stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Rudy Fernández
İspanya millî takımı

Fernandez 16 yaşından beri genç millî takımla uluslararası yarışmalara katılmaya başlamıştır. O İspanyol millî genç takımı ile birlikte FIBA 16 Yaş Altı Avrupa Şampiyonası ve FIBA Avrupa U-18 Şampiyonası'nda mücadele eden kadrolarında yer almıştır.
Fernandez a İspanya millî takımına ilk kez 2004 Yaz Olimpiyatları'nda mücadele edicek kadroda çağrılmış ve turnuvada maç başına 10.6 dakika sahada kalarak 5.6 sayı ortalaması tutturarak oynadı. Bir sonraki yıl düzenlenen 2005 Avrupa Basketbol Şampiyonasında millî kadroya davet edildi ama istatistikleri kötüydü. İspanyol oyuncu turnuvada maç başına %31 şut yüzdesi maç başına 16 dakika sürede 2.7 sayı ortalaması ile oynadı. Fernandez millî takım formasıyla 3. kez 2006 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası'nda mücadele etti ve takımının önemli oyuncularından birisi oldu. Turnuvada maç başına 9.1 sayı 2.3 ribaund 1.4 top çalma istatistikleri ile mücadele ederek millî takımının altın madalya kazanmasında katkıda bulunmuştur.
İspanyol oyuncu 2007 Avrupa Basketbol Şampiyonasında millî takımıyla beraber gümüş madalya kazanma başarısı gösterdi ve turnuvada maç başına 20.3 dakika sahada kalarak 9.9 sayı ortalaması tutturarak takımına katkı sağladı. Fernandez 2008 Yaz Olimpiyatları'nda millî takımıyla beraber finale kadar yükselme başarısı gösterse de ABD'ye yenilerek turnuvayı gümüş madalyayla tamamlamışlardır. Ayrıca final maçında 5 tane üçlük ile 18 dakika sürede 22 sayı atarak harika bir performans göstermiş ve maç içinde Dwight Howard üzerinden yaptığı harika smaç akıllarda kalmıştır. İspanyol oyuncu turnuvayı maç başına 22 dakika süre 13.1 sayı 3.5 ribaund 2.1 asist istatistikleri ile tamamlamıştır.
Fernandez Polonya'da düzenlenen 2009 Avrupa Basketbol Şampiyonası turnuvasında İspanyol millî takımıyla birlikte 6. kez mücadele etti ve takımla birlikte altın madalya kazanma başarısı gösterdi. O turnuvada maç başına 28.4 dakikada 13,2 sayı, 3.5 ribaund, 2.1 asist ve maç başına 2.1 top çalma istatistikleriyle oynayarak başarılı bir performans sergiledi ve 2009 Avrupa Basketbol Şampiyonası'un Turnuva En İyi Beşine seçildi. Türkiye'de düzenlenen 2010 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası'nda, Fernández maç başına 15.6 sayı, 6.0 ribaund, 1.7 asist ve 1.8 top çalma ortalamalarıyla harika bir performans sergilesede, İspanya takımı turnuvada sadece altıncı sırada yer alabildi.
İspanyol oyuncu 2011 Avrupa Basketbol Şampiyonası turnuvasında millî takımıyla birlikte altın madalya kazanma başarısı gösterdi. O Londra'da düzenlenen 2012 Yaz Olimpiyatları'nda ise İspanyol millî takımıyla mücadele ederek finalde ABD millî takımına mağlup olarak gümüş madalya kazandı.
Ödülleri ve başarıları > Profesyonel kariyeri

| Madalyalar>  İspanya adına.EuroBasket |
| --- | --- | --- |
| Altın | 2009, Polonya |  İspanya |
| Gümüş | 2007, İspanya |  İspanya |
FIBA Basketbol Dünya Kupası
| Altın | 2006 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası |  İspanya |
2x Copa del Rey MVP: 2004, 2008
2x Katalan Basketbol Ligi Şampiyon: 2005, 2007
EuroChallenge Şampiyon: 2006
EuroChallenge Final Four MVP: 2006
FIBA Avrupa Yılın Genç Oyuncusu: 2006
Euroleague Yükselen Yıldız: 2007
2x All-İspanya Ligi Takımı: 2007, 2008
Katalan Ligi Finalleri MVP: 2007
Liga ACB Yılın en iyi defansif basketbolcusu: 2008
İspanya Kupası Şampiyon: 2008
EuroCup Şampiyon: 2008
EuroCup Finalleri MVP: 2008
İspanya Ligi Sayı Kralı: 2008
İspanya Ligi Top Çalma Kralı: 2008
NBA En İyi İkinci Çaylak Beşi: 2009
İspanya Süper Kupa Şampiyon: 2012
İspanya Süper Kupa MVP: 2012
Ödülleri ve başarıları > İspanya millî takımı

