stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı

| g t Osmanlı-Rus Savaşları |
| --- | --- |
 1568-1570  1571  1572  1676-1681  1686-1700  Büyük Kuzey Savaşı  1710-1711  1735-1739  1768-1774  1787-1792  1806-1812  Navarin  1828-1829  1853-1856  1877-1878  1914-1918 
1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı, 1683-1699 Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşı'nın bir parçasıdır. II. Viyana Kuşatması sonrasında çok sayıda Avrupa ülkesi Osmanlı İmparatorluğu'na karşı birleşerek saldırıya geçti. 1686 yılında Rusya da Kutsal İttifak ülkelerine katıldı. 1687 ve 1689 yıllarında Kırım'a, 1695 ve 1696 yıllarında ise Osmanlılara ait Azak'a saldırıya geçtiler. Kırım'da başarılı olamayan Rusya, Azak'ı ele geçirmeyi başardı. Savaş 1700 yılında İstanbul'da imzalanan bir antlaşmayla sona erdi.
Kırım seferleri

Ana madde: Kırım Seferi (1687)
2 Mayıs 1687 tarihinde Çar Vasili Golitsin komutasındaki 132.000 kişilik bir Rus ordusu Kırım'a karşı sefere çıktı. 30 Mayıs'ta bu orduya sol kıyı Kazaklarının atamanı İvan Samoyloviç'in komutasındaki 50.000 kişilik bir Kazak ordusu katıldı. Yaz sıcağında ilerleyen bu büyük ordu yiyecek ve su sıkıntısına uğradı. 17 Haziran'da ulaşmaya çalıştıkları Perekop Kıstağı'ndan 6 hafta uzaklığındayken geri dönmeye karar verdiler.
1689 yılında Ruslar bir kez daha aynı sefere çıktılar. Bu sefer Şubat ayında yola çıkarak yaz sıcağından sakınmak istiyorlardı. 20 Mayıs'ta Perekop Kıstağı'na ulaştılar ama Kırım Hanlığı'nın saldırısına uğradılar. Su sıkıntısı baş gösterdi. Golitsin yine geri çekilme emri verdi. Her iki Kırım seferi de başarısız olmuştu. Yine de bu savaş, Kırım Hanlığı'nı meşgul ederek Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları'nda Osmanlıların yardımına koşmalarına engel olmuşlardı.
Azak seferleri

Rusların ilk Azak seferi 1695 yılının baharında başladı. 27 Haziran'da Ruslar Azak Kalesi'ni kuşattılar. Ancak Osmanlıların nehir yoluyla kaleye erzak ve cephane getirmelerini engelleyemediler. Ruslar 5 Ağustos ve 25 Eylül'de iki defa saldırıya geçtiler. Ancak başarısızlığa uğradılar. 1 Ekim'de kuşatmayı kaldırmak zorunda kaldılar.
Bu kuşatmanın başarısız olması üzerine Rus Çarı I. Petro hemen bir donanma inşa edilmesini emretti. 1696 yılının Nisan ayında Aleksei Shein komutasındaki 75.000 kişilik bir ordu kara yoluyla Azak Kalesi'ne doğru yola çıktı. Aynı zamanda yeni inşa edilmiş Rus donanması Voronej Nehri ve Don Nehri yoluyla Azak Kalesi'ne doğru yelken açtı. 27 Mayıs'ta bu donanma Azak Kalesi'ni kuşattı. 14 Haziran'da 4.000 asker ve 23 gemiden oluşan Osmanlı donanması Azak Kalesi'nin yardımına yetişti. Ancak Rus Donanması 2 Osmanlı gemisini batırmayı başardı. 19 Temmuz'da Azak Kalesi Rusların eline geçti.
Sonuçlar

Kırım'da fazla bir başarı elde edemeyen Rusya bu savaşta Azak Kalesi'ni ele geçirmeyi başarmıştı. Bu savaş ayrıca Rus donanmasının ilk büyük başarısıydı. 14 Temmuz 1700 tarihinde Osmanlı Devleti Rusya'yla İstanbul Antlaşması'nı imzalayarak Azak Kalesi'ni Ruslara bıraktı. Ayrıca Rusların Taganrog'da inşa ettikleri kaleyi kabullenmek zorunda kaldı.
Azak Kalesi'nin Ruslar tarafından alınması. (1696)
Akbank Sanat

