stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Can Bartu
Futbolculuk kariyeri

Millî takım ve Fenerbahçe’deki başarılı futbolu ile dikkat çeken Bartu, 1961 yılında İtalya’nın Fiorentina takımına transfer oldu. 1961-62 UEFA Kupa Galipleri Kupası finalinde Fiorentina formasıyla Atletico Madrid’e karşı oynamış ve UEFA’nın organize ettiği bir kupa organizasyonunda finalde forma giyen ilk Türk futbolcu olmuştur. 1962’de Venezia takımında oynayan Bartu, 1964'te de Lazio’da oynadı.
İtalya’da başarılı bir dönem geçiren ve İtalyanlar tarafından “Sinyor” olarak adlandırılan Bartu, 1967 yılında Türkiye'ye dönerek eski takımı Fenerbahçe'de futbola devam etti. Bartu, Fenerbahçe'de 326 maç oynadı ve 162 gol attı.
Üç yıl boyunca Fenerbahçe'de forma giyen futbolcu, 1969'da, Metin Oktay'ın, İstanbul'da, Galatasaray - Fenerbahçe arasında oynanan jübilesinde, Metin Oktay kısa bir süre Fenerbahçe forması giyerken, maça Galatasaray formasıyla çıkarak, bu jübileyi ölümsüzleştirmiştir.
Millî takım kariyeri

1955 - 1961 seneleri arasında Fenerbahçe'de futbol oynayan Bartu, 28 kez millî oldu. 1958'de Türkiye - Romanya maçında, kaleci Turgay Şeren'in sakatlanması üzerine, maçın son yedi dakikasında kaleye geçti ve Ahmet Berman'ın kendi kalesine attığı gol sonucunda 1 gol yemiş oldu.
Futbol ve basketbol sonrası

1970 yılında futbolu bırakan, Fenerbahçe yüksek divan kurulu üyesi de olan ve spor gazeteciliği yapmaya başlayan Can Bartu, çeşitli basın ve yayın organlarında futbol yorumculuğu yaptı. 11 Nisan 2019 tarihinde öldü.
Mirası ve Anısı

1997'de Başkan Ali Şen döneminde satın alınan Samandıra'daki araziye inşa edilen modern tesise, Can Bartu'nun anısına ismi verilmiştir. Bartu'nun; elinde basketbol topu, ayağında futbol topu bulunan heykeli 29 Haziran 2021 tarihinde Kadıköy'deki Yoğurtçu Parkı'nda açılmıştır.
Başarıları > Fenerbahçe

Süper Lig (4): 1969-70, 1967-68, 1960-61, 1958-59
Türkiye Kupası (1): 1967-68
Balkan Kupası (1): 1967
Başarıları > Millî takım

RCD Kupası: 1
Başarıları > Bireysel

RCD Kupası Gol Kralı: 1
Kadıköy Yoğurtçu Parkı önünde Fenerbahçeli Can Bartu heykeli
Can Bartu'nun Karacaahmet Mezarlığı'ndaki kabri
Çağatayca
Alfabe

Çağatayca yazılmış eserlerin hemen hemen tümü Arap kaynaklı alfabeyle olmuştur. Bununla birlikte Eski Uygur alfabesiyle yazılmış bazı Çağatayca metinlere de rastlanmıştır.
Alfabe > Uyarlanmış Arap alfabesi

