Tarım Havzası'na Türk yerleşimi
Tarım Havzası > Hotan'ın Karahanlılar tarafından fethi > Uygur Tasavvufu'nda Tezkire Edebiyatı ve Hotan Fethi'nin Mirası

Tezkire, Altışehir'de Sufi Müslüman evliyalar hakkında yazılmış bir edebiyat türüdür. 1700'den 1849'a kadar bir dönemde yazılan Doğu Türk dili (modern Uygurca) Dört Kurban İmamın Tezkiresi, Müslüman Karahanlıların Hotanlı Budistlere karşı savaşını anlatır. Taẕkirah, Yarkent ve Kaşgar'dan Karahanlı lideri Yusuf Kadir Han'ın talebiyle yola çıkan Dört İmam'ın hikâyesini, vakayinameyi çerçevelemek için bir araç olarak kullanır; Dört İmam, Hotan'ın İslami fethine yardım etmek için seyahat eden Meda'in şehrinden (muhtemelen günümüz Irak'ında) bir grup İslam alimidir. Hotan'ın fethi efsanesi, Tazkirat veya "Buğra Günlükleri" olarak bilinen azizlikte de verilmektedir. Müslümanların Hotan'a karşı savaşı üzerine Tezkiratü'l-Buğra'dan alıntılar Robert Barkley Shaw tarafından çevrildi.
Altışehir'de Sufi velilerin türbelerine İslam'ın temel bileşenlerinden biri olarak saygı duyulur ve tezkire literatürü türbelerin kutsallığını pekiştirir. Dört Kurban İmamın Tezkiresi'nde şöyle yazılmıştır "...Kutsallıklarından şüphe edenler, İmamlar bu dünyayı inançsız bırakacaklar ve kıyamet günü yüzleri siyah olacak." Karahanlı seçkinlerinin coşkusu, birçok durumda, önemli tarihsel bilgiler içeren Hristiyanlık, Maniheizm ve Budizm ile ilgili eski Çince, Toharca, Soğdca, Sanskritçe ve Hotanca dil metinlerinin bölge için bilgi kaynağı olarak az ya da çok göz ardı edildiği anlamına geliyordu.
Budist Hotanlıların İmam Şakir Padşah'ı öldürmesinden sonra, Hotan'da "İmam Şakir Padşah'ın kalbinden mucizevi bir şekilde ortaya çıkan bir çift güvercin yavrusu olduğuna inanılan" güvercinlerin hacılar tarafından bakıldığı ve beslendiği bir "Güvercinler Mabedi" tapınağı ortaya çıktı, bu tapınak Sir Aurel Stein tarafından ziyaret edildi. Sincan'ın Budist krallıklarının fethedildiği çatışma, kutsal Cihat olarak kabul edilir ve savaşlarda ölen şehitlere (İslam şehitleri) günümüzde hacılar tarafından türbe denilen mezarlarda saygı duyulur ve dua edilir. Hotanlı Budistlerin İmam Asım'ı öldürmesi, İmam Asım'ın mezarı yanında İmam Asım Han festivali adı verilen büyük bir yıllık törenle kutlanmasına neden oldu. Hotanlı Hint Avrupa Doğu İranlılarının yazı ve dili 11. yüzyıldan sonra yok oldu. Karahanlılardan Kadir Han Yusuf'un başlattığı savaşta Hotan yenildi ve ilhak edildi.
