stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sürüklenim
Havacılıkta güç eğrisi

Parasitik sürüklenim, ürünlenmiş sürüklenim ve uçağın hızı arasındaki bağlantı bir grafik ile gösterilebilir;
Havacılıkta bu grafik genellikle; güç eğrisi olarak adlandırılır. Bunun sebebi grafikte görüldüğü gibi belli bir hızın altında o hızı korumak için daha fazla güç verilmesi germektedir.
Eğrinin altında kalma durumu önemlidir ve genellikle pilotların eğitimlerinde ciddi bir bölüm kapsadığına inanılmaktadır.
Sesüstü hızlarda eğrinin U'ya benzeyen kısmı bir değişken haline gelmemiştir, bu sebeple eğride gösterilmemiştir.
Sesaltı ve sesüstü durumlarda dalga sürüklenimi

Dalga sürüklenimi (aynı zamanda kompresibilite sürüklenimi olarak da bilinir) katı bir cismin sıkıştırılabilir bir akışkan içerisinde bir hız ile hareket ettirilmesi sonucunda oluşur.
Aerodinamikteki dalga sürükleniminin bazı bileşenleri vardır ve bu bileşenler uçuşun hız sistemine göre değişiklik gösterir.
Bir uçak sesaltı hızda (ses hızını geçme anındaki hız) hareket ederken (Mach sayısı 0.8'den büyük, 1.4'ten küçük) üzerine etki eden dalga sürüklenimi şok dalgaları yüzünden meydana gelir ve bu dalgalar uçağın ses hızını geçmiş olan bölümlerinden kaynaklanır (Mach sayısı 1.0'dan büyük).
Sesüstü uçuşun oluşabilmesi için havadaki cismin ses hızından daha hızlı gitmesi gerekir, uçağın yüzeyine temas eden hava hız arttıkça ivmelenir bu da Mach sayısının 1.0'dan büyük olması demektir. Tamamen bir sesüstü uçuşun olabilmesi için Mach sayısının 1.0'ın üzerinde olması gerekir.
Sesaltı hızlarda hareket eden uçaklarda dalga sürüklenimine maruz kalır bu sürüklenimin oluşma sebebi sürtünme kaynaklıdır. Sesaltı hızlarda ortaya çıkan dalga sürüklenimine genellikle sesaltı sıkıştırılabilme sürüklenimi denir. Cismin hızı 1.0 Mach'ı aşarken sesaltı sıkıştırılabilme sürüklenimi de artar ve birçok çeşitli sürüklenimleri yok eder.
Sesüstü hızlarda (Mach 1.0'dan büyük) oluşan dalga sürüklenimi cisim üzerindeki şok dalgalarından meydana gelir, bu dalgalar genellikle cismin ön ve arka kısımlarında oluşur. Çok yüksek sesüstü hızlarda veya çok yüksek açılarda manevra yapan cisimlerde bağlantısız şok dalgaları ya da yay dalgaları meydana gelir.
İlk şok dalgasının arkasında oluşan sesaltı akış düşük sesüstü hızlarda meydana gelebilir ve sonuç olarak uçağın herhangi noktalarında daha küçük şok dalgaları oluşturur.
Sesüstü akışlarda oluşan dalga sürüklenimi iki bileşene ayrılır: sesüstü kaldırmaya bağlı dalga sürüklenimi, sesüstü hacme bağlı dalga sürüklenimi.
Bir cisme etki eden minimum dalga sürükleniminin kapalı bir fonksiyon denklemi ile bulan kişiler Sears ve Haack'tır, bu formül ayrıca Sears-Haack Düzenlemesi olarak bilinir. Hacme bağlı denklemde Von Karman Ogive tarafından bulunmuştur.
d’Alembert paradoksu

