stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Vergi

Vergi, ekonomik birimlerden siyasi cebir altında ve karşılıksız devlete kaynak (para) olarak aktarılmasıdır. Kamu hizmeti yapmak durumunda olan devlet, bunu yaparken mal ve hizmet üretiminde bulunur. Gerekli üretim faktörlerini sağlarken kamu fonlarını kullanır. Bu fonlar içerisinde vergi gelirlerinin oranı yüksektir. Sanayileşmiş toplumlarda %100'e ulaşmaktadır. Devlet, belirtilen temel amaç dışında kamu faaliyetlerine paralel diğer bazı fonksiyonları da vergilere yükleyebilir. Bu arada gelir dağılımının kontrolü, piyasada fiyat istikrarının sağlanması gibi fonksiyonlar da kısmen vergiye yüklenebilir.
Zorunlu ve karşılıksız

Tanımdan da anlaşılacağı üzere, verginin niteliğinden ayrılamayan aynı zamanda, onu devletin diğer gelir türlerinden ayıran iki unsur vardır. Bunlardan birincisi verginin cebri (zorunlu) bir ödeme olması, diğeri karşılıksız bulunmasıdır.
Vergi siyasi cebir altında tahsil edilmekte, yani kanunla konulmakta ve kanuna uyulması müeyyidelere (yaptırımlara) bağlanmış bulunmaktadır. Gerçekten devlet, bu kanunlara dayanarak vergi yükümlülüğünü tek taraflı olarak koymaktadır. Ekonomik birimin mükellef olarak vergileme faaliyetine katılması, devlete yardım, devletin işini kolaylaştırma anlamındadır; yoksa vergileme faaliyetinde "yetki paylaşma" anlamında değildir. Zaten bu faaliyete katılmanın şeklini de maliyetini de kanun düzenlemiş ve onu mükellef için yapılması zorunlu bir görev şekline sokmuştur. Verginin siyasi cebir altında alınması, mükellef bakımından ödenmesinin hukuken zorunlu olması nedeniyle, ödenmemesi halinde devlet zorla tahsil ya da cezalandırma yoluna gidebilir. Bu yüzden mükellefler vergiyi kendiliklerinden ödemekle zor yoluyla tahsilden ve ceza kovuşturmasından kendilerini korumuş olurlar.
Verginin zora dayalı olarak alındığına bir örnek verecek olursak.Venediklilerde peruk takma döneminde bireyler peruk taktıklarında kendilerini soylular sınıfında sayarlardı. Bu nedenle peruk giymek isteyen bireyler o dönem için devlete Peruk Vergisi adı altında ödeme yapmak zorundalardı.
Verginin amacı

Devlet, vergi adı altında çok çeşitli araçlar kullanmakta, daha doğrusu bireylerin ödeme gücünden, türlü fırsatlardan yararlanarak pay almaktadır. Bireylerin gelir elde etmesi, kurumların kazanç sağlaması, gelirlerin harcanması, istihsal ve satış nedenleriyle ya da miras ve hibe yoluyla malların el değiştirmesi, bir servete sahip olma, sahip olunan servetin değerinde artış görülmesi gibi olaylar, devletin vergi koymasının belli başlı fırsat ve nedenlerini oluşturmaktadır.
Dolaylı ve dolaysız vergiler

Vergileri, değişik amaçlarla başka türlü gruplandırmak da mümkündür. Bunlar arasında özellikle verginin "dolaysız" ve "dolaylı" olarak iki büyük sınıfa ayrılması yaygındır. Bu ayrım iktisadi gücü temsil eden gelir ve serveti yakalamada "mutavassıt" bir olaya dayanılıp dayanılmamasına göre yapılmaktadır. Gelir veya servetin doğrudan doğruya vergilendirilmesinde dolaysız, bir olayın (örneğin harcamanın) bu gücün belirtisi sayarak vergilendirilmesi dolaylı sayılmaktadır.
Verginin tarhı ve tahakkuku