Akbank Sanat logosu.
Akbank Sanat, 1993 yılında Türk bankası Akbank'ın  tarafından kurulan bir sanat merkezidir. İstanbul Beyoğlu'nda bulunan sanat merkezi her yıl 700'ün üzerinde etkinlik düzenlemektedir. Merkez, Türkiye'de çağdaş sanatın gelişimini desteklemekte ve farklı sanat alanlarında birçok uluslararası projeye ev sahipliği yapmakta, genç sanatçılara sanatsal gelişimleri için fırsatlar yaratarak onları güçlendirmeye özel önem vermektedir.
Akbank Sanat Merkezi ve Etkinlikleri

İstiklal Caddesi üzerinde yer alan Akbank Sanat, altı kattan oluşuyor. Zemin ve birinci katta yer alan galeri, bugüne kadar 200 çağdaş ve dijital sanat sergisine ev sahipliği yaptı. İkinci katta ise 125 kişilik bir konferans salonu bulunuyor. Salonda düzenli olarak Akbank Kısa Film Festivali gösterimleri, konserler, Akbank Çocuk Tiyatrosu oyunları, konferanslar ve söyleşiler gerçekleştirilmektedir. Üçüncü katta görsel sanatçılar için bir baskı atölyesi ve atölye bulunmaktadır. Dördüncü katta kütüphane ve kafeterya yer alırken, altıncı kat açık provaların, konuk koreograflar tarafından koordine edilen atölye çalışmalarının, yetişkinler ve çocuklar için dans derslerinin ve yerel/uluslararası profesyoneller tarafından verilen teknik derslerin yapıldığı Çağdaş Dans stüdyosu olarak kullanılmaktadır.
Sergiler

Akbank Sanat Galerisi, dünya çapında önde gelen çağdaş ve dijital sanatçılara yer vermektedir. Galeri, gelecek vadeden sanatçıları desteklemeye kendini adamıştır. Akbank Sanat, Resim ve Heykel Müzeleri Derneği işbirliğiyle her yıl Akbank Günümüz Sanatçıları Ödül Sergisi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Sergi, çağdaş sanatın gelişimini teşvik etmeyi ve jüri değerlendirmeleriyle seçilen yetenekli genç sanatçıların eserlerini sergilemeyi amaçlamaktadır. Akbank Sanat, 2023 yılında 18. kez düzenlenen Contemporary İstanbul Sanat Fuarı'nın ana sponsorudur.
Akbank Kısa Film Festivali

Akbank Kısa Film Festivali, 2004 yılından bu yana Akbank tarafından düzenlenen bir kısa film festivalidir. Yarışmada ödül alan filmler, Türkiye'nin çeşitli illerinde ve üniversitelerinde gösterilmektedir. Akbank Sanat'ta gerçekleştirilen ve programı ücretsiz olarak sunulan festival, “Festival Kısaları”, “Dünyadan Kısalar”, “Kısadan Uzuna”, “Deneyimler”, “Belgesel Sinema”, “Perspektif”, “Özel Gösterim” “Genç Bakışlar” ve “Forum” bölümlerinden oluşuyor. Cannes, Berlin ve Venedik gibi dünyanın önde gelen film festivallerinden filmler festival programında izleyiciyle buluşuyor.
Akbank Caz Festivali

