stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Muhiddin Mesud Şah
Yaşamı

Türkiye Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan’ın on bir oğlundan birisidir. Babası, hükümdarlığının son yıllarından olan 1186 tarihinde devletini 11 oğlu arasında bölüştürdüğünde kendisine Ankara verildi.
Kılıçarslan “sultan” sıfatıyla Konya’da hüküm sürmekte, oğulları ise kendisine tabi birer “Melik” olarak atandıkları şehir ve yönetimleri altında tutmakta idiler. Muhiddin Mesud Şah, babası Kılıçarslan'a tabi kalarak her yıl Konya'da babasının huzuruna çıkıp tabiyetini bildirmekteydi. Kendi bölgesinde yarı hükümdar mevkiinde olan Muhiddin Mesud, kendi adına para bastırıp inşa ettirdiği binalara ismini yazdırdı.
1192'de babası II. Kılıçarslan hayatını kaybetti ve Konya'da tahtına en küçük erkek kardeşi Keyhüsrev çıktı. Muhyiddin Mesud, Ankara Meliki olarak Ankara'da hükmetmeye devam etti. Onun Ankara'da hükmettiği on yedi yıl boyunca Ankara, Anadolu Selçuklu Devleti'nin bir uç vilayeti oldu. Bizans üzerine gaza yaparak meliklik sınırlarını Çankırı, Bolu, Eskişehir, Kastamonu bölgelerini kapsayacak şekilde büyüttü. 4 ay boyunca kuşattıktan sonra Safranbolu'yu ele geçirdi. Ankara, Yabanabat ve Kastamonu civarına binlerce çadırlık Oğuz Türkünü boy ve aşiretleri harmanlayarak yerleştirdi.
Şiir ve edebiyata yakın ilgi duyuyordu; edip ve sanatkârları Ankara'da toplayıp şehrin bir kültür merkezi olmasını sağladı. İç Kale'nin girişinde günümüzde Sultan Alaeddin Camii olarak bilinen camiyi yaptırdı.
Toakt ve civarında hüküm süren kardeşi Süleyman Şah, 1196'da Keyhüsrev'i tahttan indirip Anadolu Selçuklu Sultanı olmuştu. Muhyiddin Mesud, Ankara'da Süleyman Şah, tarafından  uzun süre (rivayete göre 3 yıl) muhasara edildi ve sonunda bir anlaşma ile kuşatma kaldırıldı. Buna göre Mesud Ankara'yı Sultan II. Süleyman Şah'a teslim edecek, karşılığında kendisine uçlarda bir kale verilecekti. Ancak şehri teslim edip giderken yolda iki oğluyla beraber öldürüldü.
Kavşak (film)

| --- | --- |

Yönetmen: Selim Demirdelen
Yapımcı: Türker Korkmaz
Senarist: Selim Demirdelen
Oyuncular: Güven Kıraç Sezin Akbaşoğulları  Cengiz Bozkurt   Umut Kurt   Yücel Erten   Başay Okay   Nihal Koldaş   Mete Horozoğlu   Dolunay Soysert
Müzik: Selim Demirdelen
Görüntü yönetmeni: Aydın Sarıoğlu
Cinsi: Sinema filmi
Renk: Renkli
Yapım yılı: 2010, Türkiye
Çıkış tarih(ler)i: 1 Ekim 2010 (Türkiye)
Süre: 95 dakika
Dil: Türkçe
Kavşak, Selim Demirdelen'ın yönetmenliğini ve senaristliğini yaptığı ve birbiriyle kesişen hayatların konu alındığı 2010 yılı yapımı Türk dram filmi.
Konusu

Özel bir şirkette muhasebe şefi olarak çalışan ve mutlu bir evliliği olan Güven’in rutin yaşamı, yeni bölüm şefi Arzu’nun odasına taşınmasıyla değişmeye başlar. Diğer taraftan oturduğu evin sahibinin oğlu, evi yıktırmak üzere bir müteahhitle anlaşmaya çalışmakta, muhasebe elemanı Haydar ise şirketin paralarını zimmetine geçirmektedir. Güven’in hayatıyla ilgili verdiği küçük bir açık ve Arzu’nun dizginlenemeyen merakıyla olaylar gelişir.
Oyuncular

