stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nasreddin Hoca
Kişiliği > Gerçek kişiliği

Nasreddin Hoca'nın doğum yeri önceleri net olarak bilinmemekteydi. Başta İbrahim Hakkı Konyalı tarafından olmak üzere Akşehir'e bağlı Sivrice köyünde doğduğuna dair iddialar öne sürülse de Sivrihisar'ın Hortu köyünde doğduğu kabul edilmekteydi. Yapılan son araştırmalarla Nasreddin Hoca'nın Hortu'da doğduğu kesinleşmiştir. Doğum tarihi tam olarak bilinemese de dönemin Sivrihisar Müftüsü Hasan Efendi'nin Mecmûâ-i Maârif adlı eserinde yer alan eski sicilden aktarılmış bilgilere göre 1208 yılında Abdullah ve Sıdıka çiftinin oğlu olarak doğmuştur. Nasreddin Hoca temel eğitimini köy imamı olan babasından alarak medrese öğrenimi için Sivrihisar'da bulunmuş, babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek ondan kalan köy imamlığı görevini üstlenmiştir.
Anadolu Selçuklu Devleti'nin siyasi karışıklıklar içerisinde olduğu zaman diliminde yaşayan Nasreddin Hoca'nın döneminde Muhyiddin İbnü'l-Arabî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre gibi isimlerin etkisiyle tasavvufi düşünce ve tarikatların etkinliği artmaya başlamıştır. Bu ortamda Mecmûâ-i Maârif'e göre 1237 ya da 1238 yılında ardında köy imamlığı yapması için Mehmed adında birisini bırakarak tasavvufi düşüncenin merkezlerinden biri olan Akşehir'e göç eden Nasreddin Hoca, adının geçtiği en eski belge olan Saltuknâme'ye göre Mahmûd-ı Hayrânî'nin dervişi ve Sarı Saltuk'un pirdaşı olmuş, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile dostluk kurmuştur. Mecmûâ-i Maârif'te ayrıca Hacı İbrahim Sultan'dan da tasavvufi terbiye aldığı bilgisi yer alsa da ikisinin arasında yüz yıllık fark olmasından dolayı bu bilgi tarihî gerçeklerle uyuşmamaktadır. Buna karşılık Nasreddin Hoca'nın Hacı İbrahim Sultan'dan değil, aynı adlı dedesinden eğitim aldığı ihtimali bulunmaktadır. Nasreddin Hoca'nın, şeyhi Hayrânî dolayısıyla Mevlevîlik, Yesevîlik veya daha zayıf ihtimalle Rufâilik yoluna mensup olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Nasreddin Hoca'nın Tabibzâde Mehmed Şükrü'nün silsilenâmesine göre Nakşibendi olduğu belirtilse de bu bilgi de tarihî gerçeklerle uyuşmamaktadır.
Nasreddin Hoca, aldığı eğitimle beraber Akşehir'de mülki görevler edinerek kadılık ya da kadı naipliği yapmış muhtemelen Kayseri, Ankara, Afyonkarahisar, Kütahya, Bilecik gibi çevre yerleşim yerlerinde de bulunmuştur. 1284 yılında hayatının büyük bölümünü geçirdiği Akşehir'de ölmüştür.
En eskisi 16. yüzyıla tarihlenen anonim Lâtâ'if-i Hâce Nasreddin derlemelerinde Nasreddin Hoca kimi zaman Timur kimi zaman I. Alâeddin Keykubad ile çağdaş gösterilmektedir. Evliya Çelebi ise Seyahatnâme'sinin ikinci cildinde Akşehir'den söz ederken Nasreddin Hoca'dan da söz açarak I. Murad ve I. Bayezid dönemlerinde yaşadığını belirtmiştir. Bu farklı anlatılara karşın günümüzde Nasreddin Hoca ve yakınlarına dair belgeler ışığında Nasreddin Hoca'nın 13. yüzyılda yaşadığı ve Timur, I. Murad ya da I. Bayezid ile çağdaş olamayacağı konu üzerinde çalışan araştırmacıların büyük çoğunluğu tarafından kabul edilmektedir. Buna karşılık Timur ile çağdaş gösterildiği anlatılardaki Timur figürünün aslen Akşehir'de sekiz yıl ordugâh kuran Moğol şehzadesi Keygatu olabileceği ihtimali üzerinde durulmaktadır.
Halk inanışları

