stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ön-İtalik
Dil bilgisi > Sayılar

| Sayı | Ön-İtalik | Ön-Hint-Avrupaca |
| --- | --- | --- |
| Bir (1) [I] | *oinos | *h₁óynos |
| İki (2) [II] | *duō | *dwóh₁ |
| Üç (3) [III] | *trejes > *trēs | *tréyes |
| Dört (4) [IV] | *kʷettwōr | *kʷetwṓr (taml. çoğ.) < *kʷetwóres |
| Beş (5) [V] | *kʷenkʷe | *pénkʷe |
| Altı (6) [VI] | *seks | *swéḱs |
| Yedi (7) [VII] | *septem | *septḿ̥ |
| Sekiz (8) [VIII] | *oktō | *oḱtṓw |
| Dokuz (9) [IX] | *nowem | *h₁néwn̥ |
| On (10) [X] | *dekem | *déḱm̥t |
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri

Ön-İtalik şimdiki zaman görünüşü, ÖHA'dan birkaç şekilde değişmiştir. İlk olarak yeni bir geçmiş zaman bildirme eki *-β- oluşturuldu. Bu muhtemelen Hint-Avrupa birincil fiil bitimlerindeki kelime sonu *i'nin düşmesinden dolayı meydana geldi (ör. ÖHA şimdiki z. bildirme *h₁ésti > Ön-İtalik *est, ayrıca ÖHA geçmiş z. bildirme *h₁ést). İkinci olarak, dilek (desiderative) eki *-s-/-so-, Ön-İtalik'te gelecek zaman eki oldu. Bu dilek-gelecek kipinin isteme hali, hem -s- eki hem de ardındaki ünlünün uzamasıyla, olasılık (potentialis) ve irrealis (en) kiplerini göstermede kullanıldı. Son olarak, ÖHA isteme (subjunctive) ve istek (optative) kipi halen farklı kiplerdi ancak Ön-İtalik sonrası gelişmelerde birleştiler (ör. Ön-İtalik isteme *esed ile istek *siēd, Latincede şimdiki z. isteme sit oldu.). Bu halihazırda Ön-İtalik evresinde de görülebilir, isteme kipi ÖHA'da olanın aksine birincil değil ikincil bitimleri almaya başlamıştı (ör. Ön-İtalik 3. tekil kişi bitmemiş (imperfect) isteme kipinin Sabel'deki karşılığının *-t değil -d olması).
ÖHA ikil kişi, aynı isimlerde olduğu gibi Ön-İtalik fiillerinde de kaybolmuştu.
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > Birinci Çekim

Bu çekim deseni, ÖHA *-eh₂-yé-ti ekinden türemiştir ve çoğunlukla isim soylu kelimelerden türeyen fiillerle kullanılmıştır.
| Bildirme | Bildirme | 1>  Tekil | 2>  Tekil | 3>  Tekil | 1>  Çoğul | 2>  Çoğul | 3>  Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Etken | Şimdiki | *dōnāō | *dōnās | *dōnāt | *dōnāmos | *dōnātes | *dōnānt |
| Etken | Geçmiş | *dōnāβam | *dōnāβas | *dōnāβad | *dōnāβamos | *dōnāβates | *dōnāβand |
| Etken | Gelecek | *dōnāsō | *dōnāses | *dōnāst | *dōnāsomos | *dōnāstes | *dōnāsont |
| Edilgen | Şimdiki | *dōnāor | *dōnāzo | *dōnātor | *dōnāmor | *dōnāmenai | *dōnāntor |
| Edilgen | Geçmiş | *dōnāβar | *dōnāβazo | *dōnāβator | *dōnāβamor | *dōnāβamenai | *dōnāβantor |
| Edilgen | Gelecek | *dōnāsor | *dōnāsezo | *dōnāstor | *dōnāsomor | *dōnāsemenai | *dōnāsontor |
| İsteme | İsteme | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | *dōnāōm | *dōnāēs | *dōnāēd | *dōnāōmos | *dōnāētes | *dōnāōnd |
| Etken | Geçmiş | *dōnāsōm | *dōnāsēs | *dōnāsēd | *dōnāsōmos | *dōnāsētes | *dōnāsōnd |
| Edilgen | Şimdiki | *dōnāōr | *dōnāēzo | *dōnāētor | *dōnāōmor | *dōnāēmenai | *dōnāōntor |
| Edilgen | Geçmiş | *dōnāsōr | *dōnāsēzo | *dōnāsētor | *dōnāsōmor | *dōnāsēmenai | *dōnāsōntor |
| İstek | İstek | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken |  | *dōnāojam | *dōnāojas | *dōnāojad | *dōnāojamos | *dōnāojates | *dōnāojand |
| Edilgen |  | *dōnāojar | *dōnāojazo | *dōnāojator | *dōnāojamor | *dōnāojamenai | *dōnāojantor |
| Emir | Emir | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | - | *dōnā | - | - | *dōnāte | - |
| Etken | Gelecek | - | *dōnātōd | *dōnātōd | - | - | - |
| Edilgen | Şimdiki | - | *dōnāzo | - | - | - | - |
| Sıfat Fiil | Şimdiki | Geçmiş |
| --- | --- | --- |
| Zaman | *dōnānts | *dōnātos |
| İsim Fiil | tu-türevi | s-türevi |
| Tür | *dōnātum | *dōnāzi |
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > İkinci Çekim (Ettirgen)

