stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Arnavutluk'un İslamlaşması
Tarih > Müslüman tarikatları ve mezhepleri

Arnavutluk Müslümanları, Sünni İslam'la ilişkili olanların yanı sıra, Osmanlı döneminde birçok Tasavvuf Tarikatına da mensuptu. Kadiri tarikatı on yedinci yüzyılda kentsel alanlara yayılmış ve şehirli işçi loncalarıyla bağlantılıyken, 18. yüzyılda Kadiri Arnavutluk'un merkezine ve özellikle de dağlık Debre bölgesine yayılmıştır. Kadiriler, bulundukları yerin ekonomik ve Debre bölgesindeki sosyo-politik ortama katkıda bulunmuşlardır. Taraftarlık konusunda Bektaşilerle rekabet eden ve Arnavutluk'un güney ve kuzeydoğusunda yerleşik Halveti tarikatı da mevcuttur. Diğer Tasavvuf tarikatları Rufâi ve Mevlevîlik ve diğerleridir. Bunların arasında Osmanlı döneminde Arnavutluk'a gelen ve ilk olarak 15. yüzyılda Yeniçeriler tarafından getirilen Şii İslam'a ait mistik bir Derviş tarikatı olan Bektaşîlik Arnavutluk'ta en öne çıkanıdır ve hala günümüzde de öyledir. Bektaşiliğin Arnavut nüfusu arasında yayılması 18. yüzyılda ve esas olarak 19. yüzyılın başlarında, özellikle kendisinin de Bektaşi olduğu düşünülen Ali Paşa'nın topraklarında meydana gelmiştir. Horasan ve Anadolu gibi uzak yerlerden gelen mutasavvıf dervişler gelip dinlerini tebliğ etmişler, müritler kazanmışlar ve zamanla Skrapar, Devoll gibi bölgelerde tasavvufun merkezleri haline gelen bir tekke ağı kurulmuştur. Arnavutluk'un en önemli tekkelerinden bazıları Ergiri, Melçan, Akçahisar ve Fraşer gibi yerleşim yerlerinde yer alır. 20. yüzyılın başlarında Bektaşi tarikatının dervişlerinin büyük bir kısmı Balkanlar dışında, hatta Anadolu ve Mısır'daki mutasavvıf Hacı Bektaş-ı Veli'nin tekkesi bile Arnavutlar tarafından oluşturulmuştur. Tasavvuf tarikatları, özellikle Bektaşiler, Hristiyan azizleri ve onların yerel türbelerini Tasavvuf kutsal adamlarıyla ilişkilendirerek dini ibadet ve mevcudiyetin bir sentezini ve senkretizmini yaratmışlardır. İslam'a geçen Arnavutlar için, daha geniş dini özgürlüklere ve senkretizme sahip olan Bektaşilik, zaman zaman Sünni İslam'dan daha çekici bir seçenek olarak görülmüştür. Bektaşi mezhebi muhafazakar Müslümanlar tarafından sapkın kabul edilmektedir.
Berat'ta Halveti Tekkesi (1782 yılında inşa edilmiştir).
Berat'taki Halveti Tekkesi'nin kapısının üstünde Arapça yazı.
Fraşiri Nasîbi Tâhir Baba Tekkesi.
Bektaşi tekkesi, Ergiri.
Dolma Tekkesi, Akçahisar.
Arka planda dervişlerin mezarlarının bulunduğu Dolma Tekkesi'nin içi, Akçahisar.
Tarih > Sosyal ve kültürel değişim

