stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Suriye'nin modern tarihi
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Hafız Esad yönetimindeki Baas Partisi (1970-2000) > Lübnan'a müdahale

1976'nın başlarında Lübnan İç Savaşı, Maruni Hristiyanlar için kötü gidiyordu, bu nedenle Lübnan Devlet Başkanı Elias Sarkis, Suriye'nin askeri olarak müdahale etmesini resmen istedi. Lübnan cumhurbaşkanından ilk yetkilerini aldıktan sonra, Suriye'ye Arap Birliği tarafından Lübnan'a askeri müdahale için ikinci bir yetki verildi. Suriye, Hristiyanların yenilgisini önlemek için ülkeye 40.000 asker gönderdi, ancak bu hamle Lübnan'daki 30 yıllık Suriye varlığını başlatacaktı. Takip eden 15 yıllık iç savaş boyunca, Suriye hem Lübnan'ı kontrol etmek için hem de Lübnan müttefiklerini vekil savaşçılar olarak yaygın şekilde kullanarak İsrail'i güney Lübnan'da baltalamak için savaştı. Pek çoğu, Suriye Ordusunun Lübnan'daki varlığını, özellikle Suriye destekli Taif Anlaşması'nın ardından ve 1990'da iç savaşın sona ermesinin ardından bir işgal olarak gördü. Suriye daha sonra 2005 yılına kadar Lübnan'da kaldı ve Lübnan siyaseti üzerinde pek çok kişi tarafından derinden rahatsız olan ağır bir etki yarattı.
Savaş bittikten sonra yaklaşık bir milyon Suriyeli işçi, ülkenin yeniden inşasında iş bulmak için Lübnan'a geldi. Suriyeli işçiler, daha düşük ücret alabilecekleri için Filistinli Araplar ve Lübnanlı işçilere tercih edildi, ancak bazıları Suriye hükûmetinin vatandaşları iş aramak için küçük ve askeri açıdan egemen olan komşusuna girmesini teşvik etmesinin, aslında Suriye'nin Lübnan'ı sömürgeleştirme girişimi olduğunu savundu. 1994 yılında Şam'ın baskısı altında, Lübnan hükûmeti tartışmalı bir şekilde ülkede ikamet eden 200.000'den fazla Suriyeliye vatandaşlık verdi.
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Hafız Esad yönetimindeki Baas Partisi (1970-2000) > Müslüman Kardeşler Ayaklanması ve Hama Katliamı

Ana madde: Suriye'deki İslamcı ayaklanma
31 Ocak 1973'te Esad, ulusal bir krize yol açan yeni anayasayı uygulamaya koydu. Önceki anayasalardan farklı olarak bu anayasa, Suriye cumhurbaşkanının Müslüman olmasını gerektirmediği için Hama, Humus ve Halep'te Müslüman Kardeşler ve ulema tarafından düzenlenen şiddetli gösterilere yol açtı. Esad'ı "Allah'ın düşmanı" olarak yaftaladılar ve yönetimine karşı cihat çağrısında bulundular. Robert D. Kaplan, Esad'ın iktidara gelmesini "Hindistan'da dokunulmaz bir mihraceye ya da Rusya'da bir Yahudi'nin çar olmasına benzer şekilde yüzyıllardır iktidarı tekelinde tutan Sünni çoğunluk nüfusunu şok eden eşi görülmemiş bir gelişme" olarak değerlendirdi. Otoriter hükûmetin eleştirmenleri vardı. 1970'lerin sonlarında laik Baas programının temel değerlerini reddeden ve sapkın olarak gördükleri Nusayrilerin yönetimine karşı çıkan köktendinci Sünni Müslümanlardan ciddi bir meydan okuma çıktı. 1976'dan 1982'de bastırılmasına kadar, baş-muhafazakar Müslüman Kardeşler hükûmete karşı silahlı bir ayaklanmaya öncülük etti. Şubat 1982'de Müslüman Kardeşler tarafından başlatılan bir ayaklanma girişimine yanıt olarak hükûmet, merkezi Hama'da bulunan köktenci muhalefeti ezerek şehrin bazı kısımlarını topçu ateşiyle yerle bir etti ve binlerce kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden oldu. Hafız Esad'ın saltanatının geri kalanında, hükûmet karşıtı faaliyetlerin kamuoyuna yansıması çok sınırlıydı.
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Hafız Esad yönetimindeki Baas Partisi (1970-2000) > Körfez Savaşı

