stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yavuzlu, Kilis
Nüfus

| Yıllara göre belde/köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 1.190
2021: 1.197
2020: 1.251
2019: 1.294
2018: 1.297
2017: 1.315
2016: 1.371
2015: 1.448
2014: 1.439
2013: 1.435
2012: 1.547
2011: 1.642
2010: 1.827
2009: 1.899
2008: 2.426
2007: 1.859
2000: 1.839
1990: 2.007
1985: 1.743
1980: 1.703
1975: 1.642
Yönetim > Belediye başkanlığı

| Seçildiği yıl | Belediye başkanları |
| --- | --- |
2009: Mehmet Sakar (AKP)
2004: İsmail Hakkı Cannacar (MHP)
1999: İzzettin Çekiç (FP)
1994: İsmail Hakkı Cannacar (ANAP)
Yeşilyurt, Gördes

| Yeşilyurt |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Manisa
Koordinatlar: 38°50′46″N 28°19′59″E﻿ / ﻿38.846°K 28.333°D﻿ / 38.846; 28.333
Ülke:  Türkiye
İl: Manisa
İlçe: Gördes
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Nüfus (2000): 183
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0482
Posta kodu: 45750
Resmî site 
Yeşilyurt, Manisa ilinin Gördes ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe

Köy daha önceden yakındaki şu anda Köprübaşı ilçesine bağlı Kıranşeyh mahallesine bağlı Karacaağaç isimli bir mahalleydi. Daha sonra Yeşilyurt Köyü adını aldı. Köprübaşı ilçesine bağlıyken 7 Nisan 1992 tarihindeki İçişleri Bakanlığı kararıyla Gördes ilçesine bağlandı.
Coğrafya

Manisa iline 128 km, Gördes ilçesine 18 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2007: 
2000: 183
Yeşilyurt, Güneysu

| Yeşilyurt |
| --- | --- |
Köy

 Rize'nin konumu
YeşilyurtYeşilyurt'un Rize'deki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Rize
İlçe: Güneysu
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
Rakım: 546 m
Nüfus (2020)
 • Toplam: 176
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0464
İl plaka kodu: 53
Posta kodu: 53390
Yeşilyurt, Rize ilinin Güneysu ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Yeşilyurt, 12 Temmuz 1954 tarihinde Tepebaşı köyünden ayrılarak köy statüsüne kavuşmuştur. Köyün o yıllardaki adı Çumuzkoz'dur.
Coğrafya

Köy; Rize il merkezine 15 km, Güneysu ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır. Köy arazi uzun süre Tepebaşı köylüleri tarafında mezra olarak kullanılmıştır. Köy, Ayane Dağı'nın kuzey yamaçlarına bakmaktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2020: 176
2019: 175
2018: 219
2017: 124
2016: 122
2015: 144
2014: 146
2013: 144
2012: 138
2011: 139
2010: 141
2009: 124
2008: 127
2007: 122
2000: 202
1990: 309
Wesley, Iowa

| Wesley |
| --- | --- |
Şehir
Wesley şehri
WesleyWesley'in Amerika Birleşik Devletleri'ndeki konumu
Ülke:  ABD
Eyalet: Iowa
İlçe: Kossuth
Yüzölçümü
 • Toplam: 426.95 km²
Nüfus (26 Kasım 2009)
 • Toplam: 390
 • Yoğunluk: 128/km²
Zaman dilimi: UTC-05.00 (EST)
Resmî site Şehrin resmî web sitesi
Wesley, Amerika Birleşik Devletleri'nin Iowa eyaletinde yer alan ve Kossuth ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 26 Kasım 2009 tarihinde 390'dur.
Demografi > 2010 Sayımı

15 Mart 2010 tarihinde yapılan bir nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 390 kişiden 171 aileden ve 110 evden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehrin nüfus dağılımı %96,8 Beyaz, %0,1 Afrikan Amerikan, %0,9 Yerli Amerikan, %0,2 Asyalı, %0,4'ünün ise diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Demografi > 2000 Sayımı

