stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Fenerbahçe TV
Programları

14/16
1959 Öncesi Şampiyonluklarımız
2F1B
40+
5 Çayı
5 Soru 5 Cevap
Açık Tribün
All The Goals
Ana Haber
Analiz Fenerbahçe
Armamızın Gücüyle
Avrupadan Futbol
Avrupa Kupası Goller
Basın Toplantısı
Bi' Dünya Spor
Biz Bize
Camiaya Sesleniş
Çubuklu Engel Tanımaz
Çubuklu Sevdamız
Efsane 11
Espor'da Fener
Euroleague Özel
Euroleague Yolculuğu
Fast - Bold
Fenerbahçe Youtube
Fenerıum Saati
Futbol Efsanesi: Lefter
Gece Haberi
Günaydın Fenerbahçe
Güncel
Gündem Özel
Günün Röportajı
Günün 10 Golü
Haber
Head To Head
Kadın Futbol Takımımızın Golleri
Karton Şapka
Kısa Kısa
Kick Off
Maç Başlıyor
Maç Havası
Maçın Ardından
Maçın Öyküsü
Mazinde Bir Tarih Yatar
Medya 101
Mutfak Takımı
Nostalji Fenerbahçe Maçları
Nostalji Futbol
On-Sekiz
One Day
Onun 10 Golü
Overtime
Perspektif
Potanın Kraliçeleri Euroleague
Rakamlarla Rakipler
Rota Euroleague
Sezon Golleri
Smaçör
Sosyal Medya Günlüğü
Sportif
Söz Taraftarda
Süper Yıldızlar
Tam Saha Press
Tarih ve Fenerbahçe
Tarihte Bugün
Transfer Dosyası
Top 50
Top 10
Top 20
Vakt-i Fener Belgesel
Yakın Markaj
Yarının Yıldızları
Yaşayan Çınarlarımız
Yıldız Takımı
Zaman Tüneli
Eski Programlar

7'de Dokuz
Can Bartu ile Futbol Gündemi
Derbi Özel
Eğitimde Farklı Bakış
Fenerli Ünlüler
Futbol Dosyası
Geçmiş Zaman Olur Ki
Hastalıkta Sağlıkta
Hava Atışı
He Şeyin Başı
Maç Kaç Kaç
Music Box
Omuz Omuza
Sarı Gün Lacivert Gece
Sinema Sinema
Stüdyo Futbol
Son Kale
Timeline
Yakın Takip
Yer 6
Yılın Golleri 2021
Spor Smart

| Spor Smart>  |
| --- | --- |
1 Kasım 2017'den beri kullandığı logosu
Kuruluş: 24 Aralık 2011 (SD yayın) 6 Ocak 2012 (HD yayın)
Şirket: Demirören Holding
Sahibi: D-Smart
Görüntü formatı: 1080i HDTV
Slogan: Her Zaman Spor... (2011-günümüz)
Ülke:  Türkiye
Dili: Türkçe
Yayın alanı:  Türkiye  Kuzey Kıbrıs
Eski adı: D Spor Smart Spor
Kardeş kanal(lar): Spor Smart 2 Çocuk Smart Dizismart Max Dizismart Premium
İzlenebilirlik
Uydu yayını
D-Smart: 77. Kanal (HD)
Spor Smart, 24 Aralık 2011 tarihinde Smart Spor adıyla D-Smart platformu bünyesinde yayına başlayan spor içerikli tematik kanaldır. NBA maçlarının yayın haklarını D-Smart platformunun satın alması ile birlikte kurulmuştur. NBA canlı maç yayınları, özetleri ve tekrarları, UEFA Şampiyonlar Ligi, UEFA Avrupa Ligi ve Serie A maç tekrarlarını yayımlamaktadır. 2012 sezonundan itibaren Formula 1, MotoGP yayın haklarını 3 yıllığına satın almıştır. Ayrıca Amerikan Güreşi yani WWE programlarını da yayımlamıştır. Kardeş kanalı Spor Smart 2'dir. 1 Kasım 2017'de logosunu ve jeneriklerini yenileyerek Spor Smart adını almıştır. 2016-17 Premier League maçlarını kardeş kanalı Smart Spor 2 ile birlikte yayımlamıştır.
Programları

