stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gunatle Manastırı
Tarihçe

Gunatle Manastırı'nın adı, Giorgi Merçule'nin 10. yüzyılda kaleme aldığı Grigol Hantsteli’nin Yaşamı’nda geçer. Manastırın Grigol Hantsteli'nin (759 – 861) yaşadığı dönemde, 9. yüzyılda inşa edildiği kabul edilmektedir. Ancak sözü edilen bu manastırın yeri kesin olarak tespit edilememiştir. Bundan dolayı günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesindeki Alabalık köyünde bulunan Nuka Kilisesi'nin bu manastırın ana kilisesi olduğunu bazı araştırmacılar tarafından kabul edilmektedir. Öte yandan Gurnateli köyündeki kilisenin Gunateli Vani Manastırı’nın ana kilisesi olduğu yönünde görüş vardır. Köyün sakinleri burayı “Rahibeler Manastırı” olarak adlandırmaktadır. Gunatle Manastırı'nın da rahipler manastırı olduğu bilinmektedir.
Mimari

Gunatle Manastırı'nın ana kilisesi olan Gunatle Kilisesi'nin yıkıntıları, Susuz köyünün Kokoşauri mahallesinden 3–4 km uzakta, Ortvala Deresi'nin sağ kıyısındaki bayırda, düzlenmiş bir alanda bulunmaktadır. Tek nefli bu yapıdan geriye kalan güneybatı duvarının köşesinin yüksekliği 80 cm, kalınlığı 60 cm'dir. Duvar kalıntısının iç yüzeyinde kaplama taşları yerinde durmaktadır. Yapının batı tarafında ise, 9,3 metre uzunluğunda bir duvar bulunmaktadır. Bu duvar kireç harcı kullanılarak moloz taşlarla örülmüştür.
Parhali Yazmaları

Parhali Yazmaları adlı derlemeden bir sayfa örneği.
Parhali Yazmaları veya Parhali Derlemeleri (Gürcüce: პარხლის მრავალთავი; okunuşu: "parh'lis mravaltavi"), 10. yüzyılda, tarihsel Gürcistan'ın sınırları içinde bulunan Tao bölgesinde, günümüzde Türkiye'de Artvin ilinin Yusufeli ilçesinde yer alan Parhali köyünde yazıya geçirilmiş Gürcüce birkaç yazmadır. Derleme, Parhali Manastırı'nda yazıya geçirildiği için bu şekilde adlandırılmaktadır.
Parhali Elyazmaları veya Parhali Derlemeleri olarak adlandırılan bu yazmalar derlemesi, Gürcüce elyazma kitaplar içinde en geniş kapsamlı eserdir. Çok iyi işlenmiş deri üzerine, son derece güzel Nushuri yazısı ve kahve rengi mürekkeple yazılmıştır. Derleme, 45,5 × 33,5 ebatlarında 658 yapraktan oluşur. Metinlerde süslemeler neredeyse yer almamıştır. Paragraf başlangıcında irice yazılmış ilk harfler genel olarak kahve rengi, nadiren de kırmızı renkle yazılmıştır. Şuşanik’in Şehadeti, Abo'nun Şehadeti gibi hagiografik eserler günümüze bu derleme sayesinde ulaşmıştır.
Parhali Derlemeleri, Gürcistan'ın başkenti Tiflis'teki Elyazmalar Ulusal Mekezi'nde (A-95) korunmaktadır.
Mere Manastırı

| --- | --- |
მერეს დედათა მონასტერი
Genel bilgiler
Durum: Kayıp
Tür: Manastır
Konum: Artvin (il) (belirlenemedi)
Tamamlanma: 5-6. yüzyıl
Yükseklik
Mimari: Gürcü mimarisi

