stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Fırat-Dicle Seferi

| g t Osmanlı-İran Savaşları |
| --- | --- |
 Osmanlı-Safevî Savaşları Çaldıran  1515-1517  1532-1555 1533-1536  1548-1549  1554-1555  1578-1590  1603-1618  1623-1639  1701  1723-1727  1730-1732 Osmanlı-Afşar Savaşları 1732-1736  1742-1746 Sonraki çatışmalar 1774-1779  1821-1823  1906-1907  1914-1918 
Fırat-Dicle Seferi, 1514 yılında Osmanlı Ordusu tarafından Safevilere ve Memlûklara karşı Doğu Anadolu'da yapılan askerî harekât.
Öncesi

Sona kalan kardeşini de Yenişehir Muharebesi'nde ortadan kaldıran Yavuz Sultan Selim, Şehzadelik dönemlerinden beri yakından takip ettiği ve gittikçe tehlikeli olmaya başlayan Şah İsmail ile uğraşmaya başladı. Bir süre devam eden diplomatik ilişkiler yerini savaşa bıraktı. 1514'te İran Seferi'ne çıkan Osmanlı ordusu, 23 Ağustos'ta günümüz İran sınırlarında kalan Çaldıran'da Safevi ordusunu hezimete uğrattı. Ardından Azerbaycan ve İran içlerinde faaliyet gösteren Osmanlı ordusu yaklaşan kış sebebi ile önce Amasya'ya, oradan da yaklaşan Mısır savaşı yüzünden İstanbul'a döndü.
Her ne kadar kış gelmiş ve Osmanlı ordusu Azerbaycan topraklarını boşaltsa da barış imzalanmamıştı. Bu yüzden de savaş devam ediyordu ve cephede ordu bırakılması lazımdı. Bayburt ve Kemah kuşatmalarında kendini ispatlayan Bıyıklı Mehmet Paşa görevlendirildi.
Önemli bir bilim adamı olan İdris-i Bitlisi de Kürt aşiretleri Osmanlı tarafına çekmek için uğraşıyordu. Girişimleri çoğunlukla olumlu sonuçlandı ve Safevi hakimiyetinden mutsuz olan yerel aşiretler Osmanlı sancağı altında birleşmeye başladı. Bölgenin en önemli şehri olan Diyarbakır'da da halk ayaklanarak Safevi garnizonunu şehirden kovarak Yavuz Sultan Selim'e itaat ettiklerini bildiren delegeler gönderdi Bu girişimlerini başaran Osmanlı İmparatorluğu Fırat Nehrinin karşısına geçmiş oluyordu. Bunun olmasına göz yummayan Şah İsmail, Osmanlı ordularının bölgeyi boşaltmasından faydalanmak istedi. Bunun için de Nur Ali Halife komutasındaki bir orduyu Tunceli'ye, Ustaclu Kara Han komutasındaki bir orduyu Diyarbakır'a gönderdi. Tüm bunları casusları vasıtasıyla haber alan Bıyıklı Mehmet Paşa, kuvvetlerini topladı ve 1515'in baharında Fırat'ı geçti.
I. Harekat: Tunceli > Sebebi

Esasen yerel aşiretlerin hiçbir zaman bağımsız olamadığı bölgedeki beyler, dönemin imparatorluklarının yüksek hakimiyetini tanıyarak varlığını sürdürdü. 1512'de başlayan Nur Ali Halife İsyanı da bölgede büyük krizlere yol açmakla birlikte yerel hükümdar Rüstem Bey'i de idaresinden etmişti. Yurdundan etmesine rağmen Şah İsmail'e bağlı kalıp Çaldıran Muharebesi'nde Osmanlı İmparatorluğu ile mücadele eden Rüstem Bey, yine kazanan tarafta çıkarlarını koruyabileceğini düşünerek Yavuz Sultan Selim'e sığınsa da padişah onu kabul etmedi ve idamını emretti. Babasını öldürten padişahın yanında yer almaktan çekinmeyen Pir Hüseyin Bey de Osmanlı saflarına katıldı.
I. Harekat: Tunceli > Ovacık Muharebesi

