stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gönül Tekin
Yaşamı

1961 yılında İstanbul Üniversitesi'nin Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü'nden mezun oldu. 1962-1963 yıllarında Erzurum Atatürk Üniversitesi'nde Türk dili ve edebiyatı bölümünde asistan olarak hizmete başladı. Kaliforniya Üniversitesi'nde (UCLA) doktora eğitimi için Andreas Tietze, Janos Eckmann, Emin Benani ve Gustave E. von Grunebaum ile birlikte çalıştı. 1968'de Türkiye'ye dönerek Ali Nihad Tarlan'ın danışmanlığında "Ali Şîr Nevaî, Ferhud ü Şirin" başlıklı doktora teziyle doktor unvanı aldı. 1970'te ise Hacettepe Üniversitesi'nde Türk dili ve edebiyatı bölümünde çalışmaya başladı.
Harvard Üniversitesi'nin eski türk edebiyatı profesörlerinden olan Şinasi Tekin ile 1967 yılında evlendi. Eşiyle birlikte Harvard Üniversitesi'nin yakındoğu dilleri ve medeniyetleri bölümüne geçtiler. 1984'ten 1994 yılına kadar Harvard Üniversitesi'nde Osmanlı Türkçesi, Çağatayca ve Özbekçe dilleri konusunda dersler verdi. Ahmed-i Dâ'i'nin Çeng-nâme eseri üzerinde çalışmalarda bulundu ve 1992'de bunu yayınladı. 1978'den 2004 yılına kadar "Türklük Bilgisi Araştırmaları" (TUBA) (Journal of Turkish Studies) akademik dergisinde eşiyle birlikte editörlük yaptı. Bu dergi aracılığıyla yüzlerce makale, kitap tanıtımı ve eleştiri bu dergide Türkçe olarak yazılmıştır ve bu dergi ve yayın serisi aracılığıyla Türkçe, Batı dünyasında Türkoloji'nin yayın dillerinden biri haline gelmiştir. Yine Şinasi Tekin ile birlikte 1996 yılında Ottoman Studies Foundation adıyla bir dernek kurdu.
Uzun yıllar Türkiye'de Harvard Üniversitesi bünyesinde bir "Osmanlıca yaz okulu" açılabilmesi için eşiyle birlikte çaba gösterdi. Bu gayretlerinin sonucunda 1996 yılında Ayvalık'ta Harvard Ünivesitesi ve Koç Üniversitesi'nin işbirliği ile "Harvard-Koç Üniversiteleri Osmanlıca Yaz Okulu" açıldı ve kendisi de burada ders verdi.
Gönül Tekin-Şinasi Tekin çiftinin İbrahim Hakkı Durali Satılmış Tekin adında bir oğlu vardır.
2024 yılında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görüldü.
Eserleri

