stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tokaji
Bağcılık

Tokaji şarap üretimi için resmi olarak altı üzüm çeşidi onaylanmıştır:
Furmint
Hárslevelű
Yellow Muscat (Macarca: Sárgamuskotály)
Zéta (Önceden Oremus olarak bilinirdi – Furmint ve Bouvier üzümlerinin melezi)
Kövérszőlő
Kabar (Hárslevelű ve Bouvier üzümlerinin melezi)
Furmint, bölgenin %60'ını oluşturur ve Aszú şaraplarının üretiminde açık ara en önemli üzümdür. Hárslevelű ise %30'luk bir paya sahiptir. Yine de bölgede, sek beyazlardan dünyanın en tatlı şarabı olan Eszencia'ya kadar uzanan etkileyici çeşitlilikte farklı tür ve tarzda şaraplar üretilmektedir.
Tokaji şarabının geleneksel olarak yetiştirildiği alan, Karpat Dağları'nın yakınında, deniz seviyesinden 457 metre (1.500 ft) yükseklikte küçük bir platodur. Toprak, yüksek demir ve kireç konsantrasyonlarına sahip volkanik kökenlidir. Bölgenin konumu, yakındaki dağların koruması nedeniyle bu özel bağcılık için faydalı olan benzersiz bir iklime sahiptir. Kışlar çok soğuk ve rüzgarlıdır; ilkbahar serin ve kuru olma eğilimindedir ve yazlar belirgin şekilde sıcaktır. Genellikle, sonbahar erken yağmur getirir, ardından çok uzun bir olgunlaşma dönemine izin veren uzun bir yaz sonu gelir.
Furmint üzümleri kalın kabuklarla olgunlaşmaya başlar, ancak olgunlaştıkça kabuklar incelir ve şeffaflaşır. Bu, güneşin üzüme nüfuz etmesini ve içindeki sıvının çoğunu buharlaştırmasını sağlayarak daha yüksek bir şeker konsantrasyonu üretir. Diğer üzüm türleri patlama noktasına kadar olgunlaşır, ancak diğer üzümlerin çoğunun aksine, Furmint onu çürümeye karşı koruyan ikinci bir kabuk geliştirir. Bu ayrıca üzümün doğal şekerlerini yoğunlaştırma etkisine de sahiptir. Üzümler, "asil çürüme" (Botrytis cinerea) küfünü geliştirecek kadar uzun süre asmada bırakılır. Üzümler daha sonra hasat edilir, bazen Aralık ayına kadar (ve gerçek Eszencia durumunda, bazen Ocak ayına kadar).
Bölgedeki tipik yıllık üretim nispeten küçük bir miktar olan 100.280 hektolitreye (2.649.000 ABD galonu) kadar çıkmaktadır.
Tokaji şarabının çeşitleri > Imperial Tokay

1918'den önce (I. Dünya Savaşı'nın sonu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun çöküşü), en iyi eszencia Tokaji satılmıyordu, ancak Habsburg monarşisinin İmparatorluk mahzenleri için saklanıyordu. 18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, Habsburglar tarafından aslen tutulan bu en iyi eszencia Tokaji'lere "İmparatorluk Tokay" adı verildi. Kasalar, fıçılar ve şişeler genellikle Avrupa monarşileri arasında hediye olarak elden ele dolaşırdı. 2008'de, Kraliyet Sakson Sarayı'nın şarap mahzeninin mührünü taşıyan bir şişe İmparatorluk Tokay, Christie's'de açık artırmada 1.955 £'a satıldı.
Tarihçe

