stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Roma rakamları
Kullanım Biçimi > Eksiltme yöntemi

Roma rakamları yazılırken aynı harf üç kezden daha fazla tekrar edilmez. Bunun sonucunda da 4, 9, 40, 90, 400 ve 900 sayılarının modern zamanlarda daha sık kullanılan, küçük değerli sembollerin büyük değerli sembollerin soluna yazıldığında değerlerinin çıkarılmasına dayanan, farklı yazılış şekilleri vardır:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Roma rakamları ile | IV | IX | XL | XC | CD | CM |
| Batı Arap rakamları ile | 4 | 9 | 40 | 90 | 400 | 900 |
Yine bu kuralla Roma rakamları ile yazılabilecek karakter sayısı açısından en uzun sayının 3888 (MMMDCCCLXXXVIII) olduğu görülür. Ancak Roma rakamlarında M'den büyük bir rakam olmadığından 1000'den sonraki sayılarda bu kural bozulabilmektedir. Örneğin 4000, MMMM şeklinde yazılır. Soldaki rakamı sağdakinden çıkarıp yeni bir sayı elde etme yöntemi, sayıların okunuşunda ve dört işlemin uygulamalarında çeşitli karışıklıklara yol açmaktadır. Örneğin 1999'u gösteren MCMXCIX sayısının okunabilmesi için M CM XC IX biçiminde ayrılması gerekir. Burada M 1000'i, CM 900'ü (1000-100), XC 90'ı (100-10), IX ise 9'u (10-1) gösterir.
Kullanım Biçimi > Çıkarmadaki hatalar

Roma rakamlarıyla çıkarma işlemi yapılırken, büyük sayıdaki sembollerden küçük sayıdakiler çıkarılır. Ancak 4 ve 9 sayılarını kullanırken yapılan işlemlerde, eksiltme yönteminden kaynaklanan bazı hatalar oluşmaktadır. Örneğin, 49'dan (XLIX) 24 (XXIV) çıkarılığında geriye L-V'den 45 kalmaktadır. Bu sorun eldeli çıkarma işleminde de göze çarpmaktadır. Örneğin 13'ten (XIII) 9'u (IX) çıkarırken geriye 2 (II) kalır.
Kullanım Biçimi > Sıfır ve basamak kavramı

Romen rakamlarında sıfır sayısı ve basamak kavramı yoktur. Rakam, ifade ettiği sembol kadardır; yani X rakamı, hangi basamakta olursa olsun 10 'dur. Halbuki günümüzde kullandığımız Arap rakamlarında 1 tek başınayken 1 'dir, ancak bir soldaki haneye geçtiğinde 10 değerini, iki soldaki haneye geçtiğinde de 100 değerini alır.
Kullanım Biçimi > Büyük sayıların gösterimi

Roma rakamlarında, bir sayının bin katını göstermek için sembolün üzerine bir yatay çizgi, milyon katını göstermek için de ilgili sembolün üzerine iki yatay çizgi ile ifade edilir.
V = 5.000
X = 10.000
L = 50.000
C = 100.000
D = 500.000
M = 1.000.000
Kullanım Alanları

Tüm bu nedenlerle günümüzün karmaşık işlemlerinde Roma rakamlarının kullanılması ideal değildir ve dört işlem yapma zorluğundan dolayı günümüzde fazla kullanılmamaktadırlar. Sıfır sayısının modern aritmetik sisteme katılmasıyla yeterlilikleri azalmıştır. Bazı usuller geliştirilse de, çok büyük sayılar söz konusu olduğunda, yetersiz kalmaktadırlar. Ancak yine de kitap sayfalarını numaralandırma, madde işaretleri, saatler gibi dekoratif amaçlı bazı kullanım alanları vardır. Roma rakamlarının kullanışsızlığına örnek olarak şu anekdot verilebilir: Şöyle ki, Roma Forum Meydanı'ndaki süslü hitabet kürsüsünün “Columna Restrata” sütünunda 2.200.000 sayısını belirtmek için yirmi iki adet “yüz bin” i gösteren sembol (C) koyulmuştur.
Roma rakamları, Türkçe yazım kuralları gereğince de aşağıda bazıları yazılmış olan birçok yerde kullanılırlar:
Kitapların başlangıçlarındaki sunuş ve önsöz gibi bölümlerde.
Aynı adlı padişah ve kralların ayrılmasında: II. Ahmet, XVI. Louis gibi.
Yüzyıl adlarında: XIX. yüzyıl gibi.
Tarihi olaylarda: II. Viyana Kuşatması, I. Dünya Savaşı gibi.
Arnhem

