Ömer Seyfettin öyküleri listesi

| 119 | Yuf Borusu Seni Bekliyor | 13 Ekim 1919 | İfham | Kısa sürede birçok rütbe elde edip zenginleşen Aksaraylı Câbir Paşa, İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra ordudan emekli edilir. Paşanın geliri azalır, yaşadığı köşktekiler zamanla ayrılmaya başlar. Maddi zorluk artınca köşkün selamlık bölümü kiraya verilir, yeterli olmayınca zemin katı bakkal dükkânına çevrilir. Bakkallık yapmaya alışan paşa, bir süre sonra kaba bir kadın olan Takunyalı Fıtnat tarafından hırsızlıkla suçlanınca dükkânı başkasına devreder ve İstanbul’a taşınır. Burada kendisi gibi emeklilerin kolay yoldan para kazanma yolu bulduğunu görür ve o da ihracat vesikası işine girer. Önce başarılı olur, sonra bu işteki kar azalır. Tutunmaya çalışırken evdeki itibarı azalır, ailesine hoş görünmek için ev işleri de yapmaya başlar. Zamanla zayıflar, kıyafetleri üzerine olmamaya başlar ve entari, hırka gibi giysiler giymeye başlar. Birinci Dünya Savaşı bitince yaşanan siyasi istikrarsızlıkta tekrar paşalığa getirilir. Emekli olduktan sonra selamı sabahı kesenler yine yalakalık yapmaya başlarlar, yalnızca Takunyalı Fıtnat fikir değiştirmemiştir. | - |
| 120 | Gizli Mabet | 10 Kasım 1919 | İfham | Yazar bir gün arkadaşı Sermet aracılığıyla bir Fransızla tanışır. Yazar, Osmanlı’nın Avrupai olan bölgelerini sevmeyen ve doğululuğun hakim olduğu yerlere aşık olan bu Fransız’a anlam veremez ve ona Alaturka bir tecrübe yaşatmak için, Karagümrük’teki sütannesinin evine davet eder. Oldukça mutaassıp bir ihtiyar olan sütanne bir Hristiyanla görüşmek istemeyeceği için, Fransız adam, hacca gitmek üzere İstanbul’a gelmiş Çerkez olarak tanıtılır. Geceyi bu evde geçiren yazar ve Fransız, ertesi sabah Fatih Camii’nin yakınına nargile içmeye giderler. Yazar, Fatih Camii’nin güzelliğinden bahsederken Fransız etkilenmez ve evdeki gizli mabedi gördükten sonra böyle yapılardan etkilenmediğini söyler. Yazar neden bahsedildiğini anlamayınca Fransız, günlüğünü okutur. Gece vakti evde kapısı aralık bir odaya girmiş, içeride mezarlar, su dolu kaplar, levhalar ve relikler görmüştür. Yazar gülmeye başlar; odanın gizli mabet değil sandık odası olduğunu, yerdekiler mezar değil sandık, duvardakilerin levha ve relik değil, eşinden kalma eserler, kullanılmayan kıyafetler ve çamaşır ipleri olduğunu, kaplardaki suların da tavandan akan yağmur suları olduğunu söyler. | - |
| 121 | İlk Düşen Ak | 23 Kasım 1919 | İfham | Otuz yaşına gelen yazar, saçlarına ak düşmeye başladığını fark eder ve hayatını sorgular. Mühendis olmasına rağmen işiyle ilgilenmez, bütün vaktini edebiyata ayırır, memuriyetinde de evrakları okumaz, yalnız edebiyatla ilgilenir. Yaşadığı iç sıkıntısına çare bulmak için doktora başvurur. Doktor ona, yapacak işi olmadığı için sıkıldığını, ayrıca siyasi bir tutumu olmamasının da bunda etkisi olduğunu söyler. Yazar bunun üzerine Türkçülüğü keşfeder. Zamanla milliyetçi olur ve eski arkadaşlarını idealsiz bularak onlarla görüşmeyi bırakır. Bir de “Anadolu’da Eski Türk Sanatının İzleri” başlığıyla bir kitap yayımlar. Sonra yine sıkılır. Bu sefer çarenin evlenmekte olduğunu düşünür. | - |
| 122 | İlk Cinayet | 27 Kasım 1919 | Diken | Yazarın hayatında hatırladığı ilk şey, dört yaşında annesiyle yaptığı vapur yolculuğudur. Bu yolculukta vapurun tentesi üzerinde bir yavru martı bulurlar, denize düşmemesi için yanlarına alırlar. Annesinin uyarısına rağmen yazar kuşun boynunu sıkar, kuş ölür. Annesi, ağlamaya başlayan oğlunu “Ah insafsız!” diye azarlar. Yazar, aradan otuz yılı aşkın süre geçmesine rağmen vapurda her martı gördüğünde bu olayı hatırlayıp neşesi kaçar, annesinin azarını duyar gibi olur. | - |
