stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Suhoy Su-24
Tasarım

Su-24, 69° dönebilen küçük boyutlu değişken geometrili kanat yapısına sahiptir. Kanatların dört açı ayarı vardır: Kalkış ve iniş için 16°, farklı irtifalarda seyir için 35° ile 45° ve düşük-irtifa manevralar için 69° minimum en-boy oranı. Değişken geometrili kanat uçağa Sukhoi Su-17 'ye göre kalkış ağırlığı daha fazla olmasına rağmen 230 km/s(143 mi/s) gibi daha düşük iniş hızına izin veren kusursuz bir STOL performansı sağlar. Yüksek kanat yüklemesi kararlı bir düşük-irtifa uçuşu ve minimal rüzgâr etkisi sağlar.
Su-24 her biri 109.8 kN(24,700 lbf) itme sağlayan iki adet Saturn/Lyulka AL-21F-3A artyakıcılı motora sahiptir.
Su-24 motor hava girişleri yanlardadır. İlk 'Fencer-A' uçaklarında bu girişler 17,500 m (57,400 ft) servis tavanında 2,320 km/s (1,440 mi/s), yani 2.18 Mach hıza olanak veren değişken rampalara sahipti. Su-24 neredeyse tamamen düşük-irtifa görevlerinde kullanıldığından ağırlığı azaltmak ve bakım kolaylığı için değişken giriş aktivatörleri iptal edildi. Bu değişiklik düşük irtifa performansını etkilememekle beraber  maksimum hız ve irtifa 1.35 Mach ve 11,000 m (36,100 ft)'e düştü. İlk 'Fencer-A'  'nın kutuya benzer arka gövdesi sürüklenmeyi azaltmak için motor etrafında sıkıca şekillendirildi. Revize edilen uçağın burnuna yan yana üç adet anten karenajı eklendi, frenleme paraşütünün yeri değiştirildi ve kuyruk kısmına yeni bir hava girişi konuldu. Bu yeni modeli NATO 'Fencer-B' olarak adlandırmasına rağmen Sovyetler Birliği yeni bir adlandırma kullanmadı.
Su-24'ün sabit silahı gövde altına monte edilmiş, 500 mermi kapasiteli seri ateş eden bir adet Gryazev-Shipunov GSh-6-23 topudur. 'Fencer' 'de bu silah kullanılmadığı zamanlarda bir kapağın arkasındadır. Kanat bağlantısında iki adet, dış kanat altında iki adet döner pilon, gövdeye monteli dört adet olmak üzere çeşitli nükleer silahlar da taşıyabilen toplam 8,000 kg (17,600 lb) kapasiteli sekiz adet silah taşıyıcı bulunur. Genellikle, savunma amaçlı iki ya da dört adet Molniya R-60 kızılötesi füze taşınır.
İlk 'Fencer-A' ve 'Fencer-B' 'ler sadece eski Sirena radar ikaz alıcısından oluşan ve dahili karıştırma sistemi olmayan sınırlı bir elektronik karşı-tedbir sistemine sahipti. Daha sonraki üretimlere hava girişlerinin yanlarında ve arka kuyruk dikmesi üzerinde üçgen antenleri olan daha kapsamlı radar ikaz, füze ikaz ve elektronik karşı tedbir sistemleri yerleştirildi. Bu modeller NATO tarafından 'Fencer-C' olarak adlandırmasına rağmen Sovyetler Birliği yine ayrı bir adlandırma kullanmadı. Bazı 'Fencer-C' ve Su-24M 'Fencer-D' 'lerde kanat altında, diğerlerinde  kuyrukta Chaff/Flare atma sistemleri mevcuttur.
Görev tarihçesi