| Arnhem |
| --- | --- |
Şehir ve Belediye

  Bayrak Mühür 
 Arnhem'in Gelderland'da konumu
ArnhemArnhem'in Hollanda'deki konumu.
Ülke:  Hollanda
İl:  Gelderland
Bölge: Veluwe
İdare
 • Belediye Başkanı: Ahmed Marcouch (VVD)
Yüzölçümü
 • Şehir ve Belediye: 101,54 km²
 • Su: 3,39 km² (1,3 mil²)
Rakım: 13 m
Nüfus (2019)
 • Şehir ve Belediye: 159.265
 • Yoğunluk: 1,628/km²
 • Kent: 152,850
 • Metropol: 361,048
Zaman dilimi: UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU): UTC+02.00 (OAYS)
Alan kodu: 26
Resmî site www.arnhem.nl/
Arnhem topografik haritasi
SBV Vitesse  futbol kulübünün stadyumu, 2017 UEFA Kupası maçı (Vitesse Arnhem-Zulte Waregem)
HAN Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (Yüksekokulu) - Arnhem
Arnhem Hayvanat Bahçesi (Koninklijke Burgers' Zoo)
Hollanda Açık Hava Müzesi.
Huis Sonsbeek, Arnhem
Park Sonsbeek, Arnhem
Arnhem Belediye Binası.
Het Duivelshuis.
Arnhem Dünya Ticaret Merkezi.
Rijnkade, Arnhem
Arnhem Merkez, Airborne Meydanındaki Anıt.
Arnhem Belediye Başkanı Ahmed Marcouch.
Arnhem (Aşağı Almanca: Ernem, Almanca: Arnheim), Hollanda'nın doğusunda bulunan Gelderland ilinin başkenti olan şehirdir. Şehir orijinal olarak Sint-Jansbeek Suyu üzerinde konumlanmıştır ama genişleyip Nederrijn Irmağı'nın iki yakasına da yayılmıştır.
Arnhem'in şehir sınırları içindeki nüfusu (2019 Nüfus Sayımı itibarıyla) 159.265 kişi olarak belirlenmiştir. Şehir metropoliten bölge olarak "Stadsregio Arnhem Nijmegen" metropoliten şehrinin kuzey parçasını oluşturur. Bu metropoliten bölge nüfusu (2010 tahmini itibarıyla) 722.181 kişidir. Bu bilgi dikkate alındığında Arnhem metropoliten şehri Hollanda'nın en büyük 15 şehri arasında yer almaktadır.
Gelderland Eyalet Mahkemesi (de rechtbank Gelderland) ve Arnhem-Leeuwarden Adli Temyiz Mahkemesi (het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden) bu şehirde bulunmaktadır ve Arnhem ulusal askeri mahkeme ile hava mobilize tugayı için de bir üs olarak hizmet vermektedir.
Arnhem toplumunda yaşayan insanların kökenleri şu şekildedir: Hollandalılar %64,3, Avrupa kökenliler (Hollanda hariç) %9,1, Asya kökenliler (Türkiye hariç) %7,9, Türkler %5,3, Endonezyalılar %3,3, Faslılar %2,4, Karayip Hollandalılar %2,2, Surinamlılar %2 ve Amerikalılar ile Avustralyalılar %1,9.
Tarihçe

Arnhem'in tarihi Orta Çağ'a kadar uzanmaktadır. Arnhem şehir olma hakkını 1233 yılında Zutphen kontundan almıştır. 1850 yılında 9.000 kişilik nüfusu olan şehir, batı Hollanda'nın zengin kişileri sayesinde popülerlik kazanmıştır.
Arnhem, Hollanda'nın tarihî ve kültürel açıdan zengin şehirlerinden biridir. Özellikle II. Dünya Savaşı'nda önemli bir yer tutmuştur. 1944'teki Arnhem Köprüsü Muharebesi (Operation Market Garden), şehirde gerçekleşmiş ve bu olay, şehir tarihinin önemli bir parçası olmuştur.
Het Duivelshuis, Arnhem'deki tarihi belediye binasının önemli bir parçasıdır. Gotik tarzda inşa edilen bu etkileyici yapı, belediye başkanının çalışma odasına ev sahipliği yapmaktadır.
Coğrafya

