stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ülkelere göre IQ
Milletlerin zekâ seviyeleri üzerine araştırmalar > Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA)

Rindermann 2007 yılında PISA puanları ve ülkelerin IQ ortalamaları arasında çok yüksek oranda bağlantı olduğunu bildirmiştir ve bu iki testin büyük oranda aynı bilişsel fonksiyonları ölçütüğü sonucuna ulaşmıştır. Bu testin en büyük avantajı kısa bir zaman aralığı içerisinde standart bir testin farklı gruplara verilebiliyor oluşudur. Buna rağmen test hem sadece genç insanları kapsadığı hem de ülke sayısı sınırlı olduğu için ülkedeki yaşlı insanların durumu veya pek çok gelişmekte olan ülkenin zeka seviyeleri hakkında bilgi ortaya koymamaktadır.
Bu testin ülkelerin kendi eğitimsel seviye ve sınav sonuçlarına karşı tercih edilmesi aynı zamanda uluslararası eğitimsel seviye karşılaştırmaları yapmanın standart bir sınav olmadan zor olmasıdır. PISA ile karşılaştırıldığında okuryazarlığın basit bir yetenek olarak kabul edilmesinden ötürü okuryazarlık oranı, öğrenim süresi ve ulaşılmış en yüksek akademik unvan ile PISA gibi daha karmaşık bilişsel yetenekleri ölçen testler arasında düşük bir bağlantı bulunmaktadır.
TIMSS (matematik ve bilim), PIRLS (okuma) ve PISA (genel bilim) sınavları aynı zamanda kendi aralarında da çok yüksek bağlantı içermektedir. TIMSS ve PIRLS arasında: r = .94 (N = 54), TIMSS ve PISA arasında: r = .89 (N = 58) ve PIRLS ve PISA arasında: r = .82 (N = 49) oranlarında istatistiksel bağıntı olduğu bulunmuştur.
Rindermann'nın bu sınavları baz alan analizleri Lynn and Vanhanen'ın ortaya koyduğu ve en düşük skorların Sahra Altı Afrika'da görüldüğü sonuçlar ile büyük oranda benzerlik göstermektedir. Sonuçlar kişi başına GSYİH verileri ile .60 oranında bağıntı halindedir. Hunt'a göre Rindermann'ın analizleri daha fazla veri barındırması ve standart bir test olması gibi nedenlerden ötürü Lynn and Vanhanen'ın bulduğu sonuçlara kıyasla daha güvenilirdir.
2013 yılında Rindermann 16 Afrika ülkesinin kültürel etkenleri azaltılmış IQ testleri, WISC-V testleri ve PISA benzeri testlerinin sonuçlarını toplayıp İnsani Gelişme Endeksi gibi indeksleride göz önünde bulundurarak bilişsel faaliyetlerin genetik ve çevresel faktörler tarafından etkilenmesini ele alan bir çalışma yürütmüştür. Flynn etkisini de hesaba katmış ve 2010 yılı tahminlerini ortalama olarak almıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda bu ülkelerin ortalama IQ'ları 68 ve 78 arasında değerler vermiş ve 75 genel ortalamayı oluşturmuştur. Bu ortalama çeşitli gelişmekte olan ülkeler ile benzerlikler göstermektedir.
Ulusal IQ ile bağıntılı kriterler

Hunt her ne kadar Lynn and Vanhanen'ın verilerini eleştirmiş olsa da, IQ ve ülkelerin refah seviyeleri arasındaki ilişkinin büyük ihtimalle doğru olduğunu savunmuştur.
Endüstriyelleşmiş ve gelişmiş Tayvan, Singapur, Japonya, Güney Kore ve Çin gibi Doğu Asya ülkelerinin en yüksek skora sahip olmaları ve Kuzey Amerika ve Avrupa ülkeleri tarafından takip edilmeleri Hunt'ın bu kanıyı desteklemesindeki en büyük neden olmuştur. Bu ülkeler Orta Doğu ve Güney Amerika ülkeleri tarafından takip edilmiş ve en düşük skorlar Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'da gözlemlenmiştir. Buna ek olarak IQ'ları daha büyük kesinlikle hesaplanabilen gelişmiş ülkeler incelendiği takdirde de ülkeler arası refah kriterleri (İnsani Gelişme Endeksi gibi) IQ ile bağlantı göstermiştir.
Hunt ve Wittman sonuç olarak milli IQ ve ekonomik refah arasındaki bağlantının kesinliğinde karar kılmış ama hangisinin hangisine sebebiyet verdiği hakkında bir kanıya varmanın zor olduğunu belirtmiştir. Gregory B. Christainsen'ın 2013 tarihli bu durumu irdeleyen analizine göre ise çalışmalara katılan katılımcıların geldikleri bölgelerin milli refah seviyesi üzerindeki birincil neden olduğunu ortaya koymuştur.
Liste

