stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Varoluş mücadelesi
Tarihsel gelişim > Buffon ve Franklin, nüfus artışı

Varoluş mücadelesine neden olan nüfus artışı, 1751 yılında Buffon tarafından sayısal olarak ifade edilmiştir. Bir karaağaç tohumunun 10 yıl sonra 1000 tohum üreten bir ağaç üreteceğini hesapladı. Eğer her biri ekilirse, tüm dünya 150 yıl içinde ağaçlara dönüşecektir. Benzer şekilde, "eğer tavukların ürettiği her yumurtayı 30 yıl boyunca kuluçkaya yatıracak olsaydık, dünyanın tüm yüzeyini kaplamaya yetecek sayıda kümes hayvanı olurdu." Ringa balığı örneğini ele alırsak, eğer her yıl "muazzam sayıdaki ringa balığı yok edilmeseydi" kısa sürede denizin yüzeyini kaplayacaklardı, ancak daha sonra "bulaşma ve kıtlık" nedeniyle yok olacaklardı, bu nedenle hayvanların birbirlerini avlamaları gerekli ve doğruydu.
İngiliz nüfusunun azalması korkusu üzerine yapılan tartışmaların ortasında Benjamin Franklin, Amerikan kolonilerinin istatistiklerini topladı ve bunları 1750 tarihli Poor Richard Improved'da "Yılda 64 artışla 34.000 kişi kendini ikiye katlamadan önce ne kadar zaman geçecek?" sorusuyla birlikte yayınladı. Şu sonuca varmıştır: "Herkesin tam iş sahibi olabildiği ve henüz doğmamış milyonlar için yer ve iş bulunan bu Kolonilerde insanlar nesilden nesile daha hızlı artmaktadır. Örneğin İngiltere gibi eski yerleşik Ülkelerde, İnsan Sayısı Ülkenin tüm Toprak İşlemesi, İmalatı, Ticareti ve Ofisleri tarafından desteklenebilecek kadar fazla olur olmaz, Fazlalık Ülkeyi terk etmelidir, yoksa Yoksulluk, Hastalıklar ve İhtiyaç Maddeleri Yokluğu nedeniyle yok olurlar. Evlilik de teşvik edilmiyor, çoğu kişi bir aileyi nasıl geçindirebileceklerini görene kadar evlenmeyi reddediyor." Franklin 1751'de İnsanlığın Artışı, Ülkelerin Nüfuslanması vs. ile ilgili Gözlemler adlı eserini yazarak kolonilerde 25 yıllık bir ikiye katlanma dönemi, yani nüfusun katlanarak artmasını önerdi. Takip eden yüzyıl boyunca bu tahmin oldukça doğru çıktı. Makalesi geniş çapta dağıtıldı ve önemli bir etkiye sahip oldu: Malthus bu dönemi "tüm tanıklıkların hemfikir olduğu bir oran" olarak gösterdi. Franklin'in görüşü iyimserdi:
Kısacası, bitkilerin ya da hayvanların üretken doğasına, kalabalıklaşmaları ve birbirlerinin geçim kaynaklarına müdahale etmelerinden başka bir sınır yoktur. Dünya'nın yüzü diğer bitkilerden boş olsaydı, örneğin rezenede olduğu gibi, yavaş yavaş sadece bir türle ekilebilir ve yayılabilirdi; ve diğer sakinlerden boş olsaydı, birkaç çağ içinde, örneğin İngilizlerde olduğu gibi, sadece bir milletten yenilenebilirdi.
Amerika'ya göç edenlerin "evlerindeki yerleri kısa sürede doldurulacak" ve "burada o kadar çoğalacaklardı ki" başka göçmenlere gerek kalmayacaktı.
Tarihsel gelişim > Savaşan doğanın dengesi

