Galya Savaşları
Savaşların askerî gelişimi > Yıl M.Ö. 57 Belgalar > Belgalar üzerine sefer

Ana kaynak: Jül Sezar, Gallia Savaşı Kitap II. Bölüm. 1-33
M.Ö, 57'de Jül Sezar tekrar Belçika Galyası'nda (günümüz Belçika ülkesinin yaklaşık tümünde) yerleşik, olan Belgalar üzerine yürüyerek tekrar Galyalılar arasındaki ihtilaflara karıştı. O tarihte Belgalar Roma ile müttefiklik bağlantısı olan bir Galya kabilesine saldırmıştı. Onlara karşı Roma ordusu ile hücumlarına başlamadan önce Sezar Remiler ve diğer komşu Galyalı kabileleri Belgalar'ın faaliyetlerini incelemelerini talep etti.
German asıllı Ariovisto komutasındaki Süebler tehdidine son verildikten sonra, Galyalı kabileler arasında bulunan eski rekabet, düşmanlık ve Romalıların Galya'da idarelerini genişletip Galya'yı kendilerinden tabi bir eyalet olmaya çalışmalarına karşı olan düşünceler yeniden ortaya çıktı. Bu durumda bazı Galyalı kabileler, Galyalı-German karışığı olan kabilelerden oluşan ve Romalılara içtenlikle aleyhtar olan Belgalar'la ittifak yapmak arayışına başladılar. "Cisalpina Gallia"'da bulunan Jül Sezar bu gelişmelerden ve ortaya çıkması çok muhtemel olan yeni bir Romalı aleyhtarı ittifak oluşmasından Galya'daki konumlanmış Roma lejyonları komutanı olan "Titus Labienus" tarafından devamlı olarak gönderilen raporlarla haberdar olmakta idi. Belgalar kabileleri, Romalıların Galya'nın güneyindeki arazileri ele geçirdikten sonra, Belgalar üzerine harekâta geçeceğinden korkmakta oldukları için, aralarındaki ilişkileri daha da güçlendirmek nedeniyle, karşılıklı rehine alıp vermeye başladılar.
Bazı Galyalı kabileler Roma ordularının kışlık ordugâhlarda kendi arazilerinde bulunmalarına şiddetle aleyhtar olmaları ve Romaların bu kışlık ordugâhlardan ayrılmalarını istemeleri de onların Belgalar'la ittifak yapmaya itmekteydi. Bu hoşnutsuz olan kabileler, Galyalılar arasında en kahraman ve cesur olmakla isim yapmışlardı. Bu kabileler, geçmişte Galyanın tümünü ve Romalıları çok korkutan, German kabilerden Cimbri'ler ve Teton'ların Galya'ya yaptıkları istilacı göçlere karşı koyup bu German istilasını durdurtan kabilelerdi. Sezar kitabında eğer Romalılar bu kahraman Galya kabilelerini yenik düşürüp Romalılar idaresi altına alırlarsa tüm Galyalıların Roma gücüne biat etmeye hazır olabileceğini düşünmekte olduğunu bildirmiştir.
Sezar Galya'ya (muhtemelen Sekuanlar'ın başkenti olan Vesontioya) geri geldi. Yanında yeni kurulmuş iki Romalı lejyonu (Lejyon XIII Gemina ve Lejyon XIV Gemina) bulunmaktaydı. Sezar Belçika Galyası'ndaki Belgalar'ın tüm kabilelerinin ittifak edip; bu kabilelerden savaşçı erkekleri toplayarak tek komutan altında birleşik bir Belgalar ordusu kurduklarını öğrendi. Sadece Romalılara komşu olan Remiler adlı Belgic kabilesi Belgalar'ın bu büyük ittifakına katılmamış ve Sezar'a bağlı kalmıştı. Bu birleşik Belgalar ittifakının tek ordusunun komutanlığına Suessionlar kabilesi kralı olan Galba (veya antik Romalı tarihçi Dio Cassius'e göre 'Adra) seçilmişti ve bu orduya bazı Germanyalı birlikler de katılmıştı.
Sezar kitabında bu kabileler ve Belgalar ordusuna katkılarını şöyle vermektedir:
| Kabile | Tahmini savaşçı katkısı |
| --- | --- |
Bellovaclar: 60,000
Suessionlar: 50,000
Nerviler: 50,000
Morinler: 25,000
Atuatullar: 19,000
Atrebatlar: 15,000
Ambienler: 10,000
Caletler: 10,000
Véliocaslar: 10,000
Viromanduenler: 10,000
Ménapiler: 9,000
Germanyalı birlikler: 40,000
Tahmini Savaşçılar sayısı: 308,000
Sezar'ın kitabının Antik Romalı çağlarda bile okunmasından itibaren bu sayıların Sezar tarafından gayet abartıldığı bildirilmiştir ve onun için Sezar'ın kitabında verilen düşman savaşçı sayılarının gerçek değil hayalî olduğu kabul edilmektedir.
