stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
İnternetin tarihi
Ağ tarafsızlığı

Ağ tarafsızlığını garanti eden bir yasal çerçeve bulunmamaktadır.
Ağ Tarafsızlığı, internet hizmet sağlayıcılarının (ISP) tüm internet trafiğine eşit davranmasını, içerik sağlayıcıların trafiğini yavaşlatma, engelleme veya ek ücretler karşılığında önceliklendirmeme zorunluluğunu ifade eder. Ancak, bu ilkenin uygulanması üzerine çeşitli düzenlemeler ve tartışmalar yaşanmıştır.
23 Nisan 2014: ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC), internet sağlayıcıların içerik sağlayıcılarına daha hızlı veri iletim yolları sunmasına izin verecek yeni bir kural üzerinde düşünüldüğünü duyurdu; bu, FCC'nin önceki ağ tarafsızlığı duruşunu tersine çevirebilecek bir adımdı. Harvard Hukuk Fakültesi'nden Profesör Susan Crawford, ağ tarafsızlığı kaygılarına çözüm olarak yerel geniş bant ağlarının desteklenmesini önerdi.
15 Mayıs 2014: FCC, internet hizmetleri konusunda iki seçenek üzerine değerlendirme yapmaya karar verdi: birincisi, hızlı ve yavaş internet şeritlerini izin vererek ağ tarafsızlığını kısıtlamak; ikincisi, geniş bantı bir telekomünikasyon hizmeti olarak yeniden sınıflandırarak ağ tarafsızlığını korumak.
10 Kasım 2014: Amerikan başkanı Barrack Obama, FCC'ye geniş bant internet hizmetini bir telekomünikasyon hizmeti olarak yeniden sınıflandırarak ağ tarafsızlığını korumasını önerdi.
31 Ocak 2015: FCC, 26 Şubat 2015'te yapılacak oylamada, İletişim Yasası'nın Title II (genel taşıyıcı) hükümlerini kısmen internet için uygulamayı gündeme aldı. Bu düzenleme, internet hizmetini bilgi hizmeti yerine telekomünikasyon hizmeti olarak yeniden sınıflandıracak ve FCC Başkanı Tom Wheeler'ın ifadesine göre ağ tarafsızlığını sağlamaya yönelik bir adım olacaktı.
26 Şubat 2015: FCC, 1934 tarihli İletişim Yasası'nın Title II maddesini ve 1996 Telekomünikasyon Yasası'nın 706. maddesini internete uygulayarak ağ tarafsızlığı lehine karar verdi. FCC Başkanı Tom Wheeler, "Bu, interneti düzenlemek için bir plan değil, tıpkı Birinci Değişiklik'in ifade özgürlüğünü düzenlemek için bir plan olmaması gibi. Her ikisi de aynı kavramı savunur," şeklinde yorum yaptı.
12 Mart 2015: FCC, ağ tarafsızlığı kurallarının detaylarını kamuoyuna açıkladı ve 13 Nisan 2015’te bu yeni kuralları yayımladı.
14 Aralık 2017: FCC, 12 Mart 2015'te alınan ağ tarafsızlığı kararını 3-2 oyla iptal etti. Bu, ABD'de ağ tarafsızlığı düzenlemelerinin sona ermesine yol açtı ve internet trafiğinin ISP’ler tarafından farklı muamele görmesine olanak tanıdı.
Kullanım ve kültür > E-posta ve Usenet

