stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ardıçlı, İspir
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 173 km, İspir ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır. Mahalle, İspir'in kuzeydoğusunda olup, Demirbilek ve Güllübağ mahalleleri üzerinden, bir köy yoluyla ilçe merkezine bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 132
2020: 128
2019: 129
2018: 148
2017: 113
2016: 130
2015: 136
2014: 159
2013: 162
2012: 157
2011: 163
2010: 162
2009: 163
2008: 166
2007: 174
2000: 280
1990: 366
1985: 396
1965: 477
Kavaklı, İspir

| Kavaklı |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
KavaklıKavaklı'nın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°27′55″N 41°01′58″E﻿ / ﻿40.4653°K 41.0328°D﻿ / 40.4653; 41.0328
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: İspir
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1788 m
Nüfus (2021): 39
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25902
Kavaklı, Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı 1912 yılı kayıtlarında Ermenicede "define" anlamına gelen Kants, 1928 yılı kayıtlarında ise Kanis ya da Ganis olarak geçmektedir. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de İspir Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
1896 yılında Ahmed Şakir Paşa' nın gerçekleştirdiği ıslahat çalışmaları çerçevesinde yaptırılan nüfus sayımında ise Kırık Nahiyesi'ne bağlı köyde 24 erkek nüfusu tespit edilmiştir. Günümüzde halk arasında Ganis olarak da söylenmektedir.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 151 km, İspir ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır. Mahalle, İspir'in güneydoğusunda olup, bir köy yoluyla doğrudan ilçe merkezine bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2021: 39
2020: 32
2019: 32
2018: 30
2017: 23
2016: 29
2015: 31
2014: 34
2013: 45
2012: 30
2011: 29
2010: 37
2009: 33
2008: 37
2007: 26
2000: 55
1990: 83
1985: 143
1965: 142
Tefenni

| Tefenni |
| --- | --- |
İlçe
 Türkiye'de bulunduğu yer
 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Burdur
Coğrafi bölge: Akdeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Cihad Karakaya
 • Belediye başkanı: Ümit Alagöz (Zafer Partisi)
Yüzölçümü
 • Toplam: 505 km²
Rakım: 1164 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 10.201
 • Kır: 3,682
 • Şehir: 7.015
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 15600
İl alan kodu: 248
İl plaka kodu: 15
Resmî site tefenni.bel.tr
Tefenni, Burdur ilinin bir ilçesidir.
Tefenni ilçesi, MÖ 800-500 yılları arasında Bizans çağının İstefani köyü olarak kurulmuş, 13. yüzyıl kadar Bizans yönetiminde kalmış, bu tarihten itibaren sırası ile Türkmenlerin, Selçuklu Hanedanının ve Osmanlıların eline geçmiştir. 1882 yılında yörede meydana gelen deprem sebebi ile eski yerleşim merkezi terk edilerek  şu andaki yerine kurulmuş, 1886 yılında da İstefani adı değiştirilerek Tefenni adı ile kaza olmuştur.
Konum

İlçe, bağlı bulunduğumuz Burdur ilinin güneybatısındadır. Denizden yüksekliği 1200 metredir. Batı kısmı tamamen ormanlıktır. En yüksek dağı Eşeler Dağıdır. Sürekli akan nehir ve ırmak bulunmamakla birlikte yaz aylarında kuruyan ve çay denilebilecek nitelikte çok sayıda akarsu vardır. Ayrıca halen Hasanpaşa, Beyköy, Sazak ve Ece'de kuyu açılması ile inşası bitmiş; Tefenni, Başpınar, Beyköy, Hasanpaşa ve Yeşilköy Göletleri bulunmaktadır.
İklim

Tefenni ilçesi Akdeniz Bölgesi ve İç Anadolu Bölgesi arasında bir geçit olduğundan her iki bölgenin iklimi etkisindedir. Bu münasebetle yazları sıcak ve kurak kış ayları ise soğuk ve yağışlı geçer. Hava sıcaklığı kararlı olmamakla birlikte genel olarak –21 ile +36 derece arasında değişir.
Eğitim