Bu çekim deseni, ÖHA *-éyeti ekinden türemiştir ve "temel" 3. çekim fiillerden ettirgen fiiller türetmiştir.
| Bildirme | Bildirme | 1>  Tekil | 2>  Tekil | 3>  Tekil | 1>  Çoğul | 2>  Çoğul | 3>  Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Etken | Şimdiki | *moneō | *monēs | *monēt | *monēmos | *monētes | *moneont |
| Etken | Geçmiş | *monēβam | *monēβas | *monēβad | *monēβamos | *monēβates | *monēβand |
| Etken | Gelecek | *monēsō | *monēses | *monēst | *monēsomos | *monēstes | *monēsont |
| Edilgen | Şimdiki | *moneor | *monēzo | *monētor | *monēmor | *monēmenai | *moneontor |
| Edilgen | Geçmiş | *monēβar | *monēβazo | *monēβator | *monēβamor | *monēβamenai | *monēβantor |
| Edilgen | Gelecek | *monēsor | *monēsezo | *monēstor | *monēsomor | *monēsemenai | *monēsontor |
| İsteme | İsteme | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | *moneōm | *moneēs | *moneēd | *moneōmos | *moneētes | *moneōnd |
| Etken | Geçmiş | *monesōm | *monesēs | *monesēd | *monesōmos | *monesētes | *monesōnd |
| Edilgen | Şimdiki | *moneōr | *moneēzo | *moneētor | *moneōmor | *moneēmenai | *moneōntor |
| Edilgen | Geçmiş | *monesōr | *monesēzo | *monesētor | *monesōmor | *monesēmenai | *monesōntor |
| İstek | İstek | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken |  | *moneojam | *moneojas | *moneojad | *moneojamos | *moneojates | *moneojand |
| Edilgen |  | *moneojar | *moneojazo | *moneojator | *moneojamor | *moneojamenai | *moneojantor |
| Emir | Emir | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | - | *monē | - | - | *monēte | - |
| Etken | Gelecek | - | *monētōd | *monētōd | - | - | - |
| Edilgen | Şimdiki | - | *monēzo | - | - | - | - |
| Sıfat Fiil | Şimdiki | Geçmiş |
| --- | --- | --- |
| Zaman | *monēnts | *monetos |
| İsim Fiil | tu-türevi | s-türevi |
| Tür | *monetum | *monēzi |
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > İkinci Çekim (Durum)

