Nasreddin Hoca
Fıkraların kaynakları > Derlemeler

Ana madde: Nasreddin Hoca bibliyografyası
Oxford Üniversitesi Kütüphanesi yazmaları: Beşi tarihsiz olmak üzere altı yazmadan birinin kütüphaneye giriş tarihi 1635'tir. Bunların haricinde Bodleian Kütüphanesinde yer alan ve Hasan Abdî tarafından yazılan 3 Ekim 1571 tarihli bir yazma daha bulunmaktadır ve istinsah tarihi en eski yazmadır. Abdî'nin iç kapağına 30 sayfa olduğunu not düştüğü yazmada başka birisi tarafından yazılan iki sayfalık ekleme vardır. Sonuncusu yarım olmak üzere toplam 43 fıkra içermektedir.
Groningen Üniversitesi Kütüphanesi yazması: Tam olarak ne zaman yazıldığı bilinmeyen ancak 1625 yılında kütüphaneye giren yazmada 75 fıkra yer almaktadır. Kathleen R. F. Griffin-Burrill, Archivum Ottomanicum adlı eserinin ikinci cildinde bu yazmadan yararlanmıştır.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi yazması: 1777'de istinsah edilen yazmadaki 195 hikâyenin 147'si Nasreddin Hoca üzerinedir.
Elmalı İlçe Halk Kütüphanesi yazması: Hikâyât-ı Nasreddin Hoca başlıklı 76 sayfalık eserin tam yazılış tarihi bilinmemekle birlikte 1876 tarihinde vakfedildiği bilinmekte ve yeni sayılabilecek kadar yakın dönemde kaleme alındığı düşünülmektedir.
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi yazması: Hikâyât-ı Nasreddin Hâce başlıklı yazmada 156 fıkra yer almaktadır ve 18. yüzyılda yazıldığı düşünülmektedir.
Veled Çelebi'nin Lâtâif-i Hâce Nasreddin adlı eserinde sözü edilen yazması: Veled Çelebi eserini yazarken yararlandığı yazmanın 18. yüzyıla ait olduğunu düşündüğünü aktarmaktadır. Bu yazma günümüzde kayıptır.
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Hacı Mahmut Efendi Koleksiyonundaki 6336 numaralı yazma: Bu nüshada ikisi farklı nüshalarda da bulunan üç Nasreddin Hoca fıkrası yer almaktadır. Diğer nüshalarda yer almayan fıkra Nasreddin Hoca'yı keyif ehli biri olarak aktarmaktadır.
Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet Koleksiyonundaki 247 numaralı yazma: 17. yüzyıla ait olduğu düşünülen 135 sayfalık yazmada başka yazmalarda bulunmayan iki Nasreddin Hoca fıkrası bulunmaktadır.
Fransa Millî Kütüphanesi yazmaları: Paris'teki kütüphanede 16. yüzyıl ve 19. yüzyıl arasına tarihlenen 12 adet yazma bulunmaktadır. Bunlardan 17. yüzyıl ikinci yarısına ait bir yazma bizzat Antoine Galland tarafından istinsah edilmiştir. Pertev Naili Boratav, bu yazmalar üzerinde yaptığı incelemeler sonucunda anlatı şeması, seçilen kelimeler, hikâyelerin sıralaması gibi verilerin birbirlerine çok benzer olduğunu tespit etmiş ve henüz 16. yüzyılda bir Nasreddin Hoca derlemesinin yapıldığı, sonraki anonim yazmaların da buradan kaynaklandığı sonucuna varmıştır.
Britanya Kütüphanesi yazması: 18. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen yazmada 15'i Nasreddin Hoca ile ilgili olmayan 134 metin yer almaktadır. Bu yazmadaki edep dışı görülen 13 tanesi hariç tüm fıkralar Şükrü Elçin tarafından Türkçeye çevrilerek yayınlamıştır.
Cambridge Üniversitesi Kütüphanesi yazması: 1811 yılına ait yazmada 160 fıkra bulunmaktadır.
Leiden Üniversitesi Kütüphanesi yazmaları: Tarihsiz olan iki yazmadan biri 57 diğeri ise 110 fıkra içermektedir.
Berlin Eyalet Kütüphanesi Diez Koleksiyonu yazmaları: Dört yazmanın bulunduğu koleksiyondaki yazmalar 13, 22, 25 ve 112 sayfadan oluşmaktadır.
Avusturya Millî Kütüphanesi Gustav Flügel Koleksiyonu yazmaları: 45 sayfalık 24 fıkra içeren tarihsiz bir yazmanın yer aldığı koleksiyonda bunun yanı sıra Tenşît-el Mecâlis başlıklı üç fasıldan oluşan ve bir faslında Nasreddin Hoca fıkralarının yer aldığı bir yazma daha bulunmaktadır. Türkçe dışındaki dillerde yazılan yazmalar
Mecmûat'ür Resâil: Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet Koleksiyonunda bulunan eser 1567 yılında Farsça olarak yazılmıştır. Lâtâif başlıklı ikinci bölümünde çoğu Nasreddin Hoca'ya ait olmak üzere güldürü metinleri yer almaktadır.
İstanbul taşbasması
Kahire taşbasması: 1838 tarihli taşbasma 40 sayfadan oluşmaktadır.
