Han-Hiung-nu Savaşı
Süreç > Gücün çöküşü

MS 9'da, Han yetkilisi Wang Mang, Han tahtını gasbetti ve Xin olarak bilinen yeni bir Çin hanedanının kurulduğunu ilan etti. Hiung-nu'yu alt düzeyde vasallar olarak gördü ve ilişkiler hızla bozuldu. MS 10-11 kışında, Wang kuzey sınırı boyunca 300.000 asker topladı ve bu da Hiung-nu'yu büyük ölçekli saldırılar başlatmaktan geri adım atmaya zorladı. Han yönetimi MS 25 Ağustos'ta İmparator Guangwu'nun hakimiyeti yeniden tesis edilmiş olsa da Tarim Havzası üzerindeki hakimiyeti zayıflamıştı. Hiung-nu bu durumdan yararlandı ve Batı Bölgeleri üzerinde kontrol kazandı.
MÖ 1. yüzyılın ilk yarısında, Hiung-nu liderliği için, Han Hanedanı'nın Batı Bölgeleri üzerindeki kontrolünü yeniden tesis etmesine olanak sağlayan birkaç ardıl krize tanık olundu. Huduershi Şanyu'nun yerine MS 46'da oğlu Punu (蒲奴) geçti, böylece son Ho-han-ye'nin yalnızca bir Hiung-nu hükümdarının erkek kardeşinin geçerli bir halef olduğu yönündeki emirlerini çiğnedi. Sağın Rizhu Kralı ve Huduershi'nin yeğeni Bi (比) öfkelendi ve MS 48'de sekiz güney Hiung-nu kabilesi tarafından rakip Şanyu ilan edildi. Hiung-nu konfederasyonu, Kuzey Hiung-nu ve Güney Hiung-nu olarak ikiye bölündü ve Bi, MS 50'de Han Hanedanı'nın saltanatına boyun eğdi. Han, 30-40 bin askeri ve kabaca iki veya üç katı nüfusu olan Bi'nin hakimiyeti altındaki Güney Hiung-nu'nun kontrolünü ele geçirdi.
MS 73 ve 102 yılları arasında General Ban Chao, Tarım Havzası'na birkaç sefer düzenledi ve Han'ın bölge üzerindeki kontrolünü yeniden tesis etti. Lop Nur tarafından Shanshan'ın başkentinde, Ban Chao ve adamlarından oluşan küçük bir grup, Shanshan'ı ziyaret eden Kuzey Hiung-nu büyükelçiliğini katletti. Ban Chao, başlarını Shanshan Kralı Guang'a sundu ve bunun üzerine Han'a rehineler gönderdi. Ban Chao, Yutian'a (Hotan)  seyahat ettiğinde, Kral Guangde onu nezaketsiz bir şekilde karşıladı. Kralın falcısı krala Ban Chao'nun atını talep etmesi gerektiğini söyledi, bu yüzden Ban Chao falcıyı kendisine hakaret ettiği gerekçesiyle öldürdü. Şahit olduğu acımasızlıktan etkilenen kral, bir Hiung-nu ajanını öldürdü ve Han'a boyun eğmeyi teklif etti. Daha batıya doğru ilerleyen Ban Chao ve grubu Shule'ye ulaştı. Daha önce, Qiuci Kralı Jian, eski kralı tahttan indirmiş ve onun yerine subayı Douti'yi getirmişti. MS 74'te Ban Chao'nun güçleri, hem Kuçar'ın kuklası (Qiuci 龜玆) hem de Hiung-nu'nun müttefiki olan Kaşgar Kralı Douti'yi (Shule 疏勒) ele geçirdi. Yeni rejime yerel muhalifler Han'a destek teklif etmişti. Tian Lü (Ban Chao'nun subayı) Douti'yi esir aldı ve Ban Chao, Zhong'u (yerli hanedanın bir prensi) tahta geçirdi. Ban Chao, hoşgörü konusunda ısrar ederek, Douti'yi zarar görmeden Qiuci'ye geri gönderdi.
MS 73'te General Dou Gu ve ordusu Jiuquan'dan ayrıldı ve Kuzey Hiung-nu'ya doğru ilerledi, Kuzey Hiung-nu'yu yendi ve Kumul'da bir garnizon kurmadan önce onları Barköl Gölü'ne kadar takip etti. MS 74'te Dou Gu, Turfan'ı Hiung-nu'dan geri aldı. Han seferleri, Kuzey Hiung-nu'nun Çungarya'ya geri çekilmesiyle sonuçlanırken, Ban Chao tehdit etti ve Tarım Havzası'ndaki şehir devletlerini bir kez daha Han Hanedanı'na teslim olmaya çağırdı. MS 74'te, Jushi Kralı, Hiung-nu'nun Han güçlerine karşı koyamaması nedeniyle General Dou Gu komutasındaki Han güçlerine boyun eğdi.
Daha sonraki yıl (MS 74), Karaşehir (Yanqi 焉耆) ve Kuçar krallıkları Han Hanedanı'na teslim olmak zorunda kaldılar. Dou Gu, MS 74'te Hiung-nu'yu Turfan'dan tahliye edebilmiş olsa da, Kuzey Hunlar kısa süre sonra Bogda Dağları'nı işgal ederken, Karaşehir ve Kuçar'dan gelen Müttefikleri Koruyucu General Chen Mu ve adamlarını öldürdü. Sonuç olarak, Hami'deki Han garnizonu, MS 77'de geri çekilmek zorunda kaldı ve MS 91'e kadar yeniden kurulmadı.