stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Misak Torlakyan
Yaşamı

Torlakyan, 1889 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun Trabzon şehrinde doğdu. 18 yaşında Ermeni Devrimci Federasyonu'na (ARF) katılan Torlakyan, Trabzon'daki Türk ordusu deposundan Ermeni meşru müdafaa birlikleri için önemli miktarda silah kaçırmayı başardı. I. Dünya Savaşı sırasında askeri istihbarat elde etmekle görevlendirilen Torlakyan, o sıralarda Rus Ordusu keşif biriminde çalışmaktaydı ve Türk ordusunun mevzileri hakkında değerli bilgiler temin etti. 1918 yılında Rus birliklerinin Türkiye'den çekilmesini fırsat bilen Türk birlikleri, Erivan'a girdi. Bunun üzerine Torlakyan Ermeni ordusuna katıldı ve Drastamat Kanayan önderliğindeki Bash Abarán savaşında çarpıştı. Savaş, Türk ordusunun bölgede daha fazla ilerlemesini engelledi. Sardarabad ve Karakilise'de elde edilen zaferler, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'nin (1918-1920) kurulmasını sağladı. 1921'de ARF tarafından İstanbul'a gönderilen Torlakyan, 18 Temmuz 1921'de İstanbul'daki Pera Palas otelinin önünde Azerbaycan'ın eski İçişleri Bakanı Behbud Han Cavanşir'i öldürdü. Bu öldürme, Ermeni Kırımı sonrası Ermeni Devrimci Federasyonu tarafından yürütülen Nemesis Operasyonu'nun parçasıydı.
Torlakyan, 11 Ağustos 1921'de İngiliz askeri mahkemesinde yargılandı. Misak Torlakyan'ın davası, Soğomon Tehliryan davasında olduğu gibi bir hükûmet yetkilisinin öldürülmesini içeriyordu ve failler suçsuz bulunmuştu. Torlakyan'ın davasında askeri yargıcı ve jürileri etkilemek için hem Ermeni hem de Türk tarafı tarih, teoloji, felsefe, fizyoloji, psikoloji ve siyaset uzmanlarını mahkemeye getirdi. Dolayısıyla bu iki dava, Almanların, Türklerin, Ermenilerin ve Azerbaycanlıların Birinci Dünya Savaşı sonrasında hakim olan siyasi stratejilerini ortaya koymaktadır.
Ekim 1921'de İngiliz mahkemesi Torlakyan'ın suçlu olduğuna, ancak epilepsi hastası olduğundan dolayı eylemlerinden sorumlu tutulamayacağına karar verdi. Torlakyan sonrasında serbest bırakılacağı Yunanistan'a sürüldü. Serbest kaldıktan sonra ABD'ye gitti.
1943'te Drastamat Kanayan başkanlığındaki Ermeni keşif-sabotaj grubu AG-114'e üye oldu.
Hayatının son yıllarında Kaliforniya'ya yerleşti ve 1968'de Montebello, Kaliforniya'da öldü. Doğu Los Angeles'taki Evergreen Mezarlığı'na gömüldü.
Hasan Matuk

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 Matuk Ansar formasıyla (2019)
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Hasan Ali Matuk
Doğum tarihi:  10 Ağustos 1987 (37 yaşında)
Doğum yeri:  Sir el Gharbiyeh, Lübnan
Boyu:  1,71 m (5 ft 7+1⁄2 in)
Mevkii:  Forvet
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Ansar
Numarası:  10
Altyapı kariyeri
:  Rot-Weiss Essen
:  Ahed
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2005–2012 |  Ahed |   |  (53) |
| 2011–2012 |  → Ajman (kiralık) |  21 |  (6) |
| 2012 |  Emirates |  0 |  (0) |
| 2012–2013 |  Al-Shaab |  25 |  (4) |
| 2013–2017 |  Fujairah |  91 |  (46) |
| 2017–2019 |  Nejmeh |  40 |  (20) |
| 2019– |  Ansar |  45 |  (23) |
Millî takım kariyeri
| 2007 |   Lübnan U-23 |  11 |  (2) |
| 2006– |   Lübnan |  100 |  (21) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 18 Şubat 2023 
Hasan Matuk (d. 10 Ağustos 1987), Ansar takımında forvet pozisyonunda görev yapan Lübnanlı millî futbolcudur.
Lübnan Millî Futbol Takımı formasıyla 100 maçta 21 gol kaydetti.
.ee