Ovacık yakınlarındaki Tekir yaylağında Nur Ali Halife'nin karşısına çıkan Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Safevi ordusunu hazırlıksız yakaladı. Sert ve düzenli hücumlara kalkan Bıyıklı Mehmet Paşa, Nur Ali Halife ile birlikte ordusunu da ortadan kaldırdı. Akabinde de bölgedeki Safevi hakimiyetini sonlandırarak asayişi temin eden Osmanlı ordusu Bayburt'a döndü. Bölgenin yönetimi de muharebede yer alan ve ata yurdu olan Pir Hüseyin Bey'e verildi.
II. Harekat: Diyarbakır

Yaklaşık 5.000 kişilik bir kuvvetle Diyarbakır önlerine gelen Ustaclu Kara Han, Diyarbakır halkının yaptıklarına rağmen onlara teslim teklifi sundu. 1515'in başlarında başlayan Diyarbakır Kuşatması yüzünden bölgeye kuvvet gönderilmesi gerektiğini düşünen padişah, Yiğit Ahmed Bey komutasındaki ufak bir kuvveti Diyarbakır halkının yardımına gönderdi. Bir gece vakti gelen Yiğit Ahmed, ani bir baskında kuşatmayı yararak Rum kapısından şehre girmeyi başardı.
Kuşatmanın uzaması üzerine Şah İsmail takviye göndermeye başladı. Diyarbakır'dan gelen yardım talepleri üzerine bu sefer de Bıyıklı Mehmet paşa bölgeye sevk edildi. Amasya Beylerbeyi de Sipahileri ile katılması için emir aldı. Osmanlı ordusu gelene kadar Kürt aşiretlerini örgütleyen İdris-i Bitlisi de yaklaşık 10.000 kişilik bir kuvvet toplamıştı. Kürt aşiretleri Kiğı'da toplanarak Şadi Paşa ve Bıyıklı Mehmet Paşa'ya, 10 Eylül'de Kara köprü civarında katıldı. Kendinden üstün durumda olan Osmanlı ordusu ile çarpışmayı göze alamayan Kara Han ise kuşatmayı kaldırarak Mardin'e çekildi. Şehre girmeyen Osmanlı ordusu ise Kara Han'ı takibe başladı. Mardin'de de durmayan Kara Han ise Sincar'a çekildi.
Cavsak mevkiinde toplanan Osmanlı kurmayları tartışmaya başladı. Şadi Paşa ve taraftarları kurak mevsimden dolayı çekilmek isterken Bıyıklı Mehmet Paşa ve taraftarları Mardin'i kuşatmaktan yanaydı. Bu sırada Mardin halkı şehrin kapılarını Osmanlı askerine açtı ancak Safevi garnizonu iç kaleye çekildi. Bu yüzden de kuşatılması gerekiyordu ancak tartışmalar şiddetlendi ve üçüncü günde Şadi Paşa ve kuvvetleri seferden ayrıldı. Bazı Kürt beylerinin de ayrılmak istemesi üzerine, Bıyıklı Mehmet Paşa kışlamak için Diyarbakır'a dönmek zorunda kaldı. Osmanlı kuvvetlerinin çekildiği haber alan Kara Han ise kuvvetleriyle Mardin'e girdi. Bunu haber alan Yavuz Sultan Selim, Şadi Paşa ve maiyetindeki beş sancakbeyini azlederek hapse mahkûm etti. 4 Kasım'da da Bıyıklı Mehmet Paşa Diyarbakır'ın ilk Osmanlı Valisi olarak atandı.
III. Harekat: Koçhisar > Hazırlık

