Çin'in uzay programı
Tarihçe > Çin-Sovyet bölünmesinden sonra füze gelişimi

Çin-Sovyet ayrılığı'nin belirgin olarak şekillenmesinin ardından son Sovyet uzmanının Çin'i terk etmesinden sadece 17 gün sonra, Çin yapımı itici ile yakıt tüketen ilk Sovyet yapımı R-2 roketi 10 Eylül 1960'ta başarı ile denendi.
Çin Temmuz 1960'ta orta menzilli balistik füzeler (MRBM) geliştirmeye başladı.
R-2'nin Çinli bir 1059 SRBM füze kopyasının ilk başarılı fırlatımı sadece 5 Kasım 1960'ta iki ay sonra gerçekleştirildi. Füze DF-1 olarak da adlandırıldı ve ilk DF-2 MRBM, 21 Mart 1962'de test edildi, ancak başarısız oldu.
Soğuk Savaş gerginliğinden dolayı, Mao Aralık 1963'te Çin'in füze savunma sistemi kapasitesini geliştirmesi gerektiğine karar verdi. 
2 Şubat 1964'te yapılan bir konferans sırasında 640 talimatı (640 göstergesi) kabul edildi (daha sonra bu Proje 640 olacaktı).
Sovyet füzesinin taklidi hâlâ devam ederken, Qian liderliğindeki Beşinci Akademi, tamamen Çinliler tarafından tasarlanıp inşa edilen ilk füze olan Dongfeng-2 'nin (DF-2) geliştirilmesine başlamıştı.
Mart 1962'deki başarısız deneme, çok sayıda iyileştirme ve yüzlerce motor ateşleme testinin ardından DF-2, ilk başarılı fırlatma 29 Haziran 1964'te Jiuquan'da ikinci denemesinde gerçekleştirdi. Bu, Çin'in yerli füze geliştirme tarihinde önemli bir kilometre taşı olarak kabul edildi.
Geliştirme sonunda 29 Haziran 1964'te başarıyla test edilen yeniden tasarlanan DF-2A MRBM ile devam etti. 1966 sonuna kadar hizmete girdi.
Biyolojik bir deney canlısı taşıyan (sekiz beyaz fare) bir T-7A (S1) balistik roketinin ilk başarılı fırlatma ve kurtarma işlemi, 19 Temmuz 1964 tarihinde Üs 603'ten (安徽广德誓节渡中国科学院六〇三基地) başlayarak gerçekleşti.
Sonraki birkaç yılda Dongfeng-2 yedi fırlatma daha gerçekleştirdi ve hepsi başarıyla sonuçlandı.
27 Ekim 1966'da "İki Bomba, Bir Uydu" projesi kapsamında, DF-2'nin geliştirilmiş versiyonu olan Dongfeng-2A, bir nükleer savaş başlığını başarıyla fırlatıp hedefini patlattı.
Çin'in füze endüstrisi olgunlaştıkça, taşıyıcı roketler geliştirme ve uyduları fırlatma konusunda yeni bir plan teklif edildi ve 1965 yılında Proje 581 adı Proje 651 olarak değiştirildi.
Çin, DF-5 kıtalar arası balistik füze (ICBM) programını Ağustos 1965'te geliştirmeye başladı. Tek bir nükleer savaş başlığı taşıyacak şekilde tasarlanmış ve en çok 12000 km'lik bir menzile sahip olması kararlaştırılmıştı. Kasım 1966'da, Çin'in kuzey sınırından uzakta olan Şansi Eyaletinde ikinci bir balistik füze testi sitesi, Kuzey Füze Test Sahası (华北导弹试验场) inşa etmeye karar verildi.
27 Ekim 1966'da, Jiuquan'dan bir 20 kiloton nükleer başlıklı DF-2A füzesi fırlatıldı, 894 km uzaklıktaki Lop Nor ya da Üs 21'deki hedefin üzerinde 569 metrelik yükseklikte nükleer savaş başlığı ile patlayarak güç üretti.
