Kişvari
Divanının dili > Konular

Aşka ve güzelliğe bir ilahi.
Kişvari şiirinde ana yer sevgi ve güzelliğin yüceltilmesiyle ilgili eserler tarafından işgal edilmiştir. Onun aşk felsefesinde, aşka ve güzelliğe bakıştaki evrensel boyutlar, Orta Çağ İslam Doğu'suna özgü kriterler ve bireysel görüşler sistemi olmak üzere 3 ana motif sentezlenmiştir.
Kişvari şiirinde insan güzelliğinin yüceltilmesine özel bir yer verilir. Şair, insan güzelliğini güneşten daha çok takdir ediyor. "Teşrihül-Beden" adlı şiirinde insanı olağanüstü bir varlık olarak yüceltir.
Pekala, bu bir bebek mi yoksa shaki-erar mı, nedir bu?!
Gulbini-firdov ya da raşki-sanubar, nedir bu?!
Bu güzel bir elbise seni kara yılan, asla, asla.
Sunbuli-Sahraayi-Çin veya Jadi Anbar nedir?!
Dolunayın işareti nedir?!
Yareb, bir üye ol, ya da nesirinin meyvesi ya da buğday.
Gagumi-ter, sana yeten perde nedir?!
Şairin şiirlerinin ana nesnesi insandır. Aliyar Safarli'ye göre, bir kişinin bu kadar takdire şayan bir tasviri, egemen feodal ideolojiye aykırıydı. Bilim adamı, bu şiirlerde yüceltilen şahsın sadece gerçek olmadığını, aynı zamanda hümanist aydınların ideallerinin ve düşüncelerinin de vücut bulmuş hali olduğunu yazıyor. Şairin Göycekdir gazeli bu tarzda yazılmış şiirlerinden biridir.
Şairin aşk sözlerinde kişi iki imgeyle temsil edilir: Aşık ve Sevgili. Aşık nasıl orta çağ şiirine özgü olumlu, yüksek niteliklere sahipse, aynı zamanda bir takım hayati ve insanüstü niteliklerin de taşıyıcısıdır. Yagub Babayev, şairin aşka dair şiirlerinin kendine özgü özelliklerini şu şekilde açıklıyor:
Kişvari'ye göre sahte aşk, sahte aşıklık ahlaki eksiklik ve cehalete işaret eder.
Aşk akılla bağdaşmaz, gerçek aşkın karar verdiği yerde akıl kaybolur.
Aşk cehalete neden olur. Şair, Yaralara çok can verdim ama vefalı olamadım mısrasıyla başlayan gazelinde bu görüşünü haklı çıkarıyor.
Aşk aynı anda üzüntü ve utanç getirir. Kişvari, kalbine hitap ederek, "Ben acı ve ıstırap dağının taşıyıcısıyım" dedi ve ona şu tavsiyede bulundu: "Eski dostun gibi bu yolda üzgün olan gemiyi terk etme."
Kişvari'nin şiirinin dikkat çekici yönlerinden biri, şiirde şair-aşık biçiminde yazılmış yeni tip insan imgesidir. Bu yeni adam, yüzyılın ana temsilcilerinden kesinlikle ayrılıyor. Şair, "Özgedir" gazelinde aşıkların ve yabancıların sorununu net bir şekilde tahlil eder. Şairin "Farag" adlı gazeli aşk konulu şiirler dizisi içinde yer almaktadır. Bir noktada Kishvari'nin aşk hakkındaki düşünceleri mezhepçi fikirlerle birleşiyor. Ancak bu sürekli ve sistematik değildir. Aşık-sevgili ilişkisinin tanımında daha seküler bir model kullanıyor. "Achdi yuzi ole burqa shol ey mana karshu" dizesiyle başlayan gazel bu düşünceyi açıkça somutlaştıran örneklerden biridir.
'Yaşam ruhunun ve dünyevi eğlencenin kişileştirilmesiyle ilgili.
Kişvari şiirlerinde de güçlü bir yaşam sevgisi hissedilir. Şair, dünyaya bir kez gelen insanı, onun güzelliklerinin tadını çıkarmaya çağırır. Kişvari'nin şiirlerinde hüzün motifi hissedilse de Fuzûlî'nin şiirlerinde görülen dünyevi hüzün neredeyse yok denecek kadar azdır. Sanatsal-felsefi genellemelerin yanı sıra Kishvari'nin şiirleri canlılık ve gerçekliğe bağlılık içerir. "Dilimi kaybettim, arzum başarısızlıktır", "Bu dünyada bir çiçek bahçesi-dünyası var" mısralarıyla başlayan gazelleri. Seviyorum", "Sevgilim kimdir, Hicret'ten helak diyarına girmiştir" vb. dünyevi eğlence ruhunun vücut bulmuş halidir.
"Kamusal olaylara karşı tutum"
Kişvari'nin şiirindeki hüzün, dönemden ve dönemin adaletsizliklerinden kaynaklanmaktadır.
Ey könül, dünya evində istəmə abadlığ

Kim, anun bünyadıdır əslində bibünyadlığ
Şair, bu gazelin sonraki beyitlerinde, dünyanın mahiyetine dair ilk beyitte söylediği muhakemeyi, bazı hayat olaylarını ve süreçlerini mecazlı bir şekilde hatırlayarak, bunları ima ve sorularla sıralayarak sürdürür.  Şairin "Bu endişe beni öldürdü, madad hay" şiirindeki şikâyeti onun kişisel başarısızlıklarının bir yansımasıdır. "Geçme" çizgisinin yer aldığı muhammamelerde toplumsal acıyla birlikte aşk acısı da ortaya çıkar. Şairin "Bir dekhi" ve "Birine mi söylesem, ah, derdim var" şiirleri bu kavmin şiirleri arasındadır. İkinci şiirde şair, yaşadığı maddi sıkıntıların ve yoksulluğun ağırlığından yakınmaktadır.
Şairin şiirleri aynı zamanda yabancılaşmanın hüznünü de göstermektedir. Dilmaghan veya Kazvin doğumlu olan şair, yalnızca Tebriz'de yaşadığı için kendisini yabancı olarak görmektedir. Etrafında teselli bulacak insan bulamadığından yakınıyor. "Olmasun" gazeli onun bu kavimdeki tuhaflık duygularını somutlaştırdığı şiirlerinden biridir.