stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Orhun Yazıtları

Orhun Yazıtları'ndan olan Kül Tigin Yazıtı, Moğolistan'da Orhun Yazıtları Müzesi'nde ziyaretçilere sergilenmektedir.
Orhun Yazıtları, Göktürk Yazıtları ya da Köktürk Yazıtları, Eski Türkçe (𐰆𐰺𐰴𐰣∶𐰖𐰔𐱃𐰞𐰺𐰃) olan, Türklerin bilinen ilk alfabesi olan Orhun alfabesi ile II. Köktürk Kağanlığı döneminde Göktürkler tarafından yazılmış yapıtlardır. Birçok kişi ilk Türkçe yapıt olarak bilse de ilk Türkçe yapıt Çoyr Yazıtıdır. Orhun yazıtları Türkçenin tarihsel süreçteki gramer yapısı ve bu yapının değişimiyle ilgili bilgiler verdiği gibi Türklerin devlet anlayışı ile yönetimi, kültürel ögeleri, komşuları ile soydaşlarıyla olan ilişkileri ve sosyal yaşantısıyla ilgili önemli bilgiler içermektedir.
Bilge Kağan ve Kül Tigin yazıtlarını Yollıg Tigin yazmıştır. Yollıg Tigin aynı zamanda Bilge Kağan'ın oğludur. Yazıtlarda bu abidelerin sonsuzluğa kadar kalması temennisi ile "Bengü Taşlar" denmiştir.
Yazıtlar, 1889 yılında Moğolistan'da Orhun Vadisi'nde bulunmuşlardır. Bu yazıtlar II. Göktürk Kağanlığı'na aittir. Yazılış tarihleri MS. 8. yüzyılın başlarına dayanmaktadır. Yazıtlardan Kül Tigin Yazıtı 732 yılında, Bilge Kağan Yazıtı 735 yılında yazılmışlardır.
1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tarafından, Rus Türkolog Vasili Radlof'un da yardımıyla çözülmüş ve aynı yılın 15 Aralık günü Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi'nde bilim dünyasına açıklanmıştır.
Yazıtlar

Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları Moğolistan'daki Orhun Irmağı'nın eski yatağı yakınlarında, Koço Çaydam gölünün civarındadır. Yazıtlar arasındaki uzaklık 1 kilometre kadardır. Matematik koordinatları 47o kuzey enlemi ve 102o doğu boylamıdır. (47°33'51"N, 102°49'55"E)
Orhun Yazıtları bir hitap metni özelliğindedir. "Hem maddi bakımdan, hem manevi bakımdan bu yazıtlar birer abidedirler.(…) Kül Tigin abidesi, kağan olmasında ve devletin kuvvetlenmesinde birinci derecede rol oynamış bulunan kahraman kardeşine karşı Bilge Kağan’ın duyduğu minnet duygularının ve kendisini sanatkârane bir vecd ve coşkunluğun içine atan müthiş teessürün edebî bir ifadesidir."
Metinlerin dili olan Türkçe kısımların dışında, Çince çevirisi de vardır. Bilge Kağan yazıtı, Bilge Kağan'ın ölümünden bir yıl sonra oğlu Tenri Kağan tarafından yaptırılmıştır. Yazıtta Bilge Kağan ve yeğeni Yolluğ Tigin'in sözleri yer almaktadır. Bilge Kağan yazıtı hem devrilmiş, hem de parçalanmıştır. O yüzden tahribat ve silinti Bilge Kağan yazıtında çok fazladır. Bu yazıtın etrafında yine türbe enkazı ve heykeller bulunmaktadır.
Yazıtlar > Kül Tigin yazıtı

