stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Luis Díaz (1997 doğumlu futbolcu)
Başarıları > Porto

Primeira Liga: 2019-20
Taça de Portugal: 2019-20
Supertaça Cândido de Oliveira: 2020
Başarıları > Junior

Categoría Primera A: 2018–II
Copa Colombia: 2017
Superliga Colombiana: 2019
Başarıları > Liverpool

EFL Cup: 2022
FA Cup: 2022
FA Community Shield: 2022
Kariyer İstatistikleri > Kulüp

| Kulüp | Sezon | Lig> Küme | Lig> Oynanan | Lig> Gol | Ulusal Kupa> Oynanan | Ulusal Kupa> Gol | Lig Kupası> Oynanan | Lig Kupası> Gol | Kıtasal> Oynanan | Kıtasal> Gol | Diğer> Oynanan | Diğer> Gol | Toplam> Oynanan | Toplam> Gol |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Barranquilla | 2016 | Categoría Primera B | 19 | 2 | 2 | 0 | — | — | — | — | — | — | 21 | 2 |
| Barranquilla | 2017 | Categoría Primera B | 15 | 1 | 6 | 0 | — | — | — | — | — | — | 21 | 1 |
| Barranquilla | Toplam | Toplam | 34 | 3 | 8 | 0 | — | — | — | — | — | — | 42 | 3 |
| Junior | 2017 | Categoría Primera A | 12 | 0 | 7 | 0 | — | — | 4 | 1 | — | — | 23 | 1 |
| Junior | 2018 | Categoría Primera A | 38 | 13 | 2 | 0 | — | — | 19 | 3 | — | — | 59 | 16 |
| Junior | 2019 | Categoría Primera A | 17 | 2 | 2 | 0 | — | — | 5 | 0 | 2 | 1 | 26 | 3 |
| Junior | Toplam | Toplam | 67 | 15 | 11 | 0 | — | — | 28 | 4 | 2 | 1 | 108 | 20 |
| Porto | 2019–20 | Primeira Liga | 29 | 6 | 6 | 2 | 5 | 2 | 10 | 4 | — | — | 50 | 14 |
| Porto | 2020–21 | Primeira Liga | 30 | 6 | 6 | 1 | 1 | 1 | 9 | 2 | 1 | 1 | 47 | 11 |
| Porto | 2021–22 | Primeira Liga | 18 | 14 | 3 | 0 | 1 | 0 | 6 | 2 | — | — | 28 | 16 |
| Porto | Toplam | Toplam | 77 | 26 | 15 | 3 | 7 | 3 | 25 | 8 | 1 | 1 | 125 | 41 |
| Liverpool | 2021–22 | Premier League | 12 | 4 | 4 | 0 | 1 | 0 | 6 | 2 | — | — | 23 | 6 |
| Kariyer Toplamı | Kariyer Toplamı | Kariyer Toplamı | 190 | 48 | 38 | 3 | 8 | 3 | 59 | 14 | 3 | 3 | 298 | 70 |
Kariyer İstatistikleri > Uluslararası

| Milli Takım | Yıl | Oynanan | Gol |
| --- | --- | --- | --- |
| Kolombiya | 2018 | 1 | 0 |
| Kolombiya | 2019 | 13 | 1 |
| Kolombiya | 2020 | 2 | 0 |
| Kolombiya | 2021 | 15 | 6 |
| Kolombiya | 2022 | 4 | 1 |
| Toplam | Toplam | 35 |  |
Kariyer İstatistikleri > Milli Takım Golleri

