stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Antimikrobiyal
Kimyasal > Antifungal ajanlar

Ana madde: Fungisit
Antifungal ajanlar, mantarları yok etmek veya gelişimlerini engellemek amacıyla kullanılır. Tıpta bu ajanlar, ayak mantarı, dermatofitoz ve pamukçuk gibi mantar enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılır ve memeli ile mantar hücreleri arasındaki yapısal farklılıkları hedef alarak etki gösterir. Hem mantar hem de insan hücrelerinin ökaryot olması nedeniyle, antifungal ilaçların konağın hücreleri ile etkileşime girmeden yalnızca mantarları hedef alması daha zor hale gelir. Bu nedenle, bazı antifungal ajanların kullanımı, yan etkilere yol açabilir ve bu yan etkiler uygun kullanım sağlanmazsa yaşamı tehdit edici olabilir.
Tıbbi kullanımlarının yanı sıra, antifungaller nemli veya ıslak ev yüzeylerindeki iç mekan küfünün kontrolü için de sıklıkla kullanılır. Sodyum bikarbonat (karbonat), yüzeylere püskürtüldüğünde antifungal etkiler gösterir. Karbonat uygulamasından sonra veya bu işlemi gerektirmeden, yüzeyi kaplayarak spor salınımını engelleyen ve hidrojen peroksit içeren bir çözüm de uygulanabilir. Yüksek nemli alanlar, örneğin banyolar veya mutfaklar için kullanılan bazı boyalar, eklenmiş antifungal ajanlar içerir. Diğer antifungal yüzey uygulamaları genellikle küf gelişimini baskılayan metal bileşiklerini içerir; örneğin bakır, gümüş veya çinko bazlı pigmentler veya çözeltiler. Bu çözümler, toksisiteleri nedeniyle genel kullanım için genellikle halka sunulmaz.
Kimyasal > Antiviral ajanlar

Ana madde: Antiviral ilaç
Antiviral ilaçlar, viral enfeksiyonların tedavisinde kullanılan özel bir ilaç sınıfını temsil eder. Her antiviral, belirli bir virüse karşı etki göstermek üzere tasarlanmıştır ve vücut dışında virüs partiküllerini inaktive eden virüsitlerden farklılık gösterir.
Antiviral ajanların birçoğu retrovirüs enfeksiyonları, özellikle HIV tedavisi için geliştirilmiştir. Önemli antiretroviral ilaçlar arasında proteaz inhibitörü sınıfı bulunmaktadır. Herpes virüsleri, uçuk ve genital herpes gibi hastalıklara neden olmakta ve genellikle nükleozid analoğu olan asiklovir ile tedavi edilmektedir. Viral hepatit, A-E arasında değişen beş farklı hepatotropik virüsün neden olduğu bir enfeksiyondur ve enfeksiyonun tipine bağlı olarak antiviral ajanlarla tedavi edilebilir. Bazı influenza A ve B virüsleri, oseltamivir gibi nöraminidaz inhibitörüne karşı direnç geliştirmiştir ve bu nedenle yeni antiviral bileşiklerin araştırılması sürmektedir.
Kimyasal > Antiparaziter ajanlar

Antiparaziter ajanlar, nematod, sestod, trematod ve enfeksiyöz protozoa gibi parazitlerin neden olduğu şark çıbanı, sıtma ve Chagas hastalığı gibi enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Bu ilaçlar arasında metronidazol, iyodoquinol ve albendazol yer almaktadır. Terapötik antimikrobiyal ajanlar gibi, antiparaziterlerin de hedef organizmayı öldürürken konağın hücrelerine ciddi zarar vermemesi esastır.
Kimyasal > Geniş spektrumlu terapötik ajanlar

Geniş spektrumlu terapötik ajanlar, birden çok patojen sınıfına karşı etki gösterir. Pandemilerde acil tedavi gereksinimleri için bu tür ajanların kullanımının potansiyel bir çözüm olabileceği öne sürülmektedir.
Kimyasal > İlaç-dışı antimikrobiyaller

