Kars
Kültür > Mimarî > Kars Kalesi

Kars Kalesi; Kars Merkez Kalesi, İç Kale veya Stadel olarak da anılmaktadır. 1153 yılında Selçuklu Hanedanı'na bağlı Saltuklu Sultanı Melik İzzeddin'in isteği ile o dönemin veziri olan Firuz Akay tarafından yaptırılmıştır. Dış kale surlarının yapımı 12. yüzyılda inşa edilmeye başlanmıştır. 1386 tarihinde Timur tarafından yıktırılan kale, 1579 yılında Osmanlı Padişahı III. Murat'ın emri üzerine Lala Mustafa Paşa tarafından yeniden yaptırılmıştır. Kale kalıntılarında dört köşe mermer kitabe bulunmuş dış surların kapısına koydurulmuştur.
Bu kitabeye göre:
1152 yılında Sultan Melik İzzeddin'in emri ile Veziri Firuz Akay tarafından yaptırılmıştır. Kaleyi 1386 yılında da Timur yerle bir etmiş, 1579 yılında tekrar III. Murat'ın emriyle Lala Mustafa Paşa yeniden yaptırmıştır.
1616 ve 1636 yıllarında iki defa onarımdan geçmiş kale doğu-batı istikametinde 250 metre, kuzey-güney istikametinde ise yaklaşık 90 metredir. 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra 40 yıllık Rus hakimiyetinde tahribatlara uğramış, orijinal özelliğini ve kullanımını yitirmiştir.
Varlı Kalesi
Kale Digor ilçesi'nin 10 km güneyindeki Varlı Köyü'nün yaklaşık 3 km batısında yükselen sarp ve kayalık bir tepe üzerinde yer almaktadır. Kale genel olarak kare plan özelliği göstermektedir. Kalenin sur duvarları, büyük ve orta boy taşların bir yüzleri kabaca işlenmiş olarak kuru duvar tekniğinde inşa edilmiş ve günümüze doğu, batı ve kuzey sur duvarlarının bir kısmı ulaşmıştır. Kalenin sur duvar kalınlıkları 60-100 cm arasında değişmekte olup, mevcut sur duvarlar yüksekliği 1,5 metredir.Kalenin doğu sur duvarları 21 metre, batı sur duvarları 17 metre, kuzey sur duvarları ise 15 metre uzunluğundadır. Kalenin güney sur duvarları sarp ve dik kaya olan anakayanın işlenmesiyle oluşturulmuştur.Karşısındaki ovaya oldukça hâkim bir noktada bulunan kalenin küçüklüğü ve etrafında yerleşim yeri kalıntısının bulunmaması kalenin daha çok askeri amaçlı yani gözetleme amacıyla kullanıldığını düşündürmektedir. Kalenin içerisinde obsidyen parçaları ve Demir Çağ'ına tarihlendirdiğimiz keramik parçası bulunmuştur.
Ağadeve Kalesi
Ağadeve Kalesi Kars İli, Merkez ilçenin 35 km güneybatısındaki Ağade ve Köyü'nün hemen doğusunda yükselen tepe üzerinde yer almaktadır. Kalenin deniz seviyesinden yüksekliği 2.450 metredir. Kale oldukça yüksek, dik yamaçlı ve Kars Ovasına tamamen hâkim bir tepe üzerine inşa edilmiştir. Kalenin kuzey, güney ve batı duvarları, doğu sur duvarı ile birleşerek kalenin yarım daire planına sahip olmasını sağlamıştır.Kalenin sur duvarları orta ve büyük boy taşlar kullanılarak kuru duvar tekniğinde yapılmıştır. Kalenin batı, kuzey ve güney sur duvarları önemli ölçüde tahrip olmuştur, ancak bu yönlerdeki sur duvar yükseklikleri 1-1,5 metre yüksekliğindedir. Kuzey-güney doğrultusunda dik uzanan doğu sur duvarı ise diğer yönlerdeki sur duvarlarına oranla biraz daha az tahrip olmuş ve bu yöndeki sur duvarları 2 metre yüksekliktedir. Kalenin içerisinde yine büyük ve orta boy taşlar kullanılarak oluşturulmuş kare, dikdörtgen ve dairesel planlı mekânlar görülmektedir. Kalenin tamamına yayılmış olan bu mekânlar da sur duvarlarında olduğu gibi kuru duvar tekniğinde yapılmıştır. Sur duvarlarının çevrelediği yerleşim yeri içerisinde ve kale çevresinde yaptığımız incelemede herhangi bir keramik buluntusuna rastlanılmamıştır. Kalenin bölgemizdeki Tunç Çağı kaleleri ile benzer özellikler göstermesi sebebiyle bu kalenin Tunç Çağı kalesi olduğunu söyleyebiliriz.