stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ermeni Kırımı
I. Dünya Savaşı > Kırıma karşı muhalefet

Ana madde: Ermeni Kırımı'na Türk muhalefeti
Bazı Türk siyasetçiler ve askerî liderler tehcirleri ve katliamları engellemeye çalıştı. Örneğin, 1915'in Konya ve Halep valisi Mehmed Celal Bey binlerce Ermeni'yi tehcirden kurtarmasıyla bilinir. Tehcir emirlerine karşı çıkması üzerine Celal Bey Halep valiliği görevinden alındı ve Konya'ya nakledildi. Buna rağmen, Celal Bey tehcirler devam ederken defalarca Osmanlı otoritelerinden yerlerinden edilen Ermeniler için sığnak sağlanmasını talep etti. Bu taleplerin yanı sıra Celal Bey Bâb-ı Âli'ye "Ermenilere karşı alınan tedbirlerin her açıdan anavatanın yüksek menfaatlerine aykırı olduğunu" belirten birçok telgraf ve protesto mektubu gönderdi. Ancak talepleri göz ardı edildi.
18 Haziran 1914'te Ankara valisi olarak atanmış olan Hasan Mazhar Bey de tehcir kararlarına karşı gelenlerin arasındaydı. Ermenileri tehcir etmeye karşı gelmesi sebebiyle Mazhar Bey, Ağustos 1915'te Ankara'daki valilik görevinden alındı ve yerine Teşkîlât-ı Mahsûsa'nın önde gelen bir üyesi olan Atıf Bey getirildi. Mazhar Bey daha sonra bu olayı "Bir gün Atıf Bey yanıma geldi ve otoritelerin tehcir sırasında Ermeniler'in öldürülmesine dair talimatını sözlü olarak iletti. 'Hayır, Atıf Bey. Ben bir valiyim, haydut değil, bunu yapamam, bu görevi bırakacağım ve istersen sen gelip bunu yapabilirsin' dedim." diye anlatır.
Osmanlı otoritelerinin Ermenilere yönelik uygulamalarını protesto için daha sonra istifa eden Bağdat valisi Süleyman Nazif, Hadisat gazetesinin 28 Kasım 1918'deki bir sayısında şunları yazdı: "Tehcir kılıfı altında toplu katliamlar işlendi. İşlenen suçların çok açık olduğu göz önüne alındığında, faillerinin çoktan asılmış olması gerekirdi."
Bir gazete haberine göre, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında, Nureddin Paşa tarafından TBMM'ye Anadolu'da hayatta kalan veya bölgeye geri dönen tüm Ermeni ve Rumları öldürme önerisi sunuldu. Öneri Mustafa Kemal (Atatürk) tarafından reddedildi.
I. Dünya Savaşı > Mahkemeler

Tehcir sürerken, kendilerine verilen yetkiyi istismar eden, görevini kötüye kullananlar hakkında yargılama yapılmıştır. Henüz savaşı hangi tarafın kaybedeceğinin de belli olmadığı Eylül 1915 ile Haziran 1916 arasında, vilayetlerde kurulan Divan-ı Harbi Örfi mahkemelerinde 1.673 kişi yargılanmış, 67'si idam olmak üzere 659'u cezalandırılmıştır. Bu yargılamalar, Osmanlı devletinin sistematik soykırım amacı gütmediğinin kanıtlarının başında gösterilir. Asker, memur ve sivillerden oluşan toplam 1.673 kişi yargılanır. Bunlardan 67'si idama, 524 kişi hapse, 68 kişi kürek, para, pranga ve sürgün cezalarına çarptırılırlar. 1918 senesi ve Mondoros Mütarekesi'ne kadar aralıklarla yapılan yargılamalarda cezalandırılanların sayısı bir kat daha artarak 1.397'ye kadar yükselir. Mehmed Talat ve Said Halim'in Yüce Divan'a sevki
1918 senesinde ise, ilk olarak 28 Ekim 1918'de Talat Paşa ve Said Halim paşa Yüce Divan'a sevkedilecekler. Çok geçmeden de 19 Şubat 1919'da Birinci Cihan Harbi'nin tarafsız ülkeleri Danimarka, İsveç, İsviçre, Hollanda ve İspanya'ya başvurularak iddiaları soruşturmak üzere ikişer yargıç görevlendirmelerini talep edilecektir. Ancak, bu girişimi İngilizler ve Fransızlar engelleyeceklerdir.
Ayrıca bakınız: Âliye Divan-ı Harb-i Örfi ve Malta Sürgünleri
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra 18 Ocak 1919 tarihinde Britanya Yüksek Komiseri Amiral Calthorpe Malta Adası'na götürülür ve bu olaylarda katliam yapmakla suçlanan 145 kişinin yargılandığı bir mahkeme kurulur. 29 Temmuz 1921'de İngiliz Kraliyet Başsavcısı sanıkların hepsine beraat kararı verir. Bu mahkemede ABD tarafından da ellerinde bu konunun soykırım olduğunu gösterir hiçbir belge olmadığı bildirilmiştir (ABD o dönemde bölgede konuyla ilgili gözlemciler bulundurur).
Kırımın en büyük sorumlularına ve bazı işbirlikçi Ermenilere karşı Talat Paşa suikastı gibi bir dizi suikast gerçekleştirildi. Bu operasyon Nemesis Operasyonu olarak da anılır.
Mirası ve tarihyazımı

