Azerbaycan'da kayıtlı dünyaca önemli arkeolojik anıtlarının listesi
Liste

| 23 | Şahtahtı arkeolojik anıtlar kompleksi | Şahtahtı, Kengerli rayonu | Şahtahtı yerleşim yeri, Kengerli rayonunun Şahtahtı köyü yakınlarında, Kıvrak yaylasının güney yamacında, elverişli bir coğrafi konumda bulunmaktadır. A.K.Alekberov tarafından 1936 yılında yapılan küçük kazı çalışmaları sırasında, 3 metre kalınlığındaki bir metal tabakaya rastlanmıştır. 1979-1981 yıllarında Şahtahtı yerleşim yerinde 100m² alanında arkeolojik kazılar gerçekleştirilmiştir. Kazılar sırasında Orta Tunç Çağı'na ait savunma duvarı kalıntıları, taş objeler ve metal eşyalar keşfedilmiştir. Buluntular arasında monokrom boyalı seramik kaplar ve basma desenli metal kap parçaları da bulunmaktadır. Burada bulunan yaşam binaları yıkıldığı için planlarını belirlemek mümkün olmamıştır. Kalan duvar kalıntılarına dayanarak, büyük olasılıkla çakıl taşları ve tuğla kullanılarak inşa edildiği söylenebilir. Savunma duvarının uzunluğu 20, genişliği 2.3, yüksekliği 1.2 metredir. Şahtahtı yerleşim yerine yakın bir konumda iki büyük nekropol bulunmaktadır. Bunlardan biri yerleşim yerinin kuzeydoğusunda, diğeri ise güneybatısında yer almaktadır. Her iki nekropolde, Tunç Çağı'nın farklı evrelerine ve Erken Demir Çağı'na ait mezar yapıları incelenmiştir. Kuzeydoğudaki nekropolde Orta Tunç Çağı'na ait mezarlar çoğunluktadır ve mezarlar taş sandık tipindedir. 1936 yılında bu nekropolde A.K.Alekberov tarafından araştırılan bir mezar, taş sandık tipinde olup, içinde tam bir at iskeleti, 1 adet polikrom boyalı küp, 29 adet boz renkli basit kap ve diğer eşyalar keşfedilmiştir. İkinci nekropoldaki mezarlar da taş sandık tipindedir. Ancak buradaki taş kutular dışarıdan işaretlenmemiştir. Bu nekropol alanı, tesadüfen yapılan inşaat çalışmaları sırasında keşfedilmiştir. Bu nekropolde kaydedilen mezarlardan bazılarının malzemeleri V.H.Aliyev tarafından yayınlanmıştır. Mezarlarda polikrom boyalı kaplar, metal eşyalar ve bir adet silindirik mühür bulunmuştur. Bu nekropolde yapılan kazıların çoğu Geç Tunç ve Erken Demir Çağı'na aittir. Mezar yapıları çoğunlukla taş sandık tipindedir ve bazılarında insan iskeletine rastlanmamış, bazılarında ise yanmış kemik izleri görülmüştür. |  | 39°22′19″K 45°05′46″D﻿ / ﻿39.37194°K 45.09611°D﻿ / 39.37194; 45.09611 |
| 24 | Oğlankale yerleşimi | Oğlankale, Şerur rayonu | Şerur rayonunun Oğlankale köyünde, Arpaçay çayının kenarında bulunan Karatepe dağında bulunuyor. Oğlankale yerleşiminin alanı 40 hektar ve kültürel tabakanın kalınlığı 3 metreden fazladır. Dağın kuzey yamaçları dikkenarlıdır, diğer yamaçlar ise muhteşem savunma duvarları ile çevrilidir. Bu duvarlar, uzunluğu 1.5 ila 3 metre arasında olan ve 1 metreden daha kalın olan sağlam yontulmuş taşlardan yapılmıştır. Bu nedenle, Oğlankale'yi siklop yapılarına benzeten araştırmacılar da vardır.. Oğlankale'deki kazılar, buradaki savunma yapılarının M.Ö. 9. yüzyıla kadar uzandığını göstermektedir. Oğlankale'nin merkezinde, 70x100 metrelik bir alan olan meydanlarda taş sütun kalıntıları bulunmuştur, bu da burada eskiden saray ve tapınak tarzı muhteşem binaların olduğunu göstermektedir. Bazı meydan alanları duvarlarla çevriliydi. |  | 39°35′41″K 45°03′28″D﻿ / ﻿39.59472°K 45.05778°D﻿ / 39.59472; 45.05778 |
