stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cahit Tanyol
Eserleri

Örf ve Adetler Bakımından Sanat ve Ahlâk (1952)
Sosyal Ahlâk - Laik Ahlâka Giriş (1960)
Kuruluş ve Fetih Destanı (1969)
Sosyolojik Açıdan Din-Ahlâk-Laiklik ve Politika Üzerine Diyaloglar (1970)
Atatürk ve Halkçılık (1982)
Türk Edebiyatında Yahya Kemal (1985)
Laiklik ve İrtica (1989)
Çankaya Dramı (1990)
Son Liman (1992)
Türkler ile Kürtler (1993)
Schopenhauer'da Ahlâk Felsefesi (1998)
Düş Yorgunu (2001)
Neden Türban? Şeriat ve İrtica (2002)
Hoca Kadri Efendi'nin Parlamentosu (2003)
O Zaten Yoktu (2007)
Mamato (2012)
Sancılı Toprak (2014)
Edebiyat Yazıları (2016)
Ayrıca Bakınız

"TÜRK SOSYOLOJİSİNİN TANIĞI : CAHİT TANYOL", Doç. Dr. Ümmet ERKAN, Akademisyen Yayınevi, ISBN 9786257275989
Şükrü Elekdağ

| Şükrü Elekdağ |
| --- | --- |

ABD Başkanı Gerald Ford, İhsan Sabri Çağlayangil ve Şükrü Elekdağ, 1977.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı
Görev süresi 11 Eylül 1974 - 6 Temmuz 1979
Yerine geldiği: İsmail Erez
Yerine gelen: Özdemir Yiğit
Türkiye Büyük Millet Meclisi 22. ve 23. Dönem Milletvekili
Görev süresi 14 Kasım 2002 - 23 Nisan 2011
Seçim bölgesi: 2002 – İstanbul 2007 – İstanbul
Kişisel bilgiler
Doğum: Mustafa Şükrü 29 Eylül 1924 (100 yaşında) İstanbul, Türkiye
Partisi: Cumhuriyet Halk Partisi
Evlilik(ler): Ayla Elekdağ
Çocuk(lar): 4
Bitirdiği okul: Galatasaray Lisesi İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu
Mesleği: Ekonomist · Diplomat · Siyasetçi
Mustafa Şükrü Elekdağ (d. 29 Eylül 1924, İstanbul) Türk ekonomist, diplomat ve siyasetçi.
29 Eylül 1924 tarihinde İstanbul'da doğdu. Galatasaray Lisesi ve İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu'ndan mezun olduktan sonra Fransız Hükûmeti devlet bursu ile Paris Hukuk ve İktisadi Bilimler Fakültesi'nde doktora yaptı. Japonya Büyükelçiliği, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarlığı, ABD Büyükelçiliği, Milliyet ve Sabah Gazeteleri Köşe Yazarlığı, Sarı Basın Kartı Sahipliği, Bilkent Üniversitesi Öğretim Görevliliği ve Uluslararası Güvenlik ve Strateji Seminerleri Başkanlığı, Stratejik Bakış Programı TV Sunuculuğu, Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu Üyeliği ile XXII. ve XXIII. Dönem İstanbul Milletvekiliği yaptı. XXII. ve XXIII Dönem meclislerini en yaşlı üye sıfatıyla açtı. Ayla Elekdağ ile evli olup dört çocuk babasıdır.
Seilh

| Seilh |
| --- | --- |
Komün

  Arma 
Ülke: Fransa
Bölge: Occitanie
İl: Haute-Garonne
Yüzölçümü
 • Toplam: 6.16 km²
Nüfus (1 Ocak 2017)
 • Toplam: 3.268
 • Yoğunluk: 530/km²
Zaman dilimi: UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU): UTC+02.00 (OAYS)
Seilh, Fransa'nın Oksitanya bölgesine bağlı Haute-Garonne ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu, 1 Ocak 2017 tarihi itibarıyla 3.268'dir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb15255536t (data)  VIAF: 2370154137635115370003
Tophane-i Amire

