stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ural dilleri

| Ural |
| --- | --- |
Coğrafi dağılım: Doğu ve Kuzey Avrupa ile Kuzey Asya
Sınıflandırma: Ural
Alt bölümler:  Samoyed  Fin-Ugor 

Ural dilleri, içinde otuz dokuz dil barındıran ve toplamda 25 milyon insan tarafından konuşulan dil ailesidir. Dünya üzerinde en çok konuşanı olan Ural dilleri, sırasıyla Macarca, Fince, Estonca, Marice ve Udmurtçadır. Yine dünyada içinde belirgin olarak Ural dilleri konuşanı barındıran ülkeler Estonya, Finlandiya, Macaristan, Romanya, Rusya, Sırbistan ve Slovakya'dır.
Ural ismi, bu dillerin doğduğu yer olarak düşünülen Ural Dağları'ndan gelmektedir. Her ne kadar yaklaşık olarak dilin doğum yeri bilinmese de Hint-Avrupa dil ailesinin doğduğu yerlere yakın olabileceği düşünülmektedir.
Soy ağacı

Ural dillerinin alt kolları her ne kadar kesin olarak sınıflandırılmamış olsa da çoğunlukla tüm sınıflandırmaların içinde Fin-Perm dilleri, Ugor dilleri ve Samoyed dilleri gibi alt dallara rastlamak olasıdır. Ancak uzun süredir Fin-Perm ve Ugor dilleri tek bir başlıkta birleştirilerek Fin-Ugor dilleri adı altında işlenmektedir. Bu nedenle Ural dilleri genel olarak iki başlık altında görülmektedir.
Tüm Ural dillerin tek bir dilden türediğine geniş olarak inanılsa da, bazı dilbilimciler başta dilin iki veya üç alt dala ayrılıp, sonrasında tüm diğer Ural dillerinin bu ana dillerden türediğini iddia etmektedir.
Dilin anavatanı

Dilin ilk ortaya çıktığı yer hakkında üç farklı teori bulunmaktadır. Gy. Laszlo, dillerin kökeninin Oka Nehri ile Orta Polonya arasında bulunduğunu öne sürer. E. N. Setälä ve M. Zsirai, dillerin İdil Nehri ve Kama Nehri arasında ortaya çıktığını savunur. Yine E. Itkonen ise, kökenin Baltık Denizi olduğunu söyler. Son olarak P. Hajdu ise tüm Ural dillerinin Batı ve Kuzeybatı Sibirya'dan türediğini savunur.
Dilin anavatanı > Ural-Altay dilleri

Ana madde: Ural-Altay dil ailesi
Birçok teori birleştiğinde Ural dillerinin, Altay dilleriyle bir akrabalık barındırdığını ortaya koymaktadır. Özellikle sözcüklerdeki benzerlikler göz önüne alındığında ve fonetik özelliklere bakıldığında bu benzerlik göze çarpmaktadır. Her iki dil grubunda da kelimelerin eklerle uzatılması ve ünlü uyumu görülmektedir. Ancak günümüzde bu akrabalık bağının oldukça uzak olduğuna ve aynı kökenden gelişin mümkün olmadığına inanılmaktadır.
Dilin anavatanı > Diğer diller

Ural dilleri, Altay dillerinin dışında Hint-Avrupa, Yukagir dilleri, Eskimo dilleri, Sibirya dilleri ile birleştirilmiş tezlere sahiptir. Nostratik diller grubu, Ural, Altay, Hint-Avrupa dillerini ve diğer birçok dili birleştiren bir sistemdir. Ural dilleri de bu sistemde sıkça işlenen bir dil ailesidir. Ancak bu sınıflandırmada Ural dillerinin bu tür bir sisteme dahil olmasının zor olduğu ifade edilmiştir. Yine Avrasya dilleri grubu da Ural, Altay, Hint-Avrupa ve Kafkas dillerini bir araya toplayan bir sistemdir. Ancak yukarıdakilerden hiçbiri kanıtlanamadığı gibi, Altay dilleri dışındakiler kabul görmemiştir.
Dillerin sınıflandırılması

