stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
TUSAŞ Kaan
Geliştirme süreci

Savunma Sanayii İcra Komitesinin 15 Aralık 2010 tarihindeki toplantısında, Hava Kuvvetleri Komutanlığının 2020'li yıllardan sonraki jet eğitim uçağı ve savaş uçağı gereksiniminin ulusal olanaklarla geliştirilme projesi olarak ilk aşamada kavramsal tasarım yapılması için TUSAŞ ile sözleşme görüşmelerine başlanmasına karar verilmiştir.
5. nesil savaş uçakları sınıfında, sahip olacağı aviyoniklerle ve radar dalgalarını sönümleme özelliğine sahip kompozit malzemelerden üretilecek, radarda düşük görünürlüklü bir gövde tasarımına sahip olması amaçlanan TF-X'in 2011 yılı itibarıyla TUSAŞ tarafından kavramsal tasarım aşaması başlatılmış olup kavramsal tasarım çalışmaları 29 Eylül 2013'te tamamlanmıştır.
Jet eğitim uçağı ve savaş uçağı gereksinimine yönelik olarak;
Hava Kuvvetleri Komutanlığı harekât gereksinimlerinin belirlenmesi,
Gereksinimlerin analizi çalışmaları ve bunları karşılayan
Uçağın ve sistemlerinin kavramsal tasarımı,
Milli olanak ve yetenekler ile yapılabilirliğin araştırılması ve
Uluslararası işbirliği modelleri
başlıklarında çalışılmıştır.
Geliştirme süreci > Saab AB ile ortaklık

Şubat 2013'te dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla Saab ile görüşmeler yapılmış, 13 Mart 2013 tarihinde dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün İsveç'e devlet ziyareti sırasında ise TUSAŞ ile İsveçli Saab şirketi ile bir anlaşma imzalanmıştır.
Saab AB, Türkiye'nin TF-X programı için teknolojik tasarım yardımı sağlayacaktır.
TUSAŞ'ın Saab'ın savaş uçağı tasarım birimini satın alma seçeneği vardır.
Fakat daha sonra bu düşünceden vazgeçilmiş, 8 Ocak 2015'te Türkiye Başbakanı Ahmet Davutoğlu; TF-X programının Kore, İsveç, Brezilya ve Endonezya ortaklığında değil tamamen bağımsız yerli bir platform olacağını açıklamıştır.
Geliştirme süreci > Tasarım seçimi

2015 yılına kadar yapılan değerlendirmelerde üç adet tasarım öne çıkmıştır:
FX-1: Çift motorlu, Lockheed Martin F-22 benzeri tasarım
FX-5: Tek motorlu, General Dynamics F-16 benzeri tasarım
FX-6: Tek motorlu ve kanartlı, Saab JAS 39 Gripen benzeri tasarım. TÜBİTAK SAGE ve ROKETSAN tarafından geliştirilen SOM-J seyir füzesi, MMU (TF-X) ve F-35'in iç silah bölmesine sığacak şekilde tasarlanmıştır
Ocak 2015'te yapılan Savunma Sanayii İcra Komitesi toplantısında maliyeti yüksek olmasına karşın boyu diğerlerinden daha uzun olan, daha fazla silah yükü taşıyabilen, daha yüksek sürate ve menzile ulaşabilen çift motorlu FX-1 modelinin seçilmesi gerektiğini belirtildi.
Geliştirme süreci > Teklif süreci

13 Mart 2015 tarihinde Türk Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) Türk Silahlı Kuvvetlerinin "bir sonraki uçak tedarik programını karşılayacak" yerli tasarım, geliştirme ve üretim faaliyetlerini gerçekleştirmek için resmen Türk şirketlerine Bilgi Talebi Dosyası (Request for Information - RFI) yayımladı. Yine aynı dönemde uçağın motoru için de TÇD (Teklife Çağrı Dosyası) yayımlanmış; General Electric, Eurojet ve Snecma firmaları bu dosyaya dönüş yapmıştır. TÇD kapsamında Türkiye'deki motor altyapısını geliştirilebilecek ve mümkün olduğu sürece yerli üretim olacak bir motor istenmiştir.
Geliştirme süreci > BAE Systems ile anlaşma

