Yafa-Kudüs demiryolu
Tarihçe > Erken Gelişmeler

Moses Montefiore 1838'de Yafa ile Kudüs arasında bir demiryolu inşa edilmesi fikrini ortaya atmış ve projeyle ilgilenen Culling Eardy ile görüşmüştür. Ancak Eardley, dini kurumlar projeye dahil olursa projenin bir parçası olmayacağını belirtmiştir. Montefiore 1856'da İngiliz Başbakanı Lord Henry John Temple ile temasa geçmiş ve demiryolu hattının inşası fikrini görüşmüştür. Lord Temple, demiryolu hattının hem İngiltere'ye hem de Türkiye'ye fayda sağlayacağını söyleyerek projeyi desteklediğini belirtmiştir. 20 Mayıs 1856'da Londra'ya yaptığı ziyaret sırasında Osmanlı Sadrazamı Mehmed Emin Âli Paşa ile bir toplantı organize edilmiş ve prensipler üzerine bir anlaşma sağlanmıştır. Sonuç olarak, 1865'te Parlamento üyesi, yazar ve iş adamı Laurence Oliphant da projeyi destekmiş ve 8 Aralık 1856'da Kont Paweł Strzelecki de projeye dahil olmıştur. Ancak Kont Strzelecki İstanbul'dan bir mesaj göndererek Osmanlı hükûmetinin inşaat için arazi temin etmeye istekli olmadığını söylemiş ve bunun üzerine proje rafa kaldırılmıştır.
1856'da General Francis Rawdon Chesney, bir demiryolu uzmanı olan John McNeil'ın şirketi adına demiryolu arazisini araştırmak üzere Filistin'e gelmiştir. Chesney iki muhtemel güzergâhı inceledikten sonra, kilometre başına 4.000 ila 4.500 pound'luk inşaat maliyeti hesaplamış, ancak bu maliyeti Kudüs'teki bir demiryolu hattı için çok yüksek bulumuştur. Bunun üzerine McNeil'ın şirketi sadece Yafa'dan Lod (Lydda)'a kısa bir demiryolu hattı, sonrasında da Kudüs'e (kilometresi sadece 150 pound'a mal olacak olan) bir şose yapılmasını önermiştir. Chesney girişimlerinden vazgeçmemiş ve -günümüzde Irak'ta bulunan demiryolu projesini destekleyen- Osmanlı ordusunda görevli Arthur Slade ile görüşmüştür. General Slade, İngiltere'ye fayda sağlayacağına ve Türkiye'nin çıkarlarına karşı olacağına inandığı bir Yafa - Kudüs demiyolu'na karşı çıkmıştır. Montefiore bu duruma müdahil olsa da, Chesney'nin girişiminden bir sonuç çıkmamıştır. Başka bir açıklamaya göre ise Montefiore, Culling Eardley'nin bir toplantı sırasında demiryolunun Hristiyan misyonerlik faaliyetine hizmet edeceğini söylemesi üzerine projeden çekilmiştir. Montefiore, 1857'de Filistin'e yaptığı beşinci ziyarette, inşaat maliyetlerini düşürmek ve demiryolu hattının bir su kaynağına yakın olmasını sağlamak için Refa'im Vadisi boyunca bir hat inşa edilmesini öneren bir İngiliz demiryolu mühendisini de yanında getirmiştir. Ancak Montefiore 1862'de Roş Haşanah'da eşini kaybetmesi üzerine projeye olan ilgisini kaybetmiştir.
1864'te Alman/Amerikan mühendis Charles Frederick Zimpel, Osmanlı yetkililerine Filistin dâhil Suriye vilayetinde birçok demiryolu hattı inşa etmeyi önermiş, Osmanlı yetkilileri ise gerekli fonları yarım yıl içinde toplayabilirse, inşaat için Zimpel'e izin vereceklerini belirtmişlerdir. 1865 yılında Zimpel, bugünkü rota ile çok benzer olan, planlanan rotanın Fransızca bir haritasını da içeren kendi araştırması ile birlikte bir broşür yayımlamıştır. Planan hat ile inşa edilen hat arasındaki temel farklılık, kolaylık sağlamak için özgün plandan değiştirilen ve hattı yaklaşık 6.5 km uzatan Yafa ve Remle yakınlarındaki iki kısımdı. Ancak, Zimpel, demiryolu hattı inşası için imtiyaz elde etmeye çalışarak bir yılını İstanbul'da boşuna harcamıştır. Kudüs'te yaşayan Alman mimar ve şehir mühendisi Conrad Schick, Zimpel'den daha sonra yayınladığı benzer bir kitapçık ile Ramallah'tan Beit Horon'a bir hat inşa edilmesi önerisini ayrıntılandırmıştır. Schick'in planındaki rota uzun zamandır kabul görmüş uygulanabilir tek rotaydı. Fransız mühendisleri bu rotaya yönelik 1874-1875 yılları arasında kapsamlı bir anket düzenlediler. Kudüs'e giden bir başka demiryolu konsepti ise Amerikalı yazar James T. Barclay tarafından düşünülmüşmüştür. Barclay, El-Ariş, Aşkelon veya Gazze'den başlayan bir hat öngörüyordu. Başka bir öneri de 1864'te önerilen alanı araştıran mühendis Carl Humann tarafından yapılmış ve Humann, Kudüs'e bir demiryolu hattı yapılmasının akıllıca olacağını belirtmiştir.
İngilizlerin projeye olan ilgisi nedeniyle Fransızlar ve Avusturyalılar da projeyle ilgileniyordu. Osmanlı yetkilileri Montefiore'un esas olarak Hristiyan misyoner çıkarlarına hizmet edeceği varsayımına ilişkin planını reddetmiştir. Ancak buna rağmen yerel basında 1872'de önerilen demiryolu hattına ilişkin rapor yayımlanmış ve projenin inşaatını teşvik etme çabaları nedeniyle Türk sultanına övgülerde bulunulmuştur. Batılı güçlerin demiryolunu inşa etmedeki bu başarısızlığı, kendi hükûmetlerinin politik çıkarlarına rağmen projeye kaynak ayırmadaki isteksizliğinden kaynaklanıyordu.