Beşşar Esad
Cumhurbaşkanlığı (2000-2024) > Suriye İç Savaşı > 2011-2015

Ayrıca bakınız: Arap Baharı ve Suriye İç Savaşı
Suriye'deki protestolar, siyasi reformlar ve medeni hakların iadesinin yanı sıra 1963 yılından bu yana yürürlükte olan olağanüstü halin sona erdirilmesi çağrısında bulunan Arap Baharı protestolarının ardından 26 Ocak 2011 tarihinde başladı. Protestocular tarafından bir "öfke günü" denemesi 4-5 Şubat tarihleri için ayarlanmış, ancak olaysız bir şekilde sona ermiştir. Ardından gerçekleşen 18-19 Mart'taki protestolar Suriye'de on yıllardır gerçekleşen en büyük protestolardır ve Suriye yönetimi protestocu vatandaşlarına karşı şiddet kullanmıştır. Esad, 30 Mart 2011'de protestolara verdiği ilk kamuoyu tepkisinde, huzursuzluğu "komplolarla" suçladı ve Baas rejimini uluslararası bir komplonun kurbanı olarak gösteren parti politikasını izleyerek Suriye muhalefetini ve protestocuları "fitne" ile suçladı. Ayrıca Arap Baharı hareketiyle de alay etti ve protestolara katılanları "mikroplar" ve beşinci kolcular olarak tanımladı.
“Esad, konuşma boyunca Baasçılığın temel ideolojik çizgisine sadık kaldı: Kahramanca savunan ve özünde iyi olan bir 'içeriye' karşı şeytanca kararlı ve komplocu bir 'dışarının' karşıtlığı. Baasçı düalizmle tutarlı olarak, konuşma isteksizce de olsa bu "içerideki" küçük muhalefetten bahsediyor. Başkan tarafından "fitne'nin küçümseyici bağlamına yerleştirildiğinde, muhalefet siyasi anlamını ve ahlaki gerekçesini kaybederek "ötekileştirici" bir öz kazanıyor. Bu sert konuşmanın ardından protestocuların talepleri reformdan rejimi devirmeye yöneldi.”
— Profesör Akeel Abbas, Esad'ın Suriye Devrimi protestoları patlak verdikten sonra halka yaptığı ilk konuşma üzerine
ABD Nisan 2011'de Esad rejimine karşı sınırlı yaptırımlar uygulamış, bunu Barack Obama'nın 18 Mayıs 2011'de özellikle Beşşar Esad'ı ve diğer altı üst düzey yetkiliyi hedef alan kararnamesi izlemiştir. 23 Mayıs 2011 tarihinde Brüksel'de bir araya gelen AB dışişleri bakanları, Esad ve diğer dokuz yetkilinin seyahat yasağı ve mal varlıklarının dondurulmasından etkilenecek kişiler listesine eklenmesini kararlaştırmıştır. 24 Mayıs 2011 tarihinde Kanada, Esad da dahil olmak üzere Suriyeli liderlere yaptırım uygulamıştır.
20 Haziran 2011'de protestocuların taleplerine ve uluslararası baskıya yanıt olarak Esad, reform, yeni parlamento seçimleri ve daha fazla özgürlüğü içeren millî bir diyalog sözü verdi. Ayrıca mültecileri Türkiye'den evlerine dönmeye çağırırken, onlara af güvencesi verdi ve tüm huzursuzluklardan az sayıda sabotajcıyı sorumlu tuttu.
Temmuz 2011'de ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Esad'ın cumhurbaşkanı olarak "meşruiyetini kaybettiğini" söyledi. 18 Ağustos 2011 tarihinde Barack Obama, Esad'ı "kenara çekilmeye" çağıran yazılı bir açıklama yaptı. Ağustos ayında Esad rejimini eleştiren karikatürist Ali Farzat saldırıya uğradı. Mizah yazarının yakınları medya kuruluşlarına saldırganların Farzat'ı başta Esad olmak üzere hükûmet yetkililerinin karikatürlerini çizmeyi bırakması için kemiklerini kırmakla tehdit ettiklerini söyledi. Farzat her iki elinde kırıklar ve kafasında künt cisim travması ile hastaneye kaldırıldı.
BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi olan Rusya, Ekim 2011'den bu yana BM Güvenlik Konseyi'nde Esad hükûmetine karşı BM yaptırımları ve hatta askeri müdahale olasılığını açık bırakacak Batı destekli karar tasarılarını defalarca veto etti.
Ocak 2012 sonu itibarıyla Reuters'in bildirdiğine göre 5.000'den fazla sivil ve protestocu Suriye ordusu, güvenlik güçleri ve milisler (Şebbiha) tarafından öldürülmüş, 1.100 kişi ise "silahlı güçler" tarafından öldürülmüştür.
Esad 10 Ocak 2012'de yaptığı bir konuşmada ayaklanmanın yabancı ülkeler tarafından planlandığını iddia etti ve "zaferin yakın olduğunu" ilan etti. Ayrıca Arap Birliği'nin Suriye'yi askıya alarak artık Arap olmadığını ortaya koyduğunu söyledi. Bununla birlikte Esad, "ulusal egemenliğe" saygı gösterilmesi halinde ülkenin Arap arabuluculuğundaki bir çözüme "kapıları kapatmayacağını" da söyledi. Esad ayrıca Mart ayında yeni bir anayasa için referandum yapılabileceğini söyledi.
