stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Herat Seferi (1729)
Savaş > Kafir Kale Muharebesi

İki ordu, Herat'tan 50 mil batıda, Kafir Kale Muharebesi'nde karşılaştılar. Allahyar Han Nadir, askerlerini yine piyadelerin topçularının ortadan kuşatmasıyla dikkatli bir şekilde konumlandırdı. Sengan savaşında olduğu gibi, yine ana kuvvetlerin dışında bir süvari rezervinin başında pozisyon aldı. Düşmanın gücünü öğrenmek için küçük bir süvari grubuyla çatışmak için gönderdi. Afganların bu saldırıyı başarılı bir şekilde savuşturması, onun tüm planlarını bozdu. Afganlar, ordusunun sol kanadına saldırdı ve savaş düzenini bozdu. Tüfekçiler geri çekiliyordu. Bunu gören Nadir, kendisi de savaşa katılarak birkaç Afganı öldürdü. Afganlar doğuya doğru geri çekilmeye başladı ve çatışma sırasında Nadir ayağından yaralandı. Gece, Nadir ordusuna geri çekilme emri verdi.
Güç kaybeden Afganlar, Hari Rud nehrinin yönünde geri çekilmeye karar verdiler. Nadir, Herat'a yaklaşarak ilerledi. Sonraki iki gün boyunca küçük çatışmalar yaşandı. Durumun iyi olmadığını gören Allahyar Han, barış yapmak için elçi gönderdi. Nadir ise Afgan liderlerinin hepsinin yanına gelerek anlaşma imzalamalarını istedi. Bu sırada kendisine yardım geldiğini duyan Allahyar Han yeniden direnişe geçti. Ancak Şekiban yakınlarında gerçekleşen ve 2 gün süren savaşlardan sonra Afganlar yenildiler. Allahyar Han tekrar barış istedi, Nadir ise cevabında Afgan liderlerinin bir bir yanına gelerek ordularını bırakmalarını istedi. Bu cevaptan sonra Abdali kabilesinin liderleri bir bir Nadir'in yanına gelerek itaat ettiklerine dair yemin ettiler. Onlar Gilzayilere yardım edecekler ve gelecekte ona karşı çıkmayacaklarına söz verdiler.
Sonuç

Daha sonra boyun eğdirilen Afganlar, Nadir'in güvendiği savaşçıları ve generalleri oldu. Bazı Afgan kabileleri Meşhed'in çevresine taşındı. Nadir Tahmasib ile birlikte 1 Temmuz 1729'da Meşhed şehrine geldi.
Bu yenilginin ardından Afganlar bir kez ayaklandı. Ancak isyanları bastırıldı. Afganların yenilgisi, Safevi İmparatorluğu'nda Afganların yenilmezliği mitinin yıkılmasıyla sonuçlanmış ve Gilzai Afganları ile savaş öncesinde savaşçıların moralinin yükselmesine neden olmuştur.
Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekâleti

| --- | --- |

 Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekili  Mirliva İsmet Paşa
Genel bilgiler
Kuruluş tarihi: 3 Mayıs 1920
Önceki kurum: Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyaseti
Kapanış tarihi: 6 Mart 1924
Sonraki kurum: Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı
Türü: Bakanlık
Bağlılığı:  Ankara Hükümeti   Türkiye Cumhuriyeti  (29 Ekim 1923'ten sonra)
Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekâleti 1920 yılında Ankara'da kurulan meclis hükûmetinde yer alan ve daha sonra Genelkurmay Başkanlığına dönüştürülen bakanlıktır.
Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Reisinin de (Genelkurmay Başkanı) hükûmette yer almasına karar verilmişti. Cumhuriyetten önce kurulan beş icra vekilleri heyetinde de Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Reisi vekil unvanıyla hükûmete girmişti. Bu vekalet, cumhuriyetin ilanından sonra kurulan 1. Türkiye Hükûmeti'nde yer almış, ancak 3 Mart 1924 tarihli 429 sayılı yasa ile kaldırılmıştır. Bir sonraki hükûmetin kuruluşu sırasında da (6 Mart 1924) vekalet Genelkurmay Başkanlığı haline getirilmiştir.
Vekiller

