stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kerr-Newman metriği
Matematiksel Formu > Alternatif metrik formu

izole edilmiş metrik tensör ile beraver Kerr–Newman metriğin formu:
Matematiksel Formu > Alternatif (Kerr–Schild) formülasyonu

Kerr–Newman metriği aşağıdaki belirli kartezyen koordinatları kullanılarak "Kerr–Schild" formunda ifade edilebilir. Bu çözümler Kerr ve Schild tarafından 1965 yılında yayınlandı.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta k nın birim vektörolduğudur. M dönen cismin sabit kütlesi, Q dönen cismin sabit yükü, η Minkowski tensorü ve a dönen cismin sabit rotasyonel parametresidir. Buradan  {\vec {a}}vektörünün pozitif z-ekseni doğrultusunda olduğu anlaşılır. Burada r yarıçap değildir, onun yerine şu şekilde elde edilir:
Şimdi r yarıçap olmuştur
Rotasyonel parametreler sıfıra giderken. Çözümün bu formunda, ışık hızının tekliği (c = 1) olacak şekilde seçilir. Einstein–Maxwell denklemlerininhepsini sağlaması için Kerr–Newman çözümünün metrik tensör için formül içermesi yetmez, aynı zamanda elektromagnetik potansiyel için de formül içermelidir: A_{\mu }={\frac {Qr^{3}}{r^{4}+a^{2}z^{2}}}k_{\mu }
Kaynaktan çok büyük uzaklıklarda (R >> a), bu denklem Reissner–Nordström metriğine indirgenir:
Kerr–Newman metriğin Kerr–Schild formunda, metrik tensörün negatif olduğu yerler belirler, kaynağa yakın olan yerlerde bile.
Özel durumlar ve genellemeler

Kerr–Newman metriği genel rölativitedeki diğer kesin sonuçların genellemesidir:
Kerr metriği eğer yük Q sıfır ise.
Reissner–Nordström metriği eğer açısal momentum J (veya a) sıfır ise.
Schwarzschild metriği eğer yük Q ve açısal momentum J (veya a) sıfır ise.
Minkovski metriği eğer kütle M, yük Q ve rotasyonel parametre a sıfır ise. Ayrıca, eğer yer çekimi ortadan kaldırılırsa Minkowski uzayı ortaya çıkar eğer yerçekimi sabiti G sıfır ise (yüklü magnetik dipolün alanından daha karışık olan elektrik ve magnetik alanlarla birlikte).
Kerr–Newman çözümü (kozmolojik sabitin sıfır olmasıyla beraber) ayrıca Einstein–Maxwell denklemlerinin daha özelleştirilmiş halidir.
Çözümün bazı yönleri

