Savaş, Şavşat
Tarihçe

Savaş köyünün eski adı Mogvta'dır. Mogvta (მოგვთა), Gürcü sülale adından gelir. Bu yer adı, burada Mogvta veya Mogvadze (მოგვაძე) sülalesinden ailelerin yaşadığını göstermektedir. Bu sülale adının türediği "mogvi" (მოგვი) kelimesi ise, Gürcü diline Zerdüştî din adamına verilen isimdir. Bu yer adı Türkçeye Mogta ve Mokda biçiminde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlıca nüfus defterinde Mogta (موكتە) şeklinde geçer. 1886 nüfus sayımında Rus idaresi köyün adını Gürcücesine benzer biçimde Mokvta (Моквта) şeklinde kaydetmiştir. Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli Osmanlıca kaynakta ise, Mokda (موقدا) olarak yazılmıştır.
Mogvta köyü, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar Şavşeti bölgesini 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürüclerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin kurduğu Şavşat sancağının 1554 yılındaki yöneticisi de İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) idi.
Mogvta, 1835 Osmanlı nüfus defterinde "Mogta" adıyla Çıldır Eyaleti'ne bağlı Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi toplama amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği Mogta köyünde 53 hanede 148 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Mogta'nın toplam nüfusunun yaklaşık 296 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu sırada Sataplia ve Şindoba birer mahalle olarak Mogta köyüne bağlıydı. Sataplia'da 6 hanede 15 erkek ve Şindoba'da 6 hanede 12 erkek kaydedilmiştir.
Mokvta köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Mokvta (Моквта) adıyla kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Anklia nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Mogvta'daki 49 hanede, 145'i erkek ve 152'si kadın olmak üzere, 297 kişi yaşıyordu. Mogvta köyü bu tarihte üç mahalleden oluşuyordu. "Nomara" mahallesinde 2 hane, "Romiet" mahallesinde 5 hane ve "Suni-ogulari" mahallesinde 3 hane bulunuyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte köyde Romieti (რომიეთი), Abrameti (აბრამეთი), Lomara (ლომორა) gibi Gürcüce yer adları bugüne ulaşmıştır.
Mogvta köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Mogvta köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Mogvta, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde "Mokta" adıyla Şavşat kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. Nüfusu, 223'ü kadın ve 240'ı erkeke olmak üzere, 71 hanede yaşayan 463 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte nüfusun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır. Mogvta veya Mokta Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Savaş olarak değiştirilmiştir. Savaş, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının Merya nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 639 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 1.073 kişiye ulaşmıştı ve bu nüfus içinde 492 kişi okuma yazma biliyordu.