Feyzî Çelebi, Şem′ü pervane. The Department of Near Eastern Languages & Civilizations Harvard University, 1991.
Ahmed-i Dâ'i, Çeng-nâme, The Department of Near Eastern Languages & Civilizations Harvard University, 1992.
Ali Şîr Nevaî, Ferhud ü Şirin, Ankara: Türk Tarihi Kurumu, 1994.
Hayat Ağacı,Makaleler Birinci Kitap, Yeditepe Yayınları, 2017.
"XIX. Yüzyıl Özbek Edebiyatına genel bir bakış." in TDAY (1973-4). p. 255-268.
"Ceng name′de Musiki Terimleri.” in DTC Falsefe Dergisi. c. X. Ankara, 1976.
"Zaifi Külliyatının yeni bir nüsahası hakkında." in JTS/TUBA (1978), pp. 107–125.
"Ali Nihad Bey′in hayatı." in JTS/TUBA (1978), pp. 31–35.
"Ali Nihad Bey′in kişiliği." in JTS/TUBA (1978), pp. 36–49.
"Hamdullah Hamdi′nin yeni bir Leyla ve Mecnun nüshası ve metin tenkidi hakkında bazı düşünceler." in JTS/TUBA (1979), pp. 207–242.
"Beş Trabzon masalı ve bir tahlil denemesi." in JST/TUBA (1981) pp. 99–130.
"Mevlana-Yunus Emre ve Ahmed-i Da′i′deki Musiki Aletleri ile ilgili semboller üzerine düşünceler." in JTS/TUBA (1983), pp. 439–451.
"Seyfelmüluk ve Bediül cemal hikayesinde Eski Yakın doğu Kültüründen kalma unsurlar hakkında." in JTS/TUBA (1985) pp. 277–300.
"XVI. Yüzyıl Çagtay Şairi Meclisi′nin Seyfelmüluk Adlı Mesnevisi ıtakkında." in JTS/TUBA (1987), pp. 123–132.
"Feyzi Çelelbi′nin Şem′ ü Pervanesi." in JTS/TUBA (1991), pp. 1–157.
"Camas b-Name hikayesindeki yılan sembolü." içinde: Meral Alpay′a Armağan. İstanbul, 2007. pp. 267–290.
“Divan Edebiyatındaki Bazı Moiflerin Mitoljik Kökenleri." in Festschrift in Honer of Cem Dilçin, JTS/TUBA, Part II (2009).
"The Seyfelmüluk- Bediül Cemal story and its ancient Near Eastern origin." in Wiener Zeitschift für die kunde des Morgenlandes, Festschrift Andreas Tietze. Wien, 1986.
"Selvi ve Su." in Oriente Moderno Instituto Per L'Oriente C.A. Nallino XV (LXXVI) 2 (1996).
(Şinasi Tekin ile.) Evliya Çelebi Seyahatnamesi. I. Kitap: İstanbul Topkapı Sarayı Bağdat 304 Yazmasının Tıpkıbasımı, 1, cüz: v. 1-106a. Giriş Fahir İz. Doğu Dilleri ve Edebiyatlarının Kaynakları, 11. Türkçe Kaynaklar, 9. Cambridge, Mass: Harvard Üniversitesi Basımevi (1989).
(Şinasi Tekin ile.) Evliya Çelebi Seyahatnamesi. I. Kitap: İstanbul. Dizin. Topkapı Sarayı Bağdat 304 Yazmasının Tıpkıbasım Neşrine Göre Hazırlanmıştır. 1. Cüz: Elif-Ce. Doğu Dilleri ve Edebiyatlarının Kaynakları, 12. Türkçe Kaynaklar, 10. Cambridge, Mass: Harvard Üniversitesi Basımevi (1989).
(Şinasi Tekin ile.) Evliya Çelebi Seyahatnamesi. I. Kitap: İstanbul Topkapı Sarayı Bağdat 304 Yazmasının Tıpkıbasımı, 2. Cüz: v. 106b-217b. Giriş Fahir İz. Doğu Dilleri ve Edebiyatlarının Kaynakları, 19. Türkçe Kaynaklar, 17. Cambridge, Mass: Harvard Üniversitesi Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü (1993).
(Şinasi Tekin ile.) Fahir İz Armağanı
Azerilerin kökeni

Azerilerin kökeni ya da Azerilerin etnogenezi, Tarihsel süreçte Doğu Transkafkasya ve İran Azerbaycanı coğrafyalarında, farklı etnik ve dilsel unsurlar temelinde gerçekleşmiş ve takrîben de MS 15  ve 16. yüzyıllarda tamamlanmış olan çağdaş Azeri halkının etno-dilsel oluşumunun asırlık sürecidir. Azerbaycan Türkleri, Anadolu Türklerinden sonra Türk halkları arasında en çok nüfusa sahip olan ikinci Türk dilli etnik gruptur.
Tarihsel arka plan

