stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Türkiye ekonomi tarihi
1929–1945 dönemi

Cumhuriyet'in ilk yıllarında ekonomik kalkınmanın sloganlarından birisi ""dır. I. Dünya Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nda üç beyaz (un, şeker, pamuklu dokuma) ve üç kara (kömür, demir, petrol) ürünü yokluğunun yaşattığı sıkıntının Cumhuriyetin kalkınma hedefi ile aşılacağını ifade ediyordu. Bu nedenle kurulan her şeker fabrikası müjde ile duyuruluyordu.
İktisadi donanım amacıyla Türkiye 1930 yılında ABD'den 10 milyon dolarlık bir borç alındı. 1934 yılında Sovyetler Birliği'nden alınan 8 milyon dolarlık borçla Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nda yer alan fabrikaların bir kısmı yapıldı. 1938 yılında İngiltere'den alınan 16 milyon sterlinin 10 milyonu ile dış ödeme güçlükleri giderildi ve geri kalan para da askeri amaçlı kullanıldı. 1939 yılı başlarında Türkiye'nin döviz olarak ödenecek toplam dış borcu 236 milyon ABD doları iken, 1940 yılında İngiltere ve Fransa'dan topla 164 milyon dolar, 1942 yılında Almanya'dan 100 milyon mark kredi sağlandı. Bu durum 1945 yılı sonunda konsolide dış borç tutarı 439 milyon dolara çıktı. II. Dünya Savaşı nedeniyle Türkiye'de artan askeri harcamalar ve dış borç stoklarındaki gelişmeler ile Türk lirasında yaşanan değerlenme daha sonra ekonomik büyüme üzerinde olumsuz bir baskı oluşturdu ve bunun sonucunda 1946 yılında devalüasyon yapıldığında dış borç TL cinsinden 707 milyon Türk lirasına ulaştı. 3 yıl sonra sterlin ve diğer dövizlerin devalüe edilmiş olması dış borçlarda 204 milyon TL'lik bir düşüşe yol açtı.
Türk Parasının Kıymetinin Korunması Hakkında Kanun (1930)
Ticarette Tahsisin Men'i ve İhracatın Murakabe ve Korunması Hakkında Kanun (1930)
Ticaret Mukavelesi ve Modus Vivendi Akdetmeyen Devletlerden Türkiye'ye Yapılacak İthalata Memnuiyetler veya Tahdit veyahut Takyitler Tatbikine Dair Kanun (1931)
Hükümetçe Ziraat Bankası'na Mubayaa Ettirilecek Buğday Hakkında Kanun (1932)
Çay, Şeker ve Kahve İthalatının Bir Elden İdaresi Hakkında Kanun (1932)
Ödünç Para Verme İşleri Kanunu (1933)
Buğdayı Koruma Karşılığı Vergisi Kanunu (1934)
Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun (1934)
Endüstriyel Mamulatın Maliyet ve Satış Fiyatlarının Kontrolü ve Tespiti Hakkında Kanun (1934)
Milli Korunma Kanunu (1940)
Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu (1945)
Günümüze dek ulaşan Kamu İktisadi Teşebbüsü niteliği taşıyan kuruluşlar bu dönemde kurulmaya başlandı.
1929–1945 dönemi > Devletçilik politikası