Tophane-i Âmire Binası
Tophane-i Amire, İstanbul, Beyoğlu'nda bulunan tarihi yapı.
Tophane Binası

Osmanlı Devleti'nde top, döküm ocakları adı verilen yerlerde icra edilirdi. Bu çalışmanın yapıldığı binalar yüksek duvarlı, kubbeli, kâgir ve fazla miktarda bacaya sahip mekânlardı. Ayrıca, top dökümü için zemine açılmış büyük çukurlar, erimiş maddenin taşınması için kullanılan künkler ve döküm esnasında çıkabilecek yangın tehlikesine karşı su sarnıçları vardı. İstanbul'da bulunan Tophâne-i Âmire binasında top dökümünden dolayı meydana gelen büyük alevlerin çıkarabileceği yangınları engellemek amacı ile bal dolu fıçıların hazır tutulduğu bilinmektedir.
Top, demir veya taş mermi atan bütün ağır ateşli silahlara verilen bir isim olup, muhtelif manaları bulunan Türkçe bir kelimedir . Divan-ı Lügati‘t-Türk’te, kalın ağaç gövdelerinin içi oyularak, barut doldurmak suretiyle taş mermilerin atıldığı bir silah olarak tarif edilen tüfek, aynı zamanda topu da ifade etmektedir. Kamus-ı Türkî'de, ‘’barut ve gülle ile doldurulup atılan ma’ruf  büyük silah’’, Resimli Kamus-ı Osmanî’de ise ‘’barut gazlarının kuvve-i  dafiasıyla mermiyyâtı remy etmekte istimal olunan âlât-ı nâriye’’ olarak izah edilir .
Osmanlılarda ‘’tophâne’’ kelimesi, topların döküldüğü ve kundaklandığı teşkilatlı bir müessese için kullanıldığı gibi, zaman zaman baruthane, top güllesi mahzeni ve top deposu gibi yerler içinde kullanılmıştır. Sadece gülle dökülen veya yapılan yerlere de tophâne adı verildiği görülmektedir. Mesela Lütfi Paşa 22 Şaban 895 (11 Temmuz 1489) günü yıldırım düşmesi sonucunda infilak eden Güngörmez Kilisesi Baruthanesi’den ‘’Tophâne’' olarak bahsetmektedir. Top dökümü yapılmayan ve bahsedilen amaçlarla kullanılan yerlere tophâne denilmesinden dolayı, bu tür yerlerin bulunduğu bölgeye de Tophâne mahallesi adı verilmektedir. Mesela, Bursa'da ramazan topunun bulunduğu ve ateşlendiği mahalleye Tophâne mahallesi denilmektedir.
Tophâne-i Âmire Binası