Bu harekât cephenin kaderini belirleyeceğinden iki komutanda oldukça temkinli davranıyordu. Osmanlı ordusu Diyarbakır'da, Safevi ordusu da Mardin'de karargah kurdu ve iki ordu da merkezlerinden gönderilecek kuvvetleri beklemeye başladı. Karaman Valisi Divane Hüsrev Paşa'ya ve İstanbul'da bulunan bazı subaylara kuvvetleri ile sefere katılmaları için emirler gönderildi. Şah İsmail de Bağdat Valisi Kangırıl Sultan, Hemedan Valisi Yegan Bey ve Çuka Sultan gibi önemli komutanları Kara Han'ın yanına sevk etti. Osmanlı İmparatorluğu, yerel aşiretlerin kendi tarafında olması sayesinde hemen hemen bütün yollara ve geçitlere hakimdi. Bu yüzden Safeviler sevklerini Irak üzerinden yapıyordu ama buna rağmen Sincar'da olduğu gibi baskınlara maruz kalıyorlardı. Osmanlı takviyeleri de yol üzerindeyken Haruput'u kuşatıp ele geçirmeyi başarmıştı.
İdris-i Bitlisî'nin karşı çıkmasına rağmen 2.000 kişilik bir süvari birliğini Harput Valisi Çerkez Hüseyin Bey komutasında Kara Han'ın üstüne gönderildi. Çerkez Hüseyin Bey'in görevi Kara Han ve kuvvetlerine Bıyıklı Mehmet Paşa'nın tuzağına çekmekti. Osmanlı öncülerinin geldiğini haber alan Kara Han ise ordugahı boşaltarak ormana saklandı. Safevi ordugahını boş bulan Osmanlı öncüleri yağmaya başlayınca saklandığı yerden çıkıp taarruza kalkan Safevi birlikleri Kerh Muharebesi'nde Osmanlı süvarilerini tam bir kıyıma uğrattı. Bıyıklı Mehmet Paşa ise mağlubiyetin üzerine takviyeleri beklemeye başladı. Osmanlı ordusu ise hazır olunca Diyabakır'da önemli sayıda kuvvet bırakarak, muhkem mevkisinden ayrılan Ustaclu Kara Han'ın üzerine yürüdü.
| Emir tarihi | kuvvet | Asker tipi |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Divane Hüsrev Paşa | 25 Kasım | 12.000 | Sipahi ve Subaşı |
| Kethüda Mehmet Çelebi | 26 Kasım | 400 | Bilinmiyor |
| Garip Mehmet Bey | 27 Kasım | 500 | Ulufeci |
| Bilinmiyor | Bilinmiyor | 1.000 | Tüfekli Yeniçeri |
| Sinan ve Bâli Ağalar | Bilinmiyor | 5.000 | Bilinmiyor |
III. Harekat: Koçhisar > Koçhisar Muharebesi > Dizilişler

Osmanlı merkezinde 2.000 Tüfekli Yeniçeri ve topçularıyla Bıyıklı Mehmet Paşa yer aldı. Sağ kanatta 6.000 Sipahi ile Karaman Valisi Hüsrev Paşa konuşlandı. Sol kanatta ise 4.000 ile 6.000 kişilik, çoğunluğunu düzensiz Kürt süvarileri yer aldı. Plan ise Çaldıran Muharebesi'nde olduğu gibi Safevi süvarilerine karşı ateş gücü savunması yapıp düşman düzeni bozulduktan sonra da süvariler ile karşı taarruza kalkmaktı. Ustaclu Kara Han ise ordusunu ikiye böldü ve sol kanada kendisi geçti. Sağ kanada da Bağdat Valisi Kangırıl Sultan'ı verdi. Osmanlı topçuları ve tüfekli Yeniçeriler'i ile karşılamayacağını anlayan Kara Han, kanat süvarilerini püskürtüp merkezi kıskaca almak niyetindeydi.
III. Harekat: Koçhisar > Koçhisar Muharebesi > Muharebe

