stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ağrı (il)
Nüfus > İlin yıllara göre nüfusları

| Ağrı il nüfus bilgileri> Yıl | Ağrı il nüfus bilgileri> Toplam | Ağrı il nüfus bilgileri> Sıra | Ağrı il nüfus bilgileri> Fark | Ağrı il nüfus bilgileri> Şehir - Kır |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 104.586 | 56 |  |   %14     14.44290.144     %86   |
| 1935 | 107.206 | 56 | %3  |   %12     12.50494.702     %88   |
| 1940 | 121.477 | 56 | %13  |   %15     17.631103.846     %85   |
| 1945 | 133.504 | 56 | %10  |   %15     19.503114.001     %85   |
| 1950 | 155.455 | 55 | %16  |   %14     21.209134.246     %86   |
| 1955 | 181.348 | 56 | %17  |   %18     33.373147.975     %82   |
| 1960 | 215.118 | 55 | %19  |   %19     41.320173.798     %81   |
| 1965 | 246.961 | 56 | %15  |   %22     53.420193.541     %78   |
| 1970 | 290.311 | 51 | %18  |   %25     72.573217.738     %75   |
| 1975 | 330.201 | 48 | %14  |   %28     92.386237.815     %72   |
| 1980 | 368.009 | 45 | %11  |   %29     108.414259.595     %71   |
| 1985 | 421.131 | 45 | %14  |   %34     141.852279.279     %66   |
| 1990 | 437.093 | 43 | %4  |   %36     158.758278.335     %64   |
| 2000 | 528.744 | 40 | %21  |   %48     252.309276.435     %52   |
| 2007 | 530.879 | 39 | %0  |   %53     282.361248.518     %47   |
| 2008 | 532.180 | 39 | %0  |   %50     265.714266.466     %50   |
| 2009 | 537.665 | 39 | %1  |   %50     269.147268.518     %50   |
| 2010 | 542.022 | 38 | %1  |   %51     275.785266.237     %49   |
| 2011 | 555.479 | 38 | %2  |   %52     290.904264.575     %48   |
| 2012 | 552.404 | 38 | %1  |   %53     292.525259.879     %47   |
| 2013 | 551.177 | 38 | %0  |   %53     294.705256.472     %47   |
| 2014 | 549.435 | 39 | %0  |   %55     299.628249.807     %45   |
| 2015 | 547.210 | 39 | %0  |   %56     306.352240.858     %44   |
| 2016 | 542.255 | 39 | %1  |   %56     305.406236.849     %44   |
| 2017 | 536.285 | 39 | %1  |   %57     305.531230.754     %43   |
| 2018 | 539.657 | 40 | %1  |   %56     304.543235.114     %44   |
| 2019 | 536.199 | 41 | %1  |   %57     307.539228.660     %43   |
| 2020 | 535.435 | 42 | %0  |   %58     310.896224.539     %42   |
| 2021 | 524.644 | 43 | %2  |   %59     309.256215.388     %41   |
| 2022 | 510.626 | 43 | %3  |   %59     309.256215.388     %41   |
Konum

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Konum Bilgileri
| İlçe | Kuruluş Yılı | Önceden bağlı olduğu ilçe | Alanı km² | Rakım mt. | Merkeze Uzaklık km | Ulaşan Yollar |
| Ağrı Merkez |  |  | 1.695 | 1.630 |  | /D.100-31, D.965-07 |
| Diyadin | Cumh.önce |  | 1.351 | 1.933 | 59 | /D.100-32=>04.26 |
| Doğubayazıt | Cumh.önce |  | 2.250 | 1.594 | 94 | /D.100-33, /D.975-02 |
| Eleşkirt | Cumh.önce |  | 1.307 | 1.810 | 33 | /D.100-31 |
| Hamur | 1958 | Merkez | 873 | 1.690 | 14 | D.965-08 |
| Patnos | 1936 | Malazgirt | 1.394 | 1.639 | 79 | D.965-08=>D.280-02 |
| Taşlıçay | 1954 | Diyadin | 822 | 1.762 | 31 | /D.100-32 |
| Tutak | Cumh.önce |  | 1.407 | 1.567 | 40 | D.965-08, D.270-03 |
| AĞRI  | Cumh.önce |  | 11.099 |  |  |  |
Kültürel ve doğal zenginlikler

Ahmed-i Hani Türbesi: Ahmed-i Hani 'nin türbesi İshak Paşa Sarayı'nın yanındadır. Ahmed-i Hani 17. yüzyılda yaşamış Kürt şair ve filozofudur. Türbesi her yıl birçok insan tarafından ziyaret edilir.
Yönetim