Ölümünün ardından Türk kültürünün motiflerinden biri haline gelen Nasreddin Hoca, zamanla kendisi etrafında inanışlar meydana getirmiştir. Buna göre Nasreddin Hoca'nın ağlayarak değil gülerek doğduğuna inanılmaktadır. Akşehir'de bulunan türbesini ziyaret edenlerin ise gülmekten kendilerini alamayacaklarına, gülmemek için kendini zorlayan kişinin ise başına muhakkak bir şey geleceğine inanılır. Akşehir'de düğün sahibinin Nasreddin Hoca'nın türbesine gidip onu ve mollalarını düğün ziyafetine davet etmesi bir gelenek halini almış olup bu yapılmadığında çiftin geçimsizlikten muzdarip olacağı inancı yörede hakimdir. Yine yeni doğan çocukların göbek bağının türbeye gömüldüğünde çocuğun Nasreddin Hoca gibi zeki, hoşgörülü ve güleryüzlü bir insan olacağı kabul edilmektedir. Akşehir'den ayrılanların Nasreddin Hoca'nın türbesine gidip dua etmesi bir gelenek olup Mustafa Kemal'in de Millî Mücadele yıllarında şehirden ayrılırken türbeyi ziyaret ettiği bilinmektedir. Akşehir'de hocanın türbesinden alınan toprağın kuru ağrı denilen göz hastalığını iyileştirdiğine inanılır ve kuraklık dönemlerinde türbe önünde yağmur duasına çıkılır. Uluslararası Akşehir Nasreddin Hoca Anma ve Mizah Günlerine ilk davet edilen de yine Nasreddin Hoca'dır.
Sivrihisar ve Hortu'da hocanın davranışları öğüt, ibret dersi olarak yorumlanmaktadır. Eşeğe ters binmesi "Eşek ne de olsa gideceği yeri bilir, ters biniyorum ki gerimizin güvenliğini gözetleyebileyim.", dört yanı açık türbesinin kapısında kilit bulunması ise "Kilit dost içindir, düşman ne yapsan yine de girmenin bir yolunu bulur." şeklinde yorumlanmaktadır. Nasreddin Hoca'nın türbesi zamanla güvenlik tedbirlerinden yoksun, girmenin kolay olduğu yerler için bir benzetme niteliği kazanmıştır. Buna örnek olarak Mustafa Kemal Atatürk ile ilgili bir fıkrada Maginot Hattı hocanın türbesine benzetilmiştir.
Kültürel yayılım alanı

Nasreddin Hoca Anadolu kökenli bir karakter olmasına karşın fıkraları Doğu Türkistan'dan Macaristan'a, Güney Sibirya'dan Kuzey Afrika'ya Türkçe konuşulan ve Osmanlı İmparatorluğu hakimiyeti altında bulunan bölgelerde anlatılarak zaman içerisinde farklı ülkelerde farklı diller konuşan insanlarca da benimsenmiştir. Günümüzde Türklerin siyasi ve kültürel etkisine bağlı olarak Bulgarlar, Çinliler, Ermeniler, Gürcüler, İtalyanlar, Ruslar ve Kürtlerin aralarında bulunduğu Türk olmayan toplumlarda da Nasreddin Hoca fıkraları yer almaktadır. Fıkralar düzenlenip yazıldıkları çevrenin ulusal ve bölgesel özellikleri gereğince değişmiş, temalar ve hikâyenin kahramanı yeni biçimler almıştır.
Fıkraların yayılmasında başlıca etken yazılı gelenektir. 15. yüzyılın ikinci yarısından 19. yüzyılın ikinci yarısına dek süren yazma geleneği 1850'de yerini matbaada ilk kez basılan Nasreddin Hoca derlemesi ile basma eserlere bırakmış, ilk resimli derleme ise 1864'te İstanbul'da basılmıştır. Taşbasmalar ve matbaa baskıları genellikle İstanbul'da hazırlanıp diğer bölgelere yayılırken yazmaların hazırlanmasında Osmanlı İmparatorluğu'nun diğer kültür merkezleri de etkin rol oynamıştır. Nasreddin Hoca fıkralarının Sovyetler Birliği ve Çin'deki Türkçe konuşulan bölgelerde yayılmasında ise Kazan'daki basımevlerinde hazırlanan derlemeler öne çıkmıştır. Kahire'deki Bulak Matbaası Nasreddin Hoca fıkralarının Türkçe baskılarının Mısır ve çevresinde yayılmasında önemli rol oynayarak başka bir kültür merkezi olarak öne çıkmıştır. Bu baskılarda Nasreddin Hoca'nın yanında Arap güldürü tiplemesi Cuhâ da işlenmiş ve iki karakter birçok fıkrada kaynaştırılmıştır.
Fıkraların mahiyeti > Fıkralardaki eğitim unsurları

