Katerina Zeno
Akkoyunlu İmparatorluğu Büyükelçiliği

2 Aralık 1463'te Venedik Cumhuriyeti Senatosu, Fatih Sultan Mehmed'e karşı Akkoyunlular ve Anadolu beylikleriyle ittifak yapılmasına karar verdi. 1464'ten sonra Venedik yönetimi Akkoyunlu sarayına çok sayıda elçi gönderdi. Böylece Osmanlı ile 16 yıl sürecek savaşın başlangıcı belirlenmiş oldu.
7 Mart 1471'de Zeno, kendisinden önceki iki adayın teklifi reddetmesi üzerine Venedik elçisi olarak Uzun Hasan'a gönderildi. Elçiliğinin asıl görevi Osmanlı hükümdarı II. Mehmed'e karşı iki devlet arasında ittifak kurmaktı. Büyükelçiliğe atanmasının bir diğer nedeni ise eşinin, Uzun Hasan'ın eşi Bizans prensesi Teodora Despina Hatun ile akrabalık iddialarıydı. Ancak bu akrabalığın var olup olmadığı veya ne derecede olduğu henüz kanıtlanamamıştır ve belirsizliğini korumaktadır. Zeno seyahat günlüğünde Despina Hatu'nun kendisiyle ilgilendiğini, onunla konuştuğunu ve akrabalarını sorduğunu yazdı. Zeno Venedik'e döndükten sonra bile Despina'nın ailesi ilgilendi ve çocuklarıyla ilgili notlar aldı. Despina Hatu'nun mezar yeri hakkında yazdıklarının yanı sıra dini inançları hakkında da notlar aldı:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Despina, döneminin en dindar kadınlarından biriydi ve bu nedenle Hıristiyanlığa olan güzel inancını sürdürdü. Her gün Kutsal Akşam Yemeği törenini Roma Kilisesi'nin yöntemlerine göre organize ediyordu ve kendisi de buna büyük bir bağlılıkla katılıyordu. Kocası başka bir dine mensup olmasına ve karısının dinine düşman olmasına rağmen bu konuda ona hiçbir şey söylemedi ve onu dininden çıkmaya zorlamamıştır. Gerçekten şaşırtıcı olan, bunların birbirine nasıl uyum sağladığıdır. | ” |
Zeno, 1472 yılının Nisan ayında Uzun Hasan'ın sarayına ulaştı ve bir buçuk yıl orada kaldı. Bu süre zarfında Uzun Hasan'la iyi ilişkiler geliştiren Zeno, ailesiyle de iyi ilişkiler kurdu. 1473 yılında Şam şehrinde Uzun Hasan'ın kızlarıyla tanıştı. Onun çabaları sonucunda Uzun Hasan ile Venedik arasında ittifak oluşmuş ve Uzun Hasan'ın mektubuyla memleketine dönmüştür. Onun Akkoyunlu sarayındaki yerini Iosafat Barbaro ve Ambrozio Kontarini aldı.
Zeno'nun 9 Şubat 1472'de Venedik'e gönderdiği mektubunda Josaphat Barbaro'nun yazdıklarına ek olarak 100 kadar uzman savaşçının gönderileceği bildiriliyor. Zeno'nun Kasım 1472'de yazdığı bir mektupta, gemide iki mühendis bulunan iki gemi, 400 poundluk altı büyük top, 50 poundluk 10 top, 10 bronz ve demirden yapılmış sancak, 1.000 varil barut, 10.000 uzun demir mızrak, 3000'e kadar mermi, 3000'e kadar güçlü kürek, 2000 bel ve 1000'e kadar schiopettio getirdiği biliniyor. Bu malzemeler Trabzon'da uygun bir yerde Akkoyunlu temsilcilerine teslim edilecekti. Zeno'nun Venedik'e yazdığı mektuplar ya da Uzun Hasan'ın İtalyancaya çevrilen mektupları Osmanlılarla yapılan savaşa dair detaylı bilgiler içermektedir. Akkoyunlu generallerinden Yusif Mirza ve Karamanoğullarından Pir Ahmed, Tokat başta olmak üzere Anadolu'nun çeşitli bölgelerini yağmalayarak Osmanlı ordularını mağlup ettiler. Şehzade Mustafa (ö. 1474) ve Anadolu beyleri Davud Paşa (ö. 1498), Bursa'ya yaklaşan bu Türkmen ordusunu ancak ateşli silahların yardımıyla durdurabildiler. Yuzif Mirza'dan önce "Emir Ömer Bey" komutasındaki bir Akkoyunlu ordusunun Tokat'a saldırdığı ancak Şehzade Bayezid'e yenilerek Diyarbakır'a çekildiği biliniyor. Bu noktada diğer mektuplarda adı geçen Ömer Bey ile Emir Bey'in aynı kişi olduğu bilinmektedir. Ancak Zeno'nun seyahatnamesinde "amarbei Giusultan Nichienizza" dediği için bu iki kişinin aslında aynı kişi olduğu şüphelidir. Zeno'nun yazdıklarından onun yetenekli bir general olduğu düşünülüyor. Üstelik Zeno, bazılarının İtalyan tarzı süvari kıyafeti giymiş, diğerlerinin ise deri veya ipek zırhlara sahip 100.000 kişilik bir orduya liderlik ettiğini yazıyor.
Söz verilen silahlar Mersin'e teslim edilmesine rağmen Osmanlılar harekete geçerek yükün taşınmasını engelledi. Sonuç olarak Uzun Hasan'ın ordusu ateşli silahsız kaldı.
Zeno, dönüş yolunda Osmanlı'ya yakalanma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış ve parası o kadar bitmişti ki, hizmetkarlarından birini yolculuğuna devam etmek için köle olarak bırakmıştı. Dönüşünün ardından Polonya kralı II. Casimir, Kutsal Roma İmparatoru III. Frederik ve Macar kralı Matthias Corvinus ile ittifak kurmaya çalıştı ancak böyle bir sonuç elde edemedi. Ancak 20 Nisan 1474'te I. Matthias tarafından şövalye ilan edildi. Uzun Hasan'ın cevabını Venedik'te duyururken kendisini "Muhteşem Domino Katerino Zeno" olarak tanıttı.