St Asaph
Tarihçe

Elwy deresi etrafında ilk insan yerleşkeleri "Pontnewydd Mağarası"'nda olup burada yontma taş devri kalıntıları vardır. Bu mağarada 1978'de Wales Üniversitesi'nden bir grup bilim insanı tarafından yapılan kazılarda 225 bin yıl öncesi yaşamış bir insana ait olan dişler ve kısmi bir çene kemiği bulunmuştur. Bunun Avrasya kıtasının kuzeybatısında bulunan en eski insan-tipi yaratık kalıntıları olduğu ve uluslararası önemi haiz olduğu bildirilmiştir. Bu mevkide ayrıca Neanderthal tipi insan kemikleri de bulunduğu ve bunun da  o zaman Britanya adasının buzullarla kaplı olan arazisinin en güneyinde olan bu mevkinin insan-tipi yaratıklar tarafından bir av sahası olarak kullanıldığını gösterdiği belirtilmiştir.
Bazı tarihçiler günümüzde Katedralin bulunduğu mevkide "Varae" adlı bir Roam ordusu palangası bulunduğunu iddia etmişlerdir. Fakat diğerleri bunu kabul etmeyip şehrin 6. yüzyılda Kelt asıllı kesişilerin, başkeşişi "St Kentiğern"" tarafından kurdukları manastır etrafında geliştiğini iddia etmektedirler. Bu eski manastır yerin 14. yüzyılda günümüze kadar gelmiş küçük bir katedral binası yapılmıştır. Bu katedrali takdış eden azizin bu katedrali ikinci piskoposu olan "St Asaph" (Galce yazılısı: Asaff) olduğu bilinmektedir ve şehir ismini bu kişiden almıştır.
St Asaph'daki katedralin tarihinde çeşitli zararlar gördüğü bildirilmektedir. 13. yüzyılda Galler ülkesini fetheden İngiltere Kralı I. Edward'ın orduları 1402'de o zamanki katedral binasını yakıp yerle bir etmişlerdir. "Galler Prensi" olan Owain Glyndŵr'in ordusu katedral ve etrafındaki yerleşkeyi talan etmişler ve katedralde bulunan mobilyalar, papaz giysileri ve duvar süslerine büyük zararlar vermişlerdir. 17. yüzyılda İngiliz İç Savaşı sırasında Parlamento güçleri katedrali ahir olarak kullanmışlar ve bu binada at, büyükbaş hayvan ve domuz barındırmışlardır.
Yerel idare bakımdan St Asaph, 1535'te kurulan yerel idareler arasında "Denbighshire" kontluğu içinde bulunmuş; ama 1562'den itibaren St Asaph'in seçim alanı Flintshire kontluğu içinde olmuştur. Nisan 1974-Nisan 1996 döneminde ise Galler ülkesinde kurulan metropoliten olmayan "Clwyd" kontluğu içinde bulunmuştur. Bundan sonra günümüzde de Denbighshire Kontluğu içine alınmıştır. Galler ülkesinde uygulanan yerel idare sistemine göre St Asaph Gallerde bulunan 869 semt/köye eşit Galce: comynedd adı verilen en alt yerel idare birimini içerir.
St Asaph'da Orta Çağ'dan kalan bir katedral olduğu için Birleşik Krallık kurallarına göre kentin "şehir" statüsü taşıması gerekmekteydi. 1911 tarihli "Encyclopædia Britannica" edisyonda  St Asaph'ın şehir statüsü olduğunu bildirmektedir. Şehrin semt/köy yerel idaresi St Asaph'ı daima şehri olduğunu kabul etmiş ve bu sifatı kullanmıştır. Ama 20. yüzyılda St Asaph'ın şehir olma statüsü genellikle kabul edilmemiştir. Şehrin yerel idaresi 2000 ve 2002'de Kraliçe'nin şehri statüsü bahşetme zamanlarında bu statünün St Asaph'a geri verilmesi için müracaatlarda bulunmuştu; ama bu kabul edilmemişti. Ancak  2012'de Kraliçe II. Elizabeth tahta geçmesinin 50. yılı onuruna yapılan "Elmas Jübile" yılında bu müracaat kabul edilmiş ve St Asaph, Chelmsford ve Perth ile birlikte, şehir statüsü kazanmıştır.