stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
İmparatorluk
Tanım

Bir imparatorluk, yüce bir hükümdar veya oligarşi altında birçok ayrı devlet veya bölgenin toplamıdır. Bu, özerk devletlerden ve halklardan gönüllü olarak oluşan geniş bir devlet olan federasyon ile zıttır. Bir imparatorluk, orijinal sınırlarının dışındaki bölgelerde hüküm süren büyük bir yönetim biçimidir.
Bir imparatorluğu fiziksel ve siyasi olarak neyin oluşturduğuna dair tanımlar değişiklik gösterir. Bu, emperyal politikaları etkileyen bir devlet veya belirli bir politik yapı olabilir. İmparatorluklar tipik olarak çeşitli etnik, ulusal, kültürel ve dini bileşenlerden oluşur. 'İmparatorluk' ve 'sömürgecilik', güçlü bir devlet veya toplum ile daha az güçlü bir toplum arasındaki ilişkilere atıfta bulunmak için kullanılır; Michael W. Doyle imparatorluğu "emperyal bir toplum tarafından tabi bir toplumun resmi veya gayri resmi etkin kontrolü" olarak tanımlamıştır. Akademisyenler imparatorlukları ulus-devletlerden ayırmaktadır. Bir imparatorlukta, bir grup insanın (genellikle metropol) diğer insan grupları üzerinde hakimiyet kurduğu bir hiyerarşi ve farklı insan grupları için bir haklar ve prestij hiyerarşisi vardır. Josep Colomer imparatorluklar ve ulus-devletler arasında şu şekilde bir ayrım yapmıştır:
İmparatorluklar devletlerden çok daha büyüktür
İmparatorlukların sabit veya kalıcı sınırları yoktu, oysa bir devletin sabit sınırları vardır
İmparatorluklar "merkezle asimetrik bağları olan çeşitli gruplar ve bölgesel birimlerden oluşan bir bileşime" sahipken, bir devlet "bir bölge ve nüfus üzerinde üstün otoriteye" sahiptir.
İmparatorluklar çok düzeyli ve birbiriyle örtüşen yetki alanlarına sahipken, devlet tekelleşme ve homojenleşme arayışındadır
Karakteristik

İmparatorluklar zaman içinde evrim geçirmiş ve tarih boyunca farklı şekillerde görülmüş bir devlet biçimidir. Genellikle güçlü bir monarşi ile karakterize edilirler ve farklı etnik, ulusal, kültürel ve dini geçmişlere sahip ayrı birimlerden oluşurlar. Bu çeşitlilik, yönetenler ve yönetilenler arasında belirli bir eşitsizlik düzeyine işaret eder ve bu da onları commonwealth'lerden ayırır. Tarih boyunca, büyük güçler sürekli olarak dünyanın diğer bölgelerini fethetmeye çalışmışlardır ve emperyalizm, büyük bir gücün, kaynaklarını ve insanlarını ana ülkeye fayda sağlamak amacıyla kullanma niyetiyle başka bir ulusu veya toprağı kontrol etme fikridir. Birçok imparatorluk askeri fetih yoluyla kurulmuştur, ancak seçim gibi başka yollarla da kurulabilirler. Atina İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu ve Britanya İmparatorluğu en azından kısmen seçimle kurulan imparatorluklara örnektir. Brezilya İmparatorluğu 1822'de Portekiz İmparatorluğu'ndan ayrıldıktan sonra kendisini bir imparatorluk olarak ilan etmiştir ve Fransa denizaşırı bir imparatorluğu elinde tutarken iki kez Fransız Cumhuriyeti olarak adlandırılmaktan Fransız İmparatorluğu olarak adlandırılmaya geçmiştir.
"İmparatorluk" terimi Qing İmparatorluğu ve Babür İmparatorluğu ile Maratha İmparatorluğu gibi Avrupalı olmayan monarşilere de uygulanmıştır. Bazı monarşiler kendilerini gerçeklerin desteklediğinden daha büyük boyut, kapsam ve güce sahipmiş gibi göstermişlerdir. Sonuç olarak, bazı hükümdarlar "imparator" unvanını almış ve devletlerinin adını "... İmparatorluğu" olarak değiştirmişlerdir. İmparatorluklar, imparatorluk yapısını güçlendirmek için kültürlerini tabi devletlere empoze etme eğilimindedir ve bunun imparatorluğun kendisinden daha uzun süren hem olumlu hem de olumsuz etkileri olabilir. Çoğu imparatorluk tarihi düşmanca olmuştur, ancak bazı tarihçiler tebaaları için istikrar, güvenlik ve yasal düzen gibi olumlu niteliklere ve etnik ve dini düşmanlığı en aza indirme girişimine dikkat çekmişlerdir.
Emperyal bir siyasi yapı kurmanın ve sürdürmenin iki ana yolu vardır: doğrudan fetih ve güçle kontrol ya da dolaylı fetih ve güçle kontrol. İlk yöntem daha fazla haraç ve doğrudan siyasi kontrol sağlar, ancak askerî güçleri sabit garnizonlara çektiği için daha fazla genişlemeyi sınırlar. İkinci yöntem daha az haraç ve dolaylı kontrol sağlar, ancak askerî güçlerin daha fazla genişleme için kullanılmasına izin verir. Bölgesel imparatorluklar (örneğin Makedonya İmparatorluğu ve Bizans İmparatorluğu) bitişik bölgeler olma eğilimindeyken, deniz imparatorlukları (örneğin Atina İmparatorluğu ve Britanya İmparatorluğu) daha gevşek yapılara ve genellikle birçok ada ve diğer mülk biçimlerinden oluşan daha dağınık bölgelere sahiptir. Kutsal Roma İmparatorluğu gibi imparatorluklar da İmparatorluk seçimi yoluyla üye krallıklardan gelen oylarla imparatoru seçerek bir araya gelmiştir.
Bazı büyük imparatorluklar > İlk Çağ

