stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Banach uzayı

Matematiğin  bir alt dalı olan fonksiyonel analizde, tam normlu vektör uzayılarına Banach uzayı denir. Tanımı gereği, Banach uzayı, vektör uzunluğunun ve vektörler arasındaki mesafenin hesaplanmasına vesile olan bir metriğe sahip bir vektör uzayıdır ve bu metrik uzayda herhangi bir Cauchy vektör dizisinin her zaman uzayın içinde kalan ve iyi tanımlanmış bir limiti olması anlamında tamdır.
Banach uzayları, bu kavramı 1920-1922'de Hans Hahn ve Eduard Helly ile birlikte sistematik olarak inceleyen Polonyalı matematikçi Stefan Banach'ın adını taşır. Maurice René Fréchet, Banach uzayı terimini ilk kullanan matematikçiydi.
Banach uzayları, yirminci yüzyılın başlarında Hilbert, Fréchet ve Riesz tarafından fonksiyon uzayları üzerine yapılan çalışmalardan ortaya çıktı.
Banach uzayları, fonksiyonel analizde merkezi bir rol oynar. Diğer analiz alanlarında incelenen uzaylar genellikle Banach uzaylarıdır.
Tanım

Tam olan bir normlu uzaya Banach uzayı adı verilir.
Normlu uzay  X ile gösterilsin.  X üzerinde tanımlı norm  \|\cdot \| ise, Banach uzayının gösterimi  (X,\|\cdot \|) olur. Ancak, sadece bir tane Banach uzayından bahsediliyorsa veya norma vurgu yapmaya gerek yoksa,  (X,\|\cdot \|) yerine sadece  X bir Banach uzayıdır da denir.
Tanım > Norm tarafından üretilen metrik

(X,\|\cdot \|) normlu uzayı, skaler bir cisim  \mathbb {K}  üzerinde tanımlanmış bir  X vektör uzayından ve belirli bir norm fonksiyonu olan  \|\cdot \|:X\to \mathbb {R}  ile tanımlanır. Bütün normlar gibi bu norm da ötelemeyle değişmez bir metrik uzayı doğurur. Bu metriğe norm tarafından üretilen metrik denir. Eğer bu metrik  d ile gösterilirse o zaman şu şekilde tanımlanır:
 d(x,y):=\|y-x\|=\|x-y\|.
Bu tanım altında, norm özelliklerinden faydalanarak  d'nin gerçekten bir metrik olduğu gösterilebilir. Sonuç olarak,  X bir metrik uzayı olur ve  (X,d) ile gösterilir.
(X,d) içinde bir  \{x_{j}\}_{j=1}^{\infty } dizisi
özelliğini sağlarsa, bu diziye Cauchy dizisi adı verilir.
Tanım > Norm tarafından üretilen metriğin tamlığı

Bir metrik uzayının  (X,d)'deki her  \{x_{j}\}_{j=1}^{\infty } Cauchy dizisinin limiti yine  X'teyse, o zaman  d'ye tam metrik,  (X,d)'ye ise tam metrik uzay denir. Burada limit kavramı  (X,d) bağlamında 
 \lim _{n\to \infty }x_{n}=x olarak yazılabilir. Aynı zamanda,  \left\|x_{n}-x\right\|=d\left(x_{n},x\right) olacağı için, dizinin  x değerine yakınsaması daha önce verilen limit ifadesine denk olarak  \mathbb {R}  bağlamında  \lim _{n\to \infty }\left\|x_{n}-x\right\|=0 olarak yazılabilir.
Sonuç olarak,  (X,d) tam metrik uzaysa  (X,\|\cdot \|) Banach uzayıdır.  (X,\|\cdot \|) normlu uzayı eğer Banach uzayıysa, o zaman  \|\cdot \|  norm fonksiyonuna tam norm denir.
Örnekler