| Korunmuş | Bitiş | Orta | Başlangıç | Adı | ALA-LC Harf Çevirisi | Güncel Türkçesi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ﺍ | ﺎ | — | — | elif | a, â | a, e, â |
| ﺀ | — | — | — | hemze | ˀ | ', a, e, i, u, ü |
| ﺏ | ﺐ | ﺒ | ﺑ | be | b, p | b |
| ﭖ | ﭗ | ﭙ | ﭘ | pe | p | p |
| ﺕ | ﺖ | ﺘ | ﺗ | te | t | t |
| ﺙ | ﺚ | ﺜ | ﺛ | se | s | s |
| ﺝ | ﺞ | ﺠ | ﺟ | cim | c, ç | c |
| ﭺ | ﭻ | ﭽ | ﭼ | çim | ç | ç |
| ﺡ | ﺢ | ﺤ | ﺣ | ha | ḥ | h |
| ﺥ | ﺦ | ﺨ | ﺧ | hı | ẖ, x | h |
| ﺩ | ﺪ | — | — | dal | d | d |
| ﺫ | ﺬ | — | — | zel | z | z |
| ﺭ | ﺮ | — | — | re | r | r |
| ﺯ | ﺰ | — | — | ze | z | z |
| ﮊ | ﮋ | — | — | je | j | j |
| ﺱ | ﺲ | ﺴ | ﺳ | sin | s | s |
| ﺵ | ﺶ | ﺸ | ﺷ | şın | ş | ş |
| ﺹ | ﺺ | ﺼ | ﺻ | sad | ṣ | s |
| ﺽ | ﺾ | ﻀ | ﺿ | dad | ż, ḍ | d, z |
| ﻁ | ﻂ | ﻄ | ﻃ | tı | ṭ | t |
| ﻅ | ﻆ | ﻈ | ﻇ | zı | ẓ | z |
| ﻉ | ﻊ | ﻌ | ﻋ | ayın | ʿ | ', h |
| ﻍ | ﻎ | ﻐ | ﻏ | gayın | ġ | g, ğ |
| ﻑ | ﻒ | ﻔ | ﻓ | fe | f | f |
| ﻕ | ﻖ | ﻘ | ﻗ | kaf | ḳ, q | k |
| ﻙ | ﻚ | ﻜ | ﻛ | kef | k, g, ñ | k, g, ğ, n |
| ﮒ | ﮓ | ﮕ | ﮔ | gef¹ | g | g, ğ |
| نك |  نك | نک |  نک  | nef, sağır kef | ñ | n |
| ﻝ | ﻞ | ﻠ | ﻟ | lam | l | l |
| ﻡ | ﻢ | ﻤ | ﻣ | mim | m | m |
| ﻥ | ﻦ | ﻨ | ﻧ | nun | n | n |
| ﻭ | ﻮ | — | — | vav | v, w, o, ô, ö, u, û, ü | v, o, ö, u, ü, û |
| ﻩ | ﻪ | ﻬ | ﻫ | he | h, e, a | h, e, a |
| ﻻ | ﻼ | — | — | lamelif | lâ | la |
| ﻯ | ﻰ | ﻴ | ﻳ | ye | y, ı, i, î | y, ı, i, î |
Alfabe > Eski Uygur alfabesi

Ana madde: Eski Uygur alfabesi
Fonetik ve formolojik farklılıklar

Çağataycada, Orta Asya Türk yazı dilinin önceki dönemlerindeki bazı sesbilimsel ve biçimbilimsel birimlerin farklılaştığı dikkati çeker:
Örnek:
İlk hecede e/i değişmesi (keç-kiç(geç), men/min (ben) gibi), e/ö değişmesi (erük/örük (erik), teşüt/töşük(Deşik) gibi), ünsüz ikizleşmesi (yiti/yitti(Yedi), katıg/kattık(Katı gibi).
Bütün Türk lehçelerinde olduğu gibi Çağatayca'da da yalın, bileşik ve girişik cümle yapıları kullanılmıştır. Çağatayca'da büyük bir oranda İslam kültürünün etkileri de görülür. Arapça, özellikle Farsça sözcük ve tamlamalar oldukça çoktur. Çağatayca yerini bugün modern Özbekçeye ve modern Uygurcaya bırakmıştır.
Eserler

Vikisözlük'te  ile ilgili tanım bulabilirsiniz.
Mir'atü'l-Memalik
Babürnâme
Mecalisü'n-Nefais
Hayret-ül-Ebrar
Lisânü't-Tayr
Ferhat ile Şirin
Leyla ile Mecnun
Sab'a-i Seyyar
Seddî İskenderî
Baykara Divanı
el-Mevahibü'l-Aliyye Tercümesi25 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Abuşka Lugati
12 hayvanlı takvim

