stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Şirvanşahlar Devleti
Hanedan > Şirvanşahlar Sülalesi

Araştırmacılar Şirvanşahlar tarihini dört döneme ayırır: İlk Şirvanşahlar, Mezyediler, bilimsel literatürde Kesraniler olarak adlandırılan 11-14. yüzyıl Şirvanşahları ve Derbendîler. İlk Şirvanşahların şah unvanı taşımaları, onları belirli ölçüde bağımsız olduklarını gösterir. İlk Şirvanşahlar hakkında bilgi yok denecek kadar azdır. Arap işgali başlangıcında ilk Şirvanşahlar iktidarda kalmıştı. Ancak Araplar, Kafkasya'da güçlendikten (8. yüzyıl sonu) sonra Şirvanşahların iktidarı sona erdi. Şirvan'ı Arap yöneticiler yönetmeye başladı. 19. yüzyıl Arap tarihçisi Belazuri, 797-798 yıllarında Şirvan hâkimi olarak Es-Şemah bin Şucan'ın adını anıyor. 799 yılında Yezid bin Mezyed El-Şeybani, Şirvan ve Bab el-Ebvab'ın hâkimi olarak atanmıştır.
Halife Mütevekkil'in (841-861) ölümünden sonra çıkan karışıklıklardan faydalanan Şirvan hâkimi Heysem bin Halid bin Yezid, Şirvanşahlar unvanını kabul edip bağımsız bir siyaset izlemeye başladı. Böylece Şirvanşahların Mezyediler sülalesinin temeli atılmış oldu. Arap kökenli Mezyediler, sonraları Farslaşmışlardır. Yezid bin Ahmed'den sonra Arap isimlerinden eski Sasani isimlerine dönüş başlamıştır. Şirvanşah Yezid bin Ahmed'in oğulları Enüşiravan, Manuçehr olarak adlandırılmıştır. 10. yüzyılın ilk yarısında Mezyedi Şirvanşahlar, Sasani kökenli asil ailelerle akrabalık ilişkileri kurmuş ve bu ailelerin kadın temsilcileri eski gelenekleri canlandırmışlardır. El-Mesudi, Hicri 943 yılında Şirvan şahı Muhammed bin Yezid'in Sasani Bahram Gur soyundan olduğunu belirtmiştir. Şirvanşahların Sasani Bahram Gur asil soyundan olduklarını iddia etmeleri, erken dönemlerde yerel krallardan biriyle, muhtemelen Sasani kökenli Şirvanşahlarla bir evlilik bağı kurulduğu ile açıklanmaktadır.
Hilafetin çöküşü ve Şirvanşahların gücünün artmasıyla birlikte "Hanedan yeniden canlanmaya başladığında ona nüfuzunu asil bir soydan gelmekle her şekilde desteklemek gerekiyordu ve o dönemde Şirvanşahların Sasanilerle akrabalığı hakkında eski teori ortaya çıktı, onların Şeyban kabilesiyle olan bağı ise arka planda kaldı."
Kesraniler sülalesinin kurucusu Yezid bin Ahmed'in oğlu I. Menuçihr bin Yezid'dir. Aslen Arap kökenli olan ve Mezyediler sülalesinin devamı olan bu sülaleden gelen hükümdarlar, eski Fars yönetim geleneklerine eğilim gösterdiklerinden ve kendilerini Sasani şahlarına benzetmeye çalıştıklarından, tarih yazımında ayrı bir hanedan olarak kabul edilirler.
Üçüncü (Minorski, birbiriyle akrabalık bağları aracılığıyla bağlı olan bu üç hanedanı tek bir hanedan olarak kabul eder.) Şirvanşah sülalesi – Mezyediler ve onun kolu olan Kesraniler sülalelerine akraba olan Derbendiler sülalesi ise etno-konsolidasyon süreci sonucunda Azerbaycan'ın yerli halkıyla kaynaşarak Arap simasını kaybetmiş ve Türkleşmiştir. Derbendilerin iktidara gelmesiyle Şirvanşahlar, geleneksel "Şah" unvanı ile birlikte sadece Türk soylularına ait olan "Han" unvanını da taşımaya başlamışlardır.