Aşağıdaki uzayların hepsi fonksiyonel analizin içinde çalışılan birer Banach uzayıdır.
\mathbb {F}  gerçel sayılar cismi  \mathbb {R}  ya da karmaşık sayılar  \mathbb {C}  cismi olmak üzere Öklid uzayı  \mathbb {F} ^{n},
Daha genel olarak  \mathbb {R}  ya da karmaşık sayılar  \mathbb {C}  cismi üzerinde tanımlı herhangi bir sonlu-boyutlu vektör uzayı
Bir Banach uzayının herhangi kapalı bir altuzayı yine Banach uzayıdır. Mesela,  X bir topolojik uzaysa ve  Y Banach uzayıysa,  X'ten  Y'ye tanımlanan ve hem sürekli hem de sınırlı olan fonksiyonlar uzayı  B(X,Y) yine Banachtır. Sonuç olarak, tıkız bir  K uzayı için,  K üzerinde tanımlı sürekli fonksiyonlar uzayı  C(K,Y) de Banach uzayıdır. Aslında, Banach-Alaoglu teoremi vasıtasıyla, her Banach uzayı  C(K,\mathbb {R} )'nin kapalı bir alt uzayına izomorftur.
Hilbert uzayları
Lebesgue uzayları:  \ell _{p}^{n},  \ell _{\infty }^{n},  \ell ^{p},  \ell ^{1},  \ell ^{\infty },  L^{p}
\operatorname {c}  uzayı, Null diziler uzayı  c_{0},
bv uzayı,  \operatorname {bv} _{0} uzayı,  \operatorname {bs}  uzayı,  \operatorname {cs}  uzayı
Tıkız Hausdorff uzayı üzerindeki sürekli fonksiyonlar uzayı C(K)
Mutlak sürekli fonksiyonlar uzayı  \operatorname {AC} ([a,b])
Ayrıca, matematiksel analizde uygulamaları olan ve yoğunlukla kullanılan şu uzaylar da Banach uzayıdır:
Hardy uzayı, Bergman uzayı, Besov uzayı, Sobolev uzayı, sınırlı varyasyon uzayı, Hölder uzayı, Lorentz uzayı
Referanslar

Bourbaki, Nicolas (1987) [1981]. Topological Vector Spaces: Chapters 1–5. Éléments de mathématique. Eggleston, H.G.; Madan, S. tarafından çevrilmiştir. Berlin New York: Springer-Verlag. ISBN 3-540-13627-4.
Narici, Lawrence; Beckenstein, Edward (2011). Topological Vector Spaces. Pure and applied mathematics (Second ed.). Boca Raton, FL: CRC Press ISBN 978-1584888666
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  LCCN: sh85011441  NDL: 00560500  NKC: ph117384  NLI: 987007282589705171
Iğdır FK 2024-25 sezonu

| 2024-25 sezonu |
| --- | --- |
Başkan: Cantürk Alagöz
Teknik direktör: Yalçın Koşukavak
Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu
← 2023-242025-26 →
Iğdır FK 2024-25 sezonu, yeşil beyazlı ekibin 1. Lig'deki 1. sezonu, kuruluşunun ise 9. yılıdır. Tarihinde ilk kez 1. Lig'e yükselen Iğdır FK'yi sezon başında Yalçın Koşukavak çalıştırmaya başladı. Koşukavak, takım play-off hattı içerisindeyken ve ligde 5. sırada 14 maçta 6 galibiyet, 4 beraberlik ve 4 mağlubiyet almışken, 3 Aralık 2024'teki Türkiye Kupası 4. Tur maçında Muşspor'a 3-2 kaybedince maç sonrası istifa etti.
1. Lig

