Şişli Camii
Mimarisi > Cami

Caminin yığma teknikle işlenen küfeki taşından yapılan ve hem içten hem de dıştan taş kaplı duvarlarının üzerlerine, betonarme kubbeleri oturtulmuştur. Girişinin olduğu cephe dışındaki diğer üç cephesindeki üç yarım kubbeyi, 11,4 m yarıçaplı pandantifli bir ana kubbe çevreler. Güneye bakan giriş kısmındaki revaklı ve altı mermer sütunlu son cemaat yeri, girişten yüksekte bulunur ve beş adet kubbeyle örtülüdür.
Mihrabın ekseni üzerinde yer alan caminin cümle kapısına, avluda yer alan sekiz basamaklı merdivenle ulaşılır. Kapının basık kemerinde süsleme amacıyla yeşil breş kullanılmıştır. Kapı kanatları ile pencereler üzerindeki ahşap süslemeler, İzzet Orni tarafından yapılmıştır. Cümle kapısı üzerindeki celî sülüs müsenna kompozisyonlu ayet ile aynı kapının sağ ve solunda bulunan ve ayetleri İsmail Hakkı Altunbezer de hazırlamış; ancak kendisinin inşaat sürerken vefat etmesi sebebiyle bu çalışmaları bir de Hamit Aytaç gerçekleştirmiştir. Kapı üzerinde yer alan altın varakla yazılı Tevbe Suresi'nin 18. ayetinin "innemâ ya'muru mesâcidallâhi men âmene billâhi ve'l-yevmi'l-âhıri"den ("Allah'ım mescitlerini ancak Allah'a ve ahiret gününe inanan kimseler yapar/tamir eder/yaşatır") ibaret kısmı, bir kenar uzunluğu 1,95 cm olan bir eşkenar üçgen şeklindedir ve 2 cm'lik kalem ağzıyla yazılmıştır. Bu kompozisyonda ayrıca, Aytaç'ın imzasıyla birlikte "Mimar Ali Vasfi" şeklinde cami mimarının imzası da yer alır. Üçgen kısmın üst köşesinin her iki yanında, altın varakla bezeli birer adet kabara vardır. Bu kompozisyonun altında yer alan cümle kapısının alınlığı ile sağ ve sol kısımlarında, besmele ile başlayan celî sülüs türündeki altın varakla yazılmış İhlas Suresi'nin ayetleri bulunur. Bu ayetlerin sağ ve solda ikişer adet olmak üzere dördü pencerelerin sivri kemerli alınlıklarında, sağ ve solda birer adet olmak üzere ise ikisi ise nişlerin alınlıklarında yer alır.
Yapıda, iki sıra hâlinde 20 adet pencere bulunur. Macid Ayral'ın renkli yazılar da işlediği vitraylı üst kat ile kasnak pencereleri sabit ve kemerlidir. Dikdörtgen şeklindeki alt kattaki pencereler ise açılabilirdir. Pencerelerin kemerlerinde süsleme amacıyla yeşil breş kullanılmıştır. Caminin üst örtüsünün tamamı, ana kubbe ile pandantifleri, yarım kubbeler ve bunların kubbe ile bağlantısını sağlayan kemerlerde de, Avni Uyar tarafından yapılan çok renkli kalem işleri vardır. Kompleksteki kapı ve pencerelerin söveleri ile sütun ve başlıklarında Marmara mermeri kullanılmıştır.
