Serinhisar
Tarihçe > Haçlı Seferleri'nde Kızılhisar > Kızılhisar Yöresi ve Türkmenler

Kızılhisar ve Karaağaç yöresi 12. yüzyıl başlarından itibaren Uç'un güneybatı kanadını oluşturuyordu. Bu yörelerde kalabalık bir Türkmen nüfusu yaşıyordu. Bu Türkmenler önceleri Bizans elinde olan zengin Ege topraklarında cihat için yığılmışlardı. İlk fetih yıllarında sahillere kadar bütün Batı Anadolu'ya yayılmış olan Türkmenler için her iki devletin de denetiminden uzak bu Uç bölgesi göçebe hayat şartlarını südürmeye elverişli bir barınak ve faaliyet sahası görevini görüyordu. Doğudan devamlı olarak Anadolu içlerine gelen ve Selçuklular tarafından düşman topraklarına yöneltilen yeni aşiretlerin de katılmasıyla buradaki Türkmen unsuru gittikçe artan bir yoğunluk kazanıyordu. Bizzat Selçuklular da bu hususta destekleyici rol oynamışlardı. Zira Selçuklular vaktiyle devletlerinin kurucusu bu Türkmenleri Uçlara yönelttiler. Ve kendileri Büyük Selçuklularda olduğu gibi başka milletlerden topladıkları orduya dayandılar. 1192 yılında, savaşlarda cesur askerler sağlamakla ünlü olan bu Uç Türkmenleri, Selçuklu siyasi hayatında da kurucu unsur olmuşlardır.
1274'te ölen İbni Said'e göre bu Türkmenler, Selçuklular devrinde Rum ülkesini fetheden Türk soyundan kalabalık bir ulustur. Türkmenlerde başka yerlere gönderilen kilimler yapılır. Buranın sahilinde Makri (Fethiye) adında bir körfez vardır, Burası gezginlerce meşhurdur. Buradan İskenderiye ve başka yerlere kereste gönderilir. Burada bulunan nehir üzerinde bir köprü vardır. Barış zamanlarında indirilir ve savaş çıktığı zaman kaldırılır. Bu Müslümanlarla Hristiyanlar arasındaki sınırdır. Antalya'nın kuzeyinde Toğurlu-Tokuzlu dağı vardır. Burada ve bunun etrafında 200.000 çadır Türkmen oturur ve bunlara Uç denir. Buralarda güzel yaylar üretilir.
Bir başka kayıt da bu bilginin Moğollardan önceki devreye ait olduğu veçhile 1204'ten sonraki zamanlardır. İbni Said'in bu söylediklerine daha sonraki birçok tarihi hatıranın karıştığı görülmüştür. Türklerle Rumlar arasında sınır olduğu aktarılan nehir bahsedildiği gibi Karaağaç ovasından geçen Dalaman çayı olduğu kadar da Menderes nehridir. Nitekim bunun üzerinde kurulan ve 1243'te Türk ve Bizans garnizonları arasında münasebeti sağlayan köprü burada bahsedilen köprüdür. 1177'de aynı yerde köprü başında Ata Bey Bizanslılarla çarpışırken şehit düşmüştür.
Belirtilen yörelerde, bilhassa Asikaraağaç yöresinde Türkmenlerin büyük bir yoğunlukta bulundukları başka kaynaklar tarafından da doğrulanmaktadır. 1332-1333'te Karaağaç ve Kızlhisar ovasından geçen İbni Battuta Karaağaç ovasının Türkmenlerle meskun olduğunu söylemektedir. İlhanlı hükümdarı Argun Han'a bir harita yapan Kubbeddin, Talamaniye dağlarının Uç Türkmenleri elinde olduğunu yazmıştır. Hayli kalabalık olan bu Türkmenler yöreye Anadolu'nun en yoğun Oğuz boylarının yer adlarını vermişlerdir. Bu durum mevcut bazı köylerin adlarından anlaşılacağı üzere bu Türkmenler, Avşar ulusuna ve aralarında bazı Üçoklu boylar da bulunmakla beraber daha çok Bozoklara mensupturlar. Bu yöre Türkmenleri arasında Kayıların da önemli sayıda olduğu malumdur. Yatağan-Söğütova arasındaki yer Kayıyayla adını taşımaktadır. Kayılar muhtemelen 1261 yılındaki isyana karıştıkları için Menteşe yöresine gitmişler ve bu yöredeki hadiselere pek karışmamışlardır. Avşarlar, Türkmenler arasında temayüz ettiler. Önceleri konar-göçer yaşayan Türkmenler sınır boylarında yerleşik hayata geçtiler. Hayatlarını akıncılıktan çok kilim üretimi ve ticaretiyle sağlayan Türkmenlerin bu kilim sanatını Orta Asya'dan getirmiş olabilecekleri başka bir kayıtta belirtilmektedir.
