Azerbaycan Kızıl Ordusu
Tarih > Ordunun oluşturulması

Mayıs 1920'de Sovyet Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri için oluşturulmuş geliştirme planı değiştirilmiştir. Bu dönemde eski ADR'nin 1. Piyade Tümeni'nin Gence'de bulunan ve henüz yeniden örgütlenmemiş birlikleri bir ayaklanma çıkarmıştır. 11. Kızıl Ordu'nun DAK'ı ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilmişti. Bolşevik liderliğe göre, Azerbaycan'da bir ordunun geliştirilmesi tartışmalı bir konuydu ve Bolşevik ordusu ülkedeki karşı devrimci örgütleri bastırmakla görevlendirilmişti.
Azerbaycanlı Bolşevikler, isyancılara yakınlıkları nedeniyle Bolşevik rejiminin şüphesi altına girmişti. DAK ayaklanmanın bastırılmasından sonra onları temizlemeyi karşılayabileceği kanaatine varmıştı. Nihayetinde Azerbaycan ordusu, tüm kurumlarıyla birlikte DAK'ın talebi üzerine dağıtılmıştı. İstisnalar, 2. Karabağ Süvari Alayı, 5. Bakü Piyade Alayı, Bakü Kale Taburu ve bir dizi başka birlik dahil olmak üzere gönüllü tüfek ve süvari birimleriydi. Muhafız birimleri de yeniden düzenlenmiştir. Personel seçiminde sınıf kriterinin rolü vardı. Gönüllülerin kabulü yalnızca Komünist Partinin tavsiyesi üzerine yapılıyordu ve deneme süresi altı ay olarak belirlenmişti. Bolşevik askeri yetkililer, komutanları seçerken "yalnızca devrimci bilinç tarafından yönlendirilmeliydi" ve "en yüksek komutanlıklara asker atamaktan utanmamak", bey ve han ailelerinden olanları kabul etmemekle görevlendirilmişlerdi.
Alihaydar Karayev daha sonra Cengiz Yıldırım'ın yerine Askeri ve Deniz İşleri Halk Komiserliği görevine getirilmiştir. NKVM'nin merkez ofisi de personelini değiştirmek zorunda kalmıştır. Azerbaycan Kızıl Ordusu'nun oluşumunda önemli rol oynayan Karayev, devlet teşkilatının başına geçmeye başlamıştır. Karayev'in yayımladığı bir kararname uyarınca, 19 Haziran'da Lenin'in Uluslararası Azerbaycan Alayı ve Kızıl Doğu Tüfek Alayı da dahil olmak üzere Sovyet Azerbaycan'ın ilk askerî birliklerinin oluşumu başlamıştır. 21 Haziran 1920'de Azrevkom, Karayev'i yeni Halk Askeri ve Deniz İşleri Komiseri olarak atamıştır. 11. Kızıl Ordu ve Hazar Filosunun DAK üyesiydi ve doğrudan askeri faaliyetlerde bulunmuştur. Mayıs 1921'de Kızıl Bayrak Kafkas Ordusu'nun DAK üyesi olmuştur. Askeri Komiserlik Halk Komiserliği'nin faaliyetleri, askerlik hizmetinden sorumlu kişilerin saymanlığı ve dağılımı ile birlik ve oluşumların kurulması ile ilgili olarak devam etmiştir.
Haziran ortasında, Konsolide Azerbaycan Kızıl Sovyet Tüfek Tümeni, 5 tüfek tugayı, 2 tüfek alayı, süvari tugayları, birkaç topçu tümeni, teknik birlikler ve bir yedek topçu bataryasının oluşumu başlamıştır. Birimin bileşimi şu şekilde düzenlenmiştir:
1. Tugay – 1. ve 2. Piyade Alaylarından oluşuyordu. Tamamen Bakü'de toplanmıştı. Karargahı ve bölge karargahı da burada bulunuyordu.
2. Tugay –  3. (Karyagino) ve 4. (Ağdam) tüfek alaylarından oluşuyordu. Merkezi Ağdam'da bulunuyordu.
3. Tugay – 5. ve 6. tüfek alaylarından (Kazah) ve 7. Tüfek Alayı'ndan (Gence) oluşuyordu. Merkezi Kazah'da bulunuyordu.
4. Tugay – 8. (Şamahı) ve 9. (Lenkeran) tüfek alaylarından oluşuyordu. Bazı kaynaklara göre merkezi Şamahı'da, bazılarına göre ise Lenkeran'da bulunuyordu.
5. Tugay – 10. Tüfek Alayı ve 3. Süvari Alayı'ndan oluşuyordu. Merkezi Hadrut'da bulunuyordu.
Süvari tugayının merkezi Lenkeran'da, topçu ve teknik birlikler ise sırasıyla Bakü ve Gence'de bulunuyordu.
