Kentsel dönüşüm

Şişli'de kentsel dönüşüm
Kentsel dönüşüm, şehrin bir bölümünün veya ciddi anlamda büyük bir kısmının proje kapsamında sistematik bir şekilde mevcut yapı stoklarının olası depremlere karşı toprak zeminin ve üzerindeki yapının risk değerlerinin belirlenmesi, olası depremde yıkılması ve yıkılırken çevredeki diğer yapılara zarar vermesi olasılıklarının da içine katılarak, riskli toprak zemin ve riskli yapıların kullanım dışına çıkarılarak yerine toprak zeminin yapısına uygun temelli yapıların yapılması ve bu sayede olası depremlerde yaşanabilecek can ve mal kaybının en aza indirmek için yapılan kamusal çalışmalardan biridir.
Kentsel dönüşümün amacı ve kapsamı
Kentsel dönüşüm projeleri, genellikle riskli yapıların yıkılıp yeniden inşa edilmesi veya şehir alanlarının daha verimli kullanılmasını sağlamak için uygulanır.
Deprem güvenliği: Eski ve dayanıksız yapıların yıkılarak modern ve dayanıklı yapılarla değiştirilmesi.
Altyapı iyileştirmesi: Elektrik, su, kanalizasyon ve ulaşım altyapısının modernize edilmesi.
Yaşam alanlarının geliştirilmesi: Yeşil alanlar, sosyal tesisler ve modern konutlarla yaşam kalitesinin artırılması.
I. Dünya Savaşı ve II. Dünya Savaşı sonrası kentsel dönüşüm ön plana çıktığı dönemler olmuştur. Savaşlarda yıkılan şehirlerin inşası kentsel dönüşüm olarak planlanmıştır ve şehirlerin kültürel ve tarihsel değerlerini korumak öncelik olmuştur.
2012 yılında AK Parti hükûmetinin depreme yönelik olarak hazırladığı 6306 sayılı “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” ile birlikte “Kentsel Dönüşüm” kavramı gündemimize gelmiştir. Bu kanunda 'Riskli Yapı' ve 'Riskli Alan' diye iki çeşit tanım yapılmıştır. Halkın riskli yapıların depremlere dayanıklı hale getirilmesi sürecini de “Kentsel Dönüşüm” kavramı ile ifade etmeye başlaması sonucu 6306 sayılı kanun Kentsel Dönüşüm Kanunu olarak telaffuz edilegelmiştir.
Yapılan eleştiriler arasında hak sahiplerine önerilecek konutların genelde hak sahibinin tapulu alanı dışında olan bölge ve yerlerin gösterilmesi nedeniyle sosyolojik açıdan çevre ve komşuluk ilişkilerinin zarar görmesi. Ayrıca, daha sonradan yapılacak yapıların emlak değerinin daha çabuk yükseleceği için bırakılan alanın tam değerine denk gelmeyecek yerlerin önerilmesi.
Kentsel dönüşümün sosyal etkileri
Kentsel dönüşüm projeleri, bireylerin yaşamlarını ve topluluk yapısını çeşitli şekillerde etkiler.
Barınma hakkı ve yerinden edilme: Kentsel dönüşüm projeleri sırasında, bazı bireyler yaşadıkları alanlardan taşınmak zorunda kalabilir. Bu durum, sosyal bağların kopmasına ve toplumsal uyumun bozulmasına neden olabilir.
Toplumsal kaynaşma: Modern projeler, farklı gelir gruplarından bireyleri bir araya getirerek sosyal uyumu artırabilir.
Demografik değişim: Kentsel dönüşüm projeleri, bir bölgedeki demografik yapıyı değiştirebilir. Bu durum, sosyoekonomik farklılıkların artmasına yol açabilir.
Kentsel dönüşümün ekonomik etkileri
Kentsel dönüşüm, ekonomik kalkınmayı teşvik eden bir araçtır. Ancak, ekonomik etkiler hem olumlu hem de olumsuz olabilir.
Emlak değerlerinde artış: Yenilenen bölgelerde konut fiyatları genellikle artar, bu da mevcut sakinlerin yer değiştirme maliyetlerini artırabilir.
Yerel ekonomi: Yeni işletmelerin açılması ve istihdamın artmasıyla ekonomik büyüme sağlanabilir.
Gelir farklılıkları: Dönüşüm sonrası bölgede yaşayan farklı gelir grupları arasındaki ekonomik eşitsizlik belirginleşebilir.
Kentsel dönüşümün çevresel etkileri
Kentsel dönüşüm projelerinin çevresel boyutu, projelerin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşır.
Yeşil alanların artırılması: Yeni parklar ve peyzaj düzenlemeleri, çevre kalitesini artırabilir.
Atık yönetimi: Yıkım sürecinden kaynaklanan inşaat atıkları, uygun şekilde yönetilmelidir.
Enerji verimliliği: Yenilenen binaların enerji verimli sistemlerle donatılması, çevreye olan etkileri azaltır.
Başarılı kentsel dönüşüm için uygulamalar
Kentsel dönüşüm projelerinin hem sosyal hem de ekonomik olarak başarılı olabilmesi için çeşitli faktörlere dikkat edilmesi gerekli olacaktır..
Toplum katılımı: Projelerin planlama aşamasında, yerel halkın görüşlerinin alınması önemlidir.
Adil yer değiştirme politikaları: Yerinden edilen bireylerin yeni yaşam alanlarına kolayca uyum sağlayabilmesi için destek sağlanmalıdır.
Sürdürülebilirlik: Projeler, çevresel sürdürülebilirlik ilkelerine uygun olarak tasarlanmalıdır.
Eşitlik ve ulaşılabilirlik: Yeni yapılar, farklı gelir gruplarına hitap edecek şekilde planlanmalıdır.
Örnek kentsel dönüşüm projeleri
Kentsel dönüşüm projelerinin başarıyla uygulandığı bölgeler, bu sürecin olumlu etkilerini göstermektedir.
Türkiye’de Fikirtepe Projesi: İstanbul’da gerçekleştirilen bu proje, eski ve riskli yapıların yenilenmesiyle modern bir şehir alanı yaratmıştır.
Barselona’da Raval Bölgesi: Sosyal uyumu artırmayı ve yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlayan dönüşüm projeleriyle örnek teşkil etmektedir.