Pek çok referansta Azeriler, Türk dillerinden dolayı bir Türk halkı olarak tanımlanmışlardır.Britannica Ansiklopedisine göre günümüz Azerileri, Doğu Transkafkasya'nın en eski unsurları olan yerli nüfuslarından ve muhtemel Kuzey İran'dan tarihî Med ülkesinden gelen çok çeşitli ve karışık etnik ve de dilsel kökenlere sahip kavim ve topluluklardan oluşmaktadır. Bölgede mîlâttan önceki  Med İmparatorluğu ve mîlâttan sonraki 3 ve 7. yüzyıllar arasındaki Sasani İmparatorluğu dönemlerinde bölge nüfuslarının Persleşmesi (İranîleşmesi) yaşandı ve sonrası yüzyılları tâkîben gelen 11. yüzyılda ise Azerbaycana göç etmeye başlayan Oğuz kabileleriyle birlikte de Türkleşme sürecini izledi.
Selçuklu Türklerinin bölgeyi fethinden ve devamında da 13. yüzyıldaki Moğol istilaları sırasında gelmiş veya iltica etmek zorunda kalmış olan asker veya kaçkın grupları da dahil olmak üzere) Türk dilleri konuşan aşiret ve boyların göç ve akınları neticesinde de bölge nüfuslarının Türkleşmesi meydana gelmiştir.
Akademisyenlerin çoğunluğu, ağırlıklı olarak Türkçe bilmeyen yerli halkların dilsel açıdan Türkleşmesini ve küçük popülasyonlu Türk boylarının da bu asimilasyon sürecinde doğrudan rol oynamasını, Azerbaycan halkı için en olası bir köken olarak görür  ve bu minvâlde Azerbaycan halkı üzerine yapılmış olunan genetik araştırmalar ise Azerilerin "elit-egemenlik kuramı" süreciyle Türk dilini benimseyen; yani sınırlı sayıdaki Türk yerleşimcinin önemli bir kültürel etkiye sahip oldukları ve sadece daha zayıf babasoylu genetik izler bıraktıkları) fikrî görüşünü de desteklemektedir.
Herodot, Polibios ve Strabon gibi antik dönemlerde yaşamış olan tarihçiler, bölgeyi Azerbaycan'da hâlen daha varlık gösterebilmiş bir Kafkas grubu halkı olan Udinler gibi) İranî ve İranî olmayan gruplarla birlikte de karma nüfuslu bir bölge olarak belirtmişlerdir.
Tarihsel arka plan > Oğuzların gelişi

Ana maddeler: Oğuzlar ve Türk göçleri
Arap tarihçi Ali İbnü'l-Esîr, Oğuz Türklerinin MS 775-785 yılları arasında Abbasi halifesi Mehdî döneminde, Mâverâünnehir bölgesine geldiklerini bildirmiştir ve halife Memûn (813-833) döneminde ise Oğuz ismi İslamî yazarların eserlerinde yer almaya başlar. 780 yılına gelindiğinde de Sir-i Derya'nın doğu kesimleri Karluk Türkleri tarafından, batı bölgesi (Oğuz bozkırları) ise Oğuz Türkleri tarafından yönetilmiştir.
Güneybatı Asya'da Oğuzların hakimiyeti 11. yüzyılda Büyük Selçuklu İmparatorluğu ile başlar. Bu dönemden başlayarak (güneybatı (Oğuz dil grubu) Türk lehçeleriyse yavaş yavaş Kuzey İran'da Tat, Azari ve Orta Fars lehçelerinin ve Kafkasya coğrafyasında ise özellikle başta Udi dili olmak üzere çeşitli Kafkas dillerinin yerini almıştır ve Orta Çağ'dan Geç Orta Çağ'a kadar da baskın bir dil haline gelmiştir. (Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmenlerinin 14 ve 15. yüzyıllardaki yönetimlerinin altıda dâhil olmak üzere) Türkleştirme süreci çoğunlukla Safevî İmparatorluğu döneminde gerçekleşmiş ve özellikle de Safevîlerin belkemiği durumundaki göçebe Türkmen aşiretlerinin birliği olan Kızılbaşların etkisiyle de Azerbaycan coğrafyasının Türk doğası iyice artış göstermiştir ve ortalama olarak MS 16. yüzyıl dolaylarında da bu süreç tamamlanmıştır.
Sovyet dönemi tarihçilerinden Mihail Artamonov; Azerbaycanlı etnogenezinin oluşumunda önemli bir rol oynamış olan (Türk dilli) Oğuz boyları birliğinin ana temel bileşen unsurlarının da Göktürk, Ugor ve İranî dilli Sarmat kökenli yerel kabile boylarının yoğun bir karışımlarının sonucunda oluştuğunu ve şekillendiğini ileri sürer. 1954 baskılı Büyük Sovyet Ansiklopedisi de bazı Türk ve eski Moğol kabileleriyle birlikte, İranî konuşan Saka–Massaget kabilelerinin yoğunca karışımlarının bir sonucundan meydana gelmiş olan bu Türk dilli Oğuz boylarının (sonrasında Oğuz boyları çevresinde öne çıkmış olup ve Türkçe konuşan Selçuklu aşiretinin de himâyesi altında) 11. yüzyıl civarlarında Transkafkasya bölgesine doğru da göç dalgalarını oluşturduklarını yazar.
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > Kafkasya menşeli

