Neo-Advaita
Tarihsel arkaplan

Batı'da modern Advaita hareketi ondokuzuncu yüzyıldan itibaren Hindistan'ın ruhsal öğretileriyle Batı dünyası arasındaki ilişkileri incelemeyi gerektirmektedir.
Bu ilişki ilk olarak akademik düzeyde İngiliz Oryantalistlerinin Hint dini ve ruhsal öğretileri üzerine çalışmalarıyla başlamıştır. Amerika'da ise Hint öğretilerinin tarihi New England Transandantalistleri, 1875'te kurulan Teosofi Cemiyeti, on dokuzuncu yüzyıl sonunda ortaya çıkan New Thought, Swami Vivekananda  tarafından kurulan Vedanta Dernekleri, Paramahansa Yogananda'nın 1920'de kurduğu Öz-Gelişim Kardeşliği (Self-Realization Fellowship), 1959'da Los Angeles'de (ilkin Ruhsal Yenilenme Hareketi adıyla) kurulan Transandantal Meditasyon, 1966'da kurulan İntegral Yoga Enstitüsü, 1959'da kurulan Sivananda Yoga Merkezleri ve pek çok farklı öğretmen ve harekete kadar geri gitmektedir.
Özellikle Madam Blavatski'nin başlattığı Teosofi hareketi Hint felsefesi ve ruhsallığına karşı ilginin geniş kitlelere yayılmasında öncü bir rol üstlenmiştir. Daha sonra Batı dünyasına Vedanta ve Yoga'yı tanıtan ilk Hint ruhsal öğretmen  Svami Vivekananda (1863-1902) olmuştur. Vivekananda Amerika'da Chicago'da 1893'te Dinler Parlamentosu'nda yaptığı konuşma büyük bir ilgi çekmiş ve dönemin gazeteleri tarafından da övücü ifadelerle duyurulmuştu. Vivekananda Amerika, İngiltere ve Avrupa'da yüzlerce konuşma yapmış ve 1894'te New York Vedanta Derneği (Vedanta Society of New York) ile 1900'da da San Francisco Vedanta Derneği'ni (Vedanta Society of San Francisco şu anki adıyla Vedanta Society of Northern California) kurmuştu.
Swami Vivekananda ve Sarvepalli Radhakrishnan'nın ortaya koyduğu vedanta daha sonra Neo-Vedanta olarak tanımlanmıştı çünkü her ikisinin Vedanta yorumu klasik Vedanta'dan farklı olarak belirli kast düzenlemelerini, ayinsel yükümlülükleri yok sayarak Vedanta'yı ruhsal hayata eğilim duyan herkese açık, küresel, tarihsiz veya tarih-üstü(ahistorical) olarak yorumlamıştı.
Neo-Vedanta'nın kültürü aşan evrenselci yönünü devam ettiren modern Advaita hareketi yirminci yüzyılda iki gruba ayrılmıştır. Bu gruplardan biri geleneksel advaita ve klasik guru-öğrenci ve aşram hayatı ilişkisini sürdürmekten yana iken diğer grup geleneksel Advaita'daki guru-öğrenci ilişkisinin doğuracağı handikapları, sorunları aşmak ve zorlayıcı asketik (çileci) uygulamaların hem modern yaşamda tatbik imkanı olmadığı hem de aslında herkesin içinde bulunduğu aydınlanma durumunun dışarıda erişilecek bir şey, bir deneyim değil halihazırda mevcut birliğin bilincine erişmek demek olduğu gerçeğinden hareketle ritüel, ayin ve çile pratiklerini gereksiz görmekteydi. İkinci grup daha sonra Neo-Advaita olarak adlandırılacak grubun temellerini oluşturmuştur.
Neo-Advaita'nın doğuşunda ilham kaynağı olan iki tarihi figür söz konusudur. Bunlar Jiddu Krishnamurti (1895-1986) ve Ramana Maharshi (1879-1950). Her ne kadar bu iki isim öğretileri itibarıyla doğrudan Neo-Advaita yaklaşımıyla ilişkilendirilmesi mümkün olmasa da Neo-Advaitik dil ve yaklaşımı geliştirilmesinde etkiler kişiler arasında yer almışlardı. Bu iki ismin dışında Nisargadatta Maharaj (1897–1981) ve Papaji adıyla da anılan H. W. L. Poonja (1913–1997) ve Advaita Vedanta dışında tasavvuf ve Zen Budizm gibi mistik geleneklerin etkisi olmuştur.
Arthur Versluis ise tarihsel köken olarak Neo-Advaitist gurularının kendisinin ifadesiyle immediatist mistik yaklaşımının öncüsü olarak Amerikan Transandantalizmini göstermektedir.
Gerçekten de Neo-Advaita'daki kisisel dini deneyim vurgusu Amerikan Transandantalistlerinde de karşımıza çıkmaktadır çünkü Amerikan Transandantalistleri kutsal metinlerin hâkim yorumlarının, her türlü toplumsal teamüller, gelenekler ve kurumların bireyin ruhsal gelişimine müdahale ettiğini oysa bireyin kendi hissiyatı ve sezgisiyle ruhsal gerçeği keşfedebileceğini savunmuşlardı. Bu yönleriyle transandalistler hem Avrupa'nın Aydınlanmacı geleneğine hem de dini kurumların otoriterliğine karşı muhalif bir duruş sergilemekteydiler.