Sarayönü Camii
Tarihçe > 1960 sonrası

1962 yılında caminin bahçesindeki şadırvan yıkıldı. Bizans döneminden kaldığı düşünülen, üzerinde Yunanca yazılar bulunan ve bu tarihe dek caminin sağ tarafında duran bir lahit, şadırvanın yıkımıyla birlikte Haşmet Muzaffer Gürkan'ın aktarımına göre "avlunun bir köşesine" atıldı. Sonraları ise Haydarpaşa Camii avlusuna taşındı.
1958-1962 yılları arasında, caminin yanına Saray Hotel inşa edildi. Otelde içkili bir gazino olacağından ötürü caminin ibadete kapatılması ve İplik Pazarı Camii'nin tamir edilerek bölge esnafından oluşan cemaatin buraya yönlendirilmesi kararlaştırılarak 1963 yılında bu yönde çalışmalar yapıldı. 1963 yılının yaz aylarından itibaren bina bir sergi salonu olarak kullanıldı. 30 Ağustos Zafer Bayramı vesilesiyle düzenlenen "İstiklâl Harbi", Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım'daki ölüm yıl dönümü vesilesiyle düzenlenen "Resimlerle Atatürk" ve Aralık 1963'te gerçekleşen "Çocuk Resimleri" sergileri, 16 yaşındaki Ülker Kunt'un çeşitli kültürel miras eserlerini konu aldığı ikinci kişisel sergisi bu dönemde binada gerçekleştirilen sergiler arasındaydı.
1963-1964 yıllarında yaşanan toplumlararası çatışmalardan sonra Lefkoşa'nın Türk kesiminde nikâh kıyılacak bina sıkıntısı baş gösterdi. Bu amaç için ilk olarak Haydarpaşa Camii kullanılsa da, 1964 yılında daha merkezî olan Sarayönü Camii, evlendirme dairesi olarak kullanılmaya başlandı. Sarayönü Camii'nin dinî döşemeleri İplik Pazarı Camii'ne taşındı ve cami cemaati de buraya yöneldi. 1974 yılında Kıbrıs Harekâtı sırasında Lefkoşa'nın Rum kesiminden Saray Hotel'e yönelik açılan ateş sırasında mermilerden biri cami minaresinin külahına isabet etti ve burada bir delik açıldı.
1992 yılında Cumhuriyet Meclisinde gerçekleştirilen ve Kıbrıs'taki bazı diğer camilerin de çeşitli amaçlarla kullanılmasının konu alındığı bir tartışma esnasında, caminin evlendirme dairesi olarak kullanılması konusu, muhalefetteki Yeni Doğuş Partisi milletvekili Kenan Akın tarafından gündeme getirildi. Millî Eğitim ve Kültür Bakanı Eşber Serakıncı'nın açıklaması "Ancak din konusunu şu yer şuna dönüştürüldü, bu yer buna dönüştürüldü ve hatta mabetlerimiz amaçlarımızın dışında kullanılıyor diye, kullanılır diye bir ifade kullanarak, Allah'ın gazabı o toplumun üstüne gelecek [galeriye dönüştürülen bir başka camiyle ilgili Nazım Kıbrısî'nin dağıttığı bildiriye atıfta bulunuyor] şekilde yorum yapmak da beni orada çağ dışı düşüncesine doğru gerilere götürür." şeklinde oldu.
2004 yılında konu, Türkiye basınının yaptığı haberlerle tekrar gündeme geldi. Hürriyet'in haberine göre, Türkiye'de iktidarda olan Adalet ve Kalkınma Partisinin milletvekilleri konuya ilgi gösterip, "KKTC'de camide çalgılı nikâh kıyılıyor" diyerek Türkiye Dışişleri Bakanı Abdullah Gül'e "baskı yaptı". Gül'ün konuyu ilettiği KKTC Başbakanı Mehmet Ali Talat, "Bizde camide düğün yapılmaz. KKTC'de resmi nikah yasayla mecburi kılınınca Lefkoşa'da resmî nikah dairesi için yer aranmış. Sarayönü Camii diye bilinen yer tarihi bir mekân. Zaten cami olarak kullanılmıyordu. Orası evlendirme dairesidir." şeklinde cevap verdi. Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş ise yeni bir evlendirme dairesi yapılabilmesi için Türkiye'nin Lefkoşa Büyükelçiliğine bağlı Yardım Heyetine teklif götürdü. Bu konuyla ilgili 800 milyar TL tutarında kaynak ayrılması kararlaştırıldı. Sarayönü Camii'nin ise tekrar ibadet işlevine dönmesi veya Saray Hotel'in yanında bulunmasından mütevellit İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılması değerlendirildi. 2005 yılında Yardım Heyetinin çıktığı 600 bin YTL'lik ihaleyle yeni bir evlendirme dairesi yapıldı ve Sarayönü Camii, cami olarak tekrar ibadete açıldı.
Evlendirme dairesi olarak kullanıldığı dönemde camiye takılan klima ve boruların tahrip ettiği duvarlar, yapının tekrar camiye çevrilmesinin ardından yenilendi. 2017'de de kısmi bir tamirat işleminden geçirilen caminin avlusuna da taş döşemesi yapıldı.