Verginin önceden belirlenmiş oranlarda hesaplanmasına tarh denir. Tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi zorunlu bir borç haline gelmesidir. Beyan üzerine tahakkuk olan vergiler tahakkuk fişi kesilip yükümlüye verildiğinde tahakkuk eder. Takdir yöntemiyle tarh edilen vergi, yükümlüye tebliğ edilip itiraz süresi dolunca tahakkuk etmiş olur.
Tarh türleri

Verginin tarhı
Beyan Usulü Tarh
Resen Tarh
İkmalen Tarh
İdarece Tarh
1969 Cumhurbaşkanlığı Kupası

1969 Cumhurbaşkanlığı Kupası, 1. Lig'in 1968-69 sezonunu şampiyonlukla tamamlayan Galatasaray ile 1968-69 sezonu Türkiye Kupası şampiyonu Göztepe arasında oynanan üçüncü Cumhurbaşkanlığı Kupası maçıdır. 29 Haziran 1969'da, Ankara 19 Mayıs Stadyumu'nda oynanan maçı Galatasaray, Gökmen Özdenak ve Ahmet Celović'in golleriyle kazanarak kupadaki ikinci şampiyonluğunu elde etti.
Ayrıntılar

Galatasaray v Göztepe
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Galatasaray | 2 - 0 | Göztepe |
|  76' Gökmen Özdenak  80' Ahmet Celović | Rapor |  |
| g t Süper Kupa |
| --- | --- |
Sezonlar:  1966  1967  1968  1969  1970  1971  1972  1973  1974  1975  1976  1977  1978  1979  1980  1981  1982  1983  1984  1985  1986  1987  1988  1989  1990  1991  1992  1993  1994  1995  1996  1997  1998  1999  2000  2001  2002  2003  2004  2005  2006  2007  2008  2009  2010  2011  2012  2013  2014  2015  2016  2017  2018  2019  2020  2021  2022  2023  2024 
Kazananlar:  Galatasaray (16)  Trabzonspor (10)  Beşiktaş (10)  Fenerbahçe (9)  Akhisar Belediyespor (1)  Göztepe (1)  Eskişehirspor (1)  Konyaspor (1)  MKE Ankaragücü (1) 
 Maçlar  Kazanan teknik direktörler 
| g t Galatasaray maçları |
| --- | --- |
Türkiye Kupası finalleri:  1963  1964  1965  1966  1969  1973  1976  1980  1982  1985  1991  1993  1994  1995  1996  1998  1999  2000  2005  2014  2015  2016  2019 
Süper Kupa:  1966  1969  1971  1972  1973  1976  1982  1985  1987  1988  1991  1993  1994  1996  1997  1998  2006  2008  2012  2013  2014  2015  2016  2018  2019  2023  2024 
Başbakanlık Kupası:  1975  1979  1980  1986  1989  1990  1995 
UEFA Kupası finalleri:  2000 
UEFA Süper Kupası:  2000 
Diğer:  50. Yıl Kupası  Atatürk Kupası (2000)  Galatasaray 0-7 Güneş  Beşiktaş 2-9 Galatasaray  Fenerbahçe 0-7 Galatasaray  Fenerbahçe 6-0 Galatasaray  Gazi Büstü 
| g t Göztepe maçları |
| --- | --- |
Türkiye Kupası finalleri:  1967  1969  1970 
Süper Kupa:  1969  1970 
Başbakanlık Kupası:  1950
1989 Başbakanlık Kupası

1989 Başbakanlık Kupası, 1988-89 Türkiye 1. Futbol Ligini üçüncü tamamlayan Galatasaray ile 1988-89 Federasyon Kupası (o zamanki adıyla) ikincisi Fenerbahçe arasında oynanan 26. Başbakanlık Kupası maçıdır. 20 Ağustos 1989'da, Ankara 19 Mayıs Stadyumu'nda oynanan ve normal süresi 2-2 biten maçı uzatma dakikalarında attığı golle 3-2 kazanan Fenerbahçe, altıncı kez kupanın sahibi oldu.
Ayrıntılar

