stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yusufeli

Başlığın diğer anlamları için Yusufeli (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Yusufeli |
| --- | --- |
İlçe

 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Artvin
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Muhammed Ali Yolal
 • Belediye başkanı: Barış Demirci (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 2261 km²
Rakım: 600 m
Nüfus (2018, 31 Aralık 2023)
 • Toplam: 20.794, 19,510
 • Kır: 12,490
 • Şehir: 7.342
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 08800
İl alan kodu: 466
İl plaka kodu: 08
Resmî site Yusufeli Belediyesi
Yusufeli'nden bir görünüm
Yusufeli, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde Artvin iline bağlı bir ilçedir.
Artvin il merkezinin güneybatısındadır. Çoruh Nehri ile Barhal Çayı'nın birleştiği bir vadide, denizden 560 metre yükseklikte kuruludur.
İlçenin yerleşim alanı tarihi boyunca çeşitli defalarca yer değiştirmiştir. Yusufeli Barajı'nın yapılması ile sular altında kalacak olduğundan ilçe merkezi 2022'de yedinci kez yer değiştirerek Yansıtıcılar mevkisine taşınmıştır.
Coğrafya > Konum

İlçe, Artvin il merkezinin güneybatısında yer alır. Artvin kentine olan uzaklığı yaklaşık 76 km, Erzurum'a ise 139 km mesafededir. Ulaşım Erzurum-Artvin karayolu ile sağlanır.
İlçe merkezi Çoruh Nehri ile Barhal Çayı'nın birleştiği bir vadide kurulmuştur. Doğusunda Erzurum'un Olur ve Oltu ilçeleri, güneyinde Erzurum'un Tortum, Uzundere ve İspir ilçeleri, batısında Rize'nin Çamlıhemşin ve Ardeşen ilçeleri, kuzeyinde ise Artvin merkez ve Murgul ilçeleri yer alır.
Denizden yüksekliği 560 metere, yüzölçümü 2327 km²'dir. İlçenin yüzey şekillerini genellikle doğu–batı doğrultusunda uzanan dağlarla bu dağları birbirinden ayıran vadiler meydana getirir. Yusufeli, coğrafî konum itibarı ile çok engebeli, dağlık bir alana sahiptir. Düzlükler yok denecek kadar azdır.
Yusufeli Barajı'nın hizmete girmesi nedeniyle ilçe merkezi Eylül 2022'de Yansıtıcılar mevkisinde kazı ve dolguyla elde edilen 153 hektar alana taşındı. teklerinde yeni yerleşim birimleri kuruldu.
Coğrafya > Dağlar

Karadağ (2399 m) : İlçenin güneyinde yer alır, Kınalıçam (Aşbişen) köyünün Kurudere (Mevenk ve Haydar) mahalleleri bu dağın eteklerinde kuruludur.
Ali Dağı (2232 m) : İlçenin güneydoğusunda yer alır, bu dağın zirvesi Kınalıçam (Aşbişen) köyü sınırları içindedir bu dağın bir kısmı Erzurum il sınırları içinde kalmaktadır.
Kaçkar Dağı (3937 m): İlçenin kuzeybatısında yer alır. Rize ile il sınırını oluşturur. 3937 m yüksekliği ile Kuzeydoğu Anadolu Dağlarının en yüksek dağıdır. Kaçkar Dağı'nda çok sayıda endemik bitki ve çiçek türünün varlığı saptanmıştır. Kaçkar'ın etekleri yaz mevsiminde rengârenk çiçeklerle bezenir ve bu durumda dağ, trekkingciler için doyumsuz manzaralar sunar. Dağcılık sporuna da oldukça uygun bir dağ olup Türkiye'nin en önemli ve en tanınmış dağlarının başında gelmektedir.
Altıparmak Dağları (3562 m): İlçenin kuzeybatısında yer alıp kuzey-batı doğrultusunda uzanarak Rize ile il sınırını oluşturur. Altıparmak Dağları sıradağlar biçiminde uzanmakta olup birçok dağ bu silsileye mensuptur. Çok sayıda buzul gölünün yer aldığı Altıparmak Dağları, Barhal Çayı'nın da kaynaklarını oluşturur. Trekking ve dağcılık sporlarına elverişlidir.
Coğrafya > Akarsular

