Alaska Atabaskları
Ekonomi > Avcılık ve toplayıcılık

Alaska Atabaskları yarı göçebe avcı ve toplayıcı halklardan olup geçimlerini yaban hayvanları ile balıkları avlayarak ve yaban bitkilerini toplayarak sürdürürler ve ana besinlerini büyük ölçüde rengeyiği, sığın ve som balığı oluşturur. Avladıkları yaban hayvanları arasında rengeyiği (Rangifer tarandus granti), sığın (Alces alces gigas), Amerika bizonu (Bison bison athabascae), Dall yaban koyunu (Ovis dalli), Kayalık Dağlar keçisi (Oreamnos americanus), boz ayı (Ursus arctos horribilis), Amerika kara ayısı (Ursus americanus), boz kurt (Canis lupus pambasileus ile Canis lupus tundrarum) kızıl tilki (Vulpes vulpes alascensis), Kutup tilkisi (Vulpes lagopus), Kanada vaşağı (Lynx canadensis), Kutup porsuğu (Gulo gulo luscus), Amerika sansarı (Martes americana), kakım (Mustela erminea), gelincik (Mustela nivalis), Amerika vizonu (Mustela vison), Kuzey Amerika su samuru (Lontra canadensis), kunduz (Castor canadensis), misk sıçanı (Ondatra zibethicus), oklu kirpi (Erethizon dorsatum myops), Amerika kızıl sincabı (Tamiasciurus hudsonicus), Arktika gelengisi (Spermophilus parryii), Alaska marmotu (Marmota broweri), Amerika tavşanı (Lepus americanus) gibi kara memelileri ile değişik kuş (özellikle de ördek ve kaz gibi su kuşları) ve balık (daha çok Pasifik sombalığı) türleri gelir.
Alaska içbölge Atabaskları yarı göçebe olduklarından son derece hareketli insanlardır. Zira avcılık ve toplayıcılık kaynakları oldukça geniş bir alana yayılmış olduğundan bu kaynakları elde edebilmek için bir bölgeden diğer bir bölgeye geçici göç etmeleri gerekiyordu. Yaz ve sonbahar başlarında balık kamplarına, sonbahar sonlarında rengeyiği avcılığına, ilkbaharda ise sığın avcılığına yönelirler. Alaska tarihi boyunca kürk ticaretinde etkinliği olan halklardır.
Alaska Atabask coğrafyasının çeşitlilik göstermesi farklı grupların farklı besinlere yoğu olarak yönelmesini sağlamıştır. Güneyde Pasifik okyanusuna açılan Cook Inlet yöresinde Denağinalar bol kaynaklı deniz memelilerini avlarken, eskiden İngalik adıyla anılan Değinaklar ve Aşağı Koyukon halkları Bering Denizinden nehirlere geçip içbölgenin yukarılarına yumurta dökmek için gelen som balıklarını avlayıp kurutmak için yılın büyük bir kısmını burada geçirirler. Değinakların diğer gruplara göre çok ve daha özel balıkçılık aletleri vardır. Kuzeyde Brooks Sıradağları eteklerindeki Chandalar Nehri civarındaki Guçinler zamanlarının çoğunu rengeyiği ve Dall yaban koyunu gibi iri avlayarak geçirirler.
Atabask erkeklerinin gözde iri avları arasında rengeyiği, sığın ve ayı gelir. Bunları avlamak için ok ve yay kullanılır.
Rengeyiklerin eti besin, derisi giysi ve sinirleri de dikiş ipliği olarak kullanılır. Boynuzları ise araç gereç yapımında idealdir. Geçmişte birkaç aileden oluşan ufak gruplar hâlinde toplanarak sonbahardaki göç mevsiminde geyiklerin güzergâhı boyunca tahta çitlerle çevrili tuzak ağılı (corral) yaparlardı. Rengeyiklerini kadınlar ve çocuklar hep birlikte sürerek ağılın daracık açıklığından ağıla girip tuzağa düşmesinı sağlar, erkekler de oklarla geyikleri avlarlardı. Etlerin bir kısmı depolanırdı. Bu depoların bazıları yeraltına yapılır ve ayı ve Kutup porsuğu gibi yırtıcı hayvanların çalmaması için üzerleri çim kesekleri ya da taşlarla örtülürdü. Av çok başarılı olursa aileler kışın donmaması için evlerine yakın yaptıkları depoların üzerini yosun kesekleriyle yalıtır sonra da üzerini huş kabuğu ile kaplardı. Aileler bahara kadar kışlık konutlarında kalırdı. Yazın üremek için denizden ırmaklara büyük sürüler hâlinde geçen Pasifik som balığı türleri de avlanır ve bu balıklar temizlenip dumanda tütsülendikten sonra kışın tüketmek için saklanırdı. Kaynaklar yetersiz olduğunda bazen kış bitiminde ilkbaharda gıda sıkıntısı yaşanırdı. Rengeyikleri bazen değişik sebeplerle nüfus azalması yaşar ve geleneksel göç yollarını değiştirir. Geyikler avlanmaz ve balık avı da yetersiz olursa tavşan, kuş ya da som dışı diğer balıklara (Coregonus, Prosopium, Thymallus arcticus vb.) yönelirler. Fakat her zaman bu yeterli gelmeyebilir ve kıtlık da görülebilirdi.