12 Hayvanlı Takvim'de hayvanlara göre yıllar.
12 Hayvanlı Takvim, Asya'da, özellikle Çinliler ve Türk halkları tarafından yaygın olarak kullanılmış bir takvim. Ayrıca Japonlar, Koreliler, Vietnamlılar, Moğollar ve Mançular da değişik hallerini kullanmışlardır.
Çin Takvimi

Çince'de 地支 (Dìzhī) olarak bilinir. 12 hayvan ile sembolize edilir. 12 hayvanın her birine bir "Dünyevi dallar" numarası atanır, böylece dünyevi dallar Çin burçlarına karşılık gelir. Çinli gök bilimciler "Suìxīng" (歲星 - Jüpiter) gezegeninin yörüngesini takip etmek için göksel daireyi 12 bölüme ayırdılar. Daha sonra Suixing'in yörüngesi 12 yıla yuvarlandı (11.86'dan). Dünyevi Dallar günümüzde geleneksel Çin takviminin güncel versiyonunda ve Taoizm'de "Göksel kökler" ile birlikte kullanılmaktadır.
Yönler Avrupa kültürünün aksine 4'e değil 12'ye ayrılmıştır. Çinli denizciler ve gök bilimciler tarafından bu sistem kullanılmıştır. Zhèng Hé gibi deneyimli denizciler 48 bölümlü bir pusula tercih ettiler.
Aynı zamanda bir kardinal puan sistemi olarak da kullanılmıştır.
Çin mitolojisine göre hangi hayvanın adının hangi sıraya koyulacağını göklerde yaşayan imparator Yu-Di hayvanlar arasında bir yarışma yaparak belirlemiştir.
Türk Hayvanlı Takvimi > Özellikleri

Bu takvimde her hayvan bir yılı gösterir. Örneğin; “Pars Yılı” gibi. Her yılın o hayvanın özelliklerine göre şekillendiğine inanılır. Örneğin Maymun yılında eğlence ve hilenin artacağı inanışı vardır. Çağ adı verilen (ÇAĞ: 12x5=60 yıl) şeklindeki dönemler halinde ilerler ve bu rakam ortalama insan ömrüdür. 12 Hayvanlı Türk Takvimi Mete Han'ın tahta çıkış tarihi olan MÖ 209'da başlar.
Türk Hayvanlı Takvimi > Yıllar

Bazı Türk boylarındaki ve bu boylara yakın olan farklı milletlerdeki kullanımları şu biçimdedir.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| No | Hayvan | Diğer Söyleyişler | Eski Türkçe | Farklı Kaynaklarda | Çince | Telafuz | Anlam | Hakas Takvimi | Yön | Özellikleri |
| 1 | Sıçan | Sıçgan, Sıçkan, Çıçgan | Sïčɣan, Küskü | Küsgü | 子 | zǐ | Fare | Küske ("sıçan") | 0° Kuzey | Hareket, sezgi. |
| 2 | Ud | Ut, Uy | Ud | Buğa, Buga, Boğa | 丑 | chǒu | Öküz | İnek, İneh ("sığır") |  | Sakinlik, akıl, bilinç. |
| 3 | Bars | Barıs, Pars | Bars |  | 寅 | yín | Pars | Tülgü ("tilki") |  | Atılganlık, kavga. |
| 4 | Tavışgan | Tavışkan, Tovışgan | Tawïšɣan | Koyan, Koban | 卯 | mǎo | Tavşan | Hozan ("tavşan") | 90° Doğu | Merhamet, korkaklık. |
| 5 | Lu | Luy, Ulu, Uluğ | Luu | Bal, Balıg, Balık | 辰 | chén | Ejderha | Kileski ("ejder") |  | Talih, zenginlik. |
| 6 | Yılan | Çılan, Cılan, Zılan | Yïlan |  | 巳 | sì | Yılan | Çılan ("yılan") |  | Saygı, hürmet, korku. |
| 7 | Yunt | Yund, Yont, Yond | Yunt | Yılkı | 午 | wǔ | At | Çilgi, Çılgı ("at") | 180° Güney | Acele, telaş, sürat. |
| 8 | Koy | Hoy, Honın, Konın | Qoyn | Koç, Koçkar, Huç | 未 | wèi | Koyun | Hoy ("koyun") |  | Sevgi, dürüstlük, çokluk. |
| 9 | Biçin | Meçin, Meşin, Piçin | Bičin |  | 申 | shēn | Maymun | Kizi ("kişi") |  | Eğlence, kurnazlık. |
| 10 | Tabuk | Tagaku, Toguk, Toğ, Takık | Taqïqu |  | 酉 | yǒu | Tavuk | Tanah ("tavuk") | 270° Batı | İsyan, cimrilik. |
| 11 | İt | İyt, İşt | İt | Köbek, Kübek, Köpek | 戌 | xū | Köpek | Dorna, Torna ("turna") |  | Sadakat, hissiyat. |
| 12 | Tonguz | Tonuz | Toŋuz, Laɣzïn |  | 亥 | hài | Domuz | Öski ("keçi") |  | Karmaşa ve sükunet. |
Kazaklar bu takvim sistemine "Müşel" (Kazakça: Мүшел) adı verirler.
Yakutlar (Sahalar) ise 12'li düzene dayalı yıl takvimi kullanmakla birlikte, hayvanların yerine tanrıların adlarını kullanmışlardır.
1. Cöhögöy, 2. Ayısıt, 3. İyehsit, 4. Ayığ 5. Buğor, 6. Cahın 7. Suğorun, 8. Hotoy, 9. Bayanay, 10. Sehen, 11. Tanha 12. Otun
Türk Hayvanlı Takvimi > Eski Türklerde Aylar > Oşlak Ay