Aşağıdaki liste, Intelligence and the Wealth and Poverty of Nations adlı kitapta Richard Lynn and Tatu Vanhanen tarafından ortaya konulmuş ulusal IQ tahminlerini göstermektedir.
| Sıra | Ülke | Ulusal IQ tahmini | Sıra | Ülke | Ulusal IQ tahmini | Sıra | Ülke | Ulusal IQ tahmini |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Hong Kong | 107 | 26 |  Rusya | 96 | 54 |  Fiji | 84 |
| 1 |  Güney Kore | 106 | 26 |  Slovakya | 96 | 54 |  İran | 84 |
| 2 |  Japonya | 105 | 26 |  Uruguay | 96 | 54 |  Marshall Adaları | 84 |
| 2 |  Tayvan | 104 | 30 |  Portekiz | 95 | 54 |  Porto Riko | 84 |
| 4 |  Singapur | 103 | 30 |  Slovenya | 95 | 58 |  Mısır | 83 |
| 5 |  Avusturya | 102 | 32 |  İsrail | 94 | 59 |  Hindistan | 81 |
| 5 |  Almanya | 102 | 32 |  Romanya | 94 | 60 |  Ekvador | 80 |
| 5 |  İtalya | 102 | 34 |  Endonezya | 93 | 61 |  Guatemala | 79 |
| 5 |  Hollanda | 102 | 34 |  İrlanda | 93 | 62 |  Barbados | 78 |
| 9 |  İsveç | 101 | 36 |  Yunanistan | 92 | 62 |    Nepal | 78 |
| 9 |   İsviçre | 101 | 36 |  Malezya | 92 | 62 |  Katar | 78 |
| 11 |  Belçika | 100 | 38 |  Surinam | 91 | 65 |  Zambiya | 77 |
| 11 |  Çin | 100 | 39 |  Bulgaristan | 90 | 66 |  Kongo Cumhuriyeti | 73 |
| 11 |  Yeni Zelanda | 100 | 39 |  Libya | 90 | 66 |  Uganda | 73 |
| 11 |  Birleşik Krallık | 100 | 39 |  Türkiye | 90 | 68 |  Jamaika | 72 |
| 15 |  Macaristan | 99 | 42 |  Kolombiya | 89 | 68 |  Kenya | 72 |
| 15 |  Polonya | 99 | 42 |  Peru | 89 | 68 |  Güney Afrika | 72 |
| 15 |  İspanya | 99 | 42 |  Tayland | 89 | 68 |  Sudan | 72 |
| 17 |  Avustralya | 98 | 45 |  Brezilya | 87 | 68 |  Tanzanya | 72 |
| 17 |  Danimarka | 98 | 45 |  Irak | 87 | 73 |  Gana | 71 |
| 17 |  Fransa | 98 | 45 |  Meksika | 87 | 74 |  Nijerya | 67 |
| 17 |  Moğolistan | 98 | 45 |  Samoa | 87 | 75 |  Gine | 66 |
| 17 |  ABD | 98 | 45 |  Tonga | 87 | 75 |  Zimbabve | 66 |
| 22 |  Kanada | 96 | 50 |  Lübnan | 86 | 77 |  Kongo DC | 65 |
| 22 |  Çekya | 97 | 50 |  Filipinler | 86 | 78 |  Sierra Leone | 64 |
| 22 |  Finlandiya | 97 | 52 |  Küba | 85 | 79 |  Etiyopya | 63 |
| 26 |  Arjantin | 96 | 52 |  Fas | 85 | 80 |  Ekvator Ginesi | 59 |

Ülkelerin ortalama IQ'ları (Lynn & Vanhanen - 2006)
8. sınıf TIMSS matematik skorları (2011)
2013 yılında İnsani Gelişme Endeksi Dünya haritası.


