stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
İlhan Berk

| İlhan Berk |
| --- | --- |
İlhan Berk
Doğum: 18 Kasım 1918(1918-11-18) Manisa, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 28 Ağustos 2008 (89 yaşında) Bodrum, Muğla, Türkiye
Meslek: Şair • öğretmen • yazar
Vatandaşlık:  Türkiye
Eğitim: Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü
Dönem: 1935-2008
Edebî akım: İkinci Yeni
Önemli ödülleri: Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü Behçet Necatigil Şiir Ödülü Yeditepe Şiir Armağanı Sedat Simavi Edebiyat Ödülü

İlhan Berk (18 Kasım 1918 - 28 Ağustos 2008), Türk şair, çevirmen.
Balıkesir Necatibey Öğretmen Okulundan mezun oldu, Espiye'de iki yıl ilkokul öğretmenliğinden sonra Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'ne girdi. Enstitünün Fransızca bölümünden 1944'te mezun olan Berk, 1945-1955 yılları arasında Zonguldak, Samsun ve Kırşehir'de ortaokul ve liselerde Fransızca öğretmenliği yaptı. 1956 yılından itibaren 13 yıl boyunca Ankara'da Ziraat Bankası'nın Yayın Bürosu'nda çevirmenlik yaptı.
Bu süre içinde modern dünya şiirinin iki büyük şairi sayılan Arthur Rimbaud ve Ezra Pound'un şiirlerini çevirerek kitaplaştırdı. Bu tarihten sonra kendini tümüyle yazmaya verdi ve bir anlatı kitabı dışında, sadece şiir ve şiire ilişkin eserler üretti. Kül adlı kitabıyla 1979 yılında Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü ve İstanbul Kitabı ile de 1980 yılında ilk Behçet Necatigil Şiir Ödülünü kazandı. 1983'te Deniz Eskisi adlı kitabıyla, Yeditepe Şiir Armağanı'nın 1988'de de Güzel Irmak adlı kitabıyla Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'nü aldı.
28 Ağustos 2008 tarihinde Bodrum'da 89 yaşında vefat etmiş, cenazesi burada defnedilmiştir.
Yazın Hayatı

İlhan Berk, ilk şiirlerini Manisa Halkevi'nin dergisi Uyanış'ta yayımlamıştır. (1935) Berk, 17 yaşındayken Güneşi Yakanların Selâmı adıyla kitaplaştırdığı bu şiirlerinde "hece vezni" kullanmakta ve o dönemin şiir anlayışına özgü bir karamsarlık taşımaktaydı. "Sonsuzluk", "kızıl", "hulya", "ateş" en sevdiği sözcükler olarak görülmektedir. Sembolist şiirden esinlenilmiş izlenimi veren imgeler kullanmayı sevmektedir: "Bir karanlık gecenin masmavi seherinde / Kızıl başörtünle gül yüzlü bahçede görün".
Dil anlayışının henüz döneminden kopamamasını genç bir şair için doğal karşılamak gerekir: "Kıpkızıl hulyalı bir renge yükselmeden gün / Bir devrin neşesini taşımakta yüzün". Berk'in ilk kitabına adını veren şiirinin son kıtası da şöyledir: "Neler, neler beklenmez nihayetsiz bir yerden / Güneşi içelim mor şafaklar gecesinden / Selâm! Sonsuzluklara, hasret gönüllerden / Selâm, güneşe, göğü yakanlar bahçesinden!".
1940'lara doğru Yeni Edebiyat anlayışı içinde yer almış, Servet-i Fünûn (Uyanış), Varlık, Ses, Yığın, Yeryüzü, Kaynak gibi dergilerde yazmıştır. 1954'ten itibaren İkinci Yeni tarzında şiirler yazmaya başladı, “Salt Şiir” dediği bu tarzı savunan yazılar yazdı. “Galile Denizi” (1958) kitabından sonra, İkinci Yeni'nin en çok anılan şairlerinden biri oldu. 1960'ların başından itibaren peş peşe yayımladığı kitaplarıyla, “şiirin kırk türlü yazılabileceği”ni gösterdi. Dilin tüm olanaklarını deneyerek modernist şiirin ufkunu genişletti. Kadim uygarlıklardan cinselliğe, nesnelerden şehirlere, şifalı otlardan şairlere kadar “her şeyi” şiirin alanına dahil etti. .
1982'de yayımlanan otobiyografisi “Uzun Bir Adam”dan sonra günlüklerini, kendine özgü bir “tür”e dönüştürdüğü “defterler”ini kitaplaştırmaya başladı. Türünün tek örneği “Şifalı Otlar Kitabı”nda doğaya bakışını saydamlaştırdı. 1985’te yayımlanan “Galata” ve 1990'da yayımlanan “Pera” kitaplarıyla İstanbul'un “kent belleği”ni kayda geçirdi. Şiir anlayışını anlattığı yazılarını ve aforizmalarını “Poetika” ve “Logos”ta bir araya getirdi.
Türk şiirinin en deneyci şairlerinden biri olan İlhan Berk, durmadan yatak değiştirerek, ama bazı sorunsallara hep bağlı kalarak şiirini günümüze kadar eskitmeden getirmeyi başarmıştır.
“Yazmak mutsuzluktur, mutlu insan yazmaz. 