Galatasaray v Fenerbahçe
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Galatasaray | 2 - 3 (uz.) | Fenerbahçe |
|  13' Bülent Alkılıç  22' İlyas Tüfekçi | Rapor |  27', 69' Şenol Çorlu  91' Aykut Kocaman |
Stres-enerji tensörü

Stres-enerji tensörünün karşıdeğişkin bileşenleri.
Stres-enerji tensörü, fizikte uzayzaman içerisinde enerji ve momentumun özkütle ve akısını açıklayan, Newton fiziğindeki stres tensörünü genelleyen bir tensördür. Bu, maddedinin, radyasyonun ve kütleçekimsel olmayan kuvvet alanının bir özelliğidir. Stres-enerji tensörü, genel göreliliğin Einstein alan denklemlerindeki yerçekimi alanının kaynağıdır, tıpkı kütle özkütlesinin Newton yerçekiminde bu tip bir alanın kaynağı olması gibi.
Tanım

Stres-enerji tensörü üstsimge değişkenlerin kullanımını kapsamaktadır. Eğer Uluslararası Birimler Sisteminde Kartezyen koordinatlar kullanılıyorsa, konum dört vektörünün bileşenleri şu şekilde verilir: x0 = t, x1 = x, x2 = y ve x3 = z, burada t saniye cinsinden zaman ve x, y, z metre cinsinden uzaklığı belirtmektedir.
Stres-enerji tensörü, ikinci dereceden tensör Tαβ olarak tanımlanmıştır ve bir yüzeydeki sabit xβ koordinatının momentum vektörünün α’’’ncı elemanının akısını verir. Görelilik teorisinde, bu momentum vektörü dört-momentum olarak geçer. Genel görelilikte stres-enerji tensörü simetriktir.
Einstein-Cartan teorisi gibi diğer alternatif teorilerde, stres-enerji tensörü kusursuzca simetrik olmayabilir çünkü fırıl tensörü sıfırdan farklı olabilir, geometrik olarak bu durum sıfırdan farklı burulma tensörü olarak açıklanmıştır.
Tensörün bileşenlerini tanımlamak

Stres enerji tensörü ikinci dereceden olduğundan dolayı, bileşenleri 4 × 4 matris olarak gösterilebilir:
Aşağıdaki denklemlerde i ve k’’ 1’den 3’e kadar değer kümesidir.
Zaman-zaman bileşeni burada göreceli kütle yoğunluğudur ve kütle yoğunluğunun ışık hızının karesine bölümünden elde edilmektedir. Basit fiziksel yorumlamalar içerdiğinden dolayı bu konu özel bir ilgiye sahiptir. Mükemmel sıvılar için bu bileşen;
ve boş uzay dışında elektromanyetik alanlarda bu bileşen;
Burada E elektriksel alan, B ise manyetik alandır.
Göreceli kütlede xi yüzeyi boyunca akı lineer momentumda i'nci bileşenin yoğunluğuna denk gelir.
Bileşenler
xk yüzeyindeki lineer momentumun i‘nci bileşenin akısını gösterir. Özellikle,
(toplanmadan) normal stresi gösterir ve yönden bağımsız olduğu zaman basınç olarak adlandırılır. Geri kalan bileşenler
kırkım stresini gösterir (stres tensörü ile karşılaştırıldığında).
Katı hal fiziği ve akışkanlar mekaniğinde, stres tensörü doğru referans çerçevesinde stres enerji tensörünün uzaysal bileşeni olarak tanımlanmıştır. Diğer bir deyişle, mühendislikte stres enerji tensörü buradaki stres enerji tensöründen farklılık gösterir.
Tensörün bileşenlerini tanımlamak > Eşdeğişkin ve karışık biçimler

Bu yazının çoğunda stres enerji tensörünün karşıdeğişkin formu Tμν ile ilgileneceğiz. Buna karşın, eşdeğişkin formuyla çalışmak da bazen gerekli olmaktadır.
ya da karışık biçimi,
ya da karışık tensör yoğunluğu olarak
Korunum Yasası > Özel görelilikte

