On İki Ada
Tarihçe > İtalyan egemenliği

Ana madde: İtalyan Ege Adaları
Libya'da Trablusgarp Savaşı'nın patlak vermesinden sonra, 1912 başlarında İtalya, büyükşehir topraklarına yakın olan Osmanlı hükûmetine baskı uygulamak amacıyla, Meis hariç, bugünkü On iki Ada'nın tamamını işgal etti.
1912 yılında imzalanan Uşi (Ouchy) Antlaşmasına göre İtalya, On İki Ada'yı Osmanlı İmparatorluğu'na verecekti. Ancak adaların Yunanlar tarafından işgal edilebileceği düşüncesiyle Balkan Savaşı'nın sonuna kadar İtalyanlarda kalmasına karar verildi. Ancak İtalya, bu adaları Osmanlı İmparatorluğu'na vermekten vazgeçerek kendi topraklarına kattı. İşgal, Birinci Dünya Savaşında İtalya'nın Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etmesinden (21 Ağustos 1915) sonra da devam etti.
Savaş sırasında adalar İngiltere ve Fransa için önemli bir deniz üssü haline geldi; İtalya her iki ülkeyle de müttefikti. On iki adalar, en ünlüsü Gelibolu'daki sefer olmak üzere çok sayıda seferin sahneleme alanı olarak kullanıldı. Fransızlar ve İngilizler bazı küçük adaları işgal etti ancak Rodos İtalyan işgali altında kaldı.
1915'te Fransızlar Meis'i de (Kastellorizo) da işgal etti.
I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı'ya dayatılan Sevr Planı ile On İki Ada ve Meis'in İtalya'ya bırakılması amaçlanmıştı. Sevr Planı'nın hayata geçirilememesinin ardından Lozan Antlaşması'nda da On İki Ada'nın İtalyan yönetiminde kalması teklif edilmiş ve bu madde kabul edilmiştir. Savaştan sonra, 29 Temmuz 1919'da imzalanan Tittoni-Venizelos anlaşması, İtalya'nın Rodos'un kontrolünü elinde tutması sırasında daha küçük adaların Yunanistan'a katılması çağrısında bulundu. Anlaşma ayrıca İtalya'nın güneybatı Anadolu karşılığında Antalya'yı alacağı takasın da ana hatlarını çiziyordu. Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nde Yunanistan'ın yenilgisi ve modern Türkiye'nin kurulması mübadeleyi engelledi. İtalya, Lozan Antlaşması hükümleri uyarınca On iki Ada'yı Possedimenti Italiani dell'Egeo olarak resmen ilhak etti. Mussolini, Rodos'u, İtalyan kültürünün Levant'ta yayılması için bir odak noktası görevi görecek modern bir ulaşım merkezi haline getirmeyi umarak bir İtalyanlaştırma programı başlattı. Adalarda ezici çoğunlukla Yunanca konuşuluyordu, Türkçe konuşan bir azınlık ve Yahudi İspanyolcası konuşan daha küçük bir Yahudi azınlık vardı. Göçmen İtalyanca konuşanlar marjinal bir dil topluluğuydu.
Her ne kadar İtalyan devleti adaları Dışişleri Bakanlığı'nın kontrolüne vermiş olsa da, yönetimleri Akdeniz'de bir İtalyan imparatorluğu projesine ve Libya, Somali, Eritre ve 1936'dan sonra Etiyopya'daki İtalyan kolonilerine güçlü şekilde bağlıydı.
Adalarda egemenliği güvence altına almanın bir parçası olarak İtalya, denizaşırı imparatorluğuna özgü yerel nüfus için bir tür imparatorluk vatandaşlığı oluşturdu ve uyguladı. İtalyan Ege vatandaşlığı (cittadinanza egea italiana) olarak adlandırılan bu vatandaşlık biçimi, yerel siyasi hakları kapsıyordu ve askerlik hizmetini kapsamıyordu. 1934'ten sonra, On iki Ada vatandaşları askerlik hizmetini tamamlayıp tam İtalyan vatandaşı olmak için başvuruda bulunabildiler. Bu, İtalyan Faşizmini destekleyen ve İtalyan imparatorluğunun mali refahlarını teşvik eden bir ülke olduğunu düşünen birçok yerel halkın tercih ettiği bir seçenekti. İtalyan Ege vatandaşlığı aynı zamanda adaların, Türk-Yunan Savaşı'nı sona erdiren İkinci Lozan Antlaşması'nın bir hükmü olan Ege'deki Yunan ve Türk azınlık nüfuslarının mübadelesinden muaf tutulmasını da sağladı. 1934'ten sonra yurtdışından İtalyan Ege vatandaşlığının kazanılması ve babasoyluluk ilkesine göre İtalyan Ege vatandaşlığının aktarılması da mümkün olmuştur. Bu reform, İtalyan vatandaşlığının temelini oluşturan jus sanguinis ilkesini yansıtıyordu ve özellikle Mısır'daki Yunanca konuşan On iki Ada kökenli büyük göçmen topluluğuna yönelikti.
Faşist yönetim adaları modernleştirmeye, sıtmayı ortadan kaldırmaya, hastaneler, su kemerleri inşa etmeye, Rodos'un başkentine elektrik aydınlatması sağlayacak bir enerji santrali inşa etmeye ve On iki Ada kadastrosunu kurmaya çalıştı. St. John Şövalyelerinin ana kalesi de yeniden inşa edildi. Betonun hakim olduğu Faşist mimari tarzı, adaların pitoresk manzarasını önemli ölçüde bozdu (ve ayrıca sakinlere İtalyan yönetimini hatırlattı) ve sonuç olarak, mimarinin en önemli örneği olmaya devam eden Leros kasabası Lakki'nin ünlü örneği dışında, büyük ölçüde yıkıldı veya yeniden düzenlendi.
1936'dan 1940'a kadar Cesare Maria De Vecchi, Ege'deki İtalyan Adaları'nın valisi olarak görev yaptı ve İtalyan dilinin resmi kullanımını teşvik etti ve II. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla kesintiye uğrayan İtalyanlaşma sürecini destekledi. On iki adaların 1936 İtalyan nüfus sayımında toplam nüfus 129.135 idi ve bunların 7.015'i İtalyan'dı.