stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Azerbaycan Âşıkları

| Azerbaycan Âşıkları |
| --- | --- |
UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirası
Bir Nevruz bayramı kutlamasındaki âşıklar
Ülke: Azerbaycan
Alan: Sahne sanatları (müzik)
Kaynak: 253
Bölge: Avrupa ve Kuzey Amerika
Tescil geçmişi
Tescil: 2008 (4. oturum)
Âşık Alesker
Azerbaycan'da Âşık sanatı, şiir, hikâye anlatma, dans, vokal ve enstrümantal müziği geleneksel bir performans sanatında birleştirir. Bu sanat Azerbaycan kültürü'nün sembollerinden biridir ve ulusal kimliğin bir koruyucusu olarak kabul edilir.
Kopuz eşliğinde karakterize edilen Âşıklar, klasik repertuvarında 200 şarkı, destan olarak bilinen 150 edebi-müzikal kompozisyon, yaklaşık 2.000 şiir ve çok sayıda hikâye yer almaktadır.
2009'dan beri UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri'nde yer almaktadır.
Etimoloji

Bugünün ansiklopedik sözlüklerinde "aşık olan" anlamına gelen Aşık kelimesi Arapça ve Farsçadan türetilmiştir. Bazı ansiklopediler ise Aşık'ı Kafkasya ve komşu ulusların halk şarkıcı-şairleri olarak tanımlar.
Azerbaycan bestecilik okulunun kurucusu Üzeyir Hacıbeyov, "aşık" kelimesini "aşk" (Arapça) ile ilişkilendirir. Profesör M. Tehmesib, aşık kelimesinin eski Türk kökü olan "aş"tan türediğini belirtmektedir. Aslında, "aş" kökünden türetilen "aşılamak" fiili günümüzde de kullanılmaktadır. "Aş" kökünün "şarkı" ya da "nağme" anlamında kullanılmış olabileceği düşünülmektedir, çünkü "aşulamak" — "şarkı söylemek" anlamına gelir. Şu anda Özbek dilinde "aşulaçi" — "şarkı söyleyen, şarkıcı" anlamına gelmektedir.
"Varsak" kelimesinin "aşık şiiri" ya da "aşık şarkısı (havası)" anlamına geldiği bilinmektedir. "Aş-u-la" ya da "aş-ı-la" — "aş" kökünden türetilmiş olup, Azerbaycan dili kurallarına göre "-ık" ekinin eklenmesiyle onursal unvan halini almış olabilir. Onursal unvan olarak "Aşık" terimi, XII. yüzyıldan itibaren bilinmektedir ve ilk olarak bu isme Türk sufiliğinin temellerini atan şair Ahmed Yesevi'nin eserlerinde rastlanmaktadır.
Tarihçe

Kişisel olarak müzisyen (çalgıcı ve şarkıcı), destancı (masalcı), şair ve söz ustası (aktör ve yönetmen) sanatlarını bir arada bulunduran Azerbaycan aşıkları, en eski halk-profesyonel müzik geleneklerinin öncüsü sayılmaktadırlar. Bu bağlamda, onları baksı (Türkmenistan), akyün (Kırgızistan), bastakor (Özbekistan ve Tacikistan), trubadur (Fransa, XI–XIII yüzyıllar), skald (eski ve Orta Çağ Skandinavya'sı), menestrel (İngiltere), rapsod (eski Yunanistan) ve bardlarla (İrlanda ve İskoçya) kıyaslamak mümkündür.
Azerbaycan aşık sanatı, çok derin tarihi köklere sahip olup yüzyıllar boyunca gelişim sürecinin mantıklı bir ürünüdür. En eski dönemlerden günümüze kadar saz-söz sanatı taşıyıcıları ozan, uzan, varsak, dede, kam, ata ve birçok başka adlarla tanınmışlardır. Kendi yaratıcı faaliyetlerinde, tarihî olayları ve günlük yaşamı nesil, kavim ve halkın tarihî belleğine dönüştürmenin yanı sıra, bilgili danışman, yaşlı bilge, eski inanç uzmanları olarak da görev yapmışlardır.
Tarihçe > XI–XVII Yüzyıllar