Michael Dillon, 1000'ler-1100'ler İslam-Budist savaşının, Hotan İmam Asım Sufi türbe kutlamaları ve diğer Sufi kutsal mekan kutlamaları biçiminde hala hatırlandığını yazdı. Bezeklik'teki Bin Buda Mağaraları, dini ve insan figürlerinin portrelerine karşı dini güdümlü vandalizmin bir örneğidir. İnsan şeklindeki yapılara karşı olan Müslümanlar, Budizmin yerini İslam'ın aldığı yüzlerce yıl boyunca savaşlar sırasında Budist portrelerini yok etti. Uygur kültüründe İslam'ın dinsizliği veya dindarlığı imajını yansıtmak amacıyla Sincan tarihinin kiraz toplaması, gündemleri olan insanlar tarafından yapıldı. Hudud el-Alem gibi Müslüman eserler, Budist Hotan'a karşı Budist karşıtı retorik ve polemik içeriyordu, Hotanlı Budistler "insanlıktan çıkarmayı" amaçlıyordu ve Müslüman Karahanlılar, Hudûd el-Alem'ın tamamlanmasından sadece 26 yıl sonra Hotan'ı fethettiler. Müslümanlar İpek Yolu mağaraları boyunca Budist duvar resimlerinin gözlerini oydular ve Kaşgarlılar Türkçe sözlüğüne Budist karşıtı bir şiir/halk şarkısı kaydettiler.
Sultan Satuk Buğra Han ve oğlu, İslam'ı Türkler arasında yaymak ve askeri fetihlere girişmek için girişimlerde bulundular. Budist tapınakları ve diğer gayrimüslim binalar Karahanlılar tarafından Kaşgar'da Müslüman olduktan sonra yerle bir edildi. 970 yılında Karahanlılar, ele geçirilen savaş ganimetlerinden bir "dans eden fil" ile birlikte çelikten bir alet ve kupalı gümüş bir kutu ile Çin'e gönderen Hotan Kralı Visa Sura'nın komutasındaki bir Hotan askeri zaferinden sonra Kaşgar'ı önce Hotanlılara kaptırdı. Haraç olarak gemilere, aletlere, deri zırhlara ve yeşim taşına el konuldu, ayrıca Hotanlılar daha önce Karahanlıları Kaşgar'dan şehir sınırlarına kadar zorla sürdüler ve bölyeyi büyük güçlükle ellerinde tuttular. 970'ten itibaren Karahanlılar, Hotan'ın Karahanlı lideri Yusuf Kadir Han tarafından nihai olarak fethedilmesiyle 1006'dan bir süre öncesine kadar Hotanlılarla savaşmaya devam ettiler. Çin, çok sayıda Hotan diplomatik heyetinin gelişini gördüğünde, Müslüman saldırıları muhtemelen yardım taleplerinin nedeniydi. Müslümanlar 970 yılında Hotan Kralı Visa Sura tarafından mağlup edildikten sonra Dunhuang'ın Cao Guiyi hükümdarlarından savunma yardımı istendi. Hotanlıların Kaşgar Müslümanlarına karşı kazandığı zaferden sonra, Hotan tarafından 971'de Song hanedanı Çin'e haraç olarak bir fil gönderildi. Karahanlı Türk Müslümanları, 1006'da veya daha önce Yusuf Kadir Han'ın komutasındaki Hotanlıları yendikten sonra, Çin 1009'da Müslümanlardan bir haraç görevi aldı. Samuel Couling'in yazdığı Ansiklopedi Sinica'da şöyle yazar: "Chang Ch'ien'in görevinden sonra Hotan Çin'e bir elçilik gönderdi.. ...Sekizinci yüzyılın sonuna kadar Çin siyasi etkisi güçlü kaldı, ancak sonra Tibet bunu sona erdirdi ve Çin yıllıkları Hotan hakkında bir buçuk yüzyıl boyunca sessiz kaldı. Daha sonra, muhtemelen onuncu yüzyılın sonunda bölgeyi fetheden Müslümanlara karşı yardım isteyen elçiler gönderildi." Budist Yutian (Hotan), cihatlar başarısız olmasına rağmen Karahanlı lideri Satuk Buğra Han'ın oğlu Musa tarafından üzerlerine gönderilen cihat dalgalarını yaşadı ve Hotanlılar, 969'da zorla İslam'a dönüştürüldükten sonra Kaşgar'ı ele geçirmeyi başardılar. Karahanlıların başkenti Hotanlılar tarafından geçici olarak ele geçirildi. 