Homo erectus
Kültür > Teknoloji > Ateşin keşfi

H. erectus, ateşi kullanan ilk insan atası olarak anılır ancak ateşin ilk kez ne zaman kullanıldığı, kalıntılarının binlerce veya milyonlarca yıl gibi uzun zaman ölçeklerinde korunamaması nedeniyle tartışma konusudur. Öne sürülen en eski ateş yakılan bölgelerden ikisi de Kenya'da bulunan Koobi Fora'daki  "FxJj20" ve Chemoigut Oluşumu'ndaki "GnJi 1/6E" 1,5 milyon yıl önceye tarihlenirken Güney Afrika'da bulunan Wonderwerk Mağarası'ndaki buluntular 1,7 milyon yıl öncesine tarihlenir. İlk ateş kullanıcılarının mağaralarda yaşadığı ve doğal yangınların ürettiği ateşi uzun süre ya da fırsat ortaya çıktığında ara sıra kullandıkları düşünülüyor. Ateşi sürdürmek, ateş kullanan insanların tezek gibi yavaş yanan malzemeler konusunda bilgi sahibi olmasını gerektirirdi. İnsan yapımı ateş kalıntıları, günümüzün 300 ila 400 bin yıl öncesinden sonra kazı alanlarında belirgin bir biçimde sıklaşır; bu, o dönemde ateş yakma tekniklerinde bazı ilerlemelerin gerçekleşmesi ya da insan atalarının bu zamana dek ateşi yalnızca yangınlardan yararlanarak kullanması ile açıklanabilir. Ateş yakma yöntemlerinin tek bir yerde bulunup tüm dünyaya yayılması yerine, farklı topluluklar tarafından bağımsız olarak birçok kez keşfedilip yitirilmesi ve yeniden keşfedilmesi mümkündür. Ocaklara dair en eski izler, İsrail'deki Gesher Benot Ya'aqov'da bulunan en az 700 bin yıllık kalıntılardır. Bu ateş kalıntıları su kıyısında birden fazla katman hâlinde birikmiştir ve doğal yangınların ayırt edici özelliklerinden yoksundur.
Yapay aydınlatma uyanıklık süresinin artmasını sağlamış olabilir (modern insanlar yaklaşık 16 saat uyanık kalır oysa diğer insansı maymunlar genellikle gün doğumundan gün batımına kadar uyanıktır) ve bu fazladan saatler toplumsallaşma için kullanılmış olabilir. Bu nedenle ateş kullanımının dilin kökeniyle de bağlantılı olduğu sanılır. Ateş, yakındaki yırtıcıları uzakta tutarak insan atalarının ağaçlar yerine yerde uyumasını da mümkün kılmış olabilir.
H. erectus'un buzul çağında soğuk iklimli Avrupa'ya göç edebilmesinin yalnız ateş kullanımı aracılığıyla mümkün olduğu düşünülür ancak Avrupa'da yaklaşık 300-400 bin yıl öncesine dek ateşin kullanıldığına dair kayda değer kanıt yoktur. Eğer bu erken dönem Avrupalı H. erectus toplulukları ateş kullanmadıysa, nasıl sıcak kaldıkları, yırtıcılardan nasıl kaçındıkları, hayvansal yağ ve etleri nasıl tükettikleri büyük ölçüde belirsizdir. Daha kuzeydeki bölgelerde yıldırımın az görülmesi nedeniyle doğal yangınların da az sıklıkta olduğu düşünülür. Avrupalı H. erectus'un sadece belirli bölgelerde yangını nasıl sürdüreceğini biliyor olması ve yiyecekleri evden biraz uzakta pişirmiş olması da mümkündür; eğer öyleyse, ateş izleri ile H. erectus yerleşimlerinin izleri birbirinden çok uzaktadır. Belki de H. erectus yalnızca ılık iklimli buzullar arası dönemlerde kuzeye doğru göç etmiş olabilir (bu nedenle ateşe, yiyecek saklamaya veya giysiye ihtiyaç duymamıştır), dağılım modelleri onların genellikle daha sıcak alt-orta enlemlerde yaşadığını göstermektedir. Kuzey Çin'deki Zhoukoudian mağarasında 770 bin yıl önce görece soğuk bir iklimde yaşamış Pekin insanının, ateş yakma becerisinin olup olmadığı belirsizdir.