Geniş bir yelpazede kimyasal ve doğal bileşikler antimikrobiyal amaçlarla kullanılmaktadır. Organik asitler ve bunların tuzları, laktik asit, sitrik asit ve asetik asit gibi bileşikler gıda ürünlerinde hem içerik maddesi hem de dezenfektan olarak yaygın kullanım alanına sahiptir. Örneğin, Escherichia coli yaygınlığını azaltmak amacıyla sığır karkasları genellikle asitlerle püskürtülür, ardından yıkanır veya buhara tutulur.
Hg2+ ve Pb2+ gibi ağır metal katyonları antimikrobiyal aktiviteye sahiptir ancak toksik etkilere yol açabilirler. Son yıllarda, koordinasyon bileşiklerinin antimikrobiyal etkinlikleri üzerine araştırmalar yoğunlaşmıştır.
Geleneksel bitkisel tedavi uzmanları, enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde bitkilerden faydalanmıştır. Bu bitkilerin birçoğu, antimikrobiyal aktivite açısından bilimsel olarak değerlendirilmiş ve bazı bitki türevlerinin patojenik mikroorganizmaların çoğalmasını inhibe edebildiği ortaya konmuştur. Bu bitkisel ajanların bir kısmının, mevcut antibiyotiklerin yapılarından ve etki mekanizmalarından farklı özellikler gösterdiği gözlenmiş olup; bu, mevcut ajanlarla çapraz direnç geliştirme riskinin düşük olabileceğini düşündürmektedir.
Kimyasal > İlaç-dışı antimikrobiyaller > Bakır

Bakır alaşımlı yüzeyler doğal antimikrobiyal özelliklere sahiptir ve E. coli ve Staphylococcus gibi mikroorganizmaları etkisiz hale getirme kapasitesine sahiptir. Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı, enfeksiyon kontrolünde düzenli temizlik ve dezenfeksiyona ek olarak antimikrobiyal bakır alaşımlarının kullanımına onay vermiştir. Antimikrobiyal özellikleri nedeniyle, bakır alaşımları bazı sağlık tesislerinde ve toplu taşıma sistemlerinde hijyenik bir tedbir olarak kullanılmaktadır. Ayrıca, bakır nanoparçacıklar, kendiliğinden antimikrobiyal etkileri nedeniyle araştırma ilgisi çekmektedir.
Kimyasal > İlaç-dışı antimikrobiyaller > Uçucu yağlar

Birçok uçucu yağ, bitkisel farmakopelerde antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu iddiasıyla yer almaktadır. Yapılan çalışmalarda, defne, tarçın, karanfil ve kekik yağlarının, özellikle gıda kaynaklı bakteriyel patojenlere karşı en güçlü etkilere sahip olduğu bildirilmiştir. Hindistancevizi yağı, ayrıca antimikrobiyal etkileri ile bilinmektedir. Etken bileşenler arasında terpenoidler ve sekonder metabolitler bulunmaktadır. Alternatif tıpta yaygın kullanım görmelerine karşın, uçucu yağlar ana akım tıpta sınırlı bir kullanıma sahiptir. Farmasötik bileşiklerin %25-50’si bitkisel kaynaklı olmasına rağmen, antimikrobiyal ajan olarak kullanılan bitkisel kaynaklı bileşik bulunmamaktadır; bu yönde araştırmaların arttığı gözlenmektedir. Ana akım tıpta daha geniş kullanımın önündeki engeller, düzenleyici denetim ve kalite kontrol eksiklikleri, yanlış etiketleme veya hatalı tanımlama ile sınırlı uygulama yöntemleridir.
Kimyasal > İlaç-dışı antimikrobiyaller > Antimikrobiyal pestisitler

Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından bir sıra yasa kapsamında tanımlanan antimikrobiyal pestisitler, dezenfeksiyon, sanitasyon veya mikrobiyal gelişimin kontrolü yoluyla mikroorganizmaların büyümesini önlemek ve cansız nesneleri, endüstriyel sistemleri, yüzeyleri veya su gibi ortamlarda bakteriler, virüsler, mantarlar, protozoa ve algler kaynaklı kirlenme ve bozulmaya karşı koruma sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. EPA, hastaneler ve evler gibi ortamlarda dezenfektan ve sanitasyon ürünleri gibi halk sağlığı ürünlerini etkinlik doğrulaması yaparak izler. İçme suyu, yüzme havuzları, gıda sanitasyonu ve diğer çevresel yüzeyler gibi halk sağlığı ürünleri bu düzenleme kapsamındadır. EPA, bu pestisit ürünlerini doğru kullanıldığında insan sağlığına veya çevreye olumsuz etkiler yapmadıkları kabulüyle kayıt altına alır ve piyasaya sunulduktan sonra da etkinliğini koruyup korumadığını denetlemeye devam eder.
EPA tarafından düzenlenen halk sağlığı ürünleri şu üç ana kategoride sınıflandırılmaktadır:
Dezenfektanlar: Mikroorganizmaları (bakteri, mantar, virüs) yok eder veya inaktive eder, ancak spor öldürücü etkinlik göstermeyebilir (sporlar yok edilmesi en zor olan formdur). EPA, etkinlik verileri doğrultusunda dezenfektanları sınırlı, genel/geniş spektrumlu veya hastane dezenfektanı olarak sınıflandırır.
Sanitasyon ürünleri: Mikroorganizmaların sayısını azaltır ancak tüm patojenleri öldürmeyebilir veya tamamen ortadan kaldırmayabilir.
Sterilizatörler (Sporisitler): Bakteri, mantar, spor ve virüslerin tümünü tamamen ortadan kaldırır.
Kimyasal > İlaç-dışı antimikrobiyaller > Antimikrobiyal pestisitler > Antimikrobiyal pestisit güvenliği

Antimikrobiyal pestisitlerin, ilaç direnci gelişiminde rol oynama potansiyeli oldukça yüksektir. Bu nedenle Dünya Sağlık Örgütü gibi uluslararası sağlık otoriteleri, küresel çapta antimikrobiyal pestisit kullanımının kayda değer ölçüde azaltılması çağrısında bulunmaktadır. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) 2010 tarihli raporuna göre, sağlık çalışanları antimikrobiyal pestisit maruziyetine karşı korunma önlemlerini güçlendirmelidir. Bu kapsamda, çalışanlara, eldiven ve koruyucu gözlük gibi kişisel koruyucu ekipman kullanarak maruziyeti minimuma indirmeleri tavsiye edilmektedir. Ayrıca, EPA’nın güvenli kullanım için belirlediği talimatların dikkatlice uygulanması önemlidir. Çalışanların sağlık riskleri konusunda eğitilmesi ve maruziyet yaşanması durumunda tıbbi yardım almaya teşvik edilmeleri gerekmektedir.
Kimyasal > Ozon

Ozon, hava, su ve proses ekipmanlarında bulunan mikroorganizmaları öldürme kapasitesine sahiptir ve mutfak egzoz havalandırmaları, çöp odaları, yağ tutucular, biyogaz tesisleri, atık su arıtma tesisleri, tekstil üretim alanları, bira fabrikaları, süt işletmeleri, gıda ve hijyen üretimi, ilaç endüstrisi, şişeleme tesisleri, hayvanat bahçeleri, belediye içme suyu sistemleri, yüzme havuzu ve spa merkezleri, çamaşır yıkama, ev içi küf ve koku giderme gibi çeşitli uygulama alanlarında kullanılmaktadır.
Kimyasal > Antimikrobiyal cerrahi kıyafetler

