Uzun COVID

| Uzun COVID |
| --- | --- |
Diğer adlar: post-COVID sendromu
Belirtiler: Kişiden kişiye değişken, genellikle efor sonrası yorgunluk, kronik yorgunluk, kas güçsüzlüğü, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve bilişsel disfonkyon olarak görülür
Süre: Haftalar ila hayat boyu arasında değişken
Nedenleri: COVID-19 enfeksyonu
Risk faktörü: Biyolojik olarak kadın olmak, obezite, astım, tekrar eden COVID-19 enfeksyonları
Tedavi: Semptomatik ve kişiye göre
Uzun COVID veya kronik COVID sendromu (KCS), COVID-19'un atlatılmasına rağmen semptomlarının devam etmesine verilen bir addır. Semptomlar aylar, yıllar veya hayat boyu devam edebilir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)'ye göre Uzun COVID, SARS-CoV-2 enfeksyonundan 3 ay sonra devam eden semptomlar olarak tanımlanırken, bazı kaynaklar bu süreci 4 hafta olarak kabul eder. Uzun COVID, kimilerinde hafif semptomlardan oluşurken, kimilerini de basit günlük işlerini halledemeyecek, hatta kimi zaman yatalak hale getirebilmektedir.
Uzun COVID, kimi zaman iyileşip kimi zaman geri gelen bir sürü farklı semptoma sebep olabilir. En sık görülen semptomlar yorgunluk, hafıza problemleri, nefes darlığı ve uyku bozukluklarını içerir. Diğer sıklıkla görülen semptomlar baş ağrısı, ruhdurumu bozuklukları, göğüs ağrısı, uzun vadeli koku ve tat kaybı, kas güçsüzlüğü, düşük seviye ateş ve bilişsel fonksyonlarda bozukluk olarak belirtilebilir. Uzun COVID hastalarının önemli bir kısmı Kronik Yorgunluk Sendromu/Miyaljik Ensefalomiyelit (CFS/ME) kriterlerine uyacak semptomlar göstermektedir.  "Post-exertional malaise" (Türkçe; Efor sonrası halsizlik, kısaca PEM) bazı Uzun COVID hastalarında tıpkı CFS/ME hastaları gibi görülebilir. PEM nedeniyle herhangi bir fiziksel veya mental efor nedeniyle hasta bir "çöküş" yaşayabilir. Bu çöküş hastanın var olan semptomlarının ağırlaşması veya yenilerinin eklenmesiyle karakterize edilirken kimi insanları yatalak bırakabilir. Bu "çöküş" saatler, günler, haftalar veya nadiren aylar sürebilir. Uzun COVID ile ilişkilendirilebilecek diğer hastalıklar postural ortostatik taşikardi sendromu (POTS), disotonomi ve mast hücresi aktivasyon sendromu (MHAS)'dur.
Uzun COVID'in neden meydana geldiği tam olarak bilinmemektedir. Bir post-viral sendromu olarak nitelendirilir. Uzun COVID için bazı hipotezler akut damar ve organ hasarı, kan pıhtılaşma problemleri (hipertromboz), nörolojik disfonksyon, SARS-CoV-2 virüsü ve proteinlerinin vücüdu uzun süreli terk etmemesi, bazı "dormant" virüslerin tekrar aktive olması ve otoimmüniteyi içerir.
2024 yılı itibari ile, yetişkin bireylerin yaklaşık %6-7'si, çocukların da yaklaşık %1'i dünya genelinde Uzun COVID'den müzdarip durumdadır. Uzun COVID görünme riski aşılı hastlalarda daha düşüktür. Uzun COVID için tedavi opiyonları kısıtlı ve genellikle semptomatik ve/veya deneyseldir. Hastalara genelde dinlenmesi ve PEM riskinden kaçınmak için aktivitelerini progresif olarak sınıflandırması tavsiye edlilir. Genellikle 4-12 hafta arasında semptomları ciddi anlamda azalır ve yok olurken, bu süre zarfında semptomlarında iyileşme görmeyen ve CFS/ME kriterine uyan semptomlar gösteren hastalarda Uzun COVID'in hayat boyu olması beklenir.
Uzun COVID (Long COVID) ifadesi ilk kez Mayıs 2020'de Twitter'da Elisa Perego tarafından kullanılmıştır.