Newman'ın sonucu dört boyuttaki elektromanyetik alanın varlığında Einstein denklemlerinin en basit sabit, axisimetrik, asimptotik düz çözümüydü. Bazen Einstein denklemlerinin "elektrovakum" çözümü olarak da bilinir.
Herhangi bir Kerr–Newman kaynağı kendi manyetik eksenine eşlik eden rotasyon eksenine sahiptir. Bunun sonucunda da Kerr–Newman kaynağı gözlemleyebildiğimiz rotasyon ekseni ile manyetik momenti arasında kayda değer bir açı olan astronomik cisimlerden farklılık gösterir.
Eğer Kerr-Newman potansiyeli klasik elektron için bir model olarak değerlendirilirse, elektronun sadece manyetik bir dipol momenti olmadığını öngörür ve çok kutuplu model olarak degerlendirir. Örnek olarak dört kutuplu elektron modeli verilebilir. Dört kutuplu elektron modeli deneysel olarak henüz kanıtlanmamıştır.
G=0 limitinde, halkanın içinde yüklü disklerde alanı sonsuz şekilde dönen elektromanyetik alanlardır. Toplam alan enerjisi diskler için sonsuzdur bu
yüzden G=0 limitinde sonsuz öz enerji problemini çözemez.
Yüksüz dönen kütlelerdeki Kerr ölçüsü gibi, Kerr-Newman dahilinde bir çözüm matematiksel olarak vardır fakat dönen kara deliklerin stabillik durumundan dolayı gerçek ölçülü bir temsili değildir. Kerr ölçüsünün genelleştirilmesini temsil etse de, astronomik amaçlar bakımından çok önemli olarak kabul edilmemektedir. Sebebi ise kara deliklerin önemli bir elektrik yükü içermesinin beklenemeyeceğidir. Kerr-Newman ölçüsü kara deliğin olay ufkunu ancak şu koşullarda sağlayabilmektedir:
Eğer elektronun ve Q(uygunda belirlenmiş geometrik birimlerde)'nun M kütlesini aşmış olduğu ve ölçünün herhangi bir olay ufku olmadığı durumlarda bu sebepten dolayı kara delik elektronu gibi bir şeyin olamayacağını belirtir-sadece çıplak halka tekilliğinde. Böyle bir ölçü fiziksel olmayan bir değer olarak görülebilir ve halkanın kozmik sansürleme hipotezini ihlal ettiği durumlarda ve neden-sonuç görünümünü kapalı zaman kıvrımlarında olduğu gibi halkanın komşu yakınlığı ile ilgilidir.
Rus teorici Alaxander Burinskii 2007'de ''Bu çalışma esnasında Dirac denkleminin dalga fonskiyonu ve Kerr
gemetrisinin spinor yapısının tam olarak uyuştuğunu elde ettik. Bu bize uzay zamandaki spesifik elektron yapısının Kerr-Newman geometrisini yansıttığı
vaysaydırdı. Ayrıca elektronun Kerr-Newman'ın dairesel dizilimindeki Compton ölçüsünü belirlememize yardım etti.''.Burinskii kağıdı elektronu olay ufku
olmayan yerçekimsel halka tekilliğinde sınırlandırılmış tanımlardı. Biraz da olsa kara delik özelliği vardı tam olarak tahmin edildiği gibi değildi.
Elektromanyetik alan

Elektrik ve manyetik alanların elde edilmesi için genelde şu yol izlenir:
Dört potansiyel farklılaştırılarak elektromanyetik alanın düzgün tensorü elde edilir. Bu yolla üç boyutlu vektör geçişinin gösterimi de yapılabilir.
Statik elektrik ve manyetik alanlar ile vektör potansiyeli ve skaler potansiyelinin elde edilmesinin formule edilmesi şu şekildedir:
Manyetik alan, Kerr-Newman formülü'de dört potansiyel kullanılarak Kerr-Schild formunda elde edilmesinin formülü aşağıdaki gibidir: {\vec {E}}+i{\vec {B}}=-{\vec {\nabla }}\Omega \,
Omega değeri ( \Omega ), son denklemde Coulomb potansiyaline benzerdir. Bunun dışında yarıçapı vektörü hayali bir miktara kaydırılır. Bu durum 9. yüzyılda Fransız matematikçi Paul Émile Appell tarafından ele alınmıştır.
Danegeld

Günümüzde İsveç'in Uppland bölgesinde yer alan U 194 isimli yazıt İngiltere'den alınmış olan bir danegeld anısına dikilmiştir
Danegeld, (Danca: danegæld, Danimarka vergisi anlamına gelir) Viking savaşçılarının topraklarını yağmalamasına karşı saldırıya uğrayan bölge yöneticileri tarafından Vikinglere verilen vergidir. 11. yüzyıl boyunca bu vergiye geld veya gafol denmiş, danegeld deyimi 12. yüzyılla beraber kullanılmaya başlanmıştır. 9 - 11. yüzyıl arasında Viking saldırılarına yoğun olarak maruz kalan İngiltere ve Fransa'da krallık siyaseti hâline gelmiştir.
İngiltere > Anglosakson dönemi

