Haris bin Süreyc
Biyografi > Erken yaşam ve isyanın başlangıcı

Haris, kuzey Arap (Mudar) kabile grubuna ait Temim kabilesindendi ve babası Süreyc'in yaşadığı Basra'dan geliyordu. İlk olarak 729'da, Türkeş Devletine'e karşı gösterdiği cesaret ve özveriyle öne çıktığında ve Arap ordusunu Buhara yakınlarındaki Baykand'da yok olmaktan kurtardığında anılır. Harith, daha sonra 733'te, Horasan'ın başkenti Merv'i beslemek için zaten kuraklık ve kıtlıkla boğuşan Aşağı Toharistan eyaletinin erzakların ele geçirilmesine karşı bir protestoya liderlik ettiğinde anılır. Junayd ibn Abd al-Rahman al-Murri, Harith'i bunun için kırbaçlattı, ancak Cüneyd'in 734'ün başlarında ölmesinin ardından, hoşnutsuzluk Harith'in başında olduğu açık bir isyana dönüştü.
Harith'in isyanının nedenleri ve doğası tartışılmaktadır. Kamuoyuna yönelik talepleri dini terimlerle ifade edilmiş, hükûmet tarafından "Kitap ve Sünnet'in uygulanması" yoluyla adaletsizliğin sona ermesini talep etmiştir. Harith'in kendisinin Mürcie olarak bilinen belirsiz dindar grubun bir üyesi olduğu ve münzevi bir hayat sürdüğü söylenmektedir. Görünüşe göre "bir misyon duygusu" vardı ve "Peygamber ve ilk halifelerinkine benzeyen adil bir hükümet" kurmayı amaçlıyordu. Hareketi, Peygamber'in sancağını anımsatan siyah bayrakların kullanımı ve hatta Peygamber'in ailesinden bir üye tarafından teokratik yönetim talebi de dahil olmak üzere, Emevi rejimine karşı yöneltilen çağdaş Şii ve Harici ajitasyonla birçok ideolojik ve sembolik öğeyi paylaşıyordu. Ancak Harith'in hareketi alışılmadık bir idealizmle damgalanmıştı ve taraftarlarının, savaşlar sırasında bile ahlaki ve dini çağrılar yoluyla rakiplerini kendilerine katılmaya ikna etmeye çalıştıkları kaydedilmiştir.
Harith, yerli Arap olmayan din değiştirenlerin (mevali) Arap Müslümanlarla tam yasal eşitliğini savunan çeşitli reformları savundu; bunların en önemlisi, İslam'ın emirlerine uygun olarak, eskilerin uzun süredir devam eden talebini yankıladı. Bu, daha önce iki kez Halife Ömer bin Abdülaziz ve valiler Asad bin Abdullah el-Kasri ve Eşras bin Abdullah el-Sulami tarafından denenmişti; ancak her iki seferde de din dönüşümlerindeki artış ve buna bağlı hazine gelirindeki düşüş (çok sayıda mevali artık Müslüman olduğu için kişi başı vergi ödemek zorunda kalmayacağı için) buna son verdi ve 728'de Ebu el-Sayda Salih bin Tarif önderliğinde ilk isyana yol açtı. Bu ilk ayaklanmayla ilişkili grupların ve bireylerin çoğu Harith'in hareketine de katılacaklardı. Harith, birçoğu kendi bayrağı altında toplanan acemlerin (Arap olmayanlar, özellikle İranlılar) haklarının savunucusu olarak görülüyordu, ancak Araplar arasında hoşnutsuz olanlardan, özellikle de Temim ve Azd kabilelerinden oluşan büyük bir takipçi kitlesine de sahipti.731'deki Dar Geçit Muharebesi'nde Türgeş'e karşı verilen ağır kayıplar ve proto-Şii grupları tarafından yayılan Emevi karşıtı propaganda nedeniyle Horasan Arapları arasında hoşnutsuzluk yaygındı. Bu, Dar Geçit Muharebesi'nin ardından eyalete 20.000 Irak askerinin getirilmesine duyulan kızgınlıkla ve Halife Hişam bin Abdülmelik'in  Türgeş'e karşı savunmalarını iyileştirmek için eski Arap yerleşimcileri Merv'den diğer yerleşim yerlerine dağıtma emriyle daha da kötüleşti.