Ana madde: Ermeni Kırımı'nın tarihyazımı
Mirası ve tarihyazımı > Türkiye

Ana madde: Türkiye'de Ermeni Kırımı'nın mirası
Mirası ve tarihyazımı > Ermenistan ve Azerbaycan

Kırım'ın ellinci yıldönümü olan 24 Nisan 1965'te, sadece Erivan'da yüz bin Ermeni olayların soykırım olarak tanınması ve Ermenistan'ın Türkiye'den toprak ilhak etmesi için dünya çapında eylemler yaptı. İki yıl sonra, Erivan'daki Tsitsernakaberd'de Kırım'a adanmış bir anıtın inşası tamamlandı.
1988'den beri, Ermeniler ve Türki Azeriler uluslararası alanda Azerbaycan'ın bir parçası olarak tanınan bir Ermeni yerleşim bölgesi olan Dağlık Karabağ üzerine uzun sürmüş bir etnik-toprak anlaşmazlığında bulundular. Başlangıçta Ermenilerin barışçıl protestoları olarak başlayan anlaşmazlık kısa süre içerisinde şiddete dönüştü ve her iki tarafta da katliamlara yol açarak yarım milyondan fazla kişinin yerinden edilmesiyle sonuçlandı. Anlaşmazlık boyunca hem Azerbaycan hem de Ermenistan birbirlerini diğer tarafa karşı soykırım planlamakla suçladılar, ancak bu iddialar diğer gözlemciler tarafından şüpheci bir şekilde ele alındı. Bu sorunun bir parçası olarak, Azerbaycan da Türkiye'nin 1915 Kırımı'nı reddetme çabasına katıldı. Viken Çeteryan'a göre, "1915 Kırımı'nın çözülmemiş tarihi mirası" Karabağ sorununa neden oldu ve çözülmesini engelliyor.
Mirası ve tarihyazımı > Arşiv kaynakları > Ermeni kaynakları

Belgelerin bazısının (örneğin: Andonyan Belgeleri) düzmece olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bundan dolayı hükûmetin parmağı olduğunu kanıtlama iddiasındaki yayınların birçoğu savaş zamanındaki propagandanın damgasını taşır.
Mirası ve tarihyazımı > Arşiv kaynakları > Alman kaynakları

Savaş zamanının Alman kaynakları hakkında aynı şey (propaganda olduğu) savunulmamıştır.
Mirası ve tarihyazımı > Arşiv kaynakları > Türklerin tepkileri