| No>  | Tarih | Yer | Rakip | Skor | Sonuç | Maç türü |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 26 Mart 2019 | Seoul World Cup Stadium, Seul, Güney Kore |  Güney Kore | 1-1 | 1-2 | Hazırlık maçı |
| 2 | 3 Haziran 2021 | Estadio Nacional, Lima, Peru |  Peru | 3-0 | 3-0 | 2022 FIFA DKE |
| 3 | 23 Haziran 2021 | Estádio Olímpico Nilton Santos, Rio de Janeiro, Brezilya |  Brezilya | 1-0 | 1-2 | 2021 Copa América |
| 4 | 6 Temmuz 2021 | Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasília, Brezilya |  Arjantin | 1-1 | 1-1 | 2021 Copa América |
| 5 | 9 Temmuz 2021 | Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasília, Brezilya |  Peru | 2-1 | 3-2 | 2021 Copa América |
| 6 | 9 Temmuz 2021 | Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasília, Brezilya |  Peru | 3-2 | 3-2 | 2021 Copa América |
| 7 | 9 Eylül 2021 | Estadio Metropolitano Roberto Meléndez, Barranquilla, Kolombiya |  Şili | 3-1 | 3-1 | 2022 FIFA DKE |
| g t Liverpool  kadrosu |
| --- | --- |
 1 Alisson  2 Gomez  3 Fabinho  4 Van Dijk  5 Konaté  6 Thiago  7 Díaz  8 Szoboszlai  9 Núñez  10 Allister  11 Salah  17 Jones  18 Gakpo  19 Elliott  20 Jota  21 Çimikas  22 Ramsay  26 Robertson  27 Núñez  28 Carvalho  38 Gravenberch  47 Phillips  62 Kelleher  66 Alexander-Arnold  72 Van den Berg  Teknik direktör: Slot 
| g t Copa América gol kralları |
| --- | --- |
 1916: Gradín  1917 : Romano  1919 : Friedenreich & Neco  1920: Pérez & Romano  1921: Libonatti  1922: Francia  1923: Aguirre & Petrone  1924 : Petrone  1925 : Seoane  1926: Arellano  1927: Carricaberry & Luna & Figueroa & Petrone & Scarone  1929: González  1935: Masantonio  1937 : Toro  1939 : Fernández  1941: Marvezzi  1942: Masantonio & Moreno  1945: Méndez & de Freitas  1946: Medina  1947 : Falero  1949 : Jair  1953: Molina  1955: Micheli  1956: Hormazábal  1957: Maschio & Ambrois  1959a: Pelé  1959a: Sanfilippo  1963: Raffo  1967: Artime  1975: Luque & Díaz  1979: Peredo & Morel  1983: Burruchaga & Dinamite & Aguilera  1987: Iguarán  1989: Bebeto  1991: Batistuta  1993: Dolgetta  1995: Batistuta & García  1997: Hernández  1999: Rivaldo & Ronaldo  2001: Aristizábal  2004: Adriano  2007: Robinho  2011: Guerrero  2015: Guerrero & Vargas  2016: Vargas  2019: Everton & Guerrero  2021: L. Díaz & Messi a 1959'da, sırasıyla Arjantin ve Ekvador'da iki farklı turnuva düzenlendi.
Cumhuriyet, Çay

| Cumhuriyet |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
CumhuriyetCumhuriyet'in Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Çay
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1319 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 158
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03700
Cumhuriyet, Afyonkarahisar ilinin Çay ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1923 yılı kayıtlarında Hacıabdurrahman Çiftliği olarak geçmektedir.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 40 km, Çay ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 158
2021: 164
2020: 180
2019: 190
2018: 232
2017: 152
2016: 156
2015: 153
2014: 159
2013: 201
2012: 196
2011: 197
2010: 197
2009: 189
2008: 187
2007: 194
2000: 199
1990: 222
1985: 244
Arzu Erdem

| Arzu Erdem |
| --- | --- |

Türkiye Büyük Millet Meclisi 25., 26. ve 27. Dönem Milletvekili
Görev süresi 23 Haziran 2015 - 14 Mayıs 2023
Seçim bölgesi: Haziran 2015 - İstanbul Kasım 2015 - İstanbul 2018 - İstanbul
Kişisel bilgiler
Doğum: 10 Şubat 1970 (54 yaşında) Heilbronn, Almanya
Partisi: Milliyetçi Hareket Partisi (?-2024)
Çocuk(lar): 2
Bitirdiği okul: İstanbul Üniversitesi
Arzu Erdem (d. 10 Şubat 1970, Heilbronn, Almanya), Türk siyasetçi. Milliyetçi Hareket Partisi 25, 26 ve 27. Dönem İstanbul milletvekilidir.
Hayatı