Osmanlı İmparatorluğu'nda Fatih Sultan Mehmet'in yaptırdığı ve uzun yıllar top dökümünün gerçekleştirildiği Tophâne-i Âmire binası zaman içerisinde, birçok padişahın eklemeler yapması ile iş hacmini genişletmiş ve imparatorluğun en önemli askeri sanayi teşekkülü olma özelliğini uzun süre korumayı başarmıştır.
Evliya Çelebi'ye göre II. Bayezid, Fatih Sultan Mehmet'in yaptırmış olduğu Tophâne binasının civarına bir takım binalar daha yaparak topçuların ve dökücü ustalarının yerleşimini sağlamıştır.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde ise Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezit'in inşa ettirdiği Tophâne–i Âmire müştemilâtına ait bütün binalar yıkılarak, yerlerine yeni ve daha büyük bir Tophâne binası yapılmıştır. Kanuni Sultan Süleyman'ın yaptığı bu yapı 1742 yılında geniş çaplı bir tamirat geçirmiş, 1743 tarihinde tamamen yıkılmış ve bugünkü haliyle yeniden yapılmıştır.
Kâgir tophâne III. Ahmed'in emri ile Sadrazam Damat İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. 1843 yılında Ohannes ve Boghos Dadian tarafından kurulan Zeytinburnu Demir Fabrikası'nın (Grande Fabrique) faaliyete geçmesi ile, top ve diğer silahlar bu fabrikada dökülmeye başlanmıştır. 1850 yılında fabrikanın tam kapasite ile çalışmaya başlaması ile birlikte, Tophâne–i Âmire'deki top dökümü yavaş yavaş kaldırılmış ve top dökümünün yanı sıra birçok döküm işleri de Zeytinburnu Demir Fabrikası'nda yapılmaya başlanmıştır.
14. yüzyılın başlarından itibaren Avrupa'da hızlı bir şekilde yaygınlaşmaya başlayan top dökümü ve üretimi, aynı yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlılar'da da görülmeye başlanmıştır. Osmanlılar, yeni teknolojilerle üretilen güçlü ve etkili toplarla diğer devletler üzerinde bir baskı kurmuşlardır.
Osmanlıların 15. yüzyılda yakaladıkları teknik üstünlük ve top döküm anlayışı, Avrupa'da ancak 16. yüzyılın ortalarından itibaren uygulanmaya başlayabilmiştir. Ekonomik gücü, hammadde kaynakları ve teknik kadro bakımından Avrupa'nın çok ilerisinde olan Osmanlı Devleti top dökümü konusunda uzun yıllar Avrupa'nın önünde yer almıştır. Ancak 17. yüzyıldan itibaren Osmanlılar Avrupa'ya karşı olan bu üstünlüğünü yavaş yavaş kaybetmeye başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş yıllarında Avrupa'nın, özellikle papalığın Osmanlı Devleti'nin savaş gücünün yıkıcılığının önüne set çekmek ve Osmanlı sınırlarının Avrupa içlerine yayılmasına engel olmak maksadıyla top dökümünde kullanılan çeşitli malzemelerin Osmanlı ülkesine girişini engellemeye çalışmışlardır. Ancak alınan birçok önleme karşın Avrupalı tüccarların para kazanma hırsından kaynaklanan nedenlerle Osmanlı ülkesine çeşitli yollardan bu malzemeleri sattığı bilinmektedir. Osmanlı Devleti'ne uygulanan bu ambargo İmparatorluğun sınırlarını genişletmesi ve zengin kaynaklara sahip olması ile tersine uygulanmıştır. Osmanlı Devleti bir zamanlar kendisine uygulanan bu ambargoyu Avrupa devletlerinin yanı sıra doğudaki bazı düşman gördüğü devletlere de uygulamış ve onların savaş olanaklarının gelişmesini elinden geldiği kadar engellemeye çalışmıştır.
19. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Topçuluk ve Ahmed Süreyya Emin Bey