Ural dillerinin geleneksel sınıflandırılması aşağıdaki gibi olup, modası geçmiş isimler italik yazılmıştır:
Samoyed
Kuzey Samoyed
Enets (Yenets, Yenisei-Samoyed) — hemen hemen ölü
Nenets (Yurak)
Nganasan (Tavgy, Tavgi, Tawgi, Tawgi-Samoyed)
Yurats
Güney Samoyed
Kamassice (Kamas) — ölü (20. yüzyıl)
Mator (Motor) — ölü (19. yüzyıl)
Selkup (Ostyak-Samoyed)
Fin-Ugor
Ugor
Macarca
Macarca
Ob Ugor
Hantıy dili (Ostyak)
Mansi dili (Vogul)
Fin-Perm
Perm
Komi
Komi-Perm
Udmurtça (Votyak)
Fin-Volga
Marice (Çeremisik )
Marice (Çeremis)
Mordvince
Erzya
Mokşaca
Ölü Fin-Volga dilleri
Meryaca (17. yüzyıl)
Muromyaca
Meşçerice
Fin-Lap
Sami
Batı Samice
Güney Samice
Ume Samice — hemen hemen ölü
Lule Samice
Pite Samice — hemen hemen ölü
Kuzey Samice
Doğu Samice
Kainuu Samice — ölü
Kemi Samice — ölü
Inari Samice
Akkala Samice — ölü (21. yüzyıl)
Kildin Samice
Skolt Samice
Ter Samice — hemen hemen ölü
Baltık-Fin
Estonca
Güney Estonca
Võro
Fince
İngrice — hemen hemen ölü
Karelyaca
Karelyaca
Ludikçe
Olonets Karelyaca
Livonyaca — hemen hemen ölü
Veps
Votikçe — hemen hemen ölü
Tipoloji

Yapı olarak Ural dillerinin genel özellikleri aşağıdaki gibidir:
Ekler yardımıyla aşırı büyük sözcükler oluşturulabilir.
Farklı amaçlar için birçok durum eki mevcuttur. (tüm Ural dillerinde ortalama 13–14 durum eki mevcuttur.)
Erzya dili: 12 ek
Estonca: 14 ek (biri tartışmalı)
Fince: 15 ek
Macarca: 18 ek (ayrıca bazı durum eki benzeri ekler)
Inari Samice: 9 ek
Komice: 27 ek
Mokşaca: 13 ek
Nenets dili: 7 ek
Kuzey Samice: 6 ek
Udmurtça: 16 ek
Veps dili: 24 ek
Tüm Ural dillerinde ortak ve sistemli bir kuralı olan bazı durum ekleri mevcuttur.
İsmin yalın hali için bir ek yoktur.
Yükleme ve ilgi ekleri için burun ünsüzleri kullanılır. (-n, -m, vb)
Ural dillerinde isim hal ekleri, tüm Ural dillerinde farklı amaçlarla ve özelliklerle yer alır. Macarcadaki üstündelik, Fincedeki yerleşiklik, Kuzey Samicedeki yerleşiklik, Erzya dilindeki içindelik ve Nenets dilindeki kalma durumları bunlara örnektir.
Ünlü uyumu standart Estonca dışındaki tüm Ural dillerinde mevcuttur.
Hiçbir Ural dilinde cinsiyet yoktur.
Olumsuz eylem, hemen hemen tüm Ural dillerinde bulunurken, Macarca gibi kimi yenilikçi dillerde bu özellik kaybolmuştur.
Ünsüzlerin damaksıllaşması tüm Ural dillerinde görülür.
Fonetik olarak hiçbir Ural dilinde çelişen tonlama yoktur.
Tüm Ural dillerinde başa gelen ilgeçler çok azken, sona gelen ilgeçler çok fazla yer alır.
İyelik ekleri mevcuttur.
Hiçbirinde iyelik adılı yoktur.
Çoğul ekleri -j (i) ve -t (-d) sıklıkla rastlanır.
Hiçbir Ural veya Altay dilinde, İngilizcede have ile karşılanan yapı yoktur.
Tüm Ural ve Altay dillerinde, bir sayı tekil ya da çoğul ise kendinden sonra gelen isim de daima tektir. Örneğin; Hint-Avrupa dillerinde üç balıklar şeklinde yazılan bir öbek, Ural-Altay dillerinde üç balık şeklindedir.
Marice, Udmurtça ve Komi-Permce dışında vurgu daima ilk hecededir. Erzya dilinde ise bu değişkendir.
Diller arasındaki akrabalık

