stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Otomobil lastiği
Lastiklerin ömrü > Hız

Hız ile birlikte yükselen lastik içi sıcaklığı aynı zamanda lastiğin sıcaklığını da artırmaktadır. Havaya atılamayan bu ısı kauçuğun yumuşamasına ve mukavemetinin azalmasına yol açar. Zayıflayan gövdenin darbelere mukavemeti azalınca lastik zamanından evvel aşınır. Aracın ortalama hızının 70 km/saatten 110 km/saate yükselmesi sonucu lastik üzerindeki artan gerilim, lastiğin ömrünü %50 azaltır.
Lastiklerin ömrü > Araç yükü

Yükün hiçbir zaman belirlenen hizmet koşullarını aşmaması gerekir. Aşırı yük gövde esnemesini artırır. Bunun sonucunda lastik içi sıcaklığı ve basıncı yükselir. Ayrıca fazla yük sonucu lastik sertleşir bu da ciddi bir darbe sonucu lastiğin patlamasına yol açar. Araca yapılan %20'lik fazla yükleme lastik ömrünün %30 kısalmasına yol açar.
Lastiklerin ömrü > Ortam sıcaklığı

Isınma ve nem gibi etkenler lastiğin ömrünü önemli ölçüde etkiler. Fizik kanunlarına göre ısınan gazın hacmi genişler. Bu lastik havaları için de geçerlidir. Ortam sıcaklığının artması halinde lastiğin hacmi aynı kaldığından basıncı artar. Bunun için lastik sıcak iken sahip olduğu hava basıncıyla asla oynanmamalı, tavsiye edilen değerlere indirilmemelidir. Lastik havası indirilirse, soğuduğu zaman başlangıçtaki normal basıncın altına düşecektir. Yazın lastikler kışa oranla daha fazla aşınır.
Lastiklerin rotasyonu

Araç lastiklerinin aşınma oranı birbirinden farklı olduğu için düzenli aralıklarla lastik yerlerinin değiştirilmesi gerekir.
Sol ön lastiğin aşınma oranı %14, sağ ön lastiğin aşınma oranı %19, sol arka lastiğin aşınma oranı %28 ve sağ arka lastiğin aşınma oranı %38'dir. Aşınma oranlarını dengeye getirmek için hızlı kullanılan spor araçların lastiklerine her 8.000 km'de, normal kullanılan araçların lastiklerine ise her 12.000 km'de bir rotasyon yapmak gerekir.
Yukarıdaki bilgi yorumlanacak olursa ancak arkadan çekişli araçlar için doğru olacağı düşünülebilir, önden çekişli ve önden motorlu araçlarda her zaman ön lastikler daha çok aşınmaktadır.
Lastik diş derinliğinin önemi

Yapılan araştırmalara göre 3 mm kabul edilen tehlike sınırı diş derinliğinin altına inen lastiklerde su tasfiye kapasitesi %70 düşerken fren mesafesi %30 uzamaktadır. Ayrıca direksiyon hakimiyeti yeni bir lastiğe göre 6-7 kat azalmaktadır.
Bütün otomobil lastiklerinde 1,6 mm kalınlığında bir aşınma göstergesi bulunmaktadır. Lastik diş derinliği 1,6 mm'nin altına asla inmemelidir.
Lastik malzemesi