Mere Manastırı (Gürcüce: მერეს დედათა მონასტერი; "Mere Kadınlar Manastırı"), tarihsel Tao-Klarceti bölgesinde erken Orta Çağ'da inşa edilmiş Gürcü manastırıdır. Yeri tam olarak tespit edilememiş olan manastırın inşa edildiği yer günümüzde Artvin ili sınırları içinde kabul edilmektedir.
Kadınlar veya rahibeler manastırı olan Mere Manastırı, 951 tarihli Grigol Hantsteli’nin Yaşamı’ adlı elyazmasına göre Meryem Ana adına kurulmuştu. Gürcü tarihçi Cuanşeri’nin Vahtang Gorgasali’nin Yaşamı adlı eserinde belirtildiğine göre ise, Gürcü kralı Vahtang Gorgasali’nin isteği üzerine Prens Artavaz üç kilise inşa etmişti. Bunlar Daba-Mere, Şindoba ve Ahiza kiliseleridir. Araştırmacıların önemli bir kısmı Grigol Hantsteli’nin Yaşamı’dan bilinen Daba ve Mere manastırlarının söz konusu edildiğini ileri sürmüştür.
Tarihçi ve dilbilimci Nikolay Marr 1904 yılında Şavşeti ve Klarceti gezmiş, Mere Manastırı'nın izini bulmak için "Mere" adını taşıyan yerleri ziyaret etmiştir. Ne var ki İmerhevi vadisinde Tskalsimeri (Balıklı) köyündeki Mere ile Svirevani (Dutlu) köyündeki Did-Mere mevkilerinde bu manastırdan herhangi bir iz tespit edememiştir. Bununla birlikte Tskalsimeri köyündeki Mere mahallesinde kesme taşlar ve seramik boru kalıntıları burada eski bir yapının veya yerleşimin olduğuna işaret etmektedir. Marr ayrıca Mere Manastırı'nın bugün Artvin'in merkez ilçesindeki Alabalık köyünde, Karçhal vadisinin üst kesimindeki Mere'de olabileceğini belirtmiştir. Buna göre Mere Manastırı, Hantsta Manastırı ile Tskarostavi Manastırı arasında yer alıyordu.
Türkiye'deki Gürcü kiliseleri üzerine araştırmalarıyla tanınan Fahriye Bayram, Mere Manastırı kalıntılarının Şavşat ilçesinde, İmerhevi vadisindeki Dutlu (eski adı Svirevani) köyünde bulunduğunu yazmıştır. Bu manastırdan geriye tek bir yapının kaldığını, bu yağının irili ufaklı moloz taşlarla inşa edildiğini belirtmiştir. Bu yapının batı cephesi dışında toprak altında kaldığını, batı cephesinde düzensiz bir açıklıktan içeri girildiğini ifade etmiştir. Ancak Dutlu köyünde Did-Mere mevkiindeki bu yapı kalıntısının manastırın bir parçası değil, bir tür yeraltı sığınağı ve deposu olan bir daran olduğu söylenebilir.
Ünlü Gürcü din adamı Grigol Hantsteli'nin annesi hizmerkârlarıyla birlikte Mere Manastırı'na gitmiş, Rahibe Pebronia'nın yanına yerleşmiş ve orada ölmüştür.
Bird of Pray

"Bird of Pray" (Türkçe kelime anlamıyla "Avcı Kuş"), Ukraynalı Alternatif rock müzik grubu Ziferblat tarafından seslendirilen şarkı. İsviçre'nin Basel şehrinde düzenlenen 2025 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Ukrayna'yı temsil edecek.
Eurovision Şarkı Yarışması

Ana madde: 2025 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Ukrayna
20 Aralık 2024 tarihinde Suspilne yayıncısı ülkelerini 2025 yarışması'nda temsil edecek şarkıyı bulmak için Vidbir 2025 yarışması'nda yer alan şarkılardan biri olduğunu açıklamıştır. Şarkı, 8 Şubat 2025'te yapılan finalde jüri ve halk oylamalarından en yüksek puanı alarak yarışmanın kazananı olarak Ukrayna'yı Eurovision'da temsil etme hakkını elde etmiştir.
Volkswagen Transporter