Ana madde: D'Alembert paradoksu
d'Alembert 1752'de potansiyel akışı kanıtladı ki bu teori 18. yüzyılda tartışılan yarı-akışkan özelliksiz akışın matematiksel temellerini oluşturdu. Bu işlemle sonucunda sıfır direnç elde ediliyordu ancak deneyler bu sonuçla çelişiyordu bu sebeple bu durum d'Alembert paradoksu olarak adlandırılır.
Yarı-akışkan direncin açıklanması 19.yüzyılda Navier-Stokes denklemleriyle oldu ve bu denklemler Saint-Venant, Navier ve Stokes tarafından geliştirildi. Stokes bu direnci çok düşük Reynold sayısı kullanarak kanıtladı bu sebeple Stokes yasası adını verdi.
Yüksek Reynold sayılarının limitlerinde uygulanan Navier-Stokes denklemleri yarı-akışkan özelliksiz Euler denklemlerine ulaşıyordu ki bu denklemde potansiyel akış d'Alembert'e göre uygulanıyordu. Sonuç olarak yüksek Reynold sayılarında direncin olduğu kanıtlandı. Yarı-akışkan özelliksiz akış teorilerinin kullanıldığı Euler denklemleri potansiyel akışı bulmakta çok gerçekçi değerler bulamadı.
Prandtl'in 1904 yılında bahsettiği sınır tabakaları teorisi, yüksek Reynold sayılarında oluşan sürüklenimi açıklamıştır. Sınır tabakası cismin yüzeyindeki az ama önemli olan akışkanlık özelliğini ifade eder.





The power curve: form and induced drag vs. airspeed
Qualitative variation in Cd factor with Mach number for aircraft
Vulture (çizgi roman)

| Vulture> Yayım bilgileri |
| --- | --- |
Yayımcı: Marvel Comics
İlk görünüm: The Amazing Spider-Man #2 (Mayıs 1963)
Yaratan: Stan Lee Steve Ditko
Hikâyedeki bilgileri
Gerçek adı: Adrian Toomes
Takım üyelikleri: Sinister Six
Güçleri: Vulture’ a 95 mph hızında uçabilmesini sağlayan elektromanyetik kostümü, ayrıca bu kostüm onun gücünü, hızını ve dayanıklılığını süper-insan limitlerine çıkarmasını sağlıyor.
Adrian Toomes, kendisine olan saygısını işlediği suçlar ile kazanmıştır. Arkadaşı Gregory Bestman ile B&T Electronics' i kurmuştur. Ancak Toomes, uçabilmeyi sağlayan elektromanyetik zırhı icat ettiğinde, ortağı Bestman' ın onu dolandırdığının farkına varmıştır. Büyük icadını kuşanarak, intikam amacıyla şirketin tüm fabrikalarını yok etmiş ve yüklü miktarda paraya el koymuştur. O andan sonra suçluluk hayatına başlamış ve Spider-Man ile bol bol karşılaşmıştır.
Toomes hapishanedeyken, onun hücre arkadaşı Blackie Drago, Toomes' un Vulture kostümünü sakladığı yeri öğrenmiş ve onu bulmuştur. Ancak onu kullanması, bulmasından daha zordur. İlk mağlubiyetini Spider-Man' e karşı yaşamış, ardından da hapisten kaçan Toomes tarafından pataklanmıştır. Toomes, şimdiler bayağı yaşlanmış olsa da, Spider-Man' e olan nefreti ona ömür vermekte ve suçluluk hayatına devam etmesini sağlamaktadır.
Rüzgâr Geri Getirirse

