Hastalık yapıcı mikrop teorisi
Gelişim > Erken Modern Dönem

1668 yılında İtalyan doktor Francesco Redi, canlıların cansız maddelerden meydana geldiği teori olan kendiliğinden oluşumu reddeden deneysel kanıtlar yayınladı. Kurtçukların sadece üstü açık çürüyen etlerden ortaya çıktığını gözlemledi. Et, gazlı bezle örtülü kavanozlarda bırakıldığında, kurtçuklar bunun yerine gazlı bezin yüzeyinde ortaya çıkıyordu; bu durum daha sonra çürüyen etin kokusunun ağdan geçerek yumurta bırakan sinekleri çektiği şeklinde anlaşıldı.
Mikroorganizmaların ilk kez 1670'lerde mikrobiyolojinin öncülerinden olan ve "Mikrobiyolojinin Babası" olarak kabul edilen Anton van Leeuwenhoek tarafından doğrudan gözlemlendiği söylenmektedir. Leeuwenhoek'un bakterileri (1674), maya hücrelerini, bir damla suyun içindeki canlıları (algler gibi) ve kılcal damarlardaki kan hücrelerinin dolaşımını ilk gören ve tanımlayan kişi olduğu söylenir. "Bakteri" kelimesi henüz yoktu, bu yüzden bu mikroskobik canlı organizmalara "küçük hayvanlar" anlamına gelen "animalcules" adını verdi. Bu "çok küçük hayvancıkları" yağmur suyu, gölet ve kuyu suyu ile insan ağzı ve bağırsağı gibi farklı kaynaklardan izole etmeyi başardı. Ancak Alman Cizvit rahip ve bilgin Athanasius Kircher bu tür mikroorganizmaları daha önce gözlemlemiş olabilir. Kircher'in 1646'da yazdığı kitaplardan birinde Latince "Mikroskopla incelenen doğadaki şeylerin harika yapısı hakkında" şeklinde bir bölüm yer almakta ve "sirke ve sütün sayısız solucanla dolu olduğuna kim inanır" denmektedir.
Kircher çürüyen bedenlerde, ette, sütte ve salgılarda bulunan görünmez organizmaları "solucan" olarak tanımlamıştır. Mikroskopla yaptığı çalışmalar onu, hastalık ve kokuşmanın (çürüme) görünmez canlı cisimlerin varlığından kaynaklandığına dair, muhtemelen ilk kez kendisinin sahip olduğu bir inanca götürmüştür. 1646'da Kircher (ya da genellikle yazıldığı şekliyle "Kirchner"), "ateşli hastaların kanında bir dizi şeyin keşfedilebileceğini" yazmıştır. Roma 1656 yılında hıyarcıklı veba salgınına yakalandığında, Kircher vebalıların kanını mikroskop altında incelemiştir. Kanda "küçük solucanlar" ya da "hayvancıklar" bulunduğunu fark etti ve hastalığın mikroorganizmalardan kaynaklandığı sonucuna vardı. Scrutinium Physico-Medicum (Roma 1658) adlı eserinde ana hatlarını çizdiği mikrop teorisini icat ederek bulaşıcı hastalığı mikroskobik bir patojene bağlayan ilk kişi oldu.
Kircher'in hastalığa mikroorganizmaların neden olduğu sonucuna varması doğruydu, ancak mikroskop altında gördüklerinin veba etkeninin kendisi değil de kırmızı veya beyaz kan hücreleri olması muhtemeldi. Kircher ayrıca hastalığın yayılmasını önlemek için izolasyon, karantina, enfekte kişilerin giydiği kıyafetlerin yakılması ve mikropların solunmasını önlemek için yüz maskesi takılması gibi hijyenik önlemler de önermiştir. Canlı varlıkların kana girdiğini ve kanda var olduğunu ilk öne süren Kircher olmuştur.
1700 yılında doktor Nicolas Andry, çiçek hastalığı ve diğer hastalıklardan "solucan" adını verdiği mikroorganizmaların sorumlu olduğunu ileri sürdü.
1720'de Richard Bradley, vebanın ve "tüm salgın hastalıkların" sadece mikroskoplar yardımıyla görülebilen canlılar olan "zehirli böceklerden" kaynaklandığını teorileştirdi.
1762 yılında Avusturyalı doktor Marcus Antonius von Plenciz (1705-1786) Opera medico-physica başlıklı bir kitap yayınladı. Kitapta, toprak ve havadaki belirli hayvancıkların belirli hastalıklara yol açtığını belirten bir bulaşma teorisinin ana hatları çiziliyordu. Von Plenciz, hem salgın hem de bulaşıcı olan hastalıklar (kızamık ve dizanteri gibi) ile bulaşıcı olan ancak salgın olmayan hastalıklar (kuduz ve cüzzam gibi) arasındaki ayrıma dikkat çekmiştir. Kitapta Anton van Leeuwenhoek'a atıfta bulunularak, bu tür hayvancıkların ne kadar yaygın olduğu ve ülserli yaralarda mikropların varlığını tanımlaması açısından benzersiz olduğu gösterilmektedir. Nihayetinde von Plenciz tarafından savunulan teori bilim camiası tarafından kabul görmemiştir.