bu yeryüzünü olduğu gibi görmeme engel olan  

ve bana bu yeryüzünü cehennem eden  

bu yazmak eyleminden kurtulduğum, 

mutlu olduğum bir tek şey var: resim yapmak.” 

İlhan Berk
Ödülleri

Kül, 1979 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü
İstanbul, 1980 Behçet Necatigil Şiir Ödülü
Deniz Eskisi, 1983 Yeditepe Şiir Armağanı
Güzel Irmak, 1988 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü
Yapıtları > Şiir

Güneşi Yakanların Selamı (1935)
İstanbul (1947)
Günaydın Yeryüzü (1952)
Türkiye Şarkısı (1953)
Köroğlu (1955)
Galile Denizi (1958)
Çivi Yazısı (1960)
Otağ (1961)
Mısırkalyoniğne (1962)
Âşıkane (1968)
Taşbaskısı (1975)
Şenlikname (1972)
Atlas (1976)
Kül (1978)
İstanbul Kitabı (1980)
Kitaplar Kitabı (1981) (Seçilmiş Şiirler)
Deniz Eskisi (1982) (Şiirin Gizli Tarihi'ni de içerir.)
Delta ve Çocuk (1984)
Galata (1985)
Güzel Irmak (1988)
Pera (1990)
Dün Dağlarda Dolaştım Evde Yoktum (1993)
Avluya Düşen Gölge (1996)
Şeyler Kitabı Ev (1997)
Çok Yaşasın Sayılar (1999)
Eşik, 1947 - 1975 Toplu Şiirler I (1999, Yapı Kredi Yayınları) ISBN 978-975-08-0152-0
Aşk Tahtı, 1976 - 1982 Toplu Şiirler II (1999, Yapı Kredi Yayınları) ISBN 978-975-08-0153-9
Akşama Doğru, 1984 - 2005 Toplu Şiirler III (1999, Yapı Kredi Yayınları) ISBN 978-975-08-0154-7
Tümceler Geliyorum (2008)
Yapıtları > Otobiyografik Anlatı

Uzun Bir Adam (1982)
Yapıtları > Söyleşi

Kanatlı At (1994)
Yapıtları > Deneme/Günlük

Şifalı Otlar Kitabı (1982)
Inferno (1994)
Logos (1996)
Yapıtları > Çeviri

Arthur Rimbaud'dan Seçme Şiirler (1962)
Dünya Edebiyatından Aşk Şiirleri (1968)
Dünya Şiiri ve Ezra Pound: Seçme Kantolar (1969)
Asılı Eros (1996)
Yapıtları > Antoloji

Başlangıcından Bugüne Beyit Mısra Antolojisi (1960)
Aşk Elçisi (1965-antoloji)
Yapıtları > Diğer

El Yazılarına Vuruyor Güneş (günlük) (1983)
E. Pound: Seçme Kantolar (1983)
Şairin Toprağı (1992)
Tulum (çalgı)

Bu madde bir çalgı hakkındadır.Başlığın diğer anlamları için Tulum peyniri sayfasına bakınız.
Tulum, Anadolu'nun kuzeydoğusunda Rize, Artvin, Ardahan, Erzurum ve Gümüşhane'de kullanılan nefesli bir halk çalgısı. Balkan yarımadası ve İskoçya'da kullanılan gaydadan en önemli farklı pes sesleri kontrol edebilen boruya sahip olmamasıdır.
Laz müzisyen Birol Topaloğlu tulum çalarken. Ankara, 2006
Ardeşenli tulumcu
Tarihçe