Çoruh Nehri
İlçenin en büyük akarsuyu Çoruh Nehridir. Yusufeli sınırlarındaki bütün çay ve dereler Çoruh'un kollarını oluştururlar. Çoruh Nehri, kaynağını Mescid Dağının (3255 m) batı yüzünden alır. Önce batı doğrultusunda akıp Bayburt'tan geçtikten sonra bir yay çizerek doğuya yönelir. Yokuşlu köyü önünde Yusufeli sınırlarına girer. Yusufeli, Artvin ve Borçka'nın içerisinden geçtikten sonra Borçka'nın Muratlı kasabasından da geçerek burada il ve ülke sınırlarını terk eder ve Batum'da Karadeniz'e dökülür. Toplam uzunluğu 376 km olan Çoruh Nehrinin il sınırları içerisindeki uzunluğu 150 km olup 100 km'si Yusufeli sınırları içerisinde seyreder. Çoruh'un debisi Mayıs ayında (569/529 m³/sn.) zirveye çıkar. Yıl boyunca en düşük debisi ise 53,09 m³/sn.'dir. Eğim %5'tir.
Çoruh Nehrinde başta sazan, kefal ve alabalık olmak üzere birkaç balık türü bulunur.
Çoruh Nehrinin Yusufeli sınırları içerisinde seyreden 100 km'ik kısmı rafting ve kano gibi su sporları için en uygun ve en zorlu parkurları meydana getirmiştir.
Barhal Çayı
Barhal Çayı'nın tamamı Yusufeli sınırları içerisinde yer alır. Kaynaklarını Altıparmak Dağları ve Kaçkar Dağından (3937 m) toplar. İki kolu Yaylalar (Hevek) köyünün aşağısında birleşir ve buradan kuzeydoğuya doğru akmaya devam eder. Yaylalar köyü içerisinden geçtiği için, kaynağından Altıparmak köyüne kadar olan bölümüne Hevek Suyu adı da verilir. Altıparmak köyü içerisinde, kaynağını Kaçkar Dağından alan ve aynı zamanda Barhal Çayının en büyük kolu olan Kocaçay'ı alır. Balcılı köyü yakınlarında Yüksekoba (Kobak) Suyunu aldıktan sonra kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda seyrederek, Dereiçi köyü yakınlarında, Balalan (Arcivan) Deresini de alır. Yusufeli ilçe merkezinin tam ortasından geçerek, ilçe merkezinin önünde, Kâzım Karabekir (Kazahora) mahallesi ile Üzümbağı (Hamzet) mahallesinin karşısında Çoruh Nehrine karışır. Oldukça berrak ve temiz bir su olup alabalık yönünden de çok zengindir. İlçe merkezinin içme suyunun kaynağını teşkil eder. Bu çayın üzerinde, Sarıgöl mevkiinde şahısa ait alabalık çiftliği kurulmuştur. Yatağı boyunca sulama suyu olarak da kullanılmaktadır. Bunlardan başka ayrıca su sporlarına elverişli olup bu suda rafting ve kano gibi su sporları yapılır.
Oltu Çayı
İlçenin Pamukçular (Ohur) köyü yakınlarında Yusufeli sınırlarına girer. Yusufeli-Oltu-Erzurum yol ayrımı mevkiinde Tortum Çayı ile birleşir ve her iki çay, Oltu Çayı adıyla Günalp Kayası (Su kavuşumu) denilen mevkide Çoruh Nehrine karışır.
Tortum Çayı
Kargapazarı Dağları'nın kuzey yamaçlarından kaynaklarını alan Tortum Çayı, Erzurum–Artvin il sınırında bulunan Kınalıçam (Aşpişen) köyünde Yusufeli sınırlarına girer ve Kınalıçam köyü içerisinden geçerek Yusufeli-Oltu-Erzurum yol ayrımı mevkiinde Oltu Çayı ile birleşir. Su kavuşumu mevkiinde Çoruha karışır.
Coğrafya > İklim