| Volkswagen Transporter |
| --- | --- |
5. nesil bir Transporter
Genel Bakış
Üretici: Volkswagen Ticari Araç
Diğer adı: Volkswagen Bus Volkswagen Camper Volkswagen Delivery Van Volkswagen Kombi Volkswagen Microbus Volkswagen Pick-up
Üretim: Kasım 1950-günümüz
Montaj: Hannover, Almanya
Gövde ve Şasi
Sınıf: Hafif ticari araç/MPV (Multivan/Caravelle) (M)
Gövde tipi: 4/5 kapılı panelvan 4/5 kapılı minibüs 2 kapılı kamyonet (tek kabin) 4 kapılı kamyonet (çift kabin)
Platform: Volkswagen grubu T platformu Volkswagen MQB platformu
Volkswagen Transporter veya gövde tipine göre değişen diğer adlarıyla Kombi veya Microbus, gayrıresmî adlarıyla Bus (Amerika Birleşik Devletleri) veya Camper (Birleşik Krallık), Volkswagen AG'ye bağlı Volkswagen Ticari Araç tarafından üretilen T platformuna mensup hafif ticari araç modeli serisidir. 1950 yılında, Tip 2 adıyla üretimine başlanmıştır. Nesilleri; sırasıyla T1, T2, T3, T4, T5, T6 ve T7 olarak adlandırılmıştır.
1950-1964 yılları arasında üretilen birinci nesil, Tip 1'in sonrasında üretilmeye başlanan ikinci model olduğundan Tip 2 adını taşımaktaydı. Aracın arka kısmında bulunan motor hava soğutmalıydı. 1967'de ikinci neslin üretimine geçildi ve 1979'a kadar üretimi sürdü. Üçüncü nesille birlikte gelen su soğutmalı motor seçeneği, 1990'da üretimine başlanan dördüncü nesille birlikte standart hâle geldi. 2003'te beşinci neslin satışına başlandı. 6. neslin üretimine ise 2015 yılından beri devam edilmektedir. 2022 yılında Avrupa' da satışa çıkacak T7 ailesinin 2021 Haziran ayında Multivan modelinin tanıtımı yapılmıştır. Diğer nesillerden en büyük farkı, Golf ile ortak olan MQB platformunda üretilecek olarak tasarlanmasıdır.
Beşinci nesil (T5, 2003-2016)