FIBA Avrupa 16 Yaş Altı Basketbol Şampiyonası: Bronz Madalya: (2001)
2006 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası: Altın Madalya
2007 Avrupa Basketbol Şampiyonası: Gümüş Madalya
2008 Yaz Olimpiyatları: Gümüş Madalya
2009 Avrupa Basketbol Şampiyonası: Altın Madalya
EuroBasket 2009: All-Turnuva Takımı
2011 Avrupa Basketbol Şampiyonası: Altın Madalya
2012 Yaz Olimpiyatları: Gümüş Madalya
NBA istatistikleri

| Lejant |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   OM | Oynadığı maç |   BM  | İlk 5 başlama |  MBD  | Maç baş. dk |
|  A%  | Atış yüz. |  3S%  | 3 sayı yüz. |  SA%  | Serbest atış yüz. |
|  MBR  | Maç baş. rib. |  MBA  | Maç baş. asist |  MBTÇ  | Maç baş. top çal. |
|  MBB  | Maç baş. blok |  MBS  | Maç baş. sayı |  Kalın yazılar  | Kariyer rekoru |
NBA istatistikleri > Normal Sezon

| Yıl | Takım | OM | BM | MBD | A% | 3S% | SA% | MBR | MBA | MBTÇ | MBB | MBS |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2008-09 | Portland | 78 | 4 | 25.6 | .425 | .399 | .839 | 2.7 | 2.0 | .9 | .2 | 10.4 |
| 2009-10 | Portland | 62 | 2 | 23.2 | .378 | .368 | .867 | 2.6 | 2.0 | 1.0 | .2 | 8.1 |
| 2010-11 | Portland | 78 | 3 | 23.3 | .370 | .321 | .863 | 2.2 | 2.5 | 1.1 | .2 | 8.6 |
| 2011-12 | Denver | 31 | 1 | 22.9 | .440 | .328 | .698 | 2.1 | 2.4 | 1.0 | .1 | 8.6 |
| Kariyer |  | 249 | 10 | 24.0 | .399 | .360 | .840 | 2.4 | 2.2 | 1.0 | .2 | 9.1 |
NBA istatistikleri > Play Off

| Yıl | Takım | OM | BM | MBD | A% | 3S% | SA% | MBR | MBA | MBTÇ | MBB | MBS |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2008-09 | Portland | 6 | 1 | 27.0 | .429 | .421 | 1.000 | 2.8 | 1.0 | 1.3 | .5 | 7.5 |
| 2009-10 | Portland | 6 | 3 | 19.8 | .444 | .478 | .750 | 1.7 | 1.3 | .2 | .0 | 6.8 |
| 2010-11 | Portland | 6 | 0 | 13.5 | .222 | .300 | .667 | 2.0 | .8 | .3 | .2 | 2.8 |
| Kariyer |  | 18 | 4 | 20.1 | .388 | .423 | .792 | 2.2 | 1.1 | .6 | .2 | 5.7 |
NBA istatistikleri > Euroleague