| Hükûmet | Vekil | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
| --- | --- | --- | --- |
| I. İcra Vekilleri Heyeti ve II. İcra Vekilleri Heyeti | İsmet Bey (İnönü) | 3 Mayıs 1920 | 19 Mayıs 1921 |
| III. İcra Vekilleri Heyeti | Fevzi Paşa (Çakmak) (tedviren) | 19 Mayıs 1921 | 9 Temmuz 1922 |
| IV. İcra Vekilleri Heyeti ve V. İcra Vekilleri Heyeti | Fevzi Paşa (Çakmak) | 12 Temmuz 1922 | 27 Ekim 1923 |
| 1. Türkiye Hükûmeti | Fevzi Paşa (Çakmak) | 30 Ekim 1923 | 6 Mart 1924 |
Soyadlarının Azerbaycanlaştırılması

Soyadların Azerbaycanlaştırılması, Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra ortaya atılan bir politikadır. Millî Meclis'in 1993 yılında aldığı karara göre, "-ov", "-yev" ile biten soyadlarını, "-lı" (kelimesinin köküne bağlı olarak "-li", "-lu", "-lü"), "-zade", "-oğlu", "-kızı" sonlu veya sonlu olmayan ifade biçimleriyle değiştirilebilirler. Günümüzde resmî belgelerde soyadıyla birlikte baba ismi de verilmektedir. Mesela, İlham Aliyev'in tam adı, İlham Haydar oğlu Aliyev'dir.
Azerbaycan Millî İlimler Akademisi bünyesinde kurulan Özel Komisyon, soyadlarına ilişkin özel bir konsept hazırlayarak Cumhurbaşkanlığı İdaresi'ne sundu. Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi komisyonu dört seçenek üzerinde karar kıldı. Bunlar, "-lı", "-li", "-lu", "-lü", "-oğlu" olup ikisi birlikte "-soy" ve "-gil" biçimini teklif etmiştir.
Millî Meclis kültür komitesi başkanı Nizami Ceferov'a göre, 2010 yılında Azerbaycan'da biten soyadlarının yüzde 80'ine kadar "-ov", "-yev" ve yüzde 10'a kadarı "-li", " -lu", "-lü" ve yüzde 10'a kadarı "-zade" ile bitiyor. Vatandaşlık Durumu Tapu Sicil Müdürlükleri (Azerice: Vətəndaşlıq Vəziyyəti Aktlarının Qeydiyyatı İdarələri), eski yasaya göre "-ov", "-yev" yazılmasının kabul edilebilir buluyorlar. Bazen zorluk yaratsa da vatandaşın soyadını "-li", "-lu", "-lü" şeklinde değiştirme başvurularına izin veriyorlar.
Azerbaycan'ın bağımsızlığından 1 Mart 2022'ye kadar 1.200.000'e yakın kişinin soyadı sonu değiştirildi. 2022 yılının ilk 2 ayında 8 bine yakın kişinin soyadı sonu millileştirildi.
Gürcistan Azerileri aktivistler de Rus soyadlarından vazgeçmek için bir kampanya başlatmıştır.
SS-Wirtschafts-Verwaltungshauptamt