Azerbaycan halk edebiyatının en eski yazılı eseri olan Kitabi-Dede Korkut, XI–XII yüzyıllara aittir. Eserin ilk nüshasına XIX yüzyılın başlarında Almanya’da Dresden kütüphanesinde rastlanmıştır.
Söz konusu kütüphanenin katalogunu hazırlayan Fleischer, el yazmasının üzerindeki bir kayda dayanarak eseri XVI. yüzyıl kataloğuna dahil etmiştir. 1815 yılında doğubilimci Heinrich Friedrich von Dittes, bu el yazmasını bulmuş ve Berlin kütüphanesine getirmiş, "Tepegöz" bölümünü Almancaya çevirisiyle birlikte yayımlamıştır.
Tarihçe > XVIII–XIX Yüzyıllar

XVIII–XIX yüzyıllarda Azerbaycan ve Gürcü şiiri sıkı bir etkileşim içinde gelişmiştir.
Azerbaycan şairleri ve şarkıcıları Gürcistan’a gider, orada uzun süre yaşar, Azerice bilen Gürcü şair ve aşıklarıyla tanışır ve onlara belirli etkilerde bulunurlardı. İşte bu etkinin sonucunda Gürcü şair ve aşıkları da mükemmes, müstazad, tecnis, bayatı, geraylı, koşma, dudak değmez, gazel ve diğer şiir biçimlerinden faydalanmışlardır. Bu süreç, XIX yüzyılın sonları ve XX yüzyılın başlarında özellikle güçlenmiştir. Başlıca neden ise Kafkasya’da aşık sanatının güçlü gelişimi, Azerbaycan destan yaratılışının Gürcistan’da geniş yayılmasıydı. Gürcü şair ve bilim insanı İosif Grişaşvili şunları yazmıştır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Onlar gerçek aşıklar olup, üç dilde - Gürcüce, Azerice ve Ermenice şarkı söylerlerdi. Bu aşıkların bazıları Tiflisli, bazıları Erivanlı, Gence'li, Şamahılı, Hıştarkanlıydı. | ” |
XVIII yüzyılın ikinci yarısında yaşamış Sayat Nova gibi aşığın Gürcü alfabesiyle yazıya alınmış 27 şiiri, geçen yüzyılın 1880'li yıllarında bulunmuştur. Bu şiirlerde, onun Azerbaycan aşık sanatının inceliklerini derinden bildiği gösterilmektedir. Aleksandr Khodzhko'nun Azerbaycanlı Aşık Sadık'ın ifasında yazıya aldığı ve 1842'de Londra'da yayımlanan "Specimens of Popular Poetry of Persia" kitabına dahil ettiği "Koroğlu" havası, aşık müziğinin nota alınmış ilk örneği olarak kabul edilebilir.
Azerbaycan şifahi gelenekli müzik mirasının ilk nota kayıtları XIX yüzyılda Rus folklorcularına aittir. 
Gilan'da Rus konsulu olarak görev yapan Aleksandr Khodzhko, 1842 yılında "Koroğlu" destanını Azerbaycan aşıklarının ifasından yazıya almış ve "Fars Halk Şiirinin Örnekleri" adı altında Londra'da İngilizce olarak Koroğlu havalarından oluşan bir derleme olarak yayımlamıştır. Bu derleme, 1856 yılında S. S. Penn tarafından Rusçaya çevrilmiş ve "Koroğlu: Doğu Şairi ve Halk Kahramanı. Hayat hikayesi ile birlikte tüm şarkılarının tam külliyatı" adıyla hem ayrı bir kitap olarak hem de "Kafkas" gazetesinin sayfalarında yayımlanmıştır.
Tarihçe > XX. Yüzyılın Erken Yılları

