stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Türkiye'de büyükşehir belediyeleri
Metropoliten ilçe sayısı

2020 itibarıyla 30 büyükşehir içerisinde 519 ilçe belediyesi vardır. (Büyükşehir dışındaki ilçelerle birlikte toplam ilçe sayısı 922'dir.) En fazla metropoliten ilçesi olan büyükşehir 39 ilçe ile İstanbul'dur. İstanbul'u 22 ilçe ile İzmir, 16 ilçe ile Ankara, 12 ilçe ile Kocaeli ve 10 ilçe ile Sakarya izlemektedir. Diğer büyükşehirlerin metropoliten ilçe sayısı ise şöyledir: Bursa 7; Adana, Antalya ve Kayseri 5; Diyarbakır, Mersin ve Samsun 4; Konya, Şanlıurfa ve Erzurum 3; Malatya, Denizli, Gaziantep, Balıkesir, Eskişehir, Hatay, Manisa, Kahramanmaraş ve Van 2; Aydın, Mardin, Muğla, Ordu, Tekirdağ ve Trabzon 1.
Büyükşehirlerin ülke nüfusundaki yeri

Büyükşehirlerden, İstanbul'un nüfusu 15 milyonu, Ankara'nın nüfusu 6 milyonu, İzmir'in nüfusu 4 milyonu, Bursa'nın nüfusu 3 milyonu aşmış olup; Antalya, Adana, Konya, Şanlıurfa, Gaziantep ve Kocaeli'nde 2 milyon sınırının üzerindedir.
30 büyükşehir belediyesinin sınırları içinde ikamet eden nüfus 64 milyonun üzerindedir. Bir başka deyişle, büyükşehir belediye sınırları içinde ikamet eden nüfus ülke toplam nüfusunun yaklaşık %78'idir. Buna karşılık, diğer 51 ildeki nüfusun toplam nüfusa oranı ise yaklaşık %22'dir.
Büyükşehir belediye statüsüne sahip illerde İl Özel İdarelerine son verilmiştir.
Büyükşehir listesi

| Büyükşehir belediyeleri | Kuruluş tarihi | Nüfus (2021)  | İlçe sayısı |
| --- | --- | --- | --- |
| Adana Büyükşehir Belediyesi | 5 Haziran 1986 | 2.263.373 | 15 |
| Ankara Büyükşehir Belediyesi | 23 Mart 1984 | 5.747.325 | 25 |
| Antalya Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 2.619.832 | 19 |
| Aydın Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.134.031 | 17 |
| Balıkesir Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.250.610 | 20 |
| Bursa Büyükşehir Belediyesi | 18 Haziran 1986 | 3.147.818 | 17 |
| Denizli Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.051.056 | 19 |
| Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 1.791.373 | 17 |
| Erzurum Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 756.893 | 20 |
| Eskişehir Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 898.369 | 14 |
| Gaziantep Büyükşehir Belediyesi | 20 Haziran 1986 | 2.130.432 | 9 |
| Hatay Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.670.712 | 15 |
| Mersin Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 1.891.145 | 13 |
| İstanbul Büyükşehir Belediyesi | 23 Mart 1984 | 15.840.000 | 39 |
| İzmir Büyükşehir Belediyesi | 23 Mart 1984 | 4.425.789 | 30 |
| Kayseri Büyükşehir Belediyesi | 7 Aralık 1988 | 1.434.357 | 16 |
| Kocaeli Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 2.033.441 | 12 |
| Konya Büyükşehir Belediyesi | 20 Haziran 1986 | 2.277.017 | 31 |
| Malatya Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 808.692 | 13 |
| Manisa Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.456.626 | 17 |
| Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.171.298 | 11 |
| Mardin Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 862.757 | 10 |
| Muğla Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.021.141 | 13 |
| Ordu Büyükşehir Belediyesi | 14 Mart 2013 | 760.872 | 19 |
| Sakarya Büyükşehir Belediyesi | 6 Mart 2000 | 1.060.876 | 16 |
| Samsun Büyükşehir Belediyesi | 9 Eylül 1993 | 1.371.274 | 17 |
| Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.113.400 | 11 |
| Trabzon Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 816.686 | 18 |
| Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 2.143.020 | 13 |
| Van Büyükşehir Belediyesi | 6 Aralık 2012 | 1.141.015 | 13 |
| Toplam | Toplam | 66.092.128 | 519 |
Şehnaz Dilan

