stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
I. Darius

Başlığın diğer anlamları için Darius sayfasına bakınız.
Büyük Darius (MÖ 549 - MÖ 485, Eski Farsça:  𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁, Xerxes Dārayawauš), MÖ 522 - 485 yılları arasında Pers İmparatoru. Modern Farsçada adı داریوش (Dâryûş), İbranice kaynaklarda דַּרְיָוֶשׁ (Daryaweş) Antik Yunancada Δαρεῖος (Darios), Latince ve Romalı tarihçilerin notlarında ise Darius biçiminde geçer. Ayrıca Darius yaptığı fetihler ile Persler için çok önemli sayılır.
İktidara 28 yaşında geldi ve kısa sürede kendisini büyük bir askeri lider ve daha büyük bir yönetici olarak kabul ettirdi. Tahta çıkışı gizemle kaplıdır, bazıları tacı almak için bir darbe düzenlediğini öne sürmektedir.
Darius saltanatının ilk yıllarında çok sayıda ayaklanmayla karşı karşıya kaldı, ancak seçkin imparatorluk muhafızları  Ölümsüzler'in yardımıyla bu isyanları etkili bir şekilde bastırdı. İmparatorluğun sınırlarını genişleterek doğu sınırını İndus Nehri'ne, batı sınırını ise İstanbul Boğazı'nın ötesine kadar ilerletti.
Ancak Darius en çok idari ve örgütsel becerileriyle hatırlanır. İmparatorluğu satraplık adı verilen ve her biri satrap adı verilen atanmış yerel görevliler tarafından yönetilen 20 eyalete ayırdı. Her eyaletten alınacak yıllık vergi miktarını belirledi ve eyaletlerin faaliyetlerini izlemek ve tebaalarını aşırı vergilendirmediklerinden emin olmak için ajanlar gönderdi. Darius ayrıca sikke bastırarak hem vergilendirmeyi hem de ticareti geliştirdi.
Sulama sisteminde önemli iyileştirmeler yaparak imparatorluk genelinde tarımı ve yerleşimi teşvik etti. Ayrıca Efes'ten imparatorluğun idari merkezi Susa'ya kadar 1.500 milden fazla uzanan Kral Yolu da dahil olmak üzere bir dizi yol inşa etti. Yol bakımlıydı ve tüccarlar tarafından üç ayda ya da kraliyet gönderileri tarafından sadece bir haftada geçilebiliyordu.
Darius'un yönetimi altında Zerdüştlük devlet dini haline geldi ve çok geniş bir alana yayılan imparatorlukta birlik ve kimlik duygusu sağladı. Darius hoşgörülü bir hükümdardı ve diğer inançlara sahip tebaasının kendi tanrılarına ibadet etmelerine ve kültürel geleneklerini sürdürmelerine izin verildi.
Darius otuz yılı aşkın bir süre hüküm sürdü ve yönetim, ticaret ve altyapı alanlarındaki başarılarıyla hatırlanır. Ünlü Maraton Savaşı da dahil olmak üzere Yunanlara karşı kaybettiği savaşlara rağmen, kalıcı bir miras bıraktı. Darius Pers tarihinin en büyük hükümdarlarından biri olarak anılmaktadır.
İç Savaş

II. Kambises'in dengesiz yönetimi sonucu İran'da taht Smerdis'in eline geçmişti. Ülke iç savaşın eşiğine geldiği sırada Kambises intihar etti.
Ancak sarayda Smerdis'in bir sahtekar olduğu fikri yayılıyordu. Bazılarına göre tahtta oturan kişi Büyük Kiros'un oğlu Smerdis değil, Gaumata adında bir Mecusi büyücüydü. Ölümsüzler'in komutanı olan General Darius bu söylentileri yayarak Smerdis'e karşı isyan bayrağı açtı. Soylularla birleşerek Smerdis'i devirdi ve şah oldu.
İmparatorluğun altın çağı