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
Türkiye'de GSYİH içindeki sektör payları (%)
| Yıl | Tarım | Sanayi | Hizmet |
| 1923 | 42,7 | 10,4 | 46,9 |
| 1924 | 47,4 | 8,5 | 44,1 |
| 1925 | 44,4 | 8,9 | 46,7 |
| 1926 | 49,6 | 8,6 | 41,8 |
| 1927 | 39,3 | 11,8 | 48,9 |
| 1928 | 42,2 | 10,6 | 47,2 |
| 1929 | 49,5 | 9 | 41,5 |
| 1930 | 46,5 | 9,9 | 43,6 |
| 1931 | 49,1 | 10,5 | 40,4 |
| 1932 | 39,1 | 13,8 | 47,1 |
| 1933 | 41,4 | 14,2 | 44,4 |
| 1934 | 40 | 15,2 | 44,8 |
| 1935 | 38,7 | 15,7 | 45,6 |
| 1936 | 48,5 | 12,3 | 39,2 |
| 1937 | 46,1 | 13,4 | 40,5 |
| 1938 | 44,1 | 14,1 | 41,5 |
| 1939 | 43,1 | 15,4 | 41,5 |
İktisat kongreleri ve sanayi kanunları ile istenilen sanayileşmenin sağlanamaması ve Büyük Buhran'ın Türkiye'ye yansıması neticesinde halkın refahının ciddi anlamda düşmesi, gerekli yatırımların kamu gücü ile yapılmasına dair görüşlerin ağırlık kazanmasına yol açtı. Türkiye'de tek partili dönem'in yaşandığı bir süreçte CHP'nin 1931 yılında düzenlenen kongresinde alınan kararla devletçilik ilkesi partinin ana ilkelerinden biri hâline geldi. 1937 yılında da anayasa'ya eklendi. Devlet, ekonomide yol gösterici ve emredici bir rol üstlendi.
Devletçilik uygulamasına yol açan ekonomik koşullar başlıca şunlardır;
1929 ekonomik krizinin olumsuz etkileri
Sanayi Teşvik Kanunu'na rağmen ülkede istenilen gelişmenin olmaması
Artan nüfusun istihdam zorunluluğu
Bürokrasinin kendini geliştirmek amacıyla devlete ait üretim araçlarını ve kurumları geliştirmek istemesi
Asker kökenli bürokratların savunma ihtiyacına yönelik tesis kurma isteği
Devletçilik sadece sanayileşme alanında sınırlı kalmayarak devletin her alandaki uygulamalarına yansıdı. Bu doğrultuda millîleştirme çalışmaları da yapıldı. Cumhuriyetin ilk yıllarında da millîleştirme yapılmış olsa da 1930'lu yıllarda hız kazandı. Lozan Antlaşması kapsamında faaliyet gösteren demiryolu, liman, elektrik, havagazı, su, tramvay vb. altyapı hizmeti veren imtiyazlı şirketler devlet tarafından satın alındı. 1928'de Haydarpaşa Liman İşletmesi, 1934'te İstanbul Rıhtım İşletmesi, 1937'de Ereğli Limanı, Zonguldak Çatalağzı Demiryolu ve Kömür Madeni İşletmeleri, 1938'de İstanbul Üsküdar-Kadıköy Tramvay İşletmeleri satın alındı. 1936'da İstanbul Telefon Şirketi, 1938'de İzmir Telefon Şirketi devletleştirildi. Ankara-İzmir, Ankara-Sivas, Zonguldak-Adana gibi ticaret ve sanayinin yoğunlaştığı şehirler arasında ilk telefon bağlantısı 1937'de kuruldu.
1933'te Ekonomi Bakanlığına bağlı olarak "Petrol Arama ve İşletme İdaresi" ve "Altın Arama ve İşletme İdaresi" adıyla iki bağımsız kurum kuruldu. Daha sonra bu iki kurum 1935'te kurulan Maden Tetkik ve Arama Enstitüsüne bağlandı. 1935'te Etibank kuruldu. 1937'de temeli atılan Kardemir Karabük Demir Çelik Fabrikası 1939'da hizmete girdi. 1937'de ilk defa demir madeni Divriği'de bulundu ve 1939'da işletmeye alındı. (bkz. Türkiye'de madencilik) 1939'da İETT İstanbul Belediyesine devredildi.
1929–1945 dönemi > Ekonomi Planlaması