Aralık 2015'te, Türkiye'nin Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM), ülkenin yeni nesil hava üstünlük savaşçısının tasarımına yardımcı olması için Birleşik Krallık kuruluşu BAE Systems'i seçtiğini açıkladı. Aynı gün Rolls-Royce, Türkiye'ye EJ200 motoru teknoloji transferi ve MMU programı için bir türevinin ortak geliştirilmesi teklifinde bulundu.
Dönemin İngiltere Başbakanı Theresa May, Ocak 2017'de Türkiye'yi ziyareti sırasında BAE Systems ve TUSAŞ yetkilileri, BAE'nin uçakları geliştirme konusunda yardım sağlaması için yaklaşık 100 milyon sterlin tutarında bir anlaşma imzalamıştır.
Geliştirme süreci > TUSAŞ ile HAVELSAN işbirliği

Mayıs 2020 tarihinde TUSAŞ ile HAVELSAN, gömülü eğitim/simülasyon (Embedded Training), eğitim ve bakım simülatörleri ve çeşitli alanlarda verilecek mühendislik desteği (Virtual Test Environment, proje seviyesi yazılım geliştirme ve siber güvenlik) konularında iş birliğine imza atmıştır.
Geliştirme süreci > Program takviminin açıklanması

Geliştirme sürecinin Faz-1 kısmının 2014 yılının sonunda tamamlanması hedeflenmiş olsa da T0 denilen ve başlangıç koşullarının yerine getirilip projenin resmî olarak başlamasını belirten durum 2018 yılının sonunda olmuştur.
30 Haziran 2021'de Türk Hava Kuvvetleri, MMU programı hakkında basına açık bir sunum yaptı. Sunumda T0 aşamasının hemen ardından Faz-1 Aşama-1 ile birlikte ön tasarım çalışmalarına başlandığı belirtildi. Ön tasarım faaliyetlerinin bir parçası olarak sistem gereksinimleri incelemesi (SRR) yürütülmektedir. 2022'nin sonuna kadar sistem işlevsellik incelemesi (SFR) ve sistem gereksinimleri incelemesi (SRR) süreçlerinin tamamlanması hedeflenmektedir. Böylece ön tasarım faaliyetleri tamamlanmış olacaktır.
Faz-1 Aşama-2 kapsamında ise 2022-2029 döneminde, MMU'nun detay tasarım ve kalifikasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Uçak 2023 yılında hangardan çıkacak, 2024 yılında kritik tasarım inceleme (CDR) faaliyetleri gerçekleştirilecek, 2025 yılı içerisinde Blok-0 denilen ilk uçağın üretimi tamamlanacak ve 2026 yılında ilk uçuş gerçekleştirilecektir. Bu tarihe kadar, 3 adet prototipin üretilmesi hedeflenmektedir.
Blok-1 konfigürasyonunun 2029 yılına kadar geliştirilmesi planlanmaktadır. Faz-2 kapsamında 10 adet Blok-1 savaş uçağı üretimi planlanmakta olup, uçaklar 2030-2033 yılları arasında Türk Hava Kuvvetleri'ne teslim edilecektir. Faz-3'te 2034-2040 yılları arasında diğer MMU bloklarının geliştirilmesi ve seri üretim faaliyetleri planlanmaktadır.
Geliştirme süreci > Parça üretiminin başlaması

4 Kasım 2021 tarihinde MMU'nun ilk parçası üretildi. TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil; "Millî muharip uçağımızın ilk parça üretimini gerçekleştirdik. Ülkemizin beka projesi için attığımız her adım bizim için çok anlamlı, çok kıymetli. Heyecanla, gayretle çalışarak aynı yolda yürüdüğümüz tüm arkadaşlarıma teşekkür ediyorum." ifadelerinde bulundu.
Geliştirme süreci > Pakistan ile işbirliği iddiaları

