stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Özdemir Nutku

| Özdemir Nutku |
| --- | --- |
Doğum: 12 Ocak 1931(1931-01-12) İstanbul, Türkiye
Ölüm: 8 Kasım 2019 (88 yaşında) İzmir, Türkiye
Meslek: Tiyatrocu
Önemli ödülleri: Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü
  Etkilendikleri Shakespeare 

Özdemir Nutku (12 Ocak 1931, İstanbul - 8 Kasım 2019, İzmir), Türk tiyatro bilimci, oyuncu, yazar, eleştirmen ve yönetmendir.
Özdemir Nutku, ilkokuldan sonra 1942'de Robert Kolej'e girdi. Orta eğitimden sonra 1950'de B.A. derecesiyle mezun oldu. Tiyatroya olan ilgisi Robert Kolej yıllarında başladı. Okulun Temsil Kolu'nda amatör olarak çeşitli roller oynadı. 1946'da Kadıköy Süreyya Sineması'nda sahnelenen Franz Lehar'ın Tarla Kuşu operetinde ilk kez profesyonel oldu. 1952 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Kürsüsü'ne yazıldı. 1956 yılında mezun oldu. Aynı yıl Almanya'ya gitti. Göttingen'de Georg-August Üniversitesi Tiyatro Bölümüne alındı. Burada, Göttingen Devlet Tiyatrosu Sanat Yönetmeni Heinz Hilpert'in üç yıl boyunca asistanlığını yaptı. Almanya'daki çeşitli özel tiyatrolarda oyunlar sahneye koydu. 1959'da yurda dönerek Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Enstitüsü'ne asistan olarak alındı. 1961'de Doktor, 1967'de Doçent, 1974'te de Profesör oldu. 1976'da Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesinde Tiyatro Bölümü'nü kurdu. Daha sonra Dokuz Eylül Üniversitesi'ne bağlanan ve Sahne ve Görüntü Sanatları Bölümü adını alan bölümün başkanı olarak uzun yıllar çalıştı. Aynı zamanda "Sahneleme" dersi hocası olarak altmıştan fazla oyun sahneye koydu. İki bine yakın makalesi, çeşitli uluslararası tiyatro şenliklerinde yönetmenlik, tiyatro yazarlığı ve tiyatroya genel katkıları nedeniyle çok sayıda ödüller kazandı.
Özdemir Nutku, 8 Kasım 2019'da kalp yetmezliği nedeniyle öldü.
Adına Kıyı Ege ve Ege Tiyatrolar Birliği tarafından tiyatro ödülleri verilmektedir.
Başlıca yapıtları

Modern Tiyatro Akımları (1963),
Darülbedayi'nin Elli Yılı (1969),
Dünya Tiyatrosu Tarihi (2 cilt 1971-72),
Tiyatro Yönetmeninin Çalışması (1973),
Meddahlık ve Meddah Hikayeleri (1977),
Sahne Bilgisi (1980),
Dram Sanatı (1983),
Gösterim Terimleri Sözlüğü (1983),
Duvardaki Mavi Muş (1994 ve 1999),
Oyunculuk Tarihi (1995),
Kültür Tarihimizden Manzaralar (1995),
Oyun Çocuk Tiyatro (1998),
Bana William Deyin (2010),
Zaman içinde zaman (2014, OpusKitap)
Sahnelediği bazı oyunlar

