stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mersin İdman Yurdu 2013-14 sezonu
2013-14 sezonu lig mücadelesi > Haftaya göre sonuçlar

| Hafta | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Saha | Y | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | Y | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D |
| Sonuç | Y | B | G | M | G | G | G | G | M | B | B | G | M | B | G | B | B | G | G | Y | G | B | G | G | B | M | G | M | G | G | B | B | M | B | G | M | B | M |
| Pozisyon | 11 | 14 | 7 | 10 | 6 | 4 | 3 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 7 | 5 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 6 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G | Galibiyet | B | Beraberlik | M | Mağlubiyet | E | Evinde | D | Deplasman | Y | Maç yapmadı |  | Süper Lig |  | Play-off |  | 2. Lig |
Kaynak: tff.org
2013-14 sezonu lig mücadelesi > İkinci devre > Play-off

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 9 Mayıs 2014 Yarı final 1. maç | Mersin İdman Yurdu | 2 - 1 | Orduspor | Mersin |
| 21.15 | Murat Ceylan  37'   Mehmet Yıldız  43'  77'   Nduka Ozokwo  61'   Wissem Ben Yahia  69'  77' | Rapor |  2' Eren Özen    15' Volkan Koçaloğlu    69' Salih Sefercik    77' Erkan Sekman    77' Guy-Michel Landel | Stadyum: Tevfik Sırrı Gür Stadyumu  Hakem: Serkan Çınar Yardımcı hakemler: Cemal Bingül, Engin Erdem Dördüncü hakem: Erdem İren  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 13 Mayıs 2014 Yarı final 2. maç | Orduspor | 0 - 1 | Mersin İdman Yurdu | Ordu |
| 19.00 | Volkan Koçaloğlu  60'   Eren Özen  80'   Alexandru Ioniță  81' | Rapor |  53' Ali Tandoğan    63' Nduka Ozokwo    71' Murat Ceylan    85' Wissem Ben Yahia    90+1' Mehmet Yıldız    90+6' Güven Varol | Stadyum: 19 Eylül Stadyumu  Hakem: Hüseyin Göçek Yardımcı hakemler: Orkun Aktaş, Asım Yusuf Öz Dördüncü hakem: Tayfur Özkan  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 18 Mayıs 2014 Final | Mersin İdman Yurdu | 2 - 0 | Samsunspor | İstanbul |
| 17.30 | Güven Varol  42' Berkan Afşarlı  45' Eren Tozlu  57' Cem Sultan  87' Wissem Ben Yahia  90' Mehmet Yıldız  90' | Rapor |  39' Musa Sinan Yılmazer  63' Cemil Adıcan | Stadyum: Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu  Hakem: Fırat Aydınus Yardımcı hakemler: Serkan Ok, Kemal Yılmaz Dördüncü hakem: Volkan Bayarslan  |
Türkiye Kupası

Ana madde: 2013-14 Türkiye Kupası
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2 Ekim 2013 2. tur | Niğde Belediyespor | 3 - 1 | Mersin İdman Yurdu | Niğde |
| 14.00 | Haşim Ateş  16'  73'   Fatih Durak  61'   Osman Uğurlu  67'   Aytaç Solunoğlu  82'   Murat Balçın  85'   Mustafa Taşkın  87' | Rapor |  28' Murat Kalkan    47' Ömer Alp Kulga    82' Kenan Şahin    90' Eren Tozlu | Stadyum: Niğde 5 Şubat Stadyumu  Hakem: Emre Malok Yardımcı hakemler: Doğuş Darık, Vedat Demir Dördüncü hakem: Özgür Bayır  |
Bağımlı toprak