Belga'lar üzerine yürüyüşe başlayan Sezar 15 gün devamlı yürüyüşle ilerledi. Galyalı müttefiki olan Aedui'ler savaşçılarını Belga'lar arazilerine yakıp yıkma kampanyası yapmak üzere gönderdi. Sezar ve komutası altındaki Romalı ordu kendi müttefiki olan Remi'ler ile diğer Belga'lar arasında sınır olan "Axona Nehri (günümüzde Oise Nehri'nin bir kolu olan Aisne Nehri) kenarında bir Romalı korumalı ordugahı kurdurdu. Kral Galba komutasındaki Belgalar ordusu da bu mevkiye gelip Romalılar ordugahı karşısında mevzilendi. Ordugahının bir kenarında nehir geçmekte olup bu nehir ordugahı korumakta ve Romalılara nehir sandalları ile diğer Galyalılardan erzak ve iaşe takviyesi sağlamak için yardımcı olmakta idi. Nehrin üzerinde bir köprü bulunmaktaydı ve bu köprü ve köprüden geçiş Quintus Sabinus Titrius ve emri altındaki Romalı subaylar komutasında bulunan 6 kohort tarafından savunulmaktaydı.
Axona Muharebesi yaz başlarında yapıldı. Muharebe Belgalar ordusunun Romalılar müttefiki Remiler'e ait olan ve Roma ordugahı yakınlarında bulunan "Bibrax" adlı bir küçük kalesi üzerine yürümeleri ile başladı. Sezar bu kaleyi korumak için Numidyalılar; Giritli okçular ve Balear Adalı sapanla taş atıcılardan kurulu birliklerini hücuma geçen Belgalar üzerine gönderdi. Belgalar ordugah karşısında ve orayı kuşatan mevzilerinden ayrıldılar; etrafı yakıp yıktılar ve sonra da Romalılar ordugahından 1 km kadar uzakta kendi orduları için gayet büyük bir korunaklı ordugah kurdular.
İki ordu arasında birkaç küçük çarpışma yapıldıktan sonra Sezar Romalılar ile Belgalar arasında bir meydan savaşı yapılmasının uygun olduğunu kabul etti ve Belgalar'a meydan okudu. Sezar ordusunun önemli kısmını ordugahın kapısı önünde bulunan bir hafif meyilli bir tepelik arazinin sırt kısmına yerleştirdi. Bu tepenin iki yanına iki tane küçük kale mevzii kazdırdı. Bu ordunun sağ tarafı mancınık gibi savaş makineleri ile korunmakta ve sol tarafında nehir bulunmakta idi. Bu orduda (Helvetler ve Suebler'e seferlerde kendi yanında savaşan) 6 tane Romalı lejyonu (Lejyon VII Claudia; Lejyon VIII Augusta; Lejyon IX Hispana; Lejyon X Gemina; Lejyon XI Claudia ve Lejyon XII Fulminata) bulunmakta idi. Sezar'ın emri altında bulunan diğer iki lejyon (Lejyon XIII Gemina ve Lejyon XIV Gemina) ihtiyata ayrılmışlardı. Belgalar ordusu komutanı Kral Galba, ordusunu Sezar ordusu karşısında birkaç sıralı saf halinde düzenlemişti. İki ordu arasında bir bataklık arazi bulunmakta idi. Birkaç süvari çarpışmasından sonra Sezar ordusunu geriye ordugaha doğru çekti. Bu geri çekilme ile Belgalar ordusunu, (ya Romalıların kenarından geçebilmek için veya Quintus Titurius Sabinus'un savunduğu nehir köprüsünü ele geçirmek için veya da Remi'ler arazilerine girip Sezar ordugahına iaşe ve erzak tedarikini durdurmak için) Sezar'ın ordusuna hücum etmeye teşvik etti. Bu hücum sırasında Axona Nehri'ni geçmeleri gerekmekteydi.
