stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ön-İtalik

| Ön-İtalik |
| --- | --- |
Proto-İtalik, Ana İtalik dili
Atası olduğu diller: İtalik diller
Bölge: İtalya Yarımadası
Dönem: yaklaşık MÖ 1000
Yeniden oluşturulmuş atası: Ön-Hint-Avrupaca 
Kendisinden türemiş diller:  Latin-Falisk dilleri  Osko-Umbriya dilleri (Sabel)  Venetçe  Sikulca (?) 
Ön-İtalik, Proto-İtalik veya Ana İtalik; Latince ve ondan türeyen Romen dillerinin de dahil olduğu İtalik dillerin atasıdır. Doğrudan yazılı olarak tasdiklenmemiş, karşılaştırmalı yöntemle belli bir dereceye kadar yeniden oluşturulmuştur (en). Ön-İtalik, önceki Ön-Hint-Avrupaca dilinden türemiştir.
Tarih

Arkeolojik ve dilbilimsel kanıtlar arasında kesin bir denklem kurulamasa da Ön-İtalik dili, genellikle Terramare (en) (MÖ 1700 – MÖ 1150) ve Proto-Villanovan (en) (MÖ 1200 – MÖ 900) kültürleri ile ilişkilendirilir.
Öte yandan glottokronolojideki (dil tarihlemesi) çalışmalar; Ön-İtalik'in, MÖ 2500'deki bir zamanda Ön-Hint-Avrupacanın batı lehçelerinden ayrılmış olduğunu savunmaktadır. İtalik kabileler tarafından; 2. milenyumun ikinci yarısında İtalyan Yarımadası'na ilerlemeden önce, aslen Alplerin kuzeyinde konuşulmuştur. Dilbilimsel kanıtlar, ayrıca Kelt kabileleri ve Ön-Cermence konuşanlarıyla erken temaslar da göstermektedir.
Gelişim

Ön-Hint-Avrupacadan Ön-İtalik'e doğru yaşanan düzenli fonetik değişimlerin listesi aşağıdadır. Aralarında iyi tasdiklenmiş tek dil olduğundan, Ön-İtalik'in yeniden oluşturulmasında ana kaynak olarak Latince kullanılır. Bu yüzden de, kesin kanıtların olmaması nedeniyle, bazı değişimlerin tüm İtalik dillerde mi (Ön-İtalik öncesi bir değişim) yoksa sadece Latincede mi (Ön-İtalik sonrası bir değişim) yaşandığı her zaman açık değildir.
Gelişim > Engelliler

Öndamaksıllaşmış artdamaksıllar (veya sadece öndamaksıl), normal artdamaksıllarla birleşti, bu değişime kentumizasyon denmektedir.
*ḱ > *k
*ǵ > *g
*ǵʰ > *gʰ
Öndamaksıllaşmış artdamaksıl ve *w seslerinden oluşan diziler, dudaksıllaşmış artdamaksıllarla birleşti: *ḱw, *ǵw, *ǵʰw > *kʷ, *gʷ, *gʷʰ
*p...kʷ > *kʷ...kʷ, Kelt dillerinde de bulunan bir değişim.
Dudaksıllaşmış artdamaksıllar ünsüz öncesi dudaksıllıklarını kaybetti: *kʷC, *gʷC, *gʷʰC > *kC, *gC, *gʰC.
Engelli ünsüzler, ötümsüz ünsüz (genellikle *s ve *t) öncesinde (soluksuz) ötümsüz olurlar.
Ötümlü soluklular, sürtünmelilere dönüşür. Kelime başında ötümsüzleşirken kelime içinde alofonik olarak ötümlüleşirler. Oskancada genizsilden sonra bile sürtünmeli olarak kaldıkları görülür. Diğer çoğu İtalik dilde ise daha sonrasında o konumda patlamalıya dönüştükleri görülüyor.
*bʰ > *f (kelime içinde *β)
*dʰ > *θ (kelime içinde *ð)
*gʰ > *x (kelime içinde *ɣ)
*gʷʰ > *xʷ (kelime içinde *ɣʷ)
*s sesi de alofonik olarak kelime içinde *z sesine ötümlüleşti.
*sr, *zr > *θr, *ðr.
*θ, *xʷ > *f. Venetçedeki vhagsto/hvagsto kelimesinde görülür (Latincede faciō). Ötümlü alofonları *ð ve *ɣʷ, Latince ve Venetçede *β sesinden farklı kaldı ama Osko-Umbriya'da birleşti.
*tl > *kl kelime içinde.
Kelime sonunda *t > *d değişimi oldu.
Gelişim > Ünlüler ve titreşimliler

