stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Beyin hücresi
Hücre tipleri > Sinir hücresi

Ana madde: Sinir hücresi
Sinir hücreleri, beynin işlevsel olan ve elektriksel olarak uyarılabilen hücreleridir. Yalnızca sinir devrelerindeki diğer nöronlar ve internöronlarla işbirliği içinde işlev gösterebilirler. İnsan beyninde tahminen 100 milyar nöron vardır. Nöronlar, sinir uyarıları olarak da adlandırılan aksiyon potansiyellerinin iletimi için özelleşmiş polarize hücrelerdir . Ayrıca zar ve protein sentezleyebilirler. Nöronlar, sinapslarından salınan nörotransmiterleri kullanarak diğer nöronlarla iletişim kurar ve inhibe edici, uyarıcı veya nöromodülatör etki gösterebilirler. Nöronlar, ilişkili oldukları nörotransmiterlere göre uyarıcı dopaminerjik nöronlar ve inhibe edici GABAerjik nöronlar şeklinde anlandırılabilir.
Kortikal internöronlar,sinir hücresi popülasyonunun yalnızca %20'sini oluşturur, ancak biliş,örenme ve hafızanın düzenlenmesi için gerekli olan kortikal aktiviteyi düzenlemede önemli rol oynarlar. Kortikal internöronlar şekil, moleküler ve elektrofizyolojik yapı bakımından farklılık gösterir; öncelikle GABA kullanımı yoluyla kortekste uyarılma ve inhibisyon arasındaki dengeyi korumak için topluca işlev görürler. Bu dengenin bozulması, şizofreni gibi nöropsikiyatrik bozuklukların ortak bir özelliğidir. Kimyasallara ve çevresel etkilere maruz kalma doğum öncesi gelişimde bozulmalara sebep olabilir.
Serebral kortekste farklı nöronlar farklı kortikal katmanları işgal eder ve piramidal nöronları ve kuşburnu nöronları içerir. Beyincikte Purkinje hücreleri ve internöronal Golgi hücreleri baskındır.
Hücre tipleri > Glia hücresi

Ana madde: Glia hücresi
Glia hücreleri, nöronları destekleyen hücreleridir. Üç tip glial hücresi vardır:Astrositler, oligodendrositler ve ependimal hücreler. Glial kök hücreler, yetişkin beyninin her yerinde bulunur. Glial hücreler, nöronlardan çok daha fazladır ve nöronlara destekleyici rollerinin yanı sıra, özellikle astrositlerin, gliotransmisyon adı verilen nörotransmisyona benzer bir sinyalleme sürecini içeren nöronlarla iletişim kurabildiği kabul edilmektedir. Bir nöronun gibi aksiyon potansiyeli üretemezler, ancak büyük sayılarında sinir devreleri üzerinde uyarılabilirliğe etki eden kimyasallar üretebilirler.  Astrositler yıldız benzeri şekilleri sayesinde, çok sayıda sinaps yapabilir.
Beyin hücrelerinin güçlendirilmesi

Beyin hücrelerinin güçlendirilmesi ve beyin sağlığını iyileştirmek için zihinsel ve fiziksel egzersizler, iyi beslenme, düzenli uyku ve nöroplastisiteyi destekleyen tedavi yöntemleri önemli rol oynamaktadır.
Beyin hücrelerinin güçlendirilmesi > Zihinsel ve fiziksel egzersizler