| Şehnaz Dilan |
| --- | --- |
Doğum: Şehnaz Vreskala 27 Ağustos 1960 (64 yaşında) İzmir, Türkiye
Milliyet: Türk
Meslek: Oyuncu, eski model, eski futbolcu
Etkin yıllar: 1980-günümüz
Ebeveyn(ler): Cavidan Dora

Şehnaz Dilan (27 Ağustos 1960, İzmir), Türk sinema oyuncusu.
Hayatı

Şehnaz Vreskala adıyla Yugoslavya kökenli bir ailenin kızı olarak dünyaya geldi. 1979 yılında kadın futbolu kulüplerinden İzmir Filizspor'da oynamaya başladı. Yine bu dönemde fotomodellik kariyerine devam etti ve çeşitli filmlerde rol aldı. 1981 yılında kaptanlığını yaptığı Filizspor'la şampiyonluğa ulaştı. 1982 yılında İstanbul'a taşınarak tamamen sinema kariyerine yöneldi. Ertem Eğilmez'in 1985 tarihli Kırmızılı Kadın uyarlaması Aşık Oldum'da ve Zeki Ökten' in 1986 tarihli Yoksul filmindeki performansıyla dikkat çekti. 2000'li yıllardan sonra daha çok televizyon dizileriyle izleyicinin karşısına çıktı.
1980'li yıllarda dönemin Erkekçe (Mart 1981, Eylül 1981, Ekim 1983 sayıları), Peri, Bravo gibi popüler erkek dergilerine verdiği pozlarla tanınan Şehnaz Dilan bu fotoğrafları yayımlayan bir web sitesi hakkında 2007 yılında yasal girişimde bulundu.
.Senin olmaya geldim-1980

.Vurun beni öldürün-1980
.Tövbe-1982
.Yorgun-1983
.Batak-1984
.Kızlar sınıfı-1984
.Sevmek yeniden doğmak-1984
.Yaşamak haram oldu-1985
.Onlar da Sevdiler
.Aşık oldum.1985
.Tele kızlar-1985
.Mavi Muammer-1985
.Dönme sevgilim-1985
.Yoksul-1986
.Sensiz yaşayanam-1986
.Vazife uğruna-1986
.Mavi Muammer3-1986
.Umut Sokağı-1986
.Seviyorum-1986
.Ben milyoner değilim-1986
.Oğlum Oğlum-1986
.Şoför parçası-1987
.Yağmur damlaları-1987
.Şans çocuğu-1987
.Acı-1988
.Sevgilerin en güzeli-1988
.Seninle ilk defa-1988
.Talihsiz yavrum-1988
.Gömlek-1990
.Şah mat-1990
.Güneşi göremeden-1990
.Acılar içinde-1990
.Zavallı-1990
.Muhteşem enayi-1990
.Çöp-1991
.Ecelin gölgesinde-1991
.Eskici ve oğulları-1991
.Nehirler denize akar-1992
.Umut taksi-1992
.Dur gitme-1993
.Oğlum ve ben-1993
.Tomurcuk-1994
.Düşler de ölür-1994
.Göz hapsi-1994
.Ölümden de acı-1994
.Çifte Vakkas-1994
.Hangimiz eşek-1994
.Gitme kal-1994
.Kızlar sınıfı-1994
.Özlem:Dün'e…Bugün'e… Yarın'a-1995
.Rambo Ramiz-1995
.Afilli Kemal-1995
.Şüphenin bedeli-1995
.Yalnızlık duygusu-1995
.Yaman Delikanlı-1995
.Yasak Aşk-1995
.Bizim mesele-1997
.Yürek yarası-1997
.Kaygısızlar-1997
.Ozan-1998
.Aşkın iki yakası-1998
.Beni sevdiğini söyle-2000
.Kenar mahalle-2002
.Sensiz yaşanmaz-2002
.Dumanlı yol-2002
.Evlat-2003
.Türkü filmi-2004
.Anne ya da Leyla-2006
.Saddamın askerleri-2009
.Artiz kahvesi-2013
.Yağmurlu gecede-2015
.Cinayet gecesi-2015
.Sır:Şeytanın kurbanları-2023
.60 gün-2023
Sedan Muharebesi

