Karaçay-Balkarca
Alfabe

İslam'ın 17. yüzyıl sonları gibi oldukça geç bir tarihte Karaçay-Balkarlılar tarafından kabul edilmesi sebebiyle Arap harflerine dayalı alfabenin Karaçay-Balkar Türkleri tarafından öğrenilip kullanılması da gecikmiştir. 18. yüzyıl sonları ile 19. yüzyıl başlarında Küçük Bayramuk ve Yusuf Haçir gibi ilk din adamlarının Karaçay-Balkar halkına İslam'ı öğretmek amacıyla Arap harfleriyle yazdıkları dinî manzumeler, Karaçay-Balkar yazılı edebiyatının başlangıcını oluşturduğu gibi Arap harflerine dayalı Karaçay-Balkar alfabesinin de ilk adımlarını teşkil etmektedir. 1859 yılında doğan Kâzim Meçi'nin Arap harfleriyle Karaçay-Balkarca olarak kaleme aldığı eserleri aynı zamanda Arap harflerine dayalı Karaçay-Balkar alfabesinin gelişmesine ve halk tarafından benimsenmesine de yardımcı olmuştur. İsmail Akbay'ın 1916 yılında Tiflis'te yayımladığı Ana Til adlı eseri Karaçay-Balkarcada Arap harfleriyle basılmış ilk matbu eserlerdendir. 1916-1924 yılları arasında Arap harflerine dayalı alfabeyi kullanan Karaçay-Balkarlılar, 1924-1937 yılları arasında Karaçay-Balkarca için düzenlenmiş Latin alfabesini kullanmışlardır. 1938 yılında Kiril harflerine dayalı Karaçay-Balkar alfabesini kullanmaya başlayan Karaçay-Balkar Türklerinin bu alfabelerinde de 1966 yılında birtakım değişiklikler yapılarak son şekli verilmiştir.
| Karaçay-Balkar Arap alfabesi (1916-1924) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Harf | ﺍ | ﺏ | پ | ت | ج | چ | ح | خ | د | ر | ز | ژ | س | ش | غ | ف | ق | ك | گ | ڭ‎ | ل | م | ن | و | ۉ | ﯜ | ۆ | ھ | ئه / ه | ى | ى | ىٕ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Ses | a | b | p | t | c | ç | h | h | d | r | z | j | s | ş | ğ | f | q | k | g | ŋ | l | m | n | u | ü | o | ö | h | e | i | y | ı |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Karaçay-Balkar Latin alfabesi (1924-1937) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Harf | Aa | Bв | Çç | Cc | Dd | Ee | Ff | Gg | Ƣƣ | Xx | Ьь | İi | Ƶƶ | Kk | Qq | Ll | Mm | Nn | Ꞑꞑ | Oo | Ɵɵ | Pp | Rr | Ss | Şş | Tt | Uu | Yy | Vv | Jj | Zz |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Ses | a | b | c | ç | d | e | f | g | ğ | h | ı | i | j | k | q | l | m | n | ŋ | o | ö | p | r | s | ş | t | u | ü | v | y | z |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Karaçay-Balkar Kiril alfabesi (1937-günümüz) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Harf | Aa | Бб | Вв | Гг | Гъгъ | Дд | Дждж | Ее | Ёё | Жж | Зз | Ии | Йй | Кк | Къкъ | Лл | Мм | Нн | Нънъ/ Нгнг | Оо | Пп | Рр | Сс | Тт | Уу | Ўў | Фф | Хх | Цц | Чч | Шш | Ыы | Ээ | Юю | Яя |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Ses | a | b | v | g | ğ | d | c | ye | ö | j | z | i | y | k | q | l | m | n | ŋ | o | p | r | s | t | u | w | f | h | ts | ç | ş | ı | e | ü/yu | ya |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Kabardey-Balkar'da ж yerine дж yazarken Karaçay-Çerkesya'da нг yerine нъ bulunur. Bazı baskılarda, özellikle Sovyet döneminde, /w/ sesi için у́ veya ў harfi kullanılır.