1930 yılında düzenlenen Sanayi Kongresi'nde kalkınmanın gereğinin sanayileşme olduğu, sanayileşmenin bir zorunluluk olduğu ve bu yolla iktisadi bağımsızlığın sağlanabileceği görüşü benimsendi. 1930'da Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, 1932'de Başbakan İsmet İnönü başkanlığındaki bürokrasi kesiminden heyetlerin Sovyetler Birliği ve İtalya'ya düzenlediği geziler Türkiye'nin ekonomik, siyasal ve kültürel alanında etkili oldu. Bu dönemde Avrupa ülkeleri ve Sovyetler Birliği'nin uyguladığı planlama çalışmaları Türkiye'nin de ilgisini çekti. Avrupa'da uygulanmakta olan politikaların kapitalizmin sorunlarına yönelik olduğu, bu sebeple Sovyetlerin uyguladığı (bkz. Birinci Beş Yıllık Plan (Sovyetler Birliği)) merkezi planlama ile kalkınma modelinin Türkiye'nin ekonomik yapısına ve ihtiyaçlarına daha yakın olduğu görüşü özellikle kadro hareketi içinde hakim oldu.
Türkiye'de planlama çalışmaları 1930'lu yıllarda devletçilik ilkesi kapsamında uygulamaya geçti. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı çalışmalarına 1932'de Sovyetler Birliğinden Orlof başkanlığında gelen bir heyet ile başlandı. Plan, makro ekonomik bir plan niteliği taşımamaktadır. Planın tek amacı sanayi sektörünün gelişmesini sağlayarak Türkiye'nin "kendine yeter" bir ekonomi hâline gelmesidir. Plan kapsamında, dokuma (mensucat), madencilik (demir-çelik, bakır ve kükürt), kâğıt-karton (selüloz), kimya-seramik (cam, çimento) olmak üzere beş temel alanda 23 fabrika kurulması hedeflendi. Planı uygulama görevi 1933'te kurulan Sümerbank'a verildi. Ayrıca Türkiye İş Bankası'da Şişecam ve Sömikok gibi yatırımların bir kısmını üstlendi. Uygulamada olduğu 1934-38 yılları arasında planın başarılı olduğu görüşü hakimdir. "Üç beyaz" olarak nitelenen dokuma, un ve şekerin üretimi için hafif sanayi gerçekleşti. 1929'da yüzde 9,6 olan sanayi sektörünün GSMH içindeki payı 1939'da yüzde 18'e yükseldi. Tarım sektörünün payı yüzde 51,6'dan yüzde 39'a geriledi. Bu dönemde sanayi kesiminin yıllık büyüne hızı yüzde 6,87, ekonominin büyüme hızı yüzde 6 oldu.
Birinci Beş Yıllık Kalkın Planı'nda sağlanan başarıya istinaden İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı çalışmalarına 1936'da başlandı. İkinci planın daha kapsamlı olması amaçlandı. Ara ve yatırım mallarının üretimine önem verildi. Birinci plana ilave olarak elektrik santralları, denizcilik gibi ek faaliyet alanlarına da planda yer verildi. Bu kez Sovyetler Birliği'nden değil İngiltere'den borç alınması öngörüldü. II. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla savaş koşullarının Türkiye'yi de etkilemesi nedeniyle ikinci beş yıllık plan kesintiye uğradı ve uygulanamadı.
1929–1945 dönemi > Osmanlı borçları antlaşmaları