Tulum'un bir enstrüman olarak kullanılmaya başlandığı tarih hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte Mezopotamya'da ortaya çıktığı sanılmaktadır. Aristophanes'in Akharniyalılar oyunundan (MÖ 425) ve Suetonius'un imparator Nero'nun (MS 54–68) hayatını anlattığı eserinde Utricularius adlı bir tulumcunun varlığından Antik Çağ'da Akdeniz uygarlıklarınca ödünçlendiği anlaşılmaktadır. İskoç gaydasının atası olan gayda-tulum benzeri nefesli sazların Romalılar tarafından Mısır, Anadolu veya Trakya üzerinden kıta Avrupasına taşındığı teorisi bu yüzden kabul görmektedir. 17. yüzyılda bölgeye gelen Evliya Çelebi seyahatnamesinde "dankiyo tulum sazı" ve "Sazende-i dankiyo düdüğü" olarak tanımladığı enstrümanı Trabzon yakınlarında yaşayan halkın icat ettiğini bildirmiştir. Bununla birlikte Antik Yunanca olup "Hayvan derisinden yapılmış torba" anlamına gelen dankiyo kelimesi bugün Trabzon'da neredeyse hiç bilinmediği gibi dini sebeplerle ya da küçükbaş hayvancılığın terkedilmesiyle unutulmuştur. Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesine kadar Rumlar tarafından özellikle Maçka ve Kuzey Gümüşhane'de (Krom, Santa, İmera) yoğun olarak kullanılmaktaydı. Yine 1900 lü yıllara kadar Araklı Karadere vadisindeki Hemşinli orjinli köylerde çalınmakla beraber günümüzde sadece halk tarafından eskiden çalındığı bilinmektedir. Bunun yanı sıra Bayburt'un kuzeyinde yer alan ve Trabzon' a komşu olan bazı köylerde kullanılmaktadır. 1970'lere dek Holo boğazı köylerinde de çalındığı bilinmekte, kemençenin bazı parçaları çalmak için tulum gibi akort edildiğinden Trabzon folklorunda etkisi sürmektedir. Rize'nin İkizdere (bazı köyleri), Pazar, Ardeşen, Çamlıhemşin, Hemşin, Fındıklı, Güneysu, Artvin'in Arhavi, Hopa, Borçka, Yusufeli, Şavşat, Murgul ve Erzurum'un İspir ve Tortum ilçelerinde geleneksel olarak çalınır. Artvin'in iç bölgelerinde Gürcüler tarafından da geleneksel enstrüman olarak kullanılmaktadır. Ardahan ilinin kuzeyi olan Posof ve Hanak'ta kullanılır. İç bölgelerde Tatos Dağları sınırından itibaren yerini davul-zurnaya bırakmaktadır. Tulum, Gümüşhane'de, şehir merkezinin doğusunda bulunan Merkez ilçe köylerinin genelinde davul-zurnayla beraber geleneksel çalgıdır. Önceleri bu yörede yoğun olarak çalınmakta olan tulum günümüzde yerini daha çok davul-zurnaya bırakmıştır ancak bazı Gümüşhane köylerinde yoğun olarak kullanılmaya devam edilmektedir.
iran'da Ney Anban adıyla bilinmektedir.
Yapısı

Tüyleri temizlenmiş çebiç adı verilen oğlak derisinden delik yerleri bağlanıp, gövde bölümü elde edilir. Ön ayaklardan birine lülük, birine de nav takılarak yapılmaktadır. Geleneksel olarak boynuzdan yapılan navlar günümüzde ahşaptır. Mübadele ile Yunanistan'a göçen Karadeniz Rumları nav bölümünü boynuzdan yapmaya devam etmektedir ve içine yöresine göre zimbon (Trabzon), çimon/çibu (Rize), zimbon ve çimon kelimeleri Latince "tulum" anlamına gelen tsimpona teriminden ödünçlenmiştir. Terim Yunancaya zampuna (ζαμπούνα η) İtalyanca ise sampogna “tulum, koyun postundan yapılan çoban çalgısı" formunda geçmiştir. Adı verilen kamıştan yapılan komalı-pentatonik sipsi yerleştirilmektedir. Lülükten dudula adlı ağızlıktan üflenerek şişirilen enstrümanda sıkışan hava nav içinde bulunan zimbona gelir ve burada parmaklar sayesinde istenilen ses elde edilir.
Akort