Vulkanizasyon: Kauçuk, kükürtün erime sıcaklığı üstünde kükürtle reaksiyona girince değişikliğe uğramakta ve sıcaklık değişimlerine dayanıklı hale gelmektedir. Böylece soğuduğunda kırılmaz ve ısındığında erimez. Bu olaya vulkanizasyon denir.
Modern pnömatik lastiklerin malzemeleri, karbon siyahı ve diğer kimyasal bileşiklerle birlikte sentetik kauçuk, doğal kauçuk, kumaş ve teldir. Sırt ve gövdeden oluşurlar. Sırt, çekiş sağlarken, gövde bir miktar basınçlı hava için koruma sağlar. Kauçuk geliştirilmeden önce, lastiklerin ilk versiyonları, aşınma ve yıpranmayı önlemek için ahşap tekerleklerin etrafına takılan basit metal bantlardı. Pnömatik lastikler, otomobiller, bisikletler, motosikletler, otobüsler, kamyonlar, ağır ekipmanlar ve uçaklar dahil olmak üzere birçok araç türünde kullanılmaktadır. Metal lastikler hala lokomotiflerde ve vagonlarda, katı kauçuk (veya diğer polimerler) lastikler, bazı tekerlekler, çim biçme makinesi ve el arabası gibi çeşitli otomotiv dışı uygulamalarda hala kullanılmaktadır.
Lastik bakımı yapılmayan lastikler, araç ve araç operatörleri için lastiklerin patlaması gibi ciddi tehlikelere yol açabilir. Bu nedenle, lastik üretimi genellikle oldukça sıkı bir şekilde düzenlenir. Lastiklerin motorlu taşıtlar için yaygın olarak kullanılması nedeniyle, lastik atıkları küresel atığın son derece büyük bir bölümünü oluşturuyor. Bu da lastik geri dönüşümü ihtiyacına yol açıyor. Atık lastikler, uygun şekilde geri dönüştürülmez veya yakılmazsa çevreye toksik kimyasallar salabilir. Ayrıca lastiklerin normal kullanımı, hem çevreye giren hem de insan sağlığını etkileyen mikro plastik parçacıklar üretir.
Lastiğin teknolojik gelişimi

1. Dolma lastik (1895) İlk lastiklerin içi de kauçuk doluydu. Dolma lastik sert gidiş sağlar ama patlamazdı. Çamurlu yollarda tekerleğin kaymasını önlemek için lastiğe kauçuk tepecikler yapılırdı.
2. Yastık lastik (1903) Bisikletlerdeki içi hava dolu lastik ilk kez 1895'te otomobillere uygulandı. Dolma lastiğe kıyasla daha yumuşak gidiş sağlaması nedeniyle onun yerini aldı
3. İlk modern lastiklerden (1906) İlk hava basınçlı yumuşak lastikler ıslak yollarda fazlasıyla kayıyordu. Bu nedenle sürücüler deri kılıf takma dişleri olan lastik gibi değişik yöntemler uygulamışlardır.
4. Dunlop (1909) Havayla şişirilen ilk lastikler dardı ve iç lastiği vardı. Tekerlek jantında durmaları için çok fazla şişirilmelri gerekiyordu. Rampada kavramayı sağlayan dönüş yönünde dişler de açılmıştı.
5. Balon lastik (1930) Eski lastiklere oranla daha az şişirilen balon lastik daha yumuşak ve sarsıntısız gidiş sağlıyordu. Suyun lastiğin alt bölümlerinden akmasını sağlayan uzun kanallara da sahipti.
6. İç lastiksiz (1947) Savaş sonrasında güçlü geniş yüksek kenarlı hava geçirmeyen jantlar iç lastikleri gereksizleştirdi. Zemindeki suyun yanlara akmasını sağlayan geniş kanallar kondu. Lastik suyu sünger gibi emen girintilerle donatıldı
7. Radyal lastik (1972) İlk lastiklerde güçlendirici kord bezi çapraz yerleştirilmekteydi. Günümüzdeyse kord bezi ipliklerinin lastik merkez çizgisini radyal olarak kestiği radyal lastikler üretilmektedir.
8. Yarış otomobili lastiği, çağdaş yarış otomobili lastiklerinde kuru zemini daha iyi kavrayan büyükgeniş tabanlı düz lastikler kullanılmaktadır. Bu lastikler ısınıp yumuşadıkça yolu daha iyi kavramaktadırlar.
Lastiklerin geri dönüşümü

