Samağır, Bünyan
Tarihçe

Samağır’ın adı, 13. yüzyılda Anadolu’nun siyasi ve askeri yaşamında önemli yer tutan, İlhanlı yönetimi altında görev yapan Samağar Noyan’a dayanmaktadır. Tarih kitapları ve yerel sözlü gelenek, köyün isminin bu döneme uzandığını göstermektedir. Bazı kaynaklarda, köyde bulunan eski türbenin Abdurrahman Gazi’ye ait olduğu anlatılırken; diğer rivayetlerde, savaş meydanında askerlerine “salma gır, salma gır” diye seslenen bir komutanın adı, zamanla yanlış telaffuz edilerek “Samağır” halini aldığı öne sürülür. Bu iki anlatım, köy halkı arasında zengin bir kültürel hafıza oluşturmuş, yerel kimliğin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Samağar Noyan’ın Dönemi ve Askeri Faaliyetleri
Samağar Noyan, 1265–1277 yılları arasında Anadolu’da, özellikle Kayseri ve çevresinde görev yapmış; adaletli yönetimi ve halka duyduğu merhametle hafızalara kazınmıştır. Aynı zamanda, Moğol İmparatorluğu’nun İlhanlı kolu bünyesinde, 1271’de Suriye seferinde yer alan ve Moğol kuvvetlerinin Anadolu’daki varlığını pekiştiren önemli komutanlardan biri olarak kayda geçmiştir. Bu askeri faaliyetler, bölgedeki siyasi dengeleri değiştirmiş ve köy halkının hafızasında, adaletli bir valinin simgesi olarak yer edinmiştir.
Yerleşim ve Demografik Gelişim
Samağır’ın tarihsel süreci yalnızca askeri olaylarla sınırlı değildir. 1700’lü yıllarda, Konya’dan gelen Cevlan (Ceylan) kabilesinin önde gelen aileleri, başlangıçta Ekrek (Köprübaşı) bölgesine yerleşmiş; ancak yerel gayrimüslim topluluklarla yaşanan anlaşmazlıklar neticesinde, harap durumdaki eski Samağır köyünü yeniden canlandırarak buraya yerleşmişlerdir. 16. yüzyıla ait tahrir defterlerinde, bölgede iki ayrı Samağır yerleşiminin varlığına rastlanmış; biri tamamen viran durumda iken, diğeri vergiye tabi az sayıdaki nüfusla idari kayıtlarda yer almıştır. Bu durum, köydeki demografik yapının zaman içinde değişiklik gösterdiğinin ve göç hareketlerinin etkili olduğunun göstergesidir.
Mevlevilik ve Kültürel Miras
Mevlevilik geleneğinin Anadolu’da yayılması, Samağır’ın tarihine ayrı bir manevi boyut kazandırmıştır. Mevlâna Celâleddin-i Rûmî’nin öğretilerinin ve manevi mirasının etkisi, özellikle oğlu Sultan Veled tarafından kaleme alınan methiyelerde kendini göstermiştir. Sultan Veled, Farsça redifli musammat tarzındaki eserinde, Moğolların Anadolu genel valisi olarak görev yapan Samağar Noyan ve ailesini övgüyle anmakta; onun adalet, bilgelik ve erdem niteliklerini öne çıkarmaktadır. Bu eser, sadece bir övgü metni olmanın ötesinde, Mevlevilik düşüncesi ve uygulamalarının yayılmasına da katkıda bulunmuş, köyün kültürel hafızasında manevi değerlerin yerleşmesine zemin hazırlamıştır.
Günümüzdeki Yansımalar
Günümüzde Samağır, tarih boyunca çeşitli evrelerden geçmiş bir yerleşim yeri olarak, farklı Türkmen sülalelerinin (Cevlan, Mamu Uşağı, Emirağalar, Türkler, Polat, Karamehmetler, Topalhasanlar, Karaçavuşlar ve Camızcılar) oluşturduğu zengin bir sosyal dokuyu yansıtmaktadır. 1970’lerde 1028 olan nüfus, 1990 sayımında 846’ya düşmüş; bu değişim, bölgedeki genel göç hareketleri ve demografik dönüşümlerle açıklanabilir. Köyün tarihsel süreci, hem askeri hem de kültürel evrelerden geçmiş; her evre, bugün Samağır’ın kendine has kimliğinin oluşmasında belirleyici rol oynamıştır.
Sonuç olarak, Samağır’ın tarihçesi; 13. yüzyılda Anadolu’da iz bırakan savaşlar, yerel efsaneler, göç hareketleri ve Mevlevilik mirası gibi pek çok unsurun iç içe geçtiği dinamik bir süreç olarak öne çıkmaktadır. Bu zengin tarihsel birikim, köyün bugün hala kendine has kültürel kimliğini korumasını sağlamaktadır.