Enver Paşa'nın amcası Halil Paşa (Kut) anılarında (güncel Türkçe çeviriye göre) şöyle yazmıştır:
Vatanımın en korkunç ve acı günlerinde vatanımı düşmana esir olarak tarihten silmeye kalktıkları için son ferdine kadar yok etmeye çalıştığım Er­meni Milleti, bugün Türk milletinin âlicenaplığına sığındığı için huzura ve rahata kavuşturmak istediğim Ermeni milleti. Eğer siz Türk vatanına sâdık kalırsanız elimden gelen her iyi şeyi yapacağım. Eğer yine bir takım şuursuz komitacılara takılarak Türk'e ve Türk vatanına ihanete kalkarsanız bütün memleketinizi saran ordularıma emir vererek Dünya üstünde nefes alacak tek Ermeni bırakmayacağım, aklınızı başınıza alın.
Ahmet Refik 1919'da yayımlanan İki Komite İki Savaş adlı eserinde İttihatçıların Ermenileri imha etmek ve bu surette Vilâyât-ı Sitte meselesini ortadan kaldırmak istediğini aktarmıştır.
Bursa milletvekili Hasan Fehmi Bey (Kolay), TBMM'nin 17 Teşrinievvel 1336 (17 Ekim 1920) tarihli gizli oturumunda şöyle konuşmuştur:
Tehcir meselesi, biliyorsunuz ki Dünya'yı velveleye veren ve hepimizi katil telâkki ettiren bir vaka idi. Bu yapılmazdan evvel Âlem-i Nasraniyet'in bunu hazmetmeyeceği ve bunun için bütün gayz ve kinini bize tevcih edeceklerini biliyorduk. Neden katillik unvanını nefsimize izafe ettik? Neden o kadar azim, müşkül bir dava içine girdik? Sırf canımızdan daha aziz ve daha mukaddes bildiğimiz vatanımızın istikbalini taht-ı emniyete almak için yapılmış şeylerdir.
Vahakn N. Dardian'ın aktardığına göre, Mustafa Kemal (Atatürk), yabancı basına karşı kitle halinde acımasızca evlerinden göçürülen ve kırıma uğratılan milyonlarca Hristiyan yurttaşın hayatlarının hesabını vermek zorunda olduğunu söylemiştir. Fakat Türkiye'de zuhura gelmiş şayan-ı arzu olmayan bazı ahval olarak bahsettiği olaylarda Ermenilerin başına ne geldiyse kendi politikaları yüzünden geldiğini söyleyerek Müslümanların sorumlu tutulmayacağını eklemiştir.
Mirası ve tarihyazımı > Soykırım terimi > Soykırım olarak tanımlayan ülke ve kuruluşlar

Ayrıca bakınız: Ermeni Soykırımı'nın tanınması ve Soykırımların İnkârının Cezalandırılmasına İlişkin Yasa
Ermeni Soykırımı son yıllarda bazı uluslararası kuruluşlar ve pek çok devletlerin parlamentoları tarafından resmen tanınmıştır.
Günümüzde İsviçre'de Ermeni Soykırımını reddetmek suçtur. Benzer bir yasa taslağı da Fransız parlamentonun her iki kanadında kabul edilmiş; ancak Fransa Anayasa Konseyi “anayasaya aykırılık” gerekçesiyle yasayı iptal ettiği için yürürlüğe girmemiştir. Bunun dışında 30 kadar ülke, parlamentolarında, Ermeni soykırımı tezini tanıyan yasaları kabul etmişlerdir. Amerika Birleşik Devletleri, dönemin başbakanı Joe Biden'in 2021 yılında yaptığı başkanlık açıklaması ile olayı soykırım olarak kabul etmiştir. Olay, daha önceden eyalet bazında, 50 eyaletten 49'unda ve Washington, DC yönetimince soykırım olarak kabul görmüştü.
İlk Ermeni Kırımı Anıtı 24 Nisan 1968 tarihinde Lübnan'ın Beyrut şehrinde dikilmiştir. Bundan sonra Ermenistan, ABD, Mısır, Fransa, Brezilya, Bulgaristan ve İtalya gibi ülkelerde de bu tip anıtlar dikilmiştir.
Mirası ve tarihyazımı > Kültürel kayıp