Bodrog ve Hernád nehirlerinin çatalının volkanik toprağında asmaların ne zamandan beri yetiştirildiği bilinmemektedir. Bu, Macar kabilelerinin bölgeye yerleşmesinden öncesine dayanır. Efsaneye göre, ilk aszú, 1630 yılında Laczkó Máté Szepsi tarafından yapılmıştır. Ancak, aszú üzümlerinden yapılan şaraptan bahsedilmesi, 1576 yılında tamamlanan Fabricius Balázs Sziksai'nin Nomenklatura'sında zaten yer almıştı. Yakın zamanda keşfedilen bir aszú envanteri, bu referanstan beş yıl öncesine dayanmaktadır.
Tokaji şarabı, Port şarabından onlarca yıl önce ve Bordeaux sınıflandırmasından 120 yıl önce kurulan dünyanın ilk isimlendirme denetiminin konusu oldu. Bağ sınıflandırması, 1730'da bağların toprağa, güneş ışığına maruz kalmaya ve asil çürüme, botrytis cinerea, birinci sınıf, ikinci sınıf ve üçüncü sınıf şaraplar geliştirme potansiyeline bağlı olarak üç kategoriye sınıflandırılmasıyla başladı. 1757'deki bir kraliyet kararnamesi Tokaj'da kapalı bir üretim bölgesi kurdu. Sınıflandırma sistemi, 1765 ve 1772'deki ulusal nüfus sayımlarıyla tamamlandı.
1920'de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından Tokaj şarap bölgesinin küçük bir kısmı (yaklaşık 1,75 km²) Trianon Antlaşması nedeniyle Çekoslovakya'nın bir parçası oldu, geri kalanı ise Macaristan'ın bir parçası olarak kaldı. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Macaristan Sovyet etkisindeki bir devlet olduğunda, Tokaj üretimi 6.000'e kadar küçük üreticiyle devam etti, ancak şişeleme ve dağıtım devlet kuruluşu tarafından tekelleştirildi. 1990'da komünist rejimlerin çöküşünden bu yana, Tokaj şarap bölgesinde bir dizi bağımsız şarap imalathanesi kuruldu. Devlete ait bir üretici varlığını sürdürüyor ve toplam üretimin yaklaşık %20'sini gerçekleştiriyor.
Tokaji'nin ünlü tüketicileri

Moldova Voyvodası Büyük Stephen'ın Tokay şaraplarının çok büyük bir hayranı olduğu söylenir. Moldova'ya Kövérszőlő çeşidini tanıttı ve bu da Grasă de Cotnari şarabının geliştirilmesine yol açtı.
Tokaji, 18. yüzyıldan beri "Vinum Regum, Rex Vinorum" ("Kralların Şarabı, Şarapların Kralı") olarak bilinmektedir, bazen Fransa Kralı XIV. Louis'e atfedilen bir sıfat. 1703'te, Transilvanya Prensi II. Francis Rákóczi, XIV. Louis'e Tokaj arazisinden bir miktar Tokaji şarabı hediye etti. Tokaji şarabı, Versay'daki Fransız Kraliyet sarayında servis edildi ve burada Tokay olarak tanındı.
İmparator Franz Josef (aynı zamanda Macaristan Kralıydı) Kraliçe Victoria Tokaji Aszú şarabını her yıl doğum gününde hediye olarak gönderme geleneğine sahipti, yaşadığı her ay için bir şişe, her yıl için on iki şişe. Seksen birinci ve son doğum gününde (1900), bu etkileyici bir şekilde toplam 972 şişeye ulaştı.
Tokaji şarabı Beethoven, Liszt, Schubert, Goethe, Heinrich Heine, Friedrich von Schiller, Bram Stoker, Johann Strauss II ve Voltaire dahil olmak üzere çok sayıda büyük yazar ve besteci tarafından övgüyle karşılanmıştır. Besteci Joseph Haydn'ın en sevdiği şarap Tokaji'ydi. XIV. Louis'in yanı sıra, birkaç başka Avrupa hükümdarının da şarabın tutkulu tüketicileri olduğu bilinmektedir. XV. Louis ve Büyük Frederick, Voltaire gibi misafirlere Tokaji ikram ederek birbirlerini geride bırakmaya çalıştılar. Fransa'nın son imparatoru III. Napolyon, Fransız Kraliyet Sarayı'na her yıl 30-40 fıçı Tokaji sipariş etti. Papa Pius IV (1499-1565), 1562'deki Trent Konseyi'nde şöyle haykırdı: Summum pontificem talia vina polite! (Bu, papalık sofrasında olması gereken şarap türüdür.) İsveç Kralı III. Gustav, Tokaji'yi severdi - başka şarap içmediği söylenir. Rusya'da, müşteriler arasında Büyük Petro ve Rusya İmparatoriçesi Elizabeth vardı. Polonya cumhurbaşkanı Ignacy Mościcki'nin 1933'teki düğününe dair bir gazete haberinde, kadehlerin 250 yıllık şaraplarla kaldırıldığı belirtiliyor ve şöyle devam ediliyor: "Şarap, iyiyse, yalnızca Tokay Özü olabilirdi ve Polonya ile Macaristan arasındaki yüzyıllardır süren dostluk bu sonucu destekliyor gibi görünüyor."
Lubavitch'li Büyük Haham Shmuel Schneersohn'un, 1878 yılında "Vekocho" başlıklı ünlü söylevler dizisinin tamamlanması gibi kutlama günlerinde Koşer Tokaji şarapları içtiği biliniyordu.
Tuncelispor