Hanedan > Kesraniler dönemi

Arap kökenli Mezyedi Şirvanşahlar zamanla yerli ailelerle evlenerek onlarla karışmış, Sasani adlarını kullanmaya başlamış ve hanedanlıkta Farslaşma süreci başlamıştır. Yezîd bin Ahmed oğullarına Sasani adları vermiş ve kendisinden sonra "Kesraniler" adıyla bilinen Şirvanşahlar dönemi başlamıştır. 11. yüzyılın ortalarından itibaren Oğuz boyları Şirvanşahlar üzerine akınlara başlamıştır. 1066 yılında Kara Tekin'in idaresindeki Türkler, Bakü ve Yezidiye kadar ilerleyerek buralarda tahribatta bulundular. 1067 yılında Sultan Alp Arslan'ın Şirvan'a gelişi üzerine Şirvan hakimi Feriburz onun huzuruna çıkarak bağlılığını sundu. Şirvan'ın Moğollar tarafından itaat altına alınmasından sonra, Kafkasların bu bölgesi İlhanlılar ve Altın Orda Devleti'nin bir kısmını oluşturdu. Ancak İlhanlılar ve onların halefleri idaresinde, Şirvanşah Keykubad ve oğlu Kavus yeniden bağımsız hükümdarlar olarak ortaya çıktılar. Ancak Kavus döneminde Şirvanşahlar, Celâyirîlere tabi olmak zorunda kaldılar. 1382 yılında Şirvanşahlar Devletinde karışıklıkların artması ve bazı emirler ayaklanması sonucunda Kavus'un oğlu Huşeng'in öldürülmesiyle Kesraniler hanedanı da son buldu.
Hanedan > Derbendîler dönemi

1382 yılında Huşeng'in öldürülmesi sonrasında, amcasının oğlu olan İbrahim, Şamahı'ya çağrılarak Şirvanşah tahtına çıkarıldı. Böylece Derbendî Şirvanşahları olarak adlandırılan dönem başlamıştır. 14. yüzyılın sonlarında Şirvanşah hanedanı tamamıyla gücünü kaybetmiştir. Çoğunlukla yerli melikler sıfatıyla varlıklarını sürdürmüşlerdir.
1386 yılında Timur'un ilerlemesi karşısında Toktamış Han, Derbend'i geçerek Şirvanşahlar Devletini yağmaladı. Bu durum karşısında Emir İbrahim 1386 yılında Timur'a tabi oldu. Timur ile kurmuş olduğu özel ilişkiler sayesinde Şirvan devletinin güçlenmesini sağlayarak, Aranı, Karabağı ve Şeki eyaletini de Şirvanlar Devletine katıldı. Timur' a tabi olan Şirvanşahlar, Timur'un vefatından sonra Karakoyunlular ile güç mücadelesine girmeye başladılar. Şirvanşahlar hakimi Şeyh İbrahim, Türkmen hükümdarına itaat etmeyi reddetti. Şeyh İbrahim 1413 yılındaki savaşta ağır yenilgiye uğradı ve Kara Yusuf' a esir düştü. 1413 ilkbaharında serbest bırakıldıktan sonra Kara Yusuf' un hakimiyetini tanıdı. Kara Yusuf' un ölümünden sonra Timurlular' a bağlılık gösteren Şirvanşahlar toprakları Karakoyunlu kuvvetlerince yağmalandı. Timurlu-Karakoyunlular mücadelesinde Timurlular' ın yanında yer alan Şirvanşahlar toprakları 1432 yılında Karakoyunlu hükümdarı İskender' in akınlarına uğradı. Şirvan emiri Halilullah, Karakoyunlular karşısında ülkesini ve tahtını tek başına kurtaramayacağını anladığından Timurlular ve Akkoyunlular'dan yardım istedi. 1435 yılında Timurlular'ın yardımıyla tekrar topraklarına egemen oldular. Safevi lideri Şeyh Cüneyd' in 1460 yılında Şirvanşahlar üzerine yaptığı saldırılar püskürtüldüğü gibi Şeyh Cüneyd' de yapılan savaşta öldürüldü. 1467 yılında Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah' ın öldürülmesiyle Karakoyunlu tehdidi de ortadan kalktı.