Bu çekim deseni, ÖHA *-éh₁ti ekinden türemiştir ve durum fiilleri türetmiştir.
| Bildirme | Bildirme | 1>  Tekil | 2>  Tekil | 3>  Tekil | 1>  Çoğul | 2>  Çoğul | 3>  Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Etken | Şimdiki | *walēō | *walēs | *walēt | *walēmos | *walētes | *walēnt |
| Etken | Geçmiş | *walēβam | *walēβas | *walēβad | *walēβamos | *walēβates | *walēβand |
| Etken | Gelecek | *walēsō | *walēses | *walēst | *walēsomos | *walēstes | *walēsont |
| Edilgen | Şimdiki | *walēor | *walēzo | *walētor | *walēmor | *walēmenai | *walēntor |
| Edilgen | Geçmiş | *walēβar | *walēβazo | *walēβator | *walēβamor | *walēβamenai | *walēβantor |
| Edilgen | Gelecek | *walēsor | *walēsezo | *walēstor | *walēsomor | *walēsemenai | *walēsontor |
| İsteme | İsteme | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | *walēōm | *walēēs | *walēēd | *walēōmos | *walēētes | *walēōnd |
| Etken | Geçmiş | *walēsōm | *walēsēs | *walēsēd | *walēsōmos | *walēsētes | *walēsōnd |
| Edilgen | Şimdiki | *walēōr | *walēēzo | *walēētor | *walēōmor | *walēēmenai | *walēōntor |
| Edilgen | Geçmiş | *walēsōr | *walēsēzo | *walēsētor | *walēsōmor | *walēsēmenai | *walēsōntor |
| İstek | İstek | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken |  | *walēojam | *walēojas | *walēojad | *walēojamos | *walēojates | *walēojand |
| Edilgen |  | *walēojar | *walēojazo | *walēojator | *walēojamor | *walēojamenai | *walēojantor |
| Emir | Emir | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | - | *walē | - | - | *walēte | - |
| Etken | Gelecek | - | *walētōd | *walētōd | - | - | - |
| Edilgen | Şimdiki | - | *walēzo | - | - | - | - |
| Sıfat Fiil | Şimdiki | Geçmiş |
| --- | --- | --- |
| Zaman | *walēnts | *walatos |
| İsim Fiil | tu-türevi | s-türevi |
| Tür | *walatum | *walēzi |
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > Üçüncü çekim

Ön-İtalik fiillerinin çoğunluğu, ÖHA kök tematik fiillerinden türeyen üçüncü çekim fiilerdi. Fakat bazıları da farklı sınıflardan türemişti, ör. *linkʷō (ÖHA genizsil-içekli fiil) ve *dikskō (ÖHA *sḱe-ekli fiil).
| Bildirme | Bildirme | 1>  Tekil | 2>  Tekil | 3>  Tekil | 1>  Çoğul | 2>  Çoğul | 3>  Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Etken | Şimdiki | *edō | *edes | *edet | *edomos | *edetes | *edont |
| Etken | Geçmiş | *edoβam | *edoβas | *edoβad | *edoβamos | *edoβates | *edoβand |
| Etken | Gelecek | *edesō | *edeses | *edest | *edesomos | *edestes | *edesont |
| Edilgen | Şimdiki | *edor | *edezo | *edetor | *edomor | *edemenai | *edontor |
| Edilgen | Geçmiş | *edoβar | *edoβazo | *edoβator | *edoβamor | *edoβamenai | *edoβantor |
| Edilgen | Gelecek | *edesor | *edesezo | *edestor | *edesomor | *edesemenai | *edesontor |
| İsteme | İsteme | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | *edōm | *edēs | *edēd | *edōmos | *edētes | *edōnd |
| Etken | Geçmiş | *edesōm | *edesēs | *edesēd | *edesōmos | *edesētes | *edesōnd |
| Edilgen | Şimdiki | *edōr | *edēzo | *edētor | *edōmor | *edēmenai | *edōntor |
| Edilgen | Geçmiş | *edesōr | *edesēzo | *edesētor | *edesōmor | *edesēmenai | *edesōntor |
| İstek | İstek | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken |  | *edojam | *edojas | *edojad | *edojamos | *edojates | *edojand |
| Edilgen |  | *edojar | *edojazo | *edojator | *edojamor | *edojamenai | *edojantor |
| Emir | Emir | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | - | *ede | - | - | *edete | - |
| Etken | Gelecek | - | *edetōd | *edetōd | - | - | - |
| Edilgen | Şimdiki | - | *edezo | - | - | - | - |
| Sıfat Fiil | Şimdiki | Geçmiş |
| --- | --- | --- |
| Zaman | *edents | *essos |
| İsim Fiil | tu-türevi | s-türevi |
| Tür | *essum | *edezi |
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > Üçüncü Çekim (jō- varyantı)