İlçe genelinde Karadeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş iklimi tipi hakim olmakla birlikte ilçe merkezi ve yakın çevresi ile Çoruh Nehrine yakın yerlerde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer; Akdeniz iklimini andırır. Buralarda Akdeniz ikliminin tipik bitki türleri olan zeytin, incir, üzüm gibi meyveler bolca yetişir. Vadinin yüksek kesimlerinde karasal iklim hüküm sürer. Yazlar serin, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Yağışlar genelde ilkbahar sonu ve yaz başlarında görülür.
İlçenin yıllık hakim rüzgâr yönü batı–doğu doğrultusundadır. Rüzgârlar yılın ilk yedi ayında batıdan; ağustos, eylül, ekim aylarında güneybatıdan; kasım ayında güneyden ve aralık ayında ise kuzeyden eser. Yaz aylarında ise meltem rüzgârları eser. Rüzgârlar, gündüzleri vadiden dağa doğru, geceleri ise dağdan vadiye doğru eser.
İlçe alanının 28.620 hektarlık bölümü ormanlarla kaplıdır. Ormanlar genellikle yüksek kesimlerdedir. Ağaç türü olarak çam, sarıçam, ladin, köknar, karaağaç, meşe (pelit), ardıç, kayın, dişbudak, kızılağaç ve yabani kavak bulunur. İğne yapraklılar çoğunluktadır. Ormanlar, 700–2500 m arası rakımlarda yer alır.
Etimoloji

"Yusufeli" adı 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkmıştır. Bugünkü Yusufeli ilçesini kapsayan bölge, Osmanlı Devleti'nin Erzurum vilayetine bağlı bir kaza iken Kiskim veya Keskim adını yaşıyordu. Ankara vilayetine bağlı olan Keskin kazası arasında postada karışıklığın ortaya çıkması gerekçesiyle kazanın adı 6 Mayıs 1914 tarihinde Yusuf ili (یوسف ایلی) / Yusufeli olarak değiştirildi. Kiskim kazasına bu ad, 32. Osmanlı padişahı Abdülaziz'in oğlu Şehzade Yusuf İzeddin Efendi'nin adına istinaden verilmiş olup "Yusuf'un diyarı" anlamına gelir. Bununla birlikte kaza merkezinin adı, Ersis olarak kaldı.
Yusufeli kazası 1926 yılında Artvin vilayetine bağlandğında, kazanın idari merkezi Ersis'in adı da Öğdem (eski adı "Kuşnara" veya Okdemi ) oldu. Yaklaşık 25 yıl sonra, 11 Şubat 1950 tarihinde, Yusufeli'nin idari merkezi bu kez Öğdem'den Ahalt'a nakledildi. Ahalt adı, Ahalta'dan (ახალთა) değişime uğramıştır Gürcüce "ahali" (ახალი: yeni) kelimesinden türemiştir.
"Yusufeli ilçesi Merkezi Öğdem'den Ahalt, Vecenket ve Kozahora mahallelerinden teşekkül eden Ahalt Köyüne kaldırılmış ve bu merkeze Yusufeli adı verilmiştir" biçimindeki karar 16 Şubat 1950 tarihli Resmî Gazete'de yayınlanmıştır.
1940 yılında Ahalt'ın nüfusu 546 kişiden oluşuyorken, ilçe merkezi olmasından sonra artmış; 22 Ekim 1950 tarihli genel nüfus sayımında Yusufeli'nin idari merkezinin “şehir nüfusu” 812 kişiye ulaşmıştı. Kaza merkezi alanı genişledikçe yerleşim de Yusufeli olarak anılmış, Ahalt zaman içinde kentin bir mahallesine dönüşmüştür.
Tarih