Oşlak Ay (veya Aşlak Ay) - Özellikle Avrasya göçebe halklarının ve Türklerin şaman takviminde birinci aydır. Uluğ Kün (Ulu Gün) yani Nevruz kutlamalarıyla birlikte yani 21 Mart'ta başlar. Bu bahar şenliği kurban ayinleri, kutlamalar ve geleneksel eğlenceler ile gerçekleştirilir ve günümüzde de varlığını sürdürmektedir.[kaynak belirtilmeli]
Türk Hayvanlı Takvimi > Eski Türklerde Aylar > Son Ay

Son Ay (Azerice "Sonay") - Türk halk kültüründe yılın ilk yarısıdır. Özellikle Azerbaycan folklorunda güz mevsiminin son aylı gecelerine denir. Azerbaycan "ayın düşüncesi"nde (mitolojik anlayışında) Ay ve Güneş sevgilidirler. Onların sevgisi sonsuzdur. Ama onlar hiçbir zaman birbirine kavuşamazlar. Ancak gece ve gündüzün eşitlendiği bu günde bu sonsuz sevdalılar birbirlerinin yüzlerini görebilirler. Ama sonra kavuşamadan yine kaybederler. Azerbaycan köylerinde bu gecede çeşitli oyunlar oynarlar.
Türk Hayvanlı Takvimi > Eski Türklerde Mevsimler

| Eski isim | Halk takviminde | Günümüzde | Farsça (D>  Anadolu, Azerbaycan) |
| --- | --- | --- | --- |
| Oğlak ay | Kök, Kökey, Köklem, Köktem | İlkbahar | Bahar |
| Uluğ Oğlak ay | Yaz, Yay, Cay | Yaz |  |
| Uluğ ay | Güz, Güzey, Güzlem, Güzdem | Sonbahar | Payız |
| Kadır Kış ay | Kış, Kıs, Hıs | Kış |  |
Yılların karşılıkları

| Karşılığı | Yıl |
| --- | --- |
Fare: 2032, 2020, 2008, 1996, 1984, 1972, 1960, 1948, 1936, 1924
Öküz: 2033, 2021, 2009, 1997, 1985, 1973, 1961, 1949, 1937, 1925
Pars: 2034, 2022, 2010, 1998, 1986, 1974, 1962, 1950, 1938, 1926
Tavşan: 2035, 2023, 2011, 1999, 1987, 1975, 1963, 1951, 1939, 1927
Ejderha: 2036, 2024, 2012, 2000, 1988, 1976, 1964, 1952, 1940, 1928
Yılan: 2037, 2025, 2013, 2001, 1989, 1977, 1965, 1953, 1941, 1929
At: 2038, 2026, 2014, 2002, 1990, 1978, 1966, 1954, 1942, 1930
Koyun: 2039, 2027, 2015, 2003, 1991, 1979, 1967, 1955, 1943, 1931
Maymun: 2040, 2028, 2016, 2004, 1992, 1980, 1968, 1956, 1944, 1932
Horoz: 2041, 2029, 2017, 2005, 1993, 1981, 1969, 1957, 1945, 1933
Köpek: 2042, 2030, 2018, 2006, 1994, 1982, 1970, 1958, 1946, 1934
Domuz: 2043, 2031, 2019, 2007, 1995, 1983, 1971, 1959, 1947, 1935
Dipnotlar