Ana madde: Kül Tigin Yazıtı
Kül Tigin yazıtı düşük nitelikli kireç taşı ya da mermerden yapılmış dört yüzlü tek parça büyük bir taştır. Taşın yüksekliği 3.75 metredir. Taşın doğu ve batı yüzleri dipte 1.32 metre, üstte ise 1.22 metre genişliğindedir. Yazıtın kuzey ve güney yüzlerinin eni de 46 ile 44 santimetredir.
Kül Tigin yazıtının bütün yüzleri 2.75 metre boyunda yazıtlarla kaplıdır. Batı yüzünde uzun bir Çince yazıt vardır. Yazıtın diğer yüzleri baştan başa Türkçe yazıtlarla doludur. Yazıtın doğu yüzünde 40 satır, güney ve kuzey yüzlerinde de 13'er satır vardır. Ayrıca, yazıtın kuzey ve doğu, güney ve doğu yüzleri ile güney ve batı yüzleri arasındaki kenar kısımlarında da küçük yazıtlar bulunmaktadır. Türkçe küçük bir yazıt da yazıtın batı yüzüne kazınmıştır.
Altın kaplumbağa heykeli biçimindeki mermer kaidesi üzerine de 8 satırlık, fakat 7-8 kelimesi okunabilen küçük bir yazıt yontulmuştur.
Bu yazıt, koṅ yılka yiti yigirmike yani "koyun yılının onyedisine" denk gelen 27 Şubat 731 tarihinde ölen Kül Tigin'in anısına dikilmiştir. Kül Tigin'in cenaze töreni tokuzunç ay yeti otuzka yani "dokuzuncu ayın yirmiyedisine" denk gelen 1 Kasım 731'de yapılmıştır. Batı yüzündeki Çince yazıt 1 Ağustos 732 tarihinde, Türkçe yazıtlar ise bundan yirmi gün sonra yani 21 Ağustos 732 tarihinde tamamlanmıştır. Buna göre yazıtın dikiliş tarihi de 21 Ağustos 732'dir.
Yazıtlar > Bilge Kağan yazıtı

Ana madde: Bilge Kağan Yazıtı
Bilge Kağan yazıtı Kül Tigin yazıtından birkaç santimetre daha yüksektir. Ancak, bu yazıt Kül Tigin yazıtına göre daha kötü durumdadır. Yazıtın doğu yüzünde 41 satırlık, çok daha dar olan kuzey ve güney yüzlerinde ise on beşer satırlık Türkçe yazıt bulunmaktadır. Bilge Kağan yazıtının batı yüzünde de Kül Tigin yazıtında olduğu gibi, Çince bir yazıt vardır. Ancak bu yazıt büyük ölçüde tahribata uğradığından çok az kısmı okunabilmiştir.
Bilge Kağan yazıtının kuzey yüzündeki yazıt son 7 satırı dışında Kül Tigin yazıtının güney yüzündeki ile birebir aynıdır. Yazıtın doğu yüzündeki 2. ve 24. satırlar da ufak farklarla Kül Tigin yazıtının doğu yüzündeki 1. ve 30. satırlarla aynıdır.
Bu yazıt, ıt yıl onunç ay altı otuzka yani "köpek yılının onuncu ayının yirmialtısında" ölen hükümdar Bilge Kağan anısına dikilmiştir. Bilge Kağan'ın ölüm tarihi Bazin'in hesaplamalarına göre 25 Kasım 734'tür. Bilge Kağan'ın cenaze töreni yine yazıta göre laģzin yıl bişinç ay yiti otuzka yani "domuz yılının beşinci aynın yirmiyedisine" denk gelen 22 Haziran 735'te yapılmıştır. Bazin, yazıtın batı yüzündeki Çince yazıtın 19 Ağustos 735 tarihinde yazıldığından ve Türkçe yazıtların otuzdört günde tamamlandığından hareketle Bilge Kağan yazıtının 20 Eylül 735 tarihinde dikilmiş olduğunu tespit etmiştir.
Bilge Kağan yazıtı, Bilge Kağan'ın küçük oğlu Tenri Kağan tarafından diktirilmiştir.
Bilge Kağan yazıtında yer alan ve yazıtların en ünlü kısmı:
Türk Oğuz Beyleri, işitin! Üstte gök çökmedikçe, altta yer denizi delinmedikçe, ilini töreni kim bozabilir?
Ey Türk ulusu! Kendine dön. Seni yükseltmiş Bilge Kağanı'na, özgür ve bağımsız ülkene karşı hata ettin, kötü duruma düşürdün.
Ulusun adı, sanı yok olmasın diye, Türk ulusu için gece uyumadım, gündüz oturmadım. Kardeşim Kül Tigin ve iki Şad ile ölesiye, bitesiye çalıştım...
Yazıtlar > Tonyukuk yazıtı