Stres enerji tensörü uzay zamanı ötelemesiyle ilişkili korunmuş Noether akımıdır.
Yerçekimsel olmayan stres enerjisinin ıraksaması sıfırdır. Diğer bir deyişle, yerçekimsel olmayan enerji ve momentum korunur,
Yerçekimi ihmal edilebilir olduğunda ve uzay zamanı için kartezyen koordinat sistemi kullanıldığında, bu denklem kısmi türev cinsinden şu şekilde gösterilebilir;
Bunun integral formu şu şekildedir;
Burada N’’, uzay zamanın sıkılaştırılmış dört boyutlu herhangi bir bölgesi,  \partial N ise üç boyutlu aşırıyüzey sınırı ve  \mathrm {d} ^{3}s_{\nu } dışa doğru gösteren normalinden farklı olan sınır elementidir.
Düz uzay zamanında ve kartezyen koordinatlar kullanılarak, eğer biri stres enerji tensörünün simetrisini bununla birleştirirse, açısal momentumun da korunduğunu görebilir:
Korunum Yasası > Genel görelilikte

Yerçekimi ihmal edilemez olduğunda ya da herhangi bir koordinat sistemi kullanıldığında, stres enerjisinin ıraksaması yine kaybolur. Fakat bu durumda eşdeğişkin türevi içeren ıraksamanın koordinatsız tanımı kullanılır.
Burada kullanılan  \Gamma ^{\mu }{}_{\sigma \nu } Christoffel sembolüdür ve yerçekimsel güç alanını temsil eder.
Bu nedenle, eğer  \xi ^{\mu } herhangi bir yıpratıcı vektör alanı ise, bu vektör alanı ile üretilmiş simetrinin korunum yasası şu şekilde gösterilebilir;
Bu denklemin integral formu şu şekildedir;
Genel görelilikte

Genel görelilikte, simetrik stres tensörü uzay zamanı eğriliğinin kaynağı gibi davranır ve genel eğrileştirilmiş koordinat dönüşümü olan yerçekiminin yerelleştirilmiş bakışım dönüşümüyle ilgili mevcut özkütlesidir. (Eğer burulma varsa, tensör simetrik değildir. Bu Einstein-Cartan yerçekim teorisindeki sıfırdan farklı spin tensörü durumuna denk gelmektedir.)
Genel görelilikte, özel görelilikteki kısmi türevler eşdeğişkin türevlerle yer değiştirir. Bu devamlılık denkleminin bundan böyle tensör tarafından açıklanan yerçekimsel olmayan enerji ve momentumun tamamen korunmasını açıklamadığı anlamına gelir. Başka bir ifadeyle yerçekimsel alan cisim üzerinde iş yapabilir ve tam tersi de mümkündür. Bu durum Newton yerçekiminin klasik sınırlamasında basit bir yorumlamaya sahiptir: enerji tensörün dahil edilmediği yerçekimi potansiyel enerjisi ile değişmektedir ve momentum alandan diğer cisimlere transfer edilmektedir. Genel görelilikte Landau-Lifshitz pseudotensörü yerçekimsel alan enerjisini ve momentum yoğunluklarını açıklamak için eşsiz bir yöntemdir. Bu tür bir stres enerjisi pseudotensörü koordinat dönüşümü ile lokal olarak yok olmak için yapılabilir.
Kavisli uzay zamanında, uzaysal integral genel olarak uzaysal dilime bağlıdır. Genel kavisli uzay zamanında küresel enerji-momentum vektörünü tanımlamanın hiçbir yolu yoktur.
Genel görelilikte > Einstein alan denklemleri

Genel görelilikte, stres tensörü Einstein alan denklemleri konusu içinde işlenir ve şu şekilde yazılır;
Burada  R_{\mu \nu }  Ricci tensörü,  R Ricci skaleri (Ricci tensörünün tensör kasılması),  g_{\mu \nu }\, metrik tensör ve  G evrensel kütleçekim sabitidir.
Özel durumlarda stres enerjisi > Yalıtılmış parçacık