Ana madde: 2024-25 1. Lig
1. Lig > Puan durumu

| Sıra | Takımg t  | O | G | B | M | AG | YG | GF | P | Eleme veya küme düşme |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Kocaelispor | 25 | 17 | 3 | 5 | 40 | 20 | +20 | 54 | 2025-26 Süper Lig |
| 2 | Fatih Karagümrük | 25 | 13 | 7 | 5 | 41 | 23 | +18 | 46 | 2025-26 Süper Lig |
| 3 | Erzurumspor | 25 | 13 | 4 | 8 | 37 | 20 | +17 | 43 | Play-off finali |
| 4 | Gençlerbirliği | 25 | 12 | 7 | 6 | 31 | 21 | +10 | 43 | Play-off çeyrek finaller |
| 5 | Bandırmaspor | 25 | 11 | 7 | 7 | 34 | 31 | +3 | 40 | Play-off çeyrek finaller |
| 6 | Çorum | 25 | 10 | 8 | 7 | 32 | 24 | +8 | 38 | Play-off çeyrek finaller |
| 7 | Ankara Keçiörengücü | 25 | 10 | 7 | 8 | 38 | 29 | +9 | 37 | Play-off çeyrek finaller |
| 8 | İstanbulspor | 25 | 11 | 3 | 11 | 36 | 28 | +8 | 36 |  |
| 9 | Ümraniyespor | 25 | 10 | 6 | 9 | 35 | 33 | +2 | 36 |  |
| 10 | Pendikspor | 25 | 10 | 6 | 9 | 30 | 29 | +1 | 36 |  |
| 11 | Amed | 25 | 8 | 11 | 6 | 25 | 23 | +2 | 35 |  |
| 12 | Boluspor | 25 | 9 | 7 | 9 | 32 | 29 | +3 | 34 |  |
| 13 | Esenler Erokspor | 25 | 9 | 7 | 9 | 33 | 31 | +2 | 34 |  |
| 14 | Sakaryaspor | 25 | 8 | 10 | 7 | 32 | 34 | -2 | 34 |  |
| 15 | Manisa | 25 | 10 | 3 | 12 | 35 | 34 | +1 | 33 |  |
| 16 | Iğdır | 25 | 9 | 5 | 11 | 27 | 28 | -1 | 32 |  |
| 17 | MKE Ankaragücü | 25 | 9 | 4 | 12 | 30 | 27 | +3 | 31 | 2025-26 2. Lig |
| 18 | Şanlıurfaspor | 25 | 8 | 5 | 12 | 30 | 34 | -4 | 29 | 2025-26 2. Lig |
| 19 | Adanaspor | 25 | 4 | 8 | 13 | 20 | 43 | -23 | 20 | 2025-26 2. Lig |
| 20 | Yeni Malatyaspor (D) | 25 | 0 | 0 | 25 | 10 | 87 | -77 | -21 | 2025-26 2. Lig |
17 Şubat 2025 tarihine kadar oynanan maçlara göre güncellenmiştir. Kaynak: tff.org
Sıralama kuralları: 1) Puan 2) Kendi aralarındaki maçlar (sezon sonunda) 2) Gol farkı 3) Atılan gol sayısı
 Düştü.
Notlar:
↑  21 puanı silindi.
1. Lig > Ayrıntılı lig durumu

| Toplam> O | Toplam> G | Toplam> B | Toplam> M | Toplam> AG | Toplam> YG | Toplam> GF | Toplam> P | İç saha> G | İç saha> B | İç saha> M | İç saha> AG | İç saha> YG | İç saha> GF | Dış saha> G | Dış saha> B | Dış saha> M | Dış saha> AG | Dış saha> YG | Dış saha> GF |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 15 | 6 | 4 | 5 | 18 | 16 |  +2 | 22 | 3 | 2 | 3 | 11 | 7 |  +4 | 3 | 2 | 2 | 7 | 9 |  -2 |
Güncelleme: 7 Aralık 2024 (2024-12-07)
Kaynak: TFF Puan durumu ve fikstür
1. Lig > Haftaya göre sonuçlar

| Hafta | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Saha | D | E | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | E | D | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D | E | D |
| Sonuç | G | G | B | G | M | M | M | B | G | B | G | G | B | M | M |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Pozisyon | 8 | 1 | 3 | 1 | 2 | 5 | 11 | 11 | 5 | 8 | 5 | 5 | 5 | 5 | 9 | 12 | 6 | 13 | 15 | 17 | 16 | 18 | 17 | 17 | 16 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G | Galibiyet | B | Beraberlik | M | Mağlubiyet | E | Evinde | D | Deplasman |  | Süper Lig |  | Play-off finali |  | Play-off |  | 2. Lig |
Kaynak: TFF.org
1. Lig > İkinci devre

