İslami sosyalizm
Tarihi

İlk Halife Ebu Bekir, her erkek, kadın ve çocuğa yılda on dirhem veren bir asgari gelir standardı getirmiştir. Bu daha sonra yirmi dirheme yükselmiştir.
Sahabe Ebu Zer el-Gifari, Muhammed Şarkavi ve Sami Ayad Hanna gibi bazı akademisyenler tarafından İslami sosyalizmin ilkesel bakımdan öncüsü olarak kabul edilir. Halife Osman'ın döneminde, yönetici sınıfın serveti biriktirmesini eleştirdi ve servetin eşit olarak yeniden dağıtılmasını ve Allah yolunda harcanması gerektiğini söyledi. Ancak bunu yapmasının sebebi içtihadi değil siyasiydi. Çünkü zekât mükellefi olabilmek için elde ihtiyaç fazlası bir miktar malın bulunması gerektiğine göre ihtiyaç fazlası malın dağıtılması konusunda hassasiyet gösteren Ebû Zerr’in bu gerçeği bilmemesi ve burada sözü edilen fazla malla zekât nisabına dâhil malı kastetmiş olması düşünülemez. Eğer bu malı ihtiyaç fazlası olarak görüp onun da Allah yolunda harcanması gerektiği üzerinde durmuşsa, halkın büyük maddi sıkıntı içinde bulunduğu bir dönemde böyle bir içtihadı benimsemiş olduğu düşünülebilir.
Şeyh Bedrettin ve yandaşlarının, 15. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti'nde bir ayaklanmaya giriştiği ve başarısız olarak 1420 yılında idam edilmesinin bu çabaların en erken uygulamalarından biri olduğu iddia edilir. Fakat bu uygulamalar Şeyh Bedrettin'e değil; Börklüce Mustafa ve taraftarlarına ait olduğu kimselerce iddia edilir. Bu uygulamalara; özel mülkiyeti reddetmek, her türlü mülkün halkın ortak malı olduğunu savunmak, kadın erkek bir arada sazlı içkili ayinler düzenlemek ve umumiyetle İbahilik'i savunmak örnek verilebilir. Son yüzyılda Türkiye’de bazı Marksist yazarlar bu tür fikirleri Şeyh Bedrettin'e mal etmişler, onun ve taraftarlarının başlattığı olayları devrimci niteliği olan bir halk hareketi şeklinde yorumlamış, bu yönde çeşitli fikrî ve edebî eserler kaleme almışlardır. Ancak Şeyh Bedrettin’in bu eylemlerde bulunmadığını söyleyen kaynaklar; bu tür görüş ve uygulamaların onun taraftarlarınca ihdas edildiğini, hatta onun ihtilal hevesinde olmadığını dahi iddia etmişlerdir. Torunu Halil bin İsmail’in yazmış olduğu Menâkıbnâme’de Şeyh Bedrettin’in başına gelenlerin asıl sebebinin; ulemanın Börklüce Mustafa, Torlak Kemal gibi yandaşlarıyla kıskançlığı vb. sebepler olduğu ileri sürülmektedir. Özellikle siyasi emelleriyle ilgili isnatların asılsız olduğu görüşü bazı son dönem araştırmacıları tarafından da savunulmaktadır (Kurdakul, s. 36-39, 44, 47-70).
Başarılı olmuş ilk İslami sosyalist hareket 1917 Devrimi'nde Sovyet Hükûmeti'ni destekleyen Veysi Hareketi'dir. Ayrıca “Kazan Müslüman Sosyalist Komitesi” de bu dönemde aktifti.
Sovyetler Birliği'nin güney sınırındaki devrimci faaliyetler ve Sovyet karar alıcılar, kapitalist güçlerin dikkatini çekecek ve müdahale etmeye davet edeceklerdi. Bu anlayış, Eylül 1920'de gerçekleşen Bakü Kongresi'ndeki Rus delegelerini, ulusal komünistlerin argümanlarının, Rusya'nın güvenliğinin sıkıntıya düşme korkusunu ayrıntılandırmadan, devrim için elverişsiz ve amaca zararlı olduğu gerekçeleriyle reddetmeye iten anlayıştır. Bu anlayış Bolşeviklerin kendi devrimci etki alanlarında olan başka devrimci merkezlere karşı hoşnutsuzluğu ile birleşince Bolşevikler ulusal komünistlere karşı harekete geçirdi.