Güven Kıraç - Güven
Sezin Akbaşoğulları - Arzu
Cengiz Bozkurt - Vedat
Umut Kurt - Haydar
Yücel Erten - Seyfi
Başay Okay - Ümmü
Ayla Arslancan
Tuğse Gökhan
Pelin Acar - Banu
Ceyda İlksay
Nihal G. Koldaş
Mete Horozoğlu - Tamer
Dolunay Soysert - Güven'in Eşi
Ödüller

17. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali
En İyi Yönetmen Ödülü - Selim Demirdelen
En İyi Müzik Ödülü - Selim Demirdelen
En İyi Kadın Oyuncu Ödülü - Sezin Akbaşoğulları
Umut Veren Erkek Oyuncu Ödülü - Umut Kurt
47. Altın Portakal Film Festivali
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu - Cengiz Bozkurt
Kent Konseyi Seyirci Ödülü - Selim Demirdelen
22. Ankara Uluslararası Film Festivali
En İyi Erkek Oyuncu - Güven Kıraç
Güney Doğu Avrupa Film Festivali
En İyi Kadın Oyuncu Ödülü - Sezin Akbaşoğulları
En İyi Müzik Ödülü - Selim Demirdelen
Miriam Stein

| Miriam Stein |
| --- | --- |
2019'da Stein
Doğum: 10 Mayıs 1988 (36 yaşında) Viyana, Avusturya
Milliyet: Avusturyalı, İsviçreli
Meslek: Aktris
Etkin yıllar: 1999-günümüz
Boy: 1,69 m (5 ft 7 in)
Partner(ler): Volker Bruch (2009-günümüz)

Miriam Stein (d. 10 Mayıs 1988) Avusturyalı-İsviçreli televizyon ve sinema oyuncusu. Uluslararası alanda en çok Alman televizyon dizisi Generation War'da (2013) Charlotte rolüyle tanınmaktadır.
Erken dönem

Stein, Avusturyalı bir anne ve İsviçreli babası televizyon sunucusu Dieter Moor'un çocuğu olarak Avusturya'nın başkenti Viyana'da dünyaya geldi. Alman-Yahudi kökenlidir; baba tarafından büyükbabası Almanya'dan bir Holokost kurtulanıdır. Küçük yaşlardan itibaren dans etmeye ve oyunculuk yapmaya başladığı Viyana'da büyüdü. Zürih Sanat Üniversitesi'ne gitmeden önce gençlik yılları boyunca profesyonel olarak oyunculuk yaptı; 2009'da mezun oldu ve ardından Paris Konservatuvarında bir yıl geçirdi.
Özel hayatı

Stein, erkek arkadaşı aktör Volker Bruch ile Berlin'de yaşıyor. Birlikte 2017 yılında bir çocukları oldu. Stein, Bruch ile 2009 yılında Young Goethe in Love filminin setinde tanıştı. İkili daha sonra 2013 yapımı Generation War, 2014 yapımı Tour de Force ve 2015 yapımı Das goldene Ufer filmlerinde birlikte rol aldı.
Filmografi

Seçilmiş filmografisi:
Das Mädchen aus der Fremde (1999)
Young Goethe in Love (2010)
The Foster Boy (2011)
Four Women and a Funeral (2012-2015)
Generation War (2013)
Tour de Force (2014)
The Team (2015)
The Origin of Violence (2016)
100 Things [de] (2018)
Kelt Denizi

| Kelt Denizi |
| --- | --- |

Havza
Ülke(ler): İrlanda, Büyük Britanya, Fransa
Konum: Kuzeybatı Avrupa
Koordinatlar: 50°30′8″K 7°54′52″B﻿ / ﻿50.50222°K 7.91444°B﻿ / 50.50222; -7.91444
Genel bilgiler
Aktığı yer: Atlas Okyanusu
Tür: Deniz
Yüzölçümü: 300.000 km2 (120.000 sq mi)
Wikimedia Commons