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  20 | Iğdır | v | Boluspor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  21 | Adanaspor | v | Iğdır | Adana |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Yeni Adana Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  22 | Gençlerbirliği | v | Iğdır | Etimesgut, Ankara |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Eryaman Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  23 | Iğdır | v | Pendikspor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  24 | Esenler Erokspor | v | Iğdır | İstanbul |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Esenler Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  25 | Iğdır | v | Ankara Keçiörengücü | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  26 | Erzurumspor | v | Iğdır | Erzurum |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Kâzım Karabekir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  27 | Iğdır | v | Çorum | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  28 | Manisa | v | Iğdır | Manisa |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Mümin Özkasap Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  29 | Iğdır | v | Şanlıurfaspor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  30 | MKE Ankaragücü | v | Iğdır | Etimesgut, Ankara |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Eryaman Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  31 | Iğdır | v | Ümraniyespor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  32 | Amed | v | Iğdır | Diyarbakır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Diyarbakır Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  33 | Iğdır | v | İstanbulspor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  34 | Bandırmaspor | v | Iğdır | Bandırma, Balıkesir |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Bandırma 17 Eylül Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  35 | Iğdır | v | Sakaryaspor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  36 | Yeni Malatyaspor | v | Iğdır | Malatya |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Yeni Malatya Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  37 | Iğdır | v | Kocaelispor | Iğdır |
|  |  | Rapor |  | Stadyum: Iğdır Şehir Stadyumu  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  38 | Fatih Karagümrük | v | Iğdır |  |
|  |  | Rapor |  |  |
Yomut

Geleneksel kıyafetleriyle bir Yomud Türkmeni, Cheleken Adası, 20. yüzyılın başları.
Yomut veya Yomud Gürgan'dan Türkmenbaşı'na ve Hazar Denizinin kıyıları ile Hive ve Daşoğuz'a kadar uzanan büyük bir gölgede yaşayan bir Türkmen boyudur.
Dağılım

Yomutlar günümüzde Jaferbay ve Atabay isimli iki guruba bölünür. Atabaylar:Karadeğiş, Etrek, Mahtumkulu, Bereket ve Balkan eyaletinin doğu kesimindeki köylerde nüfusun çoğunlugunu oluşturur. Jaferbaylar ise Esenguly, Çekişler, Türkmenbaşı gibi önemli tarihi yerleşimlerde ve Balkan eyaletinin diğer yarısında baskın nüfusu oluşturur.
Dil

Yomut türkmençesi, Oğuzca'nın bir alt gurubu olan Türkmençe'nin bir lehçesidir. Yomut lehçesi, Rusların Türkmen'leri fetih etmesiyle, büyük ölçüde değişmiştir. Eski türkmençe'nin temeli Oğuzca oluşturmuştur ve Fars ile Arap dillerin'den parçalar taşımaktaydı. Rus hakimiyeti altında yomut Türkmençesi büyük değişime uğramış, böylece günümüz Türkmençe'si İngiliz, Fars, Rus ve Oğuzca karışımı ile oluşmuştur. Ersarı Türkmençesi, Türkçeye diğer Türkmen lehçelerinden daha fazla benzer.
Kültür

Yomut Halısı, Yomutlar tarafından geleneksel olarak deve yünü ile yapılan bir halı türüdür. Özel bir dokuma usulüne sahip olması, sadece Türkmenistan sınırları içinde bulunması ile eşsizdir. Yomut halısının özel izin olmadan Türkmenistan dışına çıkarmak yasaktır.
Köken

Yomutlar, 24 eski Oğuz boyunun Beğdili boyu'nun soyundan geldiği düşünülür. 12.yüzyılda Selçuklu'ların zayıflaması ile birçok farklı aşiret ve boy ortaya çıkmıştır, bunlardan en bilinenleri Yomutlar (Beğdililer), Tekeler (Kınıklar) ve Ersarılar'dır (Beğdililer).
Yomutlar, birçok aşiret, taypa ve birçok alt guruba bölünmüştür (Taypalar: Tumaç, Garinjik, Tatar, Sakawi, Nedim, Cüneyt, vb).
Tarihi dönemler