Tuncelispor, Tunceli ilinde kurulmuş, 2002 yılında feshedilerek kapanmış eski bir spor kulübüdür. Kulüp, 9 sezon 3. Lig'de mücadele etmiştir.
Tarihçe

1984-1985 sezonunda 3. Lig'in yeniden kurulmasıyla bu lige katılan kulüp, tarihinde ilk kez profesyonel liglerde mücadele etmeye başladı. İlk iki sezonunda da lig sonuncusu olmasına rağmen küme düşme uygulamasının olmaması sebebiyle ertesi sezonlar ligdeki mücadelesine devam etti. 1987-1988 sezonu sonunda 3. Lig 2. Grup'ta 15. sırada yer alıp küme düşen Pazarcık Aksuspor'un bir puan yukarısında kalarak küme düşmekten son anda kurtuldu. 1992-1993 sezonunda, 3. Lig 1. Grup'ta, 15. sırada yer alarak amatör kümeye düştü. Kulüp, küme düştükten sonra 2002 yılında dağılarak kapandı.
Sonrasında, profesyonel liglerde Tunceli'yi 1995-1996 sezonunda Tunceli Belediyespor temsil ettiyse de kulüp aynı sezon küme düştü ve 2003 yılında kapandı.
2006 yılında Yeni Tuncelispor kuruldu. Bu takım, 26 Mart 2007 tarihinde Elazığ'da oynanan 3. Lig'e yükselme 1. kademe maçında rakibi Belediye Bingölspor'a 4-0 yenilerek elendi ve Ankara'da yapılacak olan 3. Lig'e terfi tenzil müsabakalarına katılmaya hak kazanamadı. Ardından bu kulübün de 2008 yılında kapanması sonrasında ise 2009 yılında Dersimspor kuruldu.
Lig mücadeleleri

3. Lig: 1984-1993 (9 Sezon)
Amatör Lig: 19??-1984, 1993-2002
İhsan Şurdum

İhsan Şurdum (d. 1930 Konya, ö. 2021 İstanbul) Türk uzman restoratör ve ressam.
1947 yılında Güzel Sanatlar Akademisi’ne girdi. 1954–55 öğretim yılı döneminde Bedri Rahmi Atölyesi Yüksek Resim Bölümü’nden mezun oldu. 1956 yılında Fransa’ya gitti ve 1961'de Türkiye'ye döndü. 1963 yılında Balıkesir Devlet Güzel Sanatlar Galerisi’ni kurdu. 1965 yılında İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde görevlendirildi. 1967'de İtalyan hükümeti bursu ile Roma Merkez Restorasyon Enstitüsü’nde çalıştı ve sertifika aldı. 1949 yılından beri pek çok karma sergilere katıldı.
İhsan Şurdum, 1976 yılı devlet sergisinde Başarı Ödülü aldı. 1978’de Belçika hükümetinin davetlisi olarak Belçika’ da mesleki araştırma yaptı. 1982'de Mimar Sinan Üniversitesi'nde Restorasyon Atölyesi'ni kurdu. 1995'te emekli oldu.
İlk kişisel sergisini 1975'te, son kişisel sergisini de 1999'da açtı. İstanbul, Ankara ve İzmir müzelerinde eserleri vardır.
Mor kırlangıç

