stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Zaro Ağa

| Zaro Ağa |
| --- | --- |

Doğum: 1774/1777 (tartışmalı) Mutki, Bitlis, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 29 Haziran 1934 (160 yaşında) İstanbul, Türkiye
Defin yeri: Eyüp Sultan Camii
Meslek: Kapıcılık
Çocuk(lar): 13

13 Ağustos 1930 tarihli Vakit gazetesinde Zaro Ağa'nın Amerika seyahatinden bir fotoğraf.
Zaro Ağa (1774/1777 (tartışmalı), Bitlis - 29 Haziran 1934, İstanbul), doktorun ölüm belgesine dayanarak 157 yaşında öldüğü iddia edilen, Türkiye'nin en uzun yaşayan insanı ve bazı yabancı kaynaklara göre ise dünyanın en uzun yaşayan birkaç kişisinden biridir.
İddialara göre Zaro Ağa, 10 Osmanlı padişahı, 28 sadrazam, 1 cumhurbaşkanı, 5 başbakan görmüş, 6 savaşa katılmış ve bazı kaynaklara göre yedi, bazı kaynaklara göre 13, başka bir kaynağa göre ise 29 kez evlenmiştir. Beşi kız, sekizi erkek 13 çocuğu ile 29 torunu olmuştur.
Hayatı

Zaro Ağa, bazı kaynaklara göre 1774, bazı kaynaklara göreyse 1777'de Şemsi Ağa'nın oğlu olarak Bitlis, Mutki, Meydan Mahallesi'nde doğmuştur. 18. yüzyılın sonlarına doğru İstanbul'a gitmiş ve Selimiye Kışlası, Beşiktaş, Ortaköy Camii ve Tophane Nusretiye Camii inşaatlarında çalışmıştır. Elli yaşlarında uzun yıllar İstanbul Hamal Topluluğu'nun başında kalmıştır. Daha sonra operatör Emin Erkul'in şehreminiği zamanında belediye serhademelliğine getirilmiş ve bu vaziyeti ölümüne kadar sürdürmüştür. Böylece son günlerini İstanbul'da geçirmiştir ve burada ölmüştür.
Ölümüne yakın zamanlarında kapıcılık yapmıştır.
Dünya basınının odak noktası olmuş ve dünyanın en uzun yaşayan insanı olarak 1921'de Paris'i 1925'te İtalya'yı, 1930'da alkol karşıtı bir derneğin daveti üzerine Yunanistan'dan hareket ederek Amerika'yı, 1931'de İngiltere'yi ziyaret etmiştir. Bu ziyaretleri filme de alınmıştır. Tek parti döneminde, Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti marifeti ile bir reklam kampanyası organize edilerek Zaro Ağa'dan istifade edilmiştir. Bir yüzünde Zaro Ağa'nın iki kadın ortasında duran resmi, diğer yüzünde ise “Kim Zaro Ağa gibi Türk üzümü ve fındığı yerse zeytinyağı ve İzmir inciri ile sindirim sistemini harekete geçirirse onun gibi bu yaşta sağlıklı olur.” ibaresi bulunan kartpostallar Macaristan'da dört dile çevrilerek tüm dünyaya dağıtılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk ile iki kez karşılaşmış, kadınlara çok fazla hak verdiğinden yakınmıştır. 1925'te Cumhuriyet gazetesinde yer alan bir demecinde ise “Ben ne Şeyh Said denen o mel’unu tanırım, ne de adamlarını bilirim. Allah belalarını versin!” diyerek dönemin önemli sorunlarından Şeyh Said İsyanı'nı eleştirmiştir.
Hayatı > Ölümü

