stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
RMS Titanic
İlk sefer

Ana madde: RMS Titanic'in batması
Titanic ilk seferine Southampton, İngiltere'den, New York'a doğru 10 Nisan 1912'de hareket edecekti. O gün ilk olarak mürettebat ve ardından yolcular gemiye yerel saat ile 09.30'da alınmaya başlandı. Gemi Southampton'dan öğle üzeri ayrıldı ve ilk sefer Kaptan Smith'in komutasında başladı. New York'a yönelmeden önce ilk olarak Avrupa kıtasındaki yolcuları almak için Manş denizi üzerinden Fransız limanı Cherbourg'a gidecek, daha sonra da Queenstown'a (Birleşik Krallık) uğrayacaktı. Titanic bulunduğu iskeleden ayrılır iken, gittiği güney yolu üzerinde geniş ve büyük buzdağları olduğuna dair bir uyarı aldı. Ancak bu uyarı USN Hydrographic (deniz haritacılığı) bölümüne gitti ve asla köprüye ulaşamadı. Buzdağı uyarıları gün boyunca alınmaya devam etti, ancak bu uyarılar yılın bu zamanları içinde oldukça normal görülüyordu. Daha sonra akşam saat 21.30'da, Mesaba gemisi tarafından Titanic'in takip ettiği yolda geniş ve büyük buzdağları olduğu ile ilgili yapılan uyarı, telsiz (Marconi) odasındaki Jack Phillips ve Harold Bride tarafından alınmasına rağmen, bir takım zaaflar nedeni ile köprüye ulaşamadı. Bu zaaflar kısaca geminin iletişim kodlarının girilmemesi olmaktaydı. Uyarılar olmasına rağmen, seyir ile ilgili bir değiştirmeye ve yavaşlamayı gerektirecek bir neden yoktu. Titanic'de gözcü olarak üç takım çalışmakta idi, her takım iki kişiden meydana geliyordu ve bu iki kişi iki saatte bir değiştirilmekteydi. Gözcüler köprünün üst kısmında kuş yuvası olarak ifade edilen direğin üzerinde duruyor ve karşıyı sürekli olarak gözetliyorlardı. Başka geceler buzdağının daha önceden görünmesi kesin gibiydi, ancak o gece birçok faktör beraber hareket etmekteydi, ay yoktu, rüzgar yoktu, dürbün yoktu ve buzdağının karanlık yüzü gemiyi karşılıyor idi. Lightoller'in de İngiliz soruşturmasında ifade ettiği gibi "Her şey Bize Karşı İdi."
İlk sefer > Buzdağının görülmesi

14 Nisan 1912 saat 23.39'da (gemideki saat), Titanic, New Foundland'ın Grand Banks güneyi açıklarında seyir etmekteydi. Gözcü Frederic Fleet gemi'nin ön tarafında tam olarak seçilemeyen büyük bir buzdağı fark etti. Fleet geminin çan'ını üç kez çaldı ve köprüye telefon etti. Telefona Altıncı subay James Paul Moody cevap verdi. Fleet "Orda biri var mı?" diye bağırdı. Moody "Evet ne gördün?" diye cevap verdi. Fleet "Tam önümüzde buz dağı var!" şeklinde bağırdı. Moody kıdemli ve o anda köprüde sorumlu Birinci zabit William Mcmaster Murdoch'u uyarmadan önce "Teşekkür ederim" şeklinde cevap verdi ve telefonu kapattı.
İlk sefer > Murdoch'in emirleri