22 Nisan 1933'te Fransa ile "1933 Paris Borç İtilafnamesi" imzalandı.
1929–1945 dönemi > İkinci Dünya Savaş'ı Sonrası

Savaş sonrasında siyasi güç ile ekonomik güç arasında gerilim yaşandı. Hükûmet tarafından Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çıkarıldı ve topraksız köylülerin toprak sahibi olması hedeflendi. Yasanın çıkmasına muhalif olan Adnan Menderes, Emin Sazak başta olmak üzere bazı CHP üyeleri basın yoluyla hükûmete ağır eleştiriler getirince CHP yönetimi Adnan Menderes ve Fuat Köprülü'yü partiden ihraç etti, bu karara karşı çıkan Celal Bayar ve Refik Koraltan istifa etti. Bu dört isim ülkedeki yoksulluğun ve kıtlığın nedenini yıllardır uygulanan devletçilik ilkesi olarak görüyordu. 7 Ocak 1946'da kurdukları Demokrat Parti 21 Temmuz 1946'da yapılan genel seçimlerde meclise girdi ve anti-devletçi ekonomi modelini savunan görüş TBMM'de temsil edilmeye başlandı.
1946 genel seçimleri sonrası dönem siyasi istikrarsızlığın yaşandığı bir dönem olarak bilinir. Dört yıllık bu dönemde kısa süreli dört hükûmet kuruldu. Siyasi istikrarsızlık nedeniyle ekonomik sorunlara yönelme imkanı kalmıyordu.
Recep Peker hükûmeti öncelikle dış ekonomik ilişilere yönelik gerçekçi bir döviz kuru politikasınını savundu. "7 Eylül Kararları" sonucu 7 Eylül 1946'da Türkiye tarihinde ilk kez yapılan devalüasyon sonucu ABD doları karşısında Türk lirası yüzde 50 devalüe edildi. (bkz. Türkiye'de devalüasyon) Peker Hükûmeti'nin beklediği finansal yardım ABD'den gelmedi ve yapılan devalüasyon ekonomi çevrelerinden kamuoyu desteği bulamadı. 1947 ve 1948'deki Cemal Saka hükûmetleri ve 1949'da Şemsettin Günaltay Hükûmeti, muhalefetin ve İstanbul basınının anti-devletçi eleştirileri karşısında iş yapamaz hale gelmişti.
1940'lı yıllarda savaş koşullarında yapılan vergi düzenlemelerine rağmen toplanan vergilerin kamu harcamalarını karşılamaması nedeniyle modern anlamda vergi düzenlemelerine ihtiyaç duyuldu. Buna yönelik 1949'da ilk kez gelir vergisi kanunu, kurumlar vergisi kanunu ve vergi usul kanunu uygulamaları Türk vergi sistemine dahil oldu.
Türkiye, 45 ülkenin üyeliğiyle 27 Aralık 1945'te kurulan Uluslararası Para Fonu'na 1947'de üye oldu. İlk kredi 1947 yılının Nisan ayında 43 milyon dolar tutarında alındı.
1950-1980 > Demokrat Parti dönemi

1950'de CHP seçimleri kaybedip iktidardan düştü ve daha liberal politikalar savunan Demokrat Parti 1950'de iktidara geldi. DP, bürokrasi karşıtı bir tutumla siyasette demokratikleşmeyi savunarak devletçilik karşıtı bir siyaset izledi. Demokrat Parti hükûmetinin ekonomideki başarısı sağlanan dış kaynaklarla tarımsal üretimin artması ve ihracatın artışına dayanıyordu. Altyapı yatırımları ve tarımda makineleşmenin artması, dış ticaret için dünyada uygun konjonktürün olması ve artan ihracat, ekonominin hızla büyüyerek genişlemesini sağladı. Siyasi anlamda ise DP iktidarı bu durumu liberal ve özel sektöre dayalı ekonominin başarısı olarak sunarak geçmişte devletçi politikaları uygulayan CHP'yi eleştirme aracı olarak kullandı.
1953'te ülkede döviz sıkıntısı yaşanmaya başladı. Krizin asıl nedeni dış borçlarla karşılanan ödemeler dengesinin artık sürdürülemez hale gelmesiydi. Döviz sıkıntısı için dış kredi kuruluşlarından kredi almak yerine "Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu", "Petrol Kanunu" gibi liberal yasalar ile çözüm yolları arayan DP'nin bu çabası yeterli dış kaynağı sağlamadı.
Demokrat Parti iktidarının döviz sıkıntısı için bir diğer çözüm yolu ithal ikameci ekonomiye geçişi benimsemesiydi. Böylelikle 1953'ten 24 Ocak 1980 kararlarına kadar ülkede uygulanacak olan ithal ikameci ekonomi modeli başlamış oluyordu. Devletçiliği eleştirerek iktidara gelen Demokrat Parti KİT olarak bilinen Kamu İktisadi Teşekkülü kurarak "Demokrat Parti tarzı devletçilik" modeline geçti.
ABD tarafından Türkiye'ye yapılan ekonomik yardımlar 30 Haziran 1954 itibarıyla 495.848.000 dolar, 30 Haziran 1955 tarihi itibarıyla 601.025.000 dolara ulaştı. Bunun haricinde askeri yardımlar ise 1958 itibarıyla 1.700.000.000 dolara ulaştı. Öte yandan 1954'te Cumhurbaşkanı Celâl Bayar'ın ABD'ye yönelik yurt dışı ziyaretinde 300 milyon dolarlık kredi talebi reddedildi. Demokrat Parti iktidarının ilk yıllarının aksine zamanla dış kredi bulmak güçleşti. 1958 yılındaki borç krizi, dış finans kuruluşlarına bazı teminatlar verilerek borç erteleme anlaşması yapılmasıyla sonuçlandı. IMF ile anlaşılan istikrar programı Türk ekonomi tarihinde 4 Ağustos Kararları olarak bilinir.
1950-1960 yılları arasında Türkiye'nin dış borcu 227 milyon dolardan 1138 milyon dolara ulaştı ve toplam dış borç miktarında dört kattan fazla bir yükseliş ortaya çıktı.
Bu dönemde daha önce faaliyet gösteren kuruluşlar Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) kapsamına alındı ya da yeni KİT'ler kuruldu. PTT ve TCDD 1953'te KİT kapsamına alındı. Toprak İskan İşleri Genel Müdürlüğü (1950), Denizcilik Bankası (1951), Et ve Süt Kurumu olan Et ve Balık Kurumu (1952), Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) (1954), Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) (1954), Devlet Malzeme Ofisi (DMO) (1954), Türkiye Demir-Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü (bkz. Kardemir) (1955), Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları (SEKA) (1955), Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ) (1957), Erdemir (1960) kuruldu.
1950-1980 > 4 Ağustos 1958 kararları