Heinrich Himmler, 1940'ta bir SS inşaat sahasında.
SS-Wirtschafts-Verwaltungshauptamt veya WVHA (aynı zamanda SS-WVHA, anlam: SS İktisat-İdarî Baş Dairesi), Yiyecek, üniforma ve teçhizat temini ile ilgileniyorlardı. Bunun yanında ekonomi ile ilgili departmanlara da sahiplerdi. Nazi toplama kamplarındaki SS-Totenkopfverbände'nin ihtiyaçlarından da sorumluydular.
| g t SS organizasyonları |
| --- | --- | --- |
| SS Bölümleri |  Allgemeine-SS  Waffen-SS  Ahnenerbe-SS  |  |
| Liderlik |  Reichsführer-SS  SS ve Polis Lideri  Personel  |  |
| Liderler |  Julius Schreck  Joseph Berchtold  Erhard Heiden  Heinrich Himmler  Karl Hanke  |  |
| Ana Bölümler |  Persönlicher Stab Reichsführer-SS  SS-Hauptamt  SS-Führungshauptamt  RSHA  Ordnungspolizei  SS-Wirtschafts-Verwaltungshauptamt  SS-Rasse-Siedlungshauptamt  Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle  Reichskommissariat für die Festigung des deutschen Volkstums  Hauptamt SS-Gericht  SS Personalhauptamt  SS Eğitim Ofisi  |  |
| İdeolojik Kurumlar |  Ahnenerbe  Das Schwarze Korps  SS-Junkerschule Bad Tölz  Lebensborn  |  |
| Polis ve güvenlik birimleri |  Ordnungspolizei  Kriminalpolizei  Gestapo  Sicherheitspolizei  Sicherheitsdienst  |  |
| Führer Koruması |  SS-Begleitkommando des Führers  Reichssicherheitsdienst  |  |
| Paramiliter Birimler |  Einsatzgruppen  Kommando 99  Ypatingasis būrys  Litauische Sicherheitspolizei  Rollkommando Hamann  Arajs Kommando  Ukrayna Yardımcı Polisi  Volksdeutscher Selbstschutz  Trawnikler  |  |
| Waffen-SS tümenleri |  Verfügungstruppe (SS-VT)  Leibstandarte (LSSAH)  SS Division Das Reich  SS Division Totenkopf  SS Polizei Division  SS Division Wiking  |  |
| Yabancı SS birimleri |  Germanic-SS  Germaansche SS in Nederland  Germaansche SS in Vlaanderen  Germanske SS Norge  Schalburg Corps  Britisches Freikorps  SS-Sturmbrigade R.O.N.A.  Waffen-SS Fin Gönüllü Taburu  |  |
| SS kontrollü işletmeler |  Ostindustrie  Deutsche Wirtschaftsbetriebe  Deutsche Ausrüstungswerke  DEST  Allach porcelain  Apollinaris  Mattoni  Sudetenquell  Anton Loibl  |  |
| SS ödülleri |  SS Onur Kılıcı  SS Onur Yüzüğü  |  |
| Rütbe, üniforma ve işaretler |  SS üniformaları ve nişanları  Waffen-SS'in rütbeleri ve nişanları  Orpo'nun rütbeleri ve nişanları  Waffen-SS'in kolordu renkleri  |  |
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb17902482f (data)  GND: 2117892-6  VIAF: 152287547
Anadolu hipotezi

MÖ 7. bin yıldan 5. bin yıla neolitik genişleme
Anadolu hipotezi, 1987 yılında İngiliz arkeolog Colin Renfrew tarafından geliştirilmiş, Proto-Hint-Avrupalıların yayılmasının Neolitik Anadolu'da ortaya çıktığını öneren bir varsayım. Akademik çevrelerde Kurgan hipotezine karşı desteklenen en önemli teoridir.
Anadolu hipotezi, Neolitik dönem boyunca Anadolu'da yaşamış Proto-Hint-Avrupa dili (PHA) konuşmacılarının, MÖ 7. ve 6. bin yılın Neolitik devrimi sırasında yayılarak Hint-Avrupa dillerinin tarihi dağılımına yol açtıklarını öne sürer.
Bu hipoteze göre Hint-Avrupa dilleri, barışçıl bir şekilde Avrupa'ya, Küçük Asya'dan MÖ 7000 civarında, Tarım Devrimi ile yayılmıştır. Bu varsayıma göre, Neolitik Avrupa halkının çoğunluğu Hint-Avrupa dilleri konuşmuş, daha sonra yapılmış göçler ise önceden var olan Hint-Avrupa dillerini yeni gelen diğer Hint-Avrupa dilleri ile değiştirmiştir.
Buran

Purandoht, Buran veya Puran, Sasaniler'in kralı II. Hüsrev'in (590–628) kızı.

