Şeki Han Sarayı
Mimari özellikler > Niş ve friz görüntüleri

Şeki Han sarayının niş resimlerinin temel karakteristik özelliği, 18. yüzyıl sarkıt resimlerinden ve frizlerdeki av ve savaş sahnelerinden farklı olarak bağımsız bir olay örgüsüne sahip olmamalarıdır. Buradaki kuş ve hayvan resimleri, çiçeklerden oluşan resim kompozisyonlarıyla genel bir görünüm oluşturmaktadır.
Şeki Han'ın sarayının friz resimlerinin kompozisyonu ve renkleri, stilize edilmiş bitki desenlerini tekrarlıyor. Bu resimler Usta Kanbar'ın Şuşa'daki Mehmandarov'un evinin frizleri üzerine yaptığı tabloları anımsatmaktadır. Şeki Han'ın sarayının süslemeleri orijinal ve karmaşık olmasına rağmen gerçekçi görüntüler renklerinden dolayı kaba ve uyumlu değildir. N.M. Miklashevskaya, Mehmandarovların evinin frizlerinin sanatsal açıdan Şeki Han'ın sarayındaki frizlerden daha değerli olduğunu yazıyor. Buradan hareketle araştırmacı, Şeki Han'ın sarayındaki friz resimlerinin Usta Kanbar tarafından yapılmadığını varsaymaktadır. Kabaca boyanmış parlak pembe gül resimlerini Safarbeyov ailesinin evinin tavanındaki neredeyse aynı gül resimleriyle karşılaştıran Miklashevskaya, bunların aynı sanatçı tarafından, muhtemelen Usta Ganbar'ın kardeşi Usta Safar tarafından yaratıldığını belirtiyor. Bu frizin temizlenmiş küçük kısmı (4x4 cm) 18. yüzyıla ait resimlerin bulunmasına yol açmıştır. Yeni tablonun desenleri burada da tekrarlansa da başka renkler kullanılmış: Arka plan beyaz yerine zeytin yeşili, diğer renkler ise daha hoş tonlarda.
Şeki Han'ın sarayının ikinci katının merkez salonundaki av ve savaş sahnelerini tasvir eden frizler sanatsal açıdan büyük önem taşıyor. Salonun genel görüntülerinin arka planına karşı, renk ve tema açısından oldukça farklı olan friz, görüntülerde yaşanan olaylarla izleyicinin dikkatini çekmektedir. İlginç panoramalarıyla bu frizler, Azerbaycan görsel sanat tarihinin özel bir gelişim aşamasını temsil ediyor ama aynı zamanda zengin etnografik ve kısmen tarihi malzeme de sağlıyor .
25 cm genişliğindeki bu friz, ızgaradan başlayarak kapı ve nişlerin üzerinden geçerek küçük odaların duvarlarını kaplamaktadır. Üst kısımda friz hafifçe çıkıntı yaparak on cm'lik bir raf oluşturur. Salonun üst ucundaki frizde (12.60 m) savaş sahneleri, kuzey tarafındaki nişte ise (4.50 m) yangın sahneleri tasvir edilmiştir.
E.A. Dombrovsky liderliğindeki ekip, saraydaki restorasyon çalışmaları sırasında frizin bazı sahnelerinin parçalarını temizleyerek, 50 cm büyüklüğündeki savaş sahneleri ve 2 metre büyüklüğündeki av sahnelerinin orijinal görüntülerini ortaya çıkardı. Yapılan çalışmalar sonucunda 18. yüzyılın sonlarından 20. yüzyıla kadar farklı dönemlere ait resimlerin incelenmesi mümkün oldu. Yeni resimlerde eski resimlerin kompozisyonu ve olay örgüsü tekrarlansa da görüntü ve renk bakımından birbirlerinden farklılık göstermektedir. Eski resimlerde renkler parlak ve açık renkteyken yeni resimlerde ağırlıklı olarak gökyüzü görüntülerinde kendini gösteren koyu tonlar tercih ediliyor. Eski resimlerin üslubu minyatür resme, yeni resimler ise halk yaratıcılığı örneklerine yakın olsa da, resimlerin her iki versiyonunda da dekoratiflik vurgusu dikkat çekmektedir.
Yeni resimlerde kiremit rengi, kırmızı, yeşil, siyah, pembe ve beyaz en sık rastlanan renklerdir. Friz boyunca gökyüzü aynı şekilde resmedilmiştir; Alçak ufku olan karanlık bir gökyüzü resm edilmiştir. Zemin de oldukça tekdüze: Genel koyu yeşil alan üzerinde dikey çalılar ve çimenler yer alıyor. Ön plan genellikle zikzak çizen kahverengi tepelerden oluşur. Manzara nadiren ilkel tasvir edilen ağaçlarla zenginleştirilir: ağaçlar kalın bir direğin üzerinde yuvarlak yeşil bir şapka olarak tasvir edilmiştir. Ağaçlar avlanma sahnelerinde en yaygın olanıdır.