Eğitimci Nükhet Tör, doktora tezi ve bu tezi temel alarak hazırladığı bildirisinde Nasreddin Hoca fıkralarının eğitici yönüne eğilmiştir. 295 fıkrayı inceleyen Tör fıkraların iyimserlik, hayata bağlı ve ümitli olma, özeleştiri yapabilme, hoşgörülü, tedbirli olma, içki alışkanlığının kötülüğü, dış görünüşe önem vermeme, görücü usulüyle evlenmenin sakıncaları, birden fazla kadınla evlenmenin zararları, evlilikte uyumlu davranma ve dinî inançlar olmak üzere on temel başlık altında eğitici ögeler barındırdığını tespit etmiştir. Nasreddin Hoca fıkralarının %35 kadarının eğitici değerler taşıdığını savunan Tör, Nasreddin Hoca'nın bir eğitim felsefesi olarak ele alınmasını önermiştir. Nasreddin Hoca fıkralarının ahlaki gelişim üzerine etkisini de inceleyen Tör, Lawrence Kohlberg'in ahlaki gelişim evreleri ile ahlaki dersler içeren Nasreddin Hoca fıkralarını ilişkilendirmiş ve fıkraların en üst iki düzey yani gelenek üstü ve özerk düzey gelişim evrelerine uygun mesajlar içerdiğini saptamıştır. Buna göre fıkralardaki mesajların bir kısmı toplumsal kuralları savunmakta, bir kısmı ise elin ağzı torba değil ki büzesin fıkrasındaki gibi duruma bağlı olarak toplumsal kuralların yere ve zamana göre değişebileceğini aktarmakta, kişilere çevresinden gelecek övgü ile yergilere aldırmaksızın kendi akıl ve vicdanlarına göre davranmalarını öğütlemektedir.
Bir başka eğitimci Hakan Dedebağı da yüksek lisans tezinde Nasreddin Hoca fıkralarındaki eğitime dair unsurları ele almıştır. Dedebağı'na göre fıkralarda insanlar ferdi özellikleriyle ele alınarak tema soru-cevap, örnek olay ve buluş yoluyla öğrenme gibi eğitim yöntemleriyle aktarılmaktadır. Toplum işleyişindeki düzensizliklerin dile getirildiği fıkralarda insanların hiciv yoluyla tenkit edilerek olumsuz davranışlarının olumlu davranışlara çevrilmesi ve dolayısıyla toplumsal hayatın düzene koyulması yönünden eğitici unsurlar barındığı tespitini yapan Dedebağı fıkraların genel anlamda proaktif bilinci uyarmaya yönelik içerikler barındırdığını öne sürmüştür.
Bunların yanı sıra Nasreddin Hoca anlatıları Kazakistan, Rusya, Türkiye gibi ülkelerde eğitim-öğretimde kullanılmakta, çocuklara okutulması tavsiye edilmektedir.
Fıkraların mahiyeti > Fıkralardaki mitolojik unsurlar