| 123 | Birdenbire | 6 Aralık 1919 | Vakit | Ahter, genç yaşında ihtiyar bir adamla evlenmiş ve kırk yaşını geçmeden üç çocukla dul kalmış ve dokuz senedir böyle yaşamaktadır. Kendisi gibi, zengin ama somurtkan bir adamla evlendirilen, bir buçuk sene mutsuz bir evlilik yaşadıktan sonra, altı ay önce boşanan, henüz yirmi yaşında bile olmayan Yumuk’la sohbet ettiği bir gün konu aşktan açılır. Ahter aşkın mümkün olmadığını ve ancak bir hayal olduğunu söylerken, Yumut aşkın gerçek ve mümkün olduğu öne sürer. Yumuk aşkın birdenbire doğabileceğini, Ahter ise aşkın zamanla oluşup birdenbire ölebileceğini belirtir ve örnek olarak bir hikâye anlatır. Köşkün genç kızı, komşusu olan genci uzaktan sevmiş, fakat kendisine sorulmadan başkasıyla evlendirilmiştir. Aradan yirmi yıl geçmiş, kız dul kalmış, fakat aşkını unutamamış; o gencin yaşadığı köşkün bir kısmını kiralamıştır. Sevdiği adamla konuştuğunda, yirmi yıl önce onun da kendisini sevmiş olduğunu öğrenmiş, böylelikle aşkları canlanmış ve bir süre mutlu biçimde yaşamışlar. Kadın bir gün kapalı bir kapının ardında birisinin ilan-ı aşkta bulunduğunu duyarak kapıyı açmış ve sevdiği adamı, hizmetçinin önünde diz çökmüş hâlde bulmuş; bunun üzerine adamla irtibatını kesmiştir. Yumuk, hikâyedeki kadının Ahter olduğunu söyler, Ahter reddeder. | - |
| 124 | Hürriyete Layık Bir Kahraman | 10 Aralık 1919 | Vakit | II. Abdülhamit’in adamlarına yakın durarak, hak etmediği biçimde devlet memurluğunda yüksek bir rütbe elde etmiş olan Ahmet Bey, Kânûn-ı Esâsî’nin 1908’de yeniden yürürlüğe girmesi sonrasında bir anda tavır değiştirir, hürriyet taraftarı olur. Babıali koridorlarında “hürriyet” sözcüğünü ilk telaffuz eden kişi olmak için durduk yere “Yaşasın hürriyet!” diye bağırmaya başlar. Daha sonra kendini tutamaz, sokakta ve toplantılarda hürriyet yanlısı ateşli konuşmalar yapar. Kendisinin Ahmet adını takma ad olarak kullanan bir Jöntürk olduğunu, II. Abdülhamit’i devirmek için yıllardır planlar yaptıklarını, Sulukule’den başlayıp Yıldız Sarayı’na kadar uzanan bir tüneli yirmi yıldır kazmakta olduklarını, kendi projesi olan bu tünelin sonunda saraya ulaşınca bir gece padişaha baskın yapıp alnına silah dayayarak onu hürriyeti ilan etmeye mecbur bıraktıklarını anlatır. Anlatılanlara inanan halk tarafından kahraman ilan edilen Ahmet, Nişantaşı’ndaki evine kadar coşkulu bir kalabalık tarafından uğurlanır. Gösteriş için eve kapıdan değil, yukarıdan sarkıtılan ipe tırmanarak girmeye karar verir. İlk denemesinde ip kopar ve kalabalığın üstüne düşer, ama ikinci denemesinde başarır. Evinin önünden ayrılmayan kalabalığa, ertesi gün önemli bir açıklama yapacağını söyler. Yavaş yavaş dağılan kalabalığı izlerken kendisini birçok imparatordan ve peygamberden daha çok destekçiye sahip bir kahraman olarak düşünür. Eve girdiğinde, Ahmet olan adının aslında takma ad olduğunu söylediği için, kendisine yeni bir ad bulması gerektiğini fark eder. Ünlü liderlerin isimlerinden aldığı harflerle isim yaratmaya çalışır, sonunda Efruz adında karar kılar. Sabah evinin önünde toplanan beş-on bin kişiye, gerçek adının Efruz olduğunu açıklar. Coşkuya kapılan halk, Efruz Bey’i omuzlar üstünde Babıali’ye doğru götürür. Getirdiği hürriyeti yönetmek için bir merkez belirlemek isteyen Efruz Bey Sirkeci’de durur ve Sahavet Hanı’nı merkez olarak belirler. İstanbul’un dört bir yanına gönderdiği hatipler Sulukule-Yıldız tünelini herkese duyurur. Bu yalana Yıldız Sarayı'ndakiler de inanır ve tüneli aramaya başlarlar. Yabancılar bu tüneli Jöntürklerden satın almak için bir şirket kurar. Bu sırada hürriyet sevdalısı halk Sahavet Hanı’nın etrafını sarar, onlara balkondan hitap eden Efruz Bey de her milletin eşit olduğunun altını çizerek, Osmanlıcı görüşler belirtir, bunun üzerine halk birbirini öpmeye başlar. Efruz Bey efsanesi giderek yayılır, onun Sultan Murad’ın gizli şehzadesi olduğu dahi söylenirken, doğan erkek çocuklara Efruz, kız çocuklara Firuze adı verilir. Şöhretinin üçüncü günündeyken padişah tarafından saraya çağrılan Efruz bey, “Ben gidemem! O benim ayağıma