1 Nisan 2000 tarihinde yapılan bir nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 467 kişiden, 189 evden ve 130 aileden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehirdeki nüfus dağılımının ise de  %90,70 Beyaz, %6,06 Afrikan Amerikan, %0,71 Yerli Amerikan, %0,51 Asyalı, %0,69'unun ise diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Uluslararası Virüs Taksonomisi Komitesi

Uluslararası Virüs Sınıflandırma Komitesi (International Committee on Taxonomy of Viruses), virüslerin isimlendirilmesi ve sınıflandırmasında yetkili bir komitedir. Virüsleri isimlendiren ve canlı organizmalardaki etkilerine göre sınıflandıran bir sistem geliştirmişlerdir. Üyeleri kabul görmüş uzman vilologlardır. Uluslararası Mikrobiyoloji Birliği'nin Viroloji Bölümü tarafından yönetilir.
Görevleri

Virüsler için uluslararası kabul görmüş taksonomi geliştirmek.
Uluslararası kabul görmüş virüs isimleri belirlemek.
Virologların virüs sınıflandırmalarına ilişkin varılan kararları ve yapılan toplantıları raporlayarak yayınlamak.
Virüs sınıflandırmaları ve isimlendirmelerini korumak.
Modern toplumda virüs etkilerini ve davranışlarını incelemek.
İsimlendirme ilkeleri

Komitenin virüs isimlendirmesindeki temel ilkeleri.
İstikrar
Hata ve karışıklıklara neden olabilecek isimlerin kullanımını önlemek veya engellemek.
Gereksiz isim oluşturulmasını önlemek.
Sınıflandırmada biyolojik sınıflandırma sisteminin biraz değiştirilmiş halini kullanırlar. Sadece takson düzeni tanırlar, aile, altaile, cins ve tür.
Komite 1962 yılında kurulmasından bu yana istikrarın sağlanmasında çok başarılı olmuştur.1980'lerde tanımlanan her cins ve aile 2005 yılında da kullanılmaya devam etmiştir.
Adlandırma ve takson değiştirme.

Yeni isimler, isim değişiklikleri ve taksonların yerleştirilmesi yönetim kurulunda öneriler biçiminde ele alınır. Tüm kararlar önce alt komiteler ve çalışma gruplarına danışılır.
Komite tarafından onaylanmayan bir takson adı yok statüsündedir ve kabul edilmiş hiyerarsik taksona bağlı ise onaylanır. Önerilen takson ismi kabul edilebilir değilse, komite kabul edilebilir uluslararası bir isim bulana kadar kararsız kalır ya da o isim kabul görür
Takson kuralları > Türler

Tür isminde gereğinden fazla kelime olmamalıdır. Virüs ismine -virus son eki getirilerek oluşturulur. Tür ismi uygun olmalı ve tür için kesin bir kimlik sağlamalıdır. Numaralar ve harfler ve bunların kombinasyonları yaygın olarak kullanılmıştır ancak yeni isimlendirmelerde artık tek başlarına kullanılamamaktadırlar.
Takson kuralları > Cinsler

Cinsler bazı önemli özellikleri benzeşen ve sadece konak ve virülensleri farklı virüslerden oluşur. Cins ismi son eki -virus olan tek bir kelimden oluşur.
Takson kuralları > Altaileler

Ortak özellikler paylaşan cinslerin bir grubudur. Karmaşık bir hiyerarşik durumu çözmek için gerektiğinde kullanılan bir taksondur.
Son eki -virinae olan tek bir kelimedir.
Takson kuralları > Aileler

Aile cinslerin bir grubudur, ortak özellikler paylaşan altaileler şeklinde düzenlenmişlerdir.
Son eki -viridae ile biten tek bir kelimeden oluşur
Takson kuralları > Takımlar