*l̥, *r̥ > *ol, *or
*m̥, *n̥ > *əm, *ən ("Ünlüler"e bkz.)
*j ünlüler arasında kaybolur. Eğer iki ünlü de aynıysa ünlü boşluğundaki ünlüler uzun bir ünlüye dönüşür.
*ew > *ow.
*o > *a dudaksıllardan ve *l sesinden önce.
*-mj- > -*nj-
Gelişim > Gırtlaksıllar

Gırtlaksıl (köksül, laryngeal) sesler, bir dizi varsayımsal Ön-Hint-Avrupaca (ÖHA) sesidir (*h₁, *h₂, *h₃), Geç Ön-Hint-Avrupaca döneminde kaybolmuş ve yanındaki ünlülere çeşitli etkileri olmuştur. Yok oluşları Ön-İtalik'te bazı ayırt edici ses kombinasyonlarına neden olmuştur. Aşağıdaki değişimlerde kelime sınırlarını belirtmek için "#", standart uygulamaya göre kullanıldı; baştayken de kelime başlangıcını belirtiyor. H, üç gırtlaksıldan herhangi biri anlamına geliyor.
İtalik'teki daha basit gırtlaksıl gelişmeleri, Hint-Avrupa'nın diğer birçok kolunda da görülür:
*h₁e > *e, *h₂e > *a, *h₃e > *o
*eh₁ > *ē, *eh₂ > *ā, *eh₃ > *ō
*H > *a engelliler arasında
Gırtlaksıllar, bir ünsüz öncesinde kelime başında kaybolur.
İtalik'in daha karakteristik özelliği, gırtlaksılların titreşimli ünsüzlerle olan etkileşimleridir. Burada R, bir titreşimli ünsüzü; C, herhangi bir ünsüzü; V, bir ünlüyü temsil etmektedir.
#HRC > #aRC ve CHRC > CaRC, ancak #HRV > #RV
CRHC > CRāC, ancak CRHV > CaRV
CiHC ve muhtemelen CHiC > CīC
Gelişim > Morfoloji

İkillerin (en) genel kaybı, yalnızca birkaç kalıntı kaldı.
Araç durumunun kaybı.
Fonoloji > Ünsüzler

|  | Çiftdudaksıl | Dişsil | Dişyuvasıl | Öndamaksıl | Artdamaksıl | Dudaksıl-Artdamaksıl |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Genizsil | m |  | n |  | (ŋ) |  |
| Patlamalı | p b | t d |  |  | k g | kʷ ɡʷ |
| Sürtünmeli | ɸ (β) | θ? ð? | s (z) |  | x (ɣ) | xʷ? ɣʷ? |
| Titremeli |  |  | r |  |  |  |
| Yan |  |  | l |  |  |  |
| Sürtünmesiz |  |  |  | j |  | w |
[ŋ], artdamaksıl ünsüz öncesi /n/'nin bir alofonudur.
Ötümlü sürtünmeliler ([β], [ð], [ɣ], [ɣʷ] ve [z]), kelime başı ötümsüz sürtünmeliler ([ɸ], [θ], [x], [xʷ] ve [s]) ile tamamlayıcı dağılım içerisindedir ve bu yüzden basitçe birbirlerinin alofonlarıdır. Fakat Ön-İtalik dönemindeki bir noktada, [ɸ] ile birleşen ötümsüz [θ] ve [xʷ] alofonlarının kaybı ile alofonluk bir şekilde bozuldu. Akademisyenler; Ön-İtalik, /θ ~ ð/ ve /xʷ ~ ɣʷ/ sesleri hala varken mi yeniden oluşturulmalı yoksa fonemlerin ötümsüz alofonları /ɸ ~ β/ 'de birleşmiş ve ötümlü alofonları bağımsız fonemler (/ð/, /ɣʷ/) haline gelmişken mi yeniden oluşturulmalı diye fikir ayrılığına düşüyorlar. İlk fikir; [ɸ] birleşiminin, sonradan yaşanan bölgesel bir değişim olduğunu ve mevcut bütün lehçelere yayıldığını, bunun muhtemelen ötümlü sürtünmelilerin kaybıyla aynı anda veya sonrasında yaşandığını varsayıyor. /ð/ ve /ɣʷ/ sesleri dilbilimsel açıdan görece nadirdir ve sonuç olarak sonraki tüm dillerde düşmüşlerdir, her birinde farklı olacak şekilde.
Fonoloji > Ünlüler