Halkbilimci Faruk Çolak, seçtiği yedi Nasreddin Hoca fıkrasını inceleyerek aralarında Türk mitolojisi ile bağlar tespit etmiştir. Buna göre Çolak, ağaçtan öte bir yol fıkrasıyla yaşam ağacı ve buradan Tengri'ye ulaşan yol inancı arasında benzerlik kurmuştur. Ayın parçalanarak yıldızlar veya şimşeği oluşturmasına dair iki farklı anlatımı olan eski Aylar fıkrasında Türk mitolojisindeki kozmogoni ile bağlantı kuran Çolak, teke burcu fıkrasında geçen oğlak burcunun Türk mitolojisinde de bulunduğunu belirtmiş, kemiklerinden dirilen kurban fıkrası ile günümüzde Altay ve Yakut Türklerince hâlen anlatılan hayvanların kemiklerinin bir araya getirilip diriltilmesi anlatıları ile birebir benzerlik kurmuştur. Faruk Çolak'ın üç farklı fıkrayı daha mitolojik anlatılarla bağdaştırmasına karşın halkbilimciler Saim Sakaoğlu ve Berat Alptekin bu fıkraları ikisinin mantıken Nasreddin Hoca'ya ait olamayacağı ve birinin de Cuhâ kökenli olduğu gerekçesiyle tenkit etmişlerdir.
Aynı konu üzerine eğilen halkbilimci Ebru Şenocak da kıyamet koptuğunda fıkrasında Nasreddin Hoca'nın baş aşağı gömülme isteğini mitolojik sembolizmde ölümü temsil eden baş aşağı insan, ayakları üzerinde dirilmesini ise yeniden hayata gelişi temsil eden ayakları üzerinde insan figürlerine işaret ettiğini belirtmektedir. Şenocak ayrıca Güneş mi daha faydalıdır yoksa Ay mı? fıkrası ile eski çağlarda Ay'ın Güneş'ten daha önemli görüldüğü toplumların mitolojisi ile bağdaştırmaktadır.
Vítor Baía

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Vítor Manuel Martins Baía
Doğum tarihi:  15 Ekim 1969 (55 yaşında)
Doğum yeri:  São Pedro da Afurada, Portekiz
Boyu:  1.85 m
Mevkii:  Kaleci
Altyapı kariyeri
1982-1988:  Porto
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 1988-1996 |  Porto |  246 |  (0) |
| 1996-1998 |  Barcelona |  39 |  (0) |
| 1999-2007 |  Porto |  160 |  (0) |
| Toplam |   |  445 |  (0) |
Millî takım kariyeri‡
| 1990-2002 |   Portekiz |  80 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Vítor Manuel Martins Baía (d. 15 Ekim 1969, São Pedro da Afurada), Portekizli eski millî kaleci. Kariyerinin büyük bölümünü geçirdiği Porto takımıyla toplamda 26 kupa kazanmıştır.
Kulüp kariyeri > Porto

Portekiz'de São Pedro da Afurada, Vila Nova de Gaia, Grande Porto,'da doğan Baía 13 yaşında Porto altyapısına katıldı. 1989 yılı başlarında, Portekiz adına FIFA Dünya Gençler Şampiyonası'nda yer aldı ve kulübü Porto'da emektar Leh kaleci Józef Młynarczyk'ı ikinci kaleciliğe düşürerek kaleyi devraldı. O sezon şampiyonluk yarışının iddialı ekiplerinden olan Porto, Primeira Liga'yı 2. sırada bitirdi.
Baía, ilk profesyonel maçına Vítoria de Guimarães karşısında çıktı ve birinci kaleciliği sonraki 7 yılda da kimseye kaptırmadı. Bu süre içinde takımla 5 lig ve 2 Taça de Portugal kazanan kaleci, toplamda 116 gol yiyerek kalesinde sezon başına ortalama 16.5 gol gördü. 1994-95 sezonu sonrası ESM Yılın Takımı'na seçilen ve 1995 yılında IFFHS Yılın En İyi Kalecisi listesinde 6. sırada, sonraki yıl ise aynı listede 5. sırada bulunan Baía, 1994-1996 yılları arasında dünya çapında en iyi kaleciler arasına girmeyi başardı. 1996 Avrupa Futbol Şampiyonası kadrosuna dahil edilen kaleci, turnuvanın ardından o zamana kadar bir kaleciye verilen en yüksek bedel karşılığında İspanya takımı Barcelona'ya transfer oldu.
Kulüp kariyeri > Barcelona

