Arnavutluk Krallığı (Orta Çağ)
Toplum

Bizans Pronoia'sı ülkede hakim biçim iken, Angevinler Batı tipi feodalizmi yerleştirmişlerdir. 13. ve 14. yüzyıllarda pronoiar'lar çok sayıda ayrıcalık ve nitelik kazanarak gücü merkezi otoritenin elinden aldılar. Pronoiar'lar topraklarından elde ettiği fayda arttı. Pronoiar'lar, devletin bir özelliği olan arazi vergilerini kendileri için toplamaya başladılar. Ayrıca işçileri, gardiyanları, askerleri ve bazen de kendi hakimlerini bir araya getirme yetkisi gibi devletin yerini alan idari yetkileri kullanmaya başladılar. 13. yüzyılda pronoiar'larin önce küçük meseleler için, sonra da ciddi suçlar için kendi yargılanma haklarını ileri sürmeleri, merkezi otoriteyi ana ayrıcalıklardan alıp egemenliğin uygulanmasına kaydırmaları yaygındı.
14. yüzyıla gelindiğinde pronoia feodal mülkiyet statüsüne ulaşmıştı. Artık mirasa devredilebilir, bölünebilir ve satılabilirdi. Pronoia giderek nadiren devletin askeri ihtiyaçlarını karşılıyordu. Pronoiar'ların yanı sıra çiftçilerin çalıştığı geniş arazilere sahip olan toprak sahipleri de vardı. Toprak mülkiyeti aynı zamanda Dıraç, İşkodra ve Drisht'ten pronoiar'ları da içeriyordu. Dıraç vatandaşları yakındaki Temali dağında mülk ve otlak arazisine sahiptiler. Mülkün bölünmesi, miras alınması ve satılması yaygın bir olaydı.
Batı ve Bizans İmparatorluğu'nda olduğu gibi Arnavutluk'ta da feodal mülkler köylülerin toprakları ve doğrudan toprak ağalarının sahip olduğu topraklar şeklinde iki bölümden oluşmaktaydı. Köylünün toprakları merkezileştirilmemişti; genellikle birbirinden uzak birçok küçük parçaya bölünmüştüler. Lordların toprakları ise aristokrasinin güçlenmesi ile aynı doğrultuda sürekli olarak genişlemiştir.
Toprak aynı zamanda manastırlar ve piskoposluklar da dahil olmak üzere dini kurumlar altında merkezileştirilmiştir. Kontrol altındaki alanın merkezi otorite tarafından bağışlandığı 12. yüzyıldan farklı olarak, 12. yüzyıldan sonra manastırlara ve piskoposluklara toprak bağışlayanların çoğu küçük ve büyük toprak sahipleriydi. 14. yüzyılın başlarında manastırlar ve piskoposluklar büyük miktarlarda arazi fonu toplayamamışlardır. Manastırların gelirinin büyük bir kısmı tarım ürünlerinden sağlanmaktaydı, ancak küçük bir kısmı da el sanatları ve diğer faaliyetlerden sağlanmaktaydı. Kilisenin ana gelir kaynağı ayni ve nakdi olarak toplanan vergilerdi. Büyük bir kısmı Roma ya da Konstantinopolis'e gitmiştir. Senetlerin teslimi, yerel din adamları ile Roma'daki Papa veya Konstantinopolis'teki Patrik arasındaki sürtüşmenin nedenlerinden biriydi.
Merkezi otorite, özellikle savaş zamanlarında ek finansman bulma çabasıyla halka yüksek vergiler dayatıyordular. Toplum piramidi çiftçilerin çalışmalarına bağlıydı. Çiftçilerin ana kategorisinin yanı sıra, çiftçi kategorileri arasında "özgür" çiftçiler ve "yabancı" çiftçiler yer alıyordu. Topraktan ve her türlü mülkten mahrum bırakıldılar ve bu nedenle kayıt altına alınmadılar, bu da onları ücretlerin kalitesi konusunda bir kavgaya sürükledi. Sonunda, görevlerini ödedikleri bir toprak parçası aldılar ve ana çiftçi kategorisiyle kaynaştılar.
Köylülerin feodal görevleri Arnavutluk'un tüm bölgeleri için aynı değildi ancak araziye göre farklılık gösteriyordu. Ayni ve nakdi ödeme sistemleri de buna bağlı olarak değişti ancak 13. yüzyılda soyluların merkezi otorite karşısında güçlenmesi, nakdi ödemelerin ayni ödemelere göre artmasına neden olmuştur. 12. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar iktidarın soylulara dikey kayması derinleşti. Sadece ovalar değil, dağlık alanlar da soyluların kontrolü altına alındı. Feodal mülkler aynı zamanda ormanlar, meralar ve balıkçılık gibi ortak alanları da içermeye başlamıştır. Bu değişim Bizans'ın gerileme döneminde gerçekleşti ve pronoia'nın feodal yapıya çok benzer bir mülke dönüştü.
Lordların yönetimi altındaki nüfusun ezici çoğunluğu tarım işçilerinden oluşuyordu. Dönemin kaynakları, Arnavutluk'un büyük bölümünde köy nüfusunun serflik durumuna düştüğünü ortaya koymaktadır. 1308 yılında kimliği bilinmeyen bir gezgin, Dibra'nın Klisura, Tomorricë, Stefaniakë, Kunavë ve Pultë bölgelerindeki çiftçilerin kendi lordlarının topraklarında ve bağlarında çalıştıklarını, ürünlerini devrettiklerini ve onlar için ev işi yaptıklarını ortaya çıkarmıştır. Bizans tarihçisi Kantakouzenos, bu bölgelerin lordlarının gücünün çoğunlukla çok sayıda mevcut olan hayvanlara bağlı olduğunu ifade etmektedir.