Muharebe, kuşluk vaktinde Ustaclu Kara Han'ın komutasındaki Safevi sol kanadının, Hüsrev Paşa komutasındaki Sipahilere sert bir taarruzu ile başladı. Kara Han'ın hızlı saldırısı sonucunda Hüsrev Paşa'nın kanadı zor durumda kaldı. Bunu gören Bıyıklı Mehmed Paşa, Yeniçeriler ile Kara Han'ın üzerine taarruza geçti. Bunlar olurken Kangırıl Sultan ve Hüseyin Bey'in sağ kanadı da aşiretlerin bulunduğu Osmanlı sol kanadına sert bindirme yaptı. İş böyle olunca iki tarafında planı tutmadı ve iş askerlerin maharetine kaldı. Osmanlı sağ kanadında Pir Hüseyin Bey çekilmeye yeltendiyse de aşiret beylerinin yardımı sayesinde hattı tutmayı başardı. Osmanlı sağ kanadına saldıran Ustaclu Kara Han ise Karaman ve Diyarbakır ordularının kıskacında kaldı. Safevi süvarileri kıskacı yarmayı denese de her defasında tüfekli Yeniçeriler'in gazabına uğruyordu. Bir arada kalıp düzenli ateş eden Yeniçeriler çok fazla Safevi atlısının ölümüne yol açtı. Bu yarma harekâtlarından birinde ise Kara Han'ın boğazına bir kurşun girdi. Atından düşen Kara Han'ın cansız başını kesen Nasuh adlı bir Yeniçeri, Kara Han'ın başını bir mızrağa takıp havaya kaldırdı. Çok kayıp veren Safevi sol kanadı bir de başkomutanlarının öldüğünü görünce paniğe kapılıp kaçmaya çalıştı ancak çok azı kurtulabildi. Safevi sol kanadının dağılması üzerine Osmanlı ordusu Kangırıl Sultan'ın bulunduğu diğer fırkaya taarruz etti. Çok fazla dayanamayan Kangırıl Sultan ise kaçmayı başardı. Kuşluk vakti başlayan muharebe ikindiye doğru son buldu. Safevi ordusu tamamıyla dağılmış bir durumdaydı. Çoğu komutan ve asker ölürken, kurtulanlar civardaki dost kalelere sığındı. Osmanlı kayıpları ise şöyleydi: 200 Karaman askeri, 150 Kürt, 130 Anadolu askeri ve az sayıda da yeniçeri vardı. Ustaclu Kara Han, Çuka Sultan ve birçok önemli Safevi kumandanlarının başı 26 Haziran'da Büyük Mısır Seferi'ne çıkan Yavuz Sultan Selim'e ulaştı.
Gönderilen ikinci ordunun da telef olması üzerine Şah İsmail bölgeye başka kuvvet sevk etmedi. Zagroslar'ın batısında başka Safevi ordusu kalmadığından büyük bir nefes alan Osmanlı ordusu, muharebe alanının pek de uzağında bulunmayan Mardin'i kuşattı. Mardin Kuşatması yeni başlamıştı ki padişah, Bıyıklı Mehmed Paşa'yı Mısır seferine çağırdı.
IV. Harekat: Suriye

Mardin Kuşatması'nda bir miktar asker bırakan Bıyıklı Mehmet Paşa, 3 Ağustos 1516'da Malatya ovasındaki padişahın ordusuna katıldı. Ardından da Yavuz Sultan Selim komutasında Suriye topraklarına giren Osmanlı ordusu, 24 Ağustos 1516'da Kansu Gavri komutasındaki Memlûk ordusu ile karşılaştı.
IV. Harekat: Suriye > Mercidâbık Muharebesi

Osmanlı ordusunun merkezinde yeniçeriler ile Yavuz Sultan Selim, sağ kanatta Zeynel ve Hüsrev Paşalar, sol kanatta da Küçük Sinan ve Bıyıklı Mehmet Paşalar bulunuyordu. Memluk ordusunun da merkezinde Kansu Gavri, sağ kanadında Halep Valisi Hayır Bey, sol kanadında da Şam Valisi Emir Sibay bulunuyordu. Muharebe sabahın erken bir vaktindeki Memluk süvari taarruzları ile başladı. Memlukler'in ikindi vaktine kadar gerçekleştirdiği sert taarruzların hiçbiri ateş gücüne sahip düzenli Osmanlı ordusunu bozmaya yetmedi. Memluk ordusu disiplinden kopunca da Osmanlı karşı taarruzları başlıyordu. İkindi vaktine kadar devam eden bu muharebede Memluk ordusu telef olmuştu ayrıca Memluk Sultanı Kansu Gavri ve Şam Valisi Emir Sibay da maktul düşmüşlerdi.
Mercidabık ovasından kesin zaferle ayrılan Osmanlı ordusu, 28 Ağustos 1516'da tek kurşun atmadan Halep'e girdi. Bıyıklı Mehmet Paşa da Safevi cephesine geri gönderildi.
V. Harekat: Son Taarruz