Yusufeli'nin tarihi MÖ 3000 yılına, Bronz Çağı'na dayanmaktadır. İlk adı "Perterek" (veya Pertarek)dir. Hurri, Urartu, Ermeni, Pers, Roma, Bizans, Gürcü yönetiminde kaldıktan sonra, bölgeye Müslümanlar geldi ve yöre sırasıyla Selçuklu, Saltuklu, İlhanlı, Timur, Akkoyunlu, Safevi ve Osmanlı yönetiminde kaldı. 93 Harbi sonrası Rusya hakimiyetine giren yerleşim, Batum Antlaşması ile Türkiye'nin parçası oldu.
Tarih > Osmanlı dönemi

İlçe merkezi, tarihi boyunca çeşitli defalar taşındı. Osmanlı yönetimi altında1892 yılına kadar 3 kez yerleşim yeri değişen Yusufeli kazasının merkezi, Ersis halkının talebi talebi ve kaza olmak için gerekli olan hükûmet konağı, telgrafhane, hapishane ile telgraf tellerinin döşenme masraflarını köyün ileri gelenlerinin üstlenmeyi taahhüt etmeleri üzerine 1892'de Kiskim'den (Öğdem) Ersis'e taşındı. 1914'te kazanın adının "Ersis" olarak değiştirilmesi gündeme geldi; konuyu görüşen Kizkim Kaza Meclisi kazanın adının Yusuf İzzeddin Efendi'nin ismine izafeten Yusufeli olarak değiştirilmesini kararlaştırdı.
Tarih > I. Dünya Savaşı

I. Dünya Savaşı başladığında Yusufeli bölgesi Osmanlı ve Rus taraflarının savaş hazırlıkları bakımından önemli bir mevkii durumuna geldi. Her iki taraf da rakip orduları yıpratmak için çeteler kurdu. İttihat ve Terakki’nin liderlerinden Bahattin Bey önderliğindeki milis güçler, yerel halkın büyük desteği ile savaşın balında Ruslar'a karşı başarılı çatışmalar yaptı. Yusufeli, Bahattin Bey'in karargâhı konumundaydı. Artvin bölgesindeki Teşkilat-i Mahsusa kuvvetlerinin Ruslar karşısında  bozguna uğraması ile 5 Nisan 1915 tarihinde Türk askerleri bölgeden çekildi; Yusufeli yeniden sınır oldu. Ruslar Yusufeli bölgesini işgal etmeye başlayınca kaza merkezi ve köylerden kitle halinde göçler yaşandı.
Rusya'daki Bolşevik İhtilalinden sonra Rus orduları dağıldı. 1918 yılının ilk aylarında Yusufeli bölgesindeki Rus kuvvetlerinin ayrılması ile  Yusufeli düşman işgalinden kurtuldu. Ruslar Yusufeli kazasını terk ederken hükümet konağını tahrip etmiş ve yakmışlardı. Yeni hükûmet konağının inşa masrafları ve inşa edilene kadar birkaç yıl boyunca hükûmet konağı olarak kullanılan evin kirası İstanbul hükûmeti tarafında ödendi.
Tarih > Cumhuriyet dönemi

Yusufeli kazası 1926'da  Artvin vilayetine bağladı. 29 Haziran 1926 tarihinde çıkarılan kanunla ilçe merkezi yeniden Öğdem'e nakledildi. 1933'te Erzurum'a, 1936'da Çoruh vilayeti'ne bağlandı.
11 Şubat 1950 tarihinde TBMM'de kabul edilen 5531 sayılı yasayla ilçe merkezinin yeri Ögdem'den Ahlat'a nakledildi.
Yusufeli Barajı'nın hizmete girmesi nedeniyle ilçe merkezi Eylül 2022'den itibaren  yedinci kez yer değiştirdi. Tekkale, Yeniköy, Irmakyanı, Çeltikdüzü, Meşecik ve Çevreli, İşhan köylerinde yaşayanlar için de dağların eteklerinde yeni köyler kuruldu.
Nüfus

