stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Uydu sistemi
Doğal oluşum ve evrimi > Kütleçekimsel yakalama teorileri

Bazı teoriler, kütleçekimsel yakalama fenomeninin Neptün'ün büyük uydusu Triton'un, Mars'ın uydularının  ve Satürn'ün uydusu Phoebe'nin kökeni olduğunu ileri sürmektedir. Bazı bilim adamları, genç gezegenlerin etrafındaki geniş atmosferlerin, yakalanmaya yardımcı olmak için çevreden geçen nesnelerin hareketini yavaşlatan bir mekanizma olduğunu öne sürmektedirler. Hipotez, Jüpiter ve Satürn'ün düzensiz uydu yörüngelerini açıklamak için ortaya atılmıştır. Yakalanmanın en belirgin işaretlerinden biri, bir cismin dönmekte olduğu gezegenin bir yüzüne yaklaşması sonucu ortaya çıkabilen ters yönlü bir yörüngeye oturmasıdır. Yakalamanın Dünya'nın uydusu Ay'ının da kökeni olduğu öne sürülmüş olmasına rağmen, daha sonrasında anlaşıldığı üzere Dünya ve Ay örneklerinde bulunan hemen hemen aynı izotop oranları nedeniyle bu teori geniş çapta kabul görmemiştir.
Doğal oluşum ve evrimi > Kütleçekimsel yakalama teorileri > Geçici yakalama

Doğal uydu yakalama sürecine dair bulgular Jüpiter tarafından yakalanan nesnelerin doğrudan gözlemlenmesiyle elde edilmiştir. En uzunu yaklaşık on iki yıl süren bu tip beş adet yakalama gözlemlenmiştir. Bilgisayar modellemesine dayanarak, 111P/Helin-Roman-Crockett kuyruklu yıldızının gelecekteki 18 yıl sürecek olan yakalanmasının 2068 yılında başlayacağı tahmin edilmektedir. Ancak geçici olarak yakalanan yörüngeler oldukça düzensiz ve istikrarsızdır, bu nedenle kararlı bir şekilde yakalanmanın ardındaki teorik süreçler istisnai olarak gerçekleşebilir.
Doğal oluşum ve evrimi > Tartışmalı teoriler

Uzay Gemisi Uydu Teorisi ve Shklovsky'nin "İçi Boş Phobos" hipotezi gibi bazı tartışmalı erken dönem teorileri uyduların hiçbir şekilde doğal olarak oluşmadığını öne sürmektedir. Bu teoriler genellikle Occam'ın usturasını geçememektedir. Yapay uydular artık Güneş Sistemi'nde yaygın olarak görülse de, bunların en büyüğü olan Uluslararası Uzay İstasyonu'nun en geniş boyutu 108,5 metredir ve en küçük doğal uyduların birkaç kilometrelik boyutlarına kıyasla çok küçüktür.
Önemli uydu sistemleri

Günberi sırasına göre birden fazla nesneden oluşan veya gezegen kütleli nesnelerin etrafında bulunan Güneş Sistemi'nde yer alan bilinen uydu sistemleri:
Önemli uydu sistemleri > Gezegen kütlesi