Antimikrobiyal cerrahi kıyafetler, koku ve leke oluşumunu azaltarak kullanım sürelerini uzatır. Bu kıyafetler, antimikrobiyal teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte çeşitli renk ve tasarımlarda üretilmekte ve piyasada giderek daha ileri sürümleri bulunmaktadır. Ancak, bu kıyafetlerde biriken bakteriler ofis masaları, dinlenme odaları, bilgisayarlar ve diğer ortak kullanılan yüzeylere bulaşabilir ve bu da MRSA gibi enfeksiyonların yayılmasına neden olabilir. Bu enfeksiyonların tedavisi, sağlık sektörüne yılda yaklaşık 20 milyar dolar maliyet getirmektedir.
Kimyasal > Halojenler

Klor, iyot, flor ve brom gibi ametal elementler, halojen ailesini oluşturur. Her bir halojenin antimikrobiyal etkisi, pH, sıcaklık, temas süresi ve mikroorganizma türü gibi faktörlerden etkilenir. En sık kullanılan antimikrobiyaller klor ve iyottur. Klor, su arıtma tesisleri ile ilaç ve gıda endüstrisinde yaygın olarak dezenfektan olarak kullanılır. Atık su arıtma tesislerinde çözünebilir kirleticileri okside ederek bakterileri ve virüsleri yok eden klor, aynı zamanda bakteri sporlarına karşı oldukça etkilidir. Etki mekanizması, mikroorganizmaların moleküler bağlarını kırmaya dayanır. Bakteriyel bir enzim, klor içeren bileşikle temas ettiğinde, moleküldeki hidrojen atomunun yerini klor alır; bu değişim enzimin işlevini değiştirerek bakterinin ölümüne yol açar. İyot ise genellikle sterilizasyon ve yara temizliği için tercih edilir. İyot içeren ana antimikrobiyal bileşikler; alkol-iyot çözeltisi, sulu iyot çözeltisi ve iyotforlardır. İyotforlar daha bakterisidal etkiye sahip olup cilde daha az tahriş edici olduğu için antiseptik olarak kullanılır. Bakteriyel sporlar iyot tarafından yok edilemez, ancak iyotforlarla büyümeleri baskılanabilir. İyot, hücrelere nüfuz ederek proteinleri, genetik materyali ve yağ asitlerini okside ettiğinde mikroorganizma büyümesi inhibe edilir. Brom ise su arıtma tesislerinde kullanılan etkili bir antimikrobiyaldir ve klor ile karıştırıldığında S. faecalis gibi bakteri sporlarına karşı güçlü bir etkinlik gösterir.
Kimyasal > Alkoller

Alkoller, yaygın olarak dezenfektan ve antiseptik amaçlı kullanılır ve vejetatif bakterileri, çoğu virüsü ve mantar türlerini öldürme kapasitesine sahiptir. En sık kullanılan antimikrobiyal ajanlar arasında etanol, n-propanol ve izopropil alkol bulunmaktadır. Metanol da bir dezenfektan ajan olarak bilinse de yüksek toksisite seviyesinden dolayı yaygın kullanım bulmaz. Escherichia coli, Salmonella ve Staphylococcus aureus gibi bakterilerin çoğalması alkollerle inhibe edilebilir. Alkoller zarflı virüslere karşı oldukça etkilidir (%60-70 etanol); %70 izopropil alkol veya etanol, güçlü antimikrobiyal etki gösterir. Su ile birleştiğinde, %70 alkol proteinlerin koagülasyonunu sağlayarak mikroorganizma büyümesini durdurur. Alkollerin sporlar üzerinde etkisi sınırlıdır. Etki mekanizması proteinlerin denatürasyonuyla gerçekleşir; alkoller, protein yapısındaki hidrojen bağlarını bozarak lipid zarlarını çözmektedir. Hücre zarı bozulması, alkollerin hücre ölümünü destekleyen diğer bir etkisidir. Alkoller, el dezenfektanları, antiseptikler ve dezenfektanlar gibi formülasyonlarda yaygın kullanımı olan ucuz ve etkili antimikrobiyallerdir.
Kimyasal > Fenol ve fenolik bileşikler

