Şavşat
Tarihçe

Tao-Klarceti içinde yer alan Şavşeti bölgesi ve Şavşat kasabasının bulunduğu coğrafya eski çağlarda çeşitli devletlerin sınırları içinde yer alıyordu. Şavşeti adı yazılı kaynaklarda ilk kez Giorgi Merçule’nin 951 tarihli ve "გრიგოლ ხანცთელის ცხოვრება" (Grigol Hantsteli'nin Yaşamı) adlı elyazmasında geçer. Bu eserde Şavşeti bölgesinde kalan köylerin adları da yer alır.
Şavşat bölgesi, erken Orta Çağ'da Gürcü prensler ve Gürcü krallar tarafından yönetildi. Gürcüler Şavşat bölgesinde yer alan  Satleli, Sinkoti, Tsihisdziri gibi köylerde 9. yüzyıldan itibaren manastırlar kurup kiliseler ve kaleler inşa ettiler. Şavşat Kalesi’ni de İberia kralı I. Adarnase (öl. 923) inşa ettirmiştir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Şavşat bölgesi Osmanlı hakimiyetine geçince, Maçaheli ve İmerhevi gibi ayrı bir sancak olup yurtluk ve ocaklık olarak tahsis edilmişti. Bundan dolayı idaresi babadan oğula geçiyordu. Nitekim Şavşat sancağının 1554 tarihindeki sancak beyi, daha önce tavadi olan Gürcü İosebiti idi. Şavşat sancağı 1609 yılına değin Erzurum eyaletine bağlıydı ve bundan dolayı Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde kaydedilmemiştir. Şavşat bölgesi, Çıldır Eylaeti'nin 1694-1732 döneminin kapsayan cebe defterine göre ise bu eyaletin sancaklarından biriydi.
Şavşat bölgesi, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre "Satlil" adıyla Çıldır Eyaleti'ne bağlı bir sancaktı. Sancağı idari merkezi Nefs-i Satlil köyüydü. Bu sırada İmerhevi ayrı bir sancak olduğu için Satlil veya Satleli sancağı İmerhevi vadisindeki köyleri kapsamıyordu. Satlil sancağı, idari merkezi köyün dışında, Dabaketili, Sabudara, Morğele, Gurnateli, Sinkoti, Tzepta, Sirasinkoti, Muhobani, Mogvta, Tsetshlauri, Sorseli, Kvatetrisi, Verhnali, Hantuşeti, Samceli, Mamanelisi, Kuçeni, Şavketi, Sules-i Süfla, Sules-i Ulya, Balvana, Meria, Shlobani, Tbeti, Tsihisdziri, Cvarebi, Oheti-Manatba, Ahaldaba ve Okrobageti köylerini kapsıyordu. Osmanlı idaresi söz konusu sayımda sadece erkek nüfusunu tespit etmiştir. Buna göre Satlil (Şavşat) sancağında 613 hanede 2.611 Müslüman erkek, 15 hanede 27 Kıpti (Çingene) erkek ve 198 hanede 565 Hristiyan erkek yaşıyordu. Satlil sancağındaki toplam erkek nüfusu 3.428 kişiden ibaretti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, sancağın toplam nüfusunun yaklaşık 6.856 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Şavşat bölgesi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında bölge, İmerhevi vadisiyle birlikte, Şavşet-İmerhevi adıyla Artvin sancağının üç kazasından biriydi. Şavşet-İmerhvi kazası, Anklia, Garklobi, Dabatzvrili, Daba, Okrobageti, Satlel-Rabat, Tzkalsimeri ve Çihori nahiyelerinden oluşuyordu. Toplam 18.319 kişiden oluşan nüfus içinde 7.556 kişi Gürcü, 9.401 kişi Türk, 1.280 kişi Ermeni ve 82 kişi Çingene olarak kaydedilmişti.
Şavşat bölgesi, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Şavşat kazasını da kapsayan Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla bölge Türkiye'ye bırakıldı.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespiti sırasında Şavşat bölgesi, bu livaya bağlı bir kazaydı ve Merkez nahiye, İmerhevi nahiyesi ile Merya nahiyesinden oluşuyordu. Merkez nahiyesine 25 köy, İmerhevi nahiyesine 20 köy ve Medya nahiyesine 16 köy bağlıydı. Toplam 61 köyde toplam 25.276 kişi yaşıyordu. İmerhevi nahiyesinde yaşayan 7.134 Gürcü, kalan nüfus ise Türk olarak kaydedilmiştir. 1835 nüfus sayımında kaza idari merkezi olan Satlel-Rabat bu tarihte iki ayrı köy olarak kaydedilmiştir. Satleli'de 64 hanede 334 kişi, Rabat'ta 5 hanede 18 kişi kaydedilmiştir.
Artvin vilayetinde 1925 yılında Türkçe olmayan köy adları değiştirilirken, Şavşat kazasının idari merkezi olan Rabat da Yeniköy olarak adlandırılmıştır. Ermenilerden boşalan köye yeni bir nüfus yerleştirilmiştir. Nitekim 1926 tarihli nüfus tespitinde Yeniköy'de 20 hanede 109 kişi kaydedilmiştir. Yeniköy bu sırada bir memur köyüne dönüşmüştür. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Şavşat kazası, Yeniköy ile Söğütlü (eski Satleli) ve Armutlu (eski Samceli) nahiyelerinden oluşuyordu. Kazanın idari merkezi olan Yeniköy daha sonra Şavşat olarak adlandırılmış, kazanın adı bu şekilde idari merkeze de verilmiştir.
Şavşat, 1940 gelen nüfus sayımında Çoruh vilayetinin kazalarından biriydi ve daha önceki gibi üç nahiyeden oluşuyordu. Ancak İmerhevi nahiyesinin adı Meydancık olarak değiştirilmişti. Şavşat kazası 55 köyü kapsıyor ve toplam nüfusu 34.157 kişiden oluluyordu. Şavşat kasabası ise bu tarihte sadece 507 kişilik bir nüfusa sahipti. Daha sonra Armutlu ile Söğütlü köyleri birer mahalle olarak Şavşat kasabasına bağlanmıştır. 1965 genel nüfus sayımında Şavşat ilçesinin nüfusu 48.917 kişiye ulaşmıştı ve bu nüfusun içinde 20.789 kişi okuma yazma biliyordu. Şavşat kasabasında yaşayan 2.301 kişi içinde 1.435 kişi okuryazar olarak kaydedilmişti.