Manna Krallığı
Çiftlik hayatı > Tarım

Asur kralları, baskın yaptıkları bölgelerden bol ganimet elde ettiklerini ve yerel hükümdarlardan her yıl haraç aldıklarını bildirirler. Tek seferlik haraç genellikle tahıl ile alınmazdı, çünkü tarım ürünleri, sefer sırasında orduyu beslemek için kullanılırdı. Asur istilacıları, hayvancılık, metal ve metalden yapılan ürünlerle daha çok ilgilenirdi, ancak yıllık haraç olarak her yıl tahıl da alınırdı. Hasanlu'da yapılan kazıların sonuçları, bölgenin ekonomisinde tarımın çok önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir. Burada iki ve altı sıralı arpa, birkaç tür buğday ve darı yetiştirilirdi. Diğer yapılar arasında, içinde çeşitli tarım ürünlerinin kalıntıları olan depolar da keşfedilmiştir.
Tarım, eski halkın ana mesleklerinden biri olduğundan, tarım teknolojisi yüksek bir düzeyde gelişmiş olmalıydı. Demir çağına geçtikten sonra tarım aletleri geliştirilmeye başlandı. Tarlalar ahşap sapanla, demir kazma ile sürülürdü. Tahıl, demir orakla biçiliyordu. Hasanlu'da yapılan kazılar sırasında demir kazmalar ve demir orak bıçakları bulunmuştur. Resimlerden görüldüğü gibi, çiftlikte yükler iki veya dört tekerlekli arabalarla taşınıyordu.
Tarım hakkında özellikle çok bilgi, II. Sargon'un MÖ 714 yılında Urartu'ya karşı düzenlediği seferin ayrıntılı anlatımından elde edilebilir. Bu anlatımda, Mana'da ve ona bağlı bölgelerde arpa ile dolu depoların ele geçirilmesinden, zengin tarım bölgelerinin talan edilip harap edilmesinden bahsedilir. İstilacının geçtiği tüm yollar boyunca mannalılar, onun ordusunu yiyecekle sağlamak zorundaydılar. Örneğin, Mana kralı Ullusunu'nun Zirdakka kalesinde "benim (II. Sargon'un) ordumu beslemek için depolara un ve şarap doldurduğu" söylenir. Zikirti ile savaşa hazırlanırken II. Sargon, Mana'nın Panziş kalesini güçlendirmişti:
"Onun (Ullusunun) kalesi Panziş'e... yaklaştım. Bu şehri daha da güçlendirdim, içine yağ, tahıl, şarap ve savaş malzemesi koydum."
Uişdiş ve Sangibutu bölgelerinde çok sayıda tahıl stoğu vardı, muhtemelen savaş ihtimaline karşı veya kıtlık yılları için biriktirilmişti: "Onun ülkeyi ve halkı beslemek için uzun süre depolarda biriktirdiği bereketli arpa ve buğday stoklarını, ordumun atları, katırları, develeri ve eşekleriyle taşıttırıp kendi kampımda yığınlar halinde toplattım."  Şehirlerde bu tür büyük depoların olduğu arkeolojik kazılarla da kanıtlanmıştır. Hasanlu'da yapılan kazılar sırasında keşfedilen yapılardan biri, tarımsal amaçlar için kullanılıyordu. İçinde seramik ürünler, tarım ürünlerinin; kale çevresinde yetiştirilen buğday, arpa, darı, incir ve üzüm kalıntıları vardı.
Sulama kanalları ağı, verimli bahçeler ve üzüm bağları kurmaya olanak sağlıyordu. Bildiğimiz kadarıyla, Urartu Kralı I. Rusa, mannalılardan ele geçirdiği Sangibutu bölgesindeki Ulhu şehrinin (günümüzde Merend şehri yakınlarında bulunuyordu) çevresinde kanallar kazdırmıştı. "O, akarsuyu taşıyan bir kanal kazmış ve onu Fırat Nehri gibi gür akmaya zorlamıştır. Kanaldan sayısız dere ayırmıştı... tarlaları gerçekten suluyordu." Bu tanım, Tuşpa şehrine yapılmış Minua'nın iyi korunmuş kanalını hatırlatır.
Kanalların bazıları borularla yerin altından geçirilmişti. Sangibutu bölgesinin tahmin edilen yakınlarında Bastam yerleşiminde de uzunluğu 12 kilometreye kadar olan bu tür bir kanalın kalıntıları bulunmuştur. Kanalların oldukça uzun olduğu ve Sangibutu'nun büyük bir kısmını sulayabildiği düşünülmektedir. Su, muhtemelen Aras Nehri'nin bir kolu olan Kotor Nehri'nden sağlanıyordu.
II. Sargon, Sangibutu bölgesinin "büyük, kamış gibi sık biten ağaçlarını", meyve bahçelerini ve üzüm bağlarını özellikle vurgular. Görünüşe göre, Mana'da bağcılık da geniş çapta gelişmiştir. II. Sargon, asmaların "dağların sürgünleri" olduğunu belirtir. Burada şarapçılık gelişmiş bir alandı. Ulhu şehrini aldıktan sonra II. Sargon, gizli şarap mahzenlerine girdiğini ve komşularının "Büyük küçük tulumlardan lezzetli şarabı, nehir suyunu içer gibi içtiklerini" bildirir. Manna'nın diğer bölgelerinde de şarap stokları vardı. Hasanlu'da yapılan kazılar sırasında ortaya çıkarılan yerleşim yerinde bu tür şarap depoları ve içinde toprağa gömülü şarap küpleri bulunmuştur. Urartu'da Karmir-blur'da toprak zeminli dört sıra halinde dizilmiş büyük şarap küpleri (karas) olan bu tür yapılar kazılarla ortaya çıkarılmıştır. Bu küplerin hacmini gösteren çivi yazıları ve hiyeroglif işaretler vardır. B. B. Piotrovski'ye göre, bazıları yaklaşık 240 litre şarap tutmaktadır. Bu tür depolar, Doğu Anadolu'da Altıntape yerleşim yerinde de keşfedilmiştir.