Yenidemirkapı, Göle
Tarihçe

Yenidemirkapı ile Eskidemirkapı köylerinin eski adı ortak Demir Kapı'dır.  Nitekim 1573 tarihli icmal defterinde Demür Kapu ve Richard Andree'nin 1885 tarihli haritasında "Damir Kapy" (Demir Kapı) olarak geçer. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde "Demirkapı" adı altında, Demur Kapı Yunan (Демур-Капы Греческий) ve Demur Kapı Kürt (Демур-Капы Куртинский) olmak üzere iki köy kaydedilmiştir. Demir Kapu Yunan (Demir Kapı Rum) olarak kaydedilen köy, bugünkü Yenidemirkapı'dır.
Demir Kapı köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli'nin sözünü ettiği yıkılmış kilise bu dönemden kalmış olmalıdır. Eskidemirkapı köyü sınırları içindeki megalit yapı kalıntıları da bu yörenin çok eski yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Demür Kapu adı altında Hicri 981 (1573/74) tarihli Osmanlı icmal defterinde üç köy kaydedilmiştir. Bunlar Demiür Kapu-i Büzürg (Büyük Demir Kapı), Demür Kapu ve Demiür Kapu-i Küçük (Küçük Demir Kapı) köyleriydi. Bu köyler Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Ardahan-i Küçük livası, Güney, Kuzey, Hoçvan ve Germücek nahiyelerinden oluşuyor ve Kuzey nahiyesi 121 köyü kapsıyordu.
Demir Kapı köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında "Demur Kapı Yunan" (Демур-Капы Греческий) adıyla kaydettiği bugünkü Yenidemirkapı, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı "Yunan nahiyesi"nin 13 köyünden biriydi. Köyde, 72'si erkek ve 55'i kadın olmak üzere 22 hanede 127 kişi yaşıyordu. Hem köyün hem de nahiyenin nüfusu Rumlardan oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 229 kişi, 1906 yılında 333 kişi olarak tespit edilmiştir.
Göle bölgesinde 1907 yılında araştırma gezisi yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, o sırada bölgenin nüfusu hayli renkli bir hale gelmiş, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı ülkesinden Rusların egemenliğine geçen topraklara göç etmiş olan Rumlar ve Ermeniler, Müslüman Gürcülerden boşalmış olan yerlere yerleştirilmişti. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesinde bulunmuş olan Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli de 1917 yılında, adını "Demirkapı" şeklinde yazdığı köyde Rumların yaşadığını, eski bir kilisenin yıkıntılarının bulunduğunu yazmıştır.
Demir Kapı Rum köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca bu yerleşim Türkiye'ye bırakıldı.
Demir Kapı Rum köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Yeni Demir Kapu (یكی دمیر قپو) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında ise, Göle kazasının merkez nahiyesinde yer alıyor ve nüfusu 349 kişiden oluşuyordu. Yenidemirkapı köyünün 1965 genel nüfus sayımında nüfusu 622 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 280 kişi okuma yazma biliyordu.
Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında sözünü ettiği yıkıntı halindeki kiliseden günümüze iz kalmamıştır. Ancak bu kilise, Rumlardan önce de burada Hristiyan nüfusun yaşadığını göstermesi açısından önemlidir.