Ayrıca bakınız: Ağrı'nın ilçeleri
İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)
İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.
Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Ağrı Valisi, 1976-Kozan doğumlu Mustafa KOÇ'dur. Ağustos 2023/376 sayılı kararla Niğde Valisi iken atanmıştır.
Ağrı Belediye Başkanı, 1975 Ağrı doğumlu Hazal Aras (DEM Parti), 31 Mart 2024 seçimlerinde %51,06 oy oranıyla seçilmiştir.
2024 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Ağrı İl Genel Meclisi üye sayısı, 20 DEM Parti, 8 AK Parti ve 1 Y.Refah olmak üzere 29'dur. Ağrı Belediye meclisi ise 21 DEM Parti ve 10 AK Parti olmak üzere 31 üyeden oluşur.
2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Ağrı'nın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üyelerinin siyasi partilere dağılımı: 3 Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi ile 1 AK Parti'dir
Eğitim

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi
Spor

Ana madde: Ağrı'da spor
2018-2019 Sezonu sonunda, Ağrı 1970 Spor, BAL'dan 3. Lige çıktı. BAL' daki diğer takım Ağrı Gençlerbirliği ise küme düştü. Futbol Kadınlar ligindeki 2 takım liglerinde kaldılar.
Futbol Türkiye Kupası 'nda Ağrı 1970 Spor 1.turda elendi.
İlin önemli spor tesisleri: 10.000 kişi kapasiteli Vali Lütfü Yiğenoğlu Stadyumu (2010), 2500 kişilik Ağrı Kapalı Spor Salonu (2017), Güneykaya ve Küpkıran Kayak Merkezleridir.
Galeri

Ağrı Dağı'nın Iğdır'dan görünümü
Amerikalı ressam Edward Hickse ait bir tablo. Bu tabloda Nuh Tufanı tasvir edilmiştir.
İshakpaşa Sarayı.
Ayşe Gencer

| Ayşe Gencer |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Doğum: 10 Ocak 1956(1956-01-10)  İstanbul, Türkiye
Ölüm: 30 Aralık 2022 (66 yaşında)
Tarzlar: Caz
Meslekler: Caz müzisyeni ve söz yazarı
Çalgılar: Vokal
İlişkili hareketler: İlham Gencer  Ayten Alpman  Bora Gencer  İlhan Gencer  Tuna Ötenel  Erol Pekcan  Nezih Yeşilnil  Cankut Özgül

Refie Ayşe Demirer (10 Ocak 1956, İstanbul - 30 Aralık 2022, İstanbul), Türk caz müziği sanatçısı ve söz yazarıdır.
Yaşamı ve kariyeri

Gencer, 10 Ocak 1956'da İstanbul'da sanatçı çift Ayten Alpman ile İlham Gencer'in kızı olarak doğdu. Piyanist olan babaannesinden ilk müzik eğitimini aldı. 1977'de TRT İstanbul Radyosu'nun düzenlediği bir yarışmada birinci olduktan sonra Galata Kulesi'ndeki bir eğlence mekânında sahne alarak caz söylemeye başladı. Ardından Bodrum'da profesyonel olarak müzik yapmaya başladı. İlk albümünü 2011'de Bud Beatiful adıyla piyasaya sürdü. Akbank Caz Festivali, Yapı Kredi Caz Festivali, Antalya Caz Festivali, Bodrum Caz Festivali, Alanya Caz Günleri, Borusan Kültür ve Sanat Etkinlikleri, Ankara Türk Amerikan Kültür Derneği Caz & Blues Festivali ile Ankara Caz Festivali gibi kültür ve sanat etkinliklerinde TRT Caz Orkestrası ve İstanbul Klarnet Korosu'yla beraber sahne aldı. Ayrıca sanatçılar Tuna Ötenel, Erol Pekcan, Nezih Yeşilnil ve Cankut Özgül'le ortak müzik çalışmaları yaptı. Son olarak 2022 yapımı Bergen adlı filmde annesi sanatçı Ayten Alpman'ı canlandırdı.
Özel yaşamı ve ölümü

Sanatçı Bora Gencer'in ablası ve İlhan Gencer'in kız kardeşiydi. 1988'de trompetçi İmer Demirer ile evlenen Gencer, bir süredir mücadele ettiği kanser hastalığı nedeniyle 30 Aralık 2022'de doğum yeri İstanbul, Türkiye'de 66 yaşında vefat etmiştir. Cenazesi Levent'teki Afet Yolal Camii'nden kaldırılarak Ulus Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir.
Albümleri

Bud Beatiful (2011)
Filmografi

Bergen (2022)
Ulus Mezarlığı'ndaki kabri
Genco Arı

| Genco Arı |
| --- | --- |
Doğum: 4 Ocak 1983 (42 yaşında)   İstanbul, Türkiye
Meslekler: Piyanist, besteci, yapımcı, aranjör, miks mühendisi
Çalgılar: Piyano, Bass, Davul