Tarih > Devletin Kuruluşu

IX yüzyılın ikinci yarısından itibaren Abbasiler Halifeliği zayıflamaya başlamış ve merkezi otoriteye karşı bağımsızlık eğilimleri güçlenmiştir. Bu süreçte bazı eyaletler bağımsız hükümdarlıklara dönüşerek Halifelikten ayrılmıştır. O dönemde Şirvan'da feodal toprak mülkiyeti güçlenmişti. Şirvanşahların ilk Müslüman hanedanı olan Mezyediler, başlangıçta Halifeliğin Berde'deki valisine (emire) bağlıydı. Tam sivil ve askeri yetkilere sahip olan emirler, yerel yöneticilerin faaliyetlerini denetler ve vergilerin (cizye, haraç vb.) toplanmasını sağlardı.
Şirvanşahlar Devleti'nin temellerini Heysam bin Halid atmıştır. I. Heysem, Arap kökenli Şeybaniler hanedanının bir kolu olan Mezyediler hanedanından gelmekteydi. Azerbaycan, Arap Halifeliği'nin bir parçası olduğu dönemde, halifeler uzun süre Azerbaycan yöneticilerini bu hanedandan atamışlardı. Mezyediler hanedanının kurucusu Hâlid bin Yezîd'dir. Ondan sonra oğlu Hâlid bin Yezîd ve Muhammed bin Halid Azerbaycan yöneticisi olmuştur.
Tarih > İlk Şahların Yönetimi

Kaynaklarda I. Heysem hakkında çok az bilgi vardır. Onun Serir'de "kafirlerle" savaştığı bildirilmektedir. I. Heysem'in ölüm yılı bilinmemektedir, ancak kısa süreli bir hükümdarlık yapmış olduğu tahmin edilmektedir. “Tarih-i el-Bab”a göre Muhammed bin Halid, Gence'nin kurucusu olmuş ve Aran şehirlerinden birinin yöneticiliğini yapmıştır. Kardeşi I. Heysem ise o dönemde Şirvan’ın yöneticisiydi ve bağımsızlığını kazanarak Şirvanşah unvanını kabul etmişti. “Tarih-i el-Bab”da şu şekilde devam edilir:
“I. Heysem Şirvan’da bağımsızlık elde ettiğinde, kardeşi Hâlid bin Yezîd de Layzan’da bağımsızlık kazandı. I. Heysem, Şirvanşah, kardeşi Yezid ise Layzanşah olarak adlandırılıyordu.”
Üç kez Azerbaycan, Aran hâkimi olarak atanan Muhammed bin Halid'in ölümünden sonra, kardeşi Heysem bin Halit  Şirvan'ın yöneticisi olmuştur. 861 yılında halife Mütevekkil'in öldürülmesinin ardından Halifelikte meydana gelen kargaşadan yararlanan Heysem, kendisini bağımsız ilan etti ve Şirvanşah unvanını kabul etti. I. Heysem, Arapların atadığı Şirvanşahların yönetimine son vermiştir. Böylece Heysem bin Halid, Şirvan'da Şirvanşah unvanını taşıyan Arap kökenli Mezyediler hanedanından ilk Şirvan hükümdarı olmuştur. V. F. Minorski, o zamandan itibaren “...Yezidiler hanedanının tarihi kendi karakterini değiştirmiştir: Bağdat’tan emir olarak atanan temsilcileri artık kendi ikta topraklarında kalıcı vasallar haline gelmişlerdir…” şeklinde not düşmüştür.