Aşağıda farklı Ural dillerinde, aynı kökenden geldiği bilinen bazı sözcükler yer almaktadır.
| Türkçe | Proto-Uralca | Fince | Estonca | Kuzey Samice | Erzya | Marice | Komice | Kantice | Mansice | Macarca | Nenets |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ateş (od) | tuli | tuli | tuli | dolla | tol | tul | tyl- | - | - | - | tu |
| balık | kala | kala | kala | guolli | kal | kol | - | kul | kul | hal | xalya |
| yuva | pesä | pesä | pesa | beassi | pize | pəžaš | poz | pel | pit'ii | fészek | pyidya |
| el, kol | käti | käsi | käsi | giehta | ked´ | kit | ki | köt | kaat | kéz | - |
| göz | śilmä | silmä | silm | čalbmi | śel´me | šinča | śin | sem | sam | szem | sæw° |
| anlamak | süli | syli | süli | salla | sel´ | šülö | syl | Löl | täl | öl | tyíbya |
| damar / sinir | sïxni | suoni | soon | suotna | san | šün | sën | Lan | taan | ín | te' |
| kemik | luwi | luu | luu | - | lovaža | lu | ly | loγ | luw | - | le |
| karaciğer | mïksa | maksa | maks | - | makso | mokš | mus | muγəl | maat | máj | mud° |
| idrar | kunśi | kusi | kusi | gožža | - | kəž | kudź | kos- | końć- | húgy | - |
| git- | meni- | mennä | minema | mannat | - | mija- | mun- | mən- | men- | megy-/men- | myin- |
| yaşa- | elä- | elää | elama | eallit | - | ila- | ol- | - | - | él- | yilye- |
| öl- | kaxli- | kuolla | koolma | - | kulo- | kola- | kul- | kol- | kool- | hal- | xa- |
| yıka- | mośki- | - | mõskma | - | muśke- | muška- | myśky- | - | - | mos- | masø- |
Bibliyografi > Genel

Abondolo, Daniel M. (editor). 1998. The Uralic Languages. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-08198-X.
Collinder, Björn. 1955. Fenno-Ugric Vocabulary: An Etymological Dictionary of the Uralic Languages. (Collective work.) Stockholm: Almqvist & Viksell. (Second, revised edition: Hamburg: Helmut Buske Verlag, 1977.)
Collinder, Björn. 1957. Survey of the Uralic Languages. Stockholm.
Collinder, Björn. 1960. Comparative Grammar of the Uralic Languages. Stockholm: Almqvist & Wiksell.
Collinder, Björn. 1965. An Introduction to the Uralic Languages. Berkeley: University of California Press.
Décsy, Gyula. 1990. The Uralic Protolanguage: A Comprehensive Reconstruction. Bloomington, Indiana.
Hajdu, Péter. 1963. Finnugor népek és nyelvek. Budapest: Gondolat kiadó.
Hajdu, Péter. 1975. Finni-Ugrian Languages and Peoples, translated by G. F. Cushing. London: André Deutsch. (English translation of the previous.)
Laakso, Johanna. 1992. Uralilaiset kansat ('Uralic Peoples'). Porvoo – Helsinki – Juva. ISBN 951-0-16485-2.
Rédei, Károly (editor). 1986-88. Uralisches etymologisches Wörterbuch ('Uralic Etymological Dictionary'). Budapest.
Sammallahti, Pekka. 1988. "Historical phonology of the Uralic Languages." In The Uralic Languages, edited by Denis Sinor, pp. 478–554. Leiden: E.J. Brill.
Sinor, Denis (editor). 1988. The Uralic Languages: Description, History and Foreign Influences. Leiden: Brill.
Bibliyografi > Sınıflandırma

