stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Salih Mirzabeyoğlu
Hayatı > Necip Fazıl ile birlikteliği: 1979-1983

Haziran 1979'da çıkardığı Akıncı Güç dergisinin ilk sayısını Necip Fazıl Kısakürek’e ithaf etti. Bu sayıda Millî Selamet Partisi’ne Büyük Doğu’nun gerektirdiği ideolojik misyonu yüklenmediği eleştirisini yaparak, Millî Selamet Partisi’nin gençlik teşkilatı olan Akıncılar’dan ayrıldığını duyurdu. Necip Fazıl Kısakürek, Akıncı Güç dergisindeki bu çıkışını okuması üzerine, Mirzabeyoğlu'nu 10 Haziran 1979 tarihli Ortadoğu Gazetesi’nde “Müjdelerin Müjdesi” başlıklı bir yazıyla takdim etti. Necip Fazıl Kısakürek onun kaleminden çok etkilenmiş, “Benim 40 senedir aradığım ses buydu.” demişti.
Mirzabeyoğlu, Akıncı Güç sayılarında başyazı olarak yayımladığı İdeolocya ve İhtilâl eserinin tefrikasına Necip Fazıl'ın çıkardığı Raporlar'da devam etti. Bu kitabın makalelerinde, devrim teorisini ele aldığı İslamcı bir siyaset düşüncesi geliştirdi. İslamcı siyaseti düşünce ve eylem yönünden sistematize etmeye ağırlık verdi. Bir aktivist olmak yerine, militan ve entelektüel bir İslamî anlayışın teorisyeni olmayı seçti. 1980 yılında, Macar Devrimi’nin strateji ve taktik analizini yaptığı Tarihten Bir Yaprak eserini yayımladı. Bu dönemde “Büyük Doğu Devleti kurmak davranışı” suçlamasıyla hakkında ilk kez dava açıldı.
12 Eylül döneminde arandı. Diğer siyâsî suçlular gibi sıkı yönetim idâresi tarafından hakkında tutuklama kararı çıkartıldı ama bu süreçte tutuklanamadı. Darbe sonrasında hazırlanan 1982 Anayasası’na karşı “hayır” propagandası yapmanın yasak olduğu referandum sürecinde, birçok yerde “anayasaya hayır” bildirileri dağıttı.
Salih Mirzabeyoğlu'nun bu süreçte kaleme aldığı Kültür Davamız, İstikbâl İslâmındır gibi eserlerinin her biri, Necip Fazıl'ın övgüsüyle karşılaştı. Necip Fazıl'la Başbaşa eseri, 1982 yılında Necip Fazıl'ın "Hakkımda yazılmış tek harika kitap" şeklindeki değerlendirmesiyle yayınlandı.
Hayatı > İBDA'yı kurduğu yıllar: 1984-1990

1984 yılında hem düşünce sisteminin hem de onun dile getirildiği yayınevinin adı olan İBDA'yı kurdu. Bu tarihten itibaren yazı hayatına ağırlık verdi ve 1999'a kadar 40'tan fazla eser yayımlayarak kendi külliyatını oluşturdu. 1986-1990 arası dönemde yurt içi ve yurt dışında dikkat çekmeye başladı. Mirzabeyoğlu'nun ortaya koyduğu İBDA fikriyatını benimseyen yeni ve dinamik bir gençlik zümresi oluştu.
Hayatı > Körfez Savaşı protestoları

Körfez Savaşı öncesinde Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın ABD ile aktif işbirliğine ilişkin açıklamalarına karşı çıkan Mirzabeyoğlu, Ekim 1990'dan itibaren dönemin Cuma dergisine peş peşe üç röportaj verdi ve ABD'nin Irak'a müdahalesine karşı kararsız görüntüdeki İslamî kesimi, Türkiye'deki Amerikan yanlısı siyasî atmosferi tersine çevirmeye çağırdı. ABD'nin Irak'a saldırısının ardından, Mirzabeyoğlu'nun daha sonra “Şanlı Cuma” olarak isimlendireceği 25 Ocak 1991 tarihinde, Beyazıt Meydanı'nda Cuma namazından çıkan Amerikan karşıtı göstericiler, Saddam'a destek sloganları attı. Beyazıt Meydanı'nda polisle çatışan protestocuların yanı sıra, aynı gün Bitlis, Bingöl, Batman ve Kayseri’de de Cuma namazından çıkan yüzlerce kişilik gruplar gösteriye başladı, çok geçmeden onlarca gösterici yaralandı. Tatvan’da bir gösterici, polisin açtığı ateş sonucu hayatını kaybetti. Yurt genelindeki Amerikan karşıtı kalkışmanın sorumlusu olarak görülen Mirzabeyoğlu, 1 Şubat 1991 Cuma günü gözaltına alınarak tutuklandı ve Bayrampaşa Cezaevi’ne gönderildi. 12 Nisan 1991 Cuma günü, şartlı tahliye hükümlerinden yararlanarak tahliye edildi. Mirzabeyoğlu daha sonra bu tutukluluk günlerini, İşkence isimli eserinde anlattı.
28 Şubat sürecinde, bir gün çocuğunu okula götürürken tekrar gözaltına alındı. Hakkındaki suçlama sonrasında yasadışı İBDA-C örgütüne liderlik yaptığı gerekçesiyle tutuklandı.
Hayatı > Metris isyanı

