stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Taraf (gazete)
Ödülleri

2008 - İnsan Hakları ve Mazlumlar İçin Dayanışma Derneği (Mazlum-Der), "Türkiye'deki idari, askeri ve yargısal baskıları, zulümleri ifşa edip tepki göstermesi ve bu yolla sivilleşmeye yaptığı katkıdan dolayı" medya dalında insan hakları ödülüne layık gördü.
2009 - Leipzig Özgürlük ve Medyanın Geleceği Ödülü'nde "baskıya rağmen sürdürdüğü cesur habercilik" nedeniyle özgürlük ödülünü aldı.
2009 - 17. Musa Anter ve Basın Şehitleri Gazetecilik Ödülleri'nde "Avuç falından çocuk avcılığına" haberiyle ikincilik ödülünü gazetenin Diyarbakır muhabiri Volkan Eser aldı aldı.
2009 - 33. Sedat Simavi Ödülleri'nde gazetecilik dalında Taraf muhabiri Mehmet Baransu, "O Dört Er Böyle Öldü: Pimini Çekip Bombayı Verdi" başlıklı haberi nedeniyle ödülü aldı.
2010 - Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı tarafından verilen ‘Birlikte Yaşama Ödülleri’nde yılın gazetesi ödülünün sahibi oldu.
2011 - Liberal Düşünce Topluluğu'ndan Hürriyet Onur Ödülü aldı.
Künye

Taraf Gazetecilik adına sahibi: Başar Arslan
Genel Yayın Yönetmeni: Neşe Düzel
Yazı İşleri Müdürleri: Cüneyt Oruç, Ertan Altan, Süleyman Çeliker
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı: Mehtap Genç
Ankara Temsilcisi: Hüseyin Özay
Görsel Yönetmen: Mehmet Yeşil
Haber Müdürü: Hüseyin İstemil
Dış haberler editörü: Nil Tuncer
Kültür Sanat editörü: Minez Bayülgen
Spor Servisi Editörü: Begüm Doğanay
Yazarlar editörü: Tamer Kayaş
Sorumlu Yazı İşleri Müdürü ve Tüzel Kişi Temsilcisi: Tunca Öğreten
Reklam Müdürü: Baran Baskın
Yazarlar

Murat Belge (Türkiye'nin Halleri)
Roni Margulies (Solduyu)
Oya Baydar (Vicdan Yazıları)
Orhan Pamuk
Alper Görmüş (Medyaironik)
Cengiz Aktar (Quo Vadimus)
Sevan Nişanyan (Kelimebaz)
Hadi Uluengin (Modern Zamanlar)
Hıdır Geviş (Pop-up)
Demiray Oral (Vaziyet)
Prof. Dr. İhsan Bilgin (Neredeyse)
Dr. Sivilay Genç (Sivilay Abla)
Halil Berktay (Okuma Notları)
Lale Kemal (Bakış Acısı)
Pakize Barışta (Kıyı)
Rengin Soysal (Bu Yaka)
Temel İskit (Yazı)
Sezin Öney (Yeni Avrupa)
Markar Esayan (Arada)
Telesiyej
Mehmet Güreli (Trapez)
A. Esra Yalazan (Kameriye)
Mithat Sancar (Meo Voto)
Cem Sey (Uzak Batı)
Erol Katırcıoğlu (Arayış)
Pelin Cengiz (Kulis Tarafı)
Ali Abaday
Emre Uslu  (Açılım)
Melih Altınok (Solaçık)
Kurtuluş Tayiz (Dar Kapı)
Ramazan Çanakkaleli (İş ve Güvenlik Dünyası)
Gülengül Altınsay
Ferhat Kentel (Yerin Yedi Kat Altı)
Tuğba Tekerek (Söyleşi)
Bülent Şirin (Gündem Dışı)
Namık Çınar (Geç Kalmış Yazılar)
Fatih Uraz (Ağların İçinden)
Evrim Bunn (Okyanus Ötesi / Washington)
Özlem Ertan (Operatik /Dünyada Klasik Müzik)
Ali Fikri Işık (Kör Saatçi)
Gürbüz Özaltınlı (Sağlı Sollu)
Sibel Oral (Edebiyat Söyleşileri)
Adrienne Woltersdorf (Çin Mahallesi)
Serdar Kaya (Taraf Üniversitesi)
Ayşe Hür (Tarih Defteri)
Mehmet Baransu (Kozmik Köşe)
Fatih Uraz (Kalecinin Seyir Defteri)
Andrew Finkel (Pasatiempo)
Numan Türer (Aniden)
Abdullah Karatash (Dünya Piyasaları)
Levent Yılmaz (Paralel Hayatlar)
Ali Erden
Sedat Tunalı (Hür ve Hesapsız)
Haluk Çetin (Oyun Bozan)
Gökhan Karabulut (Zamanın Ruhu)
Esmeray (Cadının Bohçası)
Kerem Altan (İmza)
Ayça Şen (Şarzör)
Hidayet Şefkatli Tuksal (Hemderd)
Barbaros Altuğ (Benim Tarafım)
Yıldıray Oğur (Manifestom)
Yaşam Kaya
Elif Çakır
Tan Oral
Şırnak 1. Amatör Ligi

| --- | --- |
Ülke: Türkiye
Konfederasyon: UEFA
Takım sayısı: 15
Üst lig: Bölgesel Amatör Lig
Alt lig: Şırnak 2. Amatör Lig
Son şampiyon: 1960 Silopispor
En çok şampiyon olan: 1960 Silopispor (3 kez)
Resmî site: Şırnakaskf
Şırnak 1. Amatör Ligi, Şırnak ilindeki en üst düzey amatör futbol ligidir. 2024-2025 sezonunda 12 takımla iki grup halinde oynanacaktır. Gruplarını ilk 2 sırada tamamlayan takımlar Play Off grubuna yükselir. Play Offta Şampiyon olan takım Bölgesel Amatör Lig'e yükselmek için Play Off maçı oynamaya hak kazanır.
BAL’da bir takımla temsil edilen Şırnak ilinde, BAL'da mücadele eden takım TFF 3.Lig’e yükselirse veya küme düşerse Şırnak 1. Amatör Ligde Şampiyon olan takım 2025-2026 sezonunda BAL’a katılma hakkı kazanır. BAL'da mücadele eden takım TFF 3.Lig’e yükselmezse veya küme düşmezse ligdeki sıralaması ne olursa olsun Şırnak 1. Amatör Ligde Şampiyon olan takım ile müsabakaların sona ermesinden sonra baraj müsabakası oynar. Müsabakada galip gelen takım bir sonraki sezon BAL’da oynamaya hak kazanır.
2024-2025 Sezonu

| 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.Sıra | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.Takım | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.M | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.G | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.B | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.M | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.AG | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.YG | 2024-2025 Sezonu Şırnak 1>  Amatör Ligi A Grubu.P |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | İdilspor | 5 | 4 | 1 | 0 | 26 | 8 | 13 |
| 2 | Uluderespor | 5 | 4 | 0 | 1 | 13 | 7 | 12 |
| 3 | 1960 Silopispor | 5 | 3 | 0 | 2 | 13 | 12 | 9 |
| 4 | Şırnak Fatihspor | 5 | 2 | 1 | 2 | 8 | 10 | 7 |
| 5 | 2023 Gülyazıspor | 5 | 1 | 0 | 4 | 9 | 12 | 3 |
| 6 | Beytüşşebapspor | 5 | 0 | 0 | 5 | 12 | 32 | 0 |
2024-2025 Sezonu Şırnak 1. Amatör Ligi B Grubu
| Sıra | Takım | M | G | B | M | AG | YG | P |
| 1 | Silopigücü Gençlikspor | 5 | 5 | 0 | 0 | 17 | 1 | 15 |
| 2 | Cizre Botanspor | 5 | 3 | 1 | 1 | 15 | 5 | 10 |
| 3 | Şırnak Şehrinuhspor | 5 | 3 | 1 | 1 | 13 | 3 | 10 |
| 4 | Cizre Diclespor | 5 | 1 | 1 | 3 | 7 | 13 | 4 |
| 5 | Silopi Belediye Sportif Faaliyetler | 5 | 1 | 1 | 3 | 4 | 18 | 4 |
| 6 | Kumçatıspor | 5 | 0 | 0 | 5 | 3 | 19 | 0 |
Başarılı Takımlar