| Volkswagen Transporter (T5) |
| --- | --- |

Genel Bakış
Üretici: Volkswagen
Üretim yıl(lar)ı: 2003-2016
Montaj: Hannover, Almanya Kaluga, Rusya
Gövde ve Şasi
Sınıf: Hafif ticari araç (M)
Gövde tipi: Van Kamyonet Minibüs Campervan
Platform: Volkswagen AG T platformu
Teknik Özellikler
Motor: 2,0 L I4 (benzinli) 3,2 L VR6 (benzinli) 1,9 L I4 TDI (dizel) 2,0 L I4 TDI (dizel) 2,5 L I5 TDI (dizel)
Şanzıman: 5 vitesli manuel 6 vitesli manuel 6 vitesli otomatik 7 vitesli yarı otomatik
Dingil mesafesi: 3.000 mm (118,1 in) 3.400 mm (133,9 in)
Uzunluk: 4,892 mm (192.6 in) 5,290 mm (208.3 in) 5,292 mm (208.3 in)
Genişlik: 1.904 mm (75,0 in) 1.959 mm (77,1 in)
Yükseklik: 1.935 mm (76,2 in) 1.990 mm (78,3 in) 2.176 mm (85,7 in) 2.476 mm (97,5 in) 1.949 mm (76,7 in) 1.963 mm (77,3 in)
Modelin beşinci neslinin üretimine Mart 2003'te başlandı. İlk olarak 2,0 L (1.984 cc) hacimli 85 kW (116 PS, 114 hp) DIN gücündeki ve 3,2 L (3.189 cc) hacimli 	173 kW (235 PS, 232 hp) DIN gücündeki benzinli motorlar ile 1,9 L (1.896 cc) hacme sahip 62 kW (84 PS, 83 hp) DIN ve 75 kW (102 PS, 101 hp) DIN güçlerindeki ve 2,5 (2.461 cc) hacme sahip 96 kW (131 PS, 129 hp) ve 128 kW (174 PS, 172 hp) DIN güçlerindeki TDI PD dizel motorlar taşıyan dört farklı sürüm imal edilmekteydi.
2009'da bu nesil taşıtların makyajlanmış sürümleri Transporter, Caravelle, Multivan ve California olmak üzere dört ana isim altında piyasaya sürüldü. 3,2 L (3.189 cc) hacimli benzinli motoru üretimine son verilirken, yerine 2,0 L (1.984 cc) hacimli 150 kW (204 PS, 201 hp) DIN gücündeki turbo şarj benzinli motor taşıyan araçların üretimine geçildi. Dizel motorlu araçlarda da 2,0 L (1.984 cc) hacimli motorlar standart hâle getirildi ve beş farklı sürümde üretimine başlandı. TDI CR türündeki üç motorun güçleri 62 kW (84 PS, 83 hp) DIN, 75 kW (102 PS, 101 hp) DIN ve 103 kW (140 PS, 138 hp) DIN olarak belirlenmişti. 84 kW (114 PS, 112 hp) DIN gücündeki motorda BlueMotion teknolojisi kullanılırken, 132 kW (179 PS, 177 hp) DIN gücündeki motora BiTDI sistemi entegre edilmişti.
2009'daki makyajlama öncesinde üretilen bir Transporter (T5) Multivan
2009'daki makyajlama sonrasında üretilen bir Transporter (T5) Multivan
Transporter (T5)'da kullanılan 2,0 L BiTDI motorun görünümü
2007 üretimi yüksek tavanlı bir Transporter (T5)
2.0 BiTDI motora sahip bir Transporter (T5)'ın içinden görünüm
2009'daki makyajlama sonrasında üretilen bir Transporter (T5) kamyonet
Yedinci nesil (T7, 2024-)

| Volkswagen Transporter / Caravelle (T7) |
| --- | --- |

Genel Bakış
Üretici: Volkswagen Ticari Araç
Diğer adı: Volkswagen Caravelle (T7)
Üretim yıl(lar)ı: 2024–günümüz
Montaj: Türkiye: Gölcük, Kocaeli (Ford Otosan)
Selefi: Volkswagen Transporter (T6)
Gövde ve Şasi
Sınıf: Hafif ticari araç (M)
Gövde tipi: 6-kapılı van 5-kapılı minibüs 4-kapılı çift kabin
Düzen: Önden motorlu, önden çekiş   Arkadan motorlu, arkadan itiş   4 tekerlekten çekiş (EV)
Benzerleri: Ford Transit Custom
Teknik Özellikler
Motor: Dizel:  2.0 L TDI I4 110 PS (81 kW; 108 hp)   2.0 L TDI I4 150 PS (110 kW; 148 hp)   2.0 L TDI I4 170 PS (125 kW; 168 hp)   2.0 L EcoBlue I4 150 PS (110 kW; 148 hp)   2.0 L EcoBlue I4 170 PS (125 kW; 168 hp)  Benzinli hibrit:  2.5 L Duratec iVCT I4  PHEV 236 PS (174 kW; 233 hp)   Elektrikli:  e-Transporter 221 PS (163 kW; 218 hp)   138 PS (101 kW; 136 hp)
Şanzıman: 6-ileri manuel 8-ileri otomatik
Aküsü: 16.5 kWh Li-NMC (PHEV) 64 ve 83 kWh (EV)
Dingil mesafesi: 3,100 / 3,500 mm (122.0 / 137.8 in)
Uzunluk: 5,050 / 5,450 mm (198.8 / 214.6 in)
Genişlik: 2,030 mm (79.9 in)
Yükseklik: 2,000 mm (78.7 in)
Volkswagen Transporter T7 ve yolcu versiyonu Caravelle, Ağustos 2024'te tanıtıldı ve Eylül 2024'te Hannover'deki IAA fuarında lansmanı yapılması bekleniyor. Modüler MQB platformunu temel alan Multivan T7'nin aksine, Transporter T7, Ford Transit Custom ile ortak altyapıda Kocaeli'de bulunan Ford Otosan Gölcük fabrikasında üretilecek.
Yedinci nesil (T7, 2024-) > Yürüyen aksam

