stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ekim Devrimi

Ekim Devrimi, Bolşevik Devrimi, Rus Devrimi veya Büyük Ekim Sosyalist Devrimi, 1917 ile 1923 yılları arasındaki daha geniş kapsamlı Rus Devrimi'nin bir parçası olarak, Vladimir Lenin liderliğindeki Bolşevikler tarafından gerçekleştirilen bir devrimdir. 1917'de Rusya'da yaşanan ikinci hükûmet değişikliği olarak 7 Kasım 1917 [E.U. 25 Ekim] tarihinde Petrograd'da (bugünkü Sankt-Peterburg) bir ayaklanma ile başladı. Bu olay, Rus İç Savaşı'nın fitilini ateşledi ve ilk aşaması büyük ölçüde can kaybı yaşanmadan tamamlandı.
Ekim Devrimi, aynı yılın başlarında II. Nikolay'ın tahttan çekilmesine ve Rus Geçici Hükûmeti'nin kurulmasına yol açan Şubat Devrimi'ni takip etti ve ondan yararlandı. Geçici hükûmet, II. Nikolay'ın küçük kardeşi Büyük Dük Mihail'in tahta çıkmayı reddetmesi üzerine Aleksandr Kerenski liderliğinde iktidara geldi. Bu dönemde kentlerdeki işçiler, devrimcilerin geçici hükûmeti ve politikalarını eleştirdiği sovyetler (işçi konseyleri) kurmaya başladılar. Geçici hükûmet, I. Dünya Savaşı’na devam ettiği için halk arasında giderek daha fazla tepki topladı. Ayrıca, Temmuz Günleri’nde yüzlerce protestocunun öldürülmesi gibi baskıcı yöntemler kullandılar. Son olarak, 14 Eylül 1917 [E.U. 1 Eylül] Rus Cumhuriyeti’ni ilan etti.
1917'nin sonlarında Sosyalist Devrimci Parti tarafından yönetilen direktörlüğün hükûmeti kontrol etmesiyle olaylar iyice kızıştı. Aşırı solcu Bolşevikler, askeri ayaklanma çağrıları yapmaya başladı. 23 Ekim 1917 [E.U. 10 Ekim] tarihinde Lev Troçki liderliğindeki Petrograd Sovyeti, ayaklanmayı destekleme kararı aldı. 6 Kasım 1917 [E.U. 23 Ekim]'de hükûmet, devrimi engellemek amacıyla çok sayıda gazeteyi kapattı ve Petrograd şehrini ablukaya aldı; küçük çaplı silahlı çatışmalar çıktı. Ertesi gün, Bolşevik denizcilerden oluşan bir filonun limana girmesi ve on binlerce askerin Bolşevikleri desteklemek için ayaklanmasıyla geniş çaplı bir ayaklanma başladı. Devrimci Askerî Komite'ye bağlı Bolşevik Kızıl Muhafız güçleri, hükûmet binalarını işgal etmeye başladı. 8 Kasım 1917 [E.U. 26 Ekim] sabahının erken saatlerinde, Petrograd’daki Kışlık Saray ele geçirildi ve Geçici Hükümet devrildi.
Devrim herkes tarafından kabul edilmediği için ülke, 1922’nin sonlarına kadar süren Rus İç Savaşı’na sürüklendi ve bu savaş sonunda Sovyetler Birliği kuruldu. Sovyetler Birliği, devrimi ideolojilerinin zaferi ve işçi sınıfının kapitalizme karşı başarısı olarak gördü. Batılı Müttefikler ise iç savaşta Bolşeviklere karşı müdahale etti. Ekim Devrimi, dünya çapında komünist hareketleri etkiledi ve birçok kültürel esere ilham verdi. Sovyetler Birliği’nde Ekim Devrimi Günü, devletin kuruluşu nedeniyle resmî tatil olarak kutlandı ve birçok komünist parti, bu günü anmaya devam etti.
Kızıl Muhafızlar
İsim ve etimoloji