Arnhem Hollanda'nın doğusunda bulunan Gelderland ilinin başkentidir. Şehir Ren Nehri deltasının bir kolu olan Nederrijn Irmağı'nın iki yakasına ve orijinal olarak Sint-Jansbeek Suyu üzerinde konumlanmıştır.
Şehrin toplam alanı 101,54 km² olup, bunun 97,82 km²'si kara, 3,72 km²'si ise sudur.
Şehir Nijmegen'den 16 km, Hollanda-Almanya sınırında Almanya'da bulunan Emmerich am Rhein'dan 29 km, Utrecht'ten 16 km, Amsterdam'dan 80 km ve Rotterdam'dan 97 km uzaklıktadır.
Şehre kara yolu ulaşımını sağlayan ulusal Hollanda ana karayolları şunlardır: A12, A50, A348, N224, N225, N310, N325 ve N784.
iklim

Arnhem, Hollanda'nın büyük bir kısmı gibi ılıman deniz iklimine sahip bir bölgede yer almaktadır. Hava koşulları, Kuzey Denizi'nin batıya yakın olmasından ve buna bağlı kuzeybatıdan esen rüzgarlar ve fırtınalardan büyük ölçüde etkilenmektedir. Kış sıcaklıkları ılımandır; Ortalama olarak sıfırın üzerinde olmasına rağmen, İskandinavya, Rusya ve hatta Sibirya gibi iç Avrupa'dan esen doğu veya kuzeydoğu rüzgarlarının esintileri sırasında don görülmesi nadir değildir. Yazlar sıcaktır, ancak nadiren sıcaktır.
Yağışlı günler düzenli olarak görülmektedir, ancak yıllık yağış miktarı 800 mm'yi geçmez. Yağışların çoğu sürekli çiseleme veya hafif yağmur şeklinde düşer. Çok sayıda su rezervuarının bulunması, özellikle Ekim-Mart ayları arasındaki daha soğuk aylarda bulutlu ve nemli günlerin yaygın olduğu anlamına gelir.
Doğa ve Turizm