| --- | --- |

Yazar: Mehmet Zaman Saçlıoğlu
Ülke: Türkiye
Dil: Türkçe
Tür: Öykü
Yayım: 2002
Yayımcı: İş Bankası Yayınları
ISBN: 9789754583663
Rüzgâr Geri Getirirse / Eşikli Öyküler, Mehmet Zaman Saçlıoğlu'nun ilk baskısı İş Bankası Yayınları tarafından 2002 yılında yapılan öykü kitabıdır. Yazarın 1998'de 12. Milliyet Haldun Taner Öykü Ödülü’nü alan "Topaç" adlı öyküsü bu kitapta yayımlanmıştır.
Kitap, klasik hikâye biçimi kullanılarak yazılmış 'Rüzgâr Geri Getirirse', 'Göl ve Gölge', 'Migurlar', 'Filmler', 'Heykel', 'Topaç', 'Kelebekleri Gördüm' adlarını taşıyan yedi öykü içerir. Öykülerin altısının önünde yazarın “eşik” diye adlandırdığı bir giriş metni yer alır.
Kitabın ikinci baskısı, aynı yayınevi tarafından 2009 yılında yapılmıştır.
The Last of Us Part II

| The Last of Us Part II |
| --- | --- |
Ana karakter Ellie'yi gösteren kapak fotoğrafı
Geliştirici: Naughty Dog
Yayımcı: Sony Computer Entertainment
Yönetmen: Neil Druckmann Anthony Newman Kurt Margenau
Tasarımcılar: Emilia Schatz Richard Cambier
Programcı: Travis McIntosh Christian Gyrling
Sanatçı: Erick Pangilinan John Sweeney Christian Nakata
Senaristler: Neil Druckmann Halley Gross
Besteci: Gustavo Santaolalla
Seri: The Last of Us
Motor: Naughty Dog's proprietary game engine 
Platform: PlayStation 4
Çıkış: 19 Haziran 2020
Türler: Aksiyon-macera, hayatta kalma-korku
Mod: Tek oyunculu oyun 
The Last of Us Part II, Naughty Dog tarafından geliştirilen ve Sony Interactive Entertainment tarafından PlayStation 4 için yayınlanan 2020 çıkışlı post apokaliptik aksiyon-macera oyunudur. İlk oyun The Last of Us'tan (2013) beş yıl sonra, oyuncular kıyamet sonrası Amerika Birleşik Devletleri'nde intikam için yola çıkan 19 yaşındaki Ellie'yi ve bir milis ile bir tarikat arasındaki çatışmaya karışan asker Abby'i kontrol etmektedir. Oyun hayatta kalma-korku unsurları içerir ve üçüncü şahıs bakış açısından oynanır. Oyuncular, Cordyceps mantarının mutasyona uğramış bir türü tarafından enfekte olmuş yamyam yaratıklara ve diğer düşmanlara karşı savunmak için ateşli silahları, el yapımı silahları ve gizliliği kullanabilmektedir.
Part II'nin altı yıllık geliştirme süreci, The Last of Us Remastered'ın piyasaya sürülmesinden hemen sonra 2014'te başladı. Neil Druckmann tekrar yaratıcı yönetmen olarak projede yer aldı, aynı zamanda Halley Gross ile birlikte hikâyeyi yazdı. Gustavo Santaolalla oyun müziğini bestelemek için geri döndü. Oyunun intikam ve öç alma temaları, Druckmann'ın İsrail'de büyürken edindiği deneyimlerinden ilham aldı. Ashley Johnson, Ellie rolünü yeniden canlandırırken Laura Bailey ise Abby rolünü üstlendi. Performansları, aynı anda gerçekleştirilen hareket ve ses kaydını kapsıyordu. Geliştiriciler, geliştirme sırasında PlayStation 4'un teknik gücünü zorladı. Geliştirmenin, stüdyo kültürü nedeniyle 12 saatlik iş günlerini içerdiği bildirildi.
Kısmen COVID-19 salgınından kaynaklanan lojistik problemlerin de dahil olduğu bazı gecikmelerden sonra, The Last of Us Part II 19 Haziran 2020 tarihinde PlayStation 4 için piyasaya sürüldü. Yayınlandıktan sonra performanslarına, karakterlerine, görsel sadakatine ve oyun mekaniğine yönelik övgülerle eleştirmenlerin beğenisini topladı; bir transseksüel karakterin tasviri ve hikâye anlatımı, eleştirmenleri ve topluluğu ikiye böldü. Oyun, Metacritic'te kullanıcılar tarafından inceleme bombardımanına konu oldu. The Last of Us Part II, en hızlı satan PlayStation 4'a özel oyundur ve PlayStation 4'un en çok satan oyunlarından biridir; yayınlandığı hafta sonu 4 milyondan fazla satmıştır.
Oynanış