İngilizler tarafından Vikinglere yapılan ilk büyük ödeme 991 yılındaki Maldon Muharebesindeki İngiliz yenilgisi üzerine olmuştur. Tahttaki İngiliz kralı Tedariksiz Ethelred silahlı mücadeleyi sürdürmektense Vikinglere ödeme yaprak tehlikeyi savuşturmak istemiştir. Anglo-Sakson Kronolojisinde Vikinglerin başında Olav Tryggvason adlı komutanın olduğunu yazar.
994 yılında yeniden adaya dönen Vikinglerin başında Olav Tryggvason ile birlikte Danimarka kralı Sven Çatalsakal vardır. Londra'yı kuşatan Vikingler bir kez daha yapılan ödemeyle bölgeden ayrılırlar. Ancak ödenen meblağın büyüklüğü Danimarkalıları şaşkınlığa düşürecektir, genellikle fetih sonrası yapılan yağmadan elde edilecek gelirin çok üzerinde gelir sadece İngilizleri korkutarak sağlanabilmektedir. İzleyen dönemde 1002 ve 1007 yılında ödeme yapılır. Özellikle 1007 yılındaki ödemede 13 ton gümüş verildiği rivayet edilir. 1012 yılında Canterbury'nin yağmalanmasının ardından Vikinglere yaklaşık 18 ton gümüş ödeme yapılacaktır.
1016 yılında Sven Çatalsakal'ın oğlu Knud İngiltere kralı olur. İktidarını sağlamlaştırmaya çalışan Knud 27 ton gümüş toplayacak ve ayrıca 4 ton da özel olarak Londra'dan alacaktır.
İngiltere'deki Anglosaksonlar tarafından ödenen toplam Danegeld miktarının 60 milyon peni olduğu hesaplanır.
İngiltere > Norman dönemi

Ana madde: İngiltere'nin Normanlar tarafından fethi
Güney İngiltere'de toplanan vergiler ekilen toprağa bağlı olarak değişmekteydi. Tüm İngiltere'de ise vergiler şerifler tarafından toplanırdı. Danegeld'i ödemek için toplanan vergi I. William tarafından Normandiya bölgesindeki savaşlar, seferler ve kraliyet harcamaları için ödenek olarak kullanılırdı. Normanlar bu vergiyi önceki Anglosakson krallara göre daha sık toplarlardı. Danegeld için vergi toplanmasına en son 1162 yılı kayıtlarında rastlanır. Bu verginin toplanmasında sayısız yolsuzluk olduğuna dair rivayetler bulunur. Bunlar arasında şunlar sayılabilir; birim toprak verimlilik değerlendirmeleri güncelliğini kaybetmiştir, çok farklı şekilde muafiyetler geliştirilmiştir.
Fransa > Breton

Breton bölgesinde geniş çaplı Danegeld toplandığına dair bilgi bulunmamaktadır. Bölgede danegeld ödemesi yapılmış olsa da bütün halkı kapsayan bir vergilendirmeye gidildiği bilinmemektedir. 830-832 yıllarını kapsayan tarih yazımı olan Annales Bertiniani içinde Nominoe adlı yerel Breton önderin üç kez Danimarkalı Vikinglere yenildikten sonra topraklarını bırakıp çekilmek zorunda kaldığı, daha sonra ise para ve değerli hediyeler sayesinde onlardan topraklarını geri aldığı yazılır.
Bu dönemde benzer aynî ödemelerin Vikinglere yapıldığı bilinmektedir. Ayrıca 854 yılında Vannes bölgesinde Vikingler tarafından fidye için kaçırılan piskopos Courantgenus için halktan vergi toplandığı bilinmektedir.
Fransa > Doğu Fransa

Doğu Fransa bölgesinde yapılan en önemli danegeld ödemesi kuşatılan Elsloo şehrini kurtarmak için Şişman Karl tarafından yapılmıştır. Ödemenin yapıldığı Viking komutanı Godfrid'in Hristiyanlığı kabul etmesi de istenmiştir.
Fransa > Frizye