19. yüzyılda ise Osmanlı Devleti'nin askeri malzeme ihtiyacını karşılamakta bir hayli zorlandığı ve bu tür malzemelerin çoğunlukla dışarıdan karşılandığı bilinmektedir. Bu dönemde Tophâne–i Âmire Müşirliği'ne bağlı bulunan harp sanayi ihtiyacı karşılamaktan uzaktı. Ordunun silah ve cephane gereksinimi, Fransız, Alman ve daha sonra Amerika'dan sağlanmaya başlanmıştı. Özellikle Kırım Savaşı sonrasında, 1869'da ordu yeniden düzenlenirken, artan silah ihtiyacı Alman ve Amerikan şirketlerinden temin edilmekte idi.
Zaman içerisinde Tophâne-i Âmire binası işlevselliğini büyük ölçüde kaybetmiş, Zeytinburnu'nda bulunan dökümhane ağırlık kazanmıştır. Nitekim dünyanın ilk seri atışlı sahra topu 1866-1868 yılları arasında Ahmed Süreyya Emin Bey tarafından beş yüz altın mukabilinde Zeytinburnu Fabrika-i Hümayunu'nda dökülmüştür.
Osmanlı İmparatorluğu'nda 14. yüzyıldan itibaren gelişme olanağı bulan topçuluk, imparatorluğun yükselme döneminde zirveye çıkmış, ancak 17. yüzyıldan itibaren, Avrupa topçuluğu karşısında duraklamaya ve daha sonra gerilemeye başlamıştır. 19. yüzyılda ise İmparatorlukta topçuluk konusunda çok önemli bir gelişme meydana gelmiş ancak hak ettiği ilgiyi ve takdiri görmekten uzak kalmıştır.
Ahmed Süreyya Emin Bey (1848-1923) seri atışlı bir top yapılabileceğini kanıtlayan dünyadaki ilk insan olarak çok parlak bir başarıya imza atmıştır. Bu başarı Ahmed Süreyya Emin Bey'in, zamanının çok ilerisinde bir anlayışa sahip olduğunu göstermektedir. Ahmed Süreyya Emin Bey bu icatının yanı sıra, topların ateş edildikleri sırada falyalarından dışarıya çıkan gazın, güllelerin sürat ve kuvvetini azaltmakta olduğunu ve bu sakıncanın giderilmesi ile ilgili teknoloji mühendislerini araştırmaya çağıran Fransa Hükûmeti'nin yaptığı resmi duyuruyu haber almış, bu çalışmalar devam ederken yaptığı bir icat ile bu sorunu çözümlemiştir.
Falya barutunun ateşlenmesi ile gaz namludan süratle dışarı çıkarken topun içerisine büyük bir şiddet ve gürültü ile hava doluyordu. Ayrıca kuyruktan ortaya çıkan gaz kaçakları mermilere sürat kaybettiriyordu. Ahmed Süreyya Emin Bey gaz kaçaklarının meydana gelmesine engel olacak yeni usulde bir barut haznesi kapağının, falyayı kapatarak ateş edici bir alet ile kuyruktan ortaya çıkan gaz kaçaklarını engelleyen, biri çelik ve diğeri tunç toplara mahsus olmak üzere iki çeşit gaz halkasıyla bir de ayrıca barut haznesi kapağının icatına muvaffak olmuştur. Ancak bütün bu çalışmalar devletten hak ettiği ilgiyi görmemiştir.
Tophane-i Âmire Binası kubbesinin içten görünümü
Tophane-i Âmire Binası
Manyetik çekirdek bellek

Manyetik Çekirdek Bellek (Magnetic Core Memory) iyi derecede Ferromanyetik maddelerin ortamdaki manyetik alan kuvvet çizgilerinin yönelimine uygun olarak mıknatıslanmaları ve bu mıknatıslanmalarını koruyabilmelerinden yararlanarak elektronik hafızalamada kullanılan ilk yazılabilir-okunabilir RAM belleklerdir.1950'li yıllarda geliştirilmişlerdir.
Elektronik tasarımı ve çalışma prensibi > Veri girme ve veriyi okuma

Ferromanyetik maddeler ortamdaki manyetik alanın yönelimini kaydeder ve manyetik alan kaybolsa da saklar. Kısacası ortamın manyetik alanına göre mıknatıslanır ve bu mıknatıslanmayı sürdürür. Manyetik çekirdek bellek denen elektromekanizma, ferromanyetik çekirdek denen ferromanyetik maddeden yapılmış makaralardan oluşmuştur. Her bir makara x, y  koordinatlarında belli bir konuma sırasıyla yerleştirilmiştir. İstenilen koordinata akım gönderilince istenilen şekilde makaralar mıknatıslanmış olur. Binlerce makara bulunduğu x, y koordinatına uygun olarak mıknatıslık taşıyorsa 1, mıknatıslık taşımıyorsa 0 olarak manyetik sensörlerce algılanırlar. Her bir ferromanyetik makarayı tek tek algılayan manyetik maddeden yapılmış sensörler okuyucuya o koordinatta örneğin (123,345) koordinatında 1 veya 0 olduğu bilgisini verir.Veri böylece girilir ve sonra okunur.Programlama ve yazılım da bu prensibe göre yapılır.
Elektronik tasarımı ve çalışma prensibi > Ferromanyetik makaralar (çekirdek)