5 Aralık 1999 tarihinde, kendisi ve diğer bazı tutukluların Jandarma tarafından Niğde, Çankırı ve Bandırma’ya nakledilmek istenmesi üzerine, Mirzabeyoğlu 67 İBDA-C tutuklusu ile birlikte kaldığı Metris Cezaevi’nde isyan başlattı. Koğuştaki mahkûmlar, 2’si binbaşı, 20 subay ve 130 eri rehin aldı. 54 asker yaralandı. Mahkûmların, etkisiz hale getirdikleri jandarmaları bırakmamakta ısrar etmeleri üzerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Ferzan Çitici ve Bakırköy Cumhuriyet Başsavcısı Celil Demircioğlu cezaevine giderek isyanın sona erdirilmesi için görüşmelere başladı. Yedi buçuk saat sonra cezaevi yönetimiyle eylemciler arasında anlaşma sağlanması üzerine rehineler bırakıldı ve eylem bitti.
Hayatı > Noel Baba operasyonu

Mirzabeyoğlu’nun, tarafsız bir yargılama olacağına inanmadığını belirterek duruşmalara katılmayı reddetmesine cevap, 5 Aralık isyanından 50 gün sonra, 25 Ocak 2000’de bu kez gaz bombaları ve ağır silahlar kullanılarak koğuşuna düzenlenen Noel Baba Operasyonu ile geldi. Operasyonda 1 tutuklu öldü, 9 tutuklu yaralandı. Dönemin Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, durumu “Devletin itibarı kurtuldu” sözleriyle karşıladı. Salih Mirzabeyoğlu operasyonun ardından ağır işkence gördü. Bazı gazeteler, ertesi gün mahkemeye çıkarılırken çekilen görüntülerini, “Yolunmuş tavuk”, “Tıraş olurken yüzünü kesti”, “Kafasını jandarmanın copuna çarptı” gibi başlıklarla verdi.
26 Ocak 2000'de, İstanbul 6 No'lu DGM Başkanlığı'nda yargılamasına başlandı. Savunmasında "İsteyen et keser, isteyen o bıçağı başka amaçlarla kullanır." sözüyle kendisini bir teorisyen olarak bıçak yapan birine benzetti. 2 Nisan 2001'de "anayasal düzeni silah zoruyla değiştirmeye kalkışmak" suçundan idam cezasına çarptırıldı, idam cezası kaldırılınca ömür boyu hapis cezasına mahkûm edildi.
Hayatı > Özgürlük kampanyası

2011 yılının başında “Salih Mirzabeyoğlu’na Özgürlük” kampanyası başlatıldı. 2011 yılı içinde, basında Mirzabeyoğlu hakkında toplam 33 köşe yazısı yer aldı. Davadaki hukuksuzluk iddialarının kamuoyunda ve ana akım medyada yer almaya başlamasıyla birlikte, 2012 yılında yeniden yargılanmasını talep eden 100'ün üzerinde yazı ve haber daha yayınlandı. 1 Şubat 2013'te ise bir imza kampanyası başlatıldı.
Orhan Pamuk da 2014 yılında New York Times gazetesine verdiği röportajda, "Kar" romanının kısmen Salih Mirzabeyoğlu üzerine olduğunu açıkladı. “Şiddet eylemlerini destekleyen, bu fikri aşılayan ama kendisi bilakis bu eylemlerden uzak duran, iki anlamlı karizmatik entelektüel bir şahsiyet” olarak tanımladığı “Lacivert” isimli karakterini Salih Mirzabeyoğlu'na benzetti ve özgürlük kampanyasına destek verdi.
Hayatı > Yeniden yargılanması

