Fikret Emirov
Yaratıcılığı > Simfonizm

"Fikret Emirov'un simfonik eserleri çeşitli konuları kendi içinde yansıtır. Bu yüzden, eserlerinin janrı ve karakteri açısından çeşitlilik gösterir, ancak buna rağmen Fikret Emirov'un simfonik tarzı kişisel ve kendine özgüdür ki, bu da onun sadece simfonik eserlerinde değil, tüm yaratıcılığında kendini açıkça gösterir.
Bestecinin simfonik eserleri adeta yaşam olaylarının toplamı gibidir. Bu eserlerde epiklik, felsefi düşünce tarzı, dramatizm - gerilim, aydınlık ve içten yaşam amacı birbirini tamamlar ve birbirini izler.
Bestecinin simfonik yaratıcılığı simfonik mugamlarından önce başlar. Onun ilk simfonik eserleri arasında 1943'te "Böyük Vatan Müharibesi Kahramanlarının hatiresine" adlı simfonik poeması ve ayrıca 1947'de Nizami Gencevi'ye ithaf ettiği "Nizami" simfoniyası bulunmaktadır.
Nizami konusu bestecinin yaratıcılığında önemli bir yer tutar. O, Nizami'nin şiiriyle birçok muhteşem eser ortaya koymuştur. Fikret Emirov, Nizami Gencevi'nin şiiri ve mirasıyla ilgili düşüncelerini şu şekilde ifade etmiştir: "Nizami'nin şiiri beni güzellikleriyle, onun manevi derinliği ve mahiyeti, imgelerinin açıklığı, yüksek manevi-etik idealleri, tutkuların çatışması, ve en önemlisi - dramatizmi ve bazen trajik gerilimiyle çeker. Şairin hayatında ve kahramanlarının hayatında çok ağır etkiler olmuş - bunlara kayıtsız kalamazdım. Nizami Gencevi'nin şiiri müzik gerektirir, bu şiirin kendine özgü tonalitesi, kendi mugamı vardır."
"Nizami" simfonisi dört bölümden oluşur. Eserin yapısı, bölümlerin birbirleriyle bütünlüğü, duygusal açıdan ayrı ayrı bölümlerin ifadesi müzik diliyle ifade edilmiştir. Bu yönleriyle, "Nizami" simfonisi klasik simfoninin gereksinimlerine de cevap veren bir eserdir."
Besteci, bu eserde Nizami'nin karakterini başarılı bir şekilde oluşturmanın mantıksal yolunu şairin mısralarıyla resmederek başarı elde eder. Her bölümün başlangıcında şairin şiirinden örnekler seslendirilerek bestecinin müziğiyle bütünsel bir şekilde birleşir ve dinleyiciyi Nizami'nin dünyasına taşır.
Senfoni'nin ilk bölümü bir girişle başlar. Senfoni, mısraların epigraf rolünü oynayarak kendine özgü duygusal ve derin hisleri birleştiren müzikle, şairin karakteriyle ilişki kurar.
İlk bölümün sonata allegro'su için tema tonal açıdan yakınlık gösterir. Bu tema, tek bir karakterin çeşitli yönlerini ifade eden esas partinin, yardımcı temanın ve bağlayıcı temanın lirikleştirilmiş varyantını oluşturur. Esas tema önce viyolonsellerde, sonra keman ve viyola ile seslendirilir. Temaları farklı harmonik ve orkestral renklerde sunarak besteci onları dinamikleştirir ve böylelikle dramatik bir doruk noktasına ulaşılır.
Geliştirme bölümü büyük hacimli değildir, bu yardımcı tema üzerine kuruludur. Temanın çeşitli polifonik değişiklikleri, tekrar eden ostinatlar, dinamiğin kademeli artışı ve ritmin sabit olmayışı müziğe gerilimli bir özellik kazandırır. Özetlenmiş reprizadan sonra Nizami'nin leitmotivi genellikle koda gelir. Burada herhangi bir yardımcı tema bulunmaz.
Skertso'dan oluşan ikinci bölüm dinleyicinin dikkatini vals'in yarattığı parlak, kaygısız duygulara çeker. Bu bölümün ilham verici, şiirsel müziği özgürce ifade etme özgürlüğü ile dikkat çeker. Azerbaycan'da vals türünü bu yüksek şiirsel seviyede ilk defa Fikret Emirov getirmiştir.
Üçüncü bölüm derin lirik düşüncelerden oluşur. Nizami'nin gazelinden epigraf olarak alınmış mısralar bu bölümün temel anlamını açıklar.
Senfoni'nin bu bölümünde kalpleri fetheden şiirsel, yüce aşk, derin felsefi düşünce, fedakarlık betimlenir. Dinamikleştirilmiş reprizda, esas karakterin onayı olarak tezahür eden  Nizami'nin leitmotivi yeniden seslendirilir.
Dördüncü bölüm rondo formundadır. Burada önceki bölümlerden temalar – örneğin, birinci bölümden gelişim, ikinci bölümden, girişten alınan temalar tekrar seslendirilerek senfoniye bütüncül bir uyum kazandırır. Bu bölümde Nizami'nin leitmotifi de biraz değiştirilmiş şekilde duyulur. Genelde, iki temaya – dans karakterindeki giriş ve Nizami'nin leitmotifinin değiştirilmiş intonasyonlarına dayanan ana tema son bölümde baskın hale gelir. Son bölümün geniş, dinamik kodası da Nizami'nin leitmotifine dayanır. Bu şekilde besteci, şairin dehasını müzik diliyle onaylar ve bu da senfoninin ana fikridir.