Doğal teoloji, bitkiler ve hayvanlar arasında daha önce var olan uyumlu denge temasını devam ettirmiştir. 18. yüzyılın sonlarında doğa bilimciler varoluş mücadelesini doğanın düzenli dengesinin bir parçası olarak gördüler, ancak mücadelenin şiddetini giderek daha fazla fark ettiler ve fosil kayıtları kalıcı uyum fikirlerini sarstı. Carl Linnaeus genel olarak iyi huylu bir denge görmüş, ancak kontrolsüz çoğalması halinde Dünya'nın hızla tek bir türle dolacağına dair hesaplamalar da yapmış ve "bellum omnium perpetuum in omnes, et horrenda laniena"dan (herkesin herkese karşı sürekli savaşı ve korkunç katliam) bahsetmiştir.
1773'te James Burnett, Lord Monboddo, "en verimli ülkenin herhangi bir hayvanla ve özellikle de insanla dolup taşabileceğini" ve "insanlar yeryüzünün doğal meyvelerinin onları geçindiremeyeceği kadar çoğaldığında", göç edebileceklerini, diğer hayvanları ya da birbirlerini avlayabileceklerini ya da tercihen "birleşip tek başlarına sağlayamayacakları şeyleri ortaklaşa sağlayabileceklerini" belirtmiştir. Kant 1775'te iç ve dış mücadeleyi insanın kaba bir doğa durumundan vatandaşlığa geçişinin itici gücü olarak görselleştirirken, Herder 1784'te kaynaklar için rekabet eden çok sayıda organizmayı teşvik eden kişileştirilmiş bir doğa görmüştür, böylece "tüm yaratılış savaş halindedir", "en az alanda en fazla sayıda ve çeşitlilikte canlı üretmek" için "yaratıklarını birbiri üzerine yığar, böylece biri diğerini ezer ve güçlerin dengesi tek başına yaratılışa barış getirebilir." demiştir. William Smellie'ye göre 1790'da hayvan yaşamının bolluğu "saldırmak ya da kaçmak zorunda oldukları düşmanların sayısıyla orantılı olarak" gelişmiştir ve hayvanların birbirleriyle beslenmesini sağlayarak, canlılık ve mutluluk sistemi mümkün olan en yüksek dereceye kadar genişletilmiştir. Bu görüşe göre doğa, zalim ve baskıcı olmak yerine, son derece cömert ve hayırseverdir.
Erasmus Darwin Temple of Nature (1803) adlı eserinde Linnaean imgelemine geri dönmüştür: "Açlığın kollarından Ölümün şaftları fırlatılır; Ve bir büyük Mezbaha savaşan dünya!"
Tarihsel gelişim > Terimin kökenleri

Varoluş mücadelesi terimi bu zamana kadar zaten kullanılmaktaydı. Örneğin, 1790'da Jeremy Bentham seçimlerin "varoluş mücadelesi değil, ayrıcalık mücadelesi" olarak yeniden düzenlenmesini önermiş ve 1795'te The Monthly Review, Thomas Cooper'ın Some Information Respecting America adlı kitabını tartışırken ağaçları tanımlamak için kullanmıştır. Lordlar Kamarasında 2 Kasım 1797 tarihinde yaptığı bir konuşmada Lord Gwydir, Fransız Devrim Savaşları'nda “"bir ulus olarak varoluş mücadelesi" verdiklerini söyledi. Benjamin Disraeli, İngiltere'deki işçi sınıfının kötü durumunu konu alan Sybil (1845) adlı romanında "nüfus yoğunluğu ciddi bir varoluş mücadelesi anlamına gelir" ifadesine yer vermiştir.
Tarihsel gelişim > Malthus

Thomas Robert Malthus, Nüfus İlkesi Üzerine Bir Deneme adlı eserinde, nüfusun kontrol edilmediği takdirde katlanarak artacağını, kaynakların ise sadece aritmetik olarak artacağını savunmaktadır. Bu, yandaki resimde grafiksel olarak görülmektedir ve genellikle Malthus eğrisi olarak anılmaktadır. Malthus, yeryüzündeki kaynakların sınırlı olması nedeniyle insanlar arasında varoluş ve hayatta kalma rekabeti yaşanacağını biliyordu. İnsan nüfusunun çok hızlı artmasını engelleyen kıtlık ve hastalık gibi olumlu kontrollerin nasıl olduğunu açıklamak için Malthus felaketi ifadesini kullanmıştır. İnsan nüfusunun artışı üzerinde var olan kontroller bir varoluş mücadelesiyle sonuçlanır. Malthus ayrıca insan nüfusu üzerindeki kontrollerin hayvanlar ve bitkiler üzerindeki kontrollerden daha karmaşık olduğunu belirtmektedir. Malthus, örneğin, insanların nüfus artışı üzerindeki kontrolünün, mali yük nedeniyle ürememeye yönelik bilinçli bir karar olduğunu açıklar. Malthus daha sonra nüfus artışı üzerindeki ana kontrolün gıda olduğunu açıklar. Gıda bulunabilirliğinin yüksek olduğu dönemlerde nüfus artarken, gıda kıtlığı dönemlerinde nüfus azalır. Dolayısıyla, "nüfus [artışı] geçim araçları etrafında salınım eğilimindedir." Malthus'un "geometrik ilerlemede çoğalma yasası" ile "sınırlı nüfus yasası"nın birleşimi, varoluş mücadelesi fikrine yol açmaktadır. Bu fikirlerine rağmen Malthus dindar bir adamdı ve doğal dünyayı yöneten ilahi yasalara inanıyordu.
Tarihsel gelişim > De Candolle ve Lyell

1832 yılında Augustin Pyramus de Candolle, parazitlikle ilgili bir bölümde bitki türleri arasındaki mücadeleyi kısaca tanımlamıştır. Arkadaşı Charles Lyell, Jeolojinin İlkeleri'nin ikinci cildinde bu pasajı alıntılamıştır:
"Belirli bir ülkenin tüm bitkileri," diyor Decandolle her zamanki coşkulu üslubuyla, "birbirleriyle savaş halindedir. Belirli bir noktaya tesadüfen yerleşen ilk bitkiler, sadece yer işgal ederek diğer türleri dışlama eğilimindedir; daha büyük olanlar daha küçük olanları boğar, en uzun ciğerler daha kısa ömürlü olanların yerini alır, daha üretken olanlar yavaş yavaş kendilerini daha yavaş çoğalan türlerin dolduracağı toprağın efendisi haline getirir."
Bu ciltte Lyell, türlerin transmutasyonu fikirlerine karşı türlerin sabit olduğu görüşünü güçlü bir şekilde savunmuştur. Lamarck, adaptasyonu açıklamak için türlerin yok olmadığını, ancak değişen bir çevreye uymak için sürekli olarak dönüştüğünü öne sürmüştür: Lyell ise türlerin sabit olduğu, bu nedenle değişime uyum sağlayamadığı ve yok olduğu özcülüğe inanıyordu. Melezler transmutasyonun kanıtı olarak önerilmişti; Lyell bunların yeni türler oluşturmak için hayatta kalamayacağını savundu.
Bitkiler alemini genel olarak ele alırsak, iyi olgunlaşmış tohumların bile büyük bir kısmının ya böcekler, kuşlar ve diğer hayvanlar tarafından yenildiğini ya da çimlenmek için yer ve fırsat bulamadığından çürüdüğünü hatırlamak gerekir. Sağlıksız bitkiler, türe zarar veren nedenlerle ilk kesilen bitkilerdir ve genellikle kendi türlerinin daha güçlü bireyleri tarafından boğulurlar. Bu nedenle, melezlerin göreceli doğurganlığı ya da dayanıklılığı en ufak bir şekilde düşükse yabani halde bir nesilden fazla üretilmiş olsalar bile, birçok nesil boyunca ayakta kalamazlar. Evrensel varoluş mücadelesinde, en güçlü olanın hakkı eninde sonunda galip gelir ve bir ırkın gücü ve dayanıklılığı esas olarak melezlerin eksik olduğu kabul edilen doğurganlığına bağlıdır.
Tarihsel gelişim > Wallace

Alfred Wallace ve Darwin, doğal seçilim yoluyla evrim teorisine bağımsız olarak ulaşmışlardır. Darwin'e benzer şekilde Wallace da bu sonuca ulaşmak için Malthus'un varoluş mücadelesi fikrini kullanmıştır. Ayrıca Wallace, Charles Lyell'in Jeolojinin İlkeleri adlı kitabından da etkilenmiştir. Lyell, bir türün yok olmasına neden olan organizmalar arasındaki bir mücadeleyi tartışmaktadır; Wallace varoluş mücadelesi ifadesini bu örnekten almış olabilir. Ayrıca Wallace, teorisini geliştirmesine yardımcı olan şeyin Nüfus İlkesi Üzerine Bir Deneme'nin ilk cildinin 3-12. bölümleri olduğunu iddia etmiştir. "Bu bölümlerde, vahşi ve barbar ulusların nüfusunu azaltan çeşitli nedenlerin mevcut tüm kaynaklardan elde edilen çok ayrıntılı açıklamaları yer almaktadır." Ardından, 1853'te Wallace kölelik konusunu tartışırken ilk kez "varoluş mücadelesi" ifadesini kullandı. 1855 yılına gelindiğinde Wallace varoluş mücadelesi ile genel nüfus arasında bağlantı kurmuştur. Wallace, Malthus'un yazılarında bir nüfusun nasıl kontrol altında tutulabileceğinin farklı yolları olduğunu gördü:
"Geometrik ilerlemede çoğalma yasasından (tüm türlerin sayılarını yılda bin kata kadar artırma gücüne sahip olması) ve 'sınırlı nüfus yasasından' (her türün yaşayan birey sayısının tipik olarak neredeyse sabit kalması) varoluş mücadelesi olduğu sonucuna varılır."
Wallace, "en uygun olanın hayatta kalması" fikrini savunmak için varoluş mücadelesi fikrini çeşitlilikle birleştirdi.
Alternatif teoriler: karşılıklı yardımlaşma ve işbirliği