E-posta, internetin en çok kullanılan uygulamalarından biri olarak sıkça “öldürücü uygulama” olarak anılır. İnternetten önce geliştirilen e-posta, internetin oluşumunda kritik bir rol oynadı. 1965'te, çok kullanıcılı bir zaman paylaşımlı ana bilgisayar sistemindeki kullanıcıların iletişim kurması için bir yöntem olarak başladı. İlk e-posta sistemlerinden bazıları System Development Corporation (SDC) Q32 ve MIT'deki Compatible Time-Sharing System (CTSS) idi.
ARPANET ağı, elektronik postanın evriminde önemli bir katkı sağladı. ARPANET üzerinde ilk deneme amaçlı sistemler arası e-posta kısa bir süre sonra gönderildi. 1971'de Ray Tomlinson, internet üzerinde e-posta adresleme için günümüzde hala kullanılan standart formatı geliştirdi ve @ sembolünü, posta kutusu isimlerini ana bilgisayar isimlerinden ayırmak için kullandı.
Zaman paylaşımlı bilgisayarlar arasında mesaj iletmek için UUCP ve IBM'in VNET gibi alternatif protokoller geliştirildi. Bu protokoller sayesinde e-posta ARPANET, BITNET ve NSFNET gibi birçok ağda dolaşabiliyor, UUCP bağlantıları üzerinden de doğrudan bağlantılı sitelere ulaşabiliyordu.
Ayrıca, UUCP, birçok kullanıcının okuyabileceği metin dosyalarının yayımlanmasını sağladı. 1979'da Steve Daniel ve Tom Truscott tarafından geliştirilen News yazılımı, haber ve duyuru panosu benzeri mesajların dağıtılmasında kullanıldı. Bu yazılım, hızla geniş bir yelpazede tartışma konularına sahip newsgroup'ların oluşmasını sağladı. ARPANET ve NSFNET üzerinde benzer tartışma grupları, e-posta listeleri üzerinden şekillendi ve teknik konuların yanı sıra sflovers gibi bilimkurgu üzerine kültürel tartışmaları da kapsadı.
İnternetin ilk yıllarında, e-posta ve benzeri mekanizmalar, çevrimiçi bağlantının yetersiz olduğu durumlarda kaynaklara erişimi sağlamak için kullanılıyordu. UUCP, 'alt.binary' grupları aracılığıyla dosya dağıtmak için sıkça kullanıldı. Ayrıca, FTP e-posta geçitleri, ABD ve Avrupa dışındaki kullanıcıların, e-posta içindeki komutlarla dosya indirmesine olanak tanıdı. Bu sistemde, dosya kodlanarak parçalara ayrılıp e-posta yoluyla gönderiliyor, alıcı bu parçaları yeniden birleştirip dosyayı çözümlüyordu. Bu yöntem, düşük hızlı çevirmeli bağlantılarla erken Linux sürümleri gibi dosyaları indirmek isteyen denizaşırı kullanıcılar için tek seçimdi. Web'in ve HTTP protokolünün yaygınlaşmasıyla birlikte bu araçlar yavaş yavaş terk edildi.
Kullanım ve kültür > IRC / MIRC

IRC (Internet Relay Chat), internet üzerinde anlık iletişim ve sohbet için kullanılan bir protokol ve platformdur. IRC, 1988 yılında Jarkko Oikarinen tarafından geliştirilmiş ve internet kullanıcıları arasında metin tabanlı sohbet odaları oluşturmayı amaçlamıştır.
MIRC, IRC sunucularına bağlanmak ve IRC sohbetini kolayca yönetmek için kullanılan popüler bir IRC istemcisidir. MIRC, kullanıcıların farklı sunuculara bağlanmasını, sohbet odalarına katılmasını ve özel mesajlar gönderip almasını sağlar. Aynı zamanda renkli metinler, dosya paylaşımı ve özelleştirilebilir komutlar gibi özellikler sunar.
IRC, internetin erken dönemlerinde yaygın bir iletişim aracı olmasına rağmen hala birçok kullanıcı tarafından tercih edilmektedir. Özellikle teknik destek, yazılım geliştirme ve çevrimiçi topluluklar gibi alanlarda IRC sohbet odaları aktif olarak kullanılır.
Kullanım ve kültür > Dosya Paylaşımı