| Yıl> Yusufeli ilçesi (Artvin) | Toplam> Yusufeli ilçesi (Artvin) | Şehir> Yusufeli ilçesi (Artvin) | Kır> Yusufeli ilçesi (Artvin) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 26.390 | 167 | 26.223 |
Yusufeli ilçesi (Erzurum)
| 1935 | 30.908 | 579 | 30.329 |
Yusufeli ilçesi (Artvin)
| 1940 | 32.080 | 666 | 31.414 |
| 1945 | 31.984 | 686 | 31.298 |
| 1950 | 33.218 | 812 | 32.406 |
| 1955 | 35.673 | 1.743 | 33.930 |
| 1960 | 39.470 | 1.624 | 37.846 |
| 1965 | 41.304 | 2.183 | 39.121 |
| 1970 | 42.546 | 2.466 | 40.080 |
| 1975 | 43.356 | 3.050 | 40.306 |
| 1980 | 41.110 | 2.948 | 38.162 |
| 1985 | 39.692 | 3.964 | 35.728 |
| 1990 | 37.060 | 3.954 | 33.106 |
| 2000 | 29.133 | 6.105 | 23.028 |
| 2007 | 22.945 | 6.085 | 16.860 |
| 2008 | 22.220 | 6.106 | 16.114 |
| 2009 | 21.758 | 5.844 | 15.914 |
| 2010 | 21.513 | 5.863 | 15.650 |
| 2011 | 21.725 | 6.318 | 15.407 |
| 2012 | 22.234 | 6.856 | 15.378 |
| 2013 | 22.093 | 7.172 | 14.921 |
| 2014 | 21.596 | 7.260 | 14.336 |
| 2015 | 20.917 | 7.804 | 13.113 |
| 2016 | 20.592 | 7.634 | 12.958 |
| 2017 | 20.218 | 7.735 | 12.483 |
| 2018 | 20.794 | 7.233 | 13.561 |
| 2019 | 20.154 | 7.383 | 12.771 |
| 2020 | 19.832 | 7.342 | 12.490 |
İlçenin nüfusu 2012 adrese dayalı nüfus kayıt sistemine göre 22.234'tür. Bunun 6.856'sı ilçe merkezinde, 15.378'i ise belde ve köylerde yaşamaktadır.
Ekonomi

İlçe merkezinde 37 dükkânlı bir sanayi sitesi bulunmaktadır.
Halk, geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlamakla birlikte "gurbetçilik" en önemli geçim kaynaklarındandır. Coğrafyanın dağlık ve işlenebilir, toprağın çok kıt oluşu, halkı gurbetçiliğe zorlamıştır
Kültür

Çok miktarda Gürcü dönemini yansıtan kale ve saray kalıntısı vardır. Bunlardan biri de Armaşen Kalesi'dir.
Halk müzikleri halk oyunları; horon, bar oyunları ve Artvin (Ahıska) Kafkas dansları üzerine kurulmuştur. Başlıca müzik aletleri tulum, zurna, asma davul, saz ve akordeondur.
En meşhur yemeği Yusufeli cağ kebabı'dır.
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2024: Barış Demirci (CHP)
2019: Eyüp Aytekin (AK Parti)
2014: Eyüp Aytekin (AK Parti)
2009: Eyüp Aytekin (AK Parti)
2004: Yusuf Sağlam (MHP)
1999: Yusuf Sağlam (MHP)
1994: Ali Osman Arslan (ANAP)
1989: Ali Osman Arslan (ANAP)
1984: Ali Osman Arslan (ANAP)
1977: Ali Erbaş (AP)
1973: Ömer Erbaş (AP)
1968: Cemil Güngör (CHP)
1963: Şerafettin Uslu (AP)
1955: Ali Arslan (DP)
1950: Ali Arslan (DP)
1946: Hafız Arslan (CHP)
1942: Osman Ziya İrmiş (CHP)
1940: Osman Ziya İrmiş (CHP)
1938: Osman Gültekin (CHP)
1934: Osman Gültekin (CHP)
Türk Loydu