Kaptan Smith'in durumunda olduğu gibi, Birinci subay Murdoch'in çarpışma sırasında vermiş olduğu emirler ile ilgili de çok fazla iddia ortaya çıkmıştır. Genel olarak kabul görülen, Murdoch'ın "Tam Sancak Tarafı" (Gemi'nin dümenini bir yöne çevirmek için kullanılır.) şeklinde emir vermiş olduğudur. Bu sayede gemi dönecek ve muhtemel bir çarpmadan kurtulacaktı. Kaza sırasında köprüye giren ve birbirlerini gören Dördüncü Subay Joseph Boxhall tarafından, Murdoch'a geminin makine dairesine bağlı telgrafı Tam tornistan'a getirmesi rapor edildi.
Boxhall'ın bu ifadesini makine dairesi yağcısı Frederick Scott yalanlamıştır. Ona göre motor odası telgrafı önce "Dur" işaretini göstermekteydi. Ayrıca Kazan dairesinin çavuşlarından Frederick Barret ise kazandaki ateş göstergelerinin önce tam da olduğunu daha sonra dur'a gittiğini ifade etmiştir. Tam o esnada veya daha önce Murdoch iskele tarafına tam bir dönüş emri vermiş olabilirdi. (Serdümen subayı Alfred Olliver çarpışma esnasında köprüye doğru giderken bu emri duyduğunu ifade etmiştir.) Burada denenmeye çalışılan ve sağa doğru kalma manevrası olarak bilinen bu hareket, dümen yekesini tamamen sola taşımak bu sayede geminin sağa dönmesini sağlamak ve kalan arka kısmı buzdağından uzak tutmaktı. Yapılan bu manevra gemi'nin arka tarafının buzdağına asla çarpmayacağı konusunda ifade veren diğer mürettebat üyeleri tarafından da desteklenmiştir. Çarpışma esnasında dümende olan dördüncü subay Robert Hichens ve köprüde olup olmadığı tam belli olmayan dördüncü subay Boxhall, her ikisi de Murdoch'in Hichens'e verdiği son emrinin "Tam sancak tarafı!" olduğunu ifade etmişlerdir.
İlk sefer > Çarpışma

Fleet'in buzdağını gördükten sonra, geminin ölümcül çarpışmasını 37 saniyede yaptığı tahmin edilmektedir. Geminin sancak (sağ) tarafı buzdağı tarafından yırtılmıştır, omurgadaki birçok noktada bükülmeler olmuş, suyun altında kalan perçinler atmış ve bu nedenle beş kompartıman suya doğru açılmış (ileri seviye tank, üç ileri ambar ve kazan dairesi 6) ve denizin altında kalmıştır. Normal perçinler, yani geminin üst tarafındaki perçinler yapım sırasında makineler yardımıyla yerleştirilmiş, ancak geminin deniz altına girecek sancak ve iskele bölümlerine makineler yetişemediğinden perçinler insan gücüyle ve cüruf yardımıyla güçlendirilmiş olsa da fazla cüruf kullanıldığından perçinler daha rahat bir şekilde parçalanmıştır. Çarpmanın tüm etkisi ortalama 10 saniyede tamamlanmıştır. Altıncı kompartımandaki (kazan dairesi) pompalar suyu geldiği hızla geri pompalayabiliyordu. İlk beş kompartıman aşağı yukarı 1,1 m² civarındaki alandaki küçük oyuklar ile delik deşik olmuştu. Öndeki kompartımanlar doldukça, kompartımanlar arasındaki su geçirmez bölmeler kapatıldı. Titanic su yüzünde dört kompartımanın dolması ile ayakta durabilirdi. Ancak gemi beşinci kompartımanlarına da su alıyordu. Kaptan Smith köprüye varır varmaz, çarpmanın etkisi ile birlikte ekibine her şeyin durdurulması emrini vermişti. Çarpmadan sonraki ilk on dakikada bütün kompartımanlar 4,3 m civarında, Atlantik'in buzlu suları ile doldu. Geminin birinci derecedeki subaylarının incelemesini takiben, gemi mühendisi ve tamircilerinden J. Hutchinson ve Thomas Andrews iki güvertedeki posta odalarını da kapsayan detaylı bir inceleme yaptılar, bu inceleme sonucunda görünen oydu ki Titanic batacaktı. Saat gece yarısını vurmadan önce öndeki üçüncü sınıf kısmı suyla dolmaya başlamıştı. Çarpışmadan 25 dakika sonra saat 00.05'te Kaptan Smith bütün cankurtaran filikalarının örtülerinin açılmasını emretti; beş dakika sonra saat 00.10'da yerlerinden çıkartılmasını ve saat 00.25'te filikaların kadınlar ve çocuklar ile doldurulmasını ve aşağıya indirilmesini emretti. Saat 00.50'de dördüncü subay Joseph Boxhall ilk beyaz yardım fişeğini ateşledi.
İlk sefer > Mount Temple'in kurtarma denemesi