| Anahtar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   OM | Oynadığı maç |   BM  | İlk 5 başlama |  MBD  | Maç baş. dk |  |  |
|  A%  | Atış yüz. |  3S%  | 3 sayı yüz. |  SA%  | Serbest atış yüz. |  |  |
|  MBR  | Maç baş. rib. |  MBA  | Maç baş. asist |  MBTÇ  | Maç baş. top çal. |  |  |
|  MBB  | Maç baş. blok |  MBS  | Maç baş. sayı |   PIR | Verimlilik Puanı |  |  |
|  Kalın yazılar  | Kariyer rekoru |  |  |  |  |  |  |
| Yıl | Takım | OM | BM | MBD | A% | 3S% | SA% | MBR | MBA | MBTÇ | MBB | MBS | PIR |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006-07 | DKV Joventut | 19 | 15 | 25.7 | .477 | .429 | .814 | 3.8 | 1.7 | 2.1 | .3 | 15.8 |  |
| 2011-12 | Real Madrid | 8 | 8 | 25.0 | .384 | .319 | .895 | 3.1 | 2.3 | 1.3 | .1 | 11.5 |  |
Rudy Portland Trail Blazers formasıyla.
Rudy 2011 Avrupa Basketbol Şampiyonasında.
Bektaşîlik

Dünya Bektaşi Merkezi, Tiran.
Arnavutluk-Avlonya Kuzum Baba Tepesi'ndeki Bektâşî tekkesi.
Bektâşîlik, adını 13. yüzyıl Anadolu'sunun İslâmlaştırılması sürecinde etkin faaliyet gösteren ve Hoca Ahmed Yesevî'nin öğretilerinin Anadolu'daki uygulayıcısı konumunda olan Hacı Bektaş-ı Veli'den alan, daha sonra ise 14. ilâ 15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Anadolu'da yaygınlaşan Hurûfilik akımının etkisiyle ibahilik, teslis (üçleme), tenasüh ve hulul anlayışlarının da bünyesine katılmasıyla 16. yüzyılın başlarında Balım Sultan tarafından kurumsallaştırılan, On İki İmam esasına yönelik sufi/tasavvufî tarikat.
1930 yılına kadar Hacı Bektaş-ı Veli Türbesinde olan Bektaşi Dergahı, Atatürk'ün tekke ve zaviyeleri kapatması sonrasında Tirana'da bulunan Dünya Bektaşi Merkezi'ne taşınmıştır. Dergah Dede'si Baba Mondi'dir.
Bektâşî Tarikatı

Ana maddeler: Baba Haydar, Ebu'l Vefâ, Hacı Bektaş Veli, Hoca Ahmed Yesevî ve Yesevîlik
Türkiye’de Alevilik denildiğinde ilk akla gelen isim Bektâşîliktir. Bektâşîlik, aslında Hacı Bektaş-ı Veli tarafından kurulduğuna inanılan bir İslâmî tarikattır. Bu tarikat mensupları (el alarak ya da diğer bir deyişle nasip alarak bu örgütlenmeye katılan kişiler) ise Bektâşî olarak adlandırılırlar. Ancak Ali ve Ehl-i Beyt sevgisi, tevella (Ehl-i Beyt’i sevenleri sevme) ve teberra (Ehl-i Beyt’i sevmeyenleri sevmeme) gibi Alevîliğin temel esaslarına bağlı oluşları dolayısıyla Bektâşîliğe Alevilik de denilebilir. Anadolu, Azerbaycan, Balkanlar ve İran'daki tüm Alevî tarikat mensupları On İki İmam inancına bağlıdır. Başlangıcından günümüze kadar kökenleri Horasan Melametîliğine dayanan bu tarikatlar, tarihî gelişim süreci içerisinde Vefâ'îyye/Bâbâ'îyye (Baba İlyas/Baba İshak), Yesevîlik/Âhilik, Kalenderîlik/Haydarilik, Rufâîlik/Gâlibîlik, Saltuk'îyye/Barak’îyyûn, Hurûfîlik/Bektâşîlik, Nîmetullahîlik/Nûrbakşîlik, Şahkulu Baba/Zünnun'îyye, Çelebî'yye/Celâl'îyye, Gül Baba/Dedebabalık (Bektâşî Babagan) ve Alicilik/Harabatîlik olarak sıralanabilir.
Bektâşî Tarikatı > Müntesipleri

