stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Altay dilleri
Altay hipotezi destekçileri ve eleştirileri > Diller > Türk dilleri ve Moğol dillerinin ayrılışı tezi

Tezlerden birisi Türkçenin Moğol dilleriyle yakından ilişkisi olduğudur. İki dildeki sözcüklerin ve gramerin birbirine yakınlığı bu iki dilin Altay Dil Ailesine birlikte alınmasını sağlamıştır. Tarihsel açıdan da Türk ve Moğolların birbirlerine yakınlığı göz önüne alındığında iki dilin birbirine benzer olması kaçınılmazdır. Fakat, Altay Dil Ailesinin tanınmasına karşı çıkan dil bilimcileri de savunanlar kadar çoktur. Bu dil bilimciler Türkçe ve Moğolcanın benzerliğinin tarih boyunca birlikte yaşama ve birbirini etkileme sonucu olduğunu savunmaktadırlar.
Eksi işaretli hücreler dilde başka kökenli bir kelime kullanıldığı anlamındadır
q harfi kelleden çıkan bir k olarak seslendirilinir
Türkiye Türkçesi b'leri genellikle v'ye dönüştürür
r ve l sesleri birbirlerine çok yakınlardır, Dünya'nın bütün dil ailelerinde l --> r değişimi ve tersi olmuştur
Moğolcadaki n sesleri Türkçede karşılığı c'dir ve yukardaki tabloda "yazmak" örneğinde de gördüğümüz gibi r seslerinin de z'dir, örnek:
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Türkiye Türkçesi | Kazakça | Kırgızca | Moğolca |
| yaş | jas | caş | nasu |
| yılışık | jağınğan | casaker | nılçağay |
| yosun |  -  |  -  | nogugan < *nogusun |
| yumruk (< *yum-duruk) | jumırık |  -  | nıdurğa |
| yüz | jüz | cüz | nigur |
| az | az | az | aray |
| kazmak | kazuv | kazu | qaru- |
| kuzu | kozı | kozu | qurağa |
| sızmak | sızdav | sızılıp | sırı- |
| öz | öz | öz | ör |

Bu r -> z değişimi Türkçenin içinde de birçok sözcükte gerçekleşmiştir. Örneğin "göz" kelimesi "görmek"ten türemiştir.
Tabii ki bundan ötürü Türkçe ve Moğolca arasında bin yıllardır büyük ses değişimine uğramamış kelimeler de mevcuttur.
Moğolca ve Türkçe arası göze çarpan gramer benzerlikler yoğundur, bu sadece cümle kuruluşunun benzerliği değildir, ayrıca birçok Türkçeden tanıdık ekler de kullanılır. Örnekler:
| --- | --- |
Türkiye Türkçesi: Moğolca
davar: mal
davar-ın: mal-iin
davar-da: mal-d
davar-ı: mal-iig

Türkçe ve Moğolca arası zamir benzerlikleri:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Türkiye Türkçesi | Kazakça | Kırgızca | Uygurca | Moğolca |
| ben | men | men | men | bi |
| biz | biz | şi-bege | biz | bid |

Büküm hâlde:
| --- | --- |
Türkiye Türkçesi: Moğolca
ben-i: namaig
Altay hipotezi destekçileri ve eleştirileri > Türk Dilleri ve Japoncanın birbirinden ayrılışı tezi

Bugün hâlen daha Japoncanın bir Altay dili olduğu Moğolca ve diğer Türk dilleri gibi kesinlik kazanmamıştır. Bâzı dil bilimcilere göre Japonca, Korecenin en eski lehçesinden türemiştir; ancak ağır basan görüş Altay kökenli olduğudur. İki dil grubu arasında ekler, takılar, eylemler, çekimleri, tümce yapısı ve söz diziminde birebir koşutluk görülür.
| Türkçe | Japonca |
| --- | --- |

