stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Azerbaycan'da bilim ve teknoloji
Bilimsel yayınlar

Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi'nin çeşitli bilim dallarındaki çalışmaları ve "Bilgi Teknolojileri Sorunları", "Bilgi Toplumunun Sorunları" bilimsel-pratik dergileri ve işlemleri de dahil olmak üzere, periyodik olarak yayınlanan 20'den fazla bilimsel dergi bulunmaktadır.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Yayın | Yıldaki sayı | Yıllık baskının kopyaları | Diller |
| Azerbaycan ve Azerbaycanlılar | Ayda 1 sayı | 280 | İngilizce, Rusça |
| Uygulamalı ve Hesaplamalı Matematik | Yılda 2 sayı | 300 |  |
| Fizyoloji Enstitüsü İşlemleri | Yılda 2 sayı | 500 | Azerice, Rusça |
| Mikrobiyoloji Enstitüsü İşlemleri | Yılda 1 sayı | 100 | Azerice, Rusça |
| Toprak Araştırmaları ve Tarım Kimyası Enstitüsü İşlemleri | Yılda 1 sayı | 150 | Azerice, Rusça |
| Genetik Enstitüsü ve Seçimi İşlemleri | Periyodik değil | 200 | Azerice, Rusça |
| Zooloji Enstitüsü İşlemleri | Periyodik değil | 200 | Azerice, Rusça |
| Elturan | Yılda 2 sayı | 1000 | Azerice |
| Doğu Felsefesi Sorunları Dergisi | Yılda 2 sayı | 250 | Azerice, Almanca, İngilizce, Fransızca, Türkçe, Farsça, Arapça |
| Qendershunaslig | Yılda 1 sayı | 500 | Azerice, İngilizce |
| Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi Türkoloji Dergisi | Yılda 1 sayı | 250 | Azerice, Rusça |
| Petrokimya ve Yağ Arıtma İşlemleri | Yılda 6 sayı |  | İngilizce, Rusça |
| Azerbaycan Kimya Dergisi | Yılda 4 sayı | 250 | Azerice, Rusça |
| Azerbaycan Astronomi Dergisi | Yılda 4 sayı | 250 | Azerice, İngilizce, Rusça |
| Azerbaycan Fizik Dergisi | Yılda 4 sayı | 250 | Azerice, İngilizce, Rusça |
Ayrıca, Azerbaycan Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı 2 uluslararası dergi de dahil olmak üzere çok sayıda bilimsel dergi bulunmaktadır. Bu dergilerin çoğu üniversiteler tarafından yayınlanmaktadır.
AMEA

Ana madde: Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi
Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi, ülkenin ana bilim akademisidir. 1945 yılında SSCB Bilimler Akademisi'nin bir kolu olarak kuruldu.
1945'ten önce, Azerbaycan SSCB Bilimler Akademisi Azerbaycan'ın SSCB Bilimler Akademisi'nin araştırma ve inceleme bölümü olarak seçildi. O zamanlar, tam jeolojik haritaya sahip olan bir Azerbaycan atlası üç ciltte yayınlandı.
1995 yılında, Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi, Azerbaycan'daki temel bilimsel kurum ve kuruluşları ve devlet yapısını kapsayan bir üniversite ağı kurdu.
2001 yılında, başkanlık kararnamesi ile "Ulusal Bilim Akademisi" statüsünü aldı.
Sola fide

Sola fide (Latince: Sadece iman); insanın yaptığı işlerden bağımsız, sadece İsa’ya iman ederek kurtulacağını savunan Protestan doktrinidir.
Günah, insanlarla Tanrı arasında bir uçurum yaratır. Fakat mükemmel olan ve hiçbir günah işlememiş olan İsa, günahın cezasını insanların yerine çeker ve ölür. Buna kurtuluş denir çünkü İsa, insanları günahtan kurtarır. Buradaki fikir, öldükten sonra kurtulmanın ve cennete gitmenin tek yolunun İsa'ya güvenmek olduğudur.
1838