| --- | --- |

Tanımlanma tarihi: 3 Haziran 1992 (32 yıl önce) (1992-06-03)
Üst düzey alan adı tipi: ccTLD
Durumu: Aktif
Kayıt: Estonya İnternet Derneği (Eesti Interneti Sihtasutus) (EIS)
Sponsor: Estonya İnternet Derneği
Kullanım amacı:  Estonya'da bulunan kurum, kuruluş ve kişilerin kullanımı
Gerçek kullanım: Estonya'da yaygındır. Ayrıca dünya çapında "EE" kısaltmasını kullanabilecek çeşitli kuruluşlar tarafından tercih edilir.
Kayıtlı alan adı sayısı: 171.249 (Eylül 2024)
Kayıt sınırlamaları: Üçüncü düzey kayıtlar (örnek.com.cy gibi) için bazı kısıtlamalar vardır.
Yapı: İkinci seviye (örnek.ee) veya üçüncü seviye (örnek.com.ee) kayıt yapılabilir.
IDN desteği:  Var
Website: i̇nternet.ee
.ee, Estonya'nın internet ülke üst seviye alan adıdır. Estonya İnternet Derneği tarafından yönetilir. Eylül 2024 itibarıyla 171.249 alan adı barındırır.
İkinci seviye alan adları

.ee alan adına bağlı ikinci seviye alan adları (SLD) üzerine de alan adı kaydı yapılabilir. SLD'ler aşağıda listelenmiştir.
.co.ee
.com.ee
.aip.ee
.edu.ee
.fie.ee
.lib.ee
.med.ee
.org.ee
.pri.ee
.riik.ee
.gov.ee
.mil.ee
Citroën C4

| Citroën C4 |
| --- | --- |

Genel Bakış
Üretici: Citroën
Üretim: 2004–Günümüz
Üretim yıl(lar)ı: 2005-
Montaj: Mulhouse, Fransa (PSA Mulhouse Plant) Villa Bosch, Arjantin Kaluga, Rusya Wuhan, Çin (DPCA)
Selefi: Citroën Xsara
Halefi: Citroën DS4 (for coupé)
Gövde ve Şasi
Sınıf: Compact Car
Sedan version 2012: Citroën C4L (Best car in Brazil, 2014)
Citroën C4, Fransız otomobil üreticisi Citroën tarafından 2004 sonbahar'dan beri üretilen (Avrupa'da C segment) otomobilidir. 2.Nesli ile üretimine devam edilmektedir.
C4 Citroën Xsara halefi (yerine geçen) olacak şekilde tasarlanmıştır. Mekanik olarak 2007 yılında duyurulan Peugeot 308'e benzer. Gözden geçirilmiş bir versiyonunda yenilenmiş ön kaporta, arka ışıklar ve gösterge panelleri yer almaktadır.
2010 Ocak ayında, coupé versiyonu revize edilmemiş, onun yerine Citroën DS4 adı ile değiştirilmesi açıklanmıştır. C4 '2005 European Car of the Year' ödüllerinde ikinci sırada yer almıştır.
Birinci Nesil (2004–2011)