Pakistan merkezli Aaj haber ajansının programına konuk olan Pakistanlı emekli general AvM Dr Rizwan Riaz ile TUSAŞ Genel Müdürü Prof. Dr. Temel Kotil, MMU projesinin Türkiye-Pakistan iş birliğinde yürütüldüğünü açıkladı. Pakistan'ın AZM projesi kapsamında edindiği birikimlerin Türkiye'nin MMU kapsamında edindiği birikimler ile ortak kullanılacağı belirtildi. Fakat daha sonra TUSAŞ kaynakları bunun bir yanlış anlaşılma olduğunu, böyle bir anlaşmanın yapılmadığını söyledi.
Geliştirme süreci > Son montaj hattı süreci

MMU'nun 4 Kasım 2021'de başlayan parça üretimi bir sene boyunca devam etmiş, üretilen parçalar birleştirilmiş ve uçak 23 Kasım 2022 tarihinde son montaj hattına girmiştir. MMU'nun prototipinin gerçek görüntüleri de yine bu tarihte kamuoyu ve basın organları ile ilk kez paylaşılmıştır. Aralık 2022'de uçak kendi tekerlekleri üzerine alınmış, kanopisi ve motorları takılmıştır.
Geliştirme süreci > Test süreci

16 Mart 2023 tarihinde Millî Muharip Uçak, üretimin tamamlanmasının ardından testler için hangardan çıkartıldı. Motor çalıştıran uçak bir süre pistte ilerleyerek ilk taksi testini gerçekleştirmiş oldu. 21 Şubat 2024 tarihinde ise ilk uçuş testini başarıyla tamamladı.
İkinci test uçuşunu 6 Mayıs 2024'te yapan KAAN, havada kaldığı 14 dakikalık sürede 10.000 feet irtifaya çıkarken 230 knot hıza ulaşmayı da başardı.
5 Aralık 2024 tarihinde ilk kez maksimum itki testi ile artyakıcı çalıştırıldı.
Tasarım

Uçağın birebir ölçülerde hazırlanan maketi ilk defa 2019 Paris Havacılık Fuarı'nda kamuoyuna tanıtılmıştır. Haziran 2021'de ise Türk Hava Kuvvetleri'nin basına yaptığı sunumda MMU'nun tasarım özellikleri ve gereksinimleri açıklanmıştır:
Yüksek manevra kabiliyeti ve güçlü bir itki sistemi
Süperseyir kabiliyeti
Uzun harekât yarıçapı
Radarda düşük görünürlük
Sensör füzyonu
Gelişmiş veri bağı kabiliyetleri
Yüksek hassasiyete sahip mühimmatlar atabilme kabiliyeti
Tasarım > Uçak gövdesi

Hüseyin Yağcı, MMU programının TUSAŞ'ın üç kavramsal tasarımında görselleştirilen şimdiye kadar düşük radar kesit yoğunluğu, iç silah koyları ve süperseyir yeteneği için en uygun hale getirilmiş bir tasarımda olduğunu ifade etmiştir; bunlar beşinci nesil savaş uçağı ile ilgili özelliklerdir. TUSAŞ'ın Gelişmiş Karbon Kompozit gövde tesisi, Lockheed Martin F-35 Lightning II uçağına gövde üretmek için hazırlanmıştır. Türkiye Savunma Sanayii Müsteşarlığı (şimdiki adıyla Savunma Sanayi Başkanlığı) ayrıca MMU gövdesi için yeni bir hafif karbon kompozit termoplastik gelişimi için bir ihale yayınlamıştır.
Ocak 2023'te basına yapılan soru-cevap etkinliğinde uçağın ön kokpit, orta gövde, kanatlar ve kuyruk olmak üzere dört ana parçadan oluştuğu belirtilmiştir. Ön bölümde 7050 ve 77450 serisi alüminyum kullanıldığı, orta gövdede titanyum imalat yapıldığı, dış kaplama ve hava alık girişlerinin ise kompozit malzemeden olduğu açıklanmıştır.
Tasarım > İtki

TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil 2019 Paris havacılık fuarında yaptığı açıklamada  MMU prototiplerinde test aşamasında her biri 29.000 lbs itki üreten 2 adet General Electric F110-GE-129 turbofan motorunun kullanılacağını açıkladı. Bu motorlar halihazırda F-16'larda kullanılmaktadır. Ayrıca boyutu F110'dan daha büyük olan yerli motorun da geliştirilme çalışmalarının devam ettiği açıklanmıştır. Motorun uçağa entegresinde gerekli olan yedi metre uzunluğundaki bir güçlendirilmiş titanyum parçasının üretiminde üç boyutlu titanyum yazıcı teknolojisi kullanılacaktır.
Alternatif olarak Rolls Royce firması ile Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) arasında görüşmeler devam ediyor. Ayrıca TRMotor Güç Sistemleri San. A.Ş. yerli imkanlarla, 5. nesil bir turbofan motor geliştirmek için çalışmalarına devam ediyor.
Haziran 2022 itibarıyla prototip uçaklarda kullanılacak olan F110 motorları Türkiye'ye teslim edilmiştir.
14 Ocak 2025 tarihinde, SSB Başkanı Haluk Görgün'ün düzenlediği yıllık değerlendirme toplantısında; 36.000 pound-kuvvet güç üretmesi hedeflenen yerli motorun, 2025 yılında tasarımının dondurulacağı belirtirlmiştir.
Tasarım > Çift mürettebatlı varyant

Mart 2022'de TUSAŞ, MMU'nun tandem çift mürettebatlı bir versiyonun da geliştirilebileceğini açıklamıştır. Buna göre Milli Muharip Uçak'ın MUM-T (Manned Unmanned Teaming, İnsanlı İnsansız Ekip) kabiliyetini en yüksek verimlilikle kullanması hedefleniyor. Eklenecek koltuk ile beraber arka koltukta yer alan pilot, Bayraktar Kızılelma gibi insansız hava araçlarını koordine edebilecek ve yönetebilecek.
Ocak 2023'te yapılan bilgilendirme toplantısında ise çift koltuklu varyantın üretilmeyeceği belirtilmiş, ikinci koltukta oturan pilotun yapması beklenen görevler tamamen uçağın bilgisayarına devredileceği söylenmiştir.
Potansiyel kullanıcılar

Suudi Arabistan'ın, askeri kapasitesini modernize etme hedefleri doğrultusunda, KAAN savaş uçaklarından 100 adet satın almayı değerlendirdiği iddia edilmiştir.
Genel özellikler

Kaynaklar: TUSAŞ
Genel özellikler > Teknik özellikler

Mürettebat: 1
Uzunluk: 20,3 metre (67 ft)
Yükseklik: 5 metre (16 ft)
Kanat açıklığı: 13,4 metre (44 ft)
Kanat alanı: 71,6m²
Güç kaynağı : 2 × General Electric F110-GE-129 artyakıcı turbofan (Prototipler ve 20 adet Block-10 üretimi için planlanan)(İlerleyen süreçte TR Motor lisansı altında TEI üretimi 36.000 pound-kuvvet güçteki motor kullanılıcaktır.)
Artyakıcı olmadan itki gücü: 2 × 17.155 pound-kuvvet (76 kN)
Artyakıcı ile itme gücü: 2 × 29.400 pound-kuvvet (131 kN)
Genel özellikler > Performans

Azami hız: Mach 1,8 (2.210 km/sa; 1.190 kn)
Servis tavanı: 55.000 fit (17.000 m)
G limiti: +9g / -3,5g
Genel özellikler > Yapısal özellikler

Ön gövde: 7050 T7451 alüminyum
Ön-orta gövde 7050 T7451 alüminyum: 5m genişlik, 4,2 m uzunluk, 2,2 m yükseklik; 1470 kg yapısal ağırlık
Kanat modülü sistemi: Ön-orta gövde ile birlikte üretilen kanat modülü sistemi, dikey imal edilen tek parça kompozit kanat; 2125 kg yapısal ağrılık
Arka gövde sistemi: Titanyum; 3945 kg yapısal ağırlık
Yatay stabilizör: 2,9 m genişlik, 4,1 m uzunluk, 0,4 m yükseklik; 235 kg yapısal ağırlık
Toplam yapısal ağırlık: 7775 kg
Genel özellikler > Aviyonikler