Haldun Taner, Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım, TBDS, 1999.
Anton Çekhov - Neil Simon, Sevgili Doktor, Izmir Kent Tiyatrosu, 1998.
John Patrick, Çayhane, Izmir Devlet Tiyatrosu, 1997.
A.H.Tanpınar-Ahmet Çakır, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, TBDS, 1996/1997.
Güngör Dilmen, Midas¹ın Kulakları, Adana Devlet Tiyatrosu, 1996/1997.
Neil Simon, Ikinci Bölüm, Izmir Repertuvar Tiyatrosu, 1995/1996.
Aristofanes-Nutku, Eşek Arıları, TBDS, 1995/1996
Michael Frayn, Oyunun Oyunu, Trabzon Devlet Tiyatrosu, 1995/1996
N.Gogol - Ö.Nutku, Müfettiş, TBDS, 1994/1995-
Patrick Haley, Van Gogh, International Theatre Company, 1994.
Haldun Taner, Gözlerimi kaparım, Adana Devlet Tiyatrosu, 1993/1994.
Carl Zuckmayer, Bir Alman Masalı, TBDS, 1993/1994
Samuel Beckett, Godot'yu Beklerken, Izmir Devlet Tiyatrosu, 1992/93.
Federico Garcia Lorca, Kanlı Düğün, TBDS, 1992/93.
Turgut Özakman, Resimli Osmanlı Tarihi, Izmir Şehir Tiyatroları,
Ülkü Ayvaz, Yaşasın Gökkuşağı (çocuk oyunu),Kamyon Tiyatro, Izmir 1991.
Anton Çekhov, Kül Altındaki Kor (Düzenleme) TBDS, 1990/1991.
T.Özakman, Fehim Paşa Konağı, TBDS, 1989/1990
Shakespeare, Geceler ve Gündüzler (Düzenl.),TBDS.1988/1989.
Aristofanes, Lysistrata, Tiyatro Bölümü Deneme Sahnesi, 1988/1989.
HaldunTaner, Ay Işığında Şamata, T.B.D.S.1987/1988.
Julius Hay, At, Tiyatro Bölümü Deneme Sahnesi, 1986/7.
Turgut Özakman, Resimli Osmanlı Tarihi, T.B.D.S.,1985/1986.
Carl Zuckmayer, Bir Alman Masalı, T.B.D.S., 1984/1985.
Güngör Dilmen, Midas'ın Kulakları, T.B.D.S.,1983/4.
Arthur Miller, Hepsi Oğullarımdı, T.B.D. Sahnesi, 1981/2.
Önder Paker, Biraz Daha Işık, T.B. Deneme Sahnesi, 1981/2.
Turgut Özakman, Ocak, Tiyatro Bölümü Deneme Sahnesi, 1980/1981
Haldun Taner, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, TBDS, 1980/1981.
Heinrich von Kleist, Kırık Testi, T.B. Deneme Sahnesi, 1979/1980.
Carl Zuckmayer, Köpenick Yüzbaşısı, Tiyatro K.Topl.1975/1976.
Özdemir Nutku, Söylev, Tiyatro Kürsüsü Topluluğu, 1973/1974.
Adalet Ağaoğlu, Evcilik Oyunu, T.K. Topluluğu, 1971/1972.
Sermet Çağan, Ayak-Bacak Fabrikası, T.K. Topluluğu, 1970/1.
Julius Hay, At, Tiyatro Kürsüsü Topluluğu, 1969/1970.
Şinasi-Suat-Özakman-Duru, Türk Usulü Evlenme, T.K.T.,1968/1969
Michael Hastings, Lee Harvey Oswald, YenişehirTiyatrosu1967/1968
Musahipzade Celal, Balaban Ağa, T. Kürsüsü Topluluğu, 1967/8.
Güngör Dilmen, Midas'ın Kulakları, T K.Topluluğu, 1966/1967.
Jean Tardieu, La Serrure, La Sonate, Monsieur Moi, Institut d'Etudes Françaises., 1965.
Sermet Çağan-Özdemir Nutku, Savaş Oyunu, T.K.Topluluğu, 1965.
Özdemir Nutku, Köprü, Tiyatro Kürsüsü Topluluğu, 1964/5.
[Anonim], Pabuççu Ahmet'in Maceraları, T.K.T., 1964/5.
[Anonim], Arlekino'nun Cambazlıkları, Ankara Den. Sahnesi, 1962.
Turgut Özakman, Hastahane, Eskişehir Oda Tiyatrosu, 1961/1962.
Anton Çekhov, Teklif, Eskişehir Oda Tiyatrosu, 1961/2.
Güngör Dilmen, Avcı Karkap, Ankara Ankara Koleji, 1960.
Jean Giraudoux, Bellac Apollonu, Ankara Koleji, 1960.
Jean Giraudoux, Der Apoll von Bellac, Nansenbühne, Göttingen, Almanya 1958.
Christopher Fry, Ein Schlaf Gefangener, Nansenbühne, Göttingen, Almanya, 1958.
Jean Anouilh, Leocadia, Junges Theater, Göttingen, Almanya 1957.
Ödülleri