26 Aralık 1966'da Çin, ilk yerli olarak geliştirilen DF-3 orta menzilli balistik füzeleri (IRBM) başarıyla test etti. DF-3, 2500 km'lik bir menzil ile tek aşamalı ve tek savaş başlıklı bir füze idi. DF-4 IRBM'nin gelişimi 1967'de tek aşamalı bir şekilde DF-3 ile paralel olarak başladı.
Mart 1967'de sürer kalkınma için de Type 092 balistik füze denizaltısına (SSBN) eşlik etmek üzere JL-1 balistik füze denizaltı fırlatıcısı üzerinde geliştirmeler başlatıldı.
İki süper güç arasındaki uzay yarışının Ay'a yolculuk ile zirve noktasına ulaşması üzerine Mao ve Zhou Enlai, 14 Temmuz 1967'de Çin'in geride kalmaması için Çin'in kendi mürettebatlı uzay programına başlamasına karar verdiler.
30 Ocak 1970'te Çin, yeni geliştirilen iki aşamalı Dongfeng-4 (DF-4) füzesini başarıyla test etti. Bu füzeyle Çin, roket kademelendirme, uçuş sırasında motor ateşlemesi, konum kontrolü gibi kritik teknolojilerde başarılarını gösterdi.
DF-4, mevcut iki Nitrik asit/UDMH sıvı yakıt aşamasına eklenen yeni tasarlanmış döner yörünge eklemeli katı yakıtlı roket motorunun üçüncü aşamasıyla Uzun Yürüyüş 1'i (LM-1 veya CZ-1, 长征一号) geliştirmek için kullanıldı.
Çin'in uzay programı, Sovyetler Birliği veya Amerika Birleşik Devletleri'nin potansiyel istilasına hazırlık amacıyla Çin'in engebeli iç kesimlerinde temel sanayiyi ve ulusal savunma endüstrisini geliştirmek için Üçüncü Cephe harekâtından yararlandı.  Çin'in yeni havacılık ve uzay sistemlerinin neredeyse tamamı 1960'ların sonu ve 1970'lerin başındaki çalışma birimleri, Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nin genişletilmesi, Xichang Uydu Fırlatma Merkezi'nin inşası ve Taiyuan Uydu Fırlatma Merkezi'nin inşasını içeren Üçüncü Cephe ve Üçüncü Cephe projelerinin bir parçası olarak kuruldu.
Çin'in insan taşıması için tasarlanan ilk uzay aracı Ocak 1968'de Shuguang-1 (曙光一号) olarak adlandırıldı. Çin Medikal Uzay Enstitüsü, 1 Nisan 1968'de kuruldu ve Merkezi Askeri Komisyon, astronotların seçimini başlatmak için emir yayınladı.
Kritik savunma altyapısını nispeten uzaktaki iç bölüme (Sovyet sınırından uzaklığa) taşıyacak "üçüncü hat" çabasının bir parçası olarak, Siçuan Eyaleti'ndeki Xichang dağlık bölgesinde Üs 27 kod adı verilen yeni bir uzay merkezi inşa etmeye karar verildi.
İlk sıvı iticili DF-3 orta menzilli balistik füze, 18 Aralık 1968'de Kuzey Füze Test Sitesinden başarıyla fırlatıldı ve test alanını aştı.
Ağustos 1969'da, Çin'in ilk ağır yük uydu fırlatma aracı (SLV) FB-1'in (风暴一号) geliştirilmesi, Şanghay 2. Mekanik-Elektrik Endüstrisi Bürosu tarafından başlatıldı. Tamamıyla sıvı olan iki kademeli fırlatıcı DF-5 ICBM'den türetilmiştir. Birkaç ay sonra, Pekin'de Birinci Uzay Akademisi tarafından da aynı DF-5 ICBM'ye dayanan ve CZ-2 olarak bilinen paralel bir ağır yül taşıyıcısı (SLV) programı başlatıldı.