Özel görelilikte, m kütlesine sahip ve etkileşimsiz parçacığın stres enerjisi ve yörüngesi  \mathbf {x} _{\text{p}}(t) şu şekildedir;
Burada  v^{\alpha }\! hız vektörüdür (dört-hızı ile karıştırılmamalıdır)
Burada δ Dirac delta fonksiyonudur ve  E={\sqrt {p^{2}c^{2}+m^{2}c^{4}}} parçacığın enerjisidir.
Özel durumlarda stres enerjisi > Dengedeki bir sıvının stres enerjisi

Termodinamik dengedeki bir sıvı için stres tensör enerjisi aşağıdaki basit formu alır;
Burada  \rho  kütle energy yoğunluğu (metre küp başına kilogram),  p hidrostatik basınç (paskal),  u^{\alpha } sıvının dört hızı ve  g^{\alpha \beta } metrik tensörün tersidir.
Dört hızı aşağıdakini karşılar;
Sıvının uygun referans çerçevesinde, dört hızı;
metrik tensörün tersi;
ve stress enerji tensörü köşegen matris olarak;
Özel durumlarda stres enerjisi > Elektromanyetik stres enerji tensörü

Kaynaksız bir elektrik alanın Hilbert stres enerji tensörü şu şekildedir;
Burada  F_{\mu \nu } elektromanyetik alan tensörüdür.
Özel durumlarda stres enerjisi > Skalar alan

Skalar alan  \phi  için Klein-Gordon denklemini sağlayan stres enerji tensörü şu şekildedir;
Stres enerjisinin değişken tanımları

Yerçekimsel olmayan stres enerjisinin eş olmayan birçok tanımı vardır:
Stres enerjisinin değişken tanımları > Hilbert stress enerjisi tensörü

İşlevsel türev olarak tanımlanmıştır;
Burada  {\mathcal {L}}_{\mathrm {matter} } eylemin Lagrangian yoğunluğunun yerçekimsel olmayan kısmıdır. Simetrik ve değişmez ölçektedir.
Stres enerjisinin değişken tanımları > Standart stres enerjisi tensörü

Noethern teoremine göre uzay ve zaman içinde öteleme ile ilişkili korunmuş bir akım vardır. Buna standart stres enerjisi tensörü denir. Genel olarak, simetrik değildir ve eğer elimizde bir ölçü teoremi varsa, bu ölçü sabiti olmayabilir çünkü uzaya bağlı ölçü dönüşümleri mekansal ötelemelerle değişmeyebilir.
Genel görelilikte, ötelemeler koordinat sistemine göredir ve bu yüzden eşdeğişkin olarak dönüşmez.
Stres enerjisinin değişken tanımları > Belinfante-Rosenfeld stres enerjisi tensörü

Esas açısal momentumda ya da fırılın varlığında, standart Noether stres enerji tensörü simetrik değildir. Belifante-Rosenfeld stres enerji tensörü standar stres enerji tensörü ve fırıl akımı tarafından oluşturulmuştur ve bu durumda hem simetrik hem de korunmuştur. Genel görelilikte, bu modifiye edilmiş tensör Hilbert stres enerji tensörü ile uyuşmaktadır.
Yerçekimsel stres enerjisi

Yerçekimsel stres enerjisinin eşdeğerlik prensibine göre seçilmiş bir çerçevede seçilmiş bir nokta her zaman lokal olarak kaybolacaktır. Bu nedenle, yerçekimsel stres enerjisi sıfırdan farklı bir tensör olarak tanımlanamaz, bunun yerine pseudotensör kullanmak zorundayız.
Genel görelilikte, yerçekimsel stres enerji-momentum pseudotensörünün birçok olası farklı tanımı mevcuttur. Buna Einstein pseudotensörü ve Landau-Lifshıtz pseudotensörü de dahildir. Landau-Liftshitz pseudotensörü düzgün bir koordinat sistemi seçildiği takdirde uzay zamandaki herhangi bir olayda sıfıra indirgenebilir.
1973 Cumhurbaşkanlığı Kupası

