stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Salamulla Cavit
Hayatı > Azerbaycan Milli Hükümeti'nin çöküşünden sonra

Tahran'a getirildikten sonra bir süre ev hapsinde kaldı.  2 Ağustos 1947'de serbest bırakıldı.
1948'den 1953'e kadar Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Bürosu gizlice Tahran'da faaliyet gösterdi. Bu merkezin başkanlığını Salamulla Cavit yapıyordu. Merkez Büro'nun Güney Azerbaycan'ın birçok bölgesinde faaliyet gösteren şubeleri vardı. Büronun çalışmaları arasında Azerbaycan Türkçesinde gizlice gazeteler basmak, Azerbaycan gençlik ve kadın topluluklarını örgütlemek ve Bakü'deki ADF şubesiyle bağlantı kurmak vardı. Şubat 1948'de tekrar tutuklandı ve 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Muhammed Rıza Pehlevi'nin çıkardığı af kararı Salamulla Cavit için de geçerliydi ve Temmuz 1948'de hapisten serbest bırakıldı. Ağustos 1952'de Merkez Büro'nun ilk gizli konferansı Tus'ta düzenlendi.
1953 yılında İran'da gerçekleşen darbeden sonra tutuklandı. 15 gün gözaltında tutulduktan sonra suçsuz olduğu kanıtlandı ve serbest bırakıldı. 5 ay sonra tekrar tutuklandı. Beş ay boyunca Qasri Zireh hapishanesinde tutulduktan sonra suçsuz olduğu kanıtlandı ve serbest bırakıldı.
1950'li yılların ortalarından itibaren Tahran'da kurulan çeşitli edebiyat toplantılarına katıldı ve edebiyatla giderek daha fazla ilgilenmeye başladı. Bu toplantıda Ali Azeri, Nasrulla Fethi, Cabbar Bağçaban, Mehemmedeli Ferzane, Bulud Karaçorlu Sehend, Hasan Mecidzade Savalan gibi isimler bir araya gelerek edebi tartışmalar yapmış ve yazılı eserlerini değerlendirmişlerdir. Ayrıca heyet üyeleri, Azerbaycan Türkçesiyle yazılmış "Köroğlu" ve "Dede Korkut" destanlarını, Mirza Alekber Sabir'in "Hophopname"sini ve Mirza Ali Möcüz'ün hiciv şiirlerini el yazması olarak meraklılarına dağıtarak Azerbaycan edebiyatının tanıtımını sağladılar. Tahran'da kaldığı süre boyunca Muhammed Hüseyin Şehriyar da bu toplantılara katıldı. Şah rejimi Azerbaycan Türkçesi ile kitap basılmasına izin vermediği için gizlice yayımladıkları kitaplarda takma adlar kullanıyorlardı. Salamulla Cavit, Azerbaycan Türkçesinde gizlice yayımladığı kitaplarda da "Cad" mahlasını kullanmıştır. 1964 yılında "Dili Tek Başına Öğrenmek" ve 1965 yılında "Azerbaycan Folklorundan Örnekler" adlı bir kitap yazdı. Nisan 1979'da Tahran'da Azerbaycan Yazarlar ve Şairler Cemiyeti'nin kurucularından biriydi. 1979'da Tahran'da "Dostlar görüşü" adlı bir edebiyat derneği kurdu. Ayrıca "Tıp ve Tedavi Ders Kitabı", "Tütün Üretimi ve Kanser" ve "Bebek Bakımı" gibi tıbbi konularda kitaplar da yazdı. İran'daki İslam Devrimi'nden sonra 1980 yılında "Dostlarla Buluşma" adlı kitabını yayınlayabildi.
1986 yılında Tahran'da öldü. Ölümünden sonra Muhammed Hüseyin Şehriyar ona "Doktor Cavit de gitti" şiirini ithaf etti. Vasiyeti üzerine kütüphanesindeki kitaplar ölümünden sonra Tebriz Milli Kütüphanesi'ne bağışlandı. Hayatı ve faaliyetleri hakkında anılarını yazdı. 2003 yılında anıları, Ekrem Mişovdağlı tarafından derlenip düzenlenen "Doktor Salamulla Cavit. O günün özlemiyle (anılar)" başlığı altında yayımlandı.
Ailesi