Ana madde: Tonyukuk Yazıtı
Tonyukuk yazıtı 720 - 725 yılında yazılıp dikilmiş olan Orhun Yazıtları'nın ilkidir. Bilge Kağan yazıtı ile Kül Tigin yazıtının yaklaşık olarak 350 kilometre doğusunda yer alır.
Dört yönlü iki taş üzerinde yazılmıştır. Birinci taş üzerinde batı ve doğu yüzlerinde yedişer, güney yüzünde 10, kuzey yüzünde ise 11 satır olmak üzere toplam 35 satır yer almaktadır. İkinci taşın ise batı yüzünde 9, doğu yüzünde 8, güney yüzünde 6 ve kuzey yüzünde 4 olmak üzere toplam 27 satır vardır. İki taşın toplam satır sayısı 62'yi bulmaktadır. Yazıtı, Bilge Kağan dönemine kadar başkomutanlık ve vezirlik yapmış olan Tonyukuk dikmiştir. Metnin yazarı da yine Tonyukuk'tur.
Yazıtların yazıcısı

Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının yazıcısı Kül Tigin'in yeğeni Yolluğ Tigin'dir. Eski Türkçede yeğenin karşılığı olan atı bugün yalnızca Sarı Uygurca'da ati, hati şekillerinde yaşamakta olup "çocuk, torun" anlamlarına gelmektedir.
Kül Tigin yazıtının güneydoğu ve güneybatı kenarlarındaki yazıtlarla Bilge Kağan yazıtının güneybatı kenarındaki kısa yazıt Yolluğ Tigin'in sözleridir. Kül Tigin yazıtının güney yüzündeki son cümle de yine Yolluğ Tigin'e aittir.
Kül Tigin yazıtının doğu, güney, kuzey yüzleri ile kuzeydoğu kenarındaki yazıtlar ve Çince yazıtının bulunduğu batı yüzündeki iki satırlık Türkçe yazıt Bilge Kağan'ın ağzından yazılmıştır. Bilge Kağan yazıtının büyük kısmı da onun ağzından olmakla birlikte, yazıtın güney yüzündeki 10. satırın altıncı kelimesinden sonra yazıtı diktiren Tenri Kağan konuşmaktadır. Yazıtın Çince yazıtının bulunduğu batı yüzünün üst kısmındaki lirik yazıt da yine Tenri Kağan'ın ağzındandır.
Yolluğ Tigin, Kül Tigin yazıtını yirmi günde, Bilge Kağan yazıtını da otuz günde yazmıştır.
Orhun Abideleri'nde Binicilik

Moğollar ve Türkler, Hunlar zamanından beri gerçek anlamda binicilikte usta halklar olarak ün yapmışlardır. Önemli dil belgesi olarak kabul edilen Orhun Yazıtlarında, eğer yaya olarak gidilmek mecburiyetinde olunsaydı o zaman biz bunu büyük bir yoksulluğun işareti olarak kabul edecektik.
Orhun Abideleri'nde Sosyal Devlet Anlayışı

Yazıtlara baktığımızda; Köktürklerde sosyal devlet anlayışının, devrine göre oldukça ileri düzeyde olduğunu görmekteyiz. Yazıtların birçok bölümünde, devletin; fakir, yoksul ve aç milleti, zengin hâle getirip, karnını doyurduğundan, hatta çıplak kişilerin giydirildiğinden bahsedilir. Bu mesajların verildiği yerlerde, Türk milletinin, önceki yoksul dönemleri ile şimdiki zengin ve kalkınmış milletin de, mukayesesi yapılır.
Eski Türk runik yazısı