Sovyetler 1984'te Su-24'leri Afganistan 'da ve 1990'larda Çeçen savaşında kullandılar.
Su-24 yaklaşık 1400 adet üretilmiştir. Azerbaycan, Belarus, Kazakistan, Rusya, Özbekistan ve Ukrayna 'da halihazırda çok sayıda Su-24 kullanılmaktadır. 321 adet Rusya Hava Kuvvetleri 'nde 94 adet Rusya Donanması 'nda olmak üzere yaklaşık 415 adet Su-24 halen Rusya tarafından kullanılmaktadır.
Su-24'lerin Rusya tarafından 2008 Güney Osetya çatışmalarında Gürcistan hedeflerine karşı kullanıldıklarına dair raporlar bulunmaktadır. Moscow Defense Brief dergisi iki adet Su-24'ün Gürcistan yerden havaya savunma gücü tarafından düşürüldüğünü bildirmiştir. 19 Aralık 2008'de bir Su-24M bombardıman uçağı güneybatı Rusya'da Voronezh kenti yakınlarında düşmüştür. Rusya Savunma Bakanlığı ilk gelen bilgilere göre kazanın uçuş kontrollerindeki bir arızadan kaynaklandığını ve pilotların atlayarak uçağı tahliye ettiğini bildirmiştir.
Rusya ekonomisinin koşullarına göre Su-24'lerin Sukhoi Su-34 ya da daha üstün bir uçakla değiştirilmesi planlanmaktadır.
24 Kasım 2015 tarihinde Suriye'den kalkan Su-24 uçağı, Türk hava sahasını ihlal edince Türk F-16 uçakları tarafından düşürülmüştür.
Modeller

Halen kullanılmakta olan Su-24M ve Su-24MK modelleri için içlerinde GLONASS, çok işlevli göstergeler ile güncelleştirilmiş kokpit, Head-Up Display (HUD), sayısal hareketli harita üreteci, kaska monteli görüş sistemi, R-73 (AA-11 'Archer') havadan havaya füzesi de dahil olmak üzere son teknoloji güdümlü silahlar için provizyonun da olduğu bir yenileştirme programı yürütülmektedir. Su-24M ve Su-24MK'nin yeni kokpit ve seyrüsefer sistemleri ile donatılıp donatılmayacağı bilinmemektedir. Yenilenmiş uçak Su-24M2 olarak adlandırılmıştır.
Kullanıcılar

Rusya Hava Kuvvetleri - Kasım 2008 itibarıyla 321 uçak hizmettedir.
Rusya Deniz Havacılığı - Kasım 2008 itibarıyla 94 uçak hizmettedir.
Sovyet Hava Kuvvetleri
Sovyet Deniz Havacılığı
Ukrayna Hava Kuvvetleri
Teknik özellikler (Su-24MK)

Mürettebat: 2 (pilot ve silah sistemi operatörü)
Uzunluk: 22.67  metre
Yükseklik: 6.19 metre
Kanat açıklığı: 17.63 metre
Kanat Alanı: 55.2 m²
Boş ağırlığı: 22,300 kg
Yüklü ağırlığı: 38,040 kg
Azami Kalkış Ağırlığı: 43,755 kg
Güç kaynağı : 2 adet Saturn/Lyulka AL-21F-3A Turbojet
Özgün itme gücü : 75 kN
Artyakıcı ile itme gücü: 109.8 kN
Yakıt Kapasitesi: 11,100 kg
Teknik özellikler (Su-24MK) > Performans

Hız: deniz seviyesinde; 1,315 km/h (1.08 mach), yüksek irtifada; 1,654 km/h (1.35 Mach)
Muharebe yarıçapı: 615 km
Menzil: 2,775 km
Servis Tavanı: 11,000 metre
Tırmanış değeri:: 150 m/s
Kanat yüklemesi: 651 kg/m²
İtki/Ağırlık oranı: 0.60
G Limiti:: 6 g
Kalkış Mesafesi: 1,550 m
İniş Mesafesi: 1,100 m
Silahlar

1 adet GSh-6-23mm top
4 adet  Kh-23 (AS-7 'Kerry')
4 adet Kh-25ML (AS-10 'Karen')
2 adet Kh-28 (AS-9 'Kyle')
2 adet Raduga Kh-58 (AS-11 'Kilter')
3 adet Raduga Kh-31P
2 adet Kh-29L/T (AS-14 'Kedge')
2 adet Kh-59
2 adet R-60 (AA-8 'Aphid')
2 adet R-73 (AA-11 'Archer')
2 adet KAB-500KR
2 adet KAB-500L
T-6-1
Sovyet Su-24 uçuşta
Bir Su-24 uçuşta.
Bir Rus Su-24'ü 2003 Baltık Deniz tatbikatında
Su-24 Askeri kullanıcılar:   Aktif kullanıcılar   Eski kullanıcılar