I. Heysem'dan sonra II. Heysem Şirvanşah olmuştur. Şirvanşah Muhammed bin Heysam'ın ölümünden sonra, Şirvanşahlık tahtına oğlu Ali bin Heysam bin Muhammed geçmiştir. Ali bin Heysam, Derbent'in emiri ile birlikte komşu Şendan'a, "kafirler" üzerine bir sefer düzenlemiş, ancak Şendan kapıları önünde yenilgiye uğramıştır. Ali ve Derbent emiri, 10.000 Müslüman ile birlikte esir düşmüştür. Üç ay sonra, Serirliler esirleri, Ali bin Heysam ve Derbent emirini herhangi bir fidye talep etmeden serbest bırakmıştır; ancak Şendanlıların ve Hazarların esir aldığı kişiler ise satılmış ve sadece çok az bir kısmı kurtarılabilmiştir. İki aslan ve ortasında bir öküz başı tasviri, Şirvanşahlar Devleti'nin arması olmuştur. Tasvirdeki aslanlar, Şirvanşahlar Devleti'nin güç ve kudretini, öküz başı ise ülkedeki bolluğun sembolüydü.
Tarih > Rusların Azerbaycan’a İlk Saldırısı

Ali bin Heysam’ın hükümdarlığı döneminde El-Mesudi'nin bahsettiği bir başka olay da gerçekleşmiştir. Hazarların yanı sıra, Ruslar da Şirvan’a defalarca denizden saldırmışlardır. Şirvanşahlar ve Derbent emirleri bu saldırılara karşı mücadele etmişlerdir. Ruslar yaklaşık 914 yılında Bakü kıyılarına saldırmışlardır. İbn Miskaveyh, "Rus drujinaları buraya ilk kez gelmiyordu. Onlar, Doğu Avrupa ülkeleri, Kafkasya ve İran arasında canlı ticaretin yapıldığı ve iyi bildikleri yoldan ilerliyorlardı," şeklinde kaydetmiştir.
Rusların bu seferi hakkında El-Mesudi de bilgi vermiştir. O, 912-913 yılı sonrası Rusların her birinde 100 kişi bulunan yaklaşık 500 gemisi Don Nehri’ne kadar geldi. Rusların gemileri, kanalın ağzını koruyan Hazar gözlemcilerin durduğu yere ulaştığında, Ruslar bu denizin etrafında yaşayan halklardan elde ettikleri ganimetin yarısını Hazar hakanına vermeyi vaat edip, ondan bütün ülkeyi geçerek Volga Nehri’ne ulaşmalarına izin verilmesini talep ettiler. Hakan, bu yasa dışı faaliyeti yapmalarına izin verdi ve Ruslar körfeze girip, nehri (Don) izleyerek yukarı doğru yüzmeye başladılar. Sonunda Hazar Nehri’ne (Volga) ulaştılar ve nehir boyunca Atil şehrine indiler, oradan da nehrin Hazar Denizi’ne döküldüğü yere ulaştılar ve oradan (Taberistan’daki) Amul şehrine doğru yüzdüler. Rusların gemileri denize dağıldı ve Gilan, Deylem, Taberistan, Curcan kıyısındaki Abeskuna petrol sağlayan vilayetine (Abşeron) ve Azerbaycan yönünde bulunan (tüm topraklara) saldırdılar. Bu denizin etrafında yaşayan halklar, daha önce denizden gelen bir düşmanla karşılaşmadıkları için şaşkınlığa düştüler. Denizde yalnızca ticaret ve balıkçı gemileri vardı. Ruslar, Gilanlılar, Deylemliler ve İbn Ebu Es-Sac’ın komutanlarından biri ile savaştılar. Sonra Şirvanşahlığı'nın Bakuh adıyla bilinen petrol üreten sahiline geldiler. Kıyıdan dönerken, Ruslar petrol üreten bölgeden birkaç mil uzaklıktaki adalara sığındılar. O dönemde (yaklaşık 914 yılı) Şirvan’ın şahı Ali bin el-Heysam’dı. Halk hazırlık yaptı, teknelerine binip adalara kadar yelken açtılar. Ruslar karşılarına çıktı. Binlerce Müslüman öldürüldü ve denizde boğuldu," şeklinde bildirmiştir.