Bornova Anadolu Lisesi Eğitim Vakfı - Beyaz Yaşam Ödülü (2015)
II. Abdülhamid dönemi Osmanlı tarihi (1876-1881)

Bu madde II. Abdulhamid'in 1876-1881 yılları arasındaki padişahlığında Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşanan tarihi olayları ele almaktadır.
Tahta çıkışı ve I. Meşrutiyet

II. Abdülhamid, amcası Abdülaziz'in 1876'da tahttan indirilmesi ve şüpheli şartlarda ölümü, ağabeyi V. Murad'ın tahta geçirildikten üç ay sonra ruhi çöküntü geçirdiği iddiasıyla tahttan indirilerek Çırağan Sarayı'na hapsedilmesi olaylarına şahit oldu. 31 Ağustos 1876'da İkinci Abdülhamid ismi ile padişah ilân edildi ve 7 Eylül günü Eyüp'te kılıç kuşandı.
Abdülhamid tahta çıktığında Osmanlı İmparatorluğu büyük bir buhrandaydı. 1871'de Âli Paşa'nın ölümünden sonra saray ile Bâb-ı Âli arasındaki çekişme alevlenmiş, 1875'te devlet, borçlarını ödeyemez hâle düşerek Ramazan Kararnamesi ile moratoryum ilan etmiş, Rusya'nın başını çektiği panslavizm akımının etkisiyle, Osmanlı'ya bağlı özerk gözüken ama fiilen bağımsız şekilde hareket eden Sırbistan ve Karadağ'ın da kışkırtma ve yardımlarıyla Balkanlar'da millî isyanlar baş göstermişti. Yurt içinde Genç Osmanlılar denilen kesimde meşrutiyet yanlısı görüşler güçleniyor, hatta padişahlığın tasfiyesiyle cumhuriyet ilânı fikri tartışmaya açılıyordu. Ağabeyinin yerine tahta geçirildikten sonra ilk başta V. Murad döneminin Sadrazamı Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa'yı Aralık 1876'ya kadar sadrazamlıkta tutsa da daha sonra 20 Aralık 1876'da istifası üzerine, kendinden hoşlanmasa da bazı kesimlerde devletin içinde bulunduğu bunalımın onun tarafından aşılabileceği iddia edildiğinden ve verdiği taahhüt uyarınca her iki saltanat değişiminin mimarı olan Midhat Paşa'yı sadrazam yapmak zorunda kaldı.
Yine II. Abdülhamid, tahta geçtikten sonra Midhat Paşa'ya verdiği taahhüt uyarınca; onun hazırladığı Kanun-i Esasi taslağı (Kanun-i Cedid) üzerinde bazı değişiklikler yaparak büyük devletlerin Osmanlı Balkan topraklarındaki durumu görüşmek üzere İstanbul'da bir araya geldikleri Tersane Konferansı'nın zorlayıcı şartlarının etkisi ile aynı gün 23 Aralık 1876'da ilk Osmanlı anayasası olan Kanun-ı Esasî'yi ilan etti. Meclis-i Mebûsan ve Meclis-i Âyan üyelerinden oluşan ilk meclis Meclis-i Umumi, 19 Mart 1877'de açıldı. Böylece I. Meşrutiyet dönemi başladı. Padişah ile meclisin ülkeyi birlikte yönetmesi ilkesine dayanan anayasal monarşi sistemine geçilmesi ile birlikte, yargı bağımsızlığı ve temel hakların anayasada teminat altına alınmasına rağmen, esas hâkimiyet padişahındı. Abdülhamid, Kanun-ı Esasî'nin 113. maddesiyle kendine tanınan "idari sürgün yetkisi"ni kullanarak daha meclis toplanmadan ve 93 Harbi başlamadan önce Midhat Paşa'yı sadrazamlıktan alıp sürgüne yolladı.
Çırağan Sarayı Baskını