Bergsland, Knut. 1959. "The Eskimo-Uralic hypothesis." Journal de la Societé finno-ougrienne 61, 1-29.
Fortescue, Michael. 1998. Language Relations across Bering Strait. London and New York: Cassell.
Greenberg, Joseph. 2000-2002. Indo-European and Its Closest Relatives: The Eurasiatic Language Family, 2 volumes. Stanford: Stanford University Press.
Pedersen, Holger. 1903. "Türkische Lautgesetze." Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 57, 535-561.
Sauvageot, Aurélien. 1930. Recherches sur le vocabulaire des langues ouralo-altaïques ('Research on the Vocabulary of the Uralo-Altaic Languages'). Paris.
Bibliyografi > Linguistik

Künnap, A. 2000. Contact-induced Perspectives in Uralic Linguistics. LINCOM Studies in Asian Linguistics 39. München: LINCOM Europa. ISBN 3895869643.
Wickman, Bo. 1955. The Form of the Object in the Uralic Languages. Uppsala: Lundequistska bokhandeln.
Ural dillerini gösteren bir tablo.
Ediz Hun

| Ediz Hun |
| --- | --- |
Ediz Hun bir imza gününde (21 Aralık 2014, İstanbul)
Doğum: 22 Kasım 1940 (84 yaşında) İstanbul, Türkiye
Milliyet: Türk
Meslek: Oyuncu, siyasetçi, öğretim görevlisi
Etkin yıllar: 1963-günümüz
Siyasi parti: Anavatan Partisi
Evlilik: Berna Hun (e. 1973)
Çocuk(lar): 2
Ödüller: Tüm Liste

Ediz Hun (d. 22 Kasım 1940, İstanbul), Türk oyuncu ve eski milletvekilidir.
Hayatı

Babası Çerkes, annesi Rumeli göçmeni olan Ediz Hun İstanbul'da dünyaya gelmiştir.
Avusturya Lisesini bitirdi. Almanya'da bir süre üniversite eğitiminde bulundu. 1963 yılında Ses dergisinin yarışmasında derece yaptı. O sene yarışmaya Süleyman Turan'da katılmıştı. Hun, yarışmadaki başarısından sonra Genç Kızlar adlı filmle sinemaya girdi. Uzun süre film çevirdikten sonra 1970'li yılların ortalarından itibaren başlayan Yeşilçam seks furyası'nda yer almayarak sinemayı bıraktı. Norveç'e giderek Oslo ve Trondheim Üniversitelerinde Biyoloji ve Çevre Bilimleri okuyup ikincilikle mezun oldu.
1991-1993 yılları arasında Çevre Bakanlığı Müşaviri ve İstanbul Çevre İl Müdürlüğü görevlerini yürüten Hun, 18 Nisan 1999 Genel Seçimlerinde Anavatan Partisi'nden İstanbul milletvekili olarak seçilerek 1999-2002 yılları arasında milletvekilliği yapmıştır. Marmara Üniversitesinden sonra Okan Üniversitesinde Ekoloji Bilimleri üzerine öğretim üyeliği yapmaktadır.
3 Ocak 1973'te Türk Hava Yolları hostesi Berna Hun ile evlenen Ediz Hun'un bu evlilikten Bengü (d. 1974) ve Burak (d. 1981) adlarında iki çocuğu oldu.
Almanca ve İngilizce bilmektedir.
Filmografisi