Bu çekim ÖHA *ye-eki fiillerinden türemiştir ve Latincede üçüncü çekim jo- varyantı fiillerinin çoğunluğunu ve bazı dördüncü çekim fiillerini oluşturmuştur.
| Bildirme | Bildirme | 1>  Tekil | 2>  Tekil | 3>  Tekil | 1>  Çoğul | 2>  Çoğul | 3>  Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Etken | Şimdiki | *gʷenjō | *gʷenjes | *gʷenjet | *gʷenjomos | *gʷenjetes | *gʷenjont |
| Etken | Geçmiş | *gʷenjoβam | *gʷenjoβas | *gʷenjoβad | *gʷenjoβamos | *gʷenjoβates | *gʷenjoβand |
| Etken | Gelecek | *gʷenjesō | *gʷenjeses | *gʷenjest | *gʷenjesomos | *gʷenjestes | *gʷenjesont |
| Edilgen | Şimdiki | *gʷenjor | *gʷenjezo | *gʷenjetor | *gʷenjomor | *gʷenjemenai | *gʷenjontor |
| Edilgen | Geçmiş | *gʷenjoβar | *gʷenjoβazo | *gʷenjoβator | *gʷenjoβamor | *gʷenjoβamenai | *gʷenjoβantor |
| Edilgen | Gelecek | *gʷenjesor | *gʷenjesezo | *gʷenjestor | *gʷenjesomor | *gʷenjesemenai | *gʷenjesontor |
| İsteme | İsteme | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | *gʷenjōm | *gʷenjēs | *gʷenjēd | *gʷenjōmos | *gʷenjētes | *gʷenjōnd |
| Etken | Geçmiş | *gʷenjesōm | *gʷenjesēs | *gʷenjesēd | *gʷenjesōmos | *gʷenjesētes | *gʷenjesōnd |
| Edilgen | Şimdiki | *gʷenjōr | *gʷenjēzo | *gʷenjētor | *gʷenjōmor | *gʷenjēmenai | *gʷenjōntor |
| Edilgen | Geçmiş | *gʷenjesōr | *gʷenjesēzo | *gʷenjesētor | *gʷenjesōmor | *gʷenjesēmenai | *gʷenjesōntor |
| İstek | İstek | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken |  | *gʷenjojam | *gʷenjojas | *gʷenjojad | *gʷenjojamos | *gʷenjojates | *gʷenjojand |
| Edilgen |  | *gʷenjojar | *gʷenjojazo | *gʷenjojator | *gʷenjojamor | *gʷenjojamenai | *gʷenjojantor |
| Emir | Emir | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | - | *gʷenje | - | - | *gʷenjete | - |
| Etken | Gelecek | - | *gʷenjetōd | *gʷenjetōd | - | - | - |
| Edilgen | Şimdiki | - | *gʷenjezo | - | - | - | - |
| Sıfat Fiil | Şimdiki | Geçmiş |
| --- | --- | --- |
| Zaman | *gʷenjents | *gʷentos |
| İsim Fiil | tu-türevi | s-türevi |
| Tür | *gʷentum | *gʷenjezi |
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > Atematik Fiiller

