stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
En İyi Kadın Oyuncu Sinema Yazarları Derneği Ödülü
Ödül kazananlar > 1990’lar

| Yıl | Oyuncu | Film | Kay>  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 (23.)  | Hülya Avşar | Benim Sinemalarım, Fazilet |  |
| 1991 (24.)  |  | ' |  |
| 1992 (25.)  |  | ' |  |
| 1993 (26.)  | Serap Aksoy | İki Kadın |  |
| 1994 (27.)  | Nurseli İdiz | Çözülmeler |  |
| 1995 (28.)  | Pıtırcık Akerman | Yaz Yağmuru |  |
| 1996 (29.)  | Suna Yıldızoğlu | Sokaktaki Adam |  |
| 1997 (30.)  | Zuhal Olcay | 80. Adım |  |
| 1998 (31.)  | Derya Alabora | Masumiyet |  |
| 1998 (31.)  | Olivia Bonamy | Sen de Gitme |  |
| 1998 (31.)  | Türkân Şoray | Nihavend Mucize |  |
| 1998 (31.)  | Ayda Aksel | Kaçıklık Diploması |  |
| 1998 (31.)  | Meltem Cumbul | Karışık Pizza |  |
| 1999 (32.)  | Başak Köklükaya | Üçüncü Sayfa |  |
| 1999 (32.)  | Fatma Ceylan | Mayıs Sıkıntısı |  |
| 1999 (32.)  | Marie Gillain | Harem Suare |  |
| 1999 (32.)  | Zuhal Olcay | Salkım Hanımın Taneleri |  |
| 1999 (32.)  | Bennu Yıldırımlar | Kaç Para Kaç |  |
Ödül kazananlar > 2000’ler

| Yıl | Oyuncu | Film | Kay>  |
| --- | --- | --- | --- |
| 2000 (33.)  | Yelda Kaymakçı Reynaud | Yara |  |
| 2000 (33.)  | Elvin Beşikçioğlu | Fasulye |  |
| 2000 (33.)  | Meltem Cumbul | Duruşma |  |
| 2000 (33.)  | Yıldız Kenter | Güle Güle |  |
| 2000 (33.)  | Yekaterina Rednikova | Balalayka |  |
| 2001 (34.)  | Sanem Çelik | Filler ve Çimen |  |
| 2001 (34.)  | Demet Akbağ | Vizontele |  |
| 2001 (34.)  | Hülya Koçyiğit | Şellale |  |
| 2001 (34.)  | Lale Mansur | O da Beni Seviyor |  |
| 2001 (34.)  | Zeynep Tokuş | Yazgı |  |
| 2002 (35.)  | Zuhal Olcay | Hiçbiryerde |  |
| 2002 (35.)  | Hülya Avşar | Yeşil Işık |  |
| 2002 (35.)  | Şebnem Dönmez | Kolay Para |  |
| 2002 (35.)  | Başak Köklükaya | İtiraf |  |
| 2002 (35.)  | Serra Yılmaz | 9 |  |
| 2003 (36.)  | Yelda Kaymakçı Reynaud | Çamur |  |
| 2003 (36.)  | Meltem Cumbul | Abdülhamit Düşerken |  |
| 2003 (36.)  | İdil Fırat | Gülüm |  |
| 2003 (36.)  | Lale Mansur | Karşılaşma |  |
| 2003 (36.)  | Türkân Şoray | Gönderilmemiş Mektuplar |  |
| 2004 (37.)  | Demet Akbağ | Neredesin Firuze |  |
| 2004 (37.)  | Hülya Avşar | Kalbin Zamanı |  |
| 2004 (37.)  | Mine Çayıroğlu | Metropol Kabusu |  |
| 2004 (37.)  | Nurhayat Kavrak | Bekleme Odası |  |
| 2004 (37.)  | Başak Köklükaya | Mustafa Hakkında Her Şey |  |
| 2005 (38.)  | Hümeyra | Babam ve Oğlum |  |
| 2005 (38.)  | Feride Çetin | İki Genç Kız |  |
| 2005 (38.)  | Meltem Cumbul | Gönül Yarası |  |
| 2005 (38.)  | Nurgül Yeşilçay | Eğreti Gelin |  |
| 2005 (38.)  | Tülin Özen | Meleğin Düşüşü |  |
| 2006 (39.)  | Işıl Yücesoy | Korkuyorum Anne |  |
| 2006 (39.)  | Başak Köklükaya | Küçük Kıyamet |  |
| 2006 (39.)  | Demet Evgar | Beyza'nın Kadınları |  |
| 2006 (39.)  | Ebru Ceylan | İklimler |  |
| 2006 (39.)  | Vildan Atasever | Kader |  |
| 2007 (40.)  | Saadet Işıl Aksoy | Yumurta |  |
| 2007 (40.)  | Fadik Sevin Atasoy | Zeynep’in Sekiz Günü |  |
| 2007 (40.)  | Nurgül Yeşilçay | Adem’in Trenleri |  |
| 2007 (40.)  | Özgü Namal | Mutluluk |  |
| 2007 (40.)  | Şenay Aydın | Saklı Yüzler |  |
| 2008 (41.)  | Hatice Aslan | Üç Maymun |  |
| 2008 (41.)  | Demet Akbağ | O... Çocukları |  |
| 2008 (41.)  | Ayça Damgacı | Gitmek: Benim Marlon ve Brandom |  |
| 2008 (41.)  | Selen Uçer | Ara |  |
| 2008 (41.)  | Nurgül Yeşilçay | Vicdan |  |
| 2009 (42.)  | Binnur Kaya | Vavien |  |
| 2009 (42.)  | Nesrin Cavadzade | Dilber'in Sekiz Günü |  |
| 2009 (42.)  | Tsilla Chelton | Pandora'nın Kutusu |  |
| 2009 (42.)  | Elit İşcan | Hayat Var |  |
| 2009 (42.)  | Nergis Öztürk | Kıskanmak |  |
Ödül kazananlar > 2010’lar