The Last of Us Part II, üçüncü şahıs bakış açısıyla oynanan bir aksiyon-macera hayatta kalma-korku oyunudur. Oyuncular, hikâyeyi ilerletmek için binalar ve ormanlar gibi kıyamet sonrası ortamlardan geçer. Oyuncular, Cordyceps mantarının mutasyona uğramış bir türü tarafından enfekte olmuş yamyam yaratıklara ve düşman insanlara karşı savunmak için ateşli silahlar, el yapımı silahlar ve gizliliği kullanabilmektedir. Oyun, aralıklı olarak oyuncu karakterinin kontrolünü Ellie ve Abby arasında değiştirir; oyuncu Joel'u oyunun açılış sekansında kısa bir süreliğine kontrol eder. Oyuncu karakterinin çevik doğası, oyuna platform unsurlarını tanıtır; oyuncunun zıplayarak yeni ortamlara geçmesine ve savaş sırasında taktiksel avantajlar elde etmesine olanak tanır. Oyundaki bazı alanlarda at veya tekne ile gezilir. Oyuncular düşmanlardan kaçınmak için yere yatıp yüzüstü pozisyonda sürünebilmektedir. Oyun boyunca oyunculara yardım edebilen oyuncu olmayan karakterler mevcuttur.
Oyun ayrıca, oyuncuların daha yüksek bir işitme ve mekansal farkındalık duygusu ile duvarlar ve nesnelerin arkasındaki düşmanları ana hatlarıyla gösterip bulmalarına izin veren "dinleme modu"nun geri dönüşünü de görüyor. Ek olarak, oyuncular yetenek ağacındaki becerileri yükseltmek için çeşitli takviyeleri toplayabilirler. Ağacın üç ana dalı hayatta kalma, üretim ve gizliliktir. Hayatta kalma'daki yükseltmeler sağlığı, "dinleme modu"nun etki alanını ve atış mesafesini iyileştirir. Üretim yükseltmeleri yakın dövüş yükseltmelerine, Ellie'nin işçilik hızının geliştirilmesine ve sis bombası ve sersemletici bomba üretme yeteneğine izin verir. Gizlilik'teki yükseltmeler yerde sürünme hızını artırır, gizli öldürmeleri hızlandırır ve tabanca susturucularının kilidini açar. Part II ayrıca oyuncunun kokusunu takip edebilen bekçi köpeklerini tanıtır.
Duyurulma

Şubat 2014'te Eurogamer ile yaptığı bir röportajda The Last of Us için bir devam oyunu çıkma olasılığının yarı yarıya olduğunu belirten Neil Druckmann, böyle bir şeyin gerçekleşmesi için Naughty Dog'un "kendini tekrarlamayan ve anlatılmaya değer bir hikâye" bulması gerektiğini söyledi. Temmuz 2014'te Naughty Dog'un topluluk stratejisi uzmanı Arne Meyer tarafından yapılan açıklamada, bir devam oyununun geliştirilmeyeceği ifade edildi.
Haziran 2015'te, bir panelde Naughty Dog ile gelecekteki projeleri hakkındaki konuşması esnasında Nolan North, "Last of Us 2'yi yaptıklarını biliyorum" ifadelerini kullandı. Bu sözlerle ilgili olarak Druckmann, Eylül'de yaptığı açıklamada Naughty Dog'daki küçük bir ekibin birtakım fikirler ürettiğini ve devam oyunuyla ilgili bazı prototipler oluşturmaya başladığını; ancak bu ekibin 10 Mayıs 2016 tarihinde piyasaya sürülen Uncharted 4: A Thief's End'e kaydırılması sebebiyle çalışmaların yarıda kaldığını belirtti.
3 Aralık 2016 tarihinde PlayStation Experience etkinliğinde The Last of Us Part II'nun ilk fragmanı yayımlandı. Fragmanla birlikte Ellie ve Joel karakterlerinin oyunda yer alacağı, hikâyenin ilk oyundan yaklaşık olarak beş yıl sonrasını anlatacağı ve Ellie'nin oynanabilir bir karakter olacağı açıklandı. Oyunun müziklerinin ilk oyunun da bestecisi olan Gustavo Santaolalla tarafından bestelendiği duyuruldu.
Tepkiler > Eleştirel görüşler