gelsin…” diye haber yollar. Akşam evine gelen bir postada, İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından merkeze davet edildiğini öğrenir. Herkes Efruz Bey’i bu cemiyetin üyesi sanırken, Efruz Bey bu kuruluşun adını bile duymamıştır ve kim olduklarını öğrenmek için daveti kabul eder. Esasında üç gündür Efruz Bey hakkındaki hikâyelere anlam veremeyen Cemiyet, bu adamı tutuklamak üzere merkeze davet etmiştir. Ertesi sabah Cemiyet’e giden Efruz Bey, kısa bir sorgunun ardından tutuklanır, ama çok geçmeden serbest bırakılır. Bu sırada halk Efruz Bey’i unutmuştur. Efruz Bey, kalan hayatında bu yaşadıklarının rüya olup olmadığını düşünür. | Satirik bir üslupla kaleme alınmıştır.  Asilzadeler, Bilgi Bucağında, Tam Bir Görüş, Açık Hava Mektebi ve İnat adlarında beş devam öyküsü bulunmaktadır. |
| 125 | Çirkinliğin Esrarı | 19 Aralık 1919 | Vakit | Sonbaharda Büyükada’da yürüyüşe giden yazar, şiddetli bir yağmurun bastırması üzerine bir tanıdığının evine sığınır. Evde yalnızca evsahiplerinin yaşı on altı civarında olan kızı Sütude ve bir hizmetçi vardır. Yazar, rahatsız olmaması için kıza haber verilmesini istemeyerek salonda oturur, ama eve birinin geldiğini duyan kız salona girer. Yazar, kendisinden yirmi yaş kadar küçük olan bu güzel kızla yalnız kalmaktan çekinir, Sütude ise şuh ve şımarık tavırlarla konuşmaktadır. Yazarın mesafeli tutumu devam edince Sütude ağlamaya başlar ve onu sevdiğini söyler, “Eğer beni almazsan vallahi billahi kendimi öldürürüm,” der. Kızı vazgeçirmek için çok hasta olduğunu söyleyen yazar, Sütude’nin aşkını merhamete döndürmeyi başarır ve ayrılırken, onun için ideal bir âşık bulduğunu, bunun Büyükada’da on yıldır çirkinlik kralı unvanına layık görülen Ali Bey adında bir adam olduğunu söyler. Sütude çok etkilenir ve bir sonraki yaz bu adama kaçar. | - |
| 126 | Horoz | 22 Aralık 1919 | Vakit | Başkalarıyla pek görüşmeyen bir ailenin kızı, bütün vaktini kitap okuyarak geçirmektedir. Bu sırada tavukların yaşantısına dikkat etmiş, tavuklar düzgün bir yaşam sürerken ve yavrularını korumaya çalışırken, horozun bütün gün sorumsuz ve baskıcı bir şekilde davrandığını görmüştür. Bunun üzerine bahçelerindeki kümesteki tavukları horozdan korumaya başlamıştır. Sonra bu durumun insanlar için de geçerli olduğunu düşünmüş, babasının ailesine nasıl davrandığını gözünün önüne getirerek erkeklere düşman olur. Bahçelerindeki bir horozu intikam duygusuyla öldürür. Ailesi kendisini evlendirmek istediğinde ise reddeder. | Öykünün devamı, Dünyanın Nizamı adıyla beş gün sonra yayımlanmıştır. |
| 127 | Dünyanın Nizamı | 27 Aralık 1919 | Vakit | Evlenme fikrine katı biçimde karşı çıkan genç kız, öldürdüğü horoz rüyasına girip kendisinden hesap sorunca ve tavuklarla ilişkisinin iç yüzünü anlatınca bahçedeki tavukları gözlemler, horoz öldükten sonra tavuklarının düzeninin bozulduğunu ve birbirleriyle kavga etmeye başladıklarını görür. Bunun üzerine erkeklere ilişkin düşüncesini değiştirir ve evlenmeyi kabul eder. | Beş gün öncesinde yayımlanan Horoz adlı öykünün devamıdır. |
| 128 | Miras | 3 Ocak 1920 | Vakit | Yazarın amcası bilime ve sanata önem veren, yaşlı bir adamdır. Oğlunu ve eşini kaybetmiştir ve yeğenini çok sevmektedir. Bir gün yeğenine, kütüphanesine alıcı çıktığını ve çok yüksek meblağlar teklif edildiğini, ancak kendisinin bunu kabul etmediğini söyler. Yazar ise hak vermekle birlikte, teklif edilen parayı aklından çıkaramaz, hatta amcası öldüğünde ondan miras kalacak diğer mülkleri de düşünüp heyecanlanır. Amcasını zehirlemeyi düşünür, ama gece bundan vazgeçer. Ertesi gün vicdan azabı içinde amcasının yanına gider ve bütün varlığını milli kurumlara vasiyet etmesini ister. Sebebini soran amcasına gerçeği, planlarından duyduğu utancı söyleyemez. Amcası bu tekliften memnun olur, ama yazar, amcasını öldürmeyi düşünmüş olduğu için hayatı boyunca kendinden nefret eder. | - |