Mount Temple ilk acil yardım çağrısını Titanic'e 79 mil uzaklıkta iken saat 00.30'da aldı. Kaptan Moore geminin yönünü hemen çevirip 11.5 knot azami hızla yola çıktı. Saat 04.10 civarlarında Titanic tarafından verilen koordinata ulaştığında ortada herhangi bir gemi veya benzeri bir şey bulamadı. Sonradan ortaya çıkan gerçek ise Titanic'in vermiş olduğu pozisyon gerçek yerinden 12 km uzaklıktaydı. Eğer Titanic o anda doğru koordinatları vermiş olsa idi, Mount Temple muhtemelen RMS Carpathia'dan daha önce varacaktı.
Sonrası > Kurtulanlar, kaybedilenler ve istatistikler

| Yaş / Cinsiyet | Sınıf / Mürettebat | Gemideki Sayı | Kurtulan Sayısı | Kaybedilen Sayısı | Kurtarılma Oranı | Kaybedilme Oranı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Çocuklar | Birinci Sınıf | 6 | 5 | 1 | 83% | 17% |
| Çocuklar | İkinci Sınıf | 24 | 24 | 0 | 100% | 0% |
| Çocuklar | Üçüncü Sınıf | 79 | 27 | 52 | 34% | 66% |
| Toplam | Çocuk | 109 | 56 | 53 | 51% | 49% |
| Kadınlar | Birinci Sınıf | 144 | 140 | 4 | 97% | 3% |
| Kadınlar | İkinci Sınıf | 93 | 80 | 13 | 86% | 14% |
| Kadınlar | Üçüncü Sınıf | 165 | 76 | 89 | 46% | 54% |
| Kadınlar | Mürettebat | 23 | 20 | 3 | 87% | 13% |
| Toplam | Kadın | 425 | 316 | 109 | 74% | 26% |
| Erkekler | Birinci Sınıf | 175 | 57 | 118 | 33% | 67% |
| Erkekler | İkinci Sınıf | 168 | 14 | 154 | 8% | 92% |
| Erkekler | Üçüncü Sınıf | 462 | 75 | 387 | 16% | 84% |
| Erkekler | Mürettebat | 885 | 192 | 693 | 22% | 78% |
| Toplam | Erkek | 1.690 | 338 | 1.352 | 20% | 80% |
| Toplam | 1.Sınıf | 325 | 202 | 123 | 62% | 38% |
| Toplam | 2.Sınıf | 285 | 118 | 167 | 41% | 59% |
| Toplam | 3.Sınıf | 706 | 178 | 528 | 25% | 75% |
| Toplam | Mürettebat | 908 | 212 | 696 | 23% | 77% |
| Toplam | Toplam | 2224 | 710 | 1514 | 32% | 68% |
Titanic'deki toplam 2,224 kişiden sadece 710 (üçte birden daha az) kişi kurtuldu ve kalan 1,514 kişi öldü. Ölümlerin çoğunluğun -2 °C derecedeki su sıcaklığına bağlı hipotermi yüzünden, 15 dakikadan daha az sürede gerçekleştiği kabul edilmiştir.
Titanik faciasında yolculuğa geç kalıp, bileti olduğu halde katılamayan birçok kişi vardır. Bunlardan birinin de Türk Tabip Besim Ömer Akalın olduğu iddia edilmektedir.
Sonrası > Titanik Laneti