| Sıra | Takım | Şampiyon | İkinci | Üçüncü |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1960 Silopispor | 3 | 1 | - |
| 2 | Silopi Belediye Sportif Faaliyetler | 2 | 3 | 5 |
| 3 | Şırnak Şehrinuhspor | 2 | 2 | 1 |
| 4 | Öz İdilspor | 2 | 1 | - |
| 5 | Cizre Spor | 1 | 1 | - |
| 6 | Cizre Botanspor | 1 | - | - |
| 7 | Cizre Serhatspor | 1 | - | - |
| 8 | Silopispor | 1 | - | - |
| 9 | Şırnak Petrolspor | 1 | - | - |
| 10 | İdil 1937 Spor | - | 2 | - |
| 11 | Cizre Diclespor | - | 1 | 1 |
| 12 | Cizre Kartalspor | - | 1 | 1 |
| 13 | 73 Şırnak Belediyespor | - | 1 | - |
| 14 | Silopigücü Gençlikspor | - | 1 | - |
| 15 | Yeni Şırnakspor | - | 1 | - |
| 16 | Kumçatı Gençlerbirliği | - | - | 2 |
| 17 | 73 Cizrespor | - | - | 1 |
| 18 | Silopi Haburspor | - | - | 1 |
Şırnak'ı Bölgesel Amatör Ligde Temsil Eden Takımlar

| Sezon | Takımlar |
| --- | --- |
2024-2025: Şırnak Petrolspor
2023-2024: Şırnak Petrolspor (4.)
2022-2023: Şırnak İdman Yurdu (4.) / Cizre Serhatspor (12.)
2021-2022: Cizre Serhatspor (2.) / Şırnak İdman Yurdu (3.)
2020-2021: 1960 Silopispor (2.)
2019-2020: Cizre Serhatspor (5.)
2018-2019: 1960 Silopispor (4.)
2017-2018: 1960 Silopispor (6.)
2016-2017: 1960 Silopispor (5.)
2015-2016: 1960 Silopispor (6.)
2014-2015: Cizre Spor (1.)
2013-2014: Cizre Basraspor (3.)
2012-2013: Cizre Basraspor (11.)
2011-2012: Yeni Şırnakspor (10.)
2010-2011: Yeni Şırnakspor (8.)
Şırnak'ı Liglerde Temsil Eden Takımlar

| Poz> .Poz. | Takım | 1> seviye.Süper Lig | 2> seviye.1. Lig | 3> seviye.2. Lig | 4> seviye.3. Lig | 5> seviye.BAL | 2024-25 Sezonu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Cizrespor  | - | 1 | 18 | 1 | - | Kapandı ?? |
| 2 | Silopi Cudispor  | - | - | 7 | 1 | - | Kapandı ?? |
| 3 | Şırnakspor  | - | - | - | 7 | - | Kapandı ?? |
| 4 | Cizre Spor  | - | - | - | 6 | 3 | Kapandı ?? |
| 5 | 1960 Silopispor  | - | - | - | - | 5 | Şırnak 1. Amatör |
| 6 | Şırnak Petrolspor  | - | - | - | - | 4 | BAL |
| 7 | Cizre Serhatspor  | - | - | - | - | 3 | Kapandı ?? |
| 8 | Yeni Şırnakspor  | - | - | - | - | 2 | Kapandı ?? |
KRACK