Şekil 1'e bakınız. Burada bir ferromanyetik özellikli maddeden yapılmış metal makara görmektesiniz. x telinden aşağı yönlü akım geçsin, aynı anda y telinden sağ yönünde akım verelim. İkisinin net akımı sağ aşağı yönelimlidir, yani S telinin doğrultusundadır. Sağ el kuralına göre sağ-aşağı yönlü elektirk akan tel, makara üzerinde saat yönünde dairesel manyetik alan kuvvet çizgileri yaratır. Şimdi S telinden sol yukarı yönlü gidecek akım verelim. Sağ el kuralına göre sol-yukarı akan akım taşıyan tel, makara üzerinde saat yönünün tersinde manyetik alan kuvvet çizgileri yaratır.Ferromanyetik makaramız, bu manyetik alanı kaydeder yani ORTAMDAKİ MANYETİK ALANA UYGUN OLARAK MIKNATISLANIR.Yani, x ve y telinden akım verirsek, makara saat yönünde manyetik alan kuvvet çizgileri olacak şekilde mıknatıslanır.z telinden akım verirsek saat yönünün tersi yönünde manyetik alan kuvvet çizgileri oluşacağından x, y tellerinden geçen akımın etkisiyle oluşan saat yönündeki manyetik alanı inhibe eder.Böylece makaradaki manyetik alan nötürlenir, makaranın mıknatıslığı kaybolur.
Elektronik tasarımı ve çalışma prensibi > Elektronik Çalışma Prensibi

Çalışma prensibi Ampere kanununa göre akım geçen telde oluşan manyetik alanın sağ el kuralına göre oluşması ve bu manyetik alanın kuvvet çizgilerinin yöneliminin elektrik akımının yönüne bağlı olarak saat yönü veya tersinde olmasından ötürü, Ferromanyetik makaraların buna göre mıknatıslanmalarına dayanır.
Şekil 2'ye bakınız.Her bir ferromanyetik çekirdek denen metal makaraların içinden geçen çapraz giden kırmızı tel(manyetik alanı yani metal makaraların mıknatıslığını inhibe edici) sağ-yukarı yönlü akım taşırken, x ve y doğrultusunda uzanan teller sırayla sol-aşağı yönlü akım taşırsa;,akım taşıyan telin oluşturduğu manyetik alanın yönelimine uygun olarak(sağ el kuralı) oluşan dairesel manyetik alan yönelimi, ferromanyetik çekirdek üzerinde kendisinin eşdeğeri dairesel yönelimli manyetik alan oluşturur.Yani, Ferromanyetik çekirdeğin özelliği o an ortamda bulunan manyetik alanın aynısını üzerine kopyalaması ve saklamasıdır.Ferromanyetik Çekirdek denen Metal Makaraların içinden geçen tellerdeki akım kesilse bile Ferromanyetik madde, son akım yönüne uygun olarak saat yönünde veya saat yönünün ters yönünde manyetik alan oluşturacaktır.
Şekil 3'e bakınız.Her Bir Ferromanyetik Çekirdek denen metal makaraların içinden x ve y doğrultusunda Aktive edici yani Ferromanyetik çekirdeği mıknatıslanmasını sağlayan yönde akım oluşturan telller ve de çapraz(z doğrultusu) giden İnhibe edici yani önceden Aktive edilmiş  Ferromanyetik çekirdeğin üzerinde oluşmuş saat yönündeki manyetik alan kuvvet çizgilerini yok edecek saat yönünün tersi manyetik alan kuvvet çizgilerini oluşturan ters yönde akımı içeren tel olmak üzere 3 tel geçer. Her bir makaranın konumuna uygun olarak x, y tellerinden akım gönderilirse sağ el kuralına göre oluşan manyetik alan aynen Ferromanyetik makara tarafından kaydedilir, makara artık mıknatıs özelliği gösterir.Bu Aktive edici sinyal 1'dir. Eğer z telinden ters yönlü akım gelseydi sağ el kuralına göre ters yönlü manyetik alan oluşacaktı, sonuçta Ferromanyetik madde bunu da kaydedeceğinden biri saat yönünde diğeri saat yönünün tersi manyetik alan çizgileri birbirlerini nötürleyecekti, makaranın mıknatıslığı yok olacaktır.Bu nedenle z telinden gelen ve İnhibe edici sinyal 0'dır. Binlerce makara bulunduğu x, y koordinatına uygun olarak mıknatıslık taşıyorsa 1, mıknatıslık taşımıyorsa 0 olarak manyetik sensörlerce algılanırlar..Her bir ferromanyetik makarayı tek tek algılayan manyetik maddeden yapılmış sensörler okuyucuya o koordinatta örneğin(123,345) koordinatında 1 veya 0 olduğu bilgisini verir.
Teknolojide Kullanımı