| 129 | Karmanyolacılar | 5 Şubat 1920 | Diken | Fakacı Sıtkı Efendi, bir gece sokakta çığlık duyar, sesin kaynağına yaklaştığında dayak yemiş bir adam görür. Adamın gasbedildiğini düşünerek, suçluları yakalamak ister. Adam kaçar, ama Sıtkı Efendi yakalar. Adam gasbedildiğini, ama polise gitmek istemediğini, çünkü çaldırdığı cüzdanındaki paraların sahte olduğunu söyler. | - |
| 130 | Lokanta Esrarı | 5 Şubat 1920 | Haftalık Türk Dünyası | Arkadaşı Sermet’ten mektup alan yazar, Sermet evlenmeden önce birlikte gittikleri Abeille d’Or adlı lokantaya gitmeyi nasıl bıraktığını anlatır. Aslında obur bir adam olan ve yemek için yaşadığını söyleyen yazar, lokantada fiyatların yükselmesi üzerine aşçı yamağı olmaya karar vermiştir. Abeille d’Or yöneticilerinin Kozmos adlı başka bir lokantadan bir çalışanı transfer ettiklerini öğrenince Rum kılığına girer ve Kozmos’ta karın tokluğuna çalışmak için başvurur. Bedava yemek yiyeceği için sevinen yazar, yemeklerin nasıl yapıldığını, kullanılan malzemelerin gerçek olmadığını ve pis olduğunu, ayrıca tabakların da hiç yıkanmadığını öğrenince lokantalarda yemeyi bırakır, evlerindeki Sudanlı dadısının yaptığı yemekleri yemeye başlar. Yine de lokanta yemeklerinin nasıl yapıldığını bilmediğini ve yemekten keyif aldığı eski günleri özler. | - |
| 131 | Kurbağa Duası | 10 Ocak 1920 | Vakit | Yazar birkaç yıl önce İstanbul’a yakın bir kasabadaki okulda edebiyat öğretmenliği yapmıştır. Okuldaki diğer öğretmenler arasında en sevdiği, din öğretmeni Bahir Hoca’dır. Bir gün kasabadaki doktor, yazarı ve Bahir Hoca’yı Bektaşi tekkesine davet eder. Nargile müptelası olan Bahir Hoca, tekkede nargile olacağı sözünü alınca daveti kabul eder. Cuma günü tekkede yapılan rakılı sohbette eğlenirler, fakat bahçedeki kurbağaların gürültüsünden rahatsız olurlar. Bahir Hoca kurbağaları susturma iddiasıyla bahçeye gider ve kurbağalar anında susarlar. Birkaç gün sonra işin aslını soran yazar, Bahir Hoca’nın nargilenin marpucunu otların arasına sarkıttığını ve bunu yılan sanan kurbağaların sustuğunu anlatır. | - |
| 132 | Şefkate İman | 30 Ocak 1920 | Vakit | Başarılı bir öğrenci olan, yurtdışında okuyan ve Türkiye’ye döndükten sonra Hariciye’de çalışmaya başlayan Ahmet Reşit, kumar alışkanlığı yüzünden her şeyini ve etrafındaki herkesi kaybetmiştir. İki gündür sokakda aç biçimde gezmekte, kendisini yüz üstü bırakan insanlara sitem etmekte ve intihar etmeyi düşünmektedir. Karanlıkta kendisine rastlayan iki hırsız, bir evi soydukları sırada Ahmet Reşit’ten sokakta gözcülük yapmasını isterler, işleri bitince de ona iki buçuk lira verirler. Ahmet Reşit, insanlığın ve şefkatin ölmediğini görerek sevinir, karnını doyurmaya gider. | - |
| 133 | Kurumuş Ağaçlar | 17 Şubat 1920 | Vakit | Deli Murat otuz yıl boyunca birçok silahlı soygunla zengin olmuş, bu sırada kırk kişiyi öldürmüş, ama elli yaşına gelince tövbe etmiş bir derebeyidir. Artık en ufak bir haksızlık bile vicdanını yaralamaktadır. Bir gün sabah namazında rastladığı Karababa, Deli Murat’ın hacca gitme niyeti olduğunu sezer. Kendini affettirmek isteyen Deli Murat’a, ya ölmesi yararlı olacak birini öldürmesini ya da menzil açıp insanları doyurmasını tavsiye eder, menzilin bahçesine kurumuş ağaçlar dikmesini, Allah tarafından affedildiğinde bu ağaçların yeşereceğini söyler. Deli Murat menzili kurar, yoldan geçen aç ve tok herkese yemek yedirir, aradan üç yıl geçer, ama ağaçlar yeşermez. Bir gün menzildeki uşaklar, yoldan geçen bir atlıyı zorla durdurup yemek yedirmek isterler. Atlı durmayıp yoluna devam edince Deli Murat ata ateş edip yolcuyu durdurmayı, yemeğini verdikten sonra kendisine iyi bir at hediye etmeyi düşünür. Ateş eder, ama yanlışlıkla adamı vurup öldürür. Deli Murat çok üzülür ve intihar etmeyi düşünür. Bu sırada bahçedeki kurumuş ağaçların yeşerdiği görülür. Deli Murat, öldürdüğü adamın ölmeyi hak eden biri olduğunu düşünür. Soruşturduğunda bu adamın çok iyi bir adam olduğunu öğrenir. Adamın üzerini aradıklarında cebinden çıkan mektupla, adamın günah işlemeye gittiğini anlarlar. Deli Murat, bu günahsız adamı günah işlemekten kurtardığı için günahlarının affedildiğini, ağaçların bu nedenle yeşerdiğini düşünür. | - |