1996-97 sezonunda Barcelona'nın, Real Madrid'in ardından ikinci sırada bitirdiği La Liga'da sadece 1 maç kaçıran Baía, burada kariyerine bir de Kupa Galipleri Kupası eklemiş oldu.
1997-98 sezonunda teknik direktör Bobby Robson yerine gelen Louis van Gaal'ın vatandaşı Ruud Hesp'i birinci kaleci olarak kullanmasıyla arka planda kalan Baía, sezon ortasında eski kulübü Porto'ya kiralandı.
Kulüp kariyeri > Porto'ya dönüş

Vítor Baía, 17 Aralık 2007.
FIFA.com'dan
Ocak 1999'da Baía, Porto'ya döndüğünde 1 numaralı forma boşta değildi. Bu nedenle 99 numarayı seçti. Yeni numaralı formaların satışında büyük bir artış yaşanırken, karşılaşmalardaki seyirci artışı da ünlü kalecinin dönüşüne bağlandı. Kariyerinin başarılı günlerine geri dönen kaleci 1999-00 sezonunda dizinden bir sakatlık yaşadı ve ameliyat olmak zorunda kaldı.
2000 yazında kiralık dönemi biten ve Barcelona'ya geri dönen Baía, kulüp tarafından serbest bırakıldı ve hemen ardından tekrar Porto ile anlaştı. Sakatlıktan dolayı bir sezon sahalardan uzak kaldıktan sonra, ilk maçına 2001-02 sezonunda, 26 Kasım 2001 tarihinde Vila Real takımıyla oynanan rezerve ligi karşılaşmasında çıktı. 16 gün sonra, 12 Aralık'ta, A takımın Santa Clara ile oynadığı kupa maçında forma giydi. Tamamen iyileştikten sonra, 2002 Dünya Kupası kadrosuna dahil edildi.
2002-03 sezonunda eski formunu yakalayan kaleci, kulübünün lig, kupa ve UEFA Kupası'nı kazanmasına katkıda bulundu. UEFA Kupası'nda oynanan 13 maçında 11'inde forma giydi ve yarı finalde Lazio karşısında bir penaltı kurtardı. Final maçında ise Celtic karşısında kalesinde 2 gol görmesine rağmen uzatmalardan golü bulan Porto, 3-2'lik sonuçla kupayı kazandı.
2003-04 sezonunda kariyerinin en parlak sezonunu yaşadı ve yedinci lig şampiyonluğuyla birlikte ilk Şampiyonlar Ligi kupasını da kaldırdı. Şampiyonlar Ligi'nde oynanan tüm maçlarda forma giydi. Sezon sonunda, "UEFA Kulüp Yılın En İyi Kalecisi" seçilerek bu unvanı alan ilk Portekizli oldu. Bu sezonun ardından, 2004 Avrupa Futbol Şampiyonası kadrosuna alınmaması ve yerine Sporting kalecisi Ricardo Pereira'nın seçilmesi ise beraberinde tartışmaları getirdi. 2007 yılındaki FIFA.com röportajında Baía bu durumla ilgili "... 2003-04 sezonunda Avrupa'daki en iyi kaleci seçildim ve EURO 2004 kadrosu açıklanmadan birkaç gün Portekiz Ligi ve UEFA Şampiyonlar Ligi'ni kazanmıştım. Buna rağmen kadroya alınmamış olmam biraz garip." açıklamasını yapmıştır. Sezon sonunda açıklanan, IFFHS 2004 Yılında Dünyanın En İyi Kalecisi listesinde Ricardo 19. sırada bulunurken, Baía 8. sırada yer aldı.
2005-06 sezonunda Hollandalı teknik direktör Co Adriaanse tarafından birinci kaleci olarak kullanılan Baía, sezon ortasında yerini Brezilyalı kaleci Helton'a kaptırdı. 2006-07 sezonunda Porto'nun şampiyon kadrosunda yer almasına rağmen, sadece bir lig maçına çıktı. Sezonun son maçında Desportivo das Aves karşısında kaleye geçerek 700. resmî maçına çıkmış oldu. 38 yaşına yaklaştığı günlerde, 14 Haziran 2007'de, futbolu bıraktı ve kulübün halkla ilişkiler müdürü olarak görev yapmaya başladı. Daha sonra Temmuz 2010'da bu görevinden ayrıldı.
Baía, İtalyan kaleci Stefano Tacconi ile birlikte üç Avrupa kupasını da kazanan iki kaleciden biridir.
Millî takım kariyeri