Fenol, antimikrobiyal ajan olarak kullanılan ilk kimyasallardan biri olarak bilinir ve güçlü antiseptik özelliklere sahiptir. %0.1–1 konsantrasyonunda bakteriyostatik, %1–2 konsantrasyonunda ise bakterisidal ve fungisidal etki gösterir. %5'lik bir fenol çözeltisi, 48 saat içinde şarbon sporlarını etkisiz hale getirebilir. Fenoller, genellikle ağız çalkalama suları ve ev temizlik maddelerinde yaygın olarak bulunur ve geniş bir bakteri, mantar ve virüs spektrumuna karşı etkilidir. Günümüzde, fenol türevleri olan timol ve krezol daha düşük toksisite özelliklerinden dolayı tercih edilmektedir. Fenolik bileşikler, yapılarında –OH grubu ve benzen halkası bulundurur ve yüksek antimikrobiyal aktiviteye sahiptir. Bu bileşikler, protein çöktürme yoluyla proteinleri denatüre ederek ve mikroorganizmaların hücre zarına nüfuz edip onu bozarak mikrobiyal büyümeyi engellerler. Ayrıca enzimleri etkisiz hale getirerek mikrobiyal hücrelerdeki amino asitlere zarar verirler. Fentiklor gibi antibakteriyel ve antifungal özellikteki fenolik bileşikler, mantar enfeksiyonlarının ağızdan tedavisinde kullanılmaktadır. Triklosan, hem gram-pozitif hem de gram-negatif bakterilere karşı oldukça etkilidir. Hekzaklorofen (Bisfenol) yüzey aktif özellik gösterir ve antiseptik özellikleri sayesinde sabun, el yıkama ürünleri ve cilt bakım ürünlerinde yaygın olarak kullanılır. Ayrıca sterilizasyon ajanı olarak da kullanımı mevcuttur. Krezol, ağız çalkalama suları ve öksürük damlalarında etkili bir antimikrobiyal olarak kullanılır. Fenolik bileşikler, Staphylococcus epidermidis ve Pseudomonas aeruginosa gibi bakterilere karşı güçlü antimikrobiyal etki gösterir. 2-Fenilfenol su çözeltileri, meyvelerin ambalajlanmadan önce daldırılarak işlenmesi için kullanılır ve bu işlem sonucu meyve kabuğunda az miktarda kalıntı oluşabilir.
Kimyasal > Aldehitler

Aldehit bileşikleri, bakteri, mantar ve virüs türlerine karşı yüksek etkinlik gösterir. Bu bileşikler, bakteriyel dış zarı bozarak mikrobiyal büyümeyi inhibe eder. Cerrahi aletlerin dezenfeksiyonu ve sterilizasyonunda kullanılır, ancak yüksek toksisiteleri nedeniyle antiseptiklerde kullanılmazlar. Günümüzde yalnızca glutaraldehit, formaldehit ve orto-ftalaldehit (OPA) dezenfektan biyosit olarak yaygın kullanım alanı bulmaktadır, ancak birçok aldehitin antimikrobiyal aktivitesi iyi seviyededir. Bununla birlikte, uzun temas süresi gerektirmeleri nedeniyle sıklıkla alternatif dezenfektanlar tercih edilmektedir.
Fiziksel > Sıcaklık