ASELSAN Bütünleşik RF Sistem (BÜRFİS)
AESA Burun Radarı (ASELSAN MURAD-600A)
RWR (Radar ikaz sistemi)
* ASELSAN Bütünleşik EO Sistem (BEOS)
IRST (Kızılötesi arama ve takip sensörü) (KARAT-200)
EOTS (Elektro-optik hedefleme sistemi) (TOYGUN-200)
MWS-DAS (Kızılötesi füze ikaz ve tam küresel görüntüleme sistemi) (İRİS-300)
DIRCM (Yönlendirilmiş kızılötesi karşı tedbir sistemi) (YILDIRIM-300)
LWS (Lazer ikaz sistemi) (LİAS-300)
* ASELSAN Bütünleşik Haberleşme Seyrüsefer ve Tanıma-Tanıtma Sistemi (BÜHSET)
Haberleşme Süiti (ICNAir-ASQ9683)
IVDL (Kol içi veri bağı)
RNE (Radyo-navigasyon ekipmanı) (ARVEN)
IFF (Dost-düşman tanıma-tanıtma) (IdentIFFMod 5/S CIT IFF)
UKSS (Uçuş Kontrol Sistemi Sensörleri) (KILAVUZ-40)
ASELSAN Kaska Monteli Gösterge Sistemi (TULGAR)
Paris Air Show'da MMU (TF-X)'ya ait prototip (ilkörnek)
MMU (TF-X) prototipine ait arkadan görünüm (Le Bourget, 2019)
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tiyatro Topluluğu

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tiyatro Topluluğu, kısa adıyla ESOGÜTT; Eskişehir ilinde bulunan Osmangazi Üniversitesi bünyesinde kurulan şehrin en eski tiyatro topluluğudur.
Tarihçe

ESOGÜ Tiyatro Topluluğu, 1998 yılında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Rektörlüğü SKS Daire Başkanlığı yönetiminde öğrenci sosyal etkinlikleri topluluğu olarak kuruldu. İki yıl süren yoğun eğitim süreci sonrasında 2000 yılında Haldun Taner’in kaleminden Prof.Dr.Feridun AKYÜREK yönetmenliğinde ilk oyunu "Eşeğin Gölgesi" ile ESOGÜTT'ün sahne serüveni başladı. 2010 yılında, Eskişehir Şehir Tiyatroları'nın duayen isimlerinden olan usta oyuncu Erol ŞAYKOL  'un katılımıyla topluluk yeni bir ivme kazanmıştır.
Üniversite tiyatrosu olmayı benimseyen ESOGÜTT, öğrenciler tarafından yönetilen ve yürütülen bir öğrenci topluluğudur. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi çatısı altında, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi'nin dinamizmi ve felsefesi ışığında, üyelerine kişisel gelişim fırsatı tanımak üzere, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öğrencilerine ve tiyatroyla bağı olan ya da bir bağ kurmak isteyen herkesin görev alabileceği ve izlenebileceği bir öğrenci topluluğudur. Bu amaç doğrultusunda ESOGÜTT'ün amacı sadece her yıl bir oyun çıkartmak değil, yapılan tüm çalışma ve aktivitelerle bireylerin kişisel gelişimlerini ve bu yolla topluluğun kolektif gelişimini birikimli olarak sağlamak ve üyelerini hayata hazırlamaktır.
Yapılan tüm çalışma ve etkinlikler üniversite tiyatrosu anlayışı içinde yenilikçi, araştırmacı, özgür, deneysel ve yaratıcı bir şekilde oluşturulur. Bireylerin kişisel gelişimleri hedeflendiğinden, topluluk her türlü sorumluluk için, birikimlerin aktarılması yoluyla alanında yeti sahibi üyeler yetiştirir.
ESOGÜ Tiyatro Topluluğu'nda çalışma birimlerinin paylaşımı bireylerin ilgisine ve emek verme isteğine göre seçimle saptanır. Bunlar teknik, organizasyon ve eğitim birimleri olarak ayrılır.
Topluluk kurulduğu günden bu güne, usta-çırak ilişkisi içinde ve her sene yenilenen dinamik kadrosuyla aynı ilkelerle yoluna devam ediyor.
Slogan ise şu : “Bu perde asla kapanmayacak...”  Perdeyi hep açık tutmak... 14 yıl boyunca hep aynı gerçeği yaşamak... Üniversiteden, tiyatrodan unutulmaz anılarla ayrılmak... Bunu ancak yaşayan bilir...
Oyunlar ve Turneler > Oyunlar

