Tarih öncesi Asya
Orta Asya

Araştırılan bölge batıda Hazar Denizi'nden doğuda Pamir Dağları ve Tanrı Dağlarına, kuzeyde İrtiş nehri ve güney Ural yamaçlarından, güneyde Pamirler ve Kopet Dağlarına kadar uzanan alanları kapsar. Burası çok değişken iklim koşullarının olduğu bir alandır. Bu alanın farklı bölgeleri, farklı jeolojik ve çevresel özelliklere sahiptir. Genel olarak Orta Asya'nın Geç Senozoyik dönemi palinolojik renk skalasında açık bir şekilde gösterilen iklimin artan kuraklığı ile karakterize edilir. Aynı zamanda hem Pleistosen hem Holosen dönemler, ilk insanlar için yeterince uygun olan nispeten daha nemli dönemlere tanıklık etmişlerdir. Holosen'in varlığı, mağaraları ve açık hava yerleşimlerini, değişik süreli ve değişik amaçlı işlik yerlerini ve atölyeleri kapsayan birçok Paleolitik sitlerle belgelenmektedir. Bu oluşumların bazıları sadece tek tip taş aletler verirken, diğerleri ise on binlerce etkili buluntularla bilinirler. Sitlerin çoğu bölgenin güneydoğusundaki dağlık bölümünde yoğunlaşır fakat aynı zamanda batı ve kuzeydeki çöllük alanlarda da Paleolitik sitlerin kesin izleri vardır.
Orta Asya'nın en eski yerleşimi, Güney Tacikistan'daki Kuldara'dır. Sitin arkeolojik koleksiyonu büyük değildir. Yassı ve yuvarımsı çakıllardan yapılmış 52 adet küçük ve kaba alet bu sitin malzemesini oluşturur fakat Tacik Çöküntüsü'nün tabakalaşmış ve iyi çalışılmış lös depolarında derince gömülmüş olan Paleosoller 12-11 ile bu buluntuların birlikteliği, onların kronolojisinin kurulması için benzersiz bir fırsat sağlar. Kuldara, kesin olarak Alt Pleistosen'in sonuna yani yaklaşık GÖ 850.000- 800.000 arasına tarihlenebilir. Bunun anlamı ise bölgede ilk insanın 800.000 yıl öncesinde görünmesidir. Eldeki veriler ışığında bu tarih Asya'daki en eski arkeolojik sitlerin kronolojisi için oldukça mantıklı görünür. Çin, Endonezya, Hindistan ve Pakistan'dan elde edilen hominid kemikleri ve sözde taş aletler için 1,5 milyon yıl öncesinden daha eski ve hatta 2 milyon yıl öncesi olarak iddia edilen tarihler bir zaman kontrolüne dayanmamasına rağmen en azından Alt Pleistosen'in sonu için az da olsa bir şüphe vardır. Güney ve Doğu Asya şimdiden bir ya da daha fazla insan etkileşimine tanıklık eder.
Kuldara'nın bölgenin tek Alt Pleistosen siti olduğu görülür. 600.000 yıldan daha eski olabilecek Tacik Çöküntüsü'nün 9-8 Paleosollarından elde edilen tek izole buluntular, Kuldara ile Karatau 1, Lakhüti, Obi-Mazar gibi Orta Pleistosen'in ikinci yarısına ya da ortasına  tarihlenen buluntu toplulukları arasındaki boşluğu doldurur. Bu buluntu toplulukları, Doğu Asya ve Hindistan'ın kuzeyinden bulunanlara benzer, kaba yonga aletler ve kıyıcıların olduğu yontuk-çakıl endüstrilerini verirler.
Bir diğer çok önemli Alt Paleolitik sit, deniz seviyesinden yaklaşık 2000 metre yükseklikte Soh nehri vadisinde bulunan Kırgızistan'daki Sel-Ungur mağarasıdır. Faunal malzemeyle birlikte palinolojik veriler, üst kültürel tabaka üzerindeki kattan alınan bir traverten örnek üzerine elde edilmiş GÖ 126.000 ± 5000 veren bir uranyum-toryum yaşıyla bütünüyle uyuşan Paleolitik tabakalar için Orta Pleistosen çağı işaret eder. Taş aletler ve hayvan kemiklerine ilaveten mağara dolguları, bazı insan ve insan olduğu varsayılan kalıntıları da içerir: dişler, bir kol kemiği parçası ve artkafa kemiği olabilecek bir parça.
Bu buluntuları çalışan paleoantropologlar, Sel-Ungur hominidlerini bazı gelişmiş özelliklere sahip Homo erectus'un örnek olarak gösterilebilecek yerel özelleşmiş bir türü olarak düşünürler. Aletler; kıyıcıları, basit düz ya da dışbükey kenar kazıyıcıları, çontuklu ve dişlemeli aletleri, düzeltili yongalar ve parçalarını kapsar. Ayrıca, en azından bir nacak tanımlanabilmiştir. Sel-Ungur'un hafirleri, endüstriyi Aşölyen olarak kabul etme eğilimindedirler ama bir yandan gerçek iki yüzeyli aletlerin yokluğu ve öte yandan Tacik Çöküntüsü'nün yontuk çakıl buluntu toplulukları ile açık benzerliklerinin varlığı böyle bir tanımlamayı eleştiriler karşısında çok zayıf kılar. Sel-Ungur'u Orta Asya'nın Alt Paleolitik yontuk çakıl endüstrileri sınıfına sokmak için daha iyi sebepler olduğu tartışılabilir.
Daha çok Geç Aşölyen'e atfedilen ve Alt Paleolitik döneme ait olduğu düşünülen sitlerin birkaçı Orta Asya'nın batı ve kuzeyinde, Türkmenistan'ın ve Kazakistan'ın kurak stepleri ile çöllerinde keşfedilmiştir. Yandaja (Batı Türkmenistan), Esen (Karakalpakistan), Mugojar, Vişnevka (Kazakistan) ve bazı öteki konumlardan elde edilen koleksiyonlar gerçek el baltalarını da içeren çok sayıda ve farklı tiplerde iki yüzden çalışılmış formları kapsar. Bunların tamamı yüzey buluntularıdır ve jeolojik yaşı tatmin edici bir biçimde saptanamaz.
Bir yandan yontuk çakıl endüstrilerinin coğrafik dağılımı, öte yandan el baltası buluntu toplulukları, bir doğu-batı karşıtlığının varlığını göstermesi açısından ilginçtir. Bilinen tüm el baltaları batıda ve kuzeydedir fakat çekirdek ve yonga endüstrileri güneydoğuda yoğunlaşırken, el baltaları güneydoğuda neredeyse hiç yoktur. Bu fenomenin mümkün olabilecek yorumlarından biri, Orta Asya'nın batı ve kuzey kısımları aslında Kafkasya'dan gelen hominidler tarafından yerleşilmişken Orta Asya'nın güneydoğu kısımlarının ilk yerleşimcilerinin ise Doğu Asya'dan (yontuk çakıl endüstrileri baskındır) gelmiş olabilecekleridir. Yine de ekolojik yorum eşit bir olasılığı gösterir: Çekirdek ve yonga endüstrilerinin neredeyse yalnız dağlık alanlarla ve el baltalarının ise ovalarla ilişkili olduğu işaret edilmektedir.