Başlangıçta, olaydan Ekim Olayı veya 25 Ayaklanması olarak bahsedildi. Zamanla Ekim Devrimi yaygınlık kazandı. Devrimin 10. yıldönümü olan 1927 yılından itibaren resmî olarak Büyük Ekim Sosyalist Devrimi (Rusçası: Великая Октябрьская Социалистическая Революция) olarak adlandırıldı. Anti-Bolşevikler ise olaya eleştirel bir biçimde "Ekim Darbesi" (Rusçası: Октябрьский переворот) adını verdi.
Devrimin Amaçları

Ekim Devrimi'nin amacı genel olarak otokratik sistemi yıkmak, Rusya'yı emperyalist savaştan kurtarmak, işçi ve köylüleri temsil eden iktidarı kurmak, toprak aristokrasisine karşı halkın büyük çoğunluğunu oluşturan yoksul köylü kitleleri lehine toprakları kolektif mülkiyete devretmek, burjuvaziye karşı emekçi sınıfının çıkarlarını savunmaktı. Şubat 1917 Devrimi'nin tek başarılı yönü Çarlık rejiminin yıkılmasıydı. Ancak halkın başarısına karşın iktidar monarşi düzeninin elit kitlelere tanıdığı seçim hakkından dolayı mecliste çoğunlukta olan burjuvaziye kalmıştı. İnsani ve adil bir çalışma düzenini getirecek iş kanunu, acil barış ortamının sağlanması gibi demokratik hak ve taleplerin karşılanmaması burjuva iktidarının niyetleriyle Şubat Devrimi'ni gerçekleştiren geniş halk kitlelerinin taleplerinin çelişmesine sebep oluyordu. Otokrasiyi yıkan burjuva devriminin getirdiği mevcut belirsizlik ortamı halkta tepkiye yol açtı. Savaşın, ekonomik krizin, açlık ve sefaletin sürmesi ve tüm bunlara karşı yapılan protesto eylemlerinde yeni hükûmetin Çarlık düzenini aratmayacak şiddet eğilimine yönelmesi halkta sosyalist devrim taleplerini kaçınılmaz kıldı.
Devrim ve Sovyet İktidarı

10 Ekim günü Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi (Bolşevik) Merkez Komitesi Lenin başkanlığında silahlı ayaklanma gündemiyle toplandı. Toplantıda 2'ye karşı 10 oyla ayaklanma lehine karar alındı
Devrimin yaklaşmakta olduğunu fark eden Başbakan Aleksandr Kerenski Devrimci Askeri Komite'nin dağıtılmasını ve tüm üyelerinin tutuklanmasını emretti. Fakat artık otoritesini tümüyle kaybetmiş olan hükûmet başkanının emirlerini yerine getirecek az sayıda müfreze, Kızıl Muhafızlar tarafından kolayca püskürtüldü.
Devrimci Askeri Komite Rusya halkına hitaben yayınladığı bildiride demokratik bir barış ve üretim mekanizması üzerinde işçi denetimi için Sovyetlerin tam iktidar olacağı bir devrim çağrısı yaptı.
24 Ekim (6 Kasım) 1917'de Bolşevikler başkent Petrograd'da Kerenski önderliğindeki Geçici Hükûmete karşı harekete geçti. Cezaevlerindeki Bolşevik tutuklular serbest bırakıldı. Hükûmete bağlı birlikler kolayca bertaraf edildi. 25 Ekim (7 Kasım)'de 10 bin kadar Kızıl Muhafız güçlü bir direnişle karşılaşmadan tüm hükûmet binalarını ve stratejik mevkiileri ele geçirdi. Smolni Enstitüsü'ne bulunan Lenin, devrim talimatlarını buradan vermekteydi. Vladimir Stankeviç liderliğindeki Askeri Harbiyelilerden oluşan bir müfreze ve St. Georgiev muhafızları Bolşeviklere karşı direnişe geçse de başarılı olamadı.
25 Ekim (7 Kasım) gecesi hükûmetin bulunduğu Kışlık Saray'a saldırı başladı. Binlerce Kızıl Muhafız Kışlık Saray'a yöneldi. Vladimir Antonov-Ovseyenko liderliğindeki Baltık Filosu ve Kronştad Denizcileri de saldırıya katıldı. Aurora kruvazöründen saraya top atışı yapıldı. Bu sırada Kerenski kaçmayı başarmış, ancak bakanlar sarayda bulunmaktaydı. Kazaklar, askeri öğrenciler ve muhafızlar tarafından korunan saray 8 Kasım'da sabaha karşı saat 2'de düştü. Devrilen hükûmetin üyeleri hapse atıldı.
Devrimin resmî tarihi 25 Ekim (7 Kasım) 1917 oldu. İktidar fiilen alındıktan sonra toplanmakta olan ve çoğunluğunu Bolşevik ve müttefikleri olan Sol SR vekillerinin oluşturduğu II. Tüm Rusya Sovyetler Kongresi'nde iktidarın Lenin önderliğindeki Bolşeviklere bırakıldığı ilan edildi.
Sonuçları