Ana madde: Ediz Hun filmografisi
Ödüller

2001: 38. Altın Portakal Film Festivali - Yaşam Boyu Onur Ödülü
2012: 19. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali - Yaşam Boyu Onur Ödülü
2012: 17. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri - Sinema Onur Ödülü
2015: Uluslararası Çayda Çıra Film Festivali - Çayda Çıra Onur Ödülü
Kitapları

2012: İstanbul - Hayalden Gerçeğe Sözden Yazıya, (Turgay Artam, Hüseyin Dirik, Gülgün Komet, Sami Kohen Serdar, Kerem Görsev, Erol Deran, Mehmet Gürs, Ayhan Sicimoğlu, Ediz Hun, Natali Gökyay, Mehmet Yaşin, Güngör Uras, Samim Akgönül, Geveze, Anjelika Akbar, Soli Özel, Çetin Altan, Ara Güler, Aydın Boysan, Ahmet Ümit, Giovanni Scognamillo, İlber Ortaylı, Hıfzı Topuz, Emre Kongar, Deniz Ülke Arıboğan, Muazzez İlmiye Çığ, Nazan Ölçer, Rıfat N. Bali, Buket Uzuner, Semavi Eyice, Artun Ünsal)
2013: Sanatçıların İstanbul'u, (Ülkü Tamer, Devrim Erbil, Ülkü Erakalın, Ahmet Güneştekin, Jane Birkin, İsmail Acar, Ediz Hun, Erol Deran, Kerem Görsev, Turgay Artam, Adnan Çoker, Burhan Doğançay)
2017: Ediz Hun Amca ile Çocuklar - Çevremizin Gerçek Koruyucuları
2019: Yaşat ki Yaşayasın
2020: Çevremiz Geleceğimizdir - Gençlerin Çevre Rehberi
Tite Kubo

| Tite Kubo 久保 帯人 |
| --- | --- |
Doğum adı: Noriaki Kubo (久保 宣章)
Diğer ad(ları): Kubo Sensei, The Boss, Troll King
Doğum: 26 Haziran 1977 (47 yaşında)
Uyruk: Japon
Alanı: Mangaka
Ünlü yapıtları: Bleach

Ödüller
Şogakukan Manga Ödülü

Tite Kubo, gerçek adı Noriaki Kubo. (d. 26 Haziran 1977), Japon manga sanatçısı. En ünlü mangası Bleach, 2001 yılından bu yana Shueisha tarafından yayınlanmaktadır.
Gençlik Yılları

Daha lise yıllarında bile çevresindeki herkes Kubo'nun müthiş çizim yeteneğinin farkındadır. Yeteneğine güvenen Kubo Weekly Shonen Jump manga yarışmasına katılır. Hem de o zamana kadar ciddi anlamda çizimler yapmamıştır. Weekly Shonen Jump, Kubo'yu yarışmada eleyip başkasını birinci olarak seçer ama Kubo için editörlerin başka planları vardır. Kısa bir zaman sonra Kubo'ya Weekly Shonen Jump'tan bir telefon gelir: “Bizimle çalışmanı istiyoruz.” Bu, gerçekten çok büyük bir başarıdır; mangaka olma kararı aldıktan kısa bir süre sonra artık önünde fazla bir engel kalmamıştır.
Mangaları

Sanatçının ilk eseri 1996'da Shonen Jump'ta yayınlanan “Ultra Unholy Hearted Machine” adlı one shot olmuştur. Daha sonra aynı yıl içerisinde “Rune Master Urara” ve 1997'de “Bad Shield United” one shotları yine Tite Kubo tarafından hazırlanmıştır. Yeteneklerini, zamanla kazandığı tecrübelerle birleştirdikten sonra artık gerçek anlamda bir manga çıkarmanın vakti gelmiştir Kubo için.
Mangaları > Zombie Powder