Sukhoi Su-24MR (Kubinka Hava üssü)
Westminster Katedrali

| --- | --- |


Konum: Francis Caddesi, Westminster Londra, SW1
Ülke: İngiltere
Koordinatlar: 51°29′45″K 0°08′22″B﻿ / ﻿51.49583°K 0.13944°B﻿ / 51.49583; -0.13944
Mezhep: Katolik Kilisesi
Açılış: 1910
Durum: Katedral
İşlev: faal
Mimar: John Francis Bentley
Mimarî tarz: Yeni Bizans
Uzunluk: 110m (360ft)
Genişlik: 47m (156ft)
Westminster Katedrali İngiltere ve Galler'deki Roma Katolik Kilisesi'nin ana kilisesidir. İngiltere'deki en büyük Katolik kilisesi ve Westminster Başpiskoposunun makamıdır.
Westminster Şehri'ndeki katedralin bulunduğu alan, 1885'te Westminster Piskoposluğu tarafından satın alındı ve inşaat 1903'te tamamlandı.
John Francis Bentley tarafından Yeni Bizans tarzında tasarlanmış ve buna göre çelik takviye olmadan neredeyse tamamen tuğladan yapılmıştır, Sir John Betjeman onu "çizgili tuğla ve taştan bir başyapıt" olarak nitelendirmiş ve "iyi zanaatkarın çeliğe veya betona ihtiyacı yoktur" demiştir.
Galeri

İçi
vaftizhane
Güney batı cephesi
Yeni Bizans mozaikler
Aziz John Southworth'ın kutsal emanetlerinin saklandığı kutu
Kuzey batı cephesi
Mübarek Ayin Şapeli
Meryem Ana Şapeli'nin Tavanı
Kuzey batı girişi
Konuyla ilgili yayınlar

Bu madde şu anda kamu malı olan yayından metin içerir:  Herbermann, Charles, (Ed.) (1913). "makale adı gerekli". Katolik Ansiklopedi (İngilizce). New York: Robert Appleton Company.
Winefride de L'Hôpital. Westminster Cathedral and Its Architect, 2 vols. Dodd, Mead & Co., New York (1919).
Patrick Rogers. Westminster Cathedral: from Darkness to Light. Burns & Continuum International Publishing Group, London (2003). 0-86012-358-8.
Peter Doyle. Westminster Cathedral: 1895–1995. Geoffrey Chapman Publishers, London (1995). 978-0-225-66684-7.
John Browne and Timothy Dean. Westminster Cathedral: Building of Faith. Booth-Clibborn Editions, London (1995). 1-873968-45-0.
John Jenkins and Alana Harris, 'More English than the English, more Roman than Rome? Historical signifiers and cultural memory at Westminster Cathedral', Religion 49:1 (2019), pp. 48–73 https://doi.org/10.1080/0048721X.2018.1515328
Abdüsselam Uluçam

| Abdüsselam Uluçam |
| --- | --- |
Doğum: 1959 (65-66 yaşında) Yenidoğan, Beyşehir, Türkiye
Milliyet: Türk
Eğitim: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi (lisans) Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü (yüksek lisans) Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü (doktora)

Kariyeri
Dalı: Sanat tarihi ·  arkeoloji
Çalıştığı kurumlar: Türk Yazı Sanatları Müzesi Mevlânâ Müzesi Atatürk Üniversitesi Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Selçuk Üniversitesi Batman Üniversitesi Karabük Üniversitesi
 

Abdüsselam Uluçam (d. 1953; Yenidoğan, Beyşehir), Türk bir sanat tarihçisi, arkeolog ve akademisyendir. 2008-2017 yılları arasında Batman Üniversitesi rektörlüğü yapmıştır.
Hayatı

