stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Homo erectus
Konuyla ilgili yayınlar

Leakey R, Walker A (November 1985). "Homo Erectus Unearthed". National Geographic. 168 (5). ss. 624-629. ISSN 0027-9358. OCLC 643483454.
Sigmon BA, Cybulski JS (1981). Homo erectus: Papers in Honor of Davidson Black. University of Toronto Press. JSTOR 10.3138/j.ctvcj2jdw.11.
Theunissen B, Theunissen LT (2012). Eugène Dubois and the Ape-Man from Java. Springer Netherlands. ISBN 9789400922099.
Naturalis Biyoçeşitlilik Merkezi'ndeki Cava insanının kemikleri, Hollanda
Çin Paleozooloji Müzesi'nde sergilenen Pekin insanı'nın kafatası kopyası
Orta Pleistosen (Aşölyen) balta buluntularının dağılım haritası
Dmanisi kafatası 3 (kafatası fosilleri D2700 ve çene D2735, Gürcistan Güney Kafkasya'sındaki Dmanisi'de bulunan birkaç fosilden ikisi)
H. e. pekinensis'in düz bir yüz, belirgin bir kaş çıkıntısı ve bir tepe çıkıntısı (sagittal keel) gösteren kafatası
Homo erectus'un yüzünün yeniden yapımı, Doğa Tarihi Müzesi, Londra.
Turkana Çocuğu'nun iskeleti ve Mauricio Antón tarafından yapılmış yeniden canlandırması
Dişi bir H. erectus'un yeniden canlandırılması
Ileret yakınlarındaki 2 fosil alanındaki ayak izleri
H. erectus muhtemelen öncelikli olarak yukarıda modeli bulunan Palaeoloxodon antiquus gibi büyük avlarla beslendi
Adrie ve Alfons Kennis tarafından yapılan giysili Turkana Çocuğu modeli (Neanderthal Müzesi, Almanya)
Homo erectus'a ait KNM ER 3733 adlı 1,6 milyon yıllık kafatası, Kenya
Lazca

| Lazca |
| --- | --- |
Lazuri nena   ლაზური ნენა
Lazca bir kitap olan Anadili
Telaffuz: Lazuri
Bölge: Kafkasya
Etnisite: Lazlar
Konuşan sayısı: 22.000  (2007)
Dil ailesi: Güney Kafkas dilleri  Zan dilleriLazca
Diyalektler: Pazar-Ardeşen Fındıklı-Arhavi Hopa-Borçka                 
Yazı sistemi: Laz alfabesi, Gürcü alfabesi
Dil kodları
ISO 639-3: lzz
Lazcanın Güney Kafkas dilleri arasında gösterimi.
Lazca (Lazca: ლაზური ნენა, romanize: lazuri nena, Megrelce: ლაზური ნინა, romanize: lazuri nina) Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyı şeridinde Rize ilinin Pazar ilçesinde bulunan Melyat Deresi'nden itibaren ve Gürcistan'ın Türkiye ile paylaştığı Sarp köyüne uzanan bölgede yaşayan Laz halkı tarafından konuşulan ve eski Kolhis dilinin devamı olduğu düşünülen Zanik bir Güney Kafkas dilidir.
Lazca yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Lazca, Türkiye'deki ve Gürcistan'daki Lazların sadece küçük bir bölümü tarafından konuşulmaktadır. Ana dili olarak Türkiye'de Türkçenin ve Gürcistan'da Gürcücenin Lazcanın yerini almasından dolayı Türkiye'de ve Gürcistan'da yok olma sürecine girmiştir ve UNESCO, Türkiye'de ve Gürcistan'da Laz dilini Dünya yıllık "Atlas of the World's Languages in Danger" (Tehlikede olan Dünya Dilleri Atlası)na eklemiştir ve burada Türkiye'de ve Gürcistan'da Laz dilini "definitely endangered language" (kesinlikle tehlikede bir dil) olarak tanımlamıştır. Aynı durum başka ülkelerde yaşayan Lazlar için de söz konusudur.
Coğrafi dağılım