| 25 | Çobantaşı yerleşimi və nekropolu | Dağ Kesemen, Ağstafa rayonu | Ağstafa rayonu Dağ Kesemen köyünde yer alan Erken Tunç - Erken Demir çağlarına ait bir yerleşim yeridir. |  | 41°05′56″K 45°23′39″D﻿ / ﻿41.09889°K 45.39417°D﻿ / 41.09889; 45.39417 |
| 26 | Büyük galaça | Söyüdlü, Gedebey rayonu | Gedebey ilçesi, Söyüdlü köyünde yer alan Erken Tunç - Erken Demir Çağı'na ait yerleşim yeri ve savunma kalesidir. Devasa taşlardan yapılmış yüksek bir kaledir. Uzmanlara göre ilk demir çağında inşa edilen bu kalenin savunma amacı vardı. 1947 yılında burada bazı kazı ve arama çalışmaları yapılmıştır. |  | 40°32′51.81″K 45°54′4.16″D﻿ / ﻿40.5477250°K 45.9011556°D﻿ / 40.5477250; 45.9011556 |
| 27 | Niftalı kurganları | Hubyarlı, Cebrayıl rayonu | Bunlar Cebrayıl ilçesine bağlı Hubyarlı köyünde bulunan Tunç Çağı anıtlarıdır. |  |  |
| 28 | Kızılburun yerleşimi | Tezekend, Kengerli rayonu | Kızılburun yerleşimi Nahçıvan şehrinin 18 km güneyinde, Aras Nehri'nin sol kıyısında, Kızılburun olarak bilinen bölgede bulunuyor. Yerleşimin korunmuş alanı 2 hektardır. Burada, 1969 yılında iki farklı alanda arkeolojik kazılar yapılmıştır. İlk kazı alanının boyutu 3 x 3.5 metredir ve keşif niteliğindeydi. Bu alanda, bej ve kırmızı renkli seramikler, monokrom boyalı çanak çömlek parçaları ve çömlek tezgahı ağırlıkları bulunmuştur.  İkinci kazı alanı (10 x 10 metre) 3 metre kalınlığında bir kültürel tabakanın daha iyi korunduğu belirlenmiştir. Araştırma sırasında, Orta Tunç Çağı'na ait dörtgen ve oval yapı kalıntıları 1.6 metre derinlikten bulunmuştur. Yapılardam bej ve kırmızı renkli basit seramikler, monokrom boyalı çanak çömlek parçaları, obsidiyen bıçaklar, çömlek tezgahı ağırlıkları, taş öğütme araçları, kemik iğneleri ve çömlek parçaları ortaya çıkarılmıştır. Yerleşim alanının yanında Kızılburun nekropolu bulunuyor. Nekropol, 1895 yılında taş kutu tipi mezarların kazara çökmesiyle keşfedilmiştir. N.V. Fyodorov ve I.I. Meşaninov tarafından yapılan kazılar sonucunda, Orta Tunç Çağı'na ait birkaç mezara ait abideler nekropolde ortaya çıkarılmıştır. |  |  |
| 29 | Çalhankale kurganları | Çalhankale, Kengerli rayonu | Kengerli rayonu Çalhankale köyü topraklarında bulunan Tunç çağı anıtlarından oluşan bir komplekstir. Kale, Cehriçay çayının güney-doğu yönünde, deniz seviyesinden 1840 metre yükseklikte yer almaktadır. Çalhankale Cehriçay vadisinden doğudan ve kuzeyden ulaşmak mümkündür. Vayhır kalesi gibi, burada da arkeolojik materyallar bulunmamıştır. Muhtemelen kale, sürekli bir yerleşim yeri olarak değil, tehlike durumunda savunma amacıyla kullanılmıştır. Çalhankale düz yüzeyli sarp bir kayanın güney yamacına inşa edilmiştir ve tek duvardan oluşmaktadır. Bu bölüm, doğal olarak korunmadığından savunma duvarına ihtiyaç duyulmuştur. Doğu-batı yönündeki bu duvarın uzunluğu yaklaşık 350-360 metredir. Duvarın batı ucu yüksek bir uçuruma, doğu ucu ise sarp bir kayalığa bağlanmaktadır. Kale duvarı düz bir şekilde değil, yerin şekline uygun olarak inşa edilmiş ve içeriden ve dışarıdan çıkıntılarla güçlendirilmiştir. Duvarın kalınlığı 2.3-2.7, yüksekliği ise 2.5-2.7 metredir. İlk dönemlerde duvarın daha yüksek olduğu düşünülmektedir. Çalhankale savunma duvarının en önemli özelliği, duvarların belirli bir mesafede dışarı ve içeri doğru çıkıntılı bir şekilde inşa edilmesidir. Kalenin güney-batısında ve güney-doğusunda iki kapısı bulunmaktadır. Güney-batı kapısının genişliği 2.4-2.5, yüksekliği ise 3.1 metredir. Kapının üstü