Ayrıca bakınız: Kafkasya halkları, Albanlar ve Albanca
Azeri halkının Kafkas kökenleri (Azeriler ile Türkleşme öncesi) Kafkas kökenleri arasında bir bağlantı tanımlar ve bu durum çoğunlukla da Kafkasyalı Azeriler için geçerlidir ve bu kesimin çoğunluğuysa şu andaki Azerbaycan Cumhuriyetini oluşturanlardır. Tarihsel süreçler boyunca tekrarlanan istila ve göçler nedeniyle yerli Kafkasyalıların önce Alanlar gibi İranî kavimler ve sonrasında da Oğuz Türkleri tarafından etno-dilsel ve kültürel olarak asimile edilmiş olabileceklerine dair de kanıtlar vardır. Kafkas Albanları hakkında; dilleri, tarihleri ve Hristiyanlığa erken dönüşleri ve ayrıca Ermeniler ile olan yakın bağları hususunda da önemli bilgiler elde edilmiştir. Pek çok akademisyen ise Azerbaycan'da hâlen daha konuşulan Udin dilinin eski Albancanın bir kalıntısı olduğuna inanmaktadır.
Bu Kafkas nüfuz etkisi güneye, İran Azerbaycanı'na kadar uzandı ve MÖ I. binyıl boyunca bu bölgede yaşayan başka bir Kafkas halkı olan Manna Krallığı halkı da bu bölgenin çoğunluğunu oluşturdu. Bu antik ülke İran'ın kuzeybatısında ve Urmiye Gölü'nün güneyindeydi ve var olduğu MÖ I. binyılın başlarındaki dönemde de üç ana büyük güç (Asur, Urartu ve Med İmparatorluğu) ile çevriliydi. Dönemsel süreçte oluşan İskit müdahaleleri ve MÖ 7. yüzyılda Medler'in yükselişleriyle de beraber, Mannalılar kimliklerini kaybettiler ve Med kimliği ve teriminin de altına girdiler.
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > Kafkasya menşeli > Genetik çalışmalar