| --- | --- |
Binyıllar:: 2. binyıl
Yüzyıllar::  18. yüzyıl  19. yüzyıl  20. yüzyıl
Onyıllar::  1810'lar  1820'ler  1830'lar  1840'lar  1850'ler
Yıllar::  1835  1836  1837  1838  1839  1840  1841
| --- | --- |
Miladi: 1838   MDCCCXXXVIII
Ab urbe condita: 2591
Asur: 6588
Bahâî: MÖ 6 – MÖ 5
Bengal: 1245
Berberi: 2788
Birmanya: 1200
Bizans: 7346 – 7347
Budist: 2382
Discordian: 3004
Ermeni: 1287   ԹՎ ՌՄՁԷ
Etiyopya: 1830 – 1831
Fransız cumhuriyetçi: 46 – 47
Hicrî: 1253 – 1254
Hint: 
 - Kali Yuga: 4939 – 4940
 - Shaka Samvat: 1760 – 1761
 - Vikram Samvat: 1894 – 1895
Holosen takvimi: 11838
İbrani: 5598 – 5599
İran: 1216 – 1 BP – MÖ 1217 BP
Juche: MÖ 73
Kıpti: 1554 – 1555
Kore: 4171
Tayland güneş: 2381
g t
Olaylar

6 Ocak - Samuel Morse kendi geliştirdiği Mors alfabesini ilan etti.
28 Haziran - Büyük Britanya ve İrlanda Kraliçesi Victoria, Westminster Abbey'de yapılan törenle taç giydi.
16 Ağustos - Osmanlı İmparatorluğu ile Birleşik Krallık arasında Baltalimanı Ticaret Sözleşmesi imzalandı.
16 Aralık – Güney Afrika'da Boer'ler Zuluları yenilgiye uğrattılar.
On dört bin çeroki Kızılderilisi Georgia'daki evlerinden batıya kızılderili bölgesine sürüldüler. Bu olaya Gözyaşı Yolu denir.
Doğumlar

25 Ekim - Georges Bizet, Fransız besteci (ö. 1875)
29 Kasım - Giovanni Losi, İtalyan Katolik rahip, İncil bilgini veyazar (ö. 1882)
7 Aralık - Mathias Villiers de l'Isle-Adam, Fransız yazar.
José Ruiz y Blasco, İspanyol ressam (ö. 1913)
Ali Suavi, Osmanlı düşünürü ve yazarı. (ö.1878)
Alamidere Muharebesi

| g t Birinci Balkan Savaşı |
| --- | --- |
Bulgar Cephesi Kırcaali  Kırkkilise  Lüleburgaz  Alamidere  Balkan Töresi  Varna  Merhamlı  1. Çatalca  Bolayır  Şarköy  Edirne  2. Çatalca Sırp-Karadağ Cephesi Kumanova  Luma  Pirlepe  Alinci  Manastır  İşkodra Yunan Cephesi Sarantaporon  Komçiadis  Gribova  Yenice  Beşpınar  Soroviç  Himara  Driskos  Pista  Görice  1.Yanya  İmroz  Mondros  2.Yanya  Bijan (3.Yanya)
Alamidere Muharebesi Birinci Balkan Savaşı sırasında 3 Kasım (Eski Jülyen Takvime göre (J.T): 21 Ekim) 1912'de Paşmaklı'nın (bugünkü adı:Smolyan) 15 km güneydoğusundaki Alamidere köyü yakınlarında gerçekleşen Bulgar ve Osmanlı birlikleri arasında bir çatışmadır. 21. Sredna Gora Alayı, bu muharebede kazandığı başarı ile, Arda Nehrinin üst kısımlarını ele geçirdi ve Rodop Dağlarında Osmanlı hakimiyeti ve kontrolü sona erdi. Bulgarlarca önemli muharebelerden biri olarak kabul edilen bu muharebenin onuruna 1934'te Alamidere köyünün adı Türk isimlerini Bulgarlaştırma planı kapsamında bu muharebeye katılan Bulgar alay komutanının unvanı ve soyadı olan Albay Serafimovo (Polkovnik Serafimovo-Полковник Серафимово) olarak değiştirildi ve savaşın yapıldığı tepelerden birine Sredna Gora alayına atfen Srednogorets (Средногорец) adı verildi.
İki Tarafın Savaş Planları