Türkiye’de her Bektâşî Alevî olduğu hâlde her Alevî, Hacı Bektaş-ı Velî’yi "Horasan Ereni" sayıp hürmet etmesine rağmen Bektâşî değildir. Bu yüzden Köy Bektâşîsi, Kent Bektâşîsi ayrımı yapılmaktadır. Köy Bektâşîlerine Alevî denildiği hâlde Şehir Bektâşîlerine Bektâşî denilir. Bektâşîlikle ilgili çalışması bulunan Abdülkadir Sezgin'e göre Alevî kelimesi ile Bektâşî kelimesi arasında herhangi bir fark bulunmamaktadır. Her iki grup da Hacı Bektaş-ı Velî’yi sevip saymalarına rağmen Aleviler Hacı Bektaş Dergâhı’na değil, Muhammed'in soyundan geldiğine inanılan Alevî ocaklarına bağlıdırlar. Aslında Bektâşîlik bir tarikat olduğundan bu tarikatın yollarına uyan herkes Bektâşî olabilir.
Bektâşî Tarikatı > Günümüzdeki temel öğretisi

Bektâşîlik, Hümanist esaslı bir öğretidir. Öğretinin odağında "insan" vardır. Amacı, İnsan-ı kâmil olarak tanımlanan olgun, yetkin insana ulaşmaktır. Bu ise belirli bir eğitim sürecini gerekli kılar. Hacı Bektaş-ı Velî’nin Türk dünyasının felsefesine çok büyük katkıları olmuş olup hâlen yaygın olarak kullanılan birçok özlü sözü bulunmaktadır. Öncelik yol kurallarındadır. Onlar "Hatır kalsın, yol kalmasın" diyerek bunu açıklarlar.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Şîʿa-i Batıni’nin Bektâşî Tarikatı'nın oluşumuna olan etkileri

Batı İran ile Anadolu'da yedinci hicrî asırdan itibaren dört yüzyıl süresince aralıksız süregelen dinî karışıklıklardan dolayı ortaya birçok Tarikat ve zümreler çıkmıştı. Horasan Melâmetîliği’nin kurulduğu yer olan ve üçüncü hicrî asırdan itibaren birçok mutasavvıfın vatanı olarak bilinen Nişâbur’da Hamdun’el-Kassar’dan sonra daha birçok hulûl inancı ihtivâ eden ve dinîn ibadetlerine muhalefet eden “İbahiyye” mensûbu “Şîʿa-i Batıni” toplulukları çoğunlukla Melâmîyye’nin içerisine dâhil oldular. Şeyh Cemâl’ed-Dîn Sâdî’den itibaren Suriye, Mısır, Irak, Hindistan, Orta Asya sınırlarına kadar genişleyen ve “İbaha” i’tikadı gereği birçok tavır, tutum ve ibâdetin zâhirî hükümlerinin yerine getirilmesi mevzuunda göstermiş oldukları kayıtsızlıklarıyla dâima şiddetli kınanma ve eleştirilere mâruz kalan Kalenderîler ile eski yazarlar tarafından “Tâife-i Abdalan ve Cevâlika” olarak isimlendirilen çeşitli Tarikat mensuplarının, Osmanlı yazarlarınca abdal, âşık, torlak, şeyyâd, Haydari, Edhemî, Câmî, Şemsî gibi aynı mânaları taşıyan ifadelerle anıldıkları görülmektedir. Bunların hepsi de ortak kanallardan süzülenen benzer i’tikatların çeşitli parçalarını barındırmaktaydılar.
Ayrıca bakınız: Gnostisizm, Horasan Melametîliği, Bâtınîlik, Kalenderîlik ve İbahilik
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Şîʿa-i Batıni’nin Bektâşî Tarikatı'nın oluşumuna olan etkileri > Kalenderîler’in Anadolu’da Bâtınîlik hareketlerine yaptıkları katkılar

Kalenderîler en koyu Aleviler olmaları nedeniyle Suriye, Halep Bâtınî merkezinden aldıkları kuvvetlerle, Anadolu’da bulunan ve diğer Bâtınî merkezlerinden ayrı ve bağımsız yaşamakta olan Batınileri takviye ettiler. “Kalenderî – Haydari” unvanı taşıyan ve Türkmen boyları arasına yerleşen babalar Anadolu’daki Bâtınîlik hareketlerine olanca güçleriyle destek oldular.
Ayrıca bakınız: Kalenderîlik, Babâîlik ve Bâtınîlik
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Şîʿa-i Batıni’nin Bektâşî Tarikatı'nın oluşumuna olan etkileri > Haydariler’in Şîʿa-i Batıni mezhebini takviyesi

