stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Köse Mihal
Geleneği

Osmanlı tarihinde XVI. yüzyıl sonlarına kadar faaliyetlerini gördüğümüz, devlet içinde askeri, idari ve siyasi olarak önemli etkiye sahip olan Mihaloğulları ailesi Abdullah Mihal Gazi'nin oğul ve torunlarıdır. Abdullah Mihal Gazi'nin oğulları Aziz, Balta ve Ali Bey'lerdir.
Ailenin Rumeli kolu Aziz Bey'den, İhtiman kolu Balta Bey'den, Amasya kolu Ali Bey' den gelmektedir.
Aziz Bey 1403'te, Balta Bey 1402'deki Ankara Savaşı'nda ölmüştür. 1. Kosova Savaşı'na da katılan Ali Bey'in vefat tarihi bilinmemektedir. Edirne' de adına bir camii ve Gazi Mihal isimli semt bulunan Mihaloğlu Aziz Paşa'nın oğlu Gazi Mihal Paşa 1435'te ölmüştür.
Gazi Mihal Paşa'nın oğlu Mihaloğlu Mehmed Bey, Osmanlı şehzadelerinin saltanat mücadelelerinde Musa Çelebi'ye tabi olup Rumeli Beylerbeyi olmuş, ancak Çelebi Mehmed'in hükümdarlığı zamanında Tokat'a sürgüne gönderilmiştir.
II. Murad'ın hükümdarlığı ve Mustafa Çelebi'nin (Düzmece Mustafa) Rumeli'de padişah olup bütün Rumeli beylerinin (Gazi Evrenos Bey, Turahan Bey ve Gümlüoğlu) Mustafa'ya biat eylemeleri ve Bursa civarına kadar gelmeleri üzerine Mihaloğlu Mehmed Bey Tokat'tan Bursa'ya getirilerek tekrar Rumeli Beylerbeyliğine getirildi. Rumeli beylerinin Mustafa Çelebi tarafından Sultan Murad tarafına geçmelerini sağlayan Mihaloğlu Mehmed Bey İmparatorluğun dağılmasını önleyip, birliğine büyük katkı sağlamıştır.
II. Murad'ın Bizans İmparatorundan intikam almak için İstanbul muhasarasiyle meşgul olduğu sırada Küçük Mustafa Çelebi hükümdarlık iddiasıyla Bursa'ya ve oradan İznik'e gelmişti. Bunu haber alan Padişah, İstanbul muhasarasında bulunan Mihaloğlu Mehmed Bey'i akıncılarıyla birlikte İznik'e göndermiş, Mehmed Bey İznik'e girdiği sırada Küçük Mustafa Çelebi'nin kumandanı Tacüddinoğlu Mahmut Bey tarafından öldürülmüştür (1423).
Mihaloğullarından Mihaloğlu Yahşi Bey, Mihaloğlu Hızır Bey ve oğulları Mihaloğlu Ali ve Mihaloğlu İskender Bey'de etkili görevlerde bulunmuş, akıncı komutanı olarak Balkanlar'da ve Avrupa içlerinde önemli askeri başarılar kazanmışlardır.
Kosova Fatihi Ali Bey'den gelen Amasya kolunda ise Yörgüç Paşa, Hayreddin Hızır Paşa ve oğlu Mehmed Paşa'lar Osmanlı tarihinde kendilerini göstermişlerdir.
Amasya Beylerbeyliği yapan Yörgüç Paşa, Fetret döneminden sonra İmparatorluğu doğu sınırlarında önemli askeri başarılar kazanmıştır.
Fatih Sultan Mehmed tarafından 1456 yılında Amasya valisi yapılan Hayreddin Hızır Paşa askeri, siyasi birçok önemli olayın içinde bulunmuş, 1461'deTrabzon'un fethinden sonra Trabzon'un ilk sancakbeyi olmuştur.
Hayreddin Hızır Paşa'nın oğlu Mehmed Paşa Semendire Sancakbeyliği, 1482'de Rumeli Beylerbeyliği, Şehzade Ahmed'in lalalığı ve Amasya valiliği yapmıştır.
Ailenin Amasya kolu, Hayreddin Hızır Paşa'nın oğlu Mehmed Paşa'dan günümüze kadar gelmektedir.
Kurdukları vakıflar aracılığı ile çok sayıda eser yaptıran Mihaloğulları ailesinden gerek Anadolu'da, gerekse Balkanlarda birçok vakfiye ve hayır kurumları kalmıştır.
Geleneği > Günümüzdeki etkileri