| --- | --- |

Endüstri: Denizcilik Ulaşım ve Lojistik Savunma Sanayi Enerji
Tür: Klaslama ve Uygunluk Değerlendirme Kuruluşu
Kuruluş: 1962
Genel merkezi: Tuzla, İstanbul,  Türkiye
Web sitesi: turkloydu.org
Türk Loydu, başlıca kuruluş amacı Türkiye'de gemi sınıflandırma ve belgelendirme olan, bunun yanı sıra başka alanlardaki standartlarda da belgelendirme yapan, uluslararası bir uygunluk değerlendirme ve Türkiye'nin yegane ulusal klas kuruluşudur.
Türkiye'nin önemli sektörel kuruluşlarının bir araya gelerek, oluşturduğu Türk Loydu; o günden bu yana sürekli hizmet alanlarını genişleterek, deniz ve kara endüstrisindeki gelişmelere öncülük etmiş ve sektörü sürekli bilgilendirerek gelişimini sürdürmüştür.
Bugün gelinen noktada hizmetlerini uluslararası tanınırlığı olan akreditasyonlar ve yetkiler çerçevesinde sürdürmekte, çeşitli alanlarda yetkin teknik kadrosu ile geniş bir yelpazede gemi klaslama, yönetim sistemleri, ürün ve personel belgelendirme, muayene, onaylanmış kuruluş, üçüncü taraf kontrolörlük ve gözetim hizmetleri vermektedir.
Türk Loydu Merkez Binası
Tarihçe

Türk Loydu, TMMOB Gemi Mühendisleri Odası öncülüğünde ve Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğinin desteğiyle 1962 tarihinde düzenlenen bir genel kurulla kurulmuştur. İlk olarak gemi klaslama ve kara endüstrisinde kazan ve basınçlı kap sertifikalandırılması amacıyla ‘Tesis’ olarak kurulan daha sonra ise 1966 yılında kanun değişikliği ile Vakıf statüsünü almıştır. 1986 yılına kadar Genel Kurulda seçilen ‘Daimi Komite’ adlı organ tarafından yönetilirken daha sonraları “Yönetim Kurulu” ile yönetilmektedir. 
Kuruluş sırasında Denizcilik Bankası'ndan kiralanan Galata yolcu Salonu'nun küçük bir odasında çalışmalara başlayan Türk Loydu, zaman içinde gelişmesine ve artan iş hacmine bağlı olarak Harbiye'de bir apartman katına, oradan da Tophane'de 5 katlı bir binaya taşınmıştır. 1996 yılında Tuzla tersaneler bölgesine taşınan Türk Loydu, bugün ise faaliyetlerini 2008'de açılışı yapılan modern bina ve tesislerde sürdürülmektedir. Türk Loydu, 1 Kasım 2023'te IACS üyesi olmuştur.
Faaliyet alanları

Denizcilik, ulaşım, lojistik, savunma sanayi, enerji ve eğitim alanlarında;
Türk Loydu kontrolünde inşa edilen her türlü deniz aracının klaslanması ile ilgili, tekne, makine ve elektrik denetimlerinin yapılması
Türk Loydu klası altındaki her tipte gemi ve yatların Türk Loydu klasına giriş denetimlerinin yapılması
Yetki alınan bayrak devletleri adına zorunlu bayrak devleti denetimlerinin (ISM, ISPS, SAFCON, SAFEQ, SAFRAD, MARPOL, ILL, vb.) yapılması
Gemi yan sanayi ürünleri ile yat yapım ve donatım malzemelerinin kontrolü ve sertifikalandırılması
ILO sözleşmeleri kapsamında yük/kaldırma donanımlarının test, sörvey ve sertifikalandırılması
AB yönetmeliklerine göre uygunluk değerlendirilmesi yapılarak gezi tekneleri için CE ve gemi teçhizatı için işareti
Üçüncü taraf kontrollük
Gemilerde ve endüstriyel tesislerde sera gazı emisyon raporlarının kontrol ve doğrulama hizmetleri.
Eğitim ve her türlü doğrulama hizmetleri
Demiryolu, Enerji Santralleri, Petrol ve Doğalgaz sektörlerinde uygunluk değerlendirme hizmetleri
gibi hizmetler vermektedir.
Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu

| Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Forsu |
| --- | --- |
Cumhurbaşkanlığı forsu
Diğer sürümleri
Cumhurbaşkanlığı arması
Cumhurbaşkanlığı armasının zeminsiz kullanımı