Zaro Ağa, 29 Haziran 1934 tarihinde Şişli Etfal Hastanesi'nde öldü. Yapılan otopside Zaro Ağa'nın oldukça uzun yaşamasına rağmen tüberküloz, kalp büyümesi, beyinde damar tıkanıklığı ve üç böbreklilik gibi sağlık sorunlarına sahip olduğu belirlendi. Şişli Etfal Hastanesi başhekimi Rıfat Hamdi'nin açıklamasına göre Zaro Ağa, ölümünden önce 162 yaşında olduğunu söylemişti. Mezarı Eyüpsultan kabristanındadır. Pierre Loti Kahvesi'ne çıkan yokuşun ortalarında, yolun ikiye ayrıldığı yerde, sol taraftadır. Hamidi başlıklı mezar taşında “Bitlisli Şemsi Ağa oğlu 160 yaşında ölen Zaro Ağa'nın ruhuna Fatiha” ifadesi yer almaktadır.
Tartışmalar

Zaro Ağa'nın gerçek yaşı hakkında birçok tartışma vardır. Doktorun ölüm belgesine göre Zaro Ağa'nın yaşı 157 idi. Walter Bowerman tarafından 1939'da yayınlanan bir araştırma raporu, Zaro Ağa'nın öldüğünde 157 yaşında değil 97 ve civarında olduğunu belirtti.
Galeri

Zaro Ağa İstanbul'da.
Mitchell Markası'nın sigara paketi.
Zaro Ağa'nın Eyüp'teki mezar taşı.
Konu hakkındaki yayınlar

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Rohat Alakom, Dünyanın En Yaşlı Adamı: Zaro Ağa (1774-1934), Avesta Yayınları, 2009.
Rohat Alakom, Eski İstanbul Kürtleri (1453-1925), Avesta Yayınları, 1998, ISBN 975-7112-47-X, s. 155-161.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 105052831X  ISNI: 0000 0000 9096 6757  LCCN: no2010164437  VIAF: 132951306   WorldCat (LCCN): no2010-164437 
Solda, Zaro Ağa'nın cenazesi başında dua okuyan hoca; sağ üstte Zaro Ağa'nın cenazesine gelen kızı ve torunları; sağ altta ise çenesini bağlayan hemşire yer almaktadır.
Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi

Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi (UNAM), Devlet Planlama Teşkilatı'nın desteğiyle Bilkent Üniversitesi dahilinde faaliyet göstermekte olan bir araştırma merkezidir.
2006 yılının başında başlayan UNAM-Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi Projesi'nin 1. Fazı zamanından bir yıl önce bitirilmiştir. Bu faz döneminde bina ve araştırma ekipmanına 28 Milyon TL yatırım yapılmıştır. 2006 yılı ortalarında başlayan ve 1,5 yılda bitirilen UNAM binası yaklaşık 9000 m² kapalı alan üzerine kurulmuştur; içerisinde titreşim ve sıcaklık kontrollü 62 laboratuvar, konferans salonu ve ofisleri barındırmaktadır. 400 m² temiz oda da 2009 yılı ortalarında faaliyete geçmiştir. 1. Faz döneminde alınan cihazların çoğu kurularak araştırma çalışmalarında kullanılmaya başlanmış, malzeme bilimi ve nanoteknoloji konusunda yüksek lisans ve doktora programları süreçlerine de dahil olan hidrojen depolama, karbon nanotüpler, spintronik silisyum nanoteller, fiber lazerler, silisyum nanokristaller konularında da önemli çalışmalar yapılmıştır. UNAM'a 2007'de TÜSİAD, 2008'de TÖV ve 2009'da TÜBİTAK tarafından bilim ve teknoloji ödülleri verilmiştir.
UNAM günümüzde bünyesindeki 400'den fazla bilim insanı ile 1000'e yakın kullanıcıya hizmet vermektedir. Günümüze kadar 90 üzerinde lisansüstü mezun vermiş olup, Bilkent Üniversitesi'nde yapılan bütün yayınların %40'ı UNAM'dan çıkmaktadır.
Misyonu