Böylece Junayd'ın ölüm haberi, en ücra Arap karakollarından biri olan Guzgan'daki Andhuy kasabasına ulaştığında, yerel Arap garnizonu isyanda Harith'i takip etti. Merv'e yeni varan Junayd'ın halefi Asım ibn Abdullah el-Hilali, isyancıları yatıştırmaya çalıştı ve onlara elçiler gönderdi, ancak Harith onları hapse attı. İsyan çevredeki kırsala yayılırken, 4.000 kişilik bir kuvvetle Harith, 10.000 askerle Nasr ibn Sayyar'ın elinde bulunan Tokharistan'ın başkenti Belh'e yürüdü. Nasr, Harith'in hareketini desteklemese de, Horasanlılar arasındaki hoşnutsuzluk seviyesi o kadar yüksekti ki kendisi ve adamları çok az muhalefet gösterdi. Balkh, Harith'in adamları tarafından kolayca ele geçirilirken, Nasr ve birlikleri olay yerinden çekildi ve ne Harith'e ne de Asim'e destek vermedi. Bundan kısa bir süre sonra, Marw al-Rudh'daki Arap garnizonu da Harith'in güçlerine katıldı. Guzgan, Faryab ve Talaqan'ın özerk yerli Ak Hun İmparatorluğu prensleri de, bağımsızlıklarını yeniden tesis etmeyi ve belki de Horasan'daki Arap gücünü Merv çevresinde bağımlı bir prensliğe indirgemeyi umarak, güçleriyle isyana katılma fırsatını yakaladılar.
Harith şimdi gözlerini Merv'e çevirdi ve sempatizanlarının da olduğu başkente doğru yola çıktı. Ancak Asım, şehri terk edip Horasan'ın batı ucundaki Naysabur'a gitmekle tehdit ederek kararsız Horasanlıların sadakatini sağlamayı başardı. Orada, Emevi rejimine olan sadakatleri bilinen Kaysi kabile üyelerine güvenecek ve Suriye'den takviye isteyecekti. Harith'in ordusunda, ona yabancı bir ordu görünümü veren çok sayıda yerlinin varlığıyla birleşince, yerel Arap seçkinleri Asım'ın arkasında toplanmayı seçti.El-Tabari'nin raporuna göre, Merv'e yaklaşırken, mevali sancağına akın ederken, Harith'in ordusu yaklaşık 60.000 kişiye ulaşmıştı. Asım'ın kuvveti önemli ölçüde daha küçüktü ve daha az istekliydi: onları savaşmaya ikna etmek için onlara ekstra para ödemek zorundaydı. Bununla birlikte, Marw'dan çıktı ve Zarq'taki bir kanalın arkasında mevzi alarak köprülerini yıktı. Harith'in ordusu yaklaşıp köprüleri onarırken, saflarından 2.000'den fazla Arap, Harith'in ordusunun yerli birliklerinin niyetlerine açıkça güvenmeyerek Asim'e geçti. Sonraki savaşta, Harith'in birliklerinin çoğu kanalda boğulduğu için Asim büyük bir zafer kazandı. Bu başarısızlığın bir sonucu olarak, mawali ve yerli prenslerin çoğu, ordusu yaklaşık 3.000 kişilik sadık bir çekirdeğe düşen Harith'i terk etti. Bu, Harith'i Asim'den bir barış teklifini kabul etmeye zorladı - aynı şekilde yerlilerden gelen tehlike geçtiği için Horasan Araplarının sürekli desteğine güvenemezdi - ve Andkhuy'a çekildi. Ancak, ertesi yıl Harith isyanını yeniledi ve tekrar Marw'a yürüdü. Asim, Horasanlıları kendisi için savaşmaya ikna edemedi ve kişisel muhafızlarından sadece 1.000 kadar Suriyeli ve Ceziranlı kaldı. Harith'in kuvvetleri de çok daha büyük değildi ve Marw al-Rudh garnizonuna indirgenmişti. Marw yakınlarındaki al-Dandanqan köyündeki devam eden savaşta Asim yine galip geldi ve Harith'i Marw al-Rudh'a kaçmaya zorladı.
Zaferlerine rağmen, Asım'ın konumu hala tehlikeliydi. Esasen Merv'e ve Naysabur civarındaki Horasan'ın batı, Kaysi bölgelerine indirgenmişti. Ayrıca, Halife'ye yazdığı bir mektupta açıkladığı gibi, bir Suriyeli olarak, Horasanlıları ve hatta Irak birliklerini kendilerinden birine karşı onun emrinde savaşmaya ikna etmekte zorluk çekiyordu.Asım ayrıca Horasan'ın Irak valisi Halid bin Abdullah el-Kasri'nin yönetimine verilmesini ve eyalete Suriye birliklerinin gönderilmesini talep etti. Buna karşılık, daha önce Horasan valisi olarak görev yapmış olan Halid'in kardeşi Asad bin Abdullah el-Kasri onun yerine gönderildi. Bu haber, muhtemelen Merv'deki Horasanlıların baskısıyla birleşince, Asım'ın Haris ile tekrar bir ateşkes imzalamasına yol açtı. Bazı anlatımlara göre, Halife'den "Kitap ve Sünnet'in uygulanması" talebinde Harith'e katılmayı ve Halife reddederse ona isyana katılmayı bile kabul etti. Şaban bu hikâyeyi tamamen reddeder, ancak Blankinship bunu güvenilir olarak görür, ancak o da bunu Asim'in zaman kazanması için basit bir taktiksel oyun olarak görür.