Ana madde: 4 Ağustos 1958 Kararları
1951'den itibaren Türkiye'nin borçlanma süreci daha önce görülmemiş bir hızla artmaya başladı. 1952, 53,57, 58 yıllarında olmak üzere IMF'den 68,5 milyon dolar kredi kullanıldı. 1952-57 yılları arası Marshall planı kapsamında 81,2 milyon dolar, ABD EXIM Bank'tan 1954-60 yılları arası 56 milyon dolar, ABD kaynaklı ajanslardan 1958-60 yıllarında alınan 43,5 milyon dolar, IBRD'den 1952-53-57-58 yıllarında alınan 68,5 milyon dolar kredi kullanıldı.
1950 sonunda 775 milyon Türk lirası olan kamu dış borç yükü 1960 sonunda yaklaşık yüzde 800 oranında artarak 6 milyar 210 milyon Türk lirasına yükseldi. Borçların ödenemez hale gelmesiyle borç erteleme yoluna gidildi ve cumhuriyet tarihinde ilk kez moratoryum ilan edildi. 4 Ağustos 1958'de açıklanan "Mali Islahat Kararları" adı verilen istikrar tedbirleri alındı.
20 Şubat 1959'daki bir meclis oturumunda muhalefet partileri tarafından, enflasyonu düşürmek ve ekonomik istikrarı sağlamak için alınan tedbirlerin memlekete çok pahalıya ve vatandaşa ağır fedakarlıklara, yeni külfetlere mal olduğu ancak elde edilen neticelerin tatmin edici olmadığı yorumu yapıldı.
1950-1980 > Almanya'ya işçi göçü

31 Ekim 1961'de Türkiye ile Batı Almanya arasında işgücü sözleşmesi imzalandı. Bu tarihten itibaren birçok Avrupa ülkesi ile ikili anlaşmalar imzalandı: Avusturya, Belçika ve Hollanda ile 1964, Fransa ile 1965 ve İsveç ile 1967'de ikili işgücü anlaşmaları imzalandı. Sanayileşen Avrupa ülkelerinin iş gücü ihtiyacını karşılamak için imzalanan anlaşmaların Türkiye için önemi ise ülkede sürekli yükselen işsizlikti. Göçlerin başladığı 1962'de Türkiye'de toplam işsiz sayısı 985.000'dir. Bu sayı 1967'de 1.440.000'e, 1971'de 1.562.000'e ve 1972'de 1.600.000'e çıkarak sürekli artış gösterdi. İşsizliğin önemli bir problem olduğu bu dönemde Millî Birlik Komitesi Almanya'da gelen teklifi cazip bularak kabul etti.
1950-1980 > Stand-by düzenlemeleri

