Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme
Tarihçe

Engelli Haklarına Dair Sözleşme, tıpkı diğer Birleşmiş Milletler insan hakları sözleşmeleri (Medeni ve Siyasi Haklara Dair Uluslararası Sözleşme ve Kadınlara Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Yok Edilmesine Dair Sözleşme gibi), grup hakları standartlarının hareketlerden bağlayıcı antlaşmalara dönüştüğü on yıllar süren faaliyetlerin sonucudur.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 1971'de "Zihin yetersizi Kişilerin Haklarına Dair Bildirge"yi kabul etti. Bunu 9 Aralık 1975'te "Engelli Kişilerin Haklarına Dair Bildirge" takip etti. 1981, Uluslararsı Engelliler Yılı ilan edildi; yılın bir sonucu olarak Engelli Kişilerle İlgili Dünya Programı ortaya çıktı. Yılı, 1983-1992 Engelliler On Yılı izledi. 1987'de, ilerlemeyi gözden geçirmek üzere toplanan bir uzman grubu, BM Genel Kurulunun engellilere karşı ayrımcılığın ortadan kaldırılması konusunda bir uluslararası sözleşme hazırlamasını önerdi. Taslak sözleşme ana hatları İtalya ve ardından İsveç tarafından önerildi, ancak bir fikir birliğine varılamadı. Birçok hükûmet temsilcisi, mevcut insan hakları belgelerinin yeterli olduğunu savundu. 1992'de 47/3 sayılı Genel Kurul kararı ile Uluslararası Engelliler Günü (3 Aralık) ilan edildi. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 20 Aralık 1993'te (48/96 sayılı karar ek) Engelli Kişiler için Fırsatların Eşitlenmesine İlişkin Zorunlu Olmayan Standart Kuralları kabul etti.
Mart 2000'de, altı uluslararası engellilik STK'sının liderleri, yaklaşık 20 bölgesel ve ulusal engellilik kuruluşu ile birlikte, "Yeni Milenyumda Engelli Kişilerin Haklarına Dair Pekin Bildirgesi"ni kabul ederek tüm hükümetleri bir Sözleşmeyi desteklemeye çağırdı. 2001 yılında Genel Kurul, Meksika'nın bir önerisi üzerine, Engelli Kişilerin Hakları ve Haysiyetinin Korunması ve Desteklenmesine Dair Kapsamlı ve Bütünleşik Uluslararası Sözleşme Özel Komitesi'ni kurarak, engelli kişilerin haklarını ve haysiyetini bütüncül bir yaklaşımla destekleyen ve koruyan kapsamlı ve bütünleşik bir sözleşme için teklifleri değerlendirdi. Engelli Hakları Uluslararası Örgütü, Psikiyatri Kullanıcıları ve Hayatta Kalanlar Dünya Ağı, Kara Mayını Mağdurları Ağı (şu anda Survivor Corps) ve Uluslararası Engellilik İttifakı gibi engelli hakları örgütleri taslak sürecini etkiledi. Uluslararası Engellilik İttifakı, özel bir Uluslararası Engellilik Meclisi koordinatörü olarak görev yaptı, taslak sürecinde aktif olarak yer aldı, özellikle Sözleşme haline gelen uygulamanın ve izlemenin yapılmasında engelli kişiler ve kuruluşları için bir rol aradı.
2001 yılında, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 56. oturumu sırasında, Meksika, GRULAC'ın (Latin Amerika bölge grubu) aktif desteğiyle müzakereleri başlattı. Bir Sözleşme için destek 2002'de WEOG'un (Batı Avrupa ve Diğer Devletler Grubu) muhalefeti nedeniyle sarsılınca, Yeni Zelanda bölgelerarası momentum sağlamada önemli bir rol oynadı. 2002-2003 yılları arasında kolaylaştırıcı olarak hareket eden Yeni Zelanda, sonunda Ad Hoc Komite Başkanlığı rolünü üstlendi ve müzakereleri Ağustos 2006'da bir fikir birliği anlaşmasına götürdü. Bu süreçte Ürdün, Kosta Rika, Çek Cumhuriyeti ve Güney Afrika ile Kore ve Meksika gibi diğer Komite üyeleriyle yakın çalıştı. Bazı gözlemciler hükümetlerin, ulusal insan hakları kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının "saygı arayışı davranışları" üzerine yorum yaptı.
Sözleşme, tarihteki en hızlı desteklenen insan hakları araçlarından biri haline geldi ve tüm bölgesel gruplardan güçlü bir destek gördü. 2007'de açılışında 160 Devlet Sözleşmeyi imzaladı ve 126 Devlet ilk beş yıl içinde Sözleşmeyi onayladı. Sözleşmenin oluşturulmasındaki rolünün yanı sıra, Yeni Zelanda'nın çığır açan Ulusal Engellilik Stratejisinin kalitesi nedeniyle, Yeni Zelanda Genel Valisi Anand Satyanand, 2008 Dünya Engellilik Ödülü'nü ulus adına aldı.
2015 yılında, Engelli Kişilerin Hakları Komitesi, kısa tarihinde ilk kez, bir imzacı devletin sözleşme yükümlülüklerini ihlal ettiği için bir soruşturma başlattı. Soruşturma, komitenin "engelli kişilerin insan haklarının ağır ve sistematik bir şekilde ihlal edildiğini gösteren güvenilir bilgiler" alması durumunda bir soruşturma yürütülmesini öngören isteğe bağlı protokolün 6. maddesi uyarınca tetiklendi. Birleşik Krallık hükümeti araştırıldı ve son rapor 2016 yılında yayınlandı.
ABD, Sözleşmeyi onaylayan veya katılan taraf devletleri arasında yok. Barack Obama yönetimi sırasında ABD, 24 Temmuz 2009'da sözleşmeyi imzalayan bir taraf oldu. 31 Temmuz 2012'de ABD Senato Dış İlişkiler Komitesi, ABD'nin onaylanmasını "üç çekince, sekiz anlayış ve iki bildiriye tabi" olarak tavsiye etti. Aralık 2012'de ABD Senatosunda yapılan oylamada, onaylama için gereken üçte iki çoğunluk altı oy eksik kaldı. Temmuz 2014'te Senato Dış İlişkiler Komitesi yine onay için bir karar önerisi onayladı, ancak bu madde Senato Genel Kuruluna oylamaya sunulmadı.