Mihrabın bulunduğu cephe dışındaki kısımları "U" şeklindeki mahfiller çevreler ve mahfillerin sahına bakan cephesinde mermer korkuluklar yer alır. Camide erkekler ve kadınlar için birer müezzin mahfili bulunur. Cümle kapısından camiye giriş yapıldıktan sonra sağ kısımda yer alan merdivenler, erkeklere ayrılan kısmın müezzin mahfilinin girişine ulaşırken sol kısımda ise çeşitli eşyaların konulduğu bir dolap olarak kullanılan kısmın kapısı bulunur. Erkekler mahfilinin sağ ve sol kanatlarında yer alan kadın mahfiline, doğu ve batı yönlerindeki kapıların ardındaki merdivenlerle ulaşılır. Bursa kemeriyle bağlanmış sütunlar taşıdığı ve aralarında bir geçişin olmadığı kadın mahfillerinin alt kısmının tavanlarında, ahşap üzerine kalemişi olarak yapılmış çok renkli, geometrik ve bitkisel desenli bezemeler yer alır.
Mermerden yapılmış mihrap ve minber, klasik Osmanlı mimarisi tarzındadır. Dört sıra bordürle çevrelenen duvardan çıkıntılı mihrabın köşelik bölümünde bulunan kitabedeki Saff Suresi'nin, kıblenin Kudüs'ten Mekke'ye çevrildiğini anlatan ayeti Hamit Aytaç yazmıştır. Beş sıra mukarnas ile örtülü kavsaranın sağ ve sol üst köşelerinin her birinde, süsleme amaçlı altın kaplama birer küre yer alır. Nişinin alt kısmı üç köşe planlı olan mihrabın her iki yanında, silindirik gövdeli ve kum saati biçiminde, süsleme amacıyla yeşil breşin de kullanıldığı birer pilaster vardır. Mihrabın taç kısmının alt bölümünde bir sıra mukarnas, üst bölümünde ise bir sıra palmet dizisi işlenmiştir. Mihrabın üzerinde yer alan yuvarlak vitray pencerede "Allah", bu pencerenin sağ ve solundaki sivri kemerli pencerelerde ise sırasıyla "Muhammed" ve "Mustafa" yazılıdır. Bu pencerelerin alçılı çerçeveleri Tevfik Özkurşun tarafından imal edilmişken kompleksteki taş üzerine işlenmiş süslemeleri İbrahim Tokluoğlu uygulamıştır. Mihrabın sol tarafında ise bir Kâbe örtüsü sergilenir.
Müezzin mahfilinin duvar cephesinde, Hamit Aytaç tarafından yazılan Bilâl-i Habeşî'nin isminin yer aldığı levhanın yanı sıra; pandantifler üzerindeki yuvarlak levhalarda, Macid Ayral tarafından yazılan Dört Halife'nin isimleri bulunur. Beş adet dairesel süsleme kartuşunun bulunduğu kubbenin, merkezinde Hac Suresi'nin 65. ayeti yer alır. Kubbeyi mavi bir kuşakla kubbeyi çevreleyen Saff Suresi, Mustafa Halim Özyazıcı tarafından yazılmıştır. On altısı büyük, on altısı küçük dendanlı kartuşla çevrelenen kubbenin merkezindeki süslemelerde kırmızı, sarı, lacivert ve mavi renkler kullanılmıştır. Kubbenin pencereler üzerindeki kısmında da aynı desen, merkezdeki deseni karşılayacak şekilde tekrarlanır. Pencerelerin üzerlerinde ve çevrelerinde, pencereleri saracak biçimde, köşeli geometrik desenler yer alır. Kubbe kasnağını çevreleyen yatay çizgiler, bordür ve flatolarla kubbe ile pandantifleri birbirinden ayırır.
Abide-i Hürriyet Caddesi'ne bakan cephesinden bir görünüm (Temmuz 2013)
Ön cephe
Girişte yer alan levha
Avize ile arka kısımdaki duvar ve kubbe detayları
Son cemaat yerinin kubbelerinden birinin içi
Caminin içerisinde yer alan fıskiye
Mihrap
Zemin kattaki bir pencere
Kadınlar mahfilinin kolonlarında yer alan bir süsleme detayı
Kadınlar mahfilinin tavanlarında yer alan kalemişi süslemeler
Dış cephede bulunan bir rozet motifi