Hollanda'nın en büyük milli parkı Hoge Veluwe, Arnhem'e yaklaşık 15 km uzaklıktadır.
Rijnkade, Hollanda'nın Arnhem kentinin merkezinde, Ren Nehri kıyısında yer alan bir cadde ve rıhtımdır. Rijnkade, John Frost Köprüsü ile Nelson Mandela Köprüsü arasında yer almaktadır. Rıhtım, yaz aylarında ve Arnhem Muharebesi anısına teraslı yeme-içme olanakları sunmaktadır.
Arnhem'de her yıl şehrin her yerine yayılmış çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Bunlardan birçoğu şehir merkezinde, Grote Markt'ta, Park Sonsbeek'te, Stadsblokken-Meinerswijk'te ve GelreDome'da gerçekleşiyor.
Arnhem'de bulunan diger bir park da  Stadsblokken-Meinerswijk'tir. Schaarsbergen köyü, Arnhem kentsel alanı ile Veluwe doğa rezervleri arasındaki geçiş noktasını işaret ediyor, Schuytgraaf ise Over-Betuwe bölgesinde yer alıyor. Çok sayıda hayvancılığın yapıldığı, meyvecilik ve fidanlıkların bulunduğu kırsal bir bölgedir. Bölge, Aşağı Ren Nehri'nin taşkın yataklarıyla sınır komşusudur. Aşağı Ren'in diğer yakasında, son buzul çağında oluşmuş Veluwe moreni manzarası vardır. Bölge oldukça ormanlıktır. Moren üzerinde Valkeniersbossen, Westerbouwing ve Duno çiftliği yer almaktadır.
Arnhem aynı zamanda Aşağı Ren ve IJssel kıyısındaki konumu nedeniyle bir nehir bölgesidir. En bilinen rekreasyon alanları Rijkerswoerdse Plassen ve Lathumse Plas'tır.
Arnhem, Amsterdam ve Utrecht ile birlikte Hollanda'nın Kral Gecesi ve Kral Günü şenlikleri için en büyük ve en popüler şehirlerinden biridir. Başkente genellikle ortalama yarım milyon parti müdavimi gelir. Şehirdeki kalabalığı azaltmak için merkezin çeşitli noktalarında etkinlikler düzenleniyor. Kral Günü kutlamaları, geleneklere göre Ren Nehri'nden atılan havai fişeklerle son bulur.
Her yıl anma haftası boyunca, Airborne Meydanı'ndaki anıtta düzenlenen uluslararası anma töreni, binlerce ziyaretçiyi Arnhem merkezine çekiyor. Resmî anma sırasında, 17-26 Eylül 1944 tarihleri ​​arasında Ren Nehri üzerindeki köprüyü (John Frost Köprüsü) ele geçirme ve tutma girişimlerinde ölen tüm Müttefikler anılır. Hava İndirme Meydanı'ndaki anma töreninden sonra, Kurtuluş Köprüsü John Frost Köprüsü'nde gerçekleşir. Binlerce kişi, Gelders Orkestrası ve ünlü Hollandalı sanatçıların görüntüleri ve müzikleri eşliğinde Arnhem Muharebesi'nin hikayesinin içine çekiliyor. Anma Haftası boyunca bölgede Arnhem Muharebesi'ni anan anma törenleri ve etkinlikler düzenleniyor.
Park Sonsbeek her yaz mayıs ayının sonundan ağustos ayının sonuna kadar pazar öğleden sonraları tiyatro, müzik ve dansın yer aldığı bir dizi ücretsiz kültürel etkinliğe ev sahipliği yapan Park Open'a ev sahipliği yapıyor. Ağustos ayında dizi, Sonsbeek Theater Avenue'da dört günlük bir festivalle son bulacak. Ayrıca Sonsbeek heykel sergileri birkaç yılda bir yaz aylarında parkta izlenebilmektedir.
Eğitim

HAN Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (Yüksekokulu)'nun Arnhem ve Nijmegen şehirlerinde kampüsleri bulunmaktadır.
ArtEZ Üniversitesi'nin (ArtEZ University of Arts) Zwolle ve Enschede dışındaki bir diğer şubesi Arnhem'de bulunmaktadır. ArtEZ ismi, Arnhem şehrini temsil eden "A", Enschede şehrini temsil eden "E" ve Zwolle şehrini temsil eden "Z" harflerinden oluşmaktadır. ArtEZ Üniversitesi'nin tasarım ve moda bölümleri, dünyanın dört bir yanından öğrenciler çekmektedir. Arnhem, her yıl Modefabriek gibi büyük moda etkinliklerine ev sahipliği yapar.
Politika ve Siyaset

22 Kasım 2023 Hollanda genel seçimlerinde Arnhem'de yüzde 5'in üzerinde oy alan partiler ve sıralamaları şu şekildedir:
GL-PvdA: %31,9 (Yeşiller ve İşçi Partisi İttifakı)
PVV: %12 (Özgürlük Partisi)
D66: %10,6 (Demokratlar 66)
VVD: %8,9 (Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi)
PvdB: %8,4 (Hayvanlar İçin Parti)
Volt: %5,6 (Volt, enerji)
CDA: %5 (Hristiyan Demokratlar)
2022-2026 dönemi için Arnhem Belediye Başkanı ve Belediye Meclisi, GroenLinks- GL (Yeşiller), D66 (Demokratlar 66), Arnhem Centraal-AC (Arnhem Merkezi), Partij voor de Dieren-PvdD (Hayvanlar İçin Parti), Partij van de Arbeid-PvdA (İşçi Partisi) ve Volt (Volt,enerji Hollanda) tarafından oluşturulan bir koalisyon tarafından yönetilmektedir. Fas kökenli Ahmed Marcouch (PvdA), 1 Eylül 2017'den bu yana Arnhem Belediye Başkanı'dır.
Spor

| Takım | Spor | Lig | Stadyum | Kuruluş |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| SBV Vitesse |  Futbol | Eredivisie | Gelredome (Kapasite: yak. 30.000) | 1892 |
Görülecek yerler