Çatışmanın başlangıcında, Albay Vladimir Serafimov komutasındaki 21. Alay, Bulgar Trakya İkinci Tümeni 'nin 1. Tugayının bir parçasıydı. Alay, Rodop müfrezesi'nin sol, doğu kanadını oluşturuyordu. Görevi, Türklerin Çepeleri üzerinden Filibe'ye giden yolunu kapatmak ve Batı Trakya demiryolu hattı 'nın  Selanik - İstanbul'dan geçen kesimi kesmektir. Bu hat Osmanlı'nın askeri lojistiği için olmazsa olmaz hatlarındandı. Alay 5000 asker ve subaydan oluşmakla 4'ü hızlı ateş edebilen 20 Dağ topu bulunmaktaydı.
Rodoplarda Gorna Arda adı verilen bölgede ise Osmanlı Kırcaali Müfrezesi'ne bağlı redif birlikleri ile takviye edilen Kırcaali Müstahfız Tümeni (Geçici) konuşlandırılmıştır. Kırcaali Müfrezesinin bir parçası olan bu tümen 6800 asker ve subaydan oluşmakla Osmanlı Genel Komutanlığı'nın direktiflerine göre asıl görevi, Bulgarların Doğu Trakya ve Makedonya arasındaki iletişimin  kesilmesini engellemekti.
Мuharebe Öncesi

1912 sonbaharında Rodoplar'daki savaşın etkinliği, dağlık arazi ve zayıf yol ağının kimin elinde tutulması ile belirlenecekti. Harekâtlar zorlu arazi şartları ve yol elverişliliğini bozan sık yağışlar (kar dahil) nedeniyle güçlükle yapılmaktadır.
Ancak savaşın ilk günlerinde 18-21 Ekimde (J.T: 5-8 Ekim de), 21. Alay, batı Rodop Dağlarında Devlen Köyü (bugünkü Devin) ile birlikte Pomaklar'ın yaşadığı bir zamanların Pomak Timraş Cumhuriyeti'nin merkezi Timraş Köyünü ve çevresini Osmanlılardan aldı. Bu arada Bulgar ordusunun diğer birimleri de Kırcaali Muharebesi'ni kazanıp Osmanlı müfrezesinin merkezi olan Kırcaali'yi ele geçirmiş ve Kırcaali Müfrezesine ağır bir darbe vurmuştu. Daha sonra, 21.alay Türk birliklerinin Paşmaklı (Smolyan) bölgesinde birikmesiyle ilgili bilgiler nedeniyle, alay Çepeleri yakınlarına yoğunlaştı ve güneye doğru ilerledi. 26 Ekim'de (J.T:13 Ekim) alay, şiddetli bir çatışmaya girip St. George Tepesi bölgesinde üç Türk taburunu yendi ve Paşmaklı, Raykovo ve Ustovo köylerini aldı. Buk köyü yakınlarındaki demiryolu köprüsünü havaya uçurmak için bir ekip gönderildi, ancak baskın başarısız oldu (29 Ekim (J.T:16 Ekim)). Bu arada, Kırcaali Müfrezesine bağlı Osmanlı birlikleri Paşmaklı ve çevresini sonrasında Kırcaali'yi geri alabilmek için karşı taarruza geçip Palas (Rudozem) çevresinden ilerledi ve (1-2 Kasım (J.T:19-20 Ekim)) Bulgarları Ustovo köyüne çekilmeye zorladı. Albay Serafimov, düşmanın daha da ilerlemesini durdurmak için birliklerinin çoğunu burada bölgede topladı. Savaşın başlangıcına kadar, Türk kuvvetlerinin büyüklüğü hakkında güvenilir bir istihbaratı yoktu.
Muharebe