Osmanlı İmparatorluğuna çok önemli hizmetleri geçen Akıncı Mihaloğullarının soyu Rumeli'de Plevne'li ve İhtiman'lı, Anadolu'da Bursa ve Amasya'lı olarak dört koldan zamanımıza kadar gelmiştir. Adları Eskişehir'in Mihalgazi ve Mihalıççık ilçesi ile yaşamaktadır.[6]
Geleneği > Popüler kültürdeki yeri

1988 yılında yayımlanan Kuruluş "Osmancık" dizisinde Ahmet Mekin tarafından canlandırıldı.
2006 yılında yayımlanan Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü? filminde Serdar Gökhan tarafından canlandırıldı.
2019 yılında ATV'de yayın hayatına başlayan ve halen devam etmekte olan Kuruluş Osman dizisinin 3. sezonunda (2021-2022) eklenen “Mikhael Kosses” adlı karakter, Bizanslı bir tekfur olarak Serhat Kılıç tarafından canlandırıldı.
Çerkes Reşit

| Çerkes Reşid Bey |
| --- | --- |

Türkiye Büyük Millet Meclisi 1. Dönem Milletvekili
Görev süresi 23 Nisan 1920 - 16 Nisan 1923
Seçim bölgesi: 1920 – Saruhan
Meclis-i Mebûsan 6. Dönem Mebusu
Görev süresi 12 Ocak 1920 - 18 Mart 1920
Seçim bölgesi: 1919 – Saruhan
Kişisel bilgiler
Doğum: 1877 Karacabey
Ölüm: 10 Eylül 1951 Bursa
Çerkes Reşid Bey (d. 1877, Karacabey - ö. 10 Eylül 1951, Bursa), Çerkes asıllı Osmanlı askeri ve siyasetçi.
19. yüzyılda Bandırma'nın bir köyü olan Emreköy'e yerleşmiş Şapsığ boyundan, Ali Bey'in beş oğlundan biridir.
Harbiye mezunudur. Teşkilât-ı Mahsusa'da görev almıştır. Çeşitli cephelerde savaşa katılmış, Kuvâ-yi Seyyâre Milis Süvari Birliği Subaylığı, Osmanlı Meclis-i Mebûsan IV. Dönem Saruhan Mebusluğu, TBMM I. Dönem Saruhan Milletvekilliği (8 Ocak 1921 tarih ve 88 sayılı kararla Milletvekilliği düşürülmüştür.) yapmıştır. Evli ve yedi çocuk babasıdır.
Çerkez Ethem ve Çerkes Tevfik'in ağabeyidir. Kardeşleri ile birlikte Yunanistan'a sığınmasının ardından Ankara İstiklal Mahkemesi tarafından idama mahkûm edilmiştir. Lozan Antlaşması'nda yer alan 150'likler listesine de giren Çerkes Reşit, 1938 yılında çıkarılan afla Türkiye'ye dönmüştür. Güner Kuban'ın babasıdır.
2025 Türkiye Güreş Şampiyonası - Erkekler serbest 86 kg

| 2025 Türkiye Güreş Şampiyonası |
| --- | --- | --- | --- |

|  | Serbest | Grekoromen | Kadınlar |
|  | 57 kg | 55 kg | 50 kg |
|  | 61 kg | 60 kg | 53 kg |
|  | 65 kg | 63 kg | 55 kg |
|  | 70 kg | 67 kg | 57 kg |
|  | 74 kg | 72 kg | 59 kg |
|  | 79 kg | 77 kg | 62 kg |
|  | 86 kg | 82 kg | 65 kg |
|  | 92 kg | 87 kg | 68 kg |
|  | 97 kg | 97 kg | 72 kg |
|  | 125 kg | 130 kg | 76 kg |
g t 
Ana madde: 2025 Türkiye Güreş Şampiyonası
Erkekler serbest 86 kg, 2025 Türkiye Güreş Şampiyonası'nda düzenlenen bir yarışmadır ve 25-26 Ocak 2025 tarihleri arasında Türkiye'nin Ankara kentinde gerçekleştirilmiştir.
Madalya kazananlar

| --- | --- |
Altın: Osman Göçen Ankara ASKİ
Gümüş: Muhammet Nuri Kotanoğlu Ankara TEDAŞ
Bronz: Ahmet Yağan Ankara Ferdi
Bronz: Ahmet Bilici İstanbul Bahçelievler Belediyesi
Sonuçlar