İlçede 8 ilköğretim okulu, 4 orta dereceli okul bulunmaktadır. Namık Kemal İlköğretim Okulu'na yapılan halı sahası Türkiye'nin ilk devlet okuluna yapılan halı sahasıdır. İlçenin okuma yazma oranı %99'dur. Okuma yazma çağına gelmemiş çocuk ve sakatlarla yaşlıların dışında okuma yazma bilmeyenlerin sayısı yok denecek kadar azdır. Okuma yazma seferberliğinin başlangıcından bu güne kadar 4 dönemde 85 kurs açılarak 1128 vatandaşımıza okuma yazma öğretilmiştir. Taramalar devam etmişse de okuma yazma bilmeyenlere rastlanılmadığından kurslara son verilmiştir. İlçe merkezinde bir adet halk kütüphanesi vardır. Yine ilçe merkezinde bir matbaa, üç kitabevi bulunmaktadır. Okulların kendi imkânları dahilinde tiyatro çalışmaları vardır. İlçede ayrıca bir adet kültür, sanat ve oyuncak müzesi vardır.
Ekonomi

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Halen 200.000 dekar tarım alanı bulunmakta, bunun 120.000 dekarı sulu, 80.000 dekarı kuru tarım arazisidir. Bu arazilerden tarla bitkileri olarak buğday, arpa, mısır, yulaf, kuru soğan, sebze ve meyveler, sanayi bitkileri olarak şeker pancarı, anason, Kişniş (yumurcak), haşhaş, nohut, fasulye ve patates, mera bitkileri olarak yonca, korunga ve fiğ elde edilmektedir. Patates, kuru soğan ve nohut civar illerdeki tüccarlar tarafından alınarak ihraç edilmektedir. Tarımı desteklemek amacıyla 3 adet Tarım Kredi Kooperatifi, 15 adet de çeşitli amaçlı kooperatif vardır.İlçe ekonomisini desteklemek ve tasarrufu değerlendirmek amacı ile de ilçe merkezinde Ziraat Bankası kurulmuştur. Meyvecilik ilçede gelişmiş durumdadır. Çeşitli meyveler yetiştirilmekte ise de en önemlisi elmadır. Üreticinin elinde kalan meyveleri değerlendirmek amacıyla ilçe merkezinde yapılan soğuk hava deposu 1989 yılında faaliyete geçmiş olup ayrıca Başpınar ve Yeşilköy köylerinde de birer adet soğuk hava deposu hizmete girmiştir. Hayvancılık alanında genel olarak et, süt, peynir ve bal üretimi yapılmaktadır. Arıcılık ve tavukçuluk mevcuttur. Yaklaşık olarak 17.000 tane kanatlı hayvan bulunmaktadır. Yıllık yumurta üretimi 3.215.000 adettir. 14.250 adet küçük baş  hayvan ile  6.200 adet büyük baş hayvan beslenmektedir. (Sığırların %95'i kültür ırkıdır.)
Tefenni'de günlük süt üretimi 28 tona yaklaşmaktadır. İlçe merkezinde iki, köylerde birer adet süt alım merkezi bulunmakta ve bu sütler büyük illere götürülmektedir. Ayrıca ilçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfınca desteklenmek üzere hazırlanan 125 kovanlık (25 aile) gezginci arıcılık projesi 180 kovan olarak gerçekleşmiş ve arılar, her aileye 9 kovan olmak üzere 20 aileye dağıtılmış ve ayrıca 79 aileye 1'er adet damızlık süt ineği ile 12 aileye yirmişer adet damızlık koyun dağıtımı yapılmıştır. İlçe merkezinde özel sektöre ait 6 adet mermer fabrikası ve birçok krom madeni ile 3 adet krom eleme tesisi vardır. Tesislerde toplam 180 işçi çalışmaktadır.
Barutlu su

İlçe merkezine 7 km uzaklıkta Haraplanlı mevkiinde İçme Deresi adı ile anılan kaynaktan çıkan ve içinde serbest hidroksil iyonları bulunan hafif kükürtlü ve bromürlü kendisine has bir tadı ve kokusu olan böbrek taşı ve kumlarını dökmesi nedeniyle şifalı bir sudur. Barut kokusunda olması nedeniyle barutlu su olarak anılmaktadır. Sertlik derecesi 1.5, soğukluğu 18.1 derecedir.
Giriş kapıları