Suriye'nin 1990'da Saddam Hüseyin'e karşı ABD liderliğindeki çok uluslu koalisyona katılması, Suriye'nin hem diğer Arap devletleriyle hem de Batı dünyasıyla ilişkilerinde dramatik bir dönüm noktası oldu. Suriye, Ekim 1991'de Madrid'de düzenlenen çok taraflı Ortadoğu Barış Konferansı'na katıldı ve 1990'larda İsrail ile doğrudan, yüz yüze müzakerelere girişti. Bu müzakereler başarısız oldu ve Başkan Hafız Esad'ın Mart 2000'de Cenevre'de Başkan Bill Clinton ile görüşmesinden bu yana başka Suriye-İsrail görüşmesi olmadı.
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Hafız Esad yönetimindeki Baas Partisi (1970-2000) > İç güç mücadelesi

1999 Lazkiye olayı olarak bilinen olayda, 1998 Halk Meclisi seçimlerinin ardından şiddetli protestolar ve silahlı çatışmalar patlak verdi. Şiddet olayları, Hafız Esad ile daha önce 1984'te Hafız'a karşı bir darbe başlatmaya çalışan, ancak sonunda Suriye'den sınır dışı edilen küçük kardeşi Rıfat Esad arasında uzun süredir devam eden bir kan davasının patlamasıydı. Suriye polisi ve Rıfat yandaşlarının Lazkiye'deki Rıfat'a ait liman yerleşkesine polis tarafından müdahalede bulunulması sırasında çıkan yangında iki kişi hayatını kaybetti. Hükûmet tarafından yalanlanan muhalefet kaynaklarına göre, Lazkiye'deki çatışmalar yüzlerce ölü ve yaralıyla sonuçlandı.
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Hafız Esad yönetimindeki Baas Partisi (1970-2000) > Suriye'de kuraklık

2006'dan 2010'a kadar Suriye, modern tarihin en kötü kuraklığını yaşadı. Kuraklık, Suriye kırsalından kent merkezlerine kitlesel bir göçle sonuçlandı ve bu, Irak'tan yaklaşık 1,5 milyon mültecinin akınıyla zaten yük olan mevcut altyapıyı önemli ölçüde zorladı. Kuraklığın kendisi, insan kaynaklı küresel iklim değişikliğiyle bağlantılı. Ayrıca, ilk protestolara ve ayaklanmaya yol açan sosyoekonomik koşullara katkıda bulunan bir faktör olarak doğrudan bağlantılıdır. Yeterli su temini devam eden iç savaşta bir sorun olmaya devam ediyor ve arz sıklıkla askerî harekâtın hedefi oluyor.
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Beşşar Esad dönemi (2000-2024) > Şam Baharı

Hafız Esad, 30 yıl iktidarda kaldıktan sonra 10 Haziran 2000'de öldü. Esad'ın ölümünün hemen ardından parlamento anayasayı değiştirerek devlet başkanının zorunlu asgari yaşını 40'tan 34'e indirdi ve bu da oğlu Beşşar Esad'ın iktidardaki Baas Partisi tarafından yasal olarak aday gösterilmesine izin verdi. Suriye hükûmeti istatistiklerine göre, 10 Temmuz 2000'de Beşar Esad, rakipsiz bir şekilde katıldığı ve oyların %97,29'unu aldığı referandumla devlet başkanı seçildi.[kaynak belirtilmeli]
Fransızca ve İngilizce konuşan ve İngiltere doğumlu bir eşi olan Beşşar'ın reform için "umutlar uyandırdığı" söylendi ve Temmuz 2000'den Ağustos 2001'e kadar yoğun siyasi ve sosyal tartışmaların yaşandığı bir "Şam Baharı" yaşandı. Dönem, siyasi ve sosyal meseleleri tartışmak için özel evlerde bir araya gelen benzer düşünen insan gruplarının bir araya geldiği çok sayıda siyasi forum veya salonun ortaya çıkmasıyla karakterize edildi. Salon olgusu Şam'da hızla, diğer şehirlerde ise daha az oranda yayıldı. Riyad Seyf, Heysem al-Melih, Kemal el-Labvani, Riyad el-Turk ve Arif Dalila gibi siyasi aktivistler, hareketi harekete geçirmede önemliydi. Forumların en ünlüsü Riyad Seyf Forumu ve Cemal el-Etâsî Forumu'ydu. Şam Baharı, Ağustos 2001'de demokratik seçimler ve bir sivil itaatsizlik kampanyası çağrısında bulunan on önde gelen eylemcinin tutuklanması ve hapsedilmesiyle sona erdi.
Baasçı Suriye Arap Cumhuriyeti (1963-2024) > Beşşar Esad dönemi (2000-2024) > Uluslararası ve iç gerilimler