Muharebe özellikle Alamidere'yi çevreleyen tepelerde oldu. 4 Kasım (J.T: 21 Ekim) sabahı erken saatlerde Bulgar alayı, Osmanlı  Kırcaali Müstahfız Tümenini karşılamak için üç kol halinde Palas'a doğru yola çıktı. Saat 10 sularında iki ordunun öncü kuvvetleri Fatovo köyüne giden yolda çarpıştı. Bulgar öncü kuvvetleri kargaşa içinde geri çekildi, ancak Osmanlı kuvvetleri bu çekilen Bulgar öncülerini takip etmedi. 21. Alayın geri kalan bölümlerinin gelmesiyle Serafimov, ormanlık bir tepeyi işgal eden Türklere (6 tabur ve 1 batarya dan oluşan) saldırı emri verdi. Saldırı neticesi sağ kol (6 top yaklaşık 1000 asker, Yarbay İliya Vrachev liderliğinde) Alamidere köyüne saldırıya geçip düşmanın solundaki ve arkasındaki tahkim edilmemiş tepeleri işgal etti. Osmanlı birlikleri yedekleri ile birkaç kez tepeleri almak için karşı saldırıya geçti, ancak saldırılar geri püskürtüldü. O sırada diğer Türk kanadına Bulgarlar süngü hücumu yaptılar netice olarak bu kanatta gerilettirildi. Osmanlı komutanı Bulgar birliklerinin etrafını dolaştırma kuşatma planı  düşündüyse de  bu görevle görevlendirilen taburun geç kalması nedeniyle bu plan da başarısız oldu.. Bu, 8 saatlik savaşın ardından Osmanlı tümeni genel olarak geri çekilmek zorunda kaldı.
Muharebe Sonrası

Yenilgilerinden sonra Osmanlı birlikleri, Arda'nın güney kıyısına çekildiler ve birkaç istisna dışında artık bölgeyi tehdit edemez hale geldilerki savaştan bir gün sonra, 5 Kasımda (J.T:22 Ekim) 'da  Serafimov'un birlikleri Golyam Palas ve Paşmaklı çevresini de neredeyse hiçbir direnişle karşılaşmadan ele geçirdi. Rodoplardaki çatışmalar yaklaşık iki hafta içinde yatıştı. Zira Kasım ayında gelen ek birlik serbest kalan müfrezelerle bu defa Bulgarlar Kırcaali Müfrezesini tamamen kuşatıp yok etmek için saldırıya geçti. Rodop bölgesinden Osmanlılar tümden çıkmak zorunda kaldı ve müfrezeyi takip eden Bulgar güçleri Balkan Töresi Muharebesini de kazanıp  Kasım ayı sonunda şimdiki Yunanistana kadar ilerleyip Osmanlının Batı Trakya'da Ege Denizi kıyılarındaki topraklarını da aldı ve müfrezeye bağlı birlikler Mehmet Yaver Paşa ile birlikte Bulgarlara teslim olmak zorunda kaldı. (bkz. Merhamlı Muharebesi )
Muharebenin Sonuçları

Alamidere savaşında Вulgar 21.Alayı 35 ölü 75 yaralı 22 kayıp verirken Osmanlı Kırcaali Müstahfız Tümeni 180'den fazla ölü vermiştir.
1934'teki Balkan Savaşları kurbanlarının anısına, Ossuary Anıtı (паметник костница), Alamidere köyü yakınlarındaki Srednogorets zirvesine dikildi. Şimdilerde bu tepedeki zirve Rodop Shipka (Родопската Шипка) olarak bilinmektedir.
Bulgar 21.Sredna Gora Alayı Komutanı Vladimir_Serafimov
Muharebeye atfen Srednogorets Tepesine Dikilen Anıt
ʻAisake Eke

| ʻAisake Valu Eke |
| --- | --- |

Tonga Başbakanı
Görevde
Makama geliş  22 Ocak 2025
Yerine geldiği: Samiu Vaipulu (geçici)
Maliye Bakanı
Görev süresi 13 Ocak 2014 - 6 Mart 2017
Yerine geldiği: Lisiate ‘Akolo
Yerine gelen: Tevita Lavemaau
Görevde
Makama geliş  18 Kasım 2021
Yerine geldiği: Losaline Ma'asi
Görev süresi 25 Kasım 2010 - 16 Kasım 2017
Yerine geldiği: Yeni Anayasa
Yerine gelen: Losaline Ma'asi
Kişisel bilgiler
Partisi: Bağımsız
ʻAisake Valu Eke, Tongalı siyasetçi. Eke, Büyük Okyanus'ta Polinezya ada öbeği içerisinde yer alan Tonga Krallığı'nda Ocak 2025'ten bu yana Tonga başbakanı olarak görev yapmaktadır. Ayrıca 2014-2017 yılları arasında Maliye ve Ulusal Planlama Bakanı olarak kabinede görev yaptı.
Eğitim