Toplanan vergilerle yapılan ilk danegeld ödemesi 810 yılında Frizye'de yapılmıştır. Bu yıl bölgeye gelen yaklaşık 200 parça gemiden oluşan Danimarka donanması önce sahil kentlerini yağmalamış daha sonra da Frizye bölgesi içlerine ilerlemiştir. Yerel direnişi kıran Vikinglere çok büyük bir ödeme yapıldığı Annales regni Francorum adlı eserde yazılmaktadır. Frank kralı Şarlman'ın Danimarkalılar üzerine sefer yapmayı planladığı ancak fidyenin ödenmiş olması dolayısıyla sefere gerek kalmadığı da aynı eserde belirtilir. 836 yılında Anvers ve çevresini yağmalayan Vikingler bilinmeyen bir miktarda danegeld karşılığında bölgeden ayrılmıştır. Frizye bölgesi tarafından verildiği bilinen son danegeld ödemesi 852 yılında yapılmıştır. 252 parça gemiyle gelen Viking donanması bölgeye saldırmadan önce fidye talep etmiştir. Tedarik edilen danegeld ödemesi sayesinde Vikingler saldırmadan ayrılmıştır. 873 yılında fidye talebiyle gelen Viking komutanı Rodulf'un talebi Frizler tarafından reddedilmiş, çıkan çatışma sonucunda Vikingler yenilmiş, Rodulf öldürülmüştür.
Fransa > Lorraine

Lotharingia olarak da bilinen Lorraine bölgesinde sadece bir kez danegeld için vergi toplanmıştır. Kral II. Lothair tüm krallıktaki birim çiftlik başına 4 Denarius toplamıştır. Bunun yanı sıra büyükbaş hayvan, un ve şarap gibi aynî vergi de toplandığı bilinir.
Fransa > Batı Fransa

Batı Fransa bölgesinde ilk danegeld ödemesi 845 yılında Paris'e saldırmak üzere olan Ragnar Lothbrok komutasındaki Vikinglere yapılır. 857 yılında Sen Nehri boyunca kentleri yağmalayan Bjørn komutasındaki Vikingler bir yıl sonra bölgeye geri döndüklerinde saldırmamak kaydıyla kendilerine ödenen danegeldi kabul ederler. Bölgedeki Vikingler yerel derebeylerinden aldıkları danegeldler sayesinde bir tarafın yanında yer alıp diğerine saldırırken diğer tarafın daha yüksek bir bedel ödemesi üzerine derhal saf değiştirebilmekteydi.
Geleneği > Edebiyat

William Shakespeare Hamlet adlı eserin 3. perdesindeki 1. sahnede Kral Claidus verilmeyen danegeldden bahseder.
Rudyard Kipling Danegeld adlı şiirinde hiçbir durumda devletçe fidye verilmemesini öğütler.
Geleneği > Siyaset

Birleşik Krallık siyasetinde danegeld terimi tehditler karşısında taviz verme anlamında kullanılmıştır. 23 Kasım 2005 tarihli Avam Kamarasında yapılan Belfast Antlaşmasına dair görüşmelerde söz alan muhafazakâr milletvekili Andrew Robathan, IRA örgütüne verilen tavizler danegelde benzetmiş ve bir kez verilmeye başlandı mı sonunun gelmeyeceğini belirtmiştir.
Irak Savaşı sırasında Irak Direnişi tarafından esir edilen İtalyan askerlerinin serbest bırakılması için İtalyan hükûmet tarafından 1 milyon dolar ödenmesine karşı eleştirel bir yazı kaleme alan The Daily Mirror yazarı Tony Parsons, Rudyard Kipling'in Danegeld şiirine anıştırma yaparak "Bir kez Danegeld ödemeye başlarsan, Danimarkalıdan kurtulamazsın" diyerek uygulanan siyaseti eleştirmiştir.
İngiltere'de danegeld deyimi Başbakan Neville Chamberlain tarafından Nazi lideri Adolf Hitler'e karşı başarısızca uygulanan yatıştırma politikası ile ilgili olarak da kullanılır.
Mahmut Acar