5 Ekim 2003'te İsrail, Şam yakınlarındaki bir siteyi, İslami Cihad üyeleri için bir terörist eğitim tesisi olduğunu iddia ederek bombaladı. İslami Cihad, kampın kullanımda olmadığını söyledi. Suriye saldırının sivil alanda olduğunu söyledi. İsrail'in eylemi Avrupa hükûmetleri tarafından kınandı. Alman Şansölyesi "kabul edilemez" dedi ve Fransa Dışişleri Bakanlığı "İsrail operasyonu… uluslararası hukuk ve egemenlik kurallarının kabul edilemez bir ihlalini teşkil etti" dedi. İspanya'nın BM Büyükelçisi Inocencio Arias, olayı "aşırı tehlikeli" ve "uluslararası hukukun açık bir ihlali" olarak nitelendirdi.[kaynak belirtilmeli]
Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, Suriye'nin Lübnan, Irak ve terörizme müdahalesini ve kitle imha silahları olarak gördüğü şeyi uluslararası yaptırımlar yoluyla sona erdirmek amacıyla Aralık 2003'te Suriye Hesap Verebilirlik Yasası'nı kabul etti.
Suriye'de etnik gerginlikler arttı. 12 Mart'tan itibaren Kamışlı'da bir futbol stadyumunda meydana gelen olayda 30 kişi öldü, 160'tan fazla kişi yaralandı. Kürt kaynaklar, Suriye güvenlik güçlerinin yerel takımın Kürt taraftarları ile Deyrizor kentinden konuk takımın Arap taraftarları arasında bir futbol maçında çıkan çatışmanın ardından sivillere karşı gerçek mermi kullandığını belirtti. Uluslararası basın, 12 Mart'ta dokuz kişinin öldürüldüğünü bildirdi. Uluslararası Af Örgütü'ne göre, isyanlardan sonra çoğu Kürt yüzlerce kişi tutuklandı. Kürt tutukluların işkence ve kötü muameleye maruz kaldığı bildirildi. Bazı Kürt öğrencilerin, bildirildiğine göre barışçıl protestolara katıldıkları için üniversitelerinden atıldılar.
Haziran 2005'te binlerce Kürt, Suriye'de bir Kürt din adamı olan Şeyh Haznavi'nin öldürülmesini protesto için Kamışlı'da bir polis memurunun ölümü ve dört Kürt'ün yaralanmasıyla sonuçlanan protesto gösterisi düzenledi.
Ekim 2005'te aktivist Michel Kilo, Suriye hükûmetini "otoriter, totaliter ve hizipçi" olarak eleştiren ve demokratik reform çağrısında bulunan Şam Deklarasyonu'nu önde gelen muhalefet figürleriyle başlattığında, yenilenen muhalefet faaliyeti gerçekleşti.
6 Eylül 2007'de Deyrizor bölgesinde bir Suriye tesisi bombalandı. Bu eylemin sorumluluğunu kimse üstlenmezken, Suriye İsrail'i suçladı. İsrail, söz konusu sitenin askeri amaçlı bir nükleer tesis olduğunu ilan etti. Suriye iddiayı yalanladı.
26 Ekim 2008'de helikopterle taşınan CIA paramiliter subayları ve ABD Özel Harekat Kuvvetleri, Irak'tan Suriye hükûmeti, olayı bildirilen sekiz ölümün hepsinin sivil olduğunu iddia ederek egemenliğinkârşı bir suç ve terörist bir saldırı olarak nitelendirdi. Ancak ismi açıklanmayan bir ABD askeri kaynağı, hedefin Suriye üzerinden ABD liderliğindeki Irak Koalisyonu ve Irak hükûmetine karşı Irak ayaklanmasına katılmak için seyahat eden bir yabancı savaşçı ağı olduğunu iddia etti.
50 Cent