"B - si" "A -la" "G -sol" karar seslerinde akort edilen ve komalı pentatonik bir enstrüman olup tek oktavlık ses rengine sahiptir.
Etimoloji

Türkçe tulum "deri kap". 13. yüzyıl öncesinde ilk olarak Hakas lehçesinde tulug formunda tespit edilmiştir. Yunanca tilimos “meşin torba”? veya tol-mak “dolmak” fiilinden türediği de ileri sürülmektedir.
Terminoloji

Çeşitli dillerde tulum terminolojisi:
Tulum (Türkiye)
Dankiyo, zimpona (Pontus Rumcası)
Guda (Lazca)
Gayda (Bulgarca, Türkçe Trakya'da)
Gajde (Makedonya)
Parakapzuk (Ermenice)
Gudastviri (Gürcüce)
Chiboni (Gürcüce Acaristan ve Artvin'de)
Shuvyr (Çerkez)
Sahbr, Shapar (Çuvaş Türkçesi)
Duda (Macarca)
Tulug (Azerice)
Sabouna (Yunanca)
Ney Anban(Farsça)
EA Sports

| --- | --- |

Endüstri: İnteraktif eğlence
Tür: Electronic Arts'ın alt şirketi.
Kuruluş: 1982 (Electronic Arts Sports Network ismiyle.)
Genel merkezi: Vancouver, Britanya Kolumbiyası, Kanada
Önemli kişiler: John Riccitiello, CEO Frank Gibeau, Başkan Peter Moore, Başkan, EA Sports Kathy Vrabeck, Başkan, EA Casual Entertainment Nancy Smith, Başkan, The Sims
Gelir: $4.02 billion USD (2008)
Net gelir: $339 million USD (2008)
Sahibi: Electronic Arts
Çalışan sayısı: 8,000 (2010)
Web sitesi: easports.com
EA Sports, Birleşik Amerikalı bilgisayar oyunları üreten Electronic Arts kuruluşunun bir markasıdır. Spor oyunları alanına uzmanlaşmış bulunan EA Sports, futbol oyunu FIFA dizisi ve basketbol oyunu NBA Live dizisi ile bilinmektedir. EA Sports 2023 senesinin sonbaharında FIFA dizisini sonlandırarak EA Sports FC isimli bir diziye başlamıştır.
Ürettiği Seriler

| Seri Adı | Aktif Yıllar | Tür |
| --- | --- | --- |
| Madden NFL | 1988-günümüz | Amerikan futbolu |
| PGA Tour | 1990-günümüz | Golf |
| NHL | 1991-günümüz | Buz hokeyi |
| EA Sports FC | 2023-günümüz | Futbol |
| FIFA | 1993-2022 | Futbol |
| NBA Live | 1993-günümüz | Basketbol |
| NCAA Football | 1993-2013 | College Football |
| Rugby | 1995-2008 | Ragbi |
| FIFA Manager | 1996-2013 | Futbol |
| Cricket | 1996-2007 | Kriket |
| MVP Baseball | 1997-2007 | Beyzbol |
| NASCAR | 1997-2010 | Yarış |
| NCAA Basketball | 1998-2010 | Basketbol |
| Fight Night | 1998-2011 | Boks |
| AFL | 1998-1999 | Futbol |
| SSX | 2000-2012 | Extreme sports |
| Arena Football | 2006-2007 | Arena futbolu |
| Grand Slam Tennis | 2009-2012 | Tenis |
| EA Sports Active | 2009-2010 | Antrenman |
| UFC | 2014 |  |
| EA Sports FIFA Online | 2004-günümüz | Futbol |
Ürettiği Oyunlar > 2004 oyunları

FIFA Manager 04
FIFA 04
Fight Night Round
NBA Live 04
Rugby 04
Tiger Woods PGA Tour 04
UEFA Euro 2004
FIFA 2005
Ürettiği Oyunlar > 2005 oyunları