| Bayrak | Devlet/Hanedan | Tarih |
| --- | --- | --- |
|  | Antik Mısır | MÖ 3150-MÖ 30 |
|  | Akad İmparatorluğu | MÖ 2334-MÖ 2154 |
|  | Asur İmparatorluğu | MÖ 2025-MÖ 612 |
|  | Babil İmparatorluğu | MÖ 1895 – MÖ 539 |
|  | Hitit İmparatorluğu | MÖ 1600-MÖ 1178 |
|  | Makedonya İmparatorluğu | MÖ 800-MÖ 146 |
|  | Med İmparatorluğu | MÖ 678-MÖ 549 |
|  | Pers İmparatorluğu | MÖ 300/1736-660/1925 |
|  | Büyük Hun İmparatorluğu | MÖ 222-MÖ 45 |
|  | Roma İmparatorluğu | MÖ 27-MS 395 |
Bazı büyük imparatorluklar > Orta Çağ

| Bayrak | Devlet/Hanedan | Tarih |
| --- | --- | --- |
|  | Sasani İmparatorluğu | 224-651 |
|  | Avrupa Hun İmparatorluğu | 376-469 |
|  | Batı Roma İmparatorluğu | 395-476 |
|  | Doğu Roma İmparatorluğu | 395-1453 |
|  | Ak Hun İmparatorluğu | 440-710 |
|  | Göktürk Kağanlığı | 552-745 |
|  | Avar Kağanlığı | 562-823 |
|  | Hazar İmparatorluğu | 651-1048 |
|  | İkinci Göktürk Kağanlığı | 682-744 |
|  | Abbasi Halifeliği | 750-1258 |
|  | Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu | 962-1806 |
|  | Büyük Selçuklu İmparatorluğu | 1037-1157 |
|  | Moğol İmparatorluğu | 1206-1368 |
|  | Altın Orda Devleti | 1242-1502 |
|  | Osmanlı İmparatorluğu | 1299-1922 |
|  | Timur İmparatorluğu | 1370-1507 |
Bazı büyük imparatorluklar > Yeni Çağ