| Birinci Nesil |
| --- | --- |

Genel Bakış
Diğer adı: Citroën C-Triomphe Citroën C-Quatrè Citroën C4 Pallas
Üretim: 2004–2011
Montaj: Mulhouse, Fransa (PSA Mulhouse Plant) Villa Bosch, Arjantin Wuhan, Çin (DPCA)
Tasarımcı(lar): Donato Coco
Gövde ve Şasi
Gövde tipi: 3-door coupé 5-door hatchback 4-door sedan  5-door MPV (C4 Picasso)
Düzen: FF layout
Platform: PSA PF2
Benzerleri: Citroën C4 Picasso Citroën DS4 Peugeot 307 Peugeot 308 Peugeot 3008  Peugeot 5008
Teknik Özellikler
Motor: 1.4 L ET3 I4 petrol 1.6 L TU5 I4 petrol 2.0 L EW10 I4 petrol 1.6 L DV6 HDi I4 diesel 2.0 L DW10 HDi I4 diesel
Şanzıman: 5-speed manual 6-speed manual 4-speed automatic 6-speed semi-auto
Dingil mesafesi: 2.608 mm (102,7 in) 2.710 mm (106,7 in) (sedan)
Uzunluk: 4.274 mm (168,3 in) (coupé) 4.260 mm (168 in) (hatchback) 4.588 mm (180,6 in) (sedan SWB) 4.770 mm (187,8 in) (sedan)
Genişlik: 1.769 mm (69,6 in)
Yükseklik: 1.458 mm (57,4 in) 1.510 mm (59,4 in) (sedan)
Ağırlık: 2.315 lb (1.050 kg)
Birinci Nesil (2004–2011) > Tanıtım

Piyasa ile başa çıkmak için, Citroën özel ve birçok müşteriye hitap edecek yeni bir model oluşturmaya adadı. 2004 Geneva Motor Show 'da, Citroën, Fransız şirketini piyasa rekabetinde tutacak olan keskin kaporta hatlarına sahip coupé modelini ortaya çıkardı. Araba nihai olarak Paris Fuarı'nda tanıtıldı. Fakat, bu tanıtımda daha çok aile modeleri olan hatchback coupé ve beş-kapı'lı sürümleri gösterildi.
İkinci Nesil (2011–Günümüz)

| İkinci Nesil |
| --- | --- |

Genel Bakış
Üretici: Citroën
Üretim: 2011-present
Montaj: Mulhouse, Fransa (PSA Mulhouse Plant) Kaluga, Rusya Wuhan, Çin (DPCA)
Gövde ve Şasi
Gövde tipi: 4-door sedan 5-door hatchback 5-door crossover (Aircross)
Düzen: FF layout
Platform: PSA PF2 platform
Benzerleri: Citroën DS4
Teknik Özellikler
Şanzıman: 5-speed manual 6-speed automatic
Dingil mesafesi: 2.608 mm (102,7 in)
Uzunluk: 4.329 mm (170,4 in)
Genişlik: 1.789 mm (70,4 in)
Yükseklik: 1.491 mm (58,7 in)
İkinci Nesil (2011–Günümüz) > Tanıtım

İkinci nesil Citroën C4, Eylül ayı tanıtımından önce 2011 Paris Salonu'nda ilk çıkışını yaptı. Yeni model birinci nesilden biraz daha büyük ve sadece beş-kapı modeli olarak mevcuttur. Üç-kapı'lı modeli Fransız üretici tarafından birinci nesil üç-kapı modelinin düşük satılı olduğu gerekçesiyle ve DS3 satışlarını baltalaması riskinden kaçınmak için kadırılmıştır.
İkinci Nesil (2011–Günümüz) > Motorlar

İkinci nesil C4, düşük yuvarlanma direncine sahip özel bir lastik ile donatılmıştır, her bir numune içinde kullanılan polimer 200 kg'dır ve bunun yaklaşık 30 kg 'mı çevre dostudur. Mk2 C4 ve C4-II 'nin kasa yapısı, birinci seriden türetilmiştir: aracın hızı değiştirilmemiş, ancak bazı yeni özellikler eklenmiştir. Aracı daha rahat hale getirmek için, süspansiyon geometrisi hafifçe değiştirilmiş, bir önceki C4 özgün desenleri korunurken, gösterge paneli yaşamı daha konforlu hale getirmek için bazı noktalarda revize edilmiştir. Buna ek olarak, daha geliştirilmiş ve kullanışlı yeni lastik mil yatakları kullanılmıştır. Frenlerde; disk tipi frenlerler kullanılmıştır ve ön taraftakiler havalandırmalı disk frenleridir, ayrıca ABS ve ESP arabada standart olarak bulunmaktadır. Elektro-hidrolik aktüatörlü, kremayer ve pinyonlu direksiyon önceki C4'ten aynen kopyalanmıştır. Motor serisi dört benzinli ve beş dizel motorlar tipi içerir. Türkiye'de satılan C4'lerde sadece bir adet benzinli ve iki adet dizel motor seçeneği mevcuttur.
Mevcut motor seçenekleri:
1.6 HDi: 1560 cc, 90 PS;
1.2 Puretech: 1199 cc, 130 PS;
1.6 BlueHDi: 1560 cc, 130 PS;
1.4 VTi: 1397 cc, 95 PS;
1.6 VTi: 1598 cc, 120 PS;
1.6 THP: 1598 cc, turbo, 155 PS;
1.6 HDi: 1560 cc, 90 PS;
1.6 HDi 16v: 1560 cc, 110 PS;
1.6 e-HDi 16v: 1560 cc, 110 PS with Start&Stop;
2.0 HDi 16v: 1997 cc, 150 PS
E-HDI motoru, C4'e de girmiştir (ve aynı zamanda bu motor C4 Picasso ilk serisine dayanmaktadır), 6 vitesli otomatik şanzıman yanı sıra 1.6 motor THP ile birleştirilmiştir. Diğer motorlarda manuel 5-vites (1.4 VTi, 1.6 VTi ve 1.6 HDi 92 hp) ya da 6 vitesli (1.6 HDi112 hp ve 2.0 HDI) mevcuttur. 1.6 VTi 4-vitesli otomatik şanzımanı da mevcuttur.
İkinci Nesil (2011–Günümüz) > Yakıt Tüketimleri ve CO2 Emisyonları