Rusya'da "karşılıklı yardımlaşma" fikri, varoluş mücadelesinden ziyade evrimi açıklamak için kullanıldı. Pyotr Kropotkin, doğal seçilim yoluyla evrim fikrine yanıt olarak Karşılıklı Yardımlaşma kitabını yazdı. Geniş arazisi ve toprağa oranla nüfusun azlığı nedeniyle, Rusya'daki birçok insan varoluş mücadelesini görmedi ve Malthus'un nüfusla ilgili fikirleriyle ilişki kuramadı. Böylece, doğal seleksiyonda rekabetten ziyade abiyotik çevreyle mücadelede daha başarılı olan işbirliğinin itici bir faktör olduğu sonucuna varılmıştır. Varoluş mücadelesinden ziyade, karşılıklı mücadele ve yardımlaşma doğal seçilimi yönlendirmektedir. Kropotkin, Wallace ve Darwin'in kıyıdaki konumları ve aşırı nüfuslu çalışma alanları nedeniyle varoluş mücadelesini gördüklerine inanıyordu.
1930'larda Amerika Birleşik Devletleri'nde bilimsel algıdaki bir değişim, bilim insanlarının Darwin'in fikirlerini açıklamak için varoluş mücadelesini kullanmaktan uzaklaşmasına ve karşılıklı fayda için işbirliği fikrine daha fazla yönelmesine neden oldu. Chicago okulu 20. yüzyılda ekoloji çalışmalarıyla ünlenmiştir. Chicago okulunda bilim insanları organizmalar arasındaki işbirliği ve rekabeti incelemiştir - bulgular arasında rekabetin popülasyon düzeyinde "hem işbirlikçi hem de işbirlikçi olmayan bir güç olarak" çalıştığı da yer almaktadır.
Allee etkisiyle ünlü Warder Clyde Allee de, varoluş mücadelesine ek olarak işbirliğinin de evrimi yönlendirdiği fikrini desteklemiştir. "Allee, 'tavuk sürülerinin gaga sırası tipi sosyal örgütlenmesine yol açan bireye karşı birey rekabetinin, sosyal olarak örgütlenmemiş gruplara kıyasla grup düzeyinde diğer sürülerle rekabet etmeye veya işbirliği yapmaya daha uygun işbirliğine dayalı bir sosyal birim oluşturmaya hizmet edebileceğini' savunmuştur. Bu durumda rekabet, özellikle grup seçimi açısından bakıldığında, işbirlikçi olarak değerlendirilebilir." Böylece, varoluş mücadelesi fikri, mücadele içinde işbirliğinin eklenmiş karmaşıklığı dışında kalmıştır.
Son olarak Alfred E. Emerson da bu dönemde benzer iddiaları desteklemiştir. Emerson bireysel düzeyde bir varoluş mücadelesi görmüştür, ancak ekosistemi düzende tutmak için popülasyon düzeyinde gerekli mücadeleyi görmüştür. "Emerson için işbirliği önemliydi çünkü daha fazla homeostatik kontrole katkıda bulunuyordu; ilgilenilen olgu homeostazdı." Emerson, "bir düzeyde bireysel rekabet olarak görünen şeyin, başka bir düzeyde grup homeostazı olabileceğine" inanıyordu.
Muhalefet

Varoluş mücadelesine en büyük muhalefet, mükemmel uyum ve kusursuzluğa inanan doğa teologlarından gelmiştir. Canlıların çevrelerine mükemmel bir şekilde uyum sağladıkları inancı toplumda güçlü bir yer tutuyordu ve Darwin bile Beagle gemisiyle yaptığı yolculuktan dönene kadar bu inancı terk etmedi. Varoluş mücadelesi, siyasi sonuçları açısından tartışmalara yol açtı. Malthus, yoksulların evlilikte kısıtlama uygulaması gerektiği fikri nedeniyle eleştirildi. "Malthus'un Eski Yoksullar Yasası'na yönelik eleştirileri, hasımları için yazdığı diğer her şeyden daha nefret uyandırıcıydı." Malthus'un varoluş mücadelesi anlayışı ve bunun sonucu olarak yazdıkları tartışmalara neden olmuştur. Ayrıca, eleştirmenler Malthus'un "başladığı kasvetli teoriden zihnini hiçbir zaman tamamen arındıramadığını" söylemişlerdir.
Günümüz uygulaması

Günümüzde varoluş mücadelesi, doğal seçilim teorisini açıklamaya ve haklı çıkarmaya yardımcı olan ve yaygın olarak kabul gören bir fikirdir. Ancak K. D. Bennett, varoluş mücadelesinin yalnızca coğrafi olarak küçük ölçeklerde mevcut olduğunu savunmaktadır. "İklimler Milankovitch zaman ölçeklerinde dalgalandıkça, popülasyonların üstel olarak artma eğilimi gerçekleşir, dağılımlar muazzam ölçüde artar ve varoluş mücadelesi gevşer veya ortadan kalkar."
Cerrillos, Şili

Başlığın diğer anlamları için Cerrillos sayfasına bakınız.
| Cerrillos |
| --- | --- |
Belediye
Cerrillos belediyesi
Villa Panamericana
  Arma 
 Santiago'nun Büyük Santiago'daki konumu
Koordinatlar: 33°30′G 70°43′B﻿ / ﻿33.500°G 70.717°B﻿ / -33.500; -70.717
Ülke:  Şili
Bölge: Santiago
İl: Santiago
İdare
 • Belediye başkanı: Arturo Aguirre Gacitúa (PS)
Yüzölçümü
 • Toplam: 21,0 km²
Nüfus (2002)
 • Toplam: 71.906
 • Yoğunluk: 3.424,1/km²
Zaman dilimi: UTC-04.00 (CLT)
 • Yaz (YSU): UTC-03.00 (CLST)
Resmî site www.mcerrillos.cl
Cerrillos, Şili'nin Santiago metropoliten bölgesinin Santiago ilinde bulunan bir belediyedir. Belediye, bölgenin ortasında yer almakta olup Büyük Santiago'nun bir parçasıdır. Yüzölçümü 21,0 km² olan belediyenin nüfusu 2002 yılı itibarı ile 200.792'dir.
Faneromeni, Lefkoşa

| Faneromeni Φανερωμένη  (Yunanca) Faneromeni  (Türkçe) |
| --- | --- |
Mahalle
 Faneromeni'nin Lefkoşa içerisindeki konumu
Faneromeni
Koordinatlar: 35°10′24.19907″K 33°21′44.18050″D﻿ / ﻿35.1733886306°K 33.3622723611°D﻿ / 35.1733886306; 33.3622723611
Ülke:  Kıbrıs Cumhuriyeti
Kaza: Lefkoşa
Belediye: Lefkoşa
Nüfus (2011)
 • Toplam: 512
Zaman dilimi: UTC+02.00 (DAS)
 • Yaz (YSU): UTC+03.00 (DAYS)
Coğrafi Kodu: 1000-05
Başlığın diğer anlamları için Faneromeni sayfasına bakınız.
Faneromeni (Yunanca: Φανερωμένη), Kıbrıs'ın başkenti Lefkoşa'nın mahallelerinden biridir. Mahalle, Lefkoşa'nın surlar içerisindeki 24 tarihi mahallesinden biri olup merkez kesiminde yer almaktadır. Mahallenin nüfusu 2011 yılı itibarı ile 512'dir.
Surlar içerisindeki önemli mahallelerden biri olan Faneromeni'nin okulu ve kilisesi önem taşır.
1939'da Türkiye

1939'da Türkiye
Bu sayfada, 1939 yılında Türkiye'de görevdeki siyasi kurumlar ve kişiler, yaşanan olaylar, doğan ve ölen kişiler yer alır.
Meclis