Büyük Kiros Asya'da gidebileceği en uç noktaya dek gitmiş ve orada ölmüştü. Kambises de Afrika'da en uç noktaya erişmiş ve ölmüştü. Darius imparatorluğu Avrupa yönünde genişletmeye karar verdi.
Batı Anadolu'da İyonların isyanı, Perslerin dikkatini bu yöne çekti. İsyanı Yunan kentlerinin desteklediği anlaşılınca Darius Ege'nin karşı yakasına sefer kararı aldı. Ancak Yunanistan beklenenden daha zorlu bir düşman çıktı, savaşçı kentlerin direnişi ve coğrafi engeller yüzünden yıpranan Pers ordusu Maraton'da bozguna uğradı.
Trakya ve Makedonya'yı istila eden Darius, kuzey bozkırlarındaki İskit savaşçılarının üzerine yürüdüyse de önemli bir sonuç elde edemedi.
Darius döneminde imparatorluk en geniş sınırlarına ulaştı. Büyük Kiros'un yapımını başlattığı ticaret yolları tamamlanarak ulaşım kolaylaştırıldı. Sınırlar içindeki barış ve istikrar sayesinde ekonomik faaliyetler gelişti ve Akdeniz'in batısına dek uzanan ticaret hatları kuruldu.
Darius'un hükmü altına giren farklı milletler arasında kısmen huzur temin edilmişti. Yahudilere dini serbestlik tanındı. Mısır'da bir tapınak inşa edildi. Yunan kahinlerine önem verildi.
Darius dönemindeki en büyük bayındırlık faaliyeti ise Persepolis adlı yeni başkentin inşa edilmesi oldu.
Persepolis'teki Büyük Darius Sarayı (Pers Şehri), İran'ın Fars Eyaletindeki Şiraz şehrinin 60 kilometre (37 mil) kuzeydoğusunda yer almaktadır.
Çorum (il)

Bu madde Çorum il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Çorum (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.
| Çorum |
| --- | --- |
İl

 İlin Türkiye'deki konumu
 İl sınırları haritası
Ülke: Türkiye
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Vali: Ali Çalgan
Yüzölçümü
 • Toplam: 12.428 km²
Rakım: 820 m
Nüfus
 • Toplam: 527.220
 • Yoğunluk: 43/km²
 • Kır: 152.244
 • Şehir: 374976
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 364
İl plaka kodu: 19
Resmî site corum.gov.tr
Çorum, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz bölümünde yer alan bir ildir.
04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 14 İlçe, 16 belediye, bu belediyelerde 126 mahalle, ayrıca 759 köy bulunmaktadır.
Çorum ili, leblebisi ile tanınır. İlde toprak ve makine endüstrisi oldukça gelişmiştir. Osmancık ilçesinde pirinç üretimi etkin bir şekilde yapılmaktadır. Kapari bitkisinin Türkiye'deki anavatanı Osmancık ilçesidir.
Tarihçe

Çorum il toprakları tarihi devirlerin en başından beri insan yerleşimine sahip olmuştur. Kadim Hititler'in başkenti Hattuşaş Çorum ilindedir. Tarihi devirlere bakıldığında Alacahöyük, Hattuşaş, İskilip, Kuşsaray, Pazarlı, Eskiyapar, Büyükgülücek ve Balimsultan köyü çevresinde yapılan arkeolojik kazılarda ve toprak üstü buluntularından anlaşılır ki Bakır Çağı ile Tunç Çağı zamanlarına giden araç, gereç ve silahlar bulunmuştur.
Coğrafya