II. Tüm Rusya Sovyetler Kongresi'ndeki 670 delegenin yaklaşık olarak yarısına karşılık gelen 300'ü Bolşevik, 100 kadarı da Sosyalist-Devrimci Parti üyesi Sol SR olduğundan kongredeki çoğunluk Aleksandr Kerenski hükûmetinin devrilmesini onayladı. Kışlık Sarayın alınma haberi kongreye ulaştığında iktidarın İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti olarak alındığı ilan edildi ve Ekim Devrimi onaylandı. Bolşevik lider Lenin kongrede iktidarın alınmasına yönelik kısa bir konuşma yaptı:
"Yoldaşlar, Bolşeviklerin ısrarla savunduğu işçi ve köylü devrimi gerçekleşmiştir."
Kongrede bulunan Sosyalist Devrimci Parti'nin sağ kanadından temsilciler alınan kararı protesto edip kongreyi terk etti. Protestoya katılıp Lenin ve Bolşeviklerin yasa dışı şekilde iktidarı aldığını belirten Menşevikler de kongreden ayrıldı. Kongre yeni Sovyet hükûmeti olan Lenin başkanlığındaki Halk Komiserleri Konseyi'ni (Rusçası: Совет народных коммиссаров, Latin harfleriyle kısaltması Sovnarkom’dur) seçti. Kurucu Meclis toplanıncaya kadar iktidarda olacağı açıklanan Sovnarkom ilk olarak Barış Kararnamesi'ni yayınlayarak I. Dünya Savaşı'ndan çekildiklerini ilan etti ve savaşan tüm hükûmetlere ilhaksız ve tazminatsız bir barış çağrısında bulundu. Hemen ardından Toprak Kararnamesi kabul edilerek azınlıktaki büyük toprak sahiplerine ait toprakların da nüfusun çoğunluğunu oluşturan yoksul köylülere dağıtıldığını açıkladı.
Sonuçları > Görev dağılımı

İlk Sovyet hükûmeti olan Sovnarkom’da (Rusçası: Совет народных коммиссаров, Sovyet Halk Komiserleri / Latin harfleriyle kısaltması Sovnarkom) görev dağılımı aşağıdaki şekilde oldu;
| Halk Komiserliği | Komiser |
| --- | --- |
Başkan: Vladimir Lenin
Sekreter: Nikolai Gorbunov
Tarım Halk Komiserliği: Vladimir Milyutin
Savaş İşleri Halk Komiserliği: Vladimir Antonov-Ovseyenko Nikolay Krilenko
Deniz İşleri Halk Komiserliği: Pavel Dibenko
Ticaret ve Sanayi Halk Komiserliği: Viktor Nogin
Eğitim Halk Komiserliği: Anatoli Lunaçarski
Gıda Halk Komiserliği: İvan Teodoroviç
Dışişleri Halk Komiserliği: Lev Troçki
İçişleri Halk Komiserliği: Aleksey İvanoviç Rikov
Adalet Halk Komiserliği: Georgi Oppokov
Çalışma Halk Komiserliği: Aleksandr Şlyapnikov
Milletler Halk Komiserliği: Josef Stalin
Telgraf ve Posta Halk Komiserliği: Nikolay Glebov-Avilov
Ulaşım Halk Komiserliği: Mark Elizarov
Maliye Halk Komiserliği: İvan Skvortsov-Stepanov
SSCB'nin Kurulması