998'de Yengisar'da Yutian (Hotanlılar) Kaşgar'ı ele geçirmeyi ve Karahanlı lideri Hasan'ı savaşta öldürmeyi başardılar ve Karahanlılar Samanilerle savaşmakla meşgulken Karahanlılar'a saldırdılar. Budist Hotan nihayet Karahanlı lideri Yusuf Kadir Han komutasındaki 140.000 mücahidin kendilerine saldırmasıyla fethedildi. 1006'dan sonra Müslümanlar Hotanlılara karşı kazandığında Dunhuang'daki 17. Mağara'yı kapattılar. Hotan'ın İslami fethi doğuda alarma neden oldu ve Hotan edebi eserlerini içeren 17. Dunhuang Mağarası, muhtemelen bakıcılarının Hotan'ın Budist binalarının Müslümanlar tarafından yıkıldığını duyduktan sonra kapatıldı, Budist dininin Hotan'da varlığı aniden sona erdi. Guiyi çevresi, Hotan'ın Karahanlı Müslümanları tarafından saldırıya uğramasının ardından Dunhuang'daki Hotan kütüphanelerini kapattı. Cao Yuanzhong, 970 yılında Hotan Kralı'ndan Hotan'ın Kaşgarlı Müslüman Karahanlılar tarafından saldırı altında olduğuna dair bir mesaj aldı. Kapatma, Budistlerin Hotan'da Müslümanlar tarafından saldırıya uğramasından sonra gerçekleşmiş olabilir. Budizm, Karahanlılar tarafından Hotan'da onlarca yıl süren savaşta tamamen yok edildi.
Henri Cordier , Venedikli Sör Marco Polo'nun Doğu'nun Krallıkları ve Harikaları ile ilgili kitabında şunları yazdı: "Hotan'ın Budist Hükümeti Buğra Han (yaklaşık 980-990) tarafından yıkıldı; İli kıyılarından gelen Naymanların lideri Budist Kutchluk Han tarafından geçici olarak restore edildi, Mahomedan'ı yok etti. Buğra Han hanedanı (1209), ancak Cengiz Han tarafından boyun eğdirildi. Hotan'da keşfedilen tek Hristiyan anıtı, Grenard tarafından getirilen bronz bir haçtır (iii. s. 134-135); ayrıca bkz. Gabriel Devéria, 'Notes d'Épigraphie Mongole', s. 80. -H. C."
Tangutlar Batı Şia devletinde bir Budist canlanması meydana geldi, çünkü Müslümanlar Orta Asya'daki vaha devletlerine baskı uyguladılar, çünkü Budizme en fazla destek Hotan'dan geldi. Karahanlılar Hotan Budist devletini mağlup ediyorlardı, bu yüzden Müslümanlar Hint Budist rahiplere saldırdıklarında ve onları topraklarından sürdüklerinde Batı Şia Tangut devleti güvenli liman haline geldi.
1006'da Müslüman Karahanlı hükümdarı Kaşgarlı Yusuf Kadir (Kadir) Han, Hotan'ı fethetti ve Hotan'ın bağımsız bir devlet olarak varlığına son verdi. Karahanlı Türk yazar Kâşgarlı Mahmud, fetih hakkında kısa bir Türk dili şiiri kaydetti:
Robert Dankoff, Kaşgarlı'nın eserindeki metnin Uygurlara karşı olduğunu söylese de, şiirin Hotan'ın Karahanlılar tarafından fethine atıfta bulunduğuna karar verdi. Müslüman geleneğine göre, "kafir" ülkesi Müslümanlar tarafından fethedildiğinde, "kafir" putları, Müslümanlar tarafından dışkılanarak saygısızlığa maruz bırakıldı. Kaşgarlı, Müslümanların bir kafir ülkesini ele geçirdiklerinde, putlarına saygısızlık etmek için putlarının başlarına dışkılamalarının âdet olduğunu yazmıştır. Yutian'a (Hotan Krallığı) karşı yapılan cihadın yanı sıra, Uygur Karahoca Krallığı (Kocho Krallığı), Karahanlı hükümdarı Sultan Satuk Buğra Han tarafından Budist tapınaklarının yerle bir edildiği ve İslam'ın yayıldığı Cihada da tabi tutulmuştur. Kafir Uygurlar arasında yer alan Kaşgarlıların "Türk Lehçeleri Özeti"nde Kaşgarlı, "dikenin kökünden kesilmesi gerektiği gibi, Uygur'un gözüne de vurulması gerektiğini" yazdı ve onları güvenilmez gören Müslüman Türklerin, Kaşgarlı "kafirler" olarak nitelendirildiği Budist Uygurlara karşı aşağılayıcı "Tat" adını kullandıklarını kaydetti. "Budist" ve "Uygur" kimlikleri iç içe geçmiştir.