| Bayrak | Devlet/Hanedan | Tarih |
| --- | --- | --- |
|  | Fransa Krallığı | 843-1792 |
|  | Osmanlı İmparatorluğu | 1299-1922 |
|  | Portekiz İmparatorluğu | 1415-1999 |
|  | İspanyol İmparatorluğu | 1492-1898 |
|  | Babür İmparatorluğu | 1526-1858 |
|  | Fransız Sömürge İmparatorluğu | 1534-1958 |
|  | Britanya İmparatorluğu | 1583-1997 |
Bazı büyük imparatorluklar > Yakın Çağ

| Bayrak | Devlet/Hanedan | Tarih |
| --- | --- | --- |
|  | Osmanlı İmparatorluğu | 1299-1922 |
|  | Büyük Britanya Krallığı | 1707-1801 |
|  | Rus İmparatorluğu | 1721-1917 |
|  | Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı | 1801-1922 |
|  | Birinci Fransa İmparatorluğu | 1804-1815 |
|  | Avusturya İmparatorluğu | 1804-1867 |
|  | İkinci Fransa İmparatorluğu | 1852-1870 |
|  | Avusturya-Macaristan İmparatorluğu | 1867-1918 |
|  | Alman İmparatorluğu | 1871-1918 |

| g t Özerk idari bölünüş biçimleri |
| --- | --- |
Federalizm:  Asimetrik federalizm  Konfederasyon  Kurumsal federalizm  Çiftli federalizm  Etnik federalizm  Federelik  Federal monarşi  Federal cumhuriyet  Federe devlet  Federasyon  Mali federalizm  Simetrik federalizm 
Üniter devlet:  Devolüsyon  Bölgesel devlet 
Birlikler:  Siyasi birlik  Bireysel birlik  Hanedan birliği  Gerçek birlik  Çok milletli devlet  Birleşik monarşi  Çiftli monarşi  Süperdevlet  İmparatorluk Sömürge imparatorluğu  Çokuluslu devlet  Şahsi birlik  Uluslarüstü birlik  Kıta birliği 
Bağımlılık:  Bağımlı devlet  Uydu devlet  İlişkili devlet  Kukla devlet  Himaye  Vasal devlet  Haraçgüzar devlet  Devletsiz millet  Bağımlı toprak  Dominyon  Sömürge  Dolaylı yönetim  Suzerainty  Hegemonya 
Gelişme:  İşgal  Bölünme  Kopma  Cession  Ayrılma  İlhak  Ayrılmış bölgeler  Ayrılıkçılık  Toprak anlaşmazlığı  İrredantizm 
Ayrıca bakınız:  Kurucu devlet  Özerklik Özerk idari bölüm  Adem-i merkeziyetçilik  Yetki ikamesi 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 4139742-3 
Roma İmparatorluğunun MS 117 yılındaki haritası
Zihni Erençin

| Zihni Erençin |
| --- | --- |
Doğum: 1910 Manisa
Ölüm: 16 Temmuz 1993 (83 yaşında) Ankara
Milliyet: Türk
Eğitim: Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü Veteriner Fakültesi  1937 Üniversite diploması. 1942: doktora
Meslek: Veteriner doktor, Bilim insanı, Akademisyen, Üniversite idarecisi, Milletvekili

Zihni Erençin, Prof.Dr. (1910, Manisa - 16 Temmuz 1993, Ankara), Türk akademisyen, üniversite idarecisi, siyasetçi.
Hayatı

Zihni Erençin 1910'da Manisa'da doğmuştur.
1937′de Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü Veteriner Fakültesi'nden mezun olmuştur. 1938'de Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü Veteriner Fakültesi "Anatomi Enstitüsü"'ne asistan olarak atanmıştır. Doktora derecesini 1942'de Yüksek Ziraat Entitüsü'nden almıştır. Ankara Üniversitesi'nin 1946'da kuruluşunu takiben bu yüksek okul 1948'de Veteriner Fakütesi olarak katılmış ve aynı yıl Zihni Erençin bu kurumda doçent olmuştur. 1954'te Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'ne pröfesor olarak atanmış ve Histoloji ve Embriyoloji Kürsüsü pröfesörlüğüne gelmiştir. Bir dönem Ankara Üniversitesi Veteriner Fakultesi Dekanlığı yapmış ve 1957-1959 döneminde ise Ankara Üniversitesi Rektörlüğü görevini yürütmüştür.
Gayet iyi Almanca ve İngilizce bilmekte olup yabancı kurumlarda akademik katkıları arasında "Londra Veteriner Fakültesi" Misafir Öğretim Üyeliği, "Londra Zoological Society" Üyeliği, Basel "Aola Anatomica" Dergisi Editörlüğü bulunmaktadır.
6 Ocak 1961 – 25 Ekim 1961 doneminde Kurucu Meclis Üniversite Temsilciliği (6 Ocak 1961 – 25 Ekim 1961) yapmıştır. Evli ve iki çocuk babası idi.
16 Temmuz 1993'te Ankara'da ölmüştür.
Bayönder (oyun)