1973 Cumhurbaşkanlığı Kupası, 1. Lig ve Türkiye Kupası'nın 1972-73 sezonunu şampiyonlukla tamamlayan Galatasaray ile 1973 Başbakanlık Kupası sahibi Fenerbahçe arasında oynanan 7. Cumhurbaşkanlığı Kupası maçıdır. 9 Haziran 1973'te, Ankara 19 Mayıs Stadyumu'nda oynanan maçı Fenerbahçe 1-2 kazanarak kupadaki ikinci şampiyonluğunu elde etti.
Ayrıntılar

Galatasaray v Fenerbahçe
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Galatasaray | 1 - 2 | Fenerbahçe |
|  5' Metin Kurt | Rapor |  19' Cemil Turan   45' (pen.) Fuat Saner |
| g t Süper Kupa |
| --- | --- |
Sezonlar:  1966  1967  1968  1969  1970  1971  1972  1973  1974  1975  1976  1977  1978  1979  1980  1981  1982  1983  1984  1985  1986  1987  1988  1989  1990  1991  1992  1993  1994  1995  1996  1997  1998  1999  2000  2001  2002  2003  2004  2005  2006  2007  2008  2009  2010  2011  2012  2013  2014  2015  2016  2017  2018  2019  2020  2021  2022  2023  2024 
Kazananlar:  Galatasaray (16)  Trabzonspor (10)  Beşiktaş (10)  Fenerbahçe (9)  Akhisar Belediyespor (1)  Göztepe (1)  Eskişehirspor (1)  Konyaspor (1)  MKE Ankaragücü (1) 
 Maçlar  Kazanan teknik direktörler 
| g t Fenerbahçe maçları |
| --- | --- |
Türkiye Şampiyonası finalleri:  1933  1935  1940 
Türkiye Kupası finalleri:  1963  1965  1968  1974  1979  1983  1989  1996  2001  2005  2006  2009  2010  2012  2013  2016  2018  2023 
Süper Kupa:  1968  1970  1973  1974  1975  1978  1979  1983  1984  1985  1989  1990  1996  2007  2009  2011  2012  2013  2014  2023 
Başbakanlık Kupası:  1944  1945  1946  1950  1971  1973  1976  1977  1980  1989  1992  1993  1994  1995  1998 
Diğer:  1998 Atatürk Kupası  General Harington Kupası  Fenerbahçe 0-7 Galatasaray  Fenerbahçe 6-0 Galatasaray  Gazi Büstü 
| g t Galatasaray maçları |
| --- | --- |
Türkiye Kupası finalleri:  1963  1964  1965  1966  1969  1973  1976  1980  1982  1985  1991  1993  1994  1995  1996  1998  1999  2000  2005  2014  2015  2016  2019 
Süper Kupa:  1966  1969  1971  1972  1973  1976  1982  1985  1987  1988  1991  1993  1994  1996  1997  1998  2006  2008  2012  2013  2014  2015  2016  2018  2019  2023  2024 
Başbakanlık Kupası:  1975  1979  1980  1986  1989  1990  1995 
UEFA Kupası finalleri:  2000 
UEFA Süper Kupası:  2000 
Diğer:  50. Yıl Kupası  Atatürk Kupası (2000)  Galatasaray 0-7 Güneş  Beşiktaş 2-9 Galatasaray  Fenerbahçe 0-7 Galatasaray  Fenerbahçe 6-0 Galatasaray  Gazi Büstü
Çalıkuşu (roman)