FIFA Manager 05
FIFA 05
Fight Night Round 2
Madden NFL 05
MVP 05: NCAA Baseball
NBA Live 05
NCAA Football 05
NCAA 05 March Madness
Rugby 05
Tiger Woods PGA Tour 05
FIFA 06
Ürettiği Oyunlar > 2006 oyunları

2006 FIFA World Cup
Arena Football
FIFA Manager 06
FIFA 06
Fight Night Round 3
Madden NFL 06
MVP 06: NCAA Baseball
NASCAR 06: Total Team Control
NBA Live 06
NCAA Football 06
NCAA 06 March Madness
NHL 06
Rugby 06
Tiger Woods PGA Tour 06
FIFA Online 2
Ürettiği Oyunlar > 2007 oyunları

Madden NFL 07
NASCAR 07
FIFA 07
FIFA Manager 07
NCAA Football 07
NBA Live 07
NFL Head Coach
Tiger Woods PGA Tour 07
NHL 07
NCAA 07 March Madness
Cricket 07
MVP 07: NCAA Baseball
Arena Football: Road to Glory
UEFA Champions League 2006/2007
Ürettiği Oyunlar > 2008 oyunları

Madden NFL 08
NCAA Football 08
EA SPORTS GameShow
NBA Live 08
NHL 08
Tiger Woods PGA Tour 08
Cricket 08
FIFA 08
FIFA Manager 08
NASCAR 08
Rugby 08
MVP 08: NCAA Baseball
NCAA March Madness 08
UEFA Euro 2008(oyun)
Formula One: TBA
Crysis
FIFA 09
MİRROR S Edge
Ürettiği Oyunlar > 2012 oyunları

FIFA 13
FIFA Manager 13
FIFA Street
Grand Slam Tennis 2
Madden NFL 13
NCAA Football 13
NFL Blitz
NHL 13
SSX
Tiger Woods PGA Tour 13
FIFA Online 3
Ürettiği Oyunlar > 2013 oyunları

Tiger Woods PGA Tour 14
NCAA Football 14
Madden NFL 25
FIFA 14
FIFA Manager 14
NHL 14
NBA Live 14
Ürettiği Oyunlar > 2014 oyunları

2014 FIFA World Cup Brazil
EA Sports UFC
Madden NFL 15
NHL 15
FIFA 15
Ürettiği Oyunlar > 2015 oyunları

FIFA 16
Ürettiği Oyunlar > 2016 Oyunları

FIFA 17
Ürettiği Oyunlar > 2017 Oyunları

FIFA 18
Ürettiği Oyunlar > 2018 Oyunları

FIFA 19
2018 FIFA World Cup Russia
Ürettiği Oyunlar > 2019 Oyunları

FIFA 20
Ürettiği Oyunlar > 2020 Oyunları

FIFA 21
Ürettiği Oyunlar > 2021 Oyunları

FIFA 22
Ürettiği Oyunlar > 2022 Oyunları

FIFA 23
2022 FIFA World Cup Qatar
Ürettiği Oyunlar > 2023 Oyunları

EA Sports FC 24
Tasavvuf
Kelimenin kökeni

Arapça tasavvuf kelimesinin hangi kökten geldiği tam olarak bilinmemektedir. En çok kabul gören görüşlere göre:
Saflaşma anlamında "safâ" kökünden,
Yün elbise giyinme anlamında "suf" kökünden,
Yün giyme anlamı için kullanılan peygamber sözlerinden bir kısmı:
Enes bin Malik demiştir ki: "Rasulullah bir kölenin bile davetine gider, merkebe biner ve yün elbise giyerdi."
Abdullah bin Mes'ud'un rivayetine göre Peygamber şöyle söylemiştir: “Rabbi kendisiyle konuştuğu gün, Hz. Musa'nın üzerinde yün bir elbise, yün bir cübbe, başında yünden bir külah ve yünden yapılmış şalvar vardı. Ayakkabıları ölmüş bir eşeğin derisindendi."
Peygamberin evinin yanında suffe denilen odalarda ikamet eden, fakirler olan Ashab-ı Suffe gibi yaşama anlamında suffe kökünden türemiş olabilir.
Kuşeyrî ve Hucvirî gibi bâzı müellifler; bu kelimenin Arapça herhangi bir kelimeden türemediğini, olsa olsa câmid bir lâkâb olabileceğini söylerler. Sûfî ve tasavvuf kelimelerinin Arapça bir kökü bulunduğunu öne sürenler ise bir kelime üzerinde ittifak edememişlerdir. Tasavvuf kelimesinin kökü olarak öne sürülen başlıca kelimeler şunlardır:
Asr-ı Sa'âdet'teki ashâb-ı suffenin "suffe"si,
Çöl bitkisi "sufâne",
Duruluk ve temizlik anlamındaki "safâ" ve "safvet",
"Saff-ı evvel",
Kendilerini halka hizmete veren "Benu's-sûfe",
Ense saçı ve kıl demek olan "sûfetü'l-kafâ",
"Sıfat" kelimesi,
Yunanca 'hakîm ve filozof' anlamındaki "sofia",
Yün anlamına gelen "sûf".
Kaynağı ve tarihi