Ayrıntılar
Kullanan: Türkiye cumhurbaşkanı
Kabul tarihi: Fiilî: 1922 Resmî: 22 Ekim 1925
Kullanımı: Cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerlerde bayrak direğinde gece gündüz çekili kalır. Makam odasında ise çalışma masasının sol gerisine konur, içerisinde bulunduğu arabanın sol önünde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir.
Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu, Türkiye'yi, Türkiye Cumhurbaşkanlığı'nı ve cumhurbaşkanını temsil eden, Türkiye'nin resmî simgelerinden biri. Fors, Türk bayrağı ve cumhurbaşkanlığı armasının birleşiminden oluşmaktadır.
Tarihçe

Günümüzde kullanılan fors ve armanın kökeni, Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz'e dayanmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk'ün bir cumhurbaşkanlığı forsu yapılması emri, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na iletilmiş ve İstanbul Askeri Dikimevi bu konu için görevlendirilmiştir. Ancak dikimevi, ellerinde bir tasarım olmadan dikimi yapamayacaklarını belirtmiş, bunun üzerine konu Deniz Matbaası'na aktarılmıştır. Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz de çalışmalara başlamıştır. Bu görevden şeref duyacağını belirterek bir gece içerisinde çizimi tamamlayıp dikimevine gönderen Hüsnü Bey'in tasarımı beğenilip kullanıma geçirilmiştir, ancak bu tasarım için olan para ödülü ise diken kişiye verilmiştir. Hüsnü Tengüz'ün adı ise hiçbir resmî kaynakta geçmemiştir. 2014 yılında Hüsnü Tengüz'ün torunu Çiğdem Öztürkçine Erduran verdiği röportajda, babası Ahmet Tengüz'ün ağzından, dedesinin kendi çizimini sahiplenmeme durumunu şu sözlerle açıklamıştır: "...Yıllar geçse de dedem, bir türlü 'Forsu ben tasarladım' diyemiyor. O zamanın insanları günümüz insanlarından çok farklı. Hüsnü dedem çok naif, hassas duyguları olan, karşısındakine duygularını ve problemlerini aktarmayan, ney üfleyen, keman çalan, birden çok dil bilen, günümüzdeki sanatçı anlayışından çok daha farklı gerçek bir sanatçı. Kimseye bir şey söylemiyor. Sadece çocuklarına söylüyor, bir de Kazım Karabekir'e"
Sanat tarihçisi Ömer Faruk Şerifoğlu, "Cumhurbaşkanlığı Sanat Koleksiyonu" adlı kitabında, Cumhurbaşkanlığı Forsu'nun tasarımcısının Hüsnü Tengüz olduğunun yayınlanarak bu olayı tescilleyene kadar tasarımcısının Mustafa Kemal Atatürk olduğu sanılmaktaydı. Forsun kullanımına dair var olan en eski belge ise Mustafa Kemal'in Millî Mücadele'nin son günlerinde, Eylül 1922'de İzmir'deki bir seyahatinde çekilen fotoğrafıdır. Fotoğrafta Mustafa Kemal'in otomobiline çekilmiş hâlde görülen bir flama vardır ve bu flama günümüzde kullanılan forsun bir benzeridir. Fotoğraftaki bu flama günümüzde Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergilenmektedir.
Cumhuriyetin ilanından sonra resmî simgelerin düzenlenmesine gidilmiştir. Bu konuda yapılan ilk çalışma, 3 Mart 1924'te Abdülmecid'in forsunun kullanımdan kaldırılması olmuştur. 22 Ekim 1925'te ise cumhurbaşkanlığı forsunu resmî anlamda düzenleyen ilk belge olan Sancak Talimatnamesi yürürlüğe konmuştur. Talimatnameye göre hilâl ve yıldız bayrakta olduğu gibi kullanılıyor, ortada yer alan güneşten çıkan ise büyük ve küçük 20 ışın çıkmaktadır. 18 Şubat 1978'de getirilen yeni bir düzenleme ile armada yer alan ışın sayısı 16'ya düşürülmüştür. Günümüzde yürürlükte olan 25 Ocak 1985 tarihli yasada da fors bu haliyle kullanılmaktadır.
Anlamı > Cumhurbaşkanlığı arması