| 134 | Balkon | Şubat 1920 | İkinci Kitap | Muhsin Bey, eşi Hamdune Hanım, oğulları Suat ve evlatlık kızları Resan, Erenköy’de birlikte yaşamaktadır. Emekli Muhsin Bey, on yıldır kalp hastası olmasına rağmen nargile keyfinden vazgeçmemektedir. Yine bir akşam yemeğinden sonra çardakta nargile içtiği bir gün, Resan Suat’a hamile olduğunu ve evlenmeleri gerektiğini söyler. Suat kabul eder ve annesine söyler, annesi çok sevinir. Babasına sürpriz yapmak isteyen Suat, haberi annesinin vermesini, babası sevindiğinde de kendisinin Resan’la birlikte balkona çıkıp ikisine selam vermelerini önerir. Resan istemez, ama Suat’ın ısrarına dayanamaz. Hamdune Hanım, Muhsin Bey’e müjdeyi verir, ama Muhsin Bey çok sinirlenir. Bunu duyan Suat ve Resan üzülür. Hamdune Hanım ısrar edince Muhsin Bey, yirmi yıl önce İzmir’de bulunduğu sırada başka bir kadınla evlendiğini ve Resan’ın evlatlık değil, kendi kızı olduğunu itiraf eder. Suat ve Resan yukarıda boğuşmaya başlar ve Resan, Suat’ı balkondan atar. Muhsin Bey boğazını tutarak arka üstü devrilir. | - |
| 135 | İffet | 1 Nisan 1920 | Diken | Doktor, Hicaz’da bulunduğu sırada yaşanan kolera salgını nedeniyle çok insanın öldüğünü anlatır. Bu sırada yanına gelen bir Arap kadın, kendisinin evlenmemiş olduğunu ve ölürse erkeklerle aynı çukura atılmak istemediğini söyler. Doktor bu isteği hafife alınca kadın sinirlenir. Doktor, kadının iffetini bu kadar önemsemesinden etkilenir. | - |
| 136 | Asilzadeler | 1-8 Temmuz 1926 | Vakit | Efruz Bey, Nişantaşı’ndaki evindeki sohbette zengin arkadaşları Azizüssücufüzzırtaf, Dizanterici Salih Paşazade Nermin Bey, Kamuran Kara Tanburin Bey ve Müzekki Bey ile asaletin ne kadar önemli olduğundan bahsetmektedir. Hepsi de ne asil ne eğitimli olan, ama ailelerinin zenginliğiyle toplumda belirli bir yer edinmiş olan bu beş arkadaş, yakın bir zamanda ilan edilmiş olan İkinci Meşrutiyet’in asaletle hem uyumlu hem de uyumsuz olduğunu söyleyen görüşler ileri sürerler. Sonunda, asaletlerini halkın da bilmesi için asil unvanlar kullanmaya karar verirler. Müzekki Bey’in Prens Müzekki dö Civan; Kamuran Bey’in Prens Eternel dö Kara Tanburin; Nermin Bey’in Marki Nermin; Azizüssücufüzzırtaf’ın Prens Zırtaf; Efruz Bey’in de Prens Efruz dö Kızıl unvanlarını kullanmalarında mutabık kalırlar. Efruz Bey ev halkına bundan sonra kendisine “Mösyö lö Prens cenapları” diye hitap etmelerini ister. Yeni unvanının kibriyle evdeki Rum hizmetçi Despina’ya sarkıntılık edip kızın evden kovulmasına neden olduktan sonra, asil arkadaşlarıyla buluşmaya gider. Prens Zırtaf’ın Beyoğlu’ndaki apartman dairesinde toplanan beş arkadaş, ülkedeki diğer gizli asilleri de ortaya çıkarıp güçlerini birleştirmeye karar verirler. Aralarından başkan seçecekleri sırada polis eve baskın düzenler. Prens Zırtaf’ı evinde kumar oynatmakla suçlandığını gören Prens Efruz, asillik projeleri ortaya çıkmasın diye kumar suçlamasını kabul eder. Beş arkadaş da hapse atılır. Efruz Bey ertesi gün kefaletle serbest kalır, diğer asil arkadaşlarını bir daha görmez. Olayların iç yüzünden habersiz biçimde, yüzyıllardır asalete önem vermeyen bir memlekette asalet iddiasında bulunmanın tehlikelerini görür ve hayatına milliyetçi olarak devam etmeye karar verir. | 10 Aralık 1919’da yayımlanan Hürriyete Layık Bir Kahraman adlı öykünün devamıdır. |