Merkezi Alaska–Yukon Atabaskları Yukon Nehri drenajında huş ağacı kabuğundan yapılan kanolarla sudaki sığın geyiklerini avlarlar.
Amerika bizonunun günümüzde neredeyse tehdit altındaki türler (NT) kategorisinde olan kuzey Alaska'daki orman bizonu (Bison bison athabascae) ile Güney Alaska'daki ova bizonu (Bison bison bison) adlı iki alt türü (ya da ekotipi) de geçmişte Alaska'da yaşarken soyları yakın dönemde 1900'lerde tükenmiştir. Orman ya da dağ bizonu (Bison bison athabascae) alt türü Alaska ve Kanada'daki Kuzey Atabask topraklarında geçmişte asırlar önce oldukça yaygın avlık en iri kara memelisiydi. Bizon kemiklerine İç Alaska ve Kanada'daki arkeolojik sitlerde rastlanmıştır. Atabasklar bizonu kar ayakkabılarıyla köpeklerin yardımıyla mızrak ok ve yay ile avlarlardı. Eti kışın kullanmak üzere kurutulur, derisi de giyecek yapımında kullanlırdı. Ova bizonu ya da bayağı bizon (Bison bison bison) alt türünün soyu Alaska'da tükendikten sonra 1928 yılında Alaska Av Komisyonu (Alaska Game Commission) tarafından günümüzde Delta Junction denen bölgeye dışarıdan getirilmiş, sonra da buradan daha güneyde yer alan Farewell ile Chitina yörelerine nakledilmiştir. Günümüzde Alaska'nın güneyinde ova bizonunun 4 sürüsü vardır ve toplam sayısı 900 baştır
İngilizcede Indian potato («Kızılderili patatesi») ya da wild potato («yabani patates») ve wild carrot («yabani havuç») adları verilen Hedysarum alpinum (Aşağı Tananaca troth, Ahtnaca tsaas) adlı bitkinin kökleri bütün Alaska Atabasklarınca yenir.
Laponya'dan Sibirya'ya kadar bütün Kuzey Avrasya yerli halkları gibi Alaska Atabasklarında da huş ağacı ve kabuğu (huş kabuğu) en önemli ve değerli malzemedir. Avrasya'da değişik huş türleri kullanılırken, Kuzey Amerika'da daha çok kâğıt huşu (Betula papyrifera) türü kullanılır. Kâğıt huşunun (Ahtnaca k’ey, Denağinaca q'eytsay, Değinakça q'eyh, Holikaçukça q'iyh, q'eyh, Tanakrosça k'įį, Yukarı Tananaca k'įį, Guçince kʼìi) daha çok kabuğu kullanılır ve bu kabukla kar ayakkabısı, kano, kızak, beşik, konut kaplaması ve mutfak gereçleri yaparlar.
Köpekler Alaska Atabaskları için at gibi yardımcı olan hayvandır. Geleneksel Atabask yaşamında köpeklerin sığın ve rengeyiğini kovalayıp istenen yöne sürmek, kızak ve tobagan çekmek, et ve deri gibi yükleri taşımak gibi birçok yararı görülür. Rengeyiği derisinden yapılan ve köpeklerin sırtına bağlanıp yüklenen çantalara köpek çantası (dog packsack) denir ve içine taze ya da kurutulmuş et konarak kamp ya da köye taşıtılır. Bu köpek çantalarına Alaska'da Guçin, Koyukon, Tanana ve Denağinalarda, Kanada'da ise Han, Tuçon ve diğer Batı Kanada Atabasklarında rastlanır. Köpek çantaları sert olduğu için daha çok rengeyiğinin bacak derisinden yapılır ve dış yüzeyine kürk geçirilerek dikilir. Biçimi köpeğin anatomisine uygun olarak uzun ovaldir. Çantanın bağlama kayışları sığın derisinden yapılır. En irileri 25-50 pound yük taşıyabilirler. Köpek kızakları esas olarak Eskimoların en eski ve yaygın ulaşım ve taşıma aracıdır. 19. yüzyılda İç Alaska'ya gelen Avrupalı kürk tüccarlarının gözlemlerine göre köpek kızağı yalnızca Eskimolara komşu olan Koyukon, Değinak ve Holikaçuk gibi Atabask halkları kullanıyordu. Bunlar köpek kızaklarını Yupik ve Eskimo komşularından öğrenmişlerdir. Zira Guçin, Tanana, Ahtna ve diğer Atabasklar köpek kızağını kullanmaz, kızak ve tobaganlarını kendi elleriyle çekerler, köpekleri daha çok sırtında yük taşıyacak hayvan olarak kullanırlardı. İç Alaska'da Koyukon, Değinak ve Holikaçukların dışındaki diğer Atabasklarda köpek kızaklarının yaygınlaşması ancak Rus ve Hudsons Bay Company şirketinin kürk tüccarları bölgeye kızaklarıyla gelmesinden sonra olmuştur.
Geleneksel av araçları arasında en çok kullanılanı ok ile yaydır. Atabasklarda 2 tip ok görülür. Fazla keskin olmayan küt uçlu oklar ufak avlar ve kuşlar için kullanılırken, uzun kemik uçlu oklar rengeyiği avlamada idealdir.