Nasıl Yapmalı?

| --- | --- |
Chto délat'? (Ne Yapmalı?)
1905 başlık sayfası
Yazar: Nikolay Çernişevski
Çevirmen: Mazlum Beyhan
Ülke: Rus İmparatorluğu
Dil: Rusça
Tür: Roman
Yayım: 1863
Nasıl Yapmalı? (Rusça: Что делать?, romanize: Çto delat?), Rus filozof, gazeteci, yazar ve edebiyat eleştirmeni Nikolay Çernişevski'nin, İvan Turgenyev'in Babalar ve Oğullar (1862) adlı romanına yanıt olarak yazdığı 1863 tarihli didaktik bir romandır. Kitap isminin Türkçe`ye birebir çevirisi Ne Yapmalı? dır.
Yazar, içinde yaşadığı dönemde kendi neslinin insanlarına nasıl yaşanması gerektiğini açıklamaya çalışıp onlar için “bir hayat ansiklopedisi” yaratma düşüncesiyle romanını kaleme almıştır. Eser ilk bakışta tipik bir aşk romanı gibi görünse de roman yayımlandığı an itibarıyla, insanları devlet düzenine karşı kışkırtması ve anarşist fikirler içermesi nedeniyle eleştirilir. Buna karşılık yapılan eleştiriler, insanların romana karşı daha fazla merak duymasını sağlar. Gerek yazıldığı dönemde, gerekse sonraları romandan o kadar çok söz edildi ve bu 'roman bile olmayan romanda fuhuş edebiyatından siyasal propagandaya kadar o kadar çok şey yapıldığı öne sürüldü ki, Çernişevski'nin hem karşıtları, hem de yandaşları için soru sürekli olarak gündemde kaldı.
Roman İ.S. Turgenyev’in Babalar ve Oğullar (1861) adlı romanına bir yanıt niteliği de taşımaktadır. Çernişevski, Turgenyev’in nihilist tiplerinin karşısına antitez olarak kendi yarattığı “yeni insanlar”ı konumlandırır. Turgenyev’in romanının sonunda Bazarov’un trajedisi, içinde bulunduğu topluma kendini ait hissetmemesi ve buna bağlı olarak çektiği yalnızlıkla ilişkilendirilir. Çernişevski’de ise bu durumun aksine “mutlu insanlar” söz konusudur.
Romanın ana karakterleri geleceğin ideal toplumunu temsil eden ve yeni ahlaki değerleri savunan “yeni insan”ın temsilcileri Lopuhov, Kirsanov, Vera Pavlovna ve Rahmetov’dur. Rus edebiyatında sıklıkla görülen “gereksiz insan”lardan farklı olan bu “yeni insan”lar  güçlü bir iradeye sahip, rasyonalist, eylem insanı, mutluluk odaklı, pragmatizmi ve akılcı bencilliği  benimsemiş, herkesi düşünen,  ve topluma rol model tiplerdir. Bu “yeni insan” tipleri ile devrimci, demokrat ve sosyalist düşünceler edebiyata dahil edilir. “Yeni insan”lar başka insanların mutluluğu için mücadele verilmezse mutlu olunamayacağı düşüncesindedirler. Hayatlarını halka adamışlardır.
Roman, Rus köylü komününe dayanan, ancak endüstriyel üretime yönelik olan küçük sosyalist kooperatiflerin kurulmasını savunur. Yazar, entelektüellerin görevinin Rusya'daki emekçi kitleleri kapitalizmi atlayan sosyalizme giden bir yolda eğitmek ve yönlendirmek olduğu fikrini destekler. Kitabın çerçevesi, devrim için çalışmaya karar veren ve hayatlarındaki her şeyi amansızca davaya tabi kılan ayrıcalıklı bir çiftin hikâyesinden geçiyor. Bu bakımdan roman, Rus İmparatorluğu'nun erken sosyalist yeraltı dünyasının ideali haline gelen münzevi ve ölüme adanmışlık için bir kılavuz haline gelmiştir. Küçük rolüne rağmen romandaki karakterlerden biri olan Rakhmetov, Rus radikalizminin felsefi materyalizminin ve asaletinin bir sembolü haline gelmiştir. Roman aynı zamanda bir karakterin rüyası aracılığıyla dünyevi türden 'sonsuz neşe' kazanan bir toplumu ifade eder.
Çernişevski romanı 1862-1863 yıllarında Sankt-Peterburg'da Peter ve Paul kalesindeki hücresinde yazmıştır. Çarlık yetkilileri, yıkıcı örgütlerle olan bağlantıları nedeniyle onu "mevcut düzeni devirmek için kötü niyetli" olduğu gerekçesiyle hapse atmışlardı. Romanı hapishanede yazmak için izin aldı. Yetkililer el yazmasını, eski çalıştığı Sovremennik gazetesine gönderdiler; gazetenin sayfalarında parça parça yayımlanmasını onayladılar. Burada iki yıl hapis yattıktan sonra Sibirya'ya sürgüne gönderildi ve 1883'e kadar orada kaldı.
Ne Yapmalı? 'Bir Radikalizm El Kitabı' olarak adlandırılmıştır ve 'Toprak ve Özgürlük Toplumu'nun kurulmasına yol açmıştır. Rusya'da popülistler, nihilistler ve Marksistler dâhil olmak üzere birkaç nesil devrimciye ilham vermiştir. Aynı şekilde Vladimir Lenin, Georgi Plehanov, Pyotr Kropotkin, Alexandra Kollontay, Rosa Luxemburg ve İsveçli yazar August Strindberg de kitaptan çok etkilenmiştir. Kitap, Sovyet döneminde bir Rus klasiği olarak görülmeye başlanmıştır.