  Çok Yüksek (gelişmiş ülke)  Düşük (henüz gelişmemiş ülke)

  Yüksek (hızlı gelişen ülke)  Veri kullanılamıyor

  Orta (gelişmekte olan ülke)
Tamara Taylor

| Tamara Taylor |
| --- | --- |
Tamara Taylor
Doğum: 27 Eylül 1970 (54 yaşında) Toronto, Ontario, Kanada
Meslek: Oyuncu, model
Etkin yıllar: 1991–günümüz
Boy: 1,69 m (5 ft 7 in)
Kilo: 55,8 kilogram 
Evlilik: Miles Cooley (2007-2012)
Etkilendikleri: Diana Ross

Tamara Taylor (doğum 27 Eylül 1970), Kanadalı televizyon oyuncusudur. En bilinen rolü suç-drama dizisi olan Bones'daki adli ekibin başı Dr. Camille Saroyan rolüdür.
Kişisel hayatı

Taylor'ın anne ve babası Kanadalı'dır. Model olabilmek için liseyi bırakmış ve annesi bu kararını desteklemiştir.
Neve Campbell'ın ikinci dereceden kuzenidir.
Filmografi

| Yıl | Yapım | Rol | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1991 | A Different World | Roast Attendee | 1 bölüm |
| 1992 | Freshmen Dorm | Carla | 1 bölüm |
| 1996–1997 | Party of Five | Grace Wilcox | 16 bölüm |
| 1998 | Senseless | Janice Tyson |  |
| 1998 | Dawson's Creek | Laura Weston | 2 bölüm |
| 1999 | Early Edition | Meredith Armstrong | 1 bölüm |
| 1999 | Introducing Dorothy Dandridge | Geri Nicholas | TV filmi |
| 1999 | Providence | Tracy Doyle | 1 bölüm |
| 2000 | City of Angels | Dr. Ana Syphax | 13 bölüm |
| 2002–2003 | Hidden Hills | Sarah Timmerman | 17 bölüm |
| 2003 | Miracles | Dr. Linda Qualey | 1 bölüm |
| 2003 | Everwood | Dr. Lence | 1 bölüm |
| 2003 | Becker | Dana McCall | 1 bölüm |
| 2003 | Without a Trace | Tracy McAllister | 1 bölüm |
| 2004 | The Dispatch | Agent Halpern | 1 bölüm |
| 2004 | Six Feet Under | Roger'ın avukatı | 1 bölüm |
| 2004 | CSI: Miami | Dr. Leslie Harrison | 1 bölüm |
| 2004 | One on One | Judy | 1 bölüm |
| 2005 | Diary of a Mad Black Woman | Debrah |  |
| 2005 | Serenity | Öğretmen |  |
| 2005 | Lost | Susan Lloyd | 2 bölüm |
| 2005 | Sex, Love & Secrets | Nina | 8 bölüm |
| 2005–2006 | NCIS | Özel ajan Cassie Yates | 2 bölüm |
| 2006 | Numb3rs | Olivia Rawlings | 1 bölüm |
| 2006 | 3 lbs | Della | 1 bölüm |
| 2006–2017 | Bones | Dr. Camille Saroyan | 112 bölüm |
| 2007 | Gordon Glass | Karen |  |
| 2011 | Shuffle | Linda |  |
Antoine Wehenkel