St. Eusebio (La Grote Kerk): İlk defa 1452-1560 döneminde yapılmıştır. II. Dünya Savaşı sırasında çan kulesi dahil tüm kilise yerle bir olmuştur. 1964'te modern stilde yeniden yapılmıştır. Yeni yapılan çan kulesi kiliseye ait değil, şehir belediyesi sahipliğindedir.
Maarten van Rossum Konağı: 1830'dan beri Arnhem Şehir Konağı olarak kullanılmaktadır. İçinde bulunan rönesans dönemi resimlerindeki satirler nedeniyle halk arasında ismi "Duivelshuis (Şeytanın Evi)" olarak anılmaktadır.
John Frost Brug Köprüsü: II. Dünya Savaşı'ndaki Arnhem Muharebesi'nde, Market Garden Operasyonu kapsamında İngiliz ve Polonyalı birliklerin paraşütle Arnhem'e inerek ellerine geçirdikleri ve savundukları köprübaşı, sonunda başarısız olup teslim oldukları mevkiyi ifade etmektedir. Bu bölgede yıkılan köprünün yerine yapılan yeni köprü budur. Bu köprünün adı, hücum sonunda köprüyü ele geçiren ve Alman saldırılarına karşı savunan İngiliz komutanının isminden gelmektedir. Bu hücum ve köprüyü konu alan A Bridge Too Far adlı bir film yapılmıştır.
Hollanda Açık Hava Müzesi (Het Nederlands Openluchtmuseum): Bu müzede Hollanda'nın eski dönemlerini anlatan evler, atölyeler ve çiftlikler bulunmaktadır.
Historisch Museum Arnhem: Arnhem şehrinin tarihi hakkında bilgi veren bir müzedir.
Burgers Zoo Hayvanat Bahçesi: Arnhem'deki ünlü bir hayvanat bahçesidir.
Huis Sonsbeek: Arnhem şehrinde bulunan tarihi bir malikanedir ve aynı adı taşıyan Sonsbeek Parkı içinde yer alır. Bu tarihi yapı, 17. yüzyıldan kalma olup, Hollanda'nın kültürel mirasında önemli bir yer tutmaktadır.
Arnhems Oorlogsmuseum 40-45: İkinci Dünya Savaşını ve özellikle Eylül 1944'te yapılan "Market Garden Operasyonu" ile İngiliz ve Polonyalı askerlerin Arnhem'e paraşütle indirilme harekâtını konu alan bir savaş müzesidir.
Museum voor Moderne Kunst: Modern sanatın sergilendiği bir müzedir.
KEMA Toren Kulesi: 149 metre yüksekliğe sahip bir TV anten kulesidir.
Musis Sacrum, Arnhem'deki Velperplein ve Park Lauwersgracht'ta bulunan, 1847 yılında mimar Hendrik Willem Fromberg tarafından tasarlanan bir konser salonudur. Eskiden Gelders Orkest olarak bilinen Phion'un ana üssüdür.
Gelredome: Eredivisie liginde oynayan SBV Vitesse futbol takımının Arnhem'de bulunan ve yaklaşık 30.000 seyirci kapasiteli stadyumudur. Bu stadyumun tabanı hareketli olup bir tarafa çekilebilmektedir. Taban geri çekilince stad müzik konserleri ve çeşitli diğer etkinlikler (örneğin "canavar kamyon gösterisi") için kullanılmaktadır. Futbol sahasının üzerinde açılır kapanabilir bir çatı bulunmakta ve böylece sahada her mevsimde maç yapılabilmektedir.
Arnhem'de Nederrijn Irmağı kenarı geceleyin
Arnhem'de restore edilmiş Eusebius Kilisesi çan kulesi
Arnhem kilise kulesinden görüntü
Arnhem'de Hollanda Açıkhava Müzesi'ndeki eski küçük şehir esnafı ve işçilerin evleri
Arnhem Tren İstasyonu
Arnhem "SBV Vitesse" futbol takımının Gelredom Stadyumu
Medler