Akbank Caz Festivali ilk olarak 1991 yılında İstanbul'da bir konserler dizisi olarak gerçekleşti. Avrupa Caz Ağı üyesi olan festival, Aya İrini Müzesi, Babylon, Cemal Reşit Rey Konser Salonu ve Zorlu Center PSM gibi mekânlarda gerçekleşmektedir. Her yıl çeşitli değişikliklerle sunulan Akbank Caz Festivali, 2006 yılından bu yana Kampüste Caz konserlerinin başlamasıyla İstanbul dışında Türkiye'nin çeşitli şehirlerine de ulaştı.
Festival bugüne kadar aşağıdaki müzisyenleri ağırlamıştır: Cecil Taylor, Archie Shepp, Roberto Fonseca, Terje Rypdal, Miroslav Vitous, Abdullah İbrahim, Aydın Esen, Dave Holland, John Zorn, Cassandra Wilson, Joachim Kühn, Joe Zawinul, Anthony Braxton, McCoy Tyner, Joe Lovano, Courtney Pine, Pharoah Sanders, Muhal Richard Abrams, Roscoe Mitchell, Arto Lindsay, Richard Bona, Max Roach, Nguyen Le, Dino Saluzzi, Jimmy Smith, Art Ensemble of Chicago
Michael Jackson's Vision

Michael Jackson's Vision, 22 Kasım 2010'da DVD kutu seti olarak yayımlanmış olan Michael Jackson albümüdüe. Albüm, kırk Jackson video klibinin yeniden renklendirilmesi ve ses kalitesinin iyileştirilmesi ile tüm dünyada 22 Kasım 2010 tarihinde piyasaya sürülmüştür. Albüm bu yönüyle video albümü olmasının yanı sıra bir toplama albüm niteliği de taşımaktadır. Michael Jackson's Vision, John Landis'in yönettiği Thriller, Black or White ve Oscar ödüllü yönetmen Martin Scorsese'in yönettiği Bad gibi klasikleşmiş MJ video kliplerinin tam uzunlukta sürümlerini içerecektir. Kutu setinde ünlü yönetmenler John Singleton, Spike Lee ve David Fincher'ın yönettiği video kliplerin yanı sıra, Stan Winston'ın yönettiği kısa metrajlı film Ghosts da bulunacaktır. Ayrıca sınırlı sayıda basılacak olan özel sette, Jackson'ın özel arşivlerinden derlenen ve sahne arkası fotoğraflarının bulunduğu altmış sayfalık bir de kitapçık bulunacaktır.
She's out of My Life, Ghosts, You Rock My World, Cry, Blame It On The Boogie, Enjoy Yourself, Can You Feel It, They Don't Care About Us, Why ve One More Chance'in video klipleri ise ilk kez bu albümle birlikte DVD formatında yani HD kalitesinde piyasaya sürülecektir.
Şarkı listesi