Mikroorganizmalar, büyümeleri için belirli bir minimum, optimum ve maksimum sıcaklık aralığına ihtiyaç duyar. Hem yüksek hem de düşük sıcaklıklar, mikroorganizma kontrolünde fiziksel yöntemler olarak kullanılmaktadır. Farklı mikroorganizmalar ısıya karşı farklı düzeylerde direnç veya duyarlılık gösterir; örneğin, bakteriyel endosporlar oldukça dirençliyken, vejetatif hücreler daha hassastır ve daha düşük sıcaklıklarda kolayca yok edilebilir. Mikroorganizmaları öldürmek için kullanılan bir diğer ısıl yöntem, fraksiyonel sterilizasyondur; bu işlem, mikroorganizmaların her gün bir saat boyunca 100 derece Celsius sıcaklığa maruz bırakılmasını içerir ve birkaç gün tekrarlanır. Tindallizasyon olarak da bilinen bu yöntem, bakteriyel endosporları etkisiz hale getirebilir. Hem kuru hem de nemli ısı, mikrobiyal yaşamın yok edilmesinde etkilidir. Örneğin, reçel gibi ürünlerin saklanmasında kullanılan kavanozlar, geleneksel bir fırında ısıtılarak sterilize edilebilir. Isı aynı zamanda pastörizasyon gibi işlemlerde kullanılarak süt, peynir, meyve suları, şarap ve sirke gibi gıda maddelerinde bozulmayı yavaşlatır ve zararlı mikroorganizmaların sayısını büyük ölçüde azaltır. Düşük sıcaklık, mikrobiyal metabolizmayı yavaşlatarak mikrobiyal aktiviteyi azaltmak amacıyla da kullanılır.
Fiziksel > Radyasyon

Gıdalar, patojenleri etkisiz hale getirmek için sıklıkla ışınlanmaktadır. Mikroorganizma büyümesini engellemek için kullanılan iki tür radyasyon vardır: iyonize ve iyonize olmayan radyasyon. Gıda sterilizasyonunda kullanılan yaygın radyasyon kaynakları arasında kobalt-60 (bir gama yayıcı), elektron demetleri ve X-ışını bulunur. Ayrıca, ultraviyole ışık, içme suyunun dezenfeksiyonunda, küçük ölçekli bireysel sistemlerden büyük ölçekli topluluk su arıtma sistemlerine kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir.
Fiziksel > Kurutma

Desikasyon olarak da bilinen kurutma, aşırı kuruluk hali veya aşırı kurutma sürecidir. Bakteri, maya ve küf gibi bazı mikroorganizmalar büyümeleri için suya ihtiyaç duyar; kurutma, bu su içeriğini yok ederek mikrobiyal büyümeyi inhibe eder. Ancak, su yeniden temin edildiğinde bakteriler yeniden büyümeye başlar; dolayısıyla kurutma işlemi bakteriyel büyümeyi tamamen inhibe etmez. Bu işlem için kullanılan cihaza desikatör denir. Gıda endüstrisinde yaygın olarak kullanılan bu yöntem, gıda muhafaza için etkili bir tekniktir ve aşılar ile diğer ürünlerin saklanmasında ilaç endüstrisinde de geniş ölçüde kullanılmaktadır.
Fiziksel > Antimikrobiyal yüzeyler

Antimikrobiyal yüzeyler, mikroorganizmaların çoğalmasını engellemek veya kimyasal (bakır toksisitesi) ya da fiziksel yöntemlerle (hücre duvarlarını parçalayabilen mikro/nano sütunlar) mikroorganizmalara zarar vermek amacıyla tasarlanmıştır. Bu yüzeyler, özellikle sağlık sektörü açısından büyük önem taşır. Etkili antimikrobiyal yüzeylerin tasarımı, mikroorganizmaların yüzeye ilk yapışma mekanizmalarının ayrıntılı bir şekilde anlaşılmasını gerektirir ve bu mekanizmaların incelenmesi için moleküler dinamik simülasyonları ile zaman atlamalı görüntüleme teknikleri kullanılır.
Fiziksel > Osmotik basınç