Çorum il topraklarının %61'i dağlıktır. Bu dağlar derin vadilerle yarılarak birbirinden ayrılmışlardır.
Dağlar kuzey-batı yönünde uzanmıştır. Çorum il topraklarının batı kısmı Kuzey batı Anadolu'nun en önemli dağ sırası olan ve batıda Sakarya nehri ile doğuda Kızılırmak nehri arasında uzanan Köroğlu Dağ sırasının en doğu ucunda yer alır. Köroğlu dağ sırasının Kızılırmak havzasına ulaştığı yerde oluşan önemli yerleşmeler; İskilip, Bayat, Kargı, Oğuzlar, Dodurga, Alpagut'tur.
Çorum ili İç Anadolu bölgesinin kuzey kısmında yer almaktadır. Karasal iklimi etkisi altındadır. Doğusunda Amasya, güneyinde Yozgat, batısında Çankırı, kuzeyde Sinop, kuzey batısında Kastamonu, kuzey doğusunda Samsun, güney batısında Kırıkkale illeri ile çevrilidir.
Çorum şehir merkezinin diğer şehirlere uzaklığı; Ankara'ya 244, İstanbul'a 608, Amasya'ya 92, Sinop'a 294, Samsun'a 172, Tokat'a ise 188 kilometredir.
İlçelerin il merkezine uzaklıkları; Alaca 52, Bayat 83, Boğazkale 87, Dodurga 42, İskilip 56, Kargı 106, Laçin 29, Mecitözü 37, Oğuzlar 68, Ortaköy 57, Osmancık 59, Sungurlu 72 ve Uğurludağ 66 km'dir.
Coğrafya > Ovalar

Çorum Ovası: arazi 375 km², yükseklik 800 m
Bozboğa Ovası: arazi 70 km², yükseklik 820 m
Ovasaray Ovası: arazi 75 km², yükseklik 700–800 m
Hüseyin Ovası: arazi 264 km², yükseklik 725–875 m
Dedesli Ovası: arazi 250 km² yükseklik 500–550 m
Taybı Ovası: arazi 144 km², yükseklik 500–550 m
Irmak Ovası: arazi 600 km², yükseklik 500–550 m
Seydim Ovası: arazi 50 km², yükseklik 950 m
Mecitözü Ovası: arazi 100 km², yükseklik 950 m
Osmancık Ovası: arazi 300 km², yükseklik 300–350 m
Düvenci Ovası: arazi 32 km², yükseklik 900 m
Hamamözü Ovası: arazi 75 km², yükseklik 400–500 m
Kuyumcu Ovası: arazi 72 km², yükseklik 400–500 m
Sungurlu Ovası: arazi 750 km², yükseklik 550–580 m
Coğrafya > Akarsuları

Kızılırmak
Yeşilırmak
Çat suyu
Mecitözü çayı
Çekerek ırmağı
Coğrafya > Dağlar

Erenler tepesi 2.097 m
Öbek Tepesi-2064 m (geçmiş dağı Bayat)
Türbe tepe 1.981 m
Kara tepe - 1.846 m
Kırklar Dağ - 1.791 m
Çal dağı -
Ada dağı -
Kartal dağı - 1.777 m
Teke dağı - 1.700 m
Kavak dağı -
Göl dağı -
Deveci dağı -
Sakaröküz dağı -
Çatalkaya Tepesi-Karadağ 1.566 m
İklim

İlin genelinde genellikle Karadeniz İklimi görülür.
Karadeniz iklimi olan şehirler Kızılırmak havzasında olan: Bayat, Dodurga, İskilip, Kargı, Laçin, Oğuzlar, Osmancık ve Uğurludağ. Kışları çok yağışlı, yazları ise İç Anadolu iklim tesiri ile sıcak olur.
İç Anadolu iklimi; Kızılırmak havzasının güneyinde olan Çorum, Alaca, Boğazkale, Mecitözü, Ortaköy ve Sungurlu ilçelerinde olur.
Çorum ilinde bulunan şehir, bucak ve köyler genel olarak tipik karasal iklim özelliklerini gösterir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve genelde kar yağışlıdır. İlkbahar ve sonbaharda az da olsa yağmurludur. Yüksek yerleşimlerde özellikle yaz akşamları bile serin bir havaya sahiptir. Bu umumi durumun istisnası da İskilip ve havarisinin iklim tipi olup mikro klima iklim özelliklerini göstermektedir.
İklim > Yağmur

| İlçeler | Süre | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Çorum | 54 il | 39.8 | 30.2 | 37.9 | 45.9 | 60.6 | 48.9 | 17.7 | 11.9 | 20.1 | 24.9 | 30.9 | 43.3 |
| Bayat | 18 il | 69.3 | 62.2 | 51.2 | 52.2 | 60.9 | 38.9 | 17.8 | 15.9 | 22 | 30 | 32.1 | 75.9 |
| İskilip | 32 il | 70.1 | 51.7 | 56.4 | 55.4 | 69.8 | 47.3 | 17.6 | 15.1 | 16.5 | 27.5 | 35.8 | 70.1 |
İlçelere göre aylık yağış grafiği
Jeolojik yapı