Kyotonun: Kyotono (京都の)
Ankara'ya gitti: Ankara e itta　(アンカラへいった)
imiş: imas (います)
kara: kuroi (暗い)
alaca: akasa (赤さ)
içi: uçi (内)
kırar: kireru (きれる)
sonra da: sore de (それで)
ada: ada (島)
yukarı: agaru (上がる)
giy: gi (着)
gelip yapıp açıp gitti: kite yatte akete itta (きてやってあけていった)
taksi-de: takuşi-de (タクシで)
ne-dir?: nan desu ka? (何ですか？)
yemez: tabenai (食べない)
su: mizu (水)
iyi: ii (良い)
kulumak: kuruu (くるう)
kuluduk: kurutta (くるった)
tomdaş: tomodachi (ともだち)
The Wall

Başlığın diğer anlamları için The Wall (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Pink Floyd'un, 1979 yılının son aylarında çıkmış, 23 defa platin plak ödülü almış konsept rock albümü. Pink adında, sanal bir karakter üzerinden, giderek yalnızlaşan, yabancılaşan insanın korkuları ile kendi çevresine ördüğü soyut duvarı anlatır. Albümün sözel ve müzikal kurgusu, aynı adı taşıyan karmaşık sahne gösterisi temel alınarak tasarlanmıştır. 1982 yılında Alan Parker yönetmenliğinde sinemaya aktarılmıştır: The Wall (film).
İngiltere'de 30 Kasım 1979, ABD'de 8 Aralık 1979 tarihlerinde yayınlanmıştır
Konu

Albümde Pink isimli sanal bir karakterin yaşadıklarının ve çevresinin etkisiyle kendini toplumdan soyutlaması işlenir. Büyük ölçüde konseptin yaratıcısı ve şarkı sözlerinin yazarı Roger Waters'ın kişisel deneyimlerine ve Pink Floyd'un kurucusu olan Syd Barrett'in yaşamı üzerindeki izlere dayanmaktadır. Albüme adını veren "The Wall" yani duvar, kişinin kendini soyutlamasını anlatan bir metafor olarak kullanılmıştır.
Yapım Aşaması

Duvar (Wall) simgesi, 1977'de Animals albümünden sonra yapılan In The Flesh turnesinin Montreal ayağında, Roger Waters'ın sürekli bağıran bir seyirciye tükürmesi sonucunda seyirciyle arasına bir duvar çekme fikriyle ortaya çıkmıştır. Turne sonrasında Roger Waters bir sene boyunca The Wall, sonraki Pink Floyd albümü The Final Cut ve Roger Waters'ın solo albümü The Pros And Cons of Hitchhiking'i oluşturacak olan şarkıların büyük kısmını yazar. Yazım süreci sonunda seyirciyle sahne arasına duvar çekme düşüncesi ana karakterin kendini toplumdan soyutlaması fikri ile bir temele bağlanmıştır.
Uzun süredir albümlerinin prodüksiyonlarını kendi yapan grup bu albüm için genç bir yapımcı olan Bob Ezrin ile anlaşır. Sırasıyla İngiltere, Fransa ve ABD'de planlaması ve kayıtları yapılır. Kayıtlar sırasında albüme pek katkıda bulunmayan Rick Wright, Roger Waters'ın baskısıyla gruptan atılır.
Bu albüm için kaydedilen şarkılardan What Shall We Do Now, albümün ilk yarısının plağa sığmamasında dolayı çıkarılmıştır. Şarkı The Wall filminde kullanılmış ve konserlerde çalınmıştır.
Another Brick In The Wall (Part 2), Bob Ezrin'in anlattığına göre büyük hit potansiyeli taşıyormuş ama bir hit için şarkı çok kısaymış. Gruptan şarkıyı uzatmalarını istemiş ama kabul etmemişler. Bunun üzerine Ezrin gruptan habersiz olarak şarkıyı iki kere üst üste kaydederek şarkının uzunluğunu arttırmış, ikinci kısmın vokal kısmı için de Nick Griffiths'in İngiltere'de Islington Green School öğrencilerinden oluşturduğu bir koro kullanılmış. Tüm kaydı tamamladıktan sonra gruba bu yeni versiyonu dinletmiş. Çocuk korosu fikri grup üyelerinin hoşlarına gitmiş ve Bob Ezrin'in istediği olmuş.
Is There Anybody Out There?'de David Gilmour kendi çalışını yeterince yumuşak ve iyi bulmadığı için bu şarkıdaki gitarı Ron di Blasi çalmıştır. (Gilmour bir röportajında gitarı çalanın Lee Ritenour olduğunu söylemiş, bir başka röportajında ise gitarı çalanın kim olduğunu hatırlamadığını söylemiştir)
In The Flesh'de hammond orgu Freddie Mandell çalmıştır.
Mother'da Nick Mason 9/8'lik ritimde yetersiz kalınca davula Jeff Porcaro geçmiştir.
Albümde pek çok şarkının klavye kısımlarını David Gilmour, Michael Kamen, Bob Ezrin çalmıştır.
Grup Üyeleri