Ayrıca bakınız: Toprak (idari bölüm)
Devletler ve bağımlı toprakları. Tüm bağımlı topraklar ISO 3166-1 kodlarıyla ve eğer kodları yoksa numaralarla işaretlenmiştir. Renklendirilmiş ama kodu veya numarası olmayan alanlar bağımsız ülkelerin bağımlı olmayan topraklarını göstermektedir. Antarktika ise kondominyum olarak gösterilmiştir.
Bağımlı toprak veya bağımlı bölge, henüz siyasi bağımsızlığını sağlayamamış veya egemen bir devlet olarak tam siyasi bağımsızlığını kazanamamış, egemenliği henüz kontrol eden devlet tarafından sağlanan toprak veya bölgelere verilen addır.
Bağımlı topraklar, yaygın olarak bu bölgeleri yöneten devletlerin ayrılmaz bir bütünü olarak nitelenen topraklardan farklı olarak, idari bölünmelerinde gösterilmezler ve farklı bir birim olarak yer alırlar. İdari bölünümler genellikle ülkelerin kendilerine bağlı olarak gördüğü bölümlerdir ancak bağımlı topraklardaki özerklik sıklıkla bu idari bölünümlerden farklı olarak büyük ölçüde korunmaktadır. Ancak tarihteki çoğu koloni kendilerini kontrol eden devletlere bağımlı olarak görülmüşlerdir. Bu bağımsız bölgelerin çoğu, egemen ülkelere komşu bağımsız bir ülke iken fethedilmiş veya asimile edilerek bağımsız bölgeler haline gelmişlerdir. Bunlar genellikle siyasi özerkliklerini çok güçlü bir şekilde koruyarak bağımlı toprak olarak kalırlar. Bağımlılıklarını belirli özerklik derecesine kadar elde etmiş bölgeler de bağımlı toprak olarak kabul edilir.
Bağımlı topraklar çeşitli siyasi kuruluşlarla yaptıkları farklı anlaşmalar ya da göçmenlik kurallarıyla veya özerklikleri hakkında belirli bir düzeyde sonuçlanmış anlaşmalar veya uluslararası anlaşmalarla, kendilerine tanınan özel bir konuma sahip olan bölgelerdir. Bunlar bu nedenle bazen bağımlı olarak kabul edilirken, bazı zamanlarda kendilerini kontrol eden devletlerin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilirler. Åland (Finlandiya), Hong Kong (Çin) ve Makao (Çin) bunlara örnek verilebilir.
Bibliyografya

George Drower, Britain's Dependent Territories, Dartmouth, 1992
George Drower, Overseas Territories Handbook, TSO, 1998
| g t Özerk idari bölünüş biçimleri |
| --- | --- |
Federalizm:  Asimetrik federalizm  Konfederasyon  Kurumsal federalizm  Çiftli federalizm  Etnik federalizm  Federelik  Federal monarşi  Federal cumhuriyet  Federe devlet  Federasyon  Mali federalizm  Simetrik federalizm 
Üniter devlet:  Devolüsyon  Bölgesel devlet 
Birlikler:  Siyasi birlik  Bireysel birlik  Hanedan birliği  Gerçek birlik  Çok milletli devlet  Birleşik monarşi  Çiftli monarşi  Süperdevlet  İmparatorluk Sömürge imparatorluğu  Çokuluslu devlet  Şahsi birlik  Uluslarüstü birlik  Kıta birliği 
Bağımlılık:  Bağımlı devlet  Uydu devlet  İlişkili devlet  Kukla devlet  Himaye  Vasal devlet  Haraçgüzar devlet  Devletsiz millet  Bağımlı toprak  Dominyon  Sömürge  Dolaylı yönetim  Suzerainty  Hegemonya 
Gelişme:  İşgal  Bölünme  Kopma  Cession  Ayrılma  İlhak  Ayrılmış bölgeler  Ayrılıkçılık  Toprak anlaşmazlığı  İrredantizm 
Ayrıca bakınız:  Kurucu devlet  Özerklik Özerk idari bölüm  Adem-i merkeziyetçilik  Yetki ikamesi
Uzungazi, Sarıkamış