Azerbaycan'ın güneyi, Aran, Beylegan, Berde vilayeti ve diğer şehirlerin yanı sıra, Deylem, Gilan ve Taberistan'ın halkı kaçmaya başlamıştı, çünkü denizden saldırı beklemiyorlardı ve ani bir baskına maruz kalmışlardı. Ruslar bu denizde birkaç ay kaldılar, öyle ki denize komşu olan hiçbir halk bir ülkeden diğerine gidip gelemiyordu. Ruslar büyük ganimet elde ettikten sonra tekrar Hazar topraklarına döndüler. Ancak burada müslümanların saldırısına uğradılar. Onların büyük bir kısmı (yaklaşık 30.000) öldürüldü ve sadece çok az bir kısmı (yaklaşık 5.000) hayatta kalıp vatanlarına dönebildi.
Tarih > Sacîlerden Vasallık Bağımlılığı

Şirvanşahlar kısa bir süre – 908–909 yıllarında Güney Azerbaycan'ın Sacîler hanedanı tarafından kurulan Sacîler Devleti'nden vasal bağımlılığı altında kalmışlardır. Şirvan şahları Sacîlerle iyi ilişkileri korumaya çalışıyorlardı. Nitekim Şirvanşah Yezid, 932 yılında Yusif bin Ebu Sac'ın Azerbaycan emiri Balduye'den kaçıp, ondan sığınma talep eden kölesi Müflih'i hapsedip Balduye'ye göndermişti. Deylemlilerle barış yaptıktan sonra Şirvanşah onlarla birlikte Bizanslılara, Gürcülere ve diğer Hristiyan halklara saldırmayı kabul etmişti.
Tarih > Salarîlerden Vasallık Bağımlılığı

Şirvanşah Ebu Tahir Yezid'in hâkimiyeti döneminde Azerbaycan'da Sacîler hanedanının hâkimiyetine son verildi. Onların yerini Deylemli Salarîler hanedanı aldı. Şirvanşahların Salarîlerden vasal bağımlılığı hakkında kaynaklarda bilgi verilmiştir. İbn Havkal'ın 955 yılında Müsafir Merzuban'a vergi veren krallıklar hakkında verdiği bilgi Şirvanşah Muhammed bin Yezid'in hâkimiyeti dönemine aittir. İbn Havkal'a göre, "Şirvanşah’ın (yani, Şirvan’ın) şahı ve hükümdarı Muhammed bin Ahmed Ezdi’ye" verilen tazminat bir milyon dirhem olarak söylenmiştir.
Tarih > Derbent’in Birleştirilmesi

Derbent halkı 944 yılında Abdülmelik el-Haşimî'nin oğlu Emir Ahmed'e karşı isyan çıkardılar ve onu şehirden kovdular. Onlar Şirvanşah Ebu Tahir Yezid'e elçiler göndererek, onu el-Bab hâkimliğine davet ettiler. "Ebu Tahir Yezid oğlu Ahmed’i el-Bab’a gönderdi ve halk ona kendi emiri olarak sadakat yemini etti. Ahmed bir süre orada kaldıktan sonra halk onu kovup, Ahmed el-Haşimî’yi yeniden iktidara getirdi. Ebu Tahir Yezid el-Bab’ın etrafına saldırıp, oraları yağmaladı."
Sasani İmparatorluğu döneminden itibaren geleneksel olarak Derbent'i kendi mirası sayan Şirvanşahlar bu iddiayla defalarca saldırıp orayı ele geçirmişlerdi. Ancak o dönemde Derbent'te zaten başka bir hanedan – Arap Halifeliği tarafından atanmış, Arap kökenli Haşimîler iktidardaydı.