Türkiye'nin önemli fay hatlarından Kuzey Anadolu Fay Hattı (K. A. F.), Çorum il sınırlarının kuzeyinden geçmektedir.
İlin jeolojik yapısında iki ana kütle (kayaç) grubu öne çıkar. Bunlardan birincisi “Metamorfik seri” (başkalaşmış kayaçlar), ikincisi ise, “Tortul Kütleler”dir. İlin asıl jeolojik karakterini 3. jeolojik zamanın sonları ile 4. jeolojik zamanda meydana çıkma oluşumlar meydana getirmektedir.
Bununla birlikte, jeolojik devirlerden ilkel zaman olarak bilinen Arkean ve Prekambrien devirlerine ait Çorum merkez ilçe, Alaca, İskilip, Osmancık, Mecitözü ve özellikle Kargı ilçelerinde çeşitli metamorfik (başkalaşım) topraklarına rastlanılmıştır. 3. jeolojik zamanın kütlelerinden olan jips (kireçtaşı) ve kayatuzu yatakları ile karbon miktari % 75 kadar olan zengin linyit kömürü yataklarına (Osmancık, Dodurga yöresinde 30 milyon ton rezervinde ayrıca Alpagut - Zambal - Karakaya - Ayva ve Ovacık köylerinde) rastlanmaktadır. Yine bu zamanın püskürük kütlelerinden olan Trakit, Granit, Bazalt ve Andezit kimi kütle arazisine de Çorum merkez ilçesinde, Kargı, Sungurlu, Alaca, Mecitözü, Osmancık ve İskilip ilçelerinde rastlanmaktadır. Tortul kütlelere ise vilayetin çok yöresinde rastlanmaktadır.
Çorum; Alp-Himalaya Orogenezi (Dağ oluşumu) olarak bilinen sistem dahilinde yer alan K. A. F. üzerinde yer almaktadır. K. A. F. il merkezinin 20 kilometre kuzeyinde Osmancık ve Kargı ilçelerinin dahili sınırlarından geçmektedir.
Kültür > Kütüphaneler

İlin tümünde 18 halk ve müstakil 2 çocuk olmak üzere toplam 20 kütüphane var. 2006 yıl sonu istatistiklerine göre İlde toplam 228.482 adet kitap vardı. En çok kitap olan kütüphaneler; Çorum Hasan Paşa Kütüphanesi 47.303, İskilip Halk Kütüphanesi 38.046 adet ve Sungurlu Halk Kütüphanesi 19.866 adet geri kalan 123.547 kitap, 17 halk ve çocuk kütüphanesindedir.
İl merkezi olan Çorum'da beş adet kütüphane var olup, toplam kitap varlığı 72.805 adet diğer 12 ilçe ile 3 belde kütüphanesinde ise 155.677 kitap var olup; İskilip Halk Kütüphanesi 38.046 adet, Sungurlu Halk Kütüphanesi 19.866, Mecitözü Halk Kütüphanesi 14.468, Osmancık 13.106, Kargı 11.575, Alaca 10.023, Bayat 9.566, Boğazkale 7.474, Uğurludağ 7.188, Oğuzlar 6.066, Arifegazili 5.884, Ortaköy 5.006, Alacahöyük 3.349, Dodurga 2.617, Hacıhamza 1.443. Laçin ilçesinde ise kütüphane yoktur.
Türkiye Cumhuriyeti'nin toplam 28 adet 'El Yazması Eser' kütüphanesi vardır. Bu El Yazması Eser kütüphanelerinden Çorum ve İskilip ilçesinde olmak üzere Çorum ilinde iki adet var. İskilip Halk Kütüphanesinde 529 adet, Çorum Hasan Paşa Kütüphanesinde cumhuriyetin ilk yıllarında il ve ilçe merkezlerinden toplanmış olan 3692 adet el yazması kitap vardır.
Kültür > İskilip İlçesi Halk Kütüphanesi

