Vasıf Öngören
Yaşamı

Vasıf Öngören, 15 Şubat 1938'de Tavşanlı'da doğdu. Annesi Cemile Hanım, babası ise madenci olarak çalışan Bedrettin Öngören'di. Kardeşleri, karikatürist ve yazar Ferit Öngören ile şair Veysel Öngören'di. İlköğrenimini Tavşanlı'da tamamladı, Tavşanlı İlkokulunda sahneye ilk kez çıktı. Ortaöğrenimini Afyonkarahisar'da tamamladı. Kütahya Lisesinde okurken tiyatroya ilgisi devam etti. Ortaöğrenimini tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Jeofizik Bölümünde okumaya başladı. 1958'de girdiği İstanbul Üniversitesi Gençlik Tiyatrosu'nda 1962'ye kadar oyuncu ve yönetmen olarak çalıştı. 1960'larda art arda altı sene Erlangen Tiyatro Festivali'ne katıldı.
1962'de İstanbul'daki eğitimini yarıda bırakarak Doğu Berlin'e gitti. Gençlik Tiyatrosu'nda oyunculuk ve yönetmenlik yaparak başladığı tiyatro çalışmalarını Almanya'da devam ettirdi, Berlin Özgür Üniversitesi Felsefe Fakültesi Tiyatro Bilimleri Bölümü'nde okumaya başladı. Aynı zamanda Bertolt Brecht'in kurmuş olduğu Berliner Ensemble topluluğunun provalarına gidip dört yıl boyunca Manfred Wekwerth'in reji çalışmalarına katıldı. 1964'te Nuran Oktar ile evlendi. 1966'ya kadar epik tiyatroyu ve Berliner Ensemble arşivlerini inceleme olanağı buldu.
Türkiye'den Almanya'ya giden işçilerin yaşadıklarını inceleyen Öngören, ilk oyunu Göç'ü 1965'te yazdı. 1966'da Türkiye'ye dönmesinin ardından Ankara ve İstanbul tiyatrolarında oyunculuk yaptı. 1966'da Ankara'da Halk Oyuncuları tiyatrosunda çalıştı ve epik tiyatro anlayışını uygulamak için Birlik Sahnesi'ni kurdu. 1966'da, köy öğretmeni olarak zorunlu askerlik görevini yapmak üzere Kayseri'ye gitti. 1966-1968 yılları arasında askerliğini yaparken ikinci oyunu Asiye Nasıl Kurtulur?'u yazdı. Ocak 1968'de kızı Aslı Öngören doğdu. 1969'da arkadaşları ve eşi Nuran Oktar'la birlikte, daha sonraları Ankara Sahnesi olarak anılacak Ankara Birliği Sahnesi tiyatrosunu kurdu. Burada 1969-70 ve 1970-71 sezonlarında Asiye Nasıl Kurtulur?'u, 1971'de ise Brecht'in Adam Adamdır adlı oyununu sahneledi. 1971'de Göç'ü, Almanya Defteri adıyla düzenleyerek Ankara ve İstanbul'da sahneledi.
12 Mart Muhtırası sonrasında Ankara Birliği Sahnesi'nin etkinlikleri sona erdi. Kurduğu tiyatro topluluğu gizli örgüt sayılan ve 6 yıl 8 ay hüküm giyen Öngören, iki yıl cezaevinde kaldıktan sonra aftan yararlanarak serbest kaldı. Cezaevinde kaldığı dönemde Oyun Nasıl Oynanmalı?'yı yazdı. 1976'da kurduğu İstanbul Birlik Sahnesi'nde, Brecht'in Faşizmin Korku ve Sefaleti ile Sezuan'ın İyi İnsanı oyunlarını sahneledi. 1977'de yazdığı Zengin Mutfağı adlı oyununu ilk kez aynı yıl, İstanbul Birlik Sahnesi'nde sahneledi. 1977'de yayımlanan masal türündeki Masalın Aslı adlı eseri, 1979'da Almancaya çevrildi. Aynı yıl eser, Çocuk Kitabı kategorisinde Alman Gençlik Edebiyat Ödülü'ne aday gösterildi. 1979'da, Nâzım Hikmet'in Memleketimden İnsan Manzaraları eserinden bölümleri oyunlaştırarak yazdığı 1941-42'den İnsan Manzaraları adlı oyunu Birlik Sahnesi'nde sahneledi. Aynı yıl, Oyun Nasıl Oynanmalı? adlı oyunu Ankara Sanat Tiyatrosu'nda sahneledi.
12 Eylül Darbesi sonrasında yargılandığı Barış Derneği Davası'ndan beraat eden Öngören, 1980 yılında yurt dışına çıkarak Amsterdam ve Batı Berlin'de araştırmalarını devam ettirdi. Almanya'da Brecht ve tiyatrosu hakkında araştırmalar yaptı, Brecht'ten oyunlar sahneledi. 1982'de tiyatro dersleri verdi ve Hollanda'da El Kapısı adlı tiyatro topluluğunu kurdu. Topluluk, ölümünden sonra Vasıf Öngören Tiyatrosu olarak anıldı. Yeni Nesil adlı oyunu üstünde çalışırken kalp krizi geçiren Öngören, 14 Mayıs 1984'te Amsterdam'da öldü. İstanbul'a getirilen cenazesi, Şişli Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.