Titanik'in sulara gömülmesi, hakkındaki "lanetli" söylentilerini de beraberinde getirdi. Basın "Titanik Laneti", olayını hemen White Star Line'ın gemilerini vaftiz etmemeleriyle ilişkilendirdi.
En çok tartışılanlardan biri ise, geminin inşa edildiği şehir olan Kuzey İrlanda'daki Belfast'ın tarikatçı bir şehir olmasıydı. Buna işaret olarak, gemiye verilen "390904" numarasının suya yansımasındaki tersten okunuşunda "No Pope" (Papa yoktur) ifadesi gösteriliyordu. Çünkü bu; aşırı Protestan tarikatçıların Roma Katoliklerine saldırmak ve onları provoke etmek için kullandıkları bir slogandı.
Tabii ki bu hikâye yalnızca bir şehir efsanesiydi. Aslında RMS Olympic ve Titanik'e yarda numarası olarak 400 ve 401 verilmişti. Hikâyenin kaynağı büyük olasılıkla, geminin kömürlüğündeki anti-Katolik graffitiye karşı olan kömürcüler olarak tahmin ediliyor. Bu numarayı da gemide çalışmaya başladıklarında kendilerinin uydurduğu varsayılıyor.
Sonrası > Titanik Laneti > Titanic orkestrası

Titanic'in batışı esnasındaki etkileyici ve ünlü hikâyelerden birisi de Titanic orkestrasına aittir. Wallace Hartley tarafından yönetilen sekiz üyeli orkestra, yolcuları sakinleştirmek ve daha iyimser tutabilmek için geminin birinci sınıf bölümünde toplanmıştı. Wallace Hartley diğer 7 orkestra üyesine kaçmaları için izin verdi ancak hepsi Hartley ile kaldı. Orkestra daha sonra ilerideki bot güvertesine geçti ve gemi tamamen batarken bile müzik çalmaya devam etti. Gemi battıktan sonra tüm orkestra üyeleri hayatlarını kaybetmiştir.
Orkestranın son çaldığı şarkının ne olduğu hususunda çok fazla spekülasyon ortaya çıkmıştır. Kanadalı Bayan Vera ***, orkestra tarafından çalınan son şarkının "Nearer, my God, to thee" olduğunu iddia etmiştir. Ancak; Walter Lord'un "A Night to Remember" isimli kitabında yazdığına göre ise, Harold Bride gemi batmadan önce çalan şarkının "Autumn" veya "Songe d'Automne," olduğunu iddia etmiştir.
Bride aynı zamanda geminin batışı esnasında orkestraya en yakın kişi olduğunu da iddia etmiştir. Güvenilir bir takım kaynaklara göre Bayan *** geminin batışından 1 saat 20 dakika önce gemiden filika ile ayrılmıştır, bu nedenle son şarkıyı duyması çok mümkün değildi.
Popüler kültür

"Titanic" (1953) ABD yönetmen Jean Negulesco, en iyi senaryo Akademi Ödülü adayı"
Lanetli Gemi, Clive Cussler'ın 1976'da yazdığı Titanik'in bulunup tekrar yüzdürülmesini anlatan romanı.
Titanik, Leonardo DiCaprio ve Kate Winslet'in oynadığı, Titanic'in ilk yolculuğunu konu alan 11 Akademi Ödülü kazanmış 1997 yapımı film.
Galeri

