I. Tahmasb
Hükümdarlığı > Osmanlı savaşı

Osmanlı İmparatorluğu'nun padişahı Kanuni Sultan Süleyman (h. 1520-1566), güçlü bir Safevî İmparatorluğu'nu, ülkesinin batı ve kuzeybatısındaki hırslı planları için bir tehdit olarak görüyordu. Ancak Tahmasb'ın saltanatının ilk on yılında Osmanlı, Habsburglarla savaşmakla ve Viyana'yı ele geçirme girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasıyla meşguldü. 1532'de Osmanlılar, Macaristan'da savaşırken Süleyman, Olama Bey Takkalu'yu Fil Paşa komutasındaki 50.000 askerle İran'a gönderdi. Olama Bey, Çuha'nın ölümünden sonra Osmanlı İmparatorluğu'na sığınan birçok Takkalu üyesinden biriydi. Osmanlılar, Tebriz ve Kürdistan'ı ele geçirdi ve Gilan eyaletinden destek almaya çalıştı. Tahmasb, Osmanlıları geri püskürttü, ancak bir başka Özbek istilası haberi onu onları tamamen yenmekten alıkoydu. Süleyman, Temmuz 1534'te Tebriz'i işgal etmesi için sadrazamı İbrahim Paşa'yı gönderdi ve iki ay sonra ona katıldı. Süleyman, barışçıl bir şekilde Bağdat ve Necef gibi Şii şehirlerini fethetti. Osmanlılar ilerlerken, Tahmasb Özbekler'e karşı savaşmak için Belh'te bulunuyordu.
İlk Osmanlı istilası, Tahmasb'ın saltanatının en büyük krizine neden oldu. Bu süreçte Şamlu kabilesinden bir ajan, Tahmasb'ı zehirlemeye çalıştı fakat başarılı olamadı. Şamlu kabilesi, kısa süre önce otoritesini pekiştiren ve Hüseyin Han'ı görevden alan Şah Tahmasb'a karşı ayaklandı. Tahmasb'ı tahttan indirmek isteyen isyancılar, onun küçük kardeşlerinden biri olan Sam Mirza'yı vâris olarak seçtiler. İsyancılar daha sonra Süleyman'la iletişime geçerek Sam Mirza'yı tahta çıkarmak için ondan destek istediler. Sam Mirza, Osmanlı yanlısı bir politika izleyeceğine söz verdi. Süleyman, onu İran hükümdarı olarak tanıdı ve bu, Tahmasb'ın sarayında paniğe yol açtı. Süleyman, Mezopotamya'ya geçtiğinde Tahmasb, ele geçirilen toprakları geri aldı ve Süleyman ona karşı bir başka sefer düzenledi. Tahmasb, Osmanlıların artçı birliklerine saldırdı ve Süleyman, 1535'in sonunda Bağdat hariç tüm kazanımlarını kaybederek İstanbul'a çekilmek zorunda kaldı. Osmanlılarla yüzleşmesinin ardından Tahmasb, kardeşini yenmek için Horasan'a doğru hızla ilerledi. Sam Mirza teslim oldu ve Tahmasb'tan merhamet diledi. Şah, kardeşinin yalvarışını kabul etti ve onu Kazvin'e sürgüne gönderdi, ancak onun Şamlu koruyucusu başta olmak üzere birçok danışmanını idam ettirdi.
Osmanlılarla ilişkiler, 1534-35 Osmanlı istilası sırasında Safevî ordusunu yöneten ve Şirvan valisi olan Tahmasb'ın küçük kardeşlerinden Elkas Mirza'nın isyanına kadar düşmanca kaldı. Tahmasb'a karşı başarısız bir isyan başlatan Elkas, 1547 baharında Derbent’i fetheden ve oğullarından İsmail’i vali olarak atayan Tahmasb’ın karşısında yenilgiye uğradı. Elkas, kalan kuvvetleriyle Kırım’a kaçtı ve Süleyman’a sığındı. İran'da Sünni İslam'ı yeniden tesis edeceğine söz verdi ve Sultan'ı Tahmasb'a karşı yeni bir sefer düzenlemeye teşvik etti. Yeni istila, 1548 Temmuz’unda Tebriz’in hızlıca ele geçirilmesini amaçladı; ancak kısa süre sonra Elkas Mirza’nın tüm Kızılbaş liderlerinin desteğine sahip olduğu iddialarının doğru olmadığı ortaya çıktı. Uzun süren sefer, İsfahan'da durdurulmadan önce Hemedan, Kum ve Kaşan'ı yağmalamaya odaklandı. Tahmasb, yorgun Osmanlı ordusuyla savaşmadı ama Tebriz'den sınıra kadar tüm bölgeyi harabeye çevirdi; Osmanlılar kısa sürede erzakları tükendiği için ele geçirilen toprakları kalıcı olarak işgal edemedi.
Elkas Mirza, savaş alanında yakalandı ve hapsedildiği bir kalede öldü. Süleyman, seferini sonlandırdı ve 1549 sonbaharında kalan Osmanlı kuvvetleri geri çekildi. Osmanlı sultanı, Safevîlere karşı son seferini Mayıs 1554'te başlattı; bu sırada Tahmasb’ın oğlu İsmail Mirza, Doğu Anadolu’ya saldırdı ve Erzurum valisi İskender Paşa’yı yendi. Süleyman, Diyarbakır’dan Ermeni Karabağ’a doğru ilerleyerek kaybedilen toprakları yeniden ele geçirdi. Tahmasb, ordusunu dört kolorduya bölerek her birini farklı bir yöne gönderdi ve bu da önceki savaşlarda olduğundan çok daha büyük bir Safevî ordusuna işaret ediyordu. Tahmasb'ın Safevîleri üstünlüğü ele geçirince, Süleyman geri çekilmek zorunda kaldı. Osmanlılar, Amasya Antlaşması’nı müzakere ettiler ve Tahmasb, Osmanlı egemenliğini Mezopotamya ve Kürdistan’ın büyük bir kısmında tanıdı; ayrıca Sünni İslam’a ve Sünnilere bir bağlılık göstergesi olarak, Sünnilerce saygı duyulan Raşidun halifelerine (Ömer, Ebû Bekir, Osman ve Ali) karşı nefretin ifade edilmesi ve ikinci halife Ömer’in öldürülmesini anan "Ömer Koşan" etkinliğinin yapılmasını yasakladı. Osmanlılar, İranlı hacıların Mekke, Medine, Kerbela ve Necef'e serbestçe seyahat etmelerine izin verdi. Bu antlaşma sayesinde İran, ordusunu ve kaynaklarını artırmak için zaman kazandı ve batı eyaletleri savaşın etkilerinden kurtulma fırsatı buldu. Bu barış, kuzeybatıda Osmanlı-Safevî sınırını Safevî topraklarından geniş alanların devredilmesi olmadan belirledi.