Arkeolojik kazı
Kavramlar > Tabakalaşma (Stratification)

Arkeolojide, özellikle kazı çalışmalarında, stratigrafi tortuların katman katman nasıl oluştuğunun incelenmesini içerir. Büyük ölçüde Süperpozisyon Yasası'na dayanmaktadır. Süperpozisyon Yasası, daha aşağıdaki tortu katmanlarının yukarıdaki katmanlardan daha eski eserler içereceğini gösterir. Arkeolojik buluntular toprak yüzeyinin altında olduğunda (çoğunlukla olduğu gibi), her bir buluntunun bağlamının belirlenmesi, arkeoloğun alan ve alanın işgalinin doğası ve tarihi hakkında sonuçlar çıkarmasını sağlamak için hayati önem taşır. Hangi bağlamların var olduğunu ve bunların nasıl oluştuğunu keşfetmeye çalışmak arkeoloğun görevidir. Arkeolojik tabakalaşma veya dizilim/yığılım, tekil stratigrafi birimlerinin veya bağlamların dinamik olarak üst üste binmesidir. Bir keşfin bağlamı (fiziksel konumu) büyük önem taşıyabilir. Arkeolojik bağlam, bir eserin veya özelliğin nerede bulunduğunu ve eserin veya özelliğin yakınında ne bulunduğunu ifade eder. Bağlam, eserin veya özelliğin ne kadar süre önce kullanıldığını ve işlevinin ne olabileceğini belirlemek için önemlidir. Geçmişte bir çukur ya da hendeğin açılması bir bağlam iken, onu dolduran malzeme başka bir bağlam olacaktır. Arkeolojik kesitte görülen birden fazla dolgu, birden fazla bağlam anlamına gelecektir. Yapısal özellikler, doğal çökeltiler ve inhumasyonlar da bağlamdır.
Arkeologlar, bir alanı bu temel, ayrı birimlere ayırarak, bir alandaki faaliyet için bir kronoloji oluşturabilir ve bunu tanımlayıp yorumlayabilirler. Stratigrafik ilişkiler, oluşturuldukları kronolojik sırayı temsil eden zaman içinde bağlamlar arasında oluşturulan ilişkilerdir. Örnek olarak bir hendek ve bu hendeğin arka dolgusu verilebilir. "Dolgu" bağlamının hendek 'kesiği' bağlamıyla ilişkisi, 'dolgunun' sıralamada daha sonra meydana gelmesidir, yani bir hendeği geri doldurmadan önce kazmanız gerekir. Dizilimde daha sonra olan bir ilişki bazen dizilimde "daha yüksek" ve daha önce olan bir ilişki “daha düşük” olarak adlandırılır, ancak "daha yüksek" veya "daha düşük" terimi, bir bağlamın fiziksel olarak daha yüksek veya daha düşük olması gerektiği anlamına gelmez. Bu daha yüksek veya daha düşük terimini, bir alanın uzay ve zamandaki oluşumunun iki boyutlu bir temsili olan Harris matrisi içindeki bağlamların konumuyla ilgili olarak düşünmek daha yararlıdır.
Modern arkeolojide bir alanı anlamak, tekil bağlamları, aralarındaki ilişkiler sayesinde giderek daha büyük gruplar halinde bir araya getirme sürecidir. Bu daha büyük kümelerin terminolojisi uygulayıcıya göre değişir, ancak arayüz, alt grup, grup ve arazi kullanımı terimleri yaygındır. Bir alt gruba örnek olarak bir gömüyü oluşturan üç bağlam verilebilir: mezar kesiği, ceset ve cesedin üstündeki dolgu toprak. Buna karşılık alt gruplar, stratigrafik ilişkileri sayesinde diğer alt gruplarla birlikte kümelenerek gruplar oluşturabilir ve bu gruplar da "evreler" oluşturur. Bir alt grup gömü, diğer alt grup gömülerle kümelenerek bir mezarlık veya gömü grubu oluşturabilir ve bu grup da kilise gibi bir yapıyla kümelenerek bir "evre" oluşturabilir. Bir veya daha fazla kontekstin daha az titizlikle tanımlanmış bir kombinasyonu bazen özellik olarak adlandırılır.