stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
V. Ptolemaios
Kral Naipliği > Mısır İsyanı (MÖ 204-196)

IV. Ptolemy'ün hükümdarlığının son yıllarında Yerli Firavun Hugronaphor (Horwennefer) yönetiminde Yukarı Mısır'da bir isyan patlak vermişti ve Thebes, ölümünden kısa bir süre önce, M.Ö. 205 yılının kasımında kaybedilmişti. Çatışma, V. Ptolemy'in erken saltanatının iç çatışmaları boyunca ve Beşinci Suriye Savaşı sırasında devam etti. Hugronaphor, M.Ö. 199 yılının sonlarında adını Ankhmakis (Ankhwennefer) olarak değiştirdi.
Bundan kısa bir süre sonra, Ptolemy V, MÖ 199 Ağustos'unda Abydos'u kuşatan ve MÖ 199'un sonlarından MÖ 198'in başına kadar Thebes'i geri alan büyük bir güney seferi başlattı. Bununla birlikte, ertesi yıl, Nil Deltası'nda, tamamen açık olmayan bir şekilde Ankhmakis ile bağlantılı olan ikinci bir grup isyancı, Busiris yakınlarındaki Lycopolis şehrini ele geçirdi ve oraya yatırım yaptı. Kuşatma sonrasında, Ptolemy'nin güçleri şehrin kontrolünü yeniden ele geçirdi. İsyancı liderler Memphis'e götürüldü ve MÖ 26 Mart 196'da, Ptolemy V'in Firavun olarak taç giyme törenini kutlayan bayram sırasında halka açık bir şekilde idam edildi.
Kişisel saltanat > Taç giyme töreni

M.Ö. 197 yılına gelindiğinde, Antiochus'a karşı savaştaki kasvetli Ptolemaios performansı Aristomenes'in otoritesini tamamen aşındırmıştı. M.Ö. Ekim veya Kasım 197 yılı civarlarında, Kıbrıs'ın Ptolemaic valisi olan Argos Polycrates İskenderiye'ye geldi ve V. Ptolemy'in, sadece on üç yaşında olmasına rağmen anacleteria olarak bilinen bir törenle yetişkin ilan edilmesini sağladı. Polybius, Ptolemy'nin saraylılarının "kralın hükümetin bağımsız yönetimini üstlendiğinin bilinmesi durumunda, krallığın belirli bir sertlik ve refaha doğru yeni bir dürtü kazanacağını düşündüklerini" yazıyor. 26 Mart 196'da Memphis'te Ptah Başrahibi tarafından Firavun olarak taçlandırıldı. Polycrates artık İskenderiye'de başbakan oldu ve Aristomenes sonraki yıllarda intihara zorlandı
Ptolemy'nin Firavun olarak taç giyme töreninden sonraki gün, Mısır'ın dört bir yanından olay için toplanan rahipler birliği Memphis'in kararnamesini kabul etti. Kararname ile yazılmış bu stellerden ikisi hayatta kalmıştır. Bunlar Nubayrah Steli ve ünlü Rosetta Taşıdır. Bu kararname, V. Ptolemy'in Mısır halkına yaptığı iyilikleri övüyor, Lycopolis'teki isyancılara karşı kazandığı zaferini anlatıyor ve Mısır tapınaklarındaki bir dizi vergiyi havale ediyor. Kararname, rahiplerin isyancılara karşı Ptolemy'yi desteklemesinin bir ödülü olarak yorumlandı. Günther Hölbl, kararnameyi rahiplerin gücünün arttığının bir işareti olarak yorumluyor. Onun görüşüne göre rahipler, Ptolemaios'un seleflerinden daha fazla onların desteğine bel bağladığının ve kabul etmekten başka seçeneği olmadığının bilincinde olarak vergileri iade etme haklarını savunmuşlardır.
Kişisel saltanat > III.Antiochus ile Barış