Lazca, Laz halkının yerli olarak yaşadığı Ardeşen, Pazar, Fındıklı, Arhavi, Hopa, Kemalpaşa, Borçka ve İkizdere (birkaç köy) ilçelerinin yanı sıra 93 Harbi'nden sonra göç edilen Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerindeki Akçakoca, Bursa, Düzce, Gemlik, Gölcük, Hendek, İzmit, Karamürsel, Maşukiye, Samsun, Sapanca, Yalova, Akyazı kentlerine bağlı bazı köylerde konuşulmaktadır.
Bunun yanı sıra Gürcistan'ın Batum kentinin beş köyünde ve şehir merkezinde, Osmanlı ve Sovyetler Birliği'nin sürgün politikaları neticesinde Lazların sürüldükleri; Kazakistan ve Kırgızistan gibi ülkelerde Lazlar tarafından konuşulmuş olduğu tahmin edilmektedir. Aynı zamanda, Laz diasporasının yaşadığı Almanya, Hollanda, Fransa, Avusturya, İsviçre, İsveç gibi Avrupa ülkelerinde yaşayan Lazlar tarafından da konuşulmaktadır.
1975 yılında köy nüfusları baz alınarak Doğu Karadeniz'de Lazca konuşanların sayısının yaklaşık 90.000, Marmara bölgesinin Laz çoğunluklu köylerinde Lazca konuşanların sayısının ise yaklaşık 25.000 kişi olduğu hesaplanmıştı. Peter Alford Andrews, 1992 yılında Doğu Karadeniz'de yaptığı ve ilçe yerlilerinin dahil edildiği araştırmada Lazca konuşan nüfusun Arhavi'de %100, Ardeşen ve Fındıklı'da %80, Pazar ve Hopa'da %50, Çamlıhemşin'de %45 ve Borçka'da %5 oranında olduğunu yazmıştı.
Sınıflandırma

Lazca dil bilimsel olarak Güney Kafkas dil ailesinin Karto-Zan dilleri grubunun Zan dilleri koluna bağlı bir dildir. Güney Kafkas dil ailesi Gürcüce, Lazca, Megrelce ve Svanca'dan oluşmakta olup Gürcüce ve lehçeleri, Megrelce ve Lazca bu aile içinde Karto-Zan grubunu oluşturmaktadır. Lazca bu grup içinde Megrelce ile birlikte Zan dilleri kolunu oluşturmaktadır. Tüm bu diller Proto-Güney Kafkasya diliden türemiş Kafkas dilleridir.
Lazca, birlikte Karto-Zan grubunu oluşturduğu Megrelce ile kısmi karşılıklı anlaşılabilirliğe sahiptir. Lazca ve Megrelce son 500 yıl içinde bölgeye Türk akınları sonucunda kuzeyde Megreller (Megrelce) ve güneyde Lazlar (Lazca) kalacak şekilde ikiye ayrılıp farklılaşmıştır.
Tüm Kafkas dilleri gibi Lazca bol miktarda ünsüz sese (İngilizce: consonant) sahip olup diğer Güney Kafkas dillerinde bulunmayan /f/, /y/ ve /h/ gibi ünsüzleri ve Hopa ve Borçka (Çxala) lehçesinde kullanılan küçükdilsil ünsüz /q/ sesini de barındırdığından ait olduğu dil ailesinin ünsüz sayısı bakımından en zengin dilidir. Lazca, özellikle büyük kentlere göçen genç nüfusun hızlı asimilasyonu sonucu yok olmak üzeredir.
Alfabe

Ana madde: Laz alfabesi
Günümüzde kullanılan Laz alfabesi, 1920-30'lu yıllarda Abhazya SSC'de kullanılan Laz alfabesinin 1984'te Fahri Kahraman ve Wolfgang Feurstein tarafından geliştirilmesiyle ortaya çıkmıştır. 35 harften oluşan alfabe, günümüzde Laz dilinin yazımı için kullanılmaktadır. Gürcistan'da ise Laz araştırmalarında uzun zamandır Gürcü alfabesine dayanan Laz alfabesi kullanılmaktadır. Bu alfabeyle yazılmış pek çok araştırma bulunmaktadır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Harfler
| A | B | C | Ç | Ç̌ | D | E | F | G | Ğ | H | X | I | J | K | Ǩ | Q | L | M | N | O | P | P̌ | R | S | Ş | T | Ť | U | V | Y | Z | Ž | Ʒ | Ǯ |
| a | b | c | ç | ç̌ | d | e | f | g | ğ | h | x | i | j | k | ǩ | q | l | m | n | o | p | p̌ | r | s | ş | t | t̆ | u | v | y | z | ž | ʒ | ǯ |
| ა | ბ | ჯ | ჩ | ჭ | დ | ე | ჶ | გ | ღ | ჰ | ხ | ი | ჟ | ქ | კ | ყ | ლ | მ | ნ | ო | ფ | პ | რ | ს | შ | თ | ტ | უ | ვ | ჲ | ზ | ძ | ც | წ |
ž=ḑ, ʒ=ţ ve ǯ=ţ̌
Lazcada "Q" ünsüzü sadece Hopa, Batum ve Borçka'da kullanılır.
Alfabe > Okunuş Kuralları