Buran programı, Sovyetler Birliği'nin uzay mekiği projesi
III. Erdeşîr

| III>  Erdeşîr Orta Farsça: 𐭠𐭥𐭲𐭧𐭱𐭲𐭥 |
| --- | --- |
İran ve İran olmayanların Krallarının Kralı
III. Erdeşîr'in Antik Drahmisi, 629'da Argan'da basılmış.
Sasani İmparatorluğu Şehinşahı
Hüküm süresi: 6 Eylül 628 - 27 Nisan 630
Önce gelen: II. Kubâd
Sonra gelen: Şehrbârâz
Doğum: 621
Ölüm: 27 Nisan 630 (9 yaşında) Tizpon
Defin: Meshan
Hanedan: Sasani Hanedanı
Babası: II. Kubâd
Annesi: Anzoy
Dini: Zerdüştçülük
III. Erdeşîr (621–27 Nisan 630), 628–630 yılları arasındaki Sasani İmparatorluğu'nun hükümdarıdır. II. Kubâd'ın (628) oğludur. Yedi yaşında bir çocukken tahta çıkarıldı. Ancak 630 yılında kısa süreliğine hükümdarlık yapmakta iken generali Şehrbârâz tarafından 18 ay sonra öldürüldü.
Christian Albrecht (Holstein-Gottorp dükü)

| Christian Albrecht |
| --- | --- |

Holstein-Gottorp dükü
Hüküm süresi: 10 Ağustos 1659 - 6 Ocak 1695
Önce gelen: III. Frederik
Sonra gelen: IV. Frederik

Doğum: 13 Şubat 1641 Gottorf Kalesi
Ölüm: 6 Ocak 1695 (53 yaşında) Gottorf Kalesi
Defin: Schleswig Katedrali
Eş(ler)i: Frederikke Amalie
Çocuk(lar)ı: IV. Frederik Christian August Marie Elisabeth Sophie Amalie
Hanedan: Holstein-Gottorp
Babası: III. Frederik
Annesi: Marie Elisabeth
Christian Albrecht (13 Şubat 1641 - 6 Ocak 1695), Holstein-Gottorp düküdür.
Hayatı

Christian Albrecht, Holstein-Gottorp dükü III. Frederik ile Saksonya prensesi Maria Elisabeth'in oğludur. Babası öldüğünde dük oldu. Barış amaçlı olarak III. Frederik'in kızı Frederikke Amalie ile evlendi. Ancak barış sağlanamadı. Christian Albrecht babasının başlattığı İsveç ile dostluğu güçlendirdi. 1675'ten 1689'a kadar Hamburg'da yaşadı. I. Leopold'un desteğiyle V. Christian'a eski pozisyonunu geri veren bir antlaşma imzalattı. Kiel Üniversitesi'nin kurucusudur.
Ailesi

Christian Albrecht, III. Frederik ve Brunswick-Calenbergli Sophie Amalie'nin kızı Frederikke Amalie ile evlendi. 4 çocukları oldu.
Sophie Amalie (19 Ocak 1670 - 27 Şubat 1710): Brunswick-Wolfenbüttel dükü August Wilhelm ile evlendi.
IV. Frederik (18 Ekim 1671 - 19 Temmuz 1702): Kendisinden sonraki dük. İsveç prensesi Hedvig Sofia ile evlendi.
Christian August (11 Ocak 1673 - 24 Nisan 1726): Lübeck prens-piskoposu. Baden-Durlach prensesi Albertina Frederika ile evlendi. Adolf Frederick'in babasıdır.
Marie Elisabeth (21 Mart 1678 - 17 Temmuz 1755): Quedlinburg rahibesi.
Büyük oğlunun soyundan gelenler Rusya, küçük oğlunun soyundan gelenler İsveç ve Oldenburg tahtına çıktılar.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 1602157053796  GND: 102125880  ISNI: 0000 0000 5489 6691  LCCN: n83124597  NLI: 987007394422005171  SUDOC: 179727389  ULAN: 500257001  VIAF: 29914016   WorldCat (LCCN): n83-124597
Azarmidoht