Romalılar, M.Ö. 197 yılında Cynoscephalae Savaşı'nda V. Philip'i kesin bir şekilde yendikten sonra, dikkatlerini birlikleri Hellespont'u geçip Trakya'ya giren III.Antiochus'e çevirmişlerdi. M.Ö. 196 yılının sonlarında veya M.Ö. 195 yılının başlarında Lucius Cornelius Lentulus, kralla bir araya gelerek Antiochus'tan V. Ptolemy'den fethettiği her şeyi iade etmesini istemiştir.  Antiochus daha sonra Ptolemy ile barıştı ve onu kendi kızı I.Kleopatraile nişanladı. MÖ 194 veya 193 yılının kışında, on altı yaşındaki V. Ptolemy, 14-23 yaşları arasında olan Kleopatra ile evlendi. Antiochus, Sembolik olarak, Coele-Suriye'yi fethini mühürleyen düğünü, IV. Ptolemy'ün elindeki büyük yenilgisinin yeri olan Raphia'da düzenledi.
Kişisel saltanat > Mısır İsyanının Sonu (MÖ 196-185)

M.Ö. 190 yıllarının ortasında Ankhmakis, Meroe Kralı Adikhalamani ile bir tür anlaşma yapmıştır. Mısır'ın güneyindeki Syene kentine karşılık, Adikhalamani, M.Ö. 195 yılının sonbaharına kadar Thebes'i geri almasını sağlayan bir tür yardım sağladı. Asyut civarında V. Ptolemy ve Ankhmakis güçleri arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. M.Ö. 191 yılının sonlarında veya 190 yılının başlarında, papirüs kayıtları Thebes'in bir kez daha V. Ptolemy'in kontrolü altında olduğunu gösteriyordu. Ptolemaios generali Comanus bu yeniden keşiflere önderlik etmiştir. M.Ö. 187 yılında Meroe'li Adikhalamani Syene'den çekildi ve Ankhmakis'e olan desteğini bıraktı. Ankhmakis'i destekleyen rahipler, birliklerine Meroe'ye kadar eşlik ettiler. M.Ö. 27 Ağustos 186'da Ankhmakis ve oğlu Thebes'e son bir saldırı düzenlediler, ancak Komanos tarafından yenildiler. Bu zafer Yukarı Mısır'daki Ptolemaios egemenliğinin yanı sıra Triakontaschoinos'u yeniden kurmuştur. Bölgedeki tapınaklarda M.Ö. 206 yılından beri bölgeyi yöneten Meroitik kralların adlarının yazılı olduğu yazıtlar ortaya çıkartılmıştır.
Ankhmakis, İskenderiye'ye götürülmüş ve M.Ö. 6 Eylül 186'da idam edilmiştir. Kısa bir süre sonrasında, şehirde toplanan resmi bir rahipler meclisi, bugün II.Philensis olarak bilinen ve Ankhmakis'in isyan ve insanlığa ve tanrılara karşı çeşitli diğer suçlardan kınandığı bir kararnameyi kabul etti. Yaklaşık bir ay sonrası olan MÖ 9 Ekim 186'da, V. Ptolemy, tüm kaçakların ve mültecilerin evlerine dönmelerini gerektiren ve onları M.Ö. 186 Eylül'den önce işlenen suçlardan (tapınak soygunu hariç) affeden 'Af Kararnamesi' yayınlamıştır. Bu kararname, uzun süren savaş döneminde terk edilmiş olan tarıma geri kazandırmak için tasarlanmıştır. Güneyde daha fazla isyan önlemek için, yeni bir Yukarı Mısır askeri valiliği, epistrategos kuruldu. Bu valilik M.Ö. 187 yılından itibaren görev yaptı. Yunan askerleri, daha fazla kargaşa çıkması durumunda garnizon olarak görev yapmak üzere güneydeki köy ve şehirlere yerleştirilmişlerdir.
Aşağı Mısır'daki isyancılar hala savaşmaya devam ediyordu. M.Ö. 185 yılında, Argos'lu general Polycrates isyanı bastırmayı başarmıştır. İsyanın liderlerine teslim olurlarsa cömert davranılacağına dair söz verdi. Buna güvenerek, gönüllü olarak Sais'e M.Ö. 185 yılının Ekim ayında gittiler. Burada soyuldular, arabaları şehirde sürüklemeye zorlandılar ve sonra ölümüne işkence gördüler. Bu çifte zulümden Polycrates'in mi yoksa Ptolemy'nin mi sorumlu olduğu tartışmalı bir durumdur.
Kişisel saltanat > Beşinci Suriye Savaşı'ndan sonra dış politika (MÖ 194/3-180)

