İshal

| İshal |
| --- | --- |
Diğer adlar: Diyare

Beş yaş altı çocuklarda ishal nedeniyle hastaneye yatışların yaklaşık %40'ının nedeni olan rotavirüsün elektron mikrografı
Uzmanlık: Enfeksiyon hastalıkları, gastroenteroloji
Belirtiler: Gevşek sık bağırsak hareketleri, dehidrasyon
Nedenleri: Genellikle enfeksiyon (viral, bakteriyel, parazitik)
Risk faktörü: Kontamine gıda veya su
Korunma: El yıkama, rotavirüs aşısı, emzirme
Tedavi: Oral rehidrasyon solüsyonu, çinko takviyesi
Sıklık: ≈2,4 milyar (2015)
Ölüm: 1,53 milyon (2019)
İshal veya diyare, bir günde en az üç kez gevşek, sıvı veya sulu bağırsak hareketlerinin olması durumudur. Genellikle birkaç gün sürer ve sıvı kaybı nedeniyle dışkı tutamama, rektal tenesmus durumu ve  dehidrasyona neden olabilir. Dehidrasyon belirtileri genellikle cildin normal gerginliğini kaybetmesi ve sinirli davranışlarla başlar. Bu durum daha şiddetli hale geldikçe idrara çıkmada azalma, cilt renginde kayıp, hızlı kalp atışı ve yanıt vermede azalmaya kadar ilerleyebilir. Sadece anne sütüyle beslenen bebeklerde gevşek ancak sulu olmayan dışkı normaldir.
İshal nedir, nasıl oluşur, tedavi edilir ve önlenir
Bristol dışkı tablosu
En yaygın neden, gastroenterit olarak da bilinen bir durum olan bir virüs, bakteri veya parazit nedeniyle bağırsakların enfeksiyonudur. Bu enfeksiyonlar genellikle dışkı ile kirlenmiş gıda veya sudan ya da doğrudan enfekte olmuş başka bir kişiden edinilir. Üç tür ishal vardır: kısa süreli sulu ishal, kısa süreli kanlı ishal ve inatçı ishal (iki haftadan uzun süren, sulu veya kanlı olabilen). Kısa süreli sulu ishal koleraya bağlı olabilir, ancak bu gelişmiş dünyada nadirdir. Eğer kan mevcutsa dizanteri olarak da bilinir. Bir dizi bulaşıcı olmayan neden ishale yol açabilir. Bunlar arasında laktoz intoteransı, irritabl bağırsak sendromu, çölyak dışı gluten hassasiyeti, çölyak hastalığı, ülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalığı, hipertiroidizm, safra asidi ishali ve bir dizi ilaç sayılabilir. Çoğu durumda, kesin nedeni doğrulamak için dışkı kültürleri gerekli değildir.
İshal, sanitasyonun iyileştirilmesi, temiz içme suyu ve ellerin sabunla yıkanması ile önlenebilir. En az altı ay boyunca emzirme ve rotavirüse karşı aşılama da önerilmektedir. Oral rehidrasyon solüsyonu (ORS) - az miktarda tuz ve şeker içeren temiz su - tercih edilen tedavidir. Çinko tabletler de tavsiye edilmektedir. Bu tedavilerin son 25 yılda 50 milyon çocuğun hayatını kurtardığı tahmin edilmektedir. İnsanlar ishal olduğunda sağlıklı beslenmeye devam etmeleri ve bebeklerin emzirilmeye devam edilmesi önerilir. Ticari ORS mevcut değilse, ev yapımı solüsyonlar kullanılabilir. Şiddetli dehidrasyonu olanlarda intravenöz sıvılar gerekebilir. Ancak çoğu vaka ağızdan alınan sıvılarla iyi bir şekilde yönetilebilir. Antibiyotikler, nadiren kullanılmakla birlikte, kanlı ishali ve yüksek ateşi olanlar, seyahat sonrası şiddetli ishali olanlar ve dışkılarında belirli bakteri veya parazit üreyenler gibi birkaç vakada önerilebilir. Loperamid bağırsak hareketlerinin sayısını azaltmaya yardımcı olabilir ancak ciddi hastalığı olanlarda önerilmez.
Yılda yaklaşık 1,7 ila 5 milyar ishal vakası meydana gelmektedir. En yaygın görüldüğü yerler, küçük çocukların yılda ortalama üç kez ishal olduğu gelişmekte olan ülkelerdir. 1990'da 2,9 milyon olan ishal kaynaklı toplam ölümlerin 2019'da 1,53 milyona düşeceği tahmin edilmektedir. 2012 yılında, beş yaşından küçük çocuklarda ikinci en yaygın ölüm nedeniydi (0,76 milyon veya %11). Sık ishal atakları da yetersiz beslenmenin yaygın bir nedenidir ve beş yaşından küçüklerde en yaygın nedenidir. Uzun vadede ortaya çıkabilecek diğer sorunlar arasında bodur büyüme ve zayıf zihinsel gelişim yer almaktadır.