Laz alfabesinde yer alan bazı harfler (a, b, d, e, f, h, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v) telaffuz edilirken Türkçe karşılıklar bulunabilir. Yalnız diğer seslerin Türk alfabesinde karşılıkları yoktur. Harflerin telaffuzları şu şekildedir:
İstisnalar:
Lazcada -â, -ö ve -ü sesleri aslında vardır. Ancak bunlar Türkçedeki gibi belirgin değildir. Bu yüzden bunların Laz alfabesine alınmasına gereksinim duyulmamıştır. Bu seslilerin olduğu kelimeleri yazmak için başlarına -y sessizi koyulup yazılır. Örneğin: gölapi (batır) kelimesi gyolapi şeklinde; çari(ekmek) kelimesi de çari biçiminde yazılır.
R r sessizi Hopa ve Arhavi lehçelerinde kaybolmuşçasına okunur. Bazen y sesine dönüşür, bazen de tamamen kaybolur. Bu yönüyle de Çekçedeki Ř - ř sessizlerine benzer.
Laz alfabesinde ikişer harf ile yazılan /ky/, /üy/ ve /gy/ sesbirimlerinin boğumlanma bölgeleri, ortadamak artdamak sınırı ile dil sırtının orta kısmı arasıdır.
ç̌ sesi Türkçede yoktur. Artdişyuvasıl dışgırtlaksıl patlamalı sürtünmeli ünsüz fonemini gösterir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /t͡ʃʼ/ şeklinde yazılır.
ğ sesi Türkçeden farklıdır. Lazcada daha sert olup gırtlağın art damağa yakın bir yerde oluşur, hırıltısızdır. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /ɣ/ olarak ifade edilir.
x sesi Zazaca, Azerice ve Kürtçedeki gibi boğazdan çıkan bir h sesini verir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /x/ olarak ifade edilir.
ǩ Fırlatmalı kalın bir k sesidir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /kʼ/ olarak ifade edilir.
q fırlatmalı bir sestir, Gürcücedeki ყ sesiyle benzerdir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /qʼ/ olarak ifade edilir.
p̌ dudaksıl kapantılı fırlatmalı bir konson fonemidir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /pʼ/ olarak ifade edilir.
Ť Fırlatmalı ünsüzlerden biridir. Türkçedeki t sesinden daha sert söylenir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /tʼ/ olarak ifade edilir.
ž, dz seslerinin birleşiminden oluşur.Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde de /d͡z/ olarak ifade edilir.
ʒ, ts seslerinin birleşiminden oluşur. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde de /t͡s/ olarak ifade edilir.
ǯ, ts sesinin fırlatmalı harfidir. Daha sert okunur. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde /t͡sʼ/ olarak ifade edilir.
Alfabe > Dil bilgisi