| 50 Cent |
| --- | --- |
50 Cent, 2024
Genel bilgiler
Doğum: Curtis James Jackson III 06 Temmuz 1975 (49 yaşında) South Jamaica, Queens, New York, ABD
Tarzlar: Hip hop
Meslekler: Rapçi, oyuncu
Etkin yıllar: 1996–günümüz
Müzik şirketi: Caroline, Capitol, UMG (şimdiki) Aftermath, Shady, G-Unit, Interscope; Jam Master Jay, Columbia, Violator (eski)
İlişkili hareketler: G-Unit, Dr. Dre, Eminem
Resmî site: 50cent.com
Çocukları: 2

Curtis James Jackson III (d. 6 Temmuz 1975), sahne adıyla 50 Cent, Amerikalı rapçi, oyuncu ve girişimci. Get Rich or Die Tryin' (2003) ve The Massacre (2005) albümleriyle şöhrete kavuştu. Büyük bir plak şirketinden çıkardığı ilk albümü, Get Rich or Die Tryin', Amerika Birleşik Devletleri'nde sekiz kez platin plak kazandı. 50 Cent aynı zamanda hip hop grubu G-Unit'in de facto lideri olarak da tanındı.
New York'un Queens bölgesindeki South Jamaica mahallesinde dünyaya gelen Jackson, 1980'lerde Amerika'daki "crack salgını" sırasında henüz 12 yaşındayken uyuşturucu satıcılığına başladı. Rap kariyeri yapmak için uyuşturucu satmayı bıraktı. 2000 senesindeki bir olayda dokuz kurşunla vuruldu. 2002'de Guess Who's Back? adlı ilk albümünü çıkardıktan sonra, Eminem tarafından keşfedildi ve Interscope Records ile albüm sözleşmesi yaptı. Eminem ve Dr. Dre'nin de yardımıyla yaptığı başarılı albümlerle Jackson, dünyada albümleri en çok satan rapçilerden biri oldu. 2003'te kendisine ait G-Unit Records plak şirketini kurdu ve bu şirket Young Buck, Lloyd Banks ve Tony Yayo gibi isimleri bünyesinde topladı.
Jackson müzik kariyeri boyunca dünya çapında 30 milyonun üzerinde albüm sattı ve çok sayıda ödül kazandı. Bunların arasında bir Grammy Ödülü, 13 Billboard Müzik Ödülü, altı Dünya Müzik Ödülü, üç Amerikan Müzik Ödülü ve dört BET Ödülü yer aldı. Aynı zamanda oyunculuk kariyerini de sürdüren 50 Cent, 2005'te yarı otobiyografik Get Rich or Die Tryin', 2006'da Irak Savaşı'nı konu edinen Home of the Brave ve 2008'de Orijinal Cinayetler filmlerinde rol aldı. Billboard dergisi tarafından 2000'lerin en iyi altıncı sanatçısı ve en iyi rap sanatçısı seçildi. Aynı dergi, Get Rich or Die Tryin' albümünü 2000'lerin en iyi 12. ve The Massacre albümünü en iyi 37. albümü seçti. 50 Cent, 2014'te yayınlanması planlanan beşinci albümü Street King Immortal üzerinde çalışmayı sürdürmektedir. Şubat 2014'te, 50 Cent'in Shady/Aftermath ve Interscope şirketlerinden ayrıldığı ve kariyerine bağımsız olarak devam edeceği ve gelecekte yayınlayacağı albümlerin dağıtımının Caroline, Capitol, UMG şirketleri tarafından yapılacağı duyuruldu.
Diskografi