Genetik testler Azerbaycan Türklerinin, kısmen Orta Asya'dan gelen göçmen toplulukların soyundan geldiğini ve bölgeye gelen Orta Asyalı toplumların çoğunlukla asimile etme yoluyla yerlilerle karıştığını gösterse de bölgenin genetik anlamda çok daha karışık olduğunu da göstermektedir. Azerbaycan'ın nüfusu kültürel olarak çeşitlilik göstermesine rağmen, genetik testler Azeri Türklerinin çoğunluğu için otokton bir arka planı destekleyen ortak genetik belirteçleri ortaya çıkarmıştır. Orta Asyalılar'dan (Haplogrup H12 MtDNA – özellikle Türkmenlerden komşuları olan Gürcü ve Ermenilere oranla çok daha yüksek oranda genetik karışım aldıklarının da bir kanıtıdır. MtDNA analizi, doğrudan Azerbaycan Türkleriyle değil de onlarla kümelenmiş olan Gürcüleri içeren bir araştırmaya göre de İranlılarla olan ana ilişkilerinin ise Kafkasya'nın ikincil grubu olan çok daha büyük bir Batı Avrasya grubu üzerinden olduğudur.
Testlerden çıkan sonuçlar Azerbaycan Cumhuriyetindeki Azeri Türklerinin sırasıyla; Kafkasyalılar, İranlılar, Yakın Doğulular ve Avrupalılar ve ayrıca da Türkmenler ile de büyük benzerlik ilişkileri olan karışık bir nüfusa sahip olduklarını göstermektedir. MtDNA (Ana) ve (Baba) Y kromozonlarının yapılan diğer genetik analizleri, Kafkas popülasyonlarının, Avrupalılar ve Yakın Doğulular arasında genetik olarak ilişkisinin orta düzeyde olduğunu, ancak genel olarak Yakın Doğulularla daha fazla yakından ilişkili olduklarını göstermektedir. 2003 yılında Rus Genetik Dergisi tarafından yapılan başka bir çalışma, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin İranî dilli (Taliş ve Tat) konuşmacılarını, Azeri Türkleri ile karşılaştırdı ve bu İranî popülasyonların genetik yapısının ise başka yerlerdeki diğer İranî dilleri konuşan (İranlı Pers, Oset ve Tacik vb.) nüfuslara kıyasla da Azeri Türklerine daha yakın olduklarını ortaya koydu.
2006 yılında Stanford Üniversitesi'nden araştırmacılar (M. Regueiro ve A.M. Cadenas ve diğerleri; İran'ın orta (İsfahan) bölgelerindeki nüfusların, haplogrup dağılımı ve genetik homojenlik açısından Türkiye nüfusundan çok Kafkas Azerbaycanlılarına daha yakın olduklarını göstermişlerdir.
İranlılardaki tam mitokondriyal DNA çeşitliliği üzerine yapılan son karşılaştırmalı çalışma (2013) İranlı Azerilerin, Gürcistan halkıyla diğer İranlılardan ve Ermenilerle olduğundan daha fazla akraba olduklarını göstermiştir. Ancak aynı (Çok boyutlu ölçekleme (MDS) grafiği; Kafkasyalı Azerilerin, İranlı Azeriler ile ortak kökenlere sahip oldukları iddialarına rağmen, diğer İranlılarla (örneğin Farslar vb.) İranlı Azerilere göre çok daha yakın kümelendiklerini göstermektedir.
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > İran menşeli

Ayrıca bakınız: Manna Krallığı
Ana maddeler: İran Azerileri ve İran Azerbaycanı
Aynı şekilde Azeri halkının İran coğrafyasına özgü kökenleri (günümüz Azerileri ile Türkleşme süreci öncesindeki) İran geçmişleri arasında bir bağlantı tanımlar ve çoğunlukla da bu durum İran Azerileri için geçerlidir. Çağdaş Azeri halkının Türk olduğu bilinmekle beraber, atasal kökleri bölgedeki Hint-İranlılara veya Hint-İran dillerini konuşmuş kabilelerine veyahut da bölgenin diğer etnik unsurlarına dayanmaktadır. Bu durum, tarihî kayıtlar ve anlatımlardaki bir İran dili olan Eski Azericenin varlığıyla da beraber, günümüzdeki coğrafik yer adları ve İran halkları ile Azeriler arasındaki kültürel benzerlikler de dâhil arkeolojik ve genetik kanıtlarla da desteklenmektedir.
Ayrıca, Vladimir Minorsky, Richard N. Frye ve Xavier de Planhol) gibi önemli bilim insanları ve (İslam Ansiklopedisi (EI), Encyclopædia Iranica, Britannica Ansiklopedisi, Büyük Larousse Ansiklopedisi ve Dünya Kitap (World Book) Ansiklopedisi" gibi önemli kaynaklar tarafından da tercih edilip irdelenmektedir.
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > İran menşeli > Yer adları, arkeolojik ve kültürel kanıtlar