Orijinal ÖHA kök atematik fiillerinden türeyen bu çekim tipinden yalnızca bir avuç fiil kalmıştır.
| Bildirme | Bildirme | 1>  Tekil | 2>  Tekil | 3>  Tekil | 1>  Çoğul | 2>  Çoğul | 3>  Çoğul |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Etken | Şimdiki | *ezom | *es | *est | *(e)somos | *(e)stes | *sent |
| Etken | Geçmiş | *fuβam | *fuβas | *fuβad | *fuβamos | *fuβates | *fuβand |
| Etken | Gelecek | *fuzom | *fus | *fust | *fuzomos | *fustes | *fuzent |
| Edilgen | Şimdiki | - | - | - | - | - | - |
| Edilgen | Geçmiş | - | - | - | - | - | - |
| Edilgen | Gelecek | - | - | - | - | - | - |
| İsteme | İsteme | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | *ezom | *ezes | *ezed | *ezomos | *ezetes | *ezond |
| Etken | Geçmiş | *fuzom, *essom | *fuzes, *esses | *fuzed, *essed | *fuzomos, *essomos | *fuzetes, *essetes | *fuzond, *essond |
| Edilgen | Şimdiki | - | - | - | - | - | - |
| Edilgen | Geçmiş | - | - | - | - | - | - |
| İstek | İstek | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken |  | *siēm | *siēs | *siēd | *sīmos | *sītes | *sīnd |
| Edilgen |  | - | - | - | - | - | - |
| Emir | Emir | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
| Etken | Şimdiki | - | *es | - | - | *este | - |
| Etken | Gelecek | - | *estōd | *estōd | - | - | - |
| Edilgen | Şimdiki | - | - | - | - | - | - |
| Sıfat Fiil | Şimdiki | Geçmiş |
| --- | --- | --- |
| Zaman | *sēnts | - |
| İsim Fiil | tu-türevi | s-türevi |
| Tür | - | *essi |
Bu çekimlere ek olarak Ön-İtalik'te bazı edilgen görünüşlü (deponent) fiiller de vardı, ör. *ōdai (bitmiş-şimdiki) ve *gnāskōr (edilgen-etken).
Dil bilgisi > Fiiller > Şimdiki zaman gövdeleri > Fiil çekimine bazı örnekler

| Kişi | Fiil (şimdiki zaman) |
| --- | --- |
1. Tekil: *portāō < ÖHA *pr̥teh₂yóh₂
2. Tekil: *portās < *pr̥teh₂yési
3. Tekil: *portāt < *pr̥teh₂yéti
1. Çoğul: *portāmos < *pr̥teh₂yómos
2. Çoğul: *portāte < *pr̥teh₂yéte
3. Çoğul: *portānt < *pr̥teh₂yónti
| Kişi | Fiil (şimdiki zaman) |
| --- | --- |
1. Tekil: *moneō < ÖHA *monéyoh₂
2. Tekil: *monēs < *monéyesi
3. Tekil: *monēt < *monéyeti
1. Çoğul: *monēmos < *monéyomos
2. Çoğul: *monēte < *monéyete
3. Çoğul: *monēont < *monéyonti
| Kişi | Fiil (şimdiki zaman) |
| --- | --- |
1. Tekil: *agō < ÖHA *h₂éǵoh₂
2. Tekil: *ages < *h₂éǵesi
3. Tekil: *aget < *h₂éǵeti
1. Çoğul: *agomos < *h₂éǵomos
2. Çoğul: *agete < *h₂éǵete
3. Çoğul: *agont < *h₂éǵonti
| Kişi | Fiil (şimdiki zaman) |
| --- | --- |
1. Tekil: *gʷəmjō < ÖHA *gʷm̥yóh₂
2. Tekil: *gʷəmjes < *gʷm̥yési
3. Tekil: *gʷəmjet < *gʷm̥yéti
1. Çoğul: *gʷəmjomos *gʷm̥yomos
2. Çoğul: *gʷəmjete < *gʷm̥yéte
3. Çoğul: *gʷəmjont < *gʷm̥yónti
| Kişi | Fiil (şimdiki zaman) |
| --- | --- |
1. Tekil: *ezom < ÖHA *h₁ésmi
2. Tekil: *es < *h₁ési
3. Tekil: *est < *h₁ésti
1. Çoğul: *(e)somos < *h₁smós
2. Çoğul: *(e)stes < *h₁sté
3. Çoğul: *sent < *h₁sénti
Dil bilgisi > Fiiller > Bitmiş gövdeler