Genco Arı (d. 4 Ocak 1983, İstanbul), Yugoslav ve Ermeni asıllı Türk prodüktör, besteci, piyanist, aranjör ve miks mühendisi.[kaynak güvenilir mi?]
Hayatı ve kariyeri

169 IQ ile 9 yaşında dahi çocuk olarak piyano bölümüne kabul edildi. Yarı dönemde 6 sınıf atlayarak konservatuvar müfredatını değiştiren ilk öğrenci oldu. 2002 ile 2005 yılları arasında İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde Jazz Bölümü başkanlığı yaptı. Öğrencilerinin 10'da 7'si yüksek başarı ve tam burs ile Royal Academy of Arts, Berklee College of Music, Sibelius Akademisi gibi eğitim kurumlarına kabul edildi.[kaynak güvenilir mi?]
Eserleri

Dört Timpani ve Piyano için Konçerto
Dört Sonat Formunda Oda Müziği Eseri
Fanus
Kristal
Minuet Trio
Tunes For Şerif Yüzbaşıoğlu
Piyano ve Keman için Do Minör Sonat (Kırlangıç Yuvası)
Dört Trombon için Ağıt / Fa Minör
Piyano Çello ve Flüt için Sonatine / Sol Majör
Piyano Çello ve Flüt için Sonatine / Si Bemol Majör
Dört Viyola için Küçük Şarkı
Genco Arı Bir Numaralı Çello Konçertosu / Mi Minör
Genco Arı İki Numaralı Çello Konçertosu / Re Bemol Majör
Genco Arı Üç Numaralı Çello Konçertosu / Sol Bemol Majör
Genco Arı Korno ve Piyano Konçertosu (Öteki Dünya)
Senfoni No:1 / Sol Minör
Senfoni No:2 / Do Minör
Senfoni No:3 / Mi Bemol Majör
Senfoni No:4 / Mi Minör
16 Piyano Etüdü / Opus: 0-7
4 Synthsizer için Oda Müziği
Eserleri > Belgesel müzikleri

Kaska (2004 EN İYİ BELGESEL MÜZİĞİ)
Denizler Altında 20000 Timsah (TCM)
Enstrüman Yapımı (TRT)
Kırmızı Balık (TRT)
Vahşi Doğa (SAMANYOLU TV)
Kuantum Fiziği (NATIONAL GEOGRAPHIC 7. ve 8. BÖLÜM)
Mesnevi'yi Anlamak (KANAL 7)
Bir Nefes Tiyatro
Macit Flordun'un Hayatı
%100 Düşünce Gücü (16 – 17 – 21 – 24. BÖLÜMÜ) (BLOOMBERG TV)
Eserleri > Film ve dizi müzikleri

Adını Feriha Koydum
Firar
Öyle Bir Geçer Zaman ki
Yaprak Dökümü
Kiraz Mevsimi
Dersim Yanıyor
Kafka
Kız Kardeşim Mommo
Mumya Firarda
Ölüm Orucu
Şah Hatayı
Diskografi

Quartet Muartet 9 Parça (Genco Arı, Volkan Öktem, Sarp Maden, Alp Ersönmez)
Bobi
Dikey
Salça
Pastoral
Deminki Parça
Bir İleri Bir Geri
Dün mü
İlkbahar
Büdüt
Quartet Muartet 9 Parça Daha
Wizart (2008) (Antony Jackson, Mike Stern, Dave Weckl, Bob Francescini, Sarp Maden)
I Knew
Internal Affair
Are You There
Turkish Pizza
Wiz
Far Beyond
Corners (Sarp Maden bestesi)
Gencology Vol. 1
Roswell Camp 1947
Same Shit Different Colors
Fucking Door Ring Cycle
Signal Of Sufism
Bülbülüm Altın Kafeste
Ne Kalabilir Senden (Piyano Trio)
Bence (Sarp Maden, Volkan Öktem, Eylem Pelit, Sibel Köse)
Dönmez Yol, Erkan Oğur
4 eser
Küçük Sır (Sarp Maden, Volkan Öktem, Eylem Pelit)
Yolculuk (Cem Nasuhoğlu, Turgut Alp Bekoğlu, Turgay Çelik, Eylem Pelit)
Aşk Olsun (Kübra & Merve Erdoğan, Turgut Alp Bekoğlu, Caner Üstündağ, Erkan Oğur, Derya Türkan, Serhan Yasdıman)
Moments (Caner Üstündağ, Dilek Sert Erdoğan, Derin Bayhan, Bilal Karaman, Bulut Gülen)
Gencology Vol. 2
Zend Hanedanı
Zend Hanedanının hükûmdarları