David Gilmour - Gitar, Vokal, Bass, Clavinet, Synthesizer, Sequencer, Yapımcı
Roger Waters - Bass; Vokal; Akustik gitar, Synthesizer, Produktör; Kapak dizaynı
Richard Wright - Org, Clavinet, Synthesizer, Piyano, Bass pedals
Nick Mason - Perküsyon, davul
Katkıda Bulunanlar

Lee Ritenour - Gitar
Jeff Porcaro - Davul (Mother)
Joe Porcaro - Trampet (Bring the Boys Back Home)
Blue Ocean - Trampet (Bring the Boys Back Home)
Freddie Mandell - Hammond Org
Willie Wilson - Davul (Another Brick Part 3 film versiyonu)
Bobbye Hall - Perküsyon
Peter Wood - Klavye, Hammond Org (Another Brick Part 3 film versiyonu)
Ron di Blasi - Klasik gitar (Is There Anybody Out There?)
Larry Williams - Klarnet (Outside The Wall)
Trevor Veitch - Mandolin
Frank Marrocco - Concertina
Bruce Johnston - Geri Vokal
Toni Tennille - Geri Vokal
Joe Chemay - Geri Vokal
Jon Joyce - Geri Vokal
Stan Farber - Geri Vokal
Jim Haas - Geri Vokal
Noel Davis and Pontardulais Male Voice Choir - Vokal (Outside the Wall ve Bring the Boys Back Home film versiyonları)
Fourth Form Music Class, Islington Green School, Londra - Geri Vokal
Bob Ezrin - Yapımcı; Orkestra Düzenlemeleri, Klavye
Michael Kamen - Orkestra Düzenlemeleri
James Guthrie - Yardımcı Yapımcı, Kayıt mühendisi, Perküsyon, Synthesizer, Sequencer
Nick Griffiths - Mühendis
Patrice Queff - Mühendis
Brian Christian - Mühendis
John McClure - Mühendis
Rick Hart - Mühendis
Robert Hrycyna - Engineer
Phil Taylor - Sound Equipment
Gerald Scarfe - Kapak dizaynı
Liste Başarıları

İngiltere'de 3, ABD'de 1. sıraya çıkmıştır.
16 Kasım 79'da Another Brick In The Wall (Part 2) single olarak yayınlandığında, İngiltere'de 5 günde 340.000 satmış, 1 hafta sonunda ise satışı milyonu geçmiş, platin albüm ödülünü alıp, listelerde 1. sıraya oturmuştur.
İkinci single olan Run Like Hell 53. sırada yer almıştır.
Şarkı listesi