T - Tuş ile kazandı
S - Sakatlandı
HG - Hükmen galip
Sonuçlar > Finaller

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Yarı finaller  | Yarı finaller  |  |  | Final  | Final  |  |

|  | Osman Göçen Ankara ASKİ  | 11  |  |  |  |  |  |
|  | İslam Kılıç İstanbul Başakşehir Güreş  | 6  |  |  | Osman Göçen Ankara ASKİ  | 6  |  |
|  | Muhammet Nuri Kotanoğlu Ankara TEDAŞ  | 7  |  |  | Muhammet Nuri Kotanoğlu Ankara TEDAŞ  | 0  |  |
|  | Esef Akpınar İstanbul Kağıthane Belediyesi  | 0  |  |  |  |  |  |
Sonuçlar > Üst yarı > 1. Bölüm

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Son 64 turu | Son 64 turu | Son 64 turu |  |  | Son 32 turu | Son 32 turu | Son 32 turu |  |  | Son 16 turu | Son 16 turu | Son 16 turu |  |  | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller |

|  |     |     |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |     |     |   |   |   |   Doğukan Baştuğ Ankara ASKİ |   Doğukan Baştuğ Ankara ASKİ | 10 |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |     |     |   |   |   |   Mustafa Sait Turkaya Ankara İlbank |   Mustafa Sait Turkaya Ankara İlbank | 4 |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |     |     |   |   |   |   |   |   |   |   |   Doğukan Baştuğ Ankara ASKİ |   Doğukan Baştuğ Ankara ASKİ | 0 |   |  |  |  |  |
|  |   Abdulvasi Balta Kocaeli B.Ş.B. |   Abdulvasi Balta Kocaeli B.Ş.B. | 6T |   |   |   |   |   |   |   |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi | 10 |   |  |  |  |  |
|  |   Batuhan Yılmaz Trabzon B.Ş.B. |   Batuhan Yılmaz Trabzon B.Ş.B. | 0 |   |   |   Abdulvasi Balta Kocaeli B.Ş.B. |   Abdulvasi Balta Kocaeli B.Ş.B. | 0 |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |
|  |   Bekir Talip Öveç Ankara TKİ |   Bekir Talip Öveç Ankara TKİ | 3 |   |   |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi | 5 |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |
|  |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi | 6T |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi | 2 |
|  |   Hüseyin Tokdemir Bartın Amasra Endüstri |   Hüseyin Tokdemir Bartın Amasra Endüstri | 0 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   Osman Göçen Ankara ASKİ |   Osman Göçen Ankara ASKİ | 3 |
|  |   Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası |   Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası | 10 |   |   |   Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası |   Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası | 0 |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |
|  |   Osman Göçen Ankara ASKİ |   Osman Göçen Ankara ASKİ | 10 |   |   |   Osman Göçen Ankara ASKİ |   Osman Göçen Ankara ASKİ | 10 |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |
|  |   Enes Turan Sinop Ferdi |   Enes Turan Sinop Ferdi | 0 |   |   |   |   |   |   |   |   Osman Göçen Ankara ASKİ |   Osman Göçen Ankara ASKİ | 12 |   |   |  |  |  |
|  |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK | 4 |   |   |   |   |   |   |   |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK | 0 |   |  |  |  |  |
|  |   Yusuf Tatlıdil Ankara TEDAŞ |   Yusuf Tatlıdil Ankara TEDAŞ | 1 |   |   |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK | 11T |   |   |   |   |   |   |   |     |     |   |
|  |     |     |   |   |   |   Alperen Zemherioğlu Antalya B.Ş.B. |   Alperen Zemherioğlu Antalya B.Ş.B. | 1 |   |   |   |   |   |   |   |     |     |   |
|  |     |     |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Sonuçlar > Repesaj