Türkiye Uluslararası Para Fonu ile ilk stand-by düzenlemesini 1961'de imzaladı. 1970'e kadar bu anlaşmalar her yıl yenilendi. 1970-78 yılları arasında bir anlaşma imzalanmadı. 1978-80 yıllarında birer yıllık anlaşmalar gerçekleşti.
1950-1980 > Kalkınma planı

Ana madde: Kalkınma planı
1950-1980 > 10 Ağustos 1970 kararları

Ana madde: 10 Ağustos 1970 kararları
Süleyman Demirel Hûkumeti, IMF'nin isteklerine daha fazla direnemeyerek 10 Ağustos 1970 kararlarını ilan etti. Adalet Partisi'nin uygulamaya koyduğu program, yüksek oranlı bir devalüasyon, (bkz. Türkiye'de devalüasyon) ücretlerin yükseltilmemesi, tarım fiyatlarının düşürülerek tarım ürünlerinin vergilendirilmesi, sanayi sektörünün desteklenmesi ile ihracatın artırılmasını hedefliyordu.
Programın uygulanması toplumsal tepkiler ile karşılaştı. Maaşların baskılanarak sendikal faaliyetlerin kısıtlanması işçi kesiminin tepkisini çekti. Tarımsal desteklerin sermaye gruplarına yöneltilmesi ise toprak sahipleri ile zanaat-esnaf kesiminin tepkisine neden oldu. Bu tepkiler en çok öğrenciler, meslek örgütleri, vb. grupların yoğun katılımı ile gerçekleşen yürüyüşler olarak kamuoyuna yansıyordu. Ayrıca bu tepkilerin bir sonucu olarak da Adalet Partisi içinden bir grup ayrılarak Millî Nizam Partisi'ni (MNP) kurdu.
1950-1980 > Yeni tüketim alışkanlıkları

Demokrat Parti dönemindeki liberal politikalar ile Amerikan şirketleri başta olmak üzere yabancı sermaye Türkiye'de yatırım yapmaya başladı. Ayrıca bazı Türk yatırımcılar yabancı firmaların temsilciliğini alarak Türkiye'de ticaret ve üretime geçti. Dönemin iş insanlarından Vehbi Koç, sahibi olduğu Otosan'ın Ford ile ortaklığı neticesinde 1960'ta ilk kamyon üretimini gerçekleştirdi. 1966'da Anadol isimli otomobilin seri üretimine geçti. Yine Vehbi Koç tarafından 1955'te Arçelik kurularak Türkiye'de ilk defa 1959'da çamaşır makinesi, 1961'de buzdolabı üretimi gerçekleşti.
1950-1980 > İşçi hareketleri