Kelt Denizi (İrlandaca: An Mhuir Cheilteach, Galce: Y Môr Celtaidd, Kernevekçe: An Mor Keltek, Bretonca: Ar Mor Keltiek, Fransızca: La Mer Celtique, İngilizce: The Celtic Sea), İrlanda'nın güneyinde, Atlas Okyanusu'na bağlı olan deniz. Kuzeyi St. George Kanalı, güneyi Biskay Körfezi, doğusu ise Manş Denizi ve Bristol Kanalı ile çevrilidir. Batı kısmında ise Atlas Okyanusu uzanmaktadır.
Tarihçe

Deniz; adını, bölgeye yerleşen Keltlerden almaktadır. Bu isim, ilk kez, 1921'de, Dublin'de yapılan ve İngiltere, İrlanda, İskoçya ve Fransa'dan gelen balıkçıların katıldığı bir toplantıda, Ernest William Lyons Holt tarafından ortaya atıldı.
Önceleri, denizin kuzey kısımları St. George Kanalı'nın, güney kısımları ise Southwest Approaches'ın birer parçası sayılmaktaydı. Fakat bölgenin deniz biyolojisi, jeolojisi ve hidrolojisi farklılık gösterdiğinden, bölgeye yeni bir isim koyma gereği duyuldu. Bu isim, İngilizce konuşan ülkelerde yaygınlaşmadan önce, Fransa'da yaygınlık gösterdi. Yeni isim; önce deniz biyologları, okyanus bilimcileri daha sonraları ise petrol firmaları tarafından yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. 1963'te yayımlanan Britanya atlasında yeni ismiyle yer alsa da, 1972'de yürürlüğe giren yasada; "İngiliz haritalarının Batı Deniz Sahanlığı ve petrol endüstrilerinin Kelt Denizi dediği yere (...) (Buyuk Britanya'nın) doğu kıyısında yaşayan sakinleri buna öyle dememektedirler."
Tabanı

Kelt Denizi'nin tabanı; Kelt sahanlığı olarak adlandırılır ve Avrupa kıta sahanlığının bir parçasıdır. Denizin kuzeydoğu kesimlerinde derinlik 90 - 100 metreye ulaşırken, Saint George Kanalı'na gidildikçe derinlik artar. Güneybatı kesimlerinde ise derinlik hemen hemen aynı olmakla birlikte 150 metreye kadar ulaşmaktadır. 50° kuzey enleminin güneyinde ise derinlikler daha düzensiz olarak dağılış göstermektedir.
Denizden, doğal gaz ve petrol çıkarımı kısıtlı olarak yapılmaktadır. 1980 ve 90'larda İrlanda'nın gaz ihtiyacının büyük bir kısmı, denizde bulunan Kinsale Head petrol kuyusundan sağlanmaktaydı.
Komor frangı

500 Komor Frangı
Komor frangı (Arapça: فرنك قمري; Fransızca: franc comorien; ISO 4217 kodu: KMF), Komorlar'da kullanılan resmî para birimidir. Komorlar Merkez Bankası tarafından dağıtılır, fakat kâğıt paralar Banque de France, madenî paralar Monnaie de Paris tarafından üretilir. Komor frangının alt birimi centime ve 100 centime'e bölünür, fakat centime paraları hiç dağıtılmamıştır. Aşağıdaki şekillerde dağıtılır:
Madenî para: 1, 2, 5, 10, 25, 50, 100 frank
Kâğıt para: 500, 1000, 2000, 5000, 10000 frank.
| g t Afrika para birimleri |
| --- | --- |
Kuzey:  Cezayir dinarı  Fas dirhemi  Libya dinarı  Mısır lirası  Moritanya ugiyası  Sudan sterlini  Güney Sudan sterlini  Tunus dinarı 
Orta:  Burundi frangı  Kongo frangı  Angola kwanzası  Orta Afrika CFA frangı (Çad, Ekvator Ginesi, Gabon, Kamerun, Kongo Cumhuriyeti ve Orta Afrika Cumhuriyeti)  Ruanda frangı 
Batı:  Avro (Kanarya Adaları ve Madeira)  Batı Afrika CFA frangı (Benin, Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gine-Bissau, Mali, Nijer, Senegal ve Togo)  Gambiya dalasisi  Gana cedisi  Gine frangı  Liberya doları  Nijerya nairası  São Tomé ve Príncipe dobrası  Sierra Leone leonesi  Yeşil Burun Adaları eskudosu 
Doğu:  Cibuti frangı  Eritre nakfası  Etiyopya birri  Kenya şilini  Komor frangı  Seyşeller rupisi  Somali şilini  Somaliland şilini (tanınmamış)  Tanzanya şilini  Uganda şilini 
Güney:  Amerikan doları (Zimbabve)  Avro (Fransız Güney ve Antarktika Toprakları, Mayotte, Réunion ve Zimbabve)  Botsvana pulası (Botsvana ve Zimbabve)  Güney Afrika randı (Lesotho, Namibya, Esvatini ve Zimbabve)  İngiliz sterlini (Saint Helena ve Zimbabve)  Esvatini lilangenisi  Lesoto lotisi  Malavi kvaçası  Malgaş ariarysi  Mauritius rupisi  Mozambik meticalı  Namibya doları  Saint Helena sterlini  Zambiya kvaçası  Zimbabve doları
Kostas Çimikas