| Cisim | Sınıf | Günberi (AU) | Doğal  uyduları | Gezegen kütleli uyduları | Yapay uyduları | Halkalar/ Halka grupları | Notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Venüs | Gezegen | 0,7184 |  |  | 1 |  | Bkz.Akatsuki (uzay aracı) |
| Dünya | Gezegen | 0,9832687 | 1 | The Moon | 2,465* |  | Bkz.Dünya gözlem uyduları listesi, Yer eşzamanlı yörüngede bulunan uydular listesi, Uzay istasyonları listesi |
| Ay | Doğal uydu | 1,0102 |  |  | 10* |  | Bkz.Lunar Reconnaissance Orbiter, Lunar Orbiter program |
| Mars | Gezegen | 1,3814 | 2 |  | 11* |  | *6 tanesi terk edilmiştir. (Bkz.Mars yörünge araçları listesi) |
| 1 Ceres | Cüce Gezegen | 2,5577 |  |  | 1* |  | *Dawn |
| Jüpiter | Gezegen | 4,95029 | 95 | Ganymede, Callisto, Io, Europa | 1 | 4 | Halka sistemiyle birlikte dört büyükGalilei uydusu, Juno 2017 itibarıyla, Bkz.Jüpiter'in uyduları veJüpiter'in halkaları |
| Satürn | Gezegen | 9,024 | 146 | Titan, Rhea, lapetus, Dione, Tethys, Enceladus, Mimas |  | 7 |  |
| Uranüs | Gezegen | 20,11 | 28 | Titania, Oberon |  | 13 | Halka sistemiyle birlikte, Bkz.Uranüs'ün uyduları |
| 134340 Plüton-Charon | Cüce Gezegen (ikili) | 29,658 | 5 | Charon (ikili) |  |  | Bkz. Pluton'un uyduları |
| Neptün | Gezegen | 29,81 | 16 | Triton |  | 5 | Halka sistemiyle birlikte, Bkz. Neptün'ün uyduları |
| 90482 Orcus | Cüce Gezegen | 30,866 | 1 | Vanth? |  |  |  |
| 225088 Gonggong | Cüce Gezegen | 33,781 | 1 |  |  |  |  |
| 136108 Haumea | Cüce Gezegen | 34,952 | 2 |  |  | 1 | Bkz. Haumea'nın uyduları, halka sistemi bulunduğu 2017'de keşfedildi. |
| (532037) 2013 FY27 | Cüce Gezegen candidate | 35,199 | 1 |  |  |  |  |
| 120347 Salacia | Cüce Gezegen candidate | 37,697 | 1 |  |  |  |  |
| 136199 Eris | Cüce Gezegen | 37,911 | 1 | Dysnomia |  |  |  |
| 136472 Makemake | Cüce Gezegen | 38,590 | 1 |  |  |  |  |
| 174567 Varda | Cüce Gezegen candidate | 39,510 | 1 | Ilmarë |  |  |  |
| 50000 Quaoar | Cüce Gezegen | 41,868 | 1 |  |  | 2 | Halka sistemi bulunduğu 2023'te keşfedildi |
Önemli uydu sistemleri > Küçük Güneş Sistemi cisimleri

Ana madde: Küçük gezegen uydusu
| Cisim | Sınıf | Günberi (AU) | Doğal uyduları | Yapay uyduları | Halkaları/ Halka grupları | Notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 66391 Moshup | Merkür geçişli | 0,20009 | 1 |  |  | İkili sistem |
| (66063) 1998 RO1 | Aten | 0,27733 | 1 |  |  | İkili sistem |
| (136617) 1994 CC | Dünya'ya yakın | 0,95490 | 2 |  |  | Üçlü sistem |
| (153591) 2001 SN263 | Dünya'ya yakın | 1,03628119 | 2 |  |  | Üçlü sistem |
| (285263) 1998 QE2 | Dünya'ya yakın | 1,0376 | 1 |  |  | İkili sistem |
| 67P/Churyumov–Gerasimenko | Kuyruklu yıldız | 1,2432 |  | 1* |  | *Rosetta, 2014 Ağustos'tan beri |
| 2577 Litva | Mars geçişli | 1,6423 | 2 |  |  | İkili sistem |
| 3749 Balam | Ana kuşak asteroidi | 1,9916 | 2 |  |  | İkili sistem |
| 41 Daphne | Ana kuşak asteroidi | 2,014 | 1 |  |  | İkili sistem |
| 216 Kleopatra | Ana kuşak asteroidi | 2,089 | 2 |  |  |  |
| 93 Minerva | Ana kuşak asteroidi | 2,3711 | 2 |  |  |  |
| 45 Eugenia | Ana kuşak asteroidi | 2,497 | 2 |  |  |  |
| 130 Elektra | Ana kuşak asteroidi | 2,47815 | 3 |  |  |  |
| 22 Kalliope | Ana kuşak asteroidi | 2,6139 | 1 |  |  | İkili: Linus |
| 90 Antiope | Ana kuşak asteroidi | 2,6606 | 1 |  |  | İkili: S/2000 (90) 1 |
| 87 Sylvia | Ana kuşak asteroidi | 3,213 | 2 |  |  |  |
| 107 Camilla | Cybele asteroitleri | 3,25843 | 2 |  |  | Üçlü sistem |
| 617 Patroclus | Jüpiter truvalısı | 4,4947726 | 1 |  |  | İkili: Menoetius |
| 2060 Chiron | Centaur | 8,4181 |  |  | 2 |  |
| 10199 Chariklo | Centaur | 13,066 |  |  | 2 | Halka sistemine sahip olduğu bilinen ilk küçük gezegen, bkz. Chariklo'nun uyduları |
| 47171 Lempo | Neptün ötesi cisim | 30,555 | 2 |  |  | Üçlü/İkili sistem ve eşlikçileri |
| (48639) 1995 TL8 | Kuiper kuşağı nesnesi | 40,085 | 1 |  |  | İkili: S/2002 (48639) 1 |
| 1998 WW31 | Kuiper kuşağı nesnesi | 40,847 | 1 |  |  | İkili: S/2000 (1998 WW31) 1 |
Özellikler ve etkileşimler