Yeni Bir Dil Öğrenmek: Yeni bir dil öğrenmek, bilişsel fonksiyonları artırarak nöroplastisiteyi destekler. Bu, beyin hücrelerinin arttığı ve hafızayı, motor becerileri geliştiren bir etkidir. İki dil konuşabilen insanlar, yalnızca bir dil konuşan insanlara kıyasla daha fazla nöron ve dendrite sahiptir. Bu, gri maddelerinin daha yoğun olduğu anlamına gelir
Aralıklı Oruç: Aralıklı oruç, beynin enerji harcamasını artırarak gri maddeyi artırabilir. Uyku ile birleştiğinde beyin hücrelerinin yenilenmesi sağlanabilir. Klinik çalışmalar, aralıklı orucun Alzheimer hastalığı üzerinde olumlu etkisi olduğunu ortaya koymaktadır.
Az Kullanılan Eli Çalıştırın: Dominant olmayan eli kullanmak, beynin yeni nöral bağlantılar oluşturmasını sağlar. Örneğin, diğer el ile yazı yazmak veya diş fırçalamak gibi basit egzersizler yapılabilir. Konu ile ilgili farklı görüşler de mevcuttur.
Egzersiz: Fiziksel aktiviteler, sinir kavşaklarının sayısını artırarak beyin hücreleri arasındaki iletişim ağını güçlendirir. Bununla birlikte yeni sinir hücrelerinin oluşumunu teşvik ederek beyin sağlığını iyileştirir ve bilişsel fonksiyonları artırır. Beyin hücrelerine en iyi gelen egzersizlerden biri dans etmektir.  Araştırmalara göre dans etmek Alzheimer ve bunama riskini yüzde 76 oranında azaltıyor. Dans, beyin ve vücut koordinasyonunu geliştirirken duygusal anlamda da fayda sağlar.
Beyin hücrelerinin güçlendirilmesi > Beyin Sağlığına İyi Gelen Besinler

Omega-3: Beyin sağlığı için en iyi bilinen besin öğesidir. Somon, ceviz, badem, semizotu, chia tohumu gibi yiyeceklerde bulunur.
Selenyum: Ruh hali üzerinde olumlu etkisi olan bir mineraldir ve yumurta, yer fıstığı, tavuk gibi yiyeceklerde yer alır.
Folik Asit: Ispanak, muz, mercimek gibi yiyeceklerde bulunan bu vitamin, beyin sağlığını korur.
Kahve: Kahve, Alzheimer ve Parkinson riskini azaltabilir. Kafein, zihinsel uyanıklığı artırırken mutluluk veren nörotransmitterları da destekler.
Antioksidanlar: Yaban mersini, zerdeçal, kabak çekirdeği ve bitter çikolata gibi besinler, nörolojik hastalıkların önlenmesine yardımcı olabilir.
Beyin hücrelerinin güçlendirilmesi > Düzenli ve Kaliteli Uyku

Uyku, beyin sağlığı için kritik öneme sahiptir. Düzenli ve kesintisiz uyku, beyin hücrelerini yeniler ve hormon dengesini sağlar. Ayrıca, uyku saatlerinin tutarlı olması gerekir. Hafta içi ve hafta sonu arasındaki uyku saatlerinde belirgin bir fark olmamalıdır; her iki dönemde de benzer saatlerde uyumak ve uyanmak, biyolojik saatin düzenli çalışmasına yardımcı olur. Ayrıca, uyku süresinin 8 saatten az olmaması gereklidir. Uyku kalitesi ise, karanlık ve sessiz bir ortamda, kesintisiz ve derin uyku sağlanarak artırılabilir.
Beyin hücrelerinin güçlendirilmesi > Nöroplastisiteyi destekleyen tedavi yöntemleri

Nöroplastisite, beynin hasar gören bölgelerini telafi etme yeteneğidir. Beyin hücreleri doğal olarak yenilenmese de, nöroplastisite sayesinde sağlıklı hücreler hasar gören hücrelerin fonksiyonlarını devralabilir. Modern tıp, nöroplastisiteyi destekleyen ilaçlarla bu süreci daha etkili hale getirmektedir.
Beyincikteki Purkinje hücreleri
Glial hücre tipleri
Benadir

| Benadir Banaadir بنادر |
| --- | --- |
İl

 Benadir'in Somali'deki konumu
Ülke:  Somali
İdare
 • Vali: Yusuf Hüseyin Cemal
Yüzölçümü
 • Toplam: 370 km²
Nüfus (2014)
 • Toplam: 1.650,227
Zaman dilimi: UTC+03.00 (EAT)
Benadir (Somalice: Banaadir, Arapça: بنادر), Somali'nin illerinden biridir. İl ülkenin güneydoğusunda yer almaktadır. Yüzölçümü 370 km² olan ilin nüfusu 2014 yılı itibarı ile 1,650.227'dir. İlin merkezi aynı zamanda Somali'nin başkenti olan Mogadişu'dur.
İlçeler