tamamen bir taş levha ile kapanmıştır. Çalhankale kurganları Nahçıvan şehrindən 30 km kuzey-batıda, Kengerli rayonunun Çalhankale köyü yakınında yer almaktadır. Bu kurganlar için tek defne gömüleri karakteristiktir. Nekropoldeki kurganlardan üçü inşaat çalışmaları sırasında dağılmıştır. Dağılmış kurganlar V.H.Aliyev tarafından araştırılmıştır. Kurganlar güçlü tahribata uğradığından, mezar odasının formunu belirlemek mümkün olmamıştır. Bir kurgandan gri ve monokrom boyalı kaplar, yaprak şekilli tunç mızrağı ucu, ikincisindən ise beige renkli, monokrom boyalı kaplar, tunç hançerler, boru destekli mızrak ucu, tunç kalkanlar, bilezikler ve lent şekilli tunç eşyanın parçaları bulunmuştur. |  |  |
| 30 | Hoşbulag kurganları | Hoşbulag yaylası, Daşkesen rayonu | Hoşbulag yaylasında yer alan, Orta Tunç dönemine ait kurganlar, Daşkesen rayonunda bulunmaktadır. Hoşbulag'taki kurgan, Goşgarçay'ın sol sahilinde, Zağalı köyünün şimdiki mezarlığının doğusunda bulunur. Dairesel şekilli kurganın yüksekliği 0.75 metre, kuzey-güney doğrultusunda çapı 11.5 metre, doğu-batı doğrultusunda ise 10 metredir. Kurganın ana mezarı Erken Tunç dönemine aittir. Buradan, kulplu yarımşar şekilli kaplar ve sümükten yapılmış muncuqlar bulunmuştur. Kurganın toprak örtüsünde, 1.45 ve 1.7 metre derinlikte, Orta Tunç dönemine ait iki mezar ortaya çıkarılmıştır. Toprakta kazılmış mezarın şekli belirlenmemiştir. İlk mezarın iskeleti tamamen çürümüştür. İskelet, kuzey-batıdan güney-doğuya doğru bükülmüş bir şekilde defnedilmiştir. İskeletin yakınında boynuzlu hayvan sümükleri, odun kömürleri bulunmuştur. Başın etrafında siyah, kahverengi ve kırmızı renkte cilalı kaplar, taş mızrak ucu, borudestekli ok uçluğu, obsidyen ve çakmaktaşı ok uçları, tunç bilezik bulunmuştur. 1959 yılında Hoşbulag yaylasında "Hamamdüzü" adı verilen yerde üç kurgan kazılmıştır ve bunlardan ikisi Orta Tunç dönemine aittir. İlk kurgan dairesel şekillidir ve çapı 8.6, yüksekliği 0.6 metredir. Mezar odası kurganın güney tarafında bulunmuştur. Kurganın üstü kaldırılırken, obsidyen parçaları ve kömür kalıntılarına rastlanmıştır. Kurganın ikinci ana mezarından, uzunluğu 33 cm olan dört uçlu mızrak ucu bulunmuştur. Arkeolog H.P.Kesemenli, bu mızrak ucunu Kafkasya ve Orta Asya'dan bulunan benzer mızrak uçlarıyla karşılaştırarak M.Ö 3. binyılın sonlarına tarihlenmiştir. |  |  |
| 31 | Harabagilan | Aza, Ordubad rayonu | Harabagilan, Ordubad rayonunda bulunan, Son Tunç - Erken Demir çağlarına ait anıtlar kompleksidir. 100 hektardan fazla bir alanı kaplayan Harabagilan, 1926-1929 yıllarında ve 1976 yılından itibaren araştırılmaktadır. Anıtın batı tarafında erken Orta Çağ (II-I binlikler) yerleşimi ve mezarlık keşfedilmiştir. Narınkale'nin alanı 10 hektardan fazladır ve eskiden mahallelerle birlikte kale duvarlarıyla çevriliydi. Aynı zamanda, kale duvarları dört köşeli ve dairevi burçlarla güçlendirilmişti. Taş, çini ve pişmiş tuğladan yapılmış yaşam evleri, kervansaraylar, türbeler, cami ve aynı zamanda zanaat ocakları ve diğer yapı kalıntıları keşfedilmiş, birçok kültürel örnek bulunmuştur. Araştırmalar sırasında XII-XIV yüzyıllara ait çini ve mimari kalıntılar üzerinde kufi ve nesih hatlarıyla yazıtlara rastlanmıştır. Harabagilan anıtını araştıran bilim insanları burada şehir medeniyetinin antik dönemde - M.