Sezar o akşam tüm süvari güçleri, Numidyalılar ve okçular ve sapanla taş atıcılar birlikleri ile nehir üzerindeki köprüyü savunan Titurius Sabinus'un kohortlarını takviye için geldi. Burada nehri geçmek için hücuma hazırlanan Belgalar birliklerine bir baskın taarruzu yaptı ve bu birlikleri hemen hemen imha etti. Bu zayiat sonunda nehir köprüsüne ilerleyemeyen; kaleleri alamayan ve Sazar'a erzak ve iaşe takviyelerini önleyemeyen Belgalar, kendi arazilerine çekilmeye karar verdiler. Geceyarısı çekilmaye başlayan Belgalar Sezar'ın Diviciakos komutasında daha önceden Belgalar arazisine gönderdiği Aedular birliğinin Belgalar kabileler arazilerini talan edip büyük zayiat verdiğini öğrendiler. Sezar bu çekilmenin Belgalar'ın uyguladığı bir aldatmaca olduğunu düşünerek takibe başlamayı gün doğumuna kadar erteledi. Gündoğumunda Romalı süvariler ve Titus Labienus komutasında 3 lejyonu geri çekilen Belgalar'ı takibe gönderdi. Bu birlikler geri çekilmekte olan Belgalar'a yetişince onlara büyük zayiat verdirdiler. Böylece Axona Muharebesi önce ciddi savaşma ihtiva etmemekle beraber Belgalar'ın çekilmesi sırasında Romalıların Belgalar'a büyük zayiat vermesi ile sonuçlanmıştır.
Ertesi gün Belgalar kaçmakta iken yakalanıp verdikleri büyük zayiatlardan kendilerini toparlamaya imkân bırakmamak için Sezar Roma ordusu ile Suessionlar arazilerine girip bu kabilenin en büyük kasabası ve kalesi olan Noviodunum (günümüzde Soissons ve Pommiers) üzerine yürüdü. Şehirde bir Belgalar ordusu ve garnizon bulunmadığını bilerek kaleye bir hücum yaptı. Ama bu hücumda kaleyi eline geçiremedi ve kaleyi kuşatmaya koyuldu. Romalılar bu kuşatma için mancınık tipte kuşatma makinelerini kurmakla uğraşmakta iken, Belgalar ordusu ricatından kurtulabilen Suessionlar savaşçıları kaleye girip savunmayı takviye ettiler. Fakat Romalıların kuşatma için hazırlıklarını ve çok sayıda kuşatma makinelerini gören Suessionlar kralı (ve yenik Belgalar ordusu komutanı) Galba Romalılara teslim olma teklifi gönderdi. İki oğlunu Romalılara rehine olarak verebileceğini ve silahlarını bırakacaklarını bildirdi. Ama buna karşılık Romalıların Suessionlar savaşçı ve halkının hayatlarını korunmasını kabul etmesini istedi. Sezar müttefiki Remiler'in tavsiyelerine uyarak bu şartları kabul etti.
Bundan sonra Sezar Bellovaclar arazilerine girdi ve başkentleri "Bratuspantium (günümüzzde tam bilinmemekle beraber büyük olasılıkla Beauvais)" üzerine yürüdü. Bu sefer Roma müttefiki Aedular kabilesi reisi Diviciacos bu kabile halkı için araya girip bu kabilenin halkının genellikle barışçıl olduklarına ama bazı mütecaviz idareciler tarafından kandırılıp Romalılar aleyhine Belgalar ittifakına katıldıklarını beyan edip Sezar'dan bu halkı bağışlamasını istedi. Sezar sadık müttefikinden olan bu tavsiyelere uyarak eğer Bellovaclar teslim olurlarsa onlardan 600 kişi rehine alındıktan sonra halkın hayatlarının bağışlanacağını bildirdi.
Bunu takiben Sezar Amiens üzerine yürüdü. Bu şehir de hemen teslim olmayı kabul etti.
Bu sırada Sezar'a Romalılar aleyhine Belga'lar koalisyonu liderliğini Nervi'lerin kabile reisi olan Boduognatus'in üzerine aldığı haberi Romalılara ulaştı. Üç günlük bir yürüyüşle Sezar ve Roma ordusu "Sabis Nehri (günümüzde Schelde Nehri'nin bir kolu olan Selle Nehri)" sahillerine ulaştı. Burada Nervi'ler, Atrebate'lara ve Viromandeular kabileleri savaşçılarından oluşan bir büyük ordunun mevzilenipo beklediğini öğrendi. Aduatucların da bu orduya erişmek için yolda bulunup beklenmekteydiler.