Bu seride üç turboşarjlı dizel motor, bir plug-in hibrit (eHybrid) ve üç tam elektrikli motor seçeneği (e-Transporter ve e-Transporter Shuttle) yer alıyor. TDI adı altında pazarlanan ortak üretim Panther kodlu motorlar 110 hp (82 kW; 110 PS), 150 hp (110 kW; 150 PS) ve 170 hp (130 kW; 170 PS) güç üretiyor. 170 beygir TDI sadece 8-ileri tam otomatik şanzımanla kombine edilebilir. Bu şanzıman 150 beygir seçeneği için de opsiyonel olarak tercih edilebilir. 150 beygirden itibaren 4motion dört tekerlekten çekiş sistemiyle birlikte alınabilir. Plug-in hibrit sistemi ile birlikte 233 hp (174 kW; 236 PS) seçeneği, 2026'da gelecek olan CVT şanzıman (eHybrid) ile pazarlanacak. Ayrıca tam elektrikli 136 hp (101 kW; 138 PS) ve 218 hp (163 kW; 221 PS) ile e-Transporter ve e-Transporter Shuttle (yolcu taşımacılığı için tam sıra koltuk düzenli Transporter) piyasaya sürülecek. Bataryalarının kapasitesi ise kesintisiz 64 kWh'dir.
Yedinci nesil (T7, 2024-) > Yükleme kapasitesi

Kısa şasi (SWB) panelvan Transporter'ın depolama hacmi %10'dan fazla artarak 5,8 metreküpe ulaştı. Uzun şasi (LWB) ve yüksek tavanıyla panelvanın depolama hacmi 9,0 metreküpe kadar çıkıyor. 1,33 tona kadar olan maksimum taşıma kapasitesi (ekstra 0,13 ton), eski nesile göre artırıldı. Volkswagen aynı zamanda maksimum treyler ağırlığını da 0,3 ton artırdı ve modele bağlı olarak toplamda 2,8 ton çekme kapasitesine (%12 eğimle frenli) ulaşıldı.
Multivan (2022)
T7, Kasım 2021'de benzinli, dizel ve PHEV çeşitleriyle piyasaya sürüldü ve yalnızca minivan olarak mevcut olup İngiltere pazarında Caravelle modelinin, diğer pazarlarda ise Multivan'ın yerini aldı. T7 Multivan, Volkswagen'in MQB platformunu temel alıyor.
T7 Multivan, yeni Ford Transit Custom ve Tourneo Custom'ı temel alacak ve Multivan'dan daha büyük bir araç olacak yeni Volkswagen Transporter kamyonet ve minibüs modelleri ile karıştırılmamalı. Yeni Transporter, gövde ve mekanik bileşenlerinin büyük çoğunluğunu, Kocaeli' deki Ford Otosan fabrikasında üretip montajlayacak.
Multivan T7 önden görünüm
Multivan T7 arkadan görünüm
Volkswagen Transporter Cityvan (T6) SWB arkadan görünüm
Volkswagen Transporter Cityvan (T6.1) SWB Highline
ABT e-Transporter prototipi (2019, T6)
Hertvisi Manastırı

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Camili, Borçka
Koordinatlar: 41°29′15″K 41°54′34″D﻿ / ﻿41.48750°K 41.90944°D﻿ / 41.48750; 41.90944
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Manastır
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: ? Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Kaba yontma taş, kireç harcı
Hertvisi Manastırı (Gürcüce: ხერთვისის მონასტერი), Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı ve eski adı Hertvisi olan Camili köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü manastırıdır.
Tarihçe