Benadir idari olarak 17 ilçeye ayrılmaktadır:
Abdülaziz (Abdiaziz)
Bondere (Boondheere)
Daynile (Daynile)
Darkenley (Dharkenley)
Hamar-Cacab (Hamar-Jajab)
Hamar-Veyne (Hamar-Weyne)
Hodan
Hovl-Vadag (Howl-Wadag)
Huriva (Huriwa)
Kahda (Kaxda)
Karan (Karan)
Şangani (Shangani)
Şibis (Shibis)
Vaberi (Waberi)
Vedacir (Wadajir)
Varta Nabada (Warta Nabada)
Yakşid (Yaqshid)
Campeprosopa

Campeprosopa, Clitellariinae altfamilyasına bağlı bir cinstir.
Bel kanto

Rossini portre
Bel kanto, müzik parçası içerisindeki duygusal farklılıkların vurgulanması, notaların daha cazibeli bir şekilde söylenmesi, melodi ve şarkı sözlerinin anlamlandırılması şeklinde bir şarkı yorumlama tekniğidir. İtalyancada "güzel şarkı söyleme" anlamında kullanılır.
Jürgen Kesting, bel kantoyu "belli bir teknikten doğan ihtiyaçla ortaya çıkan şarkı söyleme stili (şan) ya da bu şarkı söyleme stilinin tekniği" olarak tanımlamaktadır.[kaynak belirtilmeli] Bel kanto, sıkça bel kanto repertuvarından olmaksızın klasik şarkı söyleme tekniğine sahip güzel sesli şarkıcıları tanımlamakta ve oldukça yanlış anlamda kullanılmaktadır.
Genel anlamında formal yapısı içerisinde yetkin bir tını, mükemmel bir legato, messa di voce (ton değişimleri), apojatürler ve portamentolar olarak tanımlanabilir. Koloratür ya da fioritür sesler de süslemeler, biçimden sapmaksızın varyasyonlar yaparken ön plana çıkartılabilir.
Tarihi

Canto fiorito yani süslemeli şanın en parlak zamanı 17. yüzyıl sonları ve 19. yüzyıl başları arasında kalan dönemdir. Bel kanto şarkıcıları arasında en dikkat çekicileri özellikle bu dönemde İtalyancada evirati olarak bilinen kastratolardır. Kastratoların opera sahnelerinden kaybolmasından sonraları ise bel kanto tekniğinde, bu tekniği kullanan diğer sesler giderek daha kısıtlı doğaçlama olanaklarına sahip olmuşlardır. Bu özellikleri ile bel kanto tekniğine sıkısıkıya bağlı kalarak ama süslemelerde daha fazla ölçülü olarak bel kanto şarkıcıları 1810-1850 yılları arasında tekniği en yüksek noktasına getirmişlerdir.
Önemli bestecileri

18. yüzyıl: Giovanni Battista Bononcini, Galuppi, Cimarosa, Alessandro Scarlatti, Antonio Vivaldi
19. yüzyıl: Gioacchino Rossini, Vincenzo Bellini, Gaetano Donizetti
Bel kanto tekniğini kullanan önemli şancılar

Eviratiler (Kastratolar): Farinelli, Giovanni Carestini, Gaetano Caffarelli
19. yüzyıl: Giuditta Pasta, Isabella Colbran, Maria Malibran, Giovanni-Battista Rubini, Mattia Battistini, Jenny Lind, Sophie Crüwell
20. yüzyıl: Alessandro Bonci, Giacomo Lauri-Volpi, Luisa Tetrazzini, Tito Schipa, Rosa Ponselle, Leyla Gencer, Maria Callas, Joan Sutherland, Marilyn Horne, Alfredo Kraus, Edita Gruberova, Luciano Pavarotti, Renato Bruson, Montserrat Caballé, Joseph Schmidt, Cecilia Bartoli, Richard Tauber.
Aşina Mişe

