avrupa Hititleri mi yoksa hiyeroglif Hititleri mi.”
Bu göstermektedir ki, Kutsal Kitap'taki Hititlerin Hattuşa'nın başkenti olduğu "Hitit İmparatorluğu" ile herhangi bir denklemi delile değil, varsayıma dayanmaktadır.
3. Yebusiler
Ham ve Kenan'ın soyundan olan Yebusiler Yebus şehrinin civarında yaşadılar. Yebus, günümüz Yeruşalim'inin bulunduğu yerde bulunan eski bir şehirdi. Bu nedenle çoğu bilgin, Yeruşalim'in (veya belki de Salem'in) şehrin orijinal adı olduğunu ve Yebusiler tarafından iskan edildiğinde sadece ara sıra Yebus olarak adlandırıldığını varsaymaktadır. Ayrıca “Yebus”un “Jerusalem”in değil, şehirde bir süre yaşayan insanların adı olan “Yebusi”nin kısaltması olduğu konusunda da genel bir kanı vardır.
Belki de en küçük grup oldukları için Yebusiler akrabalarıyla bağlantılı olarak, genellikle en sonda listelenirler. Dağ halkı olarak kabul edildiler (Sayılar 13:29).
4. Amoriler
"Amori", Kenan'ın oğulları listesinde belirtilmiştir, ancak başka yerlerde bu terim (İbranice metinde her zaman tekildir), orijinal Amori'den türeyen tüm Kenan kabilesine uygulanır.
Bazı yorumcular, Başlangıç 15:16 ve 48:22'de kullanılan “Amori” teriminin bir bütün olarak Kenan halklarını temsil ettiğini ileri sürerler. Amoriler, İsrailoğulları Mısır'dan ayrıldığında Kenan'daki en önemli veya baskın kabile gibi görünüyor (Kanunun Tekrarı 1:6-8, 19-21, 27; Yeşu 24:15, 18; Hakimler 6:10). Eğer öyleyse, diğer, ikincil akraba kabilelerinin bazen baskın olanın adını kullanması anlaşılabilir. Benzer şekilde, İsrail ulusunun bir kabilesinin adı olan Yahuda, sonunda "Yahudi" genel terimi aracılığıyla tüm İsraillilere uygulandı. Amori kabilesi Erden nehrinin hem batısı hem de doğusunda yaşadılar ve birden fazla krallık kurdular (Sayılar 21:21-35).
Tarihçiler, genellikle Kutsal Kitap'ta bahsedilen Amorileri, erken Akad (Babil-Asur) çivi yazılı metinlerde bahsedilen Amurru ile ilişkilendirir. Amurruların MÖ 2. binyılın başında Mezopotamya'yı işgal edip birkaç yüzyıl boyunca Babil'de bir krallığa sahipti olduğunu varsayarlar. O zaman tanınmış bir yasa koyucusu olan Hammurabi'nin "Amori" kökenli olduğu sık sık söylenir. Bununla birlikte, Amurru ile ilgili kanıtlar, Kutsal Kitap'taki Amorilerin Amurru ile özdeşleştirilmesini destekleyen sözde inandırıcı sonuçları desteklemiyor gibi görünüyor.
Eski çivi yazılı metinlerde, Amurru öncelikle "batı" anlamına gelir ve Mezopotamya'nın batısındaki bölgeye atıfta bulunur. The International Standard Bible Encyclopedia'da A. H. Sayce, Amurru adının "insanların etnik yapıları veya gerçek isimleri hakkında hiçbir bilgi vermeyen, Mezopotamya'dan bakıldığında insanların yakın kökenlerine yönelik tamamen coğrafi bir referans" olduğunu söylüyor.
Kuzey Mezopotamya'da Fırat nehrinde bulunan antik bir şehir olan Mari, modern tarihçiler tarafından Amurru'nun Mezopotamya'ya yayıldığı merkez olarak anılır, ancak burada ortaya çıkarılan binlerce tabletin neredeyse tamamı Sami-Akad (Babil- Asur) dilinde yazıldı ve Batı Sami kökenli bazı isimler içeriyorlardı. Belirtildiği gibi, Kutsal Kitabın Amorileri Sami değil, Hami kökenliydiler; bazılarının Sami dilini edinmiş olması imkansız olmasa da, orijinal Amurru'nun Babil'den yaşayan Sami halkları arasında yalnızca "batıdan gelen insanlar" olması da mümkündür. Profesör John Bright şunları not eder: “Çivi yazılı metinlerde, kuzeybatı Mezopotamya ve kuzey Suriye'nin sakinleri birkaç yüzyıldır [MÖ 3. binyılın sonu ve MÖ 2. binyılın başı] 'Amurru' ya da 'batı'dan insanlar' olarak değinildi. Bu isim, görünüşe göre, bu bölgede yaşayan farklı Kuzeybatı Sami lehçelerinin halklarının genel adı haline geldi, büyük olasılıkla İbraniler ve Aramilerin daha sonra ortaya çıktığı kabileler."