Eke, 1980'lerde Güney Pasifik Üniversitesi'nden ekonomi alanında lisans derecesi aldı. Avustralya'daki Güney Queensland Üniversitesi'nde doktora yaptı ve 2013 yılında tamamladığı "Tonga'daki kamu sektöründe hizmet kalitesine ilişkin keşifsel bir çalışma" adlı teziyle doktora derecesi aldı.
Milletvekili

Maliye Bakanlığı'nda eski Maliye Sekreteri olarak görev yaptı ve ilk kez Kasım 2010 genel seçimlerinde Tongatapu 5 bölgesi milletvekili olarak Yasama Meclisi'ne seçildi. Dost Adaları Demokratik Partisi'ne yakın olmasına ve parti üyesi olarak aday olmayı düşünmesine rağmen, bağımsız olarak aday oldu ve oyların %24,1'ini ve 63 oy farkını alarak koltuğu kazandı; böylece Tongatapu 5, partinin kazanamadığı Tongatapu'daki (Tonga'nın ana adası) tek seçim bölgesi oldu.
Seçildikten sonra basına ekonomiyi iyileştirmek için yapılacak çok şey olduğunu söyledi ve hükûmetin özel sektör faaliyetlerini kolaylaştırması gerektiğini söyledi.
Ekim 2011'de, parlamentonun yurt dışında hastalık izninde olan üyelerine yüksek miktarda ödenek verilmesine karşı protesto düzenleyen milletvekillerinden biriydi. Ekonomi zayıfken milletvekillerinin kendilerine daha fazla kamu parası harcamaması gerektiğini belirten, artan ödeneklere karşı oy kullanan sekiz milletvekilinden (Demokrat Parti üyeleri olan ʻAkilisi Pohiva, Semisi Sika, Sitiveni Halapua, Sangster Saulala, Sione Taione, Falisi Tupou ve Moʻale Finau ile birlikte) biri oldu. Öneri on iki oya karşı sekiz oyla kabul edildi.
Maliye Bakanı

Ocak 2014'te başbakan Lord Tuʻivakano, bütçeyle ilgili bir anlaşmazlık nedeniyle Lisiate 'Akolo'nun görevden alınmasının ardından kendisini Maliye Bakanı olarak atadı. Eke bu görevini başbakan ʻAkilisi Pohiva hükûmetinde de sürdürdü. Ancak Mart 2017'de, parçası olduğu hükûmete karşı bir güvensizlik önergesi üzerinde yapılan parlamento oylamasında çekimser kaldı ve istifa etmek zorunda kaldı. Daha sonra 2017 seçimlerinde parlamentodaki koltuğunu kaybetti.
2021 seçimlerinde Tongatapu 5 bölgesinden yeniden parlamentoya seçildi. Seçim sonrasında başbakanlık için üç adaydan biriydi  ancak sonunda 16 oyla başbakanlığı kazanan Siaosi Sovaleni'ye kaybetti. Mayıs 2022'de Yargıtay tarafından yargılandığı rüşvet suçundan aklandı.
Başbakan

Eke, 24 Aralık 2024'te Tonga Yasama Meclisi tarafından Viliami Latu'yu 16'ya karşı sekiz oyla yenerek başbakan seçildi. Kral VI. Tupou, 22 Ocak 2025'te Eke'yi resmen başbakan olarak atadı.
İnsan vücut sıcaklığı

