Hamidiye Alayları
Kuruluşu > Kaynakları ve altyapısı

Hamidiye Alayları ile ilgili kanunun 19. maddesinde alayların yapısı ve kimliği hakkında şu bilgilere yer verilmiştir:
1891'de ilk olarak çıkarılan elli üç maddelik nizamnamede Hamidiye Süvari Alaylarının nasıl kurulacağı ve özelliklerinin nasıl olacağı açıklanmıştır. Buna göre bu alayların isimleri "Hamidiye Süvari Alayları"dır. Bu alaylar; dört bölükten az, altı bölükten fazla olmayacaktır. Her bölük; dört takımdan, her takım da otuz iki neferden az, kırk sekiz neferden fazla olmayacaktır. Her alay en az 512, en fazla 1.152 kişiden meydana gelecektir. Her dört alay, bir liva sayılacaktır. Büyük aşiretlere bir veya birden fazla alay, küçük aşiretlere ise birkaç bölük kurma hakkı verilecektir. Ancak alay kurulması ve eğitim maksadıyla aşiretlerin birleştirilmesi önlenecek, merkezî otoritenin veya ordu kumandanlarının emri ile sadece savaş zamanında birleştirilecekti. Her alaydan iki çavuş Ordu-i Hümayun merkezine gönderilip mektep alayında eğitime tabi tutulacaktı. Ayrıca her alaydan bir çocuk seçilerek İstanbul'a gönderilecek, orada süvari mektebinde tahsil gördükten sonra mülazımlık (teğmen) rütbesiyle memleketine ve alayına dönecekti.
"Asakir-i Hamidiye Süvari Alayları Kürt ve Arab aşairinden mürettep olduğundan bu akvama mensup olanlardan her birinin mensup olduğu kabail ve eşairin iktiza edegeldikleri şekil ve kıyafette bulunması münasip ve muvafık olacağından şimdilik üç nümune intihab olunmak ... şarttır. Üzerlerindeki ahali-yi saireden fark olunacak surette alayın isim ve numarası yazılı bir alamet-i farika bulunacaktır."
Alayların subayları ise İstanbul'da askerî eğitim görmüş aşiret çocuklarından oluşacaktı. Bu ihtiyacı karşılamak için İstanbul'da Aşiret Mektebi adıyla askerî okullar kuruldu. Bu subaylar gösterdikleri başarılar ile üst mertebelere çıkabileceklerdi.
Ruslara yönelik olarak Şafii Kürtlerden oluşturulan Hamidiye Alayları amacına uygun faaliyette bulunmaz. Hamidiye Alayları daha çok eşkıyalık yapar. Ermeni ve Alevi köylerine baskınlar düzenleyip çapulculuk yaparlar 23 Temmuz 1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra Eylül 1908 ayında Kürt Hamidiye Alaylarının silahlarını ellerinden almak isteyen İttihatçılar bunu başaramazlar.
Şafii Kürtlerin ağa ve aşiret reislerinin çocuklarının eğitildiği İstanbul'daki “Aşiret Mektebi”nde ve Hamidiye Alaylarında ise Kürt milliyetçiliği filizlenmiş ve örgütlenmeye başlamıştır. Bu durum Doğu Anadolu’da Alevi-Şafii çatışmasını beraberinde getirir. Sonuçta Okul Müdürü Kolağası Kâmil Bey, “Bunlar aşiret değil haşerat!” der.
40. Alay Sivas'ta olup, Mihrali Bey tarafından Kars'tan Sivas'a yerleşen Karapapak (Terekeme) Türklerinden teşkil edilmiştir. 1892 yılında kurulmuştur. Diğer alaylar, civariyet itibarıyla birbirine yakın olmasına karşılık 40. Alay onlardan ayrı, bağımsız ve müstakil görülmektedir. Bu yüzden diğer alaylar livalar şeklinde örgütlenmişken 40. Alay diğerlerinden uzak olduğu için herhangi bir livaya bağlanmamış, doğrudan doğruya Sivas Vilayeti'ne bağlı olarak kalmıştır. Bu alayın en önemli özelliklerinden birisi, mensuplarının çoğunun Mihrali Bey ile birlikte 1877-1878 Rus savaşında Kafkas cephesindeki savaşlarda görev yapan kahramanlardan meydana gelmiş olmasıdır. Diğer yandan 40. Alay, tarihe komutanı Mihrali Bey ile birlikte 1905 yılında Yemen'e gitmesi ile geçmiştir. Mihrali Bey başta olmak üzere alayın büyük kısmı Yemen'den gelememiştir.
Sultan Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden sonra iktidara geçen İttihat ve Terakki Fırkası, Hamidiye Alaylarının teşkilatını lağvetti. Aşiret hafif süvari alayları adıyla yeniden düzenlendi ve sayıları da azaltılarak yirmi dörde indirildi. Doğuda meydana gelen Ermeni isyanlarında önemli faydası görülen bu alaylar, Balkan Savaşı'nda yerinden oynatılmadı.
