Üçüncü Fitne
II. Mervân'ın Yükselişi > Mısır ve Irak

Mervân ve Kaysîlerine muhalefet, geleneksel olarak baskın yerel Arap yerleşimci topluluğunun bir üyesi vali Hafs bin el-Velîd bin Yusuf el-Hadrami'nin Mısır meselelerindeki üstünlüğünü yeniden sağlamak için iç savaşın kargaşasını kullanmaya çalıştığı Mısır'da da belirgindi: Suriyeliler başkent Fustat'tan zorla kovuldu ve Hafs, Arap olmayan yerli mühtediler (maqamisa ve mawālī) arasından Hafsiya adında 30.000 kişilik bir güç toplamaya başladı. Mervân, Hasan bin Atahiya'yı onun yerine gelmesi için gönderdi ve Hafsiya dağıtılmasını emretti, ancak Hafsiya dağıtma emrini kabul etmeyi reddetti ve isyan çıkardı, kendisi ve ṣāḥib al-shurṭa Mısır'ı terk etmek zorunda kalana kadar yeni valiyi evinde kuşattı. Hafs, isteksiz olsa da isyancı birlikler tarafından vali olarak geri getirildi. Ertesi yıl, 745'te Mervân, büyük bir Suriye ordusunun başına yeni bir vali olan Hawthara bin Suheyl al-Bahili'yi gönderdi. Destekçilerinin direnme hevesine rağmen Hafs, pozisyonundan vazgeçmeye istekli olduğunu kanıtladı. Hawthara, Fustat'ı karşı çıkmadan aldı, ancak hemen Hafs ve birkaç Hafsiya liderinin kurbanı olduğu bir tasfiye başlattı.
Bu arada Irak'ta Mervân'ın isyanı, Ekim 744'te Abdullah bin Muâviye liderliğindeki Kufe'de Alioğlu ayaklanması ile aynı zamana denk geldi. Ayaklanma kısa süre sonra III. Yezîd'in valisi Abdullah bin Ömer ve Suriye birlikleri tarafından bastırıldı, ancak İbn Muâviye Cibal'a kaçmayı başardı. Orada Emevî rejimine karşı çıkan gönüllüler onun sancağına akın etmeye devam etti ve o, kontrolünü Cibal, Ahvaz, Fars ve Kirman'ın çoğu da dahil olmak üzere İran'ın büyük bölgelerine yaymayı başardı. İkametgâhını önce İsfahan'da, sonra İstahr'da kurdu. II. Mervân, kendi destekçisi olan Kaysî Nadr ibn Sa'id al-Harashi'yi Irak valisi olarak atadı, ancak Abdullah bin Ömer, Suriye birliklerinin çoğunluğunun Kelbî'nin sadakatini korudu ve birkaçı için aylar sonra iki rakip vali ve birlikleri, Hîre çevresinde karşı karşıya geldi ve çatıştı. Bu çatışma, Yukarı Mezopotamya'daki Banu Rabi'ah kabileleri arasında başlayan Hâricî isyanıyla aniden sona erdi. "Kuzeyliler" olmasına rağmen, Rabi'a ve özellikle Banu Shayban, Mudar ve Kays'ın düşmanıydı ve II. Mervân'ın ele geçirilmesine karşı çıktı.
İsyan başlangıçta Sa'id ibn Bahdal tarafından yönetildi, ancak kısa süre sonra vebadan öldü ve yerine Dahhak ibn Qays al-Shaybani geçti. 745'in başlarında Irak'ı işgal ettiler ve Nisan/Mayıs 745'te güçlerini birleştiren iki rakip Emevî valisini yendiler. Nadr, Mervân'a katılmak için Suriye'ye kaçtı, ancak İbn Ömer ve takipçileri Vasıt'a çekildi. Ancak Ağustos 745'te İbn Ömer ve destekçileri teslim oldular ve hatta Muhammed'in Kureyş kabilesinden bile olmayan Hâricîliği ve Dahhak'ı halifeleri olarak kucakladılar. İbn Ömer, Dahhak'ın Vasıt, doğu Irak ve batı İran valisi olarak atanırken, Dahhak batı Irak'ı Kufe'den yönetiyordu. Suriye'nin Mervân'a karşı isyanından yararlanan Dahhak, muhtemelen 746 baharında Yukarı Mezopotamya'ya döndü ve Mervân, Humus kuşatması tarafından işgal edildiğinde Musul'u ele geçirdi. Süleyman bin Hişam ve Dhakwaniyya'sının kalıntıları gibi Mervân'a muhalefet nedeniyle ya da takipçilerine yüksek maaşlar teklif ettiği için daha fazla adam sancağına akın etti ve ordusunun 120.000 adama ulaştığı söyleniyor. Mervân, Dahhak'a karşı çıkması için oğlu Abdullah'ı gönderdi, ancak Hâricî lider onu Nusaybin'de ablukaya almayı başardı. Ancak Humus düştükten sonra, Mervân'ın kendisi Dahhak'a karşı sefer düzenledi ve Ağustos/Eylül 746'da Kefertuta'daki Gazz savaşında Dahhak öldürüldü ve Hâricîler Yukarı Mezopotamya'yı terk etmek zorunda kaldı. Hâricîler şimdi liderleri olarak Ebû Dulaf'ı seçtiler ve Süleyman bin Hişam'ın tavsiyesi üzerine Dicle'nin doğu yakasına çekildiler. Mervân, Hâricîlerle yüzleşmek için giderek daha fazla asker çağırabildiğinden, ancak, bu pozisyonu bile terk etmek ve daha doğuya çekilmek zorunda kaldılar. Mervân daha sonra Yezîd bin Ömer bin Hubayra'yı Irak üzerinde kontrol sağlaması için gönderdi ve bunu 747 yazında başardı: Kufe'nin Hâricî valisini yenip şehri ele geçirdikten sonra, İbn Hubayra, Abdullah bin Ömer'i esir aldığı Vasıt'e yürüdü.
Mervân'ın Irak'ı ele geçirmesi, Abdullah bin Muâviye'yi Emevî halifesine karşı çıkan tek büyük lider olarak bıraktı ve onun batı İran'daki bölgesi, mağlup Irak Hâricîleri ve Emevî ailesinin üyeleri de dahil olmak üzere Mervân'ın özellikle Süleyman bin Hişam ve hatta birkaç Abbâsî gibi diğer tüm muhalifleri için bir sığınak haline geldi. Bununla birlikte, kısa bir süre içinde İbn Muâviye'nin güçleri, İbn Hubayra'nın generallerinden biri tarafından kesin bir yenilgiye uğradı. İbn Muâviye, Abbâsî İhtilâli'nin lideri Ebu Müslim'in onu idam ettirdiği Horasan'a kaçtı, Süleyman bin Hişam ve Mansur bin Cumhur ise ölene kadar orada kalacakları Hindistan'a kaçtı.