Ana madde: Çırağan Baskını
II. Abdülhamid, 13 Şubat 1878'de Meclis-i Mebusanı tatil etti ve idareyi tümden ele aldı ancak 93 Harbi Osmanlı'nın ağır yenilgisi ile sonuçlanmıştı. İmzalanan Ayastefanos Antlaşması ile kaybedilen topraklar, sürgüne yollanan Midhat Paşa, Genç Osmanlılar ve kapatılan meclis; kitlelerde ağır hoşnutsuzluk ve tepki yarattı. Genç Osmanlılardan Ali Suavi de bu tepki içindeydi. Ali Suavi, topladığı ve galeyana getirdiği kitle ile 20 Mayıs 1878'te V. Murad'ı padişah, Mithat Paşa'yı sadrazam yapmak ve II. Abdülhamid'i devirmek için Çırağan Baskını olarak geçen başarısız darbe girişimini gerçekleştirdi. Darbenin başarıya ulaşması Beşiktaş Muhafızı Yedi Sekiz Hasan Paşa ve yanındakilerce son anda engellendi. 23 ihtilalcinin ölümü ile sonuçlanan bu başarısız darbe girişimi, II. Abdülhamid'in hafiye denilen gizli teşkilatını kurarak çok daha baskıcı bir şekilde idareyi ele almasıyla ve Yıldız Sarayı'na idare merkezini nakletmesiyle sonuçlandı. Bu darbe girişimi tarihçi Erhan Afyoncu'ya göre II. Abdülhamid'in ayrıca ruhunda ve psikolojisinde derin etkiler bırakmıştır, onu içe daha kapanık ve kuruntulu bir yapıya itmiştir.
Bu baskının ardında İngilizlerin başını çektiği bir dış gücün bulunup bulunmadığı yolunda çeşitli iddialar bulunmaktadır. Bir iddiaya göre Ali Suavi, İngilizlerce maşa olarak kullanılmıştır. Buna karşın bir diğer görüşe göre ise bu iddia doğru değildir ve tam aksine II. Abdülhamid olay sonrası İngiliz Büyükelçisi'ni çağırıp kendini ailesini korumasını talep etmiş bunun üzerine İngiltere onu korumak için bir savaş gemisi göndermiştir.
Feridun Çölgeçen

| Feridun Çölgeçen |
| --- | --- |
Aktör Hollywood'ta
Doğum: 10 Mayıs 1911(1911-05-10) İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 19 Ocak 1978 (66 yaşında) İstanbul, Türkiye
Ölüm sebebi: Kalp krizi
Defin yeri: Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul
Milliyet: Türk
Eğitim: Gazi Lisesi, Ankara
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 1933-1978
Ebeveyn(ler): Sami Çölgeçen

25 Haziran 1950 tarihli Akşam gazetesinde Feridun Çölgeçen
Feridun Çölgeçen (10 Mayıs 1911, İstanbul - 19 Ocak 1978, İstanbul), Türk oyuncu.
Hayatı

