stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
2024-25 Basketbol Süper Ligi
Play-off

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller | Çeyrek finaller |  |  | Yarı finaller | Yarı finaller | Yarı finaller | Yarı finaller | Yarı finaller | Yarı finaller | Yarı finaller |  |  | Final | Final | Final | Final | Final | Final | Final | Final | Final |
 
|   | 1 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 8 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 8 |   |  |  |  |   |   |   |   |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |   |   |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |   |   |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 4 |   |  |  |  |   |   |   |   |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 4 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|   | 5 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |   |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |   |  |  |  |  |  |  |  |
|   | 2 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 7 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 7 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |   |  |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |   |   |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 3 |   |  |  |  |   |   |   |   |  |   |  |  |  |  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 3 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|   | 6 |   |  |  |  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Özcan Varaylı

| Mehmet Özcan Varaylı |
| --- | --- |

Doğum: Mehmet Özcan Varaylı 6 Ağustos 1963 (61 yaşında) İstanbul, Türkiye
Milliyet: Türk
Meslek: Oyuncu
Boy: 
Evlilik: Şule Özkalay

Mehmet Özcan Varaylı (d. 6 Ağustos 1963, İstanbul), Türk dizi ve sinema oyuncusu.
Hayatı ve oyunculuğu

Özcan Varaylı, 6 Ağustos 1963 tarihinde İstanbul'da doğdu. Oyunculuk kariyerine, 1998 yılında yayımlanmaya başlayan Aynalı Tahir dizisiyle başladı. Daha sonra, 2004 yılında Kurtlar Vadisi dizisinde canlandırdığı Cerrahpaşalı Halit rolüyle tanınmaya başladı. Ayrıca Cesur Yürek, Kehribar, Filinta ve birçok dizide rol aldı.
20 Ağustos 2024'te Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP)'ye katılmıştır.
Filmografisi

1998: Aynalı Tahir
1999: Deli Yürek (Serdar)
2002: Gülbeyaz (Aziz)
2002: Sırlar Dünyası / Sır Kapısı (Cevdet)
2003: Kurşun Yarası (Celal)
2003: Parmak İzi (Balıkçı)
2004: Kurtlar Vadisi (Cerrahpaşalı Halit)
2004: Türkü Filmi
2005: Anne ya da Leyla (Abbas)
2005: Babam Geri Döndü (Özcan)
2005: Operasyon Cennet (Psikopat Doktor)
2006: Aloya (Deli Kamil)
2006: Hacı  (Kemal)
2006: Sararan Sevdalar (Osman)
2007: Hakkını Helal Et (Cüneyt)
2007: Kavak Yelleri
2007: Komiser Nevzat (Kopuk Kemal)
2007: Mahşer-Nabucco'nun Zehri (Kenan)
2007: Merhaba / Dim Çayı Sevdalıları (Hakan)
2007: Sardunya Sokağı (Faça Cengiz)
2008: Adanalı (Mustafa)
2008: Gece Gündüz (Sadri)
2008: Girdap (Militan)
2008: Kar Düşerken
2008: Mıhlıçay Aşıkları (Zafer)
2008: Son Cellat (Mahkum)
2008: Yengeç Oyunu (Yengeç İdris)
2009: Arka Sokaklar (Baretta Kudret)
2009: Geniş Aile (Haceli)
2009: Sakarya Fırat (Mihri)
2009: Aşk Bir Hayal
2009: Kubilay (Derviş Memet)
2010: Gesi Bağları
2011: Kolpaçino: Bomba (Bahadır)
2011: Ağlama Ne Olur
2011: Kayıp Aranıyor
2011: Yalancı Bahar (Kaptan)
2012: Böyle Bitmesin (Emniyet Müdürü)
2012: Evlerden Biri
2012: İstanbul Hatırası (Salim)
2012: Atatürk’ün Fedaisi Topal Osman (Mustafa Kaptan)
2013: Adını Kalbime Yazdım (Hasan)
2013: Kaçak (Abuzer)
2014: Filinta (Şeref)
2014: Kadim Dostum (Salih)
2015: Soğuk Ölüm
2016: Arka Sokaklar (Konuk oyuncu)
2016: Cesur Yürek (Gürkan)
2016: Kehribar
2017: Tutsak (Enver)
2017: 11 (Sinema filmi)
2018: İnsanlık Suçu (Asaf)
2019: Vuslat (Çakal Necmi)
2021: Teşkilat (İsrail Elçisi)
2023: Gönül Dağı (Rüstem)
2024: Ben ve Babam - Vatan (Zekai Paşa)
2024-günümüz: Bir Yemin Ettim
Ercüment Ekrem Talû

