Sonderweg
20. yüzyıl > Pan-Avrupa Eleştirisi

Son on yıllarda, Alman tarihçiliği milliyetçilikten pan-Avrupalı bir bakış açısına kaydı. En yeni akademisyenler, Alman "Sonderweg" veya Fransız "singularité française" modelleriyle örneklenen eski ayrı ulusal yollar kavramını reddediyor.
Sonderweg tezinin önde gelen eleştirmenleri, 1984 tarihli Alman Tarihinin Tuhaflıkları adlı kitaplarında  tartışan iki İngiliz Marksist tarihçi Geoff Eley ve David Blackbourn olmuştur. sosyal ve politik değişimin normal seyrinin olmadığını; 19. yüzyılda Fransa ve İngiltere'nin deneyiminin Avrupa için norm olmadığını; ve liberal Alman orta sınıfı ulusal siyasi düzeyde güçsüz bırakılsa bile, yine de 19. yüzyıl Almanya'sının sosyal, ekonomik ve kültürel yaşamına hakim oldu. Alman toplumsal yaşamının burjuvalaşması, Eley ve Blackbourn'a göre aristokratik değerlerin Almanya'ya göre daha belirgin bir şekilde damgasını vurduğu Britanya ve Fransa'dakinden daha fazlaydı. Sonderweg kavramının tamamını, "on dokuzuncu yüzyıl ile 1930'lar arasında abartılı bir doğrusal sürekliliğe" yol açan "idealist analiz ve kaba materyalizmin tuhaf bir karışımı" tarafından desteklenen kusurlu bir yapı olarak reddettiler.
Sonderweg tezinin önde gelen eleştirmenleri, 1984 tarihli "Alman Tarihinin Tuhaflıkları" adlı kitaplarında (ilk olarak 1980'de Almanca olarak Mythen deutscher Geschichtsschreibung: Die gescheiterte bürgerliche Revolution von 1848 olarak yayınlandı) toplumsal ve siyasi değişimin normal bir seyri olmadığını savunan iki İngiliz Marksist tarihçi Geoff Eley ve David Blackbourn olmuştur. Blackbourn ve Eley, 19. yüzyılda Fransa ve İngiltere'nin deneyiminin Avrupa için norm olmadığını; ve liberal Alman orta sınıfı ulusal siyasi düzeyde güçsüz bırakılsa bile, yine de 19. yüzyıl Almanya'sının sosyal, ekonomik ve kültürel yaşamına hakim olduğunu savundular. Alman toplumsal yaşamının burjuvalaşması, Eley ve Blackbourn'a göre aristokratik değerlerin Almanya'ya göre daha belirgin bir şekilde damgasını vurduğu Britanya ve Fransa'dakinden daha fazlaydı. Sonderweg kavramını, "on dokuzuncu yüzyıl ile 1930'lar arasında abartılı bir doğrusal sürekliliğe" yol açan "idealist analiz ve kaba materyalizmin tuhaf bir karışımı" tarafından desteklenen kusurlu bir yapı olarak tasvir eden düşünceleri reddettiler. Otto Pflanze, Wehler'in "Bonapartizm", "sosyal emperyalizm", "negatif bütünleşme" ve Sammlungspolitik gibi terimleri kullanmasının yalnızca buluşsal araçların ötesine geçtiğini ve bunun yerine bir tarihsel kurgu biçimi haline geldiğini iddia etti.
Alman muhafazakar tarihçi Thomas Nipperdey, 1975 tarihli bir kitap incelemesinde, Wehler'in Alman seçkinlerini olduğundan daha birleşik bir yapı olarak sunduğunu, 19. yüzyıl Almananyasında yukarıdan gelen güçlere çok fazla odaklandığını ve aşağıdan gelen güçlere ise yeterince odaklanmadığını savundu. Wehler'in imparatorluğun göreli istikrarı hakkında herhangi bir açıklama yapmaksızın, Almanya'nın düzen ve istikrar güçleri ile demokrasi güçleri arasında çok keskin bir karşıtlık olarak sunduğunu iddia eden Nipperdey'in görüşüne göre, Wehler'in 1918'den önce otoriterliğin güçleri çok güçlü ve demokrasininkiler çok zayıf olduğu düşüncesinin Weimar Cumhuriyeti'nin nasıl oluştuğunu açıklamamakladır. Nipperdey incelemesini, İmparatorluk döneminin uygun bir tarihinin ancak Alman tarihini karşılaştırmalı bir Avrupa ve Atlantik ötesi perspektife yerleştirerek yazılabileceği ve bu da "büyük büyükbabalarımızla mücadeleye olan saplantımızın" sona ermesine izin verebileceği sonucuna vardı.
Jürgen Kocka ve Wolfgang Mommsen gibi birçok bilim insanı Eley ve Blackbourn'un vardığı sonuçlara itiraz etti. Özellikle Kocka, Sonderweg tezinin Nazi hareketinin yükselişinin nedenlerini açıklamasa da demokratik Weimar Cumhuriyeti'nin başarısızlığını açıkladığını savundu. Bu, Sonderweg konusunun (sıkça karşılaşılan bir tür olsa da) bireysel bir gelişimle sınırlı olduğunu gerektiriyor gibi görünüyor.
Detlev Peukert, 1987 tarihli etkili çalışmasında "Weimar Cumhuriyeti: Klasik Modernitenin Krizi" adlı çalışmasında, Almanya'nın deneyiminin, tüm modernleşmekte olan ülkelerde ortak olan sosyo-politik olayları içeren bir kriz olduğunu ileri sürdü.
Tarihçi David Nirenberg, 2014 tarihli "Yahudi Karşıtlığı: Batı Geleneği" adlı çalışmasında, Yahudi nefreti ve ikame koşullarının diğer tüm Avrupa ülkelerinde de bulunduğunu ve köklerinin Greko-Romen antik çağda ve imparatorluk Hristiyanlığında olduğunu savunuyor.