Tasavvufun ilk örneği olarak İslam peygamberinin Hira mağarasında inzivaya çekilmesi gösterilir.
Tebe-i Tâbi'în devrinde iyice genişleyen İslâm dünyâsında refah arttıkça halktan ibâdet ve zühd konularına yönelenlere "âbid, zâhid, nâsik, bekkâ" gibi isimler verilmeye başlandı. Bunların arkasından hicrî II. asrın ortalarından sonra ise "sûfî" kavramı yaygınlaşmıştır. "Sûfî" lâkâbıyla ilk anılan zât; bir rivâyete göre Câbir b. Hayyân (ölm.150/767), bir başka rivâyete göre ise Ebû Hâşim'dir. Her ikisi de Kûfe'li olduklarından, "sûfî" kavramının önce Kûfe ve Basra'da ortaya çıktığı söylenebilir.
Tasavvufta Peygamberin orada halktan uzak kalarak nefsini terbiye ile uğraştığına, Sahâbeden Ali ve Ebubekir gibi bazı kimselerin tasavvufi gerçekleri Peygamber'den aldığına ve nesilden nesile aktardığına inanılır.
"Suffe ehli; Medine'de duracak yerleri, sığınacak kimseleri olmayan sayıları zaman içinde değişen erkeklerden oluşuyordu. Mescid-i Nebevinin etrafındaki hücrelerde bir arada yaşıyorlardı. Ziraat yapmaya, süt hayvanları ile uğraşmaya veya ticarete imkânları yoktu. Gündüzleri odun taşıyarak ve hurma çekirdeklerini kırıp öğüterek karınlarını doyurmaya çalışıyor; geceleri ise ibadetle ve Kur'an okumakla meşgul oluyorlardı. Şu ayetlerin onlar hakkında olduğu düşünülür:" 
"Rablerinin rızasını dileyerek sabah ve akşam O'na dua eden fakirleri yanından kovma."
"Sabah akşam rablerinin rızasını dileyerek O'na dua ve ibadet eden kimselerle beraber sabret, gözünü onlardan ayırma!"
Tarikat liderlerinin veya velilerin de peygamberin vârisleri olarak bu yolu takip ettikleri kabul edilir.
Tasavvuf'ta şii - batıni etkilenmeler; Tasavvufun Şiîlik ile alâkalı olduğu ve bazı mutasavvıfların şii eğilimli oldukları bilinmekle beraber, bu olguyu bütüne yaymak mümkün değildir. Yeni Eflâtunculuk, Yunan felsefesi, Kabalizm ve İran etkilerinin henüz oluşmamış olduğu eski devirlerde de tasavvuf hareketlerine rastlanmaktadır. Bu ilk mistiklere ait eserlerden günümüze kadar elimizde kalanları bulunmamakla beraber, sadece rivayet ve menkıbeleri hayâtta kalmıştır.
Helenistik etkiler; Hâkim Tirmizî'den sonra Fârâbî'nin getirdiği yenilikler sayesinde tasavvufa girmeye başlamıştır.
Abdal Musa, Beyazid Bistâmî, Bişri Hafî, Celâleddîn Rûmî, Cüneyd Bağdadi, Fudayl bin İyâz, Hacı Bektaş, Hâris el-Muhasibî, İbrahim Edhem, İmâm-ı Gazâlî, Muhyiddîn İbn Arabî, Şâh-ı Nakşibendî, Yunus Emre, diğer büyük sufiler arasında sayılabilir.
Ayrıca bakınız: Bâtıni, Şiîlik, Kabbala ve Felsefe
Teori ve perspektif > Bilgi kuramı