Ana madde: 50 Cent diskografisi
| Solo albümleri> Yıl | Solo albümleri> Albüm |
| --- | --- |
2000: Power of the Dollar (yayınlanmadı)
2003: Get Rich or Die Tryin'
2005: The Massacre
2007: Curtis
2009: Before I Self Destruct
2012: 5 (Murder by Numbers)
2014: Animal Ambition
G-Unit albümleri
Yıl: Albüm
2003: Beg for Mercy
2008: T.O.S: Terminate on Sight
Filmografi

| Yıl | Film | Rol |
| --- | --- | --- |
| 2003 | 50 Cent: The New Breed | Kendisi |
| 2005 | "Pranksta Rap" | Kendisi |
| 2005 | Get Rich or Die Tryin' | Marcus |
| 2005 | 50 Cent: Bulletproof | Kendisi |
| 2006 | Home of the Brave | Jamal Aiken |
| 2008 | Orijinal Cinayetler | Spider |
| 2008 | Before I Self Destruct | Clarence |
| 2008 | 50 Cent: The Money and the Power | Kendisi |
| 2009 | Streets of Blood | Stan Johnson |
| 2009 | Entourage | Kendisi |
| 2009 | Dead Man Running | Thigo |
| 2009 | Caught in the Crossfire | Tino |
| 2010 | 13 | Jimmy |
| 2010 | Gun | Rich |
| 2010 | Twelve | Lionel |
| 2010 | Morning Glory | Kendisi |
| 2011 | Blood Out | Hardwick |
| 2011 | Setup | Sonny |
| 2012 | All Things Fall Apart | Deon |
| 2012 | Freelancers | Malo |
| 2012 | Fire with Fire | Emilio |
| 2013 | Kaçış Planı | Hush |
| 2013 | Last Vegas | Kendisi |
| 2013 | The Frozen Ground | Clate Johnson |
| 2014 | Vengeance | Black |
| 2014 | The Prince | The Pharmacy |
| 2015 | Ajan | Kendisi |
| 2015 | Son Şans | Jordan Mains |
Kevin Kline

| Kevin Kline |
| --- | --- |
Kline, 2024
Doğum: Kevin Delaney Kline 24 Ekim 1947 (77 yaşında)  St. Louis, Missouri, ABD
Etkin yıllar: 1972-günümüz
Evlilik: Phoebe Cates (e. 1989)
Çocuk(lar): 2

Kevin Delaney Kline (d. 24 Ekim 1947, St. Louis, Missouri), Amerikalı sinema ve tiyatro oyuncusudur. Wanda Adında Bir Balık adlı filmdeki performansıyla Komedi Filminde En İyi Yardımcı Oyuncu Akademi Ödülü'nü kazandı. İki kez Tony Ödülü kazandı ve 5 kez Altın Küre Ödülü'ne, 2 kez BAFTA Ödülü'ne ve bir kez de Emmy Ödülü'ne aday gösterildi.
Filmografi > Sinema