1928 yılında Azerbaycan aşıklarının I kurultayı gerçekleştirilmiştir.
1932 yılında Azerbaycan Devlet Konservatuvarı bünyesinde oluşturulan Bilimsel – Araştırma Halk Müziği Kabinesi, Azerbaycan aşık müziğinin derlenip nota alınmasında önemli bir rol oynamıştır. 1938–40 yıllarında Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinde yapılan folklor-etnografik ekspedisyonlarda, doğrudan doğruya bilgi verenler yani söz-sanat temsilcileri olan aşıkların canlı performanslarından yazıya alınmıştır.
SSCB'nin yürüttüğü "demir perde" politikası uzun süre Azerbaycan müziğinin uluslararası müzik arenasına çıkışını engellemiştir. 
Yabancı kültürel alanda Azerbaycan aşık yaratıcılarının konumunun kaybolmasının yanı sıra, Azerbaycan'ın kendi içinde de geçen yüzyılın 1920–30'lu yıllarının bilinen sloganlarında ifade edilen nihilist eğilim, aşık yaratılışının toplumsal statüsünü zamanla zayıflatmıştır. 1970'li yıllara kadar olan dönemde Azerbaycan toplumunda aşık yaratılışına ilkel bir sanat olarak bakış giderek güçlenmiş olsa da, toplumun belirli bir kesiminde aşık yaratılışının popülerliği azalmamıştır.
1961 yılında aşıkların III kurultayı öncesinde akademisyen Hamid Araslı "Aşık Yaratılışı" adlı bir monografi yayımlamıştır. Bu, aşık sanatının araştırılması alanında ilk teşebbüs olarak kabul edilmiştir. Kurultay sonrası yıllarda aşık sanatının araştırılması ve incelenmesi geniş bir ölçek kazanmıştır.
Tarihçe > Demir Perde Döneminden Sonra (1970–1980'ler)

1970'lerin başlarında SSCB'de UNESCO'nun himayesinde, 1971'de Moskova'da, 1973'te Almatı'da, 1978 ve 1983'te Semerkant'da düzenlenen geleneksel müzik uluslararası festivalleri, Batı için Sovyet Doğusunun geleneksel müziğini ve ayrıca özgün müzik kültürü olarak Azerbaycan aşık yaratılış sanatının yeniden canlanmasında rol oynamıştır.
Haydar Aliyev'in 1972'de Aşık Almaz'ın 150. doğum yıl dönümünün kutlanması hakkında imzaladığı kararname, Batı Azerbaycan'ın tarihi-kültürel mirasının resmi olarak Azerbaycan halkına ait olduğunu ilan etmiş ve bu mirasa sahip çıkma işareti olmuştur. Bu kararname sadece Aşık Almaz'ın mirasının değil, Batı Azerbaycan'daki aşık ortamının ve onun önemli temsilcilerinin (Miskin Abdal, Ağ Aşık, Aşık Alı, Növres İman, Aşık Memmedhüseyn vb.) poetik mirasının toplanması ve araştırılmasında olağanüstü bir rol oynamıştır. 1972–1973 yıllarında Azerbaycan Bilimler Akademisi, Aşık Almaz'ın edebi mirasını kapsayan iki ciltlik bir eser hazırlamış ve yayımlamıştır; 1975'te Aşık Alı'nın, 1976'da Zodlu Abdullah'ın eserleri ilk kez kitap halinde yayımlanmıştır. Bu yıllarda aşık sanatının, özellikle de Batı Azerbaycan aşık ortamının araştırılması konusunda birçok tez yazılmıştır.
Bu yıllarda Güney Azerbaycan aşık edebiyatının önemli temsilcilerinin eserleri de toplanıp yayımlanmıştır. 1979'da yayımlanmaya başlayan ve Azerbaycan folkloruna geniş yer ayıran "Varlık" dergisi, Sehend'in "Dede Korkut" motiflerine dayanarak yazdığı "Dedemin öyüdü", "Dedemin kitabı", "Deli Domrul" şiirleri ve diğer Güney şairlerinin o dönemdeki yaratıcı çalışmaları, Kuzey Azerbaycan'da güçlenen milli ideaların Güney Azerbaycan edebi-kültürel ortamına önemli bir etkisini göstermektedir.
1970–80'lerde Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinde saz okulları, aşık toplulukları, aşık müzeleri kurulmuş ve folklor bayramları düzenli olarak yapılmıştır. 1978'de Cebrayıld'da düzenlenen "kurbani saz bayramı" özellikle unutulmaz olmuştur; 1979'da Gence'de ünlü "Çeşme" folklor tiyatrosu, 1980'de ise ilk kez aşık kızlar topluluğu "Aygün" faaliyet göstermeye başlamıştır. Televizyon ve radyo programlarında destan geceleri, milli ve manevi değerleri tanıtan "Ozan", "Bulak", "Odlar yurdu", "Ocak", "Elin sazı – elin sözü" programları ortaya çıkmıştır. Bu yıllarda Cumhuriyet Sarayı'nda "Koroğluya kayıdak" adlı aşık geceleri düzenlenmiştir. 1979'da "İrs" folklor topluluğu faaliyet göstermeye başlamıştır.
1982'de halk şairi Hüseyin Arif'in girişimiyle Azerbaycan Aşıkları Birliği'nin Organizasyon Komitesi kurulmuştur.
Komitenin üyeleri aşık Kamandar Efendiyev, Süleyman Alaskerov, Vakif Veliyev, Mecnun Göyçeli, Aydın Çobanoğlu, karacan Borçalı (Kerimli), Azize Ceferzade, İmran Hesenov ve ehmed Şirvanlı'dır. Bu yapının kararıyla 1982'den itibaren Azerbaycan Aşıkları Birliği, 1984'ün Mart ayında Azerbaycan Devlet Filarmoniya'sında bir sonraki IV. kurultayını gerçekleştirmiştir. Birlik, 1984'ten 19 Haziran 1991'e kadar Kültür Bakanlığı'nın bünyesinde faaliyet göstermiştir.
Tarihçe > Bağımsız Azerbaycan Dönemi