İskilip kütüphanesi yakın coğrafyasında bilinen en eski kütüphane olup; 1258 yılında kurulan Hacıbey, 1272 yılında Cecebey, 1476 yılında Şeyh Habib, 1480 yılında Ebusuud, olan; 1735 yılında Hocazade ile 1818 yılında kurulan Terzi Bekir Ağa ve 1841 yılında kurulan Camii Kebir kütüphanelerinin 1924 yılında kanun ile 1272 yılında vakfedilerek kurulan Cece Bey Medresesi kütüphanesinde toplanarak tek kütüphane çatısı altında faaliyete geçirilerek oluşturulmuştur. İlin en eski kütüphanesi olduğu gibi Türkiye'nin de en eski kütüphanelerindendir. 
İskilip ilçesi Halk Kütüphanesinde tarihi değeri olan 1443 adet Arapça alfabesinde yazılmış taş baskı basılı kitap ve 529 adet el yazması kitap ile 2006 yılında 38.046 adet toplam kitap vardır. 
İskilip Halk Kütüphanesinde 1996 yılında yaşlılar için özel okuma salonu hizmete açılmış olup bu salon Türkiye genelinde gerçekleştirilen ilk uygulamadır. Kütüphane 1924 yılından bu yana üç değişik yerde hizmette bulunarak günümüzde bulunan yere taşınarak kendisine ait özel binasında faaliyetlerini sürdürmektedir.
Kültür > Hasan Paşa Halk Kütüphanesi

Bahçelievler semtinde hizmet veren Çorum Merkez Hasan Paşa Halk Kütüphanesi 25 Aralık 1991 tarihinde hizmete giren Çorum ilinin en köklü kütüphanelerinden biridir. Alt katta depolar, üstte ise okuyucu salonları, idare büroları, yazma eserler bölümü ve bilgisayar bölümü bulunmaktadır. 2006 yılında mevcut kitap sayısı 47.303 adet olup bunun 3692 adeti el yazmasıdır.
Kültür > Çorum İl Halk Kütüphanesi

Merkez ilçe olan Çorum şehri, Mimar Sinan Mahallesi'ndedir. 25 Aralık 1991 tarihinde hizmete girmiştir. Çorum ilinin en büyük ve modern kütüphanesidir.
Müzeler

Müze olarak; Alacahöyük, Boğazköy ve Çorum müzeleri vardır. İlave olarak Hattuşaş ören yeri de açık müze olup ziyaretçilere hizmet eder.
Müzeler > Alacahöyük müzesi

Alacahöyük müzesi yakın geçmişte köy şimdi belde olan yerde 1935 yılından sonra mahallinde arkeoloji kazılarında çıkarılabilen tarihî eserlerin sergilenmesi için 1941 yılında kuruldu. Müzede milattan önce 4000'lerden günümüze ulaşabilen tarihî eserler mevcuttur.
Müzeler > Boğazköy müzesi

Boğazköy Müzesi genellikle kadim Hitit dönemi arkeoloji eserleri bulundurmaktadır.
| 2006 yılı il Müze/Ören istatistikleri |
| --- | --- | --- |
| Müze Adı | Eser Sayı (adet) | Ziyaretçi Sayı (adet) |
| Çorum | 13.804 | 12.452 |
| Alacahöyük | 3.324 | 12.742 |
| Boğazköy | 12.420 | 5.677 |
| Hattuşaş Yazılıkaya | ören yeri | 26.738 |
| Toplam | 29.548 | 57.609 |
Müzeler > Yerel halk edebiyatı