Salamulla Cavit, Molla Haşım'ın ailesinde doğdu. Annesi Salamulla henüz çocukken öldüğü için amcası Muharrem Nasrulla oğlu ve amcasının karısı Dürre Hanım tarafından büyütüldü. Bikehanim hanımla evlendi. Bu evlilikten 1929'da Azad, 1934'te Nikzad ve daha sonra Behzad adlı oğulları doğdu.
Salamulla Cavit, Sadiq Padiqan, Seyid Cafer Pişevari, Hacı Mirze Ali Şebüsteri, Muhammed Biriya, Tağı Şahin
Salamulla Cavit və Muhammed Hüseyin Şehriyar
Tozlu Raflar

Tozlu Raflar, Müslüm Gürses'in ölümünden sonra 19 Nisan 2024'te Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan stüdyo albümüdür. Albüm, Gürses'in ölümünden sonra yayımlanan yedinci, Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan dördüncü albümdür. Muhteşem Candan yapımcılığında, geçmiş yıllarda kayda alınan ve daha önce dinleyici ile hiç buluşmamış 6 şarkısı, modern teknoloji ile bir albüm haline dönüştürüldü. Albümün kayıtları esnasında Müslüm Gürses'in orijinal sesi korunarak şarkılardaki enstrüman kayıtları stüdyoda yeniden yapıldı. Bu albümde Gürses'in Elenor Müzik etiketiyle ölümünden sonra yayımlanan albümlerinde ilk kez pop tarzında bir şarkı yer almıştır. Bu şarkı Kayahan'ın 90'lara damga vuran albümlerinden olan Yemin Ettim albümünde yer alan Sarı Saçlarından Sen Suçlusun şarkısıdır.
Şarkı listesi

| # | Şarkı | Söz | Müzik | Yönetmen | Aranjör | Süre |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Çok Sevdim (Söyleyemedim) | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör | Bülent Ateş | Bülent Ateş | 5:42 |
| 2 | Sevda Kurbanı (Dertliler Kervanı) | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör | Bülent Ateş | Bülent Ateş | 4:41 |
| 3 | Altın İken Tunç Oldum (Uzun Hava) | Anonim | Anonim | Sendur Aydın | Sendur Aydın | 4:22 |
| 4 | Çöpçatan | Rüştü Demirci | Rüştü Demirci | Sendur Aydın | Sendur Aydın | 4:06 |
| 5 | Ah Bu Dünya | Suat Sayın | Suat Sayın | Bülent Ateş | Bülent Ateş | 2:57 |
| 6 | Sarı Saçlarından Sen Suçlusun | Kayahan | Kayahan | Mustafa Arapoğlu | Ozan Arapoğlu & Sedat Sakarya | 4:45 |
LP şarkı listesi

| # | Şarkı | Söz | Müzik | Yönetmen | Süre |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Sarı Saçlarından Sen Suçlusun | Kayahan | Kayahan | Mustafa Arapoğlu | 4:45 |
| 2 | Çok Sevdim (Söyleyemedim) | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör | Bülent Ateş | 5:42 |
| 3 | Sevda Kurbanı (Dertliler Kervanı) | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör | Bülent Ateş | 4:41 |
| 4 | Bir Canım Kaldı | Gönül Şen | Atilla Alpsakarya | Sendur Aydın | 4:10 |
| 5 | Çöpçatan | Rüştü Demirci | Rüştü Demirci | Sendur Aydın | 4:06 |
| 6 | Ne Yapacağım? | Fethi Demir | Naci Eray | Sendur Aydın | 5:27 |
| 7 | Gurbetçi | Halit Çelikoğlu | Yunus Bülbül | Sendur Aydın | 4:58 |
| 8 | Benim Gururum Yok Mu? (Gururum) | Orhan Akdeniz | Orhan Akdeniz | Sendur Aydın | 5:56 |
| 9 | Altın İken Tunç Oldum (Uzun Hava) | Anonim | Anonim | Sendur Aydın | 4:22 |
| 10 | Ah Bu Dünya | Suat Sayın | Suat Sayın | Bülent Ateş | 2:57 |
Not: Albüm, 2022 yılında yayımlanan Mahzendeki Şarkılar 3 albümündeki şarkılarla beraber 10 şarkılık bir albüm halinde uzunçalar olarak satışa sunulmuştur. Mahzendeki Şarkılar 3 albümünde bulunan "Sevilmeden Yaşanır Mı?" şarkısı, uzunçalarda yer almamıştır.
Şarkıların ilk versiyonları