Mor kırlangıç (Progne subis), kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasından bir kırlangıç türüdür.
Kuzey Amerika'daki en yaygın kırlangıç türüdür. Uzunluğu 20 cm dir. Erkek koyu mor, dişi soluk kahverengidir.
V. Sixtus

| Papa  V>  Sixtus |
| --- | --- |
Papa V. Sixtus'in portresi
Doğum: Felice Peretti di Montalto 13 Aralık 1521(1521-12-13) Grottammare, Papalık Devletleri (günümüzde İtalya)
Ölüm: 27 Ağustos 1590 (68 yaşında) Roma, Papalık Devletleri (günümüzde İtalya)
Etkin yıllar: 24 Nisan 1585 - 27 Ağustos 1590
Yerine geldiği: Papa XIII. Gregorius
Yerine gelen: Papa VII. Urbanus
Din: Hristiyanlık (Katolik)
İmza

Papa V. Sixtus'un arması
Papa V. Sixtus;(İtalyanca:Sisto V; Fransızca:Sixte V), gerçek adı ile Felice Peretti di Montalto (13 Aralık 1521, Grottammare, Papalık Devletleri (günümüzde İtalya) –  27 Ağustos 1590, Roma, Papalık Devletleri (günümüzde İtalya)), 24 Nisan 1585 - 27 Ağustos 1590  döneminde Roma Katolik Kilisesi'nde 228. papadır.
Yaşam > Papalıktan önce

Felice Peretti 1520'de Papalık Devletleri Ancona ilinde bulunan Grottammare'de doğdu. Felice Peretti Dalmaçya asıllı bir katolik aileden olup bu aile bir önceki yüzyılda Osmanlıların Balkanlarda ilerlemesi üzerine İtalya'ya kaçmış ve Adriyatik Denizi kıyısında yerleşmişti. Babası bahçıvandı. Felice de çocukluğunda domuz çobanlığı yapmıştı.
Amcası Fra Salvatore Montalto'daki Minörit Manastırı'nda keşiş idi ve Felice 9 yasında iken bu manastıra girdi. Yaşı 12'e geldiği zaman çırak keşiş oldu. Eğitimine Montalto'daki manastırda başladı ama Ferrara ve Bologna'da devam etti. 1547'de Siena'da papazlık unvanı ile de kutsandı.
Gayet yetenekli bir kişi olan genç keşiş iyi bir vaiz olarak isim yapmıştı. 1552'de Roma'da Santi Apostali Kilisesi'nde verdiği gayet popüler olan Paskalya dönemi vaazları o günün Katolik kilisesi hiyerarşisinin en üst kişilerinin dikkatini çekti ve bu kişiler onu teşvikleri altına aldılar. Bunların arasında kendisinin bağlı olduğu Minorit tarikatının başkanı olan Kardinal Carpi; ve sonradan her ikisi de Papa olan Kardinal Caraffa ve Kardinal Ghislieri; azizlik unvanı kazanan Fillipo Neri ve Cizvitler tarikatının kurucusu Loyolalı Ignatius bulunmaktaydı.
Bundan sonra Felice Peretti sıra ile şu Minorit manastırların başkeşiş olarak atandı: 1550'de Siena, 153'te San Lorenzo Manastırı, Napoli; 1556'da Frari Manastırı, Venedik. 1557'de Papa IV. Pius tarafından Venedik Engizisyon mahkemesine başkan seçildi. Bu mahkemenin başkanı iken gösterdiği fanatik ve merhamet bilmez tutumu Venedik Cumhuriyeti idarecilerinin bile hoşnutsuzluğuna yol açtı ve bu devletin isteği üzerine Felice Peretti bu görevden alınıp Roma'ya getirildi. Roma'da Vatikan'da Vatikan hukuk idaresinde savcılık; Minorit tarikatın en yüksek Papazı ve papalık yüksek eğitim kurumu olan Sapienza'da profesörlük görevleri verildi. 1665'te Papa İV. Pius tarafından Kardinal Buoncompagni (sonradan Papa XIII. Gregorius) ile birlikte Toldo Başpsikopos Caranza hakkında bir "dalalet" ithamını incelemeye görevlendirilip İspanya'ya gönderildiler. Bu görevde bu iki önemli Katolik din adamının arası iyice açıldı.
1566'da İspanya'dan dönen Felice Peretti IV. Pius tarafından şahsi özel papazı ve Napoli Krallığı'nda isimsel Sant'Agata de Goti Piskoposu yapıldı. 1570'te isimsel St Simone Kilisesi Kardinal-Papaz olarak atandı ve sonra yine Kardinal-Papaz olarak sırayla S. Girolamo dei Schiavoni Kilisesi ve Fermo'da Kardinal yapıldı. Kardinal iken ismi Kardinal di Montalto olarak kullanıldı.
Mayıs 1572'de kendisiyle arası açık olan Kardinal Buoncompagni'nin XIII. Gregarius adı ile papa olmasından sonara onun papalık döneminde (1572-1585) Felice Peretti kendi isteğiyle Katolik Kilisesi görevlerinden emekliye ayrıldı. Kendini çalışmaya; kitap editörlüğüne ve Roma'da Esquiline Tepesi'nde kendine (günümüzde Villa Massimi adı verilen) bir villa yaptırmaya hasretti.
Yaşam > Papalık