| Yıl | Oyuncu | Film | Kay>  |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 (43.)  | Sevinç Erbulak | Prensesin Uykusu |  |
| 2010 (43.)  | Demet Akbağ | Eyyvah Eyvah |  |
| 2010 (43.)  | Sezin Akbaşoğulları | Kavşak |  |
| 2010 (43.)  | Esme Madra | Çoğunluk |  |
| 2010 (43.)  | Türkü Turan | Kosmos |  |
| 2011 (44.)  | Nazan Kesal | Saç |  |
| 2011 (44.)  | Demet Akbağ | Eyyvah Eyvah 2 |  |
| 2011 (44.)  | Nesrin Cavadzade | Yangın Var |  |
| 2011 (44.)  | Hazar Ergüçlü | Gölgeler ve Suretler |  |
| 2011 (44.)  | Nergis Öztürk | Atlıkarınca |  |
| 2012 (45.)  | Neslihan Atagül | Araf |  |
| 2012 (45.)  | Devin Özgür Çınar | Geriye Kalan |  |
| 2012 (45.)  | Nilay Erdönmez | Gözetleme Kulesi |  |
| 2012 (45.)  | Selen Uçer | Can |  |
| 2012 (45.)  | Şebnem Hassanisoughi | Geriye Kalan |  |
| 2013 (46.)  | Jale Arıkan | Zerre |  |
| 2013 (46.)  | Defne Halman | Hayatboyu |  |
| 2013 (46.)  | Demet Evgar | Sen Aydınlatırsın Geceyi |  |
| 2013 (46.)  | Deniz Hasgüler | Jin |  |
| 2013 (46.)  | Sanem Öge | Şimdiki Zaman |  |
| 2014 (47.)  | Melisa Sözen | Kış Uykusu |  |
| 2014 (47.)  | Farah Zeynep Abdullah | Unutursam Fısılda |  |
| 2014 (47.)  | Esra Bezen Bilgin | Kusursuzlar |  |
| 2014 (47.)  | Ahu Türkpençe | Köksüz |  |
| 2014 (47.)  | İpek Türktan Kaynak | Kusursuzlar |  |
| 2015 (48.)  | Esme Madra | Nefesim Kesilene Kadar |  |
| 2015 (48.)  | Algı Eke | Guruldayan Kalpler |  |
| 2015 (48.)  | Demet Akbağ | Nadide Hayat |  |
| 2015 (48.)  | Ece Dizdar | Çekmeceler |  |
| 2015 (48.)  | Nesrin Cavadzade | Kuzu |  |
| 2016 (49.)  | Esra Bezen Bilgin | Ana Yurdu |  |
| 2016 (49.)  | Asiye Dinçsoy | Toz Bezi |  |
| 2016 (49.)  | Funda Eryiğit | Tereddüt |  |
| 2016 (49.)  | Songül Öden | Rüzgarda Salınan Nilüfer |  |
| 2016 (49.)  | Ecem Uzun | Tereddüt |  |
| 2017 (50.)  | Başak Köklükaya | İşe Yarar Bir Şey |  |
| 2017 (50.)  | Algı Eke | Kaygı |  |
| 2017 (50.)  | Demet Evgar | Aile Arasında |  |
| 2017 (50.)  | Öykü Karayel | İşe Yarar Bir Şey |  |
| 2017 (50.)  | Ecem Uzun | Koca Dünya |  |
| 2018 (51.)  | Hazar Ergüçlü | Kar |  |
| 2018 (51.)  | Farah Zeynep Abdullah | Bizim İçin Şampiyon |  |
| 2018 (51.)  | Tuğçe Altuğ | Kelebekler |  |
| 2018 (51.)  | Demet Evgar | Sofra Sırları |  |
| 2018 (51.)  | Ezgi Mola | Aydede |  |
| 2019 (52.)  | Damla Sönmez | Sibel |  |
| 2019 (52.)  | Cemre Ebüzziya | Kız Kardeşler |  |
| 2019 (52.)  | Kübra Kip | Bağlılık Aslı |  |
| 2019 (52.)  | Başak Özcan | Küçük Şeyler |  |
| 2019 (52.)  | Ece Yüksel | Kız Kardeşler |  |
Ödül kazananlar > 2020’ler