| Yıl | Ad | Rol |
| --- | --- | --- |
| 1982 | Sophie's Choice | Nathan Landau |
| 1983 | The Pirates of Penzance | Korsan Kral |
| 1983 | The Big Chill | Harold Cooper |
| 1985 | Silverado | Paden |
| 1986 | Violets Are Blue | Henry Squires |
| 1987 | Cry Freedom | Donald Woods |
| 1988 | Wanda Adında Bir Balık | Otto West |
| 1989 | The January Man | Nick Starkey |
| 1990 | Ölümüne Sevmek | Joey Boca |
| 1991 | Soapdish | Jeffery Anderson Dr. Rod Randall |
| 1991 | Grand Canyon | Mack |
| 1992 | Consenting Adults | Richard Parker |
| 1992 | Chaplin | Douglas Fairbanks |
| 1993 | Dave | Dave Kovic Başkan William Harrison Mitchell |
| 1993 | The Nutcracker | Anlatıcı |
| 1994 | Princess Caraboo | Frixos |
| 1995 | Fransız Öpücüğü | Luc Teyssier |
| 1996 | Notre Dame'ın Kamburu | Yüzbaşı Phoebus (ses) |
| 1997 | Buz Fırtınası | Ben Hood |
| 1997 | Fierce Creatures | Vince McCain Rod McCain |
| 1997 | In & Out | Howard Brackett |
| 1999 | A Midsummer Night's Dream | Nick Bottom |
| 1999 | Vahşi Vahşi Batı | Polis Şefi Artemus "Artie" Gordon Başkan Ulysses S. Grant |
| 2000 | The Road to El Dorado | Tulio (ses) |
| 2001 | The Anniversary Party | Cal Gold |
| 2001 | Yeni Bir Yaşam | George Monroe |
| 2002 | Orange County | Marcus Skinner |
| 2002 | The Hunchback of Notre Dame II | Yüzbaşı Phoebus (ses) |
| 2002 | The Emperor's Club | William Hundert |
| 2004 | De-Lovely | Cole Porter |
| 2006 | Pembe Panter | Baş Müfettiş Dreyfus |
| 2006 | A Prairie Home Companion | Guy Noir |
| 2006 | As You Like It | Jaques |
| 2007 | Trade | Ray Sheridan |
| 2008 | Kesinlikle, Belki | Hampton Roth |
| 2008 | Despero | Andre (ses) |
| 2009 | Queen to Play | Docteur Kröger |
| 2010 | The Extra Man | Henry Harrison |
| 2011 | Bağlanmak Yok | Alvin Franklin |
| 2011 | The Conspirator | Edwin Stanton |
| 2012 | Darling Companion | Dr. Joseph Winter |
| 2013 | Last Vegas | Sam Harris |
| 2013 | The Last of Robin Hood | Errol Flynn |
| 2014 | My Old Lady | Mathias Gold |
| 2015 | Ricki and the Flash | Pete |
| 2016 | Dean | Robert |
| 2017 | Güzel ve Çirkin | Maurice |
| 2021 | The Starling | Larry |
| 2021 | The Good House | Frank Getchell |
| 2021 | Here Today | Kendisi |
|  | The Diary |  |
Filmografi > Televizyon

| Yıl | Ad | Rol | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1976 | Search for Tomorrow | Woody Reed |  |
| 1976 | The Time of Your Life | McCarthy | TV filmi |
| 1977 | The CBS Festival of Lively Arts for Young People | Petruchio | Konuk Oyuncu (Bölüm: "Henry Winkler Meets William Shakespeare") |
| 1980 | The Pirates of Penzance | Korsan Kral | TV filmi |
| 1988-93 | Saturday Night Live | Kendisi, sunucu | 2 bölüm |
| 1990 | Hamlet | Hamlet | TV filmi |
| 1991 | Merlin and the Dragons | Anlatıcı | TV filmi |
| 2003 | Freedom: A History of Us | Çeşitli (ses) | 7 Bölüm |
| 2008 | Cyrano de Bergerac | Cyrano de Bergerac | Tiyatro oyunundan TV filmi |
| 2011-günümüz | Bob's Burgers | Bay Calvin Fischoeder (ses) | 33 bölüm |
| 2016 | Maya & Marty | Koca | Konuk Oyuncu (Bölüm: "Will Forte, Amy Poehler and Jerry Seinfeld") |
Filmografi > Tiyatro

| Yıl | Başlık | Rol |
| --- | --- | --- |
| 1973 | Üç Kızkardeş | Vershinin |
| 1973 | Dilenci Operası | Macheath |
| 1973 | Kısasa Kısas | Friar Pete |
| 1973 | Scapin'in Dolapları | Leandre |
| 1975 | The Robber Bridgegroom | Jamie Lockhart |
| 1975 | Edward II | Lightborn/Lancastor |
| 1975 | The Time of Your Life | McCarthy/Wesley |
| 1975 | Üç Kızkardeş | Vershinin |
| 1978 | On the Twentieth Century | Bruce Granit |
| 1979 | Loose Ends | Paul |
| 1981 | The Pirates of Penzance | Korsan Kral |
| 1985 | Arms and the Man | Yüzbaşı Bluntschli |
| 1997 | İvanov | Nikolai Ivanov |
| 2002 | Short Talks on the Universe | Saat 3'teki Jim |
| 2003 | The Play What I Wrote | Gizemli Konuk Oyuncu |
| 2003 | IV. Henry | Sör John Falstaff |
2007: Cyrano de Bergerac
| 2017 | Present Laughter | Garry Essendine |
Marty McFly