| Azarmidoht |
| --- | --- |
İran'ın Kraliçelerinin Kraliçesi
Sol tarafında babası II. Hüsrev'in büstü bulunan Azarmidoht drahmisi
Sasani İmparatorluğu Kraliçesi
Hüküm süresi: 630–631
Önce gelen: Şâpûr-i Şehrvârâz
Sonra gelen: Purandoht
Ölüm: 631 Tizpon
Hanedan: Sasani Hanedanı
Babası: II. Hüsrev
Dini: Zerdüştçülük
Azarmidokht İran kraliçesi ve II. Hüsrev'in kızı. Sasani İmparatorluğu'nun tahtına kızkardeşi Purandoht'tan sonra çıkmıştır.
| g t Sasani hükümdarları |
| --- | --- |
 I. Erdeşîr  I. Şâpûr  I. Hürmüz  I. Behrâm  II. Behrâm  III. Behrâm  Narseh  II. Hürmüz  Adûr Narseh  II. Şâpûr  II. Erdeşîr  III. Şâpûr  IV. Behrâm  I. Yezdicerd  IV. Şâpûr  Hüsrev  V. Behrâm  II. Yezdicerd  III. Hürmüz  I. Fîrûz  Belâş  I. Kubâd  Câmasb  I. Hüsrev  IV. Hürmüz  Behrâm-ı Çûbîn  II. Hüsrev  Bistâm  II. Kubâd  III. Erdeşîr  Şehrbârâz  III. Hüsrev  Purandoht  Şâpûr-i Şehrvârâz  II. Fîrûz  Azarmidoht  Ferruh Hürmüz  VI. Hürmüz  IV. Hüsrev  Purandoht  III. Yezdicerd  III. Fîrûz  Narseh 
Eğik yazılanlar gaspçı ya da taht iddiacısıdır.
Ornithogalum

Ornithogalum, Asparagaceae familyasına bağlı bir bitki cinsidir.
Ters itme

Airbus A321'in CFM56 motorunda yer alan itme ters çeviriciler
Ters itme, revers veya itme tersindirme, bir uçak motorunun itme kuvvetinin geçici olarak saptırılmasıdır, böylece motorun itiş gücü uçağın önüne doğru yönlendirilerek uçağın yavaşlaması sağlanır. Ters itme sistemleri, iniş esnasında uçağın iniş takımının yere temasından hemen sonra yavaşlamaya yardımcı olmak, frenlerdeki aşınmayı azaltmak ve daha kısa iniş mesafeleri sağlamak için birçok jet uçağında bulunur. Bu tür cihazlar uçağı önemli ölçüde etkiler ve havayollarının güvenli operasyonları için önemli kabul edilir. Ölümcül olanlar dahil olmak üzere, itme geri dönüş sistemlerini içeren kazalar olmuştur.
Jet uçaklardaki ters itme sistemlerine benzer amaçla değişken hatveli pervanelere sahip uçaklarda pervane hatvesi negatif olacak şekilde değiştirilerek uçağın yavaşlaması sağlanabilir. Bir gemi için eşdeğer kavrama tornistan denir.
İlke ve kullanım alanları

Bir uçağın iniş süreci, uçağın piste teker koyması, taksi hızına yavaşlaması ve nihayetinde tamamen durmasından oluşur. Bununla birlikte, çoğu ticari jet motoru rölantide olsa bile ileri yönde itme üretmeye devam eder. Çoğu modern uçağın iniş takımının frenleri normal koşullarda uçağı durdurmak için yeterlidir, ancak güvenlik amacıyla ve frenler üzerindeki stresi azaltmak için başka bir yavaşlama yöntemine ihtiyaç vardır. Pistte kar veya yağmur gibi faktörlerin frenlerin etkinliğini azalttığı kötü hava içeren senaryolarda ve iptal edilen kalkışlar gibi acil durumlarda bu ihtiyaç daha belirgindir.
Basit ve etkili bir yöntem, jet motorunun egzoz akışının yönünü tersine çevirmek ve yavaşlamak için motorun gücünü kullanmaktır. İdeal durum egzoz gazlarının akış yönünü tersine çevirerek doğrudan ileriye doğru yönlendirmektir; ancak aerodinamik nedenlerle bu mümkün değildir. Ters itme sistemlerinde egzoz gazları en iyi verimi alabilmek için 135° açıyla saptırılır. Ters itme uçağın havadaki hızını azaltmak için uçuş esnasında da kullanılabilir, ancak bu modern uçaklarda yaygın değildir. Jet motorlarında yaygın olarak kullanılan üç tip itme geri vites sistemi vardır: hedef (İngilizce: target), deniz kabuğu (İngilizce: clam-shell) ve soğuk akış (İngilizce: cold stream) sistemleri. Değişken hatveli pervanelerle donatılmış bazı pervaneli uçaklar, pervane kanatlarının hatvesini (açısını) değiştirerek itmeyi tersine çevirebilir. Ticari jet yolcu uçaklarının çoğu bu tür cihazlara sahiptir; askeri havacılıkta da uygulamaları vardır.
Ters itme sistemi çeşitleri