Azerbaycan Cumhuriyeti ve İran Azerbaycanın'da birçok yer adı Farsça kökenlidir; Tebriz, Bakü, Abşeron, Gence ve ülkenin adı olan Azerbaycan) Ayrıca bu bölgelerdeki şehirlerin çoğu Türk boyları bölgeye ulaşmadan çok önce kurulmuştur. Bakü'nün ilk atıfı ise 885 yıllarında 10 ve 11. yüzyıldaki Türk akınlarından çok önce yapılmıştır.
Bu bölgelerde keşfedilen arkeolojik kanıtlar, tek tanrılı bir İran dini olan Zerdüştlüğün büyük etkisinin yanı sıra, bölgede Medlerin meskûnlaşmasından başlayarak üç binyıldan fazla süren bir İran varlığını da göstermektedir ve her ikisi de bölgenin İranî kimliğini şekillendirmiştir ve bu durum Türk akınlarına kadar da sürmüştür. Bazı Türk tarihçilerinin iddia ettiği gibi Hunların bölgede kalıcı yerleşim yerleri oluşturduğuna dair de hiçbir kanıt bulunamamıştır.[ölü/kırık bağlantı]
Bilim insanları, çağdaş Persler ve Azeriler arasındaki kültürel benzerlikleri de eski bir İran etkisinin kanıtı olarak görürler ve  Azeriler başta Nevruz olmak üzere İranî bayramları kutlarlar. Araştırmacılar ayrıca Azerbaycan ve Pers köylülerinin yaşam üslûplarının da gelenek ve kültür açısından oldukça benzer olduğunu anlatırlar. Bölgenin edebiyat yazımı Oğuz istilası öncesi ve sırasında da Farsça olup, Katrân-ı Tebrîzî, Şems-i Tebrîzî, Nizâmî-i Gencevî ve Hakanî gibi döneminin yazarlarıyla birlikte de Farsça yazılmıştır.
Ayrıca Türkleşmekten kurtulan antik İran kabilelerinin kalıntıları da Azerbaycan'ın İranî karakterinin kanıtlarını sunmaktadır. Talişler ve Tatlar İranî dilleri konuşan İranî halklardır ve Tat Farsçasının lehçesini konuşurlar.
Tarihî coğrafyalar ve genetik araştırmalar > İran menşeli > Muhalefet

Kafkasya bölgesi karışık bir bölgedir ve Azerbaycanın nüfusu kültürel olarak çeşitlilik gösterse de genetik testler çoğu Azerbaycanlı için otokton bir arka planı destekleyen ortak genetik belirteçleri ortaya çıkarmıştır. 2002 yılında yapılan bir çalışmada "Y kromozom haplogrupları, Cumhuriyetteki Hint-Avrupa konuşan Ermenilerin ve Türkçe konuşan Azerilerin, Kafkasya'daki coğrafi komşularıyla başka yerlerdeki dilsel komşularına göre genetik olarak daha fazla yakından ilişkili olduklarını göstermiştir. Bu çalışmanın yazarlarıysa bu durumun yerli Kafkas halklarının yaşadığı dil değişimini de gösterdiğini öne sürmüşlerdir. Orta Asyalılardan (özellikle Haplogrup H12) özellikle de Türkmenlerden, komşuları olan Gürcü ve Ermenilerden daha yüksek genetik karışım aldıklarına dair de kanıtlar sunmaktadır. MtDNA analizi, Azerileri değil de diğer çalışmalarda Azeriler ile birlikte kümelenmiş olan Gürcüleri içeren bir araştırmaya göreyse de İranlılarla olan ana ilişkinin, Kafkasya'nın ikincil grubu olan daha büyük bir Batı Avrasya grubu üzerinden olduğudur. Testlerden elde edilen sonuçlarsa Azerilerin; Kafkasyalılar, İranlılar, Yakın Doğulular, Avrupalılar ve Türkmenlerle en büyük benzerlik sırasına göre ilişkileri olan karışık bir nüfus olduğunu göstermektedir. MtDNA ve Y kromozomlarının diğer genetik analizleri, Kafkas popülasyonlarının Avrupalılar ve Yakın Doğulular arasında genetik olarak orta düzeyde olduklarını, ancak genel olarak Yakın Doğulularla daha da yakından ilişkili olduklarını göstermiştir.
2003 yılında Rus Genetik Dergisi tarafından yapılan başka bir çalışmada, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin İrani dilli (Taliş ve Tat) konuşmacılarını, Azeri Türkleri ile karşılaştırdı ve bu popülasyonların genetik yapısının da başka yerlerdeki (İranlı Persler,Osetler,Tacikler ve Kürtler gibi) diğer İran dilleri konuşan nüfuslara kıyasla Azeri Türklerine daha yakın olduklarını ortaya koymuştur.
Haplogrup dağılımları