Ömrünü tamamlamış lastikler (ÖTL) yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla toplanır. Toplanan bu lastikler, malzeme geri kazanım veya enerji geri dönüşüm tesislerine gönderilerek çevre ve ülke ekonomisine geri kazanılması sağlanır. Ömrünü tamamlamış lastiklerin önemli bir kısmı malzeme geri kazanım tesislerinde kullanılır. ÖTL haline gelmiş tonlarca atık lastik öğütücü makinelerde kırılarak kauçuk ve çelik parçalara ayrılır. Çelik teller mıknatıs özelliği olan bantlarda kauçuktan ayrıştırılır. Parçalanmış malzemeler mikron seviyesinden muhtelif büyüklüklerde granül haline getirilir. Bu ürünler sanayide ve çevre ile ilgili faaliyetlerde hammadde olarak değerlendirilmektedir.
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Çözülmeler

| --- | --- |
Film afişi
Yönetmen: Yusuf Kurçenli
Yapımcı: Dinçer Sipahi
Senarist: Yusuf Kurçenli
Müzik: Arif Erkin Güzelbeyoğlu
Görüntü yönetmeni: Colin Mounier
Kurgu: İsmail Kalkan
Stüdyo: Film Film
Cinsi: Sinema filmi
Türü: Dram
Renk: Renkli
Yapım yılı: 1994
Çıkış tarih(ler)i: Mayıs 1994 (Türkiye)
Süre: 100 dakika
Ülke:  Türkiye
Dil: Türkçe
Çözülmeler, Yusuf Kurçenli'nin senaryosunu yazdığı ve yönetmenliğini yaptığı 1994 yılı yapımı Türk filmidir.
Konusu

Uğur, muhasebecilik yaparak hayatını sürdürmektedir. 12 Eylül ve 12 Mart darbelerinin oluşturduğu toplum değerlerine uyum sağlamakta zorlanır. Bununla beraber, kardeşini politikaya sokarak onun idam edilmesinin verdiği suçluluğu da yaşamaktadır. Bu iç hesaplaşmayı bir roman olarak yazmaktadır. Benzer sorunları yaşamakta olan Nihal ile tanışır. Nihal'in kocası da siyasi suç nedeniyle tutukludur. Yaşadıkları sorunlar Uğur ile Nihal'i yakınlaştırır. Çevre baskısı ve Nihal'in kocasının tahliyesi, yaşamakta oldukları ilişkiyi farklı bir yola sürükleyecektir.
Oyuncular

Tarık Akan (Ses. Mustafa Alabora)
Nurseli İdiz
Savaş Dinçel
Mehtap Anıl
Metin Yıldırım
Münir Akça
Tunca Yönder
Duygu Ankara
Tomris Oğuzalp
Arif Erkin
Kutay Köktürk
Hülya Arslan
Ayşen Tekin
İsmail Hakkı Şen
Ahmet Çadırcı
Ödülleri

Çözülmeler filminin almış olduğu ödüller:
| 13>  Uluslararası İstanbul Film Festivali - 1994 |
| --- | --- |
En İyi Yönetmen: Yusuf Kurçenli

7. Ankara Uluslararası Film Festivali - 1995
Ulusal Uzun Film Yarışması
En İyi Yönetmen: Yusuf Kurçenli
En İyi Kadın Oyuncu: Nurseli İdiz
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu: Tunca Yönder
En İyi Özgün Senaryo: Yusuf Kurçenli
Mehmed Paşa Çeşmesi (Küçükçekmece)

| --- | --- |

Genel bilgiler
Tür: Tek yüzlü meydan çeşmesi
Konum: Küçükçekmece Meydanı, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar: 40°59′27″K 28°46′15″D﻿ / ﻿40.99083°K 28.77083°D﻿ / 40.99083; 28.77083
Tamamlanma: Hicrî 1052 Miladi 1642-1643
Yenileme: Hicrî 1157
Teknik ayrıntılar
Yapı sistemi: Kâgir
Malzeme: Küfeki taşı

Vezir Mehmet Paşa Çeşmesi, Türkiye'nin İstanbul ilinin Küçükçekmece ilçesindeki Küçükçekmece Meydanı'nda yer alan bir çeşmedir.
Konumu ve mimarisi

Türkiye'nin İstanbul ilinin Küçükçekmece ilçesindeki Küçükçekmece Meydanı'ndaki çınar ağacı altında yer alır. Kagir olarak tamamı kesme küfeki taşından yapılan çeşmenin kavisli kemerinin altında bulunan kitabesine göre hicri 1052 yılında yapılmıştır. Esas kitabenin üstünde tamir gördüğü hicri 1157 yılına ait küçük bir kitabe daha vardır.
Ali Ağa Çeşmesi

