Mirza Kadim İrevani
Yaratıcılığın değerlendirilmesi ve etkisi

Şekihanovların evinin iç mekanlarında, Nizami Gencevi'nin şiirlerinden (Solda Hüsrevve Şirin şiirinden) temalı duvar resimleri. Sanat eleştirmeni Natalya Mikloşevskaya, bu evin duvarlarında tasvir edilen kadın resimlerinin, kıyafetleri ve başlıkları nedeniyle İrevani'nin "Dansçı" portresini anımsattığını belirtiyor.
XIX. yüzyılda, portre yapmaya geçen ressamlar, hacim hissi yaratmak amacıyla üsluplu resimler ve Avrupa'nın mekân kompozisyonu tarzındaki dekoratif renkleri birleştirebilirlerdi. Mirza Kadim İrevani'nin "Genç Erkek Portresi" ve "Genç Kadın Portresi" gibi eserlerinde yüksek resim çekme yeteneği ve dolgun renkler yumuşak ve lirik bir düzenle birleşmiştir.
İrevani'nin yaratıcılığında, realizm unsurları, Azerbaycan sanatı için yeni olan panel ressamlığı ve grafik tarzını açıkça yansıtmaktaydı. Ressamın yaratıcılığı, Azerbaycan sanatında panel ressamlığının formlarının ortaya çıktığının kanıtıdır. Ancak bugün, örneğin Bakü'de (Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde) korunan bazı eserleri olan, XIX. yüzyıl ortasında yapılmış "Genç Kadın" ve "Genç Erkek" portreleri, Orta Asya doğu minyatür mektebinin geleneklerine sağlam bir şekilde bağlıydılar. Bu, İrevani'nin Azerbaycan halk yaratıcılığı ile sıkı ilişkilerinin bir kanıtıdır. Natalya Mikloşevskaya'ya göre İrevani'nin "Dansçı" portresi, Nizami Gencevi'nin şiirlerinin karakterlerinden oluşan Şeki Han Sarayı'ndaki tasvirlere göre daha canlıdır.
Sanatçı, insanın dış görünümüne büyük ilgi gösterirdi. Yüzün standart ölçüleri yerine, onları belirli bir iç mekânın üç boyutlu bir alanında tasvir ederdi. Hacimsel modelleme ve modellemeye benzerlik, yeni dönem Azerbaycan güzel sanatlarında önemli değişikliklerin, geleneksel kuralların ve stereotipik temsillerin aşılmasının göstergesiydi. Mikloşevskaya, sanatçının birkaç portresine atıfta bulunarak, Mirza Kadim'in döşemenin perspektifini aktaramadığını belirtir. Kendi eserlerinde, İrəvani yüzlerini ve kıyafetlerinin kıvrımlarını gölgelendirir, genellikle halılarla süslenmiş döşemenin dikey bir perspektifte ve mesafe hissi olmadan tasvir eder ve ayrıca resmin orta kısmında buta öğesini kendi benzersiz tarzında kullanırdı. İrevani buta, aynı çemberlerle diyagonal olarak yerleştirilirdi. Bu, izleyiciden uzaklaşan yatay bir hareket illüzyonu yaratırdı. Bununla birlikte, butanın boyutu önde ve arkada aynı olduğundan, Mikloşevskaya buna çizgilerin perspektifli bir uzaklaşması değil, desenin kalitesi olarak atıfta bulunur. Bitki süslemeli halı kenarları, tatami ile benzer dikey bir perspektifte tasvir edilmiştir, bu da algılanan perspektifin bozulmasına neden olur. Mikloşevskaya'ya göre, bu konuda İrevani Orta Çağ minyatürlerinin koşullarından kopmak imkânsızdı. Doğu minyatürlerinde, özellikle 19. yüzyılın sonlarında, böyle gerçekçi temsil tarzları yoktu ve tüm yüzeyler genellikle dikey olarak aktarılırdı, bazen ters perspektifte. Bununla birlikte, Mirza Kadim, mobilyayı nispeten doğru ve küçültülmüş bir perspektifte tasvir ederdi.
Mirza Kadim'in temsil tarzları çeşitlidir ve kadın yüzlerindeki narin renklerde ve kırmızı gül motiflerinde, ayrıca giysilerin karmaşık nakışlarında gözlemlenebilir. Özellikle, ressam, giysilerin detaylarında ve kıvrımlarında özgür fırça darbelerini ustaca kullanır. İravan, malzemenin hacim ve dokusuna dikkat eder ve gerçekçi temsili hedefler. Sanatçının seçtiği yumurta tempera tekniği, İrevani'nin resimlerindeki renklere dayanıklılık kazandırıyor.
Mirza Kadim İrevani'nin Bakü'de İncesant Müzesi'ndeki eserleri, sanatçı olarak iyi bir ormentalist olduğunu göstermektedir.