Osmanlı fethi aynı zamanda Arnavutça konuşulan dünyaya sosyal, kültürel ve dilsel değişiklikler de getirmiştir. On beşinci yüzyıldan itibaren Osmanlı Türkçesinden kelimeler Arnavut diline girmiştir. Şairlerden ve diğer Müslüman Arnavut yazarlardan oluşan bir külliyat Osmanlı Türkçesi, Arapça, Farsça veya Arnavut dilinde Arap alfabesiyle (Alhamijado Edebiyatı) yazılar yazmıştır; bu külliyat düzyazı, şiir, din ve sosyo-politik durumlarla ilgili yansıtıcı çalışmaları vb. kapsamaktadır. Bu yazarlar arasında öne çıkanlar Taşlıcalı Yahya, Hacı Şehreti veya Nezim Frakulla, Muhamet Kyçyku, Süleyman Naibi, Hasan Zyko Kamberi, Hacı Ömer Kaşari gibi Beyteci Edebiyatı şairlerdir. Bir kale etrafında kurulan (1466) Elbasan'ın yanı sıra, Arnavutluk'taki kasaba ve şehirler Osmanlı mimari ve kültürel unsurlarını benimseyerek değişime uğramıştır. Osmanlı Müslüman Arnavut elitinin cami, medrese, imaret gibi din, eğitim ve sosyal amaçlı yapılar inşa etmesiyle Görice, Tiran ve Kavalye gibi bazı yerleşim yerleri yeni kent merkezleri haline gelmiştir. Bu arada Berat gibi eski şehir merkezleri camilere, hamamlara, medreselere, kahvehanelere, tekelere kavuşmuş ve şairler, sanatçılar ve ilmi uğraşlar ile tanınmıştır. Kosova veya Makedonya'dan farklı olarak, mimari açıdan Arnavutluk'un Osmanlı Müslüman mirası sayıca daha mütevazidir; ancak öne çıkan yapılar arasında Görice'deki İmrahor İlyas Bey Camii (1495-96'da inşa edilmiştir), Akçahisar'daki Murad Bey Camii (1533-34), İşkodra'daki İşkodra Kurşunlu Cami (1773-74), Tiran'daki Edhem Bey Camii (1791-94'te başladı; 1820-21'de bitti) ve diğerleri yer almaktadır.
Arnavutlar için Hristiyanlıktan İslam'a geçiş aynı zamanda Osmanlı millet sistemi içinde halkları dinlerine göre kolektif olarak bölen ve yöneten Rumlardan (Hristiyan) Müslüman mezhep topluluklarına geçişe de işaret etmektedir. Osmanlılar yine de Müslüman Arnavutların varlığını devlet kayıtlarındaki kişileri tanımlamak için olağan millet dini terminolojisinin eksikliklerini gidermek amacıyla Arnavud (اروانيد) gibi terimleri etnik bir işaret olarak yoğun bir şekilde kullanmışlardır. Osmanlı Türkçesinde ülkeye Arnavutluk (آرناوودلق) deniyordu.. Etnik ve dilsel bilince dayalı olarak Arnavutların çevrelerinde oluşan bu yeni ve farklı Osmanlı dünyasına verdikleri yeni ve genelleştirilmiş tepki de etnik isim değişikliğiydi. Latinceden türetilen ve açık konuşmayı ve sözlü anlayışı ifade eden etnik demonim Shqiptarë, 17. yüzyılın sonları ile 18. yüzyılın başları arasında Arnavutça konuşanlar arasında yavaş yavaş Arbëresh / Arbënesh'in yerini almıştır.
Miras > Arnavutluk'un İslamlaşmasına ilişkin Arnavut toplumunun görüşleri