Haydariler, Kutb'ûd-Dîn Haydar’a mensup oldukları gibi “Haydârnâme” adıyla şeyhinin nâmına bir de eserî bulunan meşhur Pendnâme yazarı “Ferîdüddîn-i Attâr” da onun başlıca hâlifelerindendi. Altıncı hicrî asrın sonlarında büyük şöhreti sayesinde pek çok Türk'ü kendi intisabına almaya muvaffak olan Kutb'ûd-Dîn Haydar’ın bizatihi kendisi de aslen Türk ırkındandı. Konya’da Mevlânâ Celâl’ed-Dîn’in şöhretinin afâkı tuttuğu bir devirde bile Kutb'ûd-Dîn Haydar’ın hâlifeleri bağımsız zâviyelere sahiptiler. Mevlânâ Celâl’ed-Dîn’in yanında “Hacı Mûbârek Haydârî” adında bir Haydârî hâlifesinin de pek büyük bir hâysiyet ve itibâr sahibi olduğunu Eflâkî kaydetmektedir.
Ayrıca bakınız: Kutb'ûd-Dîn Haydar ve Ferîdüddîn-i Attâr
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri

Ana madde: Anadolu Selçuklu Devleti
Bu devirde Anadolu’da Bâtınîliğin en önemli propaganda merkezini Sultan Mes’ud evvel tarafından yaptırılmış olan Mes’udiye tekkesi temsil ediyordu. Anadolu Selçukluları’nın nüfuz ve hâkimiyet sahaları tamamen Moğollar’ın denetim ve müsaadesine tâbi bulunuyordu. Birçok şehirlerde İlhanlılar’ın himâyesi altında Şiîliği neşreden “Bâtın’ûl-Mezhep Babalar” tarafından açılan zâviyelerin sayıları da gün geçtikçe artmaktaydı. Moğollar’ın nüfuzuyla Mes’udiye Medresesi müderrisi Sünnî alimlerden “Şeyh Mecd’ed-Dîn İsâ” azledilerek yerine Şîʿa-i Batıni’nin en değerli dâîlerinden “Şems’ed-Dîn Ahmed Baba” atandı.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri > Bâtınîliğin Türkler arasında yayılması

“Horasan Erenleri” nâmıyla Oğuz boyları arasında kendilerine yer edinen “Şia-i Bâtıniyye dâîleri” ve millî lisân ile konuşarak halkın ruhiyatına pek uygun telkinlerde bulunan “Bâtınî-Babalar,” iptidaî bir şer’ait içerisinde yaşamlarını idâme ettirme mücadelesi sürdüren ve şehirliğin ince yaşam tarzını bilmeyen “Türk Özleri” yanında kendilerini birer “Veli” olarak tanıtmayı başarıyla becermişlerdi. Batıniler, süslü nâzım lisanından bir şey anlamayan bu aşîretler arasında düzenledikleri sazlı ve şaraplı meclislerde geçmişin tüm hurafe ve efsanelerini halka nakletmek suretiyle insanların gönüllerinde ilâhi duygular uyandırmaktaydılar.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri > Bâtınîliğin Türkler arasında yayılması > Batıniler’in Moğollar arasına karışması ve Alevi-Bâtınîliğin Harezm Türkleri arasında yayılması

