Mileva Marić
Fizik için önemi

Marić’in Einstein’ın erken dönem çalışmalarına ve özellikle Annus Mirabilis yayınlarına katkıda bulunup bulunmadığı, bulunduysa da bunun ne derecede olduğu bir tartışma konusudur. Uzman fizik tarihçilerinin fikir birliğine varmış olduğu sonuç, bilimsel açıdan önemli bir katkıda bulunmadığıdır. Ancak bazı akademisyenler, bilimsel açıdan destekleyici bir refakatçi olduğunu ve Einstein’a, materyal açısından yardım etmiş olabileceğini savunmaktadır.
Marić’in, tahminen 1905 yayınlarında, Einstein’ın erken dönem çalışmalarında ortak yazar olması durumu, daha çok şu kanıtlara dayanmaktadır:
Tanınmış Rus fizikçi Abram Joffe’nin, üç  Annus Mirabilis Yayını’nın yazarları için Einstein-Marity adlarını vermiş olduğu delili: Joffe burada yanlışlıkla Marić'in resmi adını Marity olarak, var olmayan bir İsviçre geleneğine yormuştur. Joffe, söz konusu olan paragrafta, “Einstein’ın” 1905 yılında bilim dünyasına girişinin “unutulamaz” olduğunu söylemiş ve 1905 yayınının tekil olarak bahsedilen yazarının  “Bern’deki Patent Bürosu’nda bürokrat olarak çalıştığını” belirtmiştir.
Mileva, 1905'e gönderme yaparak, kasıtlı bir biçimde, Sırp bir arkadaşına “Kocamı dünyaca ünlü hale getirecek olan çok önemli çalışmaları bitirdik” demiştir. Tarihçilr Highfield ve Carter, bunun gibi anıları daha çok “yerel hikayeler” olarak ele alınmaktadır.
Einstein'ın “bizim” kuramımız ve “bizim” çalışmalarımız ifadelerini kullandığı mektuplar vardır. John Stachel, bunların öğrencilik yıllarında, 1905 yayınlarından en az 4 yıl önce yazıldığını belirtmektedir. Einstein'ın “bizim” veya “biz” ifadelerini, bazı durumlarda, zorunlu final projelerine gönderme yaparken kullanmıştır: İkisinin de konusu ısı iletiminin deneysel çalışmaları üzerinedir. Einstein, “bizim” sözcüğünü genel ifadeler için, “ben” ve “benim”i ise, üzerinde çalıştığı belirli konulardan bahsederken kullanmıştır: “Marić’e gönderilmiş olan mektuplarda, Einstein’ın “kendi” çalışmalarına ve hareket eden cisimlerin elektrodinamik özellikleri üzerine “kendi” uğraşlarına değindiğinin pek çok örneği vardır (…)  bunun yanında, “onların” (“bizim” anlamında) bağıl harekete dair bir sorun üzerine olan çalışmalarının bir kez bahsi geçmektedir." Einstein’ın son fikirlerinden bahsettiği, bulunmuş iki mektupta, Marić  doğrudan bunlara cevap vermiştir; ancak bunların dışında, çalışmalar söz konusu olduğunda, çoğunlukla ondan giden bir cevap yoktur. Einstein’ınkilere karşılık, Marić’in mektupları yalnızca kişisel meselelere değinmektedir veya Politeknik’teki çalışmalarına dair yorumlarla alakalıdır. Stachel, bu durumla ilgili şöyle demektedir: “Marić için, elimizde hiçbir yayınlanmış makale; ne Einstein’a ne de başka birine gönderilmiş olan, ciddi bir miktarda bilimsel içeriği olan mektup veya sözde yaratıcı olan yeteneğine dair tarafsız bir kanıt yok. Fikirlerini beyan etmesi bir yana, Marić’in herhangi biriyle özel bir alanda, bilimsel bir içeriğe sahip olan bir konuşmasına dair, kulaktan dolma, söylenti  niteliğinde bir tanıklığa bile sahip değiliz.”
Einstein'ın, Marić'e Nobel Ödülü parasını vereceğine dair söz verdiği boşanma anlaşması. Ancak Einstein, bu teklifi boşanmaya pek sıcak bakmayan Marić'i ikna etmek için yapmış ve anlaşma hükümlerinde, paranın oğulları için fonda duracağı, Marić'in ise yalnızca faizden faydalanabileceği belirtilmiştir. Yeni yayınlanan mektuplara göre (Einstein'ın üvey torunu Margot Einstein'ın ölümünden 20 yıl sonrasına kadar mühürlü tutulmuşlardır.) Walter Isaacson, Marić'in en sonunda bu Nobel Ödülü parasını Zürih'te üç apartman nitelğindeki binayı almak için kullandığını ve bunu da gelir elde edebilmek için yaptığını ifade etmektedir.
Sonuçta, Marić'in Einstein'ın kuramlarının gelişimine katkısı olduğuna dair güçlü bir kanıt olmadığı söylenebilir.  Çiftin ilk oğlu Hans Albert, annesinin Einstein'la evlendikten sonra, bilimsel tutkularını bir yana bıraktığını ifade etmiştir. Einstein, 1920ler'e kadar, inanılmaz derecede üretken bir bilim insanı olarak kalmış, en önemli çalışmalarını ise, 1914'te Marić 'den ayrılmasının üzerinden epey zaman geçtikten sonra ortaya çıkartmıştır. Öte yandan Marić  ise hiçbir çalışma yayınlamamıştır. Marić, hiçbir zaman Einstein'la sayısız fikir alışverişinde bulunmuş olan Einstein'ın arkadaşları ve meslektaşları arasında bahsedilmemiştir. Göz önünde bulundurulması gereken en önemli noktalardan biri ise, Marić 'in hiçbir zaman Einstein'ın bilimsel çalışmalarında herhangi bir rolü olduğundan söz etmemesi veya böyle bir rolü olduğuna, en yakın arkadaşı olan Helene Savić'e olan kişisel konulu mektuplarında da işaret etmemesidir.