Özellikle de birden fazla gezegen kütleli cismi içeren doğal uydu sistemleri, birden fazla cisim üzerinde veya daha geniş bir sistemde etkileri olabilecek karmaşık etkileşimlere sahip olabilir.
Özellikler ve etkileşimler > Halka sistemleri

Halka sistemleri toz, uyducuk veya diğer küçük nesnelerden meydana gelmiş olan nesneler topluluğudur, En dikkate değer örnekleri arasında Satürn çevresindeki halka sistemleri bulunmaktadır, ancak diğer üç gaz devinin (Jüpiter, Uranüs ve Neptün) de çevrelerinde halka sistemleri bulunduğu bilinmektedir. Dış gezegenlerle ilgili çalışmalar, bunların dev gezegenlerin çevresinde yaygın olabileceğini göstermektedir. J1407b adlı ötegezegenin çevresinde keşfedilen 90 milyon km'lik (0,6 AU) gezegensel halka sistemi, "Satürn steroitleri" veya "Süper Satürnler" olarak tanımlanmıştır. Parlaklık ve yansıtma analizleri, PDS 110'da daha da geniş bir diskin bulunabileceğini göstermektedir.
Başka nesnelerin de halka sistmlerine sahip olduğu keşfedilmiştir. Cüce gezegen Haumea, halka sistemine sahip olduğu tespit edilen ilk küçük gezegen ve Neptün ötesi cisimdir. Çapı yaklaşık 250 kilometre (160 mi) olarak ölçülen bir centaur olarak sınıflandırılan 10199 Chariklo, şimdiye kadar bir halka sistemine sahip olduğu keşfedilen en küçük nesnedir. Bu nesne, , arasında 9 kilometre (6 mi) boşluk bulunan, iki adet (6-7 kilometre (4 mi) ve 2–4 kilometre (2 mil) genişliğinde) dar ve yoğun bir halka sistemine sahiptir. Satürn uydusu Rhea, bir uydunun etrafında oluştuğu ilk kez ön görülen, parçacıklı bir disk içinde üç dar, nispeten yoğun şeritten oluşan zayıf bir halka sistemine sahip olabilir.
Çoğu halkanın kararsız olduğu ve on ya da yüz milyonlarca yıl içinde dağılacağı düşünülmekteydi. Ancak Satürn'ün halkaları üzerinde yapılan çalışmalar, bunların Güneş Sistemi'nin ilk günlerinden kalma olabileceğini göstermektedir. Mevcut teoriler, bazı halka sistemlerinin tekrar eden döngüler halinde oluşabileceğini ve Roche limitine ulaşır ulaşmaz parçalanan doğal uydulara birikebileceğini öne sürmektedir. Bu teori Satürn'ün halkalarının ve Mars'ın uydularının uzun ömürlülüğünü açıklamak için kullanılmaktadır.
Özellikler ve etkileşimler > Yerçekimi etkileşimleri > Yörünge konfigürasyonları