İslam ve Osmanlı mirası da Arnavut toplumunun geniş kesimlerinde tartışma konusu oldu. İslam ve Osmanlılar birçok Arnavut tarafından cihadın, Hıristiyan karşıtı şiddetin ve Türkleştirmenin sonucu olarak görülüyor ve bu söylemler içerisinde Arnavutluk'un sosyo-politik sorunları da bu mirasın sonucu olarak değerlendiriliyor. Müslüman toplumun bazı üyeleri, Osmanlı geçmişini vurgulamamakla birlikte, bu görüşlere İslam'a karşı önyargı olarak algıladıkları şeyi eleştirerek yanıt verdiler.
Arnavut aydınları ve geniş Balkanlar'daki diğer önemli Arnavutlar arasında İslam, onun mirası ve Arnavutluk'taki rolü hakkında tartışmalar ve zaman zaman tartışmalar meydana geldi. Bu söylemlerde, bazı Arnavut aydınları İslam'ı, İslam'ın mirasını ve Arnavutlar arasındaki çağdaş rolünü tartışırken tartışmalı Oryantalist, ırkçı ve biyolojik terminolojiyi kullandı.
Bu tartışmalarda öne çıkanlar, Ergiri'li romancı İsmail Kadare ile 2000'li yılların ortalarında eski Yugoslavya'dan bir Arnavut olan edebiyat eleştirmeni Recep Qosja arasındaki gazete makaleleri ve kitaplardaki yazılı alışverişlerdi. Kadare, eski Avrupa kökleri ve Hristiyan gelenekleri nedeniyle Arnavutluk'un geleceğinin Avrupa'da yattığını öne sürerken, Qosja Arnavut kimliğinin hem Batı (Hristiyan) hem de Doğu (İslam) kültürlerinin bir karışımı olduğunu ve çoğu zaman tarihsel bağlamlara uyarlanabileceğini ileri sürmüştür. Piro Mişa, 17. ve 18. yüzyıllarda Arnavutların İslamlaştırılmasının "Arnavutluk'un modern tarihinin en karanlık iki yüzyılı" olduğunu yazmıştır. Mişa ayrıca bu deneyim nedeniyle "Arnavutluk'un Türk-Doğu kültüründen belki de bölgedeki herhangi bir ülkeden daha fazla etkilendiğini" ileri sürse de Arnavut Müslümanların "Hıristiyan yurttaşları Konstantinopolis'teki hükümete karşı savaşmaya davet ederken Avrupalı Türkiye'de ortak dava yürüten tek Müslüman grup olduğunu" belirtir.
Arnavutluk Cumhurbaşkanı Alfred Moisiu 2005 yılında Britanya'da yaptığı bir konuşmada, Arnavutluk'taki İslam'ın "sığ" olması nedeniyle "Avrupalı bir yüze" sahip olduğunu ve "her Arnavut'u biraz araştırırsanız, onun Hıristiyan özünü keşfedebileceğini" belirtmiştir. Arnavutluk Müslüman Forumu bunlara ve Kadare'nin yorumlarına yanıt verdi ve bunları "ırkçı", "İslamofobi" içeren ve "son derece saldırgan" olarak nitelendirmiştir. Komünist rejimden kalma eğilimleri takip eden komünizm sonrası Arnavut siyaset kurumu, İslam'a Osmanlı "işgalcisinin" inancı olarak yaklaşmaya devam etmektedir. Bazı Arnavut yazarlar ayrıca Arnavutların İslam'a olan bağlılığının yüzeysel olduğunu ve bu argümanların Ortodoks ve Katolik Arnavut toplulukları arasında popüler olduğunu iddia ettiler. Arnavut okul ders kitapları üzerine yapılan tartışmalarda, bazı tarihçilerin Türklerle ilgili saldırgan içeriklerin kaldırılmasını talep ettiği tartışmalarda, bazı Hristiyan Arnavut tarihçiler, Osmanlı döneminin olumsuz deneyimlerine atıfta bulunarak ve Türkiye'nin Arnavutluk'un "işgali" ve Arnavutların İslamlaştırılması için tazminat aramasını isteyerek öfkeyle karşı çıktılar.
Miras > Arnavutluk'un İslamlaşmasına ilişkin dini kuruluşların görüşleri