|  | Ön | Merkez | Arka |
| --- | --- | --- | --- |
| Kapalı | i |  | u |
| Orta | e | (ə) | o |
Açık: a
|  | Ön | Merkez | Arka |
| --- | --- | --- | --- |
| Kapalı | i: |  | u: |
| Orta | eː |  | o: |
Açık: a:
/ə/ belki de gerçek bir fonem değildi ama ünsüzlerden önce bir destek ünlü olarak yerleştiriliyordu. ÖHA hecesel genizsillerinin (*m̥ ve *n̥) sonuçları üzerine yeniden oluşturulabilir (Latincede *em, *en veya *im, *in; Osko-Umbriya'da *am, *an ve *em, *en şeklinde görülür). Bu yüzden de /ə/'yı ayrı bir ses olarak yeniden oluşturmak gerekli görünmektedir.
Ön-İtalik aşağıdaki ikili ünlülere sahipti:
Kısa: *ai, *ei, *oi, *au, *ou
Uzun: *āi, *ēi, *ōi
Osthoff Yasası, Ön-İtalik'te üretken kaldı. Bu; uzun ünlülerin, ardından aynı hecede bir titreşimli ve başka bir ünsüz geldiğinde kısalmalarına neden oldu: V:RC > VRC. Uzun ikili ünlüler de V:R dizileri olduğundan sadece kelime sonunda meydana gelebilir ve kalan yerlerde kısalırlardı. Uzun ünlüler kelime sonu *-m'den önce de kısaldı. Kısa *-a-'nın birçok yerde görülmesinin sebebi budur (ör. ā-fiillerinin veya ā-gövdelerinin sonunda).
Fonoloji > Prozodi

Ön-İtalik kelimeler, ilk hecede sabit bir vurguya sahip olmuş olabilir; bu vurgu kalıbı, en azından bazı dönemlerde çoğu yavru dilde muhtemelen vardı. Latincede, başlangıç vurgusu Eski Latince dönemi için varsayılmıştır, bundan sonra yerini "Klasik" vurgu kalıbına bırakmıştır. Fakat sabit başlangıç vurgusu Ön-İtalik'ten sonra yaşanan bölgesel bir özellik olabilir çünkü açıkladığı varsayılan ünlü indirgenmeleri (en) MÖ 1. milenyumun ortasından önce bulunmaz.
Ayrıca, Brent Vine'ın (2006) Thurneysen-Havet Yasası'nın (ton öncesi/pre-tonik *ou > *au) yeniden formülasyonunun işe yaraması için Erken Ön-İtalik'te ÖHA mobil aksanının sürekliliği gereklidir.
Dil bilgisi > İsimler

İsimler üç cinsiyetten birine ait olabilir: eril, dişil ve nötr. Sekiz ÖHA durumunun yedisiyle çekimlenirler: Yalın, seslenme, belirtme, tamlayan, yönelme, ayrılma ve bulunma; araç durumu kaybolmuştur. İsimler ayrıca tekil ve çoğul şeklinde sayıya göre de çekimlenirdi. İkillik artık ayırt edilmiyordu; ancak birkaç kalıntı, ikil çekimin bir biçimini halen korumaktaydı (Latince duo, ambō gibi).
Dil bilgisi > İsimler > o-gövdeleri