Disk 1
| No>  | Başlık | Süre |
| --- | --- | --- |
| 1. | "Don't Stop 'til You Get Enough" (Yönetmen: Nick Saxton) | 4:12 |
| 2. | "Rock with You" (Yönetmen: Bruce Gowers) | 3:22 |
| 3. | "She's out of My Life" (Yönetmen: Bruce Gowers) | 3:35 |
| 4. | "Billie Jean" (Yönetmen: Steve Barron) | 4:54 |
| 5. | "Beat It" (Yönetmen: Bob Giraldi) | 4:57 |
| 6. | "Thriller" (Yönetmen: John Landis) | 13:42 |
| 7. | "Bad" (Yönetmen: Martin Scorsese) | 18:05 |
| 8. | "The Way You Make Me Feel" (Yönetmen: Joe Pytka) | 9:24 |
| 9. | "Man in the Mirror" (Yönetmen: Don Wilson) | 5:03 |
| 10. | "Dirty Diana" (Yönetmen: Joe Pytka) | 5:05 |
| 11. | "Smooth Criminal" (Yönetmen: Colin Chilvers) | 9:27 |
| 12. | "Another Part of Me" (Yönetmen: Patrick T. Kelly) | 4:45 |
| 13. | "Speed Demon" (Yönetmen: Will Vinton) | 10:08 |
| 14. | "Come Together" (Yönetmen: Jerry Kramer & Colin Chilvers) | 5:40 |
| 15. | "Leave Me Alone" (Yönetmen: Jim Blashfield & Paul Diener) | 4:36 |
| 16. | "Liberian Girl" (Yönetmen: Jim Yukich) | 5:34 |
| Toplam süre: | Toplam süre: | ' |
Disk 2
| No>  | Başlık | Süre |
| --- | --- | --- |
| 1. | "Black or White" (Yönetmen: John Landis) | 11:01 |
| 2. | "Remember the Time" (Yönetmen: John Singleton) | 9:16 |
| 3. | "In the Closet" (Yönetmen: Herb Ritts) | 6:05 |
| 4. | "Jam" (Yönetmen: David Kellogg) | 7:59 |
| 5. | "Heal the World" (Yönetmen: Joe Pytka) | 7:32 |
| 6. | "Give In to Me" (Yönetmen: Andy Morahan) | 5:29 |
| 7. | "Who Is It" (Yönetmen: David Fincher) | 6:34 |
| 8. | "Will You Be There" (Yönetmen: Vincent Paterson) | 5:55 |
| 9. | "Gone Too Soon" (Yönetmen: Bill DiCicco) | 3:38 |
| 10. | "Scream" (Yönetmen: Mark Romanek – MJ, Janet Jackson düeti.) | 4:47 |
| 11. | "Childhood" (Yönetmen: Nicholas Brandt) | 4:29 |
| 12. | "You Are Not Alone" (Yönetmen: Wayne Isham) | 5:34 |
| 13. | "Earth Song" (Yönetmen: Nicholas Brandt) | 6:44 |
| 14. | "They Don't Care About Us" (Yönetmen: Spike Lee) | 7:08 |
| 15. | "Stranger in Moscow" (Yönetmen: Nicholas Brandt) | 5:33 |
| 16. | "Blood on the Dance Floor" (Yönetmen: Michael Jackson & Vincent Patterson) | 5:27 |
| 17. | "Ghosts" (Yönetmen: Stan Winston) | 3:58 |
| 18. | "You Rock My World" (Yönetmen: Paul Hunter) | 13:30 |
| 19. | "Cry" (Yönetmen: Nick Brandt) | 4:57 |
| Toplam süre: | Toplam süre: | ' |
Disk 3 (Bonus)
| No>  | Başlık | Süre |
| --- | --- | --- |
| 1. | "Blame It on the Boogie" (The Jackson 5 dönemi.) | 3:32 |
| 2. | "Enjoy Yourself" (The Jackson 5 dönemi.) | 3:31 |
| 3. | "Can You Feel It" (The Jackson 5 dönemi.) | 9:37 |
| 4. | "Say Say Say" (Yönetmen: Bob Giraldi – MJ, Paul McCartney düeti.) | 7:59 |
| 5. | "They Don't Care About Us" (Yönetmen: Spike Lee – Hapis versiyonu.) | 4:52 |
| 6. | "Why" (MJ, 3T düeti.) | 4:33 |
| 7. | "One More Chance" (Daha önce piyasaya sürülmedi.) | 4:03 |
| Toplam süre: | Toplam süre: | ' |
Çöl

Başlığın diğer anlamları için Çöl (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Meksika'daki Sonora Çölü'nün kurak toprakları
Çöl (Sahra)
Çöl, Yerküre'de yer alan ana biyom tiplerinden birisidir. Çöl, yıllık 250 mm'den az yağış alan bölgeler için kullanılan bir terimdir.
Çöller birer ekosistemdir ve çöl atmosferinin düşük nemliliği gece ve gündüz arasında çok büyük sıcaklık farklarının oluşmasına neden olur. Çöller, aldıkları yağışın miktarında büyük değişkenlik gösterebilir. Yağışın zamanı da öngörülememektedir. Sıcak çöllerde toprakta organik madde miktarı az olmasına karşın mineraller bol miktarda bulunur. En gelişmişlerinde bile bitki örtüsü çok seyrektir ve toprak güneş ışınları ve rüzgarla doğrudan karşılaşır. Hem yıllık hem de çok yıllık bitkileri vardır, ancak çok yıllık bitkiler olarak kaktüsler ve Sahra Çalısı tipiktir, Kuzey Kutbu'nda 400'e yakın bitki türü olmasına karşın Antarktika'da sınırlı sayıda bitki türü bulunmaktadır. Bu bitkiler su kaybını azaltmak için genellikle çok küçük yapraklara sahiptir ya da hiç yaprakları yoktur. Bazı bitkiler ise yer altı organları olarak yaşarlar ve yalnızca aşırı yağışlar olduğunda kısa bir büyüme dönemine sahiptirler.
Çöllerde yaşayan hayvanlar, çok çetin koşullarla baş etmek zorundadırlar: su ve besin çok seyrektir, sıcaklık gün içerisinde büyük oranda değişmektedir, kumda ve kalın kar tabakasında yürümek ve yuva kazmak zordur. Bu sorunları aşmak için çok çeşitli fizyolojik ve davranışsal uyumlar evrimleşmiştir. Sıcak çöllerde çoğu hayvan küçüktür, günün en sıcak saatlerini bitkilerin altında ya da yer altında geçirirler, gece avlanır ve besin ararlar. Kanguru faresi gibi hayvanlar, besinlerde bulunan ve yapım-yıkım olayları sonucu ortaya çıkardıkları su (metabolik su) ile canlılıklarını devam ettirirler. Canlı biyokütlesi çok düşüktür ve canlı türleri oldukça özelleşmiştir.
Dünyaca ünlü çöller, Kutuplar'ın çevresinde bulunan çöller ve Kuzey Afrika'da Büyük Sahra, Güney Afrika'da Kalahari Çölü, Asya'da Gobi, Güney Amerika'da Atacama Çölü çölleridir. Büyük Sahra, dünyadaki en büyük sıcak çöldür. Antarktika ve Grönland'ın büyük bölümü de çöl tabirinin içine girer yani "çöl" kelimesi sadece sıcak bölgeler için değil soğuk ve kurak bölgeler için de kullanılır.
Etimoloji

