Osman Kavrakoğlu
Yaşamı > 1960 Darbesi ve Yassıada Yargılamaları

27 Mayıs 1960 Darbesi'nden bir süre önce çocukluk arkadaşı Suphi Bey aracılığıyla darbe yapılacağı haberini aldı. Söylentileri Adnan Menderes ve Celal Bayar ile paylaşmıştı. Bayar, 9 Subay Olayı'nda konunun üzerine gidilmesini istemiş, özellikle de 21 Mayıs'taki Harp Okulu yürüyüşünden endişe duymuşsa da askerin böyle bir girişimde bulunacağına olanak verilmemişti. 10 yıl iktidarda kalan Demokrat Parti’nin Ortak Divan Başkanlığı görevini yapan Kavrakoğlu, kısa bir süre sonra 27 Mayıs 1960 tarihinde tutuklanan DP vekilleri arasındaydı. Yassıada’ya sevk edildikten sonra 31 Ağustos 1960 günü ilk ifadesini verdi.
Anayasa hükümlerinin değiştirildiğini ve memleketin tek parti rejimine sürüklediği iddialarını kesinlikle kabul etmedi. Üzerine atılı suçlamaları reddeden Kavrakoğlu, iddia edildiği gibi eylemlerin gerçekleşmediğini, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun 17. maddesinin himayesinde olduğunu belirtti. İktidar oldukları süre içinde deneyimsizlikten kaynaklı hatalar olsa da Menderes hükumetinin hiçbir dönem dikta rejimi uygulamadığını dile getirdi. TBMM’den Anayasa'ya aykırı bir kanun çıkmayacağını, zira bunların Anayasa’ya aykırı olup olmadığını denetleyecek bir kurumun bulunmadığını belirtti. Her ne kadar yapılan eylemler esnasında yumuşak hareket edilse de politik deneyimsizliklerin de olduğunu söyledi. İkinci duruşmada avukatı Şevket Karadeniz gözükse de sonraki duruşmalarda savunmalarını kendi hazırladı.
1950’den 1960 yılına, Salahiyet Kanunu’nun (Polis Görev ve Yetki Yasası) Mecliste onaylanmasına kadar geçen sürede çeşitli tarihlerde yaptığı konuşmalar ve davranışları ile DP’nin tutumunu ön safta yürütenlerden biri olduğu için Yüksek Adalet Divanı tarafından on beş ayrı maddeden yargılanmıştır.
Bu maddeler şunlardır:
• Cumhuriyet Halk Partisi’nin mallarının geri alınmasına dair 11 Aralık 1953 tarihli öneriyi imzalayan mebuslar arasında bulunması,
• Abana ilçesinin Bozkurt'a eklenmesine yönelik yasa tasarısının bütçe encümeninde üye olarak bulunması,
• Kırşehir’in ilçe durumuna getirilmesi yönündeki önerinin TBMM’de 30 Haziran 1954 günü görüşülmesi sırasında ve bu yasanın aleyhinde konuşan Osman Bölükbaşı’na zabıt ceride (Meclis tutanağı) 351’de "Sözünü geri alsın, burada zalim yok" demek suretiyle sataşması,
• 39. maddenin güncellenmesine yönelik tartışmaların değerine dair önerge vermesi.