Halifeler, Sasani döneminde olduğu gibi, sınır kenti olan Derbent'e büyük önem vererek, onu zengin Şirvan vilayetine aralıksız baskınlar düzenleyen Hazarlar, göçebe Türkler ve diğer halklardan savunmak amacıyla güçlendiriyorlardı. Derbent'teki Arap garnizonunun korunmasına büyük miktarda kaynak harcıyorlardı ve bu harcamaları ise petrol üretiminden büyük gelir elde eden Bakü'den ve tuz madenlerinden çıkarıyorlardı. Şirvanşahlar petrol kuyularının ve tuz madenlerinin gelirlerini toplamak için özel vergi toplayıcılar atamışlardı. Toplanan gelir, halifenin emriyle Derbent savunucularına ödül verilmek üzere oraya gönderiliyordu. "Derbentname"nin verdiği bilgiye göre halife Mütamid, 883 yılında Muhammed bin Ammar'ı o madenlerin başkanı olarak atamıştı ki, o, toplanan tüm geliri geçitleri koruyan askerlere dağıtmak üzere Derbent'e gönderecekti.
Eserini 943 yılında tamamlamış El-Mesudi bildirir ki, o dönemde Şirvan'ın hükümdarı 930 yılında aralarında çatışma olmuş damadı Abdülmelik bin Haşim'in ölümünden 939 yılı sonra Hursan, Vardan ve Derbent'i işgal eden Muhammed bin Yezid idi. Muhammed bin Yezid, tüm sayılan toprakları Şirvan ve Layzan'la birleştirmişti. Böylece, Muhammed bin Yezid'in hükümdarlığı döneminde Derbent, bir kez daha Şirvanşahlar Devleti'nin topraklarına katılmış, Haşimîler hanedanının iktidarına son verilmişti.
Kiev prensi Svyatoslav'ın 965 yılında Volga ve Kuzey Kafkasya seferi hakkında İbn Havkal'in 969 yılında verdiği bilgi de Ahmed bin Muhammed'in hükümdarlık dönemine denk gelir. İbn Havkal'in sözlerinden anlaşıldığına göre, Ruslar, Semender de dahil olmak üzere tüm Hazar topraklarını ele geçirmiş ve bir zamanlar güçlü olan Hazar Devleti muhtemelen bu sarsıntıdan sonra bir daha kendine gelememişti. Hazar Hakanlığı'ndan kaçanlar Abşeron ve Mangışlak yarımadalarında sığınacak yer bulmuşlardı. İbn Havkal'a göre bazı kaçaklar, Şirvanşah Muhammed bin Ahmed el-Ezdi'nin yardımıyla Hazar başkentlerine geri dönmeye başlamışlardı. Şirvanşah onlara kendi ordusu ve adamlarıyla yardım etmiştir.
Tarih > Şirvanşahların Genişleme Politikası ve İç Çekişmeler

Şirvanşah I. Ahmet Mezyed'in ölümünden sonra tahta oğlu Muhammed bin Ahmed çıktı. O, komşu feodallara karşı saldırgan bir politika izledi ve topraklarını birkaç şehri ilhak ederek genişletmeye çalıştı. 981-982 yıllarında, Gebele şehrini Emir Abdülberr Enbese'den alarak ele geçirdi. Yaklaşık 982 yılında Berde'yi boyun eğdirerek Musa bin Ali'yi valisi olarak atadı. Şirvanşah Ahmed aynı zamanda şehirlerini de güçlendirdi. Nitekim, 983 yılında Şabran'ın, askeri operasyonlar sonucunda yıkılan surlarını yeniden inşa ettirdi. 982 yılında büyükbabası II. Muhammed bin Yezid'in Lahıc'ı birleştirdiği Hursan ve Şirvan meliklikleri, Şirvanşah I. Ahmet Mezyed'in yerine tahta geçen Muhammed bin Ahmed'in mülkleri arasına katıldı.
