Doğu Cephesi (II. Dünya Savaşı)
1943 yılı > 1943 yılı genel taarruzları > Kursk Muharebesi

Ana Madde: Kursk Muharebesi 

1943 yılı başlarından itibaren her iki taraf da, askerî harekâtlar açısından büyük güçlükler yaratan kış ve ilkbahar mevsimleri ardından girişecekleri genel harekâtların hazırlığı içindeydi. Alman tarafında gerek Hitler, gerekse generalleri, geniş çaplı bir askerî harekâta fazlaca sıcak bakmamaktadır. Kafkasya ve Stalingrad'da uğranılan başarısızlıklar ve kayıplar, geniş çaplı bir askerî harekâta olanak bırakmamıştır. Sonuç olarak daha dar kapsamlı bir harekât üzerinde çalışılmaktadır. Bu araştırmalarda belirgin olarak öne çıkan görüş, Kursk'un çevresinde, cephe hattının Alman hatlarında oluşturduğu geniş ve derin çıkıntıdır. Bu bölge, cephe hattında 225 km. kadar batıya doğru uzanan, 250 km. genişliğinde bir alandır. Bu çıkıntının, iki yanından yapılacak taarruzlarla kanatlardan girerek kesilip alınmasıyla, bölgedeki çok sayıdaki Kızıl Ordu birliği imha edilmiş olacaktır. Bu şekildeki bir harekât planı, Mayıs ayı başlarında yapılan bir toplantıda incelendi. Konuyla ilgili bir dizi çalışmanın ardından Hitler, 1943 yılı yaz genel taarruzları için Kursk çıkıntısını hedef seçti.
Ancak harekâta karar verilmiş olmasına karşın, esas olarak Hitler'in kararıyla başlama tarihi birkaç kez ertelenmiştir. 1943 yılında, Alman savaş endüstrisi, daha gelişkin bir tank modeli olan Panther tanklarının üretimine başlamıştı. Hitler, harekâtta görev alacak birliklerin bu silahlarla donatılması konusunda ısrarlıydı ve bu tankların üretilip cepheye gönderilmesi için harekât ertelendi. Sonunda harekât tarihi olarak 5 Temmuz 1943 tarihi belirlenmiştir.
Sovyetler Birliği tarafında ise, 1943 yılı yaz harekâtına taarruz eden taraf olarak başlama eğilimi yaygındı. Başta Stalin olmak üzere pek çok Kızıl Ordu subayı bu görüşten yanaydı. Hatta Almanların üzerinde çalıştığı Kursk çıkıntısını hedefleyen taarruzları öğrenildiğinde dahi, en azından önleyici taarruz fikri hakimdi. Fakat Jukov ve Vasilevski, sonunda genel kabul görecek olan, başlangıçta savunmada kalmayı esas alan planlarını kabul ettirmeyi başardılar. Sonuçta ortaya çıkan ve Stalin tarafından da onaylanan Sovyet savaş planı, Kursk çıkıntısına taarruz eden Alman kuvvetlerinin yıpratılması, güçlerini yitirdiklerinde ise genel bir karşı taarruzla geri atılması esasına dayanmaktadır.
Çeşitli kaynaklardan edinilen bilgilerle Alman planını öğrenen STAVKA, bölgede yoğun bir tahkimat çalışması başlattı. Mayın tarlaları, tank engelleri, Makineli tüfek yuvaları, top ve tanksavar mevzileri ve siperlerle derinliğine bir savunma düzeni kuruldu. Hitler'in harekâtı birkaç kez ertelemesi de, bu savunmanın daha da geliştirilmesi açısından ek zaman sağladı.
Alman taarruzu, kuzeyden ve güneyden olmak üzere iki kanattan planlanmıştı. Alman planına göre General Kluge'nin Kuzey Ordular Grubu'na bağlı Walter Model komutasındaki 9. Ordu kuzeyden, Mareşal von Manstein'in Güney Ordular Grubu'na bağlı General Hermann Hoth komutasındaki 4. Panzer Ordusu ile General Werner Kempf komutasındaki Kempf Ordu Müfrezesi, güneyden taarruz edecektir. Toplam rakamlarla Alman tarafında 3 bin tank ve kundağı motorlu top, 2.110 uçak ve 900 bin kişilik bir kuvvet, Kursk çıkıntısının iki yanında toplanmıştır. Bu birlikler, toplam 17 zırhlı, 3 mekanize ve 16 piyade tümeninden oluşan 36 tümenlik bir kuvvettir. Sovyet planında ise çıkıntının kuzey kenarında Merkez Cephesi, güney kenarında ise Voronej Cephesi olarak düzenlenmişti. Ayrıca, her cephenin kendi ihtiyat birliklerinden ayrı olarak, ihtiyat olarak kullanılmak üzere bir üçüncü cephe, Step Cephesi de hazırlanmıştı.
Alman taarruzu, 5 Temmuz 1943 sabahı her iki kesimde de aynı anda başlatıldı. Kuzeyde 45 km.lik bir cephe hattından taarruz eden Alman kuvvetlerinin taarruz cephesi her gün biraz daha daraldı. Ayrıca günlük ilerlemeler daha kısa olmaya başladı. Bu kesimde Alman ileri hareketi 10 Temmuz tarihinde durmuştur.
Güney kesimde ise daha fazla tank gücüne sahip olan Alman birlikleri burada da kuzeydeki gibi, ama daha az belirgin biçimde giderek yavaşladılar ve cephe hattı daraldı. Bununla birlikte kuzey kesime göre daha derin bir girme sağladılar. Sovyet savunma cephesi, 11 Temmuz'da kritik bir duruma gelmişti. Bunun üzerine STAVKA, ihtiyatta tutmakta olduğu Step Cephesi kuvvetlerini muharebeye sokma gereği duydu. Prohorovka köyü yakınlarında 12 Temmuz 1943 günü, 4. Panzer Kolordusu ile Step Cephesi'nin 5. Muhafız Tank Ordusu arasında gerçekleşen Prohorovka Muharebesi, tarihin en geniş çaplı tank muharebelerinden biri sayılır. Bir günlük muharebenin sonunda iki taraf da kesin bir sonuç elde edemedi. Yine de Kızıl Ordu tankları savaş alanında kalırken Alman tankları çekildi. Prohorovka Muharebesi, Kursk Muharebesi'nin son çatışması olmuştur. Gerek kuzeyde ve gerekse güneyde, Alman kuvvetleri için artık bir başarı şansı kalmamıştı. Hitler, 17 Temmuz 1943 tarihinde birliklerin taarruz çıkış hatlarına çekilmesi için emir vermiştir.