| Uzungazi |
| --- | --- |
Köy

 Kars'ın konumu
UzungaziUzungazi'nın Kars'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Kars
İlçe: Sarıkamış
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1880 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 352
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0474
İl plaka kodu: 36
Posta kodu: 36500
Uzungazi, Kars ilinin Sarıkamış ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1889 yılı kayıtlarında Kızılkilise olarak geçmektedir. 1928'den beri bugünkü adını taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Kars il merkezine 92 km, Sarıkamış ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 352
2021: 360
2020: 380
2019: 411
2018: 421
2017: 435
2016: 444
2015: 460
2014: 469
2013: 478
2012: 505
2011: 506
2010: 524
2009: 514
2008: 250
2007: 496
2000: 481
1990: 799
1985: 1.107
Başkent, Varto

| Başkent |
| --- | --- |
Köy

 Muş'un Türkiye'deki konumu
BaşkentBaşkent'in Muş'taki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Muş
İlçe: Varto
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1865 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 207
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0436
İl plaka kodu: 49
Posta kodu: 49600
Başkent, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı 1916 yılı kayıtlarında Başkend olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Muş il merkezine 74 km, Varto ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 207
2021: 217
2020: 226
2019: 236
2018: 248
2017: 231
2016: 220
2015: 230
2014: 243
2013: 264
2012: 280
2011: 266
2010: 285
2009: 296
2008: 281
2007: 268
2000: 249
1990: 465
1985: 506
1965: 358
Kahramanmaraşspor 2013-14 sezonu

| 2013-14 sezonu |
| --- | --- |
Başkan:  Feridun Kolat
Teknik direktör:  Besim Durmuş  26 Temmuz  -15 Eylül 2013     Yılmaz Özlem 20 Eylül-27 Kasım 2013   Orhan Şerit 27 Kasım 2013'ten sezon sonuna
Stadyum: Hanefi Mahçiçek Stadyumu   12 Şubat Stadyumu
1. Lig: 19. (düştü)
Türkiye Kupası: 3.Tur
Gol kralı: Sinan Turan (6 gol)
← 2012-20132014-2015 →
Kahramanmaraşspor 2013-14 sezonu, kırmızı beyazlı ekibin 1. Lig'deki on üçüncü sezonu, kuruluşunun ise kırkbeşinci yılıdır. Önceki sezonda, 2012-13 sezonunda 2. Lig Kırmızı Grup'ta şampiyon olarak 16 yıl aradan sonra 1. Lig'e yükselmiştir. 2012-13 Türkiye Kupasında ise 1.turda Kırıkhanspor takımına 2 - 1 mağlup olarak elenmiştir.
Kahramanmaraşspor bu yıl 1. Lig ve Türkiye Kupasında mücadele etmiştir. Geçen yıl Faturavizyon ile başlayan sponsorluk anlaşması devam etmekte ve bu yılda liglere Faturavizyon Kahramanmaraşspor olarak katılacaktır.
Sezon özeti

Kahramanmaraspor lige çıktığı ilk sezonda tutunamadı. Otuzikinci haftada deplasmanda Tekden Denizlispor ile oynadığı maçı 2 - 1 kaybederek liglerin bitimine 7 hafta kala 1. Lig'e yükseldiği ilk sezonda 2. Lige düşmesi kesinleşen ilk takım olmuştur.
Türkiye Kupasında ise üçüncü turda 2. Lig ekiplerinden Bandırmaspor'a deplasmanda uzatmaya giden maçı 3-0 kaybederek elenmiştir.
Takımdaki yabancı oyunculardan Azeri Farid Guliyev ve Nijeryalı Izu Azuka ilk devre bitmeden takımdan ayrılmıştır. Nijeryalı Ganiyu Oseni, Senegalli Moustapha Dabo devre arasında takımdan ayrıldılar.
Transferler

Son Güncellenme Tarihi: 7 Ağustos 2013
Kadro

Not: Uyruk bilgisi futbolcuların FIFA uygunluk kurallarınca oynayabileceği millî takımı gösterir. FIFA kuralları haricinde başkaca uyruğa da sahip olabilirler.
Hazırlık karşılaşmaları > Sezon Öncesi

