Gezegen Arşivleri
Tarih

Kasım 1908’de, gelişmekte olan pazarlara yaptığı yatırımlarla büyük bir servet edinmiş Yahudi kökenli Fransız bankacı Albert Kahn, şoförü Alfred Dutertre ile birlikte bir dünya turuna çıktı. Dutertre, ziyaret ettikleri yerleri stereoskopi adı verilen bir teknik kullanarak fotoğrafladı. Seyahat edenler arasında popüler olan bu teknik, küçük fotoğraf plakaları gerektirdiği ve kısa pozlama süreleri sunduğu için tercih ediliyordu. Dutertre ayrıca yanına bir Pathé film kamerası ve birkaç yüz adet renkli fotoğraf plakası aldı. İlk olarak New York’ta durakladılar, ardından Niagara Şelaleleri ve Chicago’ya gittiler. Omaha, Nebraska’da kısa bir süre kaldıktan sonra Kaliforniya’ya geçtiler. Burada Dutertre, 1906 San Francisco depreminin kalıntılarını fotoğrafladı. 1 Aralık’ta, ikili Yokohama'ya gitmek üzere bir buharlı gemiye bindi. Yolculuk sırasında Honolulu'da 19 saatlik bir aktarma süresi geçirdiler. 12 Aralık’ta Uluslararası Tarih Değiştirme Çizgisi’ni geçtiler ve altı gün sonra Yokohama’ya vardılar. Japonya’nın ardından Asya’daki yolculukları Çin, Singapur ve Sri Lanka üzerinden devam etti.
Fransa'ya döndüğünde Kahn, Stéphane Passet ve Auguste Léon adlı iki profesyonel fotoğrafçıyı işe aldı. Léon'un büyük olasılıkla Kahn ile birlikte 1909 yılında Rio de Janeiro ve Petrópolis'in renkli fotoğraflarının da çekildiği Güney Amerika seyahatine katıldığı bilinmektedir. Erken dönem keşif gezileri arasında 1910 yılında Léon'un kırsal Norveç ve İsveç'e yaptığı ziyaret de yer almaktadır.
Gezegen Arşivleri resmi olarak 1912 yılında başladı. Albert Kahn, projeyi yönetmesi için coğrafyacı Jean Brunhes’i atadı ve karşılığında Kahn tarafından finanse edilen Collège de France’ta kendisine bir kürsü sağlandı. Bu dönemde stereografi tekniğinin yerini, renkli fotoğraflar üreten ancak uzun pozlama süreleri gerektiren otokrom süreci aldı ve projeye hareketli görüntüler (filmler) de eklendi. Kahn, projeyi “20. yüzyılın başında insan tarafından iskan edilmiş ve geliştirilmiş yeryüzünün bir envanteri” olarak tasarlamıştı ve bu girişimin hem enternasyonalizm ve pasifizm ideallerini ileriye taşımasını hem de yok olmakta olan kültürleri belgelemeyi sağlamasını umuyordu. Kahn’ın yakın bir dostu olan felsefeci Henri Bergson projeye önemli ölçüde etki eden isimlerden biriydi.
1912 yılında, Stéphane Passet proje kapsamında gerçekleştirilen ilk resmî görevle Çin’e ve ardından Fas’a gönderildi. Aynı dönemde, Jean Brunhes, Auguste Léon ile birlikte Bosna-Hersek’e ve ardından 1913 yılında Makedonya’ya gitti. Ancak bu keşif gezisi İkinci Balkan Savaşı nedeniyle kesintiye uğradı. Savaşın sona ermesinin ardından, Passet bölgeye giderek savaşın yarattığı tahribatı belgeledi.
Projede en uzun süre görev yapan fotoğrafçı olan Auguste Léon, 1913 yılında Büyük Britanya’ya iki kez seyahat etti ve Buckingham Sarayı, Aziz Paul Katedrali gibi Londra’nın simgesel yapılarının yanı sıra Cornwall kırsalındaki manzaraları fotoğrafladı. Aynı yıl, Gezegen Arşivleri için fotoğraf çeken tek kadın olan Marguerite Mespoulet, İrlanda’nın batısına gitti. Britanya gezisinin ardından, Léon, Brunhes ile birlikte İtalya’ya geçti.Aynı dönemde, Stéphane Passet yeniden Asya’ya döndü. Önce Moğolistan’a, ardından Hindistan’a gitti. Ocak 1914’te, Britanya yetkilileri kendisine Hayber Geçidi üzerinden Afganistan’a geçiş izni vermedi ve böylece Afridi halkını fotoğraflama projesi başarısız oldu. Aynı yıl içinde, ordu subayı ve gönüllü fotoğrafçı Léon Busy, Fransız Hindiçini’ne ulaştı ve 1917 yılına kadar burada kaldı.
I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesi, projenin odak noktasında bir değişime yol açtı. Enternasyonalist görüşlerine rağmen bir Fransız vatanseveri olan Albert Kahn, fotoğrafçılarını savaşın Fransa üzerindeki etkilerini belgelemekle görevlendirdi ve çekilen fotoğrafların propaganda amacıyla kullanılmasına izin verdi. Ancak, fotoğrafçıların çoğu cephe hattından uzak tutuldu. Kahn, 1917 yılında ordu ile bir anlaşma yaparak, iki ordu fotoğrafçısının arşivi için görüntü toplamasını sağladı. Sonuç olarak, savaş sırasında çekilen fotoğraflar koleksiyonun %20’sini oluşturdu.
1920’lerde, fotoğrafçılar Lübnan, Filistin ve Türkiye'ye gönderildi ve burada Fransızların Lübnan’daki işgalini ve Türk Kurtuluş Savaşı’nı belgelediler. 1923 yılında, Frédéric Gadmer, Weimar Almanyası’na gönderildi; burada çektiği sahneler arasında Krefeld’de başarısızlıkla sonuçlanan bir ayrılıkçı ayaklanmanın ardından yaşananlar da bulunmaktaydı. Hindistan’a yapılan son seyahat 1927 yılında gerçekleşti. Bu gezide, fotoğrafçı Roger Dumas, Kapurthala Devleti hükümdarı Jagatjit Singh’in altın jübilesini görüntüledi. Bir önceki yılın Aralık ayında, Dumas Japonya’daydı ve burada İmparator Yoshihito’nun cenaze törenini fotoğraflamıştı.
1920’lerde, Kahn’ın fotoğrafçıları Amerika kıtasına birkaç kez geri döndü. 1923 yılında, Lucien Le Saint, Kuzey Atlantik’te Fransız balıkçıları üzerine filmler çekti. 1926’da, Jean Brunhes ve Frédéric Gadmer üç ay süren bir Kanada seyahati gerçekleştirdi ve bu süre zarfında Montreal, Winnipeg, Calgary, Edmonton ve Vancouver gibi şehirleri ziyaret etti. 1930 yılında, Gadmer, projenin Sahra Altı Afrika’ya yapılan ilk ve tek büyük keşif gezisini düzenledi ve Fransız kolonisi Dahomey’e (günümüzdeki Benin) gitti.
1929’daki borsa çöküşünün ardından Albert Kahn’ın iflas etmesiyle birlikte proje 1931 yılında durdurulduğunda, Kahn’ın kameramanları 50 ülkeye seyahat etmiş ve toplamda 183.000 metre film, 72.000 oto-krom renkli fotoğraf, 4.000 stereograf ve 4.000 siyah-beyaz fotoğraf toplamıştı.