Portekiz Süper Ligi
Arjantin Süper Ligi
Brezilya Serie A
AFC Şampiyonlar Ligi
AFC Kupası
2022 Dünya Kupası Asya Elemeleri
İskoçya Premier League
Almanya Kupası (DFB-Pokal)
İspanya Basketbol Ligi
İtalya Kadınlar - Erkekler Voleybol Ligi
Hazırlık Karşılaşmaları
CEV Bayanlar Voleybol Şampiyonlar Ligi
CEV Erkekler Voleybol Şampiyonlar Ligi
EHF Hentbol Şampiyonlar Ligi
NBA (NBA TV'deki yayınlanan karşılaşmalarının tekrarı)
Spor Smart 2

Spor Smart 2, 1 Ağustos 2012'de Euro Futbol adlı kanalın yerine yayına başlayan spor kanalıydı. D-Smart 78. kanaldan yayın yapmaktaydı. UEFA Şampiyonlar Ligi, UEFA Avrupa Ligi'nde aynı saatte oynanan karşılaşmaları yayınlamaktaydı. Kanal Saran Holding tarafından satın alınmıştır. 18 Mart 2017'de saat 00:00'da ismi S Sport olarak değiştirilmiştir. 2019 yılının sonlarında sadece çakışan maç yayınlarıyla yayına başlayıp, 25 Ocak 2021 itibarıyla tekrar 24 saat yayına geçiş yaptı. D-Smart 82.kanalda yayın yapmaktadır.
Logolar

Eski Smart Spor logosu. (1 Temmuz 2013-1 Kasım 2017)
Eski Smart Spor HD logosu. (1 Temmuz 2013-1 Kasım 2017)
Eski Smart Spor 2 logosu.(1 Temmuz 2013-18 Mart 2017)
Ağayeri Köyü Camii

| --- | --- |

Diğer ad(lar): I. Bayezid Camii
Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz:  Osmanlı
Konum:  Ağayeri, Babaeski, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°27′38″K 26°55′31″D﻿ / ﻿41.46056°K 26.92528°D﻿ / 41.46056; 26.92528
Tamamlanma: 1897
Teknik ayrıntılar
Malzeme: kesme taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Ağayeri Köyü Camii veya I. Bayezid Camii, Kırklareli ili Babaeski ilçesi Ağayeri köyü sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Köy merkezi içerisindeki cami 1897 yılında II. Abdülhamid döneminde inşa edilmiştir. 1900-1907 yılları arasında Emlâk-ı Hümâyûn tarafından inşa ettirilen Çayırdere Köyü Camii ve Üsküpdere Köyü Camii gibi mektepli cami tipolojisinde inşa edilen camilerle benzer özellikler göstermektedir. İnşa edildiğinde I. Bayezid Camii olarak isimlendirilmiştir.
Tarih > Onarımlar

Yapının doğramaları değiştirilmiş ve bazı bölümleri betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir. Yapılan onarımlar sonucu özgün görünümünü büyük oranda kaybeden yapı günümüzde kullanıma açıktır.
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 20.01.2016 tarih ve 2899 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü yapının güneybatısında yapıya bitişik bir minare bulunmaktadır. Giriş cephesine iki katlı son cemaat yeri konumlanmıştır. Pencere kenarlarındaki taş söveler, taş pencere kemerleri ve duvar köşe taşları dışa çıkıntılıdır. Giriş kapısı üzerinde Osmanlıca yazılı mermer bir kitabesi vardır.
Mimari özellikleri yapı ile benzer dönemlerde inşa edilmiş Edirne'deki Koyunyeri Köyü Camii, Kırklareli’deki Kavaklı Merkez Camii ve Üsküpdere Köyü Camii gibi camilerle benzerlik göstermektedir.
Kavaklı Merkez Camii

| --- | --- |

Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz: Osmanlı
Konum: Kavaklı, Kırklareli, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°39′22″K 27°10′18″D﻿ / ﻿41.65611°K 27.17167°D﻿ / 41.65611; 27.17167
Tamamlanma: 1914
Teknik ayrıntılar
Malzeme: moloz taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Kavaklı Merkez Camii, Kırklareli ili Merkez ilçesi Kavaklı beldesi sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Kavaklı Belediyesi'nin internet sitesinde 1918 yılında inşa edildiği ifade edilmesine karşın caminin giriş kapısı üzerindeki Latin harfli kitabeye göre 1914 yılında inşa edildiği anlaşılmaktadır. Yapının olduğu yerde daha önce 1866 yılında inşa edilmiş Aya Konstantin ve Helena Kilisesi Kavaklı’da yaşayan Bulgarların 1913 yılında köyü terk etmesinden sonra yıkılmıştır.
Tarih > Onarımlar