| Bayönder |
| --- | --- |

Yazar: Münir Hayri Egeli
Ülke: Türkiye
Orijinal dil: Türkçe
Konu: Atatürk’ün hayatı
Bayönder, Münir Hayri Egeli tarafından 1932'de kaleme alınan manzum bir perde ve sekiz tabloluk bir tiyatro eseridir. Konusu ve gelişimi Atatürk tarafından tespit edilmiştir. Atatürk'ün hayatını sembolleştiren bir eserdir.
Oyun, Bayönder adlı efsanevi kişiliği konu alır. Bilinmeyen bir dönemde bir Türk toplumu içinde yaşayan  ve  toplumun yaşayış biçimine karşı olan Bayönder'in  milletine yeni bir anlayış kazandırma azmi anlatılır.
Dil hareketinin çok yoğun olduğu bir dönemde kaleme alınan eser, “yarınki dille de anlaşılır” olsun çabasıyla yazılmıştır ve yeni kelimeler içerir. Günümüzde kullanılan “Bay” ve “Bayan” kelimeleri bu oyun yazılırken kararlaştırılmıştır.
Atatürk, yazılış sürecinde oyun metnini bir dramaturg gibi incelemiş ve düzeltmeler yapmış; besteci Necil Kazım Akses'e metni vererek opera olarak bestelenmesini istemiştir. Oyun, 1934 yılında opera haline getirildi.
Kadınlar 3. Ligi

| --- | --- |

Ülke:  Türkiye
Konfederasyon:  UEFA
Kuruluş: 2014-15
Takım sayısı: 112
Seviye: 4
Üst lig: Kadınlar 2. Ligi
Resmî site: TFF resmi site
 2023-24 Kadınlar 3. Ligi
Kadınlar 3. Ligi, Türkiye Futbol Federasyonu tarafından her yıl kadın futbol takımları arasında düzenlenen dördüncü ve en alt seviye lig organizasyonudur.
2024-25 Genel Esaslar

2024-2025 sezonu TFF Kadınlar 3. Ligi takımların coğrafi konumuna bağlı olarak 32 farklı grupta, çift devre lig usulünde gerçekleştirilir.
Normal sezon sonunda gruplarında ilk 2 sırayı alan takımlar Play- Off yükselme müsabakalarına katılma hakkı elde ederler.
Play-Off müsabakaları bölgesel olarak 16'şar takımdan oluşan 4 grupta tek maç eleme usulüne göre oynanır.
Normal sezon sonunda 32 grupta ilk sırayı alan takımlar gruplarında seri başı olacak şekilde kura çekimi yapılır ve kendi aralarında eşleşen takımlar TFF tarafından belirlenecek sahalarda tek maç eleme usulüne göre son 16 grup müsabakalarını oynar.
Son 16 grup müsabakalarını kazanan takımlar önceden ilan edilmiş Play - Off eşleşme fikstürüne göre gruplarında çeyrek final müsabakası oynamaya hak kazanır.
Gruplarında çeyrek final müsabakasını kazanan takımlar yarı final müsabakaları oynamaya hak kazanır.
Gruplarında yarı final müsabakalarını kazanan takımlar grup final müsabakası oynamaya hak kazanır.
Grup final müsabakalarını kazanan 4 takım 2025 -2026 sezonunda TFF Kadınlar 2.Ligi'ne yükselmeye hak kazanır.
Son 16 turu, Çeyrek final, yarı final ve final müsabakaları TFF tarafından belirlenecek sahalarda tek maç eleme usulüne göre oynanır.
Eleme müsabakaları sonunda eşitliğin olması halinde 15'er dakikalık 2 uzatma devresi oynanır. Eşitliğin bozulmaması halinde penaltı atışı sonrasında galip gelen takım belirlen
Geçmiş Sezonlar