| Yıl | Oyuncu | Film | Kay>  |
| --- | --- | --- | --- |
| 2020 (53.)  | Cemre Ebüzziya | Kronoloji |  |
| 2020 (53.)  | Merve Dizdar | Eltilerin Savaşı |  |
| 2020 (53.)  | Gupse Özay | Eltilerin Savaşı |  |
| 2020 (53.)  | Elif Sevinç | Peri: Ağzı Olmayan Kız |  |
| 2020 (53.)  | Meryem Uzerli | Kovan |  |
| 2021 (54.)  | Selen Uçer | Aşk, Büyü vs.  |  |
| 2021 (54.)  | Burcu Biricik | İnsanlar İkiye Ayrılır |  |
| 2021 (54.)  | Ece Dizdar | Aşk, Büyü vs.  |  |
| 2021 (54.)  | Dilayda Güneş | Hayaletler  |  |
| 2021 (54.)  | Senan Kara | Bilmemek  |  |
İşletme mühendisliği

İşletme mühendisliği, işletme ve mühendislik derslerinin beraber alındığı bir programdır. Mühendislik bakış açısına sahip işletmeciler yetiştirmeyi amaç edinir. İşletme mühendisliği, işletmelerin bir bütün olarak tasarımına ve geliştirilmesine odaklanan bir mühendislik disiplinidir. Mevcut işletmelerin sahip oldukları sistemlere ilişkin problemlerin çözümü, sistemlerin tasarımı ve geliştirilmesi üzerine uzmanlaşır.
Basit bir tanımla İşletme ile Endüstri Mühendisliği programının ortasındaki program kabul edilebilir.
Türkiye'de şu an  İTÜde İşletme Fakültesi bünyesinde bulunmaktadır ve Beykent Üniversitesi'nde 2011 yılında Mühendislik-Mimarlık Fakültesinde açılmış olan program 1977 yılında İTÜ bünyesinde İşletme Mühendisliği adı altında başlanan program 1982 yılından beri mezun vermektedir. Ayrıca 2012 yılından itibaren Bahçeşehir Üniversitesi tarafından Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesinde eğitim verilmeye başlanmıştır. Programında temel mühendislik derslerinin yanında işletme dersleri olan Üretim Yönetimi, Pazarlama, İnsan Kaynakları, Muhasebe, Finans vb. dersleri ile İktisat ve Sayısal Yöntemler gibi dersler bulunmaktadır.
Julia (Jül Sezar'ın kızı)