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 Çimikas, 2022 yılında Liverpool formasıyla.
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Konstantinos Çimikas
Doğum tarihi:  12 Mayıs 1996 (28 yaşında)
Doğum yeri:  Selanik, Yunanistan
Boyu:  1,78 m (5 ft 10 in)
Mevkii:  Sol bek
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Liverpool
Numarası:  21
Altyapı kariyeri
2010-2013:  Neapoli Thessaloniki
2013-2014:  Panserraikos
2014-2015:  Olimpiakos
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2015-2020 |  Olimpiakos |  46 |  (0) |
| 2017 |  → Esbjerg (kiralık) |  9 |  (2) |
| 2017-2018 |  → Willem II (kiralık) |  33 |  (3) |
| 2020- |  Liverpool |  48 |  (0) |
| Toplam |   |  136 |  (5) |
Millî takım kariyeri
| 2014-2015 |   Yunanistan U-19 |  13 |  (0) |
| 2016-2018 |   Yunanistan U-21 |  16 |  (2) |
| 2018- |   Yunanistan |  34 |  (0) |
| Toplam |   |  63 |  (2) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 3 Haziran 2024 (2024-06-03) 
Konstantinos Çimikas (Yunanca: Κωνσταντίνος "Κώστας" Τσιμίκας, d. 12 Mayıs 1996), Premier League kulüplerinden Liverpool'da ve Yunanistan millî takımında sol bek pozisyonunda oynayan Yunan futbolcudur.
Kulüp kariyeri > İlk yılları

Selanik'te doğan ve Serez'in Lefkonas köyünde büyüyen Çimikas, kariyerine köyünün yerel takımında başladı ve 14 yaşındayken AS Neapoli Thessaloniki'ye transfer oldu. 2013 yılında Panserraikos'a katıldı ve 2013-14 sezonunda Gamma Ethniki'de beş gol attı.
Kulüp kariyeri > Olimpiakos

Çimikas, Olimpiakos ile ilk maçına 19 Aralık 2015 tarihinde Super League'de AEL Kalloni karşısında çıktı.
28 Aralık 2016 tarihinde Çimikas, 2016-17 sezonunun sonuna kadar Danimarka kulübü Esbjerg'e kiralandı. 17 Şubat 2017 tarihinde kulüp adına ilk maçına, evinde 3-0 yendikleri SønderjyskE karşısında çıkarken bir de gol attı.[kaynak belirtilmeli] Takımda 13 maç oynadıktan sonra Olimpiakos'a döndü.
30 Haziran 2017 tarihinde Çimikas, bu kez Hollanda'nın Willem II kulübüne bir sezonluğuna kiralandı. 2017-18 Eredivisie'de düzenli olarak forma giyen futbolcu, 34 maçın 32'sinde ilk 11'de başlarken, aynı zamanda üç gol attı. KNVB Beker çeyrek finalinde Roda karşısında serbest vuruştan attığı gol maçı uzatmalara götürdü ve ardından Willem II penaltılarda maçı kazandı.. FC Utrecht'i 3-2 yendikleri maçta Çmikas'ın attığı röveşata golü, Voetbal International tarafından Ayın Golü seçildi ve futbolcu Mart 2018'de Ayın Eredivisie Çaylağı olarak adlandırıldı.
Teknik direktör Pedro Martins, 2018-19 sezonunda Çimikas'ı Olimpiakos'ta tuttu. Kasım 2018'de Avrupa Ligi grup aşamasında 5-1 yendikleri F91 Dudelange karşısında Kostas Fortunis'in ilk golünde ortayı açan futbolcu oldu. İki oyuncu da UEFA Avrupa Ligi Haftanın Takımına seçildi. 2018'in sonlarında, kendi pozisyonunda genellikle Leonardo Koutris ile yedek kulübesinde yer alsa da, Olimpikaos yönetiminin kendisine olan inancının olduğu biliniyordu. Sonuç olarak Çimikas, kendisini 2023 yazına kadar kulüpte tutacak olan sözleşmeyi imzaladı.
Kulüp kariyeri > Liverpool