Ana madde: Lazca dilbilgisi
Lazca fiillerin ağırlıkta olduğu dilidir. Fiillerin başına konan 50'ye yakın fiil önek/öntakısı vardır. Bazı fiil örnekleri çok işlevli olmakla beraber bazılarının kullanım alanları oldukça azdır. Lazcada; eylemin kendisi, eylemi yapan kişi eylemin kim ya da kimler için yapıldığı, eylemin zamanı, başladığı yer (sağ, sol, üst, alt vs.) ve eylemin yönü tek bir fiil yapısı içinde ifade edilir. Fiil kökü hiçbir şekilde değişmez. Eylem, üstünde cereyan ettiği yerin şekline göre biçim almakta ve buna göre şekillenmektedir.
Lazca isimler, durum ve sayıya göre ayrı biçim almaktadır. Lazca fiiller, kip, aspekt, zaman, şahıs ve sayıya göre ayrı biçimler göstermektedir. Bunlar fiilin çeşidine (Hareket fiili, Hal değişme fiili, Hal fiili, Başkalaşma fiili vs.) göre sınıflandırılmıştır. Ayrıca, çok sayıda dilde bulunan Bildirme kipi, emir kipi ve istek kipi gibi kipler dışında Lazcada tecrübe kipi, yeterlik kipi vs. bulunmaktadır.
Lazca, tüm diğer Kafkas dilleri ve İrani Dillerde görüldüğü gibi özegeçişlilik durum dizgesine sahiptir. Anlam olarak; "kimin tarafından = mik" ve "neyin tarafından = muk" şeklinde algılandığı gibi, bu sorulara cevap teşkil ederler. İsmin bu hâli lehçesel farklılıklar dolayı Ardeşen, Pazar ve Çamlıhemşin yörelerinde kullanılmamaktadır. Lazcada ergatifliği '-ǩ sesi yapar. Örneklersek
Selma'ǩ bere dobaxu (Selma çocuğu dövdü.)
Bu cümledeki "bere" yani çocuk kelimesi yalın hâldeymiş gibi görünmesine rağmen, aslında ismin “İ” hâlindedir yani yükleme eki görevindedir ve cümlede tümleç görevi görmektedir. ”Kim “ sorusunun cevabı ise, ”ismin “K” hâlindeki “Selma'ǩ” kelimesidir. Bu cümlenin diğer bir karşılığı ise; "Çocuk, Selma tarafından dövüldü" şeklindedir.
Kelime hazinesi

Lazcanın Antik Kolhis dilinden türediği sanılmaktadır. Sovyet dilbilimciler başta olmak üzere Lazca ve Megrelcenin bu dilin günümüzdeki iki lehçesi olduğunu iddia eden görüşler de vardır. 6. yüzyıldan itibaren Lazların Ortodoks Hristiyanlaşmalarıyla birlikte dile ilk defa yabancı kelimelerin girdiği düşünülmektedir. Bu kelimelerden biri de Yunancada "kilise" anlamına gelen ve Lazcaya eǩlesia olarak geçen Εκκλησία kelimesidir. Yunancada tarla anlamına gelen λιβάδι kelimesi ise Lazcaya livadi olarak geçmiştir.
Daha sonraki yıllarda Osmanlı Devleti'nin hakimiyetine giren Lazların İslamiyet'i kabul etmeleriyle beraber Osmanlı Türkçesinde (Türkçe, Arapça ve Farsça) kullanılan birçok kelime Lazcada kullanılmaya başlanmıştır. Boy anlamına gelen boyi, kalem anlamına gelen ǩalemi ve çuval anlamına gelen ç̌uvali bu kelimelere örnektir.
| Türkçe | Lazca |
| --- | --- |
Selam, merhaba: Xelaǩaoba
İyi günler: Ǩai ndğalepe, Vrosi ndğalepe
İyi akşamlar: Ǩai serepe
Hoş geldiniz: Ǩai moxtit
Adın nedir ?: Mu gcoxons? / Sǩani coxo muren? Mu cogozun?
Benim adım …dır: Çǩimi coxo …ren, Yoxo mu .../ ... gemožin
Tanıştığımıza memnun oldum: Na biçinapit ǩai domaǯonu
Ne iş yapıyorsun?: Mu dulya ikip? (Hopa ağzı) / Mu dulya ikom
Ben avukatım: Ma advoǩati vore
Nerelisin ?: Sonuri re?
Trabzon: Ťrap̌uzani / Ťamt̆ra
Kaç yaşındasın?: Naǩo ǯaneri re?
Yirmi yaşımdayım: Ma eçi ǯaneri vore
Evet: Ho
Hayır: Va, Var
Ben: Ma
Sen: Si
Teşekkürler: Ena mamuri iyare/pirito iya/ Megamtonaz
Seni seviyorum: Ma si maoropen / Ma si p̌orom / Ma si p̌qorop, masi malimben
Lazca bir metin örneği