Titanik
Titanic ve Olympic Belfast'da yapım aşamasında iken
Titanic'in 1. sınıf bölümündeki büyük merdivenler (Orijinal resim RMS Olympic)
Titanic'in kardeşi RMS Olympic'in Türk hamamının serinleme odasının bir tasviri.
Titanic'in içindeki Spor Salonu (RMS Olympic)
Olympic(solda) ve tersanedeki havuzdan dışarı çekilen Titanic(sağda)
Kaptan Edward Smith Titanic 'in Kaptanı
Titanic, Southampton rıhtımından ayrılmadan önce
Gözcü Frederic Fleet
Altıncı Zabit Moody
Birinci Subay Murdoch
Titanic'in baş mühendisi Thomas Andrews
Titanic'in Batışı radyo açıklamalarına istinaden Henry Reuterdahl tarafından betimlenmiştir.
Titanic'in rapor ettiği pozisyon
 41° 46′ 0″ N, 50° 14′ 0″ W 
 Enkazın bulundugu koordinat 
41° 44′ 0″ N, 49° 57′ 0″ W
New York Herald'in Titanic felaketi ile ilgili ön sayfası
SS Californian vapuru.
Titaniğin hareket ettiği limanın yeri ve battığı yer.
Kurtulanların bulunduğu bir filika, Carpathia tarafından alınmadan önce.
Titanic'in batmasının tasviri.
Titanic'in dedikodulara yol açan numarasının tersten okunuşu "No Pope".
Titanic Orkestrasının Üyeleri.
Titanic’in ön tarafı (2004)
Titanic çanı. Gözcü Frederic Fleet buz dağı uyarısını bu çan ile yapmıştı
Heather Couper

| Heather Couper |
| --- | --- |
Heather Anita Couper
Doğum: Heather Anita Couper 2 Haziran 1949(1949-06-02) Wallasey, Cheshire, İngiltere, Birleşik Krallık
Ölüm: 19 Şubat 2020 (70 yaşında) Aylesbury, Buckinghamshire
Ölüm sebebi: Uyku apnesi
Milliyet: İngiliz
Vatandaşlık: İngiltere
Eğitim: Leicester Üniversitesi (Astrofizik)
Din: Hristiyan
Ödüller: İngiltere Kraliyet Nişanı "Sir" Arthur Clarke Ödülü
Resmî site: http://www.hencoup.com/

Kariyeri
Dalı: Astronomi
Çalıştığı kurumlar: Cambridge Gözlemevi Greenwich Kraliyet Gözlemevi Pioneer Prodüksiyon
 

Heather Anita Couper, "GBR", "CBE", "FInstP", "FRAS" (2 Haziran 1949 - 19 Şubat 2020), İngiliz astronom, bilim insanı, köşe yazarı, raydocu ve televizyoncu.
1984-1986 yılları arasında İngiliz Astronomi Derneği başkanı olarak görev yaptı.
Yaşamı

Couper 2 Haziran 1949'da Wallasey, Cheshire'da doğdu. Leicester Üniversitesi'nde astrofizik eğitimi gördü. Oxford Üniversitesi'nde gökada kümeleri üzerine araştırmalar yaptı.
Daha sonraki dönemde Greenwich Kraliyet Gözlemevi'nde kıdemli gözlemevi öğretim görevlisi olarak görev aldı.
İngiliz Channel 4'te yayınlanan bilimsel uzay ile ilgili programlar; The Planets ve The Stars ile ekranlara geldi. BBC Radyo 4'te yayınlanan 30 bölüm olarak hazırlanan "İngiltere'nin Uzay programı" konulu program Cosmic Quest ile mikrofonlara geldi. Makaleleri "BBC Sky at Night", "BBC Focus" ile "New Scientist" gibi önde gelen astronomi ve bilim dergilerinde yer aldı. "The Independent" gazetesi onlie bölümünde köşe yazarlığı yaptı. Son olarak Milenyum Komisyonu'nda görev yaparken bilimsel başarılı çalışmalarından dolayı 2007'de "İngiltere Kraliyet Nişanı" ile ödüllendirilmiştir. Küçük asteroid gezegenlerin yer aldığı listeye anısını yaşatmak için "Heather 3922" kendi adı verilmiştir.
Ölümü

İngiliz astronom, bilim insanı, köşe yazarı, radyocu ve televizyoncu Heather Couper 19 Şubat 2020'de Aylesbury, Buckinghamshire'deki evinde uyku apnesi sonucu 70 yaşında ölmüştür.
Victor Hugo (2004 doğumlu futbolcu)