Cassini yasaları, Laplace düzlemi tarafından tanımlanan devinimleri ile bir sistem içindeki uyduların hareketini tanımlar. Çoğu uydu sistemi birincil uydunun ekliptik düzleminde yörüngede bulunur. Bunun bir istisnası, gezegenin ekvator düzleminde yörüngede dönen Dünya'nın uydusudur.
Yörüngedeki cisimlerin birbirleri üzerinde uyguladıkları düzenli, periyodik yerçekimi etkisi yörünge rezonansı olarak bilinir. Yörüngesel rezonanslar birçok uydu sisteminde mevcuttur:
2:4 Tethys – Mimas (Satürn'ün uyduları)
1:2 Dione – Enceladus (Satürn'ün uyduları)
3:4 Hyperion – Titan (Satürn'ün uyduları)
1:2:4 Ganymede – Europa – Io (Jüpiter'in uyduları)
1:3:4:5:6 yakın rezonanslar - Styx, Nix, Kerberos ve Hydra (Plüton'un uyduları) (Styx rezonanstan yaklaşık %5,4, Nix yaklaşık %2,7, Kerberos yaklaşık %0,6 ve Hydra yaklaşık %0,3).
Diğer olası yörünge etkileşimleri arasında librasyon ve eş yörünge yapıları sayılabilir. Satürn uyduları Janus ve Epimetheus yörüngelerini paylaşırlar, yarı büyük eksenlerindeki fark her ikisinin de ortalama çapından daha azdır. Librasyon, yörüngedeki cisimlerin birbirlerine göre algılanan salınım hareketidir. Dünya-Ay uydu sisteminin bu etkiyi yarattığı bilinmektedir.
Birkaç sistemin ortak bir çift merkezinin yörüngesinde döndüğü ve ikili yoldaşlar olarak adlandırıldığı bilinmektedir. En dikkate değer sistem, aynı zamanda bir cüce gezegen ikilisi olan Plüton sistemidir. 90 Antiope ve 1998 RO1 gibi neredeyse eşit kütleye sahip "gerçek ikililer" de dahil olmak üzere birkaç küçük gezegen de bu yapıyı paylaşmaktadır. Nix, Hydra (Plüton'un uyduları) ve Hyperion (Satürn'ün uydusu) örneklerinde olduğu gibi, bazı yörünge etkileşimleri ve ikili konfigürasyonların daha küçük uyduların küresel olmayan biçimler almasına ve dönmek yerine düzensiz bir şekilde "yuvarlanmasına" neden olduğu bulunmuştur.
Özellikler ve etkileşimler > Yerçekimi etkileşimleri > Gelgit etkileşimi

Gelgit ivmesi de dahil olmak üzere gelgit enerjisinin hem birincil cisim hem de uydular üzerinde çeşitli etkileri olabilir. Ay'ın gelgit kuvvetleri Dünya'yı ve gezegenin hidrosferini deforme etmektedir, benzer şekilde diğer gezegenlerin uydularında da gelgit sürtünmesinden kaynaklanan ısının bu uyduların jeolojik olarak hareketli yapılarının bir nedeni olduğu bulunmuştur. Fiziksel deformasyonun bir başka uç örneği ise 66391 Moshup adlı Dünya'ya yakın asteroidin, kendi uydusunun gelgit kuvvetleri tarafından şekillendirilen devasa ekvator çıkıntısıdır; bu tür deformasyonlar Dünya'ya yakın asteroidler arasında yaygın olabilmektedir.
Gelgit etkileşimleri de kararlı yörüngelerin zaman içinde değişmesine neden olur. Örneğin Triton'un Neptün etrafındaki yörüngesi giderek bozulmaktadır ve bundan 3,6 milyar yıl sonra Triton'un Neptün'ün Roche limiti içerisinden geçeceği ve bunun da ya Neptün'ün atmosferiyle çarpışmasına ya da Triton'un parçalanarak Satürn'ün etrafındakine benzer şekilde Neptün çevresinde büyük bir halka oluşturmasına neden olacağı tahmin edilmektedir. Benzer bir süreç Phobos'u da Mars'a yaklaştırmaktadır ve 50 milyon yıl içinde onun da ya gezegenle çarpışacağı ya da bir gezegen halkası oluşturarak parçalanacağı tahmin edilmektedir. Gelgit ivmesi ise Ay'ı yavaş yavaş Dünya'dan uzaklaştırır, öyle ki sonunda Ay kütleçekim bağlarından kurtulabilir ve sistemden dışarı fırlayabilir.
Özellikler ve etkileşimler > Yerçekimi etkileşimleri > Tedirginlik ve istikrarsızlık