10 Şubat 1970 tarihinde Almanya'da doğdu. 1991'de İstanbul Üniversitesi Alman Dili Eğitimi Bölümünden mezun oldu. 26. Dönemde TBMM AB Uyum Komisyonu, Türkiye-AB KPK ve Avusturya, Ruanda, Tanzanya, Namibya, Bulgaristan, Burkina Faso, KKTC, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve İrlanda Dostluk Grubu üyeliği gibi muhtelif pozisyonlarda yer aldı. Milliyetçi Hareket Partisi'nden 25, 26 ve 27. Dönemler için İstanbul'dan milletvekili seçildi. Partinin grup divanında yer aldı. 24 Ağustos 2024 tarihinde X üzerinden yaptığı açıklama ile parti yöneticileri ile yaşadığı anlaşmazlık sebebi ile partisinden istifa ettiğini duyurmuştur.
Pınaryayla, Adıyaman

| Pınaryayla |
| --- | --- |
Köy

 Adıyaman'ın Türkiye'deki konumu
PınaryaylaPınaryayla'nın Adıyaman'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Adıyaman
İlçe: Merkez
Coğrafi bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 873 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 702
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0416
İl plaka kodu: 02
Posta kodu: 02002
Pınaryayla, Adıyaman ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı 1835 ve 1928 yılı kayıtlarında Artan olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Adıyaman il merkezine 28 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 702
2021: 703
2020: 724
2019: 755
2018: 775
2017: 800
2016: 809
2015: 850
2014: 896
2013: 907
2012: 944
2011: 976
2010: 1.001
2009: 1.046
2008: 1.034
2007: 1.059
2000: 1.263
1990: 1.263
1985: 1.278
Payamlı, Adıyaman

| Payamlı |
| --- | --- |
Köy

 Adıyaman'ın Türkiye'deki konumu
PayamlıPayamlı'nın Adıyaman'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Adıyaman
İlçe: Merkez
Coğrafi bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 764 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 106
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0416
İl plaka kodu: 02
Posta kodu: 02010
Payamlı, Adıyaman ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1928 yılı kayıtlarından bu yana aynı ismi taşımaktadır.
Coğrafya

Köy, Adıyaman il merkezine 16 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 106
2021: 108
2020: 116
2019: 118
2018: 124
2017: 128
2016: 129
2015: 134
2014: 143
2013: 149
2012: 159
2011: 167
2010: 199
2009: 202
2008: 188
2007: 207
2000: 258
1990: 284
1985: 213
Çayıryazı, Çay

| Çayıryazı |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
ÇayıryazıÇayıryazı'nın Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Çay
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1087 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 350
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03700
Çayıryazı, Afyonkarahisar ilinin Çay ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 640 yılı kayıtlarında Kinnabaríon, 1928 yılı kayıtlarında ise Geneli olarak geçmektedir.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 85 km, Çay ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 350
2021: 384
2020: 389
2019: 398
2018: 398
2017: 411
2016: 414
2015: 421
2014: 432
2013: 432
2012: 431
2011: 459
2010: 476
2009: 488
2008: 497
2007: 484
2000: 489
1990: 545
1985: 501
Kadıköy, Çay

| Kadıköy |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
KadıköyKadıköy'ün Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Çay
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1020 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 246
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03700
Kadıköy, Afyonkarahisar ilinin Çay ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köy, 1928'den beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 43 km, Çay ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 246
2021: 235
2020: 245
2019: 247
2018: 263
2017: 239
2016: 267
2015: 261
2014: 273
2013: 273
2012: 284
2011: 291
2010: 285
2009: 278
2008: 286
2007: 310
2000: 322
1990: 402
1985: 376
Kılıçyaka, Çay

| Kılıçyaka |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
KılıçyakaKılıçyaka'nın Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Çay
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1081 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 234
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03700
Kılıçyaka, Afyonkarahisar ilinin Çay ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Kizan olarak geçmektedir.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 75 km, Çay ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 234
2021: 246
2020: 239
2019: 242
2018: 257
2017: 262
2016: 263
2015: 268
2014: 270
2013: 274
2012: 277
2011: 288
2010: 290
2009: 300
2008: 307
2007: 310
2000: 317
1990: 476
1985: 569
Varlık, Adıyaman

| Varlık |
| --- | --- |
Köy

 Adıyaman'ın Türkiye'deki konumu
VarlıkVarlık'ın Adıyaman'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Adıyaman
İlçe: Merkez
Coğrafi bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1335 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 259
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0416
İl plaka kodu: 02
Posta kodu: 02002
Varlık, Adıyaman ilinin Merkez ilçesine bağlı bir bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Kürab, 1935 yılı kayıtlarında ise Banigezi olarak geçmektedir.
Coğrafya

