Peçenekler
Tarih > Kumanlar'la temas, Bizans'a karşı son seferleri ve tarih sahnesinden silinmeleri

1087 yılı ilkbaharında Tselgu (Çelgü) Han önderliğindeki Kumanlar ve Peçenekler ile birlikte eski Macar Kralı Solomon'unda yer aldığı kuvvetler Bizans topraklarına saldırıya geçtiler. Trakya dolaylarında Nikola Maurokatakalon idaresindeki Bizans kuvvetleriyle yapılan savaşta Peçenek-Kuman güçleri yenilerek kaçmak durumunda kaldı. Bu savaşta Tselgu (Çelgü) ile Solomon'da ölmüştür. Bu galibiyetten güç alan İmparator I. Aleksios, 1087 yılı Haziran'ında Peçenekler üzerine harekete geçti. Temmuz/Ağustos ayında Peçenek denetimindeki Derster (Silistre)'i kuşatan imparatora karşı Peçenek lideri de o dönemde Don Nehri ile Dinyester arasındaki topraklarda yaşayan Kumanlardan yardım istedi. Bizanslılar Silistre'yi ele geçiremeyince geri çekilmeye başlayınca, kaleden çıkan Peçenekler tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldılar. Peçenekler bu galibiyet sayesinde büyükçe bir ganimet elde ettiler. Anna Komena'ya göre, savaştan sonra desteğe gelen Kumanlar, ganimetten pay istemiş ancak Peçenekler buna yanaşmayınca araları bozulmuştur. Bizans kışkırtması sonucu Kumanlar Peçenekler'e saldırarak onları yendikleri gibi Bizans ordusunun da tamamen imha etmesini de önlemiş oldular. Peçenekler Bizans üzerine doğru harekete geçerken, Kumanlar da Tuna dolaylarına gelmişti. Bizanslılar Peçeneklerle barış yaparken Kumanları da Dinyeper taraflarındaki topraklarına dönmeye ikna edebilmiştir. Peçenekler baş gösteren Kuman tehdidine karşı Balkan Geçitlerini de Bizanslılara geri vermiştir. Kuman tehdidinin ortadan kalkmasıyla Peçenekler yeniden Bizans'a saldırsa da kısa süre sonra barış yaptılar. Ancak Peçenekler barış yapmalarına rağmen geri dönmeyerek kışı Ergene Nehri dolaylarındaki Taurokomen'de geçirdikten sonra 1088 yılı ilkbaharında yeniden Bizans'a saldırdılar. Bundan sonraki yıllarda Peçeneklerin Tuna dolaylarına çekilmeyerek kışı Trakya topraklarında geçirdiği, ilkbahardan itibaren de Trakya ve Makedonya topraklarına sıklıkla saldırdıkları görülmektedir. Bizanslılarda bu dönemde Peçenekler ile mümkün olduğunca cephe savaşından kaçınmaktaydılar.
Tüm bunlar yaşanırken İzmir dolaylarında gücünü artırdıktan sonra bağımsız beyliğini kuran Çaka Bey Bizans İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'i kuşatma amacıyla Trakya'daki Peçenekler ile 1090 yılında temasa geçmiştir. Çaka Bey karadan Peçeneklerin Gelibolu yarımadasını işgal etmesini beklerken, kendisinin de denizden İstanbul'u kuşatma niyeti vardı. Ancak kuşatılma tehdidine karşı Bizanslılar 1090/1091 kışında Kumanlar-Kıpçaklar ile irtibata geçmişti. 1091 Nisan'ında erken harekete geçen Peçenekler, Meriç ağzındaki Enez yakınlarında İmparatorun başında olduğu Bizans ordugâhının karşısına kendi ordugahlarını kurmuşlardır. Ancak Peçeneklerin saldırmayıp Çaka Bey'i beklemesi, Bizanslıların ikna ettiği 40.000 kişilik Kuman gücünün zamanında yardıma gelmesini sağladı. 29 Nisan 1091'de Enez yakınlarında meydana gelen Levounion Muharebesinde Peçenekler neredeyse tamamen imha edildi. Bizanslılar aldıkları Peçenek esirlerinin çoğunu öldürürken kalan kısmını da Makedonya'ya yerleştirmişlerdir. Bu yerleşimlerden en bilineni 11. yüzyılda Bizans'a tabi olan Uz ve Peçeneklerin önceden yerleştirildiği Moglena şehri ve civarlarıdır. Kaçabilenler ise Tuna Nehri boyları ve Macaristan'a yerleşmişlerdir. Bu savaş Peçeneklerin önemli güç olarak tarih sahnesinden silinmesi anlamı da taşımaktadır.
Bundan sonraki yıllara ait tarihi kayıtlara bakıldığında bir süreliğine Balkanlar'da Peçenek saldırısı yaşanmamıştır. 1116'da Kumanlar'a tabi olarak yaşayan Peçenek ve Uzlar, Don Nehri dolaylarında Kumanlara karşı isyan çıkarsalarda başarılı olamayarak Rus Knezi Vladimir'e sığınmak zorunda kalmış ve Kiev dolaylarına yerleşmişlerdir. Ancak Peçenekler Rus topraklarında rahatsızlık çıkarınca 1121 yılında Ruz knezinin zoruyla ya da kendi istekleriyle Tuna dolaylarına gittiler. 1122'de Tuna'yı geçerek Bizans'a saldırıya geçen Peçenekler, Trakya'ya kadar toprakları yağmalasalar da Bizanslılar tarafından Berce (Eski Zağra) yakınlarındaki Beroia Muharebesinde yenilgiye uğratılmış ve esir edilenlerin bir kısmı da daha önceleri de olduğu gibi Bizans topraklarındaki Vardar Nehri boylarına, Makedonya, Sırbistan, Bosna ve Sofya çevrelerine zorunlu iskana tabi tutulmuşlardır. Kaçabilenlerin önemli bir kısmı da Macaristan Kralı II. Istvan tarafından iyi karşılanarak Peşte başta olmak üzere Macaristan'da çeşitli yerlere yerleştirilmişlerdir. Bizans kaynaklarında bundan sonra 1152 ve 1154'te Peçenek saldırılarından bahsedilirken, yağmacı Peçenekler bir süre sonra topraklarına geri dönmüştür. 1161-1171 yılları arasında yaşanan Peçenek saldırıları sonrasında Bizanslılar Tuna'yı geçse de Peçeneklerle karşılaşmadan geri dönmek zorunda kalmıştır. Bundan sonraki Bizans kaynaklarında Peçeneklerden paralı asker olarak istifade edilmeleriyle ilgili bahsedilirken, 13. yüzyıl başından itibaren Bizans kaynaklarında Peçenekler ilgili herhangi bir bilgi yer almamaya başlamıştır.