Azerbaycan SSR'den bağımsızlık kazandıktan sonra, Azerbaycan kültürünün dünya çapında tanıtılması mümkün olmuştur. Bunun sonucunda, Azerbaycan aşıkları Azerbaycan devleti tarafından desteklenmekte ve dünya çapında turlar düzenlenmektedir.
2000'li yıllarda "Azerbaycan Halk-Profesyonel Müzik: Aşık Sanatı" (2002), "Azerbaycan Klasik Aşık Havaları" (2009), "Koroğlu Aşık Havaları" (2010) gibi ders kitapları, yüksek müzik eğitimi veren eğitim kurumlarında öğretmenler ve öğrenciler tarafından yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bu ders kitaplarında aşık havalarının çeşitli yönlerden teorik analizine de geniş yer verilmiştir. Bu da müzik bilimciliği ve etnomüzikolojinin eğitiminde öğrencilerin teorik-analitik bilgi birikimlerinin oluşmasına katkıda bulunmaktadır. 2009 yılında Azerbaycan aşık yaratıcılığı UNESCO'nun Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi'ne dahil edilmiştir. Aynı yıl Strasbourg'da düzenlenen 500 izleyicili bir etkinlikte 15 aşık havası seslendirilmiştir.
22 Ekim 2010'da Bakü'de, Haydar Aliyev Vakfı'nun desteği, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ve Azerbaycan Aşıklar Birliği'nin organizatörlüğüyle ilk Uluslararası Aşık Festivali'nin görkemli açılış töreni gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında Azerbaycan aşık yaratıcılığı hakkında ilk temel ders kitabı yayımlanmıştır.
Azerbaycan Aşık Yaratıcılığının Türleri

Aşık şiirinin türleri arasında koşma, geraylı, müxemmes, ustadname ve kıfılbend ile birlikte koşmanın tecnis ve cığalı tecnis türleri yer alır. Klasik aşık havaları arasında bayatı, geraylı, koşma, tecnis gibi poetik formlara dayalı havalar bulunur. "Keremi", "efşarı", "Kürdü", "Dilkemi", "Yanık Keremi" gibi aşık havalarının farklı varyantları mevcuttur.
Azerbaycan Aşık Yaratıcılığının Türleri > Koşma

