Medya Devleti
Medya kültürü > Etnografik özellikler

Medlerin bazı etnografik özelliklerini, kıyafet ve süsleme biçimlerini, silah ve taşıma araçlarını, üretim aletlerini ve dini ritüellerini, çiftçi ve savaşçı, soylu ve rahip (maga) figürlerini incelemek için yalnızca Medya bölgesindeki değil, aynı zamanda komşu ülkelerdeki anıtlar da araştırmaya dahil edilmiştir. Bu tür anıtlara örnek olarak Asur ve Takhte- Jamshid kabartmaları, tasvirli mühürler ve diğer arkeolojik buluntular gösterilebilir.
M.Ö. VII. yüzyıla ait olan Ninova'daki bir Assur kabartmasında Medlerin zorla göçürülmesi tasvir edilmiştir. Bu tasvirde figürler bir sırada yer alır. Sıranın başında ve sonunda Medya erkekleri, ortasında ise Medya kadınları ve çocukları yer almaktadır. Üç Assur askerinin bu hareketi izlediği görülmektedir. Figürlerin ayak ve el durumları hareket halinde olduklarını gösterirken, düz ve eğri hat boyunca yukarıdan aşağıya doğru uzanan çizgiler, insanların hareketini hızlandırmıştır. Bu kabartma, Medya'nın çocuk, kadın ve erkeklerinin uzun giysileri, saçları ve diğer özellikleri hakkında bir fikir verir. Tasvirdeki erkeklerin giysileri, baklava desenleriyle süslenmiş olup, ön tarafından uzun bağla bağlanmış uzun boğazlı ayakkabılar giymektedirler. Saç ve sakallarıyla, Medya erkeklerinin figürlerini diğer Assur kabartılarında da kolayca tanımak mümkündür.
M.Ö. VIII. yüzyılın sonlarına ait olan Dur-Şarrukin'deki Assur kabartmalarından birinde, mızrakla silahlanmış ve arabaya koşulacak iki atı götüren Medya savaşçıları tasvir edilmiştir. Onlar da geleneksel Medya giysileri içinde betimlenmiştir.
M.Ö. V. yüzyıla ait Takht-e Jamshid kabartılarından birinde, Medlerin çift at çekişli savaş arabası tasvir edilmiştir. Bu tasvir, önceki kabartmayı tamamlayarak araştırmacılara Medlerin çekiş düzeni hakkında bilgi sağlamıştır.
M.Ö. V. yüzyılda yapılmış bir Takht-e Jamshid kabartısında, Medya kralının hizmetkârları – köleleri tasvir edilmiştir. Burada Medyaların başka bir giysi formu (uzmanlar bu giysiyi Medya soylularına ait saymaktadırlar) tasvir edilmiştir. Bu tür Medya giysili figürlere Takht-e Jamshid kabartılarının birçok yerinde rastlanabilir. Ancak, en dikkat çekeni, yan yana duran üç Medyanın tasvir edildiği kabartıdır. Ortada duran kişinin giysi forması, Assur kabartılarındaki ve Takht-e Jamshid'deki birçok Medya tasviriyle aynıdır. Kenardaki iki kişinin giysi ve silahları ise Medya varlılarının tasvir edildiği başka bir Takht-e Jamshid kabartısıyla örtüşmektedir.
Medya din adamlarının, rahiplerin – magların da tasvirleri M.Ö. V. yüzyıla ait Takht-e Jamshid kabartılarında yer almıştır. Bu kabartılarda Medya maqlarının giysi biçimleri ve gerçekleştirdikleri birkaç dini ayin tasvir edilmiştir. Bu bağlamda, iki Takht-e Jamshid kabartısı dikkat çekmektedir. Bunlardan birinde, keçi yavrusunu koltuğuna alarak kurban (nazır) vermeye götüren genç bir Medyalı tasvir edilmiştir. İ. M. Dyakonov, bu kabartıda keçi yavrusunu kurban vermeye götüren bir mağın tasvir edildiğini öne sürmektedir. Tasvirde mağın başlığı net bir şekilde görünmektedir. Bu başlık, mağın ağzını kapatan kulaklıklarıyla Avesta yasalarına uygun olarak tasvir edilmiştir. Ancak bu tasvirde mağın sıkı, dar ve kısa giysisi, onu Medya mezarı olan Kızkapan mezarındaki ve diğer Takht-e Jamshid kabartılarındaki mağ figürlerinden ayırmaktadır. Bu nedenle bazı araştırmacılar, bu tasvirde mağın kendisinin değil, ateş tapınağının küçük hizmetçilerinden birinin – rahip yardımcısının tasvir edildiğini düşünmektedirler.