Ali Ağa Çeşmesi ile şu maddeler kastedilmiş olabilir:
Ali Ağa Çeşmesi (Ayvansaray)
Ali Ağa Çeşmesi (Beyoğlu)
Ali Ağa Çeşmesi (Küçük Ayasofya)
Willa Brown

| Willa Brown |
| --- | --- |
Brown Amerika Birleşik Devletleri Hava Kolorduları'nda teğmen iken
Doğum: 22 Ocak 1906(1906-01-22) Glasgow, Kentucky, ABD
Ölüm: 18 Temmuz 1992 (86 yaşında) Chicago, Illinois, ABD
Milliyet: Amerikalı
Diğer ad(lar)ı: Willa Brown Chappell
Meslek: Pilot, lobici, aktivist, öğretmen
Tanınma nedeni: Sivil haklar lideri Amerika Birleşik Devletleri'nde lisanslı ilk kadın Afrikalı Amerikalı pilot Amerika Birleşik Devletleri Sivil Hava Devriyesinde ilk Afrikalı Amerikalı subay Amerika Birleşik Devletleri Kongresi için yarışan ilk Afrikalı Amerikalı kadın.
Evlilik: Wilbur Hardaway (e. 1929; b. 1931) Cornelius Coffey (e. 1947, boşanma) Rev. J. H. Chappell (e. 1955, ölüm)

Willa Beatrice Brown (22 Ocak 1906 - 18 Temmuz 1992), Amerikalı pilot, lobici, öğretmen ve sivil haklar aktivistidir. ABD'de pilot lisansı kazanan ilk Afroamerikalı kadın, Amerika Birleşik Devletleri Kongresine aday olan ilk Afroamerikalı kadın, Civil Air Patrol'daki ilk Afroamerikalı subay ve ABD'de hem pilot lisansı hem de uçak tamircisi lisansına sahip olan ilk kadın oldu.
Havacılık alanında olduğu kadar orduda da toplumsal cinsiyet ve ırk eşitliğini savundu. Siyahi pilotların o dönemde ırka göre ayrım yapılan Amerika Birleşik Devletleri Hava Kolorduları ve federal Sivil Pilot Eğitim Programına (CPTP) entegrasyonunu savunarak lobicilik faaliyetleri yaptı. Cornelius Coffey ile birlikte Coffey Havacılık Okulunu kurdu ve bu kurum, ABD'deki Afroamerikalıların sahip olduğu ve işlettiği ilk özel uçuş eğitim akademisi olarak tanımlandı. Yüzlerce pilotun eğitiminde rol oynadı. II. Dünya Savaşı süresince sadece siyahilerin alındığı Tuskegee Airmen'de görev alan pilotlar da onun eğittiği pilotlar arasındaydı.
Brown, 1945'te Coffey Havacılık Okulu kapandıktan sonra Chicago'da politik ve sosyal olarak aktif kaldı. 1946 ve 1950 yıllarında Kongre ön seçimlerinde yarıştı ve emekli olduğu 1971 yılına kadar Chicago Devlet Okulu Sisteminde öğretmenlik yaptı. Emekliliğinin ardından 1974 yılına kadar Federal Havacılık İdaresinin Kadın Danışma Komitesinde görev yaptı.
İlk yılları

Brown, 22 Ocak 1906'da Glasgow, Kentucky'de doğdu. Babası bir din adamı ve annesi Erice B. Brown'dı. Terre Haute, Indiana'daki Wylie Lisesinden mezun oldu. Indiana State Teachers College'e gitti ve 1927'de lisans derecesiyle mezun oldu. On yıl sonra Northwestern Üniversitesinden İşletme Yönetimi yüksek lisans derecesi aldı.
Brown, 1927'den 1932'ye kadar Gary, Indiana'da Emerson Lisesinin Roosevelt Ek Binasında öğretmenlik yaptı. Daha sonra Chicago'ya taşındı ve sekreterlik, sosyal hizmet görevliliği ve öğretmenlik gibi çeşitli işlerde çalıştı. 1934'te, bir grup Afroamerikalı pilottan oluşan Challenger Air Pilots Association'a katılmasını sağlayan John C. Robinson ile tanıştı.
Havacılık kariyeri