Beşinci Suriye Savaşı'nın sona ermesinden sonra, V. Ptolemaios, Ptolemaios gücünü dünya sahnesine yeniden yerleştirmek ve Selevkoslar tarafından kaybedilen bazı bölgeleri çok az başarı ile geri almak için çaba sarf etti. M.Ö. 192 yılında Roma-Selevkos Savaşı patlak verdiğinde, V. Ptolemy, Roma'ya mali ve askeri destek sunan bir büyükelçilik gönderdi, ancak Senato bunu reddetmiştir. Bunun sonucunda Ptolemy'nin M.Ö. 194 veya 193 yılında Antiochus ile yaptığı ayrı barıştan rahatsız olduğu söylenebilir. 191 yılında Roma'ya yapılan bir başka büyükelçilik, Senatoyu Termopylae Muharebesi'ndeki Roma zaferi için tebrik etmek tamamen göz ardı edildi. M.Ö. 188' yılındaki savaşın sonunda, Romalılar onu Küçük Asya'daki tüm topraklarını bırakmaya zorlayan Apamea Antlaşması'nı Antiochus'a dayattıklarında, bölgedeki eski Ptolemaios topraklarını V. Ptolemy'e iade etmediler, ancak yerine Bergama ve Rodos'a verdi.
III.Antiochus, M.Ö. 187 yılında öldüğünde ve yerine kardeşi IV.Seleucus geçtiğinde, V. Ptolemy, Coele-Suriye'yi yeniden ele geçirmek için yenilenmiş bir savaş için hazırlıklara başlamıştır. M.Ö. 185 yılında, Ptolemy'nin çocukluk arkadaşı haremağası Aristonicus, paralı askerler toplamak için Yunanistan'a gönderildi. Aynı zamanda Ptolemy, büyükbabasının Achaean Ligi ile sürdürdüğü ittifakları yeniden canlandırdı, Lig'e parasal hediyeler sundu ve onlara gemiler vadetti. Ptolemy, Yunanistan'daki profilini yükseltmek için M.Ö. 182 yılında Panathenaic Oyunlarında da bir savaş arabası ekibine girdi. Aynı yıl içerisinde Aristonicus, Suriye'ye bir deniz saldırısı düzenleyerek Aradus adasına saldırmıştır.
V. Ptolemy, henüz otuz yaşında değilken, Eylül 180'de aniden ölmüştür. Eski tarihçiler, yeni Suriye savaşını finanse etmek için mülklerine el koymaya niyetli olduğuna inanan saraylıları tarafından zehirlendiğini iddia etmişlerdir.
Rejim > Ptolemaios hanedanı kültü