Ana cismin gelgit kuvvetleri uydular üzerinde yaygın olsa da, çoğu uydu sistemi kararlı durumda kalmaktadır. Uyduların kendi kütleçekimleri de birbirlerine etki ettiğinden, özellikle erken oluşum dönemlerinde uydular arasında tedirginlikler meydana gelebilir ve bu da uyduların sistemden fırlamasına ya da uydular arasında veya birincil cisimle çarpışmalara yol açabilir. Simülasyonlar bu tür etkileşimlerin Uranüs sisteminin iç uydularının yörüngelerinin kaotik ve muhtemelen kararsız olmalarına neden olduğunu göstermektedir. Io'nun gösterdiği bazı hareketler, yörüngelerinin rezonansa girmesi nedeniyle Europa'nın kütleçekiminden kaynaklanan tedirginliklerle açıklanabilir. Neptün'ün, bilinen diğer tüm dev gezegenlerde görüldüğü gibi ana gezegen ve ortak uydular arasındaki 10.000:1 kütle oranını takip etmemesinin bir nedeni olarak da bu tedirginlik teorisi öne sürülmüştür. Dünya-Ay sistemine ilişkin diğer bir teoriye göre, Ay ile aynı zamanda oluşan ikinci bir eşlikçinin, sistemin erken dönemlerinde Ay tarafından tedirgin edilerek Ay ile çarpışmasına neden olmuş olabileceği öne sürülmektedir.
Özellikler ve etkileşimler > Atmosferik ve manyetik etkileşim

Bazı uydu sistemlerine dahil olan bazı cisimler arasında gaz geçişleri gerçekleştiği bilinmektedir. Bu duruma ilişkin dikkate değer örnekler arasında Jüpiter, Satürn ve Plüton sistemleri yer almaktadır. Io'dan kaynaklanan plazma torusu etkisi, Jüpiter'in volkanik uydusu Io'nun, Jüpiter ile Europa dahil diğer nesnelerin zayıf bir atmosferi bulunması nedeniyle esas olarak bir oksijen ve kükürt aktarımıdır. Satürn'ün uydusu Enceladus tarafından üretilen bir oksijen ve hidrojen torusu, Satürn çevresindeki E halkasının bir parçasını oluşturmaktadır. Plüton ve Charon arasındaki nitrojen gazı aktarımı da benzer şekilde modellenmiştir  ve New Horizons uzay sondası tarafından gözlemlenebilir olması beklenmektedir. Satürn'ün uydusuTitan (nitrojen) ve Neptün'ün uydusu Triton'un (hidrojen) da benzer bir torus ürettiği tahmin edilmektedir.
Uydu sistemlerinde karmaşık manyetik etkileşimler gözlemlenmiştir. Bunlardan en önemlisi Jüpiter'in güçlü manyetik alanının Ganymede ve Io ile olan etkileşimidir. Gözlemler, bu tür etkileşimlerin uyduların atmosferlerinin sıyrılmasına ve etkileyici kutup ışıklarının oluşmasına neden olabileceğini göstermektedir.
Tarih