↑  Yuval Blum, "Introduction to the "STEMS AND BRANCHES" theory", Mahaya Forest Hill Integrative Health Clinic, Toronto. Archived: 2018-08-27 (İngilizce)
↑  Le système du temps dans la tradition chinoise 27 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., (David Elbaz'ın matematiksel analiz ve astronomik verilere dayanan "Çin geleneğinde zaman sistemi" konulu makalesi) (Fransızca)
↑  The Chinese Zodiac, The Race to Finish 17 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Erişim tarihi: 05/10/2020)
↑  The Great Race for the 12 Creatures of the Zodiac, Glenda Joe, September 28, 2010 (İngilizce)
↑  Kane, Daniel (2009). The Kitan Language and Script. Handbook of Oriental Studies, vol. 9. Leiden: Brill. ISBN 9789004168299
↑  "Kültürel Etkileşim Açısından 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Ufuk Tavkul" (PDF). 17 Haziran 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2012.
↑  А. Мухамбетова (A. Mukhambetova), Казахский традиционный календарь The traditional Kazakh calendar (Rusça)
↑  "12 Hayvanlı Türk Takvimi, Nergis Biray" (PDF). 15 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Şubat 2012.
↑  "Khakhas-English Dictionary". 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
↑  Kültürel Etkileşim Açısından 12 Hayvanlı Türk Takviminin Yayılışı, Ufuk Tavkul, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi (2007), 4/1:25-45
↑  Prof.Dr. Zeyneş İsmail, “Kazak Türklerinde 12 Hayvanlı Takvim”, Tüksoy Dergisi, Mayıs 2003, Sayfa: 15 "İyt (it)" ve Sayfa: 17 "Madde-11: İt yılı"
↑  Prof.Dr. Zeyneş İsmail, “Kazak Türklerinde 12 Hayvanlı Takvim”, Tüksoy Dergisi, Mayıs 2003, Sayfa: 15
↑  Töre Bilgileri (Saha Türklerin kültür örneği), Doç.Dr. Ludmila Egorova, Yakuts Devlet Pedagoji Üniversitesi
↑  Aslanapa, O. (1997). Türk Sanatı. Istanbul: Remzi Kitabevi.
↑  Ögel, S. (1966). Anadolu Selçukluları'nın Taş Tezyinatı. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu yayınları: Vol. 6. Ankara: Türk Tarih Kurumu
↑  Anadolu Selçuklu Dönemi Sivas Medreselerinde Giriş Cephesi Bezemeleri 5 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 3(4), İlknur AKKAYA, Nur URFALIOĞLU, 241‐264. (Sayfa: 252)
↑  Kevin Alan Brook. The Jews of Khazaria. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.
↑  Dil ve Ayın Düşünce, Dilmaç Jurnalı 34. Özel Sayı, 2007 (Tahran)
↑  "Türk Dil Kurumu, Lehçeler Sözlüğü, "bahar"". 8 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2012.
Sivas Gökmedrese, Taş oyma (12 hayvanlı takvim ile ilişkilendirilen ama aslında 9 hayvan başından oluşan figür.)
Tevhit