| Sezon | Kadınlar 2>  Ligi'ne Terfi Eden Takımlar |
| --- | --- |
2014-15: Beşiktaş, Ağrı Birlikspor, Van Büyükşehir Belediyespor, Yahya Mazlum Halk Eğitim Merkezispor
2015-16: Kocaeli Harb-İşspor, Akdeniz Nurçelikspor, Maraşgücüspor, Konya İdmanyurduspor, Amed Sportif Faaliyetler, Fatih Vatanspor
2016-17: FOMGET GSK, Algspor, Alpler Gençlik ve Spor, Sivas Gazi Lisesispor
2017-18: Kocaeli Bayan FK, 7 Eylül Gençlikspor, Aksaray Hasandağıspor, Dicle Aslanspor
2018-19: 1955 Batman Belediyespor, Kayseri Gençlerbirliği, Dudulluspor
2019-20: Pendik Çamlıkspor, Ünyegücü FK, Horozkent SK, Giresun Sanayispor, Ankara Metropolspor, Konya İdmanyurduspor, Tavla Gençlikspor, Bağcılar Evrenspor, Nuhspor, Soğanlı Kanalboyu Nilüferspor, Soma Zaferspor ve Gençlik, Gaziantep Karataşspor, Erzincan Gençlergücüspor, Kılıçaslan Yıldızspor, İstanbul Kemer FK, Yüksekova Belediyespor, Sakarya Ankaspor Bayan FK, Telsizspor, Kahramanmaraş Anadolu Gençlikspor, Afyon İdman Yurdu GSK, Tuzla Sahilspor
2020-21: COVID-19 pandemisi nedeniyle düzenlenmedi.
2021-22: Bornova Hitabspor, Rusumat-4 GSK, Gölbaşı Belediyespor, Çatalca Belediyespor, 1955 Batman Belediyespor, Düzce Kadın Futbol Spor, Konyaaltı GSK, Kastamonu Gücü SK
2022-23: Denizli Sultanlarspor, Beykentspor, Pendik Güvenspor, Uşak 64 Belediye Gençlikspor, Gaziantep Alfaspor, Karabük Gençlerbirliği Spor, Ülküm Spor ve Gençlik, Bakırköy Yenimahelle FK, Çanakkale Dardanelspor, Gençlerbirliği, Sancaktepe Belediye Gençlikspor, Nazilli Belediyespor, Yakacık Genç Erlerbirliği Spor, Vangücü SK, Eskişehirspor, Silopi Belediye Gençlikspor
2023-24: Üsküdar Anadolu, Uludağspor, Karadeniz Ereğli Lisesi SK, Bursa Soğanlıspor, Aile ve Sosyal Politikalar Gençlik ve Spor, Bağcılar SK, Haymana Belediyespor, Tekirdağ Gençlik Hizmetleri ve Spor
2024-25:
Şampiyonlar

| Sezon | Şampiyon | İkinci |
| --- | --- | --- |
| 2014-15 | Beşiktaş | Ağrı Birlikspor |
| 2015-16 | Kocaeli Harb-İşspor | Akdeniz Nurçelikspor |
| 2016-17 | FOMGET GSK | ALG Spor |
| 2017-18 | Kocaeli Bayan FK | 7 Eylül Gençlikspor |
| 2018-19 | 1955 Batman Belediyespor | Kayseri Gençlerbirliği |
2019-20: COVID-19 pandemisi sebebiyle şampiyon belirlenmedi.
2020-21: COVID-19 pandemisi sebebiyle sezon düzenlenmedi.
| 2021-22 | Şampiyon belirlenmedi | İkinci belirlenmedi |
| 2022-23 | Şampiyon belirlenmedi | İkinci belirlenmedi |
| 2023-24 | Üsküdar Anadolu | Uludağspor |
2024-25: 
| g t Kadınlar 3>  Ligi |
| --- | --- |
Sezonlar:  2014-15  2015-16  2016-17  2017-18  2018-19  2019-20  2020-21  2021-22  2022-23  2023-24
Son Ar Chistr