Julia Caesaris (Latince: IVLIA•CAESARIS) diktatör Gaius Julius Caesar'ın ilk evliliğini yaptığı Cornelia Cinna'dan doğan tek meşru çocuğu. Julia, Büyük Pompey'in dördüncü karısı olmuş ve güzelliği ve erdemi ile ünlenmiştir.
Hayatı

Julia, MÖ 83 ya da MÖ 82 yılında doğmuştur. Annesinin MÖ 69 yılında doğum yaparken ölmesi üzerine–MÖ68, babaannesi Aurelia Cotta tarafından büyütülmüştür. Babası onu Faustus Cornelius Sulla ile evlendirmek istemişti ancak Quintus Servilius Caepio ile nişanlanmıştır. Sezar bu nişanı bozmuş ve Julia'yı MÖ 59 yılı Nisan ayında Pompey ile evlendirmiştir. Roma'nın en güçlü iki figürünün kurduğu bu aile ittifakı, özellikle Marcus Tullius Cicero ve Genç Cato tarafından bir tehlike olarak algılanmıştır.
Pompey, sanki karısı tarafından büyülenmiş gibiydi. Julia'nın kişisel cazibesi dikkat çekiciydi: güzel ve erdemli bir kadın olan Julia, ayrıca kocasından da yirmi üç yaş küçüktü. Yaşlı fatihin, genç karısıyla vakit geçirmekten politikaya ilgisinin azalmaya başladığı yönünde bir dedikodu ortaya çıktı. Aslında Pompey Hispania Ulterior eyaleti valisi olarak atanmıştı ancak Romanın tahıl tedarikinden sorumlu curator annonae unvanı taşıması nedeniyle Roma'da kalmasına izin verilmişti.
Julia, kocası ve babası arasındaki anlaşmazlıklar açığa çıkmadan öldü. MÖ 55 yılındaki Aedilis seçimlerinde, Pompey gürültücü ayak takımı tarafından kuşatılmış ve elbisesine isyancıların kanı sıçramıştı. Lekeli elbise bir köle tarafından Carinae'deki evine götürülmüş, Julia kanlı elbiseyi görünce kocasının bıçaklandığını sanarak üzüntüden düşük yapmış ve durumu çaresiz bir hâl almıştı. Ertesi yıl MÖ 54 yılında doğum yaparken ölmüş ve bebek — bazı yazarlara göre bir oğlan, bazı yazarlara göre ise bir kız—sadece birkaç gün yaşamıştır. Seneca'ya göre Sezar Britanya'dayken Julia'nın ölüm haberini almıştı
Pompey, karısının küllerinin çok sevdiği Alban villasına konulmasını istedi ancak Julia'yı sevenler tarafından Campus Martius'a defnedildi. Babasının naaşı da on yıl sonra onun mezarının yanında yakılacaktı.
Kronoloji

MÖ 83–MÖ 82 — Julia'nun doğumu
MÖ 69–MÖ 68 — Cornelia Cinna (Julia'nın annesi ve Sezar'ın ilk karısı) doğum yaparken öldü.
MÖ 59 — Pompey ile evliliği
MÖ 55 — Julia düşük yaptı.
MÖ 54 — Julia doğum yaparken öldü, bebeği sadece birkaç gün yaşadı.
Julia'nın kültürel tasviri > Kurgusal

Dante Alighieri'nin epik şiiri İlahi Komedya'da (14. yüzyıl), Julia'nın adı "Limbo" olarak verilen cehennnemin ilk halkasında bulunanlar arasında sayılır (pagan oldukları halde dürüst yaşayanların ve işkence görmeyenlerin yeri)::[...] En baştaki halka cehennemi çevreler. [...]
Julia'nın kültürel tasviri > Televizyon

