Kulu Halilov
Sanatı > Edebi-Eleştirel Faaliyeti

Kulu Halilov'un edebi-eleştirel faaliyeti, Azerbaycan Sovyet romanının fikirsel ve tematik gelişimi, olay örgüsü ve karakter sisteminin oluşumu, ayrıca dil ve üslup özelliklerinin analizi açısından büyük önem taşır. Eleştirilerinde, edebi karakterlerin toplumsal gerçekliklerle ilişkisini ve sanatsal-estetik değerlerini sistematik bir şekilde incelemiştir.
Çalışmalarında Süleyman Rahimov'un Şamo, Saçlı ve Misafir romanlarının yapısal analizi önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle bu eserlerdeki ideolojik unsurların sanatsal yapı ile etkileşimi, Halilov tarafından objektif bir şekilde araştırılmıştır. Mirza İbrahimov'un Büyük Destek romanı da ilk kez onun tarafından kapsamlı bir analize tabi tutulmuş, eserin ideolojik yönleriyle birlikte kompozisyon ve yapı özellikleri de değerlendirilmiştir.
Kulu Halilov'un Sabir Ahmedli'nin sanatına adadığı Zirveye Yükselen Araba adlı makalesi, Azerbaycan nesrinin gelişim yönlerini araştıran önemli eleştirel metinlerden biri kabul edilir. Onun, edebi portre türünde kaleme aldığı Önde Gelen Realist Sanatçı (M. P. Vagif hakkında), Mayakovski Hakkında Birkaç Söz, Dağ Gibi Sanatçı (S. Rahimov hakkında) ve Şerefli Bir Hayatın Yolu (S. Rüstem hakkında) gibi makaleleri de Azerbaycan edebiyat biliminde farklı yaklaşım metodolojisiyle öne çıkmaktadır. 1960 yılında yayımlanan Resul Rıza monografisi, Kulu Halilov'un edebi-eleştirel metodolojisinin temel yönlerini yansıtan önemli bir akademik eser olarak değerlendirilir. Halilov, halk şairi Resul Rıza'nın sanatını analiz ederken onun şiir üslubunun orijinalliğini ve yenilikçiliğini vurgulamaktadır. Yazar, "Resul Rıza, geleneksel ve klişeleşmiş yollardan gitmeyen bir şairdir. Her şeyden önce, klasik Azerbaycan şiirinin yanı sıra Rus ve dünya şiirinin ilerici geleneklerine bağlı bir sanatçı olarak kendine özgü ifade araçları arayarak bunları ortaya koymaktadır" diye belirtmiştir. Bu görüş, sanatının klasik ve modern şiir bağlamında değerlendirildiğini gösterir. Bununla birlikte, eleştirmen, şairin üslubundaki bazı eksikliklere de dikkat çeker: "Yeni fikirler, yeni içerik ve ifade araçları onun şiirlerinde temel yer tutar. Ancak bu şiirler bazen yapısal açıdan ahenksizdir. İçerik son derece lirik ve derindir, fakat biçim soluk, soğuk ve kurudur." Bu eleştirel yaklaşım, Halilov'un Resul Rıza'nın sanatını yalnızca olumlu yönleriyle değil, aynı zamanda şiirsel yapıda ortaya çıkan belirli uyumsuzluklar açısından da değerlendirdiğini göstermektedir.
Halilov, Vagif Piyesi ve Tarihi Dram Türü monografisinde, Semed Vurgun'un Vagif eserinin sanatsal ve ideolojik özelliklerini inceleyerek, onun kahramanlık türünde yazıldığını bilimsel temellere dayandırarak ortaya koymuştur.
Kulu Halilov'un eleştirel faaliyeti, "Eleştirmenlik Zor Bir Meslektir" (1986) adlı kitabında geniş kapsamlı bir şekilde yer almıştır. Bu eserde, Sovyet döneminde edebi eleştiriye bakış açısı, eleştirinin yapısal sorunları ve eleştirmenin edebiyat içindeki rolü incelenmiştir. Halilov, objektif ve ilkeli bir eleştirmen olarak eleştirinin edebiyatın gelişimindeki işlevini ön plana çıkarmıştır. Bunun yanı sıra, Azerbaycan edebiyatında yeni nesil yazarların sanatını inceleyerek Sabir Rüstemhanlı, Eldar Bahış, Seyran Sehavet ve Zalimhan Yakup'un edebi faaliyetlerine yönelik ilk eleştirel değerlendirmeleri ortaya koymuştur.
Kulu Halilov, dedektif edebiyatına sert bir eleştirel yaklaşım sergilemiş ve bu türün Azerbaycan edebiyatında yeterli seviyeye ulaşmadığını dile getirmiştir. Dedektif romanlarının temel işlevinin yalnızca okuyucuyu merak içinde bırakmak olmadığını, aynı zamanda ciddi edebi ve toplumsal değerler taşıması gerektiğini vurgulamıştır. Bazı yazarların eserlerinde kahramanların aşırı idealize edildiğini, bunun da karakterlerin gerçek yaşamla bağlantısını azalttığını ve inandırıcılıktan uzaklaştırdığını ifade etmiştir.