Rostov-na-Donu
Tarihi > Kuruluştan 20. yüzyılın başlarına

Antik çağlardan beri, Don Nehri ağzının etrafındaki bölge kültürel ve ticari öneme sahipti. Eski yerli sakinler İskit, Sarmat ve Savromat kabilelerini içeriyordu. Eski bir Yunan kolonisi olan Tanais'in, Cenevizliler idaresi altında iken Tana Kalesi'nin, Osmanlı İmparatorluğu döneminde  Azak Kalesi'nin yönetimindeki bulunduğu yerdi.
1749'da, Don'un bir kolu olan Temernik Nehri üzerinde, Türkiye ile olan ticareti kontrol etmek için Büyük Petro'nun kızı İmparatoriçe Yelizaveta'nın Fermanı ile özel bir hanedan kuruldu. Eski kuzey kasabası Büyük Rostov'un büyükşehir piskoposu olan Rostovlu Dimitry'nin adını taşıyan bir kale ile aynı yerde bulunuyordu. Azak Denizi'ne daha yakın bir kasaba olan Azak, bölgedeki ticari önemini yavaş yavaş yeni kurulan kaleye devretti.
1756 yılında, Don'un üst kıyılarındaki "tüccar yerleşiminde" (Kupecheskaya Sloboda) "Konstantinopolis'in Rus ticaret şirketi" kuruldu. 18. yüzyılın sonlarına doğru, dönemin Osmanlı Karadeniz topraklarının Rusya İmparatorluğu'na dahil edilmesiyle yerleşim, bir sınır karakolu olarak askeri açıdan stratejik öneminin çoğunu kaybetti.
Yerleşim 1796'da kiralandı ve 1797'de Novorossiysk Valiliği bünyesindeki Rostovsky Uyezd'in makamı haline getirildi. 1806'da resmen Rostov-na-Donu olarak yeniden adlandırıldı. 19. yüzyılda, Rusya'nın iç kesimleriyle olan nehir bağlantıları nedeniyle Rostov, büyük bir ticaret merkezi ve iletişim merkezi haline geldi. Harkiv ile bir demiryolu bağlantısı 1870 yılında tamamlandı, diğer bağlantılar 1871'de Voronej'e ve 1875'te Vladikavkaz'a yapıldı.
İletişimdeki gelişmelerle birlikte ağır sanayi gelişti. Donets Havzası'ndan gelen kömür ve Krıvıy Rıh'tan gelen demir cevheri, 1846'da bir demir dökümhanesinin kurulmasını destekledi. 1859'da pompa ve buhar kazanı üretimine başlandı. Endüstriyel büyümeye hızlı bir nüfus artışı eşlik etti: on dokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru Rostov'da 119.500 kişilik bir nüfus ve yaklaşık 140 endüstriyel işletme kaydedildi. Liman, özellikle buğday, kereste ve demir cevheri ihracatı açısından güney Rusya'nın en büyük ticaret merkezlerinden biri haline geldi.
15 Aralık 1749'da Rus İmparatorluğu imparatoriçesi Elizaveta'nın emriyle Temernik Nehri'nin kenarında bulunan Bogatovokoldezya'da Osmanlı Devleti ile yapılan ticari faaliyetleri denetlemek için gümrük kuruldu. 1756 yılında Rusya Konstantinopolis Ticaret Şirketi kuruldu ve Kupeçeskaya Sloboda olarak adlandırıldı. 1760-61 kale yapıldı ve 1761'de II. Katerina tarafından o dönemde azizliği kabul edilen Rostov'lu Dmitri'nin adından alınarak Rostov adı verildi. 1779'da Kırım'dan göç eden Ermeniler tarafından Nor Nahiçevan (Ermenice "Yeni Nahçıvan", bugünkü Proretarski semti) kuruldu. 1796'da gorod statüsü verilip Rostov Veliki ile ayırt etmek için Rostov-na-Donu olarak değiştirildi. 1797'de Rostov-na-Donu ve Nor Nahiçevan Novorossisk Guberniyası'na bağlandı.
1779'da Rostov-na-Donu ile Kırım'dan gelen Ermeni mültecilerin yerleştirildiği Nahçıvan-na-Donu birleşti. İki yerleşim, bir buğday tarlasıyla birbirinden ayrılmaktaydı. 1928'de iki kasaba birleştirildi. Eski şehir sınırı, Rostov-na-Donu'nun merkezindeki Teatralnaya Meydanı'nın altında yer almaktadır. 1928'de, o zamana kadar komşu olan Nahçıvan-na-Donu kenti ile birleşmesinin ardından Rostov, Rusya'nın üçüncü büyük şehri haline geldi.
20. yüzyılın başlarında, yaz aylarında kolera salgınları sık sık görülmeye başlandı.