Caminin mihrap, minber ve ahşap taşıyıcılı kadınlar mahfili kısımları özgün değildir. Günümüze ulaşan minaresi 1943 yılında betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir. Cami günümüzde kullanıma açıktır.
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 10.10.2013 tarih ve 1267 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, marsilya kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü yapı kıbleden bir miktar sapmaktadır. Dış cepheleri sıvalı olan duvarları moloz taş malzemeden yapılmıştır. Günümüzdeki minaresi 1943 yılında betonarme olarak yeniden inşa edilen yapının özgün minaresi günümüze ulaşamamıştır. Son cemaat yeri yapıya sonradan ilave edilmiştir. Son cemaat yerinin pencereleri basık kemerli, alt sıradaki pencereler ise dikdörtgen şeklindedir.
Kuştepe Köyü Camii

| --- | --- |

Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz: Osmanlı
Konum: Kuştepe, Pehlivanköy, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°22′23″K 26°57′37″D﻿ / ﻿41.37306°K 26.96028°D﻿ / 41.37306; 26.96028
Tamamlanma: 1902
Teknik ayrıntılar
Malzeme: kesme taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Kuştepe Köyü Camii, Kırklareli ili Pehlivanköy ilçesi Kuştepe köyü sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Caminin minaresi üzerine 2013 yılında yapılan onarımda yerleştirilen mermer kitabeye göre Hicri 1320 (Miladi 1902) tarihinde inşa edilmiştir. 1900-1907 yılları arasında Emlâk-ı Hümâyûn tarafından inşa ettirilen Çayırdere Köyü Camii ve Kumköy Camii gibi mektepli cami tipolojisinde inşa edilen camilerle benzer özellikler göstermektedir.
Tarih > Onarımlar

Caminin kapısı demir, doğramaları ise pvc olacak şekilde değiştirilmiştir. Günümüzdeki minaresi özgün değildir ve 1959 yılında betonarme olarak inşa edilmiştir. Yapı 2013 yılında onarılmıştır. Yapının tavan döşemesi, cami içerisindeki kadınlar mahfili ve son cemaat yeri de betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir. Cami günümüzde kullanıma açıktır.
11.09.1991 tarih ve 949 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü yapının güneybatısında yapıya bitişik bir minare bulunmaktadır. Özgün minaresi günümüze ulaşamamıştır. Minaresi tek şerefeli olarak yeniden inşa edilmiştir. Harim kısmında sivri kemerli pencereler, diğer kısımlarda ise basık kemerli pencereler bulunmaktadır. Pencere kenarlarındaki taş söveler, taş pencere kemerleri ve duvar köşe taşları dışa çıkıntılıdır. Caminin minaresi kapısı üzerinde mermer bir kitabe bulunmaktadır. Pehlivanköy Camii ile benzer mimari özellikler göstermektedir.
Katranca Köyü Camii

| --- | --- |

Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz: Osmanlı
Konum: Katranca, Babaeski, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°21′05″K 27°03′10″D﻿ / ﻿41.35139°K 27.05278°D﻿ / 41.35139; 27.05278
Tamamlanma: 1906
Teknik ayrıntılar
Malzeme: kesme taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Katranca Köyü Camii, Kırklareli ili Babaeski ilçesi Katranca köyü sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Hazırlanan envanter raporuna göre 1906 yılında inşa edilmiştir.
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 20.01.2016 tarih ve 2899 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Tarih > Onarımlar

Cepheleri mozaik ile kaplanan yapının özgün kapı ve doğramaları değiştirilmiş, kadınlar mahfili ve son cemaat yeri betonarme malzeme ile yeniden yapılmıştır. Yapının güneybatı kısmına ise yeni mekanlar eklenmiştir. Günümüzde kullanıma açık olan cami, özgün görünümünü büyük ölçüde yitirmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü yapının güneybatısında yapıya bitişik bir minare bulunmaktadır. Giriş kısmındaki son cemaat yeri iki katlıdır. Duvar köşeleri çıkıntılıdır. Minaresinin şerefe altı ve korkulukları ile külahının taş malzemeden yapıldığı düşünülmektedir.
Yeşil Adam