Uydu sistemleri kavramı tarih öncesine dayanmaktadır. İlk insanlar tarafından da Ay biliniyordu. En eski astronomi modelleri, Dünya'nın etrafında dönen gök cisimlerine (ya da bir "gök küresine") dayanıyordu. Bu fikir jeosentrizm (Dünya'nın evrenin merkezi olduğu) olarak biliniyordu. Ancak yermerkezli model, Venüs ya da Mars gibi gözlemlenen diğer gezegenlerin yörüngesinde dönen gök cisimleri olasılığını genellikle kabul etmemekteydi.
Seleucia'lı Seleukos (d. 190 M.Ö.), gelgit fenomenini da inceleyen gözlemler yapmıştır; bunun Ay'ın çekiminden ve Dünya'nın Dünya - Ay çift merkezi etrafında dönmesinden kaynaklandığını iddia etmiştir.
Günmerkezcilik (Güneş'in evrenin merkezi olduğu doktrini) 16. yüzyılda popülerlik kazanmaya başladıkça, astronominin odak noktası gezegenlere yöneldi ve gezegenlerin uydu sistemleri fikri genel olarak gözden düştü. Ancak bu modellerin bazılarında Güneş ve Ay, Dünya'nın uyduları olarak gösterilmeye devam edilmiştir.
Nicholaus Copernicus, öldüğü yıl olan 1543'te, Dē Revolutionibus Orbium Coelestium (Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine) adlı eserinde Ay'ın Dünya etrafında döndüğünü gösteren bir model ortaya atmıştır.
Gezegenlerin yörüngesinde dönen gök cisimlerine ilişkin ilk kesin kanıtın elde edilebilmesi ise 1609 veya 1610'da Galileo tarafından Galilei uydularının keşfedilmesine kadar mümkün olmamıştır.
Halka sistemi olarak tabir edilen adlandırma, ilk olarak 1655 yılında Christiaan Huygens'in Satürn'ün halkalarla çevrili olduğunu düşünmesiyle ortaya çıkmıştır.
Dünya dışında bir uydu sistemini keşfeden ilk uzay sondası, 1969 yılında Phobos'u gözlemlemekle görevlendirilen Mariner 7 idi. İkiz sondalar Voyager 1 ve Voyager 2, ise 1979'da Jüpiter sistemini keşfeden ilk sondalardır.
Bölgeler ve yaşanabilirlik

Ana madde: Doğal uyduların yaşanabilirliği
Gelgit ısınma modellerine dayanarak, bilim insanları gezegen sistemlerindekine benzer şekilde uydu sistemlerinde de bazı bölgeler tanımlamışlardır. Bu bölgelerden biri de gezegen çevresindeki yaşanabilir bölgedir (ya da "yaşanabilir kenar"). Bu teoriye göre, gezegenlerine yaşanabilir sınırdan daha yakın bir konumda bulunan uydular, yüzeylerinde sıvı suyu barındıramazlar. Tutulmaların etkileri ve bir uydunun yörünge kararlılığından kaynaklanan kısıtlamalar da bu kavrama dahil edildiğinde, bir uydunun yörünge eksantrikliğine bağlı olarak, bir uydunun yıldızsal yaşanabilir bölge içinde yaşanabilir uydulara ev sahipliği yapabilmesi için kabaca 0,2 güneş kütlesi birimlik minimum bir kütleye sahip olması gerektiği görülür.
Ana gezegenin içsel manyetik alanı tarafından kritik bir şekilde tetiklenen öte uyduların manyetik ortamı, öte uyduların yaşanabilirliği üzerinde bir başka etki olarak tanımlanmıştır. En önemlisi, dev bir gezegenden yaklaşık 5 ila 20 gezegen yarıçapı arasındaki mesafelerde bulunan uyduların yansıma ve gelgit ısınması açısından yaşanabilir olabileceği, ancak yine de gezegensel manyetosferin yaşanabilirliklerini kritik bir şekilde etkileyeceği bulunmuştur.
L4  yerçekimi ivmeleri
Plüton'un uydularının oluşumu. Şekil 1: Plüton'a yaklaşan bir Kuiper kuşağı nesnesi ; 2: KBO Plüton'u etkiliyor; 3: Plüton'un çevresinde bir toz halkası oluşuyor; 4: enkaz birleşerek Charon'u oluşturur; 5: Plüton ve Charon küresel cisimlere dönüşürler.
Mars uydu sisteminin kökenine ilişkin tartışmalı asteroit kuşağı teorisini gösteren bir animasyon
Plüton-Charon sistemi (yörünge yolları gösterilmiştir): Hubble Uzay Teleskobu tarafından Temmuz 2012'de çekilen, Nix, Hydra, Kerberos ve Styx'in yörüngesindeki Plüton ve Charon ikili sistemi
Dünya'ya yakın asteroit (136617) 1994 CC ve uydu sisteminin radar görüntülerinin bir animasyonu
Jüpiter'in halkalarının oluşumuna ilişkin bir model
Üç Galilei uydusunun sergilediği Laplace rezonansı. Şekildeki oranlar yörünge dönemlerine aittir. Bağlantı noktaları kısa renk değişiklikleriyle vurgulanır.
Janus ve Epimetheus'un at nalı değişim yörüngelerinin dönen referans düzlemi tasviri
Gelgit çıkıntısının Dünya'nın dönüşüyle nasıl ileri itildiğini gösteren Dünya-Ay sisteminin şeması. Bu ofset çıkıntı Ay'a net bir tork uygulayarak onu güçlendirirken Dünya'nın dönüşünü yavaşlatır.
Jüpiter sistemindeki Io (yeşil) ve Europa (mavi) tarafından üretilen gaz torusları
Jüpiter'in kuzey kutup ışıklarının ana ışık ovalini, kutupsal emisyonları ve Jüpiter'in doğal uydularıyla etkileşimi sonucu oluşan noktaları gösteren görüntüsü
El-Biruni'nin astronomi çalışmalarından bir örnek, Güneş'in konumuna göre Ay'ın farklı evrelerini açıklamaktadır.
Sanatçının, yıldız çevresindeki yaşanabilir bölge içinde yörüngede dönen yüzey suyu okyanuslarına sahip bir uydu izlenimi
Köy seyirlik oyunu