Resmi dini Hristiyan ve Müslüman kuruluşlar ve din adamları, Osmanlı dönemi ve Arnavutların İslam'ı kabul etmesi konusunda farklı görüşlere sahipler. Hem Katolik hem de Ortodoks din adamları, Osmanlı dönemini Hristiyanlık karşıtı ayrımcılık ve şiddet içeren baskıcı bir dönem olarak yorumlarken, İslam, Arnavut geleneğine ve bütünlüğüne meydan okuyan yabancı bir dönem olarak görülüyor. Arnavutların İslam'a geçmesi, hem Katolik hem de Ortodoks din adamları tarafından Arnavut kimliğinin tahrif edilmesi olarak görülüyor, ancak Arnavut Müslümanlar İslamlaşmanın masum kurbanları olarak yorumlanıyor. Ancak Arnavut Sünni Müslüman din adamları, Arnavutların din değiştirmesini gönüllü bir süreç olarak görüyor ve Osmanlı dönemiyle ilgili dini tartışmaları bir kenara bırakıyor. Arnavutluk'taki Sufi İslam, Osmanlı dönemini, kendilerine zulmeden Sünni Osmanlı yönetimi içinde yozlaşmış, İslam'ın çarpık bir biçimini teşvik eden bir dönem olarak yorumluyor. Hristiyan din adamları, Müslüman Arnavutları daha geniş Arnavut ulusunun bir parçası olarak görüyor ve Müslüman din adamları, Arnavutluk'ta Müslüman olmayan insanlarla alay etmiyor. Arnavutluk'taki Hristiyan kimlikleri, zaman zaman Müslüman çoğunluğa karşı tarihsel olarak yaşadıkları ayrımcılık deneyimleriyle azınlık konumunda olma yoluyla şekillendi. Bu arada Arnavutluk'taki Müslüman din adamları, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünün, Balkan Hristiyanlarının siyasi olarak güçlenmesiyle Müslümanları çağdaş zamanlarda dini bir azınlık haline getirmesinin getirdiği talih değişikliğinin altını çiziyor.
Miras > Arnavutluk'un İslamlaşmasına ilişkin bilimin görüşleri

Çağdaş zamanlardaki bilim kapsamında, Arnavutların din değiştirmesi ve İslam'ın Arnavutluk'taki mirası tartışmalı bir konudur. Komünist dönem ve milliyetçi bakış açısına sahip çağdaş Arnavut akademisyenler, Osmanlı dönemini olumsuz olarak yorumlar ve Arnavutlara sosyokültürel ve dini anlamda neredeyse hiçbir faydası olmadığı şeklinde İslam'a geçişi hafife alılar. 1975'te Hasan Kaleshi, İslamlaşma dönemine ilişkin bu esas olarak "olumsuz" görüşlere karşı çıkmıştır. Daha sonra Elsie ve Schmidt-Neke tarafından desteklenen Kaleshi'nin görüşü, Osmanlı fethinin ve Arnavutlar tarafından İslam'a geçişin Helenleşmeyi ve Slavlaşmayı önlediği, tıpkı 6. yüzyıldaki Slav istilalarının Arnavutların atalarının Romalılaşma sürecini durdurduğu gibi olduğu yönündedir. Millet sistemi içerisinde yalnızca Müslümanlar olarak tanınmasına rağmen, nüfusun kısmen İslamlaştırılmasının, kiliseler aracılığıyla meydana gelen asimilasyon sürecini ve Yunan, Latin ve Slav toprak ağalarının etkisini durdurduğunu ileri sürmüştür. Ek olarak, Arnavutların İslamlaştırılması, Osmanlı yönetimi sırasında ya nüfus hareketleri ya da Arnavut olmayan diğer Müslüman unsurların asimilasyonu yoluyla Balkan Arnavut yerleşim alanının genişlemesine de yol açmıştır. Kaleshi'nin tezi, zamanla, Arnavut kimliğinin İslamlaşma ve Osmanlı yönetiminin bir sonucu olarak korunması yerine, Arnavutların ulusal ve etnik kimliklerini korumak amacıyla İslam'a geçtiklerini iddia eden bazı Arnavutlar tarafından çarpıtılmıştır; buna Kaleshi'nin argümanının "tersine çevrilmesi" adı verilmiştir.
Konuyla ilgili yayınlar

Kaleshi, Hasan (1975). "Das Türkische Vordringen auf dem Balkan und die Islamisierung. Faktoren fur die Erhaltung der ethnischen und nationalen Existenz des Albanischen Volkes".  Bartl, Peter; Glassl, Horst (Ed.). Südosteuropa unter dem Halbmond. Untersuchungen über Geschichte und Kultur der sudosteuropaischen Völker während der Türkenzeit. Munich: Trofenik. ss. 125-138. ISBN 978-3-87828-075-0.
İskender Bey (1405-1468)
İşkodra Kuşatması, 1478
Papa XI. Clemens, 1700'den 1721'e kadar Papaydı. İtalyan ve Arnavut kökenli asil Arnavut ailesinde doğdu, ve Katolik nüfusun düşüşünü durdurmak için Kuvendi i Arbënit'i topladı.
16. yüzyıldan kalma Berat Kurşunlu Cami
Bir Arnavut Şefinin Evinde Dua, Jean-Léon Gérôme (1857)
Görice'deki İmrahor İlyas Bey Camii
Tiran Edhem Bey Camii'nin zengin bir şekilde dekore edilmiş iç kısmındaki minber .
İsmail Kadare
Hacktivizm