Cumhurbaşkanlığı arması, altın sarısı renkteki 16 ışınlı güneş ve güneşin çevresindeki 16 yıldızdan oluşmaktadır. Armanın anlamı hakkında iki farklı yorum vardır. İlk yoruma göre armanın ortasında yer alan güneş Mustafa Kemal Atatürk'ün "Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." sözünü destekler nitelikte sonsuzluğu ve Türkiye'yi, 16 yıldız ise tarih boyunca kurulan 16 büyük Türk devletini sembolize etmektedir. Bu görüşü ortaya atan ilk kişi, 1969'da yazdığı kitap ile Akîp Özbek'tir ve Özbek'in bu yorumu resmî makamlarca da kabul görmüştür. Bir diğer yorum ise güneşin etrafındaki 16 yıldızdan 9'unun Eski Türklerin sancaklarında kullandığı 9 tuğu, 7 yıldızın ise Anadolu Türklerinin sancaklarında kullandıkları 7 tuğu temsil ettiğidir.
Mitolojik olarak ise Güneş ve yıldızlar Eski Türklerde önemli bir yer tutmaktaydı. Güneş, Hunlar ve Göktürkler döneminde hükümdarlık rumuzu olarak görülmekle birlikte, Kutup Yıldızı ilk Türk topluluklarında Tengri'nin makamı olarak düşünülmekteydi.
Anlamı > Cumhurbaşkanlığı forsu

Kullanım alanına göre çeşitli boyutlardaki Türk bayrağının sol üst köşesine cumhurbaşkanlığı armasının işlenmesi ile oluşturulan fors birçok farklı anlam taşımakta, tarihteki tüm Türk topluluklarını ve Türkiye'yi temsil etmektedir.
Mitolojik olarak incelendiğinde ise Ay'ın Maniheizm ve Budizm'i benimsemiş Uygur Kağanlığı döneminde Güneş'in yerine geçtiği ve tanrısal olarak çok daha güçlü anlamlar kazandığı görülmektedir. Uygur hükümdarlarının eski Tengri'nin yerine geçen Ay Tanrısı'nın verdiği kut üzerine hüküm sürdüklerine inanılırdı. Gazneliler ile başlayan ve günümüze kadar devam eden süreçte ise hilâl ve yıldız sembolü önem kazanmıştır. Özellikle Tuğrul Bey'in üzerinde hilâl ile yıldız bulunan paralar bastırması ve Osmanlı İmparatorluğu'nun bayraklarında kullanması, bu sembolün Türk tarihindeki yerini daha da güçlendirmiştir. Hilâl ve yıldız her ne kadar Gazneliler sonrasında önem kazanmışsa da, Göktürkler döneminde basılan paralarda da bu motife rastlamak mümkündür.
Güneş, Ay ve yıldızlara Türk tarihi boyunca yüklenilen kutsal anlam ve verilen önem bu simgelerin Türk bayrağı ve çeşitli resmî simgelerde yer almasını sağlamıştır.
Kullanımı

Fors, cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerlerde bayrak direğine çekilir, gece gündüz çekili kalır. Makam odasında ise çalışma masasının sol gerisine konur, içerisinde bulunduğu arabanın sol önünde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir.