Birinci İskoç Bağımsızlık Savaşı
Andrew Moray ve William Wallace > Moray ve Wallace'ın yükselişi

İskoçya genelinde, İngiliz Kraliyetinin İskoçya üzerindeki hakimiyetini genişletmesinden sonra yaygın bir hoşnutsuzluk ve kargaşa yaşandı. Muhalefet eylemleri yerel İngiliz yetkilileri hedef aldı. 1297'de ülkede açık bir isyan patlak verdi. Andrew Moray ve William Wallace, ilk önemli İskoç vatanseverleri olarak ortaya çıktı.
Andrew Moray kuzeyde toprak sahibi olan Pettyli Andrew Moray'in oğluydu. Andrew ve babası Dunbar Muharebesinde esir düşmüşlerdi. Genç Andrew Moray Galler-İngiltere sınırındaki Chester Kalesi'ne götürülmüştü. Andrew burdan 1296-97 kışında kaçtı ve babasının kalesi Avoch'a geldi. Burada İskoçya Kralı John Balliol adına bayrak dikti. Moray hızla benzer düşünen vatanseverlerden oluşan bir grup topladı ve vur-kaç gerilla taktikleri uyguladı, Banff'tan Inverness'e kadar her İngiliz garnizonunun kalesine saldırmaya ve harap etmeye başladı. Moray eyaletinin tamamı kısa bir süre sonra Kral I. Edward'ın adamlarına karşı ayaklandı ve çok geçmeden Moray, Moray'ı güvence altına alarak dikkatini İskoçya'nın kuzeydoğusunun geri kalanına çevirme özgürlüğü verdi.
William Wallace, Lanark'ın İngiliz şerifi Sir William Haselrig'i ve Lanark'taki garnizonunun üyelerini 1297 Mayıs'ında öldürdüğünde öne çıktı. Saldırıda Sir Richard Lundie'nin yardımı olabilir. Wallace'ın İngilizlere saldırısının haberi İskoçya'nın her yerinde dalgalanınca, adamlar onun için toplandı. İsyancılar, İngilizlerin yenilgisini özleyen Glasgow Piskoposu Robert Wishart tarafından desteklendi. Wishart'ın kutsaması, Wallace ve askerlerine saygınlık kazandırdı. Önceden, İskoç soyluları onları sadece kanun kaçağı olarak görüyordu. Bir süre sonra Sir William Douglas ve diğerleri ona katıldı.
Haziran başlarında, Wallace ve Douglas, Scone'u kurtarmak için sembolik bir saldırı planladı. İskoçya'nın İngiliz tarafından atanan kral vekili William de Ormesby'nin koltuğu bu şehirdeydi. Ormesby, Wallace'ın yaklaşan saldırısı konusunda önceden uyarıldı ve aceleyle kaçtı. Aristokratik bir ayaklanmanın başladığını duyan I. Edward, Fransa'da olaylara karışmış olmasına rağmen, "İskoç sorununu" çözmek için Sir Henry Percy ve Sir Robert Clifford komutasında bir piyade ve atlı kuvveti gönderdi. Sir William Douglas'ın isyancılara sığındığına dair raporlar alan Edward, Carrick Kontu Robert Bruce'u babasının Annandale vasalları ile birlikte Douglas'ın Lanarkshire'daki kalesine saldırması için gönderdi. Douglas ile yüzleşmek için kuzeye seyahat ederken, Bruce sadakatinin gerçekte nerede olduğunu düşünmeye başladı. İskoç davasını takip etmeye karar verdi.
Bruce'un katıldığı konfederasyon arasında James the Steward, Robert Wishart, Glasgow Piskoposu ve William Douglas vardı. İskoç ve İngiliz orduları Temmuz 1297'de Irvine yakınlarında bir araya geldiğinde İskoç kampında huzursuzluk patlak verdi. Görünüşe göre aristokratik isyan daha başlamadan durdu, ancak liderleri uzun ve beyhude müzakerelere öncülük etti. Wallace'ın adamları toplayıp eğitmesi için yer ve zaman sağlamak amacıyla bunun kasıtlı bir hareket olduğu öne sürüldü. Percy ve Clifford bunun sorunun sonu olduğunu varsaydılar ve güneye geri çekildiler, ancak bunu bir kez daha Wallace ve Moray takip edeceklerdi. Bu ikisi kuvvetlerini böldüler ve kısa bir süre sonra İngilizleri tekrar Forth'un güneyine zorladılar ve onları sadece Dundee kalesinde bıraktılar. Wallace, Dundee Kalesi'ni kuşatma altına alırken, bir İngiliz ordusunun bu kez Surrey Kontu John de Warenne komutasında yeniden kuzeye ilerlediğini duydu. Wallace, Dundee kasabasının önde gelen adamlarını kalenin kuşatmasından sorumlu tuttu ve İngiliz ordusunun ilerlemesini durdurmak için harekete geçti. Yakın zamanda güçlerini birleştiren Wallace ve Moray, Stirling'de Forth Nehri'ni geçen köprüye bakan Ochil Tepeleri'ne konuşlandı ve savaşta İngilizlerle buluşmaya hazırlandı. O zamanlar Wallace ve Moray yirmili yaşlarının sonundaydı ve henüz hiçbiri İskoç ulusal kahramanları olduklarını iddia edemediler. İskoç soylularının bir kısmı İngilizlerin bağlılık taleplerine boyun eğmişken (İskoç davasını hala desteklerken), Wallace'ın gücü tartışmasız bir şekilde İskoç bağımsızlığı mücadelesine adanmış olarak kaldı.