Şirvanşah Muhammed bin Ahmed'in ölümünden sonra, yerine geçen kardeşi Yezid bin Ahmed, devletinin topraklarını ordusuyla genişletmeyi amaçlayan feodal iç savaşlar yürüttü. 992 yılında, Gebele'de Şirvanlılarla Şekililer arasında şiddetli bir savaş meydana geldi. Savaşta, Şirvanşah'ın veziri Museddin bin Hebeşi öldü ve onunla birlikte 400 seçkin Şirvan süvarisi hayatını kaybetti. 999 yılında Şirvanşah Yezid, Gebele valisi Gürzül kalesinin sahibi Abdülberr Enbese ile savaştı ve kaleyi ele geçirdi. Aynı yıl, Rizkiye mülkünü ele geçirmek için Derbent valisi Leşkeri bin Meymun ile savaştı, ancak başarılı olamadı. Leşkari, Şabran'a bir sefer düzenledi. Ancak Şirvanlılar şehir kapılarında onlarla savaştılar. Derbent ordusu ağır bir yenilgi aldı ve savaşta Leşkari'nin kardeşi Ebu Nasr bin Meymun esir alındı. Şirvanşah onu hapsettirdi ve barış sağlandıktan sonra onu rehin tuttu. Hicri 391 (1001) yılında Leşkari'nin ölümünden sonra Derbent halkı Şirvanşah Yezid'den Ebu Nasr'ı emir olarak seçmeleri için serbest bırakılmasını talep etti. Ancak Yezid, kızı Ebu Nasr ile evlendirmek istemediğini bahane ederek bunu reddetti ve Ebu Nasr'ı ancak Derbent halkı Derbent ve Sull (Çul) kalelerinin inşasına (daha doğrusu, yeniden inşasına) izin verirlerse serbest bırakacağını şart koştu. Derbentliler bu teklifi reddettiler ve Yezid suçsuz olan Ebu Nasr'ı idam etti. Ebu Nasr, Şabran kalesinde hapsediliyordu ve Şirvanşah onu şehrin kapıları önünde defnettirdi. Bu olay 1002 yılında gerçekleşti. Derbent halkı Ebu Nasr'ın kardeşi Mansur'u emir olarak seçti. Şirvanşah, Derbent'i ele geçirmek için savaşa devam etti. Çatışmalar, bazen bir tarafın bazen diğer tarafın üstünlüğüyle devam etti. 1019 yılında, sınır bölgesi olan Derbent halkı emirleri Mansur'a karşı isyan ederek onu şehirden kovdular ve iktidarı Şirvanşah Yezid bin Ahmed'e teslim ettiler.
Tarih > Farslaştırma Politikası

I. Yezîd’in hükümdarlık döneminde, Şirvanşah hanedanında ilk kaynaklarda yer almayan bazı olaylar meydana gelmiştir. Bu dönemden itibaren Şirvanşahların isimleri değişmiştir—Yezid bin Ahmed'den sonra Arap isimlerinden eski Sasani isimlerine dönüş başlamıştır. Şirvanşah Yezid bin Ahmed'in oğulları Anuşirvan ve Menüçehr olarak adlandırılmıştır. Zaten X. yüzyılın ilk yarısında, Mezyedi Şirvanşahlar, Sasani kökenli soylu ailelerle evlilik bağları kurmaya başlamış ve bu ailelerin kadın üyeleri eski gelenekleri canlandırmışlardır. El-Mesudi, 943 yılında Şirvanşah Muhammed bin Yezid’in Sasani Bahram Gur’un soyundan olduğunu belirtmiştir. Şirvanşahların Sasani Bahram Gur'un soylu soyundan olduklarını iddia etmeleri, büyük olasılıkla erken dönemlerde yerel hükümdarlardan biriyle, muhtemelen Sasani kökenli Şirvanşahlarla evlenmeleriyle açıklanmaktadır. Hilafetin zayıflaması ve Şirvanşahların iktidarının güçlenmesiyle, "Hanedan yeniden canlandığında, nüfuzlarını soylu bir soyla ilişkilendirmeye ihtiyaç duymuşlardır ve bu nedenle, Şirvanşahların Sasanilerle akraba oldukları eski teori ortaya çıkmış, onların Arap kökenli Şeyban kabilesiyle ilişkileri ise arka plana itilmiştir..."