Med erkeği. Persepolis duvar kabartmaları.
Bir Med Kralı kabartması, Paris Louvre Müzesi.
Medler (Eski Farsça: Māda, Yunanca: Μῆδοι, İbranice: מָדַי), İran'ın kuzeybatı bölgesinde yaşamış eski İran halklarından biridir. Antik Yunanlar bu halkın yaşadığı bölgeye Medya adını vermişlerdir. Medler, ilk kez Asur kralı III. Salmaneser'in dönemine (MÖ 858-824) ait yazıtlarda "Mada" adı ile kaydedilmişlerdir. Medler'in şu anki adı, Antik Yunan dilindeki Mêdos'tan (Μῆδος) gelmektedir. Asurlular "Medyan ülkesi", Kurmada, Mata veya Manda olarak kendilerinden bahsederken, Babiller onları Ummān-manda olarak adlandırdılar.
Tarihçe

MÖ 2. binyılın sonunda, İran'ın kuzeybatı bölgesinde İrani kabilelerin ortaya çıktığı ve ilerleyen yıllarda bu kabilelerin yayılmasıyla Medya'nın sınırlarının birkaç yüzyıllık bir süre içinde değiştiği düşünülmektedir.
İrani kabilelerinin Batı ve Kuzeybatı İran'da en azından MÖ 12. veya 11. yüzyıllardan beri mevcut olduğu düşünülmekle birlikte, bu bölgelerdeki etkinlikleri MÖ 8. yüzyılın ikinci yarısından itibaren görülmeye başlamıştır.
Asur İmparatorluğu’nun, Kuzeybatı İran, Doğu Anadolu ve Kafkasya bölgelerinde baskın güç olduğu dönemden sonra düşüşe geçmesiyle Yakın Doğu'da oluşan güç boşluğu başka halkların bölgede güçlenmesine sebebiyet verdi. Ayrıca İran'daki baskın güç olan Elam ve batıdaki Babil gibi antik dönem krallıklarının da ciddi bir zayıflık dönemi yaşıyor olması, buna kolaylık sağladı.
Bölgedeki metin kaynakları üzerinde yapılan bir araştırma, Yeni Asur İmparatorluğu Dönemi'nde Medya bölgesi ile bu bölgenin batı ve kuzeybatısında, İrani dil konuşan insanların yaşadığı ve yoğun bir nüfusa sahip olduğunu göstermektedir.
Bilindiği üzere Med egemenliğinden önce Batı ve Kuzeybatı İran'da Elam, Manna, Asur ve Urartu toplumlarının siyasi faaliyetleri görülmektedir. Bu toplumlarda ve MÖ 7. yüzyılın sonlarında, İrani devlet oluşumları öncesinde İran kabilelerinin konumları ve faaliyetleri hakkında çeşitli ve güncel görüşler vardır. Bu görüşlerden birine göre (Herzfeld ve diğerlerine ait) yönetici sınıfın "İrani göçmenler" olduğu, ancak toplumun "özerk" olduğu yönündeyken, başka bir görüşe göre (Grantovsky ve diğerleri) ise hem yönetici sınıf hem de nüfusun temel unsurlarının İrani olduğu yönündedir.
Tarihçe > Medlerin tarih sahnesine çıkışı