Ayrıca bakınız: Türkiye'deki Ermeni kültürel mirası
Ermeni kültür, din, tarih ve toplumsal mirasına ait nesnelerin yok edilmesi, hem kırımın kendisinin hem de sonrasındaki inkâr sürecinin bir başka önemli parçasıydı. Bu bağlamda Ermeni kiliseleri ve manastırları tahrip edildi veya camilere dönüştürüldü, Ermeni mezarlıkları yerle bir edildi ve Van gibi bazı şehirlerde Ermeni mahalleleri yıkıldı.
Katliamlarla aynı dönemde Ermeniler tazminat almaksızın servetlerini ve mülklerini kaybetti. İş yerleri ve çiftleri ellerinden alındı; tüm okullar, kiliseler, hastaneler, yetimhaneler, manastırlar ve mezarlıklar Türk devletinin mülkü hâline geldi. Ocak 1916'da Osmanlı Ticaret ve Ziraat Nezareti, imparatorluğun sınırları içinde faaliyet gösteren tüm mali kuruluşların Ermeni varlıklarını hükûmete devretmesini emreden bir kararname çıkardı. Gayrimenkul, nakit, banka mevduatı ve mücevheratın yanı sıra altı milyon Türk altın parasının böylece Ermenilerden alındığı kaydedildi. Bu varlıklar daha sonra Deutsche ve Dresdner bankaları dahil çeşitli Avrupa bankalarına yatırıldı.
I. Dünya Savaşı'nın son bulmasıyla Ermeni Kırımı'ndan sağ kalanların bazıları evlerine geri dönmeye ve mülklerini geri istemeye çabaladı ancak Ankara Hükûmeti bunun önüne geçti.
1914'te İstanbul Ermeni Patriği, gözetimi altındaki Ermeni kutsal bölgelerinin bir listesini hazırladı. Bu listede 200 tanesi manastır, 1.600 tanesi kilise olmak üzere 2.549 dini yer vardı. 1974'te UNESCO, 1923'ten sonra Türkiye'nin doğusunda ayakta kalan 913 Ermeni tarihî eserinden 464 tanesinin tamamen ortadan kaybolduğunu, 252 tanesinin harabeye dönüştüğünü ve 197 tanesinin onarılması gerektiğini belirten bir açıklama yaptı.
Mirası ve tarihyazımı > Kültürel etkileri

Ermeni soykırımı tezlerine dayanak oluşturan önemli birincil kaynaklar, ABD Büyükelçisi Henry Morgenthau'nun Büyükelçi Morgenthau'nun Öyküsü (1919), Alman din adamı Johannes Lepsius'un Bericht über die Lage des armenischen Volkes in der Türkei (Ermeni Halkının Türkiye'deki Durumunu Anlatan Rapor - 1916) adlı eserleri ile, İngiliz Hükûmeti'nin tarihçi James Bryce ve Arnold Toynbee'ye hazırlattığı bir belge derlemesi olan Mavi Kitap'tır.
Franz Werfel, Musa Dağ'da Kırk Gün (1936) adlı Samandağı Ermenilerinin direnişini anlatan romanı yazmıştır.
Douglas Scott, The Disinherited (Mirassız bırakılanlar), Century, 1990
Louis Carzou, La Huitième Colline (Sekizinci Tepe), Liana Levi, 2006
Halil İbrahim Özcan, Küller Arasında, NoktaKitap, 2009
Ravished Armenia (ABD, 1919)
America America (ABD, 1963)
Nahapet (Sovyetler Birliği, 1977)
The Forty Days of Musa Dagh (ABD, 1982)
Mayrig (Fransa, 1991)
Avetik (Hollanda, 1992)
Ararat (Kanada, 2002)
Tarlakuşları Çiftliği (İtalya, 2007)
Ravished Armenia, restore edilmiş ve 23dk. eklenmiş versiyonu (2009, ABD)
Kesik (Almanya, 2014)
1915 (ABD, 1915)
The Promise (ABD, 2016)
Osmanlı Subayı (2017)
System of a Down: "P.L.U.C.K.", "Holy Mountains"
Serj Tankian: "Yes, It's Genocide"
Diamanda Galas: "Defixiones, Will and Testament: Orders from the Dead"
Galeri