5. Girgaşiler
Girgaşiler Ürdün'ün batısında yaşıyordu (Yeşu 24:11). Ugarit literatürde bulunan "Girgaş" ve "Ben-Girgaş" isimleri, Girgaşiler'in varlığının dolaylı teyidi olarak zikredilebilir.
6. Hiviler
Ata Yakup'un zamanında Hiviler Şekem şehrinde yaşıyordu. Sonra, Hakimler 3:1-6'daki metninden anlaşıldığı gibi, Hiviler Lübnan dağlarında Vaat Edilen Toprakların kuzey sınırına kadar yaşadılar. Yoab ve adamları Kral Davud'un buyruğu üzerine nüfus sayımı yaparken, “Sur kalesine ve Hivililerin bütün şehirlerine geldiler” (2. Samuel 24:7). Sur görünüşe göre doğrudan Hiviler'in bölgesinin güney ucuna kadar uzanıyordu.
Arkeologlar, bilginlerin Hurriler adlı bir ulusun ataerkil zamanlardan beri Ermenistan, Anadolu, Suriye ve Filistin'in bazı bölgelerine yerleştiğine dair kanıt olarak yorumladıkları eski kayıtları ortaya çıkardılar; ve Hiviler, Horiler ve Yebusiler'in bu kavma ait olduğuna inanıyorlar. "Horiler"i "Hiviler" ile eşitlerler ve Hurrilerin sonunda Hiviler olarak adlandırıldığı görüşündedirler. Teorileri esas olarak dilsel benzerliklere, özellikle de özel isimlere dayanmaktadır. Genelde Horiler adının "mağara sakini" anlamına gelmediğini, "Hurriler" ile ilgili olduğunu varsayıyorlar.
Ancak Kutsal Kitap bu kabileleri birbirinden ayırıyor gibi görünüyor ve Hurriler adından hiç söz etmiyor.
7. Arkiler
Akdeniz kıyıları ve Lübnan Dağlarının batısında yerleştiler.
8. Siniler
Benzer adlara sahip birkaç Lübnan'daki kasaba çeşitli antik kayıtlarda listelenmiştir, ancak Siniler'in tam olarak nereye yerleştiği belirsizdir.
9. Arvadlılar
Suriye kıyılarında bir ada Arvad adlandırıldı. Ancak Arvadlılar'ın tam olarak nereye yerleştiği belirsizdir.
10. Tsemariler
Kenanlıların "Arvadlılar" (Fenike kıyısının önünde Arwad ile ilişkili olan) ve "Hamatlılar" (muhtemel Suriye'deki Hamat ile ilişkili olan) arasında listelenmiş olması, Tsemariler'in Fenike'nın kuzey kıyısında oturduklarını gösterir.
Bazı bilgin, Trablus'un yaklaşık 35 km kuzey doğusunda bulunan Tell Kazel kasabası eski Tsamar ile temas ettirmeye çalışır. Başkaları ise, Tsemarileri, Trablus ile Arvad arasında bir kıyı kenti olan Sumra ile bir bağlantı kurmaya çalışır.
11. Hamatiler
Hamat, İsrail tarihinin ilk zamanlarında Suriye'deki küçük bir Kenan krallığının başkentiydi. Kentin çevresindeki verimli tarım alanı aynı adı taşıyordu. Yunanlar ve Romalılar zamanında şehir Epifanya olarak biliniyordu. Antiokhos IV. Epifanes ona bu ismi verdi. Bugün orijinal adının kısaltması olan Hama olarak adlandırılıyor.
Bazen Hititlerin bu şehri kurduğu varsayılırken, asıl kurucuların Hititlerin akrabaları ve tufandan sonra ortaya çıkan 70 aileden biri olan Hamatlılar olması daha olasıdır. Bu iki soyun ataları olan Het ve Hamat, Ham oğlu Kenan'ın oğulları arasında sayılmaktadır.
Hamat'ın güney sınırı İsrail topraklarının kuzey sınırı olarak görülüyordu (Sayılar 34:8; 1. Krallar 8:65; 2. Krallar 14:25; 2. Tarihler 7:8) ve Şam'a kadar uzandığını düşünülüyor (Yeremya 49:23; Hezekiel 47:15-17; 48:1; Zekeriya 9:1, 2).