Panzehir
Sistemik panzehirler

Kan dolaşımına geçmiş olan zehirlere karşı kullanılırlar. Kimyasal, fizyolojik ve farmakolojik panzehirler olarak üç gruptur.
Sistemik panzehirlerin kimyasal olanları genellikle şelasyon yapıcı (zehirle halkalı bileşik meydana getirici) maddelerdir. Bu yolla oluşan halkalı maddeye şelat adı verilir. Şelatlar suda kolay çözündüklerinden vücuttan atılmaları da kolaydır. Şelasyonla zehir etkisiz hale gelir, zehirlenme belirtileri giderek azalır ve kaybolur. Bu bakımdan zehir alımından sonra ne kadar erken verilirlerse o kadar iyi olur.
Şelat yapıcı maddelerden biri dimerkaprol'dür (British Anti Lewisite = BAL). Arsenik ve cıva bağlamak için kullanılır. Ayrıca altın, krom ve kadmiyum zehirlenmelerinde de etkilidir. Kas içine şırınga edilir. Dimerkaptosüksinik asit adlı bir türevi ise, ağızdan kullanılan bir panzehirdir.
Yaygın bir şelat yapıcı madde de kalsiyum disodyum etilendiamin tetra asetik asittir (CaNa2 EDTA). % 5'lik dextroz solüsyonu içine katılarak damardan uygulanır. Bilhassa kurşun zehirlenmelerine, ayrıca çinko ve manganez zehirlenmelerine karşı da kullanılır.
Kurşun zehirlenmelerinde bundan sonra ikinci güçlü madde penisilin parçalanırken meydana gelen penisilamindir. Bu bir amino asittir. Ayrıca cıva zehirlenmelerinde bilhassa N-asetil penisilamin türevi çok başarılıdır.
Desferrioksamin, demir bağlayan şelat yapıcı bir maddedir. Hem ağızdan verilir, hem de şırınga edilir.
Fizyolojik panzehirler, zehirin etkisiyle organın bozulan faaliyetini düzelten maddelerdir. Mesela, damarı büzücü maddelerle olan zehirlenmelerde damar genişletici olan bir ilaç, fizyolojik panzehir olarak kullanılır.
Farmakolojik panzehirler daha karışık etkileri olan maddelerdir. Daha çabuk etki gösterirler. Bunlardan biri organofosfat (böcek zehiri) zehirlenmelerinde kullanılan atropindir. Zehirlenme esnasında ağız kuruyuncaya kadar atropin verilir. Atropin ayrıca Karbamat (mesela Baygon) zehirlenmesinde de kullanılır. Morfin zehirlenmelerinde damardan Naloksan adlı madde veya cilt altına Nalorfin verilir. Bunlar verilince solunum düzelir ve morfinin diğer etkileri hızla silinmeye başlar.
Aşırı antikoagülan (kan pıhtılaşmasını önleyici) alınınca K vitamini, karbonmonoksit zehirlenmesinde oksijen, antifiriz zehirlenmesinde etil alkol, heparine karşı protamin sülfat, sayılabilecek diğer panzehirlerdir.