| Mahmut Acar> Yargıtay 9. Ceza Dairesi Başkanı |
| --- | --- |
Görev süresi 14 Şubat 2008 - 20 Ekim 2011
Yerine geldiği: Hasan Gerçeker
Yerine gelen: Ekrem Ertuğrul
HSYK Başkanvekili
Görev süresi 4 Aralık 2006 - 14 Şubat 2008
Yerine geldiği: Celal Altunkaynak
Yerine gelen: Kadir Özbek
Kişisel bilgiler
Doğum: 20 Ekim 1946 (78 yaşında) Kalecik, Ankara, Türkiye
Bitirdiği okul: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Mesleği: Hukukçu
Mahmut Acar (20 Ekim 1946 Kalecik, Ankara) Türk hukukçu.
Eğitimi ve Kariyeri

Ankara Gazi Lisesi'ni bitirmiş, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 1970 yılında mezun olmuş ve askerlik görevini yerine getirdikten sonra Ankara Hakim adayı olarak mesleğe başlamıştır, sırasıyla Alucra hakimliği, Gümüşhacıköy ve Kuyucak ceza hakimliği Zonguldak Ağır Ceza Mahkemesi başkanlığı, Ankara Asliye Ceza Hakimliği ve Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı görevlerinde bulunmuştur. 2 Kasım 2000 tarihinde Yargıtay Üyeliğine seçilmiştir. 6 Temmuz 2004 - 14 Şubat 2008 tarihleri arasında HSYK üyeliği ve 2006-2008 yıllarında da HSYK Başkanvekilliği yapmış ve 14 Şubat 2008 tarihinde HSYK'daki görevlerinden istifa ederek üyesi bulunduğu Yargıtay Dokuzuncu Ceza Dairesi Başkanlığına seçilmiş ve 20 Ekim 2011 tarihinde emekli olmuştur. Evli ve iki çocuk babasıdır. Ayrıca bir dönem YARSAV üyesi olmuştur.
Süleyman Türkoğlu

Süleyman Türkoğlu (d. 18 Aralık 1925, Mucur, Kırşehir - ö. 7 Aralık 2019, Ankara), Türk hukukçu, eski Danıştay başkanı.
1947'de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu. 1980-1985 arasında Yüksek Seçim Kurulu Üyeliği ve 1983-1985 yıllarında YSK Başkanvekilliği, 1985-1990 yıllarında Danıştay Altıncı Daire Başkanlığı yaptı. 7 Şubat 1990'da tarihinde Danıştay Başkanı seçildi, bu görevini yaş haddinden emekliye ayrıldığı 18 Aralık 1990'a dek sürdürdü.
Kötülük problemi

Kötülük problemini ilk olarak Epikür ortaya atmıştır.
Epikür Paradoksu (kötülük problemi ya da şer problemi), din felsefesinde kötülük ile mutlak iyi olan bir Tanrı'nın varlığının nasıl bağdaştığı şeklindeki bir sorudur. Sorunu ilk olarak Epikür mantıksal bir formül ile ortaya koymuş, o zamandan beri de felsefe ile hiçbir ilişkisi olmayan kişilerden filozoflara kadar hemen herkesin zihnini meşgul etmiştir.
Problemin sunuluşu ve versiyonları