Türkçe çöl kelimesinin kökeni Orta Türkçede “yaban yer, bozkır” anlamına gelmiş çöl kelimesinden evrilmiştir. Eski Türkçede kullanımı tespit edilmemiş olup bir Türk dilindeki ilk kullanımı Ali Şir Nevai'nin 15. yüzyıla tarihlenen Çağatayca eserlerinde gözlemlenmiştir.
Küresel Ölçekte Başlıca Çöller

Çöller kutup çölleriyle birlikte dünyada kara alanlarının %30'unu kaplar. Bunun dışında %28'lik bir yarı kurak alan daha var ki, buralar az yağış ve bitki örtüsüyle tipiktir ve asıl çölleri çevrelerler. Hemen her kıtada çöl alanları varlık göstermektedir. Bu çöl alanları subtropikal, kıta içi, batı sahili ve kutup çölleri olmak üzere 4 ana gruba ayrılabilir.
Küresel Ölçekte Başlıca Çöller > Subtropikal Çöller

Küresel hava akımlarıyla belirlenen kurak alanlardır. Kuzey yarımkürede Yengeç Dönencesi civarında yer alan Sahra Çölü, Arabistan Çölü, Thar Çölü ile Güney yarıkürede Oğlak Dönencesi civarında bulunan Kalahari ve Avustralya çölleri bu gruba girer. Bunlardan Sahra Çölü 9.1 milyon km2  ile en büyük subtropikal çöldür. Subtropik çöllerdeki yağış sıcaklığı çok düşüktür. Toprak ve bitki örtüsünün olmaması yüzünden yağışlar hızla sele dönüşür. Sellerin açtığı bu su yollarına Arapça vadi denir. Çöllerin genellikle iç drenaja sahip olması yüzünden bu sel sularının bir kısmı yeraltı suyuna süzülür, bir kısmı ise sığ, tuzlu gölleri oluşturmak üzere çöllerin sığ kısmına doğru yol alır.
Küresel Ölçekte Başlıca Çöller > Kıta İçi Çöller

Kıta içi çöllerin örneklerini, Asya steplerinde birbirine komşu olan Gobi ve Taklamakan çölleriyle Arjantin'deki Pategonya Çölü oluşturur. Kıta içi çöller, oluşumlarını esas olarak ana evaporasyon kaynaklarından uzak oluşlarına ve bazen yüksek dağlarla çevrili olmalarına borçludur. Bu yüzden su buharı, bu merkezi kıta alanlarına ulaşamadan yağışa geçmekte, buralara ulaşan hava kuru olmaktadır. Kıta içi çöller tipik olarak kurak ve soğuk alanlardır.
Küresel Ölçekte Başlıca Çöller > Batı Sahili Çölleri