Papa XIII. Gregorius 1585 ölünce Felice Peretti papa olarak seçildi ve V. Sixtus papalık ismini aldı.
V. Sixtus Roma yaptırdığı imar ve inşaat işleri ile isim kazandı. V. Sixtus'un papalık döneminde Roma'da Aziz Petrus Bazilikası kubbesi inşa edilip bitirildi. Bu dış kubbe kurşunla kaplı idi ve bu kubbe üzerinde bulunan bantlar altın kaplı bronzdan yapılmıştı.
Vatikan Kütüphanesi binası da bu papa döneminde yapılmıştır.
Diğer yaptırıp veya renove ettirdiği kamusal yapılara şunlardır: St John Lateran Bazilikası'nda V. Sixtus sundurma binası; Santa Maria Maggiore Bazilikası'nda bir şapel; Quirinal Sarayı, Lateran Sarayı ve Vatikan Sarayı'nda yenileştirme ve eklemeler; (birisi Aziz Petrus Meydanı'nda) 4 tane "dikili taş" dikilmesi; Roma'da 6 yeni önemli sokak açılması; Roma imparatoru Severus tarafından yaptırılan su yolunun restorasyonu ve yeniden açılması.
Papa V. Sixtus Papalık Devleti maliye işleri üzerine de eğildi. Elinde bulunan bütün güçleri kullanarak İtalya'dan ve Katolik Avrupa'nın her tarafından Papalık Devletleri için vergi ve diğer tip hasılat toplamaya gayet büyük önem verdi. Avrupa'nın her yanından çekilen paralar Papalık Hazinesini doldurmaya kullanıldı. Roma'da yaptırdığı büyük yatırım ve imar faaliyetleri için büyük meblağlar kullanmasına rağmen ölmesine yakın Castelo di Sant' Angelo'da bulunan papalık hazinesinde 3 milyon altın scudi ve 1.6 milyon gümüş sikke bulunmaktaydı. Tutucu devlet finansmanı teorilerine göre uygun görülen bu "devlet cimriliği", o vakit hiç enflasyon göstermeyen Avrupa'nın Katolik ülkelerinin ve halklarının refahlarını ve dirlik düzenliklerini ne kadar gerilettiğinin hesabı tarihçilerce daha yapılmamıştır.
Papa V. Sixtus, Papalık Devletleri arazilerini eşkıyalardan temizlettirip bu arazilerde yolların emniyetli olmasına çok önem verdi. Kendinden önceki Papa XIII. Gregorius döneminde Papalık Devletleri yollarında 12.000 ile 27.000 adet eşkıya bulunduğu iddia edilmişti. Bu kadar kişinin tarımda değil de eşkıyalıktan rızklarını çıkartmaya çalışması kırsal halkın ne kadar büyük ekonomik sıkıntıda olduğuna bir gösterge olduğunu kabul etmeyen tutucu devlet adamlarına uyan V. Sixtus eşkıya tenkili kampanyası ile bunları yakalatıp idam ettirerek elemine ettirme politikasına başvurmuştur. Bu politika sonucu büyük sayıda "kırsal girişimci" kişilerin öldürülmesi ve Papalık devleti kırsal halkının büyük ekonomik zorluklar çekmesi devam etmekteyken bu devletin yollarının tüm Avrupa'da en emniyetli yollar olduğu belirtilmiştir.
Gümüşay