Sedan Muharebesi (Almanca: Die Schlacht von Sedan, Fransızca: La bataille de Sedan), 19 Temmuz 1870 - 10 Mayıs 1871 tarihleri arasında Ardennes'nın Sedan kenti yakınlarında meydana gelen muharebedir.
Bavyera ve Prusya Krallıklarının 200.000 asker ve 774 topuna karşı Fransızlar 120.000 asker ve 564 topla karşı koymaya çalışmıştır. Almanlar tüm savaş boyunca üstünlüğü ellerinde tutmuşlardır ve bunun sonucunda savaş kesin bir Alman zaferiyle sonuçlanmıştır.
Muharebe

Muharebe Alman toplarının atışlarıyla başlamıştır. Silah ve insan gücü bakımından güçlü olan Almanlar, birlikler arasındaki iletişimi de çok iyi sağlamışlardır.
Fransızlar ise savunmada kalmaları gerekirken Almanları hiç etkilemeyen saldırılar yapıyorlardı. Ayrıca Fransızlar'ın, takviye kuvvetlerini doğrudan cepheye sürmeleri gerekirken ikmal merkezlerine sürüyorlardı. Bu fikre karşı çıkan Fransız Mareşal Bazaine, Gravelotte Muharebesi'nden sonra artık yenileceklerini anlamıştı. Ancak tecrübesiz[kaynak belirtilmeli]Kral III. Napolyon, taarruz etmeyi emrediyordu. Alman ordusu, yorgun Fransız birliklerini tek tek yutarak III. Napolyon'u ve Patrice de Mac-Mahon'u esir düşürdü. Artık Almanların Paris'e kadar giden yolunda, önlerine çıkabilecek ciddi bir güç yoktu.
Muharebe Sonrası

2 Eylül'de III. Napolyon'un teslim oluşundan 2 gün sonra, Paris'te devrim oldu. Yeni gelen hükûmet, savaşı 5 ay kadar sürdürdü. İmparatorun Büyük Britanya'ya sürgüne gitmesinin ertesi günü, Almanlar Paris'i kuşattı. Paris, 28 Ocak 1871 tarihinde Almanlara teslim olmuştur. Söz konusu savaş, III. Napolyon'un tahttan düşüşüne ve İkinci Fransız İmparatorluğu'nun döneminin bitmesine sebep oldu.
Sonuçlar

Fransızlar Almanlara 1 milyar dolar tazminat ödedi.[kaynak belirtilmeli]
Alsace-Lorraine(Alsas Loren) Almanların egemenliğine girdi.[kaynak belirtilmeli]
lll.Napolyon, tahttan indirildi ve Prusya'nın esiri konumuna düştü.
Üçüncü Fransız Cumhuriyeti dönemi başladı.
Savaşın Osmanlı Tarafınca Yansıması