Artvin'in Hopa, Borçka ve Acara Özerk Cumhuriyeti'nin başkenti Batum'da konuşulan lehçesi ile örnek bir Lazca metin:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Kianaşi didi zoğapeşa gonǯǩimeri irişen didi doloxeni zoğa na ren Uçazoğaşi yulvaşǩele na golažin Lazona, ist̆oriaş morgvalis zoğaluri ticaret̆i dido na ixvenet̆u limanepe muşiten işinu. Uçazoğaşi xalǩepeş oşkendas na iǯopxinu megabroba, ǩult̆ura do ticaret̆işi xinciş ar ǩuçxe na rt̆es Lazonaşi limanepe, ist̆oriuli Met̆aksişgzaşi Evrop̌aşa gonǯǩimeri neǩna rt̆u. Dido skele na uğun Lazonaşi didi limanepe ren, Ťamt̆ra, Rizini do Xopa. | „ |

Dünya'nın büyük denizlerle bağlantısı bulunan en büyük iç denizi Karadeniz'in doğu kıyılarında yer alan Lazistan, tarih boyunca yoğun deniz ticaretinin yaşandığı limanları ile anılmıştır. Karadeniz halkları arasında kurulan dostluk, kültür ve ticaret köprüsünün bir ayağını oluşturan Lazistan limanları, tarihi İpek Yolunun Avrupa'ya açılan kapısı olmuşlardır. Birçok iskeleye sahip Lazistan'nın başlıca limanları Trabzon, Rize ve Hopa limanlarıdır.
İlgili yayınlar

Tandilava, Ali (2013), Merab Čuxua, Natela Kutelia, Lile Tandilava, Lali Ezugbaia, Lazuri leksiḳoni [Lazca Sözlük], online versiyonu Levan Vašaḳiʒe tarafından hazırlandı, Tiflis
Bucaklişi, İsmail Avcı; Uzunhasanoğlu, Hasan; Aleksiva, İrfan (2007), Büyük Lazca Sözlük / Didi Lazuri Nenapuna [Büyük Lazca Sözlük] (Türkçe), İstanbul: Chiviyazıları,
Uzunhasanoğlu, Hasan (2012), in Şirimi: Türkçe-Lazca / Lazca-Türkçe cep sözlüğü, 2. baskı, İstanbul: Lazika
Ramazan Kosanoğlu (Ǩlemurişi). Lazca Deyimler ve Atasözleri Sözlüğü  2020 ISBN 978-605-184-288-2
İsmail Avcı Bucaklişi/ Hasan Uzunhasanoğlu. Lazuri Nenapuna/ Lazca Sözlük. Akyüz Yayıncılık. İstanbul. 1999.
Metin Erten. Lazca-Türkçe Türkçe Lazca sözlük. Anahtar Kitaplar Yayınları. İstanbul. 2000 ISBN 975-7787-89-2
İsmail Avcı Bucaklişi/ Hasan Uzunhasanoğlu/ İrfan Aleksiva. Büyük Lazca Sözlük/ Didi Lazuri Nenapuna. Chiviyazıları Yayınları. İstanbul. 2007.
M. Recai Özgün. Lazlar. Çiviyazıları Yayınları. İstanbul. 1996. ISBN 975-8086-06-5.
Goichi Kojima/İsmail Avcı Bucaklişi. Lazuri Grameri. Chiviyazıları Yayınları. İstanbul. 2003. ISBN 975-8663-55-0
Lazuri Nena - The Language of the Laz4 Ağustos 2004 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Silvia Kutscher'in İngilizce makalesi
Nurdoğan Abaşişi. Lazuri Paramitepe/ Laz Halk Masalları. Akyüz Yayınları. İstanbul. 2005.
Kâmil Aksoylu. Laz Kültürü / Tarih, Dil, Gelenek ve Toplumsal Yapı. ISBN 978-605-5738-16-7. Phoenix Yayınevi. Ankara. 2. baskı 2010. 486 sayfa
(Münir) Yılmaz Avcı. Lazca dilbilgisi / Lazuri nenaçkina. ISBN 975-8730-01-0. Etno - Kültür Kitapları. İstanbul. 181 sayfa
İsmail Avcı Bucaklişi/ İrfan Aleksiva. Svacoxo - Laz Yer Adları Sözlüğü. Kolkhis Yayınları. İstanbul. 2009.
İsmail Avcı (Bucaklişi), "Lazca Dil Kartları", Delta Kitap, Ankara 2010
Abhazya'da Lazca olarak basılmış bir gazete: "Mç̌it̆a Murutsxi (Kızıl Yıldız)"
Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator
Altındağ (İzmir Metrosu)