Selçuklu Hanedanı iktidara geldiklerinde Bağdat hilâfetine düşmüş olan Mısır Fâtımîleri’yle, aslında Şîʿa’nın Nizar’îyye kolu mensuplarından olan “Hükümet-i Melâhide-i Batıni Reisi” ve bütün “Batıniler’in Sahib-î Â’zam-ı” Hasan Sabbah’ı karşılarında buldular. Bilâhare Moğol istilâlarının başlamasıyla sahip oldukları karışık i’tikadların etkisinde kalarak vicdanî oluşumlarını kaybetmiş olan önemli kütleler, Moğol ordularının arasına karıştılar. Anadolu Selçuklu sultanlarından Birinci Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd zamanında Halaç ve Kapçak gibi Türkmen kabilelerinden pek yoğun kütleler de Anadolu’ya yerleşmekteydi. Celâl’ed-Dîn Harezmşah’ın baskıcı tutumundan rahatsızlık duyan kabileler ve Harezm Türkmenleri Selçuklu Hanedanı’nın kendilerine duyduğu güvenle Anadolu Selçuklu Devleti’nin savunma kuvvetlerini teşkil etmekteydiler. İkinci Gıyas’ed-Dîn devrinde Amasya Bâtınî merkezinin etkisiyle bu Harezm Türkleri Selçuk ülkelerinden çıkartılarak Halep, Suriye ve El-Cezire muhitlerine dağıtıldılar. Konya Selçuk Sarayının hasmane siyâsetînden kuşkulanan Şîʿa-i Batıni dâîlerinden oluşan büyük bir topluluk ta bu Türkmen kabileleriyle birlikte göç ettiler. Harezm ülkesinin pek çok mezhep çatışmalarına sahne olduğunu fırsat bilen Bâtınî dâîleri, Harezmliler’in Anadolu Selçukluları tarafından kovulmaları fırsatını çok iyi değerlendirerek bütün kuvvetleriyle kendi âkide ve dâvalarını tasavvuf kanallarından geçirerek neşretmeye başladılar.
Ayrıca bakınız: Harezmşahlar, Celaleddin Harezmşah, Anadolu Selçukluları, I. Alaeddin Keykubad ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri > Bâtınîliğin Türkler arasında yayılması > Harezm Türkleri arasında Bektâşîler

Celâl’ed-Dîn Harezmşah’ın harekâtından memnun olmayan aşîretler ondan ayrılarak Birinci Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd’a iltica etmişler ve Selçuklular ülkelerine gelen bu aşîretlere de Sivas, Çorum, Engürü’ye kadar olan yörelerde yaylâk ve kışlaklar tahsis edilmişti. Bunların Celâl’ed-Dîn Harezmşah’ın maiyetinden ayrılmalarına rastlayan zamanlar zarfında Hacı Bektaş hâlifelerinden bazıları da onların içlerine nüfuz etmeyi başarmışlardı. Şîʿa-i Bâtın’îyye dâîleri sıfatıyla bu topluluklar üzerinde önemli bir nüfuz kazanmışlardı. Harezm ve Azerbaycan’dan gelen bu aşîretleri Anadolu ahalisi Tatar ve Moğol artıkları nazarıyla görüyordu. Bektâşî babalarından Ahlat, Diyâr-ı Bekir vilâyetlerinden önemli bir grupla beraber Harzemliler arasında da Burak Baba müridlerinden yine ayrı bir parti propagandalarda bulunuyorlardı. Bu devirde Burak Baba’nın Anadolu’da yaygın bir şöhreti vardı.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri > Batıniler ve Ahiler'in Bektâşî Tarikatı'nın kuruluş sürecine katkıları

Bektâşîlik Tarikatının kuruluşunda geçirdiği süreç, kurucusunun kim veya kimler olduğu, bu süreçte Hacı Bektaş-ı Veli’nin konumunun ne olduğu, Tarikatın Pîri mi, yoksa kurucusu mu olduğu, Balım Sultan’ın Tarikata nasıl bir yapı kazandırdığı yüzyıllar geçmesine karşın hala tartışılmaktadır. Öteden beri bu konuda yazanların çoğunluğu, Hacı Bektaş-ı Veli’nin Tarikatın kurulma işlemini gerçekleştirmediği ancak kurulmasına yol açan süreci başlattığı dolayısıyla da onun ardıllarınca kurulan tarikatın da “Pîri” olduğu kanısındadırlar. Bektâşîliğin kurumsallaşma sürecinin tamamlanmasının XVI. yüzyılda Balım Sultan tarafından gerçekleştirildiğini ileri sürerler. Jacop, Tschudi, Şemseddin Sami Bey gibi eski yazarlardan tutun Ahmet Yaşar Ocak, Belkıs Temren gibi günümüz yazarlarına kadar birçok araştırmacı bu görüştedir.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri > Batıniler ve Ahiler'in Bektâşî Tarikatı'nın kuruluş sürecine katkıları > Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılması ve Alevi-Bâtınî Babaların Anadolu’ya yayılması