Yaklaşık 9 ay süren Mardin Kuşatması, Bıyıklı Mehmet Paşa'nın da kuşatmaya katılmasıyla şiddetlenmişti. Yeni gelen toplarla surlarda gedikler açıldı ve yapılan genel taarruzlar sonucunda kale zapt edildi. Kale kumandanı Ustaclu Süleyman Bey ve muhafızlar kılıçtan geçirildi. Bu kuşatma ise Safevilerin bölgedeki son ciddi savunması oldu. Bundan sonraki zamanlarda Urfa, Rakka, Sincar, Cizre gibi kaleler savaşmadan teslim oldu. Hasankeyf Kuşatması garnizonun teslimiyeti ile sona ererken, Musul Kuşatması zor kullanılarak çözülmüştür.
Sefer sırasında gerçekleşen muharebeler/kuşatmalar

| Adı | Yer | Tarih | Osmanlı Komutanı | Safevi/Memlük Komutanı | Sonucu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ovacık Muharebesi | Tunceli/Türkiye | Haziran 1515 | Bıyıklı Mehmet Paşa | Nur Ali Halife (ölü) |   Osmanlı zaferi |
| Diyarbakır Kuşatması | Diyarbakır/Türkiye | 10 Eylül 1515 | Bıyıklı Mehmet Paşa | Ustaclu Kara Han |   Osmanlı zaferi |
| Harput Kuşatması | Elazığ/Türkiye | 26 Mart 1516 | Karaçin Ahmet Bey | Bilinmiyor |   Osmanlı zaferi |
| Sincar Muharebesi | Sincar/Irak | İlkbahar 1516 | Seyyid Ahmed Bey | Çuka Sultan |   Osmanlı zaferi |
| Kerh Muharebesi | Diyarbakır/Türkiye | Nisan 1516 | Çerkez Hüseyin Bey (ölü) | Ustaclu Kara Han |   Safevi zaferi |
| Koçhisar Muharebesi | Mardin/Türkiye | Mayıs 1516 | Bıyıklı Mehmet Paşa | Ustaclu Kara Han  (ölü) |   Osmanlı zaferi |
| Mercidâbık Muharebesi | Halep/Suriye | 24 Ağustos 1516 | Yavuz Sultan Selim | Kansu Gavri (ölü) |   Osmanlı zaferi |
| Mardin Kuşatması | Mardin/Türkiye | Mart 1517 | Bıyıklı Mehmet Paşa | Ustaclu Süleyman Bey (ölü) |  Osmanlı zaferi |
| Hasankeyf Kuşatması | Batman/Türkiye | İlkbahar 1517 | Bıyıklı Mehmet Paşa | Şeref Bey   Mehmed Bey  Davud Bey   |  Osmanlı zaferi |
| Musul'un fethi (1517) | Musul/Irak | 1517 | Bıyıklı Mehmet Paşa | Bilinmiyor |  Osmanlı zaferi |
Sonrası

Bu seferde ele geçirilen yerlerden Kuzey Irak hariç hiçbiri Türk himayesinden bir daha çıkmadı. 16'ncı yüzyılda kısa süreliğine Musul kaybedilse de hemen geri alındı ve I. Dünya Savaşı'na kadar Türk hakimiyetinde kaldı. Sefere katılan Kürt beyleri ekseriyetle Şah İsmail tarafından yurtlarından edilmişti. Bu yüzden de sefere katıldılar ve ödül olarak da Yavuz Sultan Selim tarafından eski yurtları kendilerine imtiyazlı sancaklar olarak iade edildi.