Ptolemaic Mısır, Ptolemaia festivaline ve tam adı tüm Ptolemaik hükümdarların adlarını içeren ve tarih formülünün bir parçası olarak resmi belgelerde yer alan yıllık Büyük İskender Rahibi merkezli bir hanedan kültüne sahipti. Muhtemelen M.Ö. 199 yılındaki Ptolemaia festivalinde, V. Ptolemy Theos Epiphanes Eucharistos (Manifest, Hayırsever Tanrı) olarak ilan edildi. Aynı zamanda ismi İskender'in Rahibi unvanına eklenmiştir. M.Ö. 194 veya 193 yılında I.Kleopatra ile evlendiğinde, kraliyet çifti Theoi Epiphaneis (Manifest Gods) olarak tanrılaştırıldı ve İskender'in Rahibi de buna göre değiştirilmişti.
II.Arsinoe'nin ölümünden bu yana, ölen Ptolemaios kraliçeleri, İskenderiye'de Büyük İskender'in papazının arkasında dini törenlerde yürüyen ve isimleri de flört formüllerinde yer alan ayrı bir rahibe de dahil olmak üzere kendilerine ait ayrı bir hanedan kültü ile onurlandırıldı. Bu eğilim, M.Ö. 199 yılında annesi III.Arsinoe için bir kültün kurulmasıyla V. Ptolemy döneminde devam etti. II.Arsinoe'nin kanaforundan ve II.Berenice'nin atletizminden farklı olarak, Arsinoe'nin rahibesinin özel bir unvanı yoktu ve bir yıl yerine ömür boyu hizmet etmiştir.
Beşinci Suriye Savaşı'nda Mısır dışındaki Ptolemaios mallarının çoğunun kaybedilmesiyle, Kıbrıs, Ptolemaios imparatorluğu içinde çok daha önemli bir rol üstlendi. Bu durum, adada merkezi bir dini yapının kurulmasına yol açtı. Kıbrıs'ın valisi(Strategos), bundan böyle, adadaki hanedan kültünün bir versiyonunu sürdürmekten sorumlu olan adanın baş rahibiydi(archiereus).
Rejim > Firavun ideolojisi ve Mısır dini

V. Ptolemy, selefleri gibi, Firavun'un geleneksel Mısır rolünü ve Mısırlı rahip seçkinlerine verilen desteği üstlenmiştir. III. Ptolemy ve IV. Ptolemy'de olduğu gibi, kral ile rahip seçkinleri arasındaki simbiyotik ilişki, rahip sinodlarının kararnameleriyle onaylandı ve ifade edildi. V. Ptolemy altında bunlardan üçü vardı, hepsi de hiyeroglif stellerde yayınlanmış ve Demotik ve Yunanca Mısır'da basılmıştır.
Bu kararnamelerden ilki, M.Ö. 27 Mart 196 tarihinde, Ptolemy'nin Firavun olarak taç giyme töreninden sonraki gün kabul edilen ve V. Ptolemy'nin 'Isis ve Osiris'in oğlu Horus'un görüntüsü' olarak sunulduğu Memphis kararnamesiydi. Kararnamenin Ptolemy'nin Lycopolis isyancıları üzerindeki zaferine ve taç giyme törenine ilişkin açıklaması büyük ölçüde Firavun'u yeni bir Horus olarak sunan, krallığı Mısır'ın düşmanlarına vurarak ve düzeni yeniden sağlayarak ölen babasından aldığı geleneksel imgelere dayanıyordu. Rahipler, yaptığı bağışların şerefine, papaz sinodları tarafından babasına ve büyükbabasına verilenlere örnek olarak verilen dini onurlar ile ödüllendirilmişlerdir: Mısır'daki her tapınağa V. Ptolemy heykeli dikmeyi ve yıllık bir festivali kutlamayı kabul ettiler.
Bu onurlar, Ankhmakis'in isyanının bastırılmasıyla ilgili MÖ 186 Eylül'ünde kabul edilen II.Philensis  kararnamesiyle artırıldı. Rahipler, Mısır'daki her tapınağın kutsal alanına, tapınağın ana tanrısının bir heykelinin yanına ''Zafer Efendisi'' kisvesi içinde bir bir başka V.Ptolemy heykeli dikmeyi ve heykelinin yanına 'Zafer Efendisi' kisvesi içinde V. Ptolemy ve Kleopatra onuruna bir festival kutlamayı taahhüt ettiler. Bu kararname, M.Ö. 185 yılının sonbaharında bir Apis Boğasının tahta çıkmasıyla kabul edilen I. Philensis kararnamesinde revize edildi. Bu kararname, Ankhmakis'in isyanı sırasında kaldırılan Yukarı Mısır tapınaklarında Arsinoe Philadelphus ve Theoi Philopatores'in (IV. Ptolemy ve III.Arsinoe) onurlarını eski haline getirdi. Ayrıca I.Kleopatra'ya, daha önceki kararnamelerde V. Ptolemy'e verilen çeşitli onurları da vermiştir.
Ptolemy'nin öncülleri, Büyük İskender'in zamanından beri, rahip seçkinlerinin desteğini sağlamak için tasarlanmış geniş kapsamlı bir tapınak inşaatı politikası izlemişlerdi. Ptolemy, bunu selefleriyle aynı ölçekte yapamadı. Bunun bir nedeni, Ptolemy'nin hükümdarlığı sırasında Mısır'ın daha zor haldeki mali koşuluydu. Bir diğeri ise ülkenin büyük bölümlerinin isyancılar tarafından kaybedilmesiydi. Ptolemy V altında yürütülen inşaat, ülkenin kuzey kesimine, özellikle Apis Bull tapınağına ve Memphis'teki Anubis tapınağına odaklandı. Hölbl, bu çalışmayı, Mısır isyanının kalesi olan Thebes pahasına, Memphis'i Mısır dini otoritesinin merkezi haline getirme çabasının bir parçası olarak yorumluyor.
Evlilik ve Çocuk