| Marty McFly |
| --- | --- |

İlk görünüm: Geleceğe Dönüş (1985)
Son görünüm: Lego Dimensions (2015)
Canlandıran: Michael J. Fox
Seslendiren: David Kaufman (Animasyon Serisi) A. J. Locascio (Oyun) Michael J. Fox (Oyun, Lego Dimensions)
Gerçek zaman: 1985 / 2015
Zaman yolculuğu: 1885, 1955, 1985A, 2015
Bilgileri
Takma ad(lar)ı: Calvin Klein  Clint Eastwood
Cinsiyet: Erkek
Meslek: Öğrenci
Aile: George McFly (babası) Lorraine Baines McFly (annesi) Dave McFly (erkek kardeşi) Linda McFly (kız kardeşi) Biff Tannen (1985A'da üvey babası)
Evlilik(ler): Jennifer Parker McFly
Çocuklar: Martin Mcfly Jr. ve Marlene Mcfly
Doğum ve ölüm: d. 12 Haziran 1968 , Hill Valley,Kaliforniya
Martin Seamus "Marty" McFly, Sr. veya Marty McFly, Geleceğe Dönüş serisinin baş kahramanı olan kurgusal bir karakterdir. Karakter; filmin senaryo yazarı Bob Gale ve fim direktörü Robert Zemeckis tarafından yaratılmıştır. Sinema filmlerinde Michael J. Fox tarafından canlandırılan karakteri, filmin TV için hazırlanan animasyon serisinde David Kaufman seslendirmiştir. Türkçe seslendirmesini ise Yekta Kopan yapmıştır. 2019 yılında McFly, Empire dergisi tarafından Tüm Zamanların En Büyük 12. Film Karakteri seçildi. Ayrıca Rick and Morty dizisinin 2 ana karakterinden biri olan Morty Smith'in ilham kaynağıdır.
Biyografi

Marty McFly'ın, Geleceğe Dönüş filminde ilk görünüşünden önceki hayatı hakkında çok az bilgi vardır.
Marty, 1968 yılında Hill Valley, Kaliforniya'da doğmuştur. Ailenin en küçük çocuğudur. Abisinin adı Dave, ablasının adı ise Linda'dır. 8 yaşındayken, evinin oturma odasındaki halıyı yakmıştır. 1985 yılında The Pinheads adlı bir müzik grubunda gitar çalan Marty'nin dinlemeyi en sevdiği müzisyenlerse Huey Lewis and the News, Tom Petty and the Heartbreakers ve Van Halen'dir. Marty belaya bulaştığında hep başına bir kaza gelmesine rağmen hep cesurdur ve beceriklidir. En büyük derdi gururudur. Kendisinin korkak bir tavuk olmadığını göstermek için tehlikeden uzak kalamaz. Bu yüzden de hep gereksiz riskler alır. Bu özelliği James Dean'in Rebel Without a Cause filminde canlandırdığı Jim Stark karakteriyle ortak noktasıdır.
Ailesi