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |

| H | U | T | J | HV |
|  % 25.57 |  % 20.3 |  % 11.28 |  % 11.28 |  % 9.77 |
| J2 | G-M201 | J1 | R1b | R1a | L-M20 | T-M184 | E1b1b | I-M438 | R2a |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  % 23.9  |  % 18  |  % 15.2  |  % 11.1  | % 6.9  |  % 6.9  |  % 4.2  |  % 4.1  |  % 3  | %2.8  |
Haplogrup dağılımları > Paleogenetik araştırmalar

2018 yılında Alkhantepe (5.7 binyıl) kalıntıları, çağdaş Azeriler arasında da mevcut olan Y–haplogrup G-M342 olarak tanımlanmıştır.
Doğu Avrupa, Sibirya ve Çin'in batısına kadar uzanan geniş bir coğrafyada varlık gösteren, Türk dilleri dil ailesinin, güneybatı kolu olan Oğuz dilleri grubu'na mensup Azericenin günümüz yayılım alanı
Bakü'deki Ateşgahtan (ateş tapınağı)  Sanskritçe (üstte) ve Farsça (altta) yazıtlar. (MS-1745)
Bruno Fernandes

Bruno Miguel Borges Fernandes (d. 8 Eylül 1994), Manchester United takımında orta saha pozisyonunda görev yapan Portekizli millî futbolcudur. Profesyonel kariyerine 2012 yılında Novara kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Udinese, Sampdoria ve Sporting kulüplerinde oynadı.
Porto, Maia'da doğan Fernandes, kariyerine İtalya Serie B takımı Novara'da başladı ancak kısa süre sonra 2013'te Serie A takımı Udinese'ye geçti ve onu üç yıl sonra Sampdoria izledi. İtalya'da geçirdiği beş yılın ardından 2017'de Sporting ile sözleşme imzaladı ve burada kulüp kaptanlığına getirildi. 2018 ve 2019'da arka arkaya Taças da Liga'nın yanı sıra Taça de Portekiz'ı kazandı ve her iki sezonda Primeira Liga Yılın Takımı ve Primeira Liga Yılın Oyuncusu'nda seçilmesine yol açtı. 2018-19'da, tüm yarışmalarda 33 gol kaydederek, bir sezonda en çok gol atan Portekizli orta saha oyuncusu ve Avrupa'nın en çok gol atan orta saha oyuncusu oldu. Fernandes'in performansları birkaç Premier League kulübünün ilgisini çekti ve Manchester United, Ocak 2020'de ilk olarak 55 milyon € (47 milyon £) karşılığında sözleşme imzaladı ve o sırada Portekizli bir oyuncunun yerel ligden ayrılması için en yüksek ikinci ücret oldu. .
Fernandes, ülkesini 19 yaş altı, 20 yaş altı, 21 yaş altı ve 23 yaş altı seviyelerinde temsil eden eski bir Portekiz genç enternasyonali. 2016 Yaz Olimpiyatları'nda Portekiz'i temsil etti. Uluslararası ilk çıkışını 2017'de yaptı, Portekiz'in 2018 FIFA Dünya Kupası, 2019 UEFA Uluslar Ligi Finalleri ve 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası kadrolarına seçildi ve Turnuva Takımı'nda yer alırken, kendi ülkesinde 2019 yarışmasını kazandı.
Erken dönem