İlk defa 1950'lerde yazılabilir okunabilir RAM bellekler bu mantıkla çalışıyordu. Bu dahice ferroelektromanyetik mekanizma günümüzdeki RAM'lerin çalışma prensibinin temelini oluşturmaktadır.Bu Manyetik Çekirdek Bellek devreleri ilk defa 1949 yılında Harvard Üniversitesi'nde asistanlık yapmakta olan An Wang isimli Şangaylı fizikçi tarafından icat edilmiştir.
1980'lerin ortalarına kadar RAM'lerin temel çalışma mekanizması Manyetik Çekirdek Bellek mekanizmasıydı.Daha sonra mikroçiplerin üretimiyle kullanımdan düşmüştür.Mikroçipler de mekanizmasal olarak manyetik çekirdek bellek mekanizmasının mikro boyutlara indirilmiş halidir.Kısacası farklı formlarda olsa da kullanımı sürmektedir.
ŞEKİL 1
Ferromanyetik makara (çekirdek)
ŞEKİL 2
Manyetik Çekirdek Belleğin Anatomisi...Alet çok sayıda ferromanyetik özellikte makaranın birleşiminden oluşur. Her bir makaranın manyetiklik özelliği varsa 1 olarak manyetik sensörlerce algılanır.Böylece her bir makara 1 veya 0 sinyali vermiş olur.
ŞEKİL 3
Manyetik Çekirdek Bellek Devresi, 1 veya 0 sinyalini kaydetmek üzere x ve y koordinatlarında uygun yere dizilmiş binlerce onbinlerce makaranın birleşiminden oluşur. İstenen koordinata x ve y sine aynı anda akım gönderilerek makara mıknatıslanır ve 1 sinyali verilir. z teli ise x ve y den gelen akıma ters yönlü akım göndererek ters yönelimli manyetik alan oluşturarak makaranın mıknatıs özelliğini yok eder ve 0 sinyali verir...
1950'lerde yapılan ilk RAM.
10.8×10.8 cm boyutlarında ve sadece 4 kb'lık hafızası vardı.

Hücreler ve Manyetik Çekirdek Bellek mekanizması gözüküyor.Alet, binlerce ferromanyetik makaranın birleşiminden oluşur.
An Wang'ın tasarladığı ilk elektronik veri girme-saklama-okuma işlemi yapabilen makine.Makinenin içindeki Manyetik Çekirdek Bellek gözüküyor.1951'de yapılmıştır.RAM içerdiğinden, İlk modern bilgisayar da denebilir.
Lukanlar

Oskancanın MÖ 5. yüzyılda konuşulduğu bölgeler
Lukanlar veya Lukanyalılar, Lukanya'da yaşamış İtalik kabilelerden biridir. İtalik diller ailesinin bir üyesi olan Oskanca konuşmuşlardır.
Dil

Lukanlar, MÖ 5'te Osci'yi bünyesine katmış olan komşuları Samnitler'de olduğu gibi, Umbriyaca ve Oskanca'nın belirli varyasyonlarını konuşuyorlardı. Bölgeden günümüze Oskanca ulaşmış pek az kaynak vardır. Bunlardan bazıları MÖ 4-3. yüzyıldan olduğu tespit edilmiş Grekçe yazıtlar ve bazı paralardır.
İbrayım Yusupov

| İbrayım Yusupov |
| --- | --- |

Kendi dilinde adı: Ibrayım Yusupov
Doğum: 5 Mayıs 1929 Azad köyü, Çimbay İlçesi, Karakalpakistan
Ölüm: 24 Temmuz 2008 (79 yaşında)
Defin yeri: Nukus şehri, Karakalpakistan
Mahlas: Ayaziy
Milliyet: Karakalpak
Etkin yılları: 1946-2008
Çocuklar: Şahzada Yusupova (kızı) Paydam Yusupov (oğlu) Madiyar Yusupov (oğlu) Aruhan Yusupova (kızı) Ayjamal Yusupova (kızı)

