Kudüs

| Kudüs Yeruşalim |
| --- | --- |
Şehir
Arapça: القُدس İbranice: יְרוּשָׁלַיִם

  İsrail idaresindeki Kudüs'ün bayrağı İsrail idaresindeki Kudüs'ün arması 
Takma adlar: İr ha-Kodeş ("Kutsal Şehir")
Kudüs YeruşalimKudüs'ün İsrail'deki konumu
Ülke: De jure: (Batı Kudüs,  İsrail) (Doğu Kudüs,  Filistin) De facto:  İsrail
İsrail ilçesi: Kudüs
Filistin valiliği: Kudüs
Alt idari birimler:  Liste Abu Tor · American Colony · A-Ram · Arnona · Arzei HaBira · At-Tur · Atarot · Bab a-Zahara · Baka · Batei Ungarin · Bayit VeGan · Beit HaKerem · Beit Hanina · Beit Safafa · Beit Yisrael · Bukharim · East Talpiot · Ein Kerem · Ezrat Torah · French Hill · German Colony · Geula · Gilo · Givat Beit HaKerem · Givat HaMatos · Givat HaMivtar · Givat Massuah · Givat Mordechai · Givat Oranim · Givat Ram · Givat Shaul · Greek Colony · Har Homa · Har Hotzvim · Har Nof · Ir David · Ir Ganim · al-Issawiya · Jabel Mukaber · Katamon · Kerem Avraham · Kiryat Belz · Kiryat HaYovel · Kiryat Mattersdorf · Kiryat Menachem · Kiryat Moshe · Kiryat Sanz · Kiryat Shmuel · Ma'ale HaZeitim · Ma'alot Dafna · Malha · Mamilla · Mazkeret Moshe · Meah Shearim · Mekor Baruch · Mekor Chaim · Mishkenot Sha'ananim · Motza · Musrara · Nahalat Shiva · Nachlaot · Nayot · Neve Granot · Neve Sha'anan · Neve Yaakov · Old City · Pat · Pisgat Ze'ev · Ramat Beit HaKerem · Ramat Denya · Ramat Eshkol · Ramat Sharett · Ramat Shlomo · Ramot · Ramot Polin · Ras al-Amud · Rassco · Rehavia · Romema · Russian Compound · San Martin · San Simon · Sanhedria · Sanhedria Murhevet · Sha'arei Hesed · Sheikh Jarrah · Shmuel HaNavi · Shuafat · Silwan · Sur Baher · Talbiya · Talpiot · Tel Arza · Umm Tuba · Unsdorf · Wadi al-Joz · Yefeh Nof · Yemin Moshe · Zikhron Moshe · Zikhron Yosef 
İdare
 • Belediye Başkanı: Moşe Lion
Yüzölçümü
 • Şehir: 125,2 km²
Rakım: 630 m
Nüfus (2018)
 • Şehir: 919.438
 • Yoğunluk: oto/km²
 • Metropol: 1.253.900
Zaman dilimi: UTC+02.00 (İSS)
 • Yaz (YSU): UTC+03.00 (İYS)
Alan kodları: +972 (İsrail)   +970 (Filistin Ulusal Yönetimi) + 2/2 23 (Kudüs)
| UNESCO Dünya Mirası |
| --- | --- |
Kriter: Kültürel: ii, iii, vi
Referans: 148
Tescil: 1981 (5. oturum)
Tehlike: 1982 — Günümüz
Bölge: Arap Ülkeleri
Kudüs
Kudüs (Arapça: القُدس, el-Kuds) veya Yeruşalim (İbranice: יְרוּשָׁלַיִם‎ YeruşaláyimDosya:He-Jerusalem.ogg), Orta Doğu'nun Kenan bölgesinde, Akdeniz ile Lut Gölü arasındaki Yehuda Dağları'ndaki bir plato üzerine kurulmuş eski bir şehirdir. Üç büyük İbrahimî din olan Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam için kutsal sayılan bir şehirdir. İsrail, başkentinin Kudüs olduğunu ilan etmiştir. Birleşmiş Milletler, bu kararı tanımadığını açıklamıştır. Aynı şekilde Filistin de tıpkı İsrail gibi kendi başkentinin Kudüs olduğunu ilan etmiştir. Günümüzde İsrail ve Filistin Kudüs'ü başkent olarak kabul eder fakat Uluslararası alanda bu kararlar tanınmamaktadır. Çoğu ülke İsrail'deki diplomatik misyonlarını ve Büyükelçiliklerini Tel Aviv'de bulundururken, Filistin'deki diplomatik misyonlar ve Büyükelçilikler ise Ramallah, Gazze Şehri, Kahire ve Şam gibi çeşitli yerlerde bulunmaktadır.
