Türk çizgi romanı
Tarihçe > Gırgır ve mizah dergilerinin dönemi (1970'ler-1990'lar)

Türk gazeteleri 1970'lere kadar gelişmiş baskı teknolojisini benimsememiş, fotoğraflar yerine illüstrasyon ve karikatürlere başvurmuşlardı. Ofset baskının tanıtılması manzarayı önemli ölçüde değiştirdi. Gazete şeritleri ve çizgi roman baskıları genel olarak popülerlikte düşüş yaşadı ve asla eski seviyelerine tam olarak ulaşamadı. 1971 civarında çizgi romanlar sayı başına sağlıklı bir şekilde 45.000 kopya satıyordu, ancak bu rakam yıllar içinde azaldı. 1980'lere gelindiğinde Süper Korku gibi korku çizgi romanları tamamen yayından kaldırıldı.
Oğuz Aral tarafından 1972'de kurulan mizah dergisi Gırgır, Akbaba gibi entelektüellere yönelik görkemli hiciv dergilerinin yerini alarak sıradan insanın bakış açısından yeni bir eleştirel bakış açısı sağladı. Toplam tirajı bir milyon kopya olan Gırgır ve onun yan dalı Leman da dahil olmak üzere mizah dergileri çizgi romanlar için neredeyse tek mecra haline geldi. Bu dergilerdeki eserlerin çoğu alaycılık ve hicivle karakterize edilmiş, sıklıkla aşağılayıcı bir dil kullanılmıştır. Aral'ın Gırgır dergisinde yarattığı bir karakter olan Avanak Avni, erken dönem ABD çizgi romanındaki Yellow Kid'e benzer şekilde "zamanın ortalama adamı, zorbalığa uğramış, aptal ama kurnaz"ı temsil ediyordu. Aral, dergiye yeni gelenleri aktif olarak işe aldı, gazetelerden geçiş yapmış karikatüristler için bir platform sundu ve bir sonraki nesli şekillendirecek yetenekleri besledi. Ancak bazıları bu sanatçıları yalnızca Aral'ın ayak izlerini takip edenler olarak görüyor. Gırgır'dan çıkan ve kendine özgü stiller oluşturanlar arasında gerçekçi ve karamsar çalışmalarıyla tanınan Galip Tekin ve İlban Ertem dikkat çekiyor.
1990'larda çizgi roman hayranlığı içinde birkaç fanzin ortaya çıktı, ancak çizgi romanları ciddi bir sanat formu olarak görmeyen genel halkın dikkatini çekmeyi başaramadılar. Bir avuç meraklı çizgi roman dergisi (Zeplin, Rh+ ve Resimli Roman gibi) ortaya çıkmış olsa da, ilhamını Mœbius ve Enki Bilal gibi ünlü bande dessinée sanatçılarından veya Métal hurlant ve grafik romanlar gibi yabancı çizgi roman akımlarından alan bu dergilerin hepsi kısa ömürlü oldu.
Bu dönemde televizyon yaygınlaştıkça Türk yayıncılık sektörü önemli zorluklarla karşı karşıya kaldı. Raporlar, mizah dergilerinin tirajının 1990'ların ortalarına kadar geçen on yılda beşte bire düştüğünü gösteriyor. Buna karşılık, bu dergiler daha yeraltı bir yöne doğru kaydılar ve müstehcenlik, seks ve alaycılık gibi temalara odaklanarak televizyonla doğrudan rekabetten kaçındılar. Aynı zamanda, geleneksel sol-sağ siyasi çatışmalarından ziyade kişisel yaşam tarzlarına öncelik veren bir neslin ortaya çıkması hicivli karikatürlerin doğasını değiştirdi. Leman dergisinin bir kolu olan L-Manyak, toplumsal yorumları nedeniyle öne çıktı ve sıklıkla geleneksel normlara meydan okuyan şiddet içerikli ve müstehcen imgeler kullandı. Daha önce baskın olan minimalist sanat tarzı, daha karmaşık ve gerçekçi arka planlara yol açtı. L-Manyak'ın tarzı, 2010'larda Türk çizgi filmlerinde yaygın olarak görülmeye devam etti. Derginin popüler serilerinden biri olan Bülent Üstün'ün Kötü Kedi Şerafettin eserini 2015'te animasyon filme uyarlandı. Ayrıca bu dönemde Druuna gibi erotik eserler, Playboy'un Türk versiyonu da dahil olmak üzere dergilerde görünmeye başladı.