Rix'e göre, eğer ki bir fiil gövdesi hem Latin-Falisk hem de Osko-Umbriya gruplarında mevcutsa şimdiki zaman (present) gövdesi, durumların %90'ında benzerken bitmiş (perfect) gövde sadece %50'sinde benzerdir. Bu, muhtemelen Ön-İtalik döneminin ardından orijinal ÖHA aorist ile bitmiş gövdelerinin birleşmesinden kaynaklanıyor. Bu yüzden de şimdiki zaman gövdelerindeki benzerliklere karşın bitmiş gövdelerindeki farklılıklar, muhtemelen gruplardaki farklı korumalardan kaynaklanmaktadır. Latin-Falisk'teki yeni yaygın bitmiş gövdeler çoğunlukla ÖHA bitmiş biçimlerinden türerken Osko-Umbriya'daki bitmiş gövdeler çoğunlukla ÖHA aorist biçimlerinden türemiştir.
Ön-İtalik döneminde ÖHA kök aoristi, artık üretken değildi fakat diğer ÖHA bitmiş ve aorist gövdeleri üretken kaldılar, ör. ikilemeli bitmiş gövdeleri, uzun ünlülü bitmiş gövdeleri ve sigmatik aorist gövdeleri (Latince dīcō, dīxī).
Bazen her gövde için birden fazla bitmiş biçimi oluşur. Örneğin De Vaan, *fakiō aorist gövdesi için *fēk-, *fak- biçimlerini veriyor; ikilemeli bitmiş biçim <FHEFHAKED> de ayrıca Eski Latincede yazılan Praeneste fibulası'nda (en) tasdiklenmiştir.
Ek olarak durum görünüşünde bazı yenilikler de vardı, örneğin -v- bitmiş (Latince amō, amāvī) ve -u- bitmiş (moneō, monuī) daha sonraki yeniliklerdi.
Dil bilgisi > Fiiller > Bitmiş gövdeler > Aorist çekimi

Ön-İtalik'teki aorist, ÖHA ikincil bitimlerinin aorist gövdeye uygun tematik ünlüyle bağlanması yoluyla elde edilir. Bu bitimler en iyi, aorist bitimlerinin büyük oranda bitmiş bitimlerinin yerine geçtiği Osko-Umbriya grubunda gözlemlenmektedir. Öte yandan Latince, bitmiş bitimlerini aoristten türemiş bitmiş bitimlerinin yerine kullandı.
Aşağıdaki aorist çekimleri bilinmektedir:
Basit kök aorist, aorist bitimlerinin basitçe eksiz bir köke eklenmesiyle oluşur. Eğer fiil için ablaut mevcutsa kök; tekilde e-sınıfında, çoğulda sıfır-sınıftadır.
s-aorist, e-sınıfındaki köke -s- eklenmesiyle oluşur.
| Kişi | Bitimler | Kök aorist *fēk-/*fak- "yaptı" | s-aorist *deiks- "dedi" |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. Tekil | *-om | *fēkom | *deiksom |
| 2. Tekil | *-es | *fēkes | *deikses |
| 3. Tekil | *-ed | *fēked | *deiksed |
1. Çoğul: ?
2. Çoğul: ?
| 3. Çoğul | *-ond | *fakond | *deiksond |
Dil bilgisi > Fiiller > Bitmiş gövdeler > Bitmiş çekimi