| # | Şarkı | Söz | Müzik | Yönetmen | Seslendirilme tarihi |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Çok Sevdim (Söyleyemedim) | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör (?) | 1988 (?) |  |  |
| 2 | Sevda Kurbanı (Dertliler Kervanı) | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör | Süleyman Güngör (?) | 1988 (?) |  |  |
| 3 | Altın İken Tunç Oldum (Uzun Hava) | Anonim | Anonim | Özer Şenay | 1987 |  |  |
| 4 | Çöpçatan | Rüştü Demirci | Rüştü Demirci |  |  |  |  |
| 5 | Ah Bu Dünya | Suat Sayın | Suat Sayın | Özer Şenay (?) | 1987 (?) |  |  |
| 6 | Sarı Saçlarından Sen Suçlusun | Kayahan | Kayahan | Ali Osman Erbaşı | 1991 |  |  |
Not: Şarkıların yönetmeni ve seslendirilme tarihleri hakkında resmi bir açıklama yapılmadığı için soru işareti eklendi.
Yayımlanma süreci > Albümün yayımlanma tarihinin ertelenmesi

Tozlu Raflar, Gürses'in ölümünden sonra Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan Mahzendeki Şarkılar serisi adı altında yayımlanan üç albümden farklı bir isimde piyasaya sunuldu. Ayrıca bu albüm, diğer yayımlanan albümlerde yer alan şarkı sayılarından farklı olarak altı şarkı olarak yayımlandı. Albümün ilk yayımlanma tarihi olarak "29 Şubat 2024" tarihi olarak açıklanmıştı. Albümde yer alacak şarkı sayısının ise "beş şarkılık" bir albüm olacağı açıklanmıştı. Albümün yayımlanma tarihi daha sonra "19 Nisan 2024" tarihine ertelendi ve albümdeki şarkı sayısının beş şarkı yerine "altı şarkılık" bir albüm olacağı açıklandı.
Yayımlanma süreci > Sarı Saçlarından Sen Suçlusun şarkısı

Gürses'in yıllar önce "Dargınım" isimli bir korsan kasette sızdırılmış şarkılarla birlikte bu kasetteki şarkılar haricinde sızdırılan başka şarkılar da vardı. Bu şarkılardan birisi de Sarı Saçlarından Sen Suçlusun şarkısıydı. 1991 yılı, Gürses için bir "milat" oldu. Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan Bir De Benden Dinleyin albümünde Zülfü Livaneli ve Sezen Aksu'nun ortak eseri olan Belalım, Sarp Plak etiketiyle yayımlanan Yüreğimden Vurdun Beni albümünde Nilüfer ve Buğra Uğur'a ait İnkar Etme ve yine Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan Her Şey Yalan albümünde yer alan Adnan Ergil'e ait Böyle Ayrılık Olmaz ve Hava Nasıl Oralarda? gibi pop tarzındaki şarkılara albümlerinde yer verdi. Gürses'in yine 1991 yılında seslendirdiği söylenen Kayahan'a ait Sarı Saçlarından Sen Suçlusun şarkısı bu albümle birlikte orijinal olarak ilk kez yayımlandı. Elenor Müzik, bu şarkının Gürses'in ölümünden sonra "Mahzendeki Şarkılar" adı altında yayımlanan albümlerde yer almamasının sebebini Kayahan'ın eski eşi İpek Açar'dan gerekli iznin alınamaması nedeniyle yayımlanmadığını belirtmişti.
Yayımlanma süreci > Tanıtım