| Yakıt Tüketimleri ve CO2 Emisyonları (CEE 1999-100 standartları)* |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Motor seçenekleri | Şehir içi (l/100 km) | Şehir dışı (l/100 km) | Karma (l/100 km) | CO2 Emisyonu (g/km) |
| PureTech 130 S&S EAT6 (16” jantlar) | 6,1 | 4,2 | 4,9 | 113 |
| PureTech 130 S&S EAT6 (17” ve 18” jantlar) | 6,2 | 4,4 | 5,1 | 117 |
| HDi 90 BVM (15” ve 16” jantlar) | 4,9 | 3,6 | 4,1 | 106 |
| e-HDi 115 ETG6 (16” jantlar) | 4,2 | 3,6 | 3,8 | 98 |
| e-HDi 115 ETG6 (17” ve 18” jantlar) | 4,3 | 3,6 | 3,9 | 101 |
| BlueHDi 120 S&S EAT6 (16” jantlar) | 4,4 | 3,5 | 3,8 | 98 |
| BlueHDi 120 S&S EAT6 (17” jantlar) | 4,4 | 3,6 | 3,9 | 102 |
İkinci Nesil (2011–Günümüz) > C4 Cactus

Citroën C4 Cactus, Fransız otomobil üreticisi PSA'nın İspanya, Madrid'teki Villaverde fabrikasında 2014 baharından beri üretilmektedir. Cactus satışına Fransa'da Temmuz 2014 başlanmıştır. Araç C4 Cactus olarak adlandırılmasına rağmen Citroën C3 ve DS3'ün de bulunduğu küçük PF1 platformu temeli üzerindedir.
Güvenlik

Citroën C4 aşağıdaki sonuçlarla Euro NCAP güvenlik testinden geçmiştir.
2011 Yılı Değerlendirme: İkinci nesil Citroën C4
Genel Değerlendirme =
Yetişkin Yolcu = %90
Çocuk Yolcu = %85
Yaya = %43
Güvenlik Yardımcısı = %97
2009 Yılı Değerlendirme: Birinci nesil Citroën C4
Genel Değerlendirme =
Yetişkin Yolcu = %87
Çocuk Yolcu = %78
Yaya = %46
Güvenlik Yardımcısı = %89
2004 Yılı Değerlendirme (2009 Öncesi Değerlendirme): Birinci nesil Citroën C4
Yetişkin Yolcu =
Çocuk Yolcu =
Yaya =
Satış ve Üretim > C4

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Yıl | Üretim | Satış | Not |
| 2009 |  | 216,900 |  |
| 2010 |  | 235,000 |  |
| 2011 | 401,402 | 286,171 | Toplam üretim 2,512,111 adet. |
| 2012 | 342,300 | 263,800 | Toplam üretim 2,855,000 adet. |
Ödüller