Yomutlar, Selçuklu ve Anuşteginli Harzemşahlar devletinde önemli bir askerî güç olmuştur. Harezmşahlar Devleti'nin Hanedanı'nın Yomut Veya Ersarı Soyundan oldukları düşünülür, Yomut'ların katıldığı ilk büyük savaşın Malazgirt Savaşı olduğu anlatılmaktadır. 1231 yılında Anuşteginli Harzemşahlar yıkıldıktan sonra, Yomutlar göçebe oldukları için moğol politikaların'dan fazla etkilenmemiştir. Moğol imparatorlugu'nun dağılmasıyla Türkmen toprakları Cengiz Han'ın büyük oğlu Cuci'nin devletinin (Altın Orda) sınırları içinde kalmıştır. Yomutlar ve Tekeler, Batu Han'ın seferlerinde Ruslara karşı savaşmışlardır. 13.yüzyılın sonunda Timur'un kuzey seferlerine maruz kalan Altın Orda, Türkmen topraklarını Timur'a kaptırmıştır, daha sonraki yıllarda Yomutlar, Timur'un Yıldırım Bayezid'e karşı kurdugu dev Türk ordusunda küçük bir birlik olarak savaşmıştır (Ankara Muharebesi). 1507 yılında Şeybani Han'ın Timur İmparatorlugu'na son vermesiyle, yomutlar Şeybani Han'ın emrine girmiştir. 1510'da Merv (Mary) şehrinde Şah İsmail'e karşı olan savaşta (Merv Muharebesi) hezimete uğramış, Şeybani Han ise öldürülmüştür. 17.yüzyılda Nadir Şah'ın Safevi devletini Afganlar'dan temizleyerek, Afşarlar devletini kurmasıyla yomut'lar ile Nadir Şah çekişmesi başlamıştır. Çapulcu yomut gurupları Nadir Şah tarafından imha edilmiştir. Afşarlar yıkılış sürecine girince Kaçar Hanedanı yönetimi eline almış ve bu dönemden sonra, Türkmenler istiklal mücadelesi başlatmıştır. Yomutlar Karrıkale savaşı,Serahs savaşı ve 2. Merv Muharebesi'nde Tekkelerin yanında Farslar ve Özbekler ile savaşmış ve onları yendikten sonra türkmen bölgelerini bağımsız kılmıştırlar.
İstiklal Savaşları

Serahs Savaşı
1855 yılında Hive hanı Muhammed Emin Han(Mädemin Han) Yomut ve Teke Türkmenler'ini kendine baglamak istiyordu. Zaten Hive hanlar'ı uzun yıllardır Türkmenler'i kendilerine boyun eğdirmek istiyorlardı. Mademin Han yaklaşık 40000 kişilik, atlı ve mızrakçı birliki ile yaklaşık 1 ay yürüdü ve Serahs'a indi.
Merv tekelerinin hanı Govşut Han Hive ordusundaki Yomut Türkmenler'ine şu mektubu yolladı:
"Eý ýomut garyndaşym!!, sizlerden umyt edermiz ki, bizlerniň ähl-u aýallarmyzny aýak astynda goýmagaý, oglan-uşaga eýelik etgeýsizler"
ve yomutları olası bir muharebe'de kendi taraflarında savaşmaya ikna etti. Türkmenler Mademin Han'ı barışmaya ikna etmek için, birçok kez elçilerini, komutanlarını yollamış ama barışa ikna edememişler. 1855 yılının mart ayında, savaş başladı ve birkaç günlük muharebe savaşı ardından Türkmenler Hive ordusunun büyük bölümünü imha etmiş, kalanları ise esir alınmıştır. Mademin Han ise öldürülmüştür. Özbekler ise Türkmenler'i boyun egdirmekden vazgeçmiştir.
Garrygala Savaşı
1858 yılında Kaçarlar devletinin hükümdarı Nasıreddin Şah, Güney Türkmen vadisini fethetmasi için Jaferkulu Han'ı görevlendirdi.
Daktilo