Anadolu Selçuklu Devleti’nin çöküşünün başlangıcı olan Gıyas’ed-Dîn-i Key-Hüsrev-i Sâni’nin Kösedağ yenilgisi (H. 640 / M. 1243) üzerine Anadolu’nun tamamı Moğollar’ın denetim alanı içerisine girdi. Anadolu’nun tamamı Aksaray’da ikâmet eden ve barışı tesis etmek ile görevlendirilmiş bir Moğol valisi tarafından yönetilmekteydi. İşte bu fetret devrinde, Celâl’ed-Dîn Harzem Şâh Menküberti’nin ordularıyla Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen Bâtınîye dervişleri de devletin takibatından kurtulmuş olarak fa’aliyetlerini serbestçe sürdürmekteydiler. Anadolu’nun her tarafında Şiî ve Bâtınî-Alevi babalar tarafından art arda zâviyeler açılmaktaydı. Sultan Mes’ud Evvel’in Amasya’daki tekkesine Baba İlyas Horasanî gibi Şîʿa-i Batıni Mezhebi’nin en meşhur bir dâîsi postnişin olmuştu. Vaktiyle, İlhanlı saraylarında mâkam ve mevki sahibi olan Şiî alimler Anadolu Selçukluları’nın Moğollar’ın himayesi altına girmeleri fırsatından istifadeyle Anadolu’ya yayıldılar.
Ayrıca bakınız: Kösedağ Savaşı
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Anadolu Selçukluları devrinde “Şîʿa-i Batıni” hareketleri > Batıniler ve Ahiler'in Bektâşî Tarikatı'nın kuruluş sürecine katkıları > Ahilik ve Bektâşîlik

Anadolu Selçukluları dönemi ile Osmanlı Devleti’nin kuruluşu sürecinde “Ahilik” Anadolu'daki sosyal yaşantının gelişmesine çok önemli katkılarda bulunmuştur. Kendi kural ve kurullarına sahip, günümüz esnaf odalarına benzer bir işlevi olan “Ahilik Teşkilatı” iyi ahlâkın, doğruluğun, kardeşliğin, yardım severliğin kısacası bütün güzel meziyetlerin birleştiği bir sosyo-ekonomik düzendir. Ahiler’in reisi olan ve Kırşehir’de yaşayan Ahi Evran’nın Hacı Bektaş Veli ile de dostlukları vardı. Sivas’taki Ahiler çok geniş bir teşkilâta sahip oldukları gibi Babâîler ile de sıkı münasebetlerde bulunuyorlardı. Bayburt’taki Ahiler’in başkanlığına ise “Ahi Emir Ahmed Bayburdi” getirilmişti. Bektâşîler, Ahilik teşkilâtının kurucusu ve 1826'ya kadar Osmanlı Devleti'nin en gözde ordusu Yeniçeri Ocakları’nın manevî liderleriydi. Ahilik teşkilâtı münasebetiyle esnafla iç içe olması ve Padişahın aldığı bazı ekonomik kararlara esnaflarla birlikte tepki göstermesi Yeniçeriler’in sonunu hazırlardı. Sık sık padişah değişikliklerine ve iç isyanlara neden olan Yeniçeri Ocakları, daha sonra “Vaka-i Hayriye” olarak adlandırılacak olan olay neticesinde, 16 Haziran 1826 tarihinde Pâdişah II. Mahmud tarafından ortadan kaldırıldı.
Ayrıca bakınız: Ahi Evran ve Ahiler
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Hacı Bektaş-ı Veli Dönemi