Baía, millî formayla ilk maçına 20 yaşındayken, 19 Aralık 1990 tarihinde ABD ile oynanan ve Portekiz'in 1-0 kazandığı bir özel maçta çıktı. 2002 yılına kadar 80 kez millî formayı giydi. 1996 Avrupa Futbol Şampiyonası, 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası (Portekiz'in tur atlamayı garantiledikten sonra oynadığı bir maç hariç) ve 2002 FIFA Dünya Kupası'nda ülkesinin oynadığı bütün maçlarda forma giydi. 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası'nda çeyrek final karşılaşmasında Türkiye ile oynanan maçta Arif Erdem'in penaltısını kurtardı ve takım maçı 2-0 kazanarak yarı finale yükseldi.
2002 Dünya Kupası'ndaki başarısızlığın ardından istifa etmeye yanaşmadığı için kovulan teknik direktör António Oliveira'nın yerine  Luiz Felipe Scolari getirildi. 10 yıldır Portekiz kalesini koruyan Baía, bunun ardından millî takıma bir daha çağrılmadı.
Başarıları > Porto

UEFA Şampiyonlar Ligi: 2003-04
UEFA Kupası: 2002-03
Kıtalararası Kupa: 2004
Primeira Liga: 1989-90, 1991-92, 1992-93, 1994-95, 1995-96, 1998-99, 2002-03, 2003-04, 2005-06, 2006-07
Taça de Portugal: 1990-91, 1993-94, 1999-00, 2002-03, 2005-06
Supertaça Cândido de Oliveira: 1990, 1991, 1993, 1994, 1996, 2003, 2004, 2006
Başarıları > Barcelona

UEFA Kupa Galipleri Kupası: 1996-97
La Liga: 1997-98
Copa del Rey: 1996-97, 1997-98
Supercopa de España: 1996
UEFA Süper Kupası: 1997
Başarıları > Bireysel

Portekiz'de Yılın Futbolcusu: 1988-89, 1990-91
Portekiz Altın Top: 1991-92
ESM Yılın Takımı: 1994-95
UEFA Kulüp Futbolu En İyi Kaleci Ödülü: 2003-04
Zeytin

Bir zeytin fidesi ve olgunlaşmış zeytinler
Zeytin toplama
"Avrupa zeytini" anlamında Olea europaea botanik adlı zeytin, zeytingiller Oleaceae familyasından meyvesi yenen ve geleneksel olarak Akdeniz iklimine özgü bir ağaç türüdür. Tür, tüm Akdeniz ülkelerinin yanı sıra Güney Amerika, Güney Afrika, Çin, Avustralya, Yeni Zelanda, Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yetiştirilir. Olea europaea, Olea cinsi için tip türüdür.
"Zeytin" de denilen zeytinin meyvesi zeytinyağının kaynağı olarak Akdeniz bölgesinin tarımında çok önemlidir; Akdeniz mutfağı temel bileşenlerinden biridir.
Zeytin adını ağacına, meyvesine, Leylak, Yasemin, Forsythia ve gerçek dişbudak ağaç türlerini de (Fraxinus gibi) içeren bitki ailesine verir.
Zeytin ağacının binlerce çeşidi bilinmektedir. Zeytin çeşitleri öncelikle yağlık, yemeklik veya her ikisi için kullanılabilir. Tüketim için yetiştirilen zeytinlere genellikle "sofralık zeytin" denir. Hasat edilen tüm zeytinlerin yaklaşık %90'ı yağa dönüştürülürken, yaklaşık %10'u sofralık zeytin olarak kullanılır.
Etimoloji