Küçük uçaklar, özel uygulamalar haricinde, tipik olarak ters itme sistemlerine sahip değildir. Öte yandan, büyük uçaklar (12.500 pound'dan ağır olanlar) neredeyse her zaman ters itme yeteneğine sahiptir. Pistonlu motor, turboprop ve jet uçaklarının hepsi itme geri dönüş sistemlerini içerecek şekilde tasarlanabilir.
Ters itme sistemi çeşitleri > Pervaneli uçaklar

Pervaneli uçaklar, kontrol edilebilir hatveli pervanelerinin açısını değiştirerek ters itme kuvveti üretebilir, böylece pervaneler itme kuvvetlerini ileri doğru yönlendirir. Bu ters itme özelliği, kontrol edilebilir hatve pervanelerin geliştirilmesi ile pervane kanatlarının açısını değiştirerek çok çeşitli koşullar altında motor gücünü verimli bir şekilde kullanmak için kullanılabilir hale geldi. Tek motorlu uçaklarda ters itme sistemi genellikle yoktur. Bununla birlikte, PAC P-750 XSTOL, Cessna 208 Caravan ve Pilatus PC-6 Porter gibi bazı tek motorlu turboprop uçaklarda bu özellik mevcuttur.[kaynak belirtilmeli]
Ters itme özelliğinin özel bir uygulaması, çok motorlu deniz uçakları ve uçan gemilerde kullanımıdır. Bu uçaklar suya inerken geleneksel bir frenleme yöntemine sahip değildir; yavaşlamak veya durdurmak için manevra kabiliyetlerine, ters itme gücüne ve suyun sürüklenmesine güvenmelidir. Ek olarak, su üzerinde manevra yapmak için genellikle ters itme gereklidir, ters itme sistemleri bir rıhtım veya plajdan ayrılmak için gerekli olabilecek keskin dönüşler yapmak veya uçağı geriye doğru itmek için kullanılır.[kaynak belirtilmeli]
Ters itme sistemi çeşitleri > Jet uçaklar

Jet motorları kullanan uçaklarda ters itme, jet egzozunun ileri yönlendirilmesi ile sağlanır. Motor ters yönde dönmez; bunun yerine egzoz gazlarını ileriye doğru yönlendirmek için itme ters çevirme cihazları kullanılır. Yüksek bypass oranlı motorlar, itme gücünün çoğunluğu fan hava akışı ile üretildiğinden, genellikle sadece bu akışın yönünü değiştirerek itişi tersine çevirir. Yaygın kullanılan üç jet motoru itme geri dönüş sistemi vardır:
Ters itme sistemi çeşitleri > Jet uçaklar > Hedef tipi

Hedef tipi ters itme sistemi, sıcak gaz akışını tersine çevirmek için bir çift hidrolik olarak çalıştırılan 'kova' tipi kapı kullanır. İleri itme için bu kapılar motorun nozulu önüne getirilerek egzoz gazının yönü değiştirilir. Bu sistem ilk kez Boeing 707'de uygulanmıştır, bugün hala yaygın olan şekilde iki ters çevirici kova, menteşeye yerleştirildiğinde egzozun arkaya doğru akışını engeller ve gazları ileriye doğru bir açıyla yönlendirir. Bu tip ters çevirici, çalışması esnasında motorun arkasında görülebilir.
Ters itme sistemi çeşitleri > Jet uçaklar > Deniz kabuğu tipi

