Bergama Kütüphanesi
Tarihçe

MÖ 3. yüzyılda, Helenistik Dönemde kurulan Pergamum veya Pergamon, Anadolu'da bulunan önemli bir antik Yunan kentiydi. Günümüzde batı Türkiye'nin İzmir İli'ndeki modern Türk kasabası Bergama'nın bulunduğu yerdir. MÖ 281'den 133'e kadar Attalid Hanedanı tarafından yönetilen şehir, Makedonya ile bağlarını kopararak Roma Cumhuriyeti ile ittifak kuran Kral II. Eumenis döneminde idari bir merkez olarak öne çıkmıştır.
II. Eumenes'in (MÖ 197-160) yönetimi altında Bergama, 200.000'den fazla nüfusa sahip, zengin ve gelişmekte olan bir şehirdi. Kültürel açıdan sadece İskenderiye ve Antakya şehirleriyle rekabet ediyordu. Bu dönemde Pergamon'un Büyük Sunağı da dahil olmak üzere birçok önemli heykel ve mimari eser üretildi. II. Eumenes'in oğlu III. Attalus'un MÖ 133'te ölümü üzerine Bergama, Roma Cumhuriyeti'ne miras bırakıldı ve ardından Roma eyaletinin Asya bir parçası oldu.
Bergama aynı zamanda Yeni Ahit'te de önemli bir şehirdi ve Patmoslu John tarafından Vahiy Kitabı'nda Asya'nın Yedi Kilisesi'nden biri olarak açıkça bahsedilmiştir. Bergama'nın kalıntıları ve kütüphanesi günümüzde Türkiye'deki önemli arkeolojik alanlardır.
Bergama, Plutarch'ın yazılarına göre yaklaşık 200.000 cilt barındırdığı söylenen bir kütüphaneye ev sahipliği yapıyordu. II. Eumenes tarafından MÖ 220 ila 159 yılları arasında inşa edilen ve Akropolis'in kuzey ucunda yer alan kütüphane, antik dünyanın en önemli kütüphanelerinden biri haline gelmiştir. Kültürlü Bergamalı yöneticiler kütüphaneyi İskenderiye'deki Büyük Kütüphane'den sonra ikinci sıraya yükseltmişlerdir. Bergama'nın seçkin bir vatandaşı ve bir belediye meclisi üyesinin eşi olan Flavia Melitene, kütüphanenin tedarik edilmesinde etkili olmuştur. Ayrıca kütüphaneye Roma İmparatoru Hadrian'ın bir heykelini hediye etmiştir. MÖ. 2. yüzyılda Artemon adında birinin kütüphanede çalıştığı bilinmektedir, ancak bu kişinin kim olduğu belirsizdir. Bugün Bergama'da bulunan eserlerin bir dizini ya da kataloğu bulunmadığından, bu koleksiyonun gerçek boyutunu ya da kapsamını bilmek mümkün değildir.
Kütüphane, dört odadan oluşuyordu ve bunların en büyüğü (445 ft × 50 ft (136 m × 15 m)) birçok rafla kaplı ana okuma odasıydı. Anadolu'nun sıcak ikliminde kütüphanenin aşırı nemli olmasını önlemek amacıyla hava sirkülasyonuna izin vermek için dış duvarlar ile raflar arasında yaklaşık 50 cm (20 in) boş bir alan bırakılmıştır, bu kütüphane koruma için erken bir girişimdir. Yunan tanrıçası Athena'nın Parthenon'daki heykeli örnek alınarak yapılan 3 m (9,8 ft) heykeli ana okuma odasında duruyordu.
El yazmaları, parşömen üzerine yazılır, rulo haline getirilir ve daha sonra raflarda saklanırdı. Aslında “parşömen” kelimesinin kendisi Bergama'dan türemiştir (Latince pergamenum ve Fransızca parchemin aracılığıyla). Bergama, Helenistik dönem sırasında parşömen üretiminin gelişen bir merkeziydi. Şehir ticarete o kadar hakimdi ki, daha sonra rakip şehir İskenderiye'nin tekeline giren papirüs kullanımının yerini almak üzere Bergama'da parşömenin icat edildiğine dair bir efsane ortaya çıktı. Ancak bu bir efsanedir; parşömen Bergama'nın yükselişinden çok önce Anadolu'da ve başka yerlerde kullanılmaktaydı. Parşömen, Roma İmparatorluğu'nun Mısır papirüsüne olan bağımlılığını azalttı ve Roma egemenliğindeki Avrupa ve Asya'da bilginin daha fazla yayılmasına olanak sağladı.