Bolşevikler 1922'de Beyaz Terör'ü yenerek iç savaştan zaferle çıktı ve tüm Rusya'da otoriteyi sağladı. Belarus, Ukrayna, Orta Asya ve Transkafkasya'da da Bolşevikler muhaliflerini bertaraf etmeyi başardı.
1922'de savaş döneminde mecburi olarak kabul edilen sıkı politik ve ekonomik önlemler kaldırıldı. Lenin'in belirlediği yeni ekonomik atılımları içeren NEP (Novaya Ekonomiçeskaya Politika/Yeni Ekonomi Politikası) kabul edildi. Toprak aristokratlarının kasıtlı kıtlık yaratma girişimlerine karşı tedbirler alındı. Üretimi sabote etmeye çalışanlara ve karaborsacılara ağır cezalar getirildi. Köylülerin serbest ticaretine izin verildi. NEP, emperyalist savaş ile iç savaşta daha da sarsılan ekonominin kısa sürede toparlanmasını sağladı.
1922 yılında devletin federal yapısı konusunda tartışmalar yaşandı. Milliyetler Halk Komiseri olan Stalin tüm cumhuriyetlerin Rusya Federatif Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde özerk nitelikte teşkilatlanmaları gerektiğini savunuyordu. Lenin buna şiddetle karşı çıkarak tüm cumhuriyetlerin eşit statüde, egemenlik haklarının korunduğu birleşik bir federasyon planı hazırladı. Plana göre her cumhuriyetin birlikten ayrılma hakkı vardı. Sonunda federasyonun oluşturulmasında Leninist ilkeler kabul edildi.
30 Aralık 1922'de Rusya Federatif Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin, Belarus SSC, Ukrayna SSC, Orta Asya ve Kafkasya cumhuriyetleriyle birleşmesiyle Sovyetler Birliği resmen kuruldu.
Geleneği