Takım bazı ortak karakterler taşıyan ailelerin oluşturduğu bir gruptur, son eki -virales ile biten tek bir kelimedir.
Sub-viral ajanlar için kurallar

Virüslerin sınıflandırması için geçerli olan kuralar viroidler için de geçerlidir. Viroidelerin de son ekleri vardır. Türler için viroid, cinsler için -viroid, altaileler için -viroinae ve aileler için -viroidae
Retrotransposonlar da sınıflandırma ve teriminolojide virus olarak geçmektediler. Satallitler (uydular) ve prionlar virüs olarak sınıflandırılmazlar.
İmla kuralları

Virüs, takım, aile, altaile ve cins isimleri italik ve baş harfleri büyük yazılır.
Cins isimleri italik ve ilk harfi büyük yazılır.
resmi kullanımlarda takson adı taksonomik birimin önünde gelir.
Yelken Çağı

Jan Abrahamsz Beerstraaten tarafından yapılan Scheveningen Savaşını betimleyen tablo, 10 Ağustos 1653.
Yelken Çağı (1571-1862), 16. yüzyılın ortalarından 19. yüzyılın ortalarına kadar uluslararası ticaret ve deniz savaşında yelkenli gemiler ve barutlu silahların egemen olduğu erken modern döneme karşılık gelen bir dönemdir.
Tanım

Çoğu periyodik çağda olduğu gibi, tanım kesin değildir, ancak genel bir tanım mevcuttur. Yelken çağı, aşağı yukarı kürek tahrikli kadırgaların önemli bir rol oynadığı son önemli savaş olan İnebahtı Deniz Muharebesi'nden, buharla çalışan demir kaplamalı CSS Virginia'nın yelkenli gemileri yok ettiği 1862 Hampton Roads Muharebesi'ne kadar uzanıyor. USS Cumberland ve USS Congress gemileri, buhar gücünün savaşta yelken gücünden daha üstün olduğunu ispatladı.
1869'da açılan Süveyş Kanalı, yelkenli gemiler için pratik değildi ve Avrupa-Asya deniz yolunda buharlı gemileri egemen oldu.
Altın Çağ

Yelkenli gemilerin boyutlarının ve karmaşıklıklarının zirvesine ulaştığı 18. yüzyılın ortalarından 19. yüzyılın başlarına kadar olan dönem, "Yelken Altın Çağı" olarak adlandırılır. Bu süre zarfında, vapurlar ticareti yelkenlerden almaya başlamadan hemen önce ticari yelkenli gemilerin verimliliği ve kullanımı en üst seviyedeydi.
Sonu

1873'te, Yelken Çağı, 1871'de HMS Devastation'ın görevlendirilmesiyle kesin olarak sona ermişti. Devastation, yelken taşımadan okyanusa açılan ilk zırhlı sınıfıydı.
Yelkenli gemiler nadirde olsa 1920'lere ve 1930'lara kadar uzun yolculuklarda ilk çıkan buharlı gemilere göre daha ekonomik olmasından ötürü yük taşımacılıkta kullanıldı, ancak bu dönem de ağırlıklı olarak taşımacılık için buharlı gemiler kullanıldı. Yelkenli gemilerde yakıt veya karmaşık motorların çalıştırılmasına gerek yoktur; dolayısıyla anakarada özel bir destek üssüne ihtiyaç duymadıkları için buharlı gemilere göre daha bağımsız hareket edebiliyorlardı. Ancak buharla çalışan gemiler hız avantajına sahipti ve ters rüzgarlar nadiren engelleniyordu. Sonuç olarak buharlı gemiler, kargo ve malzeme taşımacılığında bir yelkenli geminin geçtiği sürenin yarısı kadar bir sürede yabancı bir limana ulaşabiliyordu.
Günümüzde yelkenli gemiler, gezi amaçlı yolculuk ve eğlence amaçlı kullanımların yanı sıra, yalnızca küçük ölçekli kıyı balıkçılığı için ekonomik olarak uygundur.
2008 Kerbela saldırısı