Vikisözlük'te veya  ile ilgili tanım bulabilirsiniz.
Gümüşay bir soyadıdır ve şu anlamlara gelebilir:
Gülşah Gümüşay (d. 1989), Türk basketbolcu
Tolga Gümüşay (d. 1972), Türk yazar
III. Clemens

| Papa III>  Clemens |
| --- | --- |
Roma Piskoposu
 III. Clemens'in minyatürü, 13. yüzyıl, Speculum Grandimontis
Kilise: Katolik Kilisesi
Papalık başlangıcı: 19 Aralık 1187
Papalık bitişi: 20 Mart 1191
Önce gelen: VIII. Gregorius
Sonra gelen: III. Caelestinus
Kardinal yapan: Mart 1179 III. Alexander tarafından
Doğum adı: Paulino/Paolo Scolari
Doğum: 1130 Roma, Papalık Devleti, Kutsal Roma İmparatorluğu
Ölüm: 20 Mart 1191 Roma, Papalık Devleti
Adı Clemens olan diğer papalar 
III. Clemens (d. 1130 – ö. 20 Mart 1191), doğum adı Paulino (ya da Paolo) Scolari, 19 Aralık 1187'den ölümüne kadar papalık yaptı.
Kardinal görevi

Doğuştan bir Roman olan III. Clemens'i Papa III. Aleksander, Liberya Bazilikası'nın Başrahip'liğine, Sergio e Bacco'nun diyakoz Kardinal'liğine ve 1180'de Palestrina'nın Kardinal Piskoposu'luğuna atadı. 15 Ekim 1179 ve 11 Aralık 1187 tarihleri arasında papa bullası imzacılığı yapmıştır.[kaynak belirtilmeli]
Papalığı

Papa VIII. Gregorius, sadece iki ay süren papalığının ardından 17 Aralık 1187'de Pisa'da öldü. Öldüğü sırada Kudüsü kurtarmak için yeni bir Haçlı savaşı başlatmak için çalışıyordu. İki gün sonra yerine Roma'lı biri olan Paolo Scolari papa olarak seçildi. Roma'lı bir papa Roma yerel yöneticileri için oldukça istenen bir şeydi, zira Bescia'lı Arnold'un isyanından beri Roma'dan ilk olarak birisi papalığa seçiliyordu ve seçilen Scolari ılımlı ve barış yanlısı olarak tanınan biriydi. III. Clemens adıyla papalığa gelen Scolari, Romalıların papalıktan daha çok ihtiyacı olan barış anlaşmasını yapabilirdi. Gerçekten de görüşmeler bir barış anlaşmasıyla sonlandı ve hem papalığın otoritesi, hem de yerel yöneticilerin özgürlükleri güvence altına alındı. Şubat ayında III. Celemens Roma'lıların coşkulu gösterileriyle Roma'ya girdi. 31 Mayıs 1188'de papalık yeniden Roma'ya taşındı.
İngiltere Kralı II. Henry ve Fransa Kralı II. Philip'in Üçüncü Haçlı Seferi'ni üstlenmesini istedi. 1189 Nisan'ında Clemens, İmparator I. Frederick Barbarossa ile barış imzaladı.
Ballıbabagiller