9 bin yıllık geçmişe sahip Burdur'un üç medeniyete ev sahipliği yapmış Tefenni İlçesi'nde, üç girişe yaptırılan üç kapı görenlerin ilgisini çekiyor. İlçe, üç Türk medeniyetine ev sahipliği yapmanın gururunu, şehrin üç girişine belediye tarafından yaptırılan Selçuklu kapısı, Osmanlı kapısı ve Cumhuriyet kapısıyla yaşıyor. Selçuklu kapısı kitabesinde "Oğuz Töresi", Osmanlı kapısında "Şeyh Edebalı Hazretlerinin Osman Gazi’ye vasiyeti", Cumhuriyet kapısında da Mustafa Kemal Atatürk’ün "Çanakkale Vecizesi" yer alıyor. Bu kapılar ilçeye gelenlerin çok ilgisini çekmekle birlikte ilçe halkı için de büyük bir gurur kaynağıdır.
Yerleşim yerleri

Mahalleler: Esentepe, Yokuş, Eşeler, Yenice, Kır, Pazar, Fatih, Zafer.
Kasabalar (Beldeler): Hasanpaşa, Beyköy.
Köyler: Başpınar, Bayramlar, Belkaya, Çaylı, Ece, Sazak, Karamusa, Seydiler, Yaylaköy, Yeşilköy, Yuva, Yuvalak.
Nüfus

İlçe; 2 kasaba (belde), 12 köy ve 8 mahalleden oluşmaktadır.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 24.455 | 1.780 | 22.675 |
| 1935 | 30.348 | 2.604 | 27.744 |
| 1940 | 31.207 | 2.548 | 28.659 |
| 1945 | 32.099 | 2.136 | 29.963 |
| 1950 | 35.954 | 2.382 | 33.572 |
| 1955 | 16.661 | 2.968 | 13.693 |
| 1960 | 18.778 | 2.918 | 15.860 |
| 1965 | 19.297 | 2.893 | 16.404 |
| 1970 | 21.428 | 3.441 | 17.987 |
| 1975 | 21.617 | 4.280 | 17.337 |
| 1980 | 20.830 | 4.377 | 16.453 |
| 1985 | 22.385 | 5.438 | 16.947 |
| 1990 | 13.667 | 5.458 | 8.209 |
| 2000 | 11.939 | 5.398 | 6.541 |
| 2007 | 10.587 | 4.486 | 6.101 |
| 2008 | 10.478 | 4.719 | 5.759 |
| 2009 | 10.222 | 4.626 | 5.596 |
| 2010 | 10.139 | 4.656 | 5.483 |
| 2011 | 10.106 | 4.770 | 5.336 |
| 2012 | 9.988 | 4.801 | 5.187 |
| 2013 | 10.144 | 5.049 | 5.095 |
| 2014 | 10.290 | 5.387 | 4.903 |
| 2015 | 10.167 | 5.629 | 4.538 |
| 2016 | 10.242 | 5.673 | 4.569 |
| 2017 | 10.479 | 6.589 | 3.890 |
| 2018 | 10.201 | 5.757 | 4.444 |
| 2019 | 9.918 | 5.642 | 4.276 |
| 2020 | 10.697 | 7.015 | 3.682 |
İlhan Koman

| İlhan Koman |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Doğum: 17 Haziran 1921(1921-06-17) Edirne, Türkiye
Ölüm: 30 Aralık 1986 (65 yaşında) Stockholm, İsveç
Uyruk: Türk
Evlilik(ler)i: Melda Kaptana
Çocukları: Ahmet Koman
Alanı: Heykeltıraş
Sanat eğitimi: İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi
Ünlü yapıtları: Anıtkabir'in doğu rölyefleri Akdeniz Heykeli

Ödüller
1952 Anıtkabir Heykel Yarışması birincilik ödülü  1954 Ankara Devlet Sergisi ikincilik ödülü 1955 Ankara Devlet Sergisi birincilik ödülü

