Türk Kurtuluş Savaşı'nda Sovyetler Birliği-Türkiye ilişkileri
SSCB'nin askeri ve maddi yardımları > Devam eden yardımlar

11 Mayıs 1920 tarihinde Ankara'dan ayrılıp 19 Temmuz günü Moskova'ya varan TBMM heyetinde Bekir Sami (Kunduh) başkanlığında, İktisat Vekili Yusuf Kemal (Tengirşenk), Dr. İbrahim Talî (Öngören), Lazistan mebusu Osman Bey, Kurmay Binbaşı Seyfi (Düzgören) bulunuyordu. Heyet ilk dönem pek iyi karşılanmamıştır. Sovyet yetkililerin Ermeni yanlısı tavırları görüşmeleri verimsiz kılmaktadır.
Heyetin görüşmeleri sürerken, Sevr Antlaşması ile aynı gün olan 10 Ağustos 1920 tarihinde Bolşevik Hükûmeti ile Ermeniler arasında Moskova'da bir antlaşma yapıldı. Bu antlaşmada Rusya, Nahçıvan ve Culfa'dan Şahtahtı'na kadar uzanan demiryolu hattını Ermenilere bırakıyordu. Yine de 24 Ağustos günü bir antlaşma taslağı ortaya çıkarılabildi.
27 Ağustos 1920 tarihinde Çiçerin'in Bekir Sami (Kunduh)'tan Ermenilere toprak verilmesini istemesi üzerine görüşmeler askıya alındı. Kâzım (Karabekir)'in Doğu Cephesindeki başarıları sonrasında ilişkiler tekrar rayına oturabildi.
Rusya'dan gelen mali yardımlar taksitlerle gelecek olmasına rağmen bütçeye tümü gönderilmiş gibi işlenerek bütçe denkleştirilmiştir. Bazı mebuslar bu mali yardımları hiç istememişler, çünkü bu yardımların Bolşevik örgütlenmesinde kullanılmasından endişe etmişlerdi.
5 Ağustos 1921 tarihinde başkumandanlık verilen Mustafa Kemal'in hemen 7 Ağustos günü yayınladığı Tekâlif-i Milliye Emirleri, deniz yoluyla gelen Sovyet yardımlarının verimli hale getirilmesini sağlamıştı. Buna göre bölge halkının elinde bulunan küçük tonajlı motorlar (ayda 100 millik taşıma ücresiz, kalanının bedeli verilerek) Sovyetlerin Kafkas Limanlarından gerçekleştirilen askerî  araç ve teçhizatın taşınması için kullanılmaya başlandı. 16-18 Ağustos tarihlerinde de Rusya'nın Karadeniz Donanma Komutanlığı ile TBMM Hariciye Vekâleti Tuapse temsilciliği arasındaki görüşmeler sonucunda, yardımların arasına iki motor gambit de katıldı. Özellikle taşınacak malzemelerin daha hızlı ve güvenli ulaştırılması için alınan 20 mil süratli ve 14 tonluk bu motor gambotlar, 1921-27 yılları arasında Türk Deniz Kuvvetleri hizmetinde kullanıldılar. 3 Ekim 1921 tarihinde Trabzon'da teslim edilen bu iki savaş gemisinin adları Jivoy ve Jutki idi.
Eylül 1920'den Mayıs 1922 tarihine kadar SSCB'nin Ankara Hükûmetine maddi yardımı 11.028.012 TL idi.
Yardımların toplam miktarları hakkında kesin bilgiler yoktur ve var olan bilgi ve belgeler arasında tutarsızlıklar bulunmaktadır. Bunun temel nedeni, Ankara Hükûmeti'nin alınan yardımları mümkün olduğu kadar gizli tutmak istemesiydi. Özellikle Karadeniz yoluyla gelen yardımların bilinmesinin denetimleri arttıracağından, bunun da yardımların ulaşmasında güçlük çıkaracağından endişe ediliyordu. Ayrıca özellikle teslim sırasında kayıt tutulmadığı durumlar, askerî  malzemelerin farklı isimlerde kaydedilmesi gibi unsurlar da belgelerdeki istatistiklerin birbiriyle uyumlu olmamasına yol açmıştır. Fakat genel kabul gören Sovyet belegelerine göre Sovyetler tarafından Kurtuluş Savaşı için yapılan toplam 125.000 TL değerindeki altın yardımının yanında, gönderilen silah ve mühimmat listesi şöyledir:
| Malzeme | Adet |
| --- | --- |
Tüfek: 39.000
Makineli tüfek: 327
Top: 54
Fişek: 63 milyon
Top mermisi: 147.000
Avcı botu: 2
El bombası: 4.000
Kılıç: 1.500
Gaz maskesi: 20.000
1921 yılında da Nisan, Mayıs ve Kasım aylarında üç bölüm şeklinde toplamda 6.500.000 altın ruble yardımı yapılmıştır. Sovyetlerin bu süre zarfında verdiği altın ruble yardımı toplamda 17.500.000 rubleyi bulmuştur.
1922 yılında Josef Stalin ve Orjenitedze gibi Gürcü liderler yardımın kesilmesini savunmuşlarsa da, Lenin ve Lev Troçki yardımın sürmesini sağlamışlardır.
Atatürk'ün Sovyet yardımları sonrasındaki görüşü şöyledir:
Eğer Rusya’nın desteği olmasaydı yeni Türkiye’nin … istilacılar üzerindeki zafer kıyaslanmayacak kadar çok daha büyük kayıplarla kazanılabilirdi veya belki de hiç mümkün olmazdı. Rusya Türkiye’ye hem manevi, hem de maddi yardım göstermiş ve milletimizin bu yardımı unutması suç olur.