| --- | --- |
KRACK attack logo
CVE kimliği: CVE-2017-13077,  CVE-2017-13078,  CVE-2017-13079,  CVE-2017-13080,  CVE-2017-13081,  CVE-2017-13082,  CVE-2017-13084,  CVE-2017-13086,  CVE-2017-13087,  CVE-2017-13088
Keşfedildiği tarih: 2016 (9 yıl önce) (2016)
Keşfeden: Mathy Vanhoef ve Frank Piessens
Etkilenen donanım: Wi-Fi Korumalı Erişim (WPA-Wi-Fi Protected Access) kullanan tüm cihazlar
Etkilenen yazılım: WPA kullanan tüm işletim sistemleri
KRACK (Key Reinstallation Attack, Anahtar Yeniden Yükleme Saldırısı), Wi-Fi bağlantılarını güvenli hale getiren Wi-Fi Korumalı Erişim protokolünde bulunan bir tekrarlama saldırısıdır. (bir çeşit sömürülebilir kusur). Leuven Üniversitesi'nden Belçikalı araştırmacılar Mathy Vanhoef ve Frank Piessens tarafından 2016 yılında keşfedilmiştir. Vanhoef'in araştırma grubu Ekim 2017'de saldırının ayrıntılarını yayınladı.  Saldırgan, WPA2 anlaşmasının üçüncü adımında iletilen özneyi art arda sıfırlayarak, daha önce görülen şifreli paketleri aşamalı olarak eşleştirebilir ve trafiği şifrelemek için kullanılan anahtar zincirinin tamamını öğrenebilir.
Zayıflık, Wi-Fi standardının kendisinden kaynaklanır ve bireysel ürünler veya uygulamalar tarafından bir ses standardının* uygulanmasındaki hatalardan kaynaklanmaz. Bu nedenle, WPA2'nin herhangi bir doğru uygulanmasının bu zafiyeti bulundurması muhtemeldir. Güvenlik açığı, Microsoft Windows, macOS, iOS, Android, Linux, OpenBSD ve diğerleri dahil olmak üzere tüm büyük yazılım platformlarını etkiler.
Linux ve Android tarafından kullanılan, yaygın olarak kullanılan açık kaynaklı uygulama wpa_supplicant özellikle bu saldırıya elverişlidir. Bunun sebebi, tamamı sıfırlardan oluşan bir şifreleme anahtarını yükleyecek şekilde değiştirilebilir ve böylece ortadaki adam saldırısı ile WPA2 koruması etkin bir şekilde geçersiz kılınabilir.
Çok sayıda Wi-Fi cihazını koruyan güvenlik protokolü temel olarak atlatılabilir ve potansiyel olarak bir saldırganın gönderilen ve alınan verileri engellemesine izin verir.
Ayrıntılar

Saldırı, WPA2 protokolünde bir tek kullanımlık sayı (bir tür "paylaşılan sır") oluşturmak için kullanılan dörtlü el sıkışmayı hedef alıyor. WPA2 standardı arada sırada WiFi bağlantısının kesilmesini bekler ve üçüncü el sıkışma için aynı değeri kullanarak yeniden bağlanmaya izin verir (hızlı yeniden bağlanma ve süreklilik için). Standart, bu tür bir yeniden bağlantıda farklı bir anahtar istemediğini için ki herhangi bir zamanda ihtiyaç duyulabilir, tekrarlama saldırısı mümkündür.
Bir saldırgan, WPA2 şifreleme anahtarını değiştirmek veya sıfırlamak için başka bir cihazın iletişiminin üçüncü el sıkışmasını tekrar tekrar gönderebilir. Her sıfırlama, verilerin aynı değerler kullanılarak şifrelenmesine neden olur; böylece aynı içeriğe sahip bloklar, bu veri bloğunu şifrelemek için kullanılan anahtar zincirinin parçalarını tanımlamak için geriye doğru çalışarak görülebilir ve eşleştirilebilir. Tekrarlanan sıfırlamalar, kademeli olarak anahtar zincirini daha fazlasını açığa çıkarır, bu işlem tüm anahtar bilinene kadar devam eder. Sonuç olarak saldırgan, hedefin bu bağlantıdaki tüm şifreli trafiğini okuyabilir.
US-CERT'e göre :
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ABD-CERT, Wi-Fi Korumalı Erişim II (WPA2) güvenlik protokolünün 4'lü el sıkışmasında ortaya çıkan birkaç önemli güvenlik açığından haberdar oldu.    Bu güvenlik açıklarından istismar edilmesinin etkileri şifre çözme, paket tekrarı, TCP bağlantılarını ele geçirme, HTTP içerik ekleme ve diğerleridir. Protokol düzeyindeki sorunlar olarak, standardın doğru uygulamalarının çoğunun veya tamamının etkileneceği unutulmamalıdır. CERT/CC ve rapor eden araştırmacı KU Leuven, bu güvenlik açıklarını 16 Ekim 2017'de kamuya açıkladı. | „ |