1934'te Brown, Chicago'daki Harlem Field'da, havacılık mekaniği uzmanı ve sertifikalı uçuş eğitmeni Cornelius Coffey ile çalışmaya başladı. Curtiss-Wright Havacılık Üniversitesinde uçak bakımı eğitimi ve 1935'te uçak mekaniği lisansı alan birkaç kadından biriydi. 1938'de husûsî pilot lisansı, 1939'da ticarî pilot lisansını aldı. ABD'de her iki tür lisansı da alan ilk Afroamerikalı kadın oldu.
Willa Brown, Cornelius Coffey ve Enoch P. Waters, 1939'da kurulan ve daha sonra National Airmen's Association of America adını alan National Negro Airmen Association of America'yı kurmak için birlikte çalıştılar. Öncelikli görevleri havacılığa daha fazla ilgi çekmek, havacılık alanında daha iyi bir anlayış geliştirmeye yardımcı olmak ve Afroamerikalıların her iki alana katılımını artırmaktı. Coffey ile birlikte Chicago'da Harlem Havaalanında bulunan Coffey Havacılık Okulunu açtı. Okulu siyah pilotları eğitmek ve havacılık mekaniği öğretmek amacıyla kurdular. II. Dünya Savaşı süresince sadece siyahilerin alındığı Tuskegee Airmen'de görev alan pilotlar da onun eğittiği pilotlar arasındaydı.
Siyahi pilotların o dönemde ırka göre ayrım yapılan Amerika Birleşik Devletleri Hava Kolorduları ve federal Sivil Pilot Eğitim Programına (CPTP) entegrasyonunu savunarak lobicilik faaliyetleri yaptı. Ayrıca, Afroamerikalıların uçmaya uygun olmadığını savunan 1925 United States Army War College çalışmasını çürütmek için çalıştı.  Afroamerikalı pilotlar eğitmek için yapılacak CPTP sözleşmelerine karar verilmesi amacıyla federal hükûmete lobi yaptı. 1940 yılında, CPTP'nin Chicago koordinatörü olarak atandı ve Coffey Okulu, ABD Ordusu Hava Kuvvetleri tarafından pilot yetiştirme programına siyahi öğrenciler sağlayacak okul olarak seçildi.  Okuldan yaklaşık 200 öğrenci Tuskegee Airmen'e katıldı. 1942'de Civil Air Patrol Squadron 613-6'da teğmen rütbesine getirildi ve Civil Air Patrol'daki ilk Afroamerikalı subay oldu. Daha sonra Civil Aeronautics Authority'in savaş eğitimi hizmet koordinatörü olarak atandı.
Savaş sonrası kariyeri

Brown, 1946'da Cumhuriyetçi Parti adına Illinois'un 1. seçim bölgesi için ön seçimlere katıldı ve kongre ön seçimlerinde yer alan ilk Afroamerikalı kadın oldu. Seçim kampanyası Afroamerikalılara ait ve onlar tarafından kullanılan bir havaalanı kurmak da dahil olmak üzere Afroamerikalılar için fırsat eşitliğini artırmaya odaklanmıştı. Bu seçimde rakibi William E. King'e yenildi. 1950'de aynı Kongre koltuğu için Cumhuriyetçi Parti'den aday olarak ön seçimlere tekrar katıldı fakat koltuğu Archibald Carey Jr.'e kaybetti.
Brown, 1962'de lise öğretmenliğine geri döndü ve 1971'de emekli olana dek işletme ve havacılık dersleri verdi. 1972-1975 yılları arasında Federal Havacılık İdaresi Kadın Danışma Komitesinde görev yaptı. Bu komitede görev yapan ilk siyahi kadındı.
Özel hayatı

Brown üç kez evlendi. İlk evliliği Afroamerikalı itfaiyeci Wilbur J. Hardaway ile oldu. Çift, Indiana'da öğretmenlik yaparken tanışıp 1929'da evlendi ve 1931'de boşandı. 1947'de Cornelius Coffey ile evlendi, ancak evlilikleri uzun sürmedi. Son evliliğini 1955'te Chicago West Side Community Church papazı Rahip J. H. Chappell ile yaptı.
Ödüller ve tanınma

