Tümör
Tümörlerin adlandırılması ve Kökeni > Tümörlerin kökeni

Selim ya da habis tüm tümörlerin (kanser) kökenini aldıkları ya da taklit etmeye çabaladıkları bir ya da birkaç hücre türü vardır. Tümörler benzedikleri hücrelerin adlarıyla etiketlenirler.
Tümörlerin bir bölümü embriyonal dönemde ve fetüsün olgunlaşmasında önemli görevleri olan hücrelerden (totipotent hücreler ve pluripotent hücreler) kökenlidir. Totipotent hücreler özellikle gonadlardaki (ovaryum, testis) germ hücreleridir. Choristoma ve Hamartoma, totipotent hücrelerden kökenli oluşumlardır. Pluripotent hücreler doğumdan sonraki ilk yıllarda giderek kaybolurlar. Bu nedenle pluripotent hücre tümörlerinin çoğu çocukluk dönemi tümörleridir; genellikle kanser davranışı gösterirler. Örnekler; Wilms tümörü ya da Nefroblastoma (böbrek kanseri), ilkel sinir hücreleri nöroblastoma (böbrek üstü bezi kanseri), ilkel nöroektodermal hücre kanseri medulloblastoma (beyin kanseri).
Olgunlaşmış (diferansiye) hücrelerden kökenli tümörler iki ana grupta incelenir:
Epitel timörleri (epitelyal tümörler): Olgunlaşmış (diferansiye) epitel hücrelerinden kökenli tümörlerdir. Salgı üretme işlevi olan epitel hücrelerinin selim tümörlerine “adenoma”, örtücü epitelden kökenli olanlara “papilloma” adı verilir. Skuamöz epitelden kökenli olan selim tümörlere “skuamöz papillom” ya da yalnızca “papilloma”, salgı bezlerinin kanallarını döşeyenlere “intraduktal papilloma”, mesane epitelinden kökenli olanlara “transisyonel hücreli papilloma” denir. Salgı yapan bezlerin papilloma benzer görünümdeki selim tümörleri "polip" olarak adlandırılır (bağırsak polipi, burun polipi).
Epitelden kökenli kanserlere “karsinom” nitelemesi yapılır. En önemli karsinomlar skuamöz  epitelden kökenli “skuamöz hücreli karsinom” ve salgı üreten epitelden kökenli “adenokarsinom” türleridir. Karsinomların tanımlanmalarında hücresel ve yapısal nitelikleri yansıtan takılar kullanılabilir; örneğin, parmaksı çıkıntılar yapanlara papiller adenokarsinom, yoğun fibrozis içerenlere skiröz karsinom, gibi. Karsinomlar yaşa ve cinsiyete göre farklı özellikler gös­terir. Bazı karsinomlar erkeklere (prostat) bazıları ise kadınlara (meme) özgüdür. Çocuklarda karsinom olağanüstü enderdir. Karsinomlar öncelikle bölgesel lenf düğümlerine metastaz yaparlar. Uzak organ metastazları daha sonra görülür.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Epitel türü | Kaynak | Selim tümör | Kanser |
| Örtücü epitel | Skuamöz epitel (deri; skuamöz hücreler)  Skuamöz epitel (deri; bazal hücreler) | Papilloma  Verruca vulgaris (siğil) Seboreik keratoz | Skuamöz hücreli karsinom  Bazal hücreli karsinom |
| Döşeyici epitel | Skuamöz epitel (özofagus, ağız boşluğu, vagina) | Papilloma | Skuamöz hücreli karsinom |
| Döşeyici epitel | Ürotelyum (mesane) | Papilloma | Değişici epitel karsinomu |
| Döşeyici sekretuvar epitel | Sindirim kanalı | Adenomatöz polip  Villöz adenoma | Adenokarsinom  Adenokarsinom |
| Salgı üreten epitel | Ekzokrin bezler  Endokrin bezler Karaciğer | Polip; Adenom  Adenoma Adenoma | Adenokarsinom  Adenokarsinom Hepatosellüler karsinom |
| Salgı kanalları epiteli | Tükürük bezleri duktusları  Safra kanalları Meme duktusları | Adenoma  Adenoma İntraduktal papilloma | Adenoid kistik karsinom  Kolanjiokarsinom Duktal karsinom |
Epitel-dışı dokuların tümörleri: Epitelyal doku elemanları dışında kalan tüm dokuların taklit edildiği tümörler anlaşılır. Çoğu mezenkimal doku niteliği taşır; iyi huylu mezenkimal tümörlerin adlandırılmasında genel kurallara uyularak tümörün kökeni olan hücre ya da doku adının arkasına “–oma” takısı eklenir (örnek; kıkırdak dokusu tümörü için kondroma). Habis mezenkimal tümörlerin adlandırılmasında “-sarcoma” takısı kullanılır (kondrosarkoma). Epitelyal doku elemanları dışında kalan tüm dokuların tümörleri yaşamın herhangi bir döneminde ortaya çıkabilir­. Habis olanları (sarkomlar) öncelikle uzak organ metastazları yaparlar. Bu özelliği nedeniyle hastalığın gidişi karsinoma oranla daha hızlı olabilmektedir.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Epitel-dışı hücre türü | Kaynak | Benign tümör | Malign tümör |
