Ürdün Çerkesleri
Tarih > Ürdün'e Yerleşim

Osmanlı topraklarının azalması ve on binlerce Çerkesin Anadolu, Trakya ve Makedonya şehirlerine yığılmasıyla birlikte imparatorluk hükûmeti mültecileri Levanten vilayetlerinin çevre bölgelerine yerleştirmeye karar verdi. Suriye Vilayetindeki tahıl üreten bölgelerde Çerkes tarım toplulukları kurma politikası, kısmen İmparatorluğun kilit tarım bölgesi olan Balkanlar'ı kaybetmesinden kaynaklanıyordu. Bu aynı zamanda Osmanlı'nın, Suriye bozkırlarındaki Bedevi, Dürzi, Alevi ve Maruni toplulukları kontrol altına alma projesinin parçasıydı, Çerkesler polis gücü görevi görecekti. Çerkeslerin yerleşim yerleri, Kürtler, Süryaniler ve Ermeniler gibi diğer azınlık toplulukların yanı sıra muhalif topluluklar arasında tampon görevi görecek şekilde stratejik olarak konumlandırılmıştı. 1878'de 50.000 Çerkes deniz yoluyla Istanbul, Selanik ve Kavala'dan Levanten kıyılarına nakledildi. Oradan yaklaşık 25.000 kişi Suriye Vilayetinin güney bölgelerine, özellikle Balka'ya (modern Ürdün'ün bir kısmı), Golan Tepeleri'ne ve Taberiye çevresindeki bölgeye gönderildi. Ulaşımları ve yerleşimleri Şam'daki valinin denetimi altındaydı. Çerkesleri ve diğerlerini yerleştirmekle görevli göç komitelerinin finansmanı için vergi mükellefi başına dört kuruş toplandı. Çerkesler başlangıçta yeniden yerleşimlerine kadar okullarda ve camilerde barındırılıyordu. Çok sayıda göçmen hastalıktan ve kötü koşullardan dolayı geçiş sırasında öldü.
1878 ve 1884 yılları arasında modern Ürdün'ün bazı bölgelerinde üç Çerkes köyü kuruldu: Amman (1878), Wadi Sir (1880) ve Ceraş (1884). Amman 14. yüzyılda terk edilmişti ve Çerkeslerin buraya yerleşmesi modern şehrin kurulu olarak kabul edilir. İlk grup Çerkesler Şapsığ lehçesi grubuna aitti ve bunlara daha sonra Kabardey ve Abzakh gruplarına mensup Çerkesler de katıldı. 1901-1906'da Kafkaslardan gelen birçok Çeçen mültecinin de dahil olduğu ikinci büyük göç dalgası sırasında beş karma Çerkes ve Çeçen yerleşim yeri kuruldu: Naour (1901), Zarqa (1902), Russeifa (1905), Swaylih (1905) ve Sukhna (1906), hepsi Amman civarında bulunuyor. Yeni göçmenler aynı zamanda ilk göç dalgasında kurulan köylere de yerleştiler. Amman'da kuruluşundan sonraki ilk üç ayda, elverişsiz koşulları nedeniyle yerleşimci sayısı 500'den 150'ye düştü. Geriye kalanlar başlangıçta mağaralarda ve bölgenin Roma döneminden kalma kalıntıları arasında yaşıyorlardı ve tifo, sıtma ve tifüse oldukça maruz kalıyorlardı. Amman diğer Çerkes topluluklarından nispeten izole edilmişti; en yakını yaklaşık 100 kilometre (62 mi) uzaklıktaki Kuneytra'ydı.  1893'e gelindiğinde yeni gelenler nüfusu 1.000 civarına çıkardı.
Çerkeslerin yerleştiği topraklar geleneksel olarak Bedevi kabilelerinin kışlık kamp alanı olarak hizmet veriyordu. Bedeviler ve Salt kasaba halkı, Çerkesleri on yıllık bir süre boyunca aldıkları arazi hibeleri ve vergi muafiyetleri ve birçoğunun Osmanlı Jandarma Teşkilatı'nda üstlendiği hizmet nedeniyle hükûmetin yararlanıcıları ve temsilcileri olarak görüyorlardı. Çerkesler, Bedevilerin talep ettiği haraç ücretini ödemeyi reddettiler. Çerkesler ile göçebe ve yerleşik Arap komşuları arasındaki karşılıklı düşmanlık çatışmalara yol açtı. Bedevi silahlarının ve hareket kabiliyetinin üstünlüğüne rağmen Çerkesler konumlarını korudular.
Balqa'daki Çerkesler, tarihsel olarak özerk Güneydoğu Levant'ta hükûmet kontrolünün genişlemesinde büyük rol oynadılar. Osmanlı hükûmeti için Çerkes yerleşimciler, yerel isyanlara karşı kullanılan sadık bir milis görevi gördüler. Buna ek olarak tarımsal üretim, tahıl taşımacılığı, Hicaz Demiryolunun inşası ve korunması ve yerel idari hizmetlerde yerel ekonominin entegrasyonunda kilit bir faktör olarak hizmet ettiler.  Çerkes kenti Amman, 1903'ten bu yana Ürdün'ün merkezinde faaliyet gösteren ve aynı zamanda Salti, Şam ve Nabulsi tüccarlarından da yatırım getiren Hicaz Demiryolu'nun inşasından sonra hızla büyüdü. Sayıları arttıkça Çerkesler büyük bir yerel güç haline geldi ve Bedevilerle bir dizi anlaşma yapıldı. Birinci Dünya Savaşı civarında Ürdün'de 5.000-6.000 Çerkes vardı.