| Altındağ |
| --- | --- |
Proje aşamasındaki İzmir Metrosu istasyonu

Konum: Yeşilova Mahallesi, Kamil Tunca Bulvarı, 35090 Bornova, İzmir Türkiye
Koordinatlar: 38°25′46″K 27°12′11″D﻿ / ﻿38.42944°K 27.20306°D﻿ / 38.42944; 27.20306
Sahip: İzmir Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci: İzmir Metro A.Ş.
Hat(lar): M5 (Halkapınar - Otogar)
Peronlar: 2 kenar peronu
Raylar: 2
Tren işletmecileri: İzmir Metro A.Ş.
Yapı
Yapı türü: Yer altı
Otopark: Hayır
Bisiklet altyapısı: Evet
Engelli erişimi: Evet
Diğer bilgiler
Durum: Proje aşamasında
Ücret bölgesi: M5
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı Toplu ulaşım
Altındağ Metro İstasyonu, İzmir Metrosu'nun M5 (Halkapınar - Otogar) Metro Hattı'nda yer alan proje aşamasındaki yer altı metro istasyonudur.
İstasyon, İzmir'in Bornova ilçesinde Kamil Tunca Bulvarı ile 4141. Sokak kesişiminde inşa edilecek olup, 2 giriş/çıkış noktası bulunacaktır.
Hatlar

M5 (Halkapınar – Otogar) – (Proje aşamasında)
Hizmetler > Peron yapısı

※ Aslında platform numarası yok.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
M5 hattı
Otogar ↑ 1 ⇌ | | ⇌ 2 ↓ Çamdibi: 
| Otogar ↑ 1 ⇌ | | ⇌ 2 ↓ Çamdibi | 1 | Doğu yönü | M5 | Otogar için |
| Otogar ↑ 1 ⇌ | | ⇌ 2 ↓ Çamdibi | 2 | Batı yönü | M5 | Vakıflar・Halkapınar için |
Hizmetler > Güzergâh

| İzmir Büyükşehir Belediyesi> İzmir Metro A.Ş. |
| --- | --- | --- | --- |
| Çamdibi Halkapınar yönünde | M5 (Halkapınar - Otogar) | Otogar Bitiş | Proje aşamasında |
NGC 7262

NGC 7262
NGC 7262, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Ressam takımyıldızı yönünde bulunur. S0 tipi bir merceksi galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1834 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Fatma Gül Güler

Fatma Gül Güler (d. 12 Şubat 2004, Kahramanmaraş, Türkiye), Türk paralimpik golbol oyuncusu. Türk millî takımında  forma giymektedir.
2020 Tokyo Paralimpik Oyunları'nda Golbol Kadın Milli Takım'ımız ile, finalde ABD'yi 9-2 yenerek altın madalya kazandı.
2024 Paris paralimlik oyunları’ında Golbol Kadın Milli Takım’ımız ile finalde İSRAİL’i  8-3 yenerek altın madalya kazandı
Scottish League Cup

Başlığın diğer anlamları için Lig Kupası sayfasına bakınız.
| --- | --- |

Ülke: İskoçya
Konfederasyon: UEFA
Kuruluş: 1947
Takım sayısı: 42
Son şampiyon: Celtic (22. kez)
En çok şampiyon olan: G. Rangers (28 kez)
Yayıncı: Viaplay
 2023-24 Scottish League Cup
Scottish League Cup, İskoçya ligi futbol sistemi'nin lig kupasıdır. Her sezon başta Scottish Premier League olmak üzere farklı liglerden toplam 42 takım mücadele etmektedir. Son şampiyon Celtic olurken, en çok şampiyonluk yaşayan; 28 şampiyonlukla Glasgow Rangers'tır. Sponsorları; Coca-Cola, Skol Lager, Bell's whisky ve Co-operative Insurance'dir. Scottish League Cup maçları Viaplay tarafından yayınlanmaktadır.
Sponsorları