| Antoine Wehenkel |
| --- | --- |

Antoine Wehenkel (Mayıs 1964)
Lüksemburg Meclisi Başkanı
Görev süresi 1974-1975
Yerine geldiği: Pierre Grégoire
Yerine gelen: René Van Den Bulcke
Lüksemburg Ulusal Ekonomi ve Enerji Bakanı
Görev süresi 15 Temmuz 1964 - 6 Şubat 1969
Başbakan: Pierre Werner
Yerine geldiği: Yok
Yerine gelen: Marcel Mart   (Ulusal Ekonomi, Orta Sınıf ve Turizm)  (Ulaştırma ve Enerji)
Kişisel bilgiler
Doğum: 10 Şubat 1907(1907-02-10) Lüksemburg
Ölüm: 27 Şubat 1992 (85 yaşında)
Antoine Wehenkel (d. 10 Şubat 1907, Lüksemburg - 27 Şubat 1992, Lüksemburg) Lüksemburglu siyasetçi.
Paris'te École centrale des arts et manufactures'ü bitirip mühendis olmuş, ardından Sorbonne'da Fizik ve Matematik eğitimi görmüştür. Aciéries Réunies de Burbach-Eich-Dudelange'da çalışmış, ardından lise öğretmenliği yapmıştır. Lüksemburg Demiryolları Şirketi'nde (CFL) yönetim kurulu üyesi olarak görev almış ve 1962-1964 yıllarında CFL genel müdürlüğü yapmıştır. Faşizm muhalifi olarak 1940'ta Alman gruplarca tutuklanmıştır. 1945'te Lüksemburg Sosyalist İşçi Partisi'ne (LSAP) üye olmuş, 1951-1962 ve 1969-1979 yıllarında milletvekilliği, 1964-1969 yıllarında Bütçe, Ulusal Ekonomi ve Enerji Bakanlığı, 1970-1974 yıllarında (LSAP) başkanlığı, 1974-1975 yıllarında ise meclis başkanlığı yapmış, 1979'da siyasetten çekilmiştir.
Görevleri

15 Temmuz 1964 - 1 Şubat 1969 : Bütçe, Ulusal Ekonomi ve Enerji Bakanı
10 Temmuz 1951 - 1962 : Merkez milletvekili
5 Şubat 1969 - 23 Mayıs 1979 : Merkez milletvekili
Haziran 1974 - Ekim 1975 : Meclis başkanı
1970 - 1974 : LSAP başkanı
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 142241865  VIAF: 147345478
Orlando Robinson

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 2019'da Robinson, Fresno State formasıyla
Toronto Raptors
Pozisyon:  Pivot
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Orlando Lamon Robinson Jr.
Doğum tarihi:  10 Temmuz 2000 (24 yaşında)
Doğum yeri:  Las Vegas, Nevada, ABD
Boyu:  2,08 m (6 ft 10 in)
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Toronto Raptors
Kariyer bilgileri
Lise:  Centennial   (Las Vegas, Nevada)   Cathedral   (Los Angeles, Kaliforniya)
Kolej:  Fresno State (2019-2022)
 NBA seçmeleri:  2022  / Seçilmedi
Oyunculuk kariyeri:  2022-günümüz
Profesyonel kariyeri
Yıllar:  Takım
2022:  Sioux Falls Skyforce
2022-2024:  Miami Heat
2022-2024:  → Sioux Falls Skyforce
 NBA.com'daki istatistikleri 
 Basketball-Reference.com'daki istatistikleri 

Orlando Lamon Robinson Jr. (d. 10 Temmuz 2000), pivot pozisyonunda oynayan Amerikalı profesyonel basketbolcu. Son olarak National Basketball Association (NBA) ekiplerinden Miami Heat forması giydi.
Guy-Marcelin Kilama

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Guy-Marcelin Kilama Kilama
Doğum tarihi:  30 Mayıs 1999 (25 yaşında)
Doğum yeri:  Douala, Kamerun
Boyu:  1,80 m (5 ft 11 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Hatayspor
Numarası:  3
Altyapı kariyeri
2014-2018:  EFBC
2018:  Niort
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2018-2023 |  Niort II |  15 |  (0) |
| 2018-2023 |  Niort |  98 |  (1) |
| 2023- |  Hatayspor |  50 |  (2) |
| Toplam |   |  163 |  (3) |
Millî takım kariyeri
| 2019 |   Kamerun U-23 |  1 |  (0) |
| 2024- |   Kamerun |  3 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 30 Ocak 2025 (2025-01-30) 
Guy-Marcelin Kilama (d. 30 Mayıs 1999), Kamerunlu profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. Süper Lig ekibi Hatayspor'da forma giymektedir.
World Wonder Ring Stardom

| --- | --- |

Kuruluş: 7 Eylül 2010 (14 yıl önce) (2010-09-07)
Kurucu: Fuka Kakimoto   Nanae Takahashi   Rossy Ogawa
Genel merkezi: Tokyo 
World Wonder Ring Stardom, Nakano, Tokyo merkezli bir Japon joshi puroresu veya kadın profesyonel güreş organizasyonudur. Eylül 2010'da eski All Japan Women's Pro-Wrestling (AJW) ortak yapımcısı Rossy Ogawa, emekli profesyonel güreşçi ve karma dövüş sanatçısı Fuka Kakimoto ve eski AJW deneyimli profesyonel güreşçisi Nanae Takahashi tarafından kuruldu. Haziran 2024'ten bu yana New Japan Pro-Wrestling'in (NJPW) bir yan kuruluşudur.
Karahanlılar