2000 yılında Shonen Jump, yeni serilerinden olan Zombie Powder’ı tanıtırken mangakası için, çizimlerine herkesin hayran kalacağını dile getiriyordu. Bleach’in aksine Western tarzda olan manga, özellikle karakterleri ve çizimleri ile dikkatleri üzerine çekmişti; ancak Kubo Tite sağlık durumu nedeniyle kısa zamanda mangayı yarım bırakmak zorunda kaldı ve seri henüz popülerleşemeden sona erdi. Mangakanın bu kadar kısa sürede seriyi yarım bırakması Japonya’da “Bu adamdan mangaka olmaz” yorumlarını beraberinde getirdi. Elbette hiç kimse bundan bir sene sonra yeni eseri ile “Bu adamın” adının anime ve manga tarihine yazılacağını, anime ve mangaların tüm dünyaya yayılmasında ne kadar önemli bir rolü olacağını tahmin edemezdi.
Yayınlanmış İşleri

Manga
Zombie Powder - (1999 - 2000), 4. ciltten sonra kaldırıldı.
Bleach - (2001 - 2016), 74 Cilt ile sonlandı
Kısa Hikâye
Ultra Unholy Hearted Machine
Rune Master Urara
Bad Shield United
İllüstrasyon Kitapları
Bleach All Colour But The Black
Bleach Official Bootleg"
Diğer Çalışmaları
Bleach Official Character Book SOULs
Bleach Official Anime Guide Book VIBEs
Bleach Official Character Book 2 MASKED
Bleach Official Character Book 3 UNMASKED
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb145016710 (data)  CANTIC: a11029584  CiNii: DA15466780  GND: 135886171  ISNI: 0000 0000 8094 5362  LCCN: no2007125360  NDL: 00805075  NKC: xx0152142  NLI: 987007418362405171  NLK: KAC200207036  NTA: 315124814  SELIBR: 316861  SUDOC: 078529972  VIAF: 15003098   WorldCat (LCCN): no2007-125360
Sudan

Güney Sudan ile karıştırılmamalıdır.
Sudan, resmî adıyla Sudan Cumhuriyeti (Arapça: جمهورية السودان, Cumhûriyyetü’s-Sûdân), Kuzey Doğu Afrika'da bir ülkedir. Başkenti Hartum, en yüksek nüfuslu şehri Omdurman'dır. Sudan kuzeyden Mısır, kuzey doğudan Kızıldeniz, doğudan Etiyopya ve Eritre, güneyden Güney Sudan, batıdan Orta Afrika Cumhuriyeti ve Çad, kuzey batıdan da Libya'yla çevrilidir. Yüz ölçümü bakımından Afrika'nın en büyük üçüncü ülkesidir. Nil, Sudan'ı Batı ve Doğu Sudan olmak üzere ikiye ayırır. Hartum'un Rafediye bölgesi yakınlarında Beyaz Nehir ile Mavi Nehir birleşir. Sudan'ın ortasından, dış ilişkilerinde kültürel, toplumsal ve ekonomik olarak büyük rol oynayan Nil Vadisi geçer.
İnsanların Sudan'da yaşamaya başlaması MÖ 5000 yılına kadar uzanır. 1.886.068 km2'lik yüz ölçümü ile dünyanın en büyük 16. ülkesidir. Ülke, 2011 yılında Güney Sudan'ın bağımsızlık kazanmasından sonra yüz ölçümü bakımından Afrika'nın en büyük ülkesi olma özelliğini Cezayir'e kaptırmıştır. 2022 itibarıyla nüfusu 45,7 milyondur.
Tarihi

Tarihi kaynaklarda Sudan denirken kastedilen alan bugünkü Sudan'ın topraklarından çok daha geniş bir alandır. Araplar Afrika'ya girdikten sonra siyahilerin yaşadığı ve Kızıldeniz kıyılarından başlayarak Batı Afrika'ya kadar uzanan geniş bir alana Beledu's-Sudan (Siyahlar Ülkesi) adini vermişlerdi. Daha sonra "Beled" kelimesi atılarak bu bölgeye sadece Sudan denmiştir. Bugünkü Sudan ise, Doğu Sudan denirken kastedilen bölgedir.
Tarihi > Erken tarih