Tarih > Rusların Azerbaycan’a İkinci Seferi

1030 yılında, Bakü yeniden otuz sekiz gemiyle gelen Rusların saldırısına uğradı. I. Menuçihr bin Yezid, onları Bakü yakınlarında karşıladı. Ruslarla yapılan çatışmada birçok Şirvanlı, bunlar arasında soylulardan Ahmed bin Hastekin de hayatını kaybetti. Ardından Ruslar, Kür Nehri’ni takip ederek Aras’a ulaştılar. I. Menuçihr, Rusların ilerleyişini durdurmaya çalışarak Aras Nehri'nin önüne bir baraj kurup ilerlemelerini engellemeye çalıştı. Ancak Ruslar, Şirvanşah’ın birliğini nehirde boğdular. Bununla birlikte, onların Aras Nehri boyunca ilerlemeleri durduruldu.
Kasım 1031 yılında, Ruslar yeniden Azerbaycan’a geldiler. Bu kez Şirvanşah’ın eniştesi olan Şeddadi hükümdarı Ebülfeth Musa bin el-Fazl bin Muhammed bin Şeddad Ruslara saldırdı. Bakü yakınlarında onlarla savaşıp düşmanı ülkeden çıkardı ve büyük bir kısmını katletti. "Tarih-i el-Bab"da, hicri 423 (1032) yılında Alanlar ve Serirler’in Ruslarla birlikte Şirvan'a saldırarak Yezidiyye'yi zorla ele geçirdikleri belirtilmiştir. Kaynakta, daha sonra Şirvan'ı yağmalayıp, esirlerle birlikte ülkelerine dönerken El-Bab'ın tahta kapılarına ulaştıkları, ancak sınır vilayetlerinin halkının Emir Mansur önderliğinde onlara saldırarak çoğunu yok edip Şirvan’dan yağmaladıkları her şeyi geri aldıkları anlatılmaktadır.
Tarih > Şeddadilerin Şirvan Seferleri

Feriburz bin Salar’ın hükümdarlığı döneminde, Şirvanşahlarla akraba olan Aran hükümdarları Şeddadilerle birçok savaş yaşanmıştır. Hicri takviminin 455 yılının Rebiülevvel ayında (Mart 1063), Aran hükümdarı Şavur bin Fazl, Şirvan’a saldırarak Kuylamiyan Kalesi’ni ele geçirdi ve oraya kendi garnizonunu yerleştirdi. Aynı yıl, Şirvan'a yeniden saldırarak ülkeyi harap etti, koyun ve sığır sürülerini ele geçirdi. Şavur, ona karşı çıkan Şirvan halkını katledip, soylulardan birçoğunu esir alarak mallarını yağmaladı. "Tarih-i el-Bab" daha sonra şu bilgiyi verir: "Oradan ayrılan Şavur, Yezidiyye’nin kapıları önünde kamp kurdu, merhum Salar’ın karısını (haremini) yanına alarak Aran'a döndü. Ancak, hicri 455 yılının Receb ayında (Temmuz 1063) üçüncü kez Şirvan’a gelerek Sedun köyünde kaldı, ekinleri, çevredeki köy ve mülkleri yaktı."
Hicri 456 yılının Muharrem ayında (Ocak 1064), Aran hükümdarı Ebülesvar Şavur bin el-Fazl, Şirvan'a yeniden saldırarak Sumanat, Kuhistan, Şabranı ele geçirdi. Şirvanlılar düşmanla savaşmak için sefere çıktılar ve savaşı kazandılar. Ebülesvar Şavur öldürüldü ve cesedi şehit edilen Şirvanlıların cesetlerinin üzerine bırakıldı. Kalan Şeddadiler ise Yezidiyye kapılarına kadar geri çekildiler.