Karahanlı Devleti ya da kısaca Karahanlılar, 840-1212 yılları arasında Orta Asya ve Maveraünnehir'de hüküm süren bir Türk Hanedanıdır. Orta Asya'da kurulmuş ilk İslam Hanedanıdır. Karahanlı Devleti, tercih edilen görüşe göre, Karluk Türk kabilelerine mensuptur. 389/999 yılında İlek Han'ın (388–403/998–1013) komutanlığında yapılan Karahanlı saldırıları, onlara Mâverâünnehir bölgelerinde hâkimiyeti ele geçirmeyi sağladı. Bu saldırılar, aynı zamanda Sâmânî Devleti'nin yıkılışının habercisiydi. Çünkü saldırılar sonrasında Karahanlı Devleti, bölgede Sâmânî Devleti'nin pek çok yerini işgal etti Karahanlı Devleti, iç çekişmeler ve bölünmelerle pek çok dönemler geçirdi. Bölünme ve iç çekişmeler, tabiatıyla söz konusu devletin, yönetimde ortaklık sistemini tatbik etmesinin bir sonucudur. Çünkü devlette, aynı anda iki ayrı yönetici vardı; Büyük Han ve Ortak Han. Büyük Han, doğuda ikâmet ediyor ve devletin doğu kısmını; diğer Han ise batıda ikâmet ediyor ve devletin batı kısmını idare ediyordu.
Devletin Adı

Karahanlı Devleti ya da Türk Hakanlığı  840 - 1212 yılları arasında günümüz Kırgızistan merkezli olmak üzere Orta Asya toprakları üzerinde hüküm sürmüş bir Türk devletidir.
Bazı tarihi kaynaklarda bu krallık, "İlekhan Krallığı" olarak geçer. Bulunan madeni paraların birçoğunda tipik "İlek (Iilik, elik, vs.)" sözü vardır. İslâmi kaynaklarda, örneğin Ali ibn el-Esir, o hanedanın ismini al-Hāqaniya, al-Hāniya veya al-Āfrāsiyā diye tanımlamıştır. Eşzamanlı edebiyat kaynaklarında genellikle hanedan ismi Kağaniye (Ḵāqāniya)  (Ḵağan [yurdu]), al-Moluk al-Ḵāniya al-Atrāk "(el-Mülûk el-Kânîyye)" veya Āl-e Afrāsiāb "(Âl-î Efrâsîyâb)" (Afrasiab ailesi, hanedanı; Şehnâme'deki Turan kralı) denilmiştir.
Tarih yazıcılığına ve metoduna göre en doğru isimlendirme Kaşgarlı Mahmud'un dediği gibi ''Hakanlı Türkleri'' anlamına gelen ''Et-Türkü'l-Hakaniyye'' yani ''Türk Hakanlığı'' adıdır.
İsim kökeni

Devletin adı Kara ve Han iki Türkçe kelimeden oluşmuştur. "Kara", Türkçede kuzey yönünü ve siyahı, soyluluğu gösterir ve "han", doğrusu kağan, yöneticilere verilen tanhu, hakan, yabgu ve ilbey gibi Türkçe bir ünvandır. Prof. Omeljan Pritsak, meseleyi daha başka açıdan ele alarak izah etmiştir. Türklerde siyah, kızıl, ak ve gök dört yönü temsil etmektedir. Kara, kuzey tarafını gösterir ve ekseri şehirlerde ayrı olarak bu yönlerin kapılarının isimleri vardır. Belh'in kuzey, yani Kara'nın yönü (tarafı) Türk kapısıdır. Güney kapısı Hint, batı kapısı Yahudi, doğu kapısı ise Çin kapısıdır. Kara aynı zamanda kuvvetli, cebbar ve cesur demektir. Bu bakımdan bu ismi almış olmalıdırlar. Gazneli Mahmud'a Çinlilerin verdiği "Karahan" tabiri de aynı manada olmalıdır. "Kara", azamet yükseklik ve üstünlük demektir. Mesela Türk ülkelerinden en doğudan batıya kadar rastlanan karasular, hep gür, coşkun su ve nehirlere verilmiştir.
Siyasî tarihi