Edebiyat türü için Tevhit (edebiyat) sayfasına bakınız.
Tevhit ya da tevhid (Arapça: التوحيد), teizm tarifinin İslâm terminolojisindeki karşılığıdır.
Tevhit Allah'ın isim ve sıfatları konusunda şirki reddetmektir. Araf suresi 180. ayetinde "En güzel isimler (esmâ-i hüsnâ) Allah'ındır" denir. Antropomorfizm veya onu mahlukata benzetmek teolojik olarak reddedilen bir davranıştır; yine tevhit ehline göre "Allah'ın kemal sıfatlara sahip olduğuna ve bütün noksan sıfatlardan ve mahlukata benzemekten uzak olduğuna mutlaka inanmak gerekir." ve "Kemal sıfatlarını yitiren tanrı, müdebbir ve rab olamaz. Bilakis eksikliği sebebiyle kendisiyle alay edilir. Hamt, ezelde ve ebedde celal ve kemal sıfatlara sahip olana aittir. Çünkü hamda layık olan sadece odur."
Tektanrıcılığın 4000 yıl kadar önce eşzamanlı olarak mısır, babil ve hint toplumlarında ortaya çıkmaya başladığı ifade edilmektedir.
Tevhid tarihsel olarak politeizm zemininde gelişir. Mevcut tarihsel verilerin sonuç çıkarmamıza izin verdiği ölçüde, Mısır
kralı Akhenaton’un tek tanrıcı güneş ibadeti (Aten dini), katı ve açık monoteizmin (M.Ö.
14. yüzyılın ortası) ilk tarihsel ifadesi olarak kabul edilebilir.  İsrail toplumunda ise Yehova bütün tanrıların en büyüğü olarak öne çıktı.
Orhan Gökdemir'e göre tek tanrılı dinlere gidiş bir dinde sadeleşme ve devrim hareketidir. Bu devrim eski dini anlayışları dümdüz ederek yıkar. Ancak başlangıçta görülen hızlı bir yıkım sonrasında devrim yavaşlar ve eski pagan inançlar yeni kimliklere bürünerek yeniden ortaya çıkarlar. Musevilik, İsevilik ve Muhammedilik, kurucuları kadar bu karşılaşmanın da ürünü olan dinlerdir. Tek tanrılı dinlerde eski ilahların bir kısmının melek, şeytan, cin gibi varlıklara, Hızır, İlyâs gibi peygamberlere ya da azizlere, velilere dönüştüğü görülebilmektedir. Allah'ın isimlerinden bir kısmı da Arap ve ortadoğu mitolojilerinde eski ilahlara verilen isimlerle ortak kök isimlerden oluşur.
Seyyid Kutub ve Mevdûdî gibi köktendinci "siyasi İslâm"ın öncüleri Allah'ın sistemi olarak gördükleri şeriata dayanmayan güç sahipleri olarak tanımladıkları tağuta isyanı tevhid'in ön şartı olarak sundular.
İslamdaki yeri

