İran tiyatrosu
Çağdaş İran tiyatrosu

Bugün İran'da sahnelenen çağdaş tiyatro, büyük ölçüde yirminci yüzyılda gelişen Batı performans gelenekleriyle benzerlik gösterir. Bunlar arasında en etkili olanlar modernizm, Absürd Tiyatro, yoksul tiyatro ve postmodernizmdir. Çağdaş İran tiyatrosu bu akımlardan beslense de, modern tiyatro sanatçıları Batı tarzlarını geleneksel Fars performans biçimleriyle harmanlayarak kendine özgü, kültürel açıdan özel bir tiyatro stili yaratmıştır.
Yirminci yüzyılın başında İran, sanayi ülkeleriyle olan ilişkisini kökten değiştirdi. Fosil yakıtlarına olan küresel talebin hızla artmasıyla, 1909 yılında İran'ın Abadan şehrinde petrol keşfedilmesi, ülkenin Batı ile (özellikle Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa ile) karşılıklı bağımlılığa dayalı bir ilişki kurmasına yol açtı. Bu yabancı ülkeler, İran monarşileriyle yakın ilişkiler geliştirdi ve İran ile Avrupa arasında kültürel değişim gelişti. Shakespeare, Ibsen ve Çehov gibi yazarların oyunlarının Farsça çevirileri, İran halkının çoğu için Batı tiyatro estetiğiyle ilk tanışma oldu. Bu oyun yazma tarzı, İran'ın ilk yerli oyun yazarlarını büyük ölçüde etkiledi. İran'da tiyatro eserlerinin önemli çevirmenleri arasında Mirza Fetali Ahundov, Daryuş Mo'addabian, Ahmed Kamiyabi Mask, Reza Shirmarz, Hamid Samandarian, Sadreddin Zahed, Parviz Sayyad gibi isimler sayılabilir.
1960'lar İran'da sanatsal ve edebiyat alanında büyük bir atılımın yaşandığı bir dönem oldu. Bu hareketin öncülüğünü yeni nesil İranlı yazarlar, sanatçılar ve aydınlar yaptı. Bu dönemde, Behram Beyzayi, Akbar Radi, Ali Nassirian ve Bijan Mofid gibi önde gelen isimlerin öncülüğünde modern İran oyun yazarlığı ortaya çıktı. Bu oyun yazarları, Samuel Beckett, Bertolt Brecht, Eugène Ionesco ve çağdaşlarından ilham aldılar ancak eserlerinde kukla gösterileri, ru howzi ve nağal gibi geleneksel Fars stillerinden de yararlandılar.
İran'da tiyatro eğitiminin temelleri 1939 yılında atıldı. Bir grup İranlı tiyatro sanatçısı tarafından açılan Madrese-ye Ta'atr-i Shahrdari, ülkenin ilk tiyatro okulu olma unvanını taşıyor. Bu açılışı kısa sürede diğer tiyatro okullarının kuruluşu takip etti. 1964'te ise İran'da lisans diploması eşdeğerinde diploma veren ilk yüksek eğitim kurumu olan Dramatik Sanatlar Fakültesi kuruldu. Tiyatro eğitiminin üniversite sistemine entegrasyonu ise 1965 yılında gerçekleşti. Tahran Üniversitesi bünyesinde kurulan Tiyatro Fakültesi ile birlikte, tiyatro eğitimi yerleşik üniversite yapısına dahil edildi.
Özellikle Tahran Üniversitesi'ndeki tiyatro programı oldukça başarılı oldu ve etkisi günümüz İran tiyatrosu boyunca görülmeye devam ediyor. Fakülte, programı oluşturmak için oyunculuk, yönetmenlik, tiyatro tarihi ve tasarım derslerini içeren, Batı oyun yazarlığı geleneğine odaklanan bir müfredat oluşturmak üzere Amerikalı drama profesörleri görevlendirdi.
Üniversite ortamı, teatral deneyimlemeler için daha fazla fırsat sağladı ve bu sayede güçlü bir İran tiyatro yönetmenliği geleneği ortaya çıktı. Hamid Samandarian, Ali Rafii ve Pari Saberi, bu ilk modern İran yönetmen kuşağının en aktif ve etkili isimleri arasında yer alıyor. Hepsinin tiyatro geçmişleri, hem İran'daki hem de Avrupa'daki deneyim ve pedagojinin bir karışımından kaynaklanıyor.