Kurucusu Bilge Kül Kadir Kağan'dır. Bilge Kül öldükten sonra oğulları Bazır ve Oğulçak devletin başına geçtiler. Devletin Batı kısmında hükümdar olan Oğulçak, Samanoğulları Devleti'ndeki karışıklıklardan yararlanarak isyan eden bir Samanî şehzadesinin sığınma talebini kabul etti. Oğulçak'ın yeğeni Satuk Buğra, bu şehzade sayesinde Müslüman oldu ve Abdulkerim adını aldı. Bu olaydan sonra amcası Oğulçak'ı mağlup eden Abdulkerim Satuk Buğra, devletin başına geçti ve Han ünvanını alarak İslamiyeti resmen kabul etti. Karahanlılar, İslamiyeti topluca kabul eden ilk Türk devletidir. Satuk Buğra Han 955 (Hîcrî 344) yılında, Kâşgarlı Mahmud'un Divân-ı Lügati't-Türk'te  " اَرتُج " artuç: Ardıç olarak geçen altın Artuç köyünde gömülmüştür. Kaşgar'da bu adda iki köy vardır. O zamanlar Kaşgar'ın kuzeyinde iki tane Artuç (Atuş, Artux) isminde köy vardı, birisinin adı altın Artuç (Atuş, Artux), ikincisi üst Artuç (Atuş, Artux)'dur.
Siyasî tarihi > Karahanlılar Hanedanı

Satuk Buğra Abdülkerim Han (940 - 955)
Baytaş Musa Han (955-?)
Ali Han (? - 998)
I. Ahmed Han (998 - 1017)
Mansur Han (1017 - 1024)
II. Ahmed Han (1024 - 1026)
Yusuf Han (1026 - 1032)
Süleyman Han (1032 - 1040)
Siyasî tarihi > Karahanlılar Devleti Hükümdarları

(2. Görüş)
Bilge Kül Kadir Han (840-880)
Oğulcak Han ve Arslan Han (880-920)
Abdülkerim Satuk Buğra Han (920 – 958)
Baytaş Musa Han (958 – ?)
Nasr Bin Ali Han (? – 999) (Halife Müslüman devlet olarak Karahanlıları tanıdı.
I. Ahmed Han (999 – 1017)
Mansur Han (1017 – 1024)
II. Ahmed Han (1024 – 1031)
Yusuf Han (1031 – 1032)
Süleyman Arslan Han (1032 – 1041)
İktisadî yapısı

Karahanlılar devrinde kömür, bakır, altın ve kurşun içeren maden ocakları işletilmiştir. Kuça, Kaşgar, Aksu ve Hoten pazarlarında altın ve bakırdan işlenmiş eşyalar satılmış, her yıl sergiler düzenlenmiştir. Soda (sodium carbonate), Yeşim taşı, Yurungkaş Nehri yatağından çıkarılan beyaz Yeşim ve Karakaş Nehri yatağından çıkarılan siyah Yeşim, Lapis lazuli (lacivert taşı) ve İpek, İpek Yolu boyunca ticareti yapılmıştır. Karahanlılardan Satuk Buğra Karahan, Harun Buğra Karahan, Musa Buğra Karahan, Yusuf Kadir Karahan, Süleyman Arslan Karahan, batı hanlarından Tamğaç İbrahim Han, I. Nasr Şemsi el-Mülk Han ve diğerlerinin adına altın, gümüş, bakır madeni paralar basılmaya başlanmıştır
İdare sistemi > Ülüş sistemi