Aşina Mişe (Çince: 阿史那彌射; ?–662), Tang hanedanının İmparatoru Gaozong tarafından eski Batı Göktürk topraklarını yönetmek üzere görevlendirilen kukla bir Türk kağanıydı. Xue Zongzheng, Bağaşa Kağan ile aynı kişi olduğunu öne sürdü.
Ailesi

Aşina Yuankin
Aşina Babu - Tibet İmparatorluğu'na teslim edildi, Aşina Tuçi'ye katıldı
Aşina Poluo - Tibet İmparatorluğu'na teslim edildi, Aşina Tuçi'ye katıldı.
Kudüs Kuşatması (MÖ 597)

Bu madde MÖ 597'de gerçekleşen kuşatma hakkındadır. Nebuchadnezzar'ın ikinci kuşatması olan Kudüs Kuşatması (MÖ 587) ile karıştırılmamalıdır.
Başlığın diğer anlamları için Kudüs kuşatması sayfasına bakınız.
Kudüs Kuşatması (MÖ 597), Yeni Babil İmparatorluğu Kralı II. Nebukadnezar'ın, o zamanlar Yehuda Krallığı'nın başkenti olan Kudüs'ü kuşattığı askeri bir seferdir. Şehir teslim olmuş ve kralı Yehoyakin Babil'e sürgün edilerek yerine Babil tarafından atanan amcası Zedekiah getirilmiştir. Kuşatma hem İbranice İncil'de (Tekvin Kings) hem de Babil Nebukadnezar Kroniği'nde yer almaktadır.
MÖ 601 yılında II. Nebukadnezar Mısır'ı ele geçirmeye çalışmış ancak başarılı olamamış ve ağır kayıplar vererek geri çekilmiştir. Yahuda Kralı Yehoiakim, peygamber Yeremya'nın güçlü itirazlarına rağmen, Babil yönetimine karşı isyan etmek için bu fırsatı değerlendirdi ve Mısır yanlısı bir tavır takındı. Yehoyakim'in ölümünün koşulları net değildir. Yerine genç oğlu Yehoyakin geçmiştir.
Babilliler Kudüs'ü kuşattılar ve MÖ 597 yılının Mart ayında şehir teslim olmuştur. Yehoyakin, saray halkı ve diğer önde gelen vatandaşlar ve zanaatkarlar Babil'e sürgün edilmiştir. Bu olay, Babil esaretinin ve Yahudi göçünün başlangıcı olarak kabul edilir. Yehoyakin'in amcası Zedekiah, Yahuda'nın vasal kralı olarak atanmıştır.
On yıl sonra Zedekiah, Babillilere karşı bir isyan daha başlattı; ancak bu isyan II. Nebukadnezar tarafından acımasızca bastırılmıştır. MÖ 587'de Kudüs'ün ikinci kuşatması şehrin ve Süleyman Mabedi'nin yıkılmasıyla sonuçlanmış ve Yahuda Krallığı son bulmuştur.
Tarihlendirme

Donald Wiseman tarafından 1956 yılında yayımlanan Babil Kronikleri, Nebukadnezar'ın Kudüs'ü ilk kez MÖ 16 Mart 597'de ele geçirdiğini ortaya koymaktadır. Wiseman'ın yayımından önce, E. R. Thiele, İncil metinlerinden Nebuchadnezzar'ın Kudüs'ü ilk ele geçirmesinin MÖ 597 baharında gerçekleştiğini belirlemiş ancak William F. Albright da dahil olmak üzere diğer bilim insanları, olayı daha sıklıkla MÖ 598 olarak tarihlendirmişlerdir.
Kuşatma