Mekanik daktilo (Remington) 1946 öncesi yapımı, ahşap kasalı
Elektrikli daktilo (IBM)
Görme Engelliler için "Braille alfabesi" ile kabartma yazı basan bir daktilo.
Daktilo ya da yazı makinesi, bir klavye aracılığıyla harekete getirilen harfleri mürekkepli bir sistem yardımıyla kağıda basarak yazı yazan makine.
1829'da ABD'de William Austin Burt(en) tarafından ilk kez patenti almıştır. Tipograf adı verilen bu makine elden daha yavaş yazıyordu. 1801 yılında ise İtalya'da Pellegrino Turri tarafından bir daktilo yapılmıştır. Başka bir kaynakta ise 1801 yılı 1808 olarak belirtilmektedir. Pellegrino, gözleri görmeyen sevgilisi Kontes Caroline Fantoni da Fivizzano için bunu yapmıştır. 1868'de ise Sholes ilk pratik daktiloyu yaptı. Remington'un 1878'de yaptığı daktilo ise bir dikiş makinesinin üzerine yerleştirilmişti. Şaryo, dikiş makinesinin pedalına benzeyen bir pedalla döndürülüyordu. Makine ise silik ve büyük harf yazabiliyordu. Bu mahsurlarının yanında büyük ve pahalı olması piyasaya sürülmesine engel oldu. Remington, Royal Smith gibi Amerikan firmaları yanında İtalyan Underwood-Olivetti, Alman Olympia, Adler ve Triumph ve İsveç Facit firmaları da daktiloların yapımında görülen çeşitli kusurları yavaş yavaş düzelterek bugün kullanılan daktilolara benzeyen makineler yaptılar.
Sholes'in yaptığı makineyi inceleyen Thomas Edison, elektrikle çalışabileceğini söyleyerek üzerinde çalışmaya başladı. Edison, çubuğun elektromıknatısla hareket ettiği elektrikli daktilo makinesi yaparak 1872'de patentini aldı.
Çeşitli deneme ve üzerinde yapılan çalışmalardan sonra 1930 yılında seri halde elektrikli makinelerin satışına başlandı. Piyasada tutulması, seri iş yapması bunun üzerinde firmaların çalışmasını sağladı.
Günümüzde üretim

Kullanırken elektriğe ihtiyaç duyulmadığı için günümüzde Latin Amerika, Hindistan ve Afrika'da yaygın olarak mekanik daktilolar hâlen kullanılmaktadır. Nisan 2011'de Hindistan Mumbai'de kurulu son daktilo üreticisi olan "Godrej and Boyce"un kapandığı, böylelikle dünyada son daktiloların da üretildiği yolundaki haberler derhal yalanlanmıştır. Dünyada hâlen daktilo üreten fabrikalar faaliyetlerini sürdürmektedirler.
Resim galerisi

1930'larda üretilmiş Alman "Adler" daktilo.
Peter Mitterhofer'ın 1864'te yaptığı daktilo.
John Pratt'ın Pterotypeadını verdiği 1865 tarihli makinesi.
1870'te üretilmiş Hansen Writing Ball modeli. Patenti 1865'te alınmış.
"Sholes, Glidden ve Soule" daktiloları için 1868'te düzenlenmiş bir patent belgesi.
"Hammond 1B" daktilosu, 1870'te icat edildi, 1881'de üretimine geçildi.
1920 model bir daktilonun harfleri basan çubukları.
Oyuncak bir daktilonun ilanı.
En ünlü modellerden "Underwood No. 5"
2,450 yazı tipi barındıran Çin daktilosu. Üreticisi Shuangge.
2,267 yazı tipi bulunan oldukça küçük hacimli bir Japon daktilosu olan SH-280 .
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb119384502 (data)  GND: 4130975-3  LCCN: sh85139131  MusicBrainz: af1799a2-1088-4243-a0d2-8f89e3fc515c  NARA: 10647443  NDL: 00572547  NKC: ph124766  NLI: 987007558590305171
Çankırı Atatürk Anıtı

Çankırı Atatürk Anıtı, Çankırı Vilayet Meydanında 1944 yılında dikilen bronz döküm anıttır. Heykeltraş Kenan Yontuç'un eseridir. Atatürk'ün 1925 senesindeki Kastamonu ziyareti bünyesinde yaptığı Çankırı ziyaretleri şerefine yaptırılmıştır.  Bu ziyarette ilk defa şapkalı olarak halkın karşısına çıkan Atatürk, ziyaretinin devamında İnebolu ilçesinde halka şapkayı tanıtmıştır. Bu nedenle eserde Atatürk, sivil kıyafetler içerisinde ve elinde bir panama şapkası tutmakta iken tasvir edilmiştir. Eserin boyu 3,5 metredir.  Kaidesinin iki tarafı Kurtuluş Savaşı'nda halkın katkılarını gösteren rölyeflerle bezelidir. 1925 yılındaki ziyaretinde Çankırı halkına hitap ederken kullandığı sözler de eserin kaidesinde yer almaktadır.
Binom modeli

