Mars'ın atmosferi

| Mars'ın atmosferi |
| --- | --- |
Birleşik Arap Emirlikleri Mars Görevi tarafından fotoğraflanan Mars ve ince atmosferinin görüntüsü.
Genel bilgiler
Ortalama yüzey basıncı: 610 Pa (0,088 psi; 4,6 mmHg; 0,0060 atm)
Kütle: 2,5x1016 kg
Kimyasal bileşim
Karbondioksit: %95
Azot: %2,8
Argon: %2
Oksijen: %0,174
Karbonmonoksit: %0,0747
Su buharı: %0,03 (değişken)
Mars'ın atmosferi, gezegenin çevresini saran gaz katmanıdır. Atmosferin büyük bir kısmı karbondioksitten (%95), moleküler azottan (%2,85) ve argondan (%2) oluşur. Ayrıca eser miktarda su buharı, oksijen, karbonmonoksit, hidrojen ve soy gazlar içerir. Mars atmosferi, Dünya atmosferine kıyasla çok daha ince ve soğuktur. Maksimum yoğunluğu 20 g/m3 (Dünya değerinin yaklaşık %2'si) olup, sıcaklığı genellikle sıfırın altındadır ve -60 santigrat dereceye kadar düşer. Ortalama yüzey basıncı yaklaşık 610 paskaldır (0,088 psi) ve bu da Dünya değerinin %0,6'sına eşittir.
Mars'ın ince atmosferi günümüzde yüzeyde sıvı suyun bulunmasını engeller, fakat geçmişte atmosferin çok daha kalın olduğu yönünde birçok çalışma yapılmıştır. İlkbahar ve sonbahar dönemlerinde daha yoğun olan atmosfer, kış mevsiminde kutuplarda karbondioksitin kısmen donmasıyla %25 oranında azalır. Mars'taki en yüksek atmosfer yoğunluğu, Dünya yüzeyinden 35 km (22 mi) yukarıdaki yoğunluğa eşittir ve yaklaşık 0,020 kg/m3 düzeyindedir. Gezegenin çekirdeğinin yavaşlamasıyla birlikte Mars'ın atmosferi kütle kaybetmeye başlamış ve gazların uzaya kaçışı günümüzde de devam etmektedir.
Mars'ın atmosferi, Güneş'ten daha uzak olduğu ve daha az güneş enerjisi aldığı için Dünya'dan daha soğuktur. Etkin sıcaklığı yaklaşık 210 K (-63 °C; -81,4 °F) civarındadır. Yüzeyden yayılan sıcaklık ise sadece 215 K (-58 °C; -72,4 °F) civarındadır ve bu değer Antarktika'nın iç bölgeleriyle karşılaştırılabilir düzeydedir. Mars atmosferi esas olarak karbondioksitten oluşsa da, sera etkisi Dünya'ya göre oldukça zayıftır. Mars'ta bu etki 5 °C (9,0 °F) civarındayken, Dünya'da 33 °C (59 °F) seviyesindedir. Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun düşük olması sera ısınmasını da sınırlamaktadır. Alt atmosferdeki günlük sıcaklık aralığı düşük termal atalet sebebiyle büyük farklılıklar gösterir. Bazı bölgelerde yüzeye yakın yerlerde -75 °C (-103 °F)'den 0 °C (32 °F)'ye kadar çıkabilir. Üst atmosferdeki sıcaklık ise stratosferik ozonun eksikliği ve yüksek irtifalarda karbondioksitin radyatif soğutma etkisi nedeniyle Dünya'ya kıyasla çok daha düşüktür.
Toz şeytanları ve toz fırtınaları Mars'ta yaygındır. Bunlar bazen Dünya'dan teleskoplarla gözlemlenebilir. 2018 yılında, gezegenin renk ve parlaklığındaki değişiklikler çıplak gözle dahi fark edilmiştir. Gezegeni saran toz fırtınaları (küresel toz fırtınaları), Mars'ta ortalama olarak her 5,5 Dünya yılında bir (her 3 Mars yılında) meydana gelir ve Mars keşif araçlarının faaliyetlerini tehdit edebilir. Bununla birlikte, bu büyük toz fırtınalarının oluşum mekanizması hala tam olarak anlaşılamamıştır. Her iki uydunun kütleçekim etkisinin zayıf da olsa bu süreçte rol oynadığı ve Dünya'daki gelgit oluşumlarına benzer bir mekanizma oluşturduğu düşünülmektedir.
Mars atmosferi oksitleyici bir yapıya sahiptir. Atmosferdeki fotokimyasal tepkimeler organik bileşikleri oksitleyerek bunları karbondioksite veya karbonmonoksite dönüştürme eğilimindedir. Yakın zamanda fırlatılan ExoMars Trace Gas Orbiter yörünge aracındaki en hassas metan sondası Mars atmosferinde genel olarak metan bulmayı başaramamış olsa da, önceki birçok görev ve yer tabanlı teleskoplar Mars atmosferinde beklenmedik düzeylerde metan tespit etmiştir. Bu metan, Mars'ta yaşam için bir biyolojik işaret olabilir, fakat bu ölçümlerin yorumlanması hala oldukça tartışmalı ve bilimsel bir fikir birliğinden yoksundur.