Kudüs'ün yıkılmasını önlemek için, Yahuda Kralı Yehoyakim, üçüncü yılında Mısır'a olan bağlılığını Babil'e çevirmiştir. Kudüs'teki hazineden haraç ödemiş ve Nebukadnezar, tapınaktaki bazı eserleri ve kraliyet ailesinden ve soylulardan bazılarını rehin almıştır. MÖ 601 yılında, hükümdarlığının dördüncü yılında Nebukadnezar Mısır'ı işgal etmeye çalışmış ancak başarılı olamamış ve ağır kayıplar vererek geri çekilmiştir. Bu başarısızlık, Babil'e bağlı Levant devletleri arasında  Yehuda da dahil olmak üzere çok sayıda isyana yol açmıştır, Kral Yehoyakim Nebukadnezar'a haraç ödemeyi bırakıp Mısır yanlısı bir tutum takındmıştır.
Nebukadnezar bu isyanlarla kısa sürede başa çıktı. Nebukadnezar Kroniği'ne göre  Kudüs'ü kuşatmış ve şehir MÖ 597'de düşmüştür. Kronik'te şöyle denilmektedir:
[Nebukadnezar'ın MÖ 598'deki hükümdarlığının] Yedinci yılı, Kislev ayında [Kasım/Aralık], Babil kralı ordusunu topladı ve Hatti (Suriye/Filistin) topraklarını işgal ettikten sonra Yahuda şehrini kuşattı. Adar ayının ikinci günü [16 Mart] şehri fethetti ve kralı [Yehoyakin] esir aldı. Yerine kendi seçtiği bir kralı [Zedekiah] tayin etti ve zengin bir haraç aldıktan sonra Babil'e gönderdi.
Yehoyakin'in kuşatma sırasında, muhtemelen MÖ 10 Aralık 598'de veya Kislev veya Tevet aylarında öldüğü düşünülmektedir. Nebukadnezar, şehri ve Mabedi yağmalamış ve 8 veya 18 yaşında olan yeni kral Yehoyakin, saray halkı ve diğer önemli vatandaşlar ve zanaatkarlar Babil'e sürülmüştür. Sürgün, MÖ 597 yılının Nisan ayından önce gerçekleşmiş olup, Hezekiel Kitabı'ndaki tarihler bu olaydan itibaren sayılmaktadır.
Nebukadnezar, Yehoyakin'nın amcası Zedekiah'ı Yahuda'nın kukla kralı olarak atamış ve Yehoyakin Babil'de kalmaya zorlanmıştır. Zedekiah'ın hükümdarlığının başlangıcı, MÖ 597 Nisan ayının başlangıcından birkaç hafta önce, veya sonra  olarak çeşitli tarihlere dayanmaktadır.
Krallar Kitabı (M.Ö. 7. ve 6. yüzyıllarda yazılmıştır) bu süre zarfında 10.000 kişinin sürgün edildiğini kaydeder, ayrıca 7.000 zanaatkar ve 1.000 "demirci" daha eklenerek  toplam sayı 18.000'e çıkarılmıştır. Karşılaştırmalı olarak, Yeremya Kitabı 3.023 kişinin esir alındığından bahseder. Bazı âlimler bu sayının sadece erkekleri kapsayıp kapsamadığını sorusunu ileri sürmüşlerdir. Eğer bu doğruysa, belki de 15.000 ila 30.000 kadar Yahudi sürgüne gönderilmiş olabilir.
Edebiyat