23 Temmuz 2014 tarihinde İstanbul 14'üncü Ağır Ceza Mahkemesi'nin kararıyla yeniden yargılanma talebi kabul edilerek Bolu F Tipi Cezaevi'nden tahliye edildi. Yeniden yargılanması sonucunda 2 Mart 2016 tarihinde İBDA-C davasından beraat etti. Beraat gerekçesi olarak açıklanan kararda, "laik ve demokratik devlet düzenini benimsemeyen, yerine dini esaslara dayalı yeni bir dünya düzeni hedefleyen bir sistem karşıtı ve muhalif" olduğu, ancak İBDA-C oluşumuyla organik bağına ilişkin hiçbir somut ve inandırıcı kanıt mevcut olmadığı belirtildi. Aynı gerekçeli kararda, İBDA'yı, "şiir, sanat, estetik, dil, içtimai sistem, iktidar, hakimiyet, politika, devlet, siyaset bilimi gibi geniş bir sahaya hitap eden konuları felsefi, fikri ve ideolojik yönleriyle analiz ettiği” bir fikir akımı olarak geliştirdiği ifade edildi.
Hayatı > Ölümü

Mirzabeyoğlu, 5 Mayıs 2018'de geçirdiği beyin kanaması nedeniyle Yalova Devlet Hastanesi'ne kaldırıldı ve ameliyata alındı. 7 Mayıs'ta beyin ölümü gerçekleşen, daha sonra İstanbul'daki Dr. Siyami Ersek Göğüs Kalp ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne nakledilen Mirzabeyoğlu, 16 Mayıs 2018'de 68 yaşında hayatını kaybetti. Mirzabeyoğlu, vasiyeti üzerine Necip Fazıl Kısakürek'in Eyüpsultan Mezarlığı'ndaki kabrinin yanına defnedildi.
Hakkında yazılanlar

Demokrat Yargı Eşbaşkanı Orhan Gazi Ertekin'e göre, Salih Mirzabeyoğlu uzlaşmacı geleneği reddetmesiyle Türkiye İslamcılığının bir istisnasıdır. Batı epistemolojisinin içinde kalarak Batı'nın teorik alanına dâhil olan İslamcı kuşakların tersine, teorik ve politik hesaplaşmasını doğrudan İslam geleneği içinde kurması sayesinde, modern öncesi İslam düşünürleri gibi daha komplekssiz ve yeni bir kavramsal dil yaratarak Batı ile yüzleşebilmiştir. Ertekin, Mirzabeyoğlu'nun, eserlerinde hemen her meseleye cevap geliştirmeye çalışmasının ve örgütsel bir bağ bulunamamasına rağmen cezalandırılmasının sebebinin düşünsel ve politik konumunun özgünlüğünden kaynaklandığını söylemiştir.
Kitapları

| --- | --- |
 Bütün Fikrin Gerekliliği - İktidar Siyaset Hareket  İstikbâl İslâmındır - Denenmemiş Tek Nizam  Tilki Günlüğü 6 Cilt  Başyücelik Devleti - Yeni Dünya Düzeni  Telegram - Zihin Kontrolü  Parakutâ - Para'nın Romanı  Yağmurcu - Gerçekliğin Peşinde  Hukuk Edebiyatı - Nizam ve İdare Ruhu  İşkence - Gözlem  Şiir ve Sanat Hikemiyatı - Estetik ve Ahlâk  İktisat ve Ahlâk - İktisada Giriş  Hikemiyat - Tefekkür ve Hikmet  Kavgam 2 Cilt - Necip Fazıl  Marifetname - Süzgeç ve Şekil  Dil ve Anlayış - Dil ve Diyalektik  İslama Muhatap Anlayış - Teorik Dil Alanı  Necip Fazıl'la Başbaşa - İntibâ ve İlhâm  Kültür Davamız - Temel Meseleler  İdeolocya ve İhtilâl - Kavganın İçinden  Yaşamayı Deneme - KİM'in Romanı :  Ölüm Odası - B Yedi  Kökler - Necip Fazıl'dan Es-Seyyid Abdülhakim Arvasi'ye  Müjdelerin Müjdesi - Hikâyeler  Gölgeler - Roman  Sahabilerin Rolü ve Manası - Fikir  Hakikat-i Ferdiyye - Fikir  Üç Işık - Fikir  İBDA Diyalektiği - Fikir  Kayan Yıldız Sırrı - Şiir  Aydınlık Savaşçıları - Şiir  Erkam (Hayat, Sayı, Matematik) - Fikir  Büyük Muztaribler 4 Cilt - Düşünce Tarihine Bakış  İnsan (Erkek-Kadın) - Fikir  İnsan (Büyük Doğu-İBDA) I - II  Sefine - Fikir  Madde Nedir?  İman ve tefekkür  Berzah - Fikir  Esatir ve mitoloji  Ölüm Odası - B-Yedi "Giriş" 
Mirzabeyoğlu'nun Eyüpsultan Mezarlığı'ndaki mezarı.
Çapa Fen Lisesi