11 Ağustos 2020 tarihinde Çimikas, açıklanan 11,75 milyon £ bonservis bedeli karşılığında Liverpool ile uzun soluklu bir sözleşme imzaladı.
Liverpool formasıyla ilk maçına 24 Eylül 2020 tarihinde EFL Cup'ta 7-2 yendikleri Lincoln City karşısında çıktı.
Millî takım kariyeri

Çimikas, Yunanistan A millî takımına ilk kez Ekim ayında gerçekleştirilen 2018-19 UEFA Uluslar Ligi'nin Macaristan ve Finlandiya maçları için çağrıldı. 12 Ekim'deki Macaristan maçı ilk millî maçı oldu ve ilk 11'de yer aldığı maçta Kostas Mitroğlu'nun maçtaki tek golünün asistini yaptı.
Kariyer istatistikleri > Kulüp

| Kulüp | Sezon | Lig | Lig> Maç | Lig> Gol | Kupa> Maç | Kupa> Gol | Lig Kupası> Maç | Lig Kupası> Gol | Kıtasal> Maç | Kıtasal> Gol | Diğer> Maç | Diğer> Gol | Toplam> Maç | Toplam> Gol |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Olimpiakos | 2015-16 | Yunanistan Super League | 3 | 0 | 6 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | 9 | 0 |
| Olimpiakos | 2016-17 | Yunanistan Super League | 1 | 0 | 2 | 0 | - | - | 0 | 0 | - | - | 3 | 0 |
| Olimpiakos | 2018-19 | Yunanistan Super League | 15 | 0 | 4 | 0 | - | - | 9 | 0 | - | - | 28 | 0 |
| Olimpiakos | 2019-20 | Yunanistan Super League | 27 | 0 | 3 | 0 | - | - | 16 | 0 | - | - | 46 | 0 |
| Olimpiakos | Toplam | Toplam | 46 | 0 | 15 | 0 | - | - | 25 | 0 | - | - | 86 | 0 |
| Esbjerg (kiralık) | 2016-17 | Superliga | 9 | 2 | 4 | 0 | - | - | - | - | - | - | 13 | 2 |
| Willem II (kiralık) | 2017-18 | Eredivisie | 33 | 3 | 4 | 3 | - | - | - | - | - | - | 37 | 6 |
| Liverpool | 2020-21 | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Toplam kariyer | Toplam kariyer | Toplam kariyer | 88 | 5 | 23 | 3 | 1 | 0 | 25 | 0 | 0 | 0 | 137 | 8 |
↑  UEFA Avrupa Ligi maç(lar)ı
↑  On ikisi UEFA Şampiyonlar Ligi, dördü UEFA Avrupa Ligi
Başarılar

Super League: 2015-16, 2016-17, 2019-20
Metin Yüksel (futbolcu)