Türkiye'nin sanayi ürünlerinin rekabet gücünü ve katma değerini artırmak için gerekli olan nanoteknolojiyi oluşturmaya yönelik kamu ve özel sektöründen araştırmacılarla birlikte araştırma-geliştirme çalışmaları yapmak, prototipler geliştirmek.
Türkiye'nin gelecek dönemde ihtiyacı olan malzeme bilimi ve nanoteknoloji alanında uzmanlarını yetiştirmek.
Nanoteknolojide her türlü araştırma donanımına, bilimsel deneyim ve altyapıya sahip olan ulusal bir arastırma merkezini gerçekleştirmek, merkezin verimli bir şekilde yönetilmesini sağlamak. (Böyle merkezler birçok ülkede araştırmacılara hizmet sunmaktadır)
UNAM'ı yurt dışında çalışan ve uluslararası üne sahip olan bilim adamlarımızın buluştukları bir platform haline gelmesini sağlamak.
Ulusal ve uluslararası ağlar yardımı ile çeşitli kuruluşlar arasında iletişim ve araştırma konularında koordinasyonu sağlamak, nanoteknolojideki gelişmelerden ilgili araştırmacıları ve kurumları bilgilendirmek.
Yapılan çalışmalar

Optik ve Fiber Lazerler
Nanofotonik
Nanomalzemeler
Enerji
Nanotekstil
Supramoleküler Kimya
Biyoteknoloji
Teorik nanobilim
Live Earth

| --- | --- |
Live Earth, Londra
Yer: Sidney Futbol Stadyumu, Coca Cola Dome, Dev Stadyum Copacabana Sahili, Rothem Araştırma İstasyonu, Makuhari Messe, To'-ji, Oriental İnci Kulesi, Wembley stadyumu, HSH Nordbank Arena, Ulusal Mall
Tarih(ler): 7 Temmuz 2007
Yapımcılar: Al Gore
Web sitesi: liveearth.org
Live Earth, çevre bilinci sorumluluğuyla tüm dünya çapında düzenlenmiş dev konser organizasyonudur.
Live Earth konseri, 7 Temmuz 2007 günü Avustralya ve Japonya'da başladı. Amacı; küresel ısınmaya karşı mücadelede dünya insanlarını bilinçlendirmek, durumun ciddiyetini vurgulamak olan organizatörler, konserin 120 ülkenin TV kanalı tarafından yayınlanacağını ve aynı zamanda internet üzerinden yapılacak canlı yayınlarla 2 milyar kişiye ulaşılacağını açıklıyorlar.
Konserlerin yanı sıra televizyonlarda gün boyu çevre sorunlarına yönelik programlar yayımlanıyor.
Madonna, Red Hot Chili Peppers, The Police, Roger Waters, Shakira, Bon Jovi gibi ünlü isimler başta olmak üzere 150'den fazla grup ve şarkıcının sahne alacağı konserlere Tokyo'da 10.000 kişinin katılması hedeflendi.
İklim Koruma Birliği (The Alliance for Climate Protection-TACP) ve Sivil Toplum Kuruluşları tarafından düzenlenen Live Earth konseri, 2005 yılında yoksullukla mücadele için yapılan "Live 8" konserinden esinlenmiş ve “Çağrıya cevap ver” sloganını kullanıyor.
Konum

Organizatörler yedi kıta üzerinde konserler vermeyi amaçlamaktadır.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
Buluşma Yeri
Afrika
| Coca Cola Dome | Randburg Johannesburg |  Güney Afrika |
Kuzey Amerika
| Giant Stadyumu | Doğu Ruthford New York |  ABD |
| Ulusal Mall1 | Washington |  ABD |
Güney Amerika
| Copacabana sahili | Rio de Janerio |  Brezilya |
Asya
| Makuhari Messe | Tokyo |  Japonya |
| To'ji | Kyoto |  Japonya |
| Oriental İnci Kulesi | Şanghay |  Çin |
Okyanusya
| Sidney futbol stadyumu | Sidney |  Avustralya |
Avrupa
| Wembley Stadyumu | Londra |  Birleşik Krallık |
| Imtech Arena | Hamburg |  Almanya |
Antarktika
| Rothem Araştırma İstasyonu | İngiliz Antarktika karası |  İngiliz Antarktika karası |
Konsere katılan ülke ve gruplar > Avustralya