Yakın Doğu Amerikan Yardım Heyeti tren vagonlarından inen kadınlara yardım ederken (1919)
Suriye'de Ermeniler
Suriye'de Ermeni anne ve çocuğu
Yunanistan'a gemi ile taşınan Ermeniler
Tehcire tabi tutulanlar Ermeniler tren vagonlarıyla
Soykırım Anıtı
24 Nisan'da tutuklanan Osmanlı Ermenisi aydınlar
Ermeni yetimler, Bursa
Ermeni yetimler, Pera
Ermeni anne ve çocukları
Ermeni çocuklar, Doğu Anadolu
Alman ve Osmanlı muhafızları tarafından asılan Ermeniler
Tehcir edilen Ermeniler fırın önünde ekmek bekliyorlar, Van
Ermeni çocukların cesetleri
Beş çocuğunun cesetlerinin yanında bir Ermeni anne
Irak'ta 850 Ermeni yetim çocuk
Başı kesilmiş Ermenilerin başları
Ölmüş çocuğunun yanında duran anne
Gençlerbirliği (futbol takımı)

Bu madde Gençlerbirliği'nin futbol şubesiyle alakalıdır. Tüm branşlar için Gençlerbirliği maddesine bakınız.
3 Mart 1930 tarihli Politika gazetesinde Gençlerbirliği futbol takımı.
17 Mart 1934 tarihli Ulus gazetesinde Gençlerbirliği futbol takımı
13 Temmuz 1941 tarihli Ulus gazetesinde Ankara Gençlerbirliği takımı.
Gençlerbirliği Spor Kulübü ya da yaygın kullanılan adıyla Gençlerbirliği, Gençlerbirliği'nin 1. Lig'de mücadele eden futbol takımı. Takım, iç saha maçlarını Ankara'nın Etimesgut ilçesine bağlı Eryaman semtinde yer alan 20.672 seyirci kapasiteli Eryaman Stadyumu'nda oynamaktadır. 1923 yılında futbol kulübü olarak kurulan Gençlerbirliği, Türkiye'nin en eski kulüplerinden birisidir.
Gençlerbirliği, kurulduğu 1923 yılından hemen sonra Ankara Futbol Ligi'ne katılmış ve otuz dört sezon bu organizasyonda mücadele etmiştir. Bu ligde toplam on kez şampiyon olarak en başarılı takım olmuştur. Türkiye Futbol Şampiyonası'nda 1941 ile 1946 yıllarında birinci olarak Türkiye şampiyonu olmuş, 1950'de ise ikinci olmuştur. Ankara Futbol Ligi 1959 yılında sona ermiş ve Süper Lig kurulmuştur. Gençlerbirliği organizasyona ilk sezondan itibaren dahil olmuş ve on bir sezon boyunca aralıksız olarak Süper Lig'de mücadele etmiştir. Süper Lig'de şampiyonluğa ulaşamayan kırmızı siyahlı ekip, en büyük başarısını 1965-66 ve 2002-03 sezonlarında ligi Beşiktaş ve Galatasaray’ın ardından üçüncü sırada tamamlayarak elde etmiştir. Kulüp, Murat Cavcav'ın başkanlığının 2. yılında "Gençlerbirliği'nin efsane başkanı" olarak görülen İlhan Cavcav'ın adı verilen 2017-18 Süper Lig sezonunda Ümit Özat'ın teknik direktörlüğünde ligi 33 puanla 17. sırada tamamlamış ve 29 yıl aradan sonra 1. Lig'e düşmüştür.
Tarihçe > Kuruluşu ve ilk yılları

Ankara Sultanisi’nde beden eğitimi öğretmenliği yapan Ekrem bey, Ankara’nın ilk takımlarından birisi olan, "Sultani" isminde bir okul takımı kurar. Bu mektepte okuyan bir grup öğrenci ise bu okul takımına seçilen oyuncuların kendilerinden daha iyi olmadığını düşünüp yeni bir kulüp kurmayı düşünürler. Okul takımına alınmayan Asım isminde bir öğrenci, durumu Muş milletvekili olan babasına anlatır. Bu sayede bir araya gelen bu grup 14 Mart 1923 tarihinde Gençlerbirliği'ni kurmuş olurlar. Bir söylentiye göre Ankara gelinciğinden esinle, başka bir söylentiye göre ise o tarihlerde Karaoğlanoğlu hanındaki dükkânlarda renk çeşitliliği olmaması sebebiyle kulübün renklerini kırmızı-siyahı olarak belirlerler.
Sultani'de okuyan bu yirmi-yirmi beş kişilik öğrenci grubu, takımlarını kurduktan sonra ilk olarak Sultani takımıyla maç yapmak isterler. Boş bir sahada yapılan maç sonucu Gençlerbirliği mücadeleyi 3-0 kazanır. "Hamit tarlası" isimli arazide oynanan maçtan sonra resmî lise takımıyla "Gençlerbirliği'nin birleşmesi gündeme gelir. Söylentiye göre Gençlerbirliği takımını kuran öğrenciler Ankara gelinciklerinden oluşan kırmızı-siyahlı bir buket yaptırarak hocalarına hediye ederler ve böylece kulübün rengi kırmızı-siyah ile özdeşleşir.
Tarihçe > 1. Lig ve profesyonellik > 1959-69