TBMM 5. dönem (3 Nisan'a itibaren)
TBMM 6. dönem
Görevdekiler

Cumhurbaşkanı – İsmet İnönü
Başbakan
Celal Bayar
Refik Saydam
İktidar partisi ve ana muhalefet

İktidar partisi: Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
Kabine

10. Türkiye Hükûmeti (25 Ocak'a kadar)
11. Türkiye Hükûmeti (25 Ocak - 3 Nisan)
12. Türkiye Hükûmeti (3 Nisan'dan itibaren)
Olaylar

25 Ocak – Başbakan Celal Bayar istifa etti. İsmet İnönü, Refik Saydam'ı yeni başbakan olarak atadı.
26 Mart – 1939 Türkiye genel seçimleri: 6. dönem milletvekillerini belirlemek için yapılmış genel seçime sadece CHP katılmıştır.
3 Nisan – 1939 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimi: Tek partili rejimin genel seçimlerden sonra yasa gereği yaptığı seçimi tek aday olarak seçime giren İsmet İnönü oyların tümünü alarak kazandı.
5 Haziran - Türkiye'nin ilk demir ve çelik fabrikası olan Karabük Demir Çelik Fabrikası hizmete açıldı.
23 Haziran – Türkiye ile Fransa saldırmazlık antlaşması imzaladı; Fransa Hatay'ın Türkiye'ye verilmesini kabul etti.
29 Haziran – Hatay Devleti Meclisi, oybirliğiyle Türkiye'ye katılma kararı aldı.
23 Temmuz - Fransız askerî birliklerinin sonuncusu Hatay'dan ayrıldı.
22 Eylül – Dikili Depremi.46 ölü
19 Ekim - Birleşik Krallık ve Fransa ile savunma ittifakı
27/28 Aralık – Erzincan Depremi: Erzincan'da meydana gelen 7.8 büyüklüğündeki depremde 32.700–32.968 arasında insan hayatını kaybetti. Erzincan şehri haritadan silindi.
Olaylar > Tarihi bilinmeyen

İşadamı Nuri Killigil, Zeytinburnu’ndaki fabrikasında tabanca ve askeri teçhizat üretimine başladı. Bu Cumhuriyet tarihinin ilk savunma sanayi üretimidir.
Doğumlar

10 Şubat – Enver Ören, iş adamı ve gazete sahibi
11 Şubat – Okay Temiz, müzisyen
23 Mart - Pervin Par, sinema oyuncusu
27 Mart - Kartal Tibet, sinema oyuncusu ve yönetmen (ö. 2021)
18 Nisan - Birgen Keleş, Türk siyasetçi.
10 Haziran – Ahmet Taner Kışlalı, akademisyen, siyasetçi
25 Temmuz - Türkiye'nin ilk kadın büyükelçisi Filiz Dinçmen
31 Ekim – Çiğdem Talu, söz yazarı
2 Aralık – Özcan Arkoç, kaleci
12 Aralık - Veysel Donbaz, Türk asurolog ve sümerolog, ayrıca karikatürist.
27 Aralık – Leyla Sayar, oyuncu
Ölümler

19 Mayıs – Ahmet Ağaoğlu, gazeteci (d. 1869)
Eylül – Seyit Onbaşı, Çanakkale Savaşı'nda savaşan asker  (d. 1889),
26 Eylül – Ali Saip Ursavaş (d. 1887), asker ve siyasetçi
20 Aralık – Yakup Şevki Subaşı (d. 1876), general
25 Aralık – Ömer Halis Bıyıktay (d. 1883), general
Kaynaklar

↑  Türkiye'nin 70 yılı, Tempo, İstanbul, 1998, pp 82-87
↑  unlockdesign. "TÜRK SAVUNMA SANAYİİNİN ÖNCÜSÜ". www.dia-yazilim.com. 14 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2024.
| g t Yıllara göre Türkiye |
| --- | --- |
1900'lü yıllar:  1920  1921  1922  1923  1924  1925  1926  1927  1928  1929  1930  1931  1932  1933  1934  1935  1936  1937  1938  1939  1940  1941  1942  1943  1944  1945  1946  1947  1948  1949  1950  1951  1952  1953  1954  1955  1956  1957  1958  1959  1960  1961  1962  1963  1964  1965  1966  1967  1968  1969  1970  1971  1972  1973  1974  1975  1976  1977  1978  1979  1980  1981  1982  1983  1984  1985  1986  1987  1988  1989  1990  1991  1992  1993  1994  1995  1996  1997  1998  1999 
2000'li yıllar:  2000  2001  2002  2003  2004  2005  2006  2007  2008  2009  2010  2011  2012  2013  2014  2015  2016  2017  2018  2019  2020  2021  2022  2023  2024  2025
Cezayir ve kitle imha silahları