Jül Sezar adlı 2002 tarihli televizyon filminde Julia rolü Alexandra Morris tarafından ergenlik çağındaki Julia ise İtalyan aktris Nicole Grimaudo tarafından oynanmıştır.
Rome adlı tv dizisinin bir bölümünde Julia'nın ölümü tasvir edilmiştir. Ancak aslında Julia, bu bölümde olan olaylardan iki yıl önce MÖ 54 yılında ölmüştür.
Tüfek Omza (film, 1918)

| --- | --- |

Yönetmen: Charlie Chaplin
Yapımcı: Charlie Chaplin
Senarist: Charlie Chaplin
Oyuncular: Charles Chaplin   Edna Purviance   Sydney Chaplin   Henry Bergman
Stüdyo: First National Pictures Inc.
Türü: Sessiz film
Renk: Siyah-beyaz
Yapım yılı: 20 Ekim 1918, ABD
Süre: 36 dakika
Dil: İngilizce (yazılar)
Tüfek Omza ya da Şarlo Asker, (Shoulder Arms) Charles Chaplin' in yapımcılığını, yönetmenliğini ve senaryosunu üstlendiği 1918, ABD yapımı sessiz bir komedi filmidir. I. Dünya Savaşı sırasında çekilen film, Chaplin'in First National Stüdyoları ile çalışırken çektiği filmlerin ikincisidir.
Chaplin'in kahraman olmanın çok uzağındaki sakar bir askeri canlandırdığı film, Chaplin filmlerinin genel özelliği olan ve beden dili ile ifade edilen komedi türündeki kovalamaca sahnelerine sık sık başvurur. Filmin ana eksenini oluşturan tüm olaylar, asker Charlie'nin uyuyakaldığı bir anda gördüğü bir rüya olarak kurgulanmıştır.
Shoulder Arms, aslında kendi dönemi içinde sinemaya hayli büyük bir yenilik getiriyordu; zira ilk kez savaş gibi ciddi bir konu sinemada komedi unsuru olarak kullanılmıştı. Bu nedenle de Shoulder Arms'ın savaşı komedi unsuru olarak kullanan ilk komedi filmi olduğu düşünülmektedir.
Chaplin, filmin barındırdığı bazı sinemasal hatalar (anakronizm) nedeniyle eleştirilse de bu film ile büyük bir başarı kazanmıştır. (Örneğin filmde, Chaplin'in düşman hatlarındayken ağaç kılığında Almanlardan kaçtığı sahnelerde, arkadaki otoyoldan geçen arabalar görülmektedir. Almanya'da ilk otoyollar 1921'de yapıldı; yani 1918'de orada otoyol olamazdı.)
Oyuncular

| Aktör / Aktris | Karakter |
| --- | --- |
Charles Chaplin: Amerikalı Acemi Piyade
Edna Purviance: Genç Fransız Kız
Sydney Chaplin: Çavuş, Charlie'nin Yoldaşı / Kaiser
Henry Bergman: Şişman Alman çavuş / Mareşal von Hindenburg / Barmen
Jack Wilson: Alman Prens
Albert Austin: Amerikalı Subay / Temiz Traşlı Alman Askeri / Sakallı Alman Askeri
Tom Wilson: Aptal Alman Odun Kesici
John Rand: Amerikalı Asker
J. Parks Jones: Amerikalı Asker
Loyal Underwood: Kısa Boylu Alman Subay
Chaplin Shoulder Arms filminde
Soğukkuyu, Bayraklı

| Soğukkuyu |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 İzmir'in Türkiye'deki konumu
SoğukkuyuSoğukkuyu'nun İzmir 'deki konumu
Koordinatlar: 38°28′30″N 27°07′05″E﻿ / ﻿38.475°K 27.1181°D﻿ / 38.475; 27.1181
Ülke:  Türkiye
İl: İzmir
İlçe: Bayraklı
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
Sınır komşuları: Postacılar, Onur, Yamanlar, Emek, Bahçelievler, İmbatlı, Örnekköy 
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam: 0,77 km²
Rakım: 0 m
Nüfus (2023): 12.074
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0232
İl plaka kodu: 35
Posta kodu: 35530
Soğukkuyu, İzmir ilinin Bayraklı ilçesine bağlı bir kentsel mahalledir.
İzmir Valilik Anıtı
Tarihçe

Daha önceleri İzmir ili Karşıyaka ilçesine bağlı olan mahalle, 2008 yılında, yeni kurulan İzmir ili Bayraklı ilçesine bağlanmıştır.
Coğrafya