Ö. V-IV yüzyıllarda oluştuğunu, Orta Çağlardan itibaren bu şehrin Azerbaycan'ın önemli ticaret ve zanaat merkezlerinden biri olduğunu belirtmektedir. Araştırmalar sonucunda ortaya çıkan bilgilere göre, Kiran şehri Moğol istilası sırasında dağılmıştır. Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Arkeoloji ve Etnografi Enstitüsü'nün Ordubad bölgesinde faaliyet gösteren Harabagilan arkeoloji ekibinin araştırmaları sonucunda, anıt bölgesindeki kurganlardan Urmiye yakınlarında bulunan Göytepe anıtının K tabakasına uygun çini kaplar bulunmuştur. Araştırmacı Behlul İbrahimli'ye göre, daha çok Nahçivan ve Urmiye çevresinde yayılmış olan bu tip çini kaplar, her iki bölgenin orta Tunç döneminde tek bir arkeolojik kültür alanında olduğunu kanıtlar. Harabagilan bölgesinde yapılan arkeolojik araştırmalar sırasında şehrin kalıntı duvarının güneydoğusunda, dış tarafında II - III yüzyıllara ait bir mezardan daha eski Arami yazısıyla yazılmış bir metin keşfedilmiştir. |   | 38°56′19″K 45°50′54″D﻿ / ﻿38.93861°K 45.84833°D﻿ / 38.93861; 45.84833 |
| 32 | Kiş Kilisesi | Kiş, Şeki rayonu | Şeki rayonu Kiş köyünde bulunan antik ve Orta Çağlara ait anıtlardan oluşan bir komplekstir. "Alban ülkesinin tarihi"ne göre, İsa'nın din kardeşi kutsal Yakov, Hristiyanlığı yaymak için Albanya'ya gönderilmiş ve Kola ve Uti vilayetlerinde bir süre misyonerlik yapmıştır. Daha sonra "Giş" adlı köye giderek orada bir kilise inşa etmiştir. Günümüzdeki Hristiyan ilahiyatçıları, bu olayın 60 yılından daha sonra gerçekleştiğine inanmaktadırlar. Kiş Kilisesi, kubbe şeklinde örtülü ve doğu tarafında yarım daire şeklinde apsis ile tamamlanan bir kilise grubuna aittir. Kilisenin mimari düzenlemesi, erken Orta Çağ Kafkasya Alban mimarisine özgü özelliklere sahiptir. Uzun ibadet salonu, iki sütun çiftiyle iki bölüme ayrılmıştır. Doğu tarafında sala apsisle bağlanır. Arkeolojik kazılar sırasında kilisenin kuzeydoğu duvarının çıkıntısının altında toprak bir mezar bulunmuştur. Mezarın kapağı üç tabakadan oluşuyordu: Birinci tabakada kil, kömür, kül ve toprak bulunurken, ikinci tabakada kil ve üçüncü tabakada ise yine birinci tabakaya benzer bir karışım mevcuttu. Oval şekilli mezar doğu-batı yönünde uzanıyordu ve kilisenin temelinin içine gömülmüştü. Burası sıvamalı ve ayak izleri basılmıştı, küllü zeminin üzerinde ise iki küçük öküz kafası gömülüydü. Onlar başlarının altına kırmızı topraklı büyük bir çömlek parçası konulmuştu ve yüzleri doğuya yönlendirilmişti. Kafaların etrafında ve etrafında çeşitli tipte toprak çömlek parçaları, boynuz parçaları, yuvarlak taşlar ve diğer hayvan kemikleri arasında bir sümük oku da bulunmuştur. Mezarın çömlek envanteri, Kura-Aras kültürüne aittir. Üçgen şekilli aletler, çömleğin yumurta şeklindeki gövdeleri ve kare şeklindeki süslemeler, geç Kalkolitik dönem çömlekçiliğine özgü özelliklerdir. Çömlek, yerel karakter taşımaktadır. İki öküz başlı mezarın varlığı, ayin karakterini göstermektedir. |  | 41°15′0″K 47°11′30″D﻿ / ﻿41.25000°K 47.19167°D﻿ / 41.25000; 47.19167 |