Köy seyirlik oyunu, Anadolu köylerinde amatör oyuncular tarafından önemli günlerde topluca oynanan ve Türk dram sanatının geleneğini oluşturan, ritüellerin kaynaklık ettiği ancak zamanla eğlence amaçlı ve taklide dayalı hal almış, belli bir metni olmayan tiyatro oyunlarıdır
Köylüler tarafından düğünlerde, bayramlarda ya da hasat mevsimi, hayvanların çiftleşme veya ekinlerin ekilme zamanı, mevsim dönümleri gibi halk için önemli vakitlerde genellikle "oyun yapma" ya da "oyun çıkarma" adı altında sergilenir. Geçmişinin, ilkel insanların doğa ile iyi geçinmek için yaptığı görenlere dayandığı düşünülür. Pek çok inanç sisteminde insanların tanrılara olan şükranını sunmak, bolluk ve bereket dilemek üzere bir tür tapınma eylemi olarak doğan oyunlar günümüze kadar yaşatılmış, zamanla törensel ve büyüsel yan azalmış ve bir eğlence aracına dönüşmüştür.
Köy seyirlik oyunları, "Köylü temsilleri", "köy tiyatrosu", "Anadolu köy orta oyunları", "köy tiyatrosu ", "köy oyunları" olarak da adlandırılmıştır. Köy meydanı, ev önü, dam gibi oyuncuları da seyirciyi de içine alabilecek genişlikte bir alanda oynanır. Oyunların metni yoktur ancak belli bir dramatik çatısı vardır; o çatıya bağlı olarak oyuncuların yeteneği ve seyircilerin o anki tepkisi ve katılımıyla doğaçlama olarak oynanır.  Oyunlar dans, maske, büyü, taklit gibi öğeleri içerir. Diyaloğa dayanmayan, müzik ve figürle doğa olaylarını yansılayan "Samıt" ya da "Lal" oyunlar denilen sözsüz oyunlar da mevcuttur.
Türleri

Nurhan Karadağ, Köy Seyirlik Oyunları (1978) isimli eserinde köy seyirlik oyunlarını dört grup altında inceler:
Belirli Günlerde Oynanan Töresel ya da Büyüsel Oyunlar
Sadece Eğlence İçin Oynanan Oyunlar
Müzikli Danslı Sözlü Oyunlar
Müzikli Danslı Türkülü Oyunlar
Ortak motifler

Belli günlerde oynanan töresel ve büyüsel oyunlarda görülen ortak motiflerden bazıları şunlardır:
ak-kara çatışması, kız kaçırma, yiyecek toplama ve topluca yeme, ölüp dirilme, üreme, çoğalma ve cinsellik, su, hayvan kılığına girme, Dua, Mani ve tekerlemeler, Türküler ve dans.
Koşullar ve zaman değiştikçe, artık köylü doğayı büyü yolu ile etkileyemeyeceğinin farkına varmış, ancak oyun çıkartma alışkanlığından vazgeçmemiştir. Eğlence amaçlı oyunlarda da büyüsel ve törensel öğeler kullanılır; bereket öğesi kız ya da gelin, ölüp-dirilme, dirilmeyi sağlayan su ve ürün motifi, yiyecek toplama, topluca yeme gibi motifler kullanılmıştır.
Oynanışı