İlçe kaymakamlığı, İzmir Valiliği'ne 8 km uzaklıktadır. Mahalle, ilçe merkezinin batısında, D.550 İzmir-Çanakkale Devlet Yolu (Anadolu Caddesi) ile Girne Bulvarı'nın kesiştiği yerin kuzeydoğusunda yer alır. Kuzeyindeki Postacılar Mahallesi ile sınırını 7465, 1847/28 ve 1844/10. sokaklar belirler. Doğusunda Yamanlar ve Emek mahalleleri vardır..
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2023: 12.074
2022: 12.168
2021: 12.148
2020: 11.941
2019: 11.841
2018: 11.706
2017: 11.882
2016: 11.440
2015: 11.090
2014: 10.765
2013: 10.491
2012: 10.412
2011: 10.341
2010: 9.918
2009: 9.501
2008: 8.748
2007: 8.285
3 Kasım

| --- | --- |
: 3 Kasım günü gerçekleşen en önemli olayları Tarihte Bugün sayfalarına ekleyebilir ve anasayfada görüntülenmelerini sağlayabilirsiniz.
3 Kasım, Miladi takvime göre yılın 307. (artık yıllarda 308.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 58 gün vardır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Ekim – Kasım – Aralık
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |  |  |  |  |
Tatiller ve özel günler

Organ Bağışı ve Nakli Haftası (3-9 Kasım)
| g t Yılın ay ve günleri |
| --- | --- |
Bugün: 31 Ocak 2025 [yenile]
Ocak: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 
Şubat: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 
Mart: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 
Nisan: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Mayıs: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Haziran: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Temmuz: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Ağustos: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Eylül: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Ekim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Kasım: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Aralık: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Standart olmayan tarihler
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Kristof Kolomb.
Fuji Dağı

| --- | --- |
Şafak sökerken Kawaguçi Gölü'nden Fuji Dağı'na bir bakış

En yüksek noktası
Yükseklik: 3.776 m (12.388 ft 5+1⁄2 in)
Koordinatlar: 35°21′38″K 138°43′39″D﻿ / ﻿35.36056°K 138.72750°D﻿ / 35.36056; 138.72750
Tırmanma
İlk tırmanan: 
 UNESCO Dünya Mirası
Konum:  Japonya
Kriter: Kültürel: iii, vi
Referans: 1418
Tescil: 2013 (37. oturum)
Bölge: Asya-Pasifik
 
Fuji Dağı (富士山, Fuji-san), Honshu adasında bulunan, 3.766 m (12.385 ft) yüksekliğiyle Japonya’daki en yüksek dağdır. Asya adalarında bulunan ikinci en yüksek yanardağdır (Sumatra adasında bulunan Kerici Dağı'ndan sonra) ve dünya üzerindeki en yüksek yedinci ada doruğunu oluşturur. Fuji Dağı aktif bir startovolkan olmakla beraber, en son 1707-1708 yılları arasında patladı. Dağ, Tokyo şehrinin 100 km güneybatısında bulunur ve açık havalı günlerde şehirden rahatça görülebilir. Fuji Dağı'nın beş ay boyunca karlı olan simetrik konisi, Japonya'nın kültürel ikonu haline gelmiş, özellikle de sanat ve fotoğrafçılıkta betimlenir; ayrıca turist ve dağcıların sıkça ziyaret ettiği bir doğa harikasıdır.
Fuji Dağı, Tate Dağı ve Haku Dağı'nın yanında, Japonya'nın üç "kutsal dağından" (三霊山, Sanreizan) biridir. Doğal güzelliği ile birlikte Japonya'nın tarihsel mekanlarından birisidir. 22 Haziran 2013'te Dünya Miras Listesi'ne kültürel bir mekan olarak eklendi. UNESCO'ya göre, Fuji Dağı "birçok sanatçı ve şaire ilham kaynağı olmuş ve insanlar yüzyıllardır oraya hacca gelir." UNESCO Fuji Dağı mahalinde 25 tane kültürel mekan tanımaktadır. Bu mekanların içinde dağın kendisi, Shinto tapınağı, Fujisan Hongu Sengen Taisha ve 1290 yılında kurulan Budist Taisekiji Baş Tapınak'ı bulunur; tapınak sonrasında Japon ukiyo-e sanatçısı Katsushika Hokusai tarafından resmedilmiştir.
Etimoloji