Muharebenin Tacü't-Tevarih'de yer alan minyatürü. Bıyıklı Mehmet Paşa sol üstte.
Yenişehir Muharebesi'nin bir minyatürü
Sefer sonucu Batı Asya
Yüksek atlama

| Atletizm Yüksek Atlama |
| --- | --- |
2004 Yaz Olimpiyaında Yelena Slesarenko.
Erkek rekorları
Dünya: Javier Sotomayor 2.45 (1993)
Olimpiyat: Charles Austin 2.39  (1996)
Kadın rekorları
Dünya: Yaroslava Mahuçih 2.10 (2024)
Olimpiyat: Yelena Slesarenko 2.06 (2004)
Yüksek atlama atletizmin bir dalıdır. Koşarak hız kazandıktan sonra sağlam iki dik sehpanın arasındaki çıtanın üzerinden atlayarak yapılır. Bu atlamada prensip vücudun çıtanın üzerinden düşürmeden geçmesidir.
Yüksek atlamayı diğer yarışmalardan ayıran özellikler üç tanedir. Birincisi mesafe dikey olarak ölçülür, ikincisi başarı ve başarısızlık belirli bir yükseklikteki çıtayı aşmaya bağlıdır, üçüncüsü ise atlet başarılı olduğu sürece sayısız deneme hakkına sahiptir. Bu spor dalında başarılı olmak için, bacak adelelerinin doğal bir yaylılık ve tempo kuvvetine sahip olması, vücudun dirençli ve uyumlu olması gerekir. Boy faktörü sanıldığının tersine avantaj oluşturmaz.
Atlama alanı olarak kullanılan, çıkış noktası ile yarım daire şeklinde olan hızlanma sahasının uzunluğu, 15 m'den az olamaz. Atlama sehpası, sert ve bükülmez ağaçtan veya madendendir. Aralarındaki mesafe 3.66 - 4.02 m'dir. Atlama çıtasının uçları kare, üçgen veya yuvarlak olabilir. Ağırlığı 2 kg'ı geçemez. Sehpa üzerindeki çıta, yarışmacının dokunduğu zaman kolayca düşecek biçimde yatay durumdadır. Çıtanın arkasında süngerle doldurulmuş düşme minderi, en az 5x4 m boyutunda ve yeterli kalınlıktadır. Kullanılan malzemelerin başında, topuğu korumak için plastik ve lastik çivili ayakkabıları sayabiliriz. Topuğun kalınlığı 6 mm'yi, taban kalınlığı da 13 mm'yi geçemez.
Atlamadan önce hız kazanabilmek için koşulması gerekir. Atlayıcı, 7 - 11 adım arası yaklaşma koşusunu, 30 - 40 derecelik bir açı ile giderek hızlanan bir koşu temposu ile yapar. Atlayıcı, çıtaya çok yakın basarak sıçramalıdır. Sıçrayış tek ayakla ve geriye alınmış vücudun gergin bacak üzerine alınmasıyla başlar. Çıta üzerine gelince vücudun ekseni etrafından dönmesi, başın göğüs hizasına alınması ile sürer. Önce dış kol ile savunma bacağının mindere değmesi, sonra da gövdenin kalça ile omuz üzerinde dönüşüyle atlama tamamlanır. Yüksek atlamada yarışmacının uyması gereken en önemli kural; sıçramada tek ayağını kullanmasıdır. Yüksek atlamada yarışmacılar ilk atlayacakları yüksekliği kendileri seçerler. Alt sınırın yukarısında olmak kaydıyla herhangi bir yüksekliği atlamadan geçebilirler. Başarılı olduğu sürece sayısız deneme hakkına sahiptirler. Ancak birbirini izleyen üç başarısız atlama denemesi yaptıklarında.
Bunlardan en popüler olanları Straddle (binme) ve Fosbury Flash teknikleridir. Straddle'da atlet yüzü aşağıya bakar biçimde, vücudunu çıtanın etrafında döndürerek atlar. Fosbury Flash tekniğinde ise atletin çıtayı önce başı geçer ve omuzlar üzerine düşülür. Kısa zamanda öğrenilmesi ve göze hoş görünmesi Fosbury Flash tekniğini popüler kılmaktadır.
Yarışmacı atlama sırasında iki ayağının üzerinde sıçrarsa, çıtayı aşmadan düşerse, atlama anında çıtaya çarpar desteklerinden düşürürse başarısız sayılır.
Dünya Atletizm Şampiyonası'nda dereceler > Erkekler