| Ercüment Ekrem Talû |
| --- | --- |

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri
Görev süresi 12 Mart 1924 - 30 Nisan 1924
Başkan: Mustafa Kemal Atatürk
Yerine gelen: Tevfik Bıyıklıoğlu
Kişisel bilgiler
Doğum: Ahmet Kemal 1886 İstanbul
Ölüm: 16 Aralık 1956 (70 yaşında) İstanbul
Defin yeri: Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul
İlişkiler: Recaizade Mahmut Ekrem (Babası)
Bitirdiği okul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Mesleği: Öğretmen, yazar, gazeteci, bürokrat ve siyasetçi
Eylül 1908 tarihli Resimli Kitab dergisinde Ercümend Ekrem Bey
Ercüment Ekrem Talû (1888, İstanbul - 16 Aralık 1956), Türk gazeteci, yazar ve siyasetçidir.
Talû, ömür boyu devletin çeşitli kademelerinde görev yapmış ve birçok gazete ve dergide fıkra, sohbet, makale, hikâye, roman, hatıra ve şiirler yayımlamış, bir dönemin çok okunan yazarları arasına girmiş bir yazar ve mizah ustasıdır.
Tanzimat döneminin ünlü şairi Recaizade Mahmut Ekrem'in oğludur. Çevirmen Esin Talu Çelikkan ile ilk Türk spor spikerlerinden Muvakkar Ekrem Talu'nun babası; gazeteci yazar Umur Talu, şarkı sözü yazarı Çiğdem Talu ve gazeteci yazar Murat Çelikkan'ın dedesidir.
Başlıca Eserleri > Öykü

Teravihten Sahura (1923)
Sevgiliye Masallar (1925)
Kız Ali (1926), Güldüren Kitap (1927)
Meşhedi'nin Hikâyeleri (1927)
Başlıca Eserleri > Roman

Evliya-yı Cedid (Yeni Evliya Çelebi, 1920)
Asriler (1922)
Gün Batarken (1922)
Kopuk (1922)
Sabir Efendinin Gelini (1922)
Kan ve İman (1923)
Şevketmeâb (1925)
Kundakçı (1926)
Meşhedi ile Devrialem (1927)
Gemi Arslanı (1928)
Meşhedi Aslan Peşinde (1934)
Kodaman (1934)
Pepeloğlu (1938)
Beyaz Şemsiyeli (1939)
Bu Gönül Böyle Sevdi (1941)
Çömlekoğlu ve Ailesi (1945)
Başlıca Eserleri > Anı

Dünden Hatıralar (1945)
Erdal Öz Edebiyat Ödülü

Erdal Öz Edebiyat Ödülü logosu
Erdal Öz Edebiyat Ödülü, Erdal Öz'ün anısını yaşatmak için ailesi ve Can Yayınları tarafından her yıl bir şair ya da yazara verilen edebiyat ödülü.
İlk ödül 2008 yılında Gülten Akın'a verilmiştir. Ödül, 15.000 TL tutarında maddi destek ve bir heykelcikten oluşur. Ödül heykelciği Handan Börteçene tarafından tasarlanmıştır.
Ödülün açıklanması

Her yılın 17 Mart gününde, seçici kurul tarafından belirlenen ödül sahibi basına açıklanır. Ödül, Erdal Öz'ün doğum günü olan 26 Mart günü Pera Müzesi'nde yapılan törenle sahibine verilir.
Wochenspruch der NSDAP