Güneybatı Anadolu'da büyük bir yer işgal eden Türkmenlerin yerel kabile beylerinin idaresinde olduğu muhakkaktır. Bugün bile Karaağaç bölgesinde Türkmen Beyleri hanedanları bulunması, asıllarının bu zamana kadar uzadıkları izlenimini vermektedir.
Türkmenler 13. yüzyılda henüz kabilelerinin adlarını taşıyan beylerin idaresindeydiler; Yiva ve Salur beyler gibi. Bunlar kuşkusuzki, daha çok Oğuz boyundandırlar. Bu Türkmen yöresinin doğusunda Afşar Bey'in idaresindeki Afşarlar, keza batıda da bir başka Afşar beyinin bulunduğunu biliyoruz. Diğer bir etkin Oğuz boyu olan Yazır beylerinin egemenlik mücadeleleri 19. yüzyıla kadar sürmüştür.
Denizli ve Karaağaç yöresi, Türkmenlerle meskun olduğundan birçok defalar Selçuklu sultanlarının bir sığınak yeri olmuştur. Gıyaseddin Keyhusrev buraya gelmiş ve diğer bir Selçuklu sultanı İzzeddin ise, Besuday'ı oyalayarak bir fırsatını bulup Rum diyarına İznik'e gitti.
Moğollara karşı önceden Selçukluları tutan Türkmenler bu sadakatlerine ihanetle karşılık görünce Selçuklu devletinden iyice soğudular. Çünkü Bizanslılar kendilerine sığınan eski sultan İzzettin Keykavus'a taht mücadelesinde bir miktar asker vererek yardımcı olmuşlar ve İzzettin Keykavus da tekrar tahta çıkınca Bizans İmparatoru'na, Denizli yöresini terk etmişti. Bu durum Türkmenleri kızdırdı. Yoğun halde yerleşen Türkmenlerden Bizanslılar tutunamadılar ve Denizli yöresi 1259 yılında tekrar Türkmenlerin eline geçti. Bundan sonra Türkmenler Sarayköy'den Antalya-Alanya'ya kadar olan bu bölgede ilk Türkmen beyliğini kurdular. Yakın zamanlara kadar bu beyliğin ağırlık merkezinin  Asikaraağaç diye anılan Acıpayam yöresi olduğu bilinir. İlhanlı hükümdarı Hülagu, Türkmen beyliğinin başına şahne/komutan olarak Kuşlar adında birini atamıştır. Dini liderlerinin de Yatağan Baba olması muhtemel görülmektedir.
1259 yılında Türkmenler arasında Mehmet, kardeşi İlyas, akrabası Ali ve Sevinç beyler  büyük başarı göstermişler ve Mehmet Bey'i Türkmenler baş olarak tanımışlardı. 1261'de Türkmenler Selçuklu sultanına başkaldırarak doğuya doğru akın ettiler ve Konya-Antalya kervan yolunu kestiler. Mehmet Bey, Selçuklu veziri M. Pervane'nin daveti üzerine Kayseri'ye gittiği zaman bile Türkmenler sağa-sola sataşmaktan geri durmadılar.