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Metin Yüksel
Doğum tarihi:  8 Mart 1990 (34 yaşında)
Doğum yeri:  Bozdoğan, Aydın, Türkiye
Boyu:  1,83 m (6 ft 0 in)
Mevkii:  Orta saha
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Afjet Afyonspor
Numarası:  18
Altyapı kariyeri
2003-2009:  Altay
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2009-2014 |  Altay |  30 |  (0) |
| 2011 |  → Tepecikspor (kiralık) |  16 |  (0) |
| 2011-2012 |  → Kahramanmaraşspor (kiralık) |  33 |  (0) |
| 2014-2017 |  Manisaspor |  103 |  (7) |
| 2018 |  BB Erzurumspor |  18 |  (0) |
| 2018-2019 |  Altay |  13 |  (0) |
| 2019- |  Afjet Afyonspor |  7 |  (0) |
| Toplam |   |  220 |  (7) |
Millî takım kariyeri
| 2007 |   Türkiye U-18 |  4 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 6 Mart 2019 (2019-03-06) 
Metin Yüksel (d. 8 Mart 1990, Bozdoğan), Türk futbolcudur. 1. Lig ekiplerinden Afjet Afyonspor'da forma giymektedir.
Futbolculuk kariyeri > Kulüp takımları kariyeri

Futbola Altay altyapısında başlayan Metin, 2009 yılında profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak as takıma alındı. Altay için ilk resmî karşılaşmasına 30 Eylül 2009 tarihinde Konyaspor'a karşı oynanan Türkiye Kupası karşılaşmasında çıktı. Aynı sezon birkaç Türkiye Kupası ve 1. Lig karşılaşmasında görev alsa da 2010-11 sezonunda forma şansı bulamadı ve sezonun ara transfer döneminden sezon sonuna kadar oyun tecrübesi edinebilmesi için 3. Lig ekiplerinden Tepecikspor'a kiralandı. 2014 yılında Manisaspor'a transfer olan Yüksel 2017 yılının Şubat ayında takım kaptanlığına getirildi.
Futbolculuk kariyeri > Millî takım kariyeri

4 kez Türkiye U-18 millî takımına çağrılan Metin Yüksel, 4 kez Türkiye U-18 millî takımı formasını giymiştir.
İstatistikleri > Kulüp takım istatistikleri

| Profesyonel Kariyeri> Sezon | Profesyonel Kariyeri> Kulüp | Ulusal Ligler> Lig Kademesi | Ulusal Ligler> Maçlar | Ulusal Ligler> Goller | Türkiye Kupası> Maçlar | Türkiye Kupası> Goller | Uluslararası Ligler> Lig Kademesi | Uluslararası Ligler> Maçlar | Uluslararası Ligler> Goller | Toplam> Maçlar | Toplam> Goller |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2009-10 | Altay |  1. Lig | 4 | 0 | 5 | 0 |  Avrupa | - | - | 9 | 0 |
| 2010-11 | Altay |  1. Lig | - | - | - | - |  Avrupa | - | - | - | - |
| Toplam | Toplam | - | 4 | 0 | 5 | 0 | - | - | - | 9 | 0 |
| 2010-11 | → Tepecikspor (kiralık) |  3. Lig | 5 | 0 | - | - |  Avrupa | - | - | 5 | 0 |
| Toplam | Toplam | - | 5 | 0 | - | - | - | - | - | 5 | 0 |
| Alt Toplam  | Alt Toplam  | - | 9 | 0 | 5 | 0 | - | - | - | 14 | 0 |
Güncelleme 28 Şubat 2011
İstatistikleri > Millî takım istatistikleri

| No>  | Tarih | Millî takım | Maç sayısı | Gol sayısı |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 2007 |  Türkiye U-18 | 4  | 0 |  |  |  |  |  |  |  |
| Toplam | Toplam | Toplam | 4 | 0 |  |  |  |  |  |  |  |
Güncelleme 28 Şubat 2011
Karl Popper