Dosya paylaşımı, internetten önce de bilgisayar ağlarında önemli bir etkinlikti ve Bülten Panosu Sistemleri (1978), Usenet (1980), Kermit (1981) gibi yöntemlerle destekleniyordu. İnternet üzerinde dosya paylaşımı için geliştirilen Dosya Transfer Protokolü (FTP) 1985'te standart hale geldi ve hala kullanılmaktadır. Kullanıcıların dosya bulmasını kolaylaştırmak için 1991'de Wide Area Information Server (WAIS), Gopher, Archie, Veronica (1992), Jughead (1993), Internet Relay Chat (IRC) (1988) ve son olarak World Wide Web (WWW) ile web dizinleri ve arama motorları gibi araçlar ortaya çıktı.
1999 yılında Napster, ilk eşler arası (P2P) dosya paylaşım sistemi olarak devreye girdi. Napster, merkezi bir sunucu üzerinden indeksleme ve eş keşfi sağlarken, dosyaların depolanması ve transferi merkezi olmayan bir yapıda gerçekleşiyordu. Napster'dan sonra farklı derecelerde merkezileşme ve gizlilik sunan Gnutella, eDonkey2000 ve Freenet (2000), FastTrack, Kazaa, Limewire ve BitTorrent (2001) gibi çok sayıda P2P dosya paylaşım programı geliştirildi.
Bu araçlar genel amaçlıdır ve çeşitli içeriklerin paylaşılmasını sağlar; ancak, çoğunlukla müzik, yazılım ve daha sonra film ve videoların paylaşımı için kullanılmıştır. Bu paylaşımların bir kısmı yasal iken, büyük bir bölümü yasal değildir. 2001 yılında Napster, 2005'te eDonkey2000, 2006'da Kazaa ve 2010'da Limewire yasal davalar sonucu kapatıldı veya faaliyetlerini değiştirdi. İsveç'te 2003'te kurulan The Pirate Bay, 2009 ve 2010'daki davalarda kurucularına hapis cezası ve yüksek para cezaları verilmesine rağmen faaliyetlerini sürdürmektedir.
Dosya paylaşımı, bir yandan fikri mülkiyet hırsızlığı suçlamaları, diğer yandan sansür tartışmaları nedeniyle halen tartışmalı ve önemli bir konu olmaya devam etmektedir.
Kullanım ve kültür > Dosya Barındırma Hizmetleri

Dosya barındırma hizmetleri, kullanıcılara bilgisayarlarının sabit disk kapasitesini genişletme ve dosyalarını çevrimiçi bir sunucuda barındırma imkanı sunar. Çoğu dosya barındırma hizmeti, ücretsiz depolama seçenekleri sağlarken, daha geniş depolama alanları için ücretli seçenekler de sunar. Bu hizmetler, internetin hem ticari hem de kişisel kullanımı için önemli bir genişleme sağlamıştır.
Google Drive: 24 Nisan 2012'de başlatılan Google Drive, günümüzde en popüler dosya barındırma hizmetlerinden biridir. Google Drive, kullanıcıların dosyaları depolamasına, düzenlemesine ve paylaşmasına olanak tanır. Ayrıca, Google'ın ücretsiz erişim sunan ofis uygulamalarını da (Google Docs, Google Slides, Google Sheets) içerir. Bu özellikler, üniversite hocaları, öğrenciler ve bulut depolama ihtiyacı duyan bireyler için kullanışlı bir araç haline gelmiştir.
Dropbox: Haziran 2007'de piyasaya sürülen Dropbox, kullanıcıların bilgisayarlarındaki bir klasörde tüm dosyalarını saklamasına ve bu klasörün Dropbox sunucularıyla senkronize olmasına olanak tanır. Google Drive'dan farklı olarak web tarayıcı tabanlı değildir. Şu anda Dropbox, dosyaların ve çalışanların uyumlu bir şekilde çalışmasını ve verimli kalmasını sağlamak için aktif olarak kullanılmaktadır.
Mega: 200 milyondan fazla kullanıcıya sahip olan Mega, şifreli bir depolama ve iletişim sistemi sunar. Hem ücretsiz hem de ücretli depolama seçenekleriyle birlikte, gizliliğe vurgu yapar.
Google Drive, Dropbox ve Mega, modern dosya barındırma hizmetlerinin temel fikirlerini ve değerlerini temsil eden en büyük üç hizmettir. Bu hizmetler, dosya barındırma ile ilgili çeşitli ihtiyaçları karşılayarak iş süreçlerini, eğitim dünyasını ve kişisel dosya yönetimini kolaylaştırmaktadır.
Kullanım ve kültür > Arama Motorları