Bu sınıf, Latincenin ikinci çekimine karşılık gelir. ÖHA tematik çekiminden gelmektedir. Bu sınıftaki çoğu isim eril veya nötrdü ancak bazı dişil kelimeler de olmuş olabilir.
|  | *agros e>  "tarla".Tekil | *agros e>  "tarla".Çoğul | *jugom n>  "boyunduruk".Tekil | *jugom n>  "boyunduruk".Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yalın | *agros < ÖHA *h₂éǵros | *agrōs < ÖHA *h₂éǵroes (*agroi) | *jugom < ÖHA *yugóm | *jugā < ÖHA *yugéh₂ |
| Seslenme | *agre < *h₂éǵre | *agrōs < ÖHA *h₂éǵroes (*agroi) | *jugom < ÖHA *yugóm | *jugā < ÖHA *yugéh₂ |
| Belirtme | *agrom < *h₂éǵrom | *agrons < *h₂éǵroms | *jugom < ÖHA *yugóm | *jugā < ÖHA *yugéh₂ |
| Tamlayan | *agrosjo < *h₂éǵrosyo *agrī | *agrom < *h₂éǵroHom | *jugosjo < *yugósyo *jugī | *jugom < *yugóHom |
| Yönelme | *agrōi < *h₂éǵroey | *agrois< *h₂éǵroysu? | *jugōi < *yugóey | *jugois < *yugóysu? |
| Ayrılma | *agrōd < *h₂éǵread | *agrois< *h₂éǵroysu? | *jugōd < *yugéad | *jugois < *yugóysu? |
| Bulunma | *agroi? < *h₂éǵroy *agrei? < *h₂éǵrey | *agrois< *h₂éǵroysu? | *jugoi? < *yugóy *jugei? < *yugéy | *jugois < *yugóysu? |
Tekil tamlayandaki *-ī bitiminin kökeni bilinmiyor fakat hem İtalik'te hem de Kelt'te bulunmakta. Latincede, daha eski olan tamlayan bitimi *-osjo'nun çoğunlukla yerine geçmiştir. Eski biçim birkaç yazıtta bulunmaktadır (ör. Lapis Satricanus'taki popliosio valesiosio, Klasik Latincede Publii Valerii olmuştur). Ayrıca bazı zamir tamlayanlarında da devam ettirilir (ör. cuius < *kʷojjo-s < *kʷosjo; ünsüz gövdesi tamlayanı *-os ile analoji yoluyla *-s eklendi). Osko-Umbriya'da hiçbiri kalmaz, yerlerine i-gövdesi *-eis geçer.
Çoğul yalın; aslen isim ve sıfatlar için *-ōs, zamir biçimleri için *-oi idi. Ön-İtalik'teki dağılımları açık değil ancak iki bitim de kesinlikle hala vardı. *-ōs bitimi Latincede tamamen *-oi bitimine, buradan da Klasik -ī'ye dönüştü. Osko-Umbriya'da tam tersi oldu, *-oi yerine *-ōs geçti; bu da Oskancada -ús,Umbriyacada -us oldu.
Eski Latincede çoğul tamlayan hala genellikle -om, sonradan -um'du. Daha sonradan ā-gövdesi *-āzom baz alınarak değiştirildi, buradan da Klasik -ōrum oluştu.
Nötr o-gövdelerinin ayrıca *-oi (< *-oyh₁) şeklinde ikil bitimi de vardı; bu bitim, Latincedeki caelum 'gök', frēnum 'dizgin' ve rāstrum 'tırmık' gibi çoğulunda -a yerine -ī bulunan kelimelerde görülebilir.
Dil bilgisi > İsimler > ā-gövdeleri

Bu sınıf, Latincenin birinci çekimine karşılık gelir. Esas olarak *-eh₂- şeklinde biten ÖHA isimlerinden türemiştir. Çoğunlukla dişil isimler içerse de Klasik Latincedeki meslek adları gibi birkaç eril isim de bulunmaktadır, bu isimlerin bazıları Antik Yunancadan alıntıdır (ör: incola 'ikamet eden kişi', nauta 'denizci', poeta 'şair').
|  | *farβā (< önceki *farðā), d>  sakal.Tekil | *farβā (< önceki *farðā), d>  sakal.Çoğul |
| --- | --- | --- |
| Yalın | *farβā < ÖHA *bʰardʰéh₂ | *farβās < ÖHA *bʰardʰéh₂es |
| Seslenme | *farβa < *bʰardʰéh₂ | *farβās < ÖHA *bʰardʰéh₂es |
| Belirtme | *farβām < *bʰardʰā́m | *farβans < *bʰardʰéh₂m̥s |
| Tamlayan | *farβās < *bʰardʰéh₂s | *farβāzom < ÖHA *bʰardʰéh₂soHom < *bʰardʰéh₂oHom |
| Yönelme | *farβāi < *bʰardʰéh₂ey | *farβais < *bʰardʰéh₂su? |
| Ayrılma | *farβād < *bʰardʰéh₂s | *farβais < *bʰardʰéh₂su? |
| Bulunma | *farβāi < *bʰardʰéh₂i | *farβais < *bʰardʰéh₂su? |
Normalde tekil belirtme bitimi, *-m öncesi uzun ünlülerin kısalmasından dolayı *-am olurdu; ancak tasdiklenen biçimlerde uzun ünlü bulunmaktadır. Muhtemelen uzun ünlü bulunduran diğer bitimlerden analoji yoluyla ortaya çıkmıştır.
Çoğul tamlayan bitimi aslen, ÖHA *-eh₂-soHom'dan gelen bir zamir biçimiydi.
Tekil tamlayandaki -s Eski Latincede hala kullanılıyordu ama Klasik Latincede, "Pater familias" kalıbı dışında tamamen kayboldu.
Dil bilgisi > İsimler > Ünsüz gövdeleri