27 Şubat 2012 tarihinde Suriye, yeni bir anayasa hazırlanması önerisinin ilgili referandumda %90 oranında destek aldığını iddia etmiştir. Referandum, Suriye cumhurbaşkanı için on dört yıllık bir dönem sınırı getirmiştir. Referandum, aralarında ABD ve Türkiye'nin de bulunduğu yabancı ülkeler tarafından anlamsız ilan edilmiş; AB, rejimin kilit isimlerine yönelik yeni yaptırımlar açıklamıştır. Temmuz 2012'de Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Batılı güçleri Suriye'de bir iç savaşa neden olacak şekilde şantaj yapmakla suçladı. 15 Temmuz 2012 tarihinde Uluslararası Kızılhaç Komitesi Suriye'nin iç savaş halinde olduğunu ilan etmiş ve tüm taraflar için ülke çapında ölü sayısının 20.000'e yaklaştığı bildirilmiştir.
6 Ocak 2013 tarihinde Esad, Haziran ayından bu yana yaptığı ilk önemli konuşmada, ülkesindeki çatışmanın Suriye dışındaki "düşmanlardan" kaynaklandığını ve bu düşmanların "cehenneme gideceğini" ve onlara "bir ders verileceğini" söyledi. Bununla birlikte, siyasi çözüme hala açık olduğunu belirterek, çözüm girişimlerinin başarısız olmasının "siyasi bir çözümle ilgilenmediğimiz anlamına gelmediğini" söyledi. Temmuz 2014'te Esad, muhalefetin boykot ettiği ve Birleşmiş Milletler tarafından kınanan rejim yanlısı bölgelerde yapılan oylama sürecinin ardından üçüncü dönem başkanlığını ilan etti. Joshua Landis'e göre: "(Esad) ‘Ben devletim, ben Suriye'yim ve Batı Suriyelilere ulaşmak istiyorsa benim aracılığımla ulaşmak zorunda’ demek istemiştir."
Eylül 2014'te hükümetin Rakka vilayetindeki son dayanakları olan dört askeri üssün düşmesinin ardından Esad, Alevi destek tabanından ciddi eleştiriler aldı. Beşar Esad'ın kuzeni Dureyd Esad'ın, Tabka Hava Üssü'ndeki IŞİD zaferinin ardından ele geçirilen yüzlerce hükümet askerinin onlar tarafından katledilmesinin ardından Suriye Savunma Bakanı Fehd Casim el-Freyc'in istifasını talep eden açıklamaları da buna dahildir. Bunu kısa bir süre sonra Humus'ta valinin istifasını talep eden Alevi protestoları ve Esad'ın kuzeni Hafız Mahluf'un güvenlik görevinden azledilerek Belarus'a sürgüne gönderilmesi izlemiştir. Aleviler arasında Esad'a karşı artan kızgınlık, çatışmalarda öldürülen askerlerin orantısız sayıda Alevi bölgelerinden gelmesi, Esad rejiminin kendilerini terk ettiği hissi ve kötü ekonomik durum nedeniyle körüklendiği belirtilmiştir. Ardından Esad'a yakın isimler Şam'ın ayakta kalma ihtimaline ilişkin endişelerini dile getirmeye başlamıştır. 2014'ün sonlarında biri şöyle demiştir: "Mevcut durumu sürdürülebilir görmüyorum ... Şam'ın bir noktada çökeceğini düşünüyorum."
2015 yılında Esad ailesinin birkaç üyesi Lazkiye'de belirsiz koşullar altında ölmüştür. 14 Mart'ta Esad'ın nüfuzlu kuzenlerinden ve Şebbiha'nın kurucularından Muhammed Tufik Esad, Esad ailesinin atalarının evi olan Kardaha'da bir nüfuz tartışması sırasında başına beş kurşun sıkılarak öldürülmüştür. Nisan 2015'te Esad'ın kuzeni Munter Esad'ın Lazkiye'nin Elzira kentinde tutuklanması emri verilmiştir. Tutuklamanın gerçek suçlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirsizliğini korumaktadır.
Hükûmetin kuzey ve güney Suriye'de aldığı bir dizi yenilginin ardından analistler, artan hükûmet istikrarsızlığı ile birlikte Esad rejimine çekirdek Alevi tabanından verilen desteğin azalmaya devam ettiğini ve Esad'ın akrabaları, Aleviler ve iş adamlarının Lazkiye ve yabancı ülkelere gitmek üzere Şam'dan kaçtıklarına dair haberlerin arttığını belirttiler. İstihbarat şefi Ali Memlük Nisan ayında ev hapsine alınmış ve Esad'ın sürgündeki amcası Rıfat Esad'la birlikte Beşar'ın yerine başkan olmak için komplo kurmakla suçlanmıştır. Birinci Zırhlı Tümen komutanları, Belli askeri hava üssü, ordunun özel kuvvetleri ve Dördüncü Zırhlı Tümen komutanları, Palmira saldırısı sırasında yanlışlıkla düzenlenen bir hava saldırısında hayatını kaybetti.