Hertvisi köyü ile manastırının yer aldığı Acara bölgesinin Maçaheli vadisi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Hertvisi Manastırı, bu bölgedeki halkın Hristiyan olduğu Osmanlı dönemi öncesinden kalmıştır. Nitekim Hertvisi ve çevre köylerinin halkı 1886 ve 1922 nüfus tespitlerinde de Gürcü olarak kaydedilmiştir. Gürcüce bir yer adı olan Hertvisi (ხერთვისი), eski Gürcü dilinde iki nehrin birleştiği yerde oluşan yarım ada şeklindeki yeri ifade eder. Nitekim Hertvisi köyü de böyle bir noktada yer alır.
Kalıntılar

Hertvisi Manastırı, köyün Sisvaeti mahallesinin 1 kilometre kuzeydoğusunda, yüksek bir kayanın dibinde inşa edilmiştir. Bu manastırdan geriye sadece iki duvar kalmıştır. Her biri 2,5 metre uzunluğunda olan bu iki duvar, birbirine paralel kayaya yapışık biçimde uzanır. Bu duvarların tek bir yapının parçaları olduğu anlaşılmaktadır. Kaba yontulmuş iri ve küçük taşlarla inşa edilmiş olan duvarlarda kireç harcı kullanılmıştır. Bir metre kalınlıkta olan bu duvarların yukarısındaki kayada, yaklaşık 30 metre yükseklikte bir mağara yer alır. Köylülerin verdiği bilgiye göre bu mağara kayaya oyularak oluşturulmuştur. Kemerli mağaranın bir tarafı köşeliyken diğer tarafı bir yayı andırmaktadır. Bu mağaranın eskiden pencereleri ve ahşap merdiveni olduğu köylülerin verdiği bilgilerden anlaşılmaktadır. Yazılı kaynaklar üzerinden oyulmuş mağaranın küçük bir kilise olduğu ve duvarları bugüne kalmış olan binayla birlikte manastırı oluşturduğu söylenebilir. Bu kaya köylülerce “Şahin Kayası” olarak adlandırmakta, mağaranın da Gürcü kraliçesi Tamar'ın bir zamanlar yaşadığı yer olduğuna inanılmaktadır.
Samtzubi Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Sabaholdu, Çıldır
Koordinatlar: 41°17′51″K 43°08′14″D﻿ / ﻿41.29750°K 43.13722°D﻿ / 41.29750; 43.13722
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Ayakta, harabe
Mimari
Tamamlanma: ? Orta Çağ
Özellikler
Malzemeler: Kesme taş
Samtzubi Kilisesi (Gürcüce: სამწუბის ეკლესია), Sansut Kilisesi ve Sansop Kilisesi olarak da bilinir, tarihsel Cavaheti bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı Sabaholdu köyünün sınırları içinde Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir. Sabaholdu köyünün güneydoğusunda eskiden Samtzubi adında bir Gürcü köyü bulunuyordu ve Samtzubi Kilisesi de bu köyün kilisesiydi.
Tarihçe

Samtzubi Kilisesi, eski bir Gürcü köyü olan Samtzubi'nin kilisesiydi. Bu köyün bulunduğu Cavaheti bölgesini Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirdi. Osmanlı idaresinin 1595 tarihli mufassal defterde Samzub (صامزوب) adıyla kaydettiği köy, Ahalkalak livasının Nialiskuri nahiyesine bağlıydı. Bu sırada köy boşlamıştı ve buna bağlı olarak kilisenin cemaatsiz kaldığı anlaşılmaktadır. Aynı defterde biri Ahalkalak livası, diğeri Ahalsihe livasında olmak üzere Samtzubi adını taşıyan iki köy daha bulunuyordu. 1561-1587 arasındaki olayları anlatan Gürcüce Meshuri Davitni Kroniği (მესხური დავითნის ქრონიკა) adlı eserde Samtzubi bir dere adı olarak geçmektedir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1902 yılında Smatzubi Kilisesi'den Kotasi Kilisesi'nin yakınında, Sansut (Сансут) adıyla bilinen bir bölgede, kubbesiz, taş duvarlarla çevrili ve iyi korunmuş bir kilise olarak söz etmiştir. Bu tarihte, terk edilmiş bir yerleşim olan Samtzubi'deki eski evlerin kalıntıları duruyordu.
Mimari