Ana madde: Orhun alfabesi
Orhun Yazıtları'nda kullanılan Türklerin millî alfabesi olan eski Türk "runik" yazısı 38 harf veya işaretten oluşur. Bu harflerin dört tanesi ünlü işaretlerdir. Her ünlü işareti Türkçenin 8 temel ünlüsünden ikisini yazmakta kullanılır. Başka bir deyişle, eski Türk runik yazısında a/e için bir harf, o/u için bir harf ve ö/ü için de bir harf vardır.
Geri kalan 34 işaretin 20 tanesi b, d, g, k, l, n, r, s, t ve y ünsüzleriyle çifte harflerdir. Diğer bir deyişle eski Türk runik yazısında bu ünsüzlerin her biri için biri kalın öbürü de ince olmak üzere ikişer harf vardır. Kalın ünsüz işaretleri kalın ünlülü kelimelerin, ince ünsüz işaretleri de ince ünlülü kelimelerin yazımında kullanılır.
Eski Türk runik yazısı > Yazıtlarda uygulanan yazım kuralları

Orhun Yazıtları'nda uygulanan yazı sistemi, hece yazısı ile alfabetik sistemin bir karışımı gibidir. Ünlü işaretlerinin kullanılışı sınırlı olup belirli yazım kurallarına bağlıdır. Ünsüz işaretleri de çoğu kez ünlü ile başlayıp ilgili ünsüzle sona eren heceleri veya ses gruplarını gösterir. Belirli bazı durumlarda ise ünsüz işaretleri yalnızca ünlü veya ünsüz çifti değerindedir.
Eski Türk runik yazısı > Yazıtlardan örnekler

Orhun Yazıtları'nın okunuşunda bilim insanları arasında bazı okuma farkları söz konusudur. Bunlar yazıtın metinlerinin bütününe dair değil, bazı sözlerin okunuşuna dairdir. Bu sebeple aşağıda iki farklı okuma tipinden örnekler verilmiştir.
Yazıtlarda sözler arasına "iki nokta" (:) konulmuştur. Aşağıdaki metinlerin asıllarında da bu noktalar belirtilmiştir.
| Eski Türkçe | Türkiye Türkçesi |
| --- | --- |
Teŋri yarlıkadukin üçün özüm kutum bar üçün kagan olurtum. Kagan olurup yok çıgań bodunug kop kubratdım. Çıgań bodunug bay kıldım. Az budunug öküş kıldım.: Tanrı buyurduğu için, kendim devletli olduğum için kağan oturdum. Kağan oturup aç, fakir milleti hep toplattım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım.
üze kök: teŋri; asra: yagız: yer: kılıntukda: ekin ara: kişi oglı: kılınmış: kişi: oglınta: üze: eçüm apam: bumın kagan: iştemi kagan: olurmış: Üstte mavi gök (yüzü) altta (da) yağız yer yaratıldığında, ikisinin arasında insan oğulları yaratılmış. İnsan oğullarının üzerine (de) atalarım dedelerim Bumın Hakan (ve) İştemi Hakan (hükümdar olarak) tahta oturmuş.
Üze teŋri basmasar asra yir telinmeser Türk bodun iliŋin törüŋün kim artatı udaçı erti?: Üstte gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ilini, töreni kim bozabilecekti?
Bunça törüg kazganıp inim Kül Tigin özi ança kergek boldı. Kaŋım kagan uçdukda inim Kül Tigin yiti yaşda kaltı.: Bunca töreyi kazanıp küçük kardeşim Kül Tigin kendisi öylece öldü. Babam kağan uçtuğunda küçük kardeşim Kül Tigin yedi yaşında kaldı.
Türklerin İslam dinini kabul etmesinden önce yazılan Orhun Yazıtları, muhteva olarak Türk tarihi ve kültürü bakımından önemlidir. Yazıtlarda; Türklerin yabancıların siyasetine alet olduğu zamanlarda bozulduğu, devlet kademelerinde bilgili ve ehil olmayan kadronun iş başına getirildiği zaman yönetim düzeneğinin iyi çalışmayıp, ahalide hoşnutsuzluk görüldüğü, yabancı kültürünün Türk birliğini zedeleyip, kişiliğini kaybettirdiği, konuşma sanatına uygun bir anlatımla verilmiştir. Türk milletinin en zor şartlarda bile içinden kuvvetli şahsiyetler çıkıp, ülkeyi kurtarıp, devleti yeniden kurup, güçlendirdiği anlatılan abidelerde; devlet deneyimi yanında Türklük, bağımsızlık fikrine yer verilmiştir. Ayrıca bu yazıtlar, kağanların ulusa hesap vermesidir.
Yankılar

