Saray (Rusya)
Seyyahların anlatımları

1332 yıllarında burayı ziyaret eden seyyah İbn Battuta, Saray (ya da kendi deyimiyle "Özbek Han'ın başkenti olan ve el-Sarā Baraka olarak da bilinen el-Sarā şehri") hakkında bilgiler vermiştir. "Yeni Saray "ın kuruluşu tahmini bu tarihlere denk geldiği için, İbn Battuta'nın hangi Saray'ı tarif ettiği tam olarak açık değildir. Tarif edilen, Astrahan'dan (Hacı Tarhan/Astarhan) nehirin yukarısında 3 günlük mesafede olan şehir, muhtemelen "Eski Saray" olduğu düşünülen Selitrennoe gorodishche'deki alanla tutarlıdır. Ancak arkeolojik buluntular bunu desteklemiyor.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | El-Sarā şehri, sınırsız büyüklükte, bir ovada yer alan, sakinlerinin kalabalığıyla boğulmuş, iyi çarşılara ve geniş caddelere sahip şehirlerin en iyilerinden birisidir. Bir gün şehrin önde gelen adamlarından biriyle, şehrin ne kadar büyük olduğunu öğrenmek niyetiyle at ile yola çıktık ve  çevresini dolaştık. Konakladığımız yer şehrin bir ucundaydı ve sabahın erken saatlerinde oradan yola çıktık ve diğer ucuna ulaştığımızda öğle vakti geçmişti. Daha sonra öğle namazını kıldık ve biraz yemek yedik. Gün batımı namaz saatine kadar konaklama yerimize geri dönmedik. Bir gün şehri enlemesine yürüyerek gezdik, yarım günde gidip döndük. Yol boyunca sadece evler vardı. Aralarında hiçbir harabe ve bahçe bulunmuyordu. Şehirde biri Şâfiîler için olmak üzere Cuma namazı kılınan on üç cami vardır. Diğer camilerin sayısı ise oldukça fazladır. Her halktan insan var. Müslümanlardan Türk, Moğollar (çoğu müslüman) ve Alanlar; Hıristiyanlardan, Kıpçaklar (Kumanlar), Çerkesler, Ruslar (Rus') ve Rumlar (Romalılar). Müslüman ve Hıristiyanlar ayrı mahallelerde yaşıyordu ve kendi çarşıları vardı. Ancak Müslüman ve Hıristiyan tüccarlar ile yabancılar aynı mahallede kalıyordu. Mallarının korunması için mahalle duvarla çevriliydi. Genelde Irâk, Mısır ve Suriye’den geliyorlardı. Halk, Sultanın sarayına "Altın Taş" diyor. | „ |

1349'da ölen Şam’lı tarihçi İbn Fazlullah el-Ömerî de bir seyyahın anlatımına dayanarak Saray'ı tarif etmiştir. Ancak seyahat tarihi ve Berke ile Özbek Han’a yapılan atıflar göz önüne alındığında, bilgilerin Eski Saray'a mı yoksa Yeni Saray'a mı ait olduğu tam olarak açık değildir.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Saray şehri Berke Han tarafından Turan nehrinin (Volga) kıyısında inşa edilmiştir. Tuzlu topraklar üzerindedir ve duvarları yoktur. Hanın ikamet ettiği yer, tepesinde altın bir hilal bulunan büyük bir saraydır ... içinde emirlerinin yaşadığı; duvarlar, kuleler ve evlerle çevrilidir. Bu sarayda onların kışlık ikametgahları vardır. Saray; pazarları, hamamları, dini kurumları ve ticari mallar için birçok deposu olan büyük bir şehirdir. Ortasında, suyu bu nehirden gelen bir gölet vardır ... Özbek Han, ilme ve alimlere çok düşkün olduğu için burada bir medrese inşa ettirmiştir. | „ |

1623-1624 yıllarında bir Rus tüccar olan Fedot Kotov, aşağı Volga üzerinden İran'a seyahat etmiştir ve Saray bölgesini tarif etmiştir:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Burada Akhtuba nehrinin yanında Altın Orda duruyor. Han'ın ikâmetgahı, saraylar, avlular ve camilerin hepsi taştan yapılmıştır. Ama şimdi tüm bu binalar sökülüyor ve taşlar Astrahan'a götürülüyor. | „ |

Birçok anlatımda olduğu gibi, hangi Saray şehrinden bahsedildiği anlaşılmamaktadır.