| Fibrosit/Fibroblast  Histiosit | Bağ dokusu  Bağ dokusu | Fibroma  Histiositoma | Fibrosarkoma  Malign histiositozis |
| Kondroblast/Kondrosit | Kıkırdak | Kondroma  Benign kondroblastoma | Kondrosarkoma |
| Osteosit/Osteoblast | Kemik | Osteoma  Benign osteoblastoma | Osteosarkoma |
| Schwann hücresi | Periferik sinir kılıfı | Schwannoma | Malign schwannoma |
| Liposit | Yağ dokusu | Lipoma | Liposarkoma |
| Endotel hücreleri | Damar | Hemangioma  Lenfangioma | Angiosarkoma, Kaposi sakomu  Lenfangisarkoma |
| Mezotel hücreleri | Plevra, periton, vd | Mezotelyoma | Malign mezotelyoma |
| Düz kas hücreleri  Çizgili kas hücreleri | Düz kas dokusu  İskelet kasları | Leiomyoma  Rabdomyoma | Leiomyosarkoma  Rabdomyosarkoma |
| Glial hürceler | Beyin | Glioma (Grade I) | Glioma (Grade II, III)  Glioblastoma multiforme |
| Meningeal hücreler | Meningeal dokular | Meningioma | Malign meningioma |
| Hematopoietik hücreler | Kemik iliği | Yok | Eritroblastik lösemi  Myeloid lösemi Monositik lösemi |
| Lenfosit; Lenfoblast | Lenfoid doku | Yok | Malign lenfoma  Lenfositik lösemi Multipl myeloma |
Tümörlerin adlandırılmasındaki ayrıcalık kuralları
Bazen “-oma” takısı olayın yalnız tümör olduğunu anlatır. Selim ya da habis olduğunun ayrıca belirtilmesi gerekir. Örneğin; plevra, periton ve perikard gibi seröz zarları yapan mezotel hücrelerinin tümörü: Selim mezotelyoma, Habis mezotelyoma (mesothelioma).
Bazı malign tümörlerde yalnızca “-oma” takısı bulunabilir. Örnekler: Lenfoma, melanoma. Bu sakıncanın ortadan kaldırılması için “malign” nitelemesi yaygın olarak kullanılmaktadır; malign lenfoma, malign melanoma.
Bir hücre adına “-blastoma” takısı eklendiğinde genellikle o tümörün habis olduğu anlaşılır. Örnekler: Çocukluk çağında göz içindeki retinoblastoma, adrenal gland (böbrek üstü bezi) medullasındaki nöroblastoma, serebellumdaki medulloblastoma ve genellikle eriş­kinlerde görülen, kaynağını en fazla deriden ve göz içinden alan melanoblastoma (melanom).
Kuraldışı örnekler de vardır; bu örneklerde tümör -blastoma takısı aldıığı halde iyi huyludur. Örnekler: Serebellumda görülen angioblastoma (Lindau kisti), osteoblastoma (kemik) ve kondroblastoma (kıkırdak) selim tümör­lerdir.
Lösemi türleri, klinik gelişme hızlarına göre yangı gibi betimlenir; akut lenfoblastik lösemi, kronik lenfositik lösemi, vb.
Tümörlerin bir bölümü birden fazla bileşenden oluşur; bunlara “karma (mikst) tümörler” adı verilir. Tümör elemanlarından biri selim, öteki habis olabilir. Örnek: Ameloblastik sarkom (bu tümörde “ameloblastik” biçiminde nitelenen epitelyal eleman selim, sarkom ise nitelenen eleman mezenkimal kökenlidir.
Bazı tümörlere, o tümörü bulan ya da üzerinde önemli araştırmalar yapan bilim adamının adı da verilmektedir. Örnekler:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Tümör | Kaynak | Yerleşim |
| Ewing sarkomu | İlkel nöroepitelyal hücreler | Kemik |
| Hodgkin lenfoması | İlkel lenfoid hücreler | Lenf sistemi |
| Brenner tümörü | Ovaryumu kuşatan “celomic” epitel | Yumurtalık (ovaryum) |
| Burkitt lenfoması | B lenfositler | Karın-içi ve çene kemiği |
| Kaposi sarkomu | Damar endoteli | Deri, mukoza, iç organlar |
| Krukenberg tümörü | Mide karsinomundan implantasyon | Yumurtalık (ovaryum) |
| Pindborg tümörü | Odontogen epitel | Çene kemiği |
| Wilms tümörü (nefroblastoma) | İlkel böbrek hücreleri | Böbrek |
| Grawitz tümörü | Böbrek tubulus hücreleri | Böbrek |
| Hürthle hücreli tümör | Tiroid folikül hücreleri | Tiroid |