| Sir Karl Raimund Popper |
| --- | --- |
1980'li yıllarda Popper
Doğumu: 28 Temmuz 1902(1902-07-28) Viyana, Avusturya-Macaristan
Ölümü: 17 Eylül 1994 (92 yaşında) Londra, İngiltere, BK 
Çağı: 20. yüzyıl felsefesi
Bölgesi: Batı felsefesi
Okulu: Analitik felsefe, Eleştirel rasyonalizm, Yanılabilircilik, Evrimsel epistemoloji, Liberalizm
İlgi alanları: Epistemoloji, bilim felsefesi, sosyal ve politik felsefe, zihin felsefesi
Önemli fikirleri: Yanlışlanabilirlik, tümdengelim ve açık toplum
 Etkilendikleri  Sokrates (Platon üzerinden)  Lycophron  Aristoteles  Kant  Schopenhauer  Einstein  Kierkegaard  Wittgenstein  Vienna Circle  Tarski  Selz  Russell  Campbell  Burke  Mill  
 Etkiledikleri  Hayek  Friedman  Lakatos  Feyerabend  Soros  Miller  Agassi  Bartley  Gombrich  Jarvie  Dahrendorf  Levinson  Schmidt  Munz  Magee  Lorenz  Shearmur  Medawar  Dimitrakos  Albert  Gellner  Soroush  Taleb  
Sir Karl Raimund Popper CH FBA FRS (28 Temmuz 1902 – 17 Eylül 1994), Yahudi kökenli Avusturyalı-İngiliz filozof, akademik ve sosyal yorumcu.
20. yüzyılın en etkili bilim filozoflarından biri olan Popper, deneysel yanlışlama lehine bilimsel yöntemle ilgili klasik tümevarım görüşlerini reddetmesi ile bilinir. Popper'e göre, deneysel bilimlerdeki bir kuram asla ispatlanamaz, ancak yanlışlanabilir; yani belirleyici deneylerle incelenebilir (ve incelenmelidir). Popper, eleştirel rasyonalizmin yerini aldığı klasik meşrulaştırma bilgisine, felsefe tarihindeki ilk gerekçesiz eleştiri felsefesine karşıydı.
Siyasi söylemde, liberal demokrasiyi ve gelişen bir açık toplumu mümkün kıldığına inandığı sosyal eleştiri ilkelerini güçlü bir şekilde savunmasıyla tanınır. Popper'in politika felsefesi, sosyalizm/sosyal demokrasi, liberteryenizm/klasik liberalizm ve muhafazakarlık dahil olmak üzere başlıca demokratik siyasi ideolojilerden gelen fikirleri kucakladı ve bunları uzlaştırmaya çalıştı.
Bilim felsefesi

Yanlışlanabilirlik, Popper'in bilim kuramının temelidir.
Onun bilimsel yöntem görüşü, “bütün sistemleri zorlu bir sınamadan geçirerek, sonunda nispeten elverişli” sistemi seçmek amacıyla, her kuramı yanlışlamaya tabi tutmaya dayanır. Çünkü Popper'e göre, tümevarım ilkesinin geçersizliği nedeniyle, kuramlar hiçbir zaman deneysel olarak doğrulanamaz. Ama yanlışlanabilir. O halde, bir teorinin bilimsel olabilmesi için yanlışlanabilir olması gereklidir.
Popper, Einstein'ın görecelik kuramı, Karl Marx’ın tarih anlayışı, Freud'un psikanaliz kuramı ve Alfred Adler'in bireysel psikoloji kuramlarına ilgi duydu. Özellikle Einstein’ın kuramının ileri sürdüğü bir yaklaşım (güneşin yakınından geçen ışık ışınları, güneşin yerçekimi alanının etkisine girerek eğilmeye uğrarlar) 1919’da güneş tutulmasının olması sırasında doğrulanması Popper’i etkiledi. Popper’i etkileyen kuramın öndeyişinin doğru çıkması değildi. Ön-deyinin doğru çıkmaması halinde, yanlışlanmış olacak olan teori derhal reddedilecekti. Önemli olan kuramın yanlışlanmaya açık biçimde formüle edilmesiydi. Popper, diğer kuramların (Marx, Freud, Adler) sahiplerinin hangi koşullarda kuramlarından vazgeçeceklerini belirtmediklerine dikkat çekti. Doğrulayıcıları çok olan fakat yanlışlayıcıları belirsiz olan bu kuramlar ona göre bilimsel olmayan kuramlardı.
Popper, hangi kuram olursa olsun belli koşullarda deneysel destek bulmanın kolay olduğunu; bilimselliğin ampirik destek sağlamada değil, kuramın hangi koşullar altında yanlış olduğunu belirlemeyi esas aldı. Eğer bir kuram yanlışlanabilir ise, bilimseldir. Karl Popper, en iyi kuram "zamana bağlı olarak yanlışlanabilir, çürütülebilir olan kuramdır" demiştir.
Toplum Bilimleri