İnsanın normal vücut sıcaklığı genellikle iki yöntem ile ölçülür. Birinci yöntem olan oral yol (dilin altından) ile ölçüldüğünde 36.8±0.4 derecedir. İkinci yöntem olan içsel bölgeler anal, vajinal yolla ölçüldüğünde ise 37.0 derece olarak çıkmaktadır. Ancak günümüzde ilerleyen teknoloji ile birlikte alından veya termal kameralar ile daha hızlı ve hijyenik olarak ölçülmektedir. Bu ölçümler esnasında kişinin yaşı, cinsiyeti, sağlık durumu, üreme yetisi, ölçüm yapılan yerin bölgesi, günün hangi saatinde yaptığı, kişinin ayık veya baygın olma durumu, kişinin aktivite durumu (hareketlilik) ve duygusal durumu vücut sıcaklığının değişmesine sebebiyet olmaktadır. Rektal ya da vajinal ölçümler vücudun içinden geldiği için oral yolla yapılan ölçümlere göre daha sıcaktır, hatta oral yol ile yapılan sıcaklık ölçümleri de deri üstünden yapılan ölçümlerden de daha yüksek çıkmaktadır. Ayrıca koltuk altı ve kulaktan yapılan ölçümlerde farklı sıcaklıkları da göstermektedir.
Sağlıklı bir insanın vücut sıcaklığı gün içinde yaklaşık olarak 0.5 derece civarında değişiklik göstermektedir, ayrıca kişinin yapmış olduğu aktivitelerin yoğunluğundan dolayı sabahları düşük sıcaklıklarda, ikindi ve akşam saatlerinde daha yüksek sıcaklık değerlerine sahiptir. İnsan vücut sıcaklığı aynı zamanda da aç karnına, uykulu halde iken, hasta iken ve üşümüş hissettiğinde de farklı değerler gösterebilmektedir.
İnsan vücut sıcaklığı ile ilgilenen alanlar; tıp bilimi, insan üremesi ile ilgili çalışmalar ve sportif branşlardır.
Ölçüm şekilleri

İnsan vücut sıcaklığının ölçümü genellikle doktorlar tarafından yapılan muayenelerde kullanılan ilk işlemdir. Ölçme işlemleri için kullanılan birçok çeşit biyolojik termometre bulunmaktadır.
Vücut sıcaklığının ölçüm yöntemlerini şu şekilde sıralanabilir:
Anüsten (rektal [içsel] ölçüm)
Ağızdan (oral ölçüm)
Koltuk altından
Kulaktan
Vajinadan (rektal [içsel] ölçüm)
Üre örneğinden
Alından
Sıcaklık çeşitleri, değişimleri

Organizmaların işleyişinin sürdürebilirliği açısından organizmanın kendini ayarladığı ideal bir sıcaklık değeri bulunmaktadır, bu sıcaklık organizmanın içinde meydana gelen kimyasal reaksiyonların dengesini de sağlamaktadır. İnsanlarda ortalama içsel sıcaklık derecesi 37 derecedir, ayrıca bu değer her birey için değişiklik gösterebilmektedir. Fakat, hiçbir insanın gün içinde vücut sıcaklığı aynı kalmamaktadır. Gün içinde bu sıcaklık değerleri yükselip düşebilmektedir.
İnsan vücudunda en düşük sıcaklık bireyin ilk uyanmadan önceki 2 saat öncesinde olmakla birlikte kişinin hareketlilik seviyesine, hava derecesine ve dış etkenlere bağlı olarak da değişiklik gösterir. Bir önceki gün ve bir sonraki gün yapılan ölçümlerde de vücut sıcaklığının minimum ve maksimum değerleri değişiklik gösterebilmektedir. Oral yöntemle yapılan ölçümlerde minimum 36.3 derece ve maksimum  37.3 derece olan ısı aralığındaki bir insanın sıcaklığı ortalama değerler arasında kabul görmektedir. Genellikle insan vücut sıcaklığı 36.5–37.5 dereceler arası kabul görse de; son yapılan çalışmalarla birlikte yetişkinlerde bu değerler bireyin cinsiyeti ve bulunduğu konum dahilinde 33.2–38.2 dereceler arasındaki sıcaklıkları da normal vücut sıcaklığı değerleri arasında kabul görmeye başlamıştır.
Doğal ritim