Köy, Adıyaman il merkezine 23 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 259
2021: 293
2020: 285
2019: 295
2018: 296
2017: 303
2016: 319
2015: 307
2014: 323
2013: 332
2012: 337
2011: 354
2010: 381
2009: 391
2008: 394
2007: 402
2000: 420
1990: 503
1985: 489
1965: 308
Devederesi, Çay

| Devederesi |
| --- | --- |
Köy

 Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
DevederesiDevederesi'nin Afyonkarahisar'daki konumu
Ülke:  Türkiye
İl: Afyonkarahisar
İlçe: Çay
Coğrafi bölge: Ege Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1027 m
Nüfus (2022)
 • Toplam: 343
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0272
İl plaka kodu: 03
Posta kodu: 03700
Devederesi, Afyonkarahisar ilinin Çay ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe

Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Devedere olarak geçmektedir.
Coğrafya

Afyonkarahisar il merkezine 60 km, Çay ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır.
Nüfus

| Yıllara göre köy nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 343
2021: 344
2020: 374
2019: 376
2018: 378
2017: 381
2016: 396
2015: 410
2014: 414
2013: 427
2012: 426
2011: 434
2010: 455
2009: 467
2008: 466
2007: 492
2000: 481
1990: 597
1985: 675
Samet Ağaoğlu

| Samet Ağaoğlu |
| --- | --- |

Türkiye Sanayi Bakanı
Görev süresi 6 Aralık 1954 - 8 Şubat 1958
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Fethi Çelikbaş
Yerine gelen: İbrahim Sıtkı Yırcalı
Türkiye Çalışma Bakanı
Görev süresi 10 Kasım 1952 - 8 Nisan 1953
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Nuri Özsan
Yerine gelen: Hayrettin Erkmen
4, 5. Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı
Görev süresi 5 Haziran 1950 - 10 Kasım 1952
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Nihat Erim
Yerine gelen: Fatin Rüştü Zorlu
Türkiye Büyük Millet Meclisi 9., 10. ve 11. Dönem Milletvekili
Görev süresi 22 Mayıs 1950 - 25 Mayıs 1960
Seçim bölgesi: 1950 - Manisa 1954 - Manisa 1957 - Manisa
Kişisel bilgiler
Doğum: 1909 Bakü, Azerbaycan
Ölüm: 6 Ağustos 1982 (73 yaşında) İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Feriköy Mezarlığı, İstanbul
Partisi: Demokrat Parti
Evlilik(ler): Neriman Ağaoğlu (e. 1933; ö. 1982)
İlişkiler: Ahmet Ağaoğlu (Babası) Tezer Taşkıran (Kızkardeşi) Süreyya Ağaoğlu (Kızkardeşi)
Çocuk(lar): Tektaş Ağaoğlu (1934) Mustafa Kemal Ağaoğlu (1939) Fatma Sitare Ağaoğlu (1945)
Bitirdiği okul: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi
İmzası: 
Abdüssamet Ağaoğlu (1909, Bakü - 6 Ağustos 1982, İstanbul), Türk yazar, siyasetçi.
Samet Ağaoğlu, Azerbaycan'dan Türkiye'ye göç eden Ağaoğlu ailesinin dördüncü çocuğudur ve kendisi gibi yazar ve fikir adamı olan Ahmet Ağaoğlu'nun oğludur. İlk ve orta öğrenimini Bayazıt Fevziye Lisesi'nde tamamladıktan sonra, 1929 yılında Ankara Lisesi'nden mezun oldu. 1931 yılında Ankara Hukuk Mektebi'ni bitirdikten sonra Strazburg'a giderek üniversitenin "yüksek etüdler" bölümünde 16 ay okumuş, ancak doktorasını tamamlayamamış, babasının işlerinin bozulması üzerine yurda dönmek zorunda kalmıştır. Yurda döndükten sonra ekonomi ve ticaret bakanlıklarında bazı üst düzey görevlerde bulunmuş, 1946 yılında devlet hizmetinden ayrılmıştır.
Avukatlık yapmaya başladığı sırada Demokrat Parti saflarında politikaya atılmıştır. 1950, 1954 ve 1957 seçimleri ile IX., X., XI. Dönem Manisa Milletvekilliği yapmıştır. Çalışma, sanayi ve devlet bakanlığı vazifelerinde bulundu. 27 Mayıs 1960 askerî darbesinde tutuklanıp hüküm giydi. Ömür boyu hapisle cazalandırıldı. İmralı ve Kayseri cezaevlerinde tutuklu kaldı. 1964 yılında Yassıada'da cezasını çekerken çıkan özel bir afla salıverildi. Bundan sonra siyasetle dolaylı olarak ilgilendi.
Kendini tümüyle yazılarına verdiği bir dönemde, 6 Ağustos 1982'de öldü. Feriköy Mezarlığı'nda bulunan Ağaoğlu Aile Mezarlığı'nda defnedilmiştir.
Samet (Abdulsamet) Ağaoğlu'nun ve M.K.Ağaoğlu, Fatma Sitare Ağaoğlu'nun Feriköy Mezarlığı'nda bulunan Ağaoğlu Aile Mezarlığı'ndaki mezarı.
Edebî kişiliği