İnsanlar Taş Devri’nden beri Sudan'da yaşamaktadır. Bölgede siyahîlere ait kafatasları bulunmuş ve Hartum Bölgesi'nde yaşamış oldukları anlaşılmıştır. MÖ 3800 civarında Nil’in batısında insan gruplarının yaşadığı ve kültürler oluşturduğu anlaşılmıştır.
Tarihi > Yakın tarih

Mısır’ın 639'da Amr ibnu'l-As tarafından fethedilmesinden sonra bu ülkeye yerleşen Müslümanlar kısa süre sonra ticaret için Sudan pazarlarına gitmeye başladılar. Sudanlılar da İslam’ı ilk olarak bu tüccarlar sayesinde tanıdılar. Sudanlılardan bazıları İslam’ı tanıdıktan sonra kısa süre içinde bu dine ısındılar ve daha önce Sudan'a girmiş olan Hristiyanlığın etkisi zayıflamaya başladı. Mısır’a yerleşen Müslümanlar 7. yüzyılın ortalarından itibaren Sudan’ı ele geçirmek için birtakım askeri hareketler gerçekleştirdiler. Bu fetih hareketleri uzun süre devam etti. 1172'de Selahaddin Eyyubi'nin kardeşi Turan Şah, 1260'ta da I. Baybars bugünkü Sudan topraklarına birer sefer düzenlediler. Bu seferlerden sonra buralarda İslam daha da güçlenmeye başladı. 1517'de Osmanlı Devleti'nin Mısır’ı fethetmesi Sudan'da etkisini gösterdi. Ancak aynı dönemde Sudan'da varlığını sürdüren Func Devleti de güneye doğru kayarak varlığını sürdürdü. Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa 1821'de Func Devleti'nin üzerine ordu göndererek Sudan topraklarını ele geçirdi. Ancak Mehmed Ali Paşa, Sudan'da halkı hiç memnun etmeyen bir siyaset güttü. Mehmed Ali Paşa, Sudan’ı fetheden İsmail Paşa'yı görevden alarak yerine kendi oğlunu geçirdi. O da birtakım siyasi hesaplarla Fransız ve İngilizlerle iş birliği yaptı ve bazı eyaletlerin valiliklerine onların adamlarını getirdi. Bu durum Sudan’ın Müslüman halkını rahatsız etti. Muhammed Ahmed el-Mehdi adlı bir zat bazı kişileri etrafına toplayarak 1881'de bir hareket başlattı. Muhammed Ahmed el-Mehdi, etrafında topladığı kuvvete "ensar", hareketine de "ensar hareketi" adını veriyordu. Mehdi'nin hareketi kısa zamanda geniş bir alana yayıldı. Onun hareketini bastırmak için gönderilen ordular yenilgiye uğratıldılar. Ensar hareketi gösterdiği başarılarla hakimiyetine aldığı topraklar üzerinde ayrı bir yönetim kurdu. Mehdi, 22 Ocak 1885'te öldü ve yerine geçen oğlu Abdullah bin Muhammed, Omdurman'da Herbert Kitchner adlı İngiliz generalin komutasındaki Mısır kuvvetlerine yenildi. Daha sonra İngiliz güçler, Mısır'daki yönetimin yanlış uygulamalarını düzeltmeyi amaçladıklarını ileri sürerek 1899'da Sudan'a girdiler. İngilizler ilk iş olarak Muhammed Ahmet Mehdi'nin başlattığı hareketi tümüyle dağıttılar. 1920'lerin başlarındaki isyan hareketleri başta İngiliz yönetimini sarsar gibi olduysa da ilerleyen birkaç yılda bastırıldılar ve Sudan 1 Ocak 1956'da bağımsızlığını elde edinceye kadar İngiliz işgalinde kaldı.
Tarihi > Bağımsızlığın kazanılması ve sonrası