| --- | --- |
 Blue King Brown - Reggae  Crowded House - Rock  Eskimo Joe - Rock  Ghostwriters - Rock  Jack Johnson - Pop  John Butler Trio - Rock  Missy Higgins - Rock  Paul Kelly - Rock  Sneaky Sound System - Elektronik  Toni Collette & The Finish - Rock  Wolfmother - Rock Çin 12 Girls Band - Rock  Anthony Wong - Rock  Eason Chan - Rock  Evonne Hsu - Rock  Huang Xiao Ming - Rock  Joey - Rock  Sarah Brightman - Rock  Soler - Rock  Winnie Hsin - Rock :  Brezilya Jorge Ben Jor - Samba rock  Jota Quest - Poprock  Lenny Kravitz - Hard rock  MV Bill - Rap  Macy Gray - R&B  Marcelo D2 - Rap  O Rappa - Reggae/rock  Pharrell - Rap, Funk rock  Vanessa Da Matta - Pop  Xuxa - Pop Almanya Chris Cornell - Rock  Enrique Iglesias - Rock  Jan Delay - Rock  Juli - Rock  Katie Melua - Rock  Lotto King Karl - Rock  Mana - Rock  Mando Diao - Rock  Michael Mittermeier - Rock  Reamonn - Rock  Roger Cicero - Rock  Sasha - Rock  Shakira - Rock  Silbermond - Rock  Snoop Dogg - Rap/R&B
Konsere katılan ülke ve gruplar > Japonya

| --- | --- |
 AI - Rock  Abingdon Boys School - Rock  Ai Otsuka - Rock  Ayaka - Rock  Bonnie Pink - Rock  Cocco - Rock  Genki Rockets - Rock  Kumi Koda - Rock  Linkin Park - Rock  Michael Nyman - Rock  Rihanna - R&B/Soul  Rip Slyme - Rock  Rize - Rock  UA - Rock  Yellow Magic Orchestra - Rock Güney Afrika Angélique Kidjo - Rock  Baaba Maa - Rock  Danny K - Rock  Joss Stone - Rock  The Parlotones - Rock  The Soweto Gospel Choir - Rock  UB40 - Rock  Vusi Mahlasela - Rock  Zola - Rock :  İngiltere Beastie Boys - Hip-hop/Rap  Black Eyed Peas - Hip-hop/Rap  Bloc Party - Rock  Corinne Bailey Rae - Pop  Damien Rice - Rock  David Gray - Rock  Duran Duran - Rock  Foo Fighters - Rock  Genesis - Rock  James Blunt - Pop  John Legend - R&B/Soul  Kasabian - Rock  Keane - Rock  Madonna - Pop  Metallica - Rock  Paolo Nutini - Rock  Pussycat Dolls - Rock  Razorlight - Rock  Red Hot Chili Peppers - Rock  Snow Patrol - Rock  Spinal Tap - Rock  Terra Naomi - Rock Amerika AFI - Rock  Akon - R&B/Soul  Alicia Key - R&B/Soul  Bon Jovi - Rock  Dave Matthews Band - Rock  Fall Out Boy - Rock  Gogol Bordello - Roman Folk  John Mayer - Pop  KT Tunstall - Rock  Kanye West - Hip-hop/Rap  Keith Urban - Rock  Kelly Clarkson - Pop  Ludacris - Hip-hop/Rap  Melissa Etheridge - Rock  Roger Waters - Rock  Smashing Pumpkins - Rock  Taking Back Sunday - Rock  The Police - Rock
Konsere katılan ülke ve gruplar > Antarktika

