Gürcistan Kıpçakları
Kafkasya Kıpçakları > Eski Kıpçaklar 1118

Eski Kıpçaklar: Karadeniz-Kafkasya'nın kuzeyindeki bozkırlardan inen Kuman-Kıpçak Türkleri ile Gürcüler arasındaki ilk karşılaşma 11. yüzyılda olmuş ve genelde bu ilk ilişkiler sakin geçmiştir. Kuzeyden gelen bu yeni Türk unsurlar, Gürcü kaynaklarında çoğunlukla Kıpçak olarak geçmekle birlikte, nadiren Koman adıyla da anılmaktadır. Kiev Knezliği bünyesindeki Doğu Slavları tarafından defalarca yenilgiye uğratıldıktan sonra, 1095-1106 tarihleri arasında Kıpçakların bir kısmı Şarukan'ın (Şaragan შარაღან) oğlu Atrak (Atraka ათრაქა, Artuq) önderliğinde kavimlerinden ayrılmış ve 750 km doğuya göç edip Alanların (Osetlerin) yanına yerleşmişlerdir. Böylece, Kıpçaklarla güney komşuları Gürcüler arasında temas kaçınılmaz hale gelmiştir. 1106 yılında Bagrationi Hanedanından Gürcü kralı IV. David ilk karısından boşanıp Kıpçak lideri Atrak'ın kızı Guranduht (გურანდუხტი Guranduxṭi) ya da Guaranduht (გუარანდუხტი Guaranduxṭi) ile evlenmiştir. Daha sonra, hâlâ birleşik krallığının dışında bulunan Kvemo Kartli'deki Tiflis Emirliği'ni (თბილისის საამირო) kendisine katmak ve o sıralarda Gürcistan'ı egemenliği altına alan Selçuklulara karşı koymak için Kıpçak savaşçılarını ülkesine çağırmıştır. Dönemin (12. yüzyılın ilk yarısı) Ermeni yazarı Edessalı Mateos 1121 yılındaki Didgori Muharebesinde kral David'in yanında savaşa katılan 15.000 Kıpçak askerinin bulunduğunu kaydetmiştir. Dört asırdır Müslümanların yönetimindeki Tiflis 1122 yılında Kıpçaklar sayesinde Gürcü Krallığının eline geçmiştir. Kıpçakların tam olarak ne zaman geldikleri hiçbir yerde kayıtlı olmasa da, kabul edilen tarih 1118'dir. Modern Gürcü tarihçilerinden akademisyen İvane Cavahişvili (ივანე ჯავახიშვილი 1876 – 1940) Kıpçakların Gürcistan'a gelişlerinin, "yerleşmeleri, eğitimleri ve teşkilatlanmalarının" 1118'den 1120'ye kadar sürdüğünü ifade etmekte, Kıpçaklann yaz ve kışları Gürcistan topraklarında geçirdiklerini ileri sürmektedir. İlk gelenler Kartli'ye yerleştirilmişlerdir. Gürcü vakayinamesi Kartlis Tshovreba'da yazılan bilgiye göre, 40.000 Kıpçak ve 5000 kölemen/köle sipahi (monaspa) Gürcistan'a göç etmiştir. Gürcistan topraklarına ilk dalga olarak gelen bu Kıpçaklara, yetmiş yıl sonra gelen ikinci dalga Kıpçaklardan ayırmak için Gürcü kaynaklarında Eski Kıpçaklar denir.
Hayvan yetiştiriciliği ile uğraşan konar-göçer Kıpçakların yaşam tarzına çok uygun olduğu için yeni gelenler sınır (uç) bölgelerine yerleştirilmiştir. İskân edilen Kıpçaklar genellikle Selçuklu Türkmenlerinin sınır bölgelerine yerleştirilmişlerdir. Gürcü krallığının sınırlarını korudukları gibi, sınır ötesi civar bölgeleri de yağmalıyor, ganimetlerin bol olması sayesinde ülkeye ve iktidara bir sorun çıkartmıyorlardı. David'in vakanüvisinin kayıtlarına göre, diğer ülkelerin elçileri sık sık hediyeler getirip barış huzur ve "ülkelerinin Kıpçaklar tarafından tahrip edilmemesini" talep ederlerdi". Gürcistan'a ilişkin araştırmaların çoğunda hakim olan görüş doğrultusunda, Kral David'in vakanüvisine göre, Kıpçakların Gürcü topraklarında yerleşmesi iyi bir şeydi, zira ülkenin siyasi ve askeri hayatında önemli rol oynuyorlardı. David'in vakanüvisi bir seferinde 15.000 savaşçıdan bahseder.
İngiloylar tarafından meskun olunan ve günümüzde Azerbaycan sınırları içinde kalan Saingilo bölgesinde Kıpçak adlı bir yer ve nehir adı bulunmaktadır.
Doğu Slav kronikleri "Hypatian Codex"'de bir pasajda ilişkili olarak Vladimir Monomah'ın ölümünün ardından (1125) bir elçi, Ör adındaki bir ozan, Otrok'un Don Nehri yakınında yaşamış kardeşi Sırçan tarafından ona geri dönmesini ısrar etmesi için yollandı. Ör'ün ısrarları ve şarkıları faydasızdı ta ki o biraz yawşan, memleketi steplerin çimenini getirene kadar. Bununla birlikte Otrok hüzünlenerek güvenlikten ve "yabancı topraklar"da kazandığı ününden vazgeçmeye karar verdi ve Kiev prenslerinin en ünlü rakibi Könçek'in babası olacağı steplere geri döndü ( 14. yüzyılda yaşamış Çağatay Han'ı Könçek ile karıştırılmamalıdır.)
Tamar'ın ilk kronikleri “Yeni Kıpçaklar” teriminden bahseder. Bazı tarihçiler “Yeni Kıpçaklar” ifadesinin yeni gelen Kıpçaklar demek olduğunu düşünürler. Bununla birlikte bazı tarihçiler “eski Kıpçaklar” terimini ortaya sürerler. Bu tarihçilere göre IV. Davit döneminde gelenler eski Kıpçaklar iken Tamar döneminde gelenler ise “yeni Kıpçaklar”dır. Bu görüş Kıpçakların sürekli Gürcistan'a geldiği ve yerleştiği şeklindeki yanlış bir sanı üzerine kuruludur. Bu yanlış algılayış Davit'in kroniklerindeki 50,000 sayısının yanlış yorumlanmasını takip eder. “Eski Kıpçaklar” ifadesi kroniklerde bulunmamaktadır, bu ifade akademik literatürde ortaya çıkmıştır. Bu iki ifade eşit değildir ve aralarında önemli bir fark bulunmaktadır. “Yeni Kıpçaklar” Gürcistan'da yaşamadılar ve orada bir süreliğine askerlik görevi için geldiler. P. Sikharulidze'nin önermesi --“yeni Kıpçaklar” ifadesi muhtemelen 19. yüzyılda Hristiyanlığı yeni kabul eden Gürcüler “yeni Kartveller” (Yeni Gürcüler) ifadesinde olduğu gibi Hristiyanlığı kabul eden Kıpçaklar demektir.-- ayrıca dikkate alınmalıdır. Hatırlanabilir ki İngilo “yeni gelen” ifadesi yine din değiştirenleri ifade eder ancak bu sefer İslamı kabul eden Gürcüleri ifade etmektedir.