Yazmaya lise sıralarında başlayan Samet Ağaoğlu, 1929 - 1931 yıllarında Behçet Kemal Çağlar, Ahmet Muhip Dıranas gibi arkadaşlarıyla Hep Gençlik adında bir dergi çıkarmıştır. Strazburg yaşamını anlatan ilk öyküleriyle görünmüştür. Politik çalışmaları dolayısıyla kitaplarını uzun aralıklarla çıkarmış, ancak yaşamının sonuna kadar yazınla ilgisini koparmamıştı.
Siyâsî içerikli pek çok yazıya da imza atmış olan Samet Ağaoğlu, öykü ve denemelerini dönemin Varlık, Yücel, Çığır gibi önemli dergilerinde yayımlamıştı.
Yazılarında Samet Agayef imzasını da kullanmıştır.
Eserleri > Öykü

1944 Strassburg Hatıraları
1950 Zürriyet
1953 Öğretmen Gafur
1957 Büyük Aile
1964 Hücredeki Adam
1965 Katırın Ölümü
Eserleri > Anı

1940 Babamdan Hatıralar
1958 Babamın Arkadaşları
1965 Aşina Yüzler
1967 Arkadaşım Menderes
1972 Marmara'da Bir Ada
1973 Demokrat Parti'nin Doğuş ve Yıkılış Sebepleri-Bir Soru
1978 İlk Köşe
1992 Siyasi Günlük: Demokrat Partinin Kuruluşu
Eserleri > İnceleme

1944 Kuvayı Milliye Ruhu
1947 İki Parti Arasındaki Siyasi Farklar
Eserleri > Gezi

1967 Sovyet Rusya İmparatorluğu
Açık kaynak

Yaygın kullanımı için açık kaynak yazılıma bakın. Diğer kullanımlar için açık kaynak (anlam ayrımı) sayfasına bakın.
Açık Kaynak İnisiyatifi'nin logosu
Açık kaynak, kaynak kodun; kopyalanması, değiştirilebilmesi ve yeniden dağıtım için serbestçe kullanıma sunulmasıdır. Açık kaynak yalnızca kaynak koda erişim anlamına gelmez. Kodların başkaları tarafından herhangi bir telif ücreti ödemeden kullanılabilmesi, değiştirilmesi ve yeniden dağıtımı gibi çeşitli haklar vermesi gerekir. Bunun için ürün, açık kaynak tanımına uyan bir lisans kullanmalıdır.
Açık kaynak geliştirme modeli, açık işbirliğini teşvik eden merkezi olmayan bir geliştirme modelidir. Açık işbirliği, bir ürün (veya hizmet) oluşturmak için etkileşimde bulunan, hedefe yönelik ancak gevşek bir şekilde koordine edilmiş katılımcılara dayanan herhangi bir yenilik veya üretim sistemi anlamına gelir. Bu geliştirme modeline açık kaynak yazılım geliştirme projelerinin yanı sıra Wikipedia projeleri, açık kaynak uygun teknoloji, açık kaynak ilaç keşfi, açık veriler, açık hükûmet girişimleri, açık eğitim kaynaklarında rastlanabilir.
Tarihçe