Arama motorları, internet üzerindeki bilgiye hızlı erişim sağlamak amacıyla geliştirilmiş en temel araçlardan biridir.  Günümüz arama motorları yalnızca metin aramalarla sınırlı kalmayıp, görsel, video ve ses aramaları gibi çeşitli veri türlerine de erişim sağlar. Google, Bing gibi modern arama motorları, makine öğrenimi ve yapay zeka algoritmaları kullanarak kullanıcıların konum, geçmiş aramalar ve tercihlerine göre daha kişisel arama sonuçları sunmaktadır. Arama motorları, e-ticaret, eğitim ve araştırma gibi birçok alanda bilgiye erişimi hızlandırarak internetin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.
Arama motorlarının gelişiminde bazı önemli dönüm noktaları şunlardır:
Archie (1990): İlk arama motorlarından biri olan Archie, FTP sunucularında bulunan dosyaların indeksini oluşturarak kullanıcıların bu dosyalara erişmesini sağladı. Ancak yalnızca dosya isimlerine göre arama yapabiliyordu.
Veronica ve Jughead (1993): Archie'nin devamı olan bu sistemler, Gopher protokolü ile çalışan içerik aramalarında kullanıldı. Dosya isimlerinin ötesinde içerik bulma yetenekleriyle öne çıktılar.
WebCrawler (1994): İlk tam metin arama motorlarından biri olarak kabul edilen WebCrawler, kullanıcıların yalnızca başlıklarda değil, sayfa içeriğinin tamamında arama yapabilmesini sağladı. Bu yenilik, arama motorlarının daha kapsamlı ve işlevsel olmasına katkıda bulundu.
AltaVista (1995): Gelişmiş bir arama motoru olan AltaVista, hızlı indeksleme ve doğal dil arama özellikleriyle dikkat çekti. Multimedya dosyaları ve çeşitli veri türlerinde arama yapabilmesi, onu o dönemde oldukça popüler hale getirdi Yahoo! (1994): Stanford Üniversitesi öğrencileri Jerry Yang ve David Filo tarafından Ocak 1994'te kurulan Yahoo!, ilk başta "Jerry and David’s Guide to the World Wide Web" adlı bir dizin olarak başladı. Mart 1994'te "Yahoo!" adını aldı ve kısa sürede geniş bir kullanıcı kitlesine hitap eden popüler bir çevrimiçi rehber haline geldi. 1995'te arama motoru işlevi eklenen Yahoo!, 1990'ların sonunda geniş bir kullanıcı kitlesiyle popülerlik kazandı
Google (1998): Larry Page ve Sergey Brin tarafından geliştirilen Google, PageRank algoritması ile arama motoru alanında büyük bir devrim yarattı. Sayfa bağlantılarını değerlendirerek en alakalı sonuçları sunma odaklı bu algoritma, kullanıcı deneyimini büyük ölçüde geliştirdi. Google kısa sürede en popüler arama motoru haline geldi ve rakiplerini geride bıraktı.
İnternet'in 35. yılı, 1969-2004. Azerbaijan Pulu, 2004.
1974'te ABC'nin Arthur C. Clarke ile gelecekte tamamen ağa bağlı çalışacak kişisel bilgisayarlar hakkında yaptığı röportaj
1982 Şubat ayındaki TCP/IP test ağı
Stanford Research Institute'nün üç-yollu internet tabanlı veri iletimi için Paket yayın minibüsü.
T3 NSFNET Omurgası, yak. 1992
Dünya çapında internete bağlı cihaz sayısı: 1969–2012
Her 100 kişi içindeki internet kullanıcısı sayısı
Bu NeXT Computer, CERN'de Sir Tim Berners-Lee tarafından kullanıldı ve dünyanın ilk web sunucusu oldu.
Arama motorları interneti son kullanıcı açısından kullanışlı bir araca dönüştüren son katman olarak değerlendirilebilir.
Tutku (anlam ayrımı)