Ana maddeler: Hacı Bektaş-ı Veli, Horasan Melametîliği, Dört Kapı Kırk Makam, Kaygusuz Abdal ve Balım Sultan
Bu Alevilik Tarikatı’nın kurulmasında etkin görev üstlenmiş olan kişi Hacı Bektaş-ı Veli’dir. Hacı Bektaş-ı Veli, Horasan Melametîliği’nden aldığı “Dört Kapı” anlayışının her kapısına “onar makam” eklemek suretiyle, “Dört Kapı Kırk Makam”’dan oluşan Tarikat altyapısını kurar. Buna, “Bektâşî Seyr-î Sülûğü” de denir. Kaygusuz Abdal, Bektâşî erkannâmesi üzerinde bazı düzenlemeler yaparak Bektâşîliğin ilk "erkannâmesini" yazar. Böylece Bektâşî Tarikatı'nın ilk “tüzük yapıcısı” Kaygusuz Abdal olmuş olur. Balım Sultan’sa bu erkannâmeyi sonradan geliştirmiş ve kurumlaştırmıştır. Hacı Bektaş-ı Veli’den sonra Tarikatın başına Abdal Musa geçmiştir. Bektâşîlik; Horasan Melametîliği, Nakşibendilik, Yesevilik, Ahilik, Kalenderîlik, Haydarilik, Vefâilik, Babâîlik, Bâtınîlik ve Hurufîlik gibi akımlardan etkilenmiş, hatta bazılarını kendi içinde harmanlayarak şekillenmiştir.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Hacı Bektaş-ı Veli Dönemi > Hacı Bektaş Veli'nin hüviyeti

Ana maddeler: Ebû'l-Bekâ Baba İlyâs, Kutb'ûd-Dîn Haydar, Hacı Bektaş Veli, Baba İshâk Kefersudî ve Barak Baba
Meşhur Velâyet-Nâme onu Şiîliğin unvan mezhebini taşıyan Câ’fer-i Sâdık’tan Beyazid Bistâmî’nin getirdiği hırkayı giymiş olan “Lokman Perende” vasıtasıyla Hoca Ahmed Yesevi’ye bağlar. Velâyet-Nâme üzerinde uzmanlaşmış yazarların nakletiklerine göre Hacı Bektaş’ın Tarikat silsilesi önce Kutb'ûd-Dîn Haydar’a, ondan da Lokman Serhasî’ye ve oradan da Şücâ’ed-Dîn Ebû’l Bekâ Baba İlyas el-Horasanî vasıtasıyla Hoca Ahmed Yesevi’ye bağlanmaktadır. Âşık Paşa tarihinde ise “Hacı Bektaş” Horasan’dan “Menteş” adındaki kardeşiyle beraber Sivas'a gelerek Baba İlyas Horasanî’ye mürid oldular. Bu intisaptan sonra Hacı Bektaş önce Kayseri’ye oradan da Kırşehri’ne geldi, sonra da Karacahöyüğe yerleşti. Buna göre Hoca Ahmed Yesevi müridlerinden olduğuna dâir rivayetin doğru olmadığı anlaşılıyor.
Oluşum süreci ve geçirdiği evreler > Hacı Bektaş-ı Veli Dönemi > Hacı Bektaş'ın Tarikatın oluşumundaki rolü

Hacı Bektaş-ı Veli dağınık Alevi ve Alevilik türevi akımları ve toplulukları içine almış, yeniden kalıba dökmüş, Aleviliği yeniden derneştirmiş ve Alevi-Bektâşîliğin yolunu çizmiştir. Bunu da doğallıkla kurduğu tarikatıyla yapmıştır. Çevresine bir takım görevliler almış, bunların bir bölümünü kimi yerlere görevlendirerek göndermiş, oralarda “aydınlatma/irşat” çalışmaları yaptırmış, Anadolu'daki diğer Alevi ocakları ile ilişki kurarak kendine bağlamış ve onları yönlendirmiştir. Bu nedenlerle Hacı Bektaş-ı Veli, Alevi-Bektâşî toplumunun gözünde yolun-yolağın “Piri” ve Tarikat kurucusudur. Anadolu'ya gelmeden önce hacca gittiği söylenir. Hoca Ahmed Yesevi’nin müritlerinden olan Hacı Bektaş-ı Veli Anadolu’nun Türkleşmesinde ve müslümanlaşmasında büyük bir rol oynamıştır. Kendileri denildiği gibi farklı bir din getirmemiş, aksine İslam’ın daha iyi tanınmasına vesile olmuştur. Öyle ki, Rumeli’nin tamamı mezhepte Sünnîliği Tarikatta ise Bektâşîliği benimsemiştir. Her ne kadar bugün Bektâşîlik bir takım grup tarafından kötü gösterilmeye çalışılsa da, Bektâşîlik İslam’ın esaslarına uyan tasavvufta insanı odak noktası alan bir Tarikattır.