| 33 | Kabalaka | Çukur Kebele, Kebele rayonu | Kebele rayonu Çukur Kebele köyünde bulunan antik ve Orta Çağlara ait bir anıtlar kompleksidir. 1959 yılında çizilen bir topografik plana göre şehrin kalıntıları 25 hektardır. Bir zamanlar insan yapımı bir savunma hendeği, şehrin kalıntılarını ikiye ayırır. Yöre halkı hendeğin kuzey tarafındaki kısmına "Salbir", güney tarafındaki kısmına ise "Gala" adını verir. Her iki kısma da bazen "Salbir", "Govur-gala" ya da bazen şehrin sadece "Gala" kısmına "Govur-gala" denir. 1959 yılından bu yana, Kebele şehrinin 3–4 km doğusunda, yerel halk tarafından "Güllü koruk" veya "Çaggallı talası" olarak adlandırılan yerde, antik Kebele'nin tapınak alanı ve pazar meydanı olduğuna inanılan üçüncü bir alanı ve daha sonra Kamaltepe ve Bayır şehir bölümleri keşfedilmiştir. Genel olarak, Kebele şehri kalıntıları, tarihi coğrafyasına göre, şu anda "Salbir", "Güllü koruk" ("Çaggallı talası"), Kamaltepe ve Bayir şehri olarak adlandırılan bir arkeolojik anıtlar kompleksinden oluşmaktadır. |  | 40°53′23″K 47°42′56″D﻿ / ﻿40.88972°K 47.71556°D﻿ / 40.88972; 47.71556 |
| 34 | Eski Şamahı kenti | Şamahı rayonu | Şamahı Şirvan'ın merkezi bölgesinde, deniz seviyesinden yaklaşık 749 metre yükseklikte, uygun coğrafi bir konumda yer almaktadır. Şamahı'nın güneyinde Zoğalavay, doğusunda Pirsaat çayları akar. Şehri kuzeyden Binaslı, Kuşhan; kuzeybatıdan Pirdireki ve Gülüstan kaleleri; batıdan ise Meyseri dağları çevrelemektedir. Şamahı adı ilk kez antik kaynaklarda, Yunan coğrafyacı Batlamyus'un "Coğrafya" eserinde Albanya ülkesinin 29 şehri arasında "Mamahiya", "Camaheya" veya "Kemaheya" şeklinde geçer. Sonraları kaynaklarda şehir "Kemahiya", "Eşşamahiyye" olarak da anılmış, Araplar zamanında adı değiştirilerek kısa bir süre "Yezidiyyə" ve daha sonra günümüzdeki gibi "Şemahi" ve "Şamahı" olarak adlandırılmıştır. Şamahı çevresinde yapılan arkeolojik kazılarda, Moğol saldırısı sırasında dağıtılan büyük bir halk binası keşfedilmiştir. XIII. yüzyıla ait tabakalardan açıkça görülen yangın izleri, Moğol ordusunun Şamahı'yı tahrip ettiğini doğrulayan kaynakların verdiği bilgiyi doğrulamaktadır. |  |  |
| 35 | Antik mezarlık, tapınak ve yerleşim | Nüydü, Ağsu rayonu | Ağsu rayonunun Nüydü köyünün güneybatısındaki Nüydü ovasında yer alan III-I yüzyıllara ait bir arkeolojik anıtlar kompleksidir. Genel olarak, kompleksin alanı 10-12 hektardır. 1961-1965 yılları arasında yapılan arkeolojik kazılar sırasında, çok sayıda iş aleti (taş aletler, çakmaktaşları, demir kaplar, ev eşyaları), aynı zamanda çay taşından yapılmış ev temelleri, çeşitli ev eşyaları, nekropolde ise çömlekler, süs eşyaları, farklı silahlar (demir ok uçları, tunç hançerler), osteolojik kalıntılar ve diğer artefaktlar bulunmuştur. 1972-1973 ve 1975 yıllarında gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sırasında (kültürel tabakanın kalınlığı yaklaşık 1.5 metre), yapı kalıntıları, ev çukurları, kaplar, taş havanlar, tahıl ezicileri ve devediken alet parçaları gibi bulgulara ulaşılmıştır. Mezarların çoğunlukla toprak mezarlardan oluştuğu nekropolde (yaklaşık 50 mezar incelenmiştir) seramikler, demir ok başları, iğneler, tunç yüzükler, küpeler, broşlar, cam boncuklar ve diğer süs eşyaları bulunmuştur. Kazılar sonucunda Nüydü hazine adı verilen gümüş bir define ve ayrıca bazı sikke örnekleri keşfedilmiştir. |  | 40°41′39″K 48°24′01″D﻿ / ﻿40.69417°K 48.40028°D﻿ / 40.69417; 48.40028 |