Bu sınıf, çeşitli ünsüzlerle biten gövdeleri içerimektedir. Diğerlerinin yanında kök isimler, n-gövdeleri, r-gövdeleri, s-gövdeleri ve t-gövdelerini içeriyor. Başlangıçta ayrı bir sınıf olan i-gövdelerini de içeren Latincenin üçüncü çekimine karşılık geliyor.
Eril ve dişil isimler benzer şekilde çekimlenirler ama nötr isimlerin yalın, belirtme ve seslenme durumlarında farklı biçimleri vardır.
|  | *sniks d>  "kar".Tekil | *sniks d>  "kar".Çoğul | *kord n>  "kalp".Tekil | *kord n>  "kalp".Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yalın-Seslenme | *sniks < ÖHA *snéygʷʰs | *sniɣʷes < ÖHA *snéygʷʰes | *kord < ÖHA *ḱr̥d | *kordā < ÖHA *ḱérdh₂ |
| Belirtme | *sniɣʷəm < *snéygʷʰm̥ | *sniɣʷəns < *snéygʷʰm̥s | *kord < ÖHA *ḱr̥d | *kordā < ÖHA *ḱérdh₂ |
| Tamlayan | *sniɣʷes < *snigʷʰés *sniɣʷos | *sniɣʷom < *snigʷʰóHom | *kordes < *ḱr̥dés *kordos | *kordom < *ḱr̥dóHom |
| Yönelme | *sniɣʷei < *snigʷʰéy | *sniɣʷ(V?)βos < *snigʷʰmós | *kordei < *ḱr̥déy | *kord(V?)βos < *ḱr̥dmós |
| Ayrılma | *sniɣʷi < *snigʷʰés (*sniɣʷa?) | *sniɣʷ(V?)βos < *snigʷʰmós | *kordi < *ḱr̥dés (*korde?) | *kord(V?)βos < *ḱr̥dmós |
| Bulunma | *sniɣʷi < *snéygʷʰi | *sniɣʷ(V?)βos < *snigʷʰmós | *kordi < *ḱérdi | *kord(V?)βos < *ḱr̥dmós |
Bu sınıftaki isimlerin tekil yalın biçimleri genellikle düzensizdi. Bu da gövdenin son ünsüzüne göre çeşitli alt türler oluşturdu.
Çoğu ünsüz gövdesi için eril ve dişil tekil yalın/seslenme bitimi *-s idi. Bu bitim son ünsüzün ötümsüzleşmesine, düzleşmesine ve/veya sertleşmesine sebep olabilirdi; yukarıdaki *sniks örneğinde olduğu gibi. Nötr isimlerin bitimi yoktu.
n-gövdeleri genellikle *-ō bitimine sahipti, diğer durumlarda *-on- (veya belki *-en-) iç ekiyle birlikte kullanılırdı. Nötr isimler, tekil yalın/seslenme/belirtme durumlarında *-ən bitimine sahipti fakat kalan biçimlerin gövdeleri belirsizdir.
r-gövdeleri *-(e)r- ile değişen *-ēr bitimine sahipti. Ünlü uzunluğundaki değişim Latincede kaybolmuş fakat Oskancada korunmuştu.
s-gövdeleri eril ve dişiller için *-ōs, nötrler için *-os bitimine sahipti. Bu, diğer biçimlerde *-ez- (veya belki eril ve dişilde *-oz-) ile değişimli kullanıldı.
r/n-gövdeleri nötr isimlerden oluşan küçük bir gruptu. Bunlar yalın/seslenme/belirtme durumlarında *-or, kalan biçimlerde -(e)n- bitimlerine sahipti.
Diğer notlar:
Tekil tamlayan halinin iki olası bitimi vardı. İkisi de Eski Latincede yan yana tasdiklenmiştir ancak -es/- bitimi i-gövdelerinden olabilir (aşağıya bkz.). Osko-Umbriya'da yalnızca i-gövdesi bitimi -eis bulunur.
Latincedeki eril çoğul yalın bitimi -ēs, i-gövdelerinden alınmıştır.
Nötr çoğul yalın/seslenme/belirtme durumlarında aslen ya *-a vardı ya da son ünsüz öncesi ünlü uzaması vardı. İtalik'te bu, zaten o-gövdesi bitimi *-ā ile değiştirildi.
Çoğul yönelme (ve ayrılma/bulunma?) bitimi aslen araya herhangi bir ünlü girmeden gövdeye doğrudan ekleniyordu. Latincede araya giren bir -e- veya -i- varken Osko-Umbriya'da bitim tamamen değiştirilmiştir. Ön-İtalik'teki durumun ne olduğunu tam belli değil.
Dil bilgisi > İsimler > i-gövdeleri