Savaşın yaşandığı dönemde Osmanlı Devleti'nde önemli bir yayın organı olan Basiret Gazetesi'nde savaşla ilgili çok sayıda haber yer almıştır. Gazetenin önemli yazarlarından olan Polonyalı Hayrettin makalelerinde savaşı değerlendirmiştir. Bu haberler ve makalelerde gazete açıkça Prusya taraftarlığı yapmıştır. Polonyalı Hayrettin, Prusya-Fransa savaşını, Prusya ve Rusya ilişkisi üzerinden değerlendirmiştir. 1870-1871 Fransa-Prusya savaşı sırasında yazarlarından Polonyalı mühtedi Celâleddin Paşa'nın da tesiriyle Alman taraftarı yazı ve haberler yayımladı. Savaşı Almanya kazanınca Ali Efendi Başvekil, Otto von Bismarck tarafından Almanya'ya davet edildi. Almanya ziyareti sırasında Prens Bismarck'tan oldukça iyi bir para yardımı alan ve kendisine modern bir baskı makinesi hediye edilen Ali Efendi, bu yardımla gazetesini geliştirerek büyüttü ve trajını da artırdı. Rusya'nın, Prusya'nın güçlenmesinden rahatsız olduğunu düşünen Hayrettin; Rusya ile Osmanlı Devleti'nin zaten iki düşman olduğunu ve bu nedenle Osmanlı Devleti ile Prusya arasında ittifak olması gerektiğini savunmuştur. Gazete bundan sonraki yayın hayatında koyu bir Alman taraftarlığı politikası takip etmeye başladı.
Sedan Muharebesi Alman Planı
III. Napolyon'nun kılıcını vererek teslim olması
Bismarck ve III. Napolyon'un Sedan Muharebesi'nden sonra görüşmeleri
Mova Nanova

Mova nanova (belar. Мова Нанова, birebir çeviri – "Dil yeniden") — 13 Ocak 2014'ten bu yana Belarus'un başkenti Minsk'te düzenlenen bir Belarusça dil kursu. Kâr amacı gütmeyen bu STK, Belarus'un Rusça ile birlikte iki resmi dilinden biri olan Belarusçanın günlük kullanımını genişletmeyi amaçlayan kültürel ve dilsel bir girişimdir. Dersler "Ў" modern sanat galerisinde verilmektedir. Girişim popülerlik kazanarak yerel düzeyde diğer bölgelerdeki şehirler tarafından da benimsenmiştir. Bu kurslar şu anda Baranovichi, Grodno, Bobruysk, Nesvij, Brest, Molodechno, Mogilev, Vitebsk ve Gomel şehirlerinde faaliyet göstermektedir. Şirket Belarus'un ötesine geçerek Krakow'da bir şube grubu açmıştır. 23 Temmuz 2021'de "Mova Nanova" Minsk bölgesi yürütme komitesi tarafından zorla iptal edilmiştir. İptalin resmi nedeni, girişimin web sitesinde Belarus'ta resmi olarak kayıtlı olmayan "BelSat" TV kanalının logosunun kullanılmasıdır.
Faaliyetler