10 Mayıs 1911'de Sami Çölgeçen ve Sıdıka Nevin Hanım'ın 4 çocuğundan birisi olarak İstanbul'da doğdu. Ankara Gazi Lisesi'nden mezun oldu. İlk tiyatro deneyimlerini Ankara Halkevi'nde ve çeşitli tiyatro sahnelerinde edindi. Sinemaya ise 1933 yılında Cici Berber filmi ile başladı ve Raşit Rıza Samako'nun tiyatro topluluğuna girdi. 1935 yılında Brüksel'e gitti ve 1 yıl boyunca konservatuvar'da drama eğitimi aldı. Daha sonra 6 ay boyunca Almanya'da Max Reinhardt'ın kurduğu tiyatro okulunda çalıştı ve Vatansız İnsanlar filminde rol aldı. 1937'de Brüksel'e dönerek diplomasını almasının ardından İstanbul'a döndü. 1947'de İzmir Şehir Tiyatrosu'ndan ayrılarak ayrı bir tiyatro kurdu.
1957'de ABD'ye gitti. Orada bir oyunculuk kursu açtı. United Artists'in Timbuktu adlı filmiyle başlayarak, Acı Tebessüm (A Certain Smile), Balonla Beş Hafta (Five Weeks In A Balloon), The Incredible Mr. Limpet gibi Hollywood'da 20 civarında film çevirdi. Bu dönemde iki evlilik yaptı. 1963'te İstanbul'a dönen oyuncu FBI İstanbul'u Arıyor (FBI chiama Istanbul), Agente 077 dall'Oriente con furore ve Babanın Arkadaşı (L'amico del padrino) gibi İtalyan filmlerinde de aralıklarla rol aldı. Bu süreçte oyuncu Yul Brynner'a Atatürk'ü anlatan bir kitap hediye etmiştir.
Merkez Bankası ve Devlet Demiryolları'nda memurluk, Fransızca öğretmenliği, tiyatro yönetmenliği ve Konya'da halkevi rejisörlüğü yaptı. Kariyeri boyunca tiyatro ve sinema çalışmalarını birlikte yürüten Çölgeçen, 400'ü aşkın filmde yardımcı oyuncu rollerinde oynadı. Yapımcı Hürrem Erman ile yakın bir dostluğu vardı. Son olarak Bir Adam Yaratmak dizisinde rol alan oyuncu 19 Ocak 1978'de kalp krizi nedeniyle öldü. Ölümüyle birlikte bir süredir hazırlamakta olduğu Yeşilçam Antolojisi adlı yapıtı yarım kaldı. Ayrıca Belgin Doruk'un kuzeni olup, Emel Çölgeçen'in büyük amcasıdır.
Nesli tehlikedeki türler

| Korunma durumu IUCN Kırmızı Listesi |
| --- | --- |

Tükenmiş
Soyu tükenen (EX) Doğal ortamında tükenmiş (EW): (liste) (liste)
Tehlikede
Kritik tehlikedeki (CR) Tehlikede (EN) Hassas (VU): (liste) (liste) (liste)
Tehdit altında
Neredeyse tehdit altında (NT) Conservation Dependent (CD) Asgari endişe altında (LC): (liste) (liste)
Diğer kategoriler
Durumu belirsiz(DD) Değerlendirilmemiş (NE): (liste)
Ayrıca bakınız  Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği  IUCN Red List  NatureServe durumu 
 Kırmızı liste karşılaştırması üstte NatureServe durumu altta 
g t 
Kutup ayısı
Nesli tehlikedeki türler, yok olma tehdidi altındaki bitki ve hayvan türleridir. Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin (IUCN) iki yılda bir yayımlanan kırmızı listesinde yer alırlar. Bir türün kırmızı listeye alınması için Dünya üzerinde 50'den az yetişkin bireyin kalmış olması gereklidir.
Diğer bir kategori hassas türlerdir. Bunun için temel kıstas türün yetişkin popülasyonunun 1000'den az olmasıdır.
Dünya Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) 2006 raporu, insan kaynaklı suistimaller sonucu 784 türün dünya üzerinden tamamen yok olduğunu ve 16.119 hayvan türünün tükenmekte olduğunu göstermekte. Sadece 2006'da listeye 530 türün eklenmiş olması canlı türlerinin ne büyük bir tehdit altında olduğunu gösterir.
Tehdit altındaki bazı türler