Kızıl Ekim (Rusçası: Красный Октябрь) ve Büyük Ekim deyimleri de Ekim Devrimi sırasındaki olayları tanımlamak için kullanılmıştır. Kızıl Ekim isminde Stalingrad'da bir çelik fabrikası, Moskova'da bir şeker fabrikası ve filmlere konu olan bir Sovyet denizaltısı bulunmaktadır. Ruslar ise genellikle bu devrimden kısaca Büyük Ekim olarak bahsederler.
Sergei Eisenstein'ın Ekim isimli filmi ise John Reed'in Dünyayı Sarsan On Gün adlı eserinin sinemaya uyarlanmasıdır. Film 1927 yılında çekilmiş ve özellikle Kışlık Sarayın basılması sırasında gerçekten bu saldırıda bulunan askerler figüran olarak kullanılmıştır.
Sovyetler Birliği döneminde Ekim Devrimi'nin yıldönümü olan 7 Kasım günü en büyük bayram olarak kutlanmaktaydı. Komünist rejimin çökmesinden sonra resmî düzeyde kutlamalara son verilirken özellikle Rusya, Belarus, Ukrayna, Moldova,Tacikistan, Kırgızistan ve Kazakistan'da sol ideolojide partiler kutlamalara devam etti. 7 Kasım Rusya'da 2005 yılına kadar resmî tatil iken Putin'in egemenliğindeki Birleşik Rusya Partisi'nin önerisiyle bu tarihte resmî tatil olmaktan çıkarıldı. Ancak her yıl 7 Kasım'da Rusya'da sosyalist partiler tatil olmamasına rağmen büyük kitlelerin katılımıyla kutlama gerçekleştirmektedir. 2013 yılında Rusya'da yapılan bir anket Rusların %50'sinin bu devrimi Rusya tarihinin en önemli olayı olarak kabul ettiğini göstermektedir. Ankete göre Rusların %50'si 7 Kasım'ın yeniden resmî tatil olmasını istemektedir. Levada Araştırma Şirketinin Mart 2017'de yaptığı anket sonuçlarına göre ise Rusya'da halkın %48'i devrimin ülke tarihinde olumlu etki ettiğini ifade ederken, %29'u olumsuz etki ettiğini, %23'ü ise bu konuda kararsız olduğunu belirtmiştir. Bu ankete göre devrimle ilgili hangi cevap daha uygundur sorusuna halkın %25'i ülke tarihinde yeni bir çağ açması, %36'sı ülkenin sosyo-ekonomik gelişimini ilerletmesi, %21'i ülke gelişimine zarar vermesi, %6'sı felaket olması yanıtını verirken, %13'ü kararsızlığını ifade etmiştir.
7 Kasım Ukrayna'da ise 2014 yılına kadar resmî tatil iken bu tarihte ABD ve AB destekli darbecilerin iktidara gelmesiyle kutlanması yasaklanmıştır. Buna rağmen devrim yıldönümü 2014 yılında referandumla Rusya'ya katılan Kırım'da ve yine bu tarihte bağımsızlığını ilan eden Donetsk Halk Cumhuriyeti ile Lugansk Halk Cumhuriyeti'nde coşkuyla kutlanmaktadır. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden Kırgızistan, Moldova ve Belarus'ta ise 7 Kasım hâlen resmî tatil olarak kabul edilmekte ve bu ülkelerde de devrim kutlamaları yapılmaktadır.
Devrimin Etkileri

Bazı Rus tarihçilere göre Ekim Devrimi tüm dünya tarihi üzerinde etkisi olmuş, insanlık tarihindeki en büyük olaylardan biridir. Rusya'da feodal sistemi yıkmış ve kısa sürede emsali olmayan bir ekonomik gelişmeye yol açmıştır. Bilim, sanayi ve tarımda sosyalist gelişim modeli ile Rusya'yı yoksulluk ve çürümüşlükten kurtarmıştır. Zira Avrupa'nın ekonomisi en kötü ülkelerinden biri olan Rusya devrim sonrası gerçekleştirilen ekonomik atılımlarla dünyanın iki büyük süper gücünden biri olacaktır. Devrim sonrası kurulan Sovyetler Birliği 1980'li yıllarda dünya genelinde sanayi üretim hacminin %16.5'luk kısmını yaparak 2. sırada, millî gelir açısından da dünya genelinde %3.4'lük payla 7. sırada yer alıyordu.
Halk ayaklanması olmasına karşın iktidarı burjuvazinin aldığı Şubat Devrimi'nin aksine Ekim Devrimi iktidarı yoksul halk kitlelerini temsil eden Sovyetlere verdiği için sosyalist devrim olarak ifade edilir.
Sovyet tarihçiliğinde Ekim Devrimi yoksulluk ve sefalet çağında Bolşeviklerin dünya halklarının kurtuluşu için kitleleri harekete geçirmesi olarak ifade edilir. Bu nedenle devrim meşruiyete sahiptir.
Örneğin Rus tarihçi Vladimir Buldakov şöyle der:
“Ekim, yarattığı etki itibarıyla küresel sonuçlara yol açmış bir olaydır. Rusya ve dünya tarihinin gelişiminde tüm halkları harekete geçiren önemli bir devrimdir. Bu ütopyacılık olarak değerlendirebilir. Ama Rusya’da sosyo-ekonomik gelişimi sağladığı gerçeği inkar edilemez. Buldakov Ekim Devrimi'ni insani değerler ve demokrasi talepleriyle gerçekleşmiş bir hareket olarak tanımlamıştır.
Devrimin Rusya tarihindeki ilerici etkisi özellikle eğitim, bilim ve kültür alanındaki önemli atılımlarda görülmüştü. Zira Çarlık Rusyasındaki cehalet ve düşük eğitim seviyesinin aksine Sovyetler Birliği 1970'li yıllara gelindiğinde %100'lük okuma-yazma oranıyla başarısını kanıtlayacaktı. Eğitim-öğretim seferberliği bilim ve teknolojide önemli başarıları da beraberinde getirecekti.
Fransız tarihçi Marc Ferro “Ekim Devrimi” insanların özlemlerinin bir ifadesiydi” demiştir. Tarafsız diğer bazı tarihçilere göre de devrimde Rusya'da 19. yüzyıl boyunca yaşanan yoksul köylü isyanlarının da etkisi söz konusuydu. Olay büyük toprak sahiplerine ve feodal sistemin baskısına karşı bir direniş hareketiydi. Bu olayda 1917'de geleneksel kurumların yıkılışı, ekonomik çöküş, baskıcı monarşi yönetiminin otoritesini kaybetmesi, I. Dünya Savaşı'nın yıkıcı etkileri gibi pek çok faktör etkili olmuştu.
Popüler kültüre etkileri