Popper'e göre yöntembilim kuralları hem doğa bilimlerine hem de toplumbilimlerine uygulanabilir. Popper bütün bilimlerin temelde aynı tür olaylarla ilgili olduğu anlamında, tek bir bilimden hiç söz etmemiştir. Buna karşılık görece soyut bir düzeyde kalınması koşuluyla, tüm bilimlerde aynı yöntembilimin uygulanabilirliğine inanır. Ona göre, toplumsal olayların doğal olaylardan daha karmaşık olduğu tezi her zaman geçerli değildir.
Popper'in tarih bilimi üzerine de özel bazı görüşleri vardır: Ona göre, olayların peş peşe gelişi hakkındaki bilimsel açıklamalar, eğilimler ve ön-deyiler kanun değildir. Eğer mutlaka bir şey denecekse bir yönelimdir. Yönelim ise kanunun aksine genel olarak bilimsel ön-deyilere dayanak olarak kullanılamaz. Popper'in gösterdiği gerekçeler şunlardır:
1. Beşeri tarihin akışı, beşeri bilginin artışından şiddetli bir şekilde etkilenir.
2. Akli veya bilimsel metotlarla, bilimsel bilgimizin gelecekteki artışını önceden haber veremeyiz.
3. Bu sebeple, beşeri tarihin gelecekteki akış yönünü önceden haber veremeyiz.
4. Bu demektir ki, teorik bir tarihin yani teorik fiziğe tekabul eden bir tarihi sosyal bilimin imkânını reddetmemiz gerekir. Tarihsel ön-deyi için temel görevi yapacak herhangi bir bilimsel tarihsel gelişme teorisi olamaz.
5. Bundan dolayı tarihselci metodların ana hedefi yanlış kavranmıştır; ve böylece tarihselcilik çökmektedir.
Bu durumda, Popper'e göre, örneğin kuramsal fizik gibi bir kuramsal tarih disiplini olamaz. Tarih gösteriyor ki, sosyal realite tamamen farklıdır. Tarihsel gelişmenin akışı, ne kadar mükemmel olursa olsun, teorik inşalarla asla şekillendirilemez.
Çünkü eğer bu tür yeni bir bilimsel sosyal takvim yapılmış olsaydı ve başkaları tarafından da bilinir hale gelseydi (böyle bir şeyin uzun süre gizli tutulması mümkün olmazdı; çünkü ilke olarak, herhangi bir kimse tarafından yeniden keşfedilebilirdi), bu durum hiç şüphesiz bu etkinin öngörülerini altüst edecek eylemlere sebep olacaktı. Mesela, hisse senetlerinin fiyatlarının üç gün yükselip daha sonra düşeceğinin öngörüldüğünü farz edelim. Açıktır ki, piyasayla ilgili herkes elindeki senetleri üçüncü gün satacak ve böylece fiyatların o günden düşmesine yol açarak söz konusu öngörüyü yanlışlayacaktı. Kısacası, kesin ve ayrıntılı bir sosyal olaylar takvimi fikri kendi kendisiyle çelişkilidir ve bu sebeple kesin ve ayrıntılı bilimsel öngörüler imkânsızdır. O halde tarih nasıl yazılır? Önce tarihe belirli bir bakış açısından bakmaya karar verilir; sonra da tarihteki bu görüş açısından geçerli olaylar betimlenir. Popper, bu bakış açısına, tarih anlayışı adını verir ve bir tarih anlayışına sahip olmaksızın tarih yazılamayacağını savunur. Bir tarih anlayışına sahip olmadıklarını söyleyenler de, bunun bilincinde olmasalar bile, böyle bir anlayışa sahiptirler. Tarih anlayışları sınanamaz ve dolayısıyla, doğru ya da yanlış oldukları söylenemez.