| 2008 Kerbela saldırısı |
| --- | --- |
Kerbela ilinin Irak'taki konumunu gösteren harita
Bölge: Kerbela, Irak
Tarih: 17 Mart 2008
Hedef: İmam Hüseyin Türbesi yakınlarındaki bir kafe
Saldırı türü: İntihar saldırısı
Ölü: 42+
Yaralı: ~58
Örgüt(ler): Irak İslam Devleti
2008 Kerbela saldırısı, 17 Mart 2008'de, Irak'ın Kerbela şehrindeki İmam Hüseyin Türbesi yakınlarındaki bir kafede düzenlenen intihar saldırısı. Sağlık çalışanlarının ifadelerine göre saldırı, 7'si İranlı olmak üzere en az 42 kişinin ölümüne ve yaklaşık 58 kişinin yaralanmasına yol açtı. Amerika Birleşik Devletleri'nın Irak Büyükelçiliği ile Irak askerî birimleri tarafından yapılan ortak açıklamada, saldırının arkasında Irak'taki el-Kaide yapılanması olan Irak İslam Devleti'nin olduğu belirtildi.
Yeni Zelanda Satranç Federasyonu

| Yeni Zelanda Satranç Federasyonu |
| --- | --- |
New Zealand Chess Federation (İngilizce)
Kısaltma: NZCF
Kuruluş: 1870'ler
Tür: Sivil toplum kuruluşu ve federasyon
Amaç: satranç
Merkez: Auckland, Yeni Zelanda
Hizmet bölgesi: Yeni Zelanda
Başkan: Nigel Metge
Başkan yardımcısı: Paul Spiller
Sekreter: Robert Gibbons
Mali işler sorumlusu: Richard Christie
Resmî site: nzchess.co.nz
Yeni Zelanda Satranç Federasyonu (İngilizce: New Zealand Chess Federation - NZCF), Yeni Zelanda'nın ulusal satranç federasyonudur. Merkezi, ülkenin en kalabalık şehri olan Auckland'da yer almaktadır. Federasyonun şu andaki başkanı Nigel Metge'dir.
Tarihi

Yeni Zelanda'daki ilk satranç kulübü, Eylül 1863'te Dunedin şehrinde kurulmuştur. 1870'li yıllarda ise, Yeni Zelanda Satranç Federasyonu kurulmuştur. Federasyon, 1892 yılında yeniden kurulmuş ve yıllık şampiyonalar düzenlemeye başlamıştır. Bu yarışmalar, genellikle Noel veya yılbaşı dönemlerinde düzenlenmektedir. Avustralyalı usta Cecil Purdy, 1955'te Yeni Zelanda'nın ulusal satranç şampiyonası için yıllık turnuva rekorunu elinde tuttuğunu belirtti.
Yeni Zelanda, kulüpler arası telgrafla satrancı bir oyun yöntemi olarak kullanan ilk ülkelerden biriydi. Christchurch, 1866'da iki danışma maçında Nelson'ı yendi. İlk kulüpler arası maç 1869'da Canterbury ile Otago arasında oynandı. 1933'te Genel Vali tarafından sunulan Bledisloe Kupası, yakın zamana kadar her yıl bu şekilde gerçekleşiyordu.
Tanınmış oyuncular