Tasavvufa göre, bilginin kaynağı üçtür:
Akıl
Nakil
Vahiy
Tasavvuf, her üçünü de kabul etmekle beraber vahyin özel bir şekli olan ilhama dayanır. İlhamın ancak arınmış, temiz bir kalbe gelebileceğine inanılır. Vahyin çeşitleri vardır. En üstte peygambere yapılan vahiy, en altta ise arı gibi hayvanlara yapılan vahiy vardır. İlham ise peygamber olmayan insanlara Allah'ın bildirmesidir.
Buna göre, şeriat ve Kur'an yargıları da dâhil olmak üzere, söze dayanan teorik bilgilerin tümü sözel bilgidir. Bu bilgiler dıştan okunarak elde edilebilir. Oysa iç bilgi, dıştan okunarak elde edilemez, bu bilgi insanın içinden doğarak gelir ve gerçek bilgi budur. Tasavvufa göre, asıl bilginin, tasavvuf bilgisi denilen bu bilgi olduğu; kardeşlik duygusunu geliştirdiği, toplu olarak bir arada yaşama duygusunu güçlendirdiği, insanları iyilik ve olgunluğa götürdüğü kabul edilir.
Dış bilgi elde eden kişinin kendisi için iyilik istediği, tasavvuf bilgisi olan kişinin ise tüm insanlığı düşündüğüne inanılır.
Teori ve perspektif > Tasavvuf ve felsefe

Tasavvuf konu olarak felsefenin alanına girmektedir. Ancak tasavvuf bir felsefi ekol değildir. Tasavvuf, felsefeden farklı olarak aklı yalnızca maddi dünyada delil olarak kullanır. Ancak metafizik âlemin anlaşılması için aklın yetersiz olduğunu iddia eder.
Tasavvufta akıl dışında bir diğer bilgi kaynağı da ‘nakil'dir. İman, vahye dayanan nakle teslim olmak demektir. Bu görüşe göre, iman ispat gerektirmez. 
Tasavvuf bu iki görüş arasında bilginin başka bir kaynağı olduğu iddiasındadır. Nefsini temizleyip Allah'tan gelen ilhamlara hazır hale getiren bir veliye Allah'ın izni ile bilinmeyenlerin kapısının teker teker açıldığına inanılır. Bu yola girenlerin her ilerleyişinde yeni bir makama varılır; Her makamın kendine özgü pratiği vardır. Örneğin bazı makamlarda sürekli zikir yapılırken, bazı makamlarda kişi Kur'an okumayı bırakır ve yalnızca tefekkür eder.
Tasavvufta saf bilgiyle, uygulama (pratik) olmadan ilerleme sağlanamayacağına inanılır. Bu nedenle, tasavvufi gerçeğe kavuşmak için bu yola girmek ve nefsi arındırmak gerekir. Tasavvufi bilgi tefekkür (meditasyon ve Mürşid-i Kâmil vasıtasıyla elde edilir.
Tasavvuf ile elde edilen bilgi şüphe içermez. Ancak tasavvufun önde gelen temsilcileri Hâris el-Muhasibî ve Gazâlî'ye göre insanları tasavvufa yönlendiren şey şüphedir. Diğer tassavvuf âlimlerine göre ise insanları tassavvufa yönlendiren güdü içsel arayıştır (Mevlana Rumi). Tasavvuf ilerleyen safhalarında şüphe barındırmamasına rağmen, tasavvufun başlangıcında şüphe ve insanın içine düştüğü kalbi zihni boşluktan kaynaklanan arayış vardır.
Teori ve perspektif > Tasavvuf ve mistisizm