Düzenli uyku düzenine sahip olan sıradan bir bireyin vücut sıcaklığı genellikle sabah 04.00 sularında en düşük sıcaklığa, saat 16.00-18.00 arasında ise en yüksek sıcaklığa sahiptir. Yapılan çalışmalar sonucunda oral yöntemle öğleden  ölçülen bir bireyin vücut sıcaklığının 37.3 derece civarında olması normaldir, fakat bu değer sabah ölçülüp karşılaşılmış ise normal değildir. İnsan vücut sıcaklığı gün içinde ortalama 0,5 derece arasında değişiklik göstermektedir.
Vücut sıcaklığının değişim göstermesi metabolizmamızdaki hormonlara da etki etmektedir. Özellikle kadınlarda, regl oldukları dönemlerde bazal vücut sıcaklığında ciddi bir artış gözükmektedir, bunun sebebi östrojen üretiminin azalması ve progesteron hormonunun yükselmesidir.
Vücut sıcaklığının doğal ritmini etkileyen faktörlerden diğeri ise mevsimsel değişikliklerdir. Farklı iklim koşullarında yaşayan insanlarında değişik vücut ısıları vardır. Daha hareketli ve fit bir vücuda sahip olan bireylerinde gün içinde vücut sıcaklıklarında daha çok değişiklik gözlemlenmiştir. Son olarak da; bireyin yaşının artması ve yaşlanması ile ortalama vücut sıcaklığının düştüğü gözlemlenmiştir.
Ölçüm Yöntemleri

Vücut sıcaklığını ölçerken ölçmek için seçilen bölgenin vereceği değerler ciddi oranda çeşitlilik göstermektedir. Sıradan, sağlıklı bir bireyin günlük ortalama vücut sıcaklığı şu şekildedir:
Anüs (rektal), vajinal ve kulaktan yapılan ölçüm değerleri 37,5 dereceyi göstermektedir.
Ağızdan (oral) yapılan ölçüm değerleri 36.8 dereceyi göstermektedir.
Koltuk altından yapılan ölçüm değeri genellikle 36,5 dereceyi göstermektedir.
Genelde kullanılan dört ölçüm yöntemlerinden olan oral, rektal, anüs civarından ve gövde bölgelerinden yapılan ölçümler bir miktar değişiklik gösterseler de, birbirleri ile bağlantılıdırlar. Bu dört yöntemden en düşük sıcaklığı veren oral yöntem ile yapılan ölçümdür. Oral yöntemler genelde rektal yöntemlere göre 0,4 derece daha düşük değerlere sahiptir. Oral yöntemle yapılan ölçümlerde bireyin içtiği, yediği, sigara içmesi gibi faktörler etki etmektedir. Bireyin soğuk ürünleri tüketmesi vücut sıcaklığını düşürmekte olup sıcak ürünler ve sigara kullanması durumunda sıcaklığının artmasına sebebiyet verecektir. Kulaktan yapılan ölçümler rektal ve gövdeden yapılanlara göre daha yüksek çıkmaktadır. Yapılan bu ölçümlerde cinsiyet farklılıklarına göre değişim gösterebileceğinin de unutulmaması gerekmektedir.
Dış faktörlere bağlı olan değişimler