"Anonim" maskesi takan bir adam, Austin, Teksas'ta uyuyan bir kedi duvar resminin önünde duruyor.
Hacktivizm, "hack" ve "aktivizm" kelimelerinin birleşiminden türetilmiş bir terim olup, dijital araçlar ve bilgisayar korsanlığı yöntemleri kullanarak politik veya sosyal bir amacı desteklemek için gerçekleştirilen eylemlere denir. Hacktivistler, siber uzayı protesto, ifade özgürlüğü, bilgiye erişim ve sosyal adalet gibi konularda bir araç olarak kullanır.
Tarihçe

Hacktivizm'in kökenleri 1990'lı yıllara kadar uzanmaktadır. İlk hacktivist gruplar arasında "Cult of the Dead Cow" (cDc) ve "Electronic Disturbance Theater" (EDT) bulunmaktadır. Bu gruplar, internetin ve bilgisayarların yükselişi ile birlikte, dijital araçların sosyal ve politik değişim yaratma potansiyelini keşfettiler.
1990'ların sonları ve 2000'lerin başlarında, hacktivist eylemler daha yaygın hale geldi. Özellikle 1999'daki Seattle Dünya Ticaret Örgütü (WTO) protestoları sırasında, hacktivistler dikkat çekici eylemler gerçekleştirdiler. Bu dönemde, internet sitelerine saldırılar, sitelerin geçici olarak kapatılması ve dijital sivil itaatsizlik eylemleri sıkça görüldü.
Hacktivist kimdir?
Hacktivist, genellikle interneti ve bilgisayar sistemlerini kullanarak politik veya sosyal değişiklikleri teşvik etmek amacıyla dijital eylemler gerçekleştiren kişilere denir. Bu terim, "hacker" ve "aktivist" kelimelerinin birlikte kullanılmasından türetilmiştir. Hacktivistler, çeşitli teknik yeteneklere sahip olabilirler ve genellikle siber alanı, geleneksel protesto yöntemlerine alternatif veya bu yöntemleri destekleyici bir yol olarak görürler.
Hacktivizm'in Yol ve Yöntemleri

Hacktivistler, çeşitli yöntemler kullanarak dijital eylemler gerçekleştirirler. Bu yöntemler arasında şunlar bulunmaktadır:
DDoS Saldırıları (Dağıtık Hizmet Durdurma Saldırıları)
Hedef alınan sunuculara aşırı düzeyde yüklenerek hizmet dışı bırakmayı amaçlayan saldırılara denir.
Amaç, hedefin web sitesinin veya hizmetinin geçici veya uzun ömürlü olarak kapatılmasıdır.
Defacement (Web Sitesi Tahribatı)
Bir web sitesinin içeriğinin değiştirilmesi veya tahrip edilmesine denir.
Bu tür saldırılar, genellikle politik mesajlar veya protestolar içeren içerikler eklemek için kullanılır.
Bilgi Sızdırma (Leaks)
Hassas veya gizli bilgilerin izinsiz olarak ele geçirilmesi ve kamuoyuna basın veya farklı yollar ile açıklanmasıdır.
Amaç, kamuoyunun dikkatini çekmek ve hesap verebilirliği artırmaktır.
Siber Oturma Eylemleri (Virtual Sit-Ins)
Gerçek dünyadaki oturma eylemlerine benzer bir şekilde, belirli web sitelerini veya çevrimiçi hizmetleri kitlesel olarak ziyaret ederek hizmeti aksatmayı hedefler.
Sosyal Mühendislik (Social Engineering)
İnsanları manipüle ederek gizli bilgilere erişim sağlamayı amaçlayan yöntemlerdir.
E-posta kimlik avı (phishing) ve diğer kimlik avı teknikleri bu kategoride yer alır.
En Çok Bilinen Hacktivist Gruplar ve Eylemler