Osmotik basınç, bir çözücünün yarı geçirgen bir membran aracılığıyla yüksek konsantrasyonlu bir bölgeden düşük konsantrasyonlu bir bölgeye geçişini önlemek için gereken basınçtır. Hücre içinde çözeltinin konsantrasyonu dış ortamdan daha yüksek olduğunda, hücre hipotonik bir ortamda kabul edilir ve su hücreye doğru hareket eder. Bakteri hipertonik bir çözeltiye yerleştirildiğinde plazmoliz (hücre büzülmesi), hipotonik bir çözeltiye yerleştirildiğinde ise plazmotiz veya turgor durumu ortaya çıkar. Bu durumlar, osmotik basınç değişimi nedeniyle bakterilerin ölümüne yol açar.
Antimikrobiyal direnç

İnsanlarda, hayvanlarda ve bitkilerde antimikrobiyallerin hatalı ve gereksiz kullanımı, dirençli patojenlerin gelişiminde ana faktörlerden biridir. 2019 yılında bakteriyel antimikrobiyal dirençin (AMR) dünya çapında 1,27 milyon ölüme doğrudan neden olduğu ve toplamda 4,95 milyon ölümde katkı sağladığı tahmin edilmektedir.
22 antibiyotiği, özellikle Streptomisin’i geliştirdiği için Nobel Tıp Ödülü’ne layık görülen Selman Waksman
Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu

| Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu |
| --- | --- |
Doğum: Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu 1929 Elazığ, Türkiye
Ölüm: 21 Ağustos 1992 (63 yaşında) İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul
Eğitim: Akçadağ Köy Enstitüsü
Meslek: Şair, Gazeteci, Yazar

Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu (1929, Elazığ - 21 Ağustos 1992, İstanbul), Türk,  şair ve yazar. Destan şairi olarak bilinir.
Akçadağ Köy Enstitüsü'nü bitirdikten sonra öğretmenliğe başlamıştır. 1964'te Elazığ'ın çeşitli köylerinde öğretmenlik yaptı; ilköğretim müfettişi oldu 19 yıl öğretmenlik yaptıktan sonra çeşitli memuriyetlerde bulunmuştur. 1978 yılında emekli olduktan sonra Türk Edebiyatı Vakfı ve Doğu Türkistan Vakfı'nda yöneticilikler yapmıştır. Vefatına kadar uzun bir süre Türkiye Gazetesi'nin Kültür-Sanat köşesini hazırlamıştır. Orkun, Devlet, Defne, Yeni Fırat (Elazığ), Aras, Türkeli ve Türk Edebiyatı gibi pek çok dergide yer aldı.
Gençosmanoğlu, edebiyat tarihlerinde Türkçü ve Turancı olarak tanınan Hüseyin Nihal Atsız'dan etkilenmiştir. Bozkurtların Destanı adlı şiir kitabı, Atsız'ın Bozkurtların Ölümü adlı romanından esinlenerek şiirleştirilmiştir.  Şiirlerinde ve yazılarında Arif Nihat Asya, Yahya Kemal, Basri Gocul, Hüseyin Nihal Atsız ve Fikret Memişoğlu'nun etkileri görülür.
Son görev yeri olan Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı genel sekreterliğinden emekliye ayrıldı. Türk Edebiyatı dergisinin yazı işlerini, Türkiye gazetesinin kültür-sanat sayfasını yönetti. Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Eserleri

Bozkurtların Ruhu (1952)
Gençosman Destan (1959)
Kürşad İhtilali Destanı (1969)
Malazgirt Destanı (1971)
Bozkurtların Destanı (Kürşad İhtilali Destanı ile birlikte - 1972)
Kopuzdan Ezgiler (1973)
Salur Kazan Destanı (1976)
Dedem Korkut'tan Boğaç Han Destanı (1977)
Boğaç Han Destanı (1978)
Destanlarda Uyanmak (1984)
Destanlar Burcu (1999)
Alp Erenler Destanı (1991)
Konuyla ilgili yayınlar

Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. YKY Yayınları. Mart 2010. s. 446.
Haiti devlet başkanları listesi