Tevhid, Lâ ilâhe illallah cümlesi ile ifade edilen, Allah'tan başka tanrıları reddedip tanrı olarak yalnızca onu kabul etmek anlamına gelen bir ilkedir. İslam'a girişin anahtarı kabul edilir: "Artık kim sahte tanrıları reddeder de Allah’a inanırsa kopmayan sağlam bir kulpa yapışmıştır." (Bakara 256)
Tevhid Allah'ın varlığına, tekliğine, tüm yetkin niteliklerin kendisinde toplandığına, eşi ve benzeri bulunmadığına inanmaktır. Bu inancı açıklayan Lâ İlâhe İllallah cümlesine kelime-i tevhid denir ve sık sık tekrarlanır. Tevhide inanan kişi mümin ve muvahhit adını alır.
Ulûhiyetin başkaları için reddedilmesi, tanrılığı sadece ortağı olmayan Allah'a ait kılmayı ve onun yanında ikinci bir tanrı edinmemeyi gerektirir: 
"Allah'a ibadet edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın..." (Nisa: 4/36)
"... Biz her ümmete, yalnız Allah'a kulluk etmeleri ve tağuttan da sakınmaları için Resul gönderdik." (Nahl: 16/36) "Kim La İlahe İllallah der ve Allah'tan başka tapınılanları (ibadet edilenleri) reddederse malı ve kanı haram olur..."  Bütün resullerin kavimlerini davet ettikleri söz şudur: "...Ey kavmim! Allah'a kulluk edin. Sizin ondan başka tanrınız yoktur..." (A'raf: 7/59)
Tağutu reddetmek, Allah’ın emir ve yasağına ters düşen hevayı ve şeytanı reddetmektir. "Lâ ilâhe illallah"ın gereği olarak kişi ibadette Allah'ı birlediğini, Allah'tan başkalarına, putlara, kabirlere, evliyalara ve salihlere ibadet etmenin batıl olduğunu ilan eder. Allah'a yaklaşmak için ölülere kurban kesen, türbelerden yardım isteyen, kabirlerin etrafını tavaf eden ve adak adayanlar, Allah'ın yaratıcı ve her şeyin sahibi olduğuna inansalar bile, Arap paganlar gibi Allah'a ortak koşmuş olurlar. Mekke paganları, kabirlere ve putlara tapmadıklarını söylüyor fakat uygulamada aksini yapıyorlardı. Onlar yaratıcı ve rızık verici olduğuna inanmadıkları halde, sırf kendilerini Allah’a daha çok yaklaştırsınlar diye salih olduğuna inandıkları bazı kişilere ibadet ediyorlardı.
Tevhidi şeriat açısından yorumlayanlara göre ibadet, muamelat ve bütün meselelerde Allah'ın hükümlerini kabul edip beşeri kanunları reddetmek, insan ve cin şeytanlarının revaca çıkardığı bütün hurafeleri ve bidatleri ortadan kaldırmak bu kelimenin ameli gereklerindendir. Allah'ın kendi indirdiği şeriatle hükmetmeyenler hakkında kâfir, zalim, fasık diye hüküm verdiğine inanılır.
Dinde haram olmayanı haram, farz olmayanı farz ilan etmek de tevhid açısından sakıncalı bulunur ve şirkle eşdeğer tutulur: "...Onlar Allah'ı bırakıp hahamlarını, rahiplerini ve Meryemoğlu Mesih'i Rabler edindiler." (Tevbe: 9/31) Nebi bu ayeti okudu. Bunun üzerine Adiyy b. Hatem dedi ki: "Muhakkak onlar, onlara ibadet etmiyorlar ki.''
Resulullah: "Onlar Allah'ın helal kıldığı bir şeyi haram, haram kıldığı bir şeyi helal kıldıkları zaman onlara itaat etmiyorlar mı?" dedi.
Adiyy b. Hatim: "Evet" deyince, 
Resulullah: "İşte böylece onlara ibadet ediyorlar." buyurdu.
Etimoloji

Kelime Arapça vahdet "bir olmak" kökünden türetilir. İslami terminolojide kelâm bu kelimeye Allah için kullanıldığında ayrıca birleştirme, birleşik, bitişik, eklenti, karışım olma anlamları yüklenmesine de karşı çıkarlar ve bunları da şirk olarak tanımlarlar.
İslamda tarihsel gelişim

