Karamazov Kardeşler
Özet > İkinci Bölüm

Dördüncü Kitap - Acılar: Ölüm döşeğindeki Staretz Zosima, Alyoşa'ya manastırdan ayrılmasını ve ailesinin yanına dönmesini bir kez daha tavsiye eder. Fyodor, Alyoşa'ya uzun yıllar sefahat içinde yaşamak istediğini, kadınlara para ayırabilmek için kişisel yaşamında idareli davranmak zorunda olduğunu anlatır. Alyoşa yolda bir grup çocuğun dokuz yaşındaki diğer bir çocuğu hırpaladıklarını görür ve çocukla konuşmaya çalışır; ama çocuk ona taş atar ve parmağını ısırır, sonra da uzaklaşır. Katerina Hohlakova'nın yanına gidip yaralı parmağı için yardım isteyen Alyoşa, Liza ile karşılaşır; Liza yazdığı aşk mektubunun şaka amaçlı olduğunu söyler. Alyoşa'yla konuşan Katerina İvanovna, Gruşenka'yla evlense bile Dimitri'den ayrılmayacağını söyler; bunu duyan İvan, Moskova'ya gidip bir daha dönmeyeceğini söyleyerek ayrılır. Katerina İvanovna daha sonra Dimitri'nin Nikolay İvanoviç Snegiryov adında bir yüzbaşıyı dövdüğünü anlatır ve Alyoşa'ya para vererek yüzbaşıya götürmesini ister. Alyoşa yüzbaşının yanına gider; o gün parmağını ısıran çocuğun adının İlyuşa olduğunu ve yüzbaşının oğlu olduğunu öğrenir. Dimitri'nin yüzbaşıyı dövmesi nedeniyle İlyuşa'nın kendisine kızgın olduğunu anlayan Alyoşa, yüzbaşıya parayı teslim eder. Başta sevinen yüzbaşı, sonra fikir değiştirir ve parayı yere atar. Alyoşa parayı Katerina İvanovna'ya geri götürür.
Beşinci Kitap - Pro et Contra (Lehte ve Aleyhte): Alyoşa, Snegiryov'la yaşadıklarını anlatmak için geri döner, ama Katerina İvanovna'nın hastalandığını ve istirahat ettiğini öğrenir. Onun yerine başından geçenleri Liza'ya anlatır. Alyoşa'nın şefkatinden etkilenen Liza, yazdığı mektubun şaka olmadığını söyler; Alyoşa da mektubu kalbine yakın tuttuğunu söyler ve iki genç evlenmeye karar verirler. Liza'nın annesi konuşulanları duyar ve kızının yaşının küçük olması nedeniyle bu evlilik planını onaylamadığını söyler. Alyoşa, Dimitri'yle konuşmak için Dimitri ve İvan'ın buluşacağı lokantaya gider; ama İvan'ı yalnız bulur. İvan, dine ve yaşama ilişkin kötümser düşüncelerini anlatır. İvan eve dönünce Smerdyakov'la konuşur; Gruşenka'nın Fyodor'u seçmesi halinde Dimitri'nin Fyodor'u öldürebileceğini söyleyen ve kendisinin ise her an sara nöbeti geçirebileceğini belirten Smerdyakov, İvan'ı şüphelendirir. Moskova'ya gidecekken babasının ısrarı üzerine Çermyaşnaya'ya uğramayı kabul eden İvan, son anda fikir değiştirip Moskova'ya gider. Smerdyakov sara nöbeti geçirip merdivenden düşer ve yaralanır. Grigori de beli tutulduğu için yataktan çıkamaz ve Fyodor savunmasız kalır.
Altıncı Kitap - Rus Rahip: Staretz Zosima, Alyoşa'ya kendi hikâyesini anlatır. Liberal görüşleri benimseyerek annesini üzen ağabeyinin verem olduktan sonra son aylarında etrafındakilere çok iyi davrandığını, bunun da kendisinin hayata bakışına önemli etkiler yaptığını söyler. Buna rağmen gençliğin etkisiyle umursamaz bir hayat yaşayan Zosima, askerî okuldan mezun olduktan sonra, sevdiği ama evlenmek istemediği bir kızın başka bir adamla evlendiğini duymuş ve adamı düelloya davet etmiştir. Fakat düello öncesinde ağabeyinin öğütlediği hayata uygun yaşamadığını fark ederek rakibinden af dilemiş, ordudan ayrılmış ve manastıra kapanmıştır. Staretz Zosima, insanların birbirini sevmesi gerektiğine dair sözler söyledikten sonra vefat eder.