Cezayirli Gazi Hasan Paşa
Olgunluk çağı > 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında 1770 yılında Cebelitarık Boğazı'ndan geçerek Akdeniz'e giren ve Osmanlı topraklarına yönelen Rus donanmasına karşı Ege Denizi'ne açılan Osmanlı donanmasında kapudane rütbesiyle yeraldı. İki donanmanın 27 Mayıs'ta Benefşe açıklarındaki ilk muharebelerinde Mandalzade Hüsameddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması John Elphinstone komutasındaki Rus donanmasına Hasan Bey'in çabasıyla kısmî üstünlük sağladı. Ertesi günkü Anabolu Deniz Muharebesi'nde de iki Rus gemisi Hasan Paşa'nın cesur hücumları sonucunda muharebe dışı kaldı. Rus donanması 2 Haziran'da Çuha civarında Mora'nın güneyindeki Amiral Spiridov komutasındaki diğer Rus gemileriyle birleşti ve 17 gemilik güce ulaştı. Rus donanmasını takibini sürdüren Osmanlı donanması 4 Haziran'daki Suluca Deniz Muharebesi'nde hasmına üstünlük sağlayamadı ve Hasan Paşa'nın hücum sürdürülmesi ısrarına karşı Hüsameddin Paşa'nın emriyle önce Sakız'a, ardından Çeşme'ye çekildi ve taarruz inisiyatifini kaybetti.
Çeşme açıklarına gelen Rus donanmasıyla 5 Temmuz 1770 tarihinde meydana gelen Toprakada Deniz Muharebesi'nde en ön saflardaki Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın kalyonu ile öndeki Rus gemileri (Evropa, Rostislav ve Spiridov'un komutasındaki Sv. Evstafii) arasında başlayan çarpışmada Amiral Spiridov'un gemisinin dümeni vurulup Hasan Paşa'nın kalyonuna doğru sürüklenirken, Trech Svyatitelei de ağır hasar aldı ve Osmanlı gemilerinin arasına düştü. Spiridov ile Hasan Paşa'nın gemileri rampalayarak askerleri göğüs göğüse çarpışmaya girmişken Hasan Pala'nın gemisinden ateşlenen bir top Spiridov'un gemisinin cephaneliğini havaya uçurdu, ancak Hasan Paşa'nın gemisi de kıç tarafından alev aldı. Sv. Evstafii infilak ederek 700 askeriyle batarken Amiral Spiridov dahil az sayıdaki subay kurtarılabildi. Hasan Paşa'nın gemisi de hemen ardından batarken Hasan Paşa dahil yüzerek kurtulabilen Osmanlı denizcileri Çeşme'de zorlukla karaya çıktılar.
Bu şiddetli çarpışma Osmanlı donanması için uyarıcı mahiyette olmadı ve Çeşme limanına düzensiz bir şekilde demirleyen gemiler 6-7 Temmuz gecesi Rus donanmasının üç kalyon ve 4 kundak gemisiyle başlattıkları baskın karşısında büyük bir felakete uğradılar.
Faciadan kurtulan Hasan Paşa Çanakkale'ye gelerek felaket haberini İstanbul'a bildirdi. Mandalzade Hüsameddin Paşa'nın yerine Rodos Derya Beyi Cafer Bey Kaptan-ı deryalığa getirildiyse de, adıgeçenin de Çeşme felaketindeki sorumluluğu anlaşılınca azledildi ve Cezayirli Gazi Hasan Bey Paşa unvanıyla Kaptan-ı deryalığa getirildi.
Çeşme Faciası sonrası inisiyatifi ele geçiren Kont Aleksey Orlov komutasındaki Rus donanması 4 Ağustos-22 Ekim 1770 tarihlerinde Limni kalesini kuşattıysa da, kale garnizonu teslim olma noktasına gelmişken 23 parça gemi ve sandalla Çanakkale Boğazı'ndan çıkarak 7 Ekim'de Limni'ye Yoztaş limanına çıkarma yapan (1.070 asker) Hasan Paşa Kont Orlov'a 12.000 askerle geldiği şayiasını ulaştırdı. 22 Ekim'de kuşatmayı kaldırarak gemilere çekilen Rus askerlerine karşı taarruza geçen Türk birliği Rus ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattı. Rus donanmasının büyük gemileri ise Mondros limanından ayrılarak Aynaroz'a geçti. Rus donanması ardından Bara adasına çekildi.
Hasan Paşa 5 Temmuz 1772 tarihinde Kaptan-ı deryalık görevine ilaveten Çanakkale Boğazı Seraskerliği görevini de aldı. Padişah III. Mustafa'nın 21 Ocak 1774'te ölmesi ve yerine I. Abdülhamid'in geçmesiyle 27 Şubat 1774'te azledildi ve Anadolu Beylerbeyi ve Rus cephesinde Rusçuk Seraskeri görevine atandı. 9 Temmuz 1774 tarihinde ikinci kez Kaptan-ı deryalık görevine getirildi. Osmanlı donanmasının Hasan Paşa'nın kaptan-ı deryalığında giriştiği son harekât Kırım Çıkarması (28 Temmuz-4 Ağustos) olduysa da, başarılı gelişen bu harekât 21 Temmuz günü imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması'nın Kırım cephesinde de duyulmasıyla sona erdi.