Kommagene Krallığı
Tarih > Bağımsızlık Dönemi ve Helenistik Dönem

MÖ 4 ve 3. yüzyıl boyunca Seleukos İmparatorluğu'nun içeriden ve dışarıdan gelen etkenler sonucu zayıflamaya başlamasıyla hem doğu hem de batı bölgelerinde parçalanmalar gerçekleşmeye başladı. Seleukos İmparatorluğu'nun hüküm sürdüğü yerlerde satraplar, bölge yöneticileri ve kabile reisleri bağımsızlıklarını ilan etti. Bazı devletler bağımsızlığını korurken, bazıları bunu başaramadı. Anadolu'da ise Kapadokya, Paflagonya Krallığı, Pontus Krallığı, Bergama Krallığı, Bitinya Krallığı gibi krallıklar bağımsız oldu.
MÖ 200'lü yıllarda gücünü toparlamaya çalışan Seleukoslar, kendilerinden ayrılan küçük devletleri tekrar kendine bağlamak istedi ve benzer olayları yaşayan Makedonya imparatorluğu ile bir ittifak kurdu. Bergama ve Rodos krallıkları ise buna karşı Roma İmparatorluğu'ndan yardım istedi. Yayılmacı bir politika işleyen ve etkisi artırmak isteyen Roma küçük krallıkların yanında yer aldı. Roma İmparatorluğu, Makedonya İmparatorluğu'nu mağlup edince Anadolu'da tutunabildi ve Anadolu'da Roma etkisi başlamış oldu. MÖ 190 yılında Ege Denizi kıyılarında yer alan ve aynı adı taşıyan bölgede Magnesia Savaşı'nda Seleukos İmparatorluğu'nu alt eden Roma İmparatorluğu, Anadolu'nun büyük bir kısmını da kapsayacak şekilde Doğu Akdeniz Bölgesi'nin en güçlü devleti durumuna geldi. MÖ 188 yılında imzalanan Apamea Antlaşması ile Seleukoslar, Toroslara kadar tüm Anadolu'yu Roma'ya ve Roma güdümündeki Bergama ve Rodos krallıklarına bırakmak zorunda kaldı. Ayrıca yüklü miktarda savaş tazminatı da ödeyen devlet iyiden iyiye zayıflayarak etkisini yitirdi. Kommagene Bölgesi yine Seleukos İmparatorluğu'nda kaldıysa da sınır noktalarından birini oluşturdu.
Orintid kökenli Greko-Pers bir soylu grubuna sahip olan bölge, kuzeybatısındaki Sofene genel yönetimine bağlı bir yerel yönetim merkeziydi. MÖ 163 yılında Kommagene Bölgesi, Sofene'den ayrıldı. Bundan bir yıl sonra da, MÖ 162 yılında zayıflayan Seleukos İmparatorluğu'nun satrapı (valisi) Ptolemaios'un isyanı neticesinde bağımsızlık kazandı.
MÖ 133 yılında Bergama Krallığı miras yoluyla Roma Cumhuriyetine bırakıldı ve bu krallığın toprakları üzerinde Asya Eyaleti kuruldu. Böylece Roma, bölgede doğrudan kendine bağlı toprak parçasına sahip oldu ve genişlemeci siyasetini devam ettirdi. Kommagene Krallığı da Roma'nın siyasi etkisi altına girmeye başladı.
İlk kral olan Ptolemaios'un hanedanı, Part kralları ile ilişkiliydi. Ptolemaios'un soyundan gelen ve üçüncü kral olan I. Mithridates Callinicus (MÖ 109 - MÖ 70), Helenistik kültürü benimsemiş ve Suriye Yunan Prensesi VII. Laodice Thea ile evlenmiştir. Böylece Ptolemaios Hanedanı, soyunu aynı zamanda Büyük İskender'e de dayandırabildi. Bu soy iddası sayesinde Seleukoslarla olabilecek muhtemel savaşı da ortadan kaldırabilme ve kalıcı bir barış sağlama umudu taşınıyordu. Bu evlilikle artan Helenizm etkisi Kommagene Krallığı'nı kısa sürede kuzeydoğu komşusu Sofene ile birlikte bölgedeki Helen ve Roma kültürünün temsilcisi yaptı. Diğer yandan I. Mithridates Callinicus'un, Ermenistan Kralı II. Tigran'ın hakimiyetini tanıdığı kesin olmasa da büyük bir ihtimaldir.
Mithridates ve Laodice'nin oğlu I. Antiochus Theos, MÖ 70 yılında dördüncü kral olarak hüküm sürmeye başladı. Antiochus, MÖ 64'te Pontuslu VI. Mithridatis'e karşı düzenlenen seferler sırasında Romalı general Gnaeus Pompeius Magnus'un müttefikiydi. Antiochus, diplomatik becerileri sayesinde Kommagene'yi Romalılardan bağımsız tutmayı başardı.
En ünlü kralı I. Antiochos olup  bu kral zamanında Ermeni Kralı Tigran, Partlar (Orades,Pokaros ve Pharaates) ve Romalılar (Lucullus, Pompeius, Marcus Tillus Cicero, Jül Sezar, Mark Antony) gibi birçok devletle siyasi ilişkiler kurmuştur. Bu ilişkilerinde zaman zaman sorunlar çatışmalar yaşamasına rağmen genel olarak bir denge politikası izlemiştir. Bu bağlamda Roma'ya bağlılık göstererek Roma vatandaşlık göstergesi olan "Toga" giysisini giymeye hak kazanıp giyerken diğer yandan Part Kralı Orades'e kızını vererek ittifak kurmuştur. Ancak bu ittifaklar ve denge politikası her iki tarafta da kuşkuyla karşılanmasına ve yeni Part Kralı Phraates tarafından öldürülmesine neden olacaktır. Doğu Batı Sentezini oluşturmaya çalışan I. Antiochos'un bunu Pontus Kralı Mithridates'ten esinlenerek oluşturduğu düşünülmektedir. Bu doğrultuda Antiochos Theos; Zeus ve Ahura Mazda'nın eşit gösterildiği Nemrut Dağı merkezli, Yunan ve Pers dinlerinin bir sentezi olan din ve panteon meydana getirmeye çalışmıştır. Eserlerin yazıtları Yunancadır. MÖ ve MS dönemlerinin ilk yıllarında bölgedeki mezar taşlarında da Yunanca kullanılmıştır.
Kommagene Krallığı'nın kralları, Ahameniş İmparatorluğu'nun en meşhur krallarından biri olan I. Darius'un (Büyük Dairus) soyundan gelen II. Artaserhas'ın kızı Rhodogune ile evlenerek, atalarını Büyük Darius ile Perslerin Ermenistan satrapı ve Orintid Hanedanı'nın kurucusu I. Orontes'in soyundan geldiklerini iddia ettiler. Orintid Hanedanı'ndan geldikleri konusu, sadece soyluların bıraktıkları kitabelerden ibaret olup bunun dışında bu durumu kesin olarak ortaya koyabilecek bir kanıt yoktur. Soylular arasında Persçe konuşulduğu veya en azından Persçe'ye yatkın oldukları bilinmektedir. Bu dönemde yerel halk olarak Ermeniler, yerelleşmiş Aramiler, Helenler, Asurlular, az da olsa Perslerin yaşadığı ifade edilse de bu konuda kesin herhangi bir yargıda bulunulacak veri yoktur. Ancak ortak dil olarak kamusal alanlarda ve anıtlarda Yunanca konuşulduğu bilinmektedir.