Orhun Yazıtları'nın bulunmasının ardından yazıtlar yorumlanmaya başlamış ve 1896'da Vilhelm Thomsen yazıtları "Muhammed dünyasının soluğunun henüz ulaşmadığı Türk dili ve edebiyatının en eski anıtları" olarak tanımlamıştır. Ardından kıyılarında tarih öncesi bir Türk halkının yaşadığı, eskiden var olmuş bir Orta Asya denizi varsayımını ortaya atmış olup, Mazarine Kitaplığı'nda başkan yardımcılığı yapan Fransız edebiyatçı Léon Cahun, Orhun Yazıtları'nı eski Türklerin yüceltilmesinde kullanılan formüllerin ilk defa ortaya çıktığı, Türk tarihçilerine Türk Tarih Tezi'ni hazırlamalarında ilham kaynağı olan, dahası bugünkü ortaöğretim ders kitaplarında rastlanılan söyleme son derece benzer Asya tarihine giriş adlı kitabını yayınlamıştır.
Azerbaycan'ın para birimi olan manatın arka yüzünde Orhun Yazıtları'ndan alıntı resmedilmiştir. Bu alıntı Bilge Kağan yazıtının doğu yüzünden alınmıştır.
Göktürk alfabesi ile Türkçe yazılı olan Bilge Tonyukuk yazıtları Orhun Yazıtlarının bir parçasıdır
Orhun alfabesini çözen Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen.
Orhun yazısının okunuşu yarışına dahil olan, Türkolojiye büyük katkılar sunan ünlü bilim insanı Vasili Radlof.
Bilge Kağan yazıtının Gazi Üniversitesi'nin bahçesinde bulunan bir kopyası.
Tonyukuk yazıtının sanal ortama geçirilmiş hali.
"Türk Oğuz beyleri, milleti, işitin! Üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe Türk milleti, ilini töreni kim bozabilecek idi?"
5 manatın arka yüzünde Orhun harfleri yer almaktadır.
Stickler sendromu

| Stickler sendromu |
| --- | --- |

Stickler sendromlu bir babanın bu hastalığı taşımayan bir anne ile olan çocuklarının hastalığa yakalanma oranı %50'dir.
Uzmanlık: Medikal genetik 
Stickler sendromu (David-Stickler sendromu veya Stickler-Wagner sendromu), otozomal dominant kalıtım gösteren bir hastalıktır. Her 10.000 doğumda bir görünme olasılığına sahiptir. Hastalarda yüzün orta kısmında hipoplazi, yarık dudak, eklemlerde hipermobilite, miyopi, retina dekolmanı iletim tipi veya ilerleyen sensorinöral işitme kaybı görülür.
İlk kez 1965 yılında Gunnar Stickler tarafından tanımlanmıştır.
Roberts sendromu