ülüş Orta Asya Türk Devlet geleneğine göre ülke topraklarının hakanlar tarafından hanedan üyeleri, yakın akrabalar arasında özerk idare statüsünde ve halk arasında paylaştırılması esasına dayanan idari yapılanmadır. Ülüş sistemi bilim adamlarınca göçebe devlet anlayışı ve teşkilat sistemine dayandırılmıştır.
Toy, Türk devletlerinde resmî bir görüşme gayesiyle toplanılan veya Türk boylarının, topluluklarının belli bir amaç doğrultusunda bir araya geldikleri toplantılardır. Hükümdarlar çeşitli sebeplerle toy düzenlerlerdi. Bunlar, tahta çıkış toyu, zafer toyu, düğün toyu, doğum toyu, ad koyma toyu gibi toylardır. Bu toylar Türklerde sosyal hayatın düzenlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Orun, Türk hanlarının saraylarında veya devlet törenlerinde, toylarda Türk boylarının alacakları, oturacakları yerlerin tespit edildiği kurallardır.
Hakanların her ne kadar vilayeti çok, payesi (rütbesi) yüksek olursa olsun, turuncu renkte ipekten veya kumaştan yapılan sayıları dokuzu geçmeyen tuğları (sancak) bulunurmuş ve onlar dokuz sayısını uğur sayarlarmış.
Uygarlık

İslam'ın kabulü sonrasında Karahanlılar Uygur alfabesini benimsemişler ve Türkçeyi resmî dil olarak kullanmışlardır. Türklerin yoğun olarak yaşadığı topraklarda devlet kurulması sebebiyle diğer Türk-İslam devletlerinden farklı olarak
Arapça ve Farsça dilleri Karahanlılarda etkin olamamıştır.
"Ribat" (Taşrabat) adı verilen kervansaraylar yapılmıştır. Tuğla ve kerpiç ağırlıklı olduğu için günümüze enkazları kalmıştır. Türk-İslam sentezi olarak kümbetler ilk bu dönemde görülür. Bir Türk arşını olan çığ, Arap arşının üçte ikisi kadar uzunlukta olup göçebeler bununla bez ölçmüşlerdir.
Edebiyat

Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig (Mutluluk Bilgisi), Kaşgarlı Mahmud'un Divânu Lügati't-Türk (Büyük Türk Sözlüğü), İmam-ı Ebü'l-Fütuh Abdülgafur'un Tarih-i Kaşgar (Kaşgar'ın Tarihi), Ahmet Yesevi'nin Divan-ı Hikmet ile Edip Ahmet Yükneki'nin Atabet'ül Hakayık (Hakikatlerin Eşiği) adlı eserleri bu dönemin en önemli yapıtlarıdır. Bunun yanında Karahanlılar döneminde yazılan ve elimizde bulunan birkaç Kur’an tercümesi ile Kaşgarlı Mecdüddîn Mehmed'in İbrahim Han'a takdim ettiği (şu an kayıp olan) Târîh-i Türkistan ve Hıtây ile yazarı bilinmeyen Mücmilü’t-Tevârih ve’l-Kısâs adlı eserleri yine bu dönemde verilmiş önemli eserlerdir.
Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı Yusuf Has Hacip'in temsili bir görseli
Karahanlılarda yönetim terimleri:
tégin: Hükümdar oğlu
Muhtesib: Kadın
Tamgacı: Mühürdar
agıcı: ipek kumaşları muhafaza eden kimse, hazinedar
Bitikçi: İç ve dış yazışmalara bakan
imga: Taşradaki gelir giderlere bakan(doğu karahanlılarda)
Amil: Taşradaki gelir giderlere bakan(batı karahanlılarda)
Kökyuk: Muhtar
Eşkinci: Ulaşım ve posta işlerine bakan
kadıncı: Bilge Kül Kadir
turbı: yâver, yardımcı
Ağıcı: Maliye işlerine bakan
Tigin: Hükümdar oğlu
térig: Ahaliden toplanan vergi (tirik)
térnek: dernek, işlerini konuşmak için ulusun toplandığı yer.
Karahanlılarda verilen ünvanlar:
Kunçuy: Hatun'dan bir derece aşağı kadın, bilge, prenses
Kara: Hakanlı hanlarına verilen ungun (ünvan)
Kül Tegin: Hakanlı ailesi çocuklarına verilen adlardan
Çağri Tegin: Hakanlı ailesi çocuklarına verilen adlardan
Bekeç: Tekinlerin, Han oğullarının sanı
Sagun: Karluk büyüklerinin ungunu (ünvanı)
Sökmen: yiğitlere verilen ungun (ünvan)savaşta başarılı hizmet verenlere Kılıç Han Sökmen, Tonğa Tégin, Alp Tégin ve Yağan Tégin ünvanları verilmiştir.
Kadir Han: Hakanların sert ve çetin olanına verilen ungun (ünvan)
Karahanlılarda askeri terimler:
tura: kalkan, siper
turag: sığnak
tugrağ: Hakan tarafından savaş zamanında askere verilen at
tutgak: atlı bölük
Ordu yapısı