Ortvin Sarapu (1924–1999), Eston Uluslararası Usta, "Bay Satranç" olarak da bilinir, 1952'den 1990'a kadar 20 kez Yeni Zelanda Satranç Şampiyonası'nı kazandı veya galibiyeti paylaştı ve 1967'deki bölgeler arası turnuvaya katıldı.
Murray Chandler (1960–), satranç büyükustası.
Yaz Şarkısı

| Yaz Şarkısı |
| --- | --- |
Dizinin afişi
Format: Televizyon dizisi
Tür: Romantik komedi
Senarist: Ramazan Demirli (1-8) Zafer Özer Çetinel (1-5) Görkem Tüzün (1-5) Elif Özsüt (7-8) Gökhan Temel (7-8)
Öykü: Can Sinan
Yönetmen: Doğa Can Anafarta
Başrol: Nilsu Berfin Aktaş Mustafa Mert Koç Efekan Can
Tema müziği bestecisi: Tuğrul Eylül Cerrahoğlu
Besteci: Cem Tuncer Ercüment Orkut
Ülke:  Türkiye
Dili: Türkçe
Sezon sayısı: 1
Bölüm sayısı: 8
Yapım
Yapımcı: Yaşar İrvül Efe İrvül
Mekân: İstanbul Rize
Gösterim süresi: 120 dakika
Yapım şirketi: Pastel Film
Yayın bilgileri
Kanal: FOX
Görüntü formatı: 576i (16:9 SDTV) 1080i (HDTV)
Ses formatı: Stereo
Yayın tarihi: 9 Temmuz 2023 - 27 Ağustos 2023
Durumu: Sona erdi


Yaz Şarkısı, Pastel Film imzalı, ilk bölümü 9 Temmuz 2023 tarihinde yayınlanan, yönetmenliğini Doğa Can Anafarta'nın üstlendiği, senaryosunu Ramazan Demirli, Zafer Özer Çetinel ve Görkem Tüzün'ün kaleme aldığı romantik komedi türündeki Türk televizyon dizisidir. Dizinin başrollerini Nilsu Berfin Aktaş, Mustafa Mert Koç ve Efekan Can paylaşmaktadır. Dizi, 27 Ağustos 2023 tarihinde yayınlanan 8. bölümüyle final yaparak sona ermiştir.
Oyuncu kadrosu ve karakterler

| Oyuncu | Karakter | Bölüm |
| --- | --- | --- |
| Nilsu Berfin Aktaş | Gülbeyaz "Yaz" Yıldırım | 1-8 |
| Mustafa Mert Koç | Kemal Sonay | 1-8 |
| Efekan Can | Murat Hasamaç | 1-8 |
| Oya Başar | Emine Yıldırım | 1-8 |
| Yeşim Ceren Bozoğlu | Neriman Hasamaç | 1-8 |
| Zehra Yılmaz | Aslı Paksoy | 1-8 |
| Duygu Karaca | Fadime Güzelce | 1-8 |
| Su Şanad | Mehpuş | 1-8 |
| Merve Sevin | Defne | 1-8 |
| Ömer Kılıç | Sedat | 1-8 |
| Selin Vardarlı | Sema Yıldırım | 1-8 |
| Camila Duarte Çakır | Alice | 6-8 |
Genel bakış

| Sezon | Sezon | Bölüm sayısı | Bölüm sayısı | Orijinal yayın tarihi> Başlangıç tarihi | Orijinal yayın tarihi> Bitiş tarihi | Orijinal yayın tarihi> Kanal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1 | 8 | 8 | 9 Temmuz 2023 | 27 Ağustos 2023 (Final) | FOX |
Bölümler > 1. sezon (2023)

| Bölüm | Yönetmen | Senarist | Yayınlanma tarihi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Zafer Özer Çetinel Görkem Tüzün | 9 Temmuz 2023 |
| 2. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Zafer Özer Çetinel Görkem Tüzün | 16 Temmuz 2023 |
| 3. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Zafer Özer Çetinel Görkem Tüzün | 23 Temmuz 2023 |
| 4. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Zafer Özer Çetinel Görkem Tüzün | 30 Temmuz 2023 |
| 5. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Zafer Özer Çetinel Görkem Tüzün | 6 Ağustos 2023 |
| 6. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli | 13 Ağustos 2023 |
| 7. Bölüm | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Elif Özsüt Gökhan Temel | 20 Ağustos 2023 |
| 8. Bölüm (Final) | Doğa Can Anafarta | Ramazan Demirli Elif Özsüt Gökhan Temel | 27 Ağustos 2023 |
İzlenme oranları > 1. sezon (2023)