Ön-İtalik'teki diğer ana çekim, Ön-Hint-Avrupaca bitmiş gövdelerinden türeyen ve kendi bitimleri olan bitmiş gövdeleriydi.
Bitmiş gövdeleri, fiil kökünün ilk ünsüzüne e eklenerek oluşan kopya hecenin ön ek olarak köke gelmesi şeklindeki bir ikileme süreciyle oluşturuluyordu. Vine, kökün ya sıfır-sınıfta olduğuna ya da şimdiki zaman gövdesiyle aynı ünlüye sahip olduğuna inanıyor. Fakat De Vaan, kök hecede o-sınıflı en az iki bitmiş gövdesi de tanımlamıştır. Ayrıca Latince ve Sabel grubunun ikisi de kökün ortasında yarı ünlü olduğunda kopya hecede e'nin yerine bu yarı ünlüyü koyma gibi bir eğilime sahipler. Eğer fiil kökü *s ile başlıyor ve hemen ardından bir patlamalı geliyorsa iki ünsüz de kopya hecede bulunur ve kökteki *s düşer.
| Kök | Kopya hece | Kök hece | Bitmiş gövdesi | Notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *deh₃- "vermek" | *de- | *d- | *ded- | İtalik'te yaygın bir şekilde tasdiklenmiştir. Sıfır-sınıf kökü *-dh₃- ünlüden önce geldiğinde heceselliğini yitirir. |
| *perh₃- "ortaya çıakrmak, doğurmak" | *pe- | *par- | *pepar- | Kopya hecede *e ile ikileme. Vine, kök hecedeki *a'nın *parj- şimdiki zaman gövdesinden alındığını söylüyor ama sıfır-sınıf *-prh₃- zaten *-par- biçimini vereceğinden bu düşünce gereksizdir. |
| *pewǵ- "delmek" | *pu- | *pug- | *pupug- | Kopya hecede *e yerine yarı ünlü. |
| *dʰeyǵʰ- "oluşturmak" | *θi- | *θiɣ- | *θiθiɣ- | Kopya hecede *e yerine yarı ünlü. |
| *telh₂- "taşımak" | *te- | *tol- | *tetol- | Kopya hecede *e ile ikileme ama tuhaf bir şekilde kök hecede o-sınıfı bulunmakta. |
| *deḱ- "almak" | *de- | *dok- | *dedok- | Kök hecede o-sınıfı bulunan başka bir bitmiş gövdesi. Latincedeki karşılığı didicī kelimesinin kopya hecesindeki ünlü, şimdiki zamandaki discō 'öğreniyorum' kelimesinden analojiyle i'ye dönüşmüştür. |
Sadece Latin-Falisk'te hayatta kalan İtalik bitmiş bitimleri, ÖHA'daki orijinal bitmiş bitimlerinden türemektedir ama çoğunun ardından ekstra bir -i eklenmiştir.
Latincenin gelişiminde 2. kişi bitimlerine fazladan bir -is- eki eklenmiştir fakat bu ekin kökenini bulmak zor görünmektedir.
| Bitmiş | Bitim | Latince bitim |
| --- | --- | --- |
| 1. Tekil | *-ai | -ī |
| 2. Tekil | *-tai | -istī |
| 3. Tekil | *-ei | -īt |
| 1. Çoğul | ? | -imus |
| 2. Çoğul | *-e | -istis |
| 3. Çoğul | *-ēri | -ēre |
İtalik sonrası değişimler

İtalik dillerin evrimi sırasında yeni değişimler meydana geldi. Bu kısımda en kayda değer değişimlere bir genel bakış verilmiştir. Daha fazlası için dillerle ilgili maddelere bakınız.
*x yer yitimine uğrayarak [h] olur. *ɣ sesi de ünlüler arasında [ɦ] olur ama diğer yerlerde korunur. Bu değişim muhtemelen Ön-İtalik döneminde yer aldı. Sonuç [h] veya [ɦ] idi ve tüm İtalik dillerde h olarak yazıldı. Başlangıçtaki *xl, *xr (en azından Latincede) gl, gr oldu.
Venetçe hariç *θ(e)r, *ð(e)r > *f(e)r, *β(e)r. Venetçe louder-obos, Latince līber, Faliskçe loifir-ta, Oskanca lúvfreis.
Latincede *β, *ð> b, d. Osko-Umbriya'da sonuç ikisi için de f idi (muhtemelen ötümlü). Faliskçede *β sürtünmeli kaldı.
Latincede *ɣʷ > *gʷ, sonrasında aşağıdaki değişim oldu. Osko-Umbriya'da *ɣʷ > f oldu.
Osko-Umbriya'da *kʷ, *gʷ > p, b. Latin-Falisk ve Venetçede korundular. Latincede sonradan *gʷ > v [w] oldu, *n sesinden sonra geldiği durumlar hariç.
Klasik Latincede *dw > b, Eski Latincede korunmuştu (bkz. Duenos yazıtı (en)).
Klasik Latince ve Umbriyacada *z > r fakat Eski Latince ve Oskancada yaşanmadı.
Osko-Umbriya'da kelime sonu *-ā (dişil tekil yalın, nötr çoğul yalın/belirtme) > [o:], Latincede ise kısalarak *-ā > -a.
Eski Latince döneminde Latince ünlü indirgenmesi. Bu, vurgusuz kısa ünlülerin çoğunu birleştirdi; en önemlisi tüm kısa ünlüler kelime içindeki açık hecelerde (çoğunlukla /i/'de) birleşti. Ayrıca kelime başında *ai ve *au (ve bazen de *oi) dışında tüm ikili ünlüler tekli ünlüye dönüştü.
Kelime sonu *-ns (çeşitli isim sınıflarında çoğul belirtme), *-nts (ortaçlarda eril tekil yalın) ve *-nt (ortaçlarda nötr tekil yalın/belirtme) karmaşık şekillerde değiştiler:
| Ön-İtalik | Osko-Umbriya öncesi | Oskanca | Umbriyaca | Latince öncesi | Latince |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *-ns | *-ns | -ss | -f | *-ns | -s |
| *-nts | *-ns | -ss | -f | *-nts | -ns |
| *-nt | *-nts | -ns | - | *-nts | -ns |
Daha fazla okuma