Edebiyat, yazın veya literatür, dil aracılığıyla; duygu, düşünce, hayal, olay, durum veya herhangi bir olgunun edebî bir tarzda ve etkili bir şekilde yazılı veya sözlü anlatımını gerçekleştiren; malzemesi söz ve ses; muhatabı insan olan bir sanat dalıdır. Edebî yazılar yazan sanatçılara edebiyatçı denir. Daha kısıtlayıcı bir tanımla, edebiyatın; bir sanat formu olarak oluşturulan yazılar olduğu düşünülmüştür. Bunun nedeni, günlük kullanımdan farklı olarak edebiyatın, dil ürünü olmasıdır.
Edebiyatın kendi içinde, ileti ve biçim farklılıkları yönünden ayrılan türleri vardır (şiir, roman, öykü, fıkra vb.). Edebi metinler özenli bir dil ile yazılır, özgündür; her edebi eser oluşturulduğu dönemin sosyopolitik özelliklerini taşır.
Edebiyatın, Hint-Avrupa dil ailesinde kullanılan sözcük karşılıkları Latince "literatura/litteratura"dan türevlendirilmiştir. Literatura/litteratura ise Latincede mektup ve el yazısı anlamına gelen "littera" kelimesinden türemiştir. Yazın sözcüğü ise Türkçedir.
Edebiyatın konuları; deneme, drama, söylence, öykü, roman ve şiirdir. Bazı edebiyat eserlerinde gerçeklik, kurmaca gerçeklik şeklindedir. Eseri ortaya koyan sanatçı gerçek hayattan esinlendiği olaylar ya da fikirler ile kendi kafasındakileri harmanlar. Bunun sonucunda eserler hem gerçek hayattan hem de sanatçının duygu, düşünce ve hayallerinden izler taşır. Edebiyat; genellikle yazılı ürünler için kullanılan bir terim olmasının yanında, aslında sözlü ürünleri de kapsayan bir genişliğe sahiptir. Bu şekilde yazılı olmayan ve halk anlatımlarıyla yaşayan edebiyata sözlü edebiyat adı verilmektedir.
İngiliz edebiyatından tarihî kitaplar, Merton College, Oxford Üniversitesi
Edebiyat, kurgu veya gerçek algı temelinde sınıflandırılabilir. Yine edebî eserlerin tasnifindeki bir diğer ölçüt mevcut eserin manzum ya da nesir olmasıdır. Bu temel ölçütlerin yanında edebî eserler, büyüklük formlarına göre de farklı adlar altında toplanır. Örneğin öykü, roman, kısa öykü veya drama birbirinden uzunluk kısalık ilişkisiyle de ayrılabilir. Bunların yanında, tarihsel süreç içerisinde edebiyatın sınıflandırılmasında estetiğin ve tür-şekil ilişkisinin de dikkate alındığı gözlemlenmektedir. Zaman içerisinde edebiyat kavramı büyük bir değişim geçirmiştir. Bugün için yazın, yazılı olmayan sözlü sanat formlarını da kapsamaktadır. Son yıllarda sanal ortamın gittikçe yaygınlaşmasıyla, edebiyatın yeni bir kolu olan e-ortam edebiyatı ortaya çıkmıştır.
Etimoloji

Edebiyat sözcüğü Arapçadaki أدب, edeb teriminden gelir ve görgü, terbiye, konuk ağırlama adabı, yaşam tarzına ilişkin hikâye ve gözlemlerden oluşan gibi anlamlara gelir.
Türkçede edebiyat sözcüğü Tanzimat Dönemi'nde kullanılmaya başlanmıştır. Bundan önce ilm-i edeb, şiir ve inşâ gibi terimler kullanılmaktaydı. Edebiyat sözcüğü ilk defa Şinasi ve Namık Kemal'in yazılarında kullanılmıştır. Sözcüğün Latince karşılığı olan litteratura Fransızcaya geçmiş (littérature) ve Fransızcadan da Türkçeye geçmiştir.
Tanım

Edebiyatın, edebiyatçılar tarafından ortak bir kanıya varılmış bir tanımı bulunmamaktadır. Edebiyat tanımlanması Platon'un Devlet kitabından günümüze kadar sürmektedir. Platon, edebiyatın genel anlamı ile hayatın yansıması olarak tanımlamış ve bu betim günümüze kadar varlığını korumuştur. Fransız roman yazarı Stendhal "Bir roman yol boyunca gezdirilen ayna demektir.", Georgi Plehanov ise "Edebiyat  ve sanat, hayatın aynasıdır" demiştir. Bu tanımlamaları M. Parkhomenko ve A. Myasnikov "Sanat çoğu kez aynaya benzetilir. Bu benzetmenin yanlışlığı, on dokuzuncu yüzyıl klasiklerinin bile gözünden kaçmamıştır. Ayna, karşısında duran nesneleri donuk biçimde yansıtmaktan öte bir şey yapmaz, oysa sanat gerçeğin özüne doğru çok inebilmek için gerçeği seçer, çözümler ve yeniden biçimlendirir." şeklinde eleştirmişlerdir.
Boris Suchkov ise iki fikrin sentezi "Sanat ve edebiyat yapıtlarının çizdiği dünya, gerçekliğin körü körüne bir kopyası değildir, ama, dünyanın rengini ve kokusunu kendinde muhafaza eder, şu basit nedenle ki, sanat her zaman için doğanın ve insan hayatının en özlü yanlarını ele almıştır. Her hakiki sanat yapıtının bir bildirisi olması gerekir; bu bir sanat yapıtının var olabilmesinin temel koşulu ve hayatî ögesidir. Sanat, gerçekliğin büyük disiplinine ancak boyun eğebilir, ona yardım edemez…" tanımını oluşturmuştur.
İngiliz edebiyat eleştirmeni Terry Eagleton "Sağlam ve değişmez değerleri olan ve birtakım ortak özellikleri paylaşan eserler anlamında bir edebiyat tanımı olamaz" demiştir.
Edebiyat teorileri