V. Ptolemy, M.Ö. 194 yılında Seleukos kralı Antiochus III'un kızı Suriyeli Kleopatra ile evlenmiştir. Mısır'ı çeşitli kombinasyonlarda yönetmiştir ve M.Ö. 2. yüzyılın geri kalanının büyük bir bölümünde büyük bir çatışmaya yol açacak üç çocuğu vardı.
| İsim Soyisim | Doğum | Ölüm | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| Ptolemy VI Philometor | MÖ 186 Mayıs / Haziran | MÖ 145 | M.Ö. 180'de annesinin naipliği altında Kral olarak, M.Ö. 170-164 ve yine MÖ 163-145'ten Kleopatra II'nin eş naibi ve eşi olarak başarılı oldu. |
| Kleopatra II | MÖ 186-184 | MÖ 6 Nisan 115 | M.Ö. 170-145 yılları arasında Ptolemy VI'nın eş naibi ve eşi, MÖ 145-132'den Ptolemy VIII'in eş naibi ve eşi, MÖ 132-127 tek kuralı, yine MÖ 124-115 arasında Ptolemy VIII'in eş naibi ve eşi olduğunu iddia etti. MÖ 116-115 yılları arasında Kleopatra III ve Ptolemaios IX ile ortak kraldı. |
| Ptolemy VIII | MÖ 184 | MÖ 26 Haziran 116 | Ptolemy VI ve Kleopatra II ile birlikte MÖ 169-164'ten Ptolemy VI'yı kovdu, sırasıyla MÖ 163'te kovuldu, Cyrenaica Kralı MÖ 163-145'ten, Kleopatra II ve Kleopatra III ile MÖ 145-132'den eş naibiydi. |
III.Antiochos Sikkesi
V.Philip Sikkesi
Rosetta Taşı üzerine yazılmış Memphis kararnamesi
El Kab'dan kraliçe olarak Kleopatra I'in tahrif edilmiş görüntüsü.
Giyen Ptolemy V Octodrachm, diadem ve chlamys bir Helenistik kralın yanı sıra buğday bir taç.
Noşirvan Mustafa

Noşirvan Mustafa 2007
Noşirvan Mustafa (Kürtçe: Newşîrwan Mistefa) ; d. 1944; Süleymaniye - ö. 19 Mayıs 2017, Süleymaniye), Iraklı Kürt entelektüel politikacı ve yazar. Mustafa, Süleymaniye'deki Kraliyet Kral Faysal Okulu'na katıldı, ayrıca erken yaşta özel öğretmenlerce yabancı dil eğitim aldı. Siyaset Bilimi eğitimini Bağdat Üniversitesi'nde tamamladı.
Yaşamı ve politik kariyeri