Tüm şarkılar Roger Waters tarafından yazılmıştır, istisnalar not edilmiştir.
| A yüzü> No. | A yüzü> Başlık | A yüzü> Besteci(ler) | A yüzü> Vokaller | A yüzü> Süre |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "In the Flesh?"   |   | Waters | 3:19 |
| 2. | "The Thin Ice"   |   | Gilmour, Waters | 2:27 |
| 3. | "Another Brick in the Wall: Part 1"   |   | Waters | 3:21 |
| 4. | "The Happiest Days of Our Lives"   |   | Waters | 1:46 |
| 5. | "Another Brick in the Wall: Part 2"   |   | Gilmour, Waters | 4:00 |
| 6. | "Mother"   |   | Waters, Gilmour | 5:36 |
| B yüzü> No. | B yüzü> Başlık | B yüzü> Besteci(ler) | B yüzü> Vokaller | B yüzü> Süre |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "Goodbye Blue Sky"   |   | Gilmour | 2:45 |
| 2. | "Empty Spaces"   |   | Waters | 2:10 |
| 3. | "Young Lust"   | Waters, Gilmour | Gilmour | 3:25 |
| 4. | "One of My Turns"   |   | Waters | 3:35 |
| 5. | "Don't Leave Me Now"   |   | Waters | 4:16 |
| 6. | "Another Brick in the Wall: Part 3"   |   | Waters | 1:14 |
| 7. | "Goodbye Cruel World"   |   | Waters | 1:13 |
| C yüzü> No. | C yüzü> Başlık | C yüzü> Besteci(ler) | C yüzü> Vokaller | C yüzü> Süre |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "Hey You"   |   | Gilmour, Waters | 4:40 |
| 2. | "Is There Anybody Out There?"   |   | Waters | 2:44 |
| 3. | "Nobody Home"   |   | Waters | 3:26 |
| 4. | "Vera"   |   | Waters | 1:35 |
| 5. | "Bring the Boys Back Home"   |   | Waters | 1:21 |
| 6. | "Comfortably Numb"   | Gilmour, Waters | Waters, Gilmour | 6:24 |
| D yüzü> No. | D yüzü> Başlık | D yüzü> Besteci(ler) | D yüzü> Vokaller | D yüzü> Süre |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "The Show Must Go On"   |   | Gilmour | 1:36 |
| 2. | "In the Flesh"   |   | Waters | 4:13 |
| 3. | "Run Like Hell"   | Gilmour, Waters | Gilmour, Waters | 4:19 |
| 4. | "Waiting for the Worms"   |   | Waters, Gilmour | 4:04 |
| 5. | "Stop"   |   | Waters | 0:30 |
| 6. | "The Trial"   | Waters, Ezrin | Waters | 5:13 |
| 7. | "Outside the Wall"   |   | Waters | 1:41 |
Albüm Hakkında Söylenenler

"As a phenomenon and as a record and a show I am very proud of it. At the same time, I don't agree with everything philosophically" (Bir fenomen ve bir albüm ve bir şov olarak gurur duyduğum bir albüm oldu. Bununla birlikte felsefi yönden albümdeki tüm fikirlere katılmıyorum)... David Gilmour
Zend Engine

| --- | --- |
Geliştirici(ler): Zend Technologies, PHP geliştiricileri
İlk yayınlanma: 1999
Güncel sürüm: 2.0.2  1 Aralık 2005
Programlama dili: C
Tür: Betik motoru
Lisans: Zend Engine Lisansı (kimi bölümleri PHP Lisansı'na sahip)
Resmî sitesi: zend.com/products/zend engine
Kod deposu: github.com/php/php-src  
Zend Engine, PHP programlama dilini yorumlayan açık kaynak kodlu betik motorudur. Andi Gutmans ve Zeev Suraski tarafından, İsrail Teknoloji Enstitüsü'nde öğrenim gördükleri sırada geliştirilmiştir. Yazılım daha sonra Zend Technologies şirketinin kurulmasına önayak olmuştur. Zend adı Zeev ve Andi'nin kısmi bileşimine dayanmaktadır.
Meral Aktan

| Meral Aktan |
| --- | --- |
Doğum: 1 Ocak 1975 (50 yaşında) Erzincan, Türkiye
Mezun olduğu okul(lar): İstanbul Üniversitesi
Meslek: Sanat yönetmeni, yapım tasarımcı, sanat tarihçisi
Etkin yıllar: 2006-günümüz