1939'da Brown, havacılıktaki başarılarından dolayı 76. Kongre Kayıtları'nda yer aldı.
Time dergisinin 25 Eylül 1939 tarihli sayısında yer aldı.
2002'de, Women in Aviation International, Brown'ı havacılık ve uzay alanında en etkili 100 kadından biri olarak seçti.
2003'te, ölümünden on yıl sonra Brown, Kentucky Aviation Hall of Fame listesine alındı.
2010'da, Indiana Eyalet Üniversitesi Mezunları Derneği tarafından Seçkin Mezunlar Ödülü'ne layık görüldü.
Glasgow, Kentucky'de Race ve Washington Caddelerinin kesiştiği noktada bulunan 238 numaralı hatıra plaketi. Plaket, "Amerika Birleşik Devletleri'nde pilot lisansı alan ilk Afroamerikalı kadın" olan Willa Brown Chappell'in anısına konulmuştur.
Bir havaalanında genç Willa Brown
Lola Albright (solda) ve Willa Brown (sağda); Harlem Havalimanı, Chicago Illinois, ABD
Brown'ın yer aldığı Acil Durum Yönetimi Ofisi yayını
Tarsus Müzesi

| Tarsus Müzesi |
| --- | --- |


Açılış: 1999 (26 yıl önce) (1999)
Konum: Tarsus, Mersin
Koordinatlar: 36°55′01″K 34°53′32″D﻿ / ﻿36.91694°K 34.89222°D﻿ / 36.91694; 34.89222
Tür: Arkeoloji müzesi
Kurucu: Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı
Tarsus Müzesi, Mersin'in Tarsus ilçesinde bulunan arkeoloji ve etnografya müzesidir.
Yerleşim

Müze Muaffak Uygur caddesi üzerinde yer alan 75. yıl Kültür Merkezi içinde ve 36°54′52″K 34°53′18″D﻿ / ﻿36.91444°K 34.88833°D﻿ / 36.91444; 34.88833 koordinatlarındadır. Gözlükule Höyüğü müzenin doğusunda yer alır.
Müzenin Kuruluşu

Müze 1971 yılında kent merkezinde yer alan tarihi Kubat Paşa medresesinde açılmış, 1999 yılında ise mevcut yerine taşınmıştır. Müze Pazartesi günleri dışında haftanın her günü 8.30-16.45 arasında ziyarete açıktır.
Sergiler

Bodrum katında arkeolojik eserler sergilenmektedir. Tarsus antik dönemden beri yerleşim gördüğü için zengin bir arkeolojik mirasa sahiptir. Bu eserlere Gözlükule Höyüğünde bulunan eserler de dahildir. Giriş katında Türkmen yaşantısına ait etnografik eserler bulunmaktadır. Ayrıca bu bölümde bir de Tarsus evi köşesi oluşturulmuştur. İdari bölümler ise üst kattadır. Sergilenen eserlerin dökümü şöyledir:
5136 parça arkeolojik eser
1596 etnografik eser
28176 sikke
376 mühür
6 yazma
Müzede sergilenen Asklepios heykeli
Moğolca

Bu madde Moğolistan ve Çin'de konuşulan Moğol dili hakkındadır.Afganistan'daki Moğullar tarafından konuşulan dil için Moğulca sayfasına bakınız.Moğol dil ailesine daha genel bir bakış için Moğol dilleri sayfasına bakınız.
| Moğolca |
| --- | --- |
Монгол хэл
Telaffuz: /mɔŋɢɔ̆ɮ xiɮ/
Bölge: Moğolistan ve Kuzey Çin
Etnisite: Moğollar
Konuşan sayısı: 5.756.590  (2005)
Dil ailesi: Moğol dilleri  Moğolca
Yazı sistemi: Moğol alfabesi, Kiril alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil:  Moğolistan    İç Moğolistan, Çin
Dil kodları
ISO 639-1: mn
ISO 639-2: mon
ISO 639-3: mon

Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir. Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA.
Moğolca (Moğol alfabesi ile: , {Mongγol kele}; Kiril alfabesi ile: Монгол хэл, {Mongol Hel}), Moğolistan ve civardaki bazı özerk bölgelerde resmî dil olan Asya dilidir.
Türkçe ve Moğolca eskiden Altay dil ailesinde sınıflandırılmış olmakla birlikte, sondan eklemelilik, cümlede özne-nesne-yüklem sıralaması ve dillerin dilbilgisel olarak cinsiyetsiz olması gibi tipolojik benzerliklerin bu iki dilin aynı atadan gelmelerinden değil, yoğun ödünçlemeler ve uzun temaslar sonucu oluştuğu dilbilimciler tarafından günümüzde kabul edilen genel görüş olmuştur.
Coğrafî dağılım

Moğolca Moğolistan'ın resmî ulusal dilidir ve bu ülkede neredeyse 3,6 milyon kişi tarafından konuşulur (2014 yılı tahmini). Moğolcanın hem sözlü hem de yazılı formları aynı zamanda Çin'e bağlı ve en az 4,1 milyon etnik Moğolun yaşadığı İç Moğolistan bölgesinin resmî bölgesel dilidir. Tüm Çin çapındaki 5,8 milyon kişilik etnik Moğol nüfusunun yaklaşık yarısı tarafından konuşulur (2005 yılı tahmini), ancak bu ülke vatandaşlarının dil yeterliliklerine ilişkin herhangi bir veri yoktur, dolayısıyla Çin'deki Moğolca konuşanların tam sayısı bilinmemektedir. Son birkaç yüzyıl boyunca Moğolcanın İç Moğolistan'daki kullanımı düşüş ve canlanma dönemleri geçirmiştir. Çing döneminin sonlarına doğru düşüşe uğradı, 1947 ile 1965 yılları arasında canlandırma geçirdi, 1966 ile 1976 yılları arasında ikinci kez düşüşe uğradı, 1977 ile 1992 yılları arasında ikinci kez canlandırma geçirdi ve 1995 ile 2012 yılları arasında üçüncü kez düşüşe uğradı. Bununla birlikte, İç Moğolistan'ın bazı kentsel bölgelerinde ve eğitim alanlarında Moğol dilinin kullanımının azalmasına rağmen, Çince konuşan kentleşmiş Moğolların etnik kimliği, kentsel etnik toplulukların var olması nedeniyle büyük olasılıkla hayatta kalacaktır. İç Moğolistan'daki çok dilli durum, etnik Moğolların kendi dillerini koruma çabalarını engellemediği düşünülmektedir. Çin'de Tümedler [en] gibi etnik Moğollar bilinmeyen sayıda kendi dillerini tamamen ya da kısmen kaybetmiş olsalar da bu insanlar hâlen etnik Moğol olarak kaydedilir ve etnik Moğol kimlik benimsemeye devam etmektedirler. Moğollar ile Çinliler arasında gerçekleşen etnik grup arası evliliklerden gelen çocuklar da etnik Moğol kimliği benimser ve etnik Moğol olarak kaydedilirler. 2020 yılında Çin Hükûmeti, Eylül ayı itibarıyla İç Moğolistan'daki ana öğretim dilinin Moğolca olduğu ilk ve orta okullarda üç dersin (dil ve edebiyat, siyaset ve tarih) Mandarin dilinde öğretilmesi gerektiğini hükmetti, fakat bu, etnik Moğol topluluklarının yaygın protestolarına yol verdi. Bu protestolar Çin Hükûmeti tarafından hızlı bir şekilde bastırıldı.
Sınıflandırma ve lehçeler > Lehçeler listesi