| --- | --- |
Çalıkuşu'nun İnkılâp Kitabevi'nden çıkan kapak resmi
Yazar: Reşat Nuri Güntekin
Ülke: Türkiye
Dil: Türkçe
Konular: Aşk, kıskançlık
Tür: Roman
Yayım: 1922
Yayımcı: Vakit
Sayfa: 409
ISBN: 9751000122
OCLC: 55020530
ile ilgili metin bulabilirsiniz.
Çalıkuşu, Reşat Nuri Güntekin'in ilk defa 1922'de tefrika edilmeye başlanıp 1923'te kitap olarak yayımlanan, 1937'de büyük değişikliklerle tefrika edilen romanıdır.
Romanda, İstanbul köklü bir ailenin kızı olan çocuk ruhlu Feride'nin çok sevdiği nişanlısı tarafından ihanete uğramasıyla kendini öğretmenlik mesleğine adaması ve hayatını kazanabilmek için Anadolu'da şehir şehir dolaşması anlatılır. Melodram ögeleri ile yüklü bir aşk öyküsünün yanı sıra bürokrasi eleştirisi, kadınların Osmanlı toplumunda var olma mücadelesi, öğretmenlik mesleğinin icrası gibi pek çok konuyu ele alır.
Eserin sinema, televizyon dizisi, tiyatro ve bale uyarlamaları vardır.
Yazılışı ve yayımlanışı

Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu'nu ilk olarak "İstanbul Kızı" adıyla dört perdelik bir piyes şeklinde kaleme almış ve Darülbedayi'ye sunmuştur. Ancak yazar, gerek Dârülbedayi piyesin içeriğindeki köy sahnelerini hoş karşılamadığı; gerekse kendisi eseri Türkçeyi iyi konuşamayan o zamanki kadın oyunculara oynatmak istemediği için eseri geri çekti ve "Çalıkuşu" adıyla romana çevirdi. Babasının mesleği ve öğretmenliği dolayısıyla Anadolu'yu gezip görmüş olan Reşat Nuri Güntekin, Anadolu'nun yoksulluğunu ve eksiklerini gerçekçi bir bakış açısıyla eserine yansıttı.
Çalıkuşu, 1 Ağustos 1921 - 1 Aralık 1921 tarihleri arasında Vakit gazetesinde tefrika edildi ve büyük bir ilgi gördü. İyi bir aileye mensup neşeli bir genç kızın Anadolu'ya giderek öğretmenlik yapması kurtuluş mücadelesi veren Türk toplumu için bir umut, Türk edebiyatı için de Anadolu'ya geçişin sembolü idi. Feride'nin macerasını gerçekmişçesine benimseyen halk arasında onun bir roman kahramanı değil, yaşayan biri, yazarın kız kardeşi olduğuna dair söylentiler çıkmıştı. Reşat Nuri, Çalıkuşu'ndaki esas konunun tamamen fantezi olduğunu ifade etmiştir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Çalıkuşu bizdik. Çalıkuşu memleket, Çalıkuşu idealdi. Aydınla halk onda karşı karşıya gelmişti. Çalıkuşu gelinliklerini atıp Anadolu‟ya köy hocası olarak giden Feride değildi. Feride‟de halka hizmeti, halka muhabbeti sevdik. Amerikan Kolejinden çıkmış bu hoppa kız, nelere katlanmadı. Feride‟nin bu ıstıraplarında halk hizmetlerinin tatlı acılarını duyduk. Kırık dökük de olsa, belki de böyle kırık dökük olduğu için köye daüssıla duyduk. Kısaca, Çalıkuşu‟nda vatanımızı sevdik. | ” |
— Hasan Âli Yücel, romanın İstanbul'da estirdiği havayı anlatırken
1922, 1923, 1924, 1928 yıllarındaki ilk dört baskıdan sonra Reşat Nuri, 1937'de eseri önemli ölçüde değiştirerek okuyucuya yeniden sundu. Yazar, bu değişikliğin "tamamıyla şekle ait" olduğunu ifade etmişse de içeriğe ait önemli değişiklikler yapıldığı tespit edilmiştir. Özellikle Feride'nin çocukluğu, okul yılları, Kâmran'a olan aşkı ve nişanlanmasının anlatıldığı birinci bölümde değişiklik yapıldı, bu bölüm bir anlatıcı tarafından anlatılmak yerine Feride'nin günlüğüne yazdığı şeylerden oluşan bir bölüm haline getirildi. Eser, bu yeni haliyle Yedigün dergisinde tefrika edildi.
Konusu

