Hadis çeşitleri
Sâir hadîs tasnifleri > Terminoloji

Cerh ve Ta'dil: Hadis rivayet eden ravîlerin dini ve bilimsel açıdan araştırılıp incelenmesini konu edinen ilim dalı.
Dirâyet: Fakih'in rivayetleri akla ve bilime aykırı bularak, kendi cehd ve gayreti ile doğruyu bulma çabası. Dirayet ehli; Hadisleri mutlak nas kabul eden rivayetçi-nakilci yaklaşımın aksine akıl, bilim ve felsefeye önem veren akılcı yaklaşım sahiplerini ifade eder.
Eser: Sahabenin sözlerinin de içinde olduğu hadis.
Garîb: Şâz veya aykırı haber, tek bir kişiden gelen nakil.
Gayri metluv vahiy: Hadisler bazı yorumlara göre okunmamış vahiylerden oluşur.
Gayri sahih: Senet itibarıyla sıhhat şartlarını taşımayan hadisler için kullanılan değerlendirme ifadesidir.
Haber: Kur'an, hadis, ashab ictihadı.
Haber-i âhad: Bir veya iki-üç kişinin yine bir veya iki-üç kişiden naklettiği haberdir.
Hadis hâfızı: Hadis ilminin birçok usul ve ayrıntısını bilen ve en az yüz bin hadisi senetleriyle beraber ezberlemiş olan kişi.
Hadis hâkimi: Rivayet edilmiş olan bütün hadisleri metinleriyle, senetleriyle, râvîlerinin tarihleriyle, cerh ve ta'dilleriyle ezberleyen ve ihata eden kişidir. Zan olunduğuna göre hâkim, yalnız İmam-ı Buhârî'dir.
Hadis-i âhad: Bu şekilde İslâm Peygamberi'nden rivayet edilen hadise denir.
Hadis-i kudsi: Manası Allahü teâlâ tarafından bildirilip de, sözlerini Muhammed'in kendi kelimeleriyle aktardığı hadis.
Hasen: Güzel anlamında, sıhhat şartlarını taşımayan, ancak güzel bulunan "kusurlu" hadisler.
İmlâ: Söyleyerek yazdırma.
İsnat: Bir hadisi râvîlerinin isimlerini zikrederek rivayet etmek.
İsrâiliyat: Yahudi mitolojisini İslâm'a aktaran hikâyelere verilen isimdir.
Kezzab: Yalancılar, mevzu (uydurma) hadislerin uydurucuları, çoğ. kezzabin
Meşhur: İkiden çok fakat kısıtlı sayıda kişi tarafından rivayet edilmişken ikinci ve üçüncü asırlarda şöhret bulup büyük bir topluluk tarafından naklolunan haberdir.
Metluv vahiy ise Cebrail tarafından okunarak dikte edilmiş Kur'an için kullanılır.
Muhaddis: Hadis bilimiyle uğraşan kimse.
Muhadram: Muhammed'in döneminde yaşadığı ve müslüman olduğu halde Onu göremediği için sahabe olamayan ve hadis nakledemeyen kişi.
Muharriç: Bir hadisi isnatsız olarak nakleden kişi.
Münker veya şâz-merdûd, zayıf râvînin sika râvîlere ters olan rivayetidir.
Mütevâtir: Sahâbeden itibaren her devirde yalan üzerinde birleşmeleri aklen imkânsız olan topluluklar tarafından rivayet edilen hadistir. Diğer bir tabirle mütevâtir haberin şartlarını kendisinde toplayan hadistir. Lafzî mütevâtir ve ma'nevî mütevâtir olmak üzere ikiye ayrılır. Bu tabir, en güvenilir rivayetler için kullanılır. Örneğin; zekâtın miktarını bildiren "Mallarınızın kırkta birini zekât olarak getirip veriniz." hadisi mütevâtirdir.
Nesh: Bir ayet veya hadisin diğerinin hükmünü kaldırması, "mensuh"; neshedilen
Rivayet: Bir sözü veya bir hadiseyi nakletmektir. Rivayet edene râvî, nâkil denilir.
Sahabe: İslâm Peygamberi'nin zamanında yaşayıp, onunla görüşmüş, müslüman ve aklı başında insanlar, çoğ. Ashab
Sahih: Senet itibarıyla sıhhat şartlarını taşıyan hadisler için kullanılan değerlendirme ifadesidir.
Senet: Bir metni kaynağına götüren nakil veya rivayet zinciri.
Sıhhat şartları: Hadislerde geleneksel hadisçilere göre rivayet zinciri itibarıyla bozukluk olup olmadığını ifade eder. Ancak hadisleri ayıklayarak temizleme ve bu hadislerden kabul edilebilir kaynaklar oluşturma eğilimindeki bazı eğilimler bu hadislerden akla, Kur'ana, İslam'ın ruhuna, fıtrata ve tabiata, tarihe aykırı olmama gibi "yeni şartlar" ile sıhhat şartlarını genişletmişlerdir.
Sika: Sözüne güvenilir kişi.
Siret: İslâm Peygamberi'nin hayatı, ahlâkı, dış görünüşü (çoğ.siyer)
Sünnet: İslâm Peygamberi'nin uygulamaları, hüküm çıkarılan hadisler, ashabının, tabiinin ve ümmetin örnek aldığı usul.
Sünnetullah: Allah'ın sünneti, tabiat kanunları.
Şeyhülhadis: Kendisinden hadis rivayet olunan kişidir. İmam da denilir.
Tabiîn: Sahabe zamanında yaşayan, ancak İslâm Peygamberi'ni görmeyen kişi.
Tebeut Tabiîn: Tabiîn zamanında yaşayıp onlardan hadis nakleden Müslümanlar.
Tevsik: Doğruluğu kanıtlama.
Vâhid Haber: Tek bir kişiye dayandırılan haberlerdir.