Koşma - aşık yaratıcılığında en yaygın türlerden biridir. Genellikle aşağıdaki yapısal özelliklere sahiptir. Adi koşmada, birinci bendi 1-3. mısraları serbest, 2-4. mısraları ise aynı kafiyeli olarak düzenlenir. Sonraki bendlerde, 1-2-3. mısralar aynı kafiyeli olup, 4. mısra ise birinci bendin son mısrası ile aynı kafiyeli olur. Çarpaz kafiyeli koşmada, birinci bend çarpaz kafiyelenir; yani 1-3, 2-4. mısralar aynı kafiyeli olur. Sonraki bendlerde ise, adi koşmadaki gibi kafiyeler tekrarlanır. Koşma, genellikle 11 heceden oluşur ve üç, beş, yedi, on bir, on üç, bazen de on yedi bend içerir.
Koşma, insan duygularını yüksek sanatsal bir ifadeyle aktarır; bireyin içsel dünyası, dış görünüşü, doğa güzellikleri gibi konuları tasvir eder. Molla Kasım, Kurbanı, Abbas Tufarkanlı, Aşık Elesger, Xaltanlı Tağı, Molla Cüme gibi sanatçılar tarafından çok kullanılan bir biçimdir. Aşık yaratıcılığında koşma, geniş ve çeşitli içerik yelpazesi sunar; sanatçılar, bu biçimi kullanarak manevi-ahlaki, felsefi-didaktik görüşlerini, öğüt ve nasihatlerini yayabilmiştir. Koşma, kahramanlık ve aşk destanlarında da kullanılan bir şiir biçimidir. Bu tür, hem klasik şairler hem de modern şairler tarafından sıkça başvurulan bir şekildir.
Azerbaycan Aşık Yaratıcılığının Türleri > Destan

Destan, halkın epik yaratımında sanatsal bir biçimde gerçekliği sunar ve tarihi geçmişi, halkın idealleri, iradesi ve görüşleriyle birleştirir. Aşık yaratıcılığının tüm özelliklerini yansıtan destanın adı, genellikle Türk halklarının epik destanlarının kahramanlarının adlarıyla ilişkilidir. Bu destanlardan bazıları "Korkut Ata", "Koroğlu", "Kara Melik", "Kaçak Nebi", "Katır Memmed" gibi eserlerdir. Eski dönemlerde epik yaratım sanatı "oğuzname", "hikayet", "haber", "kisse", "nakıl" gibi adlarla anılmıştır.
Sanatsal içerik açısından Azerbaycan destanları üç türe ayrılır: kahramanlık ("Deli Alı", "kaçak Kerem", "Settarhan"), aşk ("Tahir ve Zöhre", "Aşık garip", "Leyli ve Mecnun") ve öğüt-nasihat verici ("Alıxan-Peri", "Selim şah") destanlar. Genellikle, bir destanın icrası giriş kısmı olan "ustadname" ile başlar ve "duvakkapma" ile tamamlanır. Son bende, aşığın kendi adını ya da destan yaratıcısının adını (lakabını) belirttiği görülür. Duvakkapma genellikle "Baş müxemmes" havası ile okunur. Destanın girişindeki üç ustadname ise, sırasıyla "Divanı", "Tecnis" ve "karaçı" havalarına okunur ve içeriğinde icracının önceki ustalarını yad etmesi ve dinleyicilere öğütlerde bulunması yer alır. Destan yaratıcılığında aşıklar, çeşitli şiir yapıları ve türlerinden, Gözelleme (tesrifname), Şikayetname, Deyişme (herbe-zorba, kıfılbend, bağlama), Oxşatma, Vücudname gibi biçimlerden faydalanır.
Azerbaycan Aşık Yaratıcılığının Türleri > Ustadname