Değerlendirme
| Derleyici | Puan |
| --- | --- |
Metacritic: 94/100
| Yayıncı | Puan |
| --- | --- |
Destructoid: 8.5/10
Game Informer: 10/10
GameRevolution: 
GameSpot: 8/10
GamesRadar+: 
IGN: 10/10
Push Square: 10/10
USgamer: 
VentureBeat: 95/100
VG247: 
The Last of Us Part II, inceleme topluluğu sitesi Metacritic'te 113 incelemenin değerlendirilmesiyle 100 üzerinden ortalama 94 puan alarak "evrensel beğeni" statüsüyle listelendi.
Tepkiler > Satışlar

İngiltere'de Part II, en çok fiziksel kopya satan PlayStation 4 oyunu oldu; önceki rekor sahibi Uncharted 4'un fiziksel satışlarından en az %1 daha fazla sattı ve orijinal The Last of Us'tan %76 daha fazla satmayı başardı. Japonya'da tahmini 178.696 fiziksel kopya satarak ilk haftasında en çok satan oyun oldu.  Piyasaya sürüldüğü hafta sonunda dünya çapında 4 milyondan fazla kopya satan oyun, Marvel's Spider-Man'in 3,3 milyonluk ve God of War'ın 3,1 milyonluk çıkış satışını aynı anda geçerek en hızlı satan PlayStation 4 özel oyunu oldu. Haziran 2020'de PlayStation Store'un Kuzey Amerika ve Avrupa bölgelerinin en çok satan oyunuydu. Oyun, Haziran 2020'de Almanya'da 200.000'den fazla sattı.
The Last of Us Part II, oyuncuların düşmanlardan kaçınması için yüzüstü pozisyonda sürünmelerine olanak tanır.
Nissibi Köprüsü

| Nissibi Köprüsü |
| --- | --- |

Taşınan: Motorlu taşıt
Geçiş: Atatürk Baraj Gölü
Konum: Gerger, Adıyaman ve Siverek, Şanlıurfa, Türkiye
Koordinatlar: 37°53′56″K 38°58′28″D﻿ / ﻿37.89889°K 38.97444°D﻿ / 37.89889; 38.97444
Sahibi: Karayolları Genel Müdürlüğü
Tasarım: Gülsan İnşaat
Türü: Gergin eğik askılı köprü
Malzeme: Beton · Çelik
Ayak sayısı: 2
Uzunluk: 610 m (2.000 ft)
Genişlik: 24 m (79 ft)
Yapım: ₺80 milyon
Başlangıç tarihi: 26 Ocak 2012 (2012-01-26)
Açılış: 21 Mayıs 2015 (9 yıl önce) (2015-05-21)
Kullanım: D 360
Tarihî durumu: Kullanımda
Geçiş ücreti: Ücretsiz
Nissibi Köprüsü (Türkiye)
Nissibi Köprüsü, Türkiye'nin Adıyaman ve Şanlıurfa illerinde bir gergin eğik askılı köprüdür. Gülsan İnşaat'ın 26 Ocak 2012'de yapımına başladığı köprü, ₺80 milyon maliyetle hayata geçirildi. Başlangıçta açılışın Ekim 2014'te yapılacağı ilan edilmişti. Ancak daha sonra köprünün 2015'in ilk yarısında hizmete gireceği duyuruldu. 21 Mayıs 2015 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından hizmete açıldı. Köprünün hizmete girmesiyle Atatürk Baraj Gölü'nün iki yakası arasında karayolu bağlantısı kurulmuştur.
Feribotla yapılan ulaşım süresine göre seyahat süresinde yaklaşık bir buçuk saatlik kısalma sağlanmıştır. Diyarbakır'ın batı, Adıyaman'ın doğu illerine olan uzaklığı 40 km kısalmıştır.
Kureyşan