| 137 | Bilgi Bucağında | 19-30 Temmuz 1926 | Vakit | Efruz Bey milliyetçi olmaya karar vermiş ve Bucak’ta (Türk Ocakları’nı ima eden hayali bir yer) konferanslar vermeye başlamıştır. Kitap okumadan, kendi uydurduğu bilgilerle verdiği bu konferanslar Bucak’ta birçok kişiyi etkilemiş ve Efruz Bey’i ünlü ve saygın biri hâline getirmiştir. Bir gün yaz tatili vermenin gerekli mi, yoksa tehlikeli mi olduğuna ilişkin bir tartışmada Bucak reisi ile Efruz Bey yaka paça kavga ederler, birbirlerini şarlatanlıkla suçlarlar. Kavgadan sonra Efruz Bey, laf ebeliği ile çeşitli uydurma bilgilerle bilgeliğini ispat etmek ister, salondaki kimsede onu yalanlayabilecek bilgi bulunmadığı için Efruz Bey tartışmayı kazanır. Efruz Bey’in yükseldiğini görerek onu susturmak için duvara resmini astırmış olan Bucak reisi, bu sefer Efruz Bey’in heykelini diktirerek onu susturmak ister. Ama Efruz Bey bu niyeti sezer ve heykelinin dikilmesine karşı çıkar. Sonraki konferanslarında Efruz Bey önce Türklerin Orta Asya’da kullandıkları lehçelerin kullanılmasını önererek Arapça kelimelere uydurma karşılıklar bulur. Dinleyenler hak verir, ama kimse anlamaz. Efruz Bey bu sefer Farsça ve Fransızca edatların Türkçe sözcüklerle birlikte kullanılmasını teklif eder, dinleyenler buna da hak verir. Efruz Bey tarih dersleri sırasında da Türklerin uzun yıllar önce Amerika’dan Asya’ya göçtüğünü, dolayısıyla Amerikalıların Türk olduklarını söyler. Efruz Bey, şöhretinin arttığını görünce, birçok konudan bahseden bir kitap yazar. Hayranları, 450 bin adet basıldığı duyurulan kitabın sayfalarının kese kağıdı olarak kullanıldığını görünce yayınevine giderler, kitabın aslında iki bin adet basıldığını, üç ayda on beş tane satılabildiğini, bunun üzerine kalanların da kese kağıdı yapılmak üzere bir Yahudi tüccara satıldığını öğrenirler. Efruz Bey bu haberi öğrenmez, kitabının çok sattığını düşünür ve kimsenin itiraz etmediğini görünce yazdıklarının ne kadar doğru olduğunu anlar. Bir süre daha Bucak’ta derslere devam eder. Bir gün Bucak reisi Efruz Bey’e, Bucak yönetim kurulunun aldığı karar sonucunda, bundan sonra vereceği dersleri yazılı olarak yönetim kuruluna sunması gerektiğini, onay verilirse Bucak’ta bu dersi verebileceğini söyler. Efruz Bey bu habere gücenir, kendisini kıskananların komplosuna yorar ve uzun süre Bucak’a uğramaz. Neden sonra Bucak’a gidip kendisini sevenlerle vedalaşır, Bucak önündeki meydana heykelinin dikilmesini kabul etmediğine pişman olur ve bir daha ortalıkta görünmez. Sevenleri onun Kaşgar’a gittiğini düşünür. | Hürriyete Layık Bir Kahraman ve Asilzadeler adlı öykülerin devamıdır. |
| 138 | Nezle | 1926 | Yüksek Ökçeler (Orhaniye Matbaası) | On yıldır dul olan otuz dokuz yaşındaki Masume Hanım, şişmanlığıyla alay eden çocukların arasında atlı arabasıyla Hıdırellez gününde Çırpıcı Çayırı’na gelir. Kendi cüssesinde biriyle evlenmek isteyen ama bir türlü bulamayan Masume Hanım, şenlik sırasında biriyle tanışmayı umduğu sırada, arabacısı Himmet’e gözü ilişir. On dokuz yaşındaki bu adam, tam olarak Masume Hanım’ın aradığı cüssededir. Himmet ile sohbet etmeye çalışan Masuma Hanım, bütün sorularına kısa cevaplar alınca sinirlenir. Yol kenarında bir inek ve öküzün çiftleştiğini görür, Himmet’e “zavallı ineği” kurtarmasını söyler. Himmet ise ineğin kurtarılmasına gerek olmadığını, ineğin de çiftleşmek istediğini, öküzün bunu ineğin kokusundan anladığını söyler. Masume Hanım, sohbet açma çabasını karşılık alamadığı Himmet’e son bir imayla, “Senin nezlen var, o çitteki öküz kadar kokudan anlamıyorsun,” der. Himmet yine anlamaz. | - |