Karahanlı ordusu:
1. Saray muhafızları,
2. Hassa ordusu,
3. Hanedan mensupları, eyalet valileri ve diğer devlet adamlarına bağlı güçler,
4. Karahanlılar'a tabi olan Çiğil, Karluk, Uğrak vb Türk kabilelerine mensup kuvvetlerden oluşmaktaydı.
Wesly Decas

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Wesly Roberto Decas
Doğum tarihi:  11 Ağustos 1999 (25 yaşında)
Doğum yeri:  Cortés, Honduras
Boyu:  1,76 m (5 ft 9+1⁄2 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Hapoel Ra'anana AFC
Numarası:  2
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2017-2019 |  FC Moravia |  0 |  (0) |
| 2017-2018 |  → FC Juárez (kiralık) |  1 |  (0) |
| 2018 |  → CD Nacional (kiralık) |  2 |  (0) |
| 2019 |  → Atlanta United 2 (kiralık) |  24 |  (1) |
| 2020-2024 |  FC Motagua |  134 |  (1) |
| 2024- |  Hapoel Ra'anana AFC |  0 |  (0) |
| Toplam |   |  161 |  (2) |
Millî takım kariyeri
| 2015 |   Honduras U-17 |  2 |  (0) |
| 2017-2019 |   Honduras U-20 |  18 |  (0) |
| 2021 |   Honduras U-23 |  8 |  (0) |
| 2022- |   Honduras |  10 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 30 Ocak 2025 (2025-01-30) 
Wesly Decas (d. 11 Ağustos 1999), Honduraslı profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. Hapoel Ra'anana AFC'da forma giymektedir.
Tire, İzmir

| Tire |
| --- | --- |
İlçe

 İzmir'deki konumu
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: İzmir
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Vural Karagül
 • Belediye başkanı: Hayati Okuroğlu (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam: 716 km²
Rakım: 93.3 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 84.457
 • Kır: -
 • Şehir: -
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 35900
İl alan kodu: 0232
İl plaka kodu: 35
Resmî site http://www.tire.gov.tr   http://www.tire.bel.tr/
Tire, Türkiye'nin İzmir ilinin bir ilçesidir. İlçenin doğusunda Ödemiş, kuzeyinde Bayındır, batısında Torbalı ve Selçuk ilçeleri, güneyinde Aydın ili bulunmaktadır. Nüfusu 2022 yılı itibarıyla 87.462 kişidir.
Coğrafya

İzmir'in güneydoğusunda yer alan Tire, il merkezine 80 km uzaklıktadır. İlçenin doğusunda Ödemiş, kuzeyinde Bayındır, batısında Torbalı ve Selçuk ilçeleri, güneyinde Aydın ilinin Germencik, İncirliova ve Efeler ilçeleri bulunmaktadır. Yüz ölçümü 716 km²'dir. Kuzeyinde Küçük Menderes Ovası yer alır.
"Yeşil Tire" olarak anılır çünkü yemyeşildir. Deniz seviyesinden yüksekliği 96 metredir. İlçe sınırları içerisinde bulunan Güme Dağları 1646 m yüksekliğindedir. Dağlara doğru çıkıldıkça çok sayıda bitki türü bulunmaktadır. Tarımsal ürünlerin çeşitliliğinde ilçenin tek akarsuyu olan 175 km uzunluğundaki Küçük Menderes ırmağının da önemli rolü vardır.
Coğrafya > İklim ve bitki örtüsü

Bu ilçede Akdeniz iklimi görülmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçer. Her yıl ortalama yağış miktarı 600–650 mm olarak gerçekleşmekte en fazla yağış aralık, ocak, şubat ve mart aylarında görülmektedir. İlçede sıcaklık yazın +40 dereceye kadar yükselirken kışları en düşük sıcaklık +3 derece civarında olmaktadır. Bitki örtüsü bakımından maki bitki topluluğu egemendir. Toprak yapısı kumlu, killi ve kır taban bir görüntü vermesine rağmen oldukça verimli ve çok çeşitli ürün yetiştirilmesine elverişlidir.