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Repesaj 1. tur | Repesaj 1. tur | Repesaj 1. tur |  | Repesaj 2. tur | Repesaj 2. tur | Repesaj 2. tur |  | Repesaj 3. tur | Repesaj 3. tur | Repesaj 3. tur |  | Bronz madalya maçları | Bronz madalya maçları | Bronz madalya maçları |

|  |   Enes Turan Sinop Ferdi |   Enes Turan Sinop Ferdi |   |   |   — |   — |   |   |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK | 0 |   |   İslam Kılıç İstanbul Başakşehir Güreş |   İslam Kılıç İstanbul Başakşehir Güreş | 1 |
|  |   Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası |   Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası |   |   |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK |   Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK | HG |   |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi | 4 |   |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi |   Ahmet Yağan Ankara Ferdi | 2 |

|  |   Oğuzhan Baştuğ Ankara ASKİ |   Oğuzhan Baştuğ Ankara ASKİ |   |   |   Ruslan Arslangereev Ankara MTA |   Ruslan Arslangereev Ankara MTA |   |   |   Sezer Yıldız Tokat Belediyesi |   Sezer Yıldız Tokat Belediyesi | 2 |   |   Esef Akpınar İstanbul Kağıthane Belediyesi |   Esef Akpınar İstanbul Kağıthane Belediyesi | 3 |
|  |   Sezer Yıldız Tokat Belediyesi |   Sezer Yıldız Tokat Belediyesi | HG |   |   Sezer Yıldız Tokat Belediyesi |   Sezer Yıldız Tokat Belediyesi | HG |   |   Ahmet Bilici İstanbul Bahçelievler Belediyesi |   Ahmet Bilici İstanbul Bahçelievler Belediyesi | 6T |   |   Ahmet Bilici İstanbul Bahçelievler Belediyesi |   Ahmet Bilici İstanbul Bahçelievler Belediyesi | 8 |
Sıralama

| Sıra | Güreşçi |
| --- | --- |
: Osman Göçen Ankara ASKİ
: Muhammet Nuri Kotanoğlu Ankara TEDAŞ
: Ahmet Yağan Ankara Ferdi
: Ahmet Bilici İstanbul Bahçelievler Belediyesi
5: İslam Kılıç İstanbul Başakşehir Güreş
5: Esef Akpınar İstanbul Kağıthane Belediyesi
7: Hüseyin Deniz Kabaktaş İstanbul BJK
8: Nuri Temur Kahramanmaraş B.Ş.B.
9: Efe Rüştü Altuntaş Sivas Belediyesi
10: Sezer Yıldız Tokat Belediyesi
11: Muhammet Çağrı Söğütlü İstanbul Bahçelievler Belediyesi
12: Ümmet Saka Ankara Ulaştırma
13: Nihat Bektaş Ankara İlbank
14: Yasin Eroğlu Çorum Belediyesi
15: Ruslan Arslangereev Ankara MTA
16: Muhammet Furkan Akçay İzmir Menemen Belediyesi
17: Abdulvasi Balta Kocaeli B.Ş.B.
18: Mahmut Özkaya Çorum Belediyesi
19: Kamil Ayaz Kastanomu Tosya GSK
20: Yunus Emre Sayın Edirne Serhat Şehri
21: Metehan Kertmen Hayat Dörtyol Belediyesi
22: Hüseyin Çakır Kocaeli B.Ş.B.
23: Furkan Çavuş İstanbul B.Ş.B.
24: Oğuzhan Baştuğ Ankara ASKİ
25: Mustafa Gürkan Kurt Ankara Şeker
26: Ensar Bıyık Sakarya B.Ş.B.
27: Mustafa Sait Turkaya Ankara İlbank
28: Hasan Güleşen Çankırı Belediyesi
29: Abbas Yılmaz Sivas Belediyesi
30: Yusuf Tatlıdil Ankara TEDAŞ
31: Berkan Çalışkan Erzurum B.Ş.B.
32: Faruk Bafralı İstanbul BJK
33: Bekir Talip Öveç Ankara TKİ
34: Behçet Akgün Sinop TOKİ
35: Fatih Salih Yaman Ankara Keçiören Belediyesi
36: Alperen Zemherioğlu Antalya B.Ş.B.
37: Efekan Katrancı Muğla Fethiye GSK
38: Emrah Özalp Bilecik Bozüyük Belediyesi
39: Alperen Sezer Ankara Keçiören Belediyesi
40: Batuhan Yılmaz Trabzon B.Ş.B.
41: Hüseyin Tokdemir Bartın Amasra Endüstri
42: Emircan Demirel Sinop TOKİ
43: Mehmet Batın Mutlu Trabzon B.Ş.B.
44: Asaf Maden Sakarya Ferdi
45: Hasan Serttaş Tekirdağ GSK
46: Yusuf Daştan İstanbul Sultangazi Belediyesi
47: Mert Ali Güler Bilecik MEBSAN
48: Hüseyin Basat Ankara EGO
49: Emre Uzan Ankara Ferdi
50: Adem Öztürk Samsun Ferdi
—: Hüseyin Beyaz Kocaeli Dilovası
—: Enes Turan Sinop Ferdi
—: Zeynel Uyanık Ankara GSK
—: Oğuzhan Baştuğ Ankara ASKİ
Konya Şehitler Anıtı