Açığını açıklayan makale, online olarak erişilebilir ve resmi olarak 1 Kasım 2017 tarihinde ACM'in Bilgisayar ve Haberleşme Güvenliği Konferansı'nda (ACM Conference on Computer and Communications Security) sunuldu. US-CERT, VU#228519 olarak listelenen bu güvenlik açığını birden fazla platformda izliyor.  Aşağıdaki CVE tanımlayıcıları KRACK güvenlik açığı ile ilgilidir: CVE-2017-13077, CVE-2017-13078, CVE-2017-13079, CVE-2017-13080, CVE-2017-13081, CVE-2017-13082, CVE-2017-13084, CVE-2017-13086, CVE-2017-13087 ve CVE-2017-13088.
Bazı WPA2 kullanıcıları, eğer üreticiler tarafından yama yayınlandıysa, Wi-Fi istemci ve erişim noktaları cihazlarındaki yazılımları güncelleyerek saldırıyı önleyebilir. Ancak, satıcılar bir yama sunmakta gecikebilir veya daha eski cihazlarda hiç yama sağlamayabilir.
Yamalar

KRACK saldırısından korunmak için aşağıdaki sürümlerden itibaren çeşitli cihazlar için yamalara ulaşılabilir:
| sistem | versiyon | yamalı |
| --- | --- | --- |
| Android | Android 5.0 ve üstü | Android 2017-11-06 güvenlik yama seviyesi |
| Chrome OS | Tüm | Sabit kanal 62.0.3202.74 |
| iOS | iOS 11 | iPhone 7, iPad Pro 9.7 inç ve sonraki cihazlar için iOS 11.1; diğer tüm desteklenen cihazlar için iOS 11.2 |
| LineageOS | 14.1 (Android 7.1 ) ve üstü | 14.1-20171016 |
| macOS Yüksek Sierra | 10.13 | macOS 10.13.1 |
| macOS Sierra | 10.12 | Güvenlik Güncellemesi 2017-001 Sierra |
| OS X El Capitan | 10.11 | Güvenlik Güncellemesi 2017-004 El Capitan |
| tvOS | 11 | tvOS 11.1 |
| watchos | 4 | watchOS 4.1 |
| Windows | 7 | KB4041681 veya KB4041678 |
| Windows | 8.1 | KB4041693 veya KB4041687 |
| Windows | 10 | KB4042895 (ilk sürüm)  KB4041689 (sürüm 1511)  KB4041691 (sürüm 1607)  KB4041676 (sürüm 1703)  Windows 10 sürüm 1709 ve sonraki sürümlerinde |
| Windows Server | 2008 | KB4042723 |
| Windows Server | 2012 | KB4041690 veya KB4041679 |
| Windows Server | 2016 | KB4041691 |
Geçici Çözümler

Güvenlik açığı bulunan istemciler üzerindeki riski azaltmak için, bazı WPA2 özellikli Wi-Fi erişim noktalarında, anahtar kurulumu sırasında EAPOL Anahtarı (EAPOL-Key) çerçeve değişimini devre dışı bırakabilecek yapılandırma seçenekleri vardır. Saldırganlar, gecikmiş bir çerçeve iletimi ile yeniden iletime neden olamaz, böylece TDLS'nin etkinleştirilmemesi şartıyla ağa erişimlerini engeller.  Bu yöntemin bir dezavantajı, zayıf bağlantı durumunda, anahtarın yeniden kurulmasının başarısız olması Wi-Fi bağlantısının bozulmasına neden olabilir.
Alternatif olarak, yamalanmamış cihazlara sahip kullanıcılar kablosuz ağ bağlantılarını devre dışı bırakabilir ve kablolu bir alternatif kullanabilir - ancak bu, mobil cihazlar veya tabletler gibi birçok senaryo için pratik olmayabilir.
Mevcut güvenlik açığı