| Bölüm | Yayın tarihi | Reyting (TOTAL) | Sıra (TOTAL) | Reyting (AB) | Sıra (AB) | Reyting (ABC1) | Sıra (ABC1) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. Bölüm | 9 Temmuz 2023 | 2.29 | 6. | 1.89 | 5. | 2.05 | 7. |
| 2. Bölüm | 16 Temmuz 2023 | 2.41 | 2. | 1.99 | 2. | 1.88 | 5. |
| 3. Bölüm | 23 Temmuz 2023 | 2.54 | 2. | 1.45 | 5. | 2.18 | 3. |
| 4. Bölüm | 30 Temmuz 2023 | 2.24 | 2. | 2.03 | 3. | 2.00 | 2. |
| 5. Bölüm | 6 Ağustos 2023 | 2.21 | 3. | 1.41 | 7. | 1.72 | 7. |
| 6. Bölüm | 13 Ağustos 2023 | 1.95 | 6. | 1.38 | 8. | 1.90 | 4. |
| 7. Bölüm | 20 Ağustos 2023 | 1.85 | 3. | 1.01 | 12. | 1.32 | 10. |
| 8. Bölüm (Final) | 27 Ağustos 2023 | 2.38 | 3. | 1.23 | 9. | 1.68 | 8. |
Reyting grafiği

| sezon | sezon | Bölüm numarası> 1 | Bölüm numarası> 2 | Bölüm numarası> 3 | Bölüm numarası> 4 | Bölüm numarası> 5 | Bölüm numarası> 6 | Bölüm numarası> 7 | Bölüm numarası> 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1 | 1.89 | 1.99 | 1.45 | 2.03 | 1.41 | 1.38 | 1.01 | 1.23 |
AB grubu izlenme oranlarıdır.
Şarkılar

| No>  | Başlık | Süre |
| --- | --- | --- |
| 1. | "Affet Beni Sevgilim (Burry Soprano & Ege Balkız)"   | 2:46 |
| 2. | "Yaz Şarkısı (Mustafa Mert Koç & Nilsu Berfin Aktaş)"   | 2:28 |
| 3. | "Aşk Olsun (Cakal)"   | 2:21 |
| 4. | "Söyle Bana Nerdesin (Emirhan Çakmak)"   | 2:34 |
| 5. | "Ali Cabbar (Emir Can İğrek)"   | 3:09 |
| 6. | "Çok Yazık (Çağan Şengül)"   | 3:38 |
| 7. | "Celladına Aşık (Kubilay Karça)"   | 3:22 |
| Toplam süre: | Toplam süre: | 00:16:56 |
Yelkenli, Tatvan

| Yelkenli |
| --- | --- |
Köy

 Bitlis'in Türkiye'deki konumu
YelkenliYelkenli'nin Bitlis'deki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Bitlis
İlçe: Tatvan
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
Rakım: 1788 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 582
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0434
İl plaka kodu: 13
Posta kodu: 13202
Yelkenli, Bitlis ilinin Tatvan ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün eski adı, 1902 ve 1928 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Sorp, 1916 kayıtlarında ise Reşadiye olarak geçmektedir. Köy, Cumhuriyetin ilk yıllarında Van’ın Gevaş ilçesine bağlı iken daha sonra Tatvan’a bağlanmıştır. Eski bir bucak merkezidir.
Coğrafya