| 139 | Kıskançlık | 1926 | Yüksek Ökçeler (Orhaniye Matbaası) | Yirmi yaşındaki Ahmet Sühran Bey, eğlenceye düşkünlüğü nedeniyle babası tarafından üç aylığına Yanya’daki bir memurluk görevine gönderilir. Ahmet Sühran Bey, yolda konakladığı İzmir’deki bir otelde, küçüklüğünden beri görmediği dayısına rastlar. Ertesi gün vedalaşacakları sırada dayısı Hindistan’dan getirdiği beyaz bir maymunu ona hediye eder. Ahmet Sühran Bey, Yanya’daki telgraf memurluğunda bir süre geçirdikten sonra Eleni Teodor adlı bir Yunan kızıyla tanışır. Yürüyüşe çıktıkları bir gün maymun, gelen telgrafı haber vermek üzere eğitilmiş olduğu şekilde sahibine haber verir. Ahmet Sühran Bey kısa süreliğine ayrılır, telgraf olmadığını görünce şaşırarak geri döner ve maymunun Eleni’nin yüzünü yaraladığını fark eder. Kızı hastaneye götürür ve maymunu döver, sonra da kapıya atar. Maymun önce kapıyı çalar, ama karşılık alamayınca ortalıktan kaybolur. Üç gün sonra bir köylü, perişan hâlde bulduğu maymunu getirir. Maymun, Ahmet Sühran Bey’in verdiği yemeklerin hiçbirini kabul etmez ve on gün içinde açlıktan ölür. Ahmet Sühran Bey, maymunun kendisini kıskandığını, Eleni’yi yaraladıktan sonra yaptıklarına içerlenip sahibine küstüğünü ve aç kalarak intihar ettiğini söyler. | - |
| 140 | Tam Bir Görüş | 1926 | Gizli Mabet (Maarif Matbaası) | Yazar ve arkadaşı Sermet, yürüyüş yaptıkları bir gün Efruz Bey’e rastlarlar ve kütüphaneye giden Efruz Bey’i kendileriyle yürümeye ikna ederler. Sosyoloji üzerine konuşan ve köylülerin ahlakını öven Efruz Bey’i dinleyen iki arkadaş, yürüyerek İstanbul dışındaki bir köye varırlar. Esmer tenli bir çocuk onları bir kahvehaneye yönlendirir. Kahvelerini beklerken çocuk onlara ekmek getirir, sinirli kahveci de kahveyle birlikte yoğurt verir. Hesabı ödeyecekleri zaman kahveci çok yüksek bir fiyat ister, ama etraftaki köylüleri görüp dayak yemek istemeyen arkadaşlar hesabı öderler. Köylü ahlakı üzerine söylediklerinde ısrar eden Efruz Bey, kahvehaneden çıktıktan sonra köylülere İstanbul’un ahlakıyla bozulduklarını, gerçek Türk köylüsünü o esmer çocuğun temsil ettiğini söyler. Çocuğun çingene olduğunu öğrenen Efruz Bey utanır, arkadaşlarıyla birlikte şehre döner. | Hürriyete Layık Bir Kahraman, Asilzadeler ve Bilgi Bucağında adlı öykülerin devamıdır. |
| 141 | Açık Hava Mektebi | Mart 1927 | Resimli Ay | Bucak’tan ayrıldıktan sonra evine kapanan Efruz Bey, Avrupa’dan sipariş ettiği kitaplar gecikince eğitim almak için Avrupa’ya gitmeye karar verir. Ne okuyacağına karar veremeyince Müfat Bey’in fikrini almak için Aksaray’a gider. Din ve milliyet kavramlarına karşı olan ve Avrupalıları taklit etmeyi savunan Müfat Bey, Aksaray’da bir okul işletmektedir. Efruz Bey biraz bekledikten sonra Müfat Bey’le görüşür, Türkçü konferanslar verdiği hâlde Türkçülüğe karşı olduğunu söyler ve Avrupa’da kendisini yormayacak bir ilim tahsil etmek istediğini belirtir. Müfat Bey önce şaşırır, sonra el işleri öğrenmeyi tavsiye eder. Bu fikri beğenen Efruz Bey, Avrupa’ya gitmekten vazgeçer ve evindeki kütüphanesinin bir kısmını atölyeye çevirerek, dışarı çıkmadan burada üç yıl boyunca çalışmaya karar verir. Tanıdıklarına Avrupa’ya gideceğini söyler ve evdekilere, kendisini soranlara Londra’ya gittiğini söylemelerini tembih eder. Ancak odasında iki ayda sıkılır ve dışarı çıkar. Soranlara Avrupa’da iki ayda pedagoji öğrendiğini ve diploma aldığını anlatır. Pedagoji üzerine konferanslar vermeye başlar, pratiğin teoriden daha önemli olduğunu öne sürer ve bilimden bahsetmek yerine mevcut pedagoglar aleyhinde konuşur; ilk olarak da Müfat Bey’i eleştirir.  Efruz Bey daha sonra eğitim müfettişi gibi okulları gezer, öğretmenlerle konuşur. Okullardan birinde rastladığı okul müdürü Mehmet Mustafa Tahsin Nidai Bey’in, okumaya önem vermeyen, okutanların okuması gerekmediği yönündeki görüşlerini çok beğenir. Pisliği güzelliğe, rastgeleliği adalete tercih eden, zengin öğrencilere ibret olsun diye fakir öğrenciler döven, Birinci Balkan Savaşı’ndaki Alasonya muharebesinin Osmanlı tarihinin en önemli savaşı olduğunu öne süren, açık havada verilen eğitimin binada verilen eğitimden daha etkili olduğunu söyleyen Müdür Bey bu görüşlerini Efruz Bey’e kabul ettirmeyi başarır. Müdür Bey ve Efruz Bey, ülkedeki ilk açık hava mektebini kurmak için kolları sıvarlar. Hayırsızada’da bir çiftlik kurmayı, burada bir açık hava mektebi oluşturmayı, fakir