Orta Amerika Federal Cumhuriyeti
Tarihi > Manuel José Arce'nin başkanlığı > Birinci iç savaş

Ekim 1826'da Arce, yeni bir Guatemala hükûmeti kurmak için özel bir seçim çağrısında bulundu; muhafazakârlar seçimi kazandı ve 1 Mart 1827'de Mariano Aycinena, Guatemala'nın valisi oldu. Seçim, birçok liberalin Guatemala'dan El Salvador'a kaçmasına ve oradaki liberallerden iktidarı geri almak için yardım istemesine yol açtı. Ayrıca, Arce'nin Guatemalalı muhafazakârlar tarafından kontrol edildiğine ve merkezî bir hükûmet kuracağına dair söylentiler yaydılar. 10 Ekim'de Arce, Juan Barrundia'nın tutuklanmasının ardından sürekli olarak Federal Kongre'nin yeterli çoğunluğa ulaşamaması nedeniyle Cojutepeque'de anayasal düzeni yeniden kurmak için olağanüstü bir kongrenin toplanmasını talep etti. Ancak bu olağanüstü kongre çağrısı, onun başkanlık görevlerini aştığı için anayasaya aykırıydı. 6 Aralık'ta, Arce'nin olağanüstü kongrenin toplanmasını talep etmesine yanıt olarak Mariano Prado (El Salvador'un görevdeki liberal valisi), Guatemala dışındaki tüm eyaletlerden delegelerin Ahuachapán'da kendi olağanüstü kongrelerini toplamasını istedi. Sonuç olarak, hiçbir kongre toplanmadı.
Aralık 1826'nın sonlarında Prado, El Salvador-Guatemala sınırında Arce'yi devirmeye hazırlık olarak Salvadorlu askerlerin konuşlandırılmasını emretti. Mart 1827'nin başlarında Aycinena, çeşitli önde gelen Guatemalalı liberalleri, Molina Mazariegos ve Rivera Cabezas dâhil olmak üzere, Guatemala'da yasa dışı ilan etti. Buna yanıt olarak Prado, askerlerine Guatemala'yı işgal etmelerini emretti ve Birinci Orta Amerika İç Savaşı başladı. Resmî bir savaş ilanı yoktu. Honduras, El Salvador'un işgalini destekledi, ancak Arce'nin federal askerleri 23 Mart'ta Guatemala şehri yakınlarındaki Arrazola'da işgalci güçleri savaşta mağlup etti. Arce, El Salvador'a karşı işgal başlatsa da, 18 Mayıs'ta San Salvador yakınlarındaki Milingo'da yenilgiye uğratıldı.
Arce, El Salvador'da kampanya yürütürken; Albay José Justo Milla, komutasındaki bir askerî birliği Arce'nin hükûmetine karşı çıkan liberal Honduras Valisi Dionisio de Herrera'yı tutuklamak için Honduras'a gönderdi. Milla'nın kuvvetleri, 36 günlük bir kuşatmadan sonra 10 Mayıs 1827'de Honduras'ın başkenti Comayagua'yı ele geçirdi ve Herrera'yı yakaladı. Honduras devlet senatörü ve askeri subay olan Francisco Morazán, Tegucigalpa'da kısa süre sonra yakalandı, ancak gözaltından kaçmayı başardı ve Arce'ye karşı savaşmak için Honduraslı sürgünlerden oluşan bir ordu topladığı Nikaragua'ya kaçtı. Morazán'ın kuvvetleri, León'da Arce karşıtı bir isyan başlatan Ordóñez liderliğindeki Nikaragualı isyancılar tarafından desteklendi. 10 Kasım 1827'de Morazán'ın ordusu, La Trinidad Savaşı'nda Milla'nın ordusunu yenerek Comayagua ve Tegucigalpa'yı yeniden ele geçirdi.
1828'in başlarında Arce, liberalleri yatıştırmak için yeni bir başkanlık seçimi yapmayı teklif etti, ancak liberaller Arce'nin teklifini reddetti. 14 Şubat'ta Arce başkanlıktan istifa etti ve Meksika'ya sürgüne gitti; Arce'nin yerine geçici olarak Beltranena başkan oldu. Haziran 1828'de Morazán, Honduras ve Nikaragualı askerlerden oluşan bir orduyla El Salvador'u işgal etti. 23 Ekim'de San Salvador'u ele geçirdi. 1828'in sonlarında Morazán, Guatemala'yı işgal etmek üzere 4.000 asker topladı. Beltranena hükûmeti, Morazán'ın asıl amacının Katolik Kilisesi'ni yok etmek olduğunu vatandaşlarına bildirdi; Morazán ise Guatemala hükûmetinin uyarısını reddederek, "Yasanın Koruyucu Müttefik Ordusu"nun ("İspanyolca: Ejército Aliado Protector de la Ley") Hristiyanlardan oluştuğunu ve amacının sadece Guatemala'yı "çektiği acılardan" kurtarmak (İspanyolca: los males que habéis sufrido") olduğunu belirtti. Morazán, Ocak 1829'da işgale ve 5 Şubat'ta Guatemala şehrini kuşatmaya başladı. Şehir 12 Nisan'da teslim oldu ve Morazán'ın askerleri ertesi gün şehre girerek iç savaşı sona erdirdi.