1959 senesinde Millî Lig ismiyle kurulan Süper Lig'e, Ankara ve İzmir mahalli liglerinin en iyi dört takımı ile İstanbul mahalli liginin en iyi sekiz takımı alındı. Bu takımlar kırmızı ve beyaz olmak üzere iki gruba dağıtıldı. Gruplarını ilk sırada tamamlayan iki takım, şampiyonu belirlemek için iki maç üzerinden oynatılan play-offta mücadele ettiler. Ankara'dan Millî Lig'e Gençlerbirliği ile birlikte, Hacettepe, MKE Ankaragücü ve Ankara Demirspor takımları alındılar ve Türkiye'de ilk defa profesyonel anlamda düzenlenen bu ulusal futbol organizasyonunda mücadele etme hakkı kazandılar. Gençlerbirliği bu ligdeki ilk sezonunda, sekiz takımın mücadele ettiği kırmızı grupta yer aldı. Oynadığı 14 karşılaşmada yalnızca 1 defa kazandı, 8 kez berabere kaldı ve 5 kez de mağlup oldu. Ligi 10 puanla yedinci sırada tamamladı. 1959-60 sezonunda, küme düşmenin olmadığı bir önceki yılda 16 takımın yer aldığı ligde, alt ligden terfi eden 4 takımında eklenmesiyle toplam 20 takım yer aldı. Gençlerbirliği ligi 35 puan ile 10. sırada tamamladı. 1960-61 sezonunda ise ligi 45 puanla 5. sırada tamamlayarak geride kalan sezonlar içerisindeki en yüksek lig başarısını elde etti. Daha önceki birkaç sezon boyunca Millî Lig şampiyonunun Şampiyon Kulüpler Kupası'na katılmasının ardından 1961-62 sezonunda ilk defa Balkan Kupası'na ve Fuar Şehirleri Kupası'na Millî Lig'den takım katıldı. Gençlerbirliği bu sezonu 41 puanla 6. sırada tamamladı. 1962-63 sezonunda 22 takım mücadele etti ve bu takımlar tekrar, Kırmızı - Beyaz grup ismindeki on birerli iki gruba dağıtıldı. Gençlerbirliği, kırmızı grupta yer aldı. Ligi 26 puanla 2. sırada bitirdi. Her iki grubun ilk 6 sıradaki takımlarının katılımıyla oluşan şampiyonluk grubunda mücadele etme hakkı kazandı. Şampiyonluk grubuna topladığı 21 puanla grubu 6. sırada bitirdi. 1963-64 sezonunda, Ankara'dan toplam 5 takım 1. Lig'de mücadele etti. Gençlerbirliği, toplam 18 takımın yer aldığı ligi 33 puanla 9. sırada tamamladı. 1964-65 sezonuna gelindiğinde 16 takımlı ligde, kırmızı siyahlılar sezonu 26 puanla 14. sırada tamamladı. 1965-66 sezonunda ise ligdeki takımların tamamı üç şehirde yer almaktaydı. İstanbul'dan yedi, Ankara'dan altı ve İzmir'den üç takım ligde mücadele etti. Gençlerbirliği bu sezonu 38 puanla 3. sırada bitirdi. 1966-67 sezonunu 31 puanla 6. 1967-68 sezonunu 32 puanla 8. ve 1968-69 sezonunu 27 puanla 10. sırada tamamladı.
Tarihçe > 1. Lig ve profesyonellik > 1969-79