Çorum ilindeki halk edebiyatını, 15. yüzyıldan başlayarak Alevi - Bektaşi edebiyatı etkilemiştir.
Aşık Ali Açık, Deli Boran, Aşık Haydar, Dedemoğlu, Kasap Mustafa Çarkacı, Kadir Uslu, Aşık Kör Kurtça, Hüseyin Çırakman, Aşık Gülabi gibi ozanlar, Çorum halk edebiyatının önemli ozanlarındandır.
İskilip ilçesinde haftanın günleri de İstanbul Türkçesinden farklıdır; Giravu - Pazar, Düşembe - Pazartesi, Deri - Salı, Bazar - Çarşamba, Bazitesi - Perşembe, Cumayı - Cuma, Cumitesi - Cumartesi.
Ekonomi

Çorum ilinin ekonomisi; tarım, hayvancılık, sanayi ve ticarete dayanır.
2000 yılı istatistiklerine göre Çorum il ekonomisinde sektörlere göre dağılımı; hizmetler %32, ticaret %30, tarım %25, sanayi %9, inşaat %4 olarak meydana gelmiştir.
İlin coğrafi konumu nedeniyle İç Anadolu bölgesi ile Karadeniz Bölgesi arasında önemli bir geçiş yolu üzerinde olması önemini artırmakta olup ekonomisini olumlu olarak etkilemektedir. Ankara ile Samsun arasında kuzey - güney doğrultusunda geçiş üzerinde yer aldığı gibi batı - doğu doğrultusunda da Kastamonu, Çankırı, Amasya ve Tokat illeride Çorum topraklarında yer alan yollardan yararlanmaktadırlar.
İl dışından alınan ürünler olarak; beyaz eşya, petrol ürünleri, otomotiv yedek parçası, makineler, kazanlar, mekanik araçlar, hazır giyim gibi kalemlerdir. İl dışına satışı yapılan üretim kalemleri ise; süt ve süt ürünleri, çimento, bal, yumurta, kazanlar, makineler, mekanik araçlar, hazır giyim, ayakkabı, değirmencilik ürünleri, kâğıt ve karton türleridir.
Ekonomi > Orman

Vilayetin ormanlık arazileri daha çok kuzeyinde olup Çorum, Bayat, İskilip, Osmancık ve Kargı'da sık olarak mevcuttur. Dağ köylerinin geçimi ormancılık üretimine bağlıdır.
Toplam ormanlık arazisi 373.825 hektardır. 185.873 hektar orman verimli, 187.952 hektar orman verimsizdir. Bu ormanların 194.564 hektarı koru ormanı, 179.261 hektarı baltalık ormandır. İl ormanlarının tümü kamu adına devlete ait olup şahıs ormanı yoktur.
Bayat ilçesinde: Göknar, Kayın, Karaçam, Meşe, Ardıç.
Kargı ilçesinde Sarıçam, Göknar, Kayın, Karaçam, Kızılçam, Meşe, Ardıç.
İskilip ilçesinde: Göknar, Kayın, Karaçam, Meşe, Ardıç.
Osmancık ilçesinde: Kayın, Karaçam
Laçin ilçesinde: Karaçam, Meşe.
Uğurludağ ilçesinde: Karaçam, Meşe.
Çorum ilçesinde: Sarıçam, Göknar, Kayın, Karaçam, Meşe.
Mecitözü ve Sungurlu ilçel?rind?: Karaçam, Meşe.
| 2005 yılı Orman üretimi |
| --- | --- |
Türü: Miktar (m³)
Tomruk: 37.730
Maden Direk: 4.413
Sanayi Odunu: 3.641
Kağıtlık Odun: 13.580
Lif Yonga Odunu: 73.000
Yakacak Odun: 152.931
| 2005 yılı Orman - Mera alanı |
| --- | --- |
Türü: Miktar (ha)
Çayır alanı: 5.530
Mera alanı: 139.582
Orman alanı: 365.208
Yoz alanı: 145.593
Ekonomi > Hayvancılık