1953'te, Beyşehir ilçesinin Yenidoğan beldesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Beyşehir'de tamamlayan Uluçam, 1970'te girdiği İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümünden 1974'te mezun oldu. Zorunlu askerlik görevinin arından önce İstanbul'daki Türk Yazı Sanatları Müzesi, ardından Konya'daki Mevlânâ Müzesi'nde çalıştı. 1979'da, Erzurum'daki Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümüne asistan oldu. 1981'de, asistanlık yaptığı bölümde yüksek lisansını tamamladı. 1980'de başladığı Irak'taki Türk Mimari Eserlerinin Gelişmesi adlı doktora tezi için 1981'de Irak'a gitti. 1983'te, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümündeki doktorasını tamamlayan Uluçam; 1987'de yardımcı doçent, 1989'da doçent, 1994 yılında ise profesör ünvanını aldı.
1990'da, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi akademik kadrosuna katıldı. Aynı yıl fakülte bünyesinde Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümünü, sonraki yıl ise Van Gölü Çevresi Tarihî Eserleri ve Kültür Değerlerini Araştırma ve Uygulama Merkezini kurdu. Üniversite bünyesinde; Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölüm başkanı, Sosyal Bilimler Enstitüsü müdürü, Güzel Sanatlar Fakültesi dekanı ve rektör yardımcısı olarak görev yaptı. 2004'te, Konya'daki Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümüne geçti. 9 Eylül 2008'de, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından Batman Üniversitesinin ilk rektörü olarak atandı. 14 Ağustos 2012'de yapılan rektörlük seçimininde en çok oyu alan Uluçam, Gül tarafından Eylül 2012'de bir kez daha bu göreve atandı. 2017'de Karabük Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü kadrosuna katıldı.
12 Temmuz 2017'de, Batman Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma kapsamında, "Fathullahçı Terör Örgütü üyesi" olduğu gerekçesiyle tutuklanarak Batman M Tipi Kapalı Cezaevi'ne gönderildi. Uluçam'ın; Adil Öksüz ile yakın ilişki içerisinde olduğu, örgüt ile iltisaklı olduğu öne sürülen Epoka Üniversitesi ile Batman Üniversitesi arasında bir protokol imzaladığı ve bu protokolü iptal etmediği, üniversite bünyesinde örgüt faaliyetlerine izin verdiği öne sürülmüştü. 15 Mart 2008'de, Batman 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen davanın ilk duruşmasında adli kontrol şartıyla tahliye edildi.
Eserleri

Irak'taki Türk Mimari Eserleri. 1989.
Irak'taki Türk Kültür Varlığı. 1991.
Eski Erciş-Çelebibağı Mezarlığı ve Mezar Taşları. 2000.
Van Gölü Çevresi Mimarlığı I-Van. 2000.
Van Gölü Çevresi Mimarlığı II-Bitlis. 2002.
Edgar Degas

| Edgar Degas |
| --- | --- |
Otoportresi, 1863
Genel bilgiler
Doğum adı: Hilaire-Germain-Edgar Degas
Doğum: 19 Temmuz 1834 Paris, Fransa
Ölüm: 27 Eylül 1917 (83 yaşında) Paris, Fransa
Uyruk: Fransız
Alanı: Resim, Heykel, Çizim
Katıldığı akımlar: İzlenimcilik
Etkilendikleri: Walter Sickert
Ünlü yapıtları: Bellelli Ailesi, 1858-1867 Krizantemli Kadın, 1865 Absent İçenler, 1876 Milliner's'te , 1882 

İmzası
 
Edgar Degas (19 Temmuz 1834 - 27 Eylül 1917), tam adı Hilaire-Germain-Edgar Degas olan, Fransız ressam, heykeltıraş ve çizer. İzlenimcilik akımının kurucularından biri kabul edilse de ressam bu terimi reddedip gerçekçi olarak tanınmayı tercih ettiğini açıklamıştır. Tekniği başarılı bir ressam olan Degas, daha çok dans temalı resimleri ile tanındı. Çalışmalarının yarısından fazlası dansçılarla ilgiliydi. Bu çalışmaları aynı zamanda onun hareketin betimlemesindeki ustalığını gösteriyordu. Dans kadar at yarışları ve çıplak kadınlar çizmekte de başarılıydı. Portreleri de sanat tarihinin en başarılılarından kabul edilir.
Degas, kariyerinin başlarında tarihi temalar işleyen bir ressam olmayı istedi. Bu sebeple titiz bir akademik eğitim aldı ve klasik sanat üzerine çalıştı. Otuzlarının başlarına geldiğinde kararını değiştirdi. Böylece çağdaş konuları geleneksel metotlarla resmeden, modern yaşamın klasik ressamı haline geldi.
Biyografi > Gençlik yılları