Bu çöller subtropikal bölgede bazı kıtaların batı sahilleri boyunca bulunduklarından böyle adlandırılmışlardır. Kuzey Amerika çölleri ile Şili'de Atakama Çölü bu türün örneklerindendir. Oluşumlarının arka planındaki fiziksel süreçler şöyledir; bu bölge boyunca egemen rüzgarlar ekvatora doğrudur; bunlar soğuk ve yoğun havayı okyanus yüzeyine yakın bölgeye bırakırlar ve bu süreç nemli havanın yükselip bulut oluşturmasına engel olur. Gündüzleri kara hızla ısınır, ancak deniz hala soğuktur. Ilık hava buharlaşmayla karaların üstünde yükselirken, denizden gelen soğuk hava bu boşluğu doldurur. Bu bir nemli deniz esintisidir. Subtropikallerde genellikle öğleden sonra eser. Ancak bu esinti kıtaların batı kenarına paralel akan soğuk okyanus akıntılarıyla karşılaşır. Soğuk su akıntıları ile temas, esintisinin sıcaklığını düşürür; böylece hava yükselmek yerine çöker, yani yağmur olarak yoğunlaşır. Kuzey Amerika çölleri, deniz esintisinin, KB'dan gelen soğuk Kaliforniya Akıntısı ile karşılaşması yüzünden oluşur. Bu çöller düşük kotlardadır; yıllık 100-250 mm arasında yağış alır ve yazları oldukça sıcaktır.
Küresel Ölçekte Başlıca Çöller > Kutup Çölleri

Görece sıcak hava, tropiklerden kutuplara doğru üç hücre halinde sürüklenirken içindeki su buharı yağış şeklinde yoğunlaşır ve yüksek enlemlerde içinde neredeyse hiç su kalmaz. Grönland ve Antarktika dünyanın en soğuk, en kurak yerleridirler. Bu nedenle bunlar Kutup Çölleri olarak adlandırılırlar. Sıcaklık donma noktasının üstüne hiç çıkmadığından kar erimez, ancak bir kısmı sublimasyonla kaybolur. Antarktika'daki yağış oranı ise çoğunlukla 50 mm yağmur eşdeğeri kardan azdır.
Çölde Yaşam

Çöller genel olarak ikiye ayrılır; Sıcak ve soğuk çöller. Çöllerde yaşamını sürdüren hayvanlar evrimsel süreçte oranın ortamına ve iklim koşullarına adapte olmuşlardır. Ayrıca çöllerde yaşayan canlılar, bu bölgelere uyum sağlamış canlı sayısının az olması sebebi ile değerlidir.
Çöllerde yiyecek ve içecek sıkıntısı tahmin edilebileceği gibi sık rastlanan bir durumdur. Bu yüzden burada hayatını sürdüren canlılar buranın olumsuz koşullarına karşı birçok adaptasyon geliştirmiştir. Kutup çöllerinde yaşayan hayvanlar daha küçük vücutlu olmaktadır ve daha kalın bir deri tabakasına sahiptir. Ayrıca bunları koruyan yağ tabakaları vardır ve bu tabaka oldukça gelişmiştir. Kutupta yaşayan bazı hayvanlar penguen, kutup ayısı, kutup tilkisi, fok, balina, deniz aslanı şeklinde sıralanabilir. Sanıldığının aksine kutup ayılarıyla penguenler aynı yerde yaşamaz. Kutup ayıları sadece Kuzey Kutbu'nda yaşamlarını sürdürürken penguenler ise sadece Güney Kutbu'nda yaşarlar. Ayrıca Kuzey Kutbu bir kıta değil; Grönland'ın kuzeyinin, Sibirya'nın ve diğer Kuzey Buz Denizi adalarının oluşturduğu kara parçalarıdır. Güney Kutbu Antarktika ise kıtadır.
Sıcak çöllerde ise hayat daha zordur denebilir çünkü kutuplardaki hayvanlardan fazla olarak su gibi bir sorunları daha vardır. Bu sorunu çözmek için de çeşitli adaptasyonlar geliştirilmiştir. Örneğin develer hörgüçlerinde yağ biriktirirler ve fazla yağı bir dizi kimyasal işlemden sonra suya çevirerek ihtiyaçları olan suyu karşılarlar. Çöl tilkileri ise küçük boyutludur ve bu onların çabuk terlemesini önler. Diğer çöl hayvanları da suyu çeşitli şekillerde depo ederler ya da aldıkları besinlerin suyundan faydalanırlar.
Dünyada çöller