Ustadname, aşık yaratıcılığında büyüklerin sözünü, öğütlerini ve tavsiyelerini ifade eden bir biçim olarak anlaşılmalıdır. Genellikle aşk destanlarının başlangıcında üç ustadname, birbirinin peşinden sıralanır. Bu biçim, destana estetik bir özellik kazandırır, onu güzelleştirir ve olayı dinleyicinin, okuyucunun dikkatine sunar, ayrıca destandaki olaylara yönelik ipuçları verir. Ustadnamelerin her biri, insani erdemler ve ahlaki değerler üzerine odaklanır. Bu türler, toplumsal-felsefi ve didaktik şiirler temelinde oluşur. Ustadnameler, aşık yaratıcılığında bağımsız koşmalar olarak da yaygındır. Örneğin, Aşık Abbas Tufarkanlı’nın ünlü koşmasında şu ifadeler yer alır:
Ay hezerat, bir zamana gelibdi,
Ala karğa şux terlanı beyenmez.
Oğullar atanı, kızlar ananı,
Gelinler de kaynananı beyenmez.
Aşık Tufarganlı Abbas
Azerbaycan Aşık Yaratıcılığının Türleri > Güzelleme

Güzelleme, güzelleri ve estetik değerleri öven aşıkane içerikli koşmalardır. Aşık elesger’in "Gülendam", "Xurşıd", "Müşkinaz" gibi gözellemeleri, koşmaların en güzel örnekleri arasında yer alır. Güzelleme türü, genellikle bir kişinin veya bir nesnenin güzelliklerini ve özelliklerini överek, duygusal ve estetik bir değer ifade eder.
Aşık okulları ve meclisleri

Azerbaycan'daki aşık okulları çeşitli bölgelerde farklı özellikler taşır. Göyçe, Tovuz, Borçalı, Gence-Şemkir, Şirvan, Karabağ, Karadağ, Tahran, Urmiye, Çıldır ve Derbent gibi bölgelerdeki aşık okulları, hem icra tarzı hem de repertuar açısından farklılık gösterir.
Borçalı, Çıldır ve Urmiye aşıları genellikle tek başına performans yapmayı tercih ederler. Tovuz, Gence-Şemkir ve Karadağ bölgelerindeki aşıklar ise hem tek başına hem de çiftli ya da balaban çalgıcısı ile birlikte meclisler düzenlerler. Şirvan ve Tahran aşıklarının repertuarı ve icra tarzı, Göyçe ve diğer Batı aşık okulları ile köklü farklılıklar gösterir. Yerel gelenekler, kabile ve aşiret birliklerinin kültürel mirasını ve tarihi geçmişini yansıtır.
Aşık Esad
Aşık Mirza
Aşık İslamn
Aşık İbrahim
Azerbaycan Aşık icraçılığı

Aşık sanatı birçok sanat unsurunu bir arada barındırır: müzik, şiir, anlatım, dans, pantomim ve tiyatro. Bu, aşık sanatının sentez karakterini gösterir. Aşıklar üç ana kategoriye ayrılır:
Bu, aşık sanatının sentez karakterini gösterir. Aşıklar üç ana kategoriye ayrılır:
Usta Aşıklar: Bu kişiler, aşık sanatının en parlak temsilcileridir. Şairlik ve bestecilik yeteneklerini, şarkıcılık ve çalgıcılık özelliklerini, aktörlük ve dans (plastik) sanatını birleştirerek, deneyimli ve bilge bir ustalık (öğretmenlik) ile tanınırlar.
İcraçı Aşıklar: Bu sanatçılar, eski saz-söz geleneklerini yaşatır ve halk arasında yayarlar. Azerbaycan folklorunun korunması ve gelişmesinde önemli bir rol oynarlar.
Şair Aşıklar: Halk şairleri ve aşık sanatının şiir örneklerini yaratan söz ustalarıdır. Şair aşıklar, geleneksel melodilere dayanarak şiirler oluşturur ve bu şiirlerin icraçı aşıklar tarafından çalınıp söylenmesine olanak tanır.
Azerbaycan Aşık icraçılığı > Yapı