Lamiaceae, Labiatae veya Türkçe adıyla Ballıbabagiller, 236 cins ve 7.280 tür ile temsil edilir ve dünya çapında özellikle ılıman kuşakta yayılış gösteren bir bitki familyasıdır.
Genellikle ot, nadiren ağaç ve çalı formunda bulunan bitkilerdir. Familya bitkilerinin en belirgin özellikleri; dört köşeli bir gövdeye, sap boyunca uzanan çiçek salkımlarına, basit ve zıt yaprak dizilişine ve uçucu yağlara sahip olmalarıdır. Familya bitkileri; uçucu yağlarından ötürü kozmetik ürünlerin bileşiminde yer almakta, çeşitli yiyecek ve içeceklerin hazırlanmasında kullanılmaktadır. Mercanköşk, yarpuz, nane, kekik, ada çayı, lavanta, biberiye, fesleğen, melisa, reyhan, ballıbaba bitkileri bu familyada yer almaktadır.
Etimoloji

Familyanın diğer yaygın ve alternatif ismi olan Labiatae (Jussieu), taç yapraklarının şeklinden dolayı verilmiştir. Latince labia (dudak) kelimesinden gelmektedir.
Familyanın yaygın ismi olan Lamiaceae (Martynov) ise çiçek şekline atıfta bulunan Latince lamium (açık ağız) kelimesinden gelmektedir.
Anatomi ve morfoloji

Üst durumlu bir yumurtalığa sahip olan çiçekler, genellikle jinomik tarzda yalancı duvar oluşumu ile derinlemesine dört lopludur. Gövde sıklıkla dört köşeli ya da nadiren daha çok yaşlı kısımlarda yuvarlağımsı, dikten yerde yatık uçta yükselen, bazen gövdeden çoğalan uzun veya ince uzun toprak altı yapıdadır. Tüy örtüsü genellikle salgılı veya salgısız, sıkça uzun veya daha seyrek kısa tüylü, çoğunlukla çok hücreli-tek sıralı, basit, dallanmış, üçlü şekilde ya da yıldızsı, bazen 13 saplı uçlu, uzun baş hücreli olup kısa saplılar hemen hemen yok gibidir. Ballıbabagiller, genellikle yoğun salgılı ve kokulu, yıllık veya çok yıllık otsu bitkiler veya çalılardır. Yapraklar zıt veya kıvrıktır ve basit veya nadiren teleksi bileşiktir; stipullar yoktur. Kaliks birleşik çanak yapraklı, tipik olarak pentamer, bazen çift dudaklıdır ve genellikle beş - onbeş belirgin kaburgaya sahiptir. Korolla semptomatiktir ve tipik olarak bir üst dudak oluşturan iki lop ve bir alt dudak oluşturan üç lop ile çift dudaklıdır. Erkek organlar topluluğu, ya farklı uzunluklarda iki çift halinde dört erkek organından ya da loplar ile dönüşümlü olarak korolla tüpüne ya da perijen bölgeye bitişik iki organdan oluşur. Dişi organlar topluluğu, iki karpelli tek bir bileşik yumurtalıktan, tek bir jinekolojik tarzdan oluşur ve her biri tek bir tabandan-eksensel tohum taslağına sahip 4 görünür lokal (yumurtalık duvarına izinsiz giriş) ile derin 4 loplu üst durumlu yumurtalık. Stamenler (erkek organ) ve yumurtalık arasında genellikle hipojenöz, genellikle asimetrik bir nektar üreten disk bulunur. Meyve, nadiren etli ve sert olabilen dört adet 1 tohumlu fıstıktan oluşur. Glandüler olmayan veya örtü tüylerinin yanı sıra Ballıbabagiller bitkilerinin yaprakları ve diğer toprak üstü kısımları çok sayıda glandüler trikom taşır. Bu salgı yapılarının iki ana türü Ballıbabagiller'de meydana gelir: Glandüler kıllar (kişi başı kıllar) ve glandüler ölçekler (peltat kılları). Eski tip, sap uzunluğu ve kafa şeklinde çok değişkendir. Ancak ikincisi, tek veya çift hücreli bir ayak, tek veya çift hücreli bir sap ve (en fazla) 18 hücreli bir kafadan oluşan az çok stabildir.
Anatomi ve morfoloji > Çiçek yapısı