Bu sınıf, Latincede -um yerine -ium çoğul tamlayan bitimine sahip olan üçüncü çekime karşılık gelmektedir. Latincede ünsüz gövdeleri zamanla bu sınıfla birleşti. Bu süreç tarihi çağa kadar devam etti. Örneğin Sezar'ın zamanında (yaklaşık MÖ 50) i-gövdeleri halen ayrı birçoğul belirtme bitimine (-īs) sahipti ama bu, Augustus'un zamanına kadar (yaklaşık MS 1) ünsüz gövdesi bitimi -ēs ile değiştirilmişti. Ön-İtalik'te, diğer İtalik dillerde de olduğu gibi, i-gövdeleri halen çok ayrı bir türdü ve herhangi bir birleşme belirtisi göstermiyordu.
Eril ve dişil isimler benzer şekilde çekimlenirken nötr isimler yalın/seslenme/belirtme durumunda farklı biçimlere sahipti.
|  | *mentis d>  "zihin".Tekil | *mentis d>  "zihin".Çoğul | *mari n>  "deniz, göl".Tekil | *mari n>  "deniz, göl".Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yalın-Seslenme | *mentis < ÖHA *méntis | *mentēs < ÖHA *ménteyes | *mari < ÖHA *móri | *marjā (-īā?) < *marī < ÖHA *mórih₂ |
| Belirtme | *mentim < *méntim | *mentins < *méntims | *mari < ÖHA *móri | *marjā (-īā?) < *marī < ÖHA *mórih₂ |
| Tamlayan | *mənteis < *mn̥téys *məntjes | *məntjom < *mn̥téyoHom | *mareis < *m̥réys *marjes | *marjom < *m̥réyoHom |
| Yönelme | *məntēi < *mn̥téyey | *məntiβos < *mn̥tímos | *marēi < *m̥réyey | *mariβos < *m̥rímos |
| Ayrılma | *məntīd < *mn̥téys | *məntiβos < *mn̥tímos | *marīd < *m̥réys | *mariβos < *m̥rímos |
| Bulunma | *məntei < *mn̥téy | *məntiβos < *mn̥tímos | *marei < *m̥réy | *mariβos < *m̥rímos |
Tekil tamlayan için açıkça iki farklı biçim vardı. -eis biçimi Osko-Umbriya'da bulunuyor. -es Erken Latincede görünüyor ancak *-eis'ten hiçbir iz bulunmamaktadır. Bu ünsüz gövdesi bitimini yansıtabilir ancak ayrıca *-jes'ten de geliyor olabilir. Eski Latincede tasdiklenen ve paralel bir oluşumu gösterebilecek olan u-gövdelerindeki *-wos ile kıyaslayın.
Orijinal nötr çoğul yalın/seslenme/belirtme biçimi, ÖHA *-ī'den gelen *-ī idi. İtalik'te zaten o-gövdesi bitimi eklenerek genişletilmişti, bu da *-īā veya *-jā ile sonuçlanmıştı.
Dil bilgisi > İsimler > u-gövdeleri

Bu sınıf Latincenin dördüncü çekimine karşılık gelmektedir. Tarihi olarak i-gövdelerine paraleldiler ve j/i'nin w/u ile yer değiştirdiği birçok benzer biçim vardı. Fakat ses değişimleri onları zamanla biraz farklı kıldı.
|  | *portus e>  "liman".Tekil | *portus e>  "liman".Çoğul | *péḱu n>  "sığır".Tekil | *péḱu n>  "sığır".Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yalın-Seslenme | *portus < ÖHA *pértus | *portowes? < ÖHA *pértewes *portous? | *peku? (*-ū?) < ÖHA *péḱu | *pekwā? (*-ūā?) < *pekū < ÖHA *péḱuh₂ |
| Belirtme | *portum < *pértum | *portuns < *pértums | *peku? (*-ū?) < ÖHA *péḱu | *pekwā? (*-ūā?) < *pekū < ÖHA *péḱuh₂ |
| Tamlayan | *portous < *pr̥téws *portwos *portwes | *portwom < *pr̥téwoHom | *pekous < *pḱéws *pekwos *pekwes | *pekwom (-owom?) < *pḱéwoHom |
| Yönelme | *portowei < *pr̥téwey | *portuβos < *pr̥túmos | *pekowei < *pḱéwey | *pekuβos < *pḱúmos |
| Ayrılma | *portūd < *pr̥téws | *portuβos < *pr̥túmos | *pekūd < *pḱéws | *pekuβos < *pḱúmos |
| Bulunma | *portowi? < *pr̥téwi | *portuβos < *pr̥túmos | *pekou? < *pḱéw *pekowi? < *pḱéwi | *pekuβos < *pḱúmos |
Nötr tekil yalın/seslenme/belirtme aslen kısa *-u olmalı fakat Latincede sadece uzun -ū bulunmakta. Bunun kökeninin ne olabileceği açık değil. Nötr u-gövdelerinin nadirliği ve geriye kalan birkaç tanesinin çiftler halinde bulunma eğilimi düşünüldüğünde ikil (dual) bir bitimden kalıntı olabilir.
Aynı i-gövdeleri gibi u-gövdeleri de tekil tamlayanda kesin olmayan bir dağılımla iki tür olası bitime sahipti. *-ous Oskancada bulunmaktadır ve ayrıca Latincedeki olağan -ūs bitiminin de kökenidir. Ancak Senatus consultum de Bacchanalibus (en). yazıtında senatvos biçimi görülür ve ayrıca *-wes'ten gelen -uis bitimi de birkaç kaynakta bulunur.
Çoğul eril/dişil yalın/seslenme durumu güvenilir bir şekilde yeniden oluşturulabilir değil. Latince -ūs, *-ous'u yansıtıyor gibi görünüyor fakat ÖHA *-ewes'ten, *-owes (Latince *-uis) biçimi beklenirdi. Bu bitim ne Osko-Umbriya'da ne de Eski Latincede görülmüştür ki aksi takdirde elimizde kesin kanıtlar olurdu.
Çoğul nötr yalın/seslenme/belirtme durumunun asıl biçimi *-ū idi. İtalik'te zaten, i-gövdelerinde olduğu gibi, o-gövdesi bitimi eklenerek genişletilmişti.
Dil bilgisi > Sıfatlar