Dünya'nın hemen her bölgesindeki bitki ve hayvan türleri arasında nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya gelen ve bir kısmı ne yazık ki dünya üzerinden tamamen silinen binlerce tür bulunmaktadır. Bazıları;
Kutup ayısı (Ursus maritimus), 2006 yılında hassas türden tehlike altındaki tür kategorisine geçti. Kutup bölgesindeki buzulların erimesiyle yaşam alanı tehlike altına girmiştir. Tahminlere göre kutup bölgesindeki bu durum değişmezse önümüzdeki 45 yıl içinde türde yüzde 30'luk bir azalma olacak ve sonunda da tümüyle yok olacak.
Manta vatozu (Manta birostris), belgesellerden aşina olunan eşsiz bir canlıdır. Suda kanat çırparcasına süzülen bu deniz canlısının türü, denizlerdeki kirlenme, avlanma vs. nedenlerle tehlike altındadır.
Verreaux's sifaka lemur (Propithecus verreauxi), Madagaskar'a özgü bir türdür ve kararlı bir orman habitatında yaşayabilmektedir. Kömür üretimi ve orman kesimi ile yaşadığı bölge tehlike altına girmiştir. Aynı zamanda adanın bazı bölgelerinde avlanmaktadır.
Gri balina (Eschrichtius robustus), Kuzeybatı pasik gri balina. Halen 50 yetişkin bireyden daha az kaldığı düşünülmektedir. Bu tür tamamen yok olacak derecede avlanmıştır.Gri balina denizlerde 16,093 km ilerleyebilir.
Siyah çizgili albatros (Thalassarche melanophrys), 21 albatros türünün hepsi neslinin tükenmesi tehdidiyle karşı karşıyadır. Balıkçı ağları tür için ciddi tehdit oluşturmaktadır.
Kısa burunlu tırtak (Delphinus delphis), Akdeniz alt türüdür. Son 40 yıl içinde türün nüfusu aşırı avlanma ve yaşam alanlarının bozulması sonucu %75 düşünülmüştür
Türkiye'de

Hayvan türleri:
Akdeniz foku
Deniz kaplumbağası
Kelaynak
Bitki türleri:
Burakis
Göl soğanı
Siklamen
Kar çiçeği
Nergis
Süsen
Çiğdem
Lemur
Gri balina
Yunus
Lampedusa

Lampedusa'nın güney sahilinden bir görünüm.
Lampedusa kıyıları.
Lampedusa Adası (İtalyanca: Isola di Lampedusa), Akdeniz'de İtalya'ya bağlı Pelagie Adaları'nı oluşturan üç adadan biri. 21 km²'lik yüzölçümüyle grubun en büyük adasıdır. Malta ile Tunus arasında, Licata'nın (Sicilya) 170 km güneybatısında yer alır. Yönetsel bakımdan İtalya'nın Agrigento iline bağlıdır. En uzun yeri yaklaşık 11 km, en geniş yeri 3.2 km'dir. Deniz yüzeyinden yüksekliği 133 metreye kadar ulaşır.
Tarihi

Adı Yunan coğrafyacı Strabon'un yapıtlarında Lopadusa, ozan Ludovico Ariosto'nun Orlando furiososunda da (Çılgın Orlando) Lipadosa olarak geçen adada tarih öncesinden kalma ev temelleri, Kartaca mezarları ve Roma dönemine ait çeşitli yapıların kalıntıları vardır. Lampedusa 1436'da Aragonlu Alfonso tarafından Montechiaro baronu Don Giovanni de Caro'ya bağışlandı. Osmanlılar 1553'te ada halkından yaklaşık bin kişiyi tutsak aldılar. 1661'de adanın o dönemdeki sahibi Ferdinand Tommasi'ye İspanya kralı II. Carlos tarafından prens unvanı verildi. Sandwich 4. kontu John Montagu 1737'de adaya geldiğinde burada yalnızca bir kişinin yaşadığını gördü. 1760'ta bir grup Fransız göçmenin yerleştiği adada Napoli kralı II. Ferdinando 1843'te bir koloni kurdu. II. Dünya Savaşı'nda müttefiklerin Kuzey Afrika'daki zaferlerinden sonra, İngiliz ve Amerikan uçakları adayı bombaladı. 12 Haziran 1943'te Lampedusa, 13 Haziran'da da grubun öteki iki adası olan Linosa ve Lampione teslim oldu.
Özellikleri

Adanın güney kesimindeki Lampedusa köyü, Linosa ve Lampione'yi de içine alan Lampedusa bucağını oluşturur. Köyde, bir de liman vardır. Lampedusa'nın yaklaşık 49 km kuzeydoğusunda yer alan Linosa Adası yaklaşık 5 km²'lik bir alanı kaplar. Lampedusa ve Linosa adaları aynı belediyenin yönetimi altındadır. Afrika'dan Avrupa'ya yapılan kaçak göç yolları üzerindedir.
Göç İdaresi Başkanlığı