8 Eylül 1994 tarihinde Portekiz'in  Norte bölgesine bağlı Maia şehrinde doğan Fernandes, annesinin kulübün destekçisi olması nedeniyle Porto'yu destekledi ve Manchester United, taklit etmeye çalıştığı vatandaşı Cristiano Ronaldo, Paul Scholes, Ronaldinho, Zinedine Zidane ve Stephen Ireland'ı idolleştirdi. Fernandes, çocukluğunda kendisi de profesyonel bir futbolcu olan ağabeyi Ricardo ile sokaklarda futbol oynardı. İsviçre'ye göç etmiş olan babası, Fernandes'in onunla birlikte taşınmasını istedi ama o, İsviçre'deki futbolun standardı nedeniyle reddetti.
Kulüp kariyeri > Erken kariyer

Fernandes gençlik kariyerine yerel kulüp Infesta'da başladı. Büyürken, Fernandes'e Porto'nun akademisinde bir gençlik sözleşmesi teklif edildi, ancak yerel rakipleri Boavista'ya gitti. Fernandes, gençlik futbolunun çoğunu Boavista ile oynadı, kariyerine stoper olarak başladı, Pasteleira'ya kiralandıktan sonra 15 yaşında hücum orta saha oyuncusuna dönüştü.
27 Ağustos 2012'de İtalya'da Novara'ya katıldı. Fernandes, memleket hasreti çektikten sonra ilk olarak İtalya'daki yeni hayatında mücadele etti ve aynı zamanda İtalyanca öğrenmekte de sorun yaşadı. Kız arkadaşı İtalya'ya taşındıktan sonra, Fernandes çabucak dili öğrendi ve ülkeye yerleşmeye başladı ve "Novara Maradonası" ve "Mini Rui Costa" lakapları ile anılmaya başladı. Genç takımlarda sadece birkaç hafta kaldıktan sonra, Fernandes Serie B'de ilk takıma terfi etti ve 2012-13 sezonunda lig maçlarının yarısından biraz fazlasında yer alarak takımının beşinci sırayı almasına yardımcı oldu.
2013 yazında, Serie A kulüpleri Internazionale ve Juventus onu imzalamak istedi, ancak bunun yerine Fernandes, Udinese'ye ilk takım fırsatları vadeden bir ortak mülkiyet anlaşması imzalamaya karar verdi. İlk maçına 3 Kasım'da Serie A'da çıktı ve evinde Internazionale'ya 0-3 yenildikleri maçta ikinci yarının yerine oyuna girdi. Fernandes, ligdeki ilk golünü 7 Aralık 2013'te Napoli'de 3-3 berabere kaldıkları maçta attı. Taraflar arasındaki ikinci maçta 1-1 berabere kaldı.
16 Ağustos 2016'da Fernandes, kalıcı olarak imzalanma zorunluluğu ile Sampdoria'ya kiralık olarak taşındı. On iki gün sonra ligdeki ilk maçına Atlanta'yı 2-1 yendikleri maçta altı dakika oynayarak çıktı. Fernandes yeni takımı için ilk golünü 26 Eylül 2016'da Cagliari'ye 1-2 deplasmanda kaybettikleri maçta attı. Sezon boyunca Serie A'da 33 maçta 5 gol attı ve onuncu sırada bitirmelerine yardımcı oldu.