Leylek
Kültürde ve folklorda yeri > Leylekler ve yenidoğanlar

Avrupa folkloruna göre leylekler yenidoğanları ebeveynlerine getirir. Çok eski olan bu söylence 19. yüzyılda Hans Christian Andersen'in Leylekler adlı masalıyla popüler hâle gelmiştir. Alman folkloruna göre leylekler bebekleri mağaralarda ya da bataklıklarda bulduktan sonra ya sırtlarında taşıdıkları ya da gagalarında tuttukları bir sepetle evlerine getirir. Bu mağaralarda adebarsteine (leylek taşları) bulunurdu. Leylekler bebeği ya annelerine verir ya da bacadan içeri bırakırlardı. Çocuğu olmasını isteyenler pencere pervazlarına leylekler için şekerlemeler bırakırdı. Avrupa'dan yayılan bu inanış Filipinler'den Güney Amerika'ya kadar dünya üzerine yayılmıştır.
Slav mitolojisi ve dininde leyleklerin doğmamış ruhları baharları ve yazları İriy'den dünyaya taşıdıklarına inanılırdı. Bu inanış birçok Slav ülkesinin modern halk kültüründe "çocukları dünyaya leyleklerin getirdiği" çocuk masalında süregelmektedir. Slavlar tarafından leyleklerin iyi şans getirdiğine ve bir leylek öldürmenin kötü şans getireceğine inanılır. Leylek yuvalarının sayısı ile doğumlar arasındaki aldatıcı ilişkiyi gösteren uzun süreli bir araştırma temel istatistik eğitiminde korelasyonun nedenselliği belirtmediğini belirtmek için bir örnek olarak kullanılmaktadır. Bebeklerin getirilmesi ile ilgili söylenceler tarih boyunca değişik şekillerde ortaya çıkmıştır. ABD'de Afroamerikan kölelerin çocuklarına bazen beyaz çocukların leylekler tarafından getirildiği, siyah çocukların da akbabaların yumurtalarından doğduğu söylenirdi.
Psikanalist Marvin Margolis, yenidoğanları leyleklerin getirdiği söylencesinin çok eskiden beridir hâlâ kullanılmasının psikolojik bir gereksinime cevap vermesine bağlamaktadır. Çocuklarla cinselliği ve doğum olayını konuşmanın getirdiği rahatsızlık duygusunun bu söylenceyle giderilebildiğini belirtmektedir. Kuşlar çok uzun zamandan beri, Juno gibi pagan tanrıçalardan Kutsal Ruh'a kadar analık sembolleriyle ilişkilendirilmiştir. Leyleğin saflığı temsil eden beyaz rengi, bebekleri taşıyabilecek kadar büyük olan cüssesi ve Cennet ile Dünya arasında uçuşu temsil edebilecek kadar yüksekten uçabilmesi nedeniyle seçilmiş olabileceğini önermektedir. Söylence ile çocuğun iç dünyası arasındaki bağlantılar Sigmund Freud ve Carl Jung tarafından ele alınmıştır. Hatta Jung kızkardeşinin doğumu sırasında aynı öykünün kendisine de anlatıldığını hatırlamaktadır. Yenidoğanlarla leylekler arasında olan geleneksel bağ günümüzde de reklam sektöründe kullanılmaktadır.
Folklorda leyleğin olumsuz olarak da görüldüğü durumlar bulunmaktadır. Örneğin bir Polonya masalında Tanrı'nın leyleğin tüylerini nasıl beyaz yaptığı ve sonra Şeytan'ın leyleğe siyah kanatları verdiği ve leyleğin hem iyi hem de kötü dürtülere sahip olduğu anlatılır. Almanya'da sakat ya da ölü doğmuş bebekler de leyleklerle ilişkilendirilir ve leyleğin yolda gelirken bebeği düşürdüğü ya da eskiden yapılmış bir kötülüğü cezalandırdığı düşünülür. Doğum döneminde yatakta kalmak zorunda kalan annenin leylek tarafından "ısırıldığı" söylenir. Danimarka'da leyleklerin bir yıl yavrularından birini diğer yıl da yumurtalarından birini yuvadan attığı söylenir. İngiltere'de Orta Çağ'da leylekler muhtemelen kur ritüellerinden kaynaklanan bir anlayışla zina ile ilişkilendirilirlerdi. Tüylerini temizlemeleri ve duruşları kendini beğenmişlikle bağlantılı görülürdü.
Darıca Boğaziçi Hayvanat Bahçesinde bir leylek. Aldıkları besinlerde bulunan karotenoid nedeniyle gagaları kırmızı renklidir.
Boynu ileri doğru uzanmış ve ayakları kısa kuyruğunun da ötesinde arkaya doğru uzanmış olarak uçarlar.
İstanbul'un Sırapınar köyünde otluk alanda dolaşarak yiyecek arayan leylek sürüsü. Leylekler uzun otlar ve çalılıklardan kaçınırlar.
İsrail üzerinde göç eden bir leylek sürüsü. Leylekler göç ederken uzun mesafe uçuşun yorgunluğunu azaltmak için hava termallerinin kaldırıcı etkisini kullanır.
İstanbul üzerinde düzensiz gruplar hâlinde uçan leylekler
Kenya'da bir leyleğin bacaklarında dışkısının birikmesi sonucu oluşan beyazlıklar görülebilir.
Fransa'nın güneyinde herhangi bir kuş barınağında leyleklerin gagalarını çarpmasıyla oluşan sesler kayda alınmıştır (arka planda diğer kuşların sesleri duyulmaktadır.).
Başını hızla arkaya doğru atan ve gagasını çarparak ses çıkaran leylek
İspanya'daki bir çan kulesinde leylek yuvaları. Leylekler sıklıkla küçük koloniler hâlinde yuva yaparlar.
Leylek yumurtası
İzmir'in Selçuk ilçesinde insan yapısı platformlara kurulu leylek yuvalarından biri
Leylekler, her yıl aynı yuvayı kullanır ve yıldan yıla yeni malzemeler getirerek yuvayı kaplarlar.
Leyleklerde görülen iç parazit Toxoplasma gondii'nin fotoğrafı
Avrupa'da 2004-2005 yıllarında yapılan leylek popülasyon sayımı sonuçları. Rakamlar üreyen çiftleri göstermektedir.
Leyleklerin korunması ve elektrik direklerine yuva yaparak kesintilere neden olmamaları için Polonya'da özel olarak yapılmış yuva platformu üzerinde üç genç leylek. Yuvanın yanına tünemiş iki orman serçesi de görülmektedir.
Tilki ile Leylek fablını temsil eden resim
"Der Klapperstorch" (Leylek), Carl Spitzweg'in bir tablosu (1808-1885)
19. yüzyılın başlarına ait ve kendine bebek getiren leyleği şemsiye ile kovalamaya çalışan bir kadını gösteren mizahi posta kartı