Akantus süslemesi tarzında oyulmuş bir yapraklı kafa. 13. yy. başlarında inşa edilen Bamberg Katedrali'ndeki Bamberg Horseman heykeline destek olarak yapılmış bir konsol.
Yeşil Adam, yapraklardan meydana gelen bir çehresi olan veya yüzü yapraklarla çevrili bir heykel, resim veya başka tür bir tasvirdir. Ağzından burnundan veya yüzünün diğer parçalarından dallar, sarmaşıklar çıkmış ve bunların bazıları meyveli veya çiçekli tasvirleri de vardır. Kiliselerde veya dini olsun seküler olsun binalarda bir süsleme unsuru olarak Yeşil Adamların eklendiği görülür. Yeşil Adam ayrıca, Büyük Britanya kültürlerinde barları ve bunun benzeri topluluk mekanlarını kastetmede kullanılan sembolik bir isimdir, bu gibi yerlerde sadece kafası veya bütün vücuduyla tasvirlerine rastlanabilir.
Yeşil Adamın birçok versiyonuna rastlanabilir. Eski çağlarda yapılmış veya yakın zamanlarda yapılmış ve sebze meyve tanrılarıyla ilişkilendirilen çeşitlerine rastlanabilir. Genellikle ilkbaharda doğanın tekrar hayat bulmasının tasviri olan bir yeniden doğuş sembolü olarak kabul edilir. Bazılarına göre Yeşil Adam efsaneleri değişik eski çağ kültürlerinde birbirinden bağımsız olarak gelişti ve tarih boyunca değişik kültürlerde değişik örnekleri şekillendi.
Çeşitli kültürlerden bir sürü karakter'le bağlantılıdır. Kelt mitolojisinde Kernunos ve Dagda'yla, Cermen mitolojisinde Freyr ve Odin'le, Yunan mitolojisinde Dionysos'la ve Mısır mitolojisinde Osiris'le bağlantılıdır. İslam'da Hızır'la bağlantılıdır. Britanya mitolojisinde ayrıca Avcı Herne ve Yeşil Şövalye'yle bağlantılıdır. İngiliz folklorunda daha sonraki dönemlerde de Noel Baba, Robin Hood ve Peter Pan'la da bağlantılı olmuştur.
Pehlivanköy Camii

| --- | --- |

Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz: Osmanlı
Konum: Pehlivanköy, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°20′49″K 26°55′25″D﻿ / ﻿41.34694°K 26.92361°D﻿ / 41.34694; 26.92361
Tamamlanma: 1901-1902
Teknik ayrıntılar
Malzeme: kesme taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Pehlivanköy Camii, Kırklareli ili Pehlivanköy ilçesi sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Caminin giriş kapısı üzerindeki mermer kitabeye göre Hicri 1319 (Miladi 1901-1902) tarihinde eski ismi Pavli olan Pehlivanköy'de Sultan II. Abdülhamid tarafından inşa ettirilmiştir. 1900-1907 yılları arasında Emlâk-ı Hümâyûn tarafından inşa ettirilen Çayırdere Köyü Camii ve Kuştepe Köyü Camii gibi mektepli cami tipolojisinde inşa edilen camilerle benzer özellikler göstermektedir.
Tarih > Onarımlar

Caminin kapı ve pencere doğramaları alüminyum ve pvc olarak yenilenmiştir. Günümüzdeki minaresi 1967 yılında betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir. Kadınlar mahfili bölümü ile son cemaat yeri de betonarme olarak yenilenmiştir. Cami günümüzde kullanıma açıktır.
11.09.1991 tarih ve 949 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü yapının güneybatı cephesinde yapıya bitişik bir minare bulunmaktadır. Özgün minaresi günümüze ulaşamamıştır. Kuzeybatı cephesinden girilen yapının günümüzde imam odası olarak kullanılan üst katına minarenin yanındaki merdivenlerle çıkılmaktadır. Caminin içindeki minber ve mihrap da özgün değildir. Harim kısmında sivri kemerli yüksek pencereler, diğer kısımlarda ise basık kemerli pencereler bulunmaktadır. Pencerelerdeki kemerlerin kilit taşları dışa çıkıntılıdır. Caminin giriş kapısı üzerinde mermer bir kitabe bulunmaktadır.
Yayık