Meral Aktan (d. 1 Ocak 1975, Erzincan), Türk sanat yönetmeni, yapım tasarımcısı ve sanat tarihçisi. İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi bölümünden mezun olduktan sonra sinema sektörüne adım attı. Çeşitli film projelerinde sanat yönetmeni olarak görev almış olup, özellikle Nuri Bilge Ceylan’ın yönettiği Ahlat Ağacı (2018) ve Kuru Otlar Üstüne (2023) filmlerindeki çalışmalarıyla tanınmaktadır.
2023 çıkışlı Selman Nacar'ın yönettiği Tereddüt Çizgisi ve 2024 çıkışlı Belkıs Bayrak’ın yönettiği Gülizar filmlerinde sanat yönetmeni olarak görev almıştır.
Ödül ve adaylıkları

| Yıl | Proje | Festival/Ödül | Kategori | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2023 | Kuru Otlar Üstüne | 56. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri | En İyi Sanat Yönetimi | Kazandı |
| 2024 | Gülizar | 61. Antalya Altın Portakal Film Festivali | En İyi Sanat Yönetmeni | Kazandı |
| 2024 | Tereddüt Çizgisi | 57. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri | En İyi Sanat Yönetimi | Duyurulacak |
Kayaç

Amerika Birleşik Devletleri'nin Colorado Springs kentinde yer alan Garden of the Gods adlı parktaki Balanced Rock.
Kayaç, çeşitli minerallerin veya mineral ve taş parçacıklarının bir araya gelmesinden ya da bir mineralin çok miktarda birikmesinden meydana gelen katı birikintilerdir. Kayaç terimi eski Türkçede sahre, yeni Türkçede külte ve yabancı dillerdeki rock, roche, gestein sözcükleri karşılığı kullanılmaktadır.
Kayaçlar oluşumları sırasındaki doğal ortamı yansıtan bir çeşit belge niteliğinde görülebilir. Yer kabuğunun jeolojik gelişmesinin izleri bu çeşit kayaçlar üzerinde işlenmiştir. Bu nedenle yer tarihinin doğal belgeleri sayılırlar.
Kayaçlar, mineral yapılarına, kimyasal bileşenlerine, barındırdığı bileşenlerin dokularına ve oluşumuna neden olan etmenlere göre sınıflandırılmaktadır. Bu belirleyiciler yardımıyla yapılan sınıflandırma, üç ana kayaç türünü içerir; bunlar Magmatik kayaçlar, Tortul ve Başkalaşım kayaçlarıdır. Bu sınıflandırmada daha çok parçacıkların büyüklükleri temel alınmıştır.
Bir kayacın başka bir kayaca dönüşümü, kayaç döngüsü adı verilen bir jeolojik modelle gösterilmektedir. Kayaçlarla ilgilenen bilim dalına petrografi adı verilir.
Petrografi, Jeoloji'nin temel dallarından biridir.
Büyük Kanyon yatay çökel kaya katmanlarının Colorado Nehri tarafından kazılması sonucu oluşmuştur.
Kayaç sınıflandırması