1970'te Mustafa, Bağdat Devrim Mahkemesi tarafından idam cezasına çarptırıldı. Böylece Mustafa'nın Avusturya'da sürgüne hayatı başladı. Sürgün yıllarında Viyana Üniversitesi'nde uluslararası hukuk eğitimi aldı. 
Nawshirwan Mustafa, 1960 yılında KDP'ye katıldı ve burada gençlik kollarında faal bir dönem geçirdi. Barzani'nin politbürodaki muhalifleriyle ittifak yaptı ve KDP'nin bölünmesinden önce partiden istifa etti.
Haziran 1975'te, Celal Talabani'nin genel önderliğinde Mustafa'nın da içinde bulunduğu muhalif grup Komala' Ali Askari'nin başında bulunduğu Kürdistan Sosyalist Hareketi ile birleştirilerek kurulmuş ve Komala en etkili KDP alternatifi grup haline gelmiştir.
1970'lerin sonları ve 1980'li yılların başında ve sonrasında 1990'lı yılların başında Mustafa, Peşmerge güçlerinin komutanıydı ve Irak'ın Baasçı ordusu ve hükûmetine karşı gerilla savaşı yürütüyordu. Daha donanımlı Irak ordusuna ciddi hasar vermesinden sonra, Baasçı hükûmet kimyasal savaşa yöneldi. Sinir gazı ve hardal gazı gibi biyolojik silahları kullanan Saddam Hüseyin, kimyasal silahların sürekli kullanımı ve yüzbinlerce Kürt sivilin soykırımı ile 1987 başında Enfal Katliamı'nı başlattı.
1991 baharında Mustafa, planını başlattı ve 7 Mart'ta Rania kenti Irak kuvvetlerinden kurtuldu. Mustafa, 21 Mart 1991'de Kerkük'ün kurtuluşuyla biten ve bütün büyük şehirlerin kurtuluşuyla sonuçlanan operasyonu yönetti. Mustafa, Irak'taki Kürt ayaklanmasının mimarı olarak biliniyor. Noşirvan Mustafa'nın sonuca erdirdiği ayaklanmayla elde edilen özerklik, Kuzey Irak'taki özerk bir bölge olan mevcut Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin kurulmasını sağladı.
Özel yaşamı ve ölümü

Iraklı Entelektüel Kürt Siyasetçi Noşirvan Mustafa, Irak'ta çoğunlukla kullanılan Kürtçe'nin Sorani ve Kurmanci lehçeleri dışında Arapça, Farsça, İngilizce ve Almanca dillerini bilmekteydi. 1982 yılında evlenmiş iki oğlu bir kızı vardı.
Irak'ta serbest medya yayınlarının düzenlenmesi için çalışmalar da yapan Noşirvan Mustafa 19 Mayıs 2017'de rahatsızlığı nedeniyle Süleymaniye kentinde 72 yaşında ölmüştür.
Eserleri

Kurds and Ejams: A political history of Iranian Kurds Çapkirin 1992
From the Danaube shore to the Nawzang valley: Political events in Iraqi Kurdistan from 1975-1978 Çapkirin 1997
The fingers which break each other: Political events in Iraqi Kurdistan 1978-1983 Çapkirin 1997
Going around in circles: The inside story of events in Iraqi Kurdistan 1984-1988 Çapkirin 1998, ISBN 3-9806140-3-4
The Government of Kurdistan Çapkirin 1993, ISBN 90-900635-6-0
The emirate of Baban between the grinding stones of the Persians and Turks Çapkirin 1998
Xulanewe le naw bazneda: dîwî nawewey rudawekanî Kurdistanî ʻIrāq, 1984-1988, Çapkirin 1999
Kurdistanî ʻÊraq: serdemî qełem u muraceʻat, 1928-1931, Çapkirin 2000
Kêşey Partî w Yekêtî, Çapkirin 1995
Çend laper̄eyek le mêjuy rojnamewanîy Kurdî, 1938-1958: rojnamewanîy nihênî, Çapkirin 2004
François Dupeyron