Tutku, İrade ve yargıları aşan güçlü bir coşku, ihtiras, aşırı düşkünlük.
Tutku, Luchino Visconti'nin yönettiği 1943 yapımı İtalyan filmi
Tutku, Feyzi Tuna'nın yönettiği 1984 yapımı, Necati Cumalı uyarlaması Türk filmi
Tutku, Faruk Turgut'un yönettiği 1996 yapımı TV dizisi
Tutku, A. S. Byatt'ın Man Booker Ödüllü romanı
Tutku, A. S. Byatt'ın Man Booker Ödüllü romanından beyazperdeye aktarılan Neil LaBute'un yönettiği 2002 yapımı film
Benzer anlamlar

Tutku Oyunları, Todd Field'in yönettiği 2006 yapımı ABD filmi, özgün adı: Little Children
Tutku - İsa Mesih'in Çilesi, Mel Gibson'ın yönettiği 2004 yapımı film, özgün adı: The Passion of the Christ
Nötron bombası

Nötron bombası, teknik olarak gelişmiş bir taktik nükleer silahtır. Nötron bombası gelişmiş radyasyon silahları (enhanced radiation weapon - ERW) kapsamında yer almaktadır.
Tarihçe

Nötron bombası, 1958 yılında fizikçi Samuel Cohen tarafından bulundu. İlk başlarda dönemin ABD başkanı John F. Kennedy'nin karşı çıkmasına rağmen 1963 yılında Nevada'da bir yer altı üssünde denemesi yapıldı. Geliştirilmesi sonraki başkan Jimmy Carter döneminde 1978 yılına kaldıysa da protestolar yüzünden ertelendi. Üretimine başlanması 1981 yılında başkan Ronald Reagan döneminde oldu. ABD'de üç tip ERW silahı üretildi. Orta menzilli WR66 savaş başlığı anti-ICBM Sprint füzesi 1970 yılı ortalarında yapıldı. Ardından kısa menzilli W70 Mod 3 savaş başlığı ile W79 Mod 0 taktik füzeleri nötron bombası tipleri olarak geliştirildi.
Son iki tip, George W. Bush zamanında 1992 yılında soğuk savaşın bitimiyle demonte edilerek 2003 yılında kullanımdan kaldırıldı. 1999 yılı "Cox Raporu", Çin'de nötron bombası üretiminin olanaklılığından söz etmektedir.
Teknik bakış

Nötron bombası, füzyon ilkesiyle çalışmaktadır. Atomun parçalanmasıyla ortaya çıkan milyonlarca derecelik ısı kaynağı içinde atom çekirdeklerinin birleşmesi sonucu oluşan füzyon sırasında etkileşen döteryum ve trityum iyonlarının 14.000.000 elektron volt enerji yüklü nötron saçılır. Bu nötron ışınları, binalar ve çevreye bir zarar vermemekle birlikte insan hayatı için kesin öldürücü tehlike içermektedir.
Nötron bombasının yaydığı Trityum'un yaklaşık 13,32 yıl ömrü vardır. Bu ömür, atom bombasına göre on kat daha fazladır.
Nötron bombasının insana etkileri