Zeytin Akadca’da zeirtum (zertum), İbranice’de zeta veya zai, Arapça’da ise zaitun olarak bilinir.
Morfolojik özellikleri

Zeytin ağacı Olea europaea, Akdeniz, Avrupa, Asya ve Afrika'ya özgü, sık dallı, yayvan tepeli, her dem yeşil yapraklı, yaprak dökmeyen ağaç veya çalıdır.
Ağacı bodurdur ve yüksekliği nadiren 8-15 m'yi aşar. Sadece güney İtalya'nın Campania bölgesindeki Pisciotta civarındaki bölgede bulunan 40,000 ağaçtan oluşan benzersiz bir tür olan 'Pisciottana', buna uygun olarak büyük gövde çapları ile genellikle bunu aşar.
Geniş, kıvrımlı, yamru yumru bir gövdesi vardır.
Ağaç yaşlandıkça, düzgün gri renkli gövde kabuğu giderek çatlar. Ağacın tacı (tepesi), yaklaşık olarak artan boy kadar her sene genişler.
Ağacı uzun ömürlü olup yaklaşık 2000 yıl kadar yaşayabilir.
Verimli topraklarda ağacının tacı açık ve asimetrik, verimsiz topraklarda ise daha yoğun ve yuvarlaktır.
Sürgünleri gri renkli, dikensiz ve hemen hemen üç köşelidir.
Simli yeşil yaprakları dikdörtgen gibi olup yaprak uzunlukları cinsine göre 20–86 mm ve eni de 5–30 mm arasıdır.
Mızraksı, çok kısa saplı, deri gibi sert yaprakları, sürgünlere karşılıklı çiftler halinde dizilir. Yaprakları basit, tam kenarlı ve kenarlar alt yüze doğru hafif kıvrıktır. Yaprakların ucunda sivri bir çıkıntı bulunur. Yaprağın üst yüzü koyu gri-yeşil ve tüysüz, alt yüzü mavimsi gümüşi renkte ve beyaz sık ipeksi tüylerle kaplıdır. Küçük, beyaz, tüylü, on yarıklı kaliks ve taç yaprağı, iki erkek organı ve iki parçalı dişi organı bulunan çiçekler, genellikle bir önceki yılın odunu üzerinde, yaprak koltuklarından çıkan salkımlar halinde taşınır.
"Olea europaea"’nın etli meyvesinin içinde, "taş" denilen sert bir çekirdeği vardır.
Meyvesi küçük, 1– 2.5 cm uzunluğunda, ince etli ve zeytin bahçesi çeşitlerine göre yabani olanları daha küçüktür.
Zeytinler renkleri yeşilden mora dönerken toplanırlar.
Konserve siyah zeytinler yapay olarak karartılabilir (işleme için aşağıya bakın) ve görünümü iyileştirmek için kimyasal demir glukonat içerebilir.
Baharın sonlarına doğru yaprakların koltuk altlarında seyrek salkımlar halinde açan, küçük beyazımsı-sarı renkli, kokulu çiçekleri vardır.
Rüzgarların taşıdığı çiçek tozlarıyla döllenen çiçekler etli ve yağlı meyvelere dönüşür. Meyve önce yeşil, olgunlaştıktan sonra da parlak siyah olur.
Zeytin ağacı, meyvesinin etli kısmından ve çekirdeğinden elde edilen "yağı" bakımından çok değerli bir ağaçtır. 
Ağacının çok heybetli ve estetik bir görünümü vardır. Odunu çürümeye karşı son derece dayanıklıdır.
Zeytin ağacı yıllık ortalama sıcaklığı 15-20 °C olan bölgelerde yetişir.
Sınıflandırma