| --- | --- |

Kurumun logosu
 Kurumdan bir görünüm.
Genel bilgiler
Kuruluş tarihi: 11 Nisan 2013 (11 yıl önce) (2013-04-11)
Önceki kurum: Göç İdaresi Genel Müdürlüğü
Türü: Devlet kurumu
Bağlılığı: Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı
Adres: Lalegül Çamlıca Mahallesi 122. Sokak No: 4 06370 Yenimahalle, Ankara
Yıllık bütçe: ₺2.307.541.000 (2020)
Yönetici(ler): Atilla Toros, Başkan Hüseyin Kök, Başkan Yardımcısı Önder Bakan, Başkan Yardımcısı
Alt birimler: Yabancılar Genel Müdürlüğü Uluslar Arası Koruma Genel Müdürlüğü Düzensiz Göçle Mücadele ve Sınırdışı İşleri Genel Müdürlüğü Uyum ve İletişim Genel Müdürlüğü Sınır Yönetimi Genel Müdürlüğü Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Web sitesi: Göç İdaresi Başkanlığı
Kurumun girişinden bir görünüm.
Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı veya kısa adıyla Göç İdaresi Başkanlığı . Göç alanına ilişkin politika ve stratejileri uygulamak, bu konularla ilgili kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak, yabancıların Türkiye'ye giriş ve Türkiye'de kalışları, Türkiye'den çıkışları ve sınır dışı edilmeleri, uluslararası koruma, geçici koruma ve insan ticareti mağdurlarının korunmasıyla ilgili iş ve işlemleri yürütmek üzere İçişleri Bakanlığına bağlı olarak kurulmuştur.
Kurumun Göç İdaresi Genel Müdürlüğü olduğu zaman kullandığı logo
Göç İdaresi Başkanlığı, 04/04/2013 tarihli ve 6458 sayılı "Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu" ile kuruldu. 6458 sayılı Kanunun 103 üncü maddesi Genel Müdürlüğün kuruluşunu düzenlemektedir. Söz konusu Kanun, 11/04/2013 tarihli ve 28615 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmış ve aynı gün Göç İdaresi Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Yasanın çıkarılmasından bir sene sonra, 2014 yılında, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü faaliyetine başlamıştır. 11 Ekim 2021'de Göç İdaresi Genel Müdürlüğü'nün adı değiştirilerek Göç İdaresi Başkanlığı olmuştur.
Teşkilat > Merkez

Yabancılar Genel Müdürlüğü
Uluslararası Koruma Genel Müdürlüğü
Düzensiz Göçle Mücadele ve Sınır Dışı İşleri Genel Müdürlüğü
Uyum ve İletişim Genel Müdürlüğü
Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Rehberlik ve Denetim Başkanlığı
Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
Hukuk Müşavirliği
Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği
Özel Kalem Müdürlüğü
Teşkilat > Taşra

İl Göç İdaresi Müdürlükleri
Teşkilat > Yurtdışı

Göç Ateşelikleri
Göç Müşavirlikleri
Başkanlar

| № | Başkan | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Atilla Toros | 9 Mart 2014 | 20 Haziran 2017 |
| 2 | Abdullah Ayaz | 20 Haziran 2017 | 10 Haziran 2020 |
| 3 | Savaş Ünlü | 10 Haziran 2020 | 14 Temmuz 2023 |
| 3 | Atilla Toros | 14 Temmuz 2023 | 11 Şubat 2025 |
| 4 | Hüseyin Kök | 11 Şubat 2025 | Görevde |
Türkiye'de ekonomik krizler

Türkiye'de finansal krizler ya da ekonomik krizler makro ekonomik yapının bozulmasıyla ortaya çıkan buhran dönemleridir. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası yaşanan başlıca krizler; 1946, 1958, 1960, 1974, 1980, 1982, 1990, 1994, 2001, 2008-2012 ve 2018-(günümüz) krizleridir.
1946 krizi