Bu albümden ilk şarkı olarak 28 Mart 2024'te Çok Sevdim (Söyleyemedim) şarkısından "Instagram" uygulamasından Müslüm Gürses'in haklarını elinde bulunduran kişilerce Gürses'in adına açılan Instagram hesabı aracılığıyla 15 saniyelik bir tanıtım videosu paylaşıldı. Bu video, 300 binin üzerinde beğeni alarak büyük bir ilgi gördü. Tanıtım videosunun ardından albümde yer alan diğer şarkılar açıklandı. "Sevda Kurbanı (Dertliler Kervanı)", "Altın İken Tunç Oldum", "Çöpçatan", "Ah Bu Dünya" ve "Sarı Saçlarından Sen Suçlusun" şarkılarının da albümde olacağı kamuoyu ile paylaşıldı.
Yayımlanma süreci > Albüm lansmanı

Albümün lansmanı, 18 Nisan 2024 Perşembe gününün gecesinde Beykoz Kundura'daki Kundura Gazino'da gerçekleştirildi. Gerçekleştirilen bu lansmana Erkan Can, Yener Çevik, Harun Can, Oktay Kaynarca, Bülent Serttaş, Sinan Engin, Reynmen, Feride Hilal Akın gibi birçok ünlü katıldı. Lansmanda ilk olarak Müslüm Gürses'in hayattayken yayımlanan albümlerindeki bazı şarkılar çalındı. Yine Gürses'in seslendirdiği bazı şarkılar da enstrümantal olarak orkestra tarafından icra edildi.
Yayımlanma süreci > Hologram konser

18 Nisan 2024 tarihinde Beykoz Kundura'daki Kundura Gazino'da düzenlenen gecede Türkiye'deki müzik endüstrisi adına da tarihe geçen önemli bir gelişme yaşandı.  Müslüm Gürses'in hologram konser teknolojisi kullanılarak görüntüleri yayınlandı. Türkiye'de daha önce bu teknoloji kullanıldı. Hayatta olmayan Zeki Müren, Cem Karaca'da bu uygulama kullanılmıştı ancak Türkiye'de ilk kez bir sanatçının ölümünden sonra hologram konser teknolojisi kullanılarak hayattayken yayımlanmayan yeni şarkıları yayımlandı. Prof. Dr. Michael Kuyucu, konser hakkında şunları söylemiştir: "Bu konser hologram teknolojisi kullanılarak verilen bir konser oldu.
Daha önce hologram kullanılarak birkaç sanatçı için deneme yapanlar oldu ama Müslüm Gürses'in bu konseri bugüne kadar yapılan en ciddi ve en profesyonel hologram konser oldu."
Eleştiriler

Michael Kuyucu: "Müzik endüstrisinde yaşanan dijital dönüşüme ayak uydurmayı başaran Muhteşem Candan, bunu önce Gürses'te gösterdi. Şirketin arşivinde yer alan ve hiç yayımlanmayan Müslüm Gürses şarkılarını yenien değerlendirdi. "Mahzendeki Şarkılar" albüm serisinde Müslüm Baba'nın sesi alınıp dijital yazılım aracılığı ile vokalin üstüne yeniden çalınan sazların oluşturduğu yeni altyapılarla birleştirdi. Müslüm Baba'nın sesine yeniden hazırlanan düzenlemeler ve yeniden çalan sazlar eklendi. Ortaya çok ciddi ve büyük iş çıktı. Teknoloji ve yapay zeka ile adeta yeniden doğan bu altı şarkının kaydının yer aldığı bu albümü mutlaka dinleyin. Özellikle Müslüm Baba'nın seslendirdiği Kayahan klasiği mükemmel olmuş."
Albüme ait diğer bilgiler

Haziran 1988'de medyada Gürses'in albüm çalışmasına dair yapılan bir röportaj bulunmaktadır. Gürses ile yapılan röportaj şöyledir:
Albümde yer alan Altın İken Tunç Oldum şarkısının "Demir İzzet" olarak da bilinen İzzet Delioğlu'na ait olduğu iddia edilmiştir.
Albümde yer alan Söyleyemedim (Çok Sevdim) şarkısı, Gürses’in ölümünden sonra 2017 yılında Elenor Müzik etiketiyle Mahzendeki Şarkılar albümünde yayımlanan Söyleyemedim ve Gürses'in 1983'te Kale Plak etiketiyle yayımlanan Anlatamadım ile 2005'te Görüntüevi Müzik etiketiyle yayımlanan Ayrılık Acı Bir Şey albümünde yer alan Çok Sevdim şarkısından farklıdır.
Show TV'de yayımlanan "Deha" dizisinin 13. bölümünde arka planda "Çöpçatan" şarkısına  yer verilmiştir.
Künye