11 Ocak 1943 tarihli sayı, Hermann Göring'in bir sözünü içeriyor: "Kendi yapabileceklerimizi çocuklarımıza ve torunlarımıza bırakmak istemiyoruz."
Wochenspruch der NSDAP, 1937 ve 1944 yılları arasında Nazi Partisi tarafından yayınlanan ve çoğunlukla Nazi liderlerinden alıntılar içeren bir duvar gazetesiydi. Yaklaşık 1.100 sayı yayınlandı. Bazıları Reichspropagandaleitung tarafından, diğerleri ise yerel parti örgütleri tarafından yayınlandı. Posterlerde Nazi liderlerinin yanı sıra Ludwig van Beethoven, Carl von Clausewitz, Otto von Bismarck ve Friedrich Schiller de dahil olmak üzere tarihten ünlü Almanlardan alıntılar yapıldı. Posterler, belediye binaları, restoranlar, doktor muayenehaneleri, ofisler, okullar veya şirketler dahil olmak üzere birçok halka açık yerde sergilendi. Tarihçi Jeffrey Herf, Eylül 1939'dan derginin yayından kaldırıldığı zamana kadar toplam 32,5 milyon kopya basıldığını tahmin ediyor.
Yayının amacı, Almanları, özellikle partinin beyin yıkama oturumlarından yararlanmayanları Nazi idealleri ve değerleri konusunda eğitmekti. Başlangıçta, genellikle Fraktur tipinde basıldılar, ancak bu daha sonraki baskılarda değişti. Nazi karşıtı günlük yazarı Friedrich Kellner, karneye ihtiyaç duyan kıtlıklara rağmen yüksek kaliteli kağıda basıldığını kaydetti.
Konuyla ilgili yayınlar

Arnold, Rolf; Dobischat, Rolf; Ott, Bernd (1997). Weiterungen der Berufspädagogik: von der Berufsbildungstheorie zur internationalen Berufsbildung ; Festschrift für Antonius Lipsmeier zum 60. Geburtstag (Almanca). Franz Steiner Verlag. ISBN 978-3-515-07107-9.
Türk dilleri

| Türk dilleri Türkî diller |
| --- | --- |
Etnisite: Türk halkları
Coğrafi dağılım: Orta Asya Doğu Asya Kuzey Asya Batı Asya Doğu Avrupa Güney Avrupa
Sınıflandırma: Kendi başına bir dil ailesi.
Alt bölümler:  Güneybatı (Oğuz grubu)  Kuzeybatı (Kıpçak grubu)  Güneydoğu (Uygur grubu)  Kuzeydoğu (Sibirya grubu)  Ogur grubu  Argu grubu 
ISO 639-5: trk
Türk dillerinin coğrafi dağılımı
Türk dilleri, Doğu Avrupa ve Güney Avrupa'dan Orta Asya, Doğu Asya, Kuzey Asya (Sibirya) ve Batı Asya'ya kadar Türk halkları tarafından konuşulan, belgelenmiş 35'ten fazla dilden oluşan bir dil ailesidir. Türk dilleri, Doğu Asya'da Moğolistan'dan Kuzeybatı Çin'e kadar uzanan ve Ön-Türkçe'nin konuşulduğu düşünülen bir bölgede ortaya çıkmış ve ilk bin yıl boyunca Orta Asya'ya ve daha batıya yayılmıştır. Bu diller, bir lehçe sürekliliği olarak tanımlanmaktadır.
Türk dilleri dünya çapında yaklaşık 200 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. En yaygın Türk dili, ağırlıklı olarak Anadolu ve Balkanlar'da konuşulan Türkiye Türkçesidir. Anadili Türkçe olanlar, tüm Türk dili konuşurlarının yaklaşık %38'ini oluştururken, Özbekçe en çok konuşulan ikinci Türk dili olarak öne çıkmaktadır.
Tüm Türk dilleri Ana Türkçe adı verilen varsayımsal anadilden türemiştir. Aile kendi içerisinde Oğuz, Kıpçak, Karluk ve Sibirya kollarını kapsayan Şaz öbeği ile Ogur öbeği olmak üzere ayrılır.
Türk dillerini diğer dil ailelerinden farklı kılan önemli bir özelliği, konuşucularının uzun süre göçebe olarak yaşamışlığı ve buna bağlı olarak bu dillerin sürekli birbirlerinden etkilenmiş olmalarıdır. Türk dilleri çok sayıda aynı anlamda kullanılan ortak sözcüklere sahip olmalarının yanı sıra tümce yapıları da hep aynı kalır. Çağdaş Türk yazı dilleri veya Türk dilinin kolları gibi adlandırıldıklarına da rastlanır. (Bakınız: "Dil" ve "Lehçe" tartışması)
Tarihçe