İkinci Dünya Savaşı döneminde Türkiye'de üretim hızla gerilemiş, tarıma dayalı ekonomide genç nüfusun askere alınması ve teçhizat yetersizliği nedeniyle 1945 yılı tarımsal hasılası önemli derecede gerilemiştir. Fiyatlar genel düzeyinin aşırı yükselmesi üzerine, 18.01.1940 tarihinde yürürlüğe 3780 sayılı "Millî Korunma Kanunu" girmiş ve o dönemin koşulları altında hükûmete olağanüstü yetkiler verilmiştir. Bu kanun, hükûmete, fabrikalarda üretilen malların değer fiyatını ödemek şartıyla el koyup stok etme, fabrikalara el koyup işletme, işçilere mecburi mükellefiyet yükleme, malların fiyatlarını saptama, mamulleri muayyen usullere tevzi etme, halkın ihtiyaçlarıyla ilgili iktisadi ve ticari faaliyette bulunmak üzere devlet müesseseleri kurmak gibi çok geniş yetkiler vermiştir. Bu dönemdeki ender olumlu gelişme olarak göze çarpan ise, savaş koşullarında artan stratejik maden talebi sonucu madencilik, elektrik, gaz ve su hasılalarında bir miktar artış olmasıdır. Savaş dönemi boyunca hasıla gerilemesine rağmen tasarruf düzeyi önemli ölçüde artmıştır.
Yine bu tarihte Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk devalüasyon gerçekleşmiştir. 7 Eylül 1946 tarihli devalüasyon ile 1 dolar = 1,29 TL olan resmi dolar/TL paritesi; 1 dolar = 2,80 TL olarak değiştirilmiştir. Bu devalüasyon ile ithalat üstündeki kısıtlamalar kaldırılmış ancak politika ithalatın ihracattaki gelişmeyi çok aşan bir oranda büyümesine yol açmıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın ertesinde 1946 devalüasyonunun yapıldığı sırada Türkiye'nin geleneksel tarım ürünleri fazlalarının, savaştan zor durumda çıkan Avrupa'ya -savaşın yol açtığı yıkım ve lojistik zorluklar bir kenara konulursa-  kolaylıkla satılabileceği, bu nedenle devalüasyon kararının hatalı bir karar olduğu öne sürülmüştür.
1958 krizi

1930-1945 döneminde (1938 hariç) fazla veren dış ticaret dengesi bu dönemde önemli ölçüde bozulmuştur. 1950-1960 yılları arasında, özel sermaye, öncelikle büyük ticaret ve tarım burjuvazisinin elinde birikmeye başladı. Liberalizasyon politikası sonucu ithalatın sürekli artması ve ihracat gelirlerindeki yetersizlik dış ticaret açıklarına sebep olmuş ve dış borçlar sürekli artmıştır. 1958 yılına gelindiğinde, Türkiye artık dış borç anapara ve faiz ödemelerinde zorluk çekmeye başlamış ve dış borçlarda moratoryuma (borç erteleme) gitmek zorunda kalmıştır. Liberal politikalar bu dönemde ülkede sanılanın aksine yüksek enflasyon, bütçe açıkları ve dış ticaret açıklarına yol açmıştır. Sabit kur politikası uygulamasının başarısız olması, ithalatın artması, 1954'ten sonra tarımsal üretimin düşmesi, büyüme hızının yavaşlaması, enflasyon hızının yükselmesi, döviz sıkıntısı ortaya çıkması ve ABD'nin dış yardımlarını kısması sonucu Türkiye ilk kez ve en kapsamlı istikrar kararlarını 1958 yılında yürürlüğe koymuştur.
1958 istikrar kararları sonucu:
TL devalüe edilmiştir.
Merkez Bankası kaynakları sınırlandırılarak para arzı kontrol edilmeye çalışılmıştır.
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) Merkez Bankası finansmanına sınırlama getirilmiştir.
KİT ürünlerine zam yapılarak KİT'lerin zararları azaltılmaya çalışılmıştır.
Kamu harcamaları kısılarak bütçe açıkları daraltılmıştır.
İstikrar programıyla tüm döviz alımlarında 1 dolar için 6,22 TL vergi alınırken; ithalat ve diğer döviz işlemlerine 1 dolar = 9,02 TL (2,80 TL + 6,22 TL Vergi) uygulaması benimsenmiştir. Dış ticaret işlemlerinde getirilen liberalleşme sonucu ithalat artmış ihracatta beklenen gelişme yaşanmamıştır.