"Mova Nanova" dil kursları ilk olarak Minsk'te başlatıldı. Etkinlik burada dilbilimci Alesya Litvinovskaya ve gazeteci Gleb Labadzenka tarafından düzenlendi. Kursun ikinci yılı 8 Eylül 2014'te başladı. Kurs haftada yaklaşık 300 öğrenciyi bir araya getirerek Belarusça konuşan doktorlar ve yazılım mühendislerinden mimarlara ve şarkıcılara, yazarlara ve oyunculara, tarihçilere ve öğrencilere, çocuklara ve yaşlılara kadar hayatın her kesiminden ve kökenden insanları içermekeydi. Her sınıfın ayırt edici bir özelliği ve ayrılmaz bir parçası özel misafirlerdir. Bunlar genellikle Belarus dilini ve kültürünü tanıtan ve bu dil ortamını günlük yaşamlarının ayrılmaz bir parçası olarak gören tanınmış kişiler ve tanınmış kişilerdir.
Kurs doğası gereği gayri resmidir ve öğrenme süreci katı akademik kurallara tabi değildir. Sınıflar moda, tıp, akrabalar ve daha fazlasını içerir. Farklı konulara bölünmüş ve kelime bilgisi, dil bilgisi, ilginç gerçekler, tarih veya kültürel eğlence bölümü vb. çeşitli bölümlere ayrılmıştır.
Alesya Litvinovskaya ve Gleb Labadzenka, 21 Şubat 2014 Uluslararası Ana Dil Günü'nde Bobruisk'teki benzer düşüncelere sahip meslektaşlarına takdimde bulundu. 14 Mart 2014'te Grodno'daki ilk dersin tanıtım sunumuna 100'den fazla kişi iştirak etti. "Mova Nanova" 15 Mart 2014'te Baranovichi'de açıldı. "Mova Nanova"nın ilk dersi 22 Mart 2014'te Nesvizh'de gerçekleşti. Minsk kursu liderleri Alesya Litvinovskaya ve Gleb Labadzenka tarafından yürütüldü. Brest'te "Mova Nanova" dersi ilk kez 27 Nisan 2014'te düzenlendi. Buradaki derse 90'dan fazla kişi katıldı. Kursun ikinci sezonu 6 Eylül 2014'te başladı.
Kurs, 7 Mayıs 2014 tarihinde Molodechno öğrencilerine kapılarını açmış olup, birinci sınıfa yaklaşık 60 kişi katılmıştır. Molodechno'daki  parkurun ikinci sezonu 15 Eylül 2014'te başladı. Öğrenciler 11 Mayıs 2014'te Mogilyov'da karşılandı ve dil konusunda inisiyatif alan 9. şehir oldu. 25 Mayıs 2014 tarihinde, tarih ve kültür merkezi "Dzvina"nın sergi salonunda dil kursunun Vitebsk şubesi resmi olarak açıldı. Kursun ikinci yılı 7 Eylül 2014'te başladı.
Diğer faaliyetler

"Mova Nanova", "Dilsel acil servis" adı verilen ücretsiz bir çeviri hizmeti sunmaktadır. İlk ulusal spor yarışması "Mova Cup" 28 Eylül 2014'te gerçekleşti. Burada "Mova Nanova"yı temsil eden takım genel klasmanda 5. oldu.
Okul öncesi çocuklara yönelik "Mova Nanova for Kids"  dil kursu 5 Ekim 2014'te "Ў" modern sanat galerisinde başladı.
Ödüller

Haziran 2014'te "Mova Nanova", Belarus reklam, medya ve iletişim festivali AD NAK'ta "Sosyal değer güvenliği" kategorisinde en iyi proje için Büyük Ödül'ü kazandı.
İkinci Çeçen Savaşı

İkinci Çeçen Savaşı, 29 Eylül 1999 tarihinde Rus ordusunun Çeçenistan'a girmesiyle başlayan ve Nisan 2009'a kadar süren savaş. Rusya'nın Çeçenistan'a girme nedeni, Çeçenistan'daki Mashadov hükûmetinin Uluslararası İslami Barış Tugayı adlı örgütün Dağıstan'ı işgal etmeye başlayıp burada Radikal İslamcı bir yönetim kurmasını engellemekte başarısız olmasıydı. Rusya Çeçenistan'ın ana hatlarına hava saldırısı düzenledikten sonra askeri kara operasyonlarına başladı. Rus ordusu teçhizat, sayı, askeri araç ve hava gücü bakımından çok  daha üstündü, yaklaşık 1,5 yıl içinde Çeçen yerleşimleri Rusların eline geçti. Şehirlerdeki direnişçiler ve Yabancı Mücahitler dağlarda gerilla savaşı vermeye başladı. Çeçen savaşçılar ve Mücahitler Rus ordusuna vurkaç taktikleri ve pusular ile kayıp verdirmeye başladı. 2009 yılında Rusya savaşın bittiğini açıkladı. 2017 yılında da çatışmalar sona erdi ve silahlı Çeçenler ve Yabancı savaşçıların sayısı sıfırlandı.
Etkileri