İsmail el-Ezheri 1952'de Ulusal Birlikçi Parti'nin başkanlığına seçildi ve partisi 1953 seçimlerinde büyük bir zafer kazanmasıyla el-Ezheri Ocak 1954'te başbakan oldu. Başbakan olduktan sonra Mısır'la birleşme politikası yürüten el-Elheri, bunun iç savaşa yol açabilecğini görünce, politikasından vazgeçti ve Mayıs 1955'ten itibaren ülkesinin tam bağımsızlığı için mücadele vereceğini açıkladı.
1 Ocak 1956 tarihinde Sudan bağımsızlığını kazandı. Kısa bir süre sonra, Ulusal Birlikçi Parti içindeki çekişmeler nedeniyle İsmail el-Ezheri iktidardan düştü.
1965 yılında İsmail el-Ezheri, devlet başkanlığına eş konumdaki Yüksek Konsey başkanlığına getirildi. Ama toplumsal huzursuzluklar, 25 Mayıs 1969 tarihinde Sudan'da ikinci kez askerî darbe sonuçlandı. 1969 Sudan askerî darbesi ile el-Ezheri devrierek tutuklandı. Hapisteyken sağlığı kötüleşti ve hastanede 26 Ağustos'ta hayatını yitirdi. Daha sonra da Sudan siyaseti, adeta bir darbeler tarihi olarak 1968, 1971, 1975, 1976, 1977, 1985, 1989, 1990, 1992, 2004, 2012, 2013, 2019 yıllarında askerî darbelere sahne oldu. Ayrıca her ikisi de Sudan Halk Kurtuluş Ordusu ve müttefikleri ile merkezi otorite arasında gerçekleşen, 18 Ağustos 1955 – 27 Mart 1972 tarihleri arasında süren Birinci Sudan İç Savaşı [en] ve Haziran 1983-Ocak 2005 arasındaki İkinci Sudan İç Savaşı, ülkeyi maddi ve manevi olarak harap etmiştir. Hatta İkinci Sudan İç Savaşı -tek başına- II. Dünya Savaşı sonrası en çok sivil kaybın gerçekleştiği savaşlardan biri olmuştur. Her iki tarafa da uluslararası devlet ve devlet dışı olmak üzere geniş destek sağlanmış, bu da savaşın uzama nedenlerinden biri olmuştur. Çatışmalar resmî olarak 9 Ocak 2005 tarihinde bir barış anlaşmasının Nairobi'de imzalanmasıyla sona erdi.
Tarihi > Laiklik mücadelesi

Dini ve etnik olarak farklı toplulukların bir arada yaşadığı bir ülke olan Sudan'da laiklik sürekli gündemde oldu. Sudan'da din, dil, ırk ayırımı gözetilmeyecek bir devletin kurulması için verilen mücadele, bağımsızlığın kazanıldığı 1958 yılı öncesinde başladı. İlk yıllarda merkezi yönetimin güney kesiminin farklılıklarını hesaba katmadan ülke içinde eritmek istemesi, güneydeki halkın bağımsızlık talep etmesine ve silahlı mücadelesini bu yönde yoğunlaştırmasına neden oldu. Özerklik verilmesinden sonra önemli ölçüde uzlaşı sağlanmış olsa da, 1983 yılında Devlet Başkanı Cafer El Numeyri'nin anlaşmayı feshetmesiyle İç Savaş yeniden başladı. Sudan'da laik bir sistemi hedefleyen Sudan Halk Kurtuluş Hareketi ile 1985 yılında Numeyri'nin düşürülmesinden sonra yönetime gelen Sudan yönetimi, anlaşmayı yürürlüğe koydu ve şeriat kanunlarının yürürlüğünün durdurulması konusunda da uzlaşıldı. Ancak 1989 askerî darbesiyle başa geçen Ömer El Beşir anlaşmayı bozdu, şeriat kanunlarını da yeniden devreye aldı.