Kureyşan ya da Kureyşan ocağı, Tunceli'de bulunan bir seyyid ocağıdır.
Kureyşan isminin anlamı

Kureyşan isminin anlamı konusunda kaynaklarda farklı bilgiler yer almaktadır. Kureyşan isminin ocağa adını veren Hacı Kureyş'ten geldiği, Kureyş kelimesinin ise Koreyşan/Horeysan/Horasan kelimesinin halk dilinde aldığı biçimlenmeden kaynaklandığı değişik kaynaklar tarafından ifade edilmektedir. Kureyşan ocağı mensupları, soylarını İslâm peygamberi Muhammed'e dayandırsa da ocağın ismi, Muhammed'in mensup olduğu Kureyş kabilesinden gelmemektedir. Kureyşan; ismi Mahmud, lakabı Kureyş olan ve peygamber soyundan geldiği şecere ile tasdiklenmiş olan dervişten gelmektedir. Kureyşan, Kureyş ismine getirilen Farsça çoğul yapma eki olan -an ekiyle oluşturulmuştur.
Kureyşan ocağının Anadolu'ya gelişi

Kirmanşah ya da Horasan'da yerleşik bir hayat süren ocak, Moğol Devleti'nin kurulması nedeniyle 13. yüzyılın başlarında Tunceli'ye göç etmiştir. Ocağın bir kısmı Anadolu'nun çeşitli bölgelerine yayılmış, bir kısmı da Mazgirt'te kalmıştır. Ocağın Anadolu'ya yayılan üyelerinin çoğu, o zamanlar Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti olan Konya'ya gitmiş ve Karaman bölgesine yerleşmiştir. Eylül/Ekim 1747 tarihli I. Mahmud'un tuğrasını taşıyan şecere ile 10 Kasım 1721 tarihli III. Ahmet'in tuğrasını taşıyan şecereye göre ocağın yaşadığı Mazgirt yöresine Anadolu Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubad gelir ve kerametlerini duyduğu Kureyş'i sınar. Bunun üzerine dervişe istediği bir yere yerleşme hakkını verir. Böylece ocak üyelerinin bir kısmı, Hacı Kureyş'le birlikte Nazımiye yöresine yerleşir. Hacı Kureyş, daha sonra buradan ayrılmış ve en son Gaziantep Yukarı Kayabaşı'na yerleşip burada vefat etmiştir. Kureyş'in soyundan gelenler, Adıyaman Kındırali'ye göç etmişlerse de sonrasında Yukarı Kayabaşı'na geri dönmüşlerdir.
Kureyşan ocağının kolları

Hüseynan
Gulnan
Kalyan
Valyon
Aliyon
Heman
Süleymaniyan
Çitan
Gudan
Seyhan
Gaziyan
Kureyşan ocağı mensuplarının yerleştiği yerler

Kureyşan ocağı mensupları; Erzincan, Pülümür, Tunceli, Mazgirt, Buğulu, Demirkapı, Çalga, Baylık, Doluküp, Kopuzlar, Atlantı, Aktuluk, Batman, Pülümür, Bozağa, Karabendi, Uzunkaya mezrası, Beyceköy'de; Nazımiye ilçesinin Dallıbahçe, Yazgeldi, Çevrecik, Ilısu, Ballıca, Güzelpınar, Turnayol, Eğribelen'de; Mazgirt ilçesinin Kalaycı, Ağaçerdi, Dazkaya, Tarlacık, Kızılcık köyü ve mezralarında; Hozat'ın Binalik, Ovacık köylerinde; Kiğı'nın Tekbaş, Dalbasan, Yavuztaş, Yazgünü ve Çayağzı köylerinde; ayrıca Karakoçan ilçesinin köylerinde yaşarlar.
Selçuklu döneminde Kureyşan ocağı