Günümüz kanjisinde Fuji'nin yazılımı "zenginlik" ya da "bolluk" ve "saygınlık kazanmış adam" anlamına gelen 富 ve 士 karakterleri kullanılır. Fakat, Fuji isminin yazılışı kanji alfabesinin kullanımının öncesine dayanır ve karakterleri ateji alfabesinden gelmiştir. Yani yazılış şekli anlamına göre değil, telaffuzuna ve hece sayısına göre yazılmıştır.
Fuji isminin kökünün nereye dayandığı belirsizdir, ilk kullanımına dair herhangi bir kayıt yoktur. 9. yüzyılda yazılan bir yazıya göre, Fuji isminin "ölümsüz" (不死, fushi, fuji) ve büyük orduların (富, fu) askerlerinin (士, shi, ji) dağı aşabilmelerinden gelmiştir. Eski bir halk etimolojisi Fuji'nin 不二 (iki + olmayan) karakterinden türemiş, yani "eşi olmayan" anlamına gelen bu karakterden türediğini varsayar. Bir başka etimoloji ise 不尽 ("yorulmamak") karakterinden, yani "sonsuz" anlamına gelen bu karakterden türediğini öne sürer.
Edo Dönemi'nde yaşamış bir klasik bilim insanı olan Hirata Atsutane, ismin "bir pirinç bitkisinin kulağı (穂, ho) gibi dik duran bir dağ" anlamına gelen bir sözcükten geldiğini tahmin ediyordu. Britanyalı misyoner John Batchelor (1854–1944) ismin Ainu dilindeki "ateş" anlamına gelen "fuchi" sözcüğünden türediğini öne sürdü, fakat bu düşünce Japon dilbilimcisi Kyosuke Kindaichi tarafından kelimenin fonetik gelişimi yüzünden John Bathcelor'a karşı çıktı. Kindaichi aynı zamanda "huchi" kelimesinin "yaşlı kadın" anlamına geldiğini ve "ateş" anlamını karşılayan kelimenin "ape" olduğunu açıkladı. "Fuji" kelimseini içeren mekan isimlerini inceleyen araştırmalara göre kelimenin kökü aslında Yamato diline dayanır.
Tarihçe