Ancak birimin tüm kısımları oluşturulamamıştır. Bu, hala var olan, birliklerin ve uzmanların gönüllü olarak konuşlandırılması ilkesinin yanı sıra, sıradan asker kıtlığına yol açan birliklerin konuşlandırılmasından etkileniyordu. Temmuz 1920'nin ortalarında Azerbaycan Kızıl Ordusu'nun büyüklüğü 5.500 askerden biraz fazlaydı.
17 Ağustos'ta Azrevkom, Kızıl Ordu'ya seferberliğe ilişkin ilk kararnamesini yayımlamıştır. Kararnameye göre 1898-1902 doğumlu ve Bakü Rayonu'nda yaşayan tüm vatandaşlar zorunlu askerliğe tabi tutulmuştur. Seferberliğin başlangıç ​​günü 25 Ağustos olarak belirlenmişti ve zorunlu askerliğin on gün içinde tamamlanması gerekiyordu. Bu amaçla oluşturulan Olağanüstü Seferberlik Komisyonu, halk arasında siyasi çalışmalar yapmaya başlamıştır. Seferberlik sonuçlarına göre, Bakü Rayon Askeri Komiserliği'nde askerlik yapmakla yükümlü olanlardan 3.274 kişi askere alma bürolarına gelmiş ve bunlardan 2.670 kişi aktif askerliğe girmiştir. Bakü ve Bakü Rayonu'ndan seferber edilenlerden 2 bin kişi, oluşumunu tamamlamasını sağlayan Konsolide Azerbaycan Kızıl Sovyet Tüfek Tümenine ikmal için gönderilmiştir.
30 Eylül'de Moskova'da Azerbaycan SSC ile Rusya SFSC arasında askeri-ekonomik birlik anlaşması imzalanmıştır. Buna ek olarak, taraflar birkaç anlaşma imzalamıştır. Her iki cumhuriyet tarafından imzalanan belgenin hükümlerine göre Azerbaycan SSC, AzKA'yı ve kendi donanmasını elinde tutmuş, AzKA'nın sayısı ve silahlandırılması, tam donanımlı bir tümen olarak belirlenmiştir. Filonun gemi sayısına ve silahlanmasına gelince, bunun için özel bir anlaşma sağlanmıştır. Bir askeri-idari yönetim organları sisteminin inşası, Azerbaycan Askeri İşler Halk Komiserliği, il ve ilçe askeri kayıt ve askere alma büroları ile bağlantılı kılınmıştır. Kafkas Cephesi DAK'ın çatışma dönemindeki aynı normatif yasal düzenlemesine göre, ordu ve cumhuriyetçi askeri-idari kontrol organları Rus Kızıl Ordusu'na bağlıydı. Rus SFSR deniz kuvvetlerinin komutanı aynı zamanda Azerbaycan filosunun komutanı olmuştur. Bu görevin atanması ve kaldırılması, Rus SFSR'nin DAK'ı tarafından yönetiliyordu. Anlaşmaya göre, AzKA ve AzVMF'de bulunan Rus SFSR vatandaşlarının Azerbaycan SSC emrinde hizmet ettiği düşünülüyorsa onlar her an geri çağırılabilirler, ancak Azerbaycan askerî personelinin görevden alınması için Azerbaycan hükûmetinin onayı alınmalıydı. Azerbaycan SSC Askeri İşler Halk Komiserliği'ne AzKA ve AzVMF askerlerinin üniformasını oluşturma hakkı verilmiştir. Kafkas Cephesi'nin dağılmasından sonra, Azerbaycan ve Rus silahlı kuvvetleri arasındaki ilişkilerin daha sonraki bir anlaşma ile belirlenmesi planlanmıştır.
Kasım 1920'de oluşum aşamasında olan tümen, merkezi Bakü'de bulunan Ayrı Konsolide Azerbaycan Tugayı olarak yeniden düzenlenmiştir. Tugay sırasıyla Sabuncu, Surahanı ve Bibiheybet merkezli 1., 2. ve 3. tüfek alayları, ayrı bir süvari alayı, bir kazıcı bölüğü, bir iletişim şirketi ve bir eğitim taburundan oluşuyordu. Haziran 1922'de Ayrı Konsolide Azerbaycan Tugayı, üç tüfek alayı, ayrı bir süvari filosu, bir hafif topçu taburu, birleştirilmiş bir topçu parkı, genç komuta personelinden oluşan bir topçu okulu, bir otomobil müfrezesi, bir keşif hava filosu ve diğer lojistik destek birimlerinden oluşan bir tümene yeniden konuşlandırılmıştır.