Son ar chistr ("Elma şarabının şarkısı", Bretonca "Ev Chistr ’ta Laou!") geleneksel bir Breton şarkısıdır. Sözlerini 1929 yılında Bretonlu iki çocuk yazmıştır. Melodi, 1970 yılında ünlü Breton şarkıcı Alan Stivell'ın ve 1976 yılında Hollandalı müzik grubu Bots'un "Zeven dagen lang" sözleri ile seslendirmesi sonucu bütün dünyada tanınmıştır.
Kullanımı

Bu şarkı tüm dünyada birçok müzik grubu tarafından çeşitli dillerde söylenmiştir. Bazen o dillerdeki sözler orijinalinden farklı olmuştur.
En ünlü seslendirmeler:
Alan Stivell — Son Ar Chistr (1970)
Bots — Zeven dagen lang (1976)
Oktoberklub — Was wollen wir trinken (1977)
Bots — Sieben Tage lang (1980)
Angelo Branduardi — Gulliver (1980)
The Chieftains — Ev Chistr 'Ta, Laou! (1987)
Rabauken — Was wollen wir trinken (1995)
De Höhner — Was Wollen Wir Trinken Sieben Tage lang (1995)
The Pitcher — Drink (1995)
In Extremo — Was wollen wir trinken
Rapalje — Wat zullen we drinken (1998)
Scooter — How Much is the Fish? (1998)
Александр Пушной — Почём Камбала? (1999)
Non Servium — Seguimos siendo (1999)
Onkel Tom Angelripper — Medley Aus 6 Liedern (1999)
Mervent — Ev Sistr (2001)
Bullig — Was Sollen Wir Trinken (2001)
Blackmore's Night — All For One (2003)
Adorned Brood — 7 Tage Lang (2006)
Dick O'Brass — Son ar Christ (2006)
Scooter — How much is the fish (2006)
The Highstreet Allstars — Rock That Beat (2007)
Mickie Krause — Jan Pilleman Otze (2008)
Лешак — Was wollen wir trinken (2009)
Meldis — Son ar Sistr (2010)
Молот — Вперёд, Товарищ! (2010)
Tikkey A. Shelyen — Во славу сидра (2011)
Tom Angelripper (Sodom) — Was wollen wir trinken (2011)
Basslovers United - "Drunken" (2012)
Джек и Тень — Ev Sistr (2012)
F.R.A.M. — Ev Sistr (2013)
Tony Junior — Twerk Anthem (2013)
Luar Na Lubre — Espiral (2002)
Vardiya - Birlik Marşı (2008)
Tutulum

Dünya'nın yörüngesinden bakıldığında, Güneş sabit yıldızlara göre hareket ediyor gibi görünür ve ekliptik, Güneş'in gök küresi üzerinde izlediği yıllık yoldur. Bu süreç 365 günden biraz fazla süren bir döngü içinde kendini tekrarlar.
Tutulum, ekliptik veya tutulum düzlemi ya da ekliptik düzlem, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörünge düzlemidir. Dünya'da bulunan bir gözlemcinin bakış açısından, Güneş'in bir yıl boyunca gök küre etrafındaki hareketi, yıldızların arka planına karşı ekliptik boyunca bir yol izler. Ekliptik önemli bir referans düzlemidir ve ekliptik koordinat sisteminin temelidir.
Güneş'in görünür hareketi