"Olea europaea" nın altı doğal alt türü geniş bir yelpazeye dağılmıştır:
Olea europaea subsp. europaea (Akdeniz Havzası)
Olea europaea çeşidi. Akdeniz'in "yabani" zeytini olarak kabul edilen "sylvestris", belirgin şekilde daha küçük meyve veren daha küçük bir ağaçla karakterize edilen çeşittir.
O. e. subsp. cuspidata (Güney Afrika'dan Doğu Afrika boyunca Arabistan,Güneybatı Çin'e kadar)
Ö. e. subsp.cerasiformis (Madeira); Olea maderensis olarak da bilinir
Ö. e. subsp. guanchica (Kanarya adaları)
Ö. e. subsp. laperrinei (Cezayir, Sudan, Nijer)
Ö. e. subsp. "maroccana" (Fas)
Alt türleri O. e. cerasiformis tetraploid ve O. e. maroccana hexaploiddir.
Zeytinin yabani olarak yetişen formları bazen Olea oleaster türü olarak değerlendirilir.
Güneydoğu Asya'da "beyaz" ve "siyah" zeytin denilen ağaçlar aslında zeytin değil Canarium türleridir.
Sınıflandırma > Çeşitler

Zeytin ağacının yüzlerce çeşidi bilinir. Zeytin çeşidinin rengine, boyutuna, şekline ve büyüme özelliklerine, zeytinyağı niteliklerine de önemli etkisi vardır. Zeytin çeşitleri öncelikle yağ, yemek veya her ikisi için kullanılabilir. Tüketim için yetiştirilen zeytinlere genel olarak "sofralık zeytin" denir.
Pek çok zeytin çeşidi kendi kendine steril ya da neredeyse öylesine olduğundan genellikle tek bir birincil çeşit ve birincil olanı gübreleme yeteneği için seçilen ikincil bir çeşit ile çiftler halinde ekilirler. Son zamanlarda çabalar, hastalığa direnç, hızlı büyüme ve daha büyük veya daha tutarlı mahsuller gibi çiftçiler için yararlı niteliklere sahip hibrit çeşitler üretmeye yöneliktir.
Kullanımı

Zeytin ağacı, "Olea europaea", zeytinyağı, ince odunu, zeytin yaprağı, süs amaçlı ve zeytin meyvesi için yetiştirilir. Hasat edilen tüm zeytinlerin yaklaşık %90'ı yağa dönüştürülürken yaklaşık %10'u sofralık zeytin olarak tüketilir. Zeytin, Akdeniz mutfağındaki temel bileşenlerin üçlüsünden biridir diğer ikisi ekmek, makarna ve kuskus için buğday ve şarap için üzümdür.
Zeytinin yaprağında tanen, uçucu yağlar, organik asitler ve rezin bulunur. Yapraklar ve gövde kabuğu %5 çay (infüzyon) halinde iştah açıcı, idrar söktürücü ve ateş düşürücü olarak kullanılır.
Şeker hastalığında kullanım alanı olduğu gibi, tansiyon düzenleyici olarak da bilinir. Dermokozmetik amaçlı kullanılmaktadır. Zeytinyağlı şampuanlar saç dökülmesini engeller, saçın çabuk uzamasını sağlar, lezyonlu saçlı deriyi onarmaya yardımcı olur ve kepek oluşumunu engeller. Zeytinyağlı sıvı sabun, duş jelleri, katı sabun, bebek şampuanları cildi olumsuz dış etkenlere karşı korurlar. Cildi güzelleştirip yaşlanmasını geciktirerek ciltteki kırışıklık oluşumunu engeller. Zeytin dayanıklılığın sembolüdür. Doğal zeytinyağlı dermokozmetik ürünler ciltte kimyasal kalıntılar bırakmadığından dünyada kullanımları giderek artmaktadır. Yüzyıllardır Akdenizlilerin sağlık ve güzellik kaynağı olmuştur. Kutsal metinlerde de şifa kaynağı olduğu belirtilmiştir.