Yapım: Elenor Müzik
Yapımcı: Muhteşem Candan
Prodüktör: Kaan Candan
Müzik yönetmenleri: Bülent Ateş  ·  Mustafa Arapoğlu  ·  Sendur Aydın
Aranjörler: Bülent Ateş  ·  Sendur Aydın  ·  Ozan Arapoğlu  ·  Sedat Sakarya
Mix: Ozan Beydağı  ·  Mustafa Arapoğlu
Master: Ozan Beydağı  ·  Emre Kral
Edit: Can Kandaz
Stüdyo: Elenor (İlk Kayıtlar)
Digital operations manager: Salih Eryaz
Akustik çevrimler: Ahmet Tiryaki
Orkestra bilgileri

Stüdyo: Bamy (Bülent Ateş)  ·  Map Prodüksiyon
Renk sazlar kayıt: (Stüdyo Loca)
Altyapı kayıt: Stüdyo Çatı (Taner Ersoy)
Kemanlar kayıt: Stüdyo Can (Can Kesmez)
Yaylılar: Modern Yaylı Grubu  ·  Sendur Güzelel ve Grubu  ·  İstanbul Strings
Bağlama: Ali Yılmaz (Motor Ali)  ·  Fatih Doğaner
Ud: Fatih Doğaner  ·  Selim Boyacı
Ney: Enis Çekin  ·  Eyüp Hamiş
Kavala: Enis Çekin
Piyano & Klavye: Paşahan Kaytan
Kanun: Samet Çelikel
Bateri: Ozan Kartal
Bas gitar: Emre Bıkcan
Gitarlar: Soyhan Şenyaylar
Darbuka: Celal Bağlan  ·  Cengiz Ercümer
Hollo: Cengiz Ercümer
Perküsyon: Efe Taşpınarlı  ·  Şener Yolal
Def: Efe Taşpınarlı
Zurna: Polat Akarçay
Listeler

| Liste (2024) | Tepe noktası | Bilgiler |
| --- | --- | --- |
| Türkiye (Kral Müzik En Kral 10) | 1 | Albüm yayımlandıktan sonra albümde yer alan Sarı Saçlarından Sen Suçlusun şarkısı YouTube'da müzik kategorisindeki trendler listesine giriş yaptı ve nisan ayının sonlarına kadar listede kaldı. Kral Müzik'in hazırladığı En Kral 10 adlı listesinin 20. haftasında giriş yaptı, listenin 32. haftasında ise zirveye yükseldi ve 40. haftasına kadar listede kalarak toplam 21 hafta listede kalmıştır. |
| Türkiye (Kral FM 2024 En Kral 20) | 13 | Kral FM, en çok istek alan ve en çok çalınan şarkıların yıllık verileri baz alınarak hazırlandığını iddia ettiği "2024 Kral Fm En Kral 20" listesinde 13. sırada yer aldı. Ayrıca 2024 yılında Gürses'in Kral FM'de en çok çalan erkek sanatçı olduğu açıklandı. |
Yayımlanma tarihleri

| Ülke | Tarih | Format | Etiket |
| --- | --- | --- | --- |
| Türkiye | 19 Nisan 2024 | Dijital indirme | Elenor Müzik |
| Dünya geneli | 19 Nisan 2024 | Dijital indirme | Elenor Müzik |
| Türkiye | 4 Eylül 2024 | LP | Elenor Müzik |
Kokoleti Vadisi