| Yıl | Altın | Gümüş | Bronz |
| --- | --- | --- | --- |
| 1928 | Ethel Catherwood (CAN) | Lien Gisolf (HOL) | Mildred Wiley (ABD) |
| 1932 | Jean Shiley (ABD) | Mildred Didrikson Zaharias (ABD) | Eva Dawes (CAN) |
| 1936 | Ibolya Csák (HUN) | Dorothy Odam (GBR) | Elfriede Kaun (GER) |
| 1948 | Alice Coachman (ABD) | Dorothy Tyler (GBR) | Micheline Ostermeyer (FRA) |
| 1952 | Esther Brand (SAF) | Sheile Lerwill (GBR) | Aleksandra Chudina  (URS) |
| 1956 | Mildred McDaniel (ABD) | Thelma Hopkins (GBR) Maria Pisareva (AUS) | - |
| 1960 | Iolanda Balas (ROM) | Jarosława Jóźwiakowska (POL) Dorothy Shirley (GBR) | - |
| 1964 | Iolanda Balas (ROM) | Michele Brown (AUS) | Taisia Tschentschik (URS) |
| 1968 | Miloslava Rezková (TCH) | Antonina Okorokowa (URS) | Walentina Kosir (URS) |
| 1972 | Ulrike Meyfarth (FRG) | Jordanka Blagojewa (BUL) | Ilona Gusenbauer (AUT) |
| 1976 | Rosemarie Ackermann (GDR) | Sara Simeoni (ITA) | Jordanka Blagojewa (BUL) |
| 1980 | Sara Simeoni (ITA) | Urszula Kielan (POL) | Jutta Kirst (GDR) |
| 1984 | Ulrike Meyfarth (FRG) | Sara Simeoni (ITA) | Joni Huntley (ABD) |
| 1988 | Louise Ritter (ABD) | Stefka Kostadinowa (BUL) | Tamara Bykowa (URS) |
| 1992 | Heike Henkel (GER) | Alina Astafei (ROM) | Ioamnet Quintero (CUB) |
| 1996 | Stefka Kostadinowa (BUL) | Niki Bakogianni (GRE) | Inga Babakova (UKR) |
| 2000 | Jelena Jelesina (Rus) | Hestrie Cloete (RSA) | Kajsa Bergqvist (SWE)   Oana Pantelimon (ROM) |
| 2004 | Jelena Slessarenko (RUS) | Hestrie Cloete (RSA) | Viktoriya Styopina (UKR) |
Dünya Atletizm Şampiyonası'nda dereceler > Kadınlar

| Yıl | Altın | Gümüş | Bronz |
| --- | --- | --- | --- |
| 1983 | Tamara Bykowa (URS) | Ulrike Meyfarth (FRG) | Louise Ritter (ABD) |
| 1987 | Stefka Kostadinowa (BUL) | Tamara Bykowa (URS) | Susanne Beyer (GDR) |
| 1991 | Heike Henkel (GER) | Jelena Jelesina (URS) | Inga Babakowa (URS) |
| 1993 | Ioamnet Quintero (CUB) | Silvia Costa (CUB) | Sigrid Kirchmann (AUT) |
| 1995 | Stefka Kostadinowa (BUL) | Alina Astafei (GER) | Inga Babakowa (UKR) |
| 1997 | Hanne Haugland (NOR) | Olga Kaliturina (RUS) Inga Babakowa (UKR) | - |
| 1999 | Inga Babakowa (UKR) | Jelena Jelesina (Rus) | Swetlana Lapina (Rus) |
| 2001 | Hestrie Cloete (RSA) | Inga Babakowa (UKR) | Kajsa Bergqvist (SWE) |
| 2003 | Hestrie Cloete (RSA) | Marina Kuptsewa (Rus) | Kajsa Bergqvist (SWE) |
| 2005 | Kajsa Bergqvist (SWE) | Chaunte Howard (ABD) | Emma Green (SWE) |
Balıkçılar, Ardahan