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 Temmuz 2013 Hazırlık | Çıksalınspor  | 0 - 0 |  Faturavizyon Kahramanmaraşspor | Kartepe, Kocaeli |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Green Park Otel sahası  Hakem: Gani Köroğlu Yardımcı hakemler: Selçuk Baykal, Yusuf Zakari  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 19 Temmuz 2013 Hazırlık | Şanlıurfaspor  | 3 - 3 |  Faturavizyon Kahramanmaraşspor | Kartepe, Kocaeli |
| 16.00 | Emre Yavuz  51'   Tunç Murat Behram  63' (p.)  74' (p.) | Rapor |  43' Gökhan Aydaş    59' (p.) Serkan Özsoy    67' Onur Berber | Stadyum: Green Park Otel sahası  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 Ağustos 2013 Hazırlık | Orduspor  | 0 - 0 |  Faturavizyon Kahramanmaraşspor | Bolu |  |  |
| 17.00 |  | Rapor |  | Stadyum: Petro Club sahası  |  |  |
Not: mücadelenin 65. dakikada golsüz beraberlikle devam ettiği sırada başlayan yoğun yağış nedeniyle iptal edilmiştir.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 4 Ağustos 2013 Hazırlık | Ünyespor  | 0 - 1 |  Faturavizyon Kahramanmaraşspor | Bolu |
| 17.00 |  | Rapor |  49' Moustapha Dabo | Hakem: İbrahim Değirmenci  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 5 Ağustos 2013 Hazırlık | TKİ Tavşanlı Linyitspor  | 0 - 0 |  Faturavizyon Kahramanmaraşspor | Bolu |
| 17.00 |  | Rapor |  | Stadyum: Petro Club sahası  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 11 Ağustos 2013 Hazırlık | Faturavizyon Kahramanmaraşspor | v | Gaziantep Büyükşehir Belediyespor | Kahramanmaraş |
| 17.00 |  | [ Rapor] |  | Stadyum: Hanefi Mahçiçek Stadyumu  |
2013-14 sezonu lig mücadelesi

Ana madde: 2013-14 1. Lig
2013-14 sezonu lig mücadelesi > Puan Durumu

| Sıra | Takımg t  | O | G | B | M | AG | YG | GF | P | Eleme veya küme düşme |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | İstanbul BB | 36 | 24 | 6 | 6 | 76 | 38 | +38 | 78 | 2014-15 Süper Lig |
| 2 | Balıkesirspor | 36 | 22 | 7 | 7 | 56 | 33 | +23 | 73 | 2014-15 Süper Lig |
| 3 | Orduspor | 36 | 21 | 8 | 7 | 57 | 30 | +27 | 71 | Play-off |
| 4 | Ankaraspor | 36 | 18 | 12 | 6 | 61 | 35 | +26 | 66 | Play-off |
| 5 | Samsunspor | 36 | 17 | 14 | 5 | 61 | 36 | +25 | 65 | Play-off |
| 6 | Mersin İdman Yurdu (P) | 36 | 16 | 12 | 8 | 56 | 43 | +13 | 60 | Play-off |
| 7 | Manisaspor | 36 | 16 | 6 | 14 | 55 | 47 | +8 | 54 |  |
| 8 | Karşıyaka | 36 | 13 | 10 | 13 | 51 | 49 | +2 | 49 |  |
| 9 | Bucaspor | 36 | 14 | 4 | 18 | 47 | 59 | -12 | 46 |  |
| 10 | Denizlispor | 36 | 14 | 4 | 18 | 42 | 56 | -14 | 46 |  |
| 11 | Şanlıurfaspor | 36 | 12 | 9 | 15 | 46 | 49 | -3 | 45 |  |
| 12 | Adanaspor | 36 | 11 | 10 | 15 | 51 | 55 | -4 | 43 |  |
| 13 | Adana Demirspor | 36 | 11 | 10 | 15 | 58 | 63 | -5 | 43 |  |
| 14 | Gaziantep BB | 36 | 10 | 11 | 15 | 30 | 47 | -17 | 41 |  |
| 15 | Boluspor | 36 | 10 | 10 | 16 | 34 | 47 | -13 | 40 |  |
| 16 | Fethiyespor | 36 | 10 | 8 | 18 | 47 | 59 | -12 | 38 | 2014-15 2. Lig |
| 17 | 1461 Trabzon | 36 | 7 | 14 | 15 | 49 | 58 | -9 | 35 | 2014-15 2. Lig |
| 18 | TKİ Tavşanlı Linyitspor | 36 | 9 | 7 | 20 | 39 | 67 | -28 | 34 | 2014-15 2. Lig |
| 19 | Kahramanmaraşspor | 36 | 2 | 8 | 26 | 31 | 76 | -45 | 14 | 2014-15 2. Lig |
Kaynak: TFF
Sıralama kuralları: Puan Kendi aralarındaki maçlar Gol farkı Atılan gol sayısı
 Play-off kazananı.
Notlar:
1 2  Bucaspor 1-0 Denizlispor, Denizlispor 0-4 Bucaspor (Bucaspor önde)
1 2  Adanaspor 2-2 Adana Demirspor, Adana Demirspor 1-3 Adanaspor (Adanaspor önde)
2013-14 sezonu lig mücadelesi > Ayrıntılı lig durumu