Ana madde: Türk dili tarihi
Tarihçe > Erken dönem yazılı kayıtlar

Türk dillerinin bilinen en eski yazılı kayıtları, 1889 yılında Moğolistan’daki Orhun Vadisi'nde bulunan ve 8. yüzyıla tarihlenen Orhun yazıtlarıdır. Bu yazıtlar, Bilge Kağan (731), Kül Tigin (732) ve Tonyukuk (725) adına dikilmiş olup, Türk yazı dilinin en eski edebi metinleri arasında yer alır. Çin yıllıklarında geçen bir Hun ağıtına ait iki dize ve birkaç kelime ise, 4. yüzyıl Türkçesi hakkında fikir vermektedir.
Türk dillerine dair ilk kapsamlı sözlük ve dilbilgisi kitabı, Karahanlılar döneminde Kaşgarlı Mahmud tarafından 1072’de yazılan Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserdir. Bu eser, yaklaşık 8 bin sözcük içeren bir sözlük olmasının yanı sıra, Türk yazı dilleri ve ağızlarını, kültürel değerleri de kayda geçiren anıtsal bir folklorik kaynak niteliğindedir. Kaşgarlı Mahmud, Karahanlı, Uygur, Oğuz, Kıpçak, Kırgız ve diğer Türk boylarının söz varlığını bir araya getirerek bu eseri oluşturmuş, Türk dillerinin coğrafi dağılımına dair bilinen ilk haritayı da eklemiştir.
Türk dillerinin Kuzeybatı koluna ilişkin önemli bir başka eser ise, 12-13. yüzyıllara tarihlenen Codex Cumanicus’tur. Bu eser, günümüz Macaristan ve Romanya’sında yaşayan Batı Kumanları ile Katolik misyonerler arasında kullanılan Kıpçak dili ile Latince arasındaki bir dil kılavuzudur. Ayrıca, Çuvaşçanın ana dili ya da uzak akrabası olduğu tartışılan Volga Bulgarlarının konuştuğu dile ait en eski kayıtlar, 13-14. yüzyıllara kadar uzanmaktadır.
Son yıllarda keşfedilen yeni yazıtlar, Türk yazı dilinin tarihini daha da geriye götürme potansiyeline sahiptir. Bu keşifler, Türk dillerinin kökeni ve gelişimi hakkında daha derinlemesine bilgi edinmemizi sağlayarak, dil ailesinin tarihi serüvenini daha net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Tarihçi ve Türkolog Osman Karatay (2022), Ön-Türklerin Moğollar ve Tunguz halklarından ziyade eski Hint-Avrupalılar ve Urallar ile daha yakın bir ilişkisi olduğu sonucuna varmıştır. Zamanla, Türk halkları hem İranlılar hem de Moğollarla uzun süreli temas halinde olmuş ve Orta Asya Bozkırı çobanları arasında baskın grup haline gelmiştir. Karatay, dilsel verilere dayanarak şu sonuca varmıştır: "Proto-Hint-Avrupa ve Proto-Türkçe arasındaki sözlü yazışmalar da oldukça dikkat çekicidir. Ön-diller çağındaki bu yakın ilişki öyle bir gerçeğe işaret etmektedir ki, en erken ya da Proto-Türkler bir tarihte ortaya çıkmıştır. Ural ve Hint-Avrupa çekirdek topluluklarına yakın veya bitişiğindeki alan."
Sınıflandırma

"Ağızlar, yazı dilinin bozulmuş bir şekli değil, onun yanında, fakat ondan bağımsız olarak yaşayan ve nesiller boyu devam edegelen dil değerleridir." "Bugün Anadolu’nun birçok yer, köy, oba, dağ, ırmak ve saire adları, Türk boy, uruğ ve soylarına izafe edildiklerinden bu eski Türk hatıralarını muhafaza ettikleri gibi, eski gelenek ve görenekler de silinip ortadan kalkmamıştır. Hele şive ve ağız malzemesi bakımından, Türk kabilelerin, Türk uruğlarının ve sairenin, Türk dili tarihinde unutulmaz hizmetleri vardır."
Sınıflandırma > Sınıflandırma sorunları

Dillerin benzerliğinden ve tarihte birbirlerinden çok etkileşmiş olmalarından dolayı, Türk dil grubunun sınıflandırılması kolay değildir. Ayrıca Türk halklarının geçmişteki göçebe yaşam tarzı coğrafi sınırlar çizilmesini de zorlaştırır. Bu yüzden farklı sınıflandırmalara rastlamak mümkündür. Çoğu, Rus dil bilimcisi Aleksandr Samoyloviç'in 1922'de yaptığı sınıflandırmanın üzerine kurulmuştur. Dil ailelerindeki sınıflandırmaların genellikle genetik bilgilere dayanarak yapılmasına rağmen, Türk dil grubunda coğrafi dağılım daha büyük rol oynamaktadır.
Sınıflandırma > Çuvaşçanın ayrımı