Sezar Belga'lara kampının önündeki Sabis Nehri'nin öteki salihinde Belga'lar kampı karşında bulunan bir tepe üzerinde ordugahını kurdu. Komutası altında 6 lejyon (Lejyon VII Claudia; Lejyon VIII Augusta; Lejyon IX Hıspana; Lejyon X Gemina; Lejyon XI Claudia ve Lejyon XII Fulminata) bulunmaktaydı. İki lejyon (Lejyon XIII Gemina ve Lejyon XİV Gemina) ordunun ağırlıklarını korumak için arkada bulunmaktaydı. Okçular, sapanla taş atıcılar birlikleri ile Roma süvarileri nehri geçip Belga'ların süvarileri ile çarpışmaya koyuldular. Belga'lara süvarilerini imha ettiler. Bu sırada Sezar ve 6 lejyonu tepe üzerindeki Romalı ordugahını pekiştirmekle meşgul olmakta idiler.
Tam bu sırada arkadaki bir koruluktan komutanları olan Nervi'li Boduognatus idaresi altında Belga'lar birdenbire büyük askerî güçle gayet hızla Romalılara ordugah yapmakta iken beklenmedik bir baskın hücumuna geçtiler. Romalı süvarileri ve hafif piyade birlikleri ile çarpışmaya tutuştular ve bu Romalılara karşı galip geldiler.
Bu Belgalar hemen nehrin kavisini dönüp Romalı ordugahının kurulmasına uğraşan Romalı birliklere taarruza geçti. Bu taarruz için Romalılar hazır değillerdi. Bu askerler daha çarpışma için silahları ve zırhları ile tam olarak hazır olamaya zaman bulamamışlardı. Ordunun düşük rütbeli subayları ve erleri bu baskının ilk şoku geçince birkaç sıra saf tutmayı başardılar. Bu acil durumda, biraz düzensiz olmakla beraber, Sezar ve merkezi karargâh subayları da şahsen çarpışmalara katılarak bir nispet Belgalar baskını durdurma yükünü çektiler. Sezar kitabında bütün Romalı bayrak, flamalar ve standartlarını kaybettiğini ve "centarion" rütbeli lejyon subaylarının ya öldürülüp ya da yaralanıp savaştan çekilmek zorunda kaldığını itiraf etmiştir. Sezar bir şahsi kalkan bulup bir çember içinde çevrilip imha edilme tehdidi altında olan güçlerini şahsen tekrar düzene sokup karşı taarruzu şahsen komuta etmek zorunda kaldı.
Roma ordusunun sol kanadında Lejyon IX Hispana ve Lejyon X Gemina Belgalar'dan Atrebatlar savaşçıları üzerine amansız bir saldırıya geçtiler ve onları nehre iterek büyük bir imha çarpışmasına giriştiler. Romalıların merkezi kanadında Lejyon VIII Augusta ve Lejyon XI Claudia Viroandu'lar üzerine saldırıp onları nehre ittiler ama bu manevra ile Roma sağ kanadını ve ordugahı düşman taarruzuna açık bıraktılar. Belga'ların Nervi'ler ve Boduoğanat'lardan oluşan ana güçleri merkezde tek kalan Roma lejyonunun son iki safını yenip geçerek Roma ordugahını ellerine geçirdiler ve bu çarpışmalarda Romalıların kamp muhafızlarını, zaten çarpışma geçirip yorgun argın zayıflamış olan süvari güçlerini; hafif piyadeleri ve Galyalı yardımcı birlikleri elemine ettiler. Sezar buna karşı gelmek için Roma ağırlıklarını korumakta olan iki lejyonunu (Lejyon XIII Gemina ve Lejyon XIV Gemina); ağırlık taşıma savaşçılarını; ve Belgalar'ı yenik düşürüp onların ordugahındaki karargahlarını ellerine geçirmiş olan 4 lejyonu komuta eden Titus Labienus'u destek için çağırdı.