Polonya'daki bir müzede geleneksel ahşap yayıklar
Yayık, süt yağını tereyağına dönüştürmek için kullanılan geleneksel ahşap aygıt. Bu üretim sürecine yayıklama denir.
Günümüzde gerek mandıra ve fabrikalarda kullanılan gelişmiş makineler gerekse geleneksel tereyağı üretiminde kullanılan elektrikli ev aletleri de yayık olarak tanınmaktadır.
1923 yılında modern bir mandırada kullanılan yayık
Yoğurt'tan tereyağı ve ayran elde etmek için tahtaların sızdırmayacak şekilde bir araya getirilip silindir şekli verilmesiyle yapılır. Yayıklar iki kısımdan oluşur. İçinde yoğurdun konulduğu kısım  ve bu yoğurdu karıştırmaya yarayan Bişek diye adlandırılan ve ucunda topuz bulunan uzun sopa. Geçmişte sütten tereyağı ve ayran elde etmek için sıkça kullanılan, tahtaların sızdırmayacak şekilde belli bir açıyla bir araya getirilmesiyle yapılan yayıklar, elektrikli yayıkların yaygınlaşmasıyla adeta teknolojiye yenik düşerken, bir zanaat da yok olma noktasına geldi. Tavana ipler ile asılan uzun yayıklara dökülen yoğurt ve su. Sürekli olarak belli bir ritimde çalkalanırdı.[tam kaynak belirtilmeli]
Taşağıl Köyü Camii

| --- | --- |

Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz: Osmanlı
Konum: Taşağıl, Babaeski, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°31′22″K 27°07′25″D﻿ / ﻿41.52278°K 27.12361°D﻿ / 41.52278; 27.12361
Tamamlanma: 1907
Teknik ayrıntılar
Malzeme: kesme taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Taşağıl Köyü Camii, Kırklareli ili Babaeski ilçesi Taşağıl köyü sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Hazırlanan envanter raporuna göre cami 1907 yılında inşa edilmiştir. 1900-1907 yılları arasında Emlâk-ı Hümâyûn tarafından inşa ettirilen Çayırdere Köyü Camii ve Pehlivanköy Camii gibi mektepli cami tipolojisinde inşa edilen camilerle benzer özellikler göstermektedir.
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 20.01.2016 tarih ve 2899 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Tarih > Onarımlar

Caminin kapı ve pencereleri değiştirilmiştir. Giriş kapısı önüne bir saçak eklenmiştir. Üst kata çıkan merdiven, kadınlar mahfili ve son cemaat yeri betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü caminin güneybatı cephesine bitişik bir minare bulunmaktadır. Yapının üst katı günümüzde imam odası olarak kullanılmaktadır. Harim kısmında yüksek sivri kemerli pencereler, son cemaat yeri ve kadınlar mahfilinin olduğu kısımda ise iki kademeli basık kemerli pencereler bulunmaktadır. Pencerelerdeki kemerlerin kilit taşları çıkıntılıdır. Taş minaresinin külahı işlenmiş armudi formda yapılmıştır.
Üsküpdere Köyü Camii

| --- | --- |

Genel bilgiler
Mezhep: Sünni
Mimari tarz: Osmanlı
Konum: Üsküpdere , Merkez, Kırklareli, Türkiye
Koordinatlar: 41°41′15″K 27°21′50″D﻿ / ﻿41.68750°K 27.36389°D﻿ / 41.68750; 27.36389
Tamamlanma: 1904
Teknik ayrıntılar
Malzeme: kesme taş, tuğla
Minare sayısı: 1

Üsküpdere Köyü Camii, Kırklareli ili Merkez ilçesi Üsküpdere köyü sınırları içerisinde bulunan tarihi bir Osmanlı dönemi camisidir.
Tarih

Köy merkezi içerisindeki cami, üzerindeki kitabesine göre 1904 yılında inşa edilmiştir. 19. yüzyılda Osmanlı sultanları tarafından köy çevresi av alanı olarak kullanılmış, bölgede yerleşimin artması nedeniyle buradan elde edilen gelir ile Sultan II. Abdülhamid'in emri ile inşa edilmiştir.
Tarih > Onarımlar