C4 2006 Yılında World Car Design of the Year, yanı sıra 2008, 2009 ve 2010 yıllarında Autosport Dergisi'nin Rally Car of the Year ödüllerini kazandı.
İkinci nesil Citroën C4 (2010 yılından itibaren) eTouch Acil & Yardım Sistemi Euro NCAP Advanced Ödülü'ne layık görüldü.
Reklam

Citroën C4 Robot isimli bir reklam oyunu İstanbul merkezli 2GEN Studio tarafından geliştirildi ve 21 Nisan 2008'de yayınlandı.
Camille Cordahi

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 1964 yılında Cordahi
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Camille Rouhana Cordahi
Doğum tarihi:  11 Eylül 1919(1919-09-11)
Doğum yeri:  Faitroun, Lübnan Dağı, İEDTY Batı
Ölüm tarihi:  11  Mayıs 2011 (91 yaşında)
Ölüm yeri:  Lübnan
Mevkii:  Forvet
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 1935–1942 |  DPHB |   |   |
| 1942–1943 |  Racing Beirut |   |   |
| 1943–1950 |  Sagesse |   |   |
Millî takım kariyeri
| 1940–1947 |   Lübnan |  3 |  (1) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. 
Camille Rouhana Cordahi (Arapça: كميل روحانا قرداحي; 11 Eylül 1919 – 11 Mayıs 2011), Lübnanlı eski forvet oyuncusuydu. 1940 yılında Filistin Mandası ile oynanan dostluk maçında attığı golle Lübnan millî takım tarihindeki ilk golü kaydeden oyuncu oldu.
Cordahi profesyonel kariyerine 1935'te DPHB kulübünde başladı. Burada üç Lübnan Premier League şampiyonluğu kazandı. 1942'de bir seneliğine Racing Beyrut'ta oynarken ertesi sene kurulmasına da yardımcı olduğu Sagesse takımına transfer oldu. 1950 yılında futbolu bırakana kadar burada oynamaya devam etti.
Altın Ayak (Arapça: القدم الذهبية) olarak bilinen Cordahi, 1937-50 tarihleri arasında resmi olmayan müsabakalarda Beyrut 11'inin kaptanlığını yaptı. Lübnan formasını resmi maçta ilk kez 1940 yılındaki Filistin Mandası ile yapılan hazırlık maçında giydi ve maçta gol attı.
Futbolculuk kariyerini bitirmesinin ardından Cordahi eski kulüplerinde çeşitli yönetici kademelerinde görev aldı. 1979'da Lübnan Futbol Federasyonu'nun mali işlerinden sorumlu görevli oldu. Memleketi Faitroun'un ilk belediye başkanı olurken 1974 yılında Lübnan devletinden Üstün Hizmet Madalyası aldı.
Başarıları

DPHB
Lübnan Premier League: 1935–36, 1938–39, 1940–41
Lübnan FA Cup ikincilik: 1939–40
Sagesse
Lübnan İkinci Ligi: 1943–44, 1947–48
Hilal El-Helwe

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 El-Helwe Lübnan formasıyla 2019 Asya Kupası'ndayken.
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Hilal Bassam El-Helwe
Doğum tarihi:  24 Kasım 1994 (30 yaşında)
Doğum yeri:  Hanover, Almanya
Boyu:  1.87 m
Mevkii:  Forvet
Kulüp bilgileri
Kulübü:  SGV Freiberg
Numarası:  9
Altyapı kariyeri
0000–2008:  Hannover 96
2008–2010:  TSV Havelse
2010–2012:  SC Langenhagen [de]
2012–2013:  TSV Havelse
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2013–2015 |  TSV Havelse |  59 |  (16) |
| 2015–2016 |  VfL Wolfsburg II |  22 |  (7) |
| 2016–2018 |  Hallescher FC |  55 |  (4) |
| 2018–2019 |  Apollon Smyrnis |  21 |  (3) |
| 2019–2021 |  SV Meppen |  38 |  (7) |
| 2021 |  Al-Faisaly |  3 |  (0) |
| 2021–2022 |  Ahed |  8 |  (4) |
| 2022 |  Penang |  19 |  (5) |
| 2023–2024 |  Bourj |  19 |  (7) |
| 2024– |  SGV Freiberg |  11 |  (3) |
Millî takım kariyeri
| 2015– |   Lübnan |  53 |  (9) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 9 Ekim 2024 
Hilal El-Helwe (d. 24 Kasım 1994), SGV Freiberg takımında forvet pozisyonunda görev yapan yapan Lübnanlı millî futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 2013 yılında TSV Havelse kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla VfL Wolfsburg II, Hallescher FC, Apollon Smyrnis, SV Meppen, Al-Faisaly, Ahed, Penang, Bourj ve SGV Freiberg kulüplerinde oynadı.
Lübnan Millî Futbol Takımı formasıyla 53 maçta 9 gol kaydetti.
.su

| --- | --- |

Tanımlanma tarihi: 1990
Üst düzey alan adı tipi: İnternet ülke üst seviye alan adı
Durumu: Etkin
Kayıt: Rusya Kamu Ağları Enstitüsü (РосНИИРОС)
Sponsor: Rusya Kamu Ağları Enstitüsü (РосНИИРОС)
Kullanım amacı: Sovyetler Birliği ile bağlantılı siteler
Gerçek kullanım: Eski Sovyet ülkeleri sonrası devletlerle bağlantılı siteler tarafından kullanılır
Kayıt sınırlamaları: Pasaport gerekmekte
Yapı: Kayıtlara yalnızca ikinci seviyede izin verilir
Dokümanlar: www.fid.su/su/docs
Website: www.fid.su
.su Sovyetler Birliği için 19 Eylül 1990 tarihinde tanımlanmış İnternet ülke üst seviye alan adıdır. Alan adının kullanıma sunulmasından 15 ay sonra Sovyetler Birliği'nin dağılmasına rağmen hâlâ kullanılabilirdir. Yönetimi Rusya Kamu Ağları Enstitüsü (РосНИИРОС) tarafından yapılmaktadır.
Tarihçe

1989'dan sonra Avrupa'da .pl (Polonya), .cs (Çekoslovakya), .yu (Yugoslavya), .dd (Doğu Almanya) dahil olmak üzere çok sayıda alan adı oluşturuldu. Bunların arasında Sovyetler Birliği için tahsis edilmiş .su alan adı da bulunuyordu. İlk başta CcTLD'ler iki harfli olarak standart haline gelmeden önce .ussr alan adı alınacaktı fakat .su adı, Fin öğrenci Petri Ojala tarafından önerildi. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından kurulan Rusya'ya 1993 yılına kadar alan adı tahsis edilmediği için .su kullanmaya devam edildi. ICANN tarafından alan adının kullanımdan çekilmesi gerekiyordu fakat Rus hükûmeti ve internet kullanıcılarının isteği üzere çekilmedi.
2001'de ICANN tarafından yeni .su kayıtlarının kabul edileceği açıklandı. 2008'in ilk çeyreğinde .su kullanımı %45 arttığı belirtildi.
Kullanım

Alan adının Sovyet kurumları ve SSCB'de faaliyet gösteren şirketler tarafından kullanılması amaçlanmıştır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasına arından kurulan yeni ülkelere alan adı tahsisi yapılmasına rağmen aktif olarak kullanılmaktadır. En fazla .su alan adlı internet sitesine sahip iki ülke Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri'dir. Sovyetler Birliği zamanında kurulmuş olan bazı kuruluşlar da hâlâ .su alan adını kullanmaktadır.
Menemen Olayı

| Menemen Olayı |
| --- | --- |
Tarih: 23 Aralık 1930 (1930-12-23)
Konum: Menemen, İzmir
Diğer adı: Kubilay Olayı
Sonuç: Sıkıyönetim ilan edilip Divanıharp kuruldu.
Suçlama: Anayasayı cebren tağyir, eyleme iştirak, azmettirme veya Mehdi Mehmet'in mehdiliği için harekete geçtiğini bildikleri hâlde zamanında Hükûmete haber vermedikleri ve tekkelerin seddinden sonra ayini tarikat icra etmeleri.
Hüküm: 37 kişinin idamına,  40 kişinin salıverilmesine,  27 kişinin beraatine, 41 kişiye çeşitli hapis cezaları verilmesine karar verildi.
Menemen Olayı ya da Kubilay Olayı, 23 Aralık 1930 günü, İzmir'in Menemen ilçesinde, askerliğini yedek subay olarak yapmakta olan öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay'ın ve yardımına koşan bekçiler Hasan ve Şevki'nin şeriat isteyen bir grup tarafından öldürülmesi olayıdır. Şeriat ile laiklik arasındaki mücadeleyi vurgulaması açısından Cumhuriyet tarihinin önemli olaylarından biri kabul edilir. Olayların ardından bölgede sıkıyönetim ilan edilmiş, General Mustafa Muğlalı başkanlığında kurulan Divanıharp'te failler idam dâhil çeşitli cezalara çarptırılmıştır.
Olayların gelişimi