Labienus'a lejyonları ile Roma ordugahına girmiş olan Belgalar ordusunu arkadan çevirmesi için emir verdi. Geri dönen bu 4 lejyon ile birlikte Lejyon X Gemina Sezar'ı Galyalı baskıncı birliğinden kurtararak. Belgalar güçlerini çembere almayı başardılar. Çembere alınmalarına rağmen Belgalar, özellikler Nerviler, kalkan duvarı; hep birlikte kütle hücumları ve sonra teke tek savaş taktiklerini gayet iyi kullandılar. Sezar kitabında Nerviler güçlerinin üzerinde bulundukları mevkileri yakın destekleri olan Atrebatler ve Virumandular piyade güçleri dağıtılıp kaçırtıldıktan sonra bile bırakmadıklarını bildirmektedir. Bu Galyalı kabile askeri şecaat ve kahramanlığa çok önem vermekte ve bu kabile savaşçıları devamlı olarak askeri eğitim ile yetişmekte idiler. Sonunda Sezar lejyonlerin fırlatılacak mızrak silahları ve kendinin destek gücü olan paralı asker okçular ve sapanlarla taş atıcı paleta birliklerini getirip mevkilerini bırakmayan Nerviler üzerine yağmur gibi mızrak, ok ve taş yağdırdıktan sonra bu kabile birliğine üstün gelebildi. Sezar'ın mızrak, ok ve sapanla taş atıcıları bu bir kütle halinde birleşmiş olan Nerviler'in taktiklerine karşı geldi ve onlara büyük zayiat verdirdi. Ama kahramanlık ve cengaverlik gelenek ve görenekleri ile yetişmiş ve devamlı olarak birlikte eğitim görmüş Nerviler Romalılara da büyük zayiat verdiler. Sezar kitabından bazı Nerviler savaşçıların kendilerine karşı atılan mızrak ve ciritleri havada gelirken elleriyle tutup bunları kendilerine atan Romalılara geri fırlattıklarını yazmaktadır. Çember içinde gayet zayiat veren ok, taş ve mızrak darbeleri ile eriyen Nerviler güçlerinden hiçbir savaşçı bu grubu terk etmemiş ve sonuna kadar mücadele edenler öldürülmüş olan silah arkadaşlarının cesetleri üstünde bile kendileri üstüne yan yana yürüyüp hücum eden Romalı lejyonerleri geriye püskürtmeyi başardılar. Fakat Romalı lejyonlar da gayet iyi eğitimle öğrendikleri "pilum (mızrak)" atışlarını ve okçuları ve sapanla taş atıcıları çok iyi kullanmaları dolayısıyla gayet kahraman ve eğitimli Belga'lar ve Nervi'ler düşmanlarına karşı Romalıların savaşma maharetini iyice ortaya koydu.
Fakat çembere alınan Belgaler, özellikle Nerviler savaşçıları gayet kahramanca hayatlarını hiçe sayarak Romalılara direnip savaştılar. Bu kanlı Sabis Muharebesi yalnız Belga'ların yenik düşmesiyle sonuçlanmadı; Belgalar'dan Nerviler kabilesi nerede ise imha oldu. Sezar kitabında bu muharebede 60,000 kadar büyüklükte olan Belgalar ordusundan muharebe sonucunda sadece 500 savaşçının hayatta kaldığını bildirmektedir ama Sezar'ın verdiği herhangi bir istatistik gibi bunun da gerçek olduğu çok şüphelidir. Romalılar da bu muharebede Galyalılar arasında iyi savaşçı olma prestijlerini kaybettiler. Aynı zamanda Sezar'ın orduları gayet büyük zayiat verdiler.
Bu muharebeden sonra Sezar ve Romalılar Belgalar'ın kasaba ve yerleşkelerine hücuma geçtiler. Bu yerleşkelerin Romalılar tarafından yıkılıp yerle bir edilmeleri ve Romalılara karşı buraları savunmak için Belgalar'ın verdiği büyük zayiat dolayısıyla sonunda Belgalar teslim olmak zorunda kalmışlardır. Romalıların özellikle Nerviler'e karşı gayet şiddetle savaşıp onlara verdikleri büyük zayiat dolayısıyla Belgalar arazilerinden kaçmaları gerekmiştir. Bundan sonra Belgalar ve onların müttefikleri kabileler ya kaçmak zorunda kalmışlar ya da Sezar'a teslim olmuşlardır.
Bu harekâttan sonra Belçika Galyası tümüyle Romalılar kontrolü altına geçmiştir. Bu araziler içinde Nerviler; Atuatuklar; Viromandular, Atrebatlar ve Enburonlar arazileri bulunmaktaydı. Sezar'ın bu prestijini duyan bazı barışçıl kabileler ona heyetler göndererek Roma tabiliğini almaya hazır olduklarını bildirmişlerdir. Sezar yine Cisalpina Gallia ve İlirya valiliklerini üzerinde tutmaya devam etti.
Ama o yıl İtalya'ya Roma'ya geri döndü. Roma Cumhuriyeti Senatosu Sezar'ın bu galibiyetleri dolayısıyla Romalı tanrılara şükür etmek için 15 gün süren özel bir dönemi bayram ilan eden bir kanun çıkarttı.