Akıl yürütme psikolojisi
Akıl yürütmenin farklı çeşitleri

Düşünceyi sınıflandırmaya çalışan Philip Johnson-Laird, amaca yönelik düşünme ile amaçsız düşünme arasında ayrım yaptı ve çağrışımın ilgisiz okumayla ilgili olduğuna dikkat çekti. Allen Newell ve Herbert A. Simon'a atıfta bulunarak, hedefe yönelik akıl yürütmenin bir çözümde yer alan problem alanına dayalı olarak sınıflandırılabileceğini savunuyor.
Tümevarımsal akıl yürütme, belirli durumlardan veya gözlemlerden geniş genellemeler yapar. Bu akıl yürütme sürecinde, geçmiş belirli kanıtlara dayalı olarak genel iddialarda bulunulur. Bu tür bir akıl yürütme, orijinal ifade doğru olsa bile sonucun yanlış olmasına izin verir. Örneğin, bir kişi bir kolej sporcusunu gözlemlerse, bu gözleme dayanarak diğer kolej sporcuları hakkında tahminlerde bulunur ve varsayımlarda bulunur. Bilim adamları teoriler ve hipotezler oluşturmak için tümevarımsal akıl yürütmeyi kullanırlar. Philip Johnson-Laird, tümevarımsal akıl yürütmeyi tümdengelimden ayırdı, çünkü birincisi anlamsal bilgi yaratırken ikincisi yaratmaz.
Aksine, tümdengelim, geçerli akıl yürütmenin temel bir biçimidir. Bu akıl yürütme sürecinde kişi bilinen bir iddia ya da genel bir inançla yola çıkar ve oradan bu temellerden ne çıkacağını ya da bu öncüllerin diğer inançları nasıl etkileyeceğini sorar. Başka bir deyişle, tümdengelim bir hipotezle başlar ve bir sonuca varma olasılıklarını inceler. Tümdengelim, insanların tahminlerinin neden yanlış olduğunu anlamalarına yardımcı olur ve önceki bilgilerinin veya inançlarının yoldan çıktığını gösterir. Bir tümdengelim örneği bilimsel yöntemde, hipotezleri ve teorileri test ederken görülebilir. Sonuç genellikle hipoteze karşılık gelir ve bu nedenle hipotezi kanıtlasa da, sonucun mantıklı olduğu ancak genellemenin olmadığı bazı durumlar vardır. Örneğin, "Tüm genç kızlar etek giyer; Julie genç bir kızdır; bu nedenle Julie etek giyer" argümanı mantıksal olarak geçerlidir, ancak ilk öncül doğru olmadığı için sağlam değildir.
Kıyas, iki ifadenin mantıklı bir sonuca ulaştığı bir tümdengelimli akıl yürütme biçimidir. Bu akıl yürütmeyle, bir ifade "Her A B'dir" ve bir diğeri "Bu C, A'dır" olabilir. Bu iki ifade daha sonra "Bu C, B'dir" sonucuna yol açabilir. Bu tür kıyaslar, geçerli bir hipotezin olduğundan emin olmak için tümdengelimli akıl yürütmeyi test etmek için kullanılır. Kıyassal Akıl Yürütme Görevi; Morsanyi, Kinga, Handley ve Simon tarafından yapılan ve akıl yürütmeye sezgisel katkıları inceleyen bir çalışmadan oluşur Bu testi "kıyassal akıl yürütme performansının neden mantıklılığın bilinçli ve zahmetli bir değerlendirmesi ile sonuçların inanılırlığının sezgisel olarak takdir edilmesi arasındaki etkileşime dayandığını" değerlendirmek için kullandılar.
Başka bir akıl yürütme biçimine de abdüktif akıl yürütme denir. Bu tür, mevcut en iyi bilgiyi kullanarak hipotezler oluşturmaya ve test etmeye dayanır. Abdüktif akıl yürütme, genellikle eksik olan mevcut bilgilerle en iyi şekilde çalışan günlük karar verme türünü üretir. Bu, gözlemlenen açıklanamayan fenomenlerden eğitimli tahminler yapmayı içerebilir. Bu tür bir akıl yürütme dünyada, doktorlar bir dizi sonuçtan tanılar hakkında karar verdiğinde veya jüri üyeleri bir dava hakkında karar vermek için ilgili kanıtları kullandığında görülebilir.