Numatak - Rock
Yupikler

| --- | --- |
[[Dosya:Nunivak maskette.jpg Nunivak Çupiklerinden kuzgun maskeli bir erkek, 1929. Yupikler, şaman inancına göre kuzgun (tulukaruk) tarafından yaratılmıştır|frameless]]
 

Önemli nüfusa sahip bölgeler
: 23.000 24.300
Diller
Yupikçe, İngilizce
Din
Hristiyanlık (çoğunlukla Ortodoks), Şamanizm
Yupik coğrafyası
Üzerinde Yukon Irmağı üzerinde sahnelerin oyması olan mamut fildişi, 19. yy, Yukon, Alaska
Yupikler ya da Alaska Yupikleri (kendilerince Yupʼik, Yupʼiaq (tekil) Yupiik (ikil) Yupiit (çoğul)), Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin batı (Nome Census Area ile Wade Hampton Census Area) ve güneybatısında (Bethel Census Area, Dillingham Census Area ve Lake and Peninsula Borough) yaşayan Yupik kolundan bir Eskimo halkıdır. Kendilerini yuk («insan») kelimesi ile -pik/-piaq («gerçek») ekinden türettikleri Yupʼik/Yupʼiaq («gerçek insan») adıyla ifade ederler. Dillerini ise Yugtun («insana benzer») olarak adlandırırlar. Hem Yupik halkları hem de Alaska yerlileri içinde en büyük nüfusa sahip olanlardır. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 25.000 kişilik Yupik nüfustan 10.400 kadarı anadillerini konuşabiliyor. İngilizce bilmeyen Alaska yerlileri içinde 1993 yılında ilk sırayı % 42 lik oranla Yupikler, ikinci sırayı da % 20 lik oranla İnyupikler çeker. Şamanist inançlı avcı ve toplayıcıdırlar. Alaska'nın çetin ikliminde yenebilir her türlü şeyin yenildiği, yenemeyenlerin de kullanılabilirliğine bağlı olarak değerlendirildiği bir yaşam tarzı oluşturmuşlardır. Avların modern dünyada önemsenmeyecek kısımlarından ilginç eşya ve aksesuarlar yapmaları da asgari malzemenin azami olarak değerlendirilmesi olarak görülür. Fokların karınzarının pencere camı olarak kullanılması ya da kuş ve balık derisinden parka ya da ayakkabı yapmak Yupiklerin iklim ve coğrafya zoruyla oluşmuş geleneklerindendir. Dünya maske sanatında Yupik maskeleri benzersizdir. Y önsesini koruyan ana grup Yupik adını alırkan, bu sesi ç önsesine dönüştüren lehçeleri (Chevak Çupikçesi ile Nunivak Çupikçesi) konuşanlar Çupik olarak adlandırılırlar.
Kanada'da küçültücü (derogatory) bulunarak resmî olarak kullanılmayan "Eskimo" adı, yasal olarak Alaska'da İnyupikler ile Yupik ve Supikleri topluca adlandırmada rahatlıkla kullanılmaktadır. Alaska Eskimolarını topluca adlandırmak için bazen İngilizcede Yupik-Inupiaq (ya da Inu-Yupiaq) biçimi de kullanılır.
Yupikler üzerine araştırma yapanlar arasında ilk sırayı Ann Fienup-Riordan alır.
Adlandırma