Fuji Dağı çekici volkanik bir konidir ve Edo (şimdiki Tokyo) başkent olduğunda ve insanlar Tōkaidō yolunda seyahat ederken dağı gördüklerinde, özellikle 1600'den sonra sık sık Japon sanatına konu olmuştur. Tarihçi H. Byron Earhart'a göre "orta çağda Japonlar tarafından, Hindistan, Çin ve Japonya'dan oluşan üç ülkenin bilinen dünyasının "bir numaralı" dağı olarak görülmeye başlandı". Dağdan çağlar boyunca Japon edebiyatında bahsedildi ve birçok şiire konu oldu.
Zirve antik çağlardan beri kutsal kabul edilmiş ve bu nedenle kadınlara yasaklanmıştı. Japon hükûmeti 1872'de bir ferman yayınladı (4 Mayıs 1872, Büyük Devlet Konsey Fermanı 98), "Tapınak ve tapınak topraklarında kadınların dışlanmasına yönelik kalan tüm uygulamalar derhal kaldırılacak ve ibadet vb. amaçlarla dağa tırmanmaya izin verilecektir.” Ancak, bu fermandan önce Tatsu Takayama (Takayama Tatsu olarak da bilinir) adlı bir Japon kadını 1832 sonbaharında Fuji dağı'nın zirvesine çıkan kayıtlı ilk kadın oldu.
Eski samuraylar, dağın eteğini, günümüzün Gotemba kasabasının yakınında, uzak bir eğitim alanı olarak kullandı. Şogun Minamoto no Yoritomo ilk Kamakura Dönemi'nde bölgede yabusame okçuluk yarışmaları düzenledi.
Bir yabancı tarafından ilk tırmanış, eylül 1860'ta dağa 8 saatte tırmanıp 3 saatte inen Sir Rutherford Alcock tarafından yapıldı. Alcock'un The Capital of the Tycoon'daki kısa anlatısı, Batı'da dağın ünlenmiş ilk anlatımıydı. İngiltere Büyükelçisi Sir Harry Parkes'in eşi Leydi Fanny Parkes, 1867'de Fuji Dağı'na çıkan ilk Japon olmayan kadındı. Fotoğrafçı Felice Beato bundan iki yıl sonra Fuji dağına tırmandı.
5 Mart 1966'da BOAC Uçuş 911'den bir Boeing 707 Tokyo Uluslararası Havaalanı'ndan ayrıldıktan kısa süre sonra bozuldu ve Fuji dağı Gotemba Yeni beşinci istasyonu yakınında düştü. 113 yolcu ve 11 mürettebatın tamamı, dağdan gelen rüzgarın dağ dalgasının neden olduğu aşırı temiz hava türbülansına atfedilen felakette öldü. Gotemba Yeni beşinci istasyondan kısa bir mesafede bu kazanın anıtı vardır.
Bugün, Fuji dağı turizm ve dağcılık için uluslararası bir destinasyondur. 20. yüzyılın başlarında, popülist eğitimci Frederick Starr'ın Fuji dağı'na 1913, 1919 ve 1923'te yaptığı çeşitli tırmanışlar hakkındaki Chautauqua dersleri Amerika'da yaygın olarak biliniyordu.
Ünlü bir Japon atasözü, bilge bir kişinin hayatında bir kez ancak yalnızca bir aptalın iki kez Fuji dağına tırmanacağını söyler.
Fuji dağı çok sayıda filmde görülmek, Infiniti logosuna ilham vermek ve hatta tıpta Fuji dağı işareti ile görünmek de dahil olmak üzere Japon kültüründe popüler bir sembol olmaya devam etmektedir.
Eylül 2004'te, zirvedeki personelli meteoroloji istasyonu 72 yıl çalıştıktan sonra kapatıldı. Gözlemciler, tayfunları ve şiddetli yağmurları tespit eden radar taramalarını izlediler. 3.780 m (12.402 ft) ile Japonya'nın en yüksek meteoroloji istasyonu olan dağdaki istasyonun yerini tam otomatik bir meteoroloji sistemi aldı.
Fuji Dağı, 22 Haziran 2013 tarihinde Kültürel Sit olarak Dünya Mirası Listesi'ne eklendi.
Coğrafya

Fuji Dağı, Japonya coğrafyası'nın çok ayırt edici bir özelliğidir. 3,776.24 m (12,389 ft) yüksekliğindedir ve Tokyo'nun hemen güneybatısında, Honshu'nun merkezindeki Pasifik kıyısı yakınındadır. Şizuoka ve Yamanashi prefektörlük sınırlarının iki yanındadır. Doğuda Gotemba, kuzeyde Fujiyoshida, güneybatıda Fujinomiya ve güneyde Fuji olmak üzere 4 küçük şehir Fuji dağını çevreler. Etrafı şu beş göl ile çevrilidir: Kawaguchi Gölü, Yamanaka Gölü, Sai Gölü, Motosu Gölü ve Shōji Gölü. Göller ve yakındaki Ashi Gölü dağ manzaralıdır. Dağ, Fuji-Hakone-Izu Millî Parkı'nın bir parçasıdır. Yokohama, Tokyo'dan ve bazen gökyüzü açıkken daha uzaktaki Chiba, Saitama, Tochigi, Ibaraki ve Hamana Gölü'nden görülebilir. Bir uzay mekiği görevi sırasında uzaydan da fotoğraflanmıştır.
"Gaifū kaisei" (凱風快晴; Güneyden esen hafif rüzgâr, bulutsuz güneşli hava): Katsushika Hokusai'nin Ukiyo-e "Fugaku Sanjūrokkei" 36 Fuji Dağı Manzarası serisinden, "Aka Fuji" (Kızıl Fuji) olarak da bilinir.
Kitadake'den Fuji dağı manzarası
Güzel Rüzgar, Berrak Sabah tahta baskısı, Hokusai, 19. yüzyıl
Omiya'dan Fuji Dağı, y. 1890
Havadan ve hızlı tren penceresinden Fuji dağının 2014'te çekilen videosu
Yaz başında Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan görülen Fuji (Mayıs 2001)