Ana madde: Edebiyat teorisi
Edebiyatın sınırları önceden belirlenmiş form ve kurallara göre tasarlanarak oluşturulan bir üretim mi yoksa baştan tasarlanamayan üretim sırasında bilinçaltı ve geçmiş tecrübelerin ışığında oluşturulan özgün bir eser mi olduğu Eski Yunan'da bu yana tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Öyleyse edebi metnin üretimini sorgulayan iki ana görüş vardır.
Edebiyat teorileri > Kurgucu anlayış

İlk temsilcisi Aristoteles olup, ünlü düşünür Poetika adlı çalışmasında tragedyayı enine boyuna incelerken kurguyu ön plana çıkararak, sanatsal dışavurumu ikinci plana atmıştır.
Edebiyat teorileri > Dışa vurumcu anlayış

MS. 1. yüzyılda Eski Romalı düşünür Longinus, Peri Hypsous (Yücelik Üzerine) adlı çalışmasında bir eserin sanatsal değerinin içindeki coşku miktarı ile ölçülebileceğini iddia ederek kurgucu anlayışı reddetmiştir.
20. yüzyıl'dan itibaren her iki anlayışın ortaklaşa yansıtıldığı eserler üretilmiştir. Söz gelimi James Joyce'un Ulysses adlı romanı hem kusursuz bir kurguya sahip hem de dışavurumun yoğun kullanıldığı devrimci bir çalışma olarak dikkat çekmektedir.
Edebiyat türleri > Türk edebiyatı

Ana madde: Türk edebiyatı
Türkçe olarak üretilmiş sözlü ve yazılı metinleri. Türk dilinin, Türkiye topraklarında gelişen ilk ürünleri 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın başlarına aittir. 19. yüzyıla kadar İran-İslâm medeniyeti çerçevesinde gelişen Türk edebiyatının ürünleri Halk edebiyatı ve Divan Edebiyatı olarak birbirinden farklı yanları olan iki kolda gelişti. Osmanlı sarayı çevresinde, Fars edebiyatı'nın etkisiyle üretilen klasik edebiyat denilen divan edebiyatı ağır basarken halk arasında, sözlü gelenek uzun bir zaman devam etti.
Edebiyat türleri > İngiliz edebiyatı

Ana madde: İngiliz edebiyatı
İngilizce olarak icra edilen edebiyat türü. Bu alanda eser veren sanatçıların ille de İngiliz olması gerekmez. Polonyalı Joseph Conrad, İskoç Robert Burns, İrlandalı James Joyce, Galli Dylan Thomas, Amerikalı Edgar Allan Poe, Hint Salman Rushdie, Karayipli V.S Naipaul İngilizce olarak birçok edebi eser vermişlerdir. Diğer bir deyişle, İngilizce Edebiyat dünyada konuşulan İngilizcenin çeşitli varyasyonları ve lehçeleri gibidir. Akademik alanda, İngilizce Edebiyat, İngilizce üzerinde çalışan bazı bölümlere, ikincil ve üçüncül eğitim sistemlerine ad olabilmektedir. İngiliz Edebiyatı'ndaki çok sayıda yazar çeşitliliğine rağmen, William Shakespeare'in eserleri, İngilizce konuşan dünya genelinde en önemli noktada yer almaktadır.
Edebiyat türleri > Alman edebiyatı