Türkmenlerin Selçuklulara karşı bu tutumları, zayıf bir Selçuklu Devleti'ni yaşatmak isteyen Moğollar tarafından iyi karşılanmadı. İlhanlı Hükümdarı Hülagu adam gönderip yanına çağırdığı halde gelmeyen Mehmet Bey'i Rükneddin'e teşvikiyle asi ilan etti. Bu durumun İlhanlılara karşı beliren genel direnişle ilgili olduğu anlaşılıyor. Zira Mısır tarihleri de bunlardan bahseder. Hülagu, Selçuklu Sultanı Rükneddin'e ve Anadolu'daki Moğol kuvvetlerine ferman göndererek Mehmet Bey ve emrindeki Türkmenler üzerine yürümelerini emretti. Birleşik Moğol ve Selçuklu ordusu, Türkmenler üzerine yürüdüğü sırada Mehmet Bey'in damadı olan Ali Bey, eniştesine kırılarak Selçuklulara katıldı.
Ali Bey Türkmenlerin gizli geçitlerini bildiğinden müttefik ordusu ansızın Türkmen ülkesine girerek birçok esir almıştır.
Türkmen kuvvetleriyle müttefik ordusu, Sahrayı Talamaniye'de (Karaağaç Ovası'nda) karşılaşmışlar, savaşı kendilerine ihanet eden Ali Bey yüzünden kaybeden Türkmenler, dağlara kaçmışlardır. Bu savaşın Karaağaç ovasında yapıldığı, hatta asilik konusunun buradan çıktığı kuşkusuzdur. Halk söylencesi de, bu asiliğin Germiyan egemenliğini kabul etmekten doğduğu görüşündedir. Türkmenlerin reisi Mehmet Bey savaştan sonra Bozdağ'a kaçmıştır. Mehmet Bey sığınıp tahkim ettiği dağlardan itaat etmek için adam göndermiş, müttefiklerde yeminle bunu kabul etmişlerdir. Mehmet Bey ile diğer Türkmen beyleri dağlardan inerek Sultan Rükneddin'in yanına gönderilmişlerdir.
Selçuklu Sultanı bu isyanı bastırıp Uç işlerini de yola koyduktan sonra Karaağaç ovasından ayrılarak Uluborlu'ya geldiğinde Mehmet Bey'i öldürterek damadı Ali Bey'i Türkmenlerin başına bağımsız bey yaptı ve böylece Türkmenler Selçuklu ve dolayısıyla İlhanlı egemenliği altına girmiş oldu.
Türkmenlerin bu isyanının bastırılması hayli sert olmuştur. Uç Türkmenlerinin reisi olan Ali Bey'den çeşitli kaynaklar bahsederler. İbni Haldun'da geçen Ali Bey'in, Denizli emiri ve güney Bizans Uç'u kumandanı olduğunu M. Halil Yivanç söylemektedir. Baybars'ın Anadolu'yu terk edişinden sonraki olaylar sırasında Ladik emiri olarak olarak zikredilen Ali Bey'in bu isyanda adı geçen şahısla aynı olduğu muhakkaktır. Ali Bey sonra dan Denizli'de bir beylik kuracak olan İnançoğulları'nın atasıdır. Keza bu isyanda adı geçen Türkmen beylerinden İlyas Bey de Hamidoğlu Dündar Beyin babasıdır.
Türkmenlerin (Oğuz Türklerinin) Kızılhisar ve Acıpayam yöresine geldiklerinde bu ovada Karaağaç/palamut ağaçlarının çok olmasından dolayı bu yere Karaağaç adını vermişlerdir. Türkmenlerin Selçuklulara karşı başkaldırmalarından dolayı da Asikaraağaç denilmiştir. Bu rivayete göre de Afşar oymağına mensup Karaağaç Baba'ya izafeten Karaağaç adı verildiği söylenmektedir.
1864 yılında Asikaraağaç yöresinin Konya vilayetine bağlanması üzerine Asi öneki kaldırılarak Garbikaraağaç adı verilmiş ve bu ad da 20. yüzyılda da Acıpayam'a  dönüştürülmüştür.