İlhan Koman'a ait Akdeniz Heykeli (1980), Levent, İstanbul
Koman'ın İstanbul Bilgi Üniversitesi santralistanbul kampüsünde bulunan Sonsuzluk isimli heykeli
İlhan Koman'ın 1968 yılında Divan Oteli girişi için tasarladığı demir heykel.
İlhan Koman (17 Haziran 1921, Edirne - 30 Aralık 1986, Stockholm), Türk heykeltıraş.
1951-1958 arasında İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde görev yaptıktan sonra 1959'da İsveç'e yerleşen ve Hulda isimli teknesinde yaşayan sanatçı, bilim ve sanatı bir araya getiren eserleriyle sanat dünyasında kendisine özgü bir konum edindi; bu özelliğinden ötürü Türk Da Vinci'si olarak anıldı. Figüratif soyutlama alanında en ünlü ve üzerinde en çok konuşulan çalışması Akdeniz Heykeli'dir.
Hakkında yazılanlar

(1996) İlhan Koman - Fatma Semiha Uçuk, Şimşek yay.
(2021) İlhan Koman Sözlüğü - Necmi Sönmez, Doğan Kitap, ISBN 978-605-09-8400-2
(2005) İlhan Koman / Retrospektif, YKY, ISBN 975-08-0944-0
Tekkeköy

Başlığın diğer anlamları için Tekkeköy (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| Tekkeköy |
| --- | --- |
İlçe

 İlçe sınırları haritası
Ülke: Türkiye
İl: Samsun
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Kaymakam: Hayrettin Çiftçi
 • Belediye başkanı: Mustafa Candal (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam: 225,630 km²
Rakım: 240 m
Nüfus (2018)
 • Toplam: 52.258
 • Kır: -
 • Şehir: -
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu: 55300
İl alan kodu: 362
İl plaka kodu: 55
Resmî site http://tekkekoy.gov.tr/
Tekkeköy, Samsun-Ordu karayolunun 13. km'sinden 1 km güneyinde yer alan Samsun'un merkez ilçesidir. En yüksek yeri Karatuzla mevkiinde 985 metre yüksekliğiyle Ay Dağı'dır.
İlçede yerleşim insanlık tarihi kadar eskidir. Bugünkü Tekkeköy tarihi süreç için içerisinde mağara yerleşimleri sahasından kuzeye doğru yayılmış şirin bir Karadeniz ilçesidir. Bölgedeki mağaraların birinde yapılan kazılar neticesinde üstte Hitit, altta Bakır Çağı dönemlerine ait kültür kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. Köy mezarlarında ölülerin yanında Tunç ve Bakırdan yapılmış eşyalar ile taştan yapılmış ok uçlarının bulunması ise ilçenin o tarihte ileri bir tekniğe sahip olduğunu göstermektedir. Önceleri denizin mağaralar bölgesine kadar daha sonra denizin, alüvyonlarla dolması nedeniyle ilçenin kıyıdan 4 km uzakta kaldığı tahmin edilmektedir.
İlçe MÖ 3. yüzyıl ortalarında Pontus Devleti sınırları içerisinde girmiş, daha sonra ise sırasıyla Bizans ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin eline geçmiştir. Yıldırım Beyazıt tarafından da Samsun ili ile birlikte Osmanlı Egemenliğine girmiştir. İlçenin adı tahminen 1250-1330 yılları ortasında yaşamış olan Şeyh Zeynüddin'in burada kurduğu “Tekke” ve bu çevre oluşturduğu çiftlikten sonra bir kasaba haline gelmiş, bu nedenle de Tekkeköy adını almıştır. 09.08.1988 tarihinde de ilçe olmuştur.
İlçede yer alan ve şimdiye kadar yapılan arkeolojik kazı ve bulgularda Arkeolojik tanımlama literatürene de girmiş olan Tekkeköy Mağaraları Türkiye'de Antalya Karain Mağarası, Marmara Yarımburgaz Adası mağarası'ndan sonra en eski yerleşim yeridir. MÖ 15.000 ile MÖ 60.000 yılları arasına tarihlendirilen katmana sahip olduğu tespit edilen Tekkeköy Mağaraları Karadeniz Bölgesinde bulunan en eski insan yerleşkesidir.
Nüfus