Roberts sendromunda fokomeli
Roberts sendromu (Roberts psödotalidomid sendromu; SC Phocomelia sendromu), otosomal resesif  yolla aktarılan kalıtsal bir sendromdur. Kol ve bacak kemiklerinin eksikliği nedeniyle, eller ve ayaklar gövdeye doğrudan bağlı gibidir (phocomelia; fokomeli).
Doğum öncesi (prenatal) incelemelerde saptanan gelişme geriliği doğumdan sonra da devam eder. Kraniyosinostoz nedeniyle kafatası küçüktür (mikrosefali) ve brakisefal özellik gösterir. Alın bölgesinde (frontal) ensefalosel vardır. Boyun kısadır; ensede kistik higroma olabilir. Saçlar seyrek ve gümüş rengindedir.
Gözler küçük (mikroftalmi) ve birbirlerinden uzaktadır (hipertelorizm). Göz çukurları (orbita) sığ olduğu için patlak göz izlenimi (ekzoftalmi) alınır. Sklera mavimsidir. Korneada ve lenste bulanıklık (katarakt) vardır. Göz kapakları aşağı çekiktir ve defektlere (koloboma) rastlanır. Kulak kepçelerinde malformasyonlar görülür. Yüz derisinde ve kulaklarda damar tümörü (hemangioma) olabilir. Burun sırtı yayvan, kanatları küçüktür. Yanaklar ve altçene küçüktür (mikrognati); üstçene öne çıkıntılıdır (prognatizm). İki taraflı (bilateral) dudak ve damak yarıkları vardır..
Kalpte atrial ve ventriküler septal defektler saptanır. Safra kesesi tam gelişememiştir. Dalak dışında minik dalak adacıkları görülür. Polikistik böbrek ve/veya atnalı böbrek saptanır. Deride sütlü kahve (café-au-lait) renginde lekeler vardır. Dış genital organlar iridir; erkeklerde testis, kız çocuklarında uterus malformasyonları görülür.
Kol ve bacak kemikleri oluşmamıştır; bu nedenle, eller ve ayaklar doğrudan gövdeye gövdeye yapışık gibidir. Fokomeli bulgusu özellikle kollarda çok belirgindir. El parmakları küçük ve kalındır; yapışıklıklar (sindaktili) ve kıvrıklık (klinodaktili) vardır. Ayaklar çarpıktır, ayak parmaklarında eksiklikler olabilir. Vertebra ve pelvis anomalileri vardır.
Hidrosefalus saptanır. Kafa sinirlerinin (kafa çiftleri) işlevleri yetersizdir (paralizi). Psikomotor gerilik ve zeka geriliği belirlenir.
Brookwood Mezarlığı

Brookwood Mezarlığı veya Londra Nekropolu, İngiltere'nin güneyindeki Surrey eyaletinin Brookwood kentinde yer alan bir mezarlıktır. İngiltere'nin en büyük mezarlığıdır.
Tarihçe

Brookwood Mezarlığı, 1854 yılında Londra Nekropol Şirketi tarafından, Londralılar için kurulmuştu. Zira, Londra kenti çok büyümüştü ve artık mezarlık olarak kullanılacak alan bulunamıyordu. Mimar William Tite'in düzenlediği mezarlıkta yapıldığı dönemde dünyanın en büyük mezarlığı idi. Günümüzde Avrupa'nın ikinci büyük mezarlığıdır. 2 bin dönümlük mezarlıktaki mezar sayısı 400 bine ulaşmıştır. Mezarlığa sadece özel mezarlık istasyonundan binilen tren yoluyla ulaşılabilir.
1970'lerde Londra Nekropol Şirketi mezarlığı elden çıkarmış ve mezarlık defalarca el değiştirmiştir. Son olarak 1981 yılında İngiltere'nin önemli iş adamlarından birisi olan ve cenaze levazımatçılığı işi ile uğraşan Kıbrıslı Türk iş adamı Ramadan Güney Brookwood Mezarlığı'nı satın almıştır.
Son Osmanlı Halifesi Abdülmecid'in eşi Atiye Mehisti Hanım ve kızı Dürrüşehvar Sultan bu mezarlıkta yatmaktadır. İçinde bir Türk Hava Şehitliği de bulunur. Türk Hava Şehtiliği'nde II. Dünya Savaşı sırasında eğitim gördükleri Londra'da ölen 14 hava subayı yatmaktadır.
↑  "Brookwood Cemetery | We are the UK's largest cemetery" (İngilizce). 14 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2025.
↑  "Kültür Envanteri - Brookwood Türk Hava Şehitliği". kulturenvanteri.com. 22 Şubat 2021. 9 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2025.
Afganistan Silahlı Kuvvetleri