Ekliptik, Güneş'in bir yıl boyunca izlediği görünür yoldur.
Dünya'nın Güneş'in etrafında dönmesi bir yıl sürdüğü için, Güneş'in görünen konumunun ekliptik etrafında tam bir tur atması da bir yıl sürer. Bir yıl 365 günden biraz daha fazla olduğundan, Güneş her gün 1°'den biraz daha az bir açıyla doğuya doğru hareket eder. Güneş'in yıldızlara göre konumundaki bu küçük fark, Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın Güneş'e her gün, Dünya'nın yörüngesinde dönmemesi durumunda olacağından yaklaşık dört dakika daha geç yetişmesine (ve doğrudan kuzeyinde veya güneyinde durmasına) neden olur; bu nedenle Dünya'da bir gün yaklaşık 23 saat 56 dakikalık güneş günü yerine 24 saat uzunluğundadır. Bu basitleştirme de yine Güneş etrafında aynı hızda dönen varsayımsal bir Dünya'ya dayanmaktadır. Dünya'nın Güneş'in etrafında döndüğü gerçek hız yıl içinde bir miktar değişir, dolayısıyla Güneş'in ekliptik boyunca hareket ediyormuş gibi göründüğü hız da değişkenlik gösterir. Örneğin, Güneş her bir yılın yaklaşık 185 gününde gök ekvatorunun kuzeyinde, yaklaşık 180 gününde ise güneyindedir. Yörünge hızının değişimi zaman eşitliğinin bir bölümünü oluşturur.
Dünya'nın Dünya-Ay çift merkezi etrafındaki hareketi nedeniyle, Güneş'in görünen yolu yaklaşık bir aylık bir periyotla hafifçe yalpalar. Güneş Sistemi'nin diğer gezegenleri tarafından yaratılan diğer tedirginlikler nedeniyle, Dünya-Ay çiftmerkezi karmaşık bir şekilde ortalama bir konum etrafında hafifçe salınır.
Gök ekvatoru ile olan ilişkisi

Ana madde: Eksen eğikliği
Dünya'nın eksen eğikliğinin kendi yörünge düzlemine dik açı yapmaması nedeniyle, ekvator düzlemi ekliptik düzlem ile eş düzlemsel değildir. Ekvator düzlemi bu yüzden ekliptiğe göre yaklaşık 23,4°'lik bir açıda eğimlidir. Eğer Dünya'nın ekvatorunun gök kürenin dışına doğru izdüşümü alınarak gök ekvatoru oluşturulursa, bu düzlemler gündönümü(en uzun gün/gece) ile ekinokslar(gece ve gündüzün eşitliği) adı verilen iki noktada kesişir. Güneş, ekliptik boyunca yaptığı görünür hareketinde, gök ekvatorunu biri güneyden kuzeye, diğeri kuzeyden güneye olmak üzere iki noktada keser. Güneyden kuzeye geçiş, Koç takımyıldızının ilk noktası ve gök ekvatoru üzerinde ekliptiğin yükselen düğümü (İng. ascending node) olarak da bilinen Mart ekinoksu olarak adlandırılır. Kuzeyden güneye geçiş ise Eylül ekinoksu veya alçalan (İng. descending) düğümdür.
Ana madde: Eksenel yalpalama
Dünya'nın ekseninin ve ekvatorunun yönü uzayda sabit değildir, ancak ekliptiğin kutupları etrafında yaklaşık 26.000 yıllık bir periyotla döner, bu süreç Ay ve Güneş'in Dünya'nın ekvator şişkinliği üzerindeki çekim etkisinden kaynaklandığı için Ay-Güneş devinimi (İng. lunisolar precession) olarak bilinir. Aynı şekilde, ekliptiğin kendisi de sabit değildir. Güneş Sistemi'nin diğer cisimlerinin oluşturduğu kütleçekimsel tedirginlikler, Dünya'nın yörünge düzleminde ve dolayısıyla ekliptikte, gezegensel devinim olarak bilinen çok daha küçük bir harekete neden olur. Bu iki hareketin birleşik etkisi genel biçimde devinim olarak adlandırılır ve ekinoksların konumunu yılda yaklaşık 50 yay saniyesi (yaklaşık 0,014°) değiştirir.
Ana madde: Üğrüm
Burada yine bir basitleştirme söz konusudur. Ay'ın periyodik hareketleri ve Güneş'in (gerçekte Dünya'nın kendi yörüngesindeki) görünür periyodik hareketleri, Dünya'nın ekseninde ve dolayısıyla gök ekvatorunda üğrüm olarak bilinen kısa süreli küçük genlikli periyodik salınımlara neden olur. Bu durum ekinoksların konumuna düzenli bir bileşen daha ekler; gök ekvatoru ve (Mart) ekinoksunun tam olarak güncellenmiş devinim ve üğrümlü konumları gerçek ekvator ve ekinoks olarak adlandırılır; üğrümsüz konumlar ise ortalama ekvator ve ekinoks olarak tanımlanır.
Ekliptiğin eğikliği