Savaşın başlamasıyla Çeçen mülteciler, Gürcistan'ın sınır köylerine kaçmak zorunda kalmıştır. Rusya'nın Gürcistan topraklarını bombalaması sonucu bu bölgeyi de terk etmek zorunda kalan göçmenlerin bir kısmı Cenevre Sözleşmesi kapsamında kendilerine “mülteci” statüsü veren Avrupa ülkelerine giderken, 10 bini aşkın Çeçen, Türkiye'ye gelmiştir.
| g t Rusya silahlı çatışmaları |
| --- | --- |
İç karışıklık:  Stenka Razin Ayaklanması  Bulavin İsyanı  Pugachev İsyanı  Aralıkçılar İsyanı  Rus İç Savaşı  August Ayaklanması  Darbe girişimi (1991)  1993 Rusya anayasa krizi  Birinci Çeçen Savaşı  Dağıstan Operasyonu  İkinci Çeçen Savaşı  Kuzey Kafkas İsyanı 
17. yy  öncesi:  Livonya Savaşı  Lehistan-Rusya Savaşı  Karışıklık Dönemi  II. Kuzey Savaşı  1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı  1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı 
18.–19. yüzyıl:  Büyük Kuzey Savaşı  Prut Savaşı  Lehistan Veraset Savaşı  1735-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşı  Avusturya Veraset Savaşı  Yedi Yıl Savaşı  1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı  Bar Konfederasyonu  1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı  Kościuszko Ayaklanması  İkinci Koalisyon Savaşı  Üçüncü Koalisyon  1804-1813 Rus-İran Savaşı  Dördüncü Koalisyon  1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı  Napolyon'un Rusya Seferi  Altıncı Koalisyon Savaşı  Yüz Gün  Kafkas Savaşı  Rus-Çerkes Savaşı  1826-1828 İran-Rus Savaşı  1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı  Kasım Ayaklanması  1848 Macar Devrimi  Kırım Savaşı  Ocak Ayaklanması  93 Harbi  Boxer Ayaklanması 
20. yüzyıl:  Rus-Japon Savaşı  I. Dünya Savaşı  Rus İç Savaşı  Fin İç Savaşı  Estonya Bağımsızlık Savaşı  Sovyet-Polonya Savaşı  Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali  Kızıl Ordu'nun Azerbaycan'ı işgali  Kızıl Ordu'nun Ermenistan'ı işgali  II. Dünya Savaşı Sovyetlerin Polonya İstilası  Kış Savaşı  Doğu Cephesi (II. Dünya Savaşı)  Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği'nin İran'ı işgali  Birinci Çinhindi Savaşı  Kore Savaşı  Macar Devrimi  Eritre Bağımsızlık Savaşı  Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'yı İşgali  Çin-Sovyetler Birliği sınır çatışması  Vietnam Savaşı  Ogaden Savaşı  Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi 
Sovyet sonrası dönem:  Transdinyester Savaşı  Karabağ Savaşı  Gürcistan İç Savaşı  Tacikistan İç Savaşı  İkinci Çeçen Savaşı  2008 Güney Osetya Savaşı  Ukrayna'ya askerî müdahalesi Kırım krizi  Donbas Savaşı  Suriye müdahalesi  Batı Libya Taarruzu (2019-2020)  2020 Dağlık Karabağ Savaşı  2022 Kazakistan protestoları  Rusya'nın Ukrayna'yı işgali 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 4632776-9  NKC: ph194676
Kaynaklar

