Hükûmet biçimleri listesi
Rejim biçimlerine göre hükûmet biçimleri > Cumhuriyet türleri

Halkın veya önemli bir kısmının, hükûmetin üst kontrolüne sahip olduğu ve devletin makamlarının seçildiği veya seçilmiş kişiler tarafından belirlendiği bir yönetim biçiminde hükûmet. Bir cumhuriyetin yaygın ve basitleştirilmiş bir tanımı, devlet başkanının monark olmadığı bir hükûmet biçimidir. Montesquieu, halkın tamamının yönetimde pay sahibi olduğu demokrasileri ve sadece bazı kişilerin yönetimde pay sahibi olduğu aristokrasiler veya oligarşileri, cumhuriyet biçimleri olarak içermiştir.
Not: Bu kategoriler münhasır değildir.
| Terim | Açıklama |
| --- | --- |
Anayasal cumhuriyet: Yasalarla veya resmi bir anayasa belgesiyle (bir milletin ve hükûmetinin tam güçlerini ve kısıtlamalarını belirleyen resmi belge) sınırlanan ve halk arasında yapılan bir oylama sonucunda seçilen bir hükûmetin yönettiği cumhuriyetler. Genellikle, anayasa ihlal eden yasalar geçirilemez, ancak anayasa kendisi yasayla değiştirilirse bu mümkün olabilir. Bu teorik olarak azınlık gruplarını çoğunluğun zulmünden veya halkın hükmetmesinden korumayı amaçlar. Örnekler arasında Hindistan, Güney Afrika, Amerika Birleşik Devletleri yer alır.
Demokratik cumhuriyet: Halk oylamasıyla, seçilmiş temsilciler kurulu veya doğrudan halk tarafından belirlenen popüler oylama sonucunda nihai olarak kararlaştırılan ve çoğunluk desteği olduğu sürece hangi yasaların geçeceğine dair kısıtlama olmayan cumhuriyetler. Anayasa hukuku ya hiç var olmaz ya da yasama faaliyetlerine pek engel teşkil etmez.
Federal cumhuriyet: Bir ulusun tümünü kapsayan ulusal (federal) yasa bulunduğu ancak her bir eyalet veya ilin kendi yasalarını ve işlerini düzenleme ve uygulama özgürlüğüne sahip olduğu, eyaletler veya iller arası yasaların federal yasalarla çelişmediği bir federasyon şeklinde olan cumhuriyetler. Örnekler arasında Arjantin, Avusturya, Brezilya, Almanya, Hindistan, Meksika, Rusya, İsviçre, Amerika Birleşik Devletleri ve Nijerya bulunmaktadır.
İslam cumhuriyeti: İslam hukukuna uygun olarak yönetildiği iddia edilen cumhuriyetler. İran, Moritanya ve Pakistan 2022 itibarıyla kendilerini İslam cumhuriyeti olarak tanımlamaktadır. Komorlar ve Doğu Türkistan Türk İslam Cumhuriyeti ise bir dönem İslam cumhuriyetleri olarak kabul edilmiş olsalar da günümüzde değillerdir.
Parlamenter cumhuriyet: Türkiye (2018 öncesi) Almanya ve İtalya gibi ülkelerde olduğu gibi, seçilmiş bir devlet başkanının bulunduğu ancak devlet başkanının ve hükûmet başkanının ayrı olduğu cumhuriyetler, hükûmet başkanının çoğu yürütme yetkisini elinde tutmaktadır. Parlamento tarafından seçilen bir hükûmet başkanının bulunduğu cumhuriyetlerdir.
Başkanlık cumhuriyeti: Başkanlığa seçilen bir devlet başkanının olduğu, devlet başkanının aynı zamanda hükûmet başkanı olduğu cumhuriyetler, Amerika Birleşik Devletleri, Meksika, Brezilya, Türkiye (2018 sonrası) ve Endonezya gibi örnekleri içerir.
Halk cumhuriyeti: Çin ve Vietnam gibi ülkeleri içeren cumhuriyetler, de jure olarak halk tarafından yönetilen ve halk için yönetilen ülkelerdir. Halkın devriminden önceki cumhuriyetlerinden, Çin Cumhuriyeti gibi, kendilerini ayırt etmek için "Halk Cumhuriyeti" terimi kullanılmaktadır.
Yarı başkanlık cumhuriyeti: Yarı başkanlık cumhuriyeti, devlet başkanı olarak bir başkanın ve hükûmet başkanı olarak bir başbakanın gücünün paylaşıldığı bir hükûmet sistemi olarak kullanılır. Bu sistem Fransa, Portekiz ve Ukrayna gibi ülkelerde kullanılmaktadır. Halk tarafından seçilen devlet başkanı ulusal birliği ve dış politikayı simgelerken, başbakan günlük idareyi yürütmek üzere devlet başkanı tarafından atanan veya parlamento tarafından seçilen bir kişidir. "Yarı başkanlık" terimi, bu sistemi başkanlık ve parlamenter sistemlerden ayırt eder.
Direktörlük cumhuriyeti: Direktörlük cumhuriyeti, devlet başkanının ve/veya hükûmet başkanının yetkilerini ortaklaşa kullanan bir grup insan kolektifi arasında gücün paylaşıldığı bir hükûmet sistemidir.