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Victor Hugo Gomes Silva
Doğum tarihi:  11 Mayıs 2004 (20 yaşında)
Doğum yeri:  Rio de Janeiro, Brezilya
Boyu:  1,82 m (5 ft 11+1⁄2 in)
Mevkii:  Orta saha
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Göztepe   (Flamengo'dan kiralık)
Numarası:  6
Altyapı kariyeri
2016-2022:  Flamengo
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2022- |  Flamengo |  72 |  (3) |
| 2024- |  → Göztepe (kiralık) |  24 |  (2) |
| Toplam |   |  96 |  (5) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 11 Şubat 2025 (2025-02-11) 
Victor Hugo Gomes Silva (d. 11 Mayıs 2004), orta saha pozisyonunda oynayan Brezilyalı profesyonel futbolcu. Süper Lig ekiplerinden Göztepe forması giymektedir.
Eprati Kilisesi

Eprati Kilisesi (Gürcüce: ეფრატის ეკლესია), Maçaheli bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı ve eski adı Eprati olan Efeler köyünde eski bir Gürcü kilisesidir.
Tarihçe

Eprati köyü, Maçaheli vadisinin Yukarı Maçaheli kısmındaki yerleşim yerlerinden biridir. Nüfusu, erken ve geç dönemlerde de Gürcülerden oluşuyordu. Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında köyü ele geçirdiğinde Eprati Kilisesi ile kadınlar manastırı bulunuyordu. Nitekim Ağustos 1655 tarihli Osmanlı cizye defterine göre de köyde 20 Hristiyan hane bulunuyordu. Kilisenin ünlü rahibi Svimon Eprateli, Osmanlı idaresi sırasında buradan ayrılıp Şavşeti'deki Tbeti Kilisesi'ne gitmiştir. İmerhevi vadisindeki Ustamisi köyünden olan rahip bu kilisedeki Gürcüce elyazmalarını da beraberinde götürmüştür. Tbetis Sulta Matiane adlı Gürcüce elyazmasının da bunlardan biri olduğu tahmin edilmektedir. Köyün nüfusunun Müslüman olmasıyla kilise işlevini ve cemaatini yitirmiş, zaman içinde harabeye dönüşmüştür. Bununla birlikte Eprati Kilisesi 20. yüzyılın ortalarına kadar varlığını korumuş, ancak 1958 yılında tamamen yıkılıp taşlarıyla Efeler Camii inşa edilmiştir.
Mimari

Eprati Kilisesi, Eprati köyünün bugün Senaki olarak adlandırılan mahallesinde, sözlü geleneğe göre 12-13. yüzyılda, köyün camisinin yerinde inşa edilmişti. Nitekim keşiş hücresi anlamına gelen Gürcüce "senaki" (სენაკი) de burada bir manastırın varlığına işaret etmektedir. Ayrıca burada hücreler ve tünel sisteminin kalıntıları bugün de fark edilmektedir. Kilisenin malzemeleri ise, Efeler Camii'nin batı, güney ve doğu tarafında kullanılmıştır. Caminin girişine konmuş olan dikdörtgen sütunlar ve iki sütun başlığı bu kiliseden alınmıştır. Caminin yanında eskiden mektep olan binanın batı duvarında da kilisenin taşları bulunmaktadır. Bu taşlar arasında, kilisede duvar resmi için kullanılan bir taş da yer alır. Ancak bu taştaki hem duvar resmi hem de duvar resminin yapıldığı sıva tahrip edilmiştir. Caminin etrafında ise, kireç harcı parçaları ve yontulmuş taşlar, ayrıca kilisenin inşaatında kullanılmış olan bir adet taş mil bulunmaktadır. Caminin batı tarafında ise kilisenin kemerinden parçalar kalmıştır.
Pelusium