Ekim 2018'de, raporlara göre KRACK zafiyeti üreticileticilerin çeşitli geçici çözümler yoluyla orijinal saldırıyı kapatmak için yayınladığı yamalara rağmen hala istismar edilebilir haldedir.
Tavus Kuşu Saati

| Tavus Kuşu Saati |
| --- | --- |
Sankt-Peterburg'daki Ermitaj Müzesi'nde sergilenen Tavus Kuşu Saati
Hammadde: Bakır, gümüş, yaldız, yapay elmas
Oluşturulma: 18. yüzyıl
Günümüzdeki konumu: Ermitaj Müzesi, Sankt-Peterburg
Tavus kuşu saati - (Rusça: Павлин (часы)) - 1770 yılında Londra'da usta mekanik James Cox ve alman kökenli usta Fridrikh Yuri tarafından oluşturuldu.
Tarihçesi

Grigori Potyomkin tarafından Çariçe II. Katerina veya Büyük Katerina (Rusça: Екатерина II Великая (Yekaterina II Velikaya) için sipariş edilen tavus kuşu saati, 1781'de St.Petersburg'a getirildi. 1794'te yetenekli Rus tamirci Ivan Petrovich Kulibin saati topladı ve hayata döndürdü. Ve 1797'de saat,Tavrichesky Sarayı'ndan Küçük Hermitage binasına taşındı.
Pavilion salonunda her Çarşamba saat 20:00'da usta tarafından mekanizma çalıştırılır ve harika bahçedeki büyülü kuşlar canlanarak ziyaretçileri şaşırtmaya devam ederler.
Mekanizmanın çalışması

Saat sadece yetenekli bir mekanizma ve o dönem için moda olan eğlenceli bir oyuncak değil, aynı zamanda özgün bir sanat eseridir.
Bir cam kafesin içinde tavus kuşu, horoz, baykuş ve sincaplar bulunuyor. Özel mekanizma çalıştırıldığında figürler hareket etmeye başlar.
Saat kadranı, bir meşe ağacının dibindeki büyük bir mantarın kapağına gizlenmiştir. Şapkanın yuvasında saat ve dakikaları gösteren Roma ve Arap rakamları görünür ve mantarın tepesinde oturan yusufçuk saniye görevini görür.
Bu eserde James Cox dört bağımsız mekanizma kullandı, üçü figürleri harekete geçirir ve dördüncüsü bir saattir.
Açılan makinenin çalışma prosedürünün derin bir anlamı vardır: önce baykuş uyanır - gecenin sembolü, kafes halkasında asılı çanlar ve baykuş başını ve bacağını hareket ettirmeye başlar, gözlerini döndürür. Baykuşun hareketleri ve çanların melodik çınlaması tüm sürece eşlik eder. Dahası, tavus kuşunun kendisi küçük başıyla zarif bir şekilde eğilir ve güneşin sembolü olan altın kuyruğunu yayar. Tavus kuşu dönüyor ve geceyi simgeleyen gümüş renkli kuyruğunun arkasını ortaya çıkarıyor.
Horoz ise canlanan son kişidir. Sesiyle yavaş bir şekilde ses tonunu değiştirerek kısar.
Hermitage Tavus kuşu saati, James Cox tarafından günümüze kadar ulaşan tek çalışma mekanizmasıdır.
İvan Kulibin, 18. yüzyılın ünlü Rus mucidi ve saat ustasıdır. Tavus Kuşu Saati, onun en bilinen eserlerinden biridir.
Tavus kuşun dönme anı
Baykuş mekanizmanın çalışma anında gözlerini döndürüyor
Tay-Kaday dilleri