1913 yılında, alaylar yeni bir teşkilatlanma içerisine sokularak İhtiyat Süvari Alayları adı altında, iki fırka hâlinde, merkezi Erzurum olan Dokuzuncu Kolordu'ya bağlandılar. I. Dünya Savaşı'nda doğuda dinç ve zinde olarak Ruslara karşı çarpışan bu alaylar, Rus birliklerini geri çekilmeye zorladılar. Ermenilerin tehcir edilmesinde etkin oldular.
| Sıra | Aşiret | Yeri | Süvari | Piyade | Toplam |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Sipkan | Tutak | 400 | 250 | 650 |
| 2 | Sipkan | Hosuna | 400 | 175 | 575 |
| 3 | Sipkan | Cemal Verdi | 400 | 225 | 625 |
| 4 | Zilan | Toprakkale | 250 | 360 | 610 |
| 5 | Zilan | Karakilise | 450 | 250 | 700 |
| 6 | Karapapaklar ve Kürtler | Eleşkirt ve Karakilise | 400 | 150 | 650 |
| 7 | Karapapaklar ve Kürtler | Tulak - Kalakilise | 300 | 200 | 500 |
| 8 | Keşvan | Hasankale | 200 | 175 | 475 |
| 9 | Şapikan ve Badayan | Kızıldiz | 250 | 325 | 575 |
| 10 | Taşkesen, Diyadin | Kasatkanlı | 198 | 350 | 548 |
| 11 | Mikaili | Karakilise, Diyadin | 175 | 325 | 500 |
| 12 | Hamdiki, Başımi, Hal Hesini | Karakilise, Diyadin | 225 | 350 | 525 |
| 13 | Haydaran | Bergiri Muradiye | 200 | 318 | 518 |
| 14 | Haydaran | Bergiri Muradiye | 175 | 350 | 525 |
| 15 | Şevli | Van, Timar | 200 | 350 | 550 |
| 16 | Kalıkan, Livi | Erciş | 255 | 270 | 525 |
| 17 | Mukuri | Saray | 215 | 315 | 530 |
| 18 | Takarı | Zermaniz, Saray | 300 | 380 | 680 |
| 19 | Millî, Şemsiki | Saray | 225 | 425 | 650 |
| 20 | Şkeftka | Eblak | 327 | 213 | 540 |
| 21 | Adaman, Zilan, Hecidıran | Erciş | 250 | 275 | 525 |
| 22 | Haydaran | Erciş | 175 | 350 | 525 |
| 23 | Haydaran | Adilcevaz | 200 | 350 | 550 |
| 24 | Heydaran | Erciş | 175 | 350 | 525 |
| 25 | Marhoran | Adilcevaz | 250 | 300 | 550 |
| 26 | Hasenan | Hınıs (Kumdeban) | 335 | 205 | 540 |
| 27 | Hasenan | Malazgirt | 340 | 200 | 540 |
| 28 | Hasenan | Malazgirt (Diknuk, Dinbut) | 304 | 230 | 534 |
| 29 | Hasenan | Moranköyü | 310 | 230 | 540 |
| 30 | Hasenan | Bullanık | 308 | 232 | 540 |
| 31 | Cibran | Gümgüm | 308 | 232 | 540 |
| 32 | Cibran | Hınıs | 310 | 235 | 545 |
| 33 | Cibran | Varto | 315 | 330 | 545 |
| 34 | Zirkan | Tekman | 300 | 250 | 550 |
| 35 | Zirkan | Söylemez | 375 | 500 | 875 |
| 36 | Cibran | Kiği | 285 | 265 | 550 |
| 37 | Celali | Bayezit (Örtülü kışlağı) | 305 | 370 | 540 |
| 38 | Celali | Bayezit (Şeyhlu kışlağı) | 300 | 240 | 540 |
| 39 | Takori | Mahmudiye (Saray) | 305 | 301 | 606 |
| 40 | Kafkasya muhacirleri | Sivas | 275 | 500 | 775 |
| 41 | Millî | Mardin | 275 | 265 | 540 |
| 42 | Millî | Siverek | 255 | 375 | 630 |
| 43 | Millî | Siverek | 303 | 247 | 550 |
| 44 | Karakeçili | Siverek | 305 | 225 | 530 |
| 45 | Kikan | Res ül Eyn, Mardin | 350 | 270 | 620 |
| 46 | Tay (Arap) | Nusaybin | 445 | 185 | 630 |
| 47 | Karakeçili | Siverek | 310 | 230 | 540 |
| 48 | Miran | Cezire | 335 | 205 | 540 |
| 49 | Miran | Cezire | 308 | 232 | 540 |
| 50 | Ertoşi | Başkale,Norduz | 375 | 300 | 625 |
| 51 | Kays | Urfa | 450 | 200 | 650 |
| 52 | Kays | Harran | 400 | 150 | 550 |
| 53 | Berazı | Urfa | 250 | 300 | 550 |
| 54 | Berazı | Urfa | 300 | 300 | 600 |
| 55 | Berazı | Urfa | 275 | 300 | 575 |
| 56 | Gevdan | Hakkâri | 200 | 300 | 500 |
| 57 | Şadili | Hasankale | 300 | 250 | 550 |
| 58 | Adaman | Erciş | 200 | 350 | 550 |
| 59 | Pinyan | Hakkâri | 150 | 400 | 550 |
| 60 | Şidan | Hakkâri | 350 | 300 | 650 |
| 61 | Kasıkan | Söylemez | 250 | 300 | 550 |
| 62 | Kiki | Harran | 250 | 350 | 600 |
| 63 | Millî | Viranşehir | 550 | 250 | 800 |
| 64 | Millî | Viranşehir | 600 | 225 | 825 |
| 65 | Belideyi | Erciş, Patnos, Malazgirt | 250 | 200 | 450 |
| * | TOPLAM | * | 19306 | 18410 | 37581 |
Hamidiye Alayları'ndan bir süvari bölüğü