Kendilerini yuk ('insan') kelimesi ile -pik ya da -piaq ('gerçek') ekinden türettikleri Yupʼik ( < Yugpik ) ya da Yupʼiaq ('gerçek insan') adıyla ifade ederler. Dillerini ise Yugtun ya da Yugcetun ('insana benzer, insan gibi') olarak adlandırırlar.
İnyupiklerle komşu olan kuzeydeki Norton Sound yöresindeki Unaliq ve Pastuliq yerlileri ile Supiklerle komşu olan Egegik (Bristol Bay) yerlileri ve merkezi Alaska'da doğudan Atabask Kızılderilileri ile komşu olan Yukon ve Kuskokwim yerlileri  Yupik (Yup’ik)  adıyla anılırken Hooper Bay ile Chevak (Cevʼaq) yöresindeki az sayıda yerli Çupik (Cup’ik), Nunivak Adasındakiler ise Nunivak Çupikleri (Cup’ig) olarak adlandırılır. İngilizcede hepsini içine alan Y/Cuʼpik biçiminde yazım da görülebilmektedir.
Yine Alaska'daki St. Lawrence Adasının yerlileri farklı bir dil konuşan Sibirya Yupikleridir ve bunlara gündelik Alaska İngilizcesinde apostrofsuz Yupik biçimi kullanılırken, apostroflu Yup’ik biçimi Alaska Yupiklerini ifade eder. Sibirya Yupikleri kültürel açıdan Yupiklere değil İnyupiklere benzerler.
Eskimo halkları içindeki yeri

Eskimo – Aleut halkları
Aleutlar
Eskimolar
Yupik halkları
Sirenik Yupikleri
Öz Yupik halkları
Sibirya Yupikleri
Naukan Yupikleri
Yupikler
Supikler
İnuit halkları
İnyupikler
Batı Kanada İnuitleri
Doğu Kanada İnuitleri
Grönland İnuitleri
Nüfus

23.000 kişilik nüfusla Alaska'nın en kalabalık yerli halkıdır. Nüfusu 200 ilâ 1000 arasında değişen 56 köyde toplanmışlardır. Yupik coğrafyasının merkezi Bethel olup burada yaklaşık 7.000 Yupik bulunur. Alaska'da konuşanı en fazla yerli dil olan Yupikçeyi konuşabilen Yupik sayısı 14.000 den biraz fazladır.
Alaska'da 1980 ile 1992 yıllarında Eskimo-Aleut dilli halkların nüfusu ve anadillerini konuşabilenlerin sayısı
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ALASKA | etnik nüfus | anadilini konuşabilen | % | konuşabilme yaşı |
1980: .
| Sibirya Yupikleri | 1.100 | 1.050 | 95 | yetişkinlerin hepsi ve çocukların çoğu |
| Yupikler | 17.000 | 14.000 | 80 | yetişkinlerin tamamına yakını ve çocukların bir kısmı |
| İnyupikler | 12.000 | 5.000 | 40 | yetişkinlerin çoğu 50 yaş üstü ve çocukların bir kısmı |
| Supikler | 3.000 | 1.000 | 33 | yetişkinlerin çoğu 50 yaş üstü ve çocukların bir kısmı |
| Aleutlar | 2.200 | 700 | 35 | yetişkinlerin çoğu 50 yaş üstü ve çocukların bir kısmı |
1992: .
| Sibirya Yupikleri | 1.100 | 1.050 | 95 | yetişkinlerin hepsi ve çocukların çoğu |
| Yupikler | 18.000 | 12.000 | 67 | yetişkinlerin tamamına yakını ve çocukların bir kısmı |
| İnyupikler | 13.000 | 4.000 | 31 | yetişkinlerin çoğu 50 yaş üstü ve çocukların bir kısmı |
| Supikler | 3.100 | 600 | 19 | yetişkinlerin çoğu 50 yaş üstü ve çocukların bir kısmı |
| Aleutlar | 2.100 | 400 | 19 | yetişkinlerin çoğu 50 yaş üstü ve çocukların bir kısmı |
Diyalekt ve kabileleri