| Çapa Fen Lisesi |
| --- | --- |

Slogan: Gelenekten, geleceğe Çapa
Kuruluş: 16 Mart 1848
Ülke: Türkiye
Şehir: Fatih, İstanbul
Türü: Fen Lisesi
Müdür: Mehmet Emren
Eğitim dili: Türkçe
Yabancı dil(ler): İngilizce, Almanca
Öğrenci sayısı: 511
Resmî sitesi: http://capa.meb.k12.tr
Koordinat: 41°00′52″K 28°56′10″D﻿ / ﻿41.01444°K 28.93611°D﻿ / 41.01444; 28.93611
Çapa Fen Lisesi, İstanbul'un Fatih ilçesinin Çapa semtindeki tarihi okuldur.
Tarihi

Çapa Fen Lisesi'nin tarihi, 16 Mart 1848 tarihinde aynı binada hizmete açılmış olan “Darülmuallimin” (Erkek Öğretmen Okulu) adlı okula dayanır.
Tanzimat’ın ilanından sonra ortaokul öğretmen yetiştirmek amacıyla kurulan Darülmuallimin adlı okulların ilki, bu binada Padişah I. Abdülmecid'in iradesi ile Ahmet Kemal Efendi’nin öncülüğünde öğretime başlamıştı. 1868 yılında ilkokul öğretmeni yetiştirmek üzere Beyazıt’ta “Darülmuallimin-i Sıbyan” açılınca eski Darülmuallimin adı, “Darülmuallimin-i Rüştiye” oldu. 1870 yılında binası onarıldı. 1874’te içinde bir de “idadi” şubesi açıldı. Kurum, içinde Rüştiye ve İdadi şubelerini içeren ve “İstanbul Darülmuallimini” adıyla anılan bir öğretmen okulu haline geldi. 1890'da ise  bünyesinde İbtidaiye, Rüştiye ve Aliye  şubelerini bulunan  ve “İstanbul Darülmaullimin-i Aliye” adını taşıyan bir okul oldu. Okul binası Mimar Kemaleddin tarafından 1900 yılında imar edildi. 1908'de İbtidaiye kısmı okuldan ayrıldı; 1912'de  yüksekokul statüsü verildi.
Cumhuriyetin ilanından sonra okulun “Yüksek Mualim Mektebi”’ne dönüştürüldü ve Darülfünun’a bağlandı. İlk mezunlarını 1927’de veren okulun adı 1934’te “İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu” olarak değişti.
1949-1950'de kapanan okul, 1 Mart 1951'de Yüksek Öğretmen Okulu olarak bütün bölümleriyle yeniden açıldı. Ancak gençlerin ilgisi mühendisliğe yöneldiğinden okula ilgi azalmıştı. 1979 yılında yatılık kaldırılarak öğrenciler burslu hale getirildi. 1980 yılında yeniden eski statüye döndürüldü fakat öğrenci alınmadı. 1981 yılından sonra okul Hizmet İçi Eğitim Statüsü şekline dönüştürülen okul, 1985 yılında yatılı öğretmen yetiştirme merkezi haline getirildi.
Pertevniyal Lisesi ve Devlet Kitapları Müdürlüğü 1987'de okula geçici statü ile taşındı; Hizmet İçi Eğitim Merkezi de 1991 yılına kadar tarihi ana binada faaliyetini sürdürdü. Okul, 1991-1992 öğretim yılından 2013-2014 öğretim yılına kadar Çapa Anadolu Öğretmen Lisesi olarak hizmet vermiş olup 2014-2015 öğretim yılından itibaren Çapa Fen Lisesi adını almıştır.
Ekrem Orhon