MS II. yüzyılda yaşamış bir Kilise Babası olan Lactantius’un (ö. MS 340) aktarımına göre Epikür kötülük problemini bir ikilem biçiminde şöyle formüle etmiştir:
Problemin bir başka sunuluşu yüzyıllar sonra David Hume tarafından Din Üstüne Diyaloglar adlı eserinde Philo’nun ağzıyla şöyle yapılmıştır:
Problem değişik versiyonlarla defalarca tekrarlanmıştır. Kötülük probleminin çok bilinen bir versiyonu da çağdaş filozof John L. Mackie tarafından ileri sürülmüştür.:
Tanrı vardır.
Tanrı mutlak iyidir.
Tanrı her şeye kādirdir (Her şeye gücü yeter).
Kötülük vardır.
Yukardaki maddelerden herhangi üçünü kabul eden kişi, dördüncüsünü reddediyor olmalıdır. Yani:
Eğer Tanrı varsa (madde 1) ve mutlak iyiliği (madde 2) istiyorsa ve istediği her şeyi yapabilecek kadar güçlüyse (madde 3) kötülük olmamalıdır.
Eğer Tanrı varsa (madde 1) ve sadece iyiliği istiyorsa (madde 2), fakat Dünya'da kötülük varsa (madde 4) Tanrı istediğini yapamıyor demektir. Böylece Tanrı her şeye kādir değil demektir.
Eğer Tanrı varsa (madde 1) ve her şeye kādirse (madde 3) ve kötülük de varsa (madde 4), Tanrı kötülüğü yaratmış ve mutlak iyi değildir.
Son olarak, eğer Tanrı aynı zamanda mutlak iyi (madde 2) ve her şeye kādirse (madde 3) ve buna rağmen kötülük varlığını sürdürüyorsa (madde 4) böyle bir Tanrı var olamaz.
Din felsefesinde bu sorulara cevap bulma çabasına genel olarak teodise denilmiş ve burada sorunun çözümüne çalışılmıştır.
Kötülük problemi bir dizi teolojik sorun yarattığı için birçok filozof önce "kötülük" kavramını sınıflandırmaya çalışmıştır. Leibniz'e kadar, özellikle de Hristiyan düşünürler, iki tür kötülükten söz etmiştir:
Doğal kötülük ya da fiziksel kötülük: Çağdaş Hristiyan teolog John Hick'e göre "hastalık yapan bakteriler, depremler, fırtınalar, kasırgalar, kuraklıklar ve benzeri durumlarda insan eylemlerinden bağımsız olarak meydana gelen kötülükler" bu gruptan sayılır.
Ahlakî kötülük: Acımasızlık, adâletsizlik, aldatma, kıskançlık, savaş, soykırım, yalan, zulüm v.b. insan kaynaklı kötülüklerdir.
Bu sınıflandırmada ahlakî kötülüğün sorumlusu olarak insanın kendisi ve özgür iradesi gösterilmiş, tartışma "doğal kötülük" kısmında süregelmiştir. Leibniz bunlara daha sonra bir de "metafizik kötülük" kavramını ekleyecektir. Çağdaş teologlar kötülükleri bugün de kaynaklarına göre benzer şekilde sınıflandırmaya devam ederler.
Problemin sunuluşu ve versiyonları > Platon'da teodise

Felsefe tarihinde bilinen ilk teodise girişimi Platon'a aittir. Sonradan geliştirilen birçok teodise düşüncesinin izleri Platon'un teodise düşüncesinde bulunabilir. Platon Evren'deki kötülüğün kaynağı olarak Tanrıyı/tanrıları görmez, başka şeyler kötülüğün kaynağı olmalıdır:
Platon, maddeyi de kötülüklerin kaynağı olarak görmez, daha çok Kötü Ruhları kötülüklerden sorumlu tutar gibidir. Örneğin Timaeus'da "Tanrı Dünya'yı mümkün olduğu kadar kavranabilen varlıkların en güzeline ve her bakımdan en kusursuzuna benzetmek istedi…" der. Ancak Yeni-Platonculuğun kurucusu Plotinus'dan baslayarak Platoncu düşünürler kötülüğün kaynağı olarak maddeyi görmüşlerdir.
Problemin sunuluşu ve versiyonları > Irenaeus'da teodise