"Eşeğin Gölgesi" Haldun Taner, 2001
"Ben Karım ve Karım" Noel Coward, 2002
"Pinokyo" (Çocuk Oyunu) Carlo Collodi
"Kürtaj" Nâzım Hikmet, Feridun Akyürek, Elçin Elmalıoğlu, A.Uğur Öz, 2003
"Ay Işığında Şamata" Haldun Taner, 2004
"Masal Bahçesi" Ali Taygun
"Kuyruklu Yıldız Altında" Hüseyin Rahmi Gürpınar – Güner Sümer, 2005
"Çehov'dan Öyküler" Anton Çehov, Neil Simon, Feridun Akyürek, 2006
"Evler... Evler..." İsmet Küntay, 2007
"Bahar Noktası" William Shakespeare Can Yücel çevirisiyle, 2008
"Eşeğin Gölgesi" Haldun Taner (10. yıl anısına), 2010
"Kurban" Güngör Dilmen, 2010
"Evcilik Oyunu" Adalet Ağaoğlu, 2011
"Bulvar" Turgut Özakman, 2012
"Tiyatro... Yeniden!" Tiyatro Boğaziçi, 2012
"AT" Gyula HAY, 2013
"Ocak" Turgut Özakman, 2014
''Canlı Maymun Lokantası'' Güngör Dilmen, 2015
"Çehov'dan Öyküler" Anton Çehov, Neil Simon, Feridun Akyürek, 2016
"Fizikçiler" Friedrich Dürrenmatt, 2016
Oyunlar ve Turneler > Oyunlar > Turneler

Eşeğin Gölgesi Sivrihisar Meslek Yüksek Okulu ve Türk Telekom'un daveti ile Ankara 2001
Ben Karım ve Karım Sinop Atatürkçü Düşünce Derneği 2002
Çehov'dan Öyküler ve Bahar Noktası” 19 Mayıs Üniversitesi Tiyatro Şenlikleri 2010
Bahar Noktası Akdeniz Üniversitesi Bahar Şenlikleri 2010
Eşeğin Gölgesi Akdeniz Üniversitesi Bahar Şenlikleri 2011
Evler... Evler... Anadolu Üniversitesi Tiyatro Festivali 2011
Bulvar 19 Mayıs Üniversitesi Tiyatro Şenlikleri 2012
Kurban İstanbul Büyük Şehir Belediyesi 10. Amatör Tiyatro Festivali 2012
AT Ankara Üniversitesi 4. Tiyatro Şenlikleri 2013
AT Anadolu Üniversitesi 12. Amatör Tiyatro Günleri 2013
AT İstanbul Büyük Şehir Belediyesi 11. Amatör Tiyatro Festivali 2013
AT Ege Üniversitesi 17. Amatör Tiyatro Günleri 2013
"Ocak" Gaziantep Üniversitesi 6. Tiyatro Festivali 2014
"Tiyatro Yeniden" Gaziantep Üniversitesi 6. Tiyatro Festivali 2014
"AT" 9. Akdeniz ÜNiversitesi Tiyatro Topluluğu ULUSLARARASI TİYATRO FESTİVALİ 2015
"AT" Alanya HEP Üniversitesi, Alanya Kültür Merkezi 2015
"Canlı Maymun Lokantası" Anadolu Üniversitesi 14. Amatör Tiyato Günleri 2015
Uluslararası Gönyeli Halk Dansları Festivali