Ana madde: Çöllerin listesi
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| İsim | Yüzölçümü (km²) | Bulunduğu Bölge |
| Antarktika | 14.500.000 | Antarktika |
| Sahara Çölü | 7.800.000 | Kuzey Afrika |
| Grönland | 2.166.086 | Kuzey Amerika-Avrupa |
| Libya Çölü | 1.770.000 | Libya-Mısır-Sudan |
| Avustralya Büyük Çölü | 1.520.000 | Avustralya |
| Gobi Çölü | 1.500.000 | Çin-Mogolistan |
| Kalahari Çölü | 750.000 | Namibya-Botsvana-Güney Afrika-Zimbabve |
| Rubülhali Çölü | 700.000 | Suudi Arabistan |
| Patagonya Çölü | 670.000 | Arjantin |
| Simpson Çölü veya Arunta Çölü | 584.000 | Avustralya |
| Büyük Sandy Çölü | 400.000 | Avustralya |
| Taklamakan Çölü | 400.000 | Çin |
| Suriye Çölü | 330.000 | Suriye |
| Büyük Victoria Çölü | 320.000 | Avustralya |
| Sonora Çölü | 311.000 | Amerika Birleşik Devletleri- Meksika |
| Arabistan Çölü | 300.000 | Suudi Arabistan - Irak |
| Karakum Çölü | 300.000 | Türkmenistan |
| Kızılkum Çölü | 300.000 | Özbekistan-Kazakistan |
| Thar Çölü veya Büyük Çöl | 260.000 | Hindistan-Pakistan |
| Gibson Çölü | 220.000 | Avustralya |
| Sechura Çölü | 185.000 | Peru |
| Atacama Çölü | 132.000 | Şili |
| Nefud Çölü | 72.000 | Suudi Arabistan |
| Namib Çölü | 50.000 | Namibya-Angola |
| Mojave Çölü | 38.000 | Amerika Birleşik Devletleri |
| Negev Çölü | 17.300 | İsrail |
| Painted Çölü | 19.400 | Amerika Birleşik Devletleri |
| Los Médanos de Coro | 91 | Venezuela |
Batıdaki Rajasthan eyaleti, kuzey Hindistan'daki büyük Thar çölüne ev sahipliği yapıyor. Bu kuru bölgede kum tepeleri yaygındır. Bölge Jaipur, Jodhpur ve kültürel açıdan önemli birçok şehre ev sahipliği yapmaktadır.
Çöl (Atacama Çölü)
M11 (İstanbul Metrosu)

M11 / U1 & U2 (Gayrettepe – İstanbul Havalimanı – Halkalı) Metro Hattı, İstanbul'un Avrupa yakasında, bütün etapları bitirildiğinde Gayrettepe ve Halkalı'yı İstanbul Havalimanı üzerinden birbirine bağlayacak olan yaklaşık 69 km uzunluğundaki hızlı metro projesidir.
Gayrettepe – Arnavutköy Hastane arasında 06.00 – 00.40 saatleri arasında 20 dakikada 1 sefer yapılmaktadır.
Hattın işletmeciliğini İstanbul'daki diğer metro hatlarından farklı olarak TCDD Taşımacılık yapmaktadır.
Günlük ortalama 800.000 yolcu kapasitesi bulunan metro hattını açıldığı 22 Ocak 2023'ten bu yana toplam 15.687.783 yolcu kullanmıştır. Günlük ortalama 12.785 yolcu taşımaktadır.
Hat tek günlük yolcu rekoruna 25 Ekim 2024 tarihinde 35.466 kişi ile ulaşmıştır.
İstanbul'daki metro sisteminden farklı olarak hatta Marmaray ve Metrobüs gibi gittiğin kadar öde sistemi kullanılmaktadır.
Tarihçe