1991 yılında Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti, Cezayir'de inşa edildiği iddia edilen bir nükleer reaktörün detaylarını ortaya çıkardığını açıkladı. Washington Times, ülkeyi Çin hükûmetinin yardımıyla nükleer silah geliştirmekle suçladı. Cezayir hükûmeti bir reaktör inşa ettiğini kabul etti ancak herhangi bir gizlilik veya askeri amaç iddiasını reddetti. ABD uydularından yapılan gözlemler de reaktörün askeri amaçlarla kullanılmayacağını gösteriyordu. Çin, 1983'te Cezayir'e nükleer reaktör geliştirmesinde yardımcı olmak için gizlice bir anlaşma yapmıştı.
Kasım 1991'de uluslararası baskılara boyun eğen Cezayir, reaktörü IAEA güvencesi altına aldı. Cezayir, Ocak 1995'te Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı imzaladı ve Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'ni onayladı. Ağustos 2001'de Cezayir, Biyolojik Silahlar Sözleşmesi'ne katıldı. Cezayir, 20 Eylül 2017'de Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması'nı imzaladı, ancak Ağustos 2022 itibarıyla onaylamadı.
Rift Vadisi ateşi

| Rift Vadisi ateşi |
| --- | --- |

Uzmanlık: Enfeksiyon hastalıkları, veteriner tıp 
Rift Vadisi ateşi (RVF) hafif-şiddetli semptomlara yol açan bir viral hastalıktır. Hafif semptomları arasında şunlar bulunabilir: ateş, kas ağrıları ve genellikle bir haftaya kadar uzayabilen baş ağrısı. Şiddetli semptomları arasında ise şunlar bulunabilir: Hastalığın bulaşmasından 3 hafta sonra görme yeteneğinin kaybedilmesi, beynin enfekte olması birkaç gün içinde şiddetli baş ağrılarına, sersemliğe, kanamaya ve karaciğer sorunlarına neden olabilir. Kanaması olanların ölüm riski 50% düzeyine ulaşmaktadır.
Hastalığa Phlebovirus tipi RVF virüsü neden olmaktadır. Hastalıklı hayvanların kanıyla temas etmek, hastalıklı bir hayvandan çiğ süt içmek, kesilmiş hastalıklı bir hayvanın bulunduğu ortamı solumak veya virüs taşıyan bir sivrisinek sokması gibi nedenlerle yayılmaktadır. İnek, koyun, keçi ve deve gibi hayvanlar bu hastalıktan etkilenebilir. Bu hayvanlarda hastalık çoğunlukla sivrisinekler tarafından yayılır. Hastalığın insandan insana bulaştığı görülmemektedir. Teşhisi kanda virüsün kendisinin veya bu virüse karşı etkili antikorların bulunmasıyla olmaktadır.
İnsanlarda bu hastalığın önlenmesi, hayvanların bu hastalığa karşı aşılanmasıyla sağlanmaktadır. Bu işlem hastalığın ortaya çıkmasından önce yapılmalıdır, çünkü salgının ortaya çıkmasından sonra yapılması durumu kötüleştirebilir. Bir salgın sırasında hayvanların dolaşmalarının engellenmesi yararlı olabilir. Sivrisineklerin sayısının azaltılması ve ısırmalarından kaçınmak da faydalı olabilir. İnsanlar için bir aşı bulunmaktadır; fakat bu aşıya 2010 yılı itibarıyla yaygın olarak erişilememektedir. Hastalık bulaştıktan sonra belirli bir tedavisi bulunmamaktadır.
Hastalığın Vakaları yalnızca Afrika ve Arabistanda görülmüştür. Salgınlar genellikle sivrisineklerin arttığı yağmur sezonlarında meydana gelmektedir. Hastalık ilk kez 1900’lü yılların başlarında Kenyanın Rift Vadisindeki bir hayvanda görülmüştür, ve ilk kez 1931 yılında karantinaya alınmıştır.