Sıfatlar da isimlerle hemem hemen aynı şekilde çekimlenir. İsimlerin aksine sıfatların cinsiyetleri yoktur. Bunun yerine niteledikleri veya belirttikleri sıfatın cinsiyetini alarak üç cinsiyet için de çekimlenirler.
Sıfatlar isimlerle aynı çekim sınıflarına uyarlar. En yaygınları o/ā-gövdesi (eril ve nötrde o-gövdesi, dişilde ā-gövdesi olacak şekilde) ve i-gövdesi sıfatlarıydı. Fiillerin şimdiki zaman etken ortaçları (*-nts ile bitenler) ve sıfatların karşılaştırma biçimleri (*-jōs ile bitenler), ünsüz gövdesi olarak çekimlenirler. Aslen u-gövdesi sıfatları da vardı ancak mevcut u-gövdesinin sonuna i-gövdesi bitimi eklenerek i-gövdelerine dönüştürüldüler ki bu da, tekil yalın *-wis'e sebep oldu.
| Durum | Eril | Dişil | Nötr | Eril (çoğul) | Dişil (çoğul) | Nötr (çoğul) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yalın | *alβos < ÖHA *albʰós | *alβā < ÖHA *albʰéh₂ | *alβom < ÖHA *albʰóm | *alβōs < *albʰóes (*alβoi) | *alβās < *albʰéh₂es | *alβā < *albʰéh₂ |
| Tamlayan | *alβosjo < *albʰósyo (*alβī) | *alβās < *albʰéh₂s | *alβosjo < *albʰósyo (*alβī) | *alβom < *albʰóHom | *alβāzōm < ÖHA *albʰéh₂soHom (< *albʰéh₂oHom) | *alβom < *albʰóHom |
| Yönelme | *alβōi < *albʰóey | *alβāi < *albʰéh₂ey | *alβōi < *albʰóey | *alβois < *albʰóysu | *alβais < *albʰéh₂su | *alβois < *albʰóysu |
| Belirtme | *alβom < *albʰóm | *alβam < *albʰā́m | *alβom < *albʰóm | *alβons < *albʰóms | *alβans < *albʰéh₂m̥s | *alβā < *albʰéh₂ |
| Seslenme | *alβe < *albʰé | *alβa < *albʰéh₂ | *alβom < *albʰóm | *alβōs < *albʰóes (*alβoi) | *alβās < *albʰéh₂es | *alβā < *albʰéh₂ |
| Ayrılma | *alβōd < *albʰéad | *alβād < *albʰéh₂s | *alβōd < *albʰéad | *alβois < *albʰóysu | *alβais < *albʰéh₂su | *alβois < *albʰóysu |
| Bulunma | *alβei < *albʰéy | *alβāi < *albʰéh₂i | *alβei < *albʰéy | *alβois < *albʰóysu | *alβais < *albʰéh₂su | *alβois < *albʰóysu |
Dil bilgisi > Zamirler