| Afganistan Silahlı Kuvvetleri |
| --- | --- |
د اسلامي امارت وسله وال ځواکونه (Peştuca) 
Afganistan İslam Emirliği'nin amblemi, silahlı kuvvetlerin tüm kolları için rozet görevi görüyor
Kuruluş: 1997 (28 yıl önce) (1997)
Şimdiki hal: 8 Kasım 2021 (3 yıl önce) (2021-11-08)
Birimler: Afgan Ulusal Ordusu   Afganistan Hava Kuvvetleri
Genel Bilgiler
Etkin personel sayısı: 170.000 (2023) IISS: 165,000: 75,000 tam zamanlı; 90,000 yerel milisler (2022)
Sanayi
Dış yardımlar:  Rusya,  İran,  Çin
İlgili maddeler
Tarih: Afganistan ordu tarihi   Afganistan İç Savaşı (1992-1996)  Afganistan İç Savaşı (1996-2001)  Afganistan Savaşı (2001-2021)  Afganistan'da cumhuriyetçi isyan 
Rütbeler: Afganistan'ın askeri rütbeleri
Afganistan Silahlı Kuvvetleri, resmi adıyla Afganistan İslam Emirliği Silahlı Kuvvetleri (Peştuca: د اسلامي امارت وسله وال ځواکونه, Farsça: نیروهای مسلح امارت اسلامی افغانستان), Taliban hükümeti tarafından kontrol edilen askeri güçlerdir. Bu kuvvetler ilk kez, Taliban'ın 1992-1996 yılları arasında süren Afgan İç Savaşı'nın ardından Afganistan'ı ele geçirmesiyle 1997 yılında kurulmuştur. Ancak 2001 yılında ABD'nin Afganistan'ı işgal etmesi ve Taliban hükümetinin düşmesiyle dağıtılmıştır.
Taliban, 20 yıl sonra 15 Ağustos 2021'de Kabil'in yeniden ele geçirilmesi ve ABD destekli Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin çöküşünün ardından, 8 Kasım 2021'de Afganistan Silahlı Kuvvetleri'ni yeniden kurmuştur.
Silahlı kuvvetler tarihi

Ayrıca bakınız: Afganistan ordu tarihi
Nisan 1978'de, Afganistan Halk Demokratik Partisi'ne (PDPA) sadık hükümet üyeleri tarafından Sevr Devrimi olarak bilinen bir darbe yapıldı. Bu darbe, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi'ne yol açtı. 1981 yılında The New York Times'a göre Afganistan Silahlı Kuvvetleri'nde yaklaşık 85.000 asker bulunmaktaydı. Afgan Ordusu'nda çoğunluğu zorunlu askerlik yapan 35-40 bin civarında asker bulunuyordu; Afganistan Hava Kuvvetleri'nde ise yaklaşık 7.000 personel görev yapıyordu. 1984 yılında ise toplam askeri personel sayısı 87.000 civarındaydı.
1980'ler boyunca Afganistan Silahlı Kuvvetleri, büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri tarafından desteklenen ve Pakistan Silahlı Kuvvetleri tarafından eğitilen isyancı gruplarla mücadele etti. Bu isyancı gruplar, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'dan çekilmesini ve Sovyet destekli Devlet Başkanı Muhammad Necibullah'ın hükümetinin devrilmesini amaçlıyorlardı. 1985 yılına gelindiğinde, çok sayıda askerin ordudan firar etmesi nedeniyle Afgan Silahlı Kuvvetleri'nin personel sayısı 47 binin altına düşmüştü. Hava Kuvvetleri'nde 7.000 subay bulunuyordu. 5 bine yakın subaya Küba Devrimci Hava ve Hava Savunma Kuvvetleri ile Çekoslovakya Hava Kuvvetleri danışmanları destek veriyordu.
Birimler > Kara Ordusu