| 36 | Çanahır tepeleri | Canahır, Haçmaz rayonu | Ağçay kıyısında, Haçmaz rayonunun Canahır köyü yakınlarında bulunan antik-erken Orta Çağ dönemine ait arkeolojik bir anıttır. İslam öncesi uygarlığın mühendislik yapılarının inşası sırasında ve ekonomik çalışmalarla bağlantılı olarak çiftçilik sırasında ortaya çıkan örnekleri, birçok zanaat endüstrisinin tarihinin farklı dönemlerinde burada yüksek bir gelişme olduğunu göstermektedir, çünkü bu bölgede yapılmış ve kalın toprak tabakalarının altında büyük tarihsel veriler, aletler, silahlar ve mücevherler mayınlı bronz, demir ve seramikten bulunmuştur. 1970'lerin sonlarında, kurganın dibinde sulama için bir kanal kazılan zaman, kemerin duvarının çökmesini fark eden yerel okul çocukları burada bir kadın iskeletinin kalıntılarını keşfettiler. Üzerinde küpeler, ellerinde ince bilezikler ve diğer bronz kolye takıları buldular. Buna ek olarak, burada yuvarlak şekilli bronzdan yapılmış mücevherler, küresel bir tepeye sahip çeşitli ebatlarda, at kolyesinin kalıntıları ve perçin kalıntıları bulunmuştur. |  | 41°25′0″K 48°49′0″D﻿ / ﻿41.41667°K 48.81667°D﻿ / 41.41667; 48.81667 |
| 37 | Yurdçu arkeolojik anıt kompleksi | Yurdçu, Kengerli rayonu | Kengerli rayonunun Yurdçu köyü yakınlarında bulunan bir arkeolojik anıtlar kompleksidir. Kompleksin alanı 2 hektardır. Yerleşim 1983 yılında kayda alınmıştır. Yüzey buluntuları kırık kil kaplar ve taş aletlerden oluşmakta ve iki döneme ayrılmaktadır. İlk dönem, erken Demir Çağı'na özgü çanak çömlek ve aletleri içerir. Aramalarda bulunan yüzey malzemesi çakıl taşları, pembe ve gri renkli kil çanak çömlek parçalarıdır. Yurdçu yerleşim alanının M.Ö. 10-8. yüzyıllara ait olduğu sanılmaktadır. |  | 39°24′24″K 45°9′6″D﻿ / ﻿39.40667°K 45.15167°D﻿ / 39.40667; 45.15167 |
| 38 | Eski Gence | Gence | Gence şehrinin yaklaşık 6–7 km kuzeydoğusunda yer alan arkeolojik kompleks, tarihi 17. yüzyıla kadar uzanan Gence'nin antik şehir alanıdır. 1935-1937 yıllarında Kirovabad Tarih ve Arkeoloji Müzesi'nin (şimdiki Gence Tarih ve Arkeoloji Müzesi) koleksiyonunu zenginleştirmek amacıyla müze müdürü E.R. Khadar, Gence'nin yer üstü mimari anıtlarının bulunduğu alanın sağ kıyısında kısmi kazılar gerçekleştirmiştir.  Sonuç olarak, seramik, cam, çanak çömlek, kil figürinler ve diğer el yapımı aletler gibi Orta Çağ dönemine ait çeşitli eserler bulundu ve bir sergide sergilendi. Daha sonraki düzenli kazılar, bu türden çok sayıda eserin keşfedilmesine yol açmıştır. Bunların birçoğu dini ritüelleri, günlük yaşamı ve halkın faaliyetlerini tasvir eden süslemelerle bezenmişti. 1938-1940 yıllarında İshak Caferzade, şehrin arkeolojik kazılarının sonuçlarını "Antik Gence'nin Arkeolojisi" adlı eserinde kaydetmiştir. 1981-1982 yıllarında arkeolog Jafar Khalilov'un Antik Gence bölgesinde yaptığı araştırmalar, aralarında değerli sanat örneklerinin de bulunduğu 9. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar olan döneme ait eserleri ortaya çıkarmıştır. Bunların arasında Çin'de yapılmış hiyeroglifli bir çanak çömlek keşfedildi. |  | 40°42′55″K 46°25′17″D﻿ / ﻿40.71528°K 46.42139°D﻿ / 40.71528; 46.42139 |
| 39 | Örenkale | Beylegan | Beylegan şehrinin 15 km kuzeybatısında yer alan arkeolojik kompleks, 5. ve 13. yüzyıllar arasına tarihlenen Paytakaran antik kent alanıdır. Mil ovasında bulunan antik Örenkale antik yerleşimi ilk olarak 1933 yılında AMİA'dan (Azerbaycan Milli İlimler Akademisi) İ.İ. Meşşaninov'un önderliğinde arkeolojik araştırmalar için keşfedilmiştir. Örenkale'de 1936 yılında A. Alekberov önderliğinde ikinci bir kazı gerçekleştirilmiştir. Kazılar, şehrin yerleşim planının tahmin edilmesine olanak tanıyan ve çeşitli kültürel katmanların özellikleri hakkında fikir veren değerli sonuçlar vermiştir.  