Yapının doğramaları değiştirilmiş ve saçakları betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir. Günümüzde kullanıma açıktır.
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 20.10.1993 tarih ve 1598 sayılı karar ile tescil edilmiştir.
Mimari

Dikdörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatı ile örtülü yapının güneybatısında yapıya bitişik tek şerefeli taş bir minare bulunmaktadır. Giriş cephesine iki katlı son cemaat yeri konumlanmıştır ve üst katı imam odası olarak kullanılmaktadır. Mihrap cephesi ve yan cephelerdeki pencereler dışarıdan sivri kemerli, içeriden ise basık kemerlidir. Pencere kenarlarındaki taş söveler, taş pencere kemerleri ve duvar köşe taşları dışa çıkıntılıdır.
Mimari özellikleri yapı ile benzer dönemlerde inşa edilmiş Edirne'deki Koyunyeri Köyü Camii, Kırklareli’deki Kavaklı Merkez Camii ve Ağayeri Köyü Camii gibi camilerle benzerlik göstermektedir.
Safevî Hanedanı

| Safevî Hanedanı |
| --- | --- |

Ülke: Safevi İmparatorluğu
Kuruluş: 1501
Kurucu: I. İsmail
Yıkılış: 1736
Son hükümdar: III. Abbas
Unvan(lar): Şah
Safevî hanedanının kronolojisi
Safevî Hanedanı, 1501'den 1736'ya kadar bugünkü İran ve Güney Kafkasya'yı yönetmiş hanedandır. Adını Erdebil'deki Safeviyye tarikatının kurucusu Safiyüddin Erdebilî'den alır.
Köken

Safevî Hanedanı'nın kökeni, 13. yüzyılın sonunda Şah İsmâil'in altıncı dereceden dedesi olan Safiyüddin İshak'ın Erdebil'de kurmuş olduğu Safevî tarikatı’ndan gelmektedir. Gilan'da mürşidi Şeyh Zahid-i Gilanî'nin müridi olmuş Safiyüddin, şeyhin kızı ile evlenerek Zahidiyye tarikatının başına gelmiş ve Zahid'in ölümünden sonra tarikat Safevîyye olarak tanınmıştır. Şeyh Cüneyt'in tarikat başkanlığı döneminde, Akkoyunlular koruması altında olan Safevîler, büyük sayıda Azeri ve Anadolu Türk'ünü Şiîliğe çevirmeye başlamışlar. Bu Şiî [Alevî] Türkmenler genelde başlarına kırmızı sarık giydikleri için, tarihi "kızılbaş" adını almışlar.
Saffetü’s-Safa'daki verilerden hareketle Safiyüddin Erdebilî’ye “Türk’ün piri” denildiğini, şeyhin “Türk köyünde” yaşadığını ve misafir gelen Türk müritlerine daha iyi hizmette bulunarak onlara beyaz ekmek ve bal sunduğu birçok kaynaklarında bile Şeyh Safi’nin 1272 yıllarında aslen Fars olan birçok çağdaşlarının da ona, ey Türk Piri, diye hitap ettikleri görülmektedir.
Safevî Tarikatı'nın kurucusu Safiyüddin Erdebilî hakkındaki birincil bilgi kaynağı Safvetü's-Safâ adlı eserdir. Bu eseri Safiyüddin Erdebilî'nin oğlu Sadreddin Musa, müridi olan İbn Bezzâz'a yazdırmıştır. Bu eserde Şeyh Safiyüddin'in atalarından Firüzşah Zerrin Külah'ın el-Kürdî nisbesi taşıdığı belirtilmektedir ve bu nisbe kitapta şöyle açıklanmaktadır: "Pirûz'un Kürt nisbesine gelince, bu durum şöyleydi: Kürd askerleri tarikat erbabı Şeyh İbrahim Edhem'in evladından olan padişah ile birlik olup Sincar tarafından huruç ettiler. Azerbaycan'ı bütünüyle fethedip ele geçirdiler. Mugan bölgesinin ahalisinin hepsi Zerdüşt idi. Erran, Alivan ve memleket ahalisinin hepsi kâfirdi. İslam askeri buraları istila edince, bu beldeleri İslam'a döndürdüler ve Müslümanlaştırdılar. Bu beldelerin ele geçirilmesi tamamlanınca Erdebil vilayeti ve mülhakatı Pirûz'a verildi <bu Pirûz, Zerrin Külah diye şöhret bulmuştu> Bu Pirûz güçlü, varlıklı ve servet sahibi biriydi."
Safvetü's-Safâ adlı eserde Şeyh Safiyüddin'in Fars bölgesinde bir şeyhle karşılaşınca "pir-i Türk" olarak çağrıldığı da yazmaktadır. Ancak akademisyen Hanna Sohrweide eserdeki Türk kelimesinin Fars edebiyatında kullanılan "güzel" manasında kullanıldığını iddia eder.  Ayrıca Safvetü's-Safâ'da yer alan şecereye göre hanedanın kökü Ali'ye dayandırılarak seyyidlik iddia edilmektedir. Ancak bu iddianın Hoca Ali veya Şeyh Cüneyd dönemlerinde icat edildiği ileri sürülmektedir. Bazı modern yazarlar ilk dönem Safevî şeyhlerinin ana dillerinin Farsçanın Gilan lehçesi olduğunu savunurlar.
Zeki Velidi Togan, Faruk Sümer gibi yazarlar ailenin kökeninin Kürt olduğunu savunurlar ancak Togan ailenin sonradan Türkleştiğini söyler. İranlı tarihçi Ahmed Kesrevi ise ailenin İranlı olabileceğini ve Kürt nisbesinin sonradan verildiğini söylemiştir. Azerbaycanlı tarihçi Mirza Abbaslı, İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Wilhem Barthold ise ailenin Türk kökenli olduğunu iddia etmişlerdir.
Safevi şahları