Alaska Yupikçesi [İngilizce Alaskan Yup'ik, Central Alaskan Yup'ik ]
Unaliq-Pastuliq Yupikçesi [İngilizce Norton Sound Yup’ik ]
Unaliq Yupikçesi [kendilerince Unalirmiut ; İngilizce Unaliq subdialect ]
Atnegmiut
Kuuyuŋmiut
Eŋlutaleġmiut
Caxtulegmiut
Uŋallaqłiŋmiut
Tacirmiut
Pastuliq Yupikçesi [kendilerince Pastulirmiut; İngilizce Kotlik subdialect]
Yupikçe [kendilerince Yugtun ya da Yugcetun (dil), Yupiaq (sg), Yupiik (dual), Yupiit (pl); İngilizce General Central Yup’ik ]
Qerauranermiut
Kuigularmiut
Qip'ngayarmiut
Qaluyaarmiut
Marayaarmiut
Chnagmiut
Kuigpagmiut
Akulmiut
Caninermiut
Kusquqvagmiut
Unegkumiut
Kiatagmiut
Egegik Yupikçesi [kendilerince Aglurmiut; İngilizce Egegik Yup’ik, Bristol Bay Yup’ik]
Çupikçe [kendilerince Cugtun ya da Cugcestun (dil), Cup’ik (sg) Cupiik (dual) Cupiit (pl); İngilizce Cup’ik, Hooper Bay-Chevak Cup’ik ]. Yupik alfabesinde c harfi ç (ch) sesine tekabül eder.
Hooper Bay Çupikçesi [kendilerince Askinarmiut; İngilizce Hooper Bay subdialect]
Chevak Çupikçesi [kendilerince Qissunamiut; İngilizce Chevak subdialect]
Nunivak Çupikçesi [kendilerince Cugtun (dil), Cup’ig (sg), Cupiik (dual), Cupiit (pl), Nuniwarmiut; İngilizce Cup’ig, Nunivak Cup’ig or Cup’ik]. Nunivak adasında Nunivak Çupikleri tarafından konuşulur
Tarih

Dil verileri ve arkeolojik kalıntılar Eskimo halklarının Bering Boğazı'nın buzlarla kaplanıp kara köprüsü olduğu zamanlarda günümüzden 10.000 yıl önce iki ayrı etnik grup (Eskimo ve Aleut) olarak Alaska'dan Kamçatka'ya kadar olan bölgede bulunduklarını göstermektedir. Eskimo ve Aleutların denizde avlanma tekniklerinin geliştirilmesinden önce bölündüklerini gösteren dil verileri arasında ok ve yay için ortak kelimelerin bulunması, bunun yanında deniz avcılığı terimlerinin Eskimo ve Aleutlarda farklı olması gösterilebilir. Eskimo ve Aleutlar deniz avcılığını birbirlerinden bağımsız olarak geliştirmişlerdir.
Sosyal yaşam > Aile

Geleneksel evlilik, kuzenler arasında olur. Çoğu tek eşli olsa da bazen çok eşlilik de görülür. Hristiyanlık öncesi evlilik töreni, damadın ailesi tarafından yapılan giysileri gelinin giymesi ve damada yemek servisi yapmasıyla olurdu. İlkbahardan sonbahara kadar av ve çalışma mevsiminde iken çekirdek aile olarak aynı evde kalan aile bireyleri, sonbahar sonunda ev ayrımına giderlerdi. Erkekler qasgi denen evlerde kalırken, kadın ve kızlar normal evlerde bulunurdu. 19. yydan itibaren misyonerler bu geleneği yıkmaya çalıştılar. Günümüzde çekirdek aile tipi hakim olsa da, ev fiyatlarının artması ya da evlilik dışı çocuk sahip olma gibi sebeplerle üç nesil bir arada kalınan aile tipi de yaygındır. Ölenin mirası geleneksel olarak ya mezar başına bırakılır ya da ailesi tarafından yabancılara dağıtılırdı. Misyonerlerin unutturmak için çok çaba gösterdiği bu gelenek günümüzde uygulanmıyor.
Sosyal yaşam > Şenlik ve Törenler

