Bakü Kalesi
Tarihi

18. yüzyılda Rus askeri mühendislerinin Bakü Kalesi'ne eklediği altı burç, kalenin işlevselliğini artırmış ancak Rusların kaleyi terk etmesinden sonra burçlar da terk edilmiştir. Bakü'nün Rus İmparatorluğu'na bağlanmasından sonra kalenin genişletilmesi planı hazırlanmıştır. 10 Temmuz 1796'da hazırlanan plana göre Bakü Kalesi, bugün Seyid Mirbabayev'in sarayının bulunduğu alana kadar genişletilmeliydi, ancak bu plan uygulanmamış ve kale 19. yüzyılın 80'lerine kadar 17. yüzyıldaki mimari şeklini ve 12. yüzyıla ait mimari öğeleri koruyabilmiştir. Orta Çağlarda Bakü kale duvarları Hazar Denizi'ne kadar uzanıyordu. Tektonik hareketler sonucu sahil görünümü sıkça değişmiş ve deniz seviyesi düşmüştür. Bu nedenle Bakü Kalesi ile Hazar Denizi arasında geniş bir kıyı alanı oluşmuş ve bu alanda daha sonra Neftçiler Caddesi ve Sahil Bulvarı yapılmıştır.
Kara tarafında kale duvarları geniş ve derin hendeklerle çevriliydi. Bu hendekler üç yönden kaleye doğru uzanan yeraltı su kanalları aracılığıyla su ile dolduruluyordu. Güneyden, yani deniz tarafından ise surlar tek katlıydı.
Şehrin eski savunma sisteminde Bakü Körfezi'nde yer alan Bayıl Kalesi yönüne doğru denize uzanan duvarlar ve kuleler önemli rol oynamıştır. Bu duvar ve kuleler, 17. yüzyılda Bakü'yü ziyaret eden Alman seyyah Engelbert Kempfer'in gravürlerinde görülmektedir. 1927 yılında kanalizasyon sistemi yapımı sırasında Kız Kulesi tarafında, 2,75 metre derinlikte deniz tarafında yer alan duvar kalıntıları da bulunmuştur. Bakü'nün feodal dönemine ait bu eski surların temeli üzerinde daha sonra günümüze ulaşan kale duvarları inşa edilmiştir. 17. yüzyılda ikinci bir sıra kale duvarı inşa edilmiştir. I. Şah Abbas'ın hükümdarlığında 1608–1609 yıllarında Bakü Kalesi'nde kapsamlı onarımlar yapılmış, Zülfikar Han'ın emriyle dış surlar inşa edilmiştir. Bu bilgiler, çift kale kapısı üzerinde hicri takvim ile 1017 yılına (miladi 1608–1609) tarihlenmiş bir kitabe ile verilmiştir.
Orta Çağlarda Bakü Kalesi beş kapıya sahipti. 1656 yılında Bakü'yü ziyaret eden Türk seyyah Evliya Çelebi şöyle yazmıştır:
“Hazar Denizi’nin kıyısında yer alan Bakü Kalesi, yüksek bir tepe üzerinde konumlanmış olup güzel bir kare biçimindedir. İç kale duvarları batıya dönüktür. Kapısı Nahçıvan demirinden yapılmıştır.”
1954 yılında kuzey duvarında yer alan kulelerden birinin kısmen yıkılması sırasında 12. yüzyıla ait olan ve Arapça küfi yazı ile yazılmış bir kitabe bulunmuştur. Günümüzde Azerbaycan Tarih Müzesi'nde saklanan bu kitabe, büyük bir inşaat kitabesinin bir parçasıdır. Bulunan kitabede Bakü Kalesi'nin 12. yüzyılın ilk yarısında Şirvanşah III. Menuçehr (1120–1160) tarafından yaptırıldığı belirtilmiştir.
19. yüzyılın başlarında, kale duvarlarının iç kısmı boyunca halka şeklinde bir cadde (Küçük Kale Caddesi) oluşturulmuştur. 19. yüzyılın 80'li yıllarında Bakü Kalesi'nin dış duvarları yıkılmıştır. 1868'de Bakü valisi, şehrin modernleşmesi için dış kale duvarlarının yıkılması amacıyla Kafkas askeri bölgesine başvurmuştur. 1870 yılında kale duvarlarının dış katmanının yıkılmasına onay verilmiştir. 1886'da bu konu Bakü Şehir Meclisinde tartışılmış ve dış duvarların yıkılmasına karar verilmiştir. Zülfikar Han tarafından inşa edilen kapı ise dış duvardaki Şamahı Kapısı'nın yanına taşınmıştır. O zamandan itibaren her iki kapı birlikte Çift Kale Kapıları olarak adlandırılmaya başlanmıştır.