Kazı sırasında, A. Alekberov, feodal beylere ve varlıklı kent sakinlerine ait evlerin kalıntılarını araştırdı. Ayrıca, kazıda keşfedilen daha küçük evlerin zanaatkârlarla ilişkili olduğu öne sürülmüştür. Elde edilen arkeolojik bulgular Alekberov'un Örenkale şehir alanındaki kazısı, esas olarak farklı kültür katmanlarını temsil eden çanak çömlek örneklerinden oluşuyordu. Ocak 1951'de AMİA Tarih Enstitüsü tarafından düzenlenen üçüncü bir kazı İ.M. Caferzade'nin gözetiminde gerçekleştirilmiştir. Bu kazı sırasında, Küçük şehrin kuzey-batı duvarının yüzey seviyesinde olmadığı, derin bir şekilde inşa edildiği, başlangıçta saman karışımlı kil tuğlalardan ve daha sonra kerpiç tuğlalardan yapıldığı tespit edilmiştir. 1953'ten 1957'ye kadar, SSCB EA Arkeoloji Enstitüsü'nün Leningrad bölümü ve Azerbaycan SSC EA Tarih Enstitüsü tarafından ortak bir keşif gezisi ile daha fazla kazı yapıldı. A.A. Iessen başkanlığındaki bu keşif gezisi Örenkale'de üç farklı yerde kazılar gerçekleştirmiştir. |  | 40°42′55″K 46°25′17″D﻿ / ﻿40.71528°K 46.42139°D﻿ / 40.71528; 46.42139 |
| 40 | Eski Berde | Berde | Berde şehri sınırları içinde yer alan arkeolojik kompleks, Partav antik kent alanıdır. Şehir alanı kale duvarlarıyla çevrilidir. Halk arasında Nuşabe Kalesi olarak bilinen Berde kalesinin, 1322 yılında ünlü mimar Acemi Okulu'nun ünlü öğrencisi Nahçıvanlı Ahmed ibn Eyyub el Hafız tarafından inşa edildiğine inanılmaktadır. Kale, 60 metre yarıçaplı, 13 metre yüksekliğinde ve duvar kalınlığı 80 santimetre olan silindirik bir şekle sahiptir.  Çok sayıda tarihi gezgin eserlerinde Berde Kalesi hakkında bilgilerden bahsetmiştir. Kalenin Moğolların Azerbaycan'a istilaları sırasında yıkıldığı ve daha sonra restore edildiği bilinmektedir. 13. yüzyıl seyyahı Hamdullah Kazvini, "Nuzhat al-Kulub" adlı eserinde kalenin çağımızdan önce Makedonyalı İskender tarafından inşa edildiğini yazmıştır. Ayrıca kalenin Sasani hükümdarı Firuz döneminde yenilendiğini de belirtmiştir. Nizami Gencevi de "İskendername" adlı eserinde Berde Kalesi'ni anlatmıştır. |  |  |
| 41 | Eski Şemkir | Şemkir | Şemkir şehri sınırları içerisinde yer alan arkeolojik kompleks, antik bir kentsel sit alanıdır. Şemkir şehrinin Orta Çağ kalıntıları, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Şemkir rayonundakı Kadimkale köyünün kuzeyinde, Şemkir Nehri'nin sol kıyısında yer almaktadır. Alanın tanımı, Orta Çağ kentsel yerleşimlerinin tipik tüm özelliklerine sahip olduğunu göstermektedir. Şehrin 2007 yılında oluşturulan topografik haritası, dörtgen şekline yakın olan şehrin ayrıntılı düzeninin belirlenmesine yardımcı olmuştur. Orta Çağ Şemkir şehir alanının incelenmesi 19. yüzyılın başlarında başlamış olsa da, buradaki kapsamlı arkeolojik kazılar ancak 20. yüzyılın ilk on yılına kadar uzanmaktadır. 2006-2013 yılları arasında şehir alanının altı bölgesinde arkeolojik kazılar gerçekleştirilmiştir. Bu kazılar sonucunda, surlar ve sivil yapıların yanı sıra kentsel altyapıyla ilgili mühendislik yapıları da dahil olmak üzere çok sayıda yapı kalıntısı ortaya çıkarılmıştır. |  |  |