| 1 Kiloton NB'nın patlama noktasından (alan sıfır) m>  olarak uzaklık | Yaklaşık ışınlama dozu (rad) | İnsanlara etkisi |
| --- | --- | --- |
| 700 | 16000 | Bedensel ve düşünsel etkinliğin anında ve tamamen kaybı. 1-2 gün süren can çekişmeden sonra ölüm. |
| 900 | 8000 | Birkaç dakika sonra insan hareket yeteneğini kaybeder ve 2-6 gün içinde ışınların etkisi ile ölür. |
| 1200 | 650 | Patlamadan sonraki 1 saat içinde organizma ışınlama sonucu ağır bir bozukluk gösterir. 2-3 haftada akut radyoaktivite ile ölüm. |
| 1400 | 150 | Işın alanların %10'u aylar süren ışınlama hastalığı sonucu ölür, sağ kalanlarda kanser ve lösemi sıklığı artar, bombadan 15-25 yıl sonra bile kanser başlayabilir. |
| 2300 | 15 | Radyasyon (ışınlama) hastalığı yoktur. Işın alanlarda kanser ve lösemi sıklığı artabilir. Kuşaklar boyu anormal çocuk doğacaktır. |

Not: Nötron bombasının atıldığı 8 km²'lik bir alanda bulunan tüm canlılar en çok 2-3 gün içinde yaşamını yitirir.
Algol değişeni

Algol değişenleri veya Algol türü ikililer örten çift yıldızların ışık eğrisi biçimlerine göre yapılan sınıflamanın bir grubunu teşkil etmektedirler. Tutulmalar dışındaki ışık şiddetleri kabaca sabittir ve izlenen ufak değişimler basıklık ve yansıma etkilerinden kaynaklanmaktadır. Buna bağlı olarak tutulma başlama ve bitiş zamanları, gözlenen ışık eğrileri üzerinden doğrudan hesaplanabilmektedir. Aralarında çok farklı minimum derinlikleri gösteren sistemler bulunmaktadır (0.01 kadirden birkaç kadire kadar). Genelde minimum derinlikleri eşit değildir. Ancak minimum derinlikleri neredeyse birbirine eşit olan Algol türü sistemler de mevcuttur. Bazı örneklerinde ikinci minimum derinliği son derece sığdır (yıldızlardan birinin çok soğuk olması nedeniyle) veya hiç görünmez (yüksek yörünge basıklığından dolayı).
Algol türü ışık eğrileri, genelde her ikisi de küresel şekilli veya biri belirli düzeyde elipsoid şekil bozulmasına uğramış bileşenlere sahip örten çiftler tarafından üretilmektedir. GCVS'de EA olarak kodlanan Algol türü değişenlerin bilinen örneklerinin yarısı, Roche şişimini doldurmuş bir bileşene sahiptir. Bu bileşen oldukça sönüktür ve sistemin toplam ışınımına katkısı çok azdır. Toplam ışık değişimine katkısı ancak kızılötesi dalgaboylarında kayda değer olarak hissedilebilir. Bu koşullar altında tanımlanan EA grubu, çok farklı evrim durumuna sahip çift sistemler içermektedir:
O'dan M'e kadar her tayf türünden iki anakol yıldızından oluşma sistemler (CM Lac).
Bir veya her ikisi de belli ölçüde evrimleşmiş ancak henüz Roche şişimini doldurmamış bileşenler içeren sistemler (AR Lac).
Bir bileşeni evrimleşmiş bir anakol yıldızı, diğeri ise Roche şişimini doldurarak karşı bileşene madde aktaran sistemler (RZ Cas).
Bir bileşeni ileri düzeyde evrimleşmiş sıcak bir alt cüce veya beyaz cüce olan sistemler. Karşı bileşen genelde daha az evrimleşmiş veya anakolda olan bir yıldızdır (V1379 Aql, V471 Tau).
Yukarıda tarif edilen üçüncü evrim durumundaki yıldızlar yarı-ayrık sistemlerdir. Bir bileşeni anakolda, diğeri ise evrimleşmiş bir altdev veya devdir. Evrimleşmiş bileşenden anakol bileşene doğru bir madde aktarımı söz konusudur. Literaturde "Algol-türü yıldızlar" veya "Algol-benzeri yıldızlar" terimi genelde bu sistemler için kullanılmaktadır. Tutulma gösteren örnekleri GCVS'de EA veya EB olarak kodlanan çift sistemlerin ışık eğrilerine benzer ışık değişimi gösterirler. Hiç tutulma göstermeyen örnekleri de mevcuttur. EB türü ışık eğrisi biçiminin prototipi olarak kabul edilen Beta Lyrae (β Lyrae), aslında Algol-türü bir değişendir.
Keşif ve gözlemler