Uluslararası Gönyeli Halk Dansları Festivali, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti idaresindeki Gönyeli'de Gönyeli Belediyesi tarafından 1994 senesinden beri organize edilen halk dansları festivali.
Halk danslarının yanı sıra son iki festivalden itibaren çağdaş dans, konser ve spor etkinliklerinin de eklenmesiyle kültür ve sanat odaklı bir festival haline dönüştü. 6 Temmuz 2009-14 Temmuz 2009 tarihleri arasında düzenlenen 14. Uluslararası Gönyeli Halk Dansları Festivali'ne İsviçre, İsrail, Türkiye, Nijerya ve Porto Riko'dan da ekipler iştirak etti. Festival, 6 Temmuz 2009 tarihindeki Gönyeli Özgürlük Anıtı'ndan Yalçın Park'a yapılan kortej yürüyüşü ile başladı.
Türkiye'de büyükşehir belediyeleri

Büyükşehir Belediyeleri
Türkiye'de büyükşehir belediyeleri, Türk belediyeciliğine 1984 yılında girmiş olan üst kademe belediyelerdir. Bu belediyeler 1982 anayasasının 127. maddesindeki "büyük yerleşim yerlerinde özel yönetim biçimleri oluşturulabilir" hükmüne dayanılarak 1984 yılında kurulmaya başlanmıştır. O tarihe kadar, Türkiye'de belediyelerin hizmet alanları iç içe geçmezdi. Büyükşehir belediyeciliğinde ise, büyükşehir hizmet alanı içinde birden çok ilçe veya birinci kademe belediyesi vardı. 2014'ten sonra ise büyükşehir belediyelerinin sorumluluk alanı il sınırlarına genişletildi ve belde belediyelerinin kapatılmasıyla yalnızca ildeki tüm ilçe belediyelerini kapsar hâle geldi. Dolayısıyla belediye hizmeti aynı zamanda hem büyükşehir, hem de ilçe belediyesi eliyle yürütülür. Ancak, yasa büyükşehir ve ilçe belediyelerinin yürüttükleri hizmet türlerini birbirinden ayırmıştır. Ayrıca büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyeleri birbirinden bağımsız kuruluşlardır. Bunlar arasında astlık ve üstlük ilişkisi yoktur.
İlk üç büyükşehir

Türkiye'deki ilk büyükşehir belediyeleri 1984 yılı Ocak ayında çıkarılan 2972 sayılı yasa ve Mart ayında çıkarılan 195 sayılı kanun hükmünde kararname uyarınca üç büyük kentte kuruldu. Bu tarih itibarıyla, bu üç kentten, İstanbul'un on beş, Ankara'nın beş ve İzmir'in de üç metropoliten ilçesi vardı. Aynı yılın Temmuz ayında çıkarılan 3030 sayılı yasa ile büyükşehir ve ilçe belediyeleri statüleri netleşti.
Beş büyükşehir daha

1986-1988 döneminde beş büyükşehir belediyesi daha kuruldu. 1986 yılında 3306 sayılı yasa ile Adana, 1987 yılında 3391 sayılı yasa ile Bursa, 3398 sayılı yasa ile Gaziantep  ve 3399 sayılı yasa ile Konya, 1988 yılında ise 3508 sayılı yasa ile Kayseri büyükşehir statüsüne geçirildi. Adana, Bursa ve Konya'nın üç, Gaziantep ve Kayseri'nin iki metropoliten ilçesi vardı.
Yeni büyükşehirler

Türkiye'de nüfus artış ve şehirleşme hızının yüksek oluşu kent nüfuslarında büyük artışlar olması sonucunu doğurmaktadır. 1993 yılında Antalya, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, İzmit, Mersin ve Samsun belediyeleri hakkında 27/6/1984 tarihli ve 3030 sayılı Kanun hükümleri uygulanır ve bu illerin merkez belediyeleri aynı isimleri taşıyan büyükşehir belediyelerine dönüşür. Ancak bu defa farklı bir uygulama ile 504 sayılı kanun hükmünde kararname ile kurulan büyükşehirlerde, ilçe belediyesi yerine birinci kademe belediyesi kurularak ilçe kuruluşu 2008 yılına kadar ertelendi. Bu şekilde kurulan büyükşehir içi ilk kademe belediyelerinin sayısı, Erzurum, Samsun'da dört; Antalya, Diyarbakır, Mersin'de üç; Eskişehir ve Kocaeli'de ise ikiydi. 2000 yılında Sakarya ilinde, Adapazarı ismini taşıyan büyük şehir belediyesi kurulur ve bu belediye hakkında 27/6/1984 tarihli ve 3030 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
Büyükşehir sınırlarının değişmesi