Irenaeus (MS. 130-202), yaratma konusunu ele alan Hristiyan Kilise babalarının ilkidir. İraneus'a göre Tanrı'nın insanı yaratması evrimsel bir tarzda ve iki aşamadan oluşur. Birinci aşaması Tanrı'nın imgesi (image of God) aşamasıdır. İkinci aşama ise Tanrı'nın benzerliği (likeness of God) aşamasıdır ki bu aşama henüz sonlanmamış, sürmektedir. İraneus'a göre Tanrı, insanı Tanrı'ya giden manevi bir yolun henüz başında kusurlu ve mükemmellikten uzak olarak yaratmıştır. İnsana mükemmel olma potansiyeli verilmiştir, ancak bunun için insanın duyma, inceleme, akıl yürütme, anlama ve yorumlama aşamalarından geçerek ahlakî ve bilge bir varlık haline gelmesi gerekir. İnsanın iyilikleri kazanabilmesi için kötülüklerle ve sıkıntılı durumlarla yüzleşmesi gerektiği için Tanrı ile arasında bir bilişsel mesafe (epistemic distance) konulmuştur.
İraneus'un teolojisi bugün yaygın olan Hristiyan teolojisinden belli farklılıklar gösteririr. Augustinus teolojisine hakim olan "insanın düşüşü", "ilk günah", "kefaret" gibi kavramlar İraneus teolojisinde etkili değildir. Irenaeus mânevi evrim düşüncesi için benimsediği özgür irade anlayışında Augustine'den çok farklı düşünmemekte, fakat bu özgürlüğü ileriye yönelik bir amaç olarak tasarladığı için Augustine'in günah (geçmişe yönelik) fikrinden ayrılmakta ve daha optimistik çizgiye yaklaşmaktadır. İraneus'un Augustinus'dan çok daha önce geliştirdiği bu teodise anlayışı 20. yüzyılın Hristiyan teologlarından John Hick tarafından revize edilerek savunulmaktadır.
Problemin sunuluşu ve versiyonları > Augustinus'da teodise

Orta Çağ Hristiyan Düşüncesi'ni derinden etkileyen filozoflardan olan Augustinus'a (MS. 354-430) göre Tanrı insani kendisinde hiçbir günah olmaksızın yaratmıştır ve onu kötülüklerden yalıtılmış bir Dünya'ya yerleştirmiştir. Ama insan Tanrı vergisi özgürlüğünü bilerek kötüye kullanmış ve günaha düşmüştür. Bütün insanlar Adem'in günahı yüzünden lanete ugramıştır, Tanrı hepimizi sefalete terk edebilecek iken, sırf iyi olduğu için içimizden bir kısmını kurtarmaktadır. Bazı insanlar bu nedenle ancak Tanrı'nın lütfuyla affedilecek, diğerleri cezaya tabi tutulacaktır. Görüldüğü gibi Augustinus'un teodise felsefesine Hristiyanlığın insanın düşüşü, ilk günah ve kefaret gibi konular egemendir. Ayrıca Agustinus'a göre, gerek varlığın kötü fonksiyonundan kaynaklanan kötülük, gerekse de günaha karşılık gelen cezadan kaynaklanan kötülük, Evren'de ahenksizliği değil, ahengi doğurur. Öyle ki bu Dünya, üzerinde hiç kötülük olmayan bir Dünya kadar iyi ve güzeldir.
Augustinus Plotinus'a benzer şekilde kötülüğü, madde ile açıklamaya çalışır. Ona göre kötülük, iyiliğin yokluğudur. Tanrı saf ve nihai iyiliktir, mutlak ve değişmezdir. Ancak Tanrı'nın yarattığı Evren "yokluk"tan yaratılmıştır, değişkendir ve maddenin oluşumu iyiliğin eksikliğinden, Tanrı'daki gibi saf ve mutlak olmamasındandır. Evren'in kendisi de aynı Tanrı gibi iyilikle doludur ama her şey aynı oranda iyilik içermez. Varlıklarda bir hiyerarşi vardır ve bu hiyerarşinin en üstünde en iyiler bulunur. Güneş, ay, yıldızlar, melekler, insanlar, kuşlar, balıklar, ışık ve karanlık hep iyidir. Ancak hiçbiri Tanrı kadar mükemmel değildir, farklı seviyelerde dururlar. Ayın güneş kadar parlak olmasını istemek nasıl doğru değilse, her varlığın mutlak iyi olmasını istemek de doğru değildir.
Augustinus'a göre deprem, fırtına, salgın hastalıklar gibi doğal kötülükler insanların işlediği günahların cezai sonuçlarıdır. Fakat bu cezalar adil olduğu için Evren'in mükemmelliğini bozmaz.
Problemin sunuluşu ve versiyonları > Leibniz'de teodise