Kayaçlar, düzenli kimyasal bir bileşikten oluşan homojen katılar olan mineral tanelerinden oluşur. Kayayı oluşturan taneler ve mineraller kimyasal bağlarla bir arada tutulur. Bir kayadaki minerallerin türleri ve bolluğu, oluşma şekline göre belirlenir.
Çoğu kaya, silikat mineralleri, kristal kafeslerinde silikon oksit tetrahedra içeren bileşikler içerir ve bilinen tüm mineral türlerinin yaklaşık üçte birini ve yer kabuğunun yaklaşık %95'ini oluşturur. Kayaçlar ve minerallerdeki silis oranı, isimlerini ve özelliklerini belirlemede önemli bir faktördür.
Kayaçlar mineral ve kimyasal bileşimi, geçirgenlik, bileşen parçacıklarının dokusu ve parçacık büyüklüğü gibi sınıflandırmaya göre sınıflandırılır. Bu fiziksel özellikler kayaları oluşturan süreçlerin sonucudur. Zaman içinde kayalar, Kayaç döngüsü adı verilen jeolojik bir model tarafından tarif edildiği gibi, bir kayaç türünden diğer kayaç türüne dönüşebilir. Bu dönüşümle üç kayaç sınıfı oluşturur: Magmatik, Tortul ve Metamorfik.
Ayrıca bakınız: Kayaçların oluşumu
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Plutonik Kayaçlar | Volkanik Kayaçlar | Kırıntılı Çökel Kayaçlar | Kimyasal Çökel Kayaçlar | Başkalaşım kayaçlar |
| Granit | Bazalt | Kum taşı | Kalker (kireçtaşı) | Kalker → Mermer |
| Siyenit | Andezit | Kil taşı | Jips (alçı taşı) | Granit → Gnays |
| Diyorit | Obsidyen (volkan camı) | Çakıl taşı (konglomera) | Kaya tuzu | Taş kömürü → Elmas |
| Gabro | Tüf |  | Kömür |  |
[ölü/kırık bağlantı]
Magmatik kayaçlar

Erimiş halde bir silikat hamuru durumunda olan magmanın veya akkorun yer kabuğunun derinliklerinde veya yeryüzünde soğuyarak katılaşması sonucu meydana gelen kayaçlardır. Bunların genel karakterleri ise, kristallerden oluşmuş kütle halinde kayalardır. Magmanın soğuması ve katılaşması derinlerde yavaş yavaş meydana geldiği zaman, tam kristalli plütonik kayaçlar, soğuma ve katılaşma yeryüzünde veya yeryüzüne yakın derinliklerde hızlı veya çabuk oluştuğu takdirde, volkanik ve damar kayaçları meydana gelmektedir.
Magmatik kayaçlar, dünyanın mantosunda veya kabuğunda önceden var olan kayaların kısmi erimeleriyle oluşur. Kayanın erimesine üç temel işlem neden olur. Bunlar; sıcaklıkta bir artışın olması, basınçta bir azalma olması veya bileşiminde bir değişikliğin olmasıdır. Yerkabuğunun hacimce yaklaşık %65'i magmatik kayalardan oluşur ve bu da magmatik kayaçları en bol bulunan kayaçlar haline getiriyor. Bunları %66'sı bazalt ve gabrodur, %16 granittir, %17'si granodiyorit ve diyorittir. Sadece %0.6'sı siyenit ve %0.3'ü ultramafiktir. Okyanus kabuğunun önemli birleşimi olan bazalt %99'unu oluşturur. Granitoidler olarak bilinen granit ve benzeri kıta kabuğuna hakimdir.
Magmatik kayaçlar > Plütonik (intrüzif) kayaçlar

Yükselen magmanın yeryüzüne erişmeden kabuk içinde herhangi bir derinlikte yerleşmesi ve katılaşması ile oluşan kayalara denir. Derin seviyelerde yerleşen ve katılaşan magmatik kütlelere derinlik kayaları da denir.
Bunlar genellikle iyi kristalleşmiş minerallerden oluşmuş kayaçlardır. Mineraller kayaç türüne göre bir veya birkaç çeşit olabilirler.
Plütonik kayalar yer kabuğu içinde farklı biçimlerde bulunur ve buna göre adlandırılırlar. İç kuvvetlerin niteliği, yer kabuğunu oluşturan malzemenin özellikleri, yükselen magmanın akıcılığı, yoğunluğu ve hacmi bir sahadaki plütonik kütlelerin biçimini ve bulunuş tarzını belirleyen başlıca etkenlerdir. Biçimleri ve bulunuş tarzları farklı olan ve bu nedenle ayrı isimlerle adlandırılan başlıca plütonik kütle türleri batolit, lakolit, lapolit, filon(dayk), sill(tabaka filonları) ve volkan tıkaçları(nek)dır. Bunlardan alan ve hacim olarak en büyükleri olan ilk üçü genellikle plüton terimi ile açıklanırlar. Plütonların oluşumuna yol açan magmatik olayların tümüne de plütonizma denir.
Magmatik kayaçlar > Volkanik (Ekstrüzif) Kayaçlar

