Reşid Bey İsmailov
Faaliyeti

1880'lerin sonlarında Rəşid bəy İsmayılov, tiyatroya büyük ilgi gösteren ve uluslararası düzeyde Azerbaycanlı topluluk sayısını artırmak ve repertuarı zenginleştirmek için çaba sarf eden önemli bir kişilikti. Bu hedefe ulaşmak için Gürcü oyun yazarlarının eserlerini Azerbaycan Türkçesine çevirirdi. 1880'lerin sonlarına doğru, Azerbaycan sahnesi, Azerbaycan folkloruna dayalı ve R. İsmayılov tarafından çevrilen "Koroğlu" adlı trajedinin prömiyerini yaşadı. Bu, Azerbaycan sahnesinde trajik bir oyunun prömiyerini işaretledi."Kavkaz" gazetesi (No. 149, 9 Haziran 1889) "Köroğlu"nun Azerbaycan sahnesindeki gösterilerinden biri hakkında okuyuculara bilgi verdi ve şunları yazdı:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | "Bugün, 9 Haziran'da Bank Tiyatrosu'nda Azerbaycan dilinde bir oyun sahnelenecek. Gürcü oyun yazarı Antonov'un eseri Sayın İsmayilov tarafından Azerbaycan Türkçesine çevrildi ve sunulacak. Gösterinin geliri, Azerbaycan tiyatro fonunun oluşturulmasına harcanacaktır." | ” |
O, 1903 yılında "Şergi-rus" gazetesinde faaliyete başladı. Ayrıca, Kafkasya ve Rusya'da yayımlanan Rusça matbuatlarda ("Kavkaz", "Tiflisskiy listok", "Novoye obozreniye", "Sankt-Peterburgskiye vedomosti" vb.) makaleler de yayımlattı. Reşid Bey İsmailov bir süre "Tiflisskiy listok" gazetesinde çalıştı. Dönemin önemli şahsiyetleri olan Məhəmməd ağa Şahtaxtinski, Celil Memmedguluzade, Ömer Faik Numanzade, Abdulla Sur, Ahmet Ağayev (Ağaoğlu), Alimerdan Bey Topçubaşov ve diğerleriyle yakın ilişkileri oldu, onlarla birlikte faaliyet gösterdi. "Şərgi-rus" gazetesinin yayını durdurulduktan sonra "Novoye obozreniye" gazetesinin "Müslüman hayatı" ve "Yakın Doğu" bölümlerine liderlik etti.
Reşid Bey İsmailov aynı zamanda bir edebiyatçı ve tarihçiydi. Bu anlamda, Tiflis'te yayımlanan "Avrupa resmi geleneği" ve "Kafkasya'nın kısa tarihi" adlı kitapları dikkat çekmektedir. Kitabın tam adı "Kafkasya'nın kısa tarihi ve Transkafkasya'da boy gösteren ünlü Türk yazar ve şairlerinin kısa biyografileri" ve 1904 yılında basılmıştır. Bu kitap, Kafkasya'nın ve özellikle Azerbaycan'ın 19. yüzyıl tarihine dair bazı meselelere ışık tutmuştur.
1905 yılında Azerbaycanca gazete yayınlamak için Kafkasya sansür komitesine başvuranlar arasında Celil Memmedguluzade, Reşid bəy İsmailov, Kafkasya vilayeti ordu-halk yönetimi tercümanı, Gori öğretmen okulu mezunu Memmed Bey Vakilov, Batum'dan Memmed Bey Sancagbeyza'da ve Şəki'den Abdülmabud Mustafayev de bulunuyordu. Her biri "Novruz", "Yeni zaman", "İgbal", "Kumru", "Günçıhan" adlı günlük edebi ve toplumsal gazeteleri yayınlama niyetindeydiler. Bu vatanseverlerden ilk üçü Tiflis'in edebi ve toplumsal ortamında aktif olarak yer alıyordu. Reşid Bey İsmailov, "Yeni zaman" adlı gazeteyi yayınlamak için Kafkasya Genel Valiliği'ne başvurdu ancak gazetenin yayınına izin verilmedi ve bu karar, gazetenin panislamist olduğu gerekçesiyle alınmıştı.
Azerbaycan'ın eski çağlardan Sovyet iktidarının kurulduğu Nisan 1920'ye kadar olan tarihini kapsayan "Azerbaycan Tarihi" kitabı 1923 yılında Bakü'de yayınlandı. Eserde "Transkafkasya'nın Bağımsızlık Bildirgesi" bölümü Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun arifesindeki duruma, "Azerbaycan Cumhuriyeti" bölümü ise onun kuruluşuna ve faaliyetlerine ayrılmıştır. Abbasgulu Ağa Bakıhanov'dan sonra Azerbaycan tarihinin bilimsel kaynaklara dayalı olarak araştırılması alanında ikinci girişim Reşid Bey İsmailov tarafından gerçekleştirilmiştir.