Hacktivism hareketinin önemli grupları ve eylemleri şunlardır:
Anonymous
Küresel bir hacktivist gruptur ve yüzleri maskeli olarak tanınırlar.
Önemli eylemleri arasında Scientology Kilisesi'ne karşı yapılan Operation Chanology, Arap Baharı sırasında destek eylemleri ve Wikileaks'i destekleme amaçlı eylemler bulunmaktadır.
LulzSec
2011 yılında aktif olan bir hacktivist gruptur.
Sony, CIA ve PBS gibi büyük kuruluşlara yönelik saldırıları ile tanınırlar.
WikiLeaks
Julian Assange tarafından kurulan bir platformdur.
Gizli belgelerin kamuoyuna sızdırılması ve yayınlanması ile tanınır.
RedHack
1997 yılında Türkiye'de kurulan Marksist-Leninist bir hacktivist gruptur.
RedHack, özellikle devlet kurumlarına yönelik saldırıları ve sızdırdığı belgeler ile dikkat çekmiştir.
Grup, eğitim, sağlık ve güvenlik gibi çeşitli devlet kurumlarının sistemlerine yönelik saldırılar düzenlemiş ve bu kurumların bilgilerini kamuoyuna sızdırmıştır.
Hacktivizm'in Etik ve Yasal Boyutları

Hacktivism, etik ve yasal açıdan karmaşık bir konudur. Destekçileri, hacktivism'in ifade özgürlüğü, bilgiye erişim ve sosyal adalet için önemli bir araç olduğunu savunur. Ancak, eleştirmenler hacktivist eylemlerin genellikle yasadışı olduğunu ve siber güvenlik tehditleri oluşturduğunu öne sürer.
Etik Boyutlar:
İfade Özgürlüğü: Hacktivistler, sansür ve baskıya karşı çıkmak için dijital araçları kullanır.
Bilgiye Erişim: Bilgi özgürlüğü ve şeffaflık ilkelerini savunurlar.
Sosyal Adalet: Adaletsizliklere dikkat çekmek ve sosyal değişim yaratmak için eylemler gerçekleştirirler.
Yasal Boyutlar:
Çoğu hacktivist eylem, mevcut yasalar çerçevesinde yasadışıdır.
Yasal sonuçlar, hacktivistlerin karşılaştığı riskler arasında yer alır.
Devletler ve kuruluşlar, hacktivistlere karşı siber güvenlik önlemlerini artırmaktadır.
Sonuç

Hacktivizm, dijital çağın bir ürünü olarak, politik ve sosyal değişim yaratma amacı güden bir aktivizm biçimidir. Dijital araçların ve bilgisayar korsanlığı yöntemlerinin kullanılmasıyla gerçekleştirilen bu eylemler, bilgiye erişim, ifade özgürlüğü ve sosyal adalet gibi konularda önemli etkiler yaratmıştır. Ancak, hacktivizm'in etik ve yasal boyutları tartışmalı olup, bu tür eylemler genellikle karmaşık ve çok yönlü sonuçlar doğurabilmektedir.
Mahayana

Mahāyāna, (Sanskrit महायान mahāyāna, kelime olarak  ‘Büyük Taşıt’ (“Maha” “büyük”, “yana” ise “taşıt”) anlamına gelir; Çince: 大乘, Dàchéng; Japonca: 大乗, Daijō; Vietnamca: Đại Thừa; Korece: 대승, Dae-seung; Thai: มหายาน, Maha Yan) Budizm’in üç ana kolundan biridir. Kaynağı Hint yarımadasıdır. Budizm’i Hinayana ve Mahayana olarak sınıflandırır. Vajrayana ise Mahayana Budizm’inin bir uzantısıdır. MS 1. yüzyılda Orta Asya ve Çin’e geçmiş, buradan da Doğu Asya’ya yayılmıştır. Günümüze hâlen uygulanmakta olduğu yerler Hindistan, Çin, Tibet, Japonya, Kore, Vietnam ve Tayvan’dır.
Kökeni