İskoçya Lig Kupası turnuvası düzenlenmeye başlamasından itibaren sponsor olanlar;
Bell's League Cup (1979-81), sponsoru; Bell's whisky
Skol Cup (1984-92), sponsoru; Skol Lager
Coca-Cola Cup (1994-97), sponsoru; Coca-Cola
CIS Insurance Cup (1999-08), sponsoru; The CIS Insurance
Co-operative Insurance Cup (2008-2011), sponsoru; The Co-operative Insurance
Scottish Communities League Cup (2011-2013), sponsoru; Scottish Government
Scottish League Cup (2013-2015), sponsoru yok
QTS Group (2015), sponsoru; The Scottish League Cup presented by QTS (semi-finals and final only)
Utilita Energy (2015-2016), sponsoru; The Scottish League Cup presented by Utilita
Betfred (2016-2021), sponsoru; Betfred Cup
Premier Sports (2021-2022), sponsoru; Premier Sports Cup
Viaplay Cup (2022-), sponsoru: Viaplay Cup
Kazanan takımlar

| Kulüp | Şampiyonluk sayısı | Son şampiyonluğu | İkincilik sayısı | Son ikinciliği |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Rangers | 28 | 2024 | 10 | 2023 |
| Celtic | 22 | 2025 | 15 | 2012 |
| Aberdeen | 6 | 2014 | 10 | 2024 |
| Hearts | 4 | 1962 | 3 | 2013 |
| Hibernian | 3 | 2007 | 8 | 2022 |
| Dundee | 3 | 1973 | 3 | 1995 |
| East Fife | 3 | 1953 | — | — |
| Dundee United | 2 | 1980 | 5 | 2015 |
| Kilmarnock | 1 | 2012 | 5 | 2007 |
| Partick Thistle | 1 | 1971 | 3 | 1958 |
| Motherwell | 1 | 1950 | 3 | 2017 |
| St. Mirren | 1 | 2013 | 2 | 2010 |
| St. Johnstone | 1 | 2021 | 2 | 1998 |
| Raith Rovers | 1 | 1994 | 1 | 1949 |
| Livingston | 1 | 2004 | 1 | 2021 |
| Ross County FC | 1 | 2016 | ___ |  |
| Dunfermline Athletic | — | — | 3 | 2006 |
| Inverness CT | — | — | 1 | 2014 |
| Ayr United | — | — | 1 | 2002 |
| Greenock Morton | — | — | 1 | 1963 |
| Third Lanark | — | — | 1 | 1959 |
| Falkirk | — | — | 1 | 1947 |
Buca Koop. (İzmir Metrosu)

| Buca Koop>  |
| --- | --- |
İnşa hâlindeki İzmir Metrosu istasyonu
İstasyon inşaatı (Mayıs 2024)

Konum: Yıldız Mahallesi, 206/32. Sokak, 35390 Buca, İzmir Türkiye
Koordinatlar: 38°22′15″K 27°10′57″D﻿ / ﻿38.37083°K 27.18250°D﻿ / 38.37083; 27.18250
Sahip: İzmir Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci: İzmir Metro A.Ş.
Hat(lar):  M2 (Üçyol - Çamlıkule)
Peronlar: 1 ada peronu
Raylar: 2
Tren işletmecileri: İzmir Metro A.Ş.
Otobüs güzergâhları:   ESHOT  Hayat: 471, 476      Minibüs  Buca - Yeni Garaj, Cennetçeşme - Kuruçeşme   
Yapı
Yapı türü: Yer altı
Otopark: Hayır
Bisiklet altyapısı: Evet
Engelli erişimi: Evet
Diğer bilgiler
Durum: İnşa hâlinde
Ücret bölgesi: M2
Tarihçe
Açılış: 2027 (Planlanan)
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı Toplu ulaşım
Buca Koop. Metro İstasyonu, İzmir Metrosu'nun M2 (Üçyol - Çamlıkule) Metro Hattı'nda yer alan inşa hâlindeki yer altı metro istasyonudur. 2027 yılında hizmete girmesi beklenmektedir.
Buca'nın Yıldız Mahallesi'nde 34 metre derinlikte yer alacak olan istasyonun 2 adet girişi bulunacaktır.
İstasyon 2023 yılında tünel tipinden aç-kapa istasyon yapısına dönüştürülerek revizyona uğramıştır. Bu revizyonla birlikte TBM kazıları için başlangıç noktası olarak belirlenmiştir.
Hatlar