Ayrıca bakınız: Afgan Ulusal Ordusu
Taliban yönetimindeki ordu, 8 Kasım 2021'de Afganistan İslam Emirliği Ordusu olarak kuruldu ve bu orduya aynı zamanda İslam Emirliği Ordusu ve Afgan Ordusu da denilmektedir. Ordu, yenilgiye uğrayan Afgan Ulusal Ordusu'ndan büyük ölçüde teçhizat ele geçirdi. Kabil'in düşüşünün ardından yaklaşık 2.000 araç Taliban'ın eline geçti; bu araçlar arasında Humvee, M1117 Guardian, MaxxPro MRAP ve Oshkosh ATV yer alıyordu. Piyade ekipmanları açısından, ele geçirilen malzemeler arasında M4 karabina, M16 tüfeği, gece görüş gözlükleri, zırh kıyafetleri, iletişim ekipmanları ve RPG bulunuyordu. Bu ABD yapımı silahların, Taliban savaşçılarının çoğu tarafından taşınan Rus yapımı AK-47 ve AK-74 tüfeklerinin yerini aldığı bildirilmektedir.
Birimler > Hava Kuvvetleri

Ayrıca bakınız: Afganistan Hava Kuvvetleri
Berlin Südkreuz Garı

| Berlin Südkreuz Garı Bahnhof Berlin Südkreuz |
| --- | --- |
Gar
Berlin Südkreuz Garı

Konum: Tempelhof-Schöneberg, Berlin Almanya
Koordinatlar: 52°28′32″K 13°21′52″D﻿ / ﻿52.47556°K 13.36444°D﻿ / 52.47556; 13.36444
Sahip: Deutsche Bahn
İşletmeci: DB InfraGO
Hat(lar): Ringbahn Kuzey-Güney Ana Hattı Anhalt Banliyö Hattı
Peronlar: 8
Diğer bilgiler
İstasyon kodu: 4859
Web sitesi: www.bahnhof.de
Tarihçe
Açılış: 1898
Berlin Südkreuz Garı (Almanca: Bahnhof Berlin Südkreuz), Almanya'nın başkenti Berlin'de bulunan bir gardır. Gar, 1898 yılında açılmış olup Tempelhof-Schöneberg'de yer almaktadır. Berlin S-Bahn'ın Berlin Halka Demiryolu üst katta yer alır ve doğu ile batıyı birbirine bağlarken, Anhalter Bahn ve Dresdner Bahn şehirlerarası demir yolu hatları alt, kuzey-güney seviyesinden istasyona ulaşır.
Gar, 1990'ların sonu ile 2006 arasında kapsamlı bir şekilde yeniden inşa edildi ve 28 Mayıs 2006'da Berlin Südkreuz olarak yeniden adlandırıldı.
Sayda Lahitleri

Sayda Lahitleri 1887 yılında Osman Hamdi Bey tarafından ortaya çıkarılan Sayda'daki (Sidon) kral mezarlarına ait lahitler. Nekropolde bulunan 18 lahidin 7'si yerinde bırakılmış, diğerleri oldukça titiz bir çalışma ile İstanbul'a getirilmiştir. Paha biçilmez değerdeki lahitlerinden en önemlisi İskender Lahdi, en eskisi ise Tabnit Lahdidir. Bunun dışında diğer önemli lahitler Ağlayan Kadınlar Lahdi, Likya Lahdi ve Satrap Lahdidir.