Senfoni yaylı çalgılar için yazılmıştır, ancak orkestra tek türden bir yapıya sahip olmasına rağmen eserin müzikal renklerinin çeşitliliği, materyalin dinamik, yoğun gelişimi, armonik dilinin canlılığı – ana ve yardımcı partilerin tematik sıralaması, paralel beşlilerin ostinato hareketleri vb. yapısal düzenlemelerle belirginleşir.
Senfoni ilk kez 15 Eylül 1947'de Moskova'da Pyotr İliç Çaykovski salonunda Nizami'nin 800. doğum yıl dönümüne adanmış gecede seslendirilmiştir. Senfoninin şefi Nikolay Anosov olmuştur.
"Nizami" senfonisi sadece ülkede değil, birçok ülkenin konser salonlarında seslendirilerek ünlü müzisyenler tarafından başarıyla karşılanmıştır. Bu senfoni hakkında besteciye özel bir mektup da gönderilmiştir. Şöyle ki, 1963 yılında Leipzig radyosunun senfoni orkestrası "Nizami" senfonisini bestecinin doğum gününe hediye olarak çalma kararı alırlar. Şef Hans Roden'in yönetiminde eser Almanya'da icra edilir ve bu topluluk Fikret Emirov'a özel bir mektup gönderir.
"Nizami" Senfonisi, 1965 yılının 6 Mayıs'ında İngiltere'nin Royal Festival Hall salonunda RSFSR'nin Emektar Sanatçısı Gennadi Rojdestvenski yönetiminde icra edilmiştir. Bu konserde bestecinin kendisi de bulunmuştur. 1964 yılının Mart ayında senfoni, Tüm Birlik Radyo ve Televizyonu Büyük Senfoni Orkestrası tarafından son düzenlemede Gennadi Rojdestvenski'nin yönetimiyle seslendirilmiştir. Gennadi Rojdestvenski eser hakkında şöyle yazmıştır: "Senfoni, yeni yazar düzenlemesinde mükemmelleştirilmiştir; lirik renkler daha yumuşak ve ince, trajik epizodlar daha belirgin ve ciddi olmuştur. Eser, dıştan gösterişli, timbre çeşitliliği ile değil, sanatsal imgeler dünyasına eğilimi, insan kaderi üzerine derin düşüncelere dalması ile beğeni kazanır."
Senfoni, 1968 yılında Türkiye'de şef Sabahattin Kalender yönetiminde icra edilmiştir. O yıl Fikret Emirov resmi olarak Türkiye'ye davet edilmiştir. Ziyaret kapsamında besteci ile görüşmeler yapılmış ve eserleri seslendirilmiştir. "Nizami" Senfonisi Türkiye'de özel bir ilgiyle karşılanmıştır. Senfoninin büyük bir başarı ile karşılandığı Türkiye basınında eserle ilgili birçok yazı yayımlanmıştır.
Türk yazar Tarih Kyuven, 1968 tarihli "Ulus" gazetesinde eserle ilgili şöyle yazmıştı: "Fikret Emirov'un "Nizami" senfonisinden sarsılmıştım… Bartok'tan sonra insanı heyecanlandıran, ruhlandıran hisleri telli müzikle ifade eden bestecileri parmakla saymak mümkündür. Bütün tonlarda güzel seslenen, her an yeni söylenmemiş bir şeyi açmayı vaat eden, çağlayan bir volkan akışına benzeyen bu eser, büyük bestecimiz 'Nizami' senfonisidir...".
Fikret Emirov'un senfonik eserleri arasında "Senfonik Portreler" adlı eseri de bulunmaktadır. 1970'lerde yazılan bu eserde besteci, Azerbaycan'ın önemli kültür ve sanat insanları olan Üzeyir Hacıbeyov, Cafer Cabbarlı, Bülbül, Samed Vurgun, Hüseyin Cavid ve Niyazi gibi kişiliklerin portrelerini müziğiyle sunmaya çalışmıştır.
Fikret Emirov'un "Senfonik Portreler" eseri 7 bölümden oluşmaktadır. Bu portrelerin anlatımı için şair Teymur Elçinin metinlerinden de yararlanmıştır. "Senfonik Portreler" eserinin birinci bölümü, Azerbaycan vokal sanatının önde gelen temsilcisi Bülbül'e ithaf edilmiştir. Besteci burada Bülbül'ün repertuarından Asef Zeynallı'nın Cafer Cabbarlı'nın sözlerine bestelediği "Ölkem" romansının intonasyonlarından da faydalanmaktadır. Orkestra, bu intonasyona ek olarak Teymur Elçinin Azerbaycan'a adadığı şiirinin dizelerini özel bir coşkuyla okur.
Eserin ikinci bölümü Cefer Cabbarlı'ya adanmıştır. Eserin bu bölümü monolog şeklinde yazılmıştır. Burada orkestraya mezzo-soprano sesi eşlik eder. O, bestecinin "Cefer Cabbarlı'nın Portresi" vokal eserinden bazı parçaları seslendirir. Daha sonra Teymur Elçinin şaire adadığı şiir okunur.
"Senfonik Portreler" eserinin üçüncü bölümü Samed Vurgun ile ilgilidir. Bu portredeki müzikal dilde aşık intonasyonları hissedilir ki bu da şairin iç dünyasıyla bağlantılıdır. Buradaki müzik, şairin "Azerbaycan" şiirinin dizeleriyle uyumlu bir şekilde seslenir.
Eserin dördüncü bölümü Üzeyir Hacıbeyov'a adanmıştır. Besteci, Üzeyir Hacıbeyov'a olan sevgisini müzik diliyle ifade etmeye çalışmıştır. Bu bölümde, Üzeyir Hacıbeyov'un "Leyli ve Mecnun" operasından bazı müzik parçalarına atıfta bulunarak Fikret Emirov tarafından orkestral düzenlemeler yapılmıştır. Burada Teymur Elçinin şiiri de okunur.