Azerbaycanlıların Ermenistan'dan Tehciri (1948–1953)
Sonuç

1948-1953 yılları arasında Azerbaycanlıların tehcir edilmesi projesi iki nedenle gerekçelendirilmiştir: 
1) Kur-Araz bölgesinde gelişmekte olan pamuk endüstrisi için işgücüne duyulan ihtiyaç 
2) Ermenilerin yurtdışından Ermenistan'a göç ettirilmesi.
Ancak tehcir edilen Azerbaycanlıların çoğu kırsal bölgelerde yaşarken, yurtdışından gelen Ermenilerin çoğu şehirlere yerleşmiştir. Tarihçi Farid Şefiyev, Sovyet hükûmetinin kararını belirtilen nedenlerden ziyade stratejik nedenlere bağlamaktadır. Ona göre, Sovyet ve Ermeni yetkililer hassas gördükleri bölgelerden Azerbaycanlıları tehcir etmek istemişlerdir. Bu da Azerbaycanlıların Türkiye'yi desteklediği iddiasıyla bağlantılıydı. Dolayısıyla Şefiyev, devlet tarafından organize edilen bu tehciri, 20. yüzyılın ilk yarısında Azerbaycanlılar ve Ermeniler arasında yaşanan etnik gerilimler ve SSCB-Türkiye ilişkilerinin gerilmesinden kaynaklanan jeopolitik durum bağlamında anlamayı önermektedir. Stalin'in ölümünden sonra tehcir süreci durdurulmuş olsa da, proje Ermeni yetkililer arasında Sovyetlerin kendi lehlerine bazı idari değişiklikler yapabileceğine dair umut yaratmıştı. Türkiye'den toprak almanın imkânsızlığı karşısında Erivan'daki yetkililer Azerbaycan'dan toprak kazanmayı umuyordu. Sonraki dönemlerde gizli ve bastırılmış bir şekilde devam eden bu gerginlik, 1988-1990 yılları arasında Mihail Gorbaçov'un iktidarı sırasında açık çatışmaya dönüştü.
Stalin'in ölümünden sonra, yerinden edilmiş insanların geri dönüşü yoğunlaştı. Ermeni liderlerin Azerbaycan hükûmetine yönelik protestoları nedeniyle Azerbaycan SSC Tarım Bakan Yardımcısı Möhsün Poladov başkanlığındaki bir heyet Ermenistan'ı ziyaret ederek konuyla ilgili bir rapor hazırladı. Rapor, Nisan 1954'e kadar 1.155 hanenin (6.930 kişi) önceki ikamet yerlerine geri döndüğünü ortaya koymaktadır. Ancak bu durum Ermenistan'daki Azerbaycanlıların toplam sayısında önemli bir düşüşü engelleyemedi. 1959 nüfus sayımına göre Ermenistan'da sadece 107.000 Azerbaycanlı yaşamaktaydı.
Bu sürgünün etkileri, sonraki dönemlerde Ermenistan'daki Azerbaycanlıların demografik göstergelerinde değişikliklere yol açmıştır. 1970'lerde Ermenistan'da şehirlerde yaşayan Azerbaycanlıların büyüme oranı kırsal alanlarda yaşayanlarınkini geçmiştir. Bu durum Sovyet döneminin ilk aşamalarında gözlemlenmemişti, ancak genel olarak şehirlerde yaşayan Azerbaycanlıların sayısı çok düşüktü ve 1979 nüfus sayımına göre toplam Azerbaycan nüfusunun sadece %15,5'ini oluşturuyordu. Buna ek olarak, Erivan şehrindeki Azerbaycanlıların sayısı da azalmaktaydı. Azerbaycanlılar uzun zamandır şehirde çoğunluktayken, sayıları 1979'da %0,7'ye, 1989'da ise %0,1'e düşmüştür. Bunun nedeni kısmen Erivan'a yoğun Ermeni akını ve yurtdışından gelen önemli sayıda Ermeni'ydi. Kentsel alanlardaki Azerbaycanlıların sayısı artmasına rağmen toplam nüfus azalmaktaydı. 1979 yılında Ermenistan'da 160.841 Azerbaycanlı vardı ve toplam nüfusun %5,3'ünü oluşturuyordu. 1989'da bu sayı 84.860'a ya da %2,6'ya düşmüştü.
1988-1989 yıllarında Azerbaycanlıların Ermenistan'dan sürülmesinin son aşaması, Ermenistan'daki Azerbaycanlıl varlığını fiilen sona erdirmiştir. Bunun istisnası, Ağustos 1991'de boşaltılan Nüvedi köyüydü. Tarihçiler Barbara A. Anderson ve Brian D. Silver, bu konuyu tartıştıkları makalelerinde, bu süreçler sırasında Ermenistan'dan yaklaşık 200.000 kişinin sürüldüğünü sıklıkla belirtmektedirler. Azerbaycanlıların 1979'daki %23,6'lık nüfus artış oranı göz önüne alındığında, Ermenistan'daki toplam Azerbaycanlı nüfusunun 1988'de yaklaşık 200.000'e ulaşmış olabileceğini tahmin etmektedirler. Yaklaşık 85,000 Azerbaycanlının 1989 yılında hala Ermenistan'da yaşadığını hatırlatarak, tüm Azerbaycanlıların sadece 1988 yılında sınır dışı edilmediğini öne sürüyorlar. Onların tahminine göre bu süreç 12 Ocak 1989'dan sonra tamamlanmıştır.