Samtzubi Kilisesi, tek nefli ve dikdörtgen planlı (8,5 x 5 m) planlı bir yapı olup doğuda yarım dairesel bir apsisi bulunmaktadır. İki yana eğimli ve taşla örtülü olan çatısı büyük ölçüde çökmüş, sadece güney duvarına bitişik ek yapı ile batı duvarı üzerindeki bir bölümü kalmıştır. Dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan kilise, kırmızımsı kesme taşlarla kaplanmıştır. Kaplama taşlarının bir kısmı sökülmüştür. 1902 yılında Ekvtime Takaişvili'nin sözünü ettiği kilisenin etrafındaki taş duvarın günümüze izleri ulaşmıştır. Bu yazılar günümüze ulaşmamıştır. Ek binadan girişi olan Samtzubi Kilisesi'nin batı ve doğu duvarlarında pencereleri bulunmaktadır. Takaişvili, kilisenin dışının güzel kabartmalarla süslü olduğunu, Gürcü alfabesinin Hutsuri karakteriyle batı duvarında çatının altında Meryem ve İsa kabartmasının üzerinde Aziz Meryem Ana (წჲ ღ~თის მშბლი) ve giriş kapısının üzerinde "Kozman ve Damiane" (კ~ზ მ~ნ, დ~მნე) yazılarının var olduğunu belirtmiştir. Ancak bu kabartmaların çoğu 1902 yılında tahrip olmuştu. Kilisenin çevre duvarı içinde mezarlar tespit edilmiştir.
Karsnia Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Kapıköy, Ardanuç
Koordinatlar: 41°10′44″K 42°13′39″D﻿ / ﻿41.17889°K 42.22750°D﻿ / 41.17889; 42.22750
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yıkılmış
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: ? Orta Çağ
Karsnia Kilisesi (Gürcüce: კარსნიის ეკლესია), Artvin ilinin Ardanuç ilçesinde, eski adı Karsnia olan Kapıköy'de Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir.
Tarihçe

Karsnia köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterlerine göre köyün nüfusu sırasıyla 34 ve 30 Hristiyan haneden oluşuyordu. Bir köy kilisesi olan Karsnia Kilisesi'nin de bu nüfusun ibadet yeri olduğu anlaşılmaktadır. Eski bir Gürcü köyü olan Karsnia'nın nüfusu 1886 yılında da Gürcülerden oluşuyordu ve köyde 222 kişi yaşıyordu. Köyün Müslümanlaşmasından sonra işlevini yitirmiş olan Karsnia Kilisesi tamamen yıkılmış, taşlarıyla Kapıköy Camii inşa edilmiştir.
Kalıntılar

Karsnia Kilisesi tamamen yıkıldığı veya söküldüğü için günümüzde yerinde sadece kireç harçlı kalıntıları tespit edilebilmiştir. Kilisenin yapı malzemesiyle ise Kapıköy Köyü Camii inşa edilmiştir. Kilisenin 85 cm yüksekliğinde ve 65 cm genişliğindeki sunak taşı, bugün köyün camisinin avlusunda korunmaktadır. Taşın bir yüzeyinde daire içinde hasır örgü formunda bir oyma figür yer alır. Caminin duvarında da kiliseye ait, hasır örgü motifli sarımsı bir taş bulunmaktadır. Kilisenin kesme taşlarının da caminin duvarlarında kullanıldığı görülmektedir. Köylülerin verdiği bilgi de bu taşların kiliseden alındığını doğrulamaktadır.
Dikili, Horasan

