Azerilerin kökeni
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > İran menşeli > Genetik çalışmalar

2006 yılında İran'ın genetik manzarası üzerine yapılan bir çalışma (kendisi de İran Azerisi olan  Dr. Maziar Bonab) liderliğinde, Cambridge Üniversitesi genetikçilerinden oluşan bir ekip tarafından tamamlanmıştır. Dr. Bonabi, ekibinin İran'da Hint-Avrupa ve Hint-Avrupa olmayan konuşmacılar da dahil olmak üzere) farklı dil grupları üzerinde kapsamlı DNA testleri yaptığını belirtti. Çalışma İran Azerilerinin, Anadolu ve Avrupa Türklerinde bulunan benzer (Fiksasyon indeksi (FST) ve diğer genetik belirteçlere sahip olmadığını ortaya koydu. İran Azerilerinin, genetik (Fst) ve ESOA ve de MtDNA gibi diğer genetik özellikleri de İran'daki Farslar ile aynıydı. Bazı yeni genetik çalışmalar, insan popülasyon yapısındaki son erozyonun daha önce düşünüldüğü kadar önemli olmayabileceğini ve insan popülasyonlarının genel genetik yapısının göç olaylarıyla ve dolayısıyla Azerbaycanlıların durumunda da değişmeyebileceğini öne sürüyor; ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Azerileri genetik olarak Ermeniler gibi diğer Kafkas halklarına  ve İran Azerbaycan bölgesi halkı da diğer İranlılara benzemektedir.
2007'de yapılan bir çalışmada, Kürtler ve İran Azerileri arasında güçlü bir genetik bağın olduğu ortaya konmuş ve aynı çalışmada, (Moleküler varyans analizi (AMOVA) sonuçlarıysa bu iki popülasyon ile İran coğrafyasının diğer büyük etnik grupları arasında anlamlı bir farkın olmadığını ortaya koymuştur. İranlı Azeriler ile Türkiye halkı ve Orta Asyalılar arasında yakın genetik bir ilişkide gözlemlenmemiştir. Mevcut sonuçlara göre de günümüz Kürtleri ile İran Azerileri ortak bir genetik havuza ait gibi de görünmektedir.
2017 yılında yapılan bir başka çalışmada, Tebriz'deki İran Azerisi denekler; diğer Ortadoğu, Kafkasya, Akdeniz ve Orta Asya popülasyonlarıyla olan akrabalıklarını karşılaştırmak için kullanılan (İnsan lökosit antijeni (HLA) alelleri için incelendi ve araştırmaya göre de genetik mesafe, komşu–birleştirme (NJ) ve yazışma analizi (CA) analizleri, Azerilerin daha yakın bir Akdeniz/Kafkas HLA' profili gösteren Kürtlere ve Orta Asya profiline daha da yakın bir profil gösteren Gürganlılara - İran Türkmenlerine) yakın olduklarını göstermiştir."
Hem HLA aleli hem de sınıf II haplotip frekanslarına dayalı genetik mesafeler üzerine yapılan çalışma, "Azerbaycan örneklemini Akdeniz kümesine Kürtler, Gürganlılar, Çuvaşlar, (Güney Rusya ve Kuzey Kafkasya'ya doğru) İranlılar ve Kafkas (Svan-Gürcü) nüfusuna yakın yerleştirdiğini belirtmiştir. Çalışma ayrıca Azerilerin; "Yezd, Gürgan Türkmenleri ve Kürtler (düz genetik mesafelere göre en yakın nüfus) Beluçlar ve İranlılar gibi İran nüfusuna yakın olduğunu, ancak Akdenizliler ile (Mansi veya Toju) gibi Batı ve Orta Sibiryalılar arasında (Gürganlılar, Kürtler ve Çuvaşlar ile birlikte de orta konumda olduklarını göstermiştir. Çalışmada, Azerbaycan örneklerinin coğrafyadan kaynaklanan Kürt örnekleriyle olan yakınlığı da açıklanmıştır, zira İran'dan gelen Kürt örnekleri İran'ın Batı Azerbaycan Eyaletinden  oldukça aşağıda olan İran Kürdistan Eyaletinden alınmıştır.
Aynı çalışmada HLA-DRB1 alel frekanslarına dayalı (komşu–birleştirme (NJ) ilintililik dendrogramı, çalışmada incelenen çeşitli popülasyonları iki iyi ayrıştırılmış (küme) halinde ayırdı, Kuzey ve Güney Akdenizlileri (Avrupalılar ve Afrikalılar), Orta Doğuluları, Kafkasyalıları ve Batı Sibiryalıları gruplayan (ilk küme) ve analiz edilen popülasyonların geri kalanını (Orta ve Doğu Sibiryalıları ve de Doğuluları) gruplandıran (ikinci küme) Azeriler ise ilk kümede Gürgan (İran Türkmen nüfusu) ve Kürtlerle birlikte) İran halkı ile Batı Sibiryalılar (yani Çuvaşlar, Mansiler, Buryatlar ve Toju Tuvaları) arasında ara bir konumda yer almışlardır. HLA-DRB1 alel frekanslarına dayalı yazışma analizleride benzer sonuçlar göstermiştir.
Çalışmada gözlemlenen HLA genetik mesafeleri; (yazışma analizlerinde Akdeniz ve Orta Asya arasında yarı yolda gösterilen, ancak Toju, Tuva ve Mansilere çok yakın bir konumda gösterilen Azerilere kıyasla) Altay popülasyonlarında ve Mansilerde düşük değerler sunmuştur. Bu sonuçlar, Oğuz Türk boylarının neden olduğu Türkleşme sürecinin, diğer genetik ve tarihî verilerinde iddia ettiği gibi Azeri halkının genetik geçmişine de katkıda bulunabileceğini göstermektedir. (Yarshater, 1988;Schonberg ve diğerleri. 2011)"
MtDNA alt sınıfı U7a4, Azerbaycan'ın çağdaş sakinleri (% 26) ve kuzeybatı İran'ın Azeri sakinleri (% 16-22) arasında zirveye ulaşırken, İran'ın geri kalanında ise % 2-16 arasındaki frekanslarda meydana gelmektedir.[Alıntı gerek]
Çeşitli laboratuvarlardan elde edilen genel verilere göre, Azerilerin yarısından fazlası Yakın Doğu kökenli  Y-haplogruplarının (G-P15, J-P209, E-M35 ve T-CTS6507) taşıyıcılarıdır ve bu da Transkafkasya'ya doğru Bereketli Hilâl'den gelen Mezolitik ve Neolitik göç dalgalarının hipotezini de doğrular niteliktedir. Y haplogrup R (R-Z2109, R-PF7562, R-Y4364) gibi Doğu Avrupa alt sınıfları ve Orta Asya kökenli haplogruplar (C-M217, N-P43, O-F238, Q-M242, R-Z93, R-M478), incelenenlerin üçte birinden fazlasını kapsamaktadır ve doğu ve kuzeydoğu coğrafi alanlarının sınır köprülerinden de göçleri göstermektedir. Güney Asya ve Batı Avrupa kökenli haplogruplar da belirlenmiştir ancak oldukça düşüktür.