İstanbul taşbasmaları: 1853, 1875, 1876, 1885, 1909, 1911, 1923 tarihli 40 sayfalık tıpkıbasım taşbasmalar.
İstanbul baskısı: 1850 tarihinde matbaada basılmıştır.
Çaylak Tevfik baskıları: 1883 ve 1886 yıllarına ait iki baskı. İkinci baskı Bu Adam başlığıyla basılmış ve bazı Batı dillerine çevirilerde esas alınmıştır.
Veled Çelebi baskıları: Dört baskıdan haiz olan Veled Çelebi baskılarının en eskisi 1896 yılında basılmış, 1926 tarihli son baskıda 381 fıkra derlenmiştir.
Yunan alfabesi ile Türkçe baskılar: 1908'de Atina'da ve 1910'da İstanbul'da basılan Meşhur Nasreddin Hoca gibi baskılar bulunmaktadır.
Ermeni alfabesi ile Türkçe baskılar: 1843 ve 1848 tarihlerinde İstanbul'da iki baskı yapılmıştır.
Nasreddin Hoca: Muhammed Can el-Kerîmî tarafından 1890 yılında Kazan'da Tatarca basılan kitap 133 fıkra içermektedir.
Lâtâif-i Hâce Nasreddin: 1910 yılında Tatarca ile basılan resimli baskıdaki fıkraların sıralaması Muhammed Can el-Kerîmî'nin kitabı ile aynı şekildedir.
Resimli Lâtâif-i Hâce Nasreddin: Tatarca ve Osmanlıca olarak basılan kitap 1910 yılında Kazan'da basılmıştır.
Molla Nasreddin: Tarihi belirsiz 72 sayfalık ve 179 hikâyelik kitap Azerice olarak Tebriz'de basılmıştır. İçerisinde Nasreddin Hoca harici güldürü metinleri de bulunmaktadır.
Aleksandre Popoviç, Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezinin Ekim 1975'te Paris'te düzenlediği "Kültürleşme" başlıklı kolokyuma sunduğu bildiride bibliyografya detaylarını vermeden M. Maksiviç'in Bulgarca bir Nasreddin Hoca derlemesinin bulunduğuna dair bilgi vermiştir. Stevan Sremac da 1894 yılında yayınlanan Nasradin-hodža kitabını hazırlarken bu baskıdan yararlanmıştır.
1848 yılında İzmir'de yapılan bir baskı
O Nasreddin Ksotzas Kai ta Asteira Anedota Aotu: Albert Wesselski bibliyografya detaylarına girmeden Yunanca hazırlanan bu kitap hakkında bilgi vermiş ve Almancaya Der Hodscha Nasreddin adıyla çevirmiştir.
Nasreddin Ksotzas Dinginata: 1884'te Atina'da basılan kitap 31 sayfada derlenen 22 fıkradan oluşmaktadır.
1896 yılında Atina'da yapılan bir baskı: Bu baskıda Joachim Valavani'nin daha önce Mikrasiatika kitabında yayınladığı bir metin önsöz olarak kullanılmıştır.
Nevâdir el-Hâce Nasreddin Efendi Cuhâ: En eski baskısı 1837'de yapıldığı sanılan derleme Arapça olarak Kahire'de basılmıştır. Ateşzade Mehmet İzzet Paşa tarafından Türkçeye çevrilmiş olup Veled Çelebi de bu çeviriden 59 fıkrayı kendi derlemesinin 1926 basımına aktarmıştır.
Nasreddin Hoca Hikâyeleri: İzmir'de 1848 yılında Ermenice bir baskı yapıldığı bilinmektedir. Buna ek olarak O. Dedeyan adında bir Ermeninin de 1859'da İstanbul'da Ermeniceye Nasreddin Hoca çevirileri yapıldığı kayıtlarda yer almaktadır.
Mutâyebât-ı Molla Nasreddin: 1880 yılında Mumbai'de basılan 79 sayfalık derlemede Farsça olarak 200 kadar fıkra yer almaktadır. Kitap Arapça bir Cuhâ derlemesinin çevirisinden oluşmaktadır.
Nasreddin Hoca kuklası
Nasreddin Hoca kitapları ve figürü
Nasreddin Hoca'nın Nakşibendilik yoluna mensup olduğunu gösteren Tabibzâde Mehmed Şükrü'nün Silsilenâme-i Aliyye-i Meşâyih-i Sûfiyye adlı eserindeki hatalı silsilenâme.
İsmail Hami Danişmend'in eleştirdiği Nasreddin Hoca anlatılarından birinin resmedildiği, hocayı eşeğe ters binmiş şekilde gösteren 18. yüzyıla ait bir çalışma.
Nasreddin Hoca Türbesi'nden bir görünüm.
Karamanlıca olarak 1908 yılında yayınlanan Meshur Nasradin Hoca ve Pelagati Mezhake.
1951'de Leipzig'de sahnelenen Nasreddin Hoca kukla oyunundan bir sahne.
Orhan Veli Kanık, Nasreddin Hoca fıkralarını şiirleştiren şairlerdendir
Lev Sverdlin'in Nasreddin Hoca'yı canlandırdığı 1943 Sovyetler Birliği yapımı Nasreddin v Buhare.
Sultanahmet Meydanı'nda temsilî Nasreddin Hoca kostümü giyen birisi