Jacques Lacan
Arzu, Öteki, objet petit a, Fantezi

Lacan arzuyu ayna evresinde ortaya çıkan diyalektik süreç ile anlar. Bir tarafta ihtiyaçlarımız vardır, bunlar bedenden gelirler ama biz onları hiçbir zaman bedenden geldikleri haliyle anlamayız. İhtiyaçlarımızın anlamı ve onları nasıl doyuracağımız "öteki" ile, yani toplumda birlikte yaşadığımız diğer insanların kim olduğuna ve ne yaptığına dair genel düşüncemize göre şekillenir. Dil, bir anlamda diğer insanlarla beraber birbirimizi ve kendimizi anladığımız sistemin kendisi olarak iki anlamda da "ötekini anladığımız" yerdir: 1. karşımızda bize konuşan insanı bir öteki olarak anlarız, 2. (Lacan'ın kullandığı anlamda öteki asıl budur) "herhangi biri olsa ne düşünürdü," "bir başkası olsa ne yapardı" gibi "herkese" dair düşüncelerimizi dil yoluyla anlarız. Lacan'a göre aslında kendimizi anladığımızda oluşan süreç, "herhangi birini" anladığımızdaki oluşan süreç yoluyla şekillendiği için aslında kendimizi bir öteki olarak anlarız. Bu bakımdan Lacan "'ben' konuşurken, konuşan ötekidir" der çünkü dil hepimiz için ortak ve hepimizin dil konuşan bir başka insan olduğu ilişkiler bütünüdür. Bilinçdışı ve arzu tam da bu ilişkiler bütününde şekillenir.
Arzu her zaman dilin yapısı ile biçimlenmiş haldedir. İhtiyacımızın ne olduğunu ve onu doyurmamız için ne gerektiğini dil yoluyla anlamlandırırız. Örneğin vücudumuzun suya ihtiyacı olabilir ama bizim canımız meyve suyu, kola ya da bira isteyebilir. İşte dilin arzuyu biçimlendirdiği nokta burasıdır; ihtiyacımız bir "talep" üretirken her zaman bilinçdışı süreçlerle şekillenir. Biz ihtiyacımızı ve ne istediğimizi ancak dil yoluyla anlamlandırılmış halde deneyimleyebiliriz. Diyalektiğin öbür ucunda ise arzulamamıza neden olan kurgusal nesne, yani Lacan'ın diğer dillerde Fransızca orijinaliyle kalması gerektiğini özellikle ifade ettiği objet petit a bulunur. Buradaki a Fransızca "öteki" anlamına gelen "autre" kelimesinin baş harfidir, dolayısıyla bu kelime "küçük öteki nesne" anlamına gelir ve Lacan'ın bir başka önemli terimi olan "Büyük Öteki" ile karşıtlık oluşturur.
Objet petit a konusundaki ısrar, Freud'un "İd" teriminin eski Almanca orijinal haliyle korunmasıyla paraleldir çünkü Lacan'ın objet petit a yorumu Freud'un İd kavramına dayanır. Lacan'a göre arzu her zaman bir ötekinden kaynaklanır, biz neyi arzulamamız gerektiğini öncelikle bizim için ilk öteki olan annemizden, fakat sonra Baba'nın Adı ile gelişen toplumdaki kurallar bütününden ve etkileşime geçtiğimiz çevremizdeki insanlardan öğreniriz. Bu açıdan arzu bir anlamda ulaşmaya çalıştığı hedefle birlikte ortaya çıkar, annemize aşık olduğumuz için sevgi talep ederiz, kola içmek için susadığımızda kola arzularız vs. İşte burada arzumuzun kurucusu olarak o "hiç ulaşamayacağımız" şey objet petit a'dır, biz onu her zaman bilinçdışımızda ulaşabileceğimiz bir nesne ile biçimlendiririz. Bu anlamda arzu hiçbir zaman tatmin edilemez çünkü tatmin edildiğinde yok olur. Arzu objet petit a'ya ulaşma çabasıdır, fakat nesneye ulaşıldığı anda arzu yok olduğu için amacını yitirir ve tatmine ulaşamadan kalır. Dolayısıyla arzuyu tanımlayan bir "eksiktir," hem arzunun kendisi bir eksiğe dönük ona ulaşma çabası olarak oluşur, hem de arzu amacına ulaştığında tatmini hep eksik kalır.
Lacan'ın özellikle vurugladığı nokta objet petit a'nın her zaman fiziksel nesneden daha fazla bir şey olmasıdır ki onu arzu nesnesi hâline getirir. Biz önümüzde duran Gerçek nesneyi her zaman imgesel ve sembolik ilişkiler içerisinde deneyimlediğimiz için önümüzde duran nesnenin fiziksel özelliklerinden ziyade onunla bir çeşit fantazi ilişkisi kurarak onu arzularız. Bu anlamda arzu ile objet petit a arasında fantezilerle kurulan bir alan vardır. Örneğin genç yaşta sigaraya başlayan pek çok insan "daha büyük görünmek" ya da "daha havalı olmak" gibi çeşitli hayaller ile dolayımlanmış şey olarak sigara içmeyi arzular ve bu sayede sigara içmeye başlar. Fakat sigara içmeye dair bütün bu fikirlerin sigara içmekteki Gerçekle bir ilişkisi yoktur, toplum içerisinde üretilmiş, çoğunlukla filmler, kitaplar yoluyla desteklenen ve yayılan düşüncelerdir: Ancak tam da bu fanteziler bilinçdışında sigara içmenin arzulanır hale gelmesine ve objet petit a konumu edinmesine neden olur.
Lacan'ın bilinçdışı anlayışı arzunun işleyiş biçimini şekillendiren, fantezinin ortaya çıktığı aralığı açan, dildeki öteki ile ilişkiler bütünüdür. Her bir konuşan öznenin aynı anda bir başkası için bir "öteki" olduğunu düşünürsek, bu anlamda biliçdışı ötekiler arası gelişen ilişkiler bütünü olarak dilde ortaya çıkar. Arzunun yapısını şekillendiren, objet petit a'nın çalışma sürecini oluşturan ve fantezilerin gelişmesine yer açan bu süreç bilinçdışında gerçekleşir.