Budist Uygurlar, Müslüman Türklerin saldırısına maruz kalmış ve bu durum Kaşgarlı Mahmud'un eserinde anlatılmıştır. Kaşgarlı Mahmud'un eserleri, Budist Uygurlar (Budist Türkler) ve Müslüman Karahanlılar (Müslüman Türkler) arasındaki mücadeleyi anlatan şiir kıtaları ve mısraları içeriyordu. Uygur Budist tapınakları yıkıldı ve Uygur şehirlerine baskın düzenlendi ve Kaşgarlı'nın eserinin 5-6 kıtasında anlatıldığı gibi, İli nehri boyunca Minglaq devleti Müslüman Karahanlılar tarafından Budist Uygurlara karşı fethin hedefi oldu.
Kaşgarlı Mahmud, Uygur Budistlerine "Uygur köpekleri" diyerek hakaret etti ve Tuxsi ve Taghma'ya göre onları "Tatlar" olarak adlandırdı, halbuki diğer Türkler Perslere "Tatlar" demekteydi. Kaşgarlı, Türk falcılarının inançlarına ve "milli âdetlerine" karşı farklı bir tavır sergilerken, Uygur Budistlerine karşı savaşa ilişkin ayet döngüsünü yazdığı Divan'ında Budizme karşı duyduğu nefreti dile getirmiştir. Toyin (bir din adamı veya rahip) ve Burxān veya Furxan gibi Budist kökenli kelimeler (Buda anlamına gelir, Kaşgari Türkçesinde "idol" kelimesinin genel anlamında) Müslüman Türkler için olumsuz çağrışımlara sahipti.
Kaşgarlı, Peygamber'in, Arslan Tegin liderliğindeki 40.000 Müslüman tarafından 700.000 Yabāqu'nun yenildiği mucizevi bir olaya yardım ettiğini iddia ederek, ateşlerin yeşil bir dağda bulunan kapılardan Yabāqu'a doğru kıvılcımlar saçtığını iddia etti. Yabaqu bir Türk halkıydı.
Müslüman olmayan Türklerin Tengri'ye tapınmaları, kendilerine atıfta bulunan bir ayet yazan Müslüman Kaşgarlı tarafından alay edildi ve hakaret edildi - Kafirler - Allah onları helak etsin!
Budist, Şamanist ve Maniheist Uygurlarına karşı yapılan savaşlar Karahanlılar tarafından Cihad olarak kabul edildi.
Doğu Sincan'daki Uygur devleti, Hristiyanlık ve Budizme hoşgörülü davranmış, ancak İslam'a karşı çıkmıştı.
Tarım Havzası'nın Karahanlılar tarafından İslamlaştırılması sırasında Uygur Budistleri ve Hotan Budist Krallığı'na karşı yapılan savaşlarda şehit olan imamlar ve askerler evliya  olarak kabul edilmektedir.
Müslümanların bazı Uygur Budist rahiplerini Batı Şia Hanedanı'na sığınmaya sürmeleri mümkündü.