İkinci Takht-e Jamshid kabartısında ise kutsal homa içkisini taşıyan maqlar tasvir edilmiştir. Bu tasvirdeki mağın yüz örtüsü ve hafif ayakkabıları, önceki kabartıda görülen rahip yardımcısını andırasa da, uzun tepelik başlığı ve bol, şatafatlı palası ile daha çok Kızkapan mezarındaki mağa benzemektedir. Mağın elindeki homa içkisi kabının kapalı olduğu görülmektedir. Homa içkisi, kötü niyetli, kirli ruhların içkiye karışıp temizliğine ve saflığına zarar vermemesi için kapalı kaplarda saklanırdı. Homa içkisi genellikle silindirik kil kaplarda saklanırdı. Uzmanlar bu figürün gerçek bir mağın tasviri olduğuna inanmaktadırlar.
Ateş tapınağı hizmetçilerinin bu iki figürü gerçekçi bir üslupla ve ustalıkla yapılmıştır. Her iki tasvirden, rahiplerin kısa ve hafif ayakkabılar (çarık) giydiği anlaşılmaktadır. M.Ö. IV. yüzyıla ait Orta Asya'nın Amu-Derya bölgesinden bulunan bir mağın gümüş heykelciği de, önceki kabartılardaki benzer detayları yansıtmaktadır. Bu heykelcikte de, mağın ağzı örtülü, uzun başlıkta, geniş ve uzun elbisede, hafif ayakkabılarda ve bel bağıyla tasvir edildiği görülmektedir. Farklı olan ise, mağın bacaklarının özel bir sargıyla sarılmış olmasıdır. Ateş tapınağı hizmetçilerinin bu üç figüründen, giyimleri arasında bel bağının önemli bir unsur olduğu anlaşılmaktadır.
İ. M. Dyakonov, Takht-e Jamshid'deki figürlerin kısa boylu tasvir edilmesini, Medya heykeltıraşlık gelenekleriyle ilişkilendirmektedir. Dyakonov, bu tasvirlerin Medya geleneklerine dayandığını belirtmektedir:
"Çok eski Medya kayalarında kısa boylu insan figürlerinin kabartmalarını yapmış olan Medya ustalarının takipçileri, Takht-e Jamshid'de çalışırken, atalarından devraldıkları yaratıcı geleneklere sadık kalmışlardır."
İ. M. Dyakonov, Medya Tarihi, 1965, s. 408-409)
M.Ö. VII – IV. yüzyıllara ait silindirik şeklindeki mühürlerde, Medya savaşçılarının silahları, giysileri ve savaş alışkanlıklarıyla ilgili ilginç bilgiler korunmuştur. M.Ö. VII–VI. yüzyıllara ait bir Elam mühüründe, Ariazant adlı Medya kabilesinin süvari savaşçısı tasvir edilmiştir. Dinamik bir kompozisyonda gösterilen savaşçı, atının üzerinde düşmana karşı saldırıya geçmeye hazırlanmakta ve mızrakla darbe indirmeye hazır durumdadır. Savaşçının diğer silahları ok ve yaydır.
M.Ö. V – V. yüzyıllara ait bir diğer mühürde, Medya savaşçılarının İskitlerle savaşı tasvir edilmiştir. Bu tasvirde sol tarafta Medya piyade askerleri, sağ tarafta ise İskit savaşçıları görünmektedir. Medyalılar ok ve yayla silahlanmış, sıradan giysilerinin üzerine, göğüslerini düşman darbelerinden koruyan zırhlı bir gömlek giymişlerdir. Kabartmalardaki gibi, burada da savaşçılar yan taraftan hareket halinde tasvir edilmiştir. Bu eserde Medya savaşçılarının üstün pozisyonu özellikle dikkat çekmektedir. Mühürlerde Medya piyade askerlerinin Yunan piyade savaşçılarıyla savaşı da tasvir edilmiştir. Bunlardan M.Ö. V. yüzyıla ait iki mühür tasviri bilinmektedir. İlk tasvirde hafif silahlanmış ve özgün savaş giysileri giymiş bir Medya askerinin Yunan savaşçısıyla savaşı tasvir edilmiştir. İkinci tasvirde ise geleneksel savaş giysileri giymiş, yay ve mızrakla silahlanmış Medya askerinin Yunan savaşçısını mağlup etmesi ve yere serip teslim olmaya zorlaması gösterilmiştir. Herodot, Ahameniş savaşçılarının giysi ve silahlarını Medyalılardan aldığını belirtmektedir.