Tay-Kaday veya Kra-Day dilleri, Güney Çin, Kuzeydoğu Hindistan ve Güneydoğu Asya'da konuşulan tonlamalı bir dil ailesidir. Bu aileye ait Tayca ve Laoca, Tayland ve Laos'ta resmi dildir. Yaklaşık 93 milyon insan, %60'ı Tayca olmak üzere Kra-Day dillerini konuşmaktadır. Ethnologue, ailede 95 dili listeler ve bunlardan 62'sini Tay dilleri dalına atamaktadır.
Güney Çin'deki Kra-Day dillerinin çeşitliliği, bu dil ailesinin kökenilerinin bu bölge olduğuna işaret etmektedir. Ailenin Tay şubesi Güneydoğu Asya'ya MS 1000'de gelmiştir.
Genetik ve dilbilimsel analizler, Tayland'da Kra-Day konuşan insanlar arasında büyük homojenlik göstermektedir.
Sınıflandırma

Kra-Day; Kaday, Kam–Suy, Tay, Be ve Hlay olmak üzere en az beş  şubeden oluşur (Ostapirat 2005: 109).
Tay dilleri (güney Çin ve Güneydoğu Asya; en geniş şubeyle)
Kaday dilleri (güney Çin, kuzey Vietnam; diğer ismi Kra)
Kam–Suy dilleri (Guizhou ve Guangksi, Çin)
Be dilleri (Hainan)
Hlay dilleri (Hainan)
Sınıflandırma > Kladogram

Edmondson ve Solnit, 1988'de Tay-Kaday dillerini şu şekilde sınıflandırmıştır:
Finnix

| --- | --- |

Finnix 100 boot screen
Geliştirici(ler): Ryan Finnie
İşletim sistemi ailesi: Linux (Unix-benzeri)
Paket yöneticisi: dpkg
Son kararlı sürümü: 126  4 Temmuz 2024
Kaynak türü: Açık kaynak
Lisans: Çeşitli
Çekirdek türü: Monolitik (Linux)
Güncelleme yöntemi: APT
Platform desteği: i386, x86-64, PowerPC, UML, Xen
Kullanıcı arayüzü: Console
Web sitesi: www.finnix.org
Pazarlama hedefi: Sistem yöneticileri
Dil sayısı: İngilizce
Bir x86_64 sisteminde Finnix 102 varsayılan başlatması
Finnix, Ryan Finnie tarafından geliştirilen ve dosya sistemi kurtarma, ağ izleme ve işletim sistemi kurulumu gibi görevler için sistem yöneticilerine yönelik Debian tabanlı bir Canlı CD işletim sistemidir. Finnix, yaklaşık 100 MiB'lik bir ISO indirme boyutuyla nispeten küçük bir dağıtımdır ve x86 ve PowerPC mimarileri ile yarı sanallaştırılmış (Kullanıcı Modu Linux ve Xen) sistemler için kullanılabilir. Finnix, önyüklenebilir bir CD, USB flash sürücü, sabit sürücü veya ağ önyüklemesinden (PXE) çalıştırılabilir.
Tarih

Finnix'in geliştirilmesine ilk olarak 1999 yılında başlandı ve bu da onu tamamen önyüklenebilir bir CD'den çalıştırılmak amacıyla piyasaya sürülen en eski dağıtımlardan biri haline getirdi (o zamanlar piyasadaki diğer Canlı CD, ilk olarak 1999 yılında piyasaya sürülen Linuxcare Önyüklenebilir Kartvizit CD'siydi). Finnix 0.01, Red Hat Linux 6.0 tabanlıdır ve Finnie'nin ofisindeki diğer Linux iş istasyonlarının yönetimine ve kurtarılmasına yardımcı olmak için oluşturulmuştur. Finnix'in ilk halka açık sürümü 0.03'tü ve güncellenmiş Red Hat Linux 6.1'e dayalı olarak 2000'in başlarında piyasaya sürüldü. 300 MiB ISO boyutuna ve 32 MiB RAM gereksinimine rağmen (RAM fiyatları ve o dönemde yüksek hızlı internetin yaygınlaşmaması göz önüne alındığında, birçok kişi için engelleyiciydi), Finnix 10.000'den fazla indirme ile orta derecede başarı elde etti. 0.03 sürümünden sonra geliştirme durduruldu ve Finnix 2005 yılına kadar bakımsız kaldı.
23 Ekim 2005 tarihinde Finnix 86.0 piyasaya sürüldü. Daha önceki yayınlanmamış sürümler (84 ve 85.0'dan 85.3'e kadar) "Knoppix remasters" idi ve Linux LVM ve dm-crypt desteği yaratılmalarının ana nedeniydi. Ancak 86.0, Knoppix'ten bir sapmaydı ve doğrudan Debian "test" ağacından türetilmişti.
Kullanım