DF-4, Uzun Yürüyüş-1 roketini (SLV) geliştirmek için kullanıldı. Mevcut iki Nitrik asit/UDMH sıvı itici aşamalarına ek olarak yeni tasarlanmış bir spin-up yörünge yerleştirme katı yakıt itici roket motoru üçüncü bölüm olarak eklendi. Japonya'nın ilk denemesinden önce bir araç olarak bu aracın kullanılmaya çalışılması 16 Kasım 1969'da başarısızlıkla sonuçlandı.
İki aşamalı, tek savaş başlıklı IRBM olan ilk sıvı iticili DF-4, 30 Ocak 1970'te başarıyla test edildi. İkinci aşamaya ek olarak füzenin menzili 4750 km'yi aşmasına izin verdi.
24 Nisan 1970'teki ikinci uydu fırlatma girişimi başarılı oldu. Bir CZ-1, Mao-1 olarak da bilinen 173 kg'lık Dong Fang Hong I'i (Kızıl Doğu I anlamına gelen, 东方红一号) fırlatmak için kullanıldı. Bir ulus tarafından yörüngeye yerleştirilen en ağır ilk uydu, diğer dört önceki ülkenin ilk uydularının birleşik kütlelerini aşmıştır. CZ-1'in üçüncü aşaması, yukarı doğru yörünge yerleştirme katı itici kademesi tarafından geliştirilen merkezkaç kuvveti tarafından konuşlandırılan 40 m²'lik bir güneş yansıtıcısı (观察球) ile donatılmıştır. Dolayısıyla, DFH-1'in 5-8 parlaklık derecesi, uyduyu (en iyi ihtimalle) çıplak gözle zorlukla görünür hale getirdi ve sonuç olarak 2 ila 3 birim arası rahat bir büyüklüğe ulaştı.
24 Nisan 1970'te Çin, Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden 173 kg'lık Dong Fang Hong I'i (东方红一号, Doğu Kızıldır I anlamına gelir) Uzun Yürüyüş 1 (CZ-1,长征一号) roketinin üzerinde başarıyla fırlattı. Bir ulus tarafından yörüngeye yerleştirilen en ağır ilk uyduydu. Uzun Yürüyüş 1'in üçüncü aşaması, döner yörünge yerleştirme katı yakıt aşaması tarafından geliştirilen merkezkaç kuvveti tarafından dağıtılan 40 m2'lik bir güneş reflektörü (观察球) ile özel olarak donatıldı.
Çin'in ikinci uydusu son Long March 1 ile 3 Mart 1971'de fırlatıldı. 221 kg'lık ShiJian-1 (SJ-1, 实践一号) bir manyetometre ve kozmik ışın/x ışın dedektörleriyle donatıldı.
Çin, uydu fırlatmanın yanı sıra insanlı uzay uçuşunda da küçük ilerlemeler kaydetti. Biyolojik bir deney taşıyan (sekiz beyaz fare taşıyordu) T-7A(S1) sondaj roketinin ilk başarılı fırlatılması ve kurtarılması, 19 Temmuz 1964'te Üs 603'ten (六〇三基地) gerçekleşti. İki süper güç arasındaki uzay yarışı Ay'ın fethiyle doruğa ulaşırken, Mao ve Çu Enlay 14 Temmuz 1967'de Çin'in geride kalmaması gerektiğine karar vererek Çin'in kendi insanlı uzay programını başlattı. Çin'in insanların yaşaması için tasarlanan ilk uzay aracına Ocak 1968'de Shuguang-1 (曙光一号) adı verildi. Çin'in Uzay Tıp Enstitüsü (航天医学工程研究所) 1 Nisan 1968'de kuruldu ve Merkezi Askeri Komisyon astronot seçiminin başlatılması emrini yayınladı. Project 714 denilen ilk insanlı uzay programı, 1973 yılına kadar Shuguang uzay aracıyla iki astronotun uzaya gönderilmesi amacıyla Nisan 1971'de resmen kabul edildi. Astronotlara yönelik ilk tarama süreci 15 Mart 1971'de 19 astronotun seçilmesiyle sona ermişti. Ancak program kısa süre sonra aynı yıl siyasi çalkantılar nedeniyle iptal edildi ve Çin'in ilk insanlı uzay uçuşu girişimi sona erdi.