| Toplam> O | Toplam> G | Toplam> B | Toplam> M | Toplam> AG | Toplam> YG | Toplam> GF | Toplam> P | İç saha> G | İç saha> B | İç saha> M | İç saha> AG | İç saha> YG | İç saha> GF | Dış saha> G | Dış saha> B | Dış saha> M | Dış saha> AG | Dış saha> YG | Dış saha> GF |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 36 | 2 | 8 | 26 | 31 | 76 |  -45 | 14 | 2 | 3 | 13 | 20 | 40 |  -20 | 0 | 5 | 13 | 11 | 36 |  -25 |
Güncelleme: 9 Mayıs 2014
Kaynak: tff.org
2013-14 sezonu lig mücadelesi > Haftaya göre sonuçlar

| Hafta | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Saha | D | E | D | E | D | E | D | E | Y | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | E | D | E | D | E | D | E | D | Y | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D |
| Sonuç | M | B | M | M | M | M | B | M | Y | M | G | B | M | M | B | M | G | M | B | M | M | M | M | M | B | M | M | Y | M | B | M | M | M | M | M | B | M | M |
| Pozisyon | 13 | 15 | 17 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 18 | 18 | 18 | 18 | 18 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G | Galibiyet | B | Beraberlik | M | Mağlubiyet | E | Evinde | D | Deplasman | Y | Maç yapmadı |  | Süper Lig |  | Play-off |  | 2. Lig |
Kaynak: tff.org
Türkiye Kupası

Ana madde: 2013-14 Türkiye Kupası
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 25 Eylül 2013 2.Tur | Faturavizyon Kahramanmaraşspor | 3 - 0 | Tosya Belediyespor | Kahramanmaraş |
| 14.00 | Onur Berber  4'  45'   Gökhan Durmuş  81'   Aytaç Deniz  87' | Rapor |  22' Bülent Keskin    37' Yılmaz Korkmaz    78' Smart Ajiduah | Stadyum: Hanefi Mahçiçek Stadyumu  Hakem: Erdoğan Özkaya Yardımcı hakemler: Gürcan Çalışkan, Ümit Ambar Dördüncü hakem: Erkoç Doğan  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 30 Ekim 2013 3.Tur | Bandırmaspor | 3 - 0 | Faturavizyon Kahramanmaraşspor | Bandırma, Balıkesir |
| 14.30 | Tayfur Bingöl  64'  108'   Onur Bilgen  105' (pen.)   Ahmet Kuru  119' (pen.) | Rapor |  66' Adem Aydın    77' Onur Berber    90' Ersel Çetinkaya    100' Cumhur Yılmaztürk    105' Gökhan Durmuş    105' Berat Çetinkaya | Stadyum: 17 Eylül Stadyumu  Hakem: Tolga Kadaz Yardımcı hakemler: İbrahim Çağlar Uyarcan, Cemalettin Gündoğdular Dördüncü hakem: Arda Kardeşler  |
Kürt siyasi hareketi