Köy seyirlik oyunlarında oyunu yöneten ve "reis", "oyun ağası", "oyun babası", "elebaşı", "oyun kahyası", "usta oyuncu", "aynaz", "yüren" gibi adlarla hitap edilen bir yönetici bulunur. Bu kişi kimlerin, hangi rollere çıkacağını, nasıl bir oyun çıkartacaklarını belirler ve gerek oyunun akışını gerekse kostümleri ve makyajı denetler.
Köyden istekli ve yetenekli kişiler, oyunculuk yaparlar. Erkeklerin kendi içinde oynadığı oyunlarda, kadın rollerini erkekler, kadınların kendi içinde oynadığı oyunlarda erkek rollerini kadınlar üstlenir. Kadın ve erkeklerin kendi aralarında ayrı ayrı oyunlar oynaması, İslam etkisi ile getirilmiş bir kısıtlama değil, ilkel çağlardaki bereket ritüelinin zorunlu bir kalıbı olarak düşünülmektedir.
Oyunların seyircisi de köylülerdir. İsteyen herkes oyunu seyreder, isterse yarım bırakıp gider. Kolayca bulunan doğal araç ve gereçler dekor olarak kullanılır, bazen oyuncular dekoru tarif eder ve seyirci dekorun var olduğu varsayar. Kostüm olarak erkekleri canlandıran kadınlar bir kasket giyer, kadınları canlandıran erkekler bir başörtüsü, şalvar, entari kullanır ama ayakkabılar değişilmez, bıyıklar kesilmez. Ceketi ters giyerek eşkiya, kemer takarak jandarma olunur. Seyirciler bazen oyunun aksesuarı ve dekoru olur. Öndeki seyircilere ağır şakalar yapılır, sopa bile atılır. Seyirci oyunda canlı aksesuar olarak iskemle, masa, kütük olabilir. Çoğu oyunda hayvan kılığına girmiş oyuncular bulunur.
Örnekler

Koç Katımı: Hayvancılıkla ilgili, bolluk ve bereket getirilmesi için oynanan oyunlardır. Koç ve koyun birbirine katılır. Bunun sonucunda ak veya kara koyundan birini seçen koç ile kışın sert mi yoksa yumuşak mı geçeceği öğrenilir.
Saya Gezme: Çoban Bayramı da denir. Bolluk ve bereket getireceği inancıyla yapılan hayvancılıkla ilintili bir oyundur.
Dede Oyunu: Hayvancılıkla ilintili olan bu oyun, bereket getirmesi için oynanır.
Hasat Önü ve Hasat Sonu Oyunları: Tarımla ilgili olan bu oyunlarda, hasatı toplamadan önce ve topladıktan sonra, bereket getirmesi amacıyla oynanır.
Ekin Kurtarma Oyunu: Tarımcılıkla ilgili, hasat sonrasında bolluk getirmesi inancıyla oynanan bir oyundur.
Cemal Oyunu: Hasat sonrasında köye bereket getirmesi için oynanan, tarımsal kökenli bir oyundur.
Çiğdem Oyunu: Çiğdem Bayramı da denir. Baharda canlanan doğayı selamlama ve doğanın bereket getirmesine inanma amacı taşıyan bir oyundur.
Hıdırellez: Hıdır ve İlyas peygamberlerin bu günde buluştuğu inancı dolayısıyla yapılan, baharda canlanan doğayı karşılama gayesi güden bir oyundur.
Madımak Oyunu: Eski bir inanç temelli, toplumda çoğalma, üreme ile ilgili inancı taşıyan ama zamanla bu misyonunun unutulup eğlence amacına dönüşen bir oyundur.
Köylü Şehirde: Bir köylünün şehre gitmesi sonucu karşılaştığı sıkıntıları anlatan, sosyal mesaj taşıyan eğlence gayesiyle oynanan oyundur.