İnsan vücut sıcaklığının ölçümlerinde dış iklim ve dış sıcaklık değerleri etki etmektedir. Oda derecesi sayılabilecek aralık olan 22.7 ve 24.4 dereceler arasında yapılan ölçümlerde genelde normal diyebileceğimiz vücut sıcaklık değerleri ölçülmektedir. İkincil olarak beslenme şekli de vücut sıcaklık değişimlerine etki etmektedir. Bireyin 15 ile 20 dakika içinde yediği, içtiği besinler ve sigara kullanımı da yapılacak olan ölçüm değerlerini etkilemektedir. Kalorisi yüksek yiyecek ve içecek tüketildiğini zaman vücut sıcaklığı artar, aynı şekilde düşük kalorili beslenme ya da diyet yapma gibi unsurlarda da vücut sıcaklığı düşer. Alkol tüketimi de yine vücut sıcaklığına etki etmektedir. Alkol kullanımı gündüz olursa vücut sıcaklığı düşer, alkol kullanımı gece olursa vücut sıcaklığı yükselir.
Sportif faaliyetler ve egzersiz yapmak da vücut sıcaklığını arttıran unsurlardan biridir. Yetişkinlerde, güç ve kuvvet gerektiren zorlayıcı hareketlerde yapılan süreye bağlı olarak vücut sıcaklığını artırır. Çocuklarda ise oyun oynamak, hareketli olmak da yine vücut sıcaklığının artmasına sebebiyet vermektedir.
Bireyin psikolojik durumu da vücut sıcaklığının artmasına sebep olur; örneğin aşırı derece heyecanlanan bir insan da vücut sıcaklığı bir anda yükselebilmektedir.
Bireyin giydiği kıyafetlerde de vücut sıcaklığı artabilir. Normal sıcaklık ortamında kalın giyinmiş ise vücut sıcaklığı artış gösterir. Benzer olarak ısınmak amaçlı gece saatlerinde kullanılan elektrikli battaniyelerde vücut sıcaklığının arttığı görülmüştür.
Düzensiz uyku ve uyku bozuklukları da vücut sıcaklığına etki etmektedir. Normal durumlar altında vücut sıcaklığı gece yatarken düşük seviyededir. Kısa vadeli uykusuzluk problemi bireyin gece vakitlerinde vücut sıcaklığının yükselttiği görülmekle beraber uzun dönemli uykusuzluk veya uyku problemi çeken bireylerde vücut sıcaklığının gece saatlerinde düştüğü gözlemlenmiştir. Uyuyamama hastalığına yakalanan insanlarda vücut sıcaklığının düştüğü gözlemlenmiştir. Benzer şekilde erken uyanma, bireyin alışık olmadığı yeni bir uyku düzene geçmesi gibi etmenler de vücut sıcaklığına etki etmektedir.
Vücut sıcaklığı ile ilgili önemli durumlar > Ateş çıkması durumu

Ateş çıkması durumu normal değerlerin üzerinde seyreden vücut sıcaklığının artması ve normalde daha yüksek hale gelmesine denir. Genellikle hastalık ya da mikrop, virüs tarzı durumlarda yükselen vücut sıcaklığı ilaç tedavileri sayesinde çoğu durumlarda düşürülebilmektedir.
Sabah yapılan ölçümlerde 37.2 derecenin üstü, öğlen yapılan ölçümlerde 37.7 derecenin üstündeki sıcaklıklarda genellikle ateşin çıkması olarak kabul edilmektedir.
Vücut sıcaklığı ile ilgili önemli durumlar > Hipertermi durumu

Hipertermi durumu genellikle insan vücudunun normal şartlar altında üretebileceğinden ya da özümseyebileceğinden daha fazla ısıya sahip olması demektir. İnsan vücudundaki sıcaklık dengeleme mekanizmasının istikrarı sağlayamadığı ve kontrol altına alamadığı durumdur. Hipertermi durumu 40 derece sıcaklığın üstünde olan ve insan hayatına ciddi zarar verebilecek, acilen bir şekilde tedavi gerekmekte olan bir fenomendir. Semptomları genellikle; baş ağrısı, afallama ve aşırı derece yorgunluk hissi şeklindedir. Hipertermi durumundaki hasta aşırı terleme sonucunda ciddi bir su kaybı yaşayacağından dolayı, kuru ve kırmızı renkli bir cilt ile karşılaşılır.
Bu durumun tedavisinde kaybedilen su oranın tekrar kazanılmasını ve hastanın soğutulması amacı vardır, bu yüzden hasta güneş ışınlarından direkt temas etmesi engellenir ve gölge ortamında bırakılması gerekmektedir. Tedavi amaçlı hastanın soğuk bir duş alması, soğutucu tarzı bir ortamda bulunması, üstünün çıkarılması, soğuk içecek verilmesi gibi faktörlerde ateşin düşmesine yardımcı olmaktadır.
Vücut sıcaklığı ile ilgili önemli durumlar > Hipotermi durumu

Hipotermi durumunda vücut sıcaklığı fonksiyonlarının devam ettirmesi için gereken sıcaklık değerinin normalin aşağısında olması durumudur. İnsanlarda, çok soğuk hava şartına maruz kalma ya da çok soğuk suya maruz kalma gibi durumların hemen tedavi edilmesi gerekmektedir.
Hipoterminin ilk belirtileri arasında titreme, üşüme ve koordinasyon bozukluğu bulunur.