Gençlerbirliği, 1969-70 sezonunda 16 takımın mücadele ettiği ligi Altınordu'nun üzerinde 15. sırada tamamlayarak, 11 sezon mücadele ettiği 1. Lig'den ilk kez küme düştü. 1970-71 sezonunda 2. Lig Kırmızı Frup'ta yer alan kırmızı siyahlı ekip, ligi 5. sırada tamamladı. 1971-72 sezonunda aynı grupta ligi 6. 1972-73 sezonunda 13. sırada tamamladı. 1973-74 sezonunda ise beyaz grupta yer alan Gençlerbirliği, sezonu 6. sırada bitirerek üst lige çıkma şansını o sezon için yitirmiş oldu. 1974-75 sezonunda da Beyaz Grup'ta mücadele eden Gençlerbirliği, ligi 12. sırada bitirdi. 1975-76 sezonunda tekrar kırmızı gruba düştü. 16 takımlı ligde sezonu 12. sırada tamamladı. 1976-77 sezonunda 9. ve 1977-78 sezonunda kırmızı grubu 10. sırada tamamladı. 1978-79 sezonunda ise 16 takımlı kırmızı grubu 15. sırada bitiren Gençlerbirliği küme düştü. Futbolun profesyonelleştiği 1959'dan bu yana ilk defa 3. Lig'e düşmüş oldu.
Tarihçe > 1. Lig ve profesyonellik > 1979-89

Bir önceki sezon küme düşen Gençlerbirliği, profesyonel liglerde ilk defa 3. Lig'de mücadele ediyordu. 1979-80 sezonunda A grubunda mücadele eden kırmızı siyahlı ekip, 8 takımın mücadele ettiği ligi 7. sırada tamamladı. Türkiye Futbol Federasyonu, 1980-81 sezonuna girilirken 3. Lig'i kaldırarak, 1979-80 sezonunda 3. Lig'de mücadele eden tüm takımları 2. Lig'e dahil etti. Gençlerbirliği böylelikle bir sezon aranın ardından tekrar 2. Lig'e yükselmiş oldu. Gençlerbirliği, 1980-81 sezonunda 2. Lig B Grubu'nda yer aldı. 18 takımlı ligde sezonu 17. sırada tamamlayarak başarısız bir sezon geçirdi. Sezon sonunda, aralarında Gençlerbirliği'nin de bulunduğu üç grupta mücadele eden toplam beş takımın küme düşmesi gerekmesine rağmen bir sonraki sezon için takım sayısının 52'den 60'a çıkarılması nedeniyle küme düşen takım olmadı. Gençlerbirliği böylelikle küme düşmekten kurtuldu. 2017'deki ölümüne kadar kulüp başkanlığını yürütecek olan İlhan Cavcav, 1981'de bu görevine seçildi. 1981-82 sezonunda 2. Lig C Grubu'na düşen Gençlerbirliği, 15 takımın mücadele ettiği ligi 3. sırada tamamladı. 1982-83 sezonunda da C Grubu'nda yer alan kırmızı siyahlılar, 16 takımlı ligi en yakın rakibi Eskişehirspor'un 6 puan önünde şampiyon olarak tamamlayarak uzun bir aranın ardından tekrar 1. Lig'e terfi etti. 1983-84 sezonunda 1. Lig'de 18 takım mücadele etmekteydi. Gençlerbirliği, 34 maçtan yalnızca 7 galibiyet almasına karşın, oynadığı karşılaşmaların 17'sinde sahadan beraberlikle ayrılarak ligi 11. sırada bitirdi. Gençlerbirliği, bu sezonda oynadığı 34 maçın yarısında berabere kalarak, lig tarihinde bir sezonda en çok berabere kalan takım oldu. Gençlerbirliği, 1984-85 sezonunu 11. 1985-86 sezonunu 9. 1986-87 sezonunu 12. sırada tamamladı. 1987-88 sezonunda 20 takımın mücadele ettiği ligi 19. sırada tamamlayarak, ligden düşen 4 takımdan birisi oldu. 1988-89 sezonunda 2. Lig A Grubu'nda mücadele eden Gençlerbirliği, sezonu en yakın rakibi Orduspor'un 16 puan önünde şampiyon olarak tamamlayarak bir sezonluk aranın ardından yeniden 1. Lig'e yükseldi.
Tarihçe > 1. Lig ve profesyonellik > 2019-günümüz