Uqiquq (İng. seal party): İlkbaharda avcı adamın mevsimin ilk sakallı fokunu (Erignathus barbatus) tutduğunda, avcının karısı ya da annesi ya da ailesinden herhangi bir kadın yakını yalnızca kadınların katıldığı bir şölen (uqiquq) düzenler ve avı parçalayarak aileden olmayan yabancılara dağıtır. Kadınlar ailedeki her erkeğin ilk avını paylaştırdığı için ilkbaharda bu şölenler birkaç kere tekrar eder. Yüzlerce dolar edecek olan eti aile dışındakilere paylaştırma geleneği günümüzde de canlılığını korumaktadır. İnyupiklerdeki Nalukataq bayramını hatırlatan bu geleneğin Yupiklerin sosyalleşmesinde ve yardımlaşmasında (ikayurtaagutleq) önemli bir rolü vardır. Fok yağının taşınmasında Uqisaqsuun denilen kanca kullanılır.
Nakaciuq/Nakaciuryaraq (İng. Bladder Festival, Bladder Feast "mesane bayramı"): Adı, köken olarak nakacuk (mesane = bladder) kelimesinden gelir. Avlanan fokların ruhlarının yatışması ve sağlanan et ve yağ için şükran duygularının ortaya konması için her av sezonunda bir kez yapılırdı. Genelde kış gündönümünde (20 - 23 Aralık) yapılır. Şamanizm inancına göre öldürülen fokların ruhları mesanede yaşamaktadır. Av mevisiminde öldürülen bütün fokların mesaneleri toplanarak kurutulur. Kurutulmuş fok mesaneleri şişirilir ve ottan örülme beyaz bir sepet içinde tutulur. Mesanede korunan fokun ruhu, kapalı kaldıkçe hem insanlara zarar veremez hem de yapılan törende ruhu yatışır ve gelecek av sezonunda bir aksilik çıkmaz. Dansın hızlı hareketleri sepetteki şişirilmiş mesanelerin titreşimlerle kıpırdamasını sağlar. Köy odasında (Qasgiq) beş gün (bazı kabilelerde altı gün) süren törenler yapılır. Son gün (beşinci gün) denize gidilerek ve buzlar içinde bir fok deliğinden içeri atılır. Fok ruhlarının seneye tekrar fok olarak gelmesi sağlanır. Eskiden sonu cinsel aktivite ile biten bu bayram yıllar önce terkedilmiştir ve bugün yeniden keşfedilerek daha çok dans yönüyle folklorik değer taşımaktadır.
Elriq (Festival of the Dead): Daha çok Nelson Adasında beş-on yılda bir yapılır. Ölüler alemiyle canlıların aleminin buluşma noktası bayramın yapıldığı yerdir ve ölenlerin ruhları burada periyodik olarak olarak yatıştırılır. Yukon Irmağında ise yılda iki kez, ilki Nakaciuq'tan sonra, diğeri ilkbaharda balık avı başlamadan önce yapılır. Törende çok yavaş çalınan davullar eşliğinde yapılan dansta "ağlamak" (qia-) fiilinden köken alan ve Qiatait denilen acıklı şarkılar söylenir.
Petugtaq (Gift festival): Bir köyden erkek ve kadınlar arasında hediyeleşme bayramıdır. kışın yapılır.
Kevgiq (Messenger Feast): İki köy arasında hediyeleşme ve dans bayramıdır. Bayramlaşılacak köye iki haberci gönderildiği için bu adı alır.
Kelek/ Qaariitaaq/Itruka'ar/Agayuyaraq (Inviting-In Feast): Adı, köken olarak keleg- ("birisinin evine çağırmak") kelimesinden gelir. Kışın son bayramıdır.
Nelson Adasında kullanılan Kelutviaq (ya da Qelutviaq) adı verilen lavta benzeri çalgı Beyazlardan etkilenerek oluşturulmuştur.