| --- | --- |


Diğer ad(lar): Meçhul Asker Anıtı
Genel bilgiler
Mimari tarz: Birinci Ulusal Mimarlık Akımı
Adres: Alâeddin Tepesi
Şehir: Konya
Koordinatlar: 37°52′22″K 32°29′37″D﻿ / ﻿37.87278°K 32.49361°D﻿ / 37.87278; 32.49361
Açılış: 1 ocak 1936
Teknik ayrıntılar
Malzeme: Kesme taş

Şehitler Anıtı, 2007
İstiklal Savaşı Şehitleri Anıtı (Tayyre Şehitleri Abidesi), Konya'da hava şehitleri anısına Alâeddin Tepesi'nin Mevlânâ külliyesine bakan kısmına dikilmiş 1936 tarihli anıt.
Devrin kolordu komutanı Cemal Cahit Toydemir tarafından yaptırıldı. Dikdörtgen bir kaide üzerinde dört yuvarlak sütunun ortasında yükselen ve etrafını madeni bir defne yaprağının dolandığı büyük bir sütundan meydana gelir.
Ulusal mimarlık tarzında bir yapıdır. Gödene ve Sille'den getirilen kesme taşlarla yapılmıştır.  Anıtın iki yönüne de “Türk çocuğu senin ve yurdun için can veren ulu şehitlerini unutma” yazıları bulunur. 1 Ocak 1936'da açılmıştır.
Doğu yönünde caddeden anıta yönelen merdivenler bulunur. Bu merdivenlerin ne zaman yapıldığı tam olarak bilinmemektedir. Merdivenler 1965-1975 yılları arasında gerçekleştirilen peyzaj düzenlemelerinde son şeklini almıştır.
İspir

| İspir |
| --- | --- |
İlçe

 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Erzurum
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Ahmet Salih Poçanoğlu
 • Belediye başkanı: Ahmet Coşkun (MHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 1478 km²
Rakım: 1180 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 15.898
 • Kır: -
 • Şehir: 14.775
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 25900
İl alan kodu: 442
İl plaka kodu: 25
Resmî site İspir Belediyesi
İspir, Erzurum ilinin bir ilçesi ve bu ilçesinin merkezi olan kasabadır.
Etimoloji

Türkçe İspir kelimesinin Speri (სპერი) adından dönüşüme uğradığı ve Speri adının da Sasperi'den (სასფერი) veya Sasperilerden (სასპერები) türediği düşünülmektedir. Sasperi adı, Gürcüce "sa-" (სა-) ön ekiyle türediği için bu isim bir İber terimine dönüşmüştür. Nitekim Sasperiler adı Ksenofon'da geçmektedir.
Tarihçe

