Che Guevara
Küba'daki siyasi kariyer > Ekonomik reformlar ve "Yeni İnsan"

Eylül 1960'ta Birinci Latin Amerika Kongresi'nde Guevara'ya Küba'nın ideolojisi sorulduğunda şu yanıtı verdi: "Devrimimizin komünist olup olmadığı sorulsaydı, onu Marksist olarak tanımlardım. Devrimimiz kendi yöntemleriyle Marx'ın işaret ettiği yolları keşfetmiştir." Sonuç olarak Guevara, Küba politikasını yürürlüğe koyarken ve savunurken ideolojik ilham kaynağı olarak siyaset filozofu Karl Marx'ı göstermiştir. Guevara siyasi duruşunu savunurken kendinden emin bir şekilde şöyle demiştir: "O kadar açık, o kadar insanların bilgisinin bir parçası olan gerçekler vardır ki, artık bunları tartışmak gereksizdir. Kişi fizikte 'Newtoncı' ya da biyolojide 'Pasteurcü' olmakla aynı doğallıkta Marksist olmalıdır." Guevara'ya göre Küba Devrimi'nin "pratik devrimcileri", "bilim adamı Marx'ın öngördüğü yasaları basitçe yerine getirme" amacına sahipti. Guevara, Marx'ın öngörülerini ve diyalektik materyalizm sistemini kullanarak, "Marksizmin yasalarının, liderlerinin bu yasaları teorik açıdan itiraf etmelerinden veya tam olarak bilmelerinden bağımsız olarak, Küba Devrimi olaylarında mevcut olduğunu" iddia etmiştir.
Marx'ın erdemi, toplumsal düşünce tarihinde birdenbire niteliksel bir değişim yaratmasıdır. Tarihi yorumlar, dinamiğini anlar, geleceği öngörür, ancak öngörmenin yanı sıra (ki bu onun bilimsel yükümlülüğünü yerine getirecektir) devrimci bir kavramı ifade eder: dünya sadece yorumlanmamalı, dönüştürülmelidir. İnsan çevresinin kölesi ve aracı olmaktan çıkar ve kendi kaderinin mimarı hâline gelir.
İnsan, kendisini bir meta olarak satmanın fiziksel zorunluluğuna mecbur kalmadan ürettiğinde, tam insani durumuna gerçekten ulaşır.
Toplumsal eşitsizlikleri ortadan kaldırmak amacıyla Guevara ve Küba'nın yeni liderliği; fabrikaları, bankaları ve işletmeleri kamulaştırarak ülkenin siyasi ve ekonomik temelini hızla dönüştürmek için harekete geçerken, tüm Kübalılar için uygun fiyatlı konut, sağlık hizmetleri ve istihdam sağlamaya çalışıyordu. Gerçek bir bilinç dönüşümünün başlaması için, bu tür yapısal değişikliklere insanların sosyal ilişkilerinde ve değerlerinde bir dönüşümün eşlik etmesi gerektiğine inanılıyordu. Küba'da ırk, kadın, bireycilik ve el emeğine yönelik tutumların adanın çağ dışı geçmişinin ürünü olduğuna inanılarak, tüm bireylerden birbirlerini eşit olarak görmeleri ve Guevara'nın "el Hombre Nuevo" (Yeni İnsan) olarak adlandırdığı değerleri benimsemeleri istendi. Guevara "yeni insan"ın nihayetinde "özverili ve iş birlikçi, itaatkâr ve çalışkan, cinsiyet körü, yozlaşmaz, materyalist olmayan ve anti-emperyalist" olmasını umuyordu. Bunu başarmak için Guevara Marksizm-Leninizmin ilkelerini vurgulamış ve "birlik, eşitlik ve özgürlük" yeni düsturlar hâline gelirken aynı zamanda devleti eşitlikçilik ve özveri gibi nitelikleri vurgulamak için kullanmak istemiştir. Guevara'nın yeni insan için arzuladığı ilk ekonomik hedef, servet yoğunlaşması ve ekonomik eşitsizlikten duyduğu nefretle örtüşen, maddi teşviklerin ahlaki olanlar lehine ülke çapında ortadan kaldırıldığını görmekti. Kapitalizmi "kurtlar arasında bir yarışma" olarak gören Guevara, "birinin ancak diğerlerinin zararına kazanabileceğini" düşünüyordu ve bu nedenle de "yeni bir erkek ve kadının" yaratılmasını arzuluyordu. Guevara sürekli olarak sosyalist bir ekonominin "kolektif ruh pahasına açgözlülüğü ve bireysel hırsı" teşvik etmesi hâlinde kendi başına "çaba, fedakârlık ve savaş ve yıkım risklerine değmeyeceğini" vurguluyordu. Bu nedenle Guevara'nın birincil hedefi daha iyi işçiler ve vatandaşlar üretmek için "bireysel bilinç" ve değerlerde reform yapmak oldu. Ona göre Küba'nın "yeni insanı", nefret ettiği ve kapitalist toplumlardaki bireylere özgü olduğunu fark ettiği "egoizm" ve "bencilliğin" üstesinden gelebilecekti. Bu "yeni insan" kavramını teşvik etmek için hükûmet ayrıca toplumun her düzeyinde, işçi grupları, gençlik ligleri, kadın grupları, toplum merkezleri ve devlet destekli sanat, müzik ve edebiyatı teşvik etmek için kültür evleri gibi organizasyonları içeren bir dizi parti egemenliğinde kurum ve oluşum oluşturdu. Bununla uyumlu olarak, tüm eğitim, kitle iletişim araçları ve sanatsal toplum temelli tesisler kamulaştırıldı ve hükûmetin resmî sosyalist ideolojisini aşılamak için kullanıldı. Guevara bu yeni "kalkınma" yöntemini tanımlarken şöyle demiştir:
Serbest girişimci kalkınma ile devrimci kalkınma arasında büyük bir fark vardır. Birinde zenginlik şanslı bir azınlığın, hükûmetin dostlarının, en iyi tüccarların elinde toplanır. Diğerinde ise zenginlik halkın mirasıdır.