Bir hatıra defteri olarak düzenlenmiş olan romanda Feride, kendisine ya­bancı bir şehirde, bir otel odasında anılarını yazarken geriye dönerek, çocukluk ve ilk genç kızlık dönemlerini anlatır.
Özet

İstanbullu bir subayın kızı olan Feride, küçük yaşta annesini kaybetmiştir; yanına gönderildiği babaannesinin de ölümü üzerine "Notre Dame de Sion" Fransız yatılı okulunda okur. Yaramazlıkları yüzünden arkadaşları, okulda, ona "Çalıkuşu" adını takarlar.
Feride, yaz tatillerini Besime teyzesinin köşkünde geçirir. Teyzesinin yakışıklı oğlu Kâmran ile birbirlerini severler ve nişanlanırlar. Feride'nin de desteklemesiyle Kâmran, üç yıl Avrupa'da bir elçilikte görev yaptıktan sonra döner. Bu arada okulunu bitiren Feride ile düğün hazırlıkları yaparlar. Feride, düğün günü, bir kadının getirdiği mektuptan Kamran'ın İsviçre'de iken Münevver adında hasta bir kızla ilişkisi olduğunu, ona evlenme sözü verdiğini öğrenir, her şeyi yüzüstü bırakıp kaçar.
Anadolu'da öğretmenlik yaparak Kamran'ı unutmak isteyen Feride, İstanbul rüştiyelerinde öğretmenlik teklifini kabul etmez; tüm zorluklara ve bürokratik engellere rağmen, istediğini elde eder ve İstanbul'dan ayrılır. Anadolu'nun çeşitli yerlerinde öğretmenlik yapan Feride, idealist bir eğitimcidir ancak gittiği yerlerde güzelliği başına bela olur; hakkında çeşitli dedikodular çıkar.
İlk öğretmenlik deneyimi, Zeyniler köyü denilen, hiçbir öğretmenin gitmeyi kabul etmediği kuş uç­maz kervan geçmez yerdedir. Zeyniler'de evlat edinip yanına aldığı Munise'ye bütün sevgisini verir. Kuşadası'nda öğretmenlik yaparken savaş başlar; okul hastaneye çevrilir ve Feride hastabakıcılık yapmaya başlar. Kuşadası'ndaki hastaneye başhekim olarak Zeyniler Köyü'nde iken tanıştığı Doktor Hayrullah Bey atanmıştır. Beş yıl sonra okullar yeniden açılır. Babacan bir adam olan Hayrullah Bey, emekli olup Kuşadası'na yerleşir ve Feride'yi kızı gibi korur. Munise'nin kuşpalazına yakalanıp ölmesinden sonra hastalanan Feride, Hayrullah Bey ile kalır. Halkın dedikodusu üzerine onunla kâğıt üzerinde evlenirler; fakat aralarında sadece "baba – kız" ilişkisi vardır.
Feride, öğretmenliğe başlayınca bir "günlük" tutmuş, başından geçen her şeyi günü gününe bir deftere yazmıştır. Hayrullah Bey bu defteri bulur, okur ve saklar. Hastalanınca, Feride'ye kendisinin ölümünden sonra ara sıra teyzesinin yanına gitmesini ve verdiği kapalı zarfı Kâmran'a teslim etmesini vasiyet eder.
Kısa bir süre sonra Hayrullah Bey, bütün mal varlığını Feride'ye bırakarak ölür. Hayrullah Bey'in ölümünden sonra, vasiyeti yerine getirilir. Feride, zarfı Kâmran'a verir. Zarfın içinde Hayrullah Bey'in bir mektubu ile Feride'nin günlüğü vardır. Hayrullah Bey, Kâmran'a yazdığı mektupta Feride'yi bir daha bırakmamasını salık vermektedir. Kâmran Feride'nin günlüğünü sabaha dek okur, her şeyi öğrenir. Ertesi gün gidecek olan Feride'yi bırakmaz ve evlenirler.