Degas, Célestine Musson De Gas ve Augustin De Gas'nın en büyük çocukları olarak Paris'te dünyaya geldi. Babası bankacıydı. Ressamın ailesi varlıklı sayılırdı. 11 yaşında Lycée Louis-le-Grand'e başlayan Degas, 1853 yılında edebiyat dalında derece alarak mezun oldu.
Ressam çok küçük yaşlarda resme başladı. On sekiz yaşına geldiğinde evindeki bir odayı stüdyoya çevirdi ve Louvre'daki eserlerin kopyaları üzerine çalıştı. Fakat babası, onun hukuk okumasını istiyordu. Kasım 1853'te Paris'teki Hukuk Fakültesi'ne kaydını yaptırdı. Ancak derslerinden geçmek için hiçbir çaba sarf etmiyordu. 1855 yılında Degas çok saygı duyduğu Jean Auguste Dominique Ingres ile tanıştı. Ingres ona "Çizgiler çiz genç adam. Pek çok çizgi." tavsiyesinde bulundu. Aynı yılın Nisan ayında Degas, Ecole des Beaux-Arts'a (Güzel Sanatlar Okulu) kabul edildi. Orada Louis Lamothe ile birlikte çalıştı ve Ingres'nin tarzını takip etti. Temmuz 1856'da İtalya'yı ziyaret etti ve bu ülkede üç sene kaldı. O yıllar boyunca Michelangelo, Raphael, Titian ve Rönesans'ın diğer ressamlarının resimlerini kopyaladı. Akademik ve klasik sanat tekniklerini çalıştı ve bu konularda tecrübe kazandı.
Ün

Yaşamı boyunca kamuoyunun Degas'nın çalışmalarını kabulü takdir ile küçük görme arasında değişti. 1860'larda geleneksel üslupta umut vadeden bir ressamken Paris Salonu'na kabul edilen birkaç çalışması oldu. Bu eserler Pierre Puvis de Chavannes'den ve eleştirmen Castagnary'den övgüler aldı.
Degas daha sonraları izlenimcilerle gücünü birleştirdi. Salon'un ve genel olarak halkın sert kurallarını, değer yargılarını, seçkinciliklerini reddetti. Bu da halkın ve Salon'un izlenimcilerin deneyselciliğini reddetmesi ile sonuçlandı.
Ressamın çalışmaları tartışmaya açıktı fakat çoğunun tekniği takdir edildi. 1886'da izlenimcilerin sekizinci sergisinde sergilediği çıplaklar olumlu ve övgü dolu tepkiler aldı. 14 Yaşındaki Küçük Dansçı isimli heykeli en çok tartışılan eseri oldu. Bazı eleştirmenler heykeli dehşet bir şekilde çirkin bulurken diğerleri onu güzel buldular.
Hayatının son döneminde önemli bir ressam olduğu fark edilen Degas, izlenimciliğin kurucularından biri kabul edildi. Resimleri, pastel çalışmaları, çizimleri ve heykelleri ölümünün hemen ardından müzeler tarafından keşfedildi.
Pek çok ressam Degas'dan etkilendi. Bu ressamlar arasında Jean-Louis Forain, Mary Cassatt, Walter Sickert sayılabilir. Henri de Toulouse-Lautrec ise onun en büyük hayranıydı.
Galeri

Bellelli Ailesi, 1858-1867, Musée d'Orsay, Paris, Fransa
Amatör, 1866, The Metropolitan Museum of Art, New York
Longchamps'de At Yarışı, 1873-1875, Güzel Sanatlar Müzesi, Boston
Dans Sınıfı, 1874, Metropolitan Museum of Art, New York
Concorde Meydanı, 1875, Hermitage Müzesi, Sankt-Peterburg
Mary Cassatt'ın oturmuş kart tutarken portresi, 1876-1878
Köpeğin Şarkısı, 1875-1877
Eldivenli Şarkıcı, 1878, The Fogg, Massachusetts
Fernando Sirkinde Miss Lala, 1879, Ulusal Müze, Londra
Kadın Şapkacısı, 1885, Chicago Sanat Enstitüsü, Chicago, Illinois
Bale Provası, 1873, The Fogg, Massachusetts
Bir Buket Çiçekli Dansçı, 1878
Sahne Provası, 1878-1879, Metropolitan Museum of Art New York
Saçlarını tarayan kadın, 1884-1886, Hermitage Müzesi, St. Petersburg
Bardaki Dansçılar, 1888, Phillips Koleksiyonu, Washington, DC
Banyodaki Kadın, 1886, Hill-Stead Müzesi, Connecticut
Banyo Küveti, 1886, Musée d'Orsay, Paris, Fransa
Banyodan Sonra, 1896-1898
New Orleans Pamuk Borsası, 1873
Dans Sınıfı,1873-1876
Absent İçenler, 1876
Orkestradaki Müzisyenler, 1872
'Banyodan Sonra, 1898, Musée d'Orsay, Paris.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Amfitrion