Köy, Bitlis il merkezine 55 km, Tatvan ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Köy, Tatvan'ın doğusunda ve Van Gölü kenarında olup, D.300 numaralı Bitlis-Van (Tatvan-Gevaş) devlet yoluna  1 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 582
2021: 598
2020: 599
2019: 593
2018: 624
2017: 602
2016: 606
2015: 616
2014: 677
2013: 666
2012: 650
2011: 648
2010: 664
2009: 682
2008: 669
2007: 650
2000: 709
1990: 674
1985: 687
1965: 480
Yapısalcılık (bilim felsefesi)

Yapısalcılık (bilimsel yapısalcılık veya yapısalcı teori, yapısalcı kavram olarak da bilinir) ilk olarak 1960'ların sonlarında, daha sonra da 1970'ler boyunca birçok analitik filozof tarafından geliştirilen bilim felsefesindeki aktif bir araştırma alanıdır.
Genel bakış

Yapısalcılık, gerçekliğin bütün yönlerinin kendi içlerinde değişmez ve sabit varlıklar açısından değil, varlıkların deneye dayalı bilimsel yapıları ve ilişkileri açısından en iyi şekilde anlaşılacağını öne sürer. Örneğin yapısalcılığa göre madde kavramı, doğanın içinde var olan mutlak bir özellik olarak değil, bilim temelli matematiksel ilişkilerin madde kavramının diğer özelliklerle nasıl etkileşime girdiğini açıklama şekli olarak değerlendirilir. Bu açıklama şekli, kütlenin oluşturduğu kütleçekimsel dalgalar gibi geniş anlamda veya maddenin duyu sistemleriyle etkileşime girerek ağırlık hissini oluşturması gibi daha deneysel anlamda olabilir. Yapısalcılığın amacı, bir deneysel teorinin tüm önemli yönlerini tek bir düzgün çerçevede toplamaktır. Bu üst kuramsal teorinin savunucuları arasında Bas van Fraassen, Frederick Suppe, Patrick Suppes, Ronald Giere, Joseph D. Sneed, Wolfgang Stegmüller, Carlos Ulises Moulines, Wolfgang Balzer, John Worrall, Elie Georges Zahar, Pablo Lorenzano, Otávio Bueno, Anjan Chakravartty, Tian Yu Cao, Steven French ve Michael Redhead gibi isimler sayılabilir.
Yapısalcı argümanlarla gerekçelendirilmiş bilimsel gerçekçilik türü için "yapısal gerçekçilik" terimi, 1968'de Grover Maxwell tarafından ortaya konmuştur. 1998'de İngiliz yapısal gerçekçi filozof James Ladyman, yapısal gerçekçiliğin epistemik ve ontik biçimlerini birbirinden ayırdı.
Farklılıklar > Epistemik yapısal gerçekçilik

Bilimsel yapısalcılığın felsefi kavramı, "epistemik yapısal gerçekçilikle" (epistemik yapısal realizmin kısaltması olan EYR ile de anılabilir) ilişkilidir. Birbirlerinden bağımsız olarak ilk kez Henri Poincaré (1902), Bertrand Russell (1927) ve Rudof Carnap (1928) tarafından desteklenen bir görüş olan epistemik yapısal gerçekçilik, teorilerin değişimi boyunca yapının korunduğunu öne süren John Worall tarafından yeniden canlandırılmıştır. Örneğin Worrall, Fresnel denklemlerinin ışığın bir yapısı olduğuna işaret ettiğini, Fresnel denklemlerinin yerini alan Maxwell denklemlerinin de buna işaret ettiğini, ikisin de ışığı bir titreşim olarak tanımladığını savundu. Fresnel, titreşimlerin "eter" adı verilen mekanik bir ortam içinde gerçekleştiğini öne sürerken Maxwell, titreşimlerin elektrik ve manyetik alanlardan oluştuğunu öne sürdü. Her iki teoride de "yapı" titreşimlerdir ve Maxwell'in teorisi Fresnel'in teorisinin yerine geçtiğinde bu yapı korunmaya devam etmiştir. Yapı korunduğundan yapısal gerçekçilik hem kötümser meta-tümevarımdan hem de bilimin başarısını mucizeviymiş gibi göstermekten kaçınmış olur; yani ortaya bir "mucizeler yoktur" argümanı koyar.
Farklılıklar > Epistemik yapısal gerçekçilik > Newman sorunu