Ana madde: Alman edebiyatı
Orta Avrupa'da yaşayan Almanca konuşan toplulukların edebi yaratısı. Almanya, Avusturya, İsviçre ve bunların yanındaki Alsas (Fransa), Bohemya (Çekya) ve Silezya (Polonya) gibi bölgelerdeki çalışmaları kapsar.
Edebiyat türleri > Fransız edebiyatı

Ana madde: Fransız edebiyatı
Fransızca kullanılarak ortaya çıkan edebiyat ürünlerini kapsar. Dünyanın en zengin ve en etkileyici edebiyatlarından biridir. Fransız yazarlar başta epik şiir, lirik şiir, drama ve kurgu olmak üzere edebi yazınların tümüne katkıda bulunmuşlardır. Fransız edebiyatı birçok ülkedeki yazarların çalışmalarını derinden etkilemiştir. 1600'lerde, Klasizm denen Fransız kültürel hareketi tüm Avrupa edebiyatında önemli etki bırakmıştır. 1700'lerin Fransız yazarları Avrupa edebiyatını kontrol altına almışlardı. 1800'ler boyunca, realizm ve sembolizm, birçok dilde yazan yazarların çalışmalarını şekillendirmesine yardımcı olmuştu. 1900'lerde ise, Gerçeküstücülük (Sürrealizm) ve Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk) Fransa sınırlarının dışına çıkarak diğer yazarlar, sanatçılar ve düşünürlerin çalışmalarını geniş ölçüde etkilemiştir.
Edebiyat türleri > İtalyan edebiyatı

Ana madde: İtalyan edebiyatı
İtalyan yazarlarca İtalyanca yazılmış edebiyat yapıtlarını kapsar. İtalya'nın siyasal birliğini 19. yüzyıla kadar kuramaması ve Katolik Kilisesi'nin etkisiyle, yazılı metinlerde uzun süre Latince kullanılmış ve yerel bir dilin yaygınlaşması öbür Avrupa ülkelerine göre daha geç başlamıştır. 12. ve 14. yüzyıllar arasında İtalya'da Fransızca düzyazı ve koşukla yazılmış romanslar okunmuş ve klasik metinlerden uyarlamalar yapılmıştır. Böylece 13. yüzyılda bir Fransız-İtalyan edebiyatı gelişmiştir. İtalyanlar Fransız öykülerini çoğu zaman uyarlayarak ve bunlara çeşitli eklemeler yaparak kaleme almışlardır. Bu edebiyatta Fransızca kullanılmakla birlikte, yazarlar yapıtlarına yer yer kendi lehçelerinin özelliklerini de katmışlardır.
Edebiyat türleri > Rus edebiyatı

Ana madde: Rus edebiyatı
11. yüzyılda Ruslar'ın Hristiyanlık'ı benimsemesinden sonra yazılan yapıtlarla başlar. Doğu Slav toplulukları ilk kez 10. yüzyılın hemen başında Kiev'de merkezi bir yönetim altında bir araya gelmişlerdi. Aynı yüzyılın sonlarında Kiev prensi tarafından benimsenen Hristiyanlık'ın halkın arasında yayılmasıyla okuryazarlık gelişebilme olanağı buldu. Bu yeni dinle birlikte Rusya'ya Yunanca ya da Slavca dinsel yapıtlar girdi. Yunancadan çeviriler yapılmaya başlandı.
Calligrammes (1918), Fransız şairi Guillaume Apollinaire'in önemli eserlerinden biridir ve özellikle "görüntü şiiri" olarak bilinen bir türü temsil eder.
Vikikitap
Preşova Vadisi'ndeki çatışmalar

Pireşova Vadisi'ndeki çatışmalar, 1999-2001 yılları arasında Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ile Preşova, Medvece ve Buyanovaç Kurtuluş Ordusu (UÇPMB) üyesi Arnavut isyancılar arasında meydana gelen çatışmalardır. Çatışmalar sırasında Yugoslav hükûmetinin UÇPMB saldırılarını bastırmak için KFOR'dan destek talep ettiği durumlar oldu, zira Kosova Savaşı'nı sona erdiren ve Yugoslavya ile Kosova arasında bir tampon bölge oluşturan Kumanovo Antlaşması gereğince sadece hafif silahlı askerî güçler kullanılabilirdi.