Teknik bilgilerin paylaşımı internetten ve kişisel bilgisayarlardan oldukça önceye dayanmaktadır. Örneğin, otomobil geliştirmenin ilk yıllarında, bir grup sermaye tekeli George B. Selden tarafından sunulan iki devirli benzinli motor patent haklarına sahipti. Bu patenti kontrol ederek sektörü tekeline alabildiler ve otomobil üreticilerini kendi taleplerine uymaya zorladılar.
1911'de bağımsız otomobil üreticisi Henry Ford, Selden patentine yönelik davayı kazandı ve yeni kurulan Motorlu Araç Üreticiler Birliği çok yönlü paylaşım antlaşması ile üyeleri arasında yeni icatların ücretsiz paylaşımını sağladı. ABD'nin ikinci dünya savaşına girdiği güne kadar Ford'un 92, diğerlerinin 515 patenti bütün üyeler tarafından ücretsiz paylaşılıyordu.
Kaynak kodunun ücretsiz paylaşımının ilk örnekleri arasında IBM'in 1950'li ve 1960'lı yıllardaki işletim sistemleri ve diğer programlarının kaynak sürümleri ve yazılım alışverişini kolaylaştırmak için oluşturulan SHARE isimli gönüllü kullanıcı grubu yer alır. IBM bu gruba işletim sisteminin kaynak kodunu bağışladı.
1960'lardan başlayarak, ARPANET araştırmacıları ilk telekomünikasyon ağı protokollerinde geri bildirimi teşvik etmek için açık RFC (Yorumlar İçin Talep) sürecini kullandılar. Bu, 1969'da erken İnternet'in doğuşuna yol açtı.
Kaynak kodun internette paylaşılması, internetin nispeten ilkel olduğu dönemde UUCP, Usenet, IRC ve Gopher aracılığıyla arttı. Örneğin BSD ilk olarak Usenet'teki comp.os.linux'a posta yoluyla geniş çapta dağıtıldı ve burada geliştirilmesi tartışıldı. GNU/Linux bu modeli takip etti.
Tarihçe > Terim olarak açık kaynak

1990'lı yılların sonunda kaynak kodun paylaşılması ve işbirliğine dayalı geliştirme olgusuna olan ilgi, Linux'un Forbes yayınları ile tanınırlığının artması ve dönemin yaygın internet tarayıcısı Netscape'in kaynak kodunun yayınlanacağının duyurulmasıyla belirgin şekilde arttı.
Ocak 1998'de Netscape kaynak kodunun GNU Genel Kamu Lisansı'na benzer Netscape Kamu Lisansı ile yayınlanacağının duyurulması üzerine 3 Şubat 1998'de özgür yazılım topluluğundan bir grup insan, özgür yazılım kavramındaki "özgür" kelimesinin ima ettiği felsefi ve siyasi gündem yerine özgür yazılımın iş dünyasına pragmatik terimlerle tanıtılmasını tartışmak üzere Kalifornia'nın Palo Alto şehrinde bir araya geldi. Özgür Yazılım Vakfı'nın sosyal aktivizminin şirketlere çekici gelmediği fikri ve yazılım kaynak kodu üzerinde paylaşma ve işbirliği yapma iş potansiyelini vurgulamak için özgür yazılım kavramını yeniden markalamanın bir yolunu aradılar. Ayrıca grup, özgür (İngilizce: free) kelimesinin İngilizcede hem özgür hem de ücretsiz anlamlarına gelmesi nedeniyle oluşan belirsizliğin işletmelerin bu terimi benimsemesinde cesaret kırıcı olarak görüyordu. Grupta bulunan kişiler arasında Christine Peterson (Foresight Enstitüsü'nden), Larry Augustin ve Jon Hall (her ikisi de Linux International'dan), Sam Ockman (Silikon Vadisi Linux Kullanıcı Grubu'ndan), Todd Anderson ve Eric Raymond vardı. Orada bulunan Christine Petersen, "açık kaynak" terimini önerdi. Ertesi gün Linus Torvalds destek verdi. Bruce Perens gruba "açık kaynak" ticari markasını oluşturmayı ve bu web sitesini barındırmayı teklif etti ve bir hafta sonra www.opensource.org web sitesini açtı. Richard Stallman bu terimi benimsemedi.
Şubat 1998'de açık kaynak hareketinin resmileştirilmesi ve konu ile ilgili genel eğitim sağlamak amacıyla Eric Raymond ve Bruce Perens tarafından Açık Kaynak Girişimi (OSI) kuruldu. 1997'de Bruce Perens öncülüğünde Debian projesi kapsamında Debian Özgür Yazılım Yönergeleri oluşturmuştu. Şubat 1998'de Açık Kaynak Girişimi'nin kurulması ile beraber söz konusu yönergede Debian referansları "açık kaynak" ile değiştirilerek ve bir miktar revize edilerek Açık Kaynak Tanımı oluşturuldu.
Ekonomisi