Çuvaşça, çoktan ölmüş eski Ön Bulgar dili ile birlikte diğer Türk dillerine daha uzak kalan Bolgarca dalını oluşturur. Kimi bilimciler, diğer Türk dillerinden farklı olduğu için Çuvaş dilini gerçek Türk dili olarak tanımazlar. Bu büyük farkın, diğer Türk dillerinden daha erken ayrılmasından kaynaklanmış olup olmayacağı sorusu henüz yanıtlanamamıştır. Bu farklardan birisi diğer Türk dillerinde sonu /-z/ ile biten sözcüklerin /-r/ ile bitmesidir:
Çuvaşça, Rusya'nın Avrupa tarafında, Moskova'nın doğusunda Çuvaşistan'da 1 milyon kişi tarafından konuşulur. Başkurtistan ve Tataristan'daki konuşucuları ile birlikte toplam 1,8 milyon konuşanı vardır. Çuvaşlar Hristiyan-Ortodoks'tur ve Kiril alfabesi'ni kullanırlar, Çuvaşça dergiler, gazeteler, radyo ve TV programları vardır. Kendilerini kültürel ve tarihsel olarak İdil Bulgarlarının torunları olarak görürler.
Sınıflandırma > Halaçcanın ayrımı

Diğer Türk dillerinden uzak kalan Halaç dilidir. Dil bilimcisi Gerhard Doerfer'in görüşüne göre Halaç, Türk dillerinin Argu grubunun son üyesidir. Türkî-i Kadim'den çok erken ayrılmış ve 13. yüzyılda İran'da, etrafı Farsça konuşanlarla çevrili kalmıştır. (Yani ETHNOLOGUE 2005'te iddia edildiği gibi, Azerice ile yakın akrabalığı yoktur). Halaç bugün 40.000 kişi tarafından İran'ın Kom ve Akar illerinde konuşulur ve İran'daki Türk dilleri arasında en ilginçlerindendir. Diğer dillerden ayrı kalması ve Farsçadan etkilenmesine rağmen ana dilden parçalar korumuştur. Ancak sesi Farsçaya benzer.
Sınıflandırma > Öteki ayrımlar

Türk dillerin öteki dört grubu günümüzdeki coğrafi dağılımlarına göre değil, eski kavimlerin dağılımına göre sınıflandırılmıştır. Böylece;
Kıpçakça: Kuzeybatı Türk dili
Oğuzca: Güneybatı Türk dili
Uygurca: Güneydoğu Türk dili
Sibirya Türk dili diye ayrılırlar.
Yakutça ve Dolganca da uzun süre ayrı kalmalarından dolayı diğer Türk dillerinden farklıdır. Bu diller zamanla daha çok Tunguz ve Moğol dillerine yaklaşmışlardır, diğer dillerdeki Arapça ve Farsça sözcükler bunlarda bulunmaz.
Müslüman Türk halklarının dillerinin benzemesinde, İslam'a geçişle birlikte Arapça ve Farsçadan etkilenmiş olmalarının da payı vardır. Eski Sovyetler Birliği'nde yaşayanlar Rusçadan da etkilenmişlerdir.
Özellikle Tanzimat döneminden sonra Türkçe, Fransızcadan pek çok terim almıştır. Bunların yanında son dönemde İngilizceden de Türkçeye pek çok sözcük girmiştir; ancak Cumhuriyet'in kurulmasından sonra Atatürk tarafından TDK'nin kurulmasıyla birlikte Türkçede öze dönüş süreci başlamıştır.
Sınıflandırma > Modern dil bilimindeki sınıflandırma