Deniz kabuğu tipi sistemler pnömatik olarak çalıştırılır. Etkinleştirildiğinde ters yönlü kanalları açmak ve normal egzoz çıkışını kapatmak için döner ve itmenin ileri yönlendirilmesine neden olur. Kademeli ters itme sistemi turbofan motorlarda yaygın olarak kullanılır. Turbojet motorlarda, deniz kabuğu tipi sistem sadece fan hava akışını kullandığından ve ileri itme gücü üretmeye devam eden motor ana türbinini etkilemediğinden, bu sistem hedef tipi sistemden daha az etkilidir.
Ters itme sistemi çeşitleri > Jet uçaklar > Soğuk akış tipi

Turbojet ve düşük bypasslı turbofan motorlarda kullanılan iki tipe ek olarak, bazı yüksek bypasslı turbofan motorlarda üçüncü tip bir itme ters çevirici bulunur. Yüksek bypass oranlı motorlarda bypass kanalındaki kapılar, motorun fan bölümü tarafından hızlanan ancak yanma odasından geçmeyen (bypass havası olarak adlandırılır) havayı ters itme sağlayacak şekilde yönlendirmek için kullanılır. Soğuk akış tüpü ters itki sistemi bir hava motoru tarafından etkinleştirilir. Motorun normal çalışma esnasında ters itme kapıları kapalıdır. Ters itme modunda ise sistem, hava akışını ters yönde yönlendirmek için kapıları açar. Bu sistem hem fanın hem de motor türbininin egzoz akışını yönlendirebilir.
Soğuk akış sistemi yapısal bütünlüğü, güvenilirliği ve çok yönlülüğü ile bilinir. Ters itme aktivasyonu sırasında, uçak motoru nacelinin çevresine monte edilen bir manşon, motor fan akışını yeniden yönlendiren kapıları ortaya çıkarmak için arkaya hareket eder. Bu tarz itme ters çevirme sistemleri ağır olabilir ve büyük motorları barındıran nacellere entegre etmek zor olabilir.
Kullanım

Kokpitlerin çoğunda, ters itme sistemi motor gaz kolları rölanti ayarındayken geri çekilerek aktif hale getirilir. Ters itme tipik olarak aerodinamik kaldırma ve yüksek hızın iniş takımında bulunan frenlerin etkinliğini sınırladığı durumlarda yavaşlamayı iyileştirmek için iniş takımlarının yere temasından hemen sonra genellikle spoilerler ile birlikte uygulanır. Ters itme kuvveti, motor gaz kollarına bağlı kollar kullanılarak veya gaz kollarını bir ters itme 'geçidine' hareket ettirerek daima manuel olarak seçilir.
Ters itme ile sağlanan erken yavaşlama, iniş mesafesini %25 veya daha fazla azaltabilir. Ancak havacılık regülasyonları düzenlemeler, bir uçağın tarifeli havayolu hizmetinin bir parçası olarak bir havaalanına inişe uygunluk sertifikası alabilmesi için itme tersine çevirme kullanmadan piste inebilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Uçağın hızı azaldıktan sonra ters itki sistemi, motorun yerdeki şeyleri içine çekmesini ve yabancı cisim hasarına uğramasını önlemek için kapatılır. Koşullar gerektiriyorsa, ters itme durmak için veya hatta uçağı geriye itmek için kullanılabilir, ancak uçak römorkörleri bu amaç için daha yaygın olarak kullanılır. Ters itme, uçağı havaalanı kapısından geri itmek için kullanıldığı zaman bu manevra powerback olarak adlandırılır. Bazı üreticiler buzlu koşullar altında bu prosedürün kullanılmasına karşı uyarırlar; kar veya sulu karla kaplı zeminde ters itme, sulu kar, su ve buz çözücülerin havaya karışmasına ve kanat yüzeylerine yapışmasına neden olabilir.
Ters itme kuvvetinin tam gücü istenmiyorsa, sistem gaz kelebeği tam güçten daha düşük bir değere ayarlanmış, hatta rölanti gücüne bile ayarlanmış olarak çalıştırılabilir; bu motor bileşenlerindeki stresi ve aşınmayı azaltır. Özellikle buzlu veya kaygan koşullarda veya motorun jet itişinin çevrede hasara neden olabileceği durumlarda, motorların rölantideki itme gücünü ortadan kaldırmak için bazen ters itme seçilir.[kaynak belirtilmeli]
Kullanım > Uçuş sırasında çalışma