Kokoleti Vadisi (Gürcüce: კოკოლეთის ხეობა), Artvin ilinde Murgul Çayı'nın kollarından biri olan akarsu ile bu akarsu boyunca uzanan vadinin adıdır. Kokoleti vadisi, Artvin ilinde arıcılığın yapıldığı en önemli bölgelerden biridir.
Gürcüce bir yer adı olan Kokolet (კოკოლეთი), "sivri tepe" anlamına gelen Gürcüce "kokola" (კოკოლა) kelimesinden türemiş bir yer adıdır ve "sivri tepeler bölgesi" anlamına gelir.
Kokoleti Vadisi, Murgul Vadisi'ni oluşturan üç küçük vadiden biridir. Diğer iki vadi, Kabarcet ve Başköy vadileridir. Bu iki vadi de taşıma usül arıcılığın yapıldığı yerlerdir. Kokolet vadisi, beş yüzün üzerinde farklı bitki türünü barındırmaktadır. 1890'ların başında Klarceti bölgesini gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Kokoleti vadisini de kapsayan Murgul Vadisi'nin çok zengin bitki örtüsünden söz etmiştir. Murgul vadisinin insan eli değmemiş ormanlarının nar, incir, kestane, ceviz, şimşir ağaçlarıyla dolu olduğunu yazmıştır. Bugün de zengin ve çok çeşitli bir biki örtüsüne sahip olan Kokolet vadisinde yılda iki ton dolayında kestane ve çiçek balı üretimi gerçekleştirilmektedir.
Murgul Çayı'nın bir kolu olan Kokoleti Deresi (კოკოლეთისწყალი), Golahora Dağı'nın kuzey yamacından doğar, Akantaş ve Korucular köyleri arasından geçerek Erenköy'de, Çoruh Nehri'nin bir kolu olan Murgul Çayı'na katılır. Kokolet Deresi üzerindeki tarihi tek kemerli taş köprü, Akantaş ile Korucular köylerini birbirine bağlar. Bu derenin sağ kıyısında ortadan kalkmış olan Kokoleti köyünün kalıntıları bulunmaktadır.
Deviskel Vadisi

Bugün Alaca köyünün bir mahallesi olan eski Banakna köyünde (Yangın mahallesi), Deviskel Deresi'nin kollarından birinin üzerinde yer alan ve 12. yüzyılda, Gürcü Krallığı döneminde inşa edilmiş olan Banakna Köprüsü, günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır.
Deviskel Vadisi (Gürcüce: დევისყელის ხეობა; okunuşu: "deviskelis h'eoba"), Artvin ilinin Borçka ilçesinde Deviskel Deresi ile kollarının oluşturduğu vadidir. Deviskel veya Deviskeli, sadece vadi ile akarsuyun değil, Borçka ilçesine bağlı Kaynarca köyünün de eski adıdır.
Gürcüce bir yer adı olan Deviskeli, Türkçe kaynaklara Deviskal (دویسقال) ve Deviskel (دهويسكل) biçiminde girmiştir. Bu yazılış biçimleri, Gürcüce adın özgün biçiminin "devis skali" (დევის წყალი: dev suyu) veya "devis keli" (დევის ყელი: dev boğazı) olabileceğini desteklemektedir. Borçka ilçesinde Karşıköy'de Çinkuri (ჭინკური), Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Ahlat köyünde Saçinke (საჭინკე) gibi Gürcü mitolojisine özgü Çinka'dan (ჭინკა) türemiş yer adları, Klarceti bölgesinde Deviskeli'nin masal figüründen adını alan tek yer olmadığını göstermektedir.
Deviskel Vadisi, geniş bir alana yayılır ve Çoruh Havzası'nı oluşturan önemi vadilerden biridir. Tarihsel Klarceti bölgesinde bulunan bu vadi, Orta Çağ'da, Gürcü Krallığı döneminde önemli yerleşmelerin, yolların, köprülerin ve kiliselerin bulunduğu bir bölgeydi. Bazısı günümüze sağlam ulaşmamış çok sayıdaki tek kemerli taş köprü, önemli tarihsel yolların bu vadiden geçtiğini göstermektedir. Boçka'dan başlayan bir yol, Banakna, Sanatisi, Kvintauri, Buğareti, Şakareti, Bagini, Kertsnia, Kurdidi'den geçerek Karçhal Dağları'nın kuzey eteklerinde yer alan Bagini, Adaguli, Tetritskaro, Şuahevi, Deviskeli ve Klaskuri yaylalarına ulaşıyordu. Bu yaylalarda değişik yönlere ayrılan yollardan Maçahel vadisine, Şavşeti bölgesine ve İmerhevi vadisine gidiliyordu.
Gürcü araştırmacı Zakaria Çiçinadze, 1890'ların başlarında Klarceti bölgesini dolaşmış, Deviskeli Deresi vadisinin uzunluğunun 40 kilometre kadar olduğunu yazmıştır. Vadi, Karçhal Dağları'nın kuzeyinde yer alan çok yüksek bir dağın dibinde son buluyordu. Bölgede yaşayan Gürcüler bu dağı “Patsa-Mta” (Küçük Dağ) olarak adlandırıyordu. Zengin bir bitki örtüsüne sahip olan Deveskeli Vadisi armut, ceviz, elma ağaçları ve üzüm bağlarıyla doluydu. “Patsa Mta” yakınında, Otingo köyünde kaplıca vardı. Müslüman Gürcüler sık sık bu kaplıcaya girmek için geliyor ve şifa bulması için hasta insanları getiriyorlardı. Deviskel Vadisi'nde yaşayan Gürcülerin Gürcüceyi Cavaheti şivesiyle konuşuyor olması Çiçinadze'nin dikkatini çekmiştir. Vadide yaşayan Müslüman Gürcüler bu farklılığı, halkın din değiştirmeye direnmesi üzerine Osmanlı Devleti'nin atalarını Ahaltsihe bölgesinden Deviskeli Vadisi'ne göç ettirmiş, Devskeli Vadisi sakinlerini de başka yerlere sürmesiyle açıklamışlardır.
Roskilde