Anadolu'daki mevcut seyyid ocaklarının içinde en eski tarihli şecerename bu ocağın elindedir. Veriliş tarihi 1232 olan şecereyi Selçuklu sultanı I. Alaeddin Keykubad onaylamıştır. Ocak, gerek Anadolu Selçuklu Devleti gerek Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk yıllarında hürmet görmüştür.
Osmanlı döneminde Kureyşan ocağı

Osmanlı Devleti'nin İran'la giriştiği mezhepsel siyasî mücadele sırasında Yukarı Murat Havzası'ndaki Alevilerin dinî önderi olan Kureyşanlılar, Safevi Devleti'ne yakınlıklarından ötürü Osmanlı'nın Sünni uleması tarafından dışlanmıştır. Şah Veli İsyanı ve Kalender Şah İsyanı'na destek vermişlerdir.
Tanınırlık

Eski Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun mensup olduğu ocaktır.
Alphabeta

Alphabeta, İsrailli şarkıcılardan oluşan grup. Izhar Cohen ile birlikte 1978 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail adına yarışmış ve A-Ba-Ni-Bi isimli şarkıyla birinci olmuşlardır.
Grup üyeleri Reuven Erez, Lisa Gold-Rubin, Nehama Shutan, Ester Tzuberi ve Itzhak Okev'dir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

Ödüller ve başarılar

| Önce gelen: "Ahava Hi Şir Lişnayim" İlanit | Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail (İzhar Kohen ile) 1978 | Sonra gelen: "Hallelujah" Gali Atari & Milk and Honey |

| Önce gelen:  "L'oiseau et l'enfant" Marie Myriam | Eurovision Şarkı Yarışması birincisi (İzhar Kohen ile)   1978 | Sonra gelen:  "Hallelujah" Gali Atari & Milk and Honey |
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  MusicBrainz: b8723a93-2562-4131-8482-a0c8c7579314  VIAF: 152212131
Furfural

Furfural veya nadiren fürfüral, formülü C4H3OCHO olan bir organik bileşiktir. Ticari çeşitleri sıklıkla kahverengi olsa da aslında renksiz bir sıvıdır. Furan yapısının 2. atomun aldehit grubu bağlanmış halidir. Şeker dehidrasyonu sonucunda oluşur. Kelime Latince furfur "kepek" ve +al "organik kimyada aldehitlerin sonuna eklenen ek" yapılarından müteşekkildir. Etanol, asetik asit ve şeker gibi furfural da doğal prekürsörlerden pürifiye edilmiş en eski organik kimyasallardandır.
Tarihçe