| Balıkçılar |
| --- | --- |
Köy

 Ardahan'ın konumu
BalıkçılarBalıkçılar'ın Ardahan'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Ardahan
İlçe: Merkez
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 139
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0478
İl plaka kodu: 75
Posta kodu: 75110
Balıkçılar, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Balıkçılar köyünün eski adı Duduna'dır. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Duduna (دودنە) olarak geçer. Gürcüce “duduni” (დუდუნი) veya “duduna" (დუდუნა) "şırıltı" anlamına gelir. Nitekim Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli 1917 yılında, Kura Nehri'nin aşağıya doğru şırıltıyla aktığını ve köye bu sebeple Duduna adının verilmiş olabileceğini yazmıştır.
Duduna köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyün 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında ele geçirmiştir. Köyde yıkık haldeki Duduna Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır. Köyün yakınlarında bulunan ve Sakora (საქორა) şeklinde adlandırlan yerdeki megalit yapı kalıntıları da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Duduna köyü, 1595 yılında Duduna Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 69 Hristiyan haneden (345 kişi) oluşuyordu. Vergi yükümlüsü erkek adlarına ve baba adlarına bakınca, köyün nüfusunun çoğunluğunu Gürcülerden oluştuğu anlaşılmaktadır.
Duduna köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 nüfus tespitinde Duduna (Дудуна) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Ardahan sancağının  Ardahan kazasına bağlı Begrehatun nahiyesinin 11 köyünden biri ve bu nahiyenin idari merkeziydi. Nüfusu, 38'i erkek ve 44'ü kadın olmak üzere, 10 hanede yaşayan 82 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak yazılmıştır.
Duduna köyü, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Rus idaresinin son bulmasının ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Bu durum Mayıs 1920 tarihli Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali daha sona ermeden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında, 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı.
Duduna 1928 tarihli köy listesinde de Duduna (دودونا) olarak geçer. Bu tarihte köy Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Duduna Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Balıkçılar olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında Balıkçılar köyünün nüfusu 542 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 91 kişi okuma yazma biliyordu. Ardahan ilçesi 1992 yılında il olunca Balıkçılar da bu ilin merkez ilçesi köyü haline geldi.
Köydeki megalit yapı kalıntısı, yerleşim yerinin 1,4 kilometre doğusunda, Kura Nehri'nin sağ kıyısındaki bir sırtta bulunmaktadır. Doğu ve kuzey tarafında irice taşlarla örülmüş duvarın ilk sırası sağlam kalmıştır. Kalan kısımlar ise yıkılmış ve taş yığınına dönüşmüştür. Kalenin içinde küçük yapıların temelleri seçilebilmektedir. Buranın Gürcüce adı olan "Sakora" (საქორა), "kori" (ქორი) kelimesinden türemiş olup "atmaca yeri" veya "kulübeler yeri" anlamına gelir.
Coğrafya

Köy, Ardahan il merkezine 18 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 139
2021: 148
2020: 131
2019: 127
2018: 129
2017: 138
2016: 137
2015: 136
2014: 139
2013: 242
2012: 148
2011: 144
2010: 138
2009: 123
2008: 122
2007: 118
2000: 137
1990: 186
1985: 255
Nevzat Erkmen

| Nevzat Erkmen |
| --- | --- |

Doğum: 1931 İzmir
Ölüm: 16 Nisan 2020 (88-89 yaşlarında) İstanbul
Ölüm sebebi: Covid-19
Vatandaşlık:  Türkiye
Mezun olduğu okul(lar): İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi
Meslek: Çevirmen, Yazar
Organizasyon: Türk Beyin Takımı
Tanınma nedeni: Ulysses Çevirisi

Nevzat Erkmen (d. 1931, İzmir – ö. 16 Nisan 2020, İstanbul) yazar, edebiyatçı, çevirmen ve Türk Beyin Takımı onursal başkanı. Pek çok eser ve çevirisi bulunmaktadır, fakat özellikle James Joyce'un kült eseri Ulysses'i Türkçeye kazandırması ile tanınmıştır.