Mahayana’nın ayrı bir okul olarak ortaya çıkışı MÖ 1. yüzyılda Kuşan İmparatorluğu (günümüzde Pakistan içinde bir bölge) sınırları içinde gerçekleşmiştir. Burada bir hayli geliştirildikten sonra yaklaşık MS 2. yüzyıl civarında Çin’de yayılmaya başlamıştır. Mahayana Budizminin kökeni kesin olarak bilinemese de, kimi araştırmacılar tarafından Ekavyavaharika, Lokottaravadin ve Sautranika gibi eski okullarla arasında benzerlikler kurulmaktadır. Ancak 2. yüzyılda Nagarjuna tarafından kurulan Madhyamika okulu ilk Mahayana Budist okul olarak kabul edilir.
Kökeni > Doktrin

Mahayana yolunu benimseyenler, Budizm’in daha ortodoks kolu olan Theravada’yı (eskilerin yolu) biraz da küçümseyici bir ifadeyle Hinayana (küçük taşıt) olarak adlandırır. Günümüzde Sri Lanka, Myanmar, Tayland, Laos ve Kamboçya’da yaygın olan Theravada Budizmi ile Mahayana arasındaki temel ayrım Buda’nın doğası ve Budizm’de izlenmesi gereken ideal konularında ortaya çıkar. Theravada’da Buda’nın yolunu izleyip nirvanaya ulaşan kişiye arhat adı verilir. Mahayanacılar ise arhat idealini dar ve bencil bir amaç sayarlar ve karşılık olarak bodhisattva idealini savunurlar. Bodhisattva aydınlanmaya erişmiş, ancak Buda olmayı erteleyerek dünya üzerindeki tüm duyarlı canlılar Budalığa erişmedikçe doğum ölüm döngüsünden (samsara) ayrılmayı reddeden, yardıma ihtiyacı olanın yardımına koşan kişidir. Dolayısıyla bodhissatva’nın en önemli erdemi şefkat (karuna), Theravada’nın bilgelik erdeminden daha üstün sayılır.
Kökeni > Hinayana ve Mahayana arasındaki fark

Hinayana sözcük olarak “ küçük araba” ya da “ küçük yol” anlamına gelmektedir. Hina, yani “küçük” kelimesi, ruhu harekete geçirmeyi ifade etmektedir. Dört Yüce Gerçekten birincisi olan, acıların kavranması, edinilmiş davranışlarla acılardan kurtuluşu hedefler. Her kim bu söz konusu ruhsal enginliğe ulaşırsa (feragat olarak da adlandırılır) Mahayana'dan Hinayana'ya geçer. Bu arzular insan denilen canlı için bir nevi ufak güdülemedir. Her kim acılardan kurtulmak isterse, üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmeli ki büyük ruh enginliğine ulaşsın ve Mahayana'ya geçebilsin. Mahayana Budizminde acılardan kurtulma isteği her bir kişi için, daha doğrusu bütün canlılar için geçerlidir. Bir kişinin huzuru bütün insanlığın huzuru anlamına gelmektedir.
Kökeni > Mahayana Budizm’inin Avrupa kültürleriyle etkileşimi

Yunan ve Roma kültüründe ortaya çıkmış Yeni Platonculuk (Neoplatonizm) ve Mahayana Budizminin Hristiyanlık üzerinde önemli etkileri vardır. Bu birçok kültürü ve dini birbirine bağlayan bir köprü görevi görür. Örneğin bugün birçok İslam ülkeleri vaktiyle Yunan ve Budizm kültüründen etkilenmiştir; ancak Mahayana Budizminde bu konuda güvenli olarak yeterli bilginin mevcut olmadığını göstermektedir. 
Yeni Platonculuk (insanların ruhlarını kapladığı görülen derin dinsel ilgi) Yunan akılcılığının içinde felsefi olarak ele alınır.[kaynak belirtilmeli]
Mahayana öğretisinin oluşumu

