Che Guevara
Küba Devrimi > Komutanlık

İkinci komutan olarak Guevara, bazen firar edenleri vuran sert bir disiplinciydi. Firariler hain olarak cezalandırılıyordu ve Guevara'nın görevlerini terk etmek isteyenleri takip etmeleri için ekipler gönderdiği biliniyordu. Sonuç olarak Guevara gaddarlığı ve acımasızlığı nedeniyle korkulan biri hâline geldi. Gerilla harekâtı sırasında Guevara muhbir, firari ya da casus olmakla suçlanan çok sayıda kişinin yerinde infazından da sorumluydu. Guevara günlüklerinde, Castrocu gerillalara rehberlik eden bir köylü olan Eutimio Guerra'nın ihanetini ve bu ihanetin sonuçlarını da anlatmaktadır. Küba hava kuvvetlerine isyancıların konumunu defalarca bildiren Guerra, on bin peso ödülü kabul ettiği ortaya çıkınca suçunu itiraf etmiş ve Guevara, bu tür ihanetlere karşı uygulanan ilk infazı gerçekleştirmiştir. Bu tür bilgiler Batista'nın ordusunun devrime sempati duyan köylülerin evlerini yakmasına da olanak sağladı. Guerra'nın "hayatına bir an önce son vermelerini" istemesi üzerine Che öne çıkarak onu başından vurdu ve şöyle yazdı: "Durum halk ve Eutimio için rahatsız ediciydi, ben de 32'lik bir tabancayla beynin sağ tarafına, sağ temporal [lob] çıkış deliğine bir atış yaparak sorunu sona erdirdim." Guevara'nın bilimsel notları ve gerçekçi açıklamaları, bir biyografi yazarına savaşın o noktasında "şiddete karşı dikkate değer bir mesafeli duruş" sergilediğini düşündürüyordu. Guevara daha sonra, Eutimio'nun ihanetini ve idam öncesi devrimin "çocuklarına sahip çıkmasını" istemesini "fedakârlık yoluyla kurtuluşa dair devrimci bir kıssaya" dönüştürdüğü "Bir Hainin Ölümü" başlıklı, olayın edebî bir anlatımını yayınladı.
Zorlu ve sert bir mizaca sahip olmasına rağmen Guevara komutan rolünü aynı zamanda bir öğretmen olarak da görüyor, çatışmalar arasındaki molalarda adamlarını Robert Louis Stevenson, Miguel de Cervantes ve İspanyol lirik şairlerinden okumalar yaparak eğlendiriyordu. Bu rolle birlikte ve José Martí'nin "sınır tanımayan okuryazarlık" ilkesinden esinlenerek Guevara, isyancı savaşçılarının, Guevara'nın "cehalete karşı savaş" olarak adlandırdığı şekilde, birlikte yaşadıkları ve savaştıkları eğitimsiz köylülere okuma yazma öğretmek için günlük zaman ayırmalarını sağlamıştır. Guevara'nın komutası altında savaşan Tomás Alba daha sonra "Che sert ve talepkâr olmasına rağmen seviliyordu. Onun için hayatımızı verirdik." demiştir.
Komutanı Fidel Castro, Guevara'yı zeki, cesur ve "askerleri üzerinde büyük bir ahlaki otoriteye sahip" örnek bir lider olarak tanımladı. Castro ayrıca Guevara'nın çok fazla risk aldığını, hatta "gözü karalığa eğilimi" olduğunu belirtti. Guevara'nın genç teğmeni Joel Iglesias, günlüğünde bu tür eylemleri anlatırken, Guevara'nın savaştaki davranışlarının düşmanda bile hayranlık uyandırdığını belirtti. Iglesias bir keresinde savaşta yaralandığı zamanı anlatırken "Che bana doğru koştu, kurşunlara meydan okudu, beni omzuna attı ve oradan çıkardı. Muhafızlar ona ateş etmeye cesaret edemediler ... daha sonra bana onun belindeki tabancasıyla koştuğunu gördüklerinde üzerlerinde büyük bir etki bıraktığını söylediler, tehlikeyi görmezden geldiler, ateş etmeye cesaret edemediler."
Guevara, Şubat 1958'de 26 Temmuz Hareketi'nin açıklamalarıyla Küba halkına haberler yayınlayan ve ada genelinde sayıları giderek artan isyancı kollar arasında telsiz telefon iletişimi sağlayan gizli radyo istasyonu Radio Rebelde'nin kurulmasında etkili oldu. Guevara'nın bu istasyonu kurma ilhamını, Guatemala'da CIA tarafından sağlanan radyonun Jacobo Árbenz Guzmán hükûmetini devirmedeki etkinliğini gözlemleyerek aldığı anlaşılmaktadır.
İsyanı bastırmak için Küba hükûmet birlikleri isyancı mahkûmları olay yerinde infaz etmeye başladı ve bir gözdağı taktiği olarak düzenli olarak sivilleri topladı, işkence etti ve vurdu. Mart 1958'e gelindiğinde Batista'nın güçleri tarafından sürdürülen zulüm, ABD'nin Küba hükûmetine silah satışını durdurmasına yol açtı. Ardından Temmuz 1958'in sonlarında Guevara, Castro'nun güçlerini kuşatıp yok etme planı çerçevesinde Batista'nın General Cantillo tarafından çağrılan 1.500 kişilik bir gücü durdurmak için ekibini kullanarak Las Mercedes Muharebesi'nde kritik bir rol oynadı. Yıllar sonra Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyade Kolordusu'ndan Binbaşı Larry Bockman, Che'nin bu savaştaki taktik anlayışını analiz etmiş ve "dâhice" olarak tanımlamıştır. Bu süre zarfında Guevara, Batista'nın ordusuna karşı vur-kaç taktikleri yürütme ve ordu karşı saldırıya geçemeden kırsal alana geri çekilme konusunda da bir "uzman" hâline gelmiştir.