Newman sorunu (Newman'ın sorunu, Newman itirazı, Newman'ın itirazı olarak da anılır), Russell'ın Max Newman tarafından 1928'de yayınlanmış The Analysis of Matter (Maddenin Analizi, 1927) adlı eserinin eleştirisidir. Newman, epistemik yapısal gerçekçiliğin kişinin dış dünyanın yalnızca soyut yapısını bilebileceği yönündeki savının bilimsel bilgiyi önemsizleştirdiğini öne sürdü. Bu argümanın temeli, W'nin herhangi bir yapı olduğu varsayılırsa "doğru sayıda olması koşuluyla herhangi bir grup şeyin, W yapısına sahip olacak şekilde organize edilebileceği" kavrayışıdır.
Farklılıklar > Epistemik yapısal gerçekçilik > Newman sorununa yanıt

John Worrall (2000), fiziksel teorilerin Ramsey cümlesi tarafından yeniden inşasıyla güçlendirilmiş bir epistemik yapısal gerçekçilik biçimini savunur (Ramsey cümleleri, önermelerdeki gözlemlenebilir olmayan teorik terimleri gözlemlenebilir terimlerle değiştirerek açık hâle getirmeyi amaçlar). John Worrall ve Elie Georges Zahar (2001), Newman'ın itirazının ancak gözlemsel ve teorik terimler arasında bir ayrım yapılmadığında geçerli olduğunu öne sürer.
Ramsey epistemik yapısal gerçekçiliği, orijinal Russellcı epistemik yapısal gerçekçilikten farklıdır ve birbirleriyle bağdaşmazlar (ikisi arasındaki fark, Ramsey epistemik yapısal gerçekçiliğinin Ramsey cümlelerine bir epistemik bağlılığının bulunması ancak Russell epistemik yapısal gerçekçiliğinin soyut yapılara, yani (birinci düzey) fiziksel yapının kendisine değil, (ikinci düzey) dünyanın gözlemsel yapısının eşbiçimli sınıflarına bir epistemik bağlılığının bulunmasıdır). Ioannis Votsis'e (2004) göre Newman, "belli bir soyut yapıyla bir ilişki vardır" şeklindeki bayağı bir iddiayı yanlış bir şekilde epistemik yapısal gerçekçiliğe atfeder ancak epistemik yapısal gerçekçilik, benzersiz bir gözlemsel ilişkiye nedensel olarak bağlı benzersiz bir fiziksel ilişkinin olduğu şeklinde anlaşılması kolay olmayan bir görüş öne sürer. Votsis, bu sebepten ötürü Russell epistemik yapısal gerçekçiliğinin Newman itirazından etkilenmediğini iddia eder.
Farklılıklar > Epistemik yapısal gerçekçilik > Başka eleştiriler

Geleneksel bilimsel gerçekçi ve yapısal gerçekçilik eleştirmeni Stathis Psillos (1999), "yapısal gerçekçiliğin en iyi şekilde, neyin bilinebileceği ve bilimsel teorilerin neleri ortaya çıkarabileceğine dair epistemik bir kısıtlama olarak  anlaşılabileceğini" belirtir. Psillos, epistemik yapısal gerçekçiliğin bir dizi aşılmaz itirazla karşı karşıya olduğunu düşünmektedir. Diğerleriyle birlikte bu itirazlar arasında, epistemik yapısal gerçekçiliğin tek epistemik bağlılığının tahmin üretmek için tek başına yeterli olmayan yorumlanmamış eşitlikler olduğu ve başvurduğu "yapıya karşı doğa" ayrımının sürdürülemeyeceği gibi itirazlar bulunur.