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | 48.730 | 11.351 | 37.379 |
| 2000 | 50.476 | 15.071 | 35.405 |
| 2007 | 49.046 | 18.086 | 30.960 |
| 2008 | 49.495 | 36.725 | 12.770 |
| 2009 | 49.462 | 36.728 | 12.734 |
| 2010 | 49.302 | 36.852 | 12.450 |
| 2011 | 49.245 | 37.111 | 12.134 |
| 2012 | 48.997 | 37.100 | 11.897 |
| 2013 | 50.124 | 50.124 | veri yok |
| 2014 | 49.579 | 49.579 | veri yok |
| 2015 | 49.843 | 49.843 | veri yok |
| 2016 | 50.149 | 50.149 | veri yok |
| 2017 | 50.955 | 50.955 | veri yok |
| 2018 | 52.258 | 52.258 | veri yok |
| 2019 | 52.935 | 52.935 | veri yok |
| 2020 | 54.363 | 54.363 | veri yok |
Not: 2008 yılında bazı belde ve köyler mahalle statüsüne geçtiğinden şehir nüfusu artıp kır nüfusu azalmıştır. 2013 yılında ise Büyükşehir yasası nedeniyle köylerin tamamı mahalle statüsüne geçtiğinden kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Gördes halıları

Başlığın diğer anlamları için Gördes sayfasına bakınız.
Türk düğümü (Gördes)
Gördes halısı, Manisa'inin Gördes ilçesi yöresine özgü özellikler taşıyan halı türüne denir. Figür ve motifleri geçmişin izlerini yaşatmaktadır.
Anadolu Türk halılarının düğüm tekniğine isim veren Gördes halıcılığı 17. yüzyıl'dan itibaren yayılmaya başlamış ve Gördes Batı Anadolu'nun önemli halı merkezlerinden biri haline gelmiştir. Hiçbir ustasının adı belli değildir. Çevresini, doğayı, duygu ve hayellerini ilmek ilmek, iplikleredolayan o genç kızların, kadınların adları, sanları asla bilinmez. Bilinen sadece yöresinin adıdır.
Gördes düğümünde, halının tüylü kısmı eskise bile bağlantı yapan kısmı asırlarca kilim gibi kullanılır, desenini kaybetmez. 10 cm²'de 3600 düğüm ile çok ince ve sanatkârane bir işçilik gösterir. Malzeme ise eski Gördes halılarının değerini arttıran en önemli unsurdur. Tamamen koyun tüyü olan yapağıdan, el ile iğrilerek yapılır. Halıların ayrı bir özelliği de kullanılan renklerin doğada yetişen bitkilerin köklerinden elde edilmesidir.
Tarihi Gördes halılarını İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Sultanahmet Camii, Konya Mevlana Müzesi'nde görmek mümkündür.
Gördes halılarında kullanılan kök boyalar

Gördes halılarında kullanılan kök boyası çeşitli bitkilerden elde edilmektedir. Bu bitkilerin başlıcaları; soğan kabuğundan koyu sarı renk; ceviz kabuğundan koyu kahverengi, krem ve bej renkleri; boya kökünden koyu kırmızı, açık kırmızı, şeker rengi ve tarçın rengi; somak'tan kirli sarı; sarıkızotu'ndan tarçın rengi; sarıkızotu-indigo Hindistan'da yetişen bir bitkidir) karşımından yeşil renk; palamut'tan kızıl devetüyü, açık devetüyü ve gri renkler; mazı'dan koyu sarı; kızılçam kabuğundan sarı, kızıllı sarı, tarçın sarısı; adaçayı'ndan fildişi rengi ve bej rengi elde edilir. Sarımtırak tonlar veren basama otu ise genellikle renk karışımlarında kullanılır.
Bu boyaları elde etmek için, boya bitkileri bir gün önceden boyama kazanındaki suya bırakılıp, erimeleri sağlanır. Yünler ise;iyice ıslatılmış ve sıkılmış olarak boyaya atılır. 80 ve 90 derecede kaynatılır. Boya işlemi biten yünler, sabunlu ılık su ile yıkanıp gölgede kurutulur ve halıda kullanılmak üzere hazır hale getirilir.
Tromboz