CZ-1 geliştirilirken, 1965 yılından itibaren Çin'in ilk uzun menzilli kıtalararası balistik füzesi Dongfeng-5'in (DF-5) geliştirilmesine başlandı. DF-5'in ilk test uçuşu 1971 yılında gerçekleştirildi. Daha sonra teknolojisi, geliştirilmekte olan Çin orta kaldırma fırlatma araçlarının iki farklı modeli tarafından benimsendi. Bunlardan biri, Şanghay Uzay Uçuşu Teknolojisi Akademisi'nin (SAST) öncülü olan Şangay'ın 2. Mekanik-Elektrik Endüstrisi Bürosu tarafından geliştirilen Feng Bao 1'di (FB-1,风暴一号). Yine aynı DF-5 ICBM'ye dayanan ve Long March 2 (CZ-2, 长征二号) olarak bilinen diğer paralel orta kaldırma LV programı, Yedinci Makine İmalat Bakanlığı Birinci Araştırma Akademisi tarafından Pekin'de başlatıldı. Daha sonra Çin Fırlatma Aracı Teknolojisi Akademisi (CALT) oldu. Hem FB-1 hem de CZ-2, DF-5 tarafından kullanılan yakıtın aynısı olan N2O4 ve UDMH ile besleniyordu.
10 Ağustos 1972'de yeni ağır yük taşıyıcısı FB-1, kısmi başarı ile ilk deneme uçuşunu yaptı.
Başlangıçta Shuguang-1 uzay aracını taşımak için tasarlanan CZ-2A fırlatıcısı, ilk kez 5 Kasım 1974 tarihinde Çin'in ilk FSW-0 kurtarılabilir uydu taşıyan test aracıydı, ancak başarısız oldu.
26 Temmuz 1975'te FB-1, 1107 kilogramlık Changkong-1 (长空一号) uydusunu yörüngeye yerleştirerek ilk başarılı uçuşunu gerçekleştirdi. Bu, Çin'in ilk kez 1 metrik tondan daha ağır bir yükü fırlatmasıydı. Dört ay sonra, bazı yeniden tasarım çalışmaları yapımının sonrası 26 Kasım'da CZ-2, FSW-0 No.1 (返回式卫星零号) kurtarılabilir uydusunu başarıyla yörüngeye fırlattı. Uydu dünyaya geri döndü ve üç gün sonra başarılı bir şekilde kurtarıldı; böylece Çin, Sovyetler Birliği ve ABD'den sonra uyduyu kurtarabilen üçüncü ülke oldu. İki farklı enstitü tarafından geliştirilen FB-1 ve CZ-2, daha sonra klasik Uzun Yürüyüş roket ailesinin Uzun Yürüyüş 4 ve Uzun Yürüyüş 2 olarak iki farklı koluna dönüştürüldü.
Üçüncü Cephe'nin kritik savunma altyapısını nispeten uzak iç bölgelere (Sovyet sınırından uzağa) taşıma çabasının bir parçası olarak, Siçuan eyaletindeki Xichang dağlık bölgesinde Üs 27 kod adlı yeni bir uzay merkezi inşa edilmesine karar verildi. Genişlemenin ardından, Kuzey Füze Test Alanı, Ocak 1976'da Üs 25 olarak bilinen Kuzey Füze Test Üssü (华北导弹试验基地) olacak şekilde bir test üssü yapıldı.