Haiti devlet başkanı, Amerika kıtasına bağlı olan ve Karayip Denizi'nde yer alan Hispanyola adasının batı bölümünde kurulu bulunan Haiti'de Haiti Devrimi'nin gerçekleştirildiği 1791 yılından bu yana ülkenin üst makamında yer alan kişiye verilen unvandır.
Ülke devrimin ardından 1804 yılına kadar varlığını Saint-Domingue olarak sürdürmüş, 1804 ile 1806 yılları arasında Haiti İmparatorluğu kurulmuştur. Ülke 1806 ile 1820 yılları arasında ikiye bölünmüş, bu bölünme sonucunda kuzeyde daha sonra Haiti Krallığı ismini alacak olan Haiti Devleti, güneyde ise Haiti Cumhuriyeti kurulmuştur. 1822 ile 1844 yılları arasında tüm Hispanyola adasına hakim olan Haiti Cumhuriyeti hükümdarı olarak başta bulunan devlet başkanı, 1849 yılına kadar yine sadece adanın batı kısmına Haiti Cumhuriyeti olarak, 1849 ile 1859 yılları arasında ikinci kez kurulan Haiti İmparatorluğu olarak ve 1859 yılından da günümüze kadar tekrar Haiti Cumhuriyeti'nin devlet başkanı olarak makamda bulunmuştur. Ülkede bu görevde bulunan kişiler şu şekildedir:
Haiti Devlet Başkanları Listesi > Saint-Domingue (1791-1804)

| Nr>  | Resim | İsim  (Doğum–Ölüm) | Göreve başlama | Görevi bırakma | Parti | Unvan |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| - |  | Toussaint Louverture  (1743–1803) | 11 Ocak 1791 | 6 Mayıs 1802 | Bağımsız | Haiti Devrimi lideri (1 Ocak 1791 – 6 Mayıs 1802) Saint-Domingue Vali Yardımcısı (1797 – 7 Temmuz 1801) Hispanyola adasının tümü için Genel Vali (7 Temmuz 1801 – 6 Mayıs 1802) |  |
Makam boş kaldı (6 Mayıs 1802-1 Ocak 1804)
| - |  | Jean-Jacques Dessalines  (1758–1806) | 1 Ocak 1804 | 22 Eylül 1804 | Bağımsız | Haiti Genel Valisi |  |
Haiti Devlet Başkanları Listesi > Haiti İmparatorluğu (1804-1806)

| Nr>  | Resim | İsim  (Doğum–Ölüm) | Saltanat başlangıç | Saltanat bitiş | Taç giyme | Unvan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | I. Jacques  (1758–1806) | 22 Eylül 1804 | 17 Ekim 1806 | 8 Ekim 1804 | Haiti İmparatoru |
Haiti Devlet Başkanları Listesi > Haiti Devleti (1806-1811)

| Nr>  | Resim | İsim  (Doğum–Ölüm) | Göreve başlama | Görevi bırakma | Parti | Unvan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| N/A |  | Henri Christophe  (1767–1820) | 17 Ekim 1806 | 28 Mart 1811 | Bağımsız | Haiti Hükûmeti Geçici Başkanı (17 Ekim 1806 – 17 Şubat 1807) Başkan (17 Şubat 1807 – 28 Mart 1811)  Not: Haiti'nin kuzeyinde fazla hakimiyet sağlayamamıştır |
Haiti Devlet Başkanları Listesi > Haiti Krallığı (1811-1820)

| Nr>  | Resim | İsim  (Doğum–Ölüm) | Saltanat başlangıç | Saltanat bitiş | Taç giyme | Unvan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| - |  | I. Henri  (1767–1820) | 28 Mart 1811 | 8 Ekim 1820 | 2 Haziran 1811 | Haiti Kralı  Not: Haiti'nin kuzeyinde fazla hakimiyet sağlayamamıştır |