Pelusium'un 1168'de yapılan bir minyatürü.
Pelusium, Mısır'ın kuzeydoğusunda Dimyat şehrinin doğusunda yer alan antik bir liman şehridir. Günümüzde antik şehir Port Said şehrinin 30 km güneydoğusunda bulunmaktadır. Şehrin Arapça ismi Tell el-Farama'dır.
Tarihi

Tarihçi Herodotos şehirden bahsetmektedir.
MÖ 525 yılında Pers İmparatoru II. Kiros, Mısırlılar'ın başşehri olan Pelusium'u kuşatıp aldıktan sonra surlarını yıktırmıştır.
Milattan Önce 4. yüzyılda Büyük İskender Pelusium şehrini ele geçirerek Memfis bölgesine ilerlemiştir.
Pompey'e suikast burada yapılmıştır.
Romalılar ve Bizanslılar döneminde Pelusium önemli bir liman şehri olmuştur.
7. yüzyılda bölge İslam hakimiyetine girmiş ve 10. yüzyılda Fatımiler'in etkisiyle şehir önemini yitirerek ortadan kalkmıştır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  kulturenvanteri.com: 212774  LCCN: sh00005129  NLI: 987007291738505171  VIAF: 247370695
Goraşeti Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Kutlu, Ardanuç
Koordinatlar: 41°11′55″K 42°12′25″D﻿ / ﻿41.19861°K 42.20694°D﻿ / 41.19861; 42.20694
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Ortadan kalkmış
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: Orta Çağ
Goraşeti Kilisesi (Gürcüce: გორაშეთის ეკლესია), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Goraşeti olan Kutlu köyünde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kiliseydi.
Tarihçe

Goraşeti Kilisesi, köyün kuzeyinde, Goraşeti Kalesi'nin inşa edildiği "Bağlar" veya "Goraşeti Bağları" olarak bilinen bir alanda bulunuyordu. Nitekim Nikolay Marr 1904 yılında köyün muhtarının kendisine Petrikiman'da, Goraşeti Bağları'nda muhteşem bir kiliseyi uzaktan gösterdiğini yazmıştır. Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Cakisman, Kimotisman gibi yer adlarındaki "man" kelimesinin mahalle veya köy anlamına gelen Gürcüce "ubani"den (უბანი) değişime uğramış olduğunu yazmıştır. Kilisenin bulunduğu ve bazı kaynaklarda "Petrik İsman" veya "Petrik Osman" olarak geçen Petrikiman (Petrikisman) adlı yerin özgün biçiminin Petrikisubani (პეტრიკისუბანი) olduğu ve "Petrik'in mahallesi" anlamına geldiği söylenebilir.
Goraşeti Kilisesi'nin bulunduğu Klarceti bölgesi 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların eline geçtiğinde, Goraşeti köyü Hristiyan bir nüfusa sahipti. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı olan köyde tamamı Hristiyan 17 hane yaşıyordu. Goraşeti Kilisesi'nin ve köyde buluna diğer kilisesin söz konusu Hristiyan nüfusun ibadet mekanları olduğu anlaşılmaktadır. Köyün nüfusunun Osmanlı döneminde Müslümanlaşmasıyla kilise cemaatsiz ve işlevsiz kalmış, zaman içinde harap hale gelmiştir. Köyün Müslüman nüfusu, 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Gürcü olarak kaydedilmiştir. Goraşeti Kilisesi, Nikolay Marr'ın bölgeye yaptığı araştırma gezisi sırasında büyük ölçüde yıkılmıştı.
Mimari

Goraşeti Kilisesi, Nikolay Marr’ın verdiği bilgiye göre, kendisinin “Şavşet-İmerhevi tipi” olarak tanımladığı dikdörtgen planlı bir yapıydı. Kilise Marr'ın bulunduğu 1904 yılında yıkık haldeydi. Kapısı batı cephesinde bulunuyordu. Dış duvarların yüzeyi kesme taşlarla kaplıydı, ancak bu taşlar sökülmüştü. Sökülmüş taşların bir kısmı götürülmüş, bir kısmı da yerde bırakılmıştı. Kilisenin içinde duvarlar daha özensiz örülmüştü. Bu duvarların eskiden sıvanmış olduğu belli oluyordu. Çatı örtüsü iki kademeliydi. Kiliseden geriye kuzey tarafının yarısı kalmıştı. Apsisi yarı dairesel forma sahipti. Kilisenin için yıkıntılarla doluydu. Kilisenin bulunduğu alanın taş duvarla çevrili olduğu kalıntılardan anlaşılıyordu.
Erkinis Kilisesi