23 Aralık 1930 sabahı Manisa'dan Menemen'e gelen dördü silahlı altı kişi, bir camiden aldıkları yeşil sancağı sabah namazından sonra ilçe meydanına dikerek silah zoruyla etraflarına adam toplamaya çalıştılar. Sarıklı ve cübbeli bu kişilerin, Şeyh Esat’ın Manisa’da Nakşibendi tarikatını yaymakla görevlendirdiği Laz İbrahim Hoca tarafından yönlendirildiği iddia edilir.
Halkın da isyana katılmasıyla isyancı grup kısa zamanda büyüdü. İlk eylemciler arasında, Giritli Derviş Mehmet, Şamlı Mehmet, Sütçü Mehmet Emin, Nalıncı Hasan ve Küçük Hasan vardı. Derviş Mehmet cemaate kendini mehdi olarak tanıttı ve dini korumaya geldiklerini söyledi. Arkalarında 70 bin kişilik halife ordusu olduğunu, öğle saatlerine kadar şeriat bayrağı altında toplanmayanların kılıçtan geçirileceğini söyledi.
Eylemciler meydana diktikleri ve şeriat sancağı olarak adlandırdıkları yeşil bayrağın çevresinde dönmeye, tekbir getirmeye ve zikretmeye başladılar. "Şapka giyen kafirdir. Yakında yine şeriata dönülecektir." diye bağırarak bir isyan hareketi başlattılar. Bayrağın altından ahaliden bazı kişileri geçirdiler. Bunlar arasında fabrika işçisi Hayimoğlu Jozef gibi gayrimüslimler de vardı. Eyleme katılan vatandaşların bir kısmının halife ordusunun geleceği endişesiyle boyun eğdiği iddia edilir.
Olayların gelişimi > Güvenlik güçlerinin müdahalesi

Olay devam ederken Yüzbaşı Fahri Bey gelmiştir. Yüzbaşı Fahri Bey, şeriat talep eden eylemcilere dağılmalarını söylemesine rağmen, Giritli Mehmet, şeriat ilan ettiklerini ve dağılmayacaklarını belirtmiştir. Yüzbaşı Fahri Bey, gerekli tedbirleri almak üzere olay yerinden ayrılıp, eylemcileri 43. Piyade Alayına bildirilmiştir. Olayların ilçedeki askerî birlikte duyulması üzerine alay komutanı, Kubilay'ı bir manga askerle birlikte olay yerine gönderdi. Kubilay diğer askerlerin yanından ayrılarak tek başına eylemcilerin arasına girdi ve teslim olmaya ikna etmeye çalıştı. Silahlı eylemcilerden birisinin ateş etmesiyle Kubilay yaralandı, bunu gören askerler tarafından savunma amaçlı olarak isyancılara ateş açıldı. Tüfeklerde öldürücü etkisi olmayan manevra fişekleri olduğundan dolayı Derviş Mehmet hasar almadı ve 'Bana kurşun işlemiyor' iddiasında bulunarak halkı kutsal bir vazifesi olduğuna ikna etmeye çalıştı. Kubilay yaralı halde uzaklaşarak cami avlusuna sığındı ancak Derviş Mehmet ve arkadaşları peşinden geldiler. Derviş Mehmet, çantasını açıp testere ağızlı bağ bıçağını çıkardı ve Kubilay'ın başını bedeninden ayırdı. Bir görgü tanığının ifadesine göre Derviş Mehmet, Kubilay'ın başını kestikten sonra akan kanını avuçlarıyla içmiştir. Kesik başı yeşil bayrağın sopasına dikmeye çalıştılar ancak başaramadılar. Bunun üzerine kesik başı bayrağın sopasına iple bağladılar.
Mahalle bekçisi Hasan, olayı fark ettikten sonra hızla evine doğru koşmuş ve tabancasını alıp yüksek bir noktaya çıkmıştır. Hasan, saldırganlara karşı ateş açarak iki saldırganı yaralamıştır ancak, kendisi de bu çatışmada ölmüştür. Aynı zamanda, bekçi Şevki de saldırganlar tarafından öldürülmüştür.
Olay yerine gelen takviye birliklerin "Teslim ol!" çağrısına uymayan eylemciler ile askerler arasında çatışma çıkmıştır. Çatışma sırasında Şamlı Mehmet ve Sütçü Mehmet ölmüştür. Kaçmaya çalışan Dördüncü Mehmet ise yandaşlarıyla birlikte tutuklandı. Eylemcilerden Nalıncı Hasan ve Ali Oğlu küçük Hasan kargaşadan yararlanıp kaçarlar. Yaralı ele geçirilen Mehmet Emin daha sonradan sorgulanınca kaçan iki kişinin kimliği tespit edilmiştir. Kaçan bu iki eylemci daha sonra Manisa’nın Ahiler köyünde yakalanarak Menemen’e getirilmiştir.
Olayların gelişimi > Olayın Ankara'da duyulması