| 42 | Şabran | Şabran | Şabran kenti sınırları içinde yer alan arkeolojik kompleks, antik bir kentsel sit alanıdır. Kentin kalıntıları Şabran ilçesine bağlı Şahnezerli köyü yakınlarında yer almaktadır. Kazılar sırasında kil ve cam kap parçaları, Sasani dönemine ait tuğlalar, kil mezarlar ve erken Orta Çağ Şabran kentine özgü diğer maddi kültür nesneleri ortaya çıkarıldı. S. T. Yeremyan'a göre, Şabran şehri erken Orta Çağ'da Şirvan eyaletinin merkezi ve Arşakilerinin siyasi merkezi olarak hizmet vermiştir. Arap yazarlar Şabran'ın Sasani hükümdarı I. Hüsrev Enûşirvân  (531-579) tarafından saldırıya uğradığını belirtmektedir. 18. yüzyılın sonlarında Biberstein Şabran bölgesi hakkında yazmıştır: "Eskiden önemli bir şehirdi, ancak şimdi sadece kalıntıları kaldı. Şabran şehri, kendi adını taşıyan nehrin sol kıyısında yer almaktadır." |  | 41°17′44″K 48°52′53″D﻿ / ﻿41.29556°K 48.88139°D﻿ / 41.29556; 48.88139 |
| 43 | Elince kalesi | Hanagah, Culfa rayonu | Culfa rayonu Hanagah köyünde bulunan, 7. yüzyıldan 12. yüzyıldan kalma bir kaledir. Şemseddin İldeniz'in döneminden başlayarak İldenizliler devletinin ana hazinesi Elince kalesinde saklanmış, Elince'deki sarayların ve yardımcı binaların birçoğu Azerbaycan Atabeyleri tarafından yaptırılmıştır. Elince'nin iç kalesi dağın en yüksek noktasında yer alır ve yöre halkı buraya "Şahtahtı" diyor. İldeniz hükümdarları da dahil olmak üzere hakimlerin sarayları Şahtahtı terasında yer almaktadır. Elince'nin kale surlarında ve kale içindeki yapılarda yüksek inşaat kültürü görülmekte, kale yapımında alışılmadık sayılan ince işlenmiş taş detaylar dikkat çekmektedir. Bu nedenle uzmanlar, Elince Kalesi'ni Nahçıvan-Marağa mimarlık ekolünün en güzel eserlerinden biri olarak görüyor. Elince kalesinin surları, Elince dağının eteklerinden başlayıp basamak şeklinde yukarı doğru yükselir ve zirvesini tamamen çevreler. Kalenin eski barajı, çevre köylerden getirilen iri taşlar ve pişmiş tuğlalarla yapılmıştır. |  | 39°11′40″K 45°41′49″D﻿ / ﻿39.19444°K 45.69694°D﻿ / 39.19444; 45.69694 |
| 44 | Gilgilçay Seddi | Gilgilçay'ın sahili, Şabran | Şabran bölgesinde Gilgilçay'ın her iki yakasında 220 metre arayla iki duvardan oluşan kil-taş seddlerdir. Arapça kaynaklar "Sur al-Tin" ("Kilden duvar") olarak adlandırılan bu duvarın temelinin Sasani hükümdarı Kubâd (488-531) zamanında atıldığını söylüyor. Gilgilçay Nehri'nin Hazar Denizi'ne döküldüğü yerden başlayarak seddin duvarları 60 kilometre boyunca Babadağ'ın tepesine kadar uzanıyor. Gilgilçay Seddi'ne dahil olan Çırakkale, Azerbaycan'ın dağ kaleleri arasında silueti en oynak olan anıttır. 5. yüzyılda inşa edilen Çırakkale, aktif konumu ve sağlam yapısı ile Gilgilçay Seddi'nin duvarının ana destek noktasıydı. |  |  |
| 45 | Muğan Babazanlı yerleşimi | Çuhanlı, Salyan rayonu | Salyan rayonunun Çuhanlı köyünde bulunan, M.Ö. I. binyıla ait bir yerleşim alanıdır. Yaşam alanı, Elet-Astara ana yolunun inşaası sırasında yapılan kazılar sonucunda keşfedilmiştir. Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü'nün arkeolojik keşif ekibi burada araştırmalar yapmıştır. İlk sonuçlara göre, bu bölgede M.Ö. III. yüzyıldan, bizim çağımızın III. yüzyılına kadar yerleşim alanı olmuştur. Bu keşfi eşsiz kılan şey, bu alanın hem yaşam alanıyla hem de mezarlıkla aynı döneme ait olmasıdır. Yapılan araştırmalar sırasında 5 adet küp mezar ve 5 adet toprak mezar bulunmuştur. Bunlar arasında hem çocuklara, hem de yetişkinlere ait mezarlar vardır. Arkeolog Arif Memmedov, yapılan arkeolojik kazılar sırasında keşfedilen küp mezarlardan birinin üzerinde şamanizme ait sembollerin olduğunu belirtmiştir. |  | 39°38′40″K 48°58′31″D﻿ / ﻿39.64444°K 48.97528°D﻿ / 39.64444; 48.97528 |