1961 Anayasası hak ve özgürlükler açısından güçlüdür. Çalışma hakkı, ücrette adalet sağlanması, sendika kurma hakkı, toplu sözleşme ve grev hakkı, sosyal güvenlik hakkı, sağlık hakkı, öğrenim hakkı, kooperatifçiliğin geliştirilmesi, tarımın ve çiftçinin korunması hakkı, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı gibi temel ilkeler anayasada yer buldu. Siyasi özgürlüklerin getirdiği imkânlar işçi hareketlerinin toplum kesimlerinde yayılmasını sağladı. Türkiye İşçi Partisi'nin kurulmasıyla işçi hareketleri siyasi zemine de taşındı. Artan öğrenci eylemleri işçi hareketlerinin en önemli dinamiklerinden biri hâline geldi. 1963'te "Sendikalar Kanunu" ve "Toplu İş Sözleşmesi ve Grev ve Lokavt Kanunu" yürürlüğe girdi. Ancak grev sayısındaki artış, DİSK'in kuruluşu ile sendikal rekabetin yaşanması, TÜRK-İŞ'in tek faal örgüt hâline getirmek ve diğer amaçlar nedeniyle 1970'te Sendikalar Kanunu'nda değişikliğe gidilerek kanun hükümleri daraltıldı. Bu kanunun görüşmeleri sırasında kanlı çatışmalara dönüşen eylemler yapıldı. (bkz. 15-16 Haziran Olayları)
1961-1963 gibi iki yıllık kısa bir sürede yurt genelinde yoğun katılımlı işçi eylemleri yapıldı: Beş bine yakın Sümerbank işçisinin yalınayak yürüyüşü (25 Kasım 1961), yüz binden fazla kişinin katıldığı Saraçhane Mitingi (31 Aralık 1961), Açların Yürüyüşü (3 Mayıs 1962), Yapı-İş Sendikasının Zonguldak Ereğlisi'ndeki düzenlediği miting ve işten atmalara karşı protestolar (12-13 Ağustos 1962) ve Kavel grevi (Ocak 1963).
1950-1980 > Kentleşme ve göç

1950'li yıllara kadar köy ve kent nüfusu oranında ciddi bir değişim olmadı. 1950-55 arası dönemde Türkiye'de ilk defa yüksek şehirleşme oranları görülmeye başlandı. Sanayileşme, eğitim, sağlık ve altyapı hizmetlerinin yaygınlaşıp gelişmesi ve yüksek nüfus artış hızı geleneksel yaşam tarzlarının değişmesine ve kentleşmenin artmasına yol açtı. 1960'ta binde 28.5 ile Cumhuriyet tarihinin en yüksek nüfus artış hızı gerçekleşti. Köylerden kentlere göçün de etkisiyle 1960'lı yıllarda ülke nüfusu nicelik ve nitelik olarak değişmeye başladı. (bkz. Türkiye demografisi)
1980 sonrası > 24 Ocak 1980 kararları

Ana madde: 24 Ocak kararları
1980 sonrası > Bankerler krizi ve bankacılık

Bankerler krizi
1980 sonrası > 5 Nisan Kararları

Ana madde: 5 Nisan Kararları
1980 sonrası > 2001 ekonomik krizi

Ana madde: 2001 Türkiye ekonomik krizi
1980 sonrası > 2008 ekonomik krizi

2008-2012 Küresel Ekonomik Kriz
Yapısal sorunlar > İşsizlik

Uşak Şeker Fabrikası, Türkiye'de kurulan ilk şeker fabrikasıdır. Özel girişim ile kuruldu. Uşak'ta 19.4.1923 tarihinde 600.000 Türk lirası sermaye ile kurulan fabrika 17.12.1926 tarihinde üretime geçti. 1933'e kadar Türkiye'de şeker üretimi Alpullu Şeker Fabrikası ile birlikte bu fabrikada yapıldı. (bkz. Türkiye Şeker Fabrikaları)
Sabutay Alper Bayülken

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Sabutay Alper Bayülken
Doğum tarihi:  2 Mayıs 1985 (39 yaşında)
Doğum yeri:  Bursa, Türkiye
Boyu:  1,88 m (6 ft 2 in)
Mevkii:  Defans
Kulüp bilgileri
Kulübü:  Efeler 09
Numarası:  35
Altyapı kariyeri
1999-2004:  Elazığspor
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2004-2006 |  Bitlis Özgüzelderespor |  21 |  (0) |
| 2006-2007 |  Altay |  0 |  (0) |
| 2007-2010 |  Adıyamanspor |  85 |  (1) |
| 2010-2013 |  Kartalspor |  52 |  (0) |
| 2013-2015 |  Göztepe |  59 |  (5) |
| 2015-2018 |  Sarıyerspor |  67 |  (6) |
| 2018-2019 |  Düzcespor |  27 |  (0) |
| 2019-2020 |  Ergene Velimeşe |  22 |  (0) |
| 2019-2020 |  Alanya Kestelspor |  26 |  (0) |
| 2020-2021 |  Efeler 09 |  20 |  (0) |
| Toplam |   |  379 |  (12) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 29 Haziran 2015 
Sabutay Alper Bayülken (d. 2 Mayıs 1985, Bursa), Efeler 09'da oynamaktadır.
Futbolculuk kariyeri > Kulüp takımları kariyeri