Kavrakoğlu'nun, Yassıada’da tutukluluk süresince çeşitli nedenlerden gerçekleşen ölümler nedeniyle sanık numarası 335-333-332 şeklinde değişti. Demokrat Parti’nin önem verdiği her işte, grupta veya TBMM’de ortaya atılıp onu yürütmek ve çıkarmak için çaba gösteren ve DP iktidarın ön safında gelenlerden biri olarak tanınmıştı kamuoyunda. Kavrakoğlu'na gerek konuşmaları ile gerek önergeleriyle asli faillerle asli iştirak hâlinde olduğu atfedildi. 15 Haziran 1961 tarihinde yapılan yirminci oturumda sorgu aşamasında Etem Menderes’in günlüğünden alınan önemli bir not gündeme geldi. Ethem Menderes, 11 Mart 1959 Çarşamba günü günlüğüne "Tokyo, Çukurova, Sakarya, Ankara, Şafak, Merkez kumarhanelerini Osman Kavrakoğlu, Belvü’yü de Argun işletiyor." diye yazmıştı. Sorgunun üzerine Kavrakoğlu, Ethem Menderes'e bu konunun sorulmasını rica etmişti. Mahkeme başkanı bu konuda tarafsızlığını dile getirerek Menderes'i çağırdı. Söz alan Ethem Menderes nottan tam olarak emin olmadığını ifade etmiş, ancak Kavrakoğlu bu iddianın yalan olduğu konusunda ısrarcı olmuş ve başsavcıdan konunun aydınlatılması için ricada bulunmuştu. Konuyu inceleyen savcı Egesel, 10 Ağustos 1961‘de gerçekleştirilen 52. oturumda bir açıklama yaparak konuyu incelediklerini ve böyle bir kumarhane ile hiçbir alakasının olmadığı neticesini Kavrakoğlu'na bildirmiştir.
Osman Kavrakoğlu' bütün iddialara karşılık asıl savunmasını 16 Haziran 1961'de yaptı. Kendi el yazısı ile yazdığı savunmasında 1950-54-57 yıllarında usullere uygun biçinde mebus seçildiğini, kararnamedeki yasalarda vicdani kanaatini kullanarak oy kullandığını söyledi. Savunmasında, üzerinde durduğu konulardan biri gerici kesimin saldırılarına karşı Atatürk’ü Koruma Kanunu hakkında, hükûmeti uyardığını yazmıştı.
İdam talebi ile yargılanan Osman Kavrakoğlu, iddia makamının mütalaasına karşı 10 Ağustos 1961'de 7 sayfalık bir savunma yazarak duruşmada okudu. İtham nedeni sayılan yasaların 9. ve 10. dönemde çıkartıldığını belirtti. 1954 ve 1957 seçimlerinde milli iradenin bu iki yasama döneminin muhasebesini yaparak tekrar iktidara taşıdıklarını ifade ederek bu konu üzerinde durmayacağını yazdı. Son yasama dönemi içindeki eylemler ele alındığında, dikta amacı taşımayan davranışlar olduğunu ifade ederek Demokrat Parti Grubu, Halil Özyörük başkanlığında bir encümen kurmuş ve tüzükte yapılacak tadilatı tespit etmişti. Anayasa Encümeni bu tadilatı müzakereye hazırlanırken Özyörük'ün kalp krizi geçirmesi ile Başkan yardımcılığını kendisine önerdiklerini belirtti. Böyle önemli bir olayda, kendisine verilen görevi yerine getirmeye çalışmasında bir kasıt arandığını söyledi. Başsavcının hazırladığı iddianamedeki idam cezasının çok ağır olmasına dikkat çekmiş, iddianameyi gazetelerdeki yalan haberlere, gerçeği yansıtmayan kanıtlara dayandırmasını hayretle karşıladığını belirtmiştir.
Yüksek Adalet Divanı, Osman Kavrakoğlu'nu ihlal suçu işlediği kararıyla suçlu buldu. 146/1 gereğince hakkında idam kararı çıktı. Yassıada duruşması hâkimlerinden Selman Yörük, Hıfzı Tüz, Abdullah Üner; 59. maddenin de uygulanmasını talep etmişlerdi. Ölüm cezasına çarptırılan on iki isim arasında olan Osman Kavrakoğlu'nun cezası, 15 Eylül 1961 tarihinde, 75 no'lu karar ile müebbet ağır hapse çevrildi.
Dört buçuk yıl İmralı, Kayseri ve Toptaşı cezaevlerinde kaldı. 1964 yılının Eylül ayına gelindiğinde dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, sağlık durumları nedeniyle aralarında Osman Kavrakoğlu'nun da olduğu yedi mahkûmu affedeceğini duyurdu. Kavrakoğlu, 7 Ekim 1964 tarihinde arkadaşları ile birlikte tahliye edildi.