Çiçekler iki evcikli ve zigomorfiktir (tek yönlü simetri). Çiçek durumu temelde braktelerin ve üst yaprakların koltuklarında talkım şeklinde doğar ve yalancı çiçek durumu halkaları (vertisillasterler) oluşturacak şekilde daralmıştır. Vertisillasterler başak, baş, salkım veya talkım çiçek durumları şeklinde de olabilir. Çiçekler erselik veya iki evcikli bitkilerde erkek-verimsiz (işlev bakımından dişi) brakteler yapraklardan bariz farklı şekilde veya onlara benzer (çiçek yaprakları olarak adlandırılabilecekleri zaman) brakteler vardır. Çanak genellikle 5 loplu olup üstte 3 dişli ve altta 2 dişli parçalıdır.
Filogenisi

Ballıbabagiller'nin Mine Çiçeğigiller'den evrimleştiği yaygın olarak kabul görmüştür. Söz konusu iki familyada zigomorf çiçekler, karşılıklı yapraklar ve bikarpelli ginekeum gibi çoğu karakterler yönünden birbirinden ayrılmaktadır. Ballıbabagiller, Mine Çiçeğigiller familyasından ginekeum ve meyve yapısından ayırt edilir. Çoğu Mine Çiçeğigiller, terminal uçlu bölünmemiş bir ovaryuma sahipken Ballıbabagiller ise dört loplu bir ovaryuma sahiptir. Ballıbabagiller familyası değişik botanikçilerce polen morfolojilerine göre farklı alt kategorilere ayrılmışlardır. Erdtman familyayı polen (üç ve altı kolpuslu) morfolojilerine göre Lamioideae ve Nepetoideae olmak üzere iki alt familyaya ayırmıştır.
Ayırt Edici Özellikleri

Yaprakların karşılıklı çapraz şekilde yani dekussat dizilişi, verticillaster çiçek durumu, kaliks ve korollanın çift dudaklı; dişicik borusunun ginobazik oluşu ve meyvenin 4 nuksa ayrılması diğer familyalardan ayırt edilmesini sağlar. Başı 8 hücreli pul şeklindeki salgı tüyleri bu familya için karakteristiktir. Cinsler ise stamen sayısı, korolla şekli ve rengi, stamenlerin korollanın üst dudağına göre uzunluğu, tüy durumu, kaliks boyu, nutlet yapısı ve tek veya çok yıllık oluşuna göre ayrılır. Ballıbabagiller türlerinin büyük çoğunluğunun çiçekleri hermafrodittir. Ancak, Nepeta, Ziziphora ve Mentha cins taksonlarının hemen hemen yarısında erkek organlar körelmiş ve steril hale gelmiştir. Böylece çiçekler tamamıyla dişi fonksiyonludur.
Lamiaceae (Ballıbabagiller) Familyasının Önemi

Ballıbabagiller familyası, içerdiği birçok bitkinin tıbbi ve aromatik karakterde olması ile dikkat çekmektedir. Familyadaki bazı bitkiler, özellikle bitkileri örten değişik çeşitte salgı tüylerinden kaynaklanan uçucu yağların güzel kokuları nedeniyle süs bitkisi olarak kullanılmak üzere kültüre alınmaktadır. Familyaya ait Bozotu cinsinin bazı türleri tıbbi öneme sahip olması sebebiyle dünyada çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Ayrıca bazı türlerin nektar içermesi arıcılıkta da bu familyaya olan ilgiyi arttırmıştır.