Bazı ekonomistler, açık kaynağın önemli miktarda zaman, para ve çaba gerektiren orijinal çalışmayla birlikte bir bilgi ürünü olduğu konusunda hemfikirdir. Çalışmayı yeniden üretmenin maliyeti, sıfır veya sıfıra yakındır - buna bir ürünün marjinal maliyeti denir. Telif hakkı ise bir tekel yaratır, böylece tüketicilere uygulanan fiyat, ürünün marjinal maliyetinden önemli ölçüde daha yüksek olabilir.
Açık kaynak ekonomisi, yazılım, hizmet veya diğer ürünlerin üretimi için açık işbirliğine dayanan ekonomik bir platformdur. İlk olarak açık kaynaklı yazılım endüstrisine uygulanan bu ekonomik model, çok çeşitli işletmelere uygulanabilir. Günümüzde yazılım sektörü dışında da açık kaynaklı bir ekonomik model kullanan, hizmet ve ürünler sağlayan veya bu tür hizmet veya ürünlerin oluşturulmasına yönelik talimatlar sağlayan kuruluşlar mevcuttur. Açık kaynak donanım tasarımı bağlamında, dijital tasarımlar ücretsiz olarak paylaşılmakta ve dijital üretim teknolojilerine (örneğin RepRap 3B yazıcılar) erişimi olan herkes, malzeme maliyeti karşılığında ürünü çoğaltabilmektedir.
Açık kaynaklı bir proje geliştirmenin pek çok sebebi olabilir. Örneğin gelir beklemeden bir değer üretme, daha iyi bir dünya yaratma (örneğin Wikipedia yazarları) gibi fedakar düşünceler olabileceği gibi ticari olarak gelir elde etme, pazar payı arttırma gibi amaçları olabilir. Çok sayıda şirket açık kaynaklı yazılım etrafında iş kurmuştur. Bunu, örneğin kodlarını açık kaynak olarak yayınlayarak, ardından eğitim, sertifikalar, eklentiler ve diğer hizmetler için ücret alma yoluyla yapabilmektedir. Örneğin Linux tabalı işletim sistemi (Linux dağıtımı) üreticisi Red Hat, ürünlerini kullanan kişi ve kuruluşlara 7/24 destek, şirket ürünlerine entegrasyon ve eğitim gibi hizmetler satmaktadır. Red Hat, açık kaynaklı iş modelinin öncüsüdür ve Nisan 2017 itibarıyla değeri yaklaşık 16 milyar dolardır. Diğer örnekler arasında, Linux tabanlı açık kaynaklı bir mobil işletim sistemi olan Android'i üreten Google yer alır.
Bazı şirketler, ürünlerinin iş açısından kritik olan temel parçalarını açık kaynak olarak kullanmak yerine, yardımcı süreçleri ve altyapıları açık kaynak olarak kullanmaktadır. Bu şekilde, pazar payı kaybetmeden markalaşma ve bilinirliğini arttırma, geri bildirim alma ve yetenekli geliştiriciler edinme gibi amaçlar güderler.