Luma Muharebesi
Arka plan

Balkan Savaşı başlangıcında Sırplar 3 ordu grubu hazırladılar. Bunlardan 2. Ordu belli birlikleri ile Bulgarlara yardıma gidecekken 1. ordu Kumanova tarafına ve 3. ordu ise Makedonya üzerine yürüyecekti Osmanlı Ordusunun bölgede Karabağ'a karşı İpek Müfrezesi Sırplara karşı ise Vardar ordusu bölgede bulunmaktaydı. Arnavutlarla Osmanlı'nın arası özellikle 1910-1912 arasındaki isyanlardan iyi olmasa da son Arnavut isyanı Osmanlıların isyancıların taleplerini kabul etmesi ile sonuçlanmıştı. Öte yandan Osmanlı Ordusunda ve yönetiminde Ahmet İzzet Paşa gibi pek çok Arnavut kökenli subaylar devlet adamları bulunmaktaydı netice olarak Arnavutlar Sırp Karadağ ve Yunanların kendi yurtlarını topraklarına katma yönündeki emelleri karşısında başlangıçta her zaman olduğu gibi Osmanlı'nın yanında yer aldılar. Ancak belirtmek gerekir ki 1912 Arnavut İsyanı'nda Osmanlı İmparatorluğu'nun isyanı bastırmadaki sorunları Balkan Birliğindeki devletleri Osmanlı'nın kötü hali konusunda ikna etmiş ve kötü haldeyken saldırmaları yönünde teşvike neden olup Balkan savaşını hızlandıran faktörlerden biri olmuştur.
Ekim 1912'nin ikinci yarısında, Sırp ordusunun Arnavut toprakları üzerindeki işgal operasyonları devam ederken, Kosova'da ve başka yerlerde, Luma, Opoja, Vërrin, Gora, Has, Dibra vilayetlerinde çok sayıda meclis organize edildi ve çok sayıda meclis düzenlendi. 14 Ekim 1912'de Üsküp'te toplanan "Kurtuluş" komitesinin olağanüstü toplantısında kararlaştırılan genel seferberlik, Sırp işgalci saldırganlığıyla karşı karşıya kalmaya başladı. Öte yandan Arnavutların işbirliği yaptığı Osmanlı Vardar Ordusu Sırplara karşı Kumanova Muharebesi'ne ağır yenilgi alıp Kosova ve Makedonya Sırpların eline geçip Karadağ ordusu'da İşkodra yönüne ilerlemeye başladığında Arnavutların Osmanlı'dan yardım alma ümitleri çıkmaza girdi.
Kasım ayının ilk haftasında, Kumanova Muharebesi sonrası Sırp 1. Ordusu Manastır üzerine yürürken, Sırp 3. ordusu, Kosova Ovası'nı ve Dukagjini'yi işgal ettikten sonra Kuzey ve Orta Arnavutluk'u ele geçirip Adriyatik Denizi kıyılarına ulaşmayı hedefledi. 5 Kasım 1912 gibi erken bir tarihte, kötü şöhretli General Bozidar Jankoviç, "Shumadia-1" Tümeninin alaylarıyla Prizren'e girdiğinde, Adriyatik'e yönelik operasyonlar için güçlerini yeniden toplamaya başladı. Bu askeri planı gerçekleştirmek için Sırp komutanlığı, "kıyı birimleri" olarak adlandırılan iki ayrı birlik oluşturmuş ve bu birliklerin birimleri Prizren'de konuşlandırılan "Šumadija-1" ve " Drina-2" tümenlerinden seçilmiştir.
Sırp komutanlığı hükûmeti Nikolay Painçuk Luma ele geçirilip Drina kıyılarına hakim olmadan Adriyatik üzerine bir yürüyüşün birliklerini tehlikeye sokacağının bilinciydeydi.Drina Vadisi üzerinden Adriyatik yönünde hareket edecek sözde "kıyı birimleri"ni tehdit edebilecek herhangi bir tehlikeden kaçınmak için, üçüncü ordunun komutanlığı bu eyaleti işgal etmeyi üstlenen "Luma Müfrezesi"ni yarattı. Müfrezenin amacı Luma bölgesi Has, Vërrin, Opoja, Gora daki Arnavutları silahsizlandirmak direnen halkın direnişini kırmaktı.
