Berezina Muharebesi
Geçiş ve savaşlar

Napolyon'un ordusu Borisov'dan 50 kilometre uzaklıktaki Bobr'a ulaştığında, kendisine Borisov'da Berezina üzerindeki köprünün yıkıldığı bilgisi verildi. Neyse ki, Grande Armée için Napolyon, bir Fransız süvari tugayının, Studienka mezrasında Borisov'un sekiz mil kuzeyinde nehrin geçilebileceği bir yer keşfettiğini de öğrendi. Burası normalde Kasım ayında bir buz geçidinin yapılabileceği bir yer olmasına rağmen, buzun geçici olarak çözülmesi ve çamurlu kıyılar köprülerin inşa edilmesini gerekli kıldı.
Duba köprüler inşa etmek için planlar yapıldı. Neyse ki, duba köprüsü inşaatçılarının komutanı General Jean Baptiste Eblé, Napolyon'un geri çekilme sırasında köprü inşa etmek için gerekli ekipmanı, demirhaneleri ve araçları imha etmek için verdiği önceki emirlere karşı gelmişti. Rusların dikkatini geçişin çevresinden uzaklaştırmak için çok sayıda yönlendirme yapıldı. 25 Kasım'da Brili'de nehrin karşısında Amiral Chichagov kuvvetlerine ait çok sayıda kamp ateşi görülmesine rağmen Studienka'da köprü inşaatı başladı.
Fransız General Nicolas Oudinot'nun birliklerinin hareketleri ve çok sayıda söylenti, Rusları, Napolyon'un ya Borisov'a saldıracağına ve köprüyü onarmaya çalışacağına ya da birliklerini Borisov'un güneyine götürüp Berezina'yı aşağıdan geçeceğine inandırdı. Sonuç olarak Chichagov, Berezina Nehri'nin 90 kilometrelik bir bölümünü izleyebilmek ve devriye gezebilmek için gücünün ana gövdesini Borisov'un güneyindeki Szabaszeviki'ye taşıma kararı aldı. Rus General Tshaplitz ve Brili'de kamp kuran yaklaşık 3.000 kişilik kuvvetine, Borisov'daki Rus kuvvetlerini desteklemek için 15 kilometre güneye hareket etmeleri emredildi.
Sonuç olarak, 26 Kasım sabahı Fransızlar, Rusların batı yakasındaki kamplarını terk ettiklerini keşfetti. Kırk Fransız süvari birliği nehri geçerek teknelerdeki 400 adamın geçişini korudu. Bu küçük kuvvet daha sonra köprülerin tamamlanabilmesi için batı yakasını emniyete aldı. Bu arada, Napolyon'u arkadan takip eden Rus kuvvetlerinin hiçbiri çok saldırgan değildi ve Fransızlar nehri köprülerken, her ikisi de Berezina Nehri'nin kuzeyinde ve batısında önemli mesafeler oluştu. Bu nehir 20-30 metre genişliğindeydi ve sürüklenen buzla doluydu ama kıyıları bataklıktı ve bu da geçişi son derece zorlaştırıyordu.
Öğleden sonra 1'e kadar iki köprüden daha küçüğü tamamlandı ve Oudinot, 7.000 kişilik piyadesini nehrin karşısına geçirmeye ve güneydeki Rus kuvvetlerine karşı korumak için bir savunma pozisyonu oluşturmaya başladı. O öğleden sonra, iki köprüden daha büyük olanı (topçular için) tamamlandı ancak iki kez çöktü. Napolyon, kuvvetini ciddiyetle Berezina boyunca hareket ettirmeye başladı.
26-27 Kasım'da bir gecede Rus General Chaplitz, Fransız geçişinden haberdar oldu, kuvvetleri birleştirdi ve Fransızları durdurmak için Brili'ye dönmeye çalıştı. Ancak Tshaplitz'in güçleri, Oudinot'un taburları tarafından Brili'nin oldukça güneyinde durduruldu. Yine 27'sinde, Chichagov, Szabaszeviki yönünde hiçbir Fransız faaliyeti olmadığı anlaşılınca ordusunun ana bölümünü Borisov'a geri taşımaya başladı. Ancak Chichagov, adamları hala yolda olduğu ve tam olarak toplanmadığı için hemen kuzeye Brili'ye taşınmamayı seçti.