Gençlerbirliği 2020-21 sezonuna Mert Nobre yönetiminde başladı. Nobre 8. hafta sonunda görevine son verildi ve yerine Mustafa Kaplan geldi. Ligde 14 maçta takımın başında yer alan Kaplan'ın görevine de son verildi ve yerine Mehmet Altıparmak getirildi. Sezondaki üçüncü teknik direktör olarak görev yapan Altıparmak'ın 29. haftanın ardından takımdan gönderildi ve takım sezon sonuna kadar Özcan Bizati'ye emanet edildi. Ligde oynanan 40 maç sonunda 10 galibiyet 8 beraberlik ve 22 mağlubiyetle 38 puan toplayarak ligi 20. olarak tamamladı ve 2 sezonun ardından tekrar 1. Lig'e düştü. 2020-21 Türkiye Kupası'nda ise 5. turunda Tuzlaspor'a 2-0 kaybederek kupadan elendi. Murat Cavcav, bunun üzerine aynı sezon sonunda yapılan kongrede aday olmayıp başkanlıktan ayrıldı. 10 Haziran 2021 tarihinde ise başkanlığa Niyazi Akdaş seçildi. Akdaş dönemindeki yönetim; İlhan Cavcav'ın vefatından hemen önce kulübün kasasında yaklaşık 70 milyon TL bulunduğunu, Murat Cavcav döneminde bu paranın tamamının harcandığını ve yapılan transferlerin aşırı borçlanmaya yol açmasından ötürü başkanlık bırakıldığında 137 milyon TL civarında bir borç kaldığını tespit etti. Murat Cavcav döneminden kalan bu borçlardan dolayı 2021-2022 sezonu devre arasında uzun yıllar "borcu olmayan tek takım" olarak anılan Gençlerbirliği'ne transfer yasağı geldi. Ligin ikinci yarısında 1. Lig'de kalma mücadelesi veren Gençlerbirliği, bitime bir hafta kala Menemenspor'u yenerek ligde kalmayı garantiledi. 2021-2022 sezonu sonunda yapılan olağan genel kurulda ise Akdaş 3 yıllığına tekrar göreve getirildi. Ancak Akdaş, şirketleşmenin gerçekleştirilememesi üzerine 31 Temmuz 2022'de yapılan olağanüstü kongrede aday olmadı ve başkanlığa Talip Çankırı seçildi. Çankırı'nın görev yaptığı sürede Gençlerbirliği'nin transfer yasağı kaldırılamadı ve Çankırı yönetiminin seçimli olağanüstü kongre kararı almasının ardından kulübe kayyım atanmasını engellemek için 25 Eylül 2022'de yapılan kongreye tek aday olarak katılan Niyazi Akdaş tekrar başkan seçildi. 2022-2023 sezonu başlamadan gelen transfer yasağından ötürü altyapı ağırlıklı bir kadroyla mücadele eden ve ligin büyük bir bölümünü küme düşme hattında geçiren Gençlerbirliği, ligin ilk yarısında çıktığı 18 maçın 13'ünü kaybederek profesyonel liglerde mücadele etmeye başladığı 1959 yılından beri en kötü ligin ilk yarısı performansını sergilemiş oldu. Devre arasında transfer yasağını kaldıran ve kısa sürede birçok transfer yapan takım, küme düşme hattının 3 puan yukarısında yer alarak ligde kalmayı başardı. 2023-2024 sezonunda play-off'lara kalma mücadelesi veren Gençlerbirliği'nin 7 Ocak 2024'te "şirketleşme" gündemiyle yapılması planlanan genel kurul için 1172 delegenin 879'unun katılımı gerekliyken 700 civarı delegenin kurula katılması üzerine 3/4'lük çoğunluk sağlanamadı. Başkan Akdaş, bunun üzerine bir süre bekleyip 22 Ocak 2024'te görevinden istifa etti. 3 Mart 2024'te yapılan başkanlık seçimini bir oy farkla Osman Sungur kazandı.