| g t Toksikoloji |
| --- | --- |
Zehirin tarihi
Alanlar:  Sucul toksikoloji  Ekotoksikoloji  Mesleki toksikoloji  Entomotoksikoloji  Adli toksikoloji  Tıbbi toksikoloji  İn vitro toksikoloji  Toksikojenomik 
Kavramlar:  Günlük Kabul Edilebilir Alım Miktarı  Toksisite  Biyobirikim  Biyolojik büyütme  Sabit doz prosedürü  Öldürücü doz  Zehir  Toksik kapasite  Toksin  Toksisite sınıfı  Hayvan zehri 
Tedaviler:  Aktif karbon  Panzehir  Katodik  Şelasyon terapisi  Mide yıkama  Hemodiyaliz  Hemoperfüzyon  Bağırsak irigasyonu 
Olaylar:  1858 Bradford tatlıları zehirlenmesi  2007 evcil hayvan maması toplanmaları  Bhopal felaketi  Minamata hastalığı  Aleksandr Litvinenko'nun zehirlenmesi  Seveso felaketi  Visakhapatnam gaz sızıntısı  Zehirlenmeler listesi 
Diğer:  Biyolojik savaş  Kanserojen  Gıda güvenliği  Tehlike sembolleri  Mutajen  İş güvenliği ve sağlığı 
 Kategori
| g t Anatomik Terapötik Kimyasal Sınıflandırma Sistemine dayalı olarak - Büyük ilaç grupları |
| --- | --- |
Gastrointestinal kanal / metabolizma (A):  Mide asidi Antiasitler  H2 antagonistleri  Proton pompa inhibitörleri  Antiemetikler  Laksatifler  Antidiyare ilaçları / Antipropulsifler  Anti-obezite ilaçları  Antidiyabetikler  Vitaminler  Mineraller 
Kan ve kan yapıcı organlar (B):  Antitrombotikler  Antiplateletler  Antikoagülanlar  Trombolitikler)  Antihemorajikler Plateletler  Koagülantlar  Antifibrinolitikler 
Kardiyovaskülersistem (C):  Kardiyak tedavisi / Antianjinallar Kardiyak glikozitler  Antiaritmikler  Kardiyak uyarıcılar  Antihipertansifler  Diüretikler  Vazodilatörler  Beta blokörler  Kalsiyum kanal blokörleri  Renin-anjiotensin sistemi ACE inhibitörleri  Anjiotensin II reseptör antagonistleri  Renin inhibitörleri  Antihiperlipidemikler Statinler  Fibratlar  Safra asidi sekestranları 
Deri (D):  Kremler  Sikatrizanlar  Antipruritikler  Antipsoriatikler  İlaçlı pansumanlar 
Genitoürinersistem (G):  Hormonal kontrasepsiyon  Doğurganlık maddeleri  Seçici östrojen reseptör modülatörleri  Cinsiyet hormonları 
Endokrinsistem (H):  Hipotalamik-hipofiz hormonları  Kortikosteroidler Glukokortikoidler  Mineralokortikoidler  Cinsiyet hormonları  Tiroit hormonları / Antitiroit ajanları 
Enfeksiyonlar ve enfestasyonlar (J, P, QI):  Antimikrobiyaller: Antibakteriyeller (Antimikobakteriyeller)  Antifungallar  Antivirallar  Antiparaziterler Antiprotozoallar  Antihelmintikler  Ektoparazitisitler  İntravenöz immünoglobulin  Aşılar 
Malign hastalıklar (L01-L02):  Antikanser ajanları Antimetabolitler  Alkilleme  İğ zehirleri  Antineoplastik  Topoizomeraz inhibitörleri 
Bağışıklık hastalıkları (L03-L04):  İmmünomodülatörler İmmünostimülanlar  İmmünosupresanlar 
Kaslar, kemikler ve eklemler (M):  Anabolik steroidler  Antiinflamatuarlar Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar  Antiromatizmallar  Kortikosteroidler  Kas gevşeticiler  Bisfosfonatlar 
Beyin ve sinir sistemi (N):  Ağrı kesiciler  Anestezikler Genel  Lokal  Anorektikler  Anti-DEHB ajanları  Bağımlılık önleyiciler  Antikonvülzanlar  Antidemans ajanları  Antidepresanlar  Antimigren ajanları  Antiparkinson ajanları  Psikoaktifler  Antipsikotikler  Anksiyolitikler  Afrodizyaklar  Depresanlar  Entaktojenler  Entojenler  Öforantlar  Halüsinojenler Psikedelikler  Dissosiyatifler  Deliryantlar  Hipnotikler / Sakinleştiriciler  Duygudurum dengeleyicileri  Nöroprotektifler  Nootropikler  Nörotoksinler  İştah uyarıcılar  Serenikler  Uyarıcılar  Öjeroikler 
Solunumsistemi (R):  Dekonjestanlar  Bronkodilatörler  Öksürük ilaçları  H1 antagonistleri 
Duyu organları (S):  Oftalmolojikler  Otolojikler 
Diğer ATC (V):  Panzehirler  Kontrast madde  Radyofarmasötikler  Pansuman  Senoterapötikler 
  İlaçlar  Farmakolojik sınıflandırma sistemleri  ATC kodları 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb122497868 (data)  GND: 4142655-1  LCCN: sh85005663  LNB: 000299058  NKC: ph752277  NLI: 987007295547305171