24 Mayıs 2016 tarihinde proje için ÇED raporu gerekli değildir onayı alınmış ve ihale hazırlıkları başlamıştır.
69 km uzunluğundaki metro hattı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından iki etap şeklinde ihale edilmiştir. Gayrettepe-Kargo Terminali arasındaki 37,5 km'lik ilk etabın yaklaşık 1 milyar € değerindeki sözleşmesi 7 Aralık 2016 tarihinde imzalanmıştır. Kargo Terminali-Halkalı arası 31,5 km'lik ikinci etabın 4.3 milyar ₺ değerindeki sözleşmesi ise 7 Mart 2018 tarihinde imzalanmıştır.
THY'nin talebi doğrultusunda ihale öncesi projenin havalimanı içinde kalan kısmına bir istasyon daha eklenmiştir.
4 Mayıs 2017 tarihinde İBB'nin İhsaniye bölgesinde planladığı Işıklar Otogarı'na ulaşım için ek istasyon yapılmasına karar verilmiştir. İlerleyen zamanda hem otogar hem de istasyon iptal edilmiştir.
13 Şubat 2018 tarihinde plan aşamasındaki (şu an inşaat halinde) İstanbul Üniversitesi Hasdal Yerleşkesi'ne ulaşım sağlamak için ek istasyon yapılmasına karar verilmiştir.
25 Ocak 2019 tarihinde Halkalı etabı güzergahı, İbn Haldun Üniversitesi istasyonun eklenmesi için revize edilerek 27 km'den 31,5 km'ye uzatılmıştır.
10 Ocak 2020 tarihinde 176 tren vagonu için CRRC ile sözleşme imzalanmıştır. İlk vagon 6 Eylül 2020 tarihinde raya indirilmiştir. İlk 10 tren seti sürücülü olarak yurtdışından getirilmiştir. Bundan sonraki 15 tren seti sürücüsüz olacak şekilde CRRC-MNG işbirliği ile Ankara'da üretilecek olup ilk setin teslimi 3 Ocak 2024 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Bu setlerin teslimatı tamamlandıktan sonra sürücülü setlerin modernize edilerek sürücüsüz hale getirilmesi planlanmaktadır.
Kargo Terminali-Hasdal istasyonları arası TBM kazıları 6 Eylül 2019 tarihinde, Hasdal-Gayrettepe istasyonları arası TBM kazıları ise 10 Mayıs 2020 tarihinde tamamlanmıştır.
Gayrettepe-İstanbul Havalimanı etabının ilk ray kaynağı 18 Ocak 2020 tarihinde gerçekleştirilmiştir. 8 Kasım 2021 tarihinde Kağıthane ve İstanbul Havalimanı istasyonları arasında ilk test sürüşü yapılmıştır.
Halkalı-İstanbul Havalimanı etabı kapsamında inşa edilen depo sahası için ilk ray kaynağı 7 Haziran 2021 tarihinde gerçekleştirilmiş ve 26 Aralık 2022 tarihinde hizmete alınmıştır. Depo sahasına erişim için 2,5 km bağlantı tüneli inşa edilmiştir.
22 Ocak 2023'te Kâğıthane – Kargo Terminali kısmı, 29 Ocak 2024'te Gayrettepe – Kâğıthane kısmı hizmete girmiştir.
30 Ekim 2023 tarihinde hattın Kayaşehir Merkez'e kadar olan kesiminin Mart 2024 öncesi, Halkalı'ya kadar olan kesiminin ise 2024 yılı sonuna kadar açılmasının hedeflendiği belirtilmiştir.
19 Mart 2024'te  Kargo Terminali – Arnavutköy Hastane arası hizmete girmiştir.
29 Eylül 2024 tarihinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu hattın son etapı olan 17,5 km'lik Arnavutköy Hastane - Halkalı arasının 2025 yılının ortalarında inşaatının bitirilmesinin ve bundan sonra araç testlerinin yıl sonuna kadar devam etmesinin planlandığını açıklamıştır. Yolculu işletmeye 2025 yılı sonunda alınması hedeflenmektedir.