Dört gün sonra, 27 Aralık 1930 günü Dolmabahçe Sarayı’nda Mustafa Kemal Atatürk'ün başkanlığında bu konu ile ilgili bir toplantı yapıldı. 28 Aralık 1930'da orduya gönderdiği başsağlığı telgrafında, "mürtecilerin gösterdiği vahşet karşısında Menemen’deki ahaliden bazılarının alkışla tasvipkâr bulunmalarının bütün cumhuriyetçi ve vatanperverler için utanılacak bir hadise" olduğunu belirtti.
Olayların gelişimi > Sıkıyönetim ve mahkeme süreci

31 Aralık 1930 günü Menemen ilçesi ile Manisa ve Balıkesir'in merkez ilçelerinde 1 Ocak 1931'den itibaren 1 ay süre ile Fahrettin Altay komutasında sıkıyönetim ilan edildi ve 1. Kolordu Komutan Vekili General Mustafa Muğlalı başkanlığında bir Divanıharp kuruldu.
7 Ocak 1931'de bu kez İzmir'de yine Mustafa Kemal Paşa başkanlığında ikinci bir toplantı yapıldı. Olaya doğrudan veya dolaylı katılan 105 sanık; anayasayı cebren tağyir, eyleme iştirak ve azmettirme; Derviş Mehmet'in mehdilik iddiasıyla harekete geçtiğini bildikleri halde zamanında hükûmete haber vermeme veya tekkelerin tarikat ayini icra ettikleri suçlamalarıyla 15 Ocak 1931'den itibaren Divanıharp'te yargılanmaya başlandı.
24 Ocak 1931 günü iddianame okundu ve 29 Ocak'ta mahkeme 36 (ölmüş olan bir sanık ile birlikte 37) kişinin idama mahkûm edilmesine, 40 kişinin sorumsuzluğu nedeniyle salıverilmesine, 27 sanığın beraatine, 41 kişiye çeşitli hapis cezaları verilmesine hükmetti ve karar Meclis'in onayına sunuldu. İdam hükümlülerinin altısı küçük yaşta olduğundan cezaları ağır hapse çevrildi. TBMM Adalet Divanı ayrıca iki idamlığın cezasını iki yıl hapse çevirmiştir.
Diğer 28 idam mahkûmu, 3 Şubat 1931 gecesi Menemen'de idam edildi. Bazıları Kubilay'ın başının kesildiği yerde asıldı. Mahkûmlardan biri idam sehpasının önünden kaçtı. İki hafta sonra yakalandı ve ertesi gün idam edildi.
Sıkıyönetim, 28 Şubat 1931'de Manisa ve Balıkesir'den, 8 Mart 1931'de de Menemen'den kaldırıldı.
ile ilgili metin bulabilirsiniz.