Ana madde: Püskürük kayaç
Magmanın yeryüzüne çıkarak, orada soğuması sonucunda meydana gelen katılaşım kayalarına ekstrüzif kayalar veya dar anlamda volkanik kayalar denir.
Bunlara yüzey kayaçları da denir; bunlar yarı kristalli, porfirik yapılıdır. Kayaç, çoğu kez gözle görülebilen mineral fenokristalleri ve kristal olmayan, camsı bir hamurdan oluşmaktadır. Örneğin; andezit, riyolit, bazalt gibi.
Sedimanter kayaçlar

Kayaların oluşum bakımından farklı ikinci takımını sedimanter (tortul) kayalar veya öteki adıyla sedimentitler meydana getirir. Eskiden var olan kayaların akarsular, buzullar, rüzgarlar, dalgalar gibi dış etkenler tarafından aşındırılarak sürüklenen kırıntılarının ve diğer çözülme ürünlerinin ya da kimyasal yolla yerinde meydana gelen maddelerin normal basınç ve sıcaklık altında su üstünde veya su altındaki ortamlarda birikmesiyle sedimentler (çökeller) oluşur. Sedimentler zamanla çeşitli değişikliklere uğrarlar. Yığılan maddelerin ağırlığı altında sıkışırlar, içerdikleri su dışarı atılır, gözenekleri azalır ve hacimleri küçülür; kendi içlerinde meydana gelen kimyasal olaylarla yeni mineraller oluşabilir; taneler ve kırıntılar arasında bir çimento meydana gelir. Bütün bu süreçlerin sonucunda Sedimentler pekleşerek taşlaşır ve tortul kaya haline dönüşür. Yüzbinlerce, hatta belki milyonlarca yılı kapsayan ve sedimentlerin tortul kaya haline gelmesine yol açan bütün bu süreçlerin tümüne diajenez denir.
Bu kayaçlar kimyasal, fiziksel (kırıntılı) ve organik tortullar olmak üzere üçe ayrılır. Kimyasal tortullar, suların içindeki eriyik maddelerin çökmesi ile oluşmuş olup kireç taşı, traverten, jips ve kaya tuzu gibi örnekler barındırır. Bu tortullar, Dünya'daki tüm tortulların %65'ini kapsar. Fiziksel tortullar, kayaçların parçalanması ile oluşan kırıntılı malzemelerin oluşturduğu kayaçlar olup, konglomera, kum taşı ve kil taşı gibi örnekleri içinde bulundurur. Bu tortullar, tüm tortulların %20-25'ini kapsar. Son olarak organik tortullar, bitki ve hayvan kalıntılarının birikmesi sonucunda oluşan kayaçlar olup, petrol, kömür gibi örnekler barındırır. Bu tip tortullar, tüm tortullar içinde %10-15 kısmını kapsar. Tüm tortul kayaçlar Dünya'nın yüzeyinde veya yüzeyine yakın tabakalarında oluşur.
Sedimanter kayaçlar > Fiziksel tortul kayaçlar

Çeşitli büyüklüklerde taş ve mineral parçalarının karalarda ve denizlerdeki tortullaşma havzalarında çökelmeleri ile meydana gelen taneli - parçacıklı kayaçlardır. Değişik boyuttaki tanelerin bir çimento-maddesi ile birleşmeleri, birbirine kenetlenmeleri sonucu katı ve sıkı halde bulunan çimentolu tortul kayaçlar oluşur. örneğin; kumtaşı, konglomera, gibi. Taneleri birbirine bağlayacak, birleştirecek bir madde bulunmadığı hallerde, taneler serbest kalır ve çimentosuz tortul kayaçlar meydana gelir. Örneğin; kum, çakıl, kil gibi. Kırıntılı tortul kayaçların sınıflandırılması ve adlandırılması tanelerin boyutlarına, türlerine, biçimlerine, yuvarlak ve boylanma derecelerine, homojen ve heterojen oluşlarına ve çimento maddesinin bileşimine göre yapılır.
Sedimanter kayaçlar > Organik tortul kayaçlar