Histoires de Troyes
Amphitryon (Grekçe: Ἀμφῐτρῡων) veya Amfitrion Yunan mitolojisinde Tiryns kralı Alkaios'un oğludur. Electryon'un kızı Alkmene'nin kocasıdır. İfiklis'in öz, Heracles'in üvey babasıdır.
Amphitryon'un yokluğunda karısı Alkmene, kocası kılığında onu ziyaret eden Zeus tarafından hamile kaldı ve dönüşte kocası Amphitryon tarafından yeniden hamile kaldı. Bu birlikteliklerden ikiz erkek çocuklar doğdu; bunlardan Amphitryon'un oğlu İphikles, Zeus'un oğlu Herakles'ti.
Kara delik
Sunuş ve terminoloji

Kara delik “kütleçekimsel tekillik” denilen bir noktaya toplanmış bir kütleye sahiptir. Bu kütle "kara deliğin olay ufku" denilen ve söz konusu tekilliği merkez alan bir küreyi oluşturur. Bu küre, kara deliğin uzayda kapladığı yer olarak da düşünülebilir. Kütlesi Güneş'in kütlesine eşit olan bir kara deliğin yarıçapı yalnızca yaklaşık 3 km'dir.
Yıldızlar arası uzaklıklar söz konusu olduğunda, bir kara delik, herhangi bir göksel nesne üzerinde, kendisiyle aynı kütleye sahip bir göksel nesneninkinden daha fazla bir kütleçekim kuvveti uygulamaz. Yani, kara delikleri karşı konulamaz bir göksel emmeç (aspiratör) olarak düşünmemek gerekir. Örneğin Güneş'in yerinde onunla aynı kütleye sahip bir kara delik bulunsaydı, Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerin yörüngelerinde küçük zaman ölçeğinde herhangi bir değişim olmayacaktı.
Birçok kara delik türü mevcuttur. Bir yıldızın kendi üzerine çökmesiyle oluşan kara delik türüne "yıldızsal kara delik" denir. Bu kara delikler gökadaların merkezinde bulunduklarında birkaç milyarlık “güneş kütlesi”ne kadar çıkabilen devasa bir kütleye sahip olabilirler ve bu durumda “süper kütleli kara delik” (veya galaktik kara delik) adını alırlar. Kütle bakımından kara deliklerin iki uç noktasını oluşturan bu iki tür arasında bir de, kütlesi birkaç bin "güneş kütlesi" olan üçüncü bir türün bulunduğu düşünülür ve bu türe “orta kara delik”ler  denilir. En düşük kütleli kara deliklerin ise evrenin başlangıcındaki Büyük Patlama’da oluştukları düşünülür ve bunlara da "ilksel kara delik" ("primordial black hole") adı verilir. Bununla birlikte ilksel kara deliklerin varlığı şu ana kadar doğrulanmış değildir.
Bir kara deliği doğrudan gözlemlemek imkânsızdır. Bilindiği gibi bir nesnenin görülebilmesi için, kendisinden ışık çıkması veya kendisine gelen ışığı yansıtması gerekir; oysa kara delikler çok yakınından geçen ışıkları bile yutmaktadırlar. Bununla birlikte varlığı, çevresi üzerindeki çekim etkisinden, özellikle mikrokuasarlarda (atarca) ve aktif gökada çekirdeklerinde kara delik üzerine düşen yakınlardaki maddenin son derece ısınmış olmasından ve güçlü bir şekilde X ışını yaymasından anlaşılmaktadır. Böylece, gözlemler dev veya küçük boyutlardaki bu tür cisimlerin varlığını ortaya koymaktadır. Bu gözlemlerin kapsadığı ve genel görelilik kuramına uyan cisimler yalnızca kara deliklerdir.
Tarihçe