Kürt siyasi hareketi ya da Kürt özgürlük hareketi, Türkiye, Irak, Suriye ve İran topraklarında, Kürdistan olarak anılan jeokültürel bölgede yaşayan Kürtlerin anadilde eğitim, self determinasyon, özerklik ya da bağımsız devlet gibi politik taleplerini gerçekleştirmek için mücadele veren hareketin genel adı olarak kullanılır. Bu talepler yasal zeminde demokratik olarak tartışıldığı gibi silahlı olarak Marksist-Leninist çizgide gerçekleştirilmeye de çalışılmaktadır.
Sovyetler Birliği'nde Kürtler'in otonomi ve kültürel özerklik için yürüttüğü faaliyetler de bu kapsamda incelenir.
Ülkelere göre tarihçe > Türkiye

Türkiye'de legal zeminde ilk kez 1991 seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin Halkın Emek Partisi ile ittifak yapmasıyla başlamıştır. Meclis'teki Kürtçe yemin krizi de bu dönemde yaşanmıştır. Daha sonra kapatılan HEP'in yerini sırasıyla ÖZEP,ÖZDEP, DEP, HADEP, DEHAP, ÖTP, DTP ve BDP almıştır, hepsi Demokratik Toplum Hareketi'ne yakındır. Bugün DBP, HDP ve DEM Parti aynı siyasal çizgide devam etmektedir. 30 yıllık süreçte Kürt siyasal hareketinin PKK ve KCK gibi örgütlerle benzer siyasi çizgide olması, söylemleri, Abdullah Öcalan ile ilişkileri ve Habur krizi gibi pek çok olay sebebiyle hakkında yargılamalar, suçlamalar ve meşruiyet tartışmaları yaşanmıştır. 2011 yılında başlayan Çözüm Süreci ile meşruiyet tartışmaları güçlenmiştir.
Anılan partilerin TBMM seçimlerinde aldıkları oy sayıları ve oranları şöyledir:
| Türkiye Büyük Millet Meclisi> Parti | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Seçim | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Oy | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Oran | Türkiye Büyük Millet Meclisi> Sandalye |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| HEP | 1991 | 753.806 | % 3,09 | 21 / 550 |
| HADEP | 1995 | 1.171.623 |  % 4,16 | 0 / 550 |
| HADEP | 1999 | 1.482.196 | % 4,83 | 0 / 550 |
| DBP | 1999 | 24.620 | % 4,83 | 0 / 550 |
| DEHAP | 2002 | 1.960.660 |  % 6,21 | 0 / 550 |
| BUA | 2007 | 1.334.518 |  % 3,81 | 22 / 550 |
| EDÖB | 2011 | 2.435.133 |  % 5,67 | 35 / 550 |
| HDP | Haziran 2015 | 6.058.489 | % 13,40 | 80 / 550 |
| HÜDA PAR | Haziran 2015 | 70.121 | % 13,40 | 80 / 550 |
| HAK-PAR | Haziran 2015 | 58.716 | % 13,40 | 80 / 550 |
| HDP | Kasım 2015 | 5.148.085 | % 10,99 | 59 / 550 |
| HAK-PAR | Kasım 2015 | 108.583 | % 10,99 | 59 / 550 |
| HDP | 2018 | 5.867.302 |  % 12,01 | 67 / 600 |
| HÜDA PAR | 2018 | 157.612 |  % 12,01 | 67 / 600 |
| YSGP | 2023 | 4.803.774 | % 8,91 | 65 / 600 |
| HAK-PAR | 2023 | 42.547 | % 8,91 | 65 / 600 |
| HÜDA PAR | 2023 | - | - | 65 / 600 |
Ülkelere göre tarihçe > Suriye