Leibniz kötülük problemine çözüm önerisini "mümkün dünyalar teorisi" adı verilen bir teori ile açıklar. Buna göre Tanrı mümkün dünyaların en iyisini yaratmıştır. Mümkün olanın en iyisini yaratabilmek için birtakım kötülüklere göz yummak zorundadır.
Leibniz'de Tanrının yaratması Augustinus'taki gibi "yoktan yaratma" olmayıp, Platonculardaki "var olan maddeden" yaratmaya benzer. Ancak Leibnizde "madde" değil "monadlar" vardır. Tanrı ezeli, sonsuz sayıda ve bölünemeyen monadlar arasından uygun gördüklerini aktifleştirir. Yani yaratma, kuvve halindeki ideaları fiil haline geçirmektir. Tanrı bu işlemi yaparken sonsuz sayıda alem yaratma olanağına sahiptir. Tanrı bu mümkün alemler arasında son derece hassas bir hesap yapmış, bizim anlayamayacağımız kadar çok detayı gözönünde bulundurmuş ve sonunda mümkün olan dünyaların en mükemmelini yaratmaya karar vermiştir. Ancak varlıklar eksik şeylerdir, eksiksiz olan tek şey Tanrıdır. Eğer varlıklar eksiksiz olsalardı onlar da Tanrı olurdu. Bu yüzden eksikli olan şeylerden yaratılan bir dünyada kötülüğün olması doğaldır. Bunun nedeni Tanrı değildir, varlıkların eksik ve kusurlarıdır. Yani “varlıklar” yetkinliklerini Tanrı'dan, yetkinsizliklerini ise sınırsız olmaya gücü yetmeyen kendi tabiatlarından almaktadırlar.
Görüldüğü gibi, Leibniz'de bir şey Tanrı yarattığı için iyi olmayıp, iyi olduğu için Tanrı onu yaratmıştır (bu tartışma için Euthyphro ikilemi'ne bakınız). Yani iyilik ya da ahlakî olan Tanrıdan bağımsız olarak vardır. Leibniz "mademki mümkün dünyaların en iyisinde bile kötülükler olacaktı, o hâlde Tanrı bu Dünya'yı niye yarattı" şeklindeki bir soruyu kendisine sorar ve varoluşun, varolmayıştan daha iyi olduğu cevabını verir. Leibniz'e göre Tanrı, bu Dünya'yı yaratmak zorunda değildi, ama eğer yaratmasaydı hiçbir şey var olmayacaktı. Yaratırken, bütün monadlar varolmak için yarışa girdikleri için en iyisini bulmak şeklinde bir ahlakî zorunluluk altındadır.
Leibniz'e göre, Evren'in düzenini biraz anlayabilseydik, onun en bilge insanların istediklerini bile geçtiğini, onu olduğundan daha iyi kılmanın imkânı olmadığını görürdük. Ayrıca ona göre hiç kötülük olmayan Evren'in yaratıcısına inanmak ve O'nu sevmek her kişinin harcıdır. Önemli olan kötülüklerle birlikte Tanrı'yı sevmektir.