Büyük araba ya da büyük yol anlamına gelir ve amacı Samsara'dan bütün dünyevi zevklerden kurtulmaktır. Dharma çarkının ikinci evresinin öğretileri Buda aracılığıyla, Nagarjuna (Budist düşünür) ve Asanga (Budist topluluğu) tarafından ortaya konulmuştur. Bu bilgilere Buda'nın ölümünden yaklaşık 500 yıl sonra ulaşılmıştır. Mahayana Budizminin iki yolu vardır: Esas yol olan Nagarjuna ve geniş yol denilen Asanga. Birincisi yani Nagarjuna boşluk (Shunyata)
Asanga ise kendi yararından çok başkalarının yararını düşünen (özgeci) Bodhisattva davranışları üzerinde durmaktadır. Mahayana yandaşları, bu öğretilerin saklı kaldığı için yayılma imkânı bulamadığını belirtiyorlar. Nagarjuna Nagas'ın tantrik güçleri aracılığıyla boşluğa giden öğretileri oluşturur. Asanga ise inziva hayatından 12 yıl sonra ortaya çıkmış ve acıları etkilemiştir. Bunun sonucunda Buda Maitraya'nın öğretilerini elde etmiştir.
Bu düşünceye göre Buda ölmeden önce öğrencilerine yüksek düzeyde bir eğitim vermiştir ve geri kalan öğretileri Dharma çarkının ikinci evresini oluşturmaktadır. Bu evre daha sonralarda  Mahayana geleneğinden (Küçük yol) etkilenmiş olan  Dharma çarkının ilk evre öğretileri, aynı zamanda Mahayana'nın da bölümlerindendir ve bireysel kurtuluşa hizmet etmektedir. Mahayana yandaşları tarafından uygulanmaktadır. Çarkın üçüncü evresinin öğretileri (evrelerden oluştuğu için çark olarak nitelendirilir). Vajrayana Budizmine aittir. Elmas araba -Elmas Yol anlamına gelmektedir ve Buda Doğası, Utara-Tantra- Shastra metinlerinde yer almaktadır.
Mahayana öğretisinin oluşumu > Öğretmen-öğrenci sistemi

Başkalarına yardımı esas alan Mahayana öğretisinin bir sonucu, öğrenci öğretmen uyumudur. Örneğin, Buda Amida'ya aşırı güvenmek, buna örnek olarak gösterilebilir. Buda Amida içimizdeki öğretmen anlamına gelir. Kişinin kendi acılarıdır. İyi bir Bodhisattva olan öğretmen, Prajnaparamita’yı (Sutra) anlayıp öğrenendir. Ancak bilinmesi gereken en önemli şey; Mahayana okulunda öğretmenin kendi yolundan, bağımlılık yaratmadan öğrenciyi aydınlığa ulaştırmasıdır. Aydınlığa giden yola, kişinin gücü ve motivasyonuyla çıkılır. Mahayana öğretmenleri, Bodhisattva’ları harekete geçirir ve on kuralı oluştururlar. Öğrencilere, Buda’nın öğretilerini öğreterek ve bunları uygulamaya sokarak yardım ederler ve onları aydınlığa ulaştırırlar. Bu nedenle Mahayana okulundaki öğretmenler “Buda” gibi kabul görürler. Öğrencinin bu duruma muktedir olması ve gerçekten bir motivasyonla kendini geliştirmesi gerekmektedir.
Mahayana öğretisinin oluşumu > Mahayana öğrencisinin özellikleri

Hint Budist üstat Arjadeva'ya göre bir öğrenci şu özellikleri barındırmalıdır: tarafsız, zeki, istekli ve öğretmeye hevesli. Ayrıca hem iyi bir dinleyici hem de iyi bir öğretici özelliklerine sahip olabilmelidir. Öğrenci, bir mezhep yandaşı olmamalıdır (örneğin geleneğe ya da bir dine bağlı taraf tutmaması gerekir). İyi ve kötüye giden yolun ayrımını yapabilecek beceriye sahip olması gerekmektedir. Son olarak, öğrenci hakiki, özgeci bir motivasyonu barındıran kişi olmalıdır.