Marty, Lorraine ve George McFly'ın üç çocuğunun en küçükleridir. Ağabeyinin adı Dave, ablasının adı Linda'dır. Jennifer Parker ile sevgilidir ve Dr. Emmett Brown'un en iyi arkadaşıdır. Marty, Emmett Brown'a "Doc" (Türkçe seslendirmede "Doktor") diye hitap eder. Ailesinin onu küçük düşürdüğüne inanır ve genellikle Emmett Brown, Jennifer Parker ve grubu The Pinheads ile vakit geçirmeyi sever.
Marty'nin Dr. Emmett Brown ile nasıl tanıştığı tam olarak belli değildir. Bu durum film için yazılan ilk taslakta, Brown'un Marty'yi 1983 yılında garajda bulması ve onu haftada 50$ ücret ile işe alması ile açıklanıyordu. Marty, alkol kullanımının özgür olduğu garajı temizliyordu. Bu açıklamayı filmin çoğu büyük hayranı kabul etmez. Filmin yazarları Robert Zemeckis ve Bob Gale, onların ilişkisini genişletmeyi düşündüler. Fakat sonra bundan vazgeçtiler.
Geleceğe Dönüş: animasyon serisi

Animasyon serisinde, Marty ve Jennifer, Hill Valley Lisesi'nden mezun olup Hill Valey Üniversite'sinde okumaya başlamışlardır. Marty Mcfly çoğu zaman Emmett Brown, eşi Clara ile çocukları Jules ve Verne'in yaşadıkları evi ziyaret eder. Jennifer ve Brown'un ailesi ile zaman yolculuğu yapmaya devam eder ve gelecekleri ve geçmişleri hakkında birçok bilgi sahibi olurken birçok macera da yaşarlar.
Animasyon serisinde, Marty'nin kendisine "tavuk" demesine kızıp kendisini tehlikeye atma huyunun devam ettiği gösterilir. Bir bölümde, Marty 2091 yılına gider ve kendisini yeni Elvis Presley olarak görür.
Diğer adları

Marty, zamanda yolculuk yaptığı için Geleceğe Dönüş serisi boyunca pek çok sahte farklı isme sahip olmuştur. Özellikle farklı zaman diliminde karşılaştığı akrabaları Marty'ye genelde farklı isimler takmıştır. Annesi Lorraine, Marty'nin iç çamaşırı markasından yola çıkarak Marty'nin Calvin Klein olduğunu düşünmüştür. Bunun yanı sıra ilk filmde Marty, babası George annesi Lorraine'i dansa kaldırması için zorlarken kendini Darth Vader olarak tanıtmıştır (bu bölümde Marty radyasyon koruyucu elbise giymekteydi ve annesi ile babası daha evlenmemiş hatta babası annesine karşı çok çekingen ve utangaç davranmaktaydı). Serinin 3. filminde ise büyük büyük annesine kendini Clint Eastwood olarak tanıtmaktadır.
Zaman makinesi otomobil
Batı Azerbaycan (eyalet)

| Batı Azerbaycan eyaleti استان آذربایجان غربی |
| --- | --- |
Eyalet

Ülke: İran
Başkent: Urmiye
İller: 20
Yüzölçümü
 • Toplam: 37.437 km²
Nüfus (2006)
 • Toplam: 2.873,459
 • Yoğunluk: 87/km²
Zaman dilimi: UTC+03:30 (İSS)
Diller: Azerice, Kürtçe, Farsça, Yeni Arami dili
Batı Azerbaycan (Farsça: استان آذربایجان غربی, okunuşu: Ostan-e Āzarbāijān-e Gharbī), İran'ın 31 eyaletinden birisidir. Ülkenin kuzeybatısında bulunan eyaletin batısında Türkiye ve Irak, kuzeyinde Nahçıvan, doğusunda Doğu Azerbaycan ve Zencan ile güneyinde Kürdistan eyaletleri bulunur.
Eyaletin yüzölçümü 39.487 km² (Urmiye Gölü ile birlikte 43.66 km²), 2006 yılı itibarıyla nüfusu ise 3.015.361 olarak tespit edildi. Eyaletin idare merkezi, Urmiye şehridir.
Eyalet sınırları içinde bulunan önemli yerleşimler Urmiye, Hoy, Miyanduab, Bukan, Mahabad, Salmas, Maku, Nekede, Piranşehr, Serdeşt, Şahindej, Takab, Uşnu, Siyahçeşme ve Şot şehirleridir.
Tarihi

Azerbaycan hanlıklarından Urmiye Hanlığı'na 1797 yılına kadar başkentlik yapmıştır.