Anarşi (uluslararası ilişkiler)
Düşünce ekolleri > Konstrüktivizm

Anarşi kavramı realist, liberal, neorealist, neoliberal teorilerin temelini oluştururken konstrüktivist teori anarşinin uluslararası sistemin temel bir koşulu olduğuna itiraz etmektedir. En etkili modern konstrüktivist düşünür olan Alexander Wendt’in şu sözü sıklıkla alıntılanır: “Anarşi devletler ne anlıyorsa odur.” Yani anarşi, diğer uluslararası ilişkiler teorisi ekollerinin öngördüğü şekilde uluslararası sisteme içkin değildir, sistemdeki devletlerin bir kurgusudur. Konstrüktivist düşüncenin özünde, neorealizm ve neoliberalizm varsayımlarının aksine uluslararası ilişkilerin birçok temel yönünün doğuştan değil, sosyal olarak inşa edildiği (devam eden sosyal uygulama ve etkileşim süreçleri tarafından biçimlendirildiği) fikri yatmaktadır. Wendt konstrüktivizmin iki temel ilkesini şöyle sıralar:
İnsan birlikteliklerinin yapıları maddi güçlerden ziyade paylaşılan fikirler tarafından belirlenir,
Amaçsal aktörlerin kimlikleri ve çıkarları, doğası gereği verili olmaktan ziyade bu paylaşılan fikirler tarafından inşa edilir.
Dahası, sosyolog Anthony Giddens’ın fikirlerinden ödünç alan Wendt, aktörlerin (bu durumda devletlerin) belirli bir yapının (bu durumda anarşinin) içeriğini ve etkilerini eylem biçimleri yoluyla etkileyebileceğini öne sürer. Konstüktivizmin 1980'lerdeki oluşum dönemi, neorealizmin baskın uluslararası ilişkiler söylemi olduğu bir döneme denk gelmiştir. Bu nedenle, konstrüktivizmin ilk teorik çalışmaları temel neorealist varsayımlara meydan okumaya odaklanır. Neorealistler anarşinin devletleri belirli şekillerde hareket etmeye zorladığını savunurken konstrüktivizm neorealistlerin yapıya verdiği önemin yanlış olduğunu ve anarşinin niteliklerinin içsel olmadığını ve “sosyal pratik” tarafından inşa edildiğini savunarak bu varsayıma meydan okumaktadır.
Wendt, neorealizmin “yapısının” aslında “iki devletin dost mu düşman mı olacağını, birbirlerinin egemenliğini tanıyıp tanımayacağını, hanedan bağları olup olmayacağını, revizyonist ya da statükocu güçler olup olmayacağını vb.” öngöremediğini ileri sürmektedir. Wendt bu temel konstrüktivist fikri, anarşinin özünde kendi kendine yardım sistemi olmadığını ve devletlerin anarşiye nasıl tepki vereceğinin onu algılama biçimlerine bağlı olduğunu ileri sürerek genişletmektedir. Wendt'e göre, eğer devletler güvenliğin işbirlikçi ya da kolektif olabileceğini, yani başkalarının güvenliğini azaltmadan kendi güvenliklerini artırabileceklerini ya da diğer devletlerin güvenliğini aslında kendileri için değerli olabileceğini kabul edebilirlerse anarşi hiçbir şekilde kendi kendine yardıma yol açmayacaktır.
Dolayısıyla konstrüktivistler, devletlerin uygulamaları aracılığıyla bu anarşi kültürünü sürdürebileceklerini ya da bozabileceklerini bunun da uluslararası sistemin normatif temelini doğrulayabileceğini ya da sorgulayabileceğini ileri sürmektedir. Konstrüktivistler için insanlar savaş hakkında fikirlerini ve farklı durumlara sosyal olarak kabul edilebilir tepkilerini ayarladıkça duruma henüz bilinmeyen bir bakış açısının ortaya çıkması bile mümkündür.
Konstrüktivist düşünce, Wendt'in konstrüktivist metni “Anarşi Devletler Ne Anlıyorsa Odur: Güç Politikalarının Sosyal İnşası” metninde şu şekilde özetlenmiştir: “Kendi kendine yardım ve güç politikalarının anarşiden ne mantıksal ne de tesadüfi olarak kaynaklanmadığını ve eğer bugün kendimizi kendi kendine yardım dünyasında buluyorsak bunun yapıdan değil süreçten kaynaklandığını savunuyorum. Anarşinin, bir kimlik ve çıkar yapısını diğerine tercih eden ve yaratan pratiklerden ayrı bir “mantığı” yoktur. Yapının süreçten ayrı bir varlığı ya da gündelik gücü yoktur. Kendi kendine yardım ve güç politikaları anarşinin temel özellikleri değil, kurumlarıdır. Anarşi, devletler ne anlıyorsa odur.”