Heidermanns, Frank (2002). "Nominal Composition In Sabellic And Proto–Italic". Transactions of the Philological Society. 100 (2): 185-202. doi:10.1111/1467-968X.00096. ISSN 0079-1636.
| g t İtalik diller |
| --- | --- |
Latin-Falisk dilleri:  Faliskçe  Latince Latin dilleri  Prenestince  Lanuvyanca 
Osko-Umbriya:  Oskan grubu Hernikçe  Marrukince  Oskanca Lukanca  Samnitçe  Pelinyice  Sidikince  Vestince?  Umbriya grubu Ekçe?  Marsice  Umbriyaca  Volskice  Pre-Samnitçe  Sabince  Güney Pikence 
Bilinmeyenler:  Sikulca? (muhtemelen İtalik değil)  Venetçe? (muhtemelen Kelt, geçiş veya bağımsız)  Lusitanca? (muhtemelen Kelt)  Antik Belga dili?  Enotrice?  Elimce? 
Yeniden oluşturulmuş: Ön-İtalik
Latince (ve ondan türeyen diller) dışındaki tüm İtalik diller şu anda soyu tükenmiş durumdadır. Latince, halen daha Katolik Kilisesi'nin kutsal dili olarak kullanılmaktadır.
Çağlar, Çatalzeytin

| Çağlar |
| --- | --- |
Köy

 Kastamonu'nun Türkiye'deki konumu
ÇağlarÇağlar'ın Kastamonu'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Kastamonu
İlçe: Çatalzeytin
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 272 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 113
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0366
İl plaka kodu: 37
Posta kodu: 37942
Çağlar, Kastamonu ilinin Çatalzeytin ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı "İnanya"'dır.1896 yılı Kastamonu Vilâyet Salnâmesi'nde "İnanya" adıyla yer alan yerleşimde, 39 hanede 265 kişinin yaşadığı görülmektedir.
Coğrafya

Köy, Kastamonu il merkezine 90 km, Çatalzeytin ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 113
2021: 120
2020: 118
2019: 114
2018: 113
2017: 104
2016: 107
2015: 113
2014: 122
2013: 134
2012: 148
2011: 162
2010: 174
2009: 222
2008: 275
2007: 152
2000: 193
1990: 270
1985: 403
Mehmet Sarıbıyık

| Profesör Doktor Mehmet Sarıbıyık |
| --- | --- |

Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Rektörü
Görevde
Makama geliş  5 Eylül 2018
Yerine geldiği: Makam oluşturuldu
Sakarya Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Dekanı
Görev süresi 2013 - ?
Sakarya Büyükşehir Belediye Başkanı Danışmanı
Görev süresi 2014-2018
Kişisel bilgiler
Doğum: 1969 (55-56 yaşında) Kahramanmaraş
Milliyeti: Türk
Çocuk(lar): 3
Bitirdiği okul: Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Newcastle Üniversitesi
Mesleği: Akademisyen
Mehmet Sarıbıyık (1969, Kahramanmaraş), Türk akademisyen ve Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi rektörü.