27'sinin öğle vakti, Napolyon ve İmparatorluk Muhafızları karşıya geçti. Geçişten sonra köprünün bir kısmı kırılsa da, mühendisler akşamın erken saatlerinde tamir etti. Mareşal Davout ve Prens Eugene'nin birlikleri gün bitmeden karşıya geçmeyi başardılar. Doğu yakasındaki son birim olan Mareşal Victor'un IX. Kolordusu'na, daha sonra Borisov'a ulaşan Wittgenstein'ın yaklaşmasına karşı savunma emri verildi. Bu operasyonun bir parçası olan Fransız General Louis Partouneaux'nun IX Kolordusu'nun 12. Tümeni, Staroi-Borisov'da Wittgenstein'a yenik düştüklerinde 8.000'den fazla esir verdi ve kaybetti.
28 Kasım'da Ruslar çabalarını koordine etti ve nehrin her iki yakasında Napolyon'un Grande Armée'sine saldırdı. Batı yakasında, ek piyade ile takviye edilen Tshaplitz, Fransız ileri pozisyonlarına saldırdı ve Oudinot'u Brili'ye geri itmeye başladı. Oudinot yaralanınca komutayı Fransız General Ney aldı ve Rus ilerleyişi durduruldu. Yirmi beş bin asker, geceye kadar süren bir çatışmaya girdi. Son olarak, Fransız General Doumerc, Rus Süvarilerine bir süvari saldırısı düzenleyerek Rusları geri püskürttü ve savaşı o gün için bitirdi. Nehrin doğu kıyısında, Wittgenstein sabah 5'te Victor'un IX Kolordusu'na saldırdı. Fransızlar, sekiz saat süren çatışmada geri püskürtüldü. Öğleden sonra 1'de Ruslar, Fransızları kuşatmalarına ve köprülere top ateşi yağdırmalarına olanak tanıyan bir konuma ulaştı. Topçu bombardımanı, büyük ölçüde başıboş kalanların üzerine düştü ve askerler diğer tarafa yüzmek için köprülere koşarken veya soğuk nehre atlarken bir insan izdihamına neden oldu. Çatışma ve bombardıman yaklaşık dört saat sürdü ve bu sırada köprü mühendisleri, Victor'un IX Kolordusu'nun nehri geçmesi için bir yol açmak için çalışmaya başladı.
22:00 civarında. o akşam, Victor'un IX Kolordusu geçişlerini yaptı. Köprüler daha sonra başıboş askerler için müsaitti; ancak, cesaretlendirmeye rağmen, bombardıman sırasında nehri geçmek için geceyi doğu yakasında geçirmeyi seçti. Ertesi sabah, mühendislerin komutanı General Eblé, Napolyon'un köprüleri sabah 7'de yakma emrini aldı. Kaçmak için geceden yararlanmayan talihsiz askerler ise şafak sökerken köprüye koştular, ama artık çok geçti. Onu yakmak için şimdiden hazırlıklar yapıldı. İnsanlar yüzen buz parçalarının arasından yüzmeyi umarak suya atladı, ancak hiçbiri kıyıya ulaşmadı.
Kazaklar ve Wittgenstein'ın birlikleri Studienka'ya yaklaştı ve doğu yakasında başıboş kalanları esir aldı. Duba köprüler ortadan kalktığından, Wittgenstein'ın nehri geçip Napolyon'u takip edecek hiçbir yolu yoktu. Batı yakasında, Napolyon ve Grande Armée Vilnius'ya gidiyorlardı. Chichagov, Napolyon'un peşinde Chaplits'i gönderdi, ancak Fransızlar, Brili ile Vilnius'ya giden Zembin Yolu arasındaki Gaina bataklığı boyunca birbirini izleyen üç köprüyü yıktı. Bataklık köprüler olmadan geçilemezdi. Napolyon kaçmıştı. Berezina Nehri'ndeki savaş bitmişti.