Ana maddeler: Tektanrıcılık, Kişisel tanrı ve antropomorfizm
İbrahimi dinlerin kitaplarında de Tanrı kişileştirilmiş bir yaratıcıdır. Birincil kişi olarak konuşur ve gurur, öfke gibi duygular sergiler, bazen insanların karşısına "insan görüntüsü" ile çıkar.  İslam'da Allah Müntakim (intikam alan, intikamcı), Mütekebbir (kibirli) ve hilecidir. Sabur (çok sabırlı), celil (çok öfkeli), rahim (çok merhametli), halim (yumuşak huylu) gibi insani duygular ifade eden isimlerle de anılır.
İslâm toplumunda Allah inancının belirli değişimler geçirdiği, Kur'an ve hadislerde gökyüzünde arş'ta oturan ve belirli insani sıfatlar taşıyan Allah inancının Kelâmcılar tarafından sorgulanarak ve farklı mezheplerin ortaya çıktığı görülür:
Şîa: Sembolik ifadelerle Allah'ın anlatılmasını onaylar,
Tasavvuf: Allah'ın şeklinin olmadığına, sonsuz olduğuna, şimdiki halimizin onu görmeye gücünün yetmediğine ve Allah'ın her yerde olduğuna inanır. Sufilikte Allah ile arkadaşlık ilişkisi kurulabilir.
Mücessime, Müşebbihe, Selefiyye, Vehhâbîlik: Allah'ı teşbihlerle anlatır, ona el-yüz atfeder ve arşta oturduğunu kabul eder.
Mâtürîdiyye-Eş'ariyye: Görme ve duyma gibi sınırlı bir insan-tanrı benzerliğini kabul eder.
Mu'tezile-Cehmiyye: Tevhide aykırı bularak Allah'ın herhangi bir şekilde insana benzetilmesine karşı çıkar ve soyutlama yapar.
Ortodoks İslam kelâmcıları Allah'a mekan izafe edilmesini, tanrının değişim ve antropomorfik görünümler sergilemesini (Tanrı'nın insana benzetilmesi, Hulûl) kesin bir dille reddederler. Tevrat'taki "Yakup ile güreşe tutuşan Tanrı" (Hoşea 12:3) ve Hristiyanlık üçlemesindeki "Baba Tanrı" figürü eleştirilir. Kelâmcılar Kur'ân ve kudsi hadisler gibi İslâmî kaynaklarda kullanılan Allah'a mekân (gök, arş (taht) (Taha-5 ve Araf 54)) izafe etme  ve “Allah’ın eli” Allah'ın yüzü”, "insanın Rahmân suretinde yaratılması"  gibi ifadelerle Allah'ın işitmesi, görmesi gibi ifadeleri mecaz veya mahiyeti bilinemeyen ifadeler olarak tanımlarlar.
Tevhit açısından Allah'ın isim ve sıfatları

Ana maddeler: Allah, Allah'ın 99 ismi ve Kelam
;
İslamda Allah'ın çok sayıda ismi ve sıfatı bulunur. Kelamcılar tevhit açısından Allah'ın özü, isim ve sıfatları nedir, bu isim ve sıfatlar Allah'ın zatının aynısı mı yoksa gayrısı mı olduğu konusunda uzun fikir mücadeleleri yapmışlardır. Onlara göre tevhid açısından sorunlar şunlar idi;
Allah'ın özü (zatı) nedir, sıfatları nelerdir, bu sıfatlar özden ayrı mıdır, aynısı mı dır? Bu sıfatlar ezeli ve ebedi midirler, yoksa hadis (sonradan olma, yaratılmış) mıdırlar. Sorun kelamcılar açısından şuydu ki örneğin yaratıcının yaratma, görme, işitme, rızık verme, merhamet etme vb. sıfatlarının ezeli olması, yaratılmışların da ezeli olmasını gerektiriyordu. Bu ise tevhide aykırı idi.
İrfâniyye: Allah'ın özü bilinebilir mi? Bu bilgiye nasıl ulaşılır? Allah'ın özü maddesel bir şey değil ise neydi ve bu bilinebilir bir şey miydi? Allah'a şey denilebilir mi? Bu bilgiye ulaşmanın tek yolu peygamber ve din yoluyla mı olur?
Allah'ın görülüp görülemeyeceği (ru'yetullah); Bazı hadislerde ifade edilen Muhammed'in Miraçta ve inananların cennette Allah'ı görebilmelerinin mümkün olup olmadığı konusu. Görme işlemi görülene bir mekan ve zaman izafe etmeyi gerektirdiği ve tevhid inancına göre Allah'ın zaman ve mekandan münezzeh tutulması gerektiği için tartışılmıştır.
Kur'an mahluk (yaratık) mıdır? Kur'an Allah'ın sözü ise bu söz Allah'ın zatı ile birlikte ezelden beri var mı idi, yoksa sonradan mı konuşulmuştu? Burada tartışılan, Allah'ın sıfatları tartışmalarına benzer şekilde, Kuranda geçen hadiselerin ve konuşmaların sonradan olmasının, Allah'ın ezeli ve değişmeyen (çünkü değişme yaratıkların bir özelliğiydi ve değişen bir şey Allah olamazdı) özelliği ile nasıl bağdaştırılabileceği konusu?
Kelâmcılar tarafından Kur'an veya hadisler gibi dini metinlerde geçen Antropomorfik ifadeler olan Allah'ın yüzü, eli, karnı, bacağı gibi ifadeler mecaz alana çekilmiş veya hadis metinleri reddedilmiştir.