İbrayım Yusupov (Doğum adı: İbrayım Yusupoviç Yusupov, 5 Mayıs 1929, Çimbay ilçesi, KÖSSC, ÖzSSC – 24 Temmuz 2008, Nukus, Karakalpakistan, Özbekistan); Karakalpak şairi, 20. yüzyıl Karakalpak edebiyatının temsilcisi, çevirmen, dramaturg ve pedagog. Karakalpakistan ve Özbekistan Halk Şairi, Özbekistan Kahramanı (2004). Karakalpakistan Cumhuriyeti Devlet Marşı söz yazarıdır. Mahlası Ayaziydir.
Yaşamı

İbrayım Yusupoviç Yusupov, 5 Mayıs 1929'da Karakalpakistan Cumhuriyeti Çimbay ilçesi Azad köyünde doğdu. Babası Yusup (din görevlisi) Sayekeev (1875-1931) zamanında din görevlisi ve büyük yer sahibi olmuş, Sovyetler hükümeti tarafından sürgün edilmiş, 1931'de Türkmenistan'a sürgün edilmiş ve geri dönmemiştir. İspatlamış bazı bilgilere göre Yusup Sayekeev Daşoğuz hapishanesinen kaçarak Törtköl şehri yakınlarında Rus askerlerine karşı savaşta vefat etmiştir. Annesi Hanbiybi iki oğul ve dört kız kardeşi büyütmüştür. Ailesinin geçimini sağlamakta annesine yardım etmek için genç İbrayım 13 yaşından itibaren çalışmaya başladı. Abisi Madenbay Yusupov II. Dünya Savaşı'na katılmıştır. Belarus hududunda yaralamış, savaştan sonra ülkesine terhis edildikten sonra vefat etmiştir. Karakalpak Devlet Pedagojik Enstitüsü'nde okumuştur. Enstitüden 1949 yılında mezun olduktan sonra burada edebiyat öğretmeni olarak çalışmaya başladı.
1961-1962 yıllarında "Amuderya" dergisi editörü, sonraki üç sene Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi Karakalpak şubesinin N. Davkaraev adını taşıyan Dil, Edebiyat ve Tarih Enstitüsünde bilimsel çalışmalar yaptı. 1965-1980 yıllarında Karakalpak ASSC Yazarlar Birliği başkanı oldu. İ. Yusupov önderliğinde Sovyetler Birliği'nin birçok ülkesinde, Moskova, Kiev, Almatı, Vilnius ve diğer şehirlerde, pek çok Karakalpak kültür günleri gerçekleştirildi. 1980-1988 yıllarında "Sovyet Karakalpakistanı" (şu an Erkin Karakalpakistan) gazetesinde baş editör oldu. 1988-1994 yıllarında Karakalpakistan Barış Komitesi başkanı görevini yaptı. 1994-2000 yıllarında Maneviyet ve Marifet merkezi başkanlığı görevini yürüttü.
24 Temmuz 2008 tarihinde vefat etti. Özbekistan Cumhuriyeti ilk cumhurbaşkanı İslam Kerimov, şair vefat ettiğinde ailesine başsağlığı diledi. "O nerede çalışırsa çalışsın, organize etme yeteneği, bilim ve deneyimiyle her yerde halkın sevgi ve saygısını kazandı" cümlelerini dile getirdi. Şair, Nukus şehrindeki "Şorşa Baba" mezarlığına defnedildi.
Siyasî faaliyetleri