Bazı uçaklar, özellikle bazı Sovyet ve Rus uçakları uçuşta güvenli bir şekilde ters itmeyi kullanabilirler, ancak bunların çoğu pervanelidir. Birçok ticari uçak uçuş esnasında ters itme sistemlerini çalıştıramaz. Uçuş sırasında ters itmenin çeşitli avantajları vardır. Hızlı yavaşlama sağlayarak çabuk hız değişimi sağlar. Ayrıca, normalde dik dalışlarla ilişkili hız artışını önleyerek, özellikle savaş bölgeleri gibi düşman ortamlarda ve iniş için dik açılı yaklaşmalar yaparken faydalı olabilecek hızlı irtifa kaybına izin verir.[kaynak belirtilmeli]
Douglas DC-8 serisi uçaklar, 1959'da hizmete girmesinden bu yana uçuş sırasında ters itme kullanabilirler. Ters itme kabul edilebilir hızlarda hızlı alçalmayı kolaylaştırmak için güvenli ve etkilidir, ancak uçağın önemli ölçüde sarsılmasına sebep olur. Bu nedenle kullanımı yolcu uçuşlarında daha az yaygındı ve yolcu konforunun bir sorun olmadığı kargo ve havalimanı değiştirme uçuşlarında daha yaygındı.
120 ile 180 koltuklu bir uçak olan Hawker Siddeley Trident, ters itme kullanarak 10.000 ft/dakika (3.050 m/dakika) orana dek çabuk alçalma kabiliyetine sahipti, ancak bu özellik nadiren kullanılmıştır.
Concorde süpersonik uçağı alçalma oranını artırmak için havada ters itme kullanabilir. Sadece içteki motorlarda yer alan ve sadece subsonik uçuşta ve uçak 30.000 feet'in (9.144 metre) altında kullanılabilen sistem ile uçağın alçalma oranı 10.000 ft / dakikadır.[kaynak belirtilmeli]
Boeing C-17 Globemaster III, uçuşta ters itme kullanan birkaç modern uçaktan biridir. Boeing tarafından üretilen uçaklar, dik taktik alçalmaları kolaylaştırmak için savaş durumunda dört motora da ters itme gücü uygulayarak 15.000 ft/dak (4.600 m/dak) orana kadar alçalma sağlayabilir. 1969'da hizmete giren Lockheed C-5 Galaxy de içteki iki motorunda uçuş sırasında ters itme özelliğine sahiptir.
Kasım 2005'te emekliye ayrılan İsveç savaş uçağı Saab 37 Viggen, hem inişten önce havadayken hem de iniş sonrasında ve taksi esnasında ters itme sistemini kullanabiliyordu. Bu sayede uçak kısa mesafede iniş yapabiliyor ve İsveç'teki birçok yolu savaş esnasında iniş pisti olarak kullanabiliyordu.
Son derece modifiye edilmiş bir Grumman Gulfstream II olan Shuttle Eğitim Uçağı, Uzay Mekiği aerodinamiğini simüle etmeye yardımcı olmak için uçuşta ters itme sistemiyle donatılmıştı, böylece astronotlar iniş simülasyonları yapabiliyorlardı. Rus Buran uzay mekiğini simüle etmesi için değiştirilmiş Tupolev Tu-154'te de benzer bir teknik kullanılmıştır.[kaynak belirtilmeli]