Şehir, Akdeniz ve Ölüdeniz'in (Lut Gölü) kuzey sınırı arasında yer almaktadır. Doğu Kudüs ile birlikte düşünüldüğünde, alan ve nüfus olarak İsrail'in en kalabalık şehridir. 800 binin üzerinde nüfusa ve 125,1 km2 alana sahiptir. Uzun tarihi boyunca Kudüs, 2 defa yok edilmiş, 23 defa işgal edilmiş, 52 defa saldırıya uğramış ve 44 defa ele geçirilip tekrar kurtarılmıştır. Şehrin en eski bölümüne, MÖ 4. binyılda ilk yerleşim gerçekleşti. 1538'de Osmanlı padişahı I. Süleyman hükümdarlığı altında, şehri çevreleyen duvarlar inşa edildi. Bugün bu duvarlar Ermeni, Hristiyan, Yahudi ve Müslüman olmak üzere dört çeyreğe bölünmüş olan Eski Şehir'i (Eski Kudüs) çevrelemektedir. Eski Kudüs, 1981 yılında Dünya Mirasları arasına girdi ve ayrıca şehir, Tehlike Altında Olan Dünya Mirasları arasındadır. Modern Kudüs, Eski Kudüs'ün sınırlarını aşarak çok büyümüştür.
Sünni Müslümanlar için Kudüs, Mekke ve Medine'den sonra en kutsal şehirdir. İslamiyet'te Kudüs, MS 610 yılında ilk kıble olmuştur ve Kur’an’a göre Muhammed, 10 yıl sonra Miraç’a bu şehirden çıkmıştır. Kudüs, Yahudiler için en kutsal şehirdir çünkü Tevrat'a göre İsrail Kralı Davud, milattan önce Kudüs’ü Birleşik İsrail Krallığı’nın başkenti olarak inşa etti ve oğlu Kral Süleyman, ilk tapınağı şehrin içinde kurdu. Hristiyanlar için Kudüs’ün kutsallığı ise, Yeni Ahit’e göre Nasıralı İsa’nın bu şehirde çarmıha gerilmesinden ve 300 yıl sonra Azize Helena’nın İsa’nın hayatındaki hac noktalarını belirlemesinden gelmektedir. Sonuç olarak, küçük bir alan olmasına rağmen Eski Kudüs, birçok dinî önem taşıyan noktalara sahiptir. Bunların arasında Tapınak Dağı, Ağlama Duvarı, Kutsal Kabir Kilisesi, Kubbetü's-Sahre ve Mescid-i Aksa vardır.
Kudüs, 637 yılında, Halife Ömer döneminde, Bizans İmparatorluğu ile yapılan savaş sonucunda Müslüman Arapların eline geçti. 1099 yılında, I. Haçlı Seferi sırasında bu kez Hristiyanlar şehri ele geçirdiler ve bu bölgelerde Kudüs Krallığı başta olmak üzere pek çok devlet kurdular. 1187 yılında, Selahaddin Eyyubi öncülüğünde gerçekleşen Hıttin Muharebesi ile şehir, 88 yıllık bir aranın ardından tekrar Müslümanların hâkimiyetine geçti. Sonrasında da Türk kontrollerine geçti. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Birleşik Krallık kontrolüne geçti. Birleşik Krallık çekildikten sonra Müslümanlar ve Yahudiler arasında sorunlara neden oldu. Günümüzde Kudüs’ün statüsü, İsrail-Filistin çatışmasının en önemli sorunlarından biri olarak kendisini göstermektedir. 1948 Arap-İsrail Savaşı’nda Batı Kudüs, İsrail tarafından ele geçirilen yerler arasındadır ve Eski Kudüs de içinde olmak üzere Doğu Kudüs, Ürdün tarafından ele geçirilmiştir. İsrail 1967 yılındaki Altı Gün Savaşı sonucunda Doğu Kudüs’ü ele geçirip sonrasında Batı Kudüs ile birleştirip Kudüs'ün tamamına hakim olmuştur.
Günümüzde İsrail’in temel kanunları, Kudüs’ü İsrail’in “bölünmez başkenti” olarak kabul eder. Uluslararası toplum, son işgali kabul etmeyip Doğu Kudüs’ü, İsrail işgali altında olan Filistin Devleti'nin sınırı olarak tanımlar. Uluslararası toplum, Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanımlamaz ve de jure olarak Kudüs’te Amerikan büyükelçiliği hariç elçilik bulunmaz. Filistin Merkezi İstatistik Bürosu kayıtlarına göre 208.000 Filistinli, Doğu Kudüs’te yaşamakta ve Filistin Ulusal Yönetimine göre, bu şehir gelecekte kurulacak olan Filistin Devleti’nin başkenti olacaktır. İsrail Devleti’nin bütün dalları Kudüs’te yer almaktadır. Bunların arasında Knesset (İsrail parlamentosu), Başbakan, Başkan köşkleri ve Yargıtay vardır. İbrani Üniversitesi ve İsrail Müzesi başta olmak üzere, şehirde pek çok turistik ve tarihî yerler bulunmaktadır.