François Dupeyron (2013)
François Dupeyron (d. 14 Ağustos 1950 – ö. 25 Şubat 2016), Fransız film yönetmeni ve senarist. 1977'de başladığı yönetmenlik kariyerinde 17 film çekmiştir. 2001 yapımı yönetmenliğini yaptığı La Chambre des officiers adlı film 2001 Cannes Film Festivali'nde yayınlandı.
Ünlü yönetmen Dupetron Tartas, Landes, Fransa doğumludur. Dupeyron Paris'te kalp krizi sonucu 25 Şubat 2016'da 65 yaşında ölmüştür.
Şans (anlam ayrımı)

Şans, rastlantıları düzenlediğine ve insanlara iyi ya da kötü durumlar hazırladığına inanılan doğaüstü güç. Şans sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:
Uğur
Olasılık, ihtimal veya rastgelelik
Şans tanrıçası Fortuna veya Tike
Şans Topu
Sinema ve müzik

Şans Kapıyı Kırınca
Kötü Şans
Bana Şans Dile
Şans Sende
Şans (albüm)
Gábor Csapó

| Madalyalar> Erkekler Su topu.  Macaristan  adına |
| --- | --- | --- |
| Altın | 1976 Montreal | Takım halinde |
| Bronz | 1980 Moskva | Takım halinde |
Gábor Csapó (20 Eylül 1950 – 27 Kasım 2022), Macar su topu oyuncusu. Ülkesi Macaristan adına 1976 Yaz Olimpiyatları ile 1980 Yaz Olimpiyatları'nda su topu müsabalarında mücadele ederek takım halinde altın ve bronz madalya kazanmışlardır.
Mukden Olayı

Mudan Olayı ile karıştırılmamalıdır.
Mukden Olayı veya Mançurya Olayı, Japon askerî personeli tarafından 1931 yılında Japonya'nın Mançurya'yı işgaline bahane olarak sahnelenen bir sahte bayrak operasyonu idi.
18 Eylül 1931'de 29. Japon Piyade Alayı'nın (独立 守備 隊) Bağımsız Garnizon Biriminden Teğmen Suemori Kawamoto, Japonya'nın Mukden (şimdiki adı Shenyang) yakınlarında Güney Mançurya Demiryoluna ait bir demiryolu hattının yakınında küçük bir dinamiti patlattı. Patlama o kadar zayıftı ki, yolu yok edemedi ve dakikalar sonra bir tren üzerinden geçti. Japon İmparatorluk Ordusu, Çinli muhalifleri eylemle suçladı ve Japonya'nın altı ay sonra kukla Mançukuo devletini kurduğu Mançurya'nın işgaline yol açan bu olaya tam bir istila ile karşılık verdi. Aldatma, 1932 Lytton Raporu tarafından ifşa edildi ve Japonya'yı diplomatik izolasyona ve Mart 1933'te Milletler Cemiyeti'nden çekilmesine yol açtı.
Bombalama eylemi Liutiaohu Olayı olarak bilinir (basitleştirilmiş Çince: 柳条 湖 事变; geleneksel Çince: 柳条 湖 事变; pinyin: Liǔtiáohú Shìbiàn, Japonca: Liutiaohu Olayı, Ryūjōko-jiken) ve olayların tamamı Japonya'da şu şekilde bilinir: Mançurya Olayı (Kyūjitai: Mançurya Olayı, Shinjitai: 満 州 事 変, Manshū-jihen) ve Çin'de 18 Eylül Olayı olarak (basitleştirilmiş Çince: 九一八 事变; geleneksel Çince: 九一八 事变; pinyin: Jiǔyībā Shìbiàn).
Olayın Arkaplanı