Ekrem Orhon, (d. 1911, Bürücek, Derepazarı, Rize, Osmanlı Devleti) - (ö. 9 Ağustos 1983, Erzurum, Türkiye), Türk siyasetçi.
İlk ve Ortaokulu Rize'de okudu. Robert Kolej'ini bitirerek mühendis oldu. Yüksek Lisansını Amerika'da Illinois Üniversitesi'nden 1936 yılında yaparak, İnşaat Yüksek Mühendisi ünvanı almıştır.
Karayolları Bölge Müdürü iken 1963 yılında Rize Belediye Başkanı seçilerek, 1973 yılına kadar bu görevi yürüttü. 12 Eylül Darbesi'den sonra tekrar Belediye Başkanlığına getirildi. Belediye Başkanlığı görevini sürdürürken ölmüştür.
Hüseyin Zekai Paşa
Kitapları

1914 Mübeccel hazineler
1919 Bedayi-i Asar-ı Osmaniye
Trabzon Vilayeti

Trabzon Vilayeti, Osmanlı Devleti'nde, 19. yüzyılın ikinci yarısında girişilen idari reformlar sonucunda kurulan vilayetlerden biridir. 1867 yılında Trabzon Eyaleti'nin kaldırılmasıyla kurulmuştur. İdari merkezi Trabzon olan vilayet, Alaçam'dan Çürüksu'ya kadar Karadeniz kıyı şeridi boyunca uzanıyordu. Dört sancaktan oluşuyordu ve Gümüşhane sancağı dışındaki üç sancağın Karadeniz'e kıyısı bulunuyordu.
Tarihi

Trabzon Eyaleti 1867 yılında kabul edilen Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi ile kaldırılmıştır. Yerine Trabzon Vilayeti kurulmuştur. Vilayete bağlı sancaklar Trabzon Sancağı, 1869'dan itibaren Canik Sancağı, Lazistan Sancağı ve Gümüşhane Sancağı'dır.
Trabzon vilayeti, 1869 tarihli salnameye göre Trabzon, Canik, Gümüşhane ve Lazistan sancaklarından oluşuyordu. Trabzon sancağı, bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkezin dışında, Bucak, Giresun, Rize, Of ve Tirebolu kazalarını kapsıyordu. Akçaabat, Vakfısagir ile birlikte Yomra, Vakfıkebir ile birlikte Tonya ve Maçka nahiyeleri mutasarrıflığa bağlıydı. Aybastı, Perşembe, Ulubey-Hapsemana Bucak kazasına bağlı birer nahiyeydi. Giresun kazasına Keşap ve Aksu nahiyeleri bağlıydı. Rize kazası Kura-i Seba nahiyesini, Of kazası Sürmene nahiyesini, Tirebolu kazası Görele nahiyesini kapsıyordu. Trabzon sancağının merkezi olan Trabzon kentinde Rum metropolitinin başında bulunduğu Trabzon metropolitliği vardı. Ayrıca Trabzon ve çevresinden sorumlu Ermeni piskoposu, Trabzon ve çevresinden sorumlu Katolik piskoposu görev yapıyordu. Trabzon kentinde Rusya, Belçika, İran, İngiltere, Fransa, Avusturya-Macaristan, Müttefik Kuzey Almanya ve İtalya'nın konsoloslukları vardı.
Canik sancağı, bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkez Samsun kazası dışında, Ünye, Bafra ve Çarşamba kazalarından oluşuyordu. Kavak nahiyesine merkez kazaya bağlıydı. Fatsa, Niksar, Çemeş-Bolaman ve Karakuş, Ünye kazasına bağlı nahiyelerdi. Terme nahiyesi  Çarşamba kazasına, Alaçam nahiyesi de Bafra kazasına bağlıydı. Canik sancağının merkezi olan Samsun'da Canik ve çevresinden sorumlu Rum metropoliti görev yapıyordu.
Lazistan sancağı, bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkez Batum kazası dışında, Arhavi ve Livana sancaklarından oluşuyordu. Acara-yı Ulya, Acara-yı Sufla ve Çürüksu birer nahiye olarak Batum kazasına bağlıydı. Arhavi kazası, Hemşin, Atina, Gönye ve Hopa nahiyelerini kapsıyordu. Livana kazasında ise sadece Maçahel nahiyesi bulunuyordu.
Gümüşhane sancağı, bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkez Gümüşhane kazası dışında,Torul ve Kelkit kazalarından oluşuyordu. Kovans ve Yağmurdere Gümüşhane kazasında yer alıyordu. Kürtün nahiyesi Torul kazasına, Şiran nahiyesi de Kelkit kazasına bağlıydı. Sancağın merkezi Gümüşhane kentinde, Gümüşhane ve çevresinden sorumlu Rum metropoliti görev yapıyordu.
Tarihi > 1869 yılı nüfusu