1 2  "BBC News - Russia 'ends Chechnya operation'". 12 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  Goltz, Thomas (9 Şub 2003). "Chechnya diary : a war correspondent's story of surviving the war in Chechnya". New York : Thomas Dunne Books  – Internet Archive vasıtasıyla. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
↑  "CNN.com - Istanbul: Gateway to a holy war - September 6, 2000". web.archive.org. 17 Ekim 2014. 17 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2024.
↑  "Thousands of Russian killed in Chechnya". 2 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2023.
1 2  "Defense and Security / PressPATROL / Media Monitoring Agency WPS". 4 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "Chechnya War, Casualties - Johnson's Russia List 2-19-03". web.archive.org. 5 Eki 2013. 5 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "S. Russia police foiled 30 terrorist acts since Jan. -prosecutor - 21.06.2007, Sputnik International". 1 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "Interior Ministry Releases Casualties in Chechnya - SRB Podcast". 1 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "The History Guy: The Second Chechen War". 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "No Title". 31 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "Russia put 750 militants out of action in 2009 - Interior Ministry - 07.10.2009, Sputnik International". 1 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  " ВЗГЛЯД / Глава ФСБ объявил о ликвидации бандподполья на Северном Кавказе". 2 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2021.
↑  "Çeçenler, Fenerbahçe'den gönderildi". Gazete Kadıköy. 25 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2024.
Tsutinalar

| --- | --- |
[[Dosya:Assinaitappi.jpg |frameless]]üste: çadır önünde Tsutina adamı ve karısı  altta: at üstünde geleneksel giysileriyle Tsutina çocukları, Temmuz 2005, Stampede Parade
 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Tsutinaca, İngilizce
Din
Hristiyanlık, Animizm / Şamanizm
Tsutina (Sarcee) toprakları ve komşuları: Danezalar (Tsattine), Kriler (Cree), Şusvaplar (Shuswap), Karaayaklar (Blackfoot)
Tsutinalar ya da eski adlarıyla Sarsiler (Tsutinaca Tsúùtínà, Karaayakça Saahsiwa, İngilizce: Tsuu T'ina, Tsu T’ina, Tsuut’ina, Sarcee, Sarsi), Kanada'nın Alberta eyaletinde Calgary yöresinde yaşayan, avcı ve toplayıcı, 18. ve 19 yüzyıllarda ata bağımlı tam göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Ova Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı. Kuzey Atabaskları içinde tek başına alt grup oluştururlar. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Tsutinalar da yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar. Bugün Kanada'da yalnızca Tsuu T'ina Nation adını taşıyan ve 283.14 km² alan kaplayan tek rezervleri bulunur. Bu rezerv 1910-1996 yılları arasında Kanada Ordusu'nun eğitim kampı iken sonradan Tsutinalara devredilmiştir. 2001 sayımında 1.982 kişi olan nüfuslaerı 2012 sayımında 1.916 olarak kaydedilmiştir
Adlandırma

Tsutina (Tsuu T'ina, Tsu T'ina, Tsuut'ina) adı halkın son yıllarda kullanılmaya başlanan ve günümüzde tercih edilen yeni adlarıdır ve kendi dillerinde Tsúùtínà «a great number of people» ya da «many people / every one (in the Nation)» anlamına gelir.
Sarsi (Sarcee) adı ise İngilizce tarihi kaynaklarda çok sık geçer ve bu ad komşu Karaayakların verdiği ve «inatçılar / stubborn ones» ya da «cesaret ve dayanıklılık / boldness and hardiness» anlamına gelen ada (Sarcees: Saahsiwa, Sarcee man: Saahsikoan) dayanır. Karaayaklarla olan toprak anlaşmazlığından dolayı "cesurlar" ("inatçılar") adını almışlardır. Günümüzde kabilelerin çoğu komşularının verdiği kötü anlamlı adlar yerine kendi adlarının İngilizceleştirilmiş yazımlarını tercih ettiğinden Tsutinalar "Sarsi" adını offensive olarak görmekte ve "Tsutina" adının kullanılmasını istemektedirler.
Kabileler

1921 yılında rezervi ziyaret eden Diamond Jenness Tsutinaların 5 band olarak yapılandığını kaydeder: Big Plumes, Crow Childs, Crow Chiefs, Old Sarcees, Many Horses. Rezerve kapatılmadan önce bu bandların her biri bir şef altında özerk yapıya sahiptiler.
Komşuluk

Tsutinaların komşuları arasında kuzeybatıda Danezalar (Tsattine), kuzeydoğuda Kriler (Cree), batıda Şusvaplar (Shuswap) ve güneyde de Karaayaklar (Blackfoot) bulunur.
Tarih