İ. Yusupov, 1952 yılında burjuva-milleyetçi gruplarla işbirliği yapmakta suçlanmıştır ama delil yetmezliği nedeniyle aklanmıştır. Birçok kez KÖSSC Yukarı Kenes milletvekili seçildi. 1990 yılında M. Gorbaçov'a karşı eleştiri içeren "Gösterdiğin Gün Bu Mu?" şiiri sebebiyle sürgün edildi. 1990-94 yıllarında ÖSSC ve Özbekistan Yukarı Sovyeti milletvekili olarak seçildi. Birçok kez İ. Karimov'un Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı seçimlerinde inanılır vekili olmuş ve onun adaylığını aktif bir şekilde desteklemiştir.
Eserleri

Şairin ilk şiiri Vatanım, 1946 yılında yayımlandı. "Yoldaş Öğretmen" (1949), "Akasya Çiçekleyen Yerde" (1952) "Halıcı Kadın hakkında Gerçekler" (1955), "Eski Fıskiye Masalı" (1957), "Oyuncu Kadın Kaderi" (1958), "Tarla Arzuları" (1964), "Tomris" (1970), "Karakalpak hakkında Söz" (1977), "Bülbül Yuvası" (1987) uzun şiirleri yazdı. "Mutluluk Liriği" (1987), "Doğu Yolcusuna" (1959), "Düşünceler" (1960), "Yedi Tepe" (1962), "Tarla Arzuları" (1966), "Zaman Akımı" (1968), "Gönül Gönülden Su İçer" (1971), "Tomris" (1974), "İlham" (1977), "Zaman Rüzgarları" (1982) gibi şiir kitapları da bulunur.
Başarıları

Özbekistan Kahramanı (2004)
"El-Halk Saygısı" nişanı (1999)
"Dostluk" nişanı
"Emek Kızıl Bayrak" nişanı (04. 05. 1979)
Özbekistan Halk Şairi
Karakalpakistan Halk Şairi
Şair hakkında

Kaysın Kuliev; Kırım'da Resul Hamzatov, Cengiz Aytmatov ve İbrayım Yusupov'un kendi katılımıyla SSCB şair ve yazarlarının edebî buluşmasının birinde: "İbrahim Yusupov, Nevaî ve Mahtumkulu'yla aynı sırada Türkçe konuşulan halkların şiirinin peygamberi sayılır." demiştir. Ünlü Özbek şairesi Zülfiye İ. Yusupov'u "Karakalpak milletinin 20. yüzyıl Puşkin'i" olarak nitelendirdi. Özbekistan Kahramanı, Özbekistan ve Karakalpakistan Halk Şairi Abdulla Aripov İ. Yusupov'a "Hocam" diye saygı duymuştur.
Anısı

Taşkent'teki Yazarlar Parkı'na İbrayım Yusupov heykeli dikildi. Nukus'ta Karakalpak Dili ve Edebiyatına ihtisaslaşan bir yaratıcılık okulu bulunuyor. Nitekim Karakalpakistan Cumhuriyeti ilçe ve şehirlerinin ana sokakları şair anısına yapılmıştır.
Evrimsel biyoloji

Darwin ispinozları
Evrimsel biyoloji; biyoloji konularını, canlıların evrimini göz önüne alarak inceleyen bilim dalıdır.
Taksonomi biliminin temelinde evrimsel biyoloji yer almaktadır. Canlıları sistematik bir şekilde ayırmada, canlıların evrimsel akrabalıkları ve farklılıkları göz önüne alınır. Ayrıca birçok ekolojik ilişkinin açıklanmasında evrimsel biyoloji kullanılır.
Moleküler biyolojide DNA ve RNA dizilerinin baz dizilişleri göz önüne alınarak canlıların hatta organellerin mikroorganizmalarla olan akrabalıkları incelenmekte ve bu incelemede evrimsel biyoloji temel alınmaktadır.
Evrimsel biyolojiyi araştıran kişiye evrimsel biyolog denir. Filozof Kim Sterelny'e göre “1858 yılından beri gelişen evrimsel biyoloji bilim alanındaki en büyük entelektüel başarılardan biridir”.