Mançurya'daki Japon ekonomik varlığı ve siyasi ilgisi, Rus-Japon Savaşı'nın (1904–1905) sona ermesinden bu yana artmaktadır. Savaşı sona erdiren Portsmouth Antlaşması, Japonya'ya Çin Uzak Doğu Demiryolunun Güney Mançurya Demiryolu şubesini (Changchun'dan Lüshun'a) kiralanmasını sağladı. Ancak Japon hükûmeti, bu kontrolün 1898 tarihli Kwantung Kira Anlaşması ile genişletilmiş 1896 Li-Lobanov Antlaşması'nda Çin'in Rusya'ya verdiği tüm hakları ve ayrıcalıkları içerdiğini iddia ettiği bölgedir. Trenlerin ve rayların güvenliğini sağlamak için bölgeye Japon demiryolu muhafızları yerleştirildi; ancak bunlar normal Japon askerleriydi ve sık sık demiryolu alanlarının dışında manevralar gerçekleştirdiler.
Bu arada, yeni kurulan Çin hükûmeti, on yıldan fazla bir süredir parçalanmış savaş ağası egemenliğinin ardından ülke üzerindeki otoritesini yeniden sağlamaya çalışıyordu. Çin ile Japonya arasındaki anlaşmaların geçersiz olduğunu iddia etmeye başladılar. Çin de yeni eylemler duyurdu, bu nedenle sınır topraklarına yerleşen, mağazalar açan veya kendi evlerini inşa eden Japon halkı (o sırada her iki bölge de Japon egemenliği altında olan Koreliler ve Tayvanlılar dahil) herhangi bir tazminat ödenmeden sınır dışı edildi.
Mançurya savaş ağası Zhang Zuolin de Japon tavizlerinden mahrum bırakmaya çalıştı, ancak Japon Kwantung Ordusu tarafından suikasta uğradı. Zhang Xueliang, Zhang Zuolin oğlu ve halefi Japon karşıtı duyguları gelen Çan Kay-şek tarafından yönetilen Nanjing Hükûmeti katıldı. Çin içindeki Japon vatandaşlarına yönelik baskıya resmi Japon itirazları Çinli yetkililer tarafından reddedildi.
1929 Çin Doğu Demiryolu (CER) üzerindeki Çin-Sovyet çatışması (Temmuz-Kasım), Kuzeydoğu'da Mukden Olayına yol açacak gerginliği daha da artırdı. Sovyet Kızıl Ordusu'nun Zhang Xueiliang'ın güçlerine karşı kazandığı zafer, yalnızca Mançurya'daki CER üzerindeki Sovyet kontrolünü yeniden sağlamakla kalmadı, aynı zamanda Japon Kwantung Ordusu subaylarının farkına varmakta hızlı davrandıkları Çin askeri zayıflıklarını ortaya çıkardı.
Sovyet Kızıl Ordusu'nun performansı da Japon yetkilileri şaşkına çevirdi. Mançurya, Japonya'nın Doğu Asya politikasının merkezinde yer alıyordu. Hem 1921 hem de 1927 İmparatorluk Doğu Bölgesi Konferansları, Japonya'nın Mançurya'daki baskın güç olma taahhüdünü yeniden teyit etti. 1929 Kızıl Ordu zaferi bu politikayı temelden sarstı ve Mançurya sorununu yeniden açtı. 1930'da Kwantung Ordusu, giderek güçlenen bir Kızıl Ordu ile karşı karşıya olduklarını fark etti. Harekete geçme zamanı yaklaşıyordu ve Japonların Kuzeydoğu'yu fethetme planları hızlandı.
Nanjing'de (Nankin) Nisan 1931'de Çan Kay-şek ve Zhang Xueliang arasında Çin'in ulusal liderlik konferansı düzenlendi. Farklılıklarını bir kenara bırakıp Çin'in Mançurya'daki egemenliğini güçlü bir şekilde ileri sürmeyi kabul ettiler. Öte yandan, Kwantung Ordusu'nun bazı subayları Mançurya'yı gizlice işgal etmeye başladı. Tokyo'da komplocuları desteklemek isteyen başka memurlar da vardı.