Furfural ilk kez 1821 yılında Alman kimyager Johann Wolfgang Döbereiner tarafından formik asidin yan ürünü olarak az miktarda izole edilir (ve 1832 yılında keşifleri yayınlanır). 1840 senesinde ise İskoç kimyacı John Stenhouse, furfuralın mısır, yulaf, kepek gibi ekin ürünleri ve talaşın sülfürik asit ile damıtılmasından elde edilebildiğini bulmuş ve ampirik formülünü (C5H4O2) keşfetmiştir. 1845 yılında da İngiliz kimyacı George Fownes bu yağı furfurol (furfur "kepek" ve oleum "yağ" kelimelerinden) olarak isimlendirir. 1848 yılında Fransız kimyacı Auguste Cahours, furfuralın bir aldehit olduğunu tespit eder. Furfuralın yapısı, bünyesindeki sert reaksiyonlarda parçalanmaya meyilli olan siklik eterden(furan yapısı) dolayı biraz daha geç keşfedilir. 1870 senesinde Alman kimyager Adolf von Baeyer, kimyasal olarak benzer olan furan ve 2-furoik asit hakkında spekülasyonlar yapar. Bu fikirleri Heinrich Limpricht'in çalışmalarıyla da desteklenir. 1877 senesindeki yayınlarıyla Baeyer spekülasyonlarının doğru olduğunu kanıtlar. 1886 yılında ise kimyevi yapısı doğru şekilde tespit edilmiş ve furfural("furfuraldehit"in kısaltılmışıdır.) şeklinde adlandırılmaya başlanmıştı. 1887 senesinde Alman kimyager Willy Marckwald, furfuralın bazı türevlerinin furan yapısına sahip olduğunu tespit eder. 1901 yılında Alman kimyager Carl Harries furanın yapısını süksinaldehit ve 2-metilfuran üzerine yaptığı çalışmalar ile tespit eder ve böylelikle furfuralın hipotetik yapısını ispatlar.
Furfural yapısı Quaker Oats Company'nin yulaf kepeklerinde seri üretime bağladığı 1922'ye kadar kısmen belirsizliğini korur. Günümüzde furfural zirai yan ürünler olan bagas ve mısır koçanından el edilmektedir. Günümüzde furfural ana üreticileri Dominik Cumhuriyeti, Güney Afrika ve Çin'dir.[kaynak belirtilmeli]
Özellikler

Furfural, çoğu organik polar çözücüde kolayca çözünebilmektedir lakin su ve alkanlarca çözünemez.
Furfural, diğer aldehit ve aromatik bileşiklerin girdiği aynı tür reaksiyonlara katılabilir. Benzenden daha az aromatiktir. Kolayca hidrojene olup tetrahidrofurfuril alkole dönüşmesi buna delil gösterilir. Asit varlığında da ısıtıldığında irreverisbl polimerize olur, termoset polimer gibi davranır.
Güvenlik

Furfuralın hayvanlar için kanserojenik, tek hücreli canlılar için mutajenik olduğu tespit edilmiştir lakin insanlar üzerine deney yapılmamıştır. İnsan sağlığı üzerine etkisi hakkında yeterli bilgi olmadığı ve mevcut az miktardaki testin da Group 2A/2B kriterlerini karşılamakta yetersiz kalmasından dolayı IARC Group 3 sınıfda yer alır. Hepatotoksiktir.
Ortalama öldürücü dozu 650-900 mg/kg (oral, köpekler) yani yüksektir, gıdalardaki yaygınlığıyla insicamlıdır.
İş Güvenliği ve Sağlığı İdaresi, furfural için sekiz saatlik ortalama ağırlıktaki (TWA) çalışma için 5 ppmlik maruziyet sınırı koymuştur. Ayrıca cilt emilimi açısından risk olduğunu ilan etmiştir.
Harici linkler

Furfural Pesticide Properties DataBase (PPDB) sayfasından
Dipnotlar

↑  İngilizce "mucic", Fransızca "mucique" olup mucus /my.kys/(mukus/müküs) kelimesinin nispet ekli halidir. Bu yüzden "pyromucic" kelimesi "piromükik" şeklinde çevrildi.
↑  İngilizcesi furfural /ˈfər-f(y)ə-ˌral/, Fransızcası furfural /fyʀfyʀal/ şeklindedir. Türkçe telafuzu ve imlası başlangıçta Fransızcanın etkisi ile fürfüral iken İngilizce etkisi ile furfural haline dönüşmüş olmalıdır.
↑  İngilizcesi tetrahydrofurfuryl, Fransızcası tétrahydrofurfurylique şeklindedir. Türkçe karşılığı metinde tetrahidrofurfuril şeklinde verilmiştir. Lakin son unsuru fürfüril, fürfürilik, furfurilik şeklinde de çevrilebilir.