İnkılapçılık
Türkiye ve Radikalizm

1926 yılında Fransız Radikal Partisi, Cumhuriyet Halk Fırkası'nı "sizin programınız radikal fırkaları programının tamamen aynıdır. Biz beynelmilel bir itilaf yaptık, sizin de buna iltihakınızı rica ederiz" diyerek Radikal ve Benzeri Demokratik Partilerin Uluslararası İttifakı'na davet etmiştir.
Bir ara Fransız Radikal Partisi başkanlığı ve Fransız başbakanlığı yapan Édouard Herriot Türkiye'ye 1933 yılında yaptığı ziyarette şu cümleleri sarf etmiştir:
“Görüyorsunuz ya, ben sizin en eski bir dostunuzum 1913'teki fikrimi değiştirmedim. Çünkü Türk milletinden düşündüğüm şeyden başka bir hareket görmedim. Ben laik ve Radikalim. Siz de laik ve Radikalsiniz. 1924'te Hariciye nazırı (dışişleri bakanı) olur olmaz aramızdaki mektep ihtilafını derhal hallettim. Geçen sene de mevkii iktidarda iken Suriye ihtilafını düzelttim. Görüyorsunuz ya! Fikrimi hiç değiştirmedim. Dünya sulhu için Türk’lerle beraber çalışmağı düşündüm ve bu düşüncemde musırrım. Hiç şüphe yok ki, Büyük Şefiniz Gazi Mustafa Kemal Hz. dünyanın en inkılâpçı bir adamıdır. Saltanat ve hilafeti kaldıran, yaptığı büyük inkılâplarla Türk milletine en mes’ut bir istikbal hazırlayan bu büyük adam hakkında söyleyecek söz bulamıyorum. Gazi Hazretlerinin kudretini ölçmek için eserlerini görmek kâfi değil midir? O, asırların güç yetiştirdiği bir dehadır. Bu seyahatimde beni en fazla mes’ut eden nokta Gazi Hazretlerine tazimlerimi arza fırsat bulacağımdır.”
“Gazi Hazretlerini henüz tanımak şerefine nail olmadım. Fakat her şahıs eserleri ile ölçülür. Gazinin eserleri ise meydandadır. Bilhassa inkılâbın ilk merhalesi olarak hilâfet ve saltanatı ilgaya karar vermesi, Gazinin büyüklüğü hakkında lâzım gelen fikri vermiş ve tarihe geçirmiştir. Ben Gazinin hayranıyım. Fazla bir şey söylemeye artık ne lüzum var?”
Édouard Herriot, İzmir'deyken yaptığı bir açıklamada Türkiye'ye yönelik izlenimini şöyle ifade etmektedir:
“Bilhassa Gazi Hazretlerinin memleket harsını yenilemek için esas tuttuğu Laisizm fikrinin hayranıyım. Zira, bu, Fransız Devrimi'nin de esaslarından biridir.”
Yine Herriot, radikal düşüncenin tanımına uygun olarak Atatürk'ü şöyle anlatmaktadır:
(...) Hemen söylemeli ki, Mustafa Kemal bir diktatör değildir. Ben onu hakiki bir cumhuriyetçi, laik, liberal, kelimenin bugün modası geçmiş de olsa pozitivist olarak kabul ediyorum. Onu halkın hukukuna samimiyetle ve derinden hürmetkar bir demokrat olarak sayıyorum (...)
Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. yılında, Herriot'nun Cumhuriyet Bayramı tebrikine cevap olarak Atatürk şu sözleri etmiştir:
"Radikal Fırkası Reisi M. Herriot Hazretleri'ne
Dostane tebriklerinizden ve temennilerinizden dolayı gerek Zatıalinize ve gerek Fransız Radikal Fırkası'na samimi surette teşekkür ederim. Büyük ve cumhuriyetçi ve cumhuriyet fikirlerini o kadar asil bir kanaatle temsil etmekte olan bir fırka tarafından bana yöneltilen sözlerden pek mütehassis olduğum halde size ve fırkanıza gerek kendi namıma ve gerek Cumhuriyet Hükümeti namına çok dostane selamları arz ederim, Reis Hazretleri."
İsmet İnönü "Atatürk’ün Ölümünün 24. Yıldönümü Dolayısıyla Türkiye Radyolarında Verilen Söylev" kapsamında şunları söylemiştir:
Demokrasiyi hazırlama devri
Benim herkesin bilmesini istediğim husus şudur: Demokratik rejim Atatürk İdaresinin amacı olmuştur. Atatürk idaresinin demokratik rejimi hazırlama devri olduğu Avrupa ilim adamlarınca hem Atatürk'ün sağlığında, hem ayrıldıktan sonra bir araştırma konusu olmuştur. Ben, M. Herriot'dan idaremizin tamamı ile 1789 Fransız İhtilâli prensiplerinin ayni olduğunu dinlemişimdir. Atatürk'ten sonra Fransız Profesör Maurice Duverger, Atatürk idaresinin demokratik rejimi hazırlama devri olduğunu takdir etmiştir. Zaten Atatürk'ün ayrılmasında bütün demokrasi dünyasının yakın ilgi ve sempati göstermesinin temel sebebi budur. Bu, modern ve medenî manâda bir islâhatçı ve insaniyetçi devlet adamına duyulan saygının eseridir. Mutlakiyet heveslisi bir insana medenî âlemin genel bir ilgi göstermesi tasavvur edilemez. 1789 ihtilâlini bir burjuva ihtilâli sayanlar ve onu daha başka ihtilâllerin takip etmesi özleminde olanlar bulunabilir. Ama bunların önder diye Atatürk'ü göstermeye çalışmaları, kaba bir sahtecilikten başka bir şey değildir