Aşık sanatının sentez sanat göstergelerinden biri, müzik ile sözün (şiirin) karşılıklı etkileşiminin yapısal özellikleriyle belirlenir. Bu, melodi yapısının şekillenmesini etkiler.Şiir metni, şarkı melodisinin yapısında doğrudan yer alır. Yani şiirin anlamsal bölümleri, ilgili müziksel bölümlere uyum sağlar; örneğin, şiir dizesi melodik dizeye, daha karmaşık şiir kıtası ise melodik kıtaya uyum gösterir. Her sanatsal-makamsal melodik kıta, şarkının yapısına katkıda bulunarak, diğer melodik kıtalardan kendini belirgin şekilde ayırır. Tam yapılı melodik kıtalar, geleneksel şarkı kıtalarını andırır; bu türlerin yapısı, melodik dizelerin sayısı ve düzeni ile belirlenir.
Geniş ölçekli ve tam yapıdaki şarkı kıtası, vokal müzik açısından en yaygın müzik yapısı olan periyoda—döneme uygun olabilir. Bu tür periyodlar genellikle melodik dizelerin çiftlerini (poetik periyot, yarı kıta) birleştiren iki cümleden oluşur. Geleneksel aşık melodilerinin yapısı tamamen sözlü gelenekle oluşmuş ve olgunlaşmıştır. Geleneksel melodilerin çeşitli yorumları (yaratıcı, özlü performanslar) aynı melodilerin farklı varyasyonlarının ortaya çıkmasına neden olur. Ancak, aşık sanatına özgü melodilerin tanınma derecesi sürekli korunur.
Bu durumda kıtanın (bantın) sabitliği içinde melodinin bazı yapı unsurları yenilenir, şekil değişikliklerine uğrayarak melodik içeriği zenginleştirir. Örneğin, aşıklar, şarkının sanatsal etkisini artırmak için kıta içinde tek unsurlu ve çok unsurlu-çelişkili müziksel ögelerin şekil ve içerik değişimlerinden sıkça yararlanırlar.
Azerbaycan Aşık icraçılığı > Melodi

Havacatta "makam melodik gelişim aracılığıyla anlaşılır". Bağımsız ve sabit ton noktaları makamın yapısında sadece ritim ve dinamik imkanlarıyla değil, melodik çizgiyle de doğrulanır, bu çizgi genellikle ton noktalarına düzgün bir iniş ve büyük çeyrek aralıklı sıçramalarla "doldurulur". Çoğu zaman kısa mesafede basamak basamak yükselme ve alçalma da görülür.
Havacatta makam ton noktaları çevresindeki değişken seslerle "sarmalanır". İkincil "dokunuşlar" (ton veya notalar) ve sonraki dönüşler, uyduların merkez ekseni etrafında dönmesine benzer hareketler, melodik ifanın zenginliğini ve çeşitliliğini artırır. Bazen en basit iniş yaratan ses birleşimleri (ardışıklıkları) örnekleyici içerik modelleri haline gelir ve bu, esasında tamamlayıcı "ayak" dairesindeki "önceden gelme" ilkesine uyar.
Havacatta sanatsal müzik dilinin bütünlüğünü sağlayan en önemli unsurlardan biri de dizilerin (hem doğru hem de yanlış, yükselen ve alçalan) bolluğudur. Söylemelerin baskın olduğu havacatta "sıfır dereceli" veya "yerinde duran aralık adımları" olarak adlandırılan yatay hareketler belirgin bir şekilde görülür. Melodik gelişimin yoğun olduğu yerlerde yükselen ve alçalan sıçramalar da bulunabilir. Ancak bunların oluşumu, çeyrek, beşinci, yedinci ve oktav ölçülü aktif aralık adımlarının inişleri olarak açıklanmalıdır. Ayrıca, sıçramalar genellikle melodinin ton noktasına yöneltilmiş beşinci veya altıncı aralıklı yükselişler için kullanılır.
Havacatta melodinin akıcı akışı, ses yüksekliği dalgalarının tekrar tekrar tekrarı (sabit tekrarlar ve "ağ desenli" tekrarlar şeklinde) melodik hareketin yoğunluğunu, dolgunluğunu—yani melodik gelişimin gerginliği ve etkinliği algısını yaratır. Birçok havacatta en yüksek sesle başlayan hareket, temel şartlardan biridir. Uzatılan başlangıç sesleri ile devam eden gezintiler arasındaki fark büyük bir anlam ifade eder. Buradaki zıtlık, nefesin ustaca kullanımından kaynaklanır. Aşığın nefesi, opera şarkıcısına özgü çok zor pasajları doğru, hatasız ve sesli bir şekilde yorumlama imkanı verir.
Hatta güçlendirilmiş, "ey!" ünlemine okunan yüksek, hareketsiz sesler ritim bölgelerine ayrılabilir (eşit ve eşit olmayan) ve "kulminasyon hareketinin tam başlangıcı olabilir" düşüncesi göz önüne alındığında, şarkının baş kulminasyonu, gerilimin yüksek noktası olarak kabul edilebilir. Sıradan kulminasyonlardan farklı olarak, aşık havacatında Özbek "aucu" ve Türkmen "şirvanını" hatırlatan hareketli çalgi bölümleri ortaya çıkar. Bunlar genellikle II ve III melodik kıtalara çalgi önsözlerinde yerleştirilir.
Örnek olarak "Mina geraylı", "Keşişoğlu", "Baş sarıtel", "Orta mühemmes", "Celili", "Kuba Keremi", "Orta Sarıtel", "Yanık Keremi", "Kürdü geraylı", "Misri Koroğlu" melodilerini gösterebiliriz. Merkezi çalgi kulminasyonları genellikle melodinin "altın oran noktası" ile örtüşür.
Azerbaycan Aşık icraçılığı > Repertuar

