Denesulineler
Rengeyiği Denesulinelerini

Rengeyiği Denesulineleri ya da Rengeyiği yiyen Denesulineler (Denesulinece etthén heldélį Dené, İngilizce Caribou-Eater Dene, Caribou-Eater Chipewyan, Caribou Eater Chipewyan, Caribou-eaters, Ethen-eldeli Dene), Denesulinelerin en özgün grubudur ve adından da anlaşılacağı üzere, ana besinlerini ve geçimlerini çorak rengeyiği (Rangifer tarandus groenlandicus) alt türünden rengeyiğinin (etthén) erkeği (bedzichoh) dişisi (ts’údai) ve yavrusu (bedziʔaze) üzerine kurmuşlardır. Anasoylu ve anayerli olan bu grupta avlanma stratejisi olarak local bandlar bilateral geniş aile biçiminde regional band oluşturur. Günümüzde daha çok Saskatchewan ile Manitoba eyaletlerinde, daha az olarak da Kuzeybatı Toprakları ile Nunavut'ta yaşarlar. Kanada'da çorak rengeyiğinin dört ayrı sürüsü (Bluenose, Bathurst, Beverly, Kaminuriak herds) vardır ve Saskatchewan'dakiler Beverly sürüsünü, Kuzeybatı toprakları, Manitoba ve Nunavut'takiler ise Kaminuriak sürüsünü avlarlar. Diğer iki sürü (Bluenose, Bathurst herds) ise Sahtular gibi kuzeybatıdaki Deneler tarafından avlanır. Sarıbıçaklar Bathurst popülasyonunu avlar.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| grup | kabile | sürü | yer |
| Western Caribou Eaters | Fond Du Lac Band (Ganikwen) | Beverly | Saskatchewan |
| Western Caribou Eaters | Black Lake Band (Yodai) | Beverly | Saskatchewan |
| Western Caribou Eaters | Stony Rapids Band (Deschaghe) |  | Saskatchewan |
| Western Caribou Eaters | Hatchet Lake Band (Nunarna) | Beverly & Western Qamanirjuaq Herd | Saskatchewan |
| Eastern Caribou Eaters | Lac du Brochet (Otelnadi) | Western Qamanirjuaq Herd | Manitoba |
| Eastern Caribou Eaters | Duck Lake Sayisi Dene | Central Qamanirjuaq Herd | Manitoba |
| Eastern Caribou Eaters | North River Sayisi Dene | Eastern Qamanirjuaq Herd | Manitoba |
Tayga-tundra ekotonu sınırında yaşayan ve özgün bir kültür geliştiren Rengeyiği Denesulineleri ile Avrupalılar arasındaki ilk temas 18. yüzyılda olmuştur. Rengeyiği Denesulinelerini avcılık becerileri ve buna bağlı gelişen sosyal yapılanması Batılılarla temastan fazla etkilenmemiş ve son zamanlara kadar değişmeden kalmıştır. Rengeyiklerin yıllık göçleri bazen düzensiz olur ve sürüler Kızılderili topraklarına uğramaz, o zaman da alternatif besin kaynaklarına yönelirler.
Rengeyiği Denesulineleri Nunavut'taki Rengeyiği İnuitleri ile aynı geçimi sürdürseler de onlar kadar fazla kuzeye çıkmaz ve Hudson Körfezi'ne yanaşmazlardı.
Avrupalılarla ilk temas 18. yüzyılda sağlansa da özgün kültürlerini yakın zamana kadar koruyabilmiş olan Rengeyiği Denesulinelerinin doğu grubu olan Sayisi Dene halkının Kanada hükûmeti tarafından 1956'da ata topraklarından zorunlu tehcire tabi tutularak kent ortamında yerleştirilmeleri, şu anda Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yabancı Diller Bölümü'nde İngilizce öğretim üyesi olarak çalışan Üstün Bilgen-Reinart ile kendisi de Fort Churchill Sayisi Dene Band'ının eski kadın şefi olan ve tehcirden bir sene önce 1955 yılında doğan Ila Bussidor'un birlikte kaleme aldıkları Night Spirits: The Story of the Relocation of the Sayisi Dene adlı kitabına da konu olmuştur. Sayisi Dene yerlilerinin tehcir sonrasında bağımsızlıklarını ve kimliklerini kaybetmeleri ve Kanada hükûmetinin plansız programsız bir tarzda gerçekleştirmesi sonucu toplam nüfuslarının üçte birinin tehcir şartlarında zayıf düşerek ölmeleriyle sonuçlanmıştır.
Günümüzde Manitoba'da Rengeyiği Denesulinelerinin iki kolu bulunur: Sayisi Dene (Tadoule Lake) ile Hoteladi (Northlands Band at Lac Brochet).
Günümüzde Saskatchewan eyaletindeki Denesulinelerin sekiz bandı bulunur ve bu bandlar her biri dörder banddan oluşan iki ana gruba ayrılırlar. Kuzey Saskatchewan Denesulineleri (Northern Dene of Saskatchewan ya da Dene of Athabasca Region) adını alan ve Fond Du Lac Band, Black Lake Band, Stony Rapids Band ile Hatchet Lake Band'larından oluşan ana grup Rengeyiği Denesulineleri olarak adlandırılır.