| Tromboz |
| --- | --- |

Uzmanlık: Göğüs hastalıkları, İç hastalıkları
Tromboz (thrombosis), canlı organizmada kan elemanlarının (fibrin, trombosit, eritrosit, lökosit) kalp ve damar iç yüzüne kitle (pıhtı) ha­linde yapışması olgusudur; oluşan pıhtı kitlesine trombüs ya da trombus (thrombus) adı verilir. Trombozun yaşam kurtarıcı (fizyolojik) ve öldürücü (patolojik) sonuçları vardır. Tromboz olgusu genellikle damarlara yönelik olumsuzluklarda görülür. Endotel zararıyla birlikte pıhtılaşma (hemostaz) mekanizması çalışmaya başlar. Önce trombin aktive olur, sonra da fibrinojen fibrine dönüşür. Fibrin, pıhtının ana elemanıdır. Ayrıca, genel bir tanım olarak herhangi bir damardaki trombustan kopan pıhtı parçasının başka bir bölge damarını tıkamasına tromboembolizm denir.
Hemostaz ve Tromboz

Damar kesiklerinde kan yitirilmesini önlemek amacıyla kesik ağızlarında tıkayıcı trombuslar oluşur (hemostaz). Trombusun görevi tamamlandığında fibrinolitik aktivite başlar ve trombus eritilir. Hemostazda ve trombus oluşumunda trombositler (plaketler) çok önemlidir. Çekirdeksiz bir disk biçiminde olan trombositler normalde çevreye ve birbirlerine yapışmazlar. Trombositleri aktive ederek yapışkan nitelik kazanmasına ve bir yığın kimyasal ürünün (medyatör) salgılamasına neden olabilecek bir uyaran gerekir. Bu uyaran genellikle doku zararı ile açığa çıkan kollagen dokudur: kollagen dokuya temas eden trombositler aktive olur. Aktive olan trombositler birbirlerine ve endotele yapışarak kümeler oluştururlar. Çok kısa bir süre sonra salınan trombosit kökenli medyatörler (trombin ve ADP) yine kendilerini -trombositleri- kamçılar. Trombin bir yandan da fibrinojeni fibrine dönüştürür. Bu bilgilere göre hemostaz olgusunda 3 önemli faktörün katkısı vardır;
Endotel ve subendotelyal bağ dokusu
Trombositler
Pıhtılaşma mekanizması
Bir kesik yarasındaki kanamayı durduran hemostaz ile trombus oluşumu arasında ilkesel fark yoktur. Kesik yarasını örnek alırsak kanamanın durdurulması (hemostaz) süreci şöyledir:
Kan ile bağ dokusu birbirine temas eder
Kollagen doku trombini, Hageman faktörünü ve trombositleri aktive eder
Kollagen üzerinde trombosit agregasyonu başlar
Hageman faktörü pıhtılaşmayı tetikler
Trombositler pıhtılaşmayı hızlandırır
Fibrinojen fibrine dönüşür
Kesik damar uçlarında büzüşme (kontraksiyon) olur
Fibrin ve trombositler kesik damar uçlarında tıkaç oluşturur, kanama kesilir.
Hemostaz sürecinin başlamasıyla birlikte fibrinolitik aktivite de tetiklenir; gereksiz fibrin yığınları temizlenir. Fibrinolitik aktivite işlevindeki süreç şöyledir:
Kan ile bağ dokusu birbirine temas eder
Kollagen doku Hageman faktörünü aktive eder ve fibrin oluşur
Hageman faktörünün ikinci işlevi olan fibrinolitik etkisi başlar
Fibrin plazminojeni ve doku plazmin aktivatörünü (tPA) tetikler
Plazminojenden plazmin oluşur
Hageman faktörü ve plazmin birlikte fibrini eritirler.
Trombus oluşumunu etkileyen faktörler