Trabzon sancağı 1.082 köyden ve 63.365 haneden oluşuyordu. Bunun 52.846 hanesi Müslüman, 10.519 hanesi Hristiyan idi. 1869 tarihli salnamede sadece erkek nüfusu verilmiştir. Buna göre sancakta 210.149 erkek yaşıyordu. Bu erkek nüfusun 175.664 kişi Müslüman, 26.523 kişi Rum, 7.565 kişi Ermeni ve 397 kişi Katolik idi. Bu tespitte vergi yükümlüsü yetişkin erkek nüfusu sayılmış olmalıdır. Bu sayının dört katı alındığında, sancağın yaklaşık toplam nüfusu ortaya çıkar. Buradan hareketle 1869 yılında Trabzon sancağının toplam nüfusunun, 702.656 kişi Müslüman, 106.092 kişi Rum, 30.260 kişi Ermeni ve 1.588 kişi Katolik olmak üzere, 840.596 kişiden oluştuğu söylenebilir.
Canik sancağı 862 köyden ve 37.301 haneden oluşuyordu; 29.167 hanesi Müslüman, 8.134 hanesi Hristiyan idi. 1869 tarihli salnameye göre sancakta, 99.545 kişi Müslüman, 25.119 kişi Rum ve 7.391 kişi Ermeni olmak üzere, 132.055 erkek yaşıyordu. Bu yetişkin erkek nüfusun dört katı alındığında, 98.180 kişi Müslüman, 100.476 kişi Rum ve 29.564 kişi Ermeni olmak üzere, sancağın yaklaşık toplam nüfusunun 528.222 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Lazistan sancağı 330 köyden ve 21.926 haneden oluşuyordu; 21.474 hanesi Müslüman, 452 hanesi Hristiyan idi. 1869 tarihli salnameye göre, sancakta 66.232 erkek yaşıyordu. Bu erkek nüfusu içinde 64.534 kişi Müslüman, 41 kişi Rum, 396 kişi Ermeni ve 1.261 kişi Katolik idi. Söz konusu yetişkin erkek nüfusunun dört katı alındığında, 258.136 kişi Müslüman, 88 kişi Rum, 1.584 kişi Ermeni ve 5.044 kişi Katolik olmak üzere, sancağın yaklaşık toplam nüfusunun 264.928 kişiden oluştuğu sonucuna varılabilir.
En az nüfusun yaşadığı Gümüşhane sancağı 366 köyden ve 16.378 haneden oluşuyordu. Bunun 10.307 hanesi Müslüman, 6.071 hanesi Hristiyan idi. Gümüşhane sancağında, 25.517 kişi Müslüman, 11.755 kişi Rum ve 1.047 kişi Ermeni olmak üzere, 38.319 erkek kaydedilmiştir. Benzer biçimde söz konusu erkek nüfusunun dört katı alındığında, 102.068 kişi Müslüman, 47.020 kişi Rum ve 4.188 kişi Ermeni olmak üzere, sancağın toplam nüfusunun 153.276 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Sancakları

1909 yılında Trabzon'un sancakları, kazaları ve nahiyeleri:
| --- | --- |
TRABZON VİLAYETİ
Trabzon Sancağı
Kaza: Nahiye
Trabzon:  Trabzon Merkez  Maçka  Yomra
Akçaabat: –
Giresun:  Giresun Merkez  Akköy  Keşap  Kırık  Piraziz
Görele: –
Of: –
Ordu:  Ordu Merkez  Aybastı  Bolaman  Hapsamana  Perşembe  Ulubey
Sürmene: –
Tirebolu:  Tirebolu Merkez  Espiye
Vakfıkebir:  Vakfıkebir Merkez  Şarlı  Tonya
Canik Sancağı
Kaza: Nahiye
Samsun (Merkez):  Samsun Merkez  Kavak
Bafra:  Bafra Merkez  Alaçam
Çarşamba: –
Fatsa:  Fatsa Merkez  Serkeş
Terme: –
Ünye:  Ünye Merkez  Karakuş
Gümüşhane Sancağı
Kaza: Nahiye
Gümüşhane:  Gümüşhane Merkez  Koğanıs  Yağmurdere
Kelkit: –
Şiran (Karaca): –
Torul:  Ardasa (Merkez)  Kürtün
Lazistan Sancağı
Kaza: Nahiye
Rize (Merkez):  Rize Merkez  Karadere  Kura-i Seba  Mapavri
Atina:  Atina Merkez  Ardeşen  Hemşin
Hopa:  Hopa Merkez  Arhavi  Viçe