İl ekonomisinde hayvancılık üretimi ikinci derecededir. 2002 yılı Türkiye istatistiklerine göre il dahilinde 162.000 sığır, 139.000 koyun, 17.000 kıl keçisi, 3.000 Ankara keçisi, 5.000 manda mevcuttur. Yumurta, deri, süt, arıcılık, tavukçuluk önemli hayvancılık kaynaklı ürünlerdir.
Mera arazisi 139.582 hektar olup ilin hayvancılık üretimi için önem arz etmektedir.
1913 yılı hayvancılık üretimi; 89.059 sığır, 195.735 koyun, 220.856 keçi, 8.000 kömüş/camış vardır. Ek olarak 5.592 at, 12.575 eşek, 385 katır gibi çekim hayvanı vardı.
1927 yılında üretimi devlet istatistiklerine göre; ilde 83.000 kadar sığır, 160.000 kadar koyun, 230.000 kadar keçi, 230.000 kadar tavuk ile ek olarak 80.000 kadar eşek, katır ve at diğer çekim hayvanı vardı.
Lezzetli yoğurdu için özellikle camış sulak köylerde ve Kızılırmak kenar köylerinde beslenmektedir.
1980 yılına kadar ilde çok sayı kıl keçisi vardı. Orman alanlarında taze sürgünlere verilen zarar neticede çok sayı köyde yasaklandılar.
İlde dahilinde bir adet balıkçılık üretimi ile iştigal eden şirket var olup yıllık kapasitesi 15.000 ton olup ancak 10.000 ton kadar istehsal mümkün olmaktadır.
| Büyük baş hayvan üretimi (adet) |
| --- | --- | --- |
| Türü | 2003 yılı | 2005 yılı |
| Sığır (Kültür) |  | 28.418 |
| Sığır (Melez) |  | 89.465 |
| Sığır (Yerli) |  | 46.461 |
| Sığır Toplamı | 162.144 | 164.344 |
| Manda | 4.830 | 3.297 |
| At | 1.104 |  |
| Katır | 1.245 |  |
| Eşek | 10.766 |  |
| Küçük baş hayvan üretimi (adet) |
| --- | --- | --- |
| Türü | 2003 yılı | 2005 yılı |
| Koyun | 139.334 | 154.180 |
| Kıl Keçisi | 17.125 | 17.249 |
| Tiftik Keçisi | 3.285 | 3.649 |
| 2005 yılı kuş - kanatlı ve yumurta üretimi |
| --- | --- |
Türü: Miktar
Yumurtacı Tavuk: 2.426.200
Et Tavuk: 18.950
Ördek: 10.695
Kaz: 18.805
Hindi: 23.680
Tavuk Yumurtası: 514.318.000
Ördek Yumurtası: 372.750
Kaz Yumurtası: 621.400
Hindi Yumurtası: 798.500
| 2005 yılı Arıcılık üretim bilgileri |
| --- | --- |
Türü: Miktar
Eski Usul Kovan Sayı: 722
Fenni Usul Kovan Sayı: 44.384
Bal Üretimi: 565.120 kg
Bal Mumu Üretimi: 13.808 kg
Arı Bakan Köy Sayısı: 626
Ekonomi > Sanayi