Ana madde: Safevî şahları listesi
I. İsmail (1501-1524)
I. Tahmasb (1524- 1576)
II. İsmail (1576- 1578)
Muhammed Hüdabende (1578- 1587)
I. Abbas (1587 - 1629)
Safî (1629- 1642)
II. Abbas (1642- 1666)
I. Süleyman (1666- 1694)
Hüseyin Mirza (1694- 1722)
II. Tahmasb (1722- 1732)
III. Abbas (1732- 1736)
Kösem Sultan

Kösem Sultan
Kösem Sultan’ın öldürülüşünü temsil eden minyatür. (2 Eylül 1651)
Mahpeyker Kösem Sultan (Osmanlıca: كوسم سلطان; y. 1589 – 2 Eylül 1651), Osmanlı İmparatorluğu tarihinin en güçlü kadın figürlerinden birisi, Sultan I. Ahmed'in nikâhlı eşi ve IV. Murad ve İbrahim'in annesidir. Osmanlı tarihinin en güçlü ve etkili kadınlarından biri ve aynı zamanda sonradan Kadınlar Saltanatı olarak adlandırılan dönemin merkezi bir figürü oldu. Naip olarak, Osmanlı İmparatorluğu'nu yaklaşık 20 yıl boyunca etkin bir şekilde yönetti.
Osmanlı tarihinde iki oğlunu tahta çıkarıp akabinde de torununun saltanatını gören tek Osmanlı sultanıdır. Ayrıca Osmanlı tarihinde katledilen tek valide sultan (Vālide-i Maḳtūle) olma niteliğini taşımaktadır. Osmanlı hareminde kadın hakimiyetinin sembolü haline geldiği ve Haseki Hürrem Sultan'la başlayan, popüler kültürde ve tarihi edebiyatta Kadınlar Saltanatı olarak adlandırılan dönemi zirveye ulaştırdığı kabul edilmektedir. Kösem Sultan 1623 yılında Osmanlı devlet geleneğinde daha evvel hiç yaşanmamış bir şekilde saltanat naibi olarak devleti yönetmeye çalışmış, büyük ölçüde de başarılı olmuştur. Siyaset ve yönetim tarihleri içerisinde kadından söz edilirken akla gelen en büyük isimlerden biri olmayı başarmıştır.
Kökeni

Hayatının ilk yıllarına, kökenine, nerede doğduğuna dair kaynaklarda bilgi yoktur, ancak buna rağmen hakkında çeşitli rivayetler, söylentiler, iddialar vardır. Çeşitli kaynaklarda Rum, Bosnalı veya Çerkes asıllı olduğuna dair bilgiler vardır. Babasının Ortodoks bir papaz olduğu rivayet edilir. Genellikle Rum olduğu söylenir. Tarihçi Halil İnalcık da Rum asıllı olduğunu belirtir.