1920'de Trabzon sancağına bağlı kaza olan Giresun, Ordu, Tirebolu ve Görele kazalarıyla birleştirilip Giresun sancağına dönüşmüş, 1921'de Giresun sancağına bağlı Ordu kazası Trabzon Vilayeti'nin Canik Sancağı'na bağlı Fatsa ve Ünye kazalarıyla birleşip Ordu Sancağı'nı oluşturmuştur.
Nüfus

| Nüfus> Trabzon | Trabzon | Trabzon |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yıl | Nüfus |  |  |  |  |  |
| 1864 | 938.100 |  |  |  |  |  |
| 1884 | 1.003.300 |  |  |  |  |  |
| 1890 | 1.047.700 |  |  |  |  |  |
| 1891 | 1.051.800 |  |  |  |  |  |
| 1900 | 948.500 |  |  |  |  |  |
| 1910 | 1.444.100 |  |  |  |  |  |
| 1920 | 1.073.900 |  |  |  |  |  |
Y & G 
| Trabzon Vilayeti 1914 Nüfusu  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sancak/Kaza | Müslüman | Rum | Ermeni | Yahudi | Diğer | Toplam |
| Trabzon | 64.726 | 23.806 | 14.846 | 8 | 127 | 104.858 |
| Ordu | 111.421 | 18.505 | 12.349 | - | 1.211 | 143.491 |
| Of | 75.050 | 1.819 | - | - | - | 76 869 |
| Akçaabat | 56.401 | 6.561 | 3.517 | - | - | 66.479 |
| Tirebolu | 48.999 | 10.530 | 868 | - | - | 60.397 |
| Sürmene | 57.698 | 9.762 | 323 | - | - | 67.783 |
| Giresun | 92.301 | 24.138 | 2.275 | - | - | 118.714 |
| Görele | 42.823 | 1.648 | 312 | - | - | 44.783 |
| Vakfıkebir | 28.484 | 13 | 51 | - | - | 28.548 |
| Maçka | 17.950 | 19.575 | 258 | - | - | 37.783 |


| Trabzon sancağı | 595.853 | 116.357 | 36.149 | 8 | 1.338 | 749.705 |
| Lazistan (Rize) | 122.055 | 1.507 | 5 | - | - | 123.567 |
| Atina | 50.297 | 171 | 28 | - | - | 50.496 |
| Hopa | 38.156 | 44 | 2 | - | - | 38.202 |


| Lazistan sancağı | 210.508 | 1.722 | 35 | - | - | 212.265 |
| Gümüşhane | 29.639 | 9.179 | 1.817 | - | - | 40.635 |
| Şiran | 22.312 | 3.155 | 392 | - | - | 25.859 |
| Torul | 29.686 | 30.547 | 24 | - | - | 60.257 |
| Kelkit | 33.130 | 614 | 482 | - | - | 34.226 |


| Gümüşhane sancağı | 114.767 | 16.495 | 2.715 | - | - | 160.977 |
| Canik (Samsun) | 44.992 | 54.709 | 4.791 | 18 | 533 | 105.044 |
| Ünye | 58.351 | 5.251 | 5.861 | 9 | - | 69.472 |
| Bafra | 44.944 | 23.838 | 1.735 |  | - | 81.517 |
| Fatsa | 35.678 | 3.026 | 1.250 | - | 385 | 40.339 |
| Çarşamba | 54.353 | 3.948 | 10.820 | - | 609 | 69.730 |
| Terme | 23.632 | 967 | 2.601 | - | - | 27.200 |


| Canik sancağı | 265.950 | 91.739 | 27.319 | 27 | 1.267 | 393.302 |


| Toplam | 1.187.078 | 253.313 | 66.218 | 35 | 2.605 | 1.516.249 |
Not: Ermenilerden 64.607 Gregoryen, 1.611 Katolik Ermeni.
Galeri