| Roskilde |
| --- | --- |
Şehir
Roskilde Katedrali
  Mühür Arma 
Roskilde
Koordinatlar: 55°39′K 12°05′D﻿ / ﻿55.650°K 12.083°D﻿ / 55.650; 12.083
Ülke:  Danimarka
Bölge:  Zealand
Belediye:  Roskilde
Kuruluş: 980'li yıllar
İdare
 • Belediye Başkanı: Thomas Bredam (A)
Yüzölçümü
 • Toplam: 21,2 km²
Nüfus (1 Ocak 2024)
 • Toplam: 52.974
 • Yoğunluk: 2500/km²
Zaman dilimi: UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU): UTC+02.00 (OAYS)
Posta kodu: DK-4000 Roskilde
İklim: Dfb
Primærrute:   
Resmî site https://www.roskilde.dk/da-dk/forside/
Roskilde (Danca telaffuz: [ˈrɒskɪlə]), başkent Kopenhag'ın 30 km kuzeyinde bulunan ve 1 Ocak 2024 itibarıyla 52.974 nüfusa sahip bir şehirdir. Danimarka'nın 10. büyük şehirdir. Bölgenin eğitim ve iş merkezidir. Şehir, Roskilde Belediyesi tarafından idare edilmektedir.
Şehirin tarihi Hristiyanlık öncesi Viking Çağına kadar gitmektedir. Şehrin merkezinde 1995 senesinde UNESCO Dünya Mirası Listesinedahil olmuş, günümüzde 39 kral ve kraliçenin gömülü olduğu Roskilde Katedrali bulunmaktadır. Liman'ın yanında ise 11. yüzyıldan kalma gemilerin sergilendiği, eski gemilerin rekreasyonları bulunan ve yıllık 100.000 kişinin ziyaret ettiği Viking Gemi Müzesi bulunmaktadır.
Şehrin ayrıca FC Roskilde isimli bir futbol takımı, Roskilde Vikings RK isimli bir ragbi takımı ve Roskilde Roklub isimli bir kürek çekme klübü mevcuttur.
1970'li yıllarda kasaba Holbæk Otobanının ve üniversitesinin açılması ile şehre önemli bir fayda sağlar. Yerel havalimanı 1973 yılında açılır ki günümüde hafif sivil uçaklara, mesela özel jetler ve uçuş eğitimi hizmet etmektedir.
Tarihçe