Mistisizm inançların ve dinlerin manevi (aşkın) yönlerini ifade eden kavramın adıdır. Mistikler, yaşadıkları din, kültür ve medeniyet ortamında şekillenirler. Bu nedenle kavram olarak bu şemsiyenin altında incelenseler de birbirinden farkları vardır. 
Tasavvuf ve sufizmin İslam mistisizmi olduğu söylenebilir. Tasavvuf ve sufizm İslam dinine özel bir terim olup diğer dinlerin mistiklerinden bazı yönleri ile ayrılmaktadır. Sufizm ve tasavvufun mistisizmden başlıca farkları şunlardır:
Mistisizmde ızdırap önem taşıdığı hâlde tasavvufta ızdırabın özel bir yeri yoktur.
Tasavvufta terbiye metotları fertlerin karakter yapılarına göre farklılık arz ettiği hâlde, mistisizmde bu farklılık ve zenginlik yoktur.
Tasavvufta mânevî yükseliş için ferdî gayret esas olduğu hâlde, mistisizmde değildir.
Mistik sadece vecd ehli olduğu hâlde, sûfî hem vecd ehli, hem de ilim talibidir.
Tasavvufta zikir ve şeyh ile birlikte bulunmak (sohbet) esastır. Mistisizmde böyle bir esas yoktur.
Mistisizm, rûhun cesede hakîmiyetini sağlama ameliyesidir. Tasavvuf ise rûhun arıtılıp Hakk'a vuslata erdirilmesidir.
Tasavvufta peygamber yoluyla Allah'a ulaşmak vardır. Mistisizmde peygamber veya bir mürşid-i kâmil yoktur.
Tasavvuf şeriat kurallarının üzerine bina edilmiş olup İslam dininin bir yüzüdür. Tasavvuf İslam'dan bağımsız düşünülemez. (Kaynak belirtilmeli)
Tasavvufun ahlak kuralları tamamen İslam peygamberinin sünnet denen sözlü ve fiili hareketlerine dayanır. Tasavvuf özel anlamayla sünneti harfiyen yerine getirmektir. (Kaynak belirtilmeli)
Doğal olarak bu tanımlamalar sünni tarikat ekollerini tarif etmekte, ancak tarihte görülen ve dışsal olarak Ortodoks İslam inancına aykırı görülen Bektâşîlik, Kalenderîlik gibi tarikatleri kapsamamaktadır.
Ayrıca bakınız: Nefs, Seyru Süluk, Vecd, İhsan, Letaif ve Akl-ı küll
Uygulama

Tasavvufta zikr, murakabe ve şeyh veya mürşide bağlanma yolu ile seyru suluk'a girilir. Bazı tarikatler için aşk ve cezbe ön plandadır.
Uygulama > Şeyh (Mürşid-i Kâmil) ve Pir

Ana maddeler: Şeyh ve Pir
Mürşid-i Kâmil (olgun rehber) Mürşid-i kâmil olarak kabul edilen şeyh, daha önce aynı yoldan geçmiş, Allah'tan gelen ilhamlara açık kimsedir. Şeyh, müridin (murad eden, isteyen) düşünce hayatını kontrol altında tutar. Onun zayıf noktalarını bilir ve ona göre bir eğitim tertip eder. Şeyhin kalp gözü açık olduğundan müridin kalp hayatını kendisinden daha iyi bildiğine inanılır.
Fahruddîn-i Râzî şeyhte şu şartların aranmasını şart koşar:
İhlâs
Sadık olmak
Doğru yoldan hiç ayrılmamak
Tasavvuf alanında merhale merhale ilerlemiş olmak.
Şeyh, Dünya'yı ve masivayı kalbinden çıkarmış, yalnız Allah'a dayanan kimsedir.
Ayrıca bakınız: Bekâ, Fena, Fenafillah, Keşf ve Keramet
Uygulama > Şeyh (Mürşid-i Kâmil) ve Pir > Seyr-ü süluk

Ana maddeler: Şeriat, Tarikât, Marifetullah, Hakikat ve Gnostisizm
Batıni-tasavvuf anlayışında hakikat yolculuğu değişik basamaklar geçilerek gerçekleştirilir. Şeriatte helâl olan tarikatte haram, tarikatte helâl olan hakikatte haramdır. Meselâ kısas şeriatte helâldir, tarikatte haramdır. Tasavvufçulara göre tasavvuf dinin içyüzü ve ruhudur.
Şeriat seviyesindeki ana fikir "Seninki senin, benimki benim" dir.
Tarikat seviyesindeki ana fikir "Seninki senin, benimki de senin"dir.
Marifet seviyesindeki ana fikir "Ne benimki var ne seninki"dir.
Hakikat seviyesindeki ana fikir "Ne sen varsın, ne ben", "her şey O'dur" anlayışı, yani Vahdet-i vücudtur.