MÖ 10. yüzyıldan 7. yüzyılın sonlarına kadar Medya'nın batı kısımları, batıda Kıbrıs'tan doğuda Batı İran'ın bazı bölgelerine, Arap Yarımadası'nın kuzeyinden Mısır'a kadar uzanan Kuzey Mezopotamya merkezli geniş Yeni Asur İmparatorluğu'nun egemenliği altına girmiştir. Bu dönemlerde Medlerin, Asurluların vassalı olarak bölgeyi İskit ve Kimmer akınlarına karşı koruduğu düşünülmektedir.
MÖ 9. yüzyıldan itibaren Asurlular, o zamanlar birçok küçük prensliğin bulunduğu Kuzeybatı İran'ın bölgelerini, düzenli olarak yağmalamaktaydılar. Bu sebeple bölgesel isyanlar baş göstermekteydi. Bölgede 9. ve 8. yüzyıllarda Medlerin rolü büyük ölçüde arttı ve 7. yüzyılda, Batı İran'ın tamamı ve bazı komşu bölgeler Medya olarak atfedilmeye başlandı.
Asur metinlerinde Medlerden ilk defa, III. Şalmaneser'in (MÖ 858-824) Namri'yi işgal ettiği MÖ 834 yılına atıfta bulunulur. Asurlular, Parsua adlı kabile konfederasyonuna saldırısını tamamladığında, Med topraklarından Hemadan Ovası'na geçiş yapmıştır. V. Shamshi-Adad (MÖ 823-811), Urartular'ın saldırısını durdurduktan sonra Med kabilelerinin üzerine harekete geçmiştir. Asurlular, 815'te Gizilbunda'nın ele geçirilmesini takiben Med şefi Hanaṣiruka'nın şehri Sagbita'ya yürümüştür. Asur yazıtına göre bu seferde çok sayıda Medli öldürülüp esir alınırken, Sagbita'nın yanı sıra yakınında bulunan ve binlerle ifade edilen yerleşim yeri de yıkılmıştır. III. Adad-nirari (MÖ 811-783) döneminde Med topraklarına seferler düzenlenmişse de önemli bir başarı elde edilememiştir.
Asurlular'ın yaşadığı siyasi istikrarsızlık döneminden sonra III. Tiglat-Pileser önce Medleri haraca bağlamış akabinde de Med topraklarının en ücra köşesine kadar ilerlemiştir. Bu seferde birçok Medli, Kuzey Suriye ve Samarya bölgesine sürülürken buralardan da birçok kişi Med topraklarına yerleştirilmiştir. II. Sargon döneminde MÖ 716 yılında Medya topraklarının batısı ele geçirilip burada eyalet oluşturulmuştur. Asur yazıtlarında aynı yıl 28 Med şehir yöneticisinden haraç alan Sargon, MÖ 713 yılındaki seferinde de 45 şehir yöneticisinden vergi almıştır.
II. Sargon ve Sanherib’in Babillilerle olan mücadelesi sırasında İran coğrafyasında Asur etkisi azalmaya başlamış, kuzeyden gelen Kimmer ve İskitler'in etkisi görülmeye başlamıştır. Asur kralı Esarhaddon Dönemi'nde İran’a sefer düzenlenip İskitler ve bazı Med kabilelerine karşı başarı sağlansa da bu başarılar kalıcı olamamıştır. Aynı yıl Medler, Mannea, Kimmer ve İskitler ile ittifak yaparak Asurlular’a karşı isyan başlatmıştır.
Tarihçe > Med Dili