| Dikili |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
DikiliDikili'nin Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 39°56′24″N 42°08′26″E﻿ / ﻿39.94°K 42.1406°D﻿ / 39.94; 42.1406
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Horasan
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1910 m
Nüfus (2021): 90
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25800
Dikili, Erzurum ilinin Horasan ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı, 1835 ve 1928 yılı kayıtlarında Pînaduz ya da Pinatuz olarak geçmektedir. Daha önceleri Kepenek köyüne bağlı bir mahalle iken, 15 Ekim 1971'de köy statüsü kazandı.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Horasan Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 84 km, Horasan ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır. Mahalle, Horasan'ın güneybatısında olup, Gündeğer ve Kırık mahalleleri üzerinden, bir asfalt yolla ilçe merkezine bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 90
2020: 94
2019: 106
2018: 99
2017: 83
2016: 90
2015: 98
2014: 103
2013: 98
2012: 103
2011: 103
2010: 104
2009: 106
2008: 115
2007: 110
2000: 137
1990: 198
1985: 239
İskender Paşa Camii (Ardanuç)

| --- | --- |
Gürcü kilisesinden kalma ve bugün İskender Paşa Camii’nin duvarında bulunan Gürcüce yazılı taş. Fotoğraf: Nikolay Marr, 1904.

Genel bilgiler
Durum: Faal
Konum: Adakale, Ardanuç Eski Gürcü kilisesinin arazisi
Koordinatlar: 41°07′41″K 42°03′29″D﻿ / ﻿41.12806°K 42.05806°D﻿ / 41.12806; 42.05806
Tamamlanma: 1553
Teknik ayrıntılar
Malzeme: Taş, ahşap Devşirme taşlar (Eski Gürcü kilisesinden)

İskender Paşa Camii, tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesinin idari merkezi olan Ardanuç kasabasının ilk yerleşimi olan Adakale'deki camidir. Cami, Ardanuç Kalesi'ni 1551'de Gürcülerden ele geçiren Çerkez İskender Paşa'nın adını taşımaktadır.
Tarihçe

İskender Paşa Camii'nin yerinde 11. yüzyılda inşa edilmiş bir Gürcü kilisesi bulunuyordu. 1904 yılında Şavşeti ve Klarceti bölgelerini gezen Nikolay Marr İskender Paşa Camii'nin inşasında bu kilisenin taşlarının kullanılmış olduğunu tespit etmiştir. Bu taşlar arasında Gürcüce yazılı bir taş da bulunmaktadır. Bu taş caminin duvarında baş aşağı kullanılmıştır. Camide ayrıca 11. yüzyıla ait süslemeleri olan bir taş da bulunmaktadır. Buradaki Gürcü kilisesinin yıkılıp yerine İskender Paşa Camisi'nin inşa edilmiş olduğu bu yapı malzemelerinden de anlaşılmaktadır. Kaynaklarda farklı tarihler verilse de İskender Paşa Camii'nin ilk halinin 1553 yılında Çerkez İskender Paşa tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır.
Mimari

Bugünkü İskender Paşa Camii'nin 1553 yılında inşa edilmiş olan yapı olmadığı caminin kapalı mekânında bulunan Hicri 1281 (1864-65) tarihli kitabesinden anlaşılmaktadır. Bu kitabeye göre İskender Paşa Camii, Süleyman Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Caminin yeniden inşa edilmesi bazı kaynaklarda esaslı biçimde tamirat olarak ifade edilmiştir. Eski Gürcü kilisesinin yapı malzemeleri de bu tarihte inşa edilmiş yapıda kullanılmıştır. Bundan dolayı 11. yüzyıldan kalma Gürcü kilisesi bu tarihte yıkılmış da olabilir. Caminin duvarında bugün de yerinde duran taştaki Gürcüce yazıt "წ(ი)ნ(ა)მძღ(უა)რს / და მ(ის)სა დას..." (Baş rahip ve onun kız kardeşine...) şeklinde okunmuştur. Ahşap malzemenin de kullanıldığı yapı, 2017 yılında restore edilmiştir.
Bugünkü İskender Paşa Külliyesi, cami dışında, medrese, arasta, çeşme ve üç türbeden meydana gelir. Caminin güneyi ve batısında ayrıca bir hazire bulunmaktadır.