Modern dönemde, İslami sosyalist hareket sağ kanat ve sol kanat olmak üzere iki tarafa bölünebilir. Sol kanat (Siad Barre, Haki Misbach, Ali Şeriati, Yaser Arafat, Abdullah el-Alaylı, Celal Âli Ahmed vd.), Müslümanları uluslararası sosyalist ve Marksist hareketlere katılmaya veya bu hareketler ile işbirliği yapmaya teşvik ederken, proleter enternasyonalizm ile İslam Şeriatı'nın uygulanmasını da savunurlar. Sağ kanat sosyalistleri (Muhammed İkbal, Agus Selim, Cemaleddin Efganî, Musa es-Sadr, Mahmut Şeltut vd.) ise ideolojik olarak Üçüncü Görüş'e daha yakındırlar. Sosyal adalet, eşitlikçi toplum ve evrensel eşitliğin yanı sıra İslami uyanışı ve İslam Şeriatı'nı da savunurlar. Ayrıca sınıf mücadelesinin tam olarak benimsenmesini reddederler ve bu sebepten dolayı diğer sosyalist hareketlerden uzak dururlar.
Muhammed Nehşeb, Şiilik ile Avrupa sosyalizmini sentezlemeye çalışmasıyla bilinir. Nehşeb'in hareketi, her ikisi de toplumsal eşitlik ve adaleti sağlamaya çalıştığından İslam ve sosyalizmin uyumsuz olmadığı ilkesine dayanıyordu. Teorisi, ahlak yasaları üzerine yazdığı BA tezinde ifade edilmiştir. 1943 yılında Nehşeb, Ulusal Cephe'nin orijinal altı üyesinden biri olan Allah'a İbadet Eden Sosyalistler Hareketi'ni kurdu. Organizasyon, biri Nehşeb'in Darülfünun’daki (İran) öğrenci çevresinden; diğeri Celaleddin Aştiyani'nin Tahran Üniversitesi Mühendislik Fakültesindeki yaklaşık 25 kişi olan öğrencilerinden olmak üzere iki grubun birleşmesiyle kuruldu. Örgüt ilk başlarda “Vatanperver Müslümanlar Birliği” olarak biliniyordu. Dinî duygular, milliyetçi ve sosyalist düşünceler birleştirilmişti.
İslami sosyalizm, kurucusu Muhammed Ali Cinnah'ın 26 Mart 1948'de Chittagong'da halka seslenirken vurguladığı "Pakistan'ın insanların eşitliği ve kardeşliğini vurgulayan toplumsal adalet ve İslami sosyalist temellere dayanması gerektiğini söylerken yalnız benim değil milyonlarca Müslüman'ın da duygularını dile getiriyorsunuz" sözünden de anlaşılacağı gibi Pakistan için temel esaslardan biriydi. Pakistan'ın ilk Başbakanı Liyakat Ali Han, 25 Ağustos 1949'da aynı şekilde şunları söyledi:
Bu günlerde konuşulan pek çok "izm" var. Ancak bizim için sadece bir "izm"in var olduğuna karar verdik. O da kısaca bu topraklardaki herkesin yiyecek, giyecek, barınma, eğitim, sağlık gibi konularda eşit haklara sahip olması anlamına gelen İslami sosyalizmdir. Bu şeyleri insanlarına sağlayamayan ülkeler asla gelişemezler. 1350 yıl öncesine dayanan bu ekonomik program bizim için hala en iyi ekonomik programdır. Aslında insanlar hangi sistemleri denerse denesinler, en sonunda başka bir isim ile isimlendirecek olsalar bile İslami sosyalizme geri döneceklerdir.
İslami sosyalizm Libya'da Muammer Kaddafi döneminde de gelişmiştir. Başlangıçta Arap milliyetçiliği ve Arap sosyalizmine bağlı olan Kaddafi daha sonra kendi geliştirdiği Üçüncü Enternasyonel Teori’sine göre hareket etti.
Türkiye'de ise son yıllarda kendilerini “Antikapitalist Müslümanlar” olarak tanımlayan kişiler, 2012 yılında Kapitalizmle Mücadele Derneği altında örgütlendiler. Bu grup Siyasal İslamcılık akımından farklı olarak anti emperyalist bir dünya görüşüyle siyaset yapmaktadır.