En son verilere göre  Türk dilleri grubunun sınıflandırması şu şekilde yapılır (konuşucu sayıları 2006 yılına göre verilmiştir):
Ana Türk dili
Ogurca (ya da Bolgarca )
Bolgarca (ölü), Çuvaşça (1,8 milyon), Hunca (ölü), Avarca (ölü)
Türkî-i Kadim (Genel isim olarak kullanımı )
Kıpçakça (Kuzeybatı Türk )
Batı: Kırım-Tatarcası (500.000), Kumıkça (280.000), Karaçay-Balkarca (250.000), Karaimce (ölmek üzere), Kumanca (ölü)
Kuzey: Tatarca (7,8-8.8 milyon), Başkurtça (2,2 milyon)
Güney: Kazakça (14-16 milyon), Kırgızca (5,2 milyon), Karakalpakça (400.000), Nogayca (70.000), Sıbırca (200.000)
Oğuzca (Güney-Batı Türkî )
Batı: Türkçe (77 milyon, ikinci dil olarak konuşanlarla 83 milyon), Azerice (35-40 milyon), Gagavuzca (400.000)
Doğu: Türkmence (6,8-8.5 milyon), Horasan Türkçesi (400.000 ?)
Güney: Kaşgayca (1,5 milyon), Afşarca (300.000), Aynallu dili (7.000), Sonkori (?)
Salar: Salarca (60.000)
Uygurca Uygurca 20-25 milyon (Güneydoğu Türkçe )
Çagatay Çagatayca (ölü)
Batı: Özbekçe (28 milyon)
Doğu:
Ana Türkçe (Orhun Kök, Yenisey Kök, Eski Uygurca, Karahanlıca) (ölü)
Uygurca (20-25 milyon)
Yugurca (Batı Yugur) (5.000)
Ayni dili (Ainu) (7.000)
İli Türk dili (100)
Sibirce (Kuzeydoğu Türk )
Kuzey:
Yakutça (456.000), Dolganca (5000)
Güney:
Yeniseyce Hakasça (65.000), Şorca (10.000)
Sayan Tuvaca (200.000), Tofaca (ölü)
Altayca Altayca (75.000) (lehçeleri: Oyrot dili; Tuvaca, Kumanda, Ku; Teloytca, Telengitçe)
Çulim Çulimce (500)
Argu
Halaçça (Kalayca) (42.000)
Sınıflandırma > Sınıflandırmanın kriterleri

Üstteki sınıflandırmada coğrafi dağılımın yanı sıra geleneksel dil biliminin kriterleri de dikkate alınmıştır:
Ogur dil grubundaki /-r/ yerine /-z/ kullanılması, bu dil grubunu diğerlerinden ayırır.
Sibirya-Türk dillerini diğerlerinden farkına bir örnek: Tuvaca "adak", Yakutça "atah" diğerlerinde ise "ayak" denir. Yalnızca Halaç dilinde "hadak" denir.
Oğuz dil grubu diğerlerinden sonek başlatan /G/'nin eksik olmasıyla ayrılır. Örnek: "kalan" (kalmak), diğer Türk dillerinde "kalgan"; "bulanmak", diğerlerinde "bulganmak".
Sonekin sonuna eklenen /G/ güneydoğu Türk grubunu kuzeybatı grubundan ayırır: Uygurca "taglik" ama Tatarca "tawlı" – (dağlık).
Demografi

Dillerin nüfus sıralaması ana dili (birinci dil), ikinci dil, yabancı dil konuşurları bakımından birkaç ölçüt göz önünde bulundurularak yapılmaktadır. Ana dili, birinci dil, ikinci dil ve yabancı dil olarak konuşurlar bakımından İngilizcenin 2 milyara yaklaşan bir konuşuru olduğu kestiriminde bulunulmaktadır. Ana dili konuşurları bakımından yapılan sıralamalarda ise Çince farklı lehçeleri olmasına karşın birinci dil olma özelliğine sahiptir. Birbirinden ses, biçim ve söz varlığı özellikleri bakımından ayrılan sekiz ayrı lehçesiyle Çincenin, pek çok lehçesinin yanı sıra Urduca ile birlikte Hindustânînin tek dil kabul edildiği ve buna göre dünyada en fazla konuşuru bulunan diller sıralamasında Çincenin birinci, Hintçenin ikinci dil kabul edilmesi karşısında Türk dili de 180 milyon insan dolayında konuşuruyla sıralamada tek bir dil olarak kabul edilmelidir. Bu ölçütlerle Türk dili dünya da en fazla konuşuru bulunan diller arasında sekizinci sırada yer almaktadır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Çin dilleri | Hindistanî diller | İspanyol dili | İngilizce | Arapça | Portekizce | Bengalce | Türk dili | Rusça | Japonca | Almanca | Fransızca |
| 1.280 milyar | 490 milyon 1 | 410 milyon | 360 milyon 2 | 290 milyon 3 | 220 milyon 5 | 210 milyon | 180 milyon 3 | 150 milyon | 125 milyon | 120 milyon | 110 milyon 4 |
 1 (Bütün lehçeleriyle ve Urduca ile birlikte)  2 (Tüm İngiliz Milletler Topluluğu üyelerindekiler ile birlikte)  3 (Tüm lehçeleriyle birlikte)  4 (Tüm Frankofon üyelerindekiler ile birlikte)  5 (Brezilya ve tüm bağımlı ve diğer eski sömürgelerdekiler ile birlikte)
 Not-1: Yukarıda "Ana Dili Konuşurlarına Göre Diller ve Türk Dili" alt başlığı içinde yer alan sayısal veriler 25 Ağustos 2013 tarihi itibarıyla İngilizce Vikipedi'de ilgili maddelerden elde edilen verilerle güncellenmiştir.   Not-2: Şekil-1'deki veriler sadece ana dil konuşuru olarak girilmiştir.
Dünyada Türk dilinin öğretimi > Türkiye'deki çalışmalar