Dilbilimci Juha Janhunen, Moğolca lehçelerini bu şekilde sınıflandırmış ve listelemiştir. Bu lehçelerin çoğu İç Moğolistan'da konuşulur.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Tongliao grubu Khorchin (Qurciv)  Jasagtu (Jasaqdu)  Jarut (Jarut)  Jalait (Jalajit)  Dörbet (Tuirbat)  Gorlos (Qhurlus)  Juu Uda grubu Aru Khorchin (vAru Qurciv)  Baarin (Baqhariv)  Ongniut (vUvgniqhut)  Naiman (Naimav)  Aokhan (vAuqav)  |  Josotu [en] grubu Kharachin (Qaraciv)  Tümet (Tuimat)  Ulan Tsab grubu Chakhar (Caqar)  Urat (vUrat)  Darkhan (Tarqav)  Muumingan (Muumivgqhav)  Dörben Küüket (Tuirbav Gaugat)  Keshigten (Gasigdav)  |  Xilin Gol grubu Üdzümüchin (vUiczumuciv)  Khuuchit (Qaqhucit)  Abaga (vAbaqhe)  Abaganar (vAbaqhanar)  Sönit (Suinit)  Dış Moğolistan grubu Khalkha (Qalqe) [en]  Khotogoit (Quduqhujit)  Darkhat (Tarqat) [en]  Tsongol (Cuvgqhul)  Sartul (Sartaqhul)  Dariganga (Tariqhavgqhe)  |
Sınıflandırma ve lehçeler > Lehçeler listesi > Juha Janhunen'in 'Mongolian' kitabı (2012)

Juha Janhunen, "Mongolian" adlı kitabında Moğol dil ailesini 4 ayrı dilbilimsel dala ayırır:
Daur dalı; Çin'in Hulunbuir İli'ne bağlı Morin Dawa Daur Özerk Sancağı'nda ve Heilongjiang Eyaleti'nin Qiqihar İli'ne bağlı Meilisi Daur Semti [en]'nde konuşulan Daur dili, bu dalın kapsadığı tek dildir.
Moğul dalı; Afganistan'da konuşulan Moğul dili, bu dalın kapsadığı tek dildir ve bu dilin nesli tükenmiş olma ihtimali vardır.
Şirongol (veya Güney Moğol [en]) dalı, yaklaşık 7 dilden oluşur; bu diller, tarihî Tibet'in Amdo bölgesinde konuşulur.
Ortak Moğol (ya da Merkez Moğol; bkz: Moğol dilleri) dalı, yaklaşık 6 dilden oluşur; bunlar Moğolistan devletinin yanı sıra Mançurya, İç Moğolistan, Ordos, Çungarya ve Sibirya'da da konuşulur.
Sınıflandırma ve lehçeler > Lehçeler listesi > Juha Janhunen'in 'Mongolian' kitabı (2012) > Şirongol / Güney Moğol (Çinghay-Kansu dil birliğinin bir parçası)

Moğol dil ailesinin Şirongol dalı yaklaşık 7 dilden oluşur; bu diller, aşağıdaki şekilde gruplandırılır:
Şira Yugur
Monguor grubu
Mongghul
Monghhuor
Mangghuer
Bonan [ en] grubu
Bonan [en]
Kangjia [en]
Santa
Sınıflandırma ve lehçeler > Lehçeler listesi > Juha Janhunen'in 'Mongolian' kitabı (2012) > Ortak Moğolca / Merkez Moğolca

Moğol dil ailesinin Ortak Moğolca (ya da Merkez Moğolca; bkz: Moğol dilleri) dalı, yaklaşık 6 dilden oluşur; bunlar şu şekilde gruplandırılır:
Halha [en] (Xalx) ya da Halha lehçeleri grubu, Moğolistan ülkesinin merkezinde konuşulur, fakat bazı lehçeleri (ör. Çahar [en]) Çin'e bağlı İç Moğolistan bölgesinde de konuşulur.
Horçin [en] (Xorcen) ya da Horçin lehçeleri grubu, İç Moğolistan'ın doğusunda ve Mançurya'da konuşulur.
Ordos [en] (Ordes), güneyde, İç Moğolistan'ın Ordos şehrinde konuşulur.
Oyratça (Oired), batıda, Çungarya'da konuşulur.
Hamnigan [en] (Xamyen'gen), Moğolistan ülkesinin kuzeydoğusunda ve Mançurya'nın kuzeybatısında konuşulur.
Buryatça (Bouryaad), Rusya Federasyonu'na bağlı Buryatya Cumhuriyeti'nde ve Çin'in İç Moğolistan bölgesine bağlı Hulunbuir İli'nde yaşayan Barga Moğolları [en] tarafından konuşulur.