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Demirkent, Yusufeli
Koordinatlar: 40°52′37″K 41°48′07″D﻿ / ﻿40.87694°K 41.80194°D﻿ / 40.87694; 41.80194
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Harabe
Mimari
Mimari tür: Kilise
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 10. yüzyıl
Özellikler
Malzemeler: Kesme taş, dolgu duvar
Erkinis Kilisesi (Gürcüce: ერკინისის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Yusufeli ilçesine bağlı ve eski adı Erkinis olan Demirkent köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir. Kilisenin bulunduğu mezranın adından dolayı İtik Kilisesi, Erkinis köyünün yeni adında dolayı da Demirkent Kilisesi olarak da bilinir.
Tarihçe

Erkinis Kilisesi ve İtik Kilisesi'nin bulunduğu Tao bölgesi, tarihsel Gürcistan'ın bir parçasıydı. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin 1595 tarihinde gerçekleştirdiği tahrirde köyün nüfusu 64 haneden oluşuyordu. Bu tarihte sadece 4 hane Müslüman olmuştu. Ayrı bir köy olarak yer almadığına göre İtik (bugün Sarıerik) mezrasının da bu köyün bir parçası olduğu söylenebilir. Köyün Hristiyan nüfusunun kiliselerinden biri olan İtik Kilisesi, yapı tarzı ve malzemeleri açısından 10. yüzyıla tarihlenmiştir. Köyün halkının Müslüman olmasıyla kilisenin cemaatini ve işlevini yitirdiği, zaman içinde harabeye döndüğü anlaşılmaktadır.
Mimari

Etik Kilisesi veya Erkinis Kilisesi, İtik mezrasının batısındaki yamaçta yer alır. Tek nefli yapı, küçük ebatlı kesme taşlarla dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiştir. Çatı örtüsü çökmüş ve duvarları büyük ölçüde yıkılmıştır. Günümüze ulaşan batı ve kuzey duvarlarının önemli bölümü toprak altında kalmıştır. Güney ve doğu duvarlarının mevcut kısmını yüksekliği 3-4 metreyi bulur. Kilise, dıştan serbest haç, içten dört kollu (tetrakonkhos) planlı bir yapıdır. Merkezdeki kare planlı mekânın dört yönüne yerleştirilmiş eksedralar dıştan düz duvarla sınırlandırılmıştır. Bugüne kalan izlerden kilisede duvar resimleri olduğu anlaşılmaktadır. Kiliseye ait ve üzerinde fresk ile Gürcüce yazı bulunan bir taşın köydeki bir evin duvarında bulunması, kilisenin insan eliyle yıkılıp taşlarının başka yapılarda kullanıldığını göstermektedir.
Gunatle Manastırı

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Gurnateli (muhtemelen)
Koordinatlar: 41°14′42″K 42°17′55″D﻿ / ﻿41.24500°K 42.29861°D﻿ / 41.24500; 42.29861
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Yeri tespit edilemedi Gunatle Köyü Kilisesi (muhtemel ana kilise)  veya Nuka Kilisesi (muhtemel ana kilise)
Mimari
Mimari tür: Manastır
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 9. yüzyıl
Gunatle Manastırı veya Gunatle Vani Manastırı, tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Şavşat ilçesine bağlı Susuz (eski Gurnateli) köyünde eski Gürcü manastırıdır. Gurnateli köyünde bulunduğu için Gurnateli Manastırı olarak da bilinir.