| Tekil | 1>  Kişi | 2>  Kişi | Dönüşlü |
| --- | --- | --- | --- |
| Yalın | *egō < ÖHA *éǵh₂ | *tū < ÖHA *túh₂ | - |
| Belirtme | *mē, *me < *me | *tē, *te < *twé ~ *te | *sē, *se < ÖHA *swé ~ *se |
| Tamlayan | *moi, *mei < *moy | *toi, *tei < *toy, *téwe | *soi, *swei < *soy, *séwe |
| Yönelme | *meɣei < *méǵʰye | *teβei < *tébʰye | *seβei < *sébʰye |
| Ayrılma | *med < *h₁med | *ted < *twét | *sed < *swét |
| İyelik | *meos < ÖHA *mewos? *meyos? < *h₁mós | *towos  ÖHA *tewos < *twos | *sowos < ÖHA *sewós < *swós |
| Çoğul | 1. Kişi | 2. Kişi | Dönüşlü |
| Yalın | *nōs  < *nos | *wōs < *wos | - |
| Belirtme | *nōs  < *nos | *wōs < *wos | *sē, *se |
| Tamlayan | *nosterom?  < *n̥s(er)o-? | *westerom? < *yus(er)o-? | *soi, *sei |
| Yönelme | *nōβei  < *n̥smey | *wōβei < *usmey | *seβei |
| Ayrılma | *nōβei  < *n̥smey | *wōβei < *usmey | *sed |
| İyelik | *nosteros < *nsteros? | *westeros < *usteros? | *sowos |
Not: 3. kişi zamiri için Ön-İtalik *is kullanılmış olurdu.
| Tekil | Eril | Nötr | Dişil |
| --- | --- | --- | --- |
| Yalın | *kʷoi < ÖHA *kʷós?*kʷó? | *kʷod < ÖHA *kʷód | *kʷāi < ÖHA *kʷéh₂ |
| Belirtme | *kʷoi < ÖHA *kʷós?*kʷó? | *kʷod < ÖHA *kʷód | *kʷāi < ÖHA *kʷéh₂ |
Tamlayan: *kʷojjos < *kʷosjo
Yönelme: *kʷojjei, *kʷozmoi < *kʷósmey
| Ayrılma | *kʷōd < *kʷósmōd? | *kʷōd < *kʷósmōd? | *kʷād < ? |
| Bulunma | ? < *kʷósmi | ? < *kʷósmi | ? |
| Çoğul | Eril | Nötr | Dişil |
| Yalın | *kʷoi, *kʷōs | *kʷā, *kʷai | *kʷās |
| Belirtme | *kʷons | *kʷā, *kʷai | *kʷāns |
| Tamlayan | *kʷozom | *kʷozom | *kʷazom |
Yönelme: *kʷois
Ayrılma: *kʷois
Bulunma: *kʷois
| Tekil | Eril | Dişil | Nötr |
| --- | --- | --- | --- |
| Yalın | *kʷis < ÖHA *kʷís | *kʷis < ÖHA *kʷís | *kʷid < ÖHA *kʷíd |
| Belirtme | *kʷim < *kʷím | *kʷim < *kʷím | *kʷid < ÖHA *kʷíd |
Tamlayan: *kʷejjos < *kʷésyo
Yönelme: *kʷejjei, *kʷezmoi < *kʷésmey
| Ayrılma | *kʷōd < *kʷéd? | *kʷād < *kʷéd? | *kʷōd < *kʷéd? |
Bulunma: ? < *kʷésmi
| Çoğul | Eril | Dişil | Nötr |
| Yalın | *kʷēs < *kʷéyes | *kʷēs < *kʷéyes | *kʷī, *kʷia < *kʷíh₂ |
| Belirtme | *kʷins < *kʷíms | *kʷins < *kʷíms | *kʷī, *kʷia < *kʷíh₂ |
Tamlayan: *kʷejzom?, *kʷozom? < *kʷéysom
Yönelme: *kʷiβos < kʷeybʰ-
Ayrılma: *kʷiβos < kʷeybʰ-
Bulunma: *kʷiβos < kʷeybʰ-
*is "bu, şu"
| Tekil | Eril | Nötr | Dişil |
| --- | --- | --- | --- |
| Yalın | *is < ÖHA *ís | *id < ÖHA *íd | *ejā < ÖHA *íh₂ |
| Belirtme | *im < *ím | *id < ÖHA *íd | *ejām < *íh₂m |
Tamlayan: *ejjos < *ésyo
Yönelme: *ejjei, *esmoi < *ésyeh₂ey, *ésmey
| Ayrılma | *ejōd < *ésmod | *ejōd < *ésmod | *ejād < *ésyo |
| Bulunma | ? < *ésmi | ? < *ésmi | ? |
| Çoğul | Eril | Nötr | Dişil |
| Yalın | *ejōs, *ejoi < *éyes | *ejā < *íh₂ | *ejās < *íh₂es |
| Belirtme | *ejons < *íns | *ejā < *íh₂ | *ejans < *íh₂ms |
| Tamlayan | *ejozom < *éysom | *ejozom < *éysom | *ejazom < *éysoHom |
| Yönelme | *ejois < *éymos? | *ejois < *éymos? | *ejais < *íh₂mos? |
| Ayrılma | *ejois < *éymos? | *ejois < *éymos? | *ejais < *íh₂mos? |
| Bulunma | ? < *éysu | ? < *éysu | ? < *íh₂su |