öğrencileri hademe olarak kullanmayı, çiftliğin gelirini de zengin öğrencilere vermeyi, bütün dersleri Efruz Bey’in vermesini planlarlar. Müdür Bey öğrencileri toplar, bundan sonra Efruz Bey’in okulun başöğretmeni olacağını, kitapların ve defterlerin kaldırılacağını, öğrencilerin ve yöneticilerin eşit olacağını duyurur. Söz alan Efruz Bey, müdürün artık müdür olmadığını, herkes eşitlendiği için öğrencilerin de ona artık Mehmet Mustafa Tahsin Nidai Bey yerine Mıstık demesi gerektiğini, yarın ilk açık hava dersine başlanacağını ilan eder kimsenin ailesine bir şey söylememesini tembihler. Çocuklar sevinçle evlere dağılırken, okuldaki kuralların yıkıldığını gören Müdür Bey, Efruz Bey’in aklına uyduğu için pişman olur. Efruz Bey akşam annesine veda eder ve üç yıl boyunca geri dönmeyeceğini söyler. Gece vakti dışarı çıkar, Hayırsızada’daki okulu bir sömürge yönetimine dönüştürüp öğrencilerden asker yapmayı, bu askerlerle adanın yakınından geçen sandalları soymayı düşünür. Silah olarak kullanılmak üzere kloroform alır. Sabah olduğunda Müdür Bey’in okul projesinden vazgeçtiğini görür, ama yılmaz, kendi başına projeye devam etmeye karar verir. Kınalıada’ya gider, Hayırsızada’ya doğru sandalla yola çıktığında bayılır, sandal Yalova’ya kadar sürüklenince oradaki bir hastanede uyanır. Kendine geldiğinde Akropolis’e gidip edebiyat hacısı olmaya karar verir. | Hürriyete Layık Bir Kahraman, Asilzadeler, Bilgi Bucağında ve Tam Bir Görüş adlı öykülerin devamıdır. |
| 142 | Bir Temiz Havlu Uğruna | (tarihsiz) |  ? | Yazar ve iki eski arkadaşı vapurdayken İstanbul manzarasını seyrederler, savaş ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle kentin tadını çıkaramadıklarını söyleyerek eski zamanlarda yaşamış olmayı dilerler. Yazarın iki arkadaşından kumral olanı, yalnız kentte değil, evde de mutlu olmadığını söyleyerek hikâyesini anlatmaya başlar: On beş, yirmi yıl öncesinde, evliliğin yalnızca görücü usulü olduğu zamanlarda annesi bu adama kız bakmaya başlamıştır. Evleneceği kızda hangi özellikler olacağını umursamayan adam, yalnızca mavi gözlü, kısa boylu veya muhacir olmamasını istemiştir. Annesinin bulduğu bir kızla evlenmiş, evlendikten sonra kızın hem mavi gözlü hem kısa boylu hem de muhacir olduğunu fark ederek üzülmüştür. Kendi deyimiyle "bağnazlığı" yüzünden boşanamamış, bu mutsuz evlilikte beş çocuğu olmuştur. Bu hikâyeden sonra yazarın diğer arkadaşı da kendi hikâyesini anlatır: Hiç evlenmemeye kararlı bir gençken, bir gün annesinin hakkını helal etmeme tehdidi karşısında evlenmek zorunda kalmıştır. En azından okur yazar, sohbet edebilen bir kadınla evlenmek isterken, annesinin kendisine bulduğu kız okuması yazması olmayan, iki lafı bir araya getiremeyen biridir. Annesi bu kızı, bir gün Kocamustafapaşa’da tuvalete sıkışınca kapısını çaldığı evde tanımıştır. Evin temizliğine hayran kalan anne, abdest aldıktan sonra kızın kendisine tuttuğu beyaz ve ütülü havluyu çok beğenmiş ve oğluna istemiştir. Adam başta karşı çıksa da evlenmek zorunda kalmış, temizlik içinde ama mutsuz bir evliliği olmuştur. | - |
| 143 | Uçurumun Kenarında | 1926 | Hikâye Külliyatı (Matbaa-i Orhaniye) | Fakirlik içinde büyüyen bir genç kız olan yazar, başka kadınlardaki güzel kıyafetleri görünce imrenir, ama bunları almaya parası yetmez. Bu durumunu paylaştığı bir arkadaşı, güzel kıyafetler almak istiyorsa bir koca bulması gerektiğini söyler; kocasının parasının bu kıyafetlere yetmeyeceği hatırlatılınca da “Evlenince anlarsın,” der. Buna rağmen yazar evlenmez; bir terzide işe girer ve maaşını kıyafet olarak almak istediğini söyler. Böylelikle güzel kıyafetleri olur, zamanla mankenlik de yapmaya başlar. Bu başarılardan sonra fakir bir kızın zengin evlerine gittiğini görünce ne olduğunu anlar, ona hitaben yazdığı mektupta genç bir kızın namusunu kaybetmeden de güzel kıyafetler alabileceğini anlatır. | - |