İspir ve çevresi, Doğu Anadolu Bölgesi'ni Karadeniz kıyılarına ve Kafkasya'ya bağlayan, tarihin çeşitli dönemlerinde askerî ve ticarî amaç ile kullanılan doğal ve tarihî yollar üzerindedir. Özellikle Serçeme Vadisi-İspir güzergahında bulunan çok sayıdaki kale ve garnizon, burasının eskiden beri kullanılan bir anayol olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra İspir, tarım ve hayvancılıkla elverişli olmasından dolayı çevresinden göç almıştır. Adını Sasperler'den aldığı iddia edilen İspir, Hurri, Urartu, Saka (İskit), Med, Pers, Roma, Bizans, Sasani, Emevi, Abbasi, Selçuklu, İlhanlı, Karakoyunlu, Timurlu, Akkoyunlu, Gürcü Krallığı ve Osmanlı medeniyetlerinin yerleşim alanı olmuştur. İspir ve çevresi Urartular'a ait çivi yazılı belgelerde Kulka (Qulha) adıyla geçmektedir.
Bizans egemenliğinde Sper adıyla anılan yerleşim, Bizans-Gürcü mücadelesine sahne olmuştur. 1048'de Selçuklu kuvvetlerince ele geçirilen İspir ve çevresi Malazgirt Meydan Muharebesi'ne kadar Bizans ve Selçuklu arasında sıklıkla el değiştirmiştir. Alp Arslan tarafından Ebû'l- Kasım Saltuk'a verilen bölgeyle birlikte İspir'de 1072 yılında kurulan Saltuklu Beyliği'nin hakimiyetine girdi. 1202 yılında beyliğin yıkılmasından sonra II. Süleyman Şah tarafından kardeşi Mugis ed-Din Tugrul Şah'a Erzurum ve çevresiyle birlikte bırakıldı. Erzurum Selçukluları olarak da adlandırılan kısa dönem sonrasında 1230 yılında Anadolu Selçuklu Devleti'nin hakimiyeti olan bölgeyi 1242 yılında Moğollar ele geçirdi. Daha sonra İspir ve çevresi İlhanlılar, Eretna Beyliği, Karakoyunlu, Timurlular ve Akkoyunlu hakimiyetinde kalmıştır. 1499'da İspir Kalesi Osmanlı güçlerince ele geçirilmekle birlikte kısa süre içerisine Gürcü kuvvetlerince geri alındı.
1514 Çaldıran Seferi sonrasında Osmanlı hakimiyetine giren ve 1515 tarihinde sancak olan İspir, aynı yıl içerisinde yeni kurulan Diyarbekir eyaletine bağlanmıştır. 1535 yılında yeni kurulan Erzurum vilayetine bağlı bir sancak olmuştur. 1642 tarihli Avarız defterinde İspir kazasında 12 Müslüman hane, 17 gayrimüslim hane, 139 asker ile 10 din görevlisi bulunmaktaydı. İspir kazası toplamında ise 531 Müslüman ile 286 gayrimüslim hane bulunuyordu. 1835 tarihli nüfus yoklama defterine göre İspir'de kaza merkezi ile birlikte 152 yerleşim alanı bulunmaktadır. Bu sayımda İspir kaza merkezi ve köylerinde yaşayan toplam erkek sayısı 11.308 kişi olup bunun 10.691'i Müslüman erkek geri kalan 617 erkek gayrimüslim nüfusu oluşturmaktaydı
1839 tarihli kaynaklarda İspir, nahiye olarak kayıtlara geçmiştir. 1880 yılına kadar Erzurum merkez sancağına bağlı kaza olan İspir, bu tarihte yeni sancak yapılan Bayburt'a bağlanmıştır. Bayburt'un kaza statüsüne düşürülmesi üzerine İspir 1888 yılında yeniden Erzurum merkez sancağının bir kazası oldu. 1892-1898 yıllarında İspir, 143 köyü olan kaza konumundaydı. 1895-1896 yıllarında yerleşime telgraf hattı gelmiştir. 1900 yılında Bayburt-İspir arası posta sürücülüğü hizmete geçmiştir. Gene 1900 yılında yeni "Hükûmet Konağı" hizmete açılmıştır.
İspir ve çevresi 1916–1918 yılları arasında Rus egemenliğinde kaldıktan sonra 25 Şubat 1918'de Kazım Karabekir komutasındaki 1. Kafkas Kolordusuna bağlı birliklerce geri alındı.
Coğrafya