Ancak Sırp gücünün büyüklüğü tartışma konusudur. 16.000 olduğunı iddia eden varsa da bu rakam çoğunlukla folkloriktir ve çoğunlukla diğer folklorik 12.000 zayiatı desteklemeye hizmet eder. 16.000, Drina'nın sağ tarafından Adriyatik'e ulaşmak için acele eden "Šumadija 1 (Shumadia 1)" ve "Drina" birimlerinden oluşan iki gruba denk gelmektedir. Ancak bu birimler sadece kısmen muharebeye katılmıştır ve muharebenin ikinci aşaması olan (13-18 Kasım) 15-17 ve 18 Kasım çatışmalarını kaçırmışlardır. Sırp askeri raporlarına göre, bu aşamada Sırp asker ve subaylarının sayısı yaklaşık 3.000 Arnavut'a karşılık 4.200'e yükselmiştir. Savaşın üçüncü aşaması olan (18 Kasım - 6 Aralık 1912'de), "Shumadia 1" bölümünün geri kalanının, yaklaşık 14.000 askerin katılımı, 3.600 topçu personelinin desteği sağlanmıştır. Ağır hasar gören ikinci aşama taburları da dahil olmak üzere, paramiliter birlikler hariç Sırp kuvvetinin toplam sayısı 21.800'e ulaşmıştır. Robert Elsie bu rakamı 20.000 civarı olarak belirtmektedir.
Askerî harekât öncesi General Jankovina Luma halkına ya boyun eğin veya biz zorla eğdiririz tarzında aşağıdaki şartların yerine getirilmesini talep eden bir mektup gönderdi:
1.Arnavut Soyluların, imamların ve zenginlerin silahsız olarak görüşmeye gelmesi;
2. Ana koşul olarak Arnavutlar Sırplarla "huzurlu" olarak yaşamak istiyorsa, ellerindeki bütün silah ve tüfeklerin kendilerine tesliminin garanti edilmesi;
3. Kosova'dan gelen Arnavutlardan Llapjani, Hasjani, Prizren, Dukagjini vb. içlerinde bulunan Sırplara karşı savaşanların silahsızlandırılması,
4.Arnavut liderlerden İsa Bolatin'nin derhal teslim edilmesi veya yerinin söylenmesi aynı zamanda diğer liderler olan Ramadan Zaskoci, Riza Beun, Kolesjan'dan İslam Spahiu'nun ve Bajram Daklani'nin teslim edilmesi veya teslim olmaları
5. Halkın, Sırp ordusuna direnişin liderleri yerleri ve köyler etrafındaki hareketler hakkında sürekli bilgi vermesi
6. Her köyden 5 kişinin bu kabul edilecek şartların güvencesi bağlamında rehine olarak Prizren'de kalması.
Bu şartlar sağlanmazsa, Sırp komutanlığı bütün köylerin yakılıp yıkılacağını ve Arnavutların mülklerine el konulacağını da ayrıca belirtmektedir.
Bu nihai koşullar, Luma ve diğer çevre bölgelerin halkı ve soyluları tarafından hiçbir şekilde kabul edilmedi, bu nedenle Sırp ordusu, Luma'yı ve diğer çevre Arnavut bölgelerini işgal etmek için askeri operasyonlar başlattı.
İstilacı Sırp ordusuyla karşı karşıya kalan, Luma, Has, Vërrin ve Opojan Gora'dan binlerce Arnavut savaşçı ve Kosovalı Arnavutlar Sırp ordusuyla savaşmaya başladı. Bu durumda Paštrik yaylaları (Has ve Yakova yaylalarının bulunduğu yer), Şar Dağları (Gjalicë, Pikllimes, Koretnik) Arnavutlar için doğal bir kale haline geldi. Jeo-stratejik konum göz önüne alındığında, Arnavut birlikleri Yakova, Has, Qafe Zhur, Sharr ve Opoja Yaylası'nın önüne yerleştirildi. Arnavut direniş örgütlerine Baftjar Doda, Cafer Doda, Ramazan Zaskoci, Ramazan Cejku, Isjan Lika, Islam Spahija, Elez Isufi, Hoca Mehmedi, Osman Lita, Cen Daci, Bajram Gjana, Jemin Gjana, Dervish Bajraktari, Muhtar Nika, Necip Bilali, Sylë Elezi, Ahmet Qehaja ve diğerleri önderlik etti.