1861 yılında Trabzon Vilayeti'nin sancakları: Trabzon, Lazistan, Canik, Gümüşhane
Eyalete bağlı sancak sınırlarını gösteren harita.
Osmanlı alfabesiyle yazılmış Trabzon Vilayeti'nin 1907 haritası
1914 nüfusu.
Namık İsmail
İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’ndeki Namık İsmail eserleri

Sedirde Uzanan Kadın, 1917
Atatürk Portresi
Kadın Portresi, 1927
Bahar, 1927
Üç Tarz-ı Siyâset

Üç Tarz-ı Siyaset, Yusuf Akçura'nın ilk defa 1904'te Kahire'de Türk adlı gazetede yayımlanan, bir tez niteliğinde yazılmış makalesi.
Makalede Akçura, Osmanlı Devleti'ne güç kazandırmak için takip edilen farklı yaklaşımları analiz etmiş; bu fikirlerin birbiriyle ilişkilerini, bağlantılarını ortaya koyarak değerlendirmiştir. Yazarın makalede ele aldığı yaklaşımlar "bir Osmanlı milleti oluşturmak", "İslam inancına dayalı bir devlet kurmak" ve "ırk temelli bir Türk siyasal ulusçuluğu oluşturmak"tır. Osmancılık, İslamcılık ve Türkçülük  olarak adlandırdığı bu yaklaşımların üçüne birden "Üç Tarz-ı Siyaset" demiştir. Makalede bu üç yaklaşımın yanı sıra  dönemin Osmanlı yöneticilerini ve aydınlarını etkileyen Batıcılık fikrini ele almıştır.
Akçura'nın Kazan'da tamamladığı makale, ilk olarak yakın arkadaşı Ali Kemal tarafından Kahire'de çıkarılan Türk gazetesinin 24, 25 ve 26. sayılarında  yayımlandı ve dönemin aydınları arasında birçok tartışma başlattı. Üç Tarz-ı Siyaset makalesine aynı gazetede tepkiler yer aldı. İlk olarak gazetenin baş yazarı Ali Kemal Bey Cevabımız başlıklı bir eleştiri yazısı yayımladı; Akçura'yı hayalperest olmakla, tarihi yanlış aktarmakla ve gerçekleri görmemekle suçladı. Ardından Ahmet Ferit Bey Bir Mektup  başlıklı yazı ile Akçura'nın eseri hakkında görüş bidirdi. Akçura'nın Üç Tarz-ı Siyaset'i, gazetede cevap olarak yayımlanan eleştiri ve Ahmet Ferit Bey'in Bir Mektup başlıklı yazısı Kahire'de bir risale olarak basılmış;  Aynı risale 1912 yılında İstanbul'da da basılmıştır.
Akçura, ele aldığı her üç yaklaşımın önce tarihçesini paylaşmış; ardından faydası ve uygulanabilirliğini değerlendirmiştir. Osmanlıcılık hareketinin, uygulanabilir olmadığına kanaat getirmiş, İslamcılık ve Türkçülük hareketlerini ise birbirine benzer olarak görmüş; Türkçülük hareketini daha uygulanılabilir bulmakla birlikte bu iki yaklaşım arasında net bir şekilde tercih yapmamıştır.
Yön Tanrıları

Moğol ve Buryat mitolojisinde yönlere göre gökteki tanrıların konumunu ifade eder.
Yönlere Göre Tanrılar

Özellikle Moğol ve Buryat mitolojisinde yönlere göre gökteki tanrıların sayısı ve başlarında bulunan tanrılar şu şekildedir:
Yönlere Göre Tanrılar > Alıgan

Alıgan Han - Türk, Altay ve Moğol mitolojisinde Güney Tanrısı. Moğollarda 99 Güney Tanrısının başıdır. Algan Han olarak da bilinir. Moğollarda Budizmin etkisiyle birincil yön Doğu olarak değil Güney olarak yer almış olmalıdır. Alığ Han ile de bağlantılı olması muhtemeldir. Sözcük, (Al) kökünden türemiiştir. Almak ve körlük anlamı içeriyor olabilir. Moğolcada Alh ve Aluka sözcükleri çekiç anlamı taşır ve bu kelimelerle bağlantılı olması muhtemeldir.