Keşfedilen ilk EA türü değişen, grubun aynı zamanda prototipi olan Algol= Beta Persei (β Persei)'dir. Işık değişimi gösterdiği bundan yaklaşık 2000 yıl önce antik Çin'de biliniyordu. 1783'te John Goodricke, Algol'ün ışık değişiminin son derece düzenli bir döneme (2.867 gün) sahip olduğunu belirleyen ilk kişidir. Gözlenen ışık değişiminin tutulmalardan kaynaklandığını da ilk kez öneren kişidir. Algol, parçalı tutulmalar gösteren yarı-ayrık bir çifttir ve bileşenler arası kütle aktarımına sahiptir. Yoldaş bileşeni kromosferik aktivite gösteren geç tayf türünden bir yıldız olup radyo dalgaları ve x-ışını da yaymaktadır. Ayrıca 3'lü bir sistemdir.
Yörünge dönemleri, bir günden daha kısa değerlerden birkaç yıla kadar çok geniş bir aralığa dağılmıştır. Bu konuda uç örnek olarak yörünge dönemi 27 yıl olan ε Aurigae gösterilebilir. EA türü bir ışık eğrisininin oluşabilmesi için bileşenlerin yarıçapları, bileşenler arası uzaklığın ufak bir kesri olması gerekmektedir. Bu koşul, ayrık veya yarı-ayrık sistemler olmasını gerektirmektedir. Uç örnek olarak ε Aur'da parlak bileşenin bir süperdev olmasına karşın, yörünge o derece geniştirki (yarı-büyük eksine uzunluğu 6000R􀁾), bu koşul hâlen sağlanabilmektedir.
EA türü örten değişenlerin yörünge dönemleri, ışık eğrilerinde oluşturdukları keskin tutulmalardan son derece duyarlı olarak tespit edilebilmektedir. Birçoğu belirgin dönem değişimi göstermektedir. Dönem değişimini yaratan fiziksel mekanizmalar çok çeşitlidir. Eksen dönmesi (eliptik yörüngeli ve eş-dönmeye sahip olmayanlar), ilave cisim varlığı, kütle aktarımı veya kaybı ve Güneş benzeri manyetik çevrimler, izlenen dönem değişimlerinin temel nedenleridir.
Grubun prototipi Algol'ün yörünge döneminde izlenen 1.783 yıllık çevrimsel değişim, sisteme fiziksel olarak bağlı üçüncü bir yıldızdan kaynaklanmaktadır (Algol C). Bunun yanında manyetik çevrim kökenli 32 yıllık bir değişim daha göstermektedir.
Örnekler