Finnix küçük bir önyüklenebilir CD ISO olarak piyasaya sürülmüştür. Bir kullanıcı ISO'yu indirebilir, görüntüyü CD'ye yazabilir ve metin modu Linux ortamına önyükleme yapabilir. Finnix düzgün çalışmak için en az 32 MiB RAM gerektirir, ancak varsa daha fazlasını kullanabilir. Sabit diskler, ağ kartları ve USB aygıtları gibi çoğu donanım aygıtı otomatik olarak algılanır ve ele alınır. Bir kullanıcı, salt okunur bir dosya sisteminin (CD ortamı) üzerine bir okuma-yazma dosya sistemi (bu durumda dinamik bir ramdisk) yığarak, bir union mount dosya sistemi (UnionFS veya AUFS, Finnix sürümüne bağlı olarak) aracılığıyla çalışan CD'nin neredeyse her yerinde dosyaları değiştirebilir. Finnix oturumu sırasında yapılan tüm değişiklikler şeffaf bir şekilde RAM'e yazılır ve kapatıldığında atılır. Buna ek olarak Finnix, dağıtım boyutunu düşük tutmak için SquashFS kullanır.
Sistemde en az 192 MiB RAM olması koşuluyla Finnix tamamen RAM içinde çalıştırılabilir. Finnix'e bir "toram" seçeneği iletilirse, CD'nin içeriğinin çoğu bir RAM diskine kopyalanır ve CD çıkarılır, böylece CD-ROM sürücüsü başka amaçlar için serbest bırakılır. Finnix ayrıca önyüklenebilir bir USB flash sürücüye yerleştirilebilir veya bir sabit sürücüye kalıcı olarak kurulabilir (yine de bir LiveCD gibi çalışır).
Finnix, çeşitli işlemci mimarileri için kullanılabilir. Birincil mimari x86'dır ve ek bir x86-64 çekirdeği dahildir. PowerPC desteği, x86 muadili ile aynı anda yayınlanan ayrı bir CD olarak çoğu sürümde mevcuttur. Ayrıca Finnix, hem Kullanıcı Modu Linux hem de Xen sanallaştırma sistemlerinden haberdardır. Linode gibi UML ve Xen Virtual özel sunucu sağlayıcıları, Finnix'i müşterilerine bir kurtarma/bakım dağıtımı olarak sağlayabilir.
Sürümler

Finnix'in yeni sürümleri, Debian "test" ağacından güncellenmiş yazılım ve Finnix'e özgü yeni işlevlerle birlikte ortalama olarak her 3 ayda bir yayınlanır. 86.0'dan 93.0'a kadar olan sürümler, bir ana/küçük sürüm oluşturma şeması kullanıyordu; ana sürümler genellikle büyük işlevsellik değişikliklerini içeriyordu ve küçük sürümler, Finnix'in paketlerini Debian'ın "test" ağacıyla güncel hale getirmek için küçük düzeltmeler ve Debian güncellemelerini içeren küçük sürümlerdi. Sürüm 100'den başlayarak, sürümler basit bir artan tam sayı olarak numaralandırılır. Geliştirme yapıları, Wisconsin'deki şehir ve kasabaların adını almıştır.
Finnix 102, yarı sanallaştırılmış bir Xen konuğu olarak çalışıyor