Guevara, "birey ve kitle arasındaki birlik" duygusunu teşvik etmenin bir diğer ayrılmaz parçasının da gönüllü çalışma ve irade olduğuna inanıyordu. Bunu göstermek için Guevara "örnek oldu"; "bakanlık işinde, inşaatta ve hatta izin günlerinde şeker kamışı keserek durmaksızın çalıştı". Bir seferde 36 saat çalışması, gece yarısından sonra toplantılar düzenlemesi ve aceleyle yemek yemesiyle tanınıyordu. Bu tür davranışlar Guevara'nın yeni ahlaki teşvik programının simgesiydi; artık her işçinin bir kotayı karşılaması ve belirli miktarda mal üretmesi gerekiyordu. Guevara tarafından kaldırılan ücret artışlarının yerine, kotalarını aşan işçiler artık sadece bir takdir belgesi alırken, kotalarını karşılayamayan işçilere ücret kesintisi yapılıyordu. Guevara, motivasyon ve çalışmaya yönelik kişisel felsefesini savundu ve şöyle dedi:
Bu, bir kişinin kaç kilo et yiyebileceği, yılda kaç kez plaja gidebileceği ya da mevcut maaşıyla yurt dışından kaç tane süs eşyası alabileceği meselesi değildir. Asıl önemli olan bireyin çok daha fazla içsel zenginlik ve çok daha fazla sorumlulukla kendini daha bütün hissetmesidir.
Guevara 1960 yılında, iş yerinde suç işleyen çalışanlarını "rehabilite etmek" amaçlı kullanılmak üzere Guanahacabibes kampının inşa edilmesini emretti. Tarihçiler kampı tanımlamakta zorlandılar, çünkü yasal değildi ve bu nedenle yeterince belgelenmemişti. Çalışanların olumsuz bir olaydan sonra işlerini yeniden kazanmak için kampta çalıştıkları ve kampta çalışmak için hiçbir yasal baskı altında olmadıkları konusunda genel bir fikir birliği vardır. Ancak tarihçi Rachel Hynson, daha acımasız ve yasal olarak bağlayıcı olan ve yeterince belgelenmemiş başka "Guanahacabibes" kamplarının da var olduğu teorisini ortaya atmıştır.
Batılı devletlerle ticari bağlantılarını kaybeden Guevara, bunların yerine Doğu Bloku devletleriyle daha yakın ticari ilişkiler kurmaya çalıştı, bir dizi Marksist devleti ziyaret etti ve onlarla ticaret anlaşmaları imzaladı. Guevara 1960'ın sonunda Çekoslovakya, Sovyetler Birliği, Kuzey Kore, Macaristan ve Doğu Almanya'yı ziyaret etti ve örnek olarak 17 Aralık 1960'ta Doğu Berlin'de bir ticaret anlaşması imzaladı. Bu tür anlaşmalar Küba ekonomisine bir dereceye kadar yardımcı oldu ama aynı zamanda Doğu Bloku'na artan ekonomik bağımlılık gibi bir dezavantajı da vardı. Guevara, tercümanı olarak atanan ve yıllar sonra kendisine katılarak Bolivya'da kendisiyle birlikte öldürülen Tamara Bunke (daha sonra "Tania" olarak tanındı) ile de Doğu Almanya'da tanıştı.
Douglas Kellner'a göre Guevara'nın programları başarısız olmuş, verimlilikte hızlı bir düşüşe ve devamsızlıkta hızlı bir artışa eşlik etmiştir. Fransız ekonomist René Dumont ile yaptığı bir görüşmede Guevara, Küba hükûmetinin 1959 yılında çıkardığı ve büyük plantasyonları çiftlik kooperatiflerine dönüştüren ya da toprakları köylüler arasında paylaştıran tarım reformu yasasının yetersizliğinden sorumlu tutmuştur. Guevara'ya göre bu durum, işçilerin emeklerinin olumlu toplumsal faydalarını göremediği, bunun yerine eskiden olduğu gibi bireysel maddi kazanç peşinde koşmalarına yol açan "yüksek bir bireysel mülkiyet duygusunu" teşvik etmeye devam etti. Yıllar sonra, Che'nin eski yardımcısı Ernesto Betancourt, daha sonra ABD hükûmeti tarafından finanse edilen Radio Martí'nin yöneticisi ve Castro'yu eleştiren eski bir müttefik, Guevara'yı "en temel ekonomik ilkelerden bihaber" olmakla suçladı.