Türkiye'de Türk dilleri veya Türk lehçeleri adı altında birçok Türk dilinin bir arada veya müstakil olarak ele alındığı akademik yayınlar mevcuttur. Makaleler dışında birçok Türk dilinin birlikte ele alındığı başlıca kaynaklardan bazıları şunlardır:
Ahmet Cevat Emre, Türk Lehçelerinin Mukayeseli Grameri, TDK, İstanbul 1949.
Saadet Çağatay, Türk Lehçeleri Örnekleri, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1950.
Ahmet Bican Ercilasun vd., Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü, Kültür Bakanlığı, Ankara 1991.
Timur Kocaoğlu vd., Türk Dünyası Konuşma Kılavuzu, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1992.
Talat Tekin, Türk Dilleri -Giriş-, Simurg, İstanbul 1999.
Ahmet Buran, Çağdaş Türk Lehçeleri, Akçağ, İstanbul 2001.
Nami Ardakoç vd., Modern Türk Dilleri Seyahat ve Konuşma Kılavuzu, Geçit Kitabevi, İstanbul 2005.
Ahmet Bican Ercilasun vd., Türk Lehçeleri Grameri, Akçağ, İstanbul 2007.
Bunlardan Kültür Bakanlığı'nın 1991 yılında yayınlamış olduğu Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü adındaki sözlük Türk Dil Kurumunun resmî sözlük sitesinde çevrimiçi olarak kullanıma açılmıştır. Pamukkale Üniversitesi'nden Günsel Barış adlı bir araştırma görevlisi tarafından hazırlanan PAÜ ÇTLE adlı sitede de çeşitli Türk Lehçelerinin sözlükleri ve sözcük öğrenmeye yönelik oyunlar çevrimiçi olarak bulunmaktadır.
Dünyada Türk dilinin öğretimi > Diğer ülkelerdeki çalışmalar

Türkiye dışında Türk dilleri üzerine yapılan çalışmaların büyük bir kısmı misyonerlik ve espiyonaj çalışmalarıyla yakından ilgilidir. 1823 yılında Hristiyan olan ve Mirza Aleksandr Kazem-Bek adını alan Azerbaycanlı şarkiyatçının Türk dillerinin grameri üzerine Grammatika turetsko-tatarskogo yazıka (Türk-Tatar dilinin grameri) adlı eseri 1839'da Kazan'da neşredilmiş ve eserin J. T. Zenker tarafından yapılan Almancaya tercümesi Allgemeine Grammatik der turkisch-tatarischen Sprache adıyla Leipzig'de 1848 yılında yayımlanmıştır. 150'den fazla eseri bulunan ve Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte (Türk lehçelerinin bir sözlük denemesi) adlı 4 ciltlik eser hazırlayan Alman asıllı Rus Türkolog F. W. Radloff'un Çarlık Rusyası'nın Rus olmayan milletleri Hristiyanlaştırma politikasına yönelik Kazan'a müfettiş olarak gönderildiği ifade edilmektedir. Slovar' Altayskogo i Aladagskogo Nareçiy Tyurkskogo Yazıka (Türk Dilinin Altay ve Aladağ Diyalektleri Sözlüğü) adlı eserin müellifi olan Verbitski de bir misyonerdi.