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
"Октябрь" (İngilizce: October)', (Sergei Eisenstein, 1928)
Doktor Jivago, (Doctor Zhivago), (1965)
"Доктор Живаго" (Doktor Jivago), (2005)
'Reds, (Ten Days that Shook the World eseriyle meşhur olan John "Jack" Silas Reed'in hayatını anlatan bir film, 1981)
1917 Temmuz Günleri protestoları
Avrora Kruvazörü
Ekim'de Lenin filminin final sahnesi. Vladimir Lenin, Stalin ve beraberindekilerle birlikte Ekim Devrimi'ni ilan ediyor.
Ekim Devrimi sırasında Lenin'i resmeden Sovyet pulu (1987)
Geçici Hükûmetin devrildiğini bildiren ilk açıklama
Boris Kustodiev'in Bolşevik isimli eseri
1927 Oktobr filminden bir sahne, Kışlık Sarayın basılması
Derinpınar, Tortum

| Derinpınar |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
DerinpınarDerinpınar'ın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°27′N 41°24′E﻿ / ﻿40.45°K 41.4°D﻿ / 40.45; 41.4
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Tortum
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam: 29,62 km²
Rakım: 2044 m
Nüfus (2022): 161
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25430
Derinpınar, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Derinpınar'ın eski adı Ahbirik veya Ahpirik'tir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Ahbirik şeklinde yazılmıştır.
Eski bir yerleşim olan Ahpirik, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kale de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Ahpirik köyü, 17. yüzyılda Tortum sancağının Ahçirik nahiyesinin 15 köyünden biriydi. Nüfusu 75 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında ise, 15 hanede 60 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 120 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Ahpirik köyü, 1935 genel nüfus aşımında Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Kisha nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 34 kişiden oluşuyordu. Ahpirik Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Pınarlı, 1959 yılında 7267 sayılı kanunla da Derinpınar olarak değiştirilmiştir. Derinpınar köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 484 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 129 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 88 km, Tortum ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Şenyurt üzerinden, Derekapı'da 13 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 161
2021: 227
2020: 298
2019: 286
2018: 188
2017: 194
2016: 201
2015: 225
2014: 248
2013: 286
2012: 343
2011: 374
2010: 400
2009: 407
2008: 425
2007: 445
2000: 454
1990: 528
1985: 537
1965: 484
Çukuryayla, Tekman

