Sosyalizm
Sosyal ve politik teori > Kapitalizmin eleştirisi

Sosyalistler, sermaye birikiminin, maliyetli, düzeltici, düzenleyici önlemler gerektiren dışsallıklar yoluyla israf yarattığını savunurlar. Ayrıca bu sürecin, yalnızca yüksek basınçlı reklam gibi ürünlerin kârla satılması için yeterli talebi yaratmak amacıyla var olan, dolayısıyla ekonomik talebi karşılamaktan ziyade yaratan savurgan endüstriler ve uygulamalar ürettiğine işaret etmektedirler. Sosyalistler, kapitalizmin, ihtiyaç sahibi bireylere kârla satılamasa bile, tüketim için değil, sadece daha sonra fiyatı yükseldiğinde satmak üzere meta satın almak gibi irrasyonel faaliyetlerden oluştuğunu ve bu nedenle sosyalistler tarafından sıklıkla yapılan önemli bir eleştirinin "para kazanmanın" veya sermaye birikiminin talebin karşılanmasına karşılık gelmediği olduğunu savunurlar. Kapitalizmde ekonomik faaliyetin temel kriteri, üretime yeniden yatırım için sermaye birikimidir, ancak bu, kullanım değeri üretmeyen ve yalnızca birikim sürecini ayakta tutmak için var olan (aksi takdirde sistem krize girer) yeni, üretken olmayan endüstrilerin gelişimini teşvik eder, örneğin finans endüstrisinin yayılması, ekonomik balonların oluşumuna katkıda bulunur. Bu tür birikim ve yeniden yatırım, sabit bir kar oranı talep ettiğinde, toplumun geri kalanındaki kazançlar orantılı olarak artmazsa sorunlara neden olur.
Sosyalistler, özel mülkiyet ilişkilerinin ekonomideki üretici güçlerin potansiyelini sınırladığını düşünmektedir. Sosyalistlere göre özel mülkiyet, gelirin özel temellüküne dayalı, ancak ortak çalışmaya ve girdilerin tahsisinde iç planlamaya dayalı merkezi, toplumsallaştırılmış kurumlarda yoğunlaştığında, kapitalistin rolü gereksiz hale gelene kadar geçersiz hale gelir. Sermaye birikimine ve bir sahipler sınıfına ihtiyaç duyulmadığından, üretim araçlarındaki özel mülkiyet, bu toplumsallaştırılmış varlıkların kamusal veya ortak mülkiyetine dayanan bireylerin özgür bir birliği ile değiştirilmesi gereken modası geçmiş bir ekonomik örgütlenme biçimi olarak algılanmaktadır. Özel mülkiyet, planlama üzerinde kısıtlamalar getirmekte, iş dalgalanmalarına, işsizliğe ve aşırı üretim krizleri sırasında maddi kaynakların muazzam bir şekilde israf edilmesine neden olan koordinasyonsuz ekonomik kararlara yol açmaktadır.
Gelir dağılımındaki aşırı eşitsizlikler, sosyal istikrarsızlığa yol açmakta ve yeniden dağıtıcı vergilendirme şeklinde yüksek maliyetli düzeltici önlemler gerektirmektedir; bu önlemler bir yandan çalışma güdüsünü zayıflatırken, sahtekârlığa davetiye çıkarmakta ve vergi kaçakçılığı olasılığını artırmakta, diğer yandan da piyasa ekonomisinin genel verimliliğini azaltmaktadır.  Bu düzeltici politikalar, asgari ücret, işsizlik sigortası, kârların vergilendirilmesi ve yedek işgücü ordusunun azaltılması gibi şeyler sağlayarak piyasanın teşvik sistemini sınırlandırır ve kapitalistlerin daha fazla üretime yatırım yapmaları için teşviklerin azalmasına neden olur. Özünde, sosyal refah politikaları kapitalizmi ve onun teşvik sistemini felce uğratır ve bu nedenle uzun vadede sürdürülemez. Marksistler, bu eksikliklerin üstesinden gelmenin tek yolunun sosyalist bir üretim tarzının kurulması olduğunu savunmaktadır. Sosyalistler ve özellikle Marksist sosyalistler, işçi sınıfı ile sermaye arasındaki içsel çıkar çatışmasının mevcut insan kaynaklarının en iyi şekilde kullanılmasını engellediğini ve çelişkili çıkar gruplarının (emek ve iş dünyası) genel ekonomik verimlilik pahasına ekonomiye kendi lehlerine müdahale etmesi için devleti etkilemeye çalışmasına yol açtığını savunur. İlk sosyalistler, kapitalizmi, gücü ve zenginliği toplumun küçük bir kesiminde yoğunlaştırdığı için eleştirmişlerdir. Buna ek olarak, kapitalizmin mevcut teknoloji ve kaynakları halkın çıkarları doğrultusunda maksimum potansiyelde kullanmadığından şikayet etmişlerdir.