Kara delik kavramı ilk olarak 18. yüzyıl sonunda, Newton'un evrensel çekim kanunu kapsamında doğmuştur denebilir. Fakat o dönemde mesele yalnızca “kaçış hızı”nın ışık hızından daha büyük olmasını sağlayacak derecede kütleli cisimlerin var olup olmadığını bilmekti. Dolayısıyla kara delik kavramı ancak 20. yüzyılın başlarında ve özellikle Albert Einstein'ın genel görelilik kuramının ortaya atılmasıyla hayalî bir kavram olmaktan çıkmıştır. Einstein'ın çalışmalarının yayımlanmasından kısa süre sonra, Karl Schwarzschild tarafından, “Einstein alan denklemleri”nin merkezî bir kara deliğin varlığını içeren bir çözümü yayımlanmıştı.  Bununla birlikte kara delikler üzerine ilk temel çalışmalar, varlıkları hakkındaki ilk sağlam belirtilerin gözlemlerini izleyen 1960'lı yıllara dayanır. Kara delik içeren bir cismin ilk gözlemi, 1971'de Uhuru uydusu tarafından yapıldı. Uydu Kuğu takımyıldızının en parlak yıldızı olan Cygnus X-1 çift yıldızında bir X ışınları kaynağı olduğunu saptamıştı. Fakat "kara delik" terimi daha önceden, 1960'lı yıllarda Amerikalı fizikçi John Wheeler aracılığıyla ortaya atılmıştı. Bu terimin terminolojiye yerleşmesinden önce ise kara delikler için “Schwarzschild cismi” ve “kapalı yıldız” terimleri kullanıldı.
Özellikler

Kara delik diğer astrofizik cisimler gibi bir astrofizik cisimdir. Doğrudan gözlemlenmesinin çok güç olmasıyla ve merkezî bölgesinin fizik kuramlarıyla tatminkâr biçimde tanımlanamaz oluşuyla nitelenir. Merkezî bölgesinin tanımlanamayışındaki en önemli etken, merkezinde bir "çekimsel tekilliği" içeriyor olmasıdır. Bu çekimsel tekillik; ancak bir “kuantum çekimi” kuramıyla tanımlanabilir ki, günümüzde böyle bir kuram bulunmamaktadır.  Buna karşılık, uygulanan çeşitli dolaylı yöntemler sayesinde, yakın çevresinde hüküm süren fiziksel koşullar ve çevresi üzerindeki etkisi mükemmel biçimde tanımlanabilmektedir.
Öte yandan kara delikler çok az sayıdaki parametrelerle tanımlanmaları bakımından şaşkınlık verici nesnelerdir. Yaşadığımız evrendeki tanımları yalnızca üç parametreye bağlıdır: Kütle, elektriksel yük ve açısal momentum. Kara deliklerin tüm diğer parametreleri (boyu, biçimi vs.) bunlarla belirlenir. Bir kıyaslama yapmak gerekirse, örneğin bir gezegenin tanımlanmasında yüzlerce parametre söz konusudur (kimyasal bileşim, elementlerin farklılaşması, konveksiyon, atmosfer vs.) Bu yüzden 1967'den beri kara delikler yalnızca bu üç parametreyle tanımlanırlar ki, bunu da 1967'de Werner Israel tarafından ortaya atılan "saçsızlık kuramı"na  borçluyuz. Bu, uzun mesafeli temel kuvvetlerinin yalnızca kütleçekim ve elektromanyetizm oluşunu da açıklamaktadır; kara deliklerin ölçülebilir özellikleri yalnızca, bu kuvvetleri tanımlayan parametrelerle, yani kütle, elektriksel yük ve açısal momentumla verilir.
Bir kara deliğin kütle ve elektriksel yükle ilgili özellikleri "klasik" (genel göreliliğin olmadığı) fiziğin uygulanabileceği olağan özelliklerdir: Kara deliğin kütlesine oranla bir "kütleçekim alanı" ve elektriksel yüküne oranla bir elektrik alanı vardır. Buna karşılık açısal momentum etkisi genel görelilik kuramına özgü bir özellik taşır: Kendi ekseni etrafında dönen kimi kozmik cisimler, yakın çevrelerindeki uzay-zamanı  da “sürüklemek” (eğmek) eğilimindedirler. "Lense-Thirring etkisi"  denen bu fenomen şimdilik Güneş Sistemi'mizde gözlemlenmemektedir.  Kendi ekseni etrafında “dönen kara delik” türü çevresindeki yakın uzayda bu fenomen inanılmaz ölçülerde gerçekleşmektedir ki, bu alana “güç bölgesi” (ergorégion) veya “güç küresi”  adı verilmektedir.