| Çukuryayla |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
ÇukuryaylaÇukuryayla'nın Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 39°29′52″N 41°17′45″E﻿ / ﻿39.4978°K 41.2958°D﻿ / 39.4978; 41.2958
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Tekman
Coğrafi bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 2145 m
Nüfus (2022): 833
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25560
Çukuryayla, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Mahallenin eski adı, 1928 yılı kayıtlarında Aşağı Basdok olup, Kürtçede "Bastok" sözcüğü "çığlı" anlamına gelmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 110 km, Tekman ilçe merkezine 33 km uzaklıktadır. Mahalle, Tekman'ın güneybatısında olup, 25.27 numaralı il yoluna Kayaboğaz Mahallesi üzerinden, Kırıkhan Mahallesi'nde 7,8 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 833
2021: 899
2020: 920
2019: 905
2018: 913
2017: 898
2016: 833
2015: 798
2014: 885
2013: 976
2012: 1.064
2011: 1.083
2010: 1.052
2009: 1.026
2008: 1.025
2007: 1.011
2000: 919
1990: 855
1985: 859
1965: 424
Yazyurdu, Tortum

| Yazyurdu |
| --- | --- |
Mahalle
Mahallenin haritadaki yeri
 Erzurum'un Türkiye'deki konumu
YazyurduYazyurdu'nun Erzurum 'daki konumu
Koordinatlar: 40°25′04″N 41°20′17″E﻿ / ﻿40.4178°K 41.3381°D﻿ / 40.4178; 41.3381
Ülke:  Türkiye
İl: Erzurum
İlçe: Tortum
Coğrafi bölge: Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam: 53,24 km²
Rakım: 2044 m
Nüfus (2022): 48
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 0442
İl plaka kodu: 25
Posta kodu: 25430
Yazyurdu, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe

Yazyurdu'nun eski adı Ahçirik'tir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ahçirik, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ise Ahcirik olarak geçer.
Ahçirik köyü, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün yaylasında, üzerinde haç, insan yüzü ve insan eli kabartmalarının bulunduğu mezar taşları burada Hristiyan bir nüfusun yaşadığını göstermektedir.
Ahçirik köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterine göre, Tortum sancağına bağlı Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 76 Hristiyan haneden oluşuyordu. Tortum sancağının üç nahiyesinden biri olan Ahçirik nahiyesi ise, 15 köyü kapsıyordu. Nahiyenin nüfusu, 1.248'i Hristiyan ve 22'si Müslüman olmak üzere, 1.270 haneden oluşuyordu.
Ahçirik köyü, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Erzurum eyaletinin Tortum kazasına bağlıydı. Köyde 9 hanede 22 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Ahçirik köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 44 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Ahçirik köyü, 1935 genel nüfus aşımında Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Kisha nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 94 kişiden oluşuyordu. Ahçirik Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Yaylacık, 1959 yılında 7267 sayılı kanunla da Yazyurdu olarak değiştirilmiştir. Yazyurdu köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 145 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 13 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Yazyurdu köyünün 1,5 km batısında, bir kaya üzerinde megalit bir yapı kalıntısı bulunmaktadır. Kaba yontulmuş iri ve orta büyüklükte taşlarla inşa edilmiş olan bu yapının olduğu yer köylülerce “Kilakom” olarak adlandırılmaktadır. Köyün yaylasında ise eski mezar taşları tespit edilmiştir. Bu taşlarda kabartma şeklinde haç, insan yüzü ve insan eli yer alır.
Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 91 km, Tortum ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kaleboynu, Cihanlı ve Şenyurt mahalleleri üzerinden, Derekapı'da 18,2 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
Nüfus

| Yıllara göre mahalle nüfus verileri |
| --- | --- |
2022: 48
2021: 53
2020: 56
2019: 82
2018: 94
2017: 47
2016: 47
2015: 53
2014: 63
2013: 74
2011: 60
2010: 60
2009: 63
2008: 67
2007: 64
2000: 64
1990: 123
1985: 122
1965: 145