UNESCO Türkiye Millî Komisyonu
UNESCO’nun Doğa Bilimleri Sektörü

UNESCO, Birleşmiş Milletler teşkilatının bilimi himayesine almış tek kuruluştur. UNESCO, doğa bilimleri kapsamında tatlı su, deniz, ekoloji, yer bilimleri ve temel bilimler gibi uluslararası programlara ev sahipliği yapmaktadır. Buna bağlı olarak bilim konusundaki önemli temalara doğal felaketlerin azaltılması, biyoçeşitlilik, bilim eğitimi, iklim değişikliği ve gelişmekte olan Küçük Ada Devletleri’nde sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması olarak sıralanmaktadır.
Doğa Bilimleri sektörü kendi bünyesinde Uluslararası Bilim Programları olmakla bu programlarını 50 birleşik merkez aracılığıyla yürütmektedir.
UNESCO Türkiye Millî Komisyonun Doğa Bilimleri Sektörü Kapsamındaki Çalışmaları:
Doğa Bilimleri İhtisas Komitesi:
UTMK ( UNESCO Türkiye Millî Komisyonu) bünyesinde barınan Doğa Bilimleri İhtisas Komitesi, Türkiye’de bilim ve teknoloji alanında ilerlemesine ve sürdürülebilmesine katkıda bulunmayı amaçlayan bir komitedir. Komitenin vizyonları ve amaçları ise bilim, teknoloji ve yenilikçi politikaları destekleme, ulusal bilim politikaları geliştirme, bilimsel sistemlerinde reformlar gerçekleştirme, kapasite geliştirmeleri ve performanslarını ölçme ve değerlendirme süreçlerinde bilim, teknoloji ve yenilikçi belirteçler ve istatistikler kullanma yer almaktadır.
Jeolojik Miras ve Jeopark İzleme Grubu:
Jeoloji ve Yerbilimleri: Yerbilimleri, çevreyi korumak ve sürdürülebilir bir şekilde geliştirmek için üstesinden gelinmesi gereken zorluklara ilişkin önemli yanıtlara sahiptir. Yerbilimleri, mevcut küresel değişimi anlamak, Dünyanın sürdürülebilirliğine yardımcı olmak ve ülkelerin mineral kaynaklarını yönetme kapasitelerini artırmak için önemlidir. Doğal afetlerin azaltılması, tıbbi jeoloji, mineral ve yeraltı suyu kaynağının çıkarılması dâhil olmak üzere sürdürülebilir kalkınma için açık bir toplumsal oryantasyon ile somut projeleri teşvik etmektedir. Ek olarak, UNESCO Küresel Jeoparkları, uluslararası jeolojik değerlere sahip olan alanları teşvik ederek ve yerel sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturmaktadır.
Uluslararası Yerbilimleri ve Jeoparklar Programı (IGGP): Yerbilimleri, Dünya, sistemleri ve 4.6 milyar yıllık tarihi hakkında insanlara çok önemli bilgiler vermektedir. Bu bilgiler, küresel ısınma etkilerinin azaltılması ve jeolojik tehlikelerin risklerinin azaltılması gibi insanlığın günümüzde karşılaştığı zorluklara cevap vermek ve gelecek nesiller için dünyanın sahip olduğu kaynakların korunması için gerekmektedir. Bu bahsedilen neden dolayısıyla 17 Kasım 2015 tarihinde UNESCO Genel Konferansı tarafından Uluslararası Yerbilimleri ve Jeoparklar Programı (IGGP) kurulmuştur. Bu program kapsamında 40 yılı aşkın süredir, Dünyayı ve jeolojik süreçleri toplumsal önemi artan temalar altında incelemek, uluslararası jeolojik öneme sahip ve yerel sürdürülebilir kalkınmanın temeli olan UNESCO Küresel Jeoparklarını teşvik etmek için bütün dünyadan yerbilimcileri bir araya getirmektedir.
UNESCO Küresel Jeoparkları: UNESCO Küresel Jeoparkları koruma, sürdürülebilir kalkınma ve toplum katılımının ortaklaşa uygulanabildiği alanlar olmaları nedeniyle, Dünyada tanınırlıkları giderek artan alanlardır. Uluslararası öneme sahip bu alanlar koruma, eğitim ve sürdürülebilir kalkınma konularında bütünleşik bir yaklaşımla yönetilen alanlardır. Kriterlere sahip olduğu değerlendirilen aday jeopark alanı başvuruları taraf devletlerce uygun görüldüğü şekilde Ulusal Jeopark Komiteleri, Millî Komisyonlar veya UNESCO ile ilişkili yönetici organ aracılığıyla UNESCO’ya iletilmektedir. Bu bağlamda Türkiye’nin ilk ve tek UNESCO jeoparkı Manisa’da bulunan Kula UNESCO Küresel Jeoparkı’dır. UNESCO Küresel Jeopark Ağında ise 2019 yılı itibarıyla 41 ülkeden 147 Jeopark bulunmaktadır.
MAB İhtisas Komitesi:
İnsan ve Biyosfer Programı: İnsan ve Biyosfer Programı (Man and the Biosphere (MAB) Programme) insan ve çevre arasındaki ilişkiyi bilimsel bir tabanda değerlendiren hükûmetler arası bir programdır. Program, insan geçim kaynaklarını iyileştirmek ve ekosistemleri korumak amacıyla doğa bilimlerini ve sosyal bilimleri bir araya getirmektedir. Böylece sosyal ve kültürel olarak uygun ve çevresel olarak sürdürülebilir yenilikçi ekonomik kalkınma yaklaşımlarını teşvik etmektedir. Programın benimsemiş olduğu misyon 2015-2025 güncel olarak belirlenmiştir.
Türkiye, UNESCO MAB Programının bir üyesidir. Türkiye’nin ilk ve tek Biyosfer Rezervi Artvin İli Borçka İlçesi sınırları içerisinde yer alan Camili Biyosfer Rezervidir.  2010 yılında UTMK’nin desteğiyle ve ilgili bakanlıklarla iş birliği içinde "Camili Biyosfer Rezervi Yöresel Ürünler Sertifikasyon Projesi" yürütülmüştür. Ayrıca UTMK, alana ve MAB Programına ilişkin farkındalık yaratmak için afiş, belgesel, kitap gibi bilgilendirici materyaller hazırlamış ve ilgili paydaşlar ile bunları paylaşmıştır.
UNESCO, 2016-2017 döneminde özellikle kültürün sürdürülebilir kalkınmaya etkisi ve çatışma nedeniyle tehlike altında bulunan kültürel mirasların korunması konularına ağırlık vermiş;, gerek Kültür Sözleşmeleri, gerekse diğer program ve faaliyetleri içerisinde çok disiplinli yaklaşımı benimsemiştir. Alt yapısında güçlü bir kültür bileşeni olmayan hiçbir kalkınma çeşidinin sürdürülebilir olmayacağı görüşüyle hareket eden UNESCO, kültürler arasında karşılıklı anlayış ve diyaloğa dayanan insan merkezli bir yaklaşımı hedeflemekte ve ancak bu temeller üzerine oturtulan kalkınmanın sürdürülebilir olabileceğini savunmaktadır.
UNESCO, kültürün sürdürülebilir kalkınmanın yön vericisi ve sağlayıcısı olarak tanınması ve belirlenecek hedeflerde yer bulmasını; başta BM platformları olmak üzere pek çok uluslararası platformda savunmuştur. Bu kapsamda kültürün sürdürülebilir kalkınmanın sağlayıcısı olduğu ilk defa Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Amaçları 2030 Gündeminde yer almıştır.