Tsutinaların kuzeydeki Danezalardan (Tsattine) 1700 lerde kopup güneye göç ettikleri sanılıyor. Bu konuda yazılı tarih bulunmamasına rağmen, Tsutina sözlü tarihi bunu desteklemektedir.
Tsutinalar geçmişte Algonkin halklarından üç Karaayak (Piikáni, Káínaa, Siksikáwa) kabilesinin kurduğu Karaayak Konfederasyonu'na yabancı dilli halk olarak dahil olmuşlardı.
1877 yılında imzalanan Treaty No 7 anlaşmasına göre günümüzdeki rezerve kapatılmışlardır.
Nüfus

Kaptan Palliser 1857'den 1860'a kadarki yolculuğunda Sarsilerin nüfusunu 1400 olarak vermektedir. 1837 çiçek hastalığı salgını, 1864 kızıl hastalığı salgını ile diğer hastalıklar ve savaşlar sebebiyle azalan nüfustan ancak 400-450 kadarı rezerv kurulduğunda kaydedilmiştir. 1924 yılında ise nüfusları daha da düşerek 160 kişiye ulaşmıştır. 1996 yılında ise sayıları 1225 olarak kaydedilmiştir. 2012 sayımında 1.916 olarak kaydedilmiştir
Sosyal yaşam > Aile

Evlilik genelde aile arasında düzenlenir ve gücüne göre karşılıklı hediyeleşme görülürdü.
Sosyal yaşam > Tören ve şenlikler

Tsutinalar günümüzde folklorik de olsa yerli törenleri düzenlerler. bunlardan Beaver Bundle Ceremony ile Medicine Pipe Ceremony törenleri ilkbaharda, Rock Pile Feast bayramı ise yazın yapılır. Ayrıca, Christmas Powwow ile yıllık çok katılımlı ve renkli Aboriginal Days kutlamaları yapılır.
Din > Animizm ve şamanizm

Tsutinalar rüya yoluyla elde edilebilen doğaüstü gücün varlığına inanırlardı. Bu gücü elde edebilmek için beaver bundle, pipe bundle gibi saklanan eşyaların yerini rüyada görüldüğü yerde bulmalarıyla güce ulaşırlardı.
Din > Hristiyanlık

Günümüzde rezervdeki Tsutinaların çoğu ya Anglikan ya da Katolik mezhebinden Hristiyandırlar.
Avcılık ve toplayıcılık

Diğer Atabask halkları gibi Tsutinalar da avcı ve toplayıcı göçebelerdi. Her band kendi alanında kışın tipi çadırında kalır ve orman kenarı boyunca avlanır, yazın ise bu beş band bir araya gelip Amerika bizonu avlar, yabani üzümsü ve böğürtlensi meyveleri toplar ve toplu güneş dansı ve bayram törenleri yaparlardı.
Günümüzde son yıllarda sığır yetiştiriciliği de yapmaktadırlar.
Şakir Zümre

Şakir Zümre (d. 1885, Varna - ö. 16 Haziran 1966), Cumhuriyet döneminin ilk sanayicilerinden, iş adamı, hukukçu.
Kurtuluş Savaşı yıllarında Türk ordusunun ihtiyacını karşılayacak silah ve bombaları Bulgaristan'dan temin edip Anadolu'ya göndermiştir. Savaştan sonra Türkiye'ye yerleşti ve Haliç'te cumhuriyetin ilk özel askeri fabrikasını kurdu. Cumhuriyetin ilk yıllarında Türk Hava Kuvvetleri'nin ilk cephane gereksinimlerini, ilk Türk denizaltı bombalarını üretti. II. Dünya Savaşı'ndan sonra soba üreticisi oldu.
Hakkındaki eserler

Şakir Zümre: Türk Savunma Sanayii'nde Öncü, Silah Fabrikatörü, Atilla Oral, Demkar Yayınevi, 2012