Roskilde, Danimarka'nın en eski şehirlerinden olan ve yaklaşık bin yıl öncelerinde Vikinglerin deniz ve kara ticaretinin merkezi olarak gelişen bir şehirdir. 11. yüzyıldan 1443'e kadar Danimarka'nın başkenti olmuştur. Orta Çağ İskandinavyasının önemli merkezlerinden biri olmuştur. Saxo Grammaticus ve sair kaynaklar Roskilde adının "Ro'nun membaı" anlamına geldiğini söyler ki bu muhtemelen 6. yüzyılda yaşamış Kral Roar ile ilgilidir.
Demografi

| Roskilde Belediyesi (2014)> Doğduğu ülke | Roskilde Belediyesi (2014)> Nüfus |
| --- | --- |
 Danimarka: 76.545
 Türkiye: 1.724
 Irak: 463
 Polonya: 437
 Afganistan: 411
 Çin: 361
 Lübnan: 342
 Almanya: 338
 İran: 227
 Norveç: 196
 Birleşik Krallık: 192
 İsveç: 184

Şehrin nüfusu 1636 yılında, Reform sırasında, 6.000 kişiydi lakin kasaba savaş, hastalık ve çıkan yangınlar sonucunda 1753 yılında 1.550 kişiye düştü. 1860'lı yıllarda yaklaşık 5000 civarıydı, 1900'lü yıllarda da yaklaşık 9000 nüfusa sahipti. Daha sonra büyük bir artış yaşandı ve 1970'te 45.000 nüfuslu oldu. 1980'lerde ise bir miktar düşüş ile 40.000 nüfusa geriledi lakin üniversitenin açılmasıyla beraber istikrarlı şekilde büyüyen kasaba 2014 yılında 47.117, 2024 yılında 52.974 nüfusa ulaştı.
Önemli kişiler > İş adamları

Peter Heering (1792-1875), Heering Kiraz Likörü'nün kurucusu
Arnold Busck (1871-1953), kitapçı ve yayıncı, Arnold Busck A/S'in kurucusu
Jørgen Kastholm (1931-2007) mobilya tasarımcısı ve akademisyen
Winnie Liljeborg, (1960 civarı) Pandora şirketinin kurucu ortağı
Morten Lund (1972) girişimci
Önemli kişiler > Kültür

Peder Syv (1631-1702) filololist, folklorist ve rahip
Brix Michgell (17. yüzyıl) marangoz, kilise kürsüsü ve altar zanatkarı
Ejler Andreas Jorgensen (1838-1876), Danimarka ve Amerikalı manzara ve portre ressamı
Carl Rohl-Smith (1848-1900) Danimarka ve Amerikalı heykeltraş
Golla Hammerich (1854-1903), piyanist
Laurits Andersen Ring (1854-1933), ressam
Clara Schønfeld (1856-1938), Sahne ve film oyuncusu
Sophie Holten (1858-1930) ressam
Pauline Thomsen (1858-1931), ressam ve resim öğretmeni
Gustav Wied (1858-1914), yazar ve toplum eleştirmeni
Hans Knudsen (1865-1947) ressam
Sofie Madsen (1897-1982), otizmli çok eğitmeni
Aksel Schiøtz (1906-1975), Danimarkalı tenor ve sonrasında bariton; lieder şarkıcı
Jørgen Beck (1914-1991), film oyuncusu
Lise Nørgaard (1917-2023), Danimarkalı gazeteci, yazar ve senarist
Willy Rathnov (1937-1999) film oyuncusu
John Olsen, (1938) heykeltraş ve ressam
Jørgen Boberg (1940-2009), otodidakt sürrealist ressam
Else Torp (1950) Danimarkalı soprano
Harici linkler

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Eski Roskildenin Haritası
Peter Heering
Sofie Holten
Lise Nørgaard, 2010
Natasha Thomas, 2009
Dormen Tiyatrosu

Dormen Tiyatrosu'nun 1960'lardaki logosu.
Dormen Tiyatrosu, İstanbul'da 1957-1977 ve 1987-2001 arasında oyunlar sahneleyen özel tiyatro topluluğu.
120'den fazla oyun sergileyen tiyatro, birçok sanatçının sahneye ilk adım attığı ve yetiştiği yerdir. Repertuvarında daha çok bulvar tipi komedilere ve bazı müzikallere yer vermiştir.