Foraminiferler, radyolaryalar, algler, süngerler ve mercanlar gibi kabuklu organizmaların kalıntılarından oluşan kayaçlardır. Organizmaların katı kısımları burada taşlaşmış, fosil haline gelmişlerdir.
Organik tortul kayaçların sınıflaması ve adlandırılması eskiden beri organizmaların kavkılarını ve iskeletlerini oluşturan başlıca maddelerin kimyasal bileşimlerine göre yapılmaktadır; Örneğin, kireçli, silisli, bitümlü, fosfatlı gibi.
Sedimanter kayaçlar > Kimyasal tortul kayaçlar

Doygun eriyiklerin çökelmesi ve tuzlu suların buharlaşması sonucu meydana gelen tortulardır. Mağaralardaki dikit ve sarkıtlar, deniz kıyılarındaki kireçli ve demirli olitler, kapalı göl kenarlarındaki tuz birikintileri ve kaynaklar etrafındaki taşlaşmalar (travertenler) kimyasal tortulların başlıca örnekleridir.
Metamorfik kayaçlar

Tortul veya magmatik diğer kayaçların sıcaklık, basınç, gerilme ve kimyasal aktivitesi olan sıvılar etkisi ile değişmeleri, başkalaşmaları sonucu meydana gelirler. Genellikle kristallerden oluşmuş, paralel yapılı kayaçlardır. Bunlara kristalin şistler de denir. Metamorfizma: Yer kabuğunun derinliklerinde hüküm süren değişik fiziksel ve kimyasal şartların etkisi ile kayaçlardan katı halde meydana gelen mineral değişikliği veya mineral transformasyonu olayıdır.
Mineraller belirli bir sıcaklık ve basınç altında duraylı durumda bulunurlar. Her mineralin kendine öz bir duyarlılık sıcaklığı ve basıncı vardır. Eğer sıcaklık ve basınç değerinde bir artma, bir değişme olursa, mineralde de değişme başlar, mineral aynı kimyasal bileşimde başka bir duraylı minarele dönüşür, böylece bir mineral transformasyonu olur. Metamorfizmanın aslı da budur.
Metamorfizma olayı büyük ve sıcak bir magma kütlesinin çevresinde meydana geldiği zaman kontakt veya termal metamorfizmadan; büyük bir fay veya bindirme düzlemi kenarında oluştuğu takdirde dislokasyon veya kataklastik metamorfizmadan söz edilmektedir; jeosenklinallerde (dalma-batma zonlarında) dağ oluşum hareketleri (orojenez) ile birlikte meydana gelen metamorfizmaya rejiyonal termo- dinamo metamorfizma; dip kısımlarının yavaş yavaş çökmesi ile on binlerce metre kalınlıkta tortuların (sedimentlerin) biriktiği okyanus havzalarında gelişen metamorfizmaya da çökme veya gömülme metamorfizması denilir.
Metamorfik kayaçların başlıca özelliği, bunların birbirine paralel düzlemler boyunca ve kolaylıkla yaprak yaprak veya dilim dilim ayrılmaları, bölünmeleridir.
kalker → mermer
granit → gnays
kömür → elmas
kil taşı → şist
kum taşı → kuvarsit
Bu üç ana kayaç türü - magmatik, tortul ve başkalaşım - daha birçok alt dala ayrılır. Yine de bu ilintili kayaçlar arasında sert ve sıkı sınırlar yoktur. Bileşenlerinde yer alan minerallerdeki boyutların artıp azalması, bir kayacı başka bir kayaç hâline getirebilmektedir. Bu nedenle, belli özellikler için hazırlanan dereceler için hazırlanan tanımlamalar sayesinde herhangi bir kayaca isimler verilebilmektedir. Bir de bazı kayaçlar elmas yapımında kullanılır.