Ana madde: Eksen eğikliği
Ekliptiğin eğikliği, astronomlar tarafından Dünya'nın ekvatorunun ekliptiğe göre eğimi veya Dünya'nın dönüş ekseninin ekliptiğe dik bir noktaya göre eğimi için kullanılan terimdir. Yaklaşık 23,4°'dir ve şu anda gezegensel tedirginlikler nedeniyle her yüz yılda 0,013 derece (47 arksaniye) küçülmektedir.
Eğikliğin açısal değeri, Dünya'nın ve diğer gezegenlerin hareketlerinin uzun yıllar boyunca gözlemlenmesiyle elde edilir. Astronomlar, gözlemlerin doğruluğu ve dinamiklerin anlaşılması arttıkça yeni temel dönemler üretirler ve bu dönemlerden eğiklik de dahil olmak üzere çeşitli astronomik değerler türetilir.
Güneş Sistemi'nin düzlemi

Ana madde: Güneş Sistemi
Güneş Sistemi'nin başlıca cisimlerinin çoğu Güneş'in etrafında neredeyse aynı düzlemde dönmektedir. Bunun nedeni büyük olasılıkla Güneş Sistemi'nin bir ön gezegen diskinden meydana gelmiş olmasıdır. Bu diskin günümüzdeki olası en yakın gösterimi Güneş Sistemi'nin değişmez düzlemi olarak bilinir. Dünya'nın yörüngesi ve dolayısıyla ekliptik, değişmez düzleme 1°'den biraz daha fazla eğimlidir, Jüpiter'in yörüngesi ½°'den biraz daha fazla eğimlidir ve diğer büyük gezegenlerin hepsi ise yaklaşık 6° eğimlidir. Bu nedenle, Güneş Sistemi cisimlerinin çoğu gökyüzünde ekliptiğe çok yakın görünür.
Değişmez düzlem, tüm Güneş Sistemi'nin açısal momentumu ile tanımlanır, esasen sistemdeki tüm cisimlerin yörüngesel ve dönme açısal momentumlarının vektörel toplamıdır; bu toplamın %60'ından fazlası Jüpiter'in yörüngesinden kaynaklanmaktadır. Bu toplam, sistemdeki her cismin hassas bir şekilde bilinebilmesini gerektirdiğinden bir miktar değişken bir değer olarak kabul edilir. Değişmez düzlemin tam konumuna ilişkin belirsizlik nedeniyle ve ekliptik Güneş'in görünür hareketiyle yeterince belirgin olduğundan, ekliptik hem kesinlik hem de kolaylık açısından Güneş Sistemi'nin referans düzlemi olarak kullanılır. Değişmez düzlem yerine ekliptiği kullanmanın tek dezavantajı, jeolojik zaman ölçeklerinde, gökyüzünün uzak arka planındaki sabit referans noktalarına karşı hareket etmesidir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| Merkür, Venüs, Dünya ve Mars gezegenlerini gösteren ekliptik düzlemin üstten ve yandan görünümleri. Gezegenlerin çoğu Güneş'in yörüngesinde, Dünya'nın yörüngesinde döndüğü ekliptik düzlemle hemen hemen aynı düzlemde dönmektedir. | Merkür, Venüs, Dünya ve Mars gezegenlerini gösteren ekliptik düzlemin üstten ve yandan görünümleri. Gezegenlerin çoğu Güneş'in yörüngesinde, Dünya'nın yörüngesinde döndüğü ekliptik düzlemle hemen hemen aynı düzlemde dönmektedir. | Temmuz 2010'da ekliptik boyunca sıralanan beş gezegen (Dünya dahil), gezegenlerin Güneş'in etrafında neredeyse aynı düzlemde nasıl döndüklerini göstermektedir. Fotoğraf günbatımında Surakarta, Java, Endonezya üzerinden batıya bakarken çekilmiştir. |