Tyari
Sosyal Sistem

Yukarı ve Aşağı Tyareh'in Jeopolitik Bölünmesi
Öncelikle, kafası karışık olanlara veya Tyareh'in statüsü hakkında kişisel, mantıksızca kökleşmiş şüpheler duymak isteyenlere açıkça belirtmek gerekirse; Osmanlılar, İngilizler, Ruslar, Kürtler ve Persler tarafından Hakkari'de (güneydoğu Türkiye) tanınan bir kabile, bir kültür ve önemli bir bölgeydi. Tyareh'in giyiminden lehçesine, tarihine, özerk statüsüne ve coğrafyasına kadar farklı kültürü, hem yabancı hem de Asur yazarlar tarafından yazılmış sayısız bilgi zenginliği tarafından iyi bir şekilde belgelenmiştir. Bu nedenle, Tyareh'in sadece bir "Kabile" olduğunu düşünenler için tavsiyem, arada bir bir veya iki kitap okuma alışkanlığı edinmeleridir; durum gerçeklerle ilgili olduğunda ve görüşle ilgili olmadığında kişisel olarak ne düşündüğünüze dair öznel, genellikle gündem odaklı dürtülerinize her zaman güvenmek yerine, bazı nesnel gerçekleri öğrenerek beyninizi meşgul edin. Yukarı ve Aşağı Tyareh bölgesi bugün hala var mı? Evet, ancak 1915'te Hakkari'den Asur göçünden beri Kürt kontrolü altındaydı; birkaç Asur gezgininin Hakkari'ye yaptıkları son seyahatlerde, His Beautitiude Mar Gewargis Sliwa'nın 2014'te Hakkari'ye yaptığı seyahat de dahil olmak üzere, Tyareh köylerinin fotoğraflarına bakın. Tyarayeh (Tyareh halkı) bugün hala var mı? Evet! Aslında, Doğu Asur Kilisesi üyelerinin %50'ye kadarı Tyarayeh'tir (her iki takvimde de) Tyareh kültürü hala var mı? Evet! Lehçesi, kıyafetleri, yiyecekleri ve tarihi hala yaşıyor. Aslında, "Joula D'Tyareyana" olarak bilinen Tyareh'in belirgin kıyafetleri Asurluların ulusal kıyafeti olarak kabul edildi.
Tyareh'in geniş bölgesi jeopolitik olarak üst ve alt bölge olarak ikiye ayrılmıştı. Bu jeopolitik bölünmenin ne zaman gerçekleştiği kesin değildir. Zaman geçtikçe, Tyareh'in Yukarı ve Aşağı bölgeleri, her birinde farklı klanlar veya "Ojakh" ve Asurca'da "Malik" olarak bilinen yönetici bir kabile lideri bulunan "Ashirat" olarak bilinen kendi kabile siyasi yapılarını geliştirdiler. Malik unvanı ayrıca birden fazla köyü işgal eden büyük ve güçlü klanların liderleriyle de birbirinin yerine kullanılıyordu. Örneğin, Yukarı Tyareh'in Sheeno Odisho, Yukarı Tyareh'in kuzey kesiminde bulunan Dadosh, Bet Mariggo, Chamikta ve Mabuaa köylerini kapsayan Dadosh klanının Malik'iydi ancak Malik İsmail II gibi Yukarı Tyareh kabilesinin genel Malik'i değildi. Her köy, köyünün yerel savaşçılarından sorumlu olan "Rayis" adlı bir lider tarafından yönetiliyordu. Buna karşılık, köy ve klan liderleri, tüm kabileyi yöneten büyük Malik'e bağlılıklarını borçluydular. Savaş zamanlarında, klan ve köy liderleri ayrıca Malik'in güçlerinde kaptan olarak hareket ediyorlardı.
Siyasi Sistem
Malik'in Tyareh'teki konumu genellikle kalıtsaldı ve eski bir soya ve liderlik ününe sahip tek bir aile içinde kalıyordu. Örneğin, Yukarı Tyareh'li Malik Yaqo D'Malik İsmail, iki yüzyıldan uzun süredir Yukarı Tyareh'i yöneten eski bir aileden geliyordu. Ancak, Malik için bir adayın liderliği ele geçirmeden önce o kabilenin klan liderleri tarafından onaylanması gerektiğinin vurgulanması gerekir. Ayrıca, seçilen Malik'in Asur Patriği tarafından nominal bir onayı veya kutsaması da vardı, ancak Tyareh Malikleri, herhangi bir dış müdahale veya etki olmaksızın kendi kabileleri tarafından kesin bir şekilde seçiliyordu; bu, onları siyasi olarak gerçekten bağımsız veya yarı özerk kılan temel unsurlardan biriydi. Malik olma konusunda çekişme nadir olsa da, zaman zaman oluyordu. Örneğin, Aşağı Tyareh'te Malik Khoshaba, kendisini Aşağı Tyareh'in genel Maliği olarak tanıttı ve böylece ailesi Aşağı Tyareh'i yüzyıllardır yöneten Bne Be-Alatha'lı Malik Barkho II ile rekabet etti. Her iki tarafın da Malik üzerindeki iddialarının arkasında büyük bir takipçi kitlesi vardı, bu yüzden hem Malik Khoshaba hem de Malik Barkho II aynı anda Aşağı Tyareh'in liderleri olarak görev yaptılar.
Kabile Yapısı
Diğer Asur kabileleri gibi, Yukarı ve Aşağı Tyareh kabileleri de kendi klanlarından (Asurca'da Ojakh olarak bilinir) ve alt klanlardan (aileler) oluşuyordu. Her köy, genellikle, köyü kuran tek bir klandan (Ashita hariç) oluşuyordu. Her kabiledeki bir dizi klan birden fazla köyü kurdu/işgal etti. Bu yaygın olay nüfus artışından ve ekonomik nedenlerden kaynaklanıyordu; birkaç yerleşimci köylerinden taşınıp, genellikle klanın geldiği birincil köye yakın olacak yeni bir köy kurardı. Özünde, Tyareh'te birincil bir klandan gelen köy kümeleri vardı ve bu kümeler kan bağıyla bağlıydı. Bunu açıklamak için Yukarı Tyareh'in Dadoshnayeh klanını kullanacağım; Dadoshnayeh, Hakkari'nin Yukarı Tyareh bölgesinde, Zab nehri kıyısındaki Dadosh kasabasını kurdu ve orada ikamet etti. Zamanın farklı dönemlerinde, yerleşimciler Dadosh'tan ayrıldı ve yakınlardaki Mabuaa, Bet Mariggu ve Chamikta kasabalarını kurdu. Bu kasabaların yerleşimcileri klan isimlerinin (Dadoshnayeh) yerine yeni kasabalarının isimlerini kullanmış olsalar da, klan kökenleri ve kan bağı açısından yine de Dadoshnayeh'tirler. Klan bilgilerini görüntülemek için lütfen aşağıdaki çizelgelere tıklayın.