Aşık sanatının büyük yaratıcı olgunluğunu gösteren güçlü yönlerinden biri de destan yaratımıdır. Destan çok bölümlü bir edebi-müzik eseridir. Destanın içeriği masal şeklinde ifade edilir, kahramanların monologları şarkı epizodları ile verilir. Bunlardan kahraman karakter taşıyan "Dede Korkut", "Kara Melik", "Koroğlu", "Setterxan", "kaçak Nebi", lirik-romantik karakter taşıyan "Şah İsmayıl", "Aşık garip", "esli ve Kerem" destanlarını örnek gösterebiliriz.
Aşık havalarının adları aşağıda belirtilen konular ile ilgilidir:
Şiir yapıları — Güllü kafiyye, Tecnis, Tehnis, Mühemmes, Divanı;
Tarihi ve efsanevi kahramanlar, ünlü ustad-aşıklar — Koroğlu, Şah İsmayıl Hetai, Kerem, Kaçak Nebi, Mensur Hellac (Mansırı), Aşık Behmen (Behmeni), Aşık Celil (Celili), Şah İsmayılın büyük kardeşi Sultaneli (Sultanı), Aşık Durahan (Durahanı);
Coğrafi yer adları — Nahçıvan, Göyçe, İrevan (İrevan çukuru), Borçalı, Şirvan;
Boy adları — Boz ok (Bozuğu), Karaçı, Ovşar (Ovşarı), Şahseven (Şahseveni);
Sanatsal (lirik) — poetik anlayışlarla (şekillerle) — Turacı, Miheyi, Süsenberi, Bayramı, Gülabı, Sarıtel, Dolhicran;
Yiğitlik konuları (Kahramanı, Cengi, Sürütme, Misri vb.)
Kültürde > Sinema

Azerbaycan sinemasında aşık yaratıcılığına adanmış filmler arasında "Dede Korkut", "Aşık Alesker", "Neyim varsa sazımdadır", "Dede Şemşir", "Saz hakkı", "Aşık Penah", "Azerbaycan aşıkları", "Tanrı payım, telli sazım", "Ay duman, gel get…", "Zelimhan destanı" gibi yapıtlar öne çıkmaktadır.