2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı yasayla, büyükşehir belediye sınırları için yeni kıstaslar getirildi. Buna göre, büyükşehir kıstaslarından olan nüfus sayısı 750.000'e indirilmiştir. Bu yasa vasıtasıyla büyükşehir belediyelerinin sorumluluk alanları il mülki sınırlarına genişletilerek ile bağlı ilçelerin tamamı büyükşehir sorumluluk bünyesine alınmıştır.
Yeni 14 Büyükşehir

Dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, 2011 Mayıs ayındaki Kahramanmaraş mitinginde nüfusu 750.000'i aşan illerin büyükşehir yapılmasına ilişkin kanun tasarısı hazırladıklarını söylemiştir. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı 2011 yılına ilişkin "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları" dikkate alınmış ve 12 Kasım 2012 tarihi itibarıyla Büyükşehir yasa tasarısı, Meclis Genel Kurulunda kabul edilerek 6360 sayılı kanun olarak yasalaşmıştır. Büyükşehir olan iller ve nüfusları:
Şanlıurfa: 1.801.980
Hatay: 1.503.066
Manisa: 1.359.463
Balıkesir: 1.167.761
Kahramanmaraş: 1.075.706
Van: 1.070.113
Aydın: 1.020.957
Denizli: 1.005.687
Tekirdağ: 874.475
Muğla: 866.665
Mardin: 779.738
Malatya: 762.538
Trabzon: 818.023
Ordu: 774.154 nüfus ile büyükşehir oldu.
Metropoliten ilçelerin kurulması

İlk sekiz büyükşehir sınırları içinde, İçişleri Bakanlığı ilçe örgütleri (kaymakamlık) bulunuyordu. 1993 ve sonrasında kurulan sekiz büyük şehrin sınırları içindeki belediyeler ise birinci kademe belediyesi karakterindeydi. Çünkü bu ilçelerde ilçe örgütü kurulmamıştı. Bu durum 2008 yılında değiştirildi. 5747 sayılı yasa ile bu sekiz büyükşehirde ilçe örgütü de kurularak, ilk kademe belediyeleri ilçe belediyelerine dönüştürüldü. Aynı yasa ile ayrıca çeşitli büyükşehirlerde yeni ilçe belediyeleri de kuruldu. Gerek dönüştürülen gerek yeni kurulan ilçe belediyelerin sayısı kırk üç olmuştur.
İsim değişiklikleri

İl merkezleri genellikle il isimleri ile bilinirlerse de, bunun istisnaları vardır. Büyükşehir statüsündeki kentlerin üç tanesinde de merkez ve il ismi yakın zamana kadar farklıydı. Bu durum büyükşehir adının kullanılmasında da karışıklığa yol açabiliyordu.
Mersin kenti İçel il merkeziydi. 2002 yılında çıkarılan 4764 sayılı yasa ile İçel ili yerine Mersin ili adı kullanılmaya başlandı. Bu sebepten büyükşehrin adı Mersin Büyükşehir Belediyesi'dir.
İzmit kenti Kocaeli il merkeziydi. Yeni büyükşehir metropoliten ilçelerinin kuruluşuna dair 5747 sayılı yasada büyükşehir ismi Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak değiştirildi. İzmit adı ise metropoliten belediyelerden (Saraybahçe) birine verildi.
Adapazarı kenti Sakarya il merkeziydi. Yeni büyükşehir metropoliten ilçelerinin kuruluşuna dair 5747 sayılı yasada büyükşehir ismi Sakarya Büyükşehir Belediyesi olarak değiştirildi. Adapazarı adı ise metropoliten belediyelerden birinin adıdır.