IQ Per: B7V+A2V tayf türlerinde bileşenlere sahip bu sistemin yörünge dönemi 1.74 gündür. Bu sistem evrimleşmemiş bileşenler içeren sistemlere güzel bir örnektir. Bu nedenle birinci minimumdaki tutulması halkalı, ikinci mininumdaki ise tam tutulma ile gerçekleşmektedir. Orta şiddette bir yörünge basıklığına sahiptir ve eksen dönmesi göstermektedir. Eksen dönmesi etkisinin dışında ortalama dönemi uzun süreden beri sabittir.
RT And: F8V+G5V bileşenlerden oluşmuş 0.63 gün yörünge dönemli bir örten çifttir. Bileşenlerden en az birinin kromosferik etkinlik gösterdiği düşünülmektedir. Bu etkinlik sonucu yıldız yüzeyinde oluşan karanlık lekelerin dönme modülasyonu etkisi, ışık eğrisinin tutulmalar dışındaki kısmında "dalga biçimi bozulmalar" yaratmaktadır. Yörünge döneminin sabit bir şekilde azaldığı görülmüştür. Bu tür sistemler GCVS'de "EA/RS" şeklinde kodlanmışlardır ve "kısa dönemli RS CVn'ler" olarak da bilinirler.
MR Cyg: B3V+B8V tayf türüne sahip bileşenler içeren bir çift sistemdir. Yörünge dönemi 1.677 gündür. Yarı-ayrık bir sistem olduğu düşünülmektedir. Işık eğrisi maksimumlarında belirgin bir şekilde, basıklık ve yansıma etkisi hissedilmektedir, ancak diğer uç örneklere göre çok şiddetli değildir. Uzun zaman içerisinde yörünge döneminin sabit olduğu görülmektedir.
VW Cyg: A3e+K1IV bilşenlere sahip, 8.43 gün yörünge dönemli yarı-ayrık bir sistemdir. GCVS'de ayrık çift olarak sınıflandırılmıştır. Baş minimum oldukça derin ve tam tutulma göstermektedir. Ancak tam tutulmaya ilişkin evrelerdeki ışık değişimi hafif eğrisellikler göstermektedir. Bu etkinin baş yıldızı saran çevresel maddeden kaynaklandığı düşünülmektedir. Yörünge dönemi düzensiz artış ve azalışlar göstermektedir. Bileşenler arası yüksek sıcaklık farkı nedeniyle yan minimum derinliği son derece sığdır.
RS Cep: A5IIIe+G8IV-III bileşenlere sahip, 12.42 gün yörünge dönemli yarı-ayrık bir sistemdir. GCVS'de ayrık çiftler kategorisine alınmıştır. Baş minimumda tam tutulma izlenmektedir. Tam tutulma evrelerinde ışık eğrisinde izlenen eğrisellikler, VW Cygni örneğinde olduğu gibi, baş yıldızı saran çevresel maddeden kaynaklanmaktadır. RS Cep'in yörünge dönemi düzenli olarak artma göstermektedir.
Ziryâb

| Ziryab |
| --- | --- |
Ziryab halka kilam söylerken.
Genel bilgiler
Doğum adı: Ebü’l-Hasen Alî b. Nâfi‘ - أبو الحسن علي ابن نافع
Doğum: 789 (?)
Ölüm: 857 Córdoba
Alanı: şiir, müzik, botanik ve coğrafya
Etkin yıllar: 8. ve 9. Yüzyıl, (İslam'ın Altın Çağı)


Ebü'l-Hasen Alî b. Nâfi‘ (Arapça: أبو الحسن علي ابن نافع, d. 789 Musul - ö.857 Endülüs) lakabı Ziryab (Arapça زرياب), Endülüs'te Kurtuba'da hükümdarlık süren Emeviler döneminde yaşayan şair, müzisyen, şarkıcı, botanikçi ve coğrafyacı.
Kökeni

Kaynaklarda doğum tarihi ve yeri hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır. İbrahim el-Mevsılî'nin ya da Abbasi halifesinin siyahi kölesi olduğu rivayet edilir. İran kökenli olduğunu söyleyenlerin yanında siyahî oluşu sebebiyle Afrika kökenli olacağının daha güçlü olduğu söylenir. Fars, Arap, Kürt veya Afrikalı olduğuna dair çeşitli görüşler vardır.