M2 (Üçyol – Çamlıkule)
Hizmetler > İstasyon yapısı

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Z | ↙ Giriş/Çıkış ↘ |  |
| B1 | ↙ Bilet Holü ↘ |  |
B2: Platform
Hizmetler > Güzergâh

| İzmir Büyükşehir Belediyesi> İzmir Metro A.Ş..Önceki İstasyon | İzmir Büyükşehir Belediyesi> İzmir Metro A.Ş..İzmir Metrosu | İzmir Büyükşehir Belediyesi> İzmir Metro A.Ş..Sonraki İstasyon | İzmir Büyükşehir Belediyesi> İzmir Metro A.Ş..Sefer Sıklığı |
| --- | --- | --- | --- |
| DEÜ Kampüs Üçyol yönünde |  (Üçyol - Çamlıkule) | Çamlıkule Bitiş | – |
Otogar (İzmir Metrosu)

| Otogar |
| --- | --- |
Proje aşamasındaki İzmir Metrosu istasyonu

Konum: Karacaoğlan Mahallesi, İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali, 35090 Bornova, İzmir Türkiye
Koordinatlar: 38°25′45″K 27°12′52″D﻿ / ﻿38.42917°K 27.21444°D﻿ / 38.42917; 27.21444
Sahip: İzmir Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci: İzmir Metro A.Ş.
Hat(lar): M5 (Halkapınar - Otogar)
Peronlar: 2 kenar peronu
Raylar: 2
Tren işletmecileri: İzmir Metro A.Ş.
Yapı
Yapı türü: Yer altı
Otopark: Hayır
Bisiklet altyapısı: Evet
Engelli erişimi: Evet
Diğer bilgiler
Durum: Proje aşamasında
Ücret bölgesi: M5
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı Toplu ulaşım
Otogar Metro İstasyonu, İzmir Metrosu'nun M5 (Halkapınar - Otogar) Metro Hattı'nda yer alan proje aşamasındaki yer altı metro istasyonudur.
İstasyon, İzmir'in Bornova ilçesinde İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali'nin içinde inşa edilecek olup, 2 giriş/çıkış noktası bulunacaktır.
Hatlar

M5 (Halkapınar – Otogar) – (Proje aşamasında)
Hizmetler > Peron yapısı

※ Aslında platform numarası yok.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
M5 hattı
1 ⇌ | | ⇌ 2 ↓ Altındağ ↑: 
| 1 ⇌ | | ⇌ 2 ↓ Altındağ ↑ | 1 - 2 | Batı yönü | M5 | Vakıflar・Halkapınar için |
Hizmetler > Güzergâh

| İzmir Büyükşehir Belediyesi> İzmir Metro A.Ş. |
| --- | --- | --- | --- |
| Altındağ Halkapınar yönünde | M5 (Halkapınar - Otogar) | Bitiş - Işıkkent Pınarbaşı yönünde (Plan aşamasında) | Proje aşamasında |
Vakıflar (İzmir Metrosu)

| Vakıflar |
| --- | --- |
Proje aşamasındaki İzmir Metrosu istasyonu

Konum: Yeşilova Mahallesi, Kamil Tunca Bulvarı, 35090 Bornova, İzmir Türkiye
Koordinatlar: 38°25′59″K 27°10′47″D﻿ / ﻿38.43306°K 27.17972°D﻿ / 38.43306; 27.17972
Sahip: İzmir Büyükşehir Belediyesi
İşletmeci: İzmir Metro A.Ş.
Hat(lar): M5 (Halkapınar - Otogar)
Peronlar: 2 kenar peronu
Raylar: 2
Tren işletmecileri: İzmir Metro A.Ş.
Yapı
Yapı türü: Yer altı
Otopark: Hayır
Bisiklet altyapısı: Evet
Engelli erişimi: Evet
Diğer bilgiler
Durum: Proje aşamasında
Ücret bölgesi: M5
Hizmetler
Demiryolu ulaşımı Toplu ulaşım
Vakıflar Metro İstasyonu, İzmir Metrosu'nun M5 (Halkapınar - Otogar) Metro Hattı'nda yer alan proje aşamasındaki yer altı metro istasyonudur.
İstasyon, İzmir'in Konak ve Bornova ilçeleri arasında İzmir Atatürk Stadyumu'nun güneydoğu köşesindeki Stadyum Kavşağı olarak da bilinen Kamil Tunca Bulvarı, Fatih Caddesi ve Şehitler Caddesi kesişiminde inşa edilecek olup, 2 giriş/çıkış noktası bulunacaktır.
Hatlar

M5 (Halkapınar – Otogar) – (Proje aşamasında)