Med halkı Eski İrani bir dil olan Med dilini konuşuyordu. Strabon'un Geographica'sı (birinci yüzyılın başlarında tamamlanmıştır) Med dilinin diğer İran dilleriyle olan yakınlığından bahseder: “Ariana adı İran ve Medya'nın bir kısmına, ayrıca kuzeydeki Baktrialılar ve Soğdlulara kadar uzanır; çünkü bunlar küçük farklılıklarla birlikte yaklaşık olarak aynı dili konuşurlar”.
Med dilinde yazılmış orijinal bir metnin çözümlendiğine dair kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Ancak, Ahamenişler döneminde İran'da yazılı belgelerin arşivlenmesi gibi, Medlerin de başkentleri Ekbatan’da benzer bir arşiv sistemi sürdürmüş olabileceği öne sürülmektedir. Daha sonraki kayıtlarda "Med edebiyatı" örneklerine rastlanmaktadır. Herodotos’a göre, Med kralı Deyok, bir yargıç olarak yazılı dilekçeler üzerinden kararlar vermekteydi. Ayrıca Dinon'un “Med saray şairlerinin” varlığına dair bir raporu da bulunmaktadır. Med edebiyatı, Saka, Eski Farsça ve Avesta gibi diğer dilleri de içeren "Eski İran edebiyatı" içinde değerlendirilir. Bu İranî aidiyet, Herodotos’un anlatımında da açıkça görülmektedir; çünkü o, Medler de dahil olmak üzere birçok halkın "evrensel olarak İranlılar" olarak adlandırıldığını belirtmiştir.
Medler dönemine ait hiçbir yazılı belge günümüze ulaşmamıştır. Med topraklarında, Ahamenişler öncesi döneme tarihlenen tek arkeolojik buluntu, üzerinde Akadca çivi yazısıyla yazılmış bir yazıt bulunan bir bronz levhadır. MÖ 8. yüzyıla tarihlenen bu yazıtta hiçbir Med ismi geçmemektedir. Ayrıca, Tepe Nush-i Jan’da kazılar sırasında üzerinde çivi yazısı bulunan bir gümüş parça bulunmuş, ancak sadece bir işaretin sonu ve bir diğerinin başlangıcı korunmuştur. Eğer Medler yazıyı kullanmışsa, muhtemelen Aramiceye benzer bir alfabe kullanmış ve yazılarını çabuk bozulan malzemeler üzerine yazmışlardır. Bu nedenle, tarihî belgeler, edebî metinler, bürokratik kayıtlar veya ticari işlemlere dair herhangi bir yazılı belge günümüze ulaşmamıştır. Ancak, yer adları, şahıs isimleri ve Eski Farsçadaki bazı dil kalıntılarından hareketle Med dilinin küçük bazı unsurları kısmen yeniden yapılandırılabilmiştir.
Eski Farsça metinlerde yer alan birçok Farsça olmayan kelimenin Med diline ait olduğu yaygın olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Ahameniş yazıtlarının Akadca versiyonlarında ve diğer kaynaklarda bazı Medce sözcükler korunmuştur. Rüdiger Schmitt’e göre, Med kökeni "fonetik ölçütlerle" belirlenebilen Medce kelimeler, özellikle kraliyet unvanları, resmî yazışmalar, askerî terimler ve yargı işleri ile ilgili ifadeler arasında daha sık görülmektedir. Bu durum, Medlerin Ahameniş yönetimi üzerinde önemli bir kültürel ve idari etkiye sahip olduğunu düşündürmektedir. Ayrıca, Med dilinin Eski Farsçadan yalnızca bir lehçe farkı gösterecek kadar yakın olduğu da olasıdır.
Kökensel iddialar > Herodotos'un Altı Med kabilesi

Herodotos, eserinde altı adet Med aşiretinin isimlerini listeler: "Deiokes'in hükmü altında toplananlar yalnız Media ahalisiydi; Medler çeşitli boylardan oluşmuştu: Buslar, Paretakenler, Strukhatlar, Arizantlar, Budiler ve Maglar."
Herodotos, Medlerin “Pers” kökenli olmadıklarını, Medlerin anlatımıyla şu şekilde belirtmiştir; Maglar ‘Medler” dedi: Ey kral! Biz de senin hükümranlığının kalmasıyla çok ilgileniyoruz; çünkü aksi durumda krallığın, Persli olan bu çocuğa (I. Cyrus) geçecektir, Bu durumda biz Medler, köleleştirileceğiz ve biz ayrı kandan olduğumuz için de, Persler tarafından hiç hesaba katılmayacağız.
Herodotos aynı zamanda, Medlerin Perslerle kesinlikle aynı aletlere sahip olduğunun ve olağan giyimlerinin birbirinden farksız olduğunu söylemiştir. Herodotos tarafından aktarılan bilgilerden biri de; "Bu Medler eski zamanlarda herkes tarafından Aryanlar olarak anılmış; fakat Kolhisliler, Atina'dan buraya geldiklerinde, onların isimlerini Media olarak değiştirmişlerdir. Haddi zatında bu onların da kendilerine verdikleri isimdi."Medea Yunan mitolojisi'nde Kolhis kralı İason'un karısı ve Argonotlar'ın büyücüsüdür.
Resim Galerisi

Medleri simgeleyen, altın boğa
Koç başı şeklindeki Rhyton, altın - Medya, M.Ö. 7. yy sonu - 6. yy
Medlerin Başkenti Ekbatana'da kazı çalışmaları.
Med askerleri
Med Kralı Siyaksares'in mezarı
Hiyerarşi

Hiyerarşi ya da aşama sırası, oluşum açısından (Yunanca: Ἱεραρχία) kelimesine dayanan, bir toplumdaki ya da kuruluştaki bireylerin belirli faktörlere bağlı olarak statü, görev, alt ve üst arası ilişkiler sınıflandıran ve bu sınıflara bağlı standartlar sunan yapı.