Trombuslar dolaşım sisteminin her yerinde oluşabilir: kalp boşluklarında, arterlerde, venalarda, kapillerlerde. Tromboz sürecinin başlaması için Virchow'un tanımladığı üç faktör (Virchow triadı) gereklidir:
Endokard ve endotel bozukluğu,
Kan akımında bozukluk,
Kanın pıhtılaşma eğiliminin artması.
Trombus oluşumunu etkileyen faktörler > Endokard ve Endotel Bozukluğu

endotel zararı endokarddaki ve damarlardaki trombusların oluşumunda rol alan en önemli faktördür. Endotel örtüsü yitirildiğinde açığa çıkan subendotelyal bağ dokusu trombositleri aktive eder ve pıhtılaşma sürecinin başlamasını tetikler. Tek sıra dizilen endotel hücrelerinin oluşturduğu katman pıhtılaşma mekanizmasını dengede tutan önemli faktörlerden biridir:
Normal koşullarda endotel hücreleri trombositlerin yapışmasını ve kümeleşmesini engeller, ürettikleri medyatörleri etkisizleştirir. Trombin, trombosit kümeleşmesini tetikleyen önemli bir medyatördür. Endotel hücreleri trombin varlığını algıladığı anda prostasiklin (PGI2) üreterek trombosit kümeleşmesini engeller. PG I2‘nin ikinci bir işlevi de damarları genişletmesidir (vazodilatasyon). Vazodilatasyonla genişleyen damarlardan hızla akan kan yörede toplanan trombositleri uzaklaştırır. Ortamda beliren ve trombosit kümeleşmesini uyaran adenozin difosfat (ADP) endotel hücreleri tarafından adenin nükleotidlere dönüştürülür. Adenin nükleotidler trombosit kümeleşmesini engeller.
Endotel hücreleri ürettikleri α2-makroglobulin, heparin etkili maddeler ve trombomodulin gibi kimyasallarla kanın pıhtılaşmasını inhibe ederler. Doku plazmin aktivatörü ve ürokin gibi ürünleriyle de fibrinolitik aktiviteyi tetiklerler. Endotel örtüsünün yitirilmesiyle doğal engel de ortadan kalkar. Damar içyüzünün kayganlığı bozulur: bağ dokusu açığa çıkar, pürtüklü bir nitelik kazanır, elektrik yükü değişir, aktive olan trombositlerin tutunması kolaylaşır.
Endotel hücrelerinin düzenini bozan etken­ler:
Dejeneratif damar hastalıkları (aterom plakları ve ülserleri)
Yangısal hastalıklar (periarteritis nodosa, Bürger hastalığı, trom­boflebit, myokarditler)
Habis tümörler (damar çeperlerinin infiltrasyonu)
Fiziksel etkiler (kalp-damar cerrahisi, kalp kapak protezleri, donma, yanma, iyonlaştırıcı radyasyon, travma, elektrik akımı)
Nekroz (özellikle myokard infarktı)
Kimyasal maddeler (tütün dumanı, hiperkolesterolemi, homosistin, bakteri toksinleri, immun kompleksler, vb).
Trombus oluşumunu etkileyen faktörler > Kan Akımında Bozukluk

Kalpte ve arterlerde oluşan anaforlar ile venalarda izlenen duraklamalar (staz) tromboz oluşumunda etkilidir. Doğal koşullarda, kan akımında en büyük partiküller olan lökositler en içte, bunun dışında daha küçük partikül olan eritrositler ve en dışta en kü­çük partikülleri içeren plazma yer alır. Böyle bir akıma laminer akım ya da aksial akım adı verilir. Damar lümeninde daralma ya da genişleme olan kesimlerde çapraz akımlar ve anaforlar oluşur. En dışta yer alan plazma tabakası bozulursa önce trombositler sonra da lökositler damar içyüzüne dokunur ve yapışırlar.
Laminer akımı bozan başlıca nedenler:
Genel faktörler: staza neden olan kalp yetmezliği, kanın viskozitesinde artma (polisitemi, dehidratasyon), şok gibi faktörlerdir.
Yerel faktörler: damar lümeninin anevrizma ya da varis nedeniyle genişlemesi önemli bir tromboz nedenidir. Aterom plakları, ameliyat dikişleri, tümör, gebe uterus ya da kemik kırığı gibi nedenler damar lümenini daraltarak kan akımını yavaşlatır. Lümen daralması ya da genişlemesi olan kesimlerde çapraz akımlar ve anaforlar oluşur. Romatizmal kalp hastalığında sıkça görülen atrial fibrilasyonlarda atrial ve auriküler trombuslar oluşur.