Çorum'daki başlıca sanayi tesisleri; çeşitli gıda maddeleri, süt ürünleri, un, yem, şeker, kereste, parke, alçı, kireç, çimento, prefabrik yapı elemanları, tuğla ve kiremit, demir - çelik döküm ve makine, dokuma, ayakkabı, ısıcam fabrikalarıdır. 2001 yılında Çorum'da 10'dan fazla çalışanı olan işletme sayısı 82'dir. Bunlardan 40'ı taş ve toprak sanayisi; 18'i gıda, içki ve tütün sanayisi; 10'u metal eşya, makine ve teçhizat sanayisi; 5'i metal ana sanayisi; 4'ü tekstil, giyim ve deri sanayisi; 2'si mobilya sanayisi; 1'i kâğıt, kâğıt ürünleri ve basım sanayisi ve 1'i de motorlu kara taşıtları sanayisine aittir. Çorum ilinin sembolü olan leblebi ise Çorum, Sungurlu ve Osmancık civarlarında küçük işletmeler tarafından üretilir.
| 2005 Yılında Çorum İlindeki sanayi tesisleri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| İlçe | Gıda sanayisi | Faizi (%) | Makina sanayisi | Faizi (%) | Taş/toprak sanayisi | Faizi (%) | Diğer faaliyetler | Faizi (%) | Toplam(cəm) |  |
| Çorum | 43 | 56 | 76 | 95 | 41 | 76 | 59 | 82 | 212 |  |
| Alaca | 3 | 3 | - | - | - | - | 1 | 1 | 4 |  |
| Bayat | 1 | 1 | - | - | - | - | 2 | 2 | 3 |  |
| Boğazkale | - | - | - | - | - | - | - | - |  |  |
| Dodurga | - | - | - | - | - | - | - | - |  |  |
| İskilip | 3 | 3 | - | - | - | - | 4 | 6 | 7 |  |
| Kargı | 8 | 11 | - | - | 1 | 2 | - | - | 9 |  |
| Laçin | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - | 1 |  |
| Mecitözü | 2 | 2 | - | - | 1 | 2 | - | - | 3 |  |
| Oğuzlar | - | - | - | - | - | - | - | - |  |  |
| Ortaköy | - | - | - | - | - | - | - | - |  |  |
| Osmancık | 16 | 21 | - | - | 11 | 20 | - | - | 27 |  |
| Sungurlu | 9 | 12 | 4 | 5 | - | - | 6 | 9 | 19 |  |
| Uğurludağ | - | - | - | - | - | - | - | - |  |  |
| Toplam | 86 | ------ | 80 | ------ | 54 | ------ | 72 | ------ | 285 |  |
Ekonomi > Madencilik

Çorum'da işletilmekte olan çok sayıda linyit kömür işletmesi vardır. Bu işletmeler; İskilip, Dodurga ve Bayat ilçelerindedir. Son zamanlarda Mecitözü ilçesi civarında yüksek rezervli linyit kömür sahaları bulunmuştur. Bu rezervlerden Bayat ve Dodurga'daki en zengin rezervdir ve en kalorili kömür de buradan çıkarılır.
Bayat'ta 4000 yıllık maden ocağı galerisi bulunmuş mevcut rezerv nabit bakırdan oluşmaktadır. Bayat Sağpazar köyünde 95 yılında petrol araştırmaları yapılmış ve TPAO nun 1.derece arama sahasında bulunmatır. Ayrıca ilçede tuzve kireçtaşı da mevcuttur.
İl genelinde; bakır, manganez, çinko, antimon, demir, kurşun, asbest, linyit, grafit yatakları ile jeotermal kaynaklar olduğu tespit edilmiştir.
Yönetim

Ayrıca bakınız: Çorum'un ilçeleri
İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)
İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.
Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Çorum Valisi, 1966 Malatya Doğanşehir doğumlu Ali ÇALGAN'dır. Eylül 2024/321 sayılı karanameyle Maliye Müfettişi iken atanmıştır.
Çorum Belediye Başkanı, 1973-Çorum doğumlu Halil İbrahim Aşgın(AK PARTİ), 31 Mart 2024 seçimlerinde %40,55 oy oranıyla seçilmiştir.
2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Çorum İl Genel Meclisi üye sayısı, 25 AK PARTİ, 6 CHP, 5 MHP ve 1 İYİ Parti olmak üzere 37’dir. Çorum Belediye meclisi ise 20 AK PARTİ, 13 CHP ve 4 MHP olmak üzere 37 üyeden oluşur.
2023 Genel seçimleri sonucu, Çorum'u temsilen TBMM'de AKP'den 2 milletvekili (Yusuf Ahlatcı, Oğuzhan Kaya), CHP'den 1 milletvekili (Mehmet Tahtasız), MHP'den 1 milletvekili (Vahit Kayırcı) seçilmiştir.