İnka İmparatorluğu
Tarih > İspanyol fethi ve imparatorluğun sonu

Fakat imparatorluğun uzun sürmeden bir felakete göğüs germesi gerekiyordu: 1527'de bazı  hastalıkları da beraberinde getiren İspanyollar'ın gelişi imparatorluğu zayıflattı. İmparator Huayna Capac halefini seçemeden öldü. İki oğlu taht kavgasına girişti ve imparatorluk ikiye bölündü; imparatorluğun kuzeyinde Atahualpa, güneyinde Huascar hakimiyeti ele geçirdi. İç savaş sonucunda Atahualpa Huascar'ı yendi. Temmuz 1529'da İspanya kraliçesi Francisco Pizarro’nun İnka ülkesini fethetmesine izin vermiş ve onu tüm Peru fetihlerine komutan olarak atamıştı. Francisco Pizarro ve adamları 1532’de Peru’ya geldiklerinde bir tehdit olarak algılanmadılar, aksine kendisinin tanrı Viracocha ya da elçisi olabileceği düşüncesiyle iyi karşılandılar. Çünkü efsaneden kaynaklanan İnka inanışına göre, tanrı Viracocha deniz aşırı bir yerden barış ve huzuru sağlamak üzere bir gün tekrar dönecekti. Bu yüzden Pizarro İnkalar’ca kaygısızca ağırlandı.
Pizarro ve imparatorun bir görüşmesi sırasında imparator İspanyollarca esir alındı. İnkalar imparatorlarının hayatını tehlikeye atmamak için İspanyollar’a saldırmayı göze alamadılar. İmparator Atahualpa İspanyollar’ın tutsağı olduğu sıralarda, orduları imparatorluktaki bölünmeyi gidermiş ve tüm imparatorluk üzerinde kontrolü yeniden sağlamış durumdaydı. “Böl yönet” politikasını bilen Pizarro iç çekişmeleri yeniden alevlendirmeye çalıştı ve İnkalar'ın hakimiyetindeki halkları isyana kışkırttı. Ayrılıkçı toplulukların bu oyuna gelmesi sonucunda imparatorluk parçalandı. İnkalar halen imparatorlarına yeniden kavuşacaklarını umuyorlardı. Bunun üzerine Pizarro İnkalar'dan bir fidye koparmayı planladı ve imparatorlarının serbest kalmasını isteyen İnkalar'a Atahualpa'nın tutsak olduğu odanın altınla doldurulması şartıyla onu serbest bırakacağını söyledi. İnkalar bu isteğini yerine getirdilerse de Pizarro sözünü tutmadı. İmparator 26 Temmuz 1533'te idam edildi.
Teokratik bir yapıya sahip İnka İmparatorluğunda imparator, Tanrı'nın yeryüzündeki temsilcisi olan bir "yarı tanrı" ya da "yaşayan tanrı" olarak kabul edildiğinden, imparatorlarının idamı İnkalar'da büyük bir karışıklığa yol açmıştı, işte o zaman İspanyollar ayrılıkçı güçlerle işbirliği yaparak tüm bölgeyi işgale başladılar. Cuzco'ya varınca kenti yağmaladılar ve Huascar'ın üvey kardeşi Manco Inca'yı “kukla imparator” olarak tahta geçirdiler. İspanyollar'ın sözünden çıkamayacak olan Manco Inca'nın İnka İmparatorluğu'nun dağılması karşısında elinden bir şey gelemezdi.
1548'den itibaren İspanyol egemenliğinin tam olarak yerleştiği söylenebilir. İnkalar'ın direnişi bir süre Tisoc, Manco Inca, Sayry Túpac, Tito Cusi ve Túpac Amaru gibi liderlerin önderliğinde devam etmişse de, bu direnişler İspanyolların bölgeye gelişlerinden 40 yıl sonra etkisiz hale getirilmiştir. 1572'de Túpac Amaru'nun öldürülmesine dek süren bu direniş sırasında başkaldıran İnkalar Vilcabamba bölgesine sığınarak orada  küçük bir krallık kurmuşlardır. Túpac Amaru'nun öldürülmesinden sonra direnişler ancak 17. yüzyılda ve 18. yüzyılda yeniden başgösterebilmiştir. Bunlardan en önemlisi, Tahuantisuyu İmparatorluğu'nu yeniden kurmak amacıyla 1780'de başgösteren Túpac Amaru (1572'de öldürülen son İnka hükümdarı Túpac Amaru'nun soyundan gelen ve aynı adı taşıyan lider) direnişidir.
İspanyol işgali aynı zamanda, geniş ölçüde yağmalamayı, halkı kırıp geçiren hastalıkları, kıtlığı (-bolluk içinde yaşayan ve kötü hava şartlarının olacağı verimsiz yıllara karşı ambarlarını hep dolu halde tutan İnkalar daha önce kıtlığı hiç yaşamamışlardı), yerlilerin köleleştirilmesini ve halkın Hristiyanlaştırılmasını getirmiş bir işgaldir. Hristiyanlaştırma esas olarak Quechua dilinde yapılmış ve o zamana kadar İnka hakimiyetinde yaşamış olmasına rağmen Quechua dilini bilmeyen halklar da bu dili öğrenmek zorunda kalmışlardır. Günümüzde bu dil Güney Amerika'da 7-10 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.
Sömürgeleştirilme boyunca yerli demografisi rakamları şöyledir:
1525: 12 milyon-20 milyon kişi.
1553:  8.200.000 kişi. (İşgalin ilk aşamasından sonra)
1575:  8.000.000 kişi (Francisco de Toledo'nun yönetimi döneminde)
1586:  1.800.000 kişi.
1754:   615.000 kişi
1575'ten itibaren kaydedilen nüfustaki büyük düşüş, sömürgeleştirilen yerlilere uygulanan “pasivize etme” politikalarına, encomiendas (yerlilere uygulanan maden ocaklarında ve tarlalarda zorunlu çalışma sistemi) uygulamalarına bağlanır. Bu yüzden yaklaşık 25 yılda beş milyon yerli yaşamını kaybetmiştir. Potosi denilen maden ocaklarına Afrika'dan köle getirilmesinin bir nedeni de bu ocaklarda çalıştırılan yerlilerin nüfusundaki bu büyük düşüştür.