Finansta ve finansal matematikte binom modeli ya da Cox-Ross-Rubinstein modeli, opsiyon ya da türev ürünlerini fiyatlamada kullanılan nümerik bir yönteme verilen addır. Model, opsiyonların dayanak varlığının değişen fiyatlarının kesikli-zamana (latis bazlı) uyarlanması sonucu oluşan bir modeldir.
Binom modeli, ilk başta William Sharpe'ın Investments adlı kitabında yer almıştır. Yaklaşık aynı zamanda, Cox, Ross ve Rubinstein'ın 1979'daki makalesinde daha esaslı bir sistemde sunulmuştur. Yine aynı yılda, Rendleman ve Bartter'ın da bu konuda bir çalışması vardır.
Kullanımı

Binom modeli, bir opsiyonun ya da türev ürününün dayanak varlığının fiyatını türev ürünün vadesine kadar göz önüne aldığı için, değişik türdeki türev ürünlerini fiyatlamayı mümkün kılar. Mesela, Amerikan tipi opsiyonlar ya da Bermuda tipi opsiyonların alıcıları sözleşmeden doğan haklarını ürünün vadesine kadar herhangi bir zamanda ya da önceden belirlenmiş belli tarihlerde kullanabilecekleri için, binom modeli bu ürünleri fiyatlandırmayı mümkün kılar. Ancak türev ürünlerinin sözleşme detayları karmaşıklaştıkça, binom modelinin uygulanabilme özelliği azalır. Bunun nedeni ise, Monte Carlo simülasyonu ve sonlu fark yöntemleri gibi diğer nümerik yöntemlerin opsiyon fiyatlarının ve risk hassasiyetlerinin hesaplanması hızı konusunda binom modelinden daha fazla önce çıkmalarıdır. Mesela, binom modelinin zaman karmaşıklığı en kötü ihtimalle  O(2^{n}) olabilir. Buna karşılık, Monte-Carlo simülasyonu genelde polinom zaman karmaşıklığına sahiptir ve simülasyon sayısı arttığında daha hızlı olacaktır.
Modelin yöntemi

Binom modeli türev ürününün en bariz değişkenlerinin gelecekteki değerlerini kesikli zamanlarda modelleyerek ortaya olası değerler çıkarır ve bu veriler üzerinden türev ürününü fiyatlandırır. Bunu yapmak için, fiyatlama yapılan günden türev ürünün vadesine kadar olan zaman diliminde değişik tarihleri vermek üzere zaman adımları belirlenir. İlk günden başlayarak ve her bir zaman adımı sırasıyla kullanılarak, dayanak varlığın bir sonraki adımdaki olası fiyatları belirlenir. Her bir sonraki adım, bir önceki zaman adımındaki olası fiyatları (ya da diğer değişken değerleri) kullanarak yine olası fiyatlar belirler. Böylece, fiyatlama gününden vade zamanına kadar olan zaman diliminde, her bir zaman adımında olası fiyatlar belirlenmiş olur. Ortaya çıkan ağaç benzeri bu yapıya binom ağacı ya da binom latisi denir ve her zaman adımına karşık gelen olası fiyatlar da birer düğüm noktası olur. Eğer dayanak varlığın dışında başka değişkenler de modellenecekse, onlar için de bu binom ağacındaki değerlere bağlı ya da bu değerlerden bağımsız hesap edilen binom ağaçları da inşa edilir.
Tüm olası fiyatlar belirlendiğinde, bu sefer türev ürününün fiyatlandırılması vadedeki olası fiyatlardan başlayarak ve fiyat yapılan güne doğru geri yönlü giderek yapılır. Bu halde, vadedeki düğüm noktalarında her düğüme karşılık gelen bir opsiyon fiyatı elde edilir ve bu fiyatlardan bir önceki zaman aralığındaki düğüm noktalarındaki opsiyon fiyatları ortaya çıkarılır.
Özet olarak, binom modelinin kurulumu şu üç adımdan oluşur.
Binom ağacı oluşturma
Vadededeki düğüm noktalarında türev ürününün fiyatını bulma
Daha önceki düğüm noktalarında bir sonraki düğüm noktalarında elde edilen opsiyon fiyatlarından yeni opsiyon fiyatları elde etme.