İspir ilçesi Erzurum il merkezinin 143 km kuzeyinde yer almaktadır. İlçenin yüzölçümü 2244 km²'dir. İlçe sınırları içerisinde 2400 ile 3900 metre arasında yükseklikte irili ufaklı çok sayıda dağ bulunmaktadır. Kaçkar, Mescit Dağı 3240 m, Deve Dağı 3363 m, Bozan Dağı 2924 m, Sandık Dağı 3186 m, Yassı Dağ 2500 m, Kazancık Dağı 2750 m, Korga Dağı 2364 m Ayazöldüren Dağı 2500 m, Asniyar Dağı 3040 m, Dilek Dağı 3549 m, Hasan Dağı 2900 m ve Nevse Dağı 3114 m bu dağlardan önemli olanlardır. Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden birisi olan Çoruh Nehri İspir'den geçmektedir. Su sporları, özellikle rafting için ilçede çok uygun alanlar vardır.
2014 yılı verilerine göre İspir, sahip olduğu 76.865 hektar orman arazisi ile Erzurum ilindeki en fazla orman arazisine sahip ilçe durumundadır.
Kültür ve toplum

İspir tarihsel yapısı ve önemli bir geçit noktası olduğundan kültürel anlamda zengin bir coğrafyadır. Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin geçiş noktasında bulunan İspir bu bölgelerin kültürlerini bir arada barındırır. İspir'de horon ve bar oyunları geleneksel halk oyunlarını oluşturur. Tulum, yörede ağırlıklı olarak kullanılan çalgı olmakla birlikte davul ve zurna da kullanılmaktadır. Yöre halkı Türk ve Hemşinli nüfustan oluşmaktadır.
Nüfus

1990'lı yıllardan itibaren İspir nüfusu özellikle Türkiye'nin batısındaki kentlere göç vermeye başlamıştır.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 32.831 | 1.198 | 31.633 |
| 1935 | 42.190 | 1.511 | 40.679 |
| 1940 | 45.239 | 1.484 | 43.755 |
| 1945 | 46.621 | 2.206 | 44.415 |
| 1950 | 48.191 | 1.608 | 46.583 |
| 1955 | 48.828 | 2.031 | 46.797 |
| 1960 | 52.104 | 2.025 | 50.079 |
| 1965 | 55.050 | 2.294 | 52.756 |
| 1970 | 54.741 | 2.638 | 52.103 |
| 1975 | 55.565 | 3.929 | 51.636 |
| 1980 | 54.084 | 7.257 | 46.827 |
| 1985 | 52.267 | 8.042 | 44.225 |
| 1990 | 34.172 | 8.032 | 26.140 |
| 2000 | 29.337 | 11.188 | 18.149 |
| 2007 | 18.381 | 7.670 | 10.711 |
| 2008 | 17.622 | 6.784 | 10.838 |
| 2009 | 16.885 | 6.548 | 10.337 |
| 2010 | 16.741 | 6.331 | 10.410 |
| 2011 | 16.551 | 6.257 | 10.294 |
| 2012 | 16.338 | 6.570 | 9.768 |
| 2013 | 16.248 | 16.248 | veri yok |
| 2014 | 16.869 | 16.869 | veri yok |
| 2015 | 15.603 | 15.603 | veri yok |
| 2016 | 15.184 | 15.184 | veri yok |
| 2017 | 14.469 | 14.469 | veri yok |
| 2018 | 15.898 | 15.898 | veri yok |
| 2019 | 14.959 | 14.959 | veri yok |
| 2020 | 14.775 | 14.775 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Ekonomi

İlçe meyve ve sebze bakımından zengindir. Dut ve dut mamulleri (pestil, kuru dut, pekmez, köme vs.) en önemli geçim kaynaklarından biridir. Bölgede fasulye yetiştiriciliği yaygındır ve "İspir fasulyesi" yurt genelinde meşhurdur.
Tarıma elverişli alanların dar ve az olması nedeniyle bölge halkı iş bulmak amacıyla gurbet işçiliğine çıkmaktadır. Genelde fırıncılık işi yaparlar. Son yıllarda seracılık ve özellikle arıcılıktan da ilçe ekonomisine girdi sağlanmaktadır. İlçede birkaç yerde suni balıkçılık yapılmaktadır.
İlçe ve yöresinde yeraltı zenginlik kaynakları bakımından işletilmeyi bekleyen kömür, bakır ve altın maden yataklarının bulunur ve bu maden yataklarının işletilmesiyle ülke ekonomisine önemli bir girdi kazandırılacağı düşünülmektedir.
Bölgede zengin altın yatakları bulunmaktadır. Ayrıca ilçe sınırlarında muhtelif yerlerde zamana zaman değerli tarihî eser ve hazineler bulunmuştur. Hâlen toprak altında gömülü kalmış pek çok hazine olduğu tahmin edilmektedir.