Ayrıca bakınız: Kamışlı Olayı
Suriye'deki Baas rejiminin uyguladığı Arap milliyetçiliği politikalarının ülkedeki Kürtlere baskı ve asimilasyona neden olduğu ileri sürülmüş ve bu nedenle ülkede zaman zaman protesto gösterileri düzenlemiştir. Gösteriler zaman zaman askerler ile çatışmalar şeklini de almıştır.
2003 yılında kurulan Demokratik Birlik Partisi Suriye'deki Kürt siyasal hareketini temsile etti. 2004 yılındaki Kamışlı Olayı'nın, Suriyeli Kürtlerin ülke tarihindeki ilk toplu isyan girişimi olduğu belirtilmektedir. Suriye İç Savaşının başlaması sonrası Temmuz 2012'te Halk Koruma Birlikler kuruldu. YPG'nin ana bileşeni olduğu Suriye Demokratik Güçleri halen Suriye'nin kuzeyini de facto olarak kontrol etmektedir.
Ülkelere göre tarihçe > Irak

Irak Kürtleri Irak'ta birçok kez ayaklanma teşebbüsünde bulunmuş, hükûmeti devirmeye çalışmış ve bağımsızlık çabasına girişmişlerdir.
Ülkelere göre tarihçe > Saddam Hüseyin yılları

Saddam Hüseyin döneminde ayaklanmalar ve bağımsızlık gösterileri ileri boyutlara ulaşmış, buna karşın Saddam iktidarı bu protestoları bastırmıştır.
Irak'ın kuzeyinde bulunan Irak Kürdistan Bölgesi 11 Mart 1970'te Saddam Hüseyin ve Mustafa Barzani arasında yapılan anlaşma üzerine kurulmuştur. Özerklik anlaşmasına göre Irak'ın kuzeyindeki üç il, yaklaşık 37 000 km²'lik bir bölge, Erbil'de kurulacak bir yerel parlamento tarafından yönetilecekti. Bunun yanı sıra Irak Meclisinde 5 bakan ve başbakan vekili Kürt olacaktı. Kürtçe, ülke genelinde Arapçanın yanı sıra ikinci resmî dil olacaktı.
İran-Irak Savaşı sırasında bu bölge, merkezî hükûmetin kontrolünden çıkmış, İran saflarında Saddam Hüseyin'e karşı yer almıştı. Saddam Hüseyin savaştan önce anlaşmayı kaldırmış ve 1974'te Kürt bakanları meclisten çıkarmıştı. Bu durum üzerine Kürt Barzaniler isyan etmişlerdir.
Saddam Hüseyin, İran-Irak Savaşı'nın son yılında, 16 Mart 1988'de tarihe Halepçe Katliamı olarak geçen Kürtlere karşı kimyasal silah kullanımına izin vermiştir.
Irak Kürdistanı, Saddam Hüseyin sonrası kurulan özerk bir bölgedir.
Ülkelere göre tarihçe > İran

İran'da yaşayan Kürtlerin haklarını korumak ve İran topraklarında Kürdistan adında bağımsız bir devlet kurmak amacıyla kurulan PJAK
(Kürtçe: Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê) ve KCK'nın İran kolu olan örgüt 90'lı yıllarda çeşitli saldırı, sabotaj vb. eylemlerde bulunmuştur. Örgütün 2000'li yıllarda iktidarda olan İran devlet başkanı Mahmud Ahmedinejad ve İran Devrim Muhafızları'nın sert önlemleri ile 2010'lu yıllarda büyük oranda tasfiye edildiği ve İran iç politikasındaki etkisini yitirdiği belirtilmektedir.[kaynak belirtilmeli]