Futbola Elazığ amatör ligi takımlarında başlamıştır. Devamında 2002-2003 sezonunda dönemin süper lig takımlarından Elazığspor  altyapısında oynamıştır. Bitlis Özgüzelderespor ile profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak  üçüncü ligde mücadele etmiştir. Burada iki sezon oynadıktan sonra 2006 yılında Altay'a geçmiştir. Sezon başı kamp döneminde sakatlanmış ve ameliyat olmuştur. Bütün sezonu sakatlıkla geçirmek zorunda kaldığından sezon sonunda kulübüyle karşılıklı anlaşarak sözleşmesini feshetmiştir. 2007-2008 sezonun transfer döneminde ikinci lig ekiplerinden Adıyamanspor'a transfer olarak, burada dört sezon düzenli olarak oynamıştır.Taraftarların çok sevdiği oyunculardandır kaptanlığa kadar yükselmiştir. Özellikle son sezonda gösterdiği performansla yerel ve ulusal basında ikinci ligde misyonunu tamamladığı yönünde sık haberler çıkmıştır. Sezon sonunda takımdan ayrılarak 2010-2011 sezonundan itibaren TFF 1. Lig ekiplerinden Kartalspor'a transfer olmuştur. Üç sezon bu takımda oynadıktan sonra  2. Ligde şampiyonluk yaşayacağı Göztepe'ye transfer olmuştur. Düzenli olarak oynayarak istikrarlı olduğunu kanıtlamıştır.Şampiyon olunan 2014/2015 sezonda takımdaki kaptanlardandır. Attığı kritik gollerle şampiyonlukta kilit isim olmuştur. Sahada gösterdiği mücadele ile taraftarların sevgilisi haline gelmiştir. Gitmesini istemeyen taraftarlar çoğunlukta olsa bile 2015-16 sezonunda Sarıyerspor ile anlaşmış ve ikinci ligde en dikkat çeken transferler arasında gösterilmiştir. Üç sezon forma giydiği kulüpte istikrarını göstermiştir. 2016/2017 sezon başı kampında ağır bir sakatlık geçirmiş ve sezonun yarısını kaçırmış olmasına rağmen mücadele ettiği  üç sezonda takımda kalan futbolcular arasında en çok süre alan isimlerdendir. 2018/2019 sezonunda 3. Lig takımlarından DÜZCESPOR ile iki yıllık kontrat yapmıştır. Burada bir sezon kalıp tekrar 2019/2020 sezonunda 2. Lig ekiplerinden Ergene Velimeşespor'a transfer olmuştur. Sezon boyunca düzenli oynamış  ve takım ligi orta sıralarda tamamlamıştır. Sezon sonunda takımda ayrılarak 3. Lig ekiplerinden Alanya Kestelspor ile anlaşmıştır takımın kaptanı olarak liderlik yapmış Kestel forması ile 26 maçta görev almıştır. Sezon sonunda profesyonel futbol kariyerini noktalayarak Bölgesel Amatör Lig 9. Bölge 3. Grup takımlarından Aydın temsilcisi Efeler 09 takımına transfer olmuştur. Sezonu grupta birincilik ile bitirip play-off maçında karşılaştıkları Belediye Bolvadin Termal Spor'u penaltı atışlarında eleyerek şampiyon olup 3. Lig ‘e katılmaya hak kazanan takımın kilit isimlerinden olmuştur ve aktif futbol kariyerinde ikinci şampiyonluğunu yaşamıştır. Kulübüyle profesyonel ligde ki ilk sezonda play oflara kalarak ikinci ligin kapısından dönmüşlerdir. Evli ve bir erkek, bir kız  çocuk sahibidir.