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Zend Hanedanı (1751–1794)
| Taht ismi | Asıl isim | Resim | Unvan | Doğum-Ölüm | Hükümdarlık başlangıcı | Hükümdarlık sonu | Aile bağlantıları | Not |  |
| Kerim Han | Muhammad Kerim |  | Han, Vekil-i Reayaa | 1705–1779 | 1751 | 6 Mart 1779 | İnak Han ve Bay Ağa'nın oğlu |  |  |
| Muhammed Ali Han Zend |  |  | Han | 1760–1779 | 6 Mart 1779 | 19 Haziran 1779 | Kerim Han'ın oğlu |  |  |
| Ebu'l-Feth Han Zend |  |  | Han | 1755–1787 | 6 Mart 1779 | 22 Ağustos 1779 | Kerim Han'ın oğlu |  |  |
| Zeki |  |  | Han |  ?–22 Ağustos 1779 | 6 Mart 1779 | 22 Ağustos 1779 | Budak Han ve Bay Ağa'nın oğlu |  |  |
| Sâdık Han | Muhammed Sâdık |  | Han |  ?–1782 | 22 Ağustos 1779 | 14 Mart 1781 | İnak Han ve Bay Ağa'nın oğlu |  |  |
| Ali Murad Han Zend |  |  | Han | 1720–1785 | 14 Mart 1781 | 11 Şubat 1785 | Allah Murad (Keytas) Han Zend Hazareh'in oğlu |  |  |
| Câfer Han |  |  | Han |  ?–1789 | 18 Şubat 1785 | 23 Ocak 1789 | Sâdık Han'ın oğlu |  |  |
| Seyid Murad Han |  |  | Han |  ?–1789 | 23 Ocak 1789 | 10 Mayıs 1789 | Hüda Morad Han Zend Hazareh'in oğlu |  |  |
| Lütf Ali Han |  |  | Han | 1769–1794 | 23 Ocak 1789 | 20 Mart 1794 | Cafer Han  oğlu | Kaçar Ağa Muhammed Şah tarafından tahttan indirilme, kör edilme ve katledilme. |  |
Çıkrıkçı, Sarıkaya

| Çıkrıkçı |
| --- | --- |
Köy

 Yozgat
ÇıkrıkçıÇıkrıkçı
Ülke:  Türkiye
İl: Yozgat
İlçe: Sarıkaya
Coğrafi bölge: İç Anadolu Bölgesi
İdare
 • Yönetici: Muhtar İhtiyar heyeti
Rakım: 1085 m
Nüfus (2012)
 • Toplam: 337
Zaman dilimi: UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu: 354
İl plaka kodu: 66
Posta kodu: 66650
Resmî site 
Çıkrıkçı, Yozgat ilinin Sarıkaya ilçesine bağlı bir köy.
Tarihçe

Köy, zamanında Hititler'in yerleşim yeri olmuştur. Köyün yakınlarında Hititlerden kalma bir höyük vardır. Yörede bu höyük Kuşaklı höyük olarak da bilinir. Eskiden Akdağmadeni ilçesine bağlı olan köy, Sarıkaya'nın ilçe olmasıyla beraber Sarıkaya'ya bağlanmıştır. Köyün kuruluş tarihi 1542-43 yıllarına dayanır. Oğuzlar'ın Salur Boyu'na mensup Türkler tarafından kurulan köy Söklen oymağı'na bağlıdır.
Coğrafya ve ulaşım

Yozgat il merkezine 98 km, Sarıkaya ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır. Türkiye'nin iç bölgelerinde yer almakta olup, köy 39 kuzey paralelleri ile 35 doğu meridyenlerinin keşiştiği noktadadır. Köy Kanak Çayı adı verilen bir akarsunun hemen yanına kurulmuştur. Bu akarsuyun güneyinde, tepeler ve Hitit höyüğü (Kuşaklı höyük) kuzeyinde tarafında ise köy yerleşkesi bulunmaktadır. Köyün içinden ise Sarıkaya-Akdağmadeni arası ulaşımı sağlayan 66-32 kara yolu geçmektedir. Kanak çayı bazı kaynaklarda Konakçay olarak da geçmektedir. Kanak çayı, Gelingüllü ve Yahyasaray barajlarını beslenmektedir.
Nüfus

| Yıl | Nüfus | Değişim | Değişim oranı | Erkek nüfus | Kadın nüfus |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2009 | 346 | -13 | %-3,62 | 168 | 178 |
| 2008 | 359 | 13 | %3,76 | 173 | 186 |
| 2007 | 346 | -77 | %-22,25 | 172 | 174 |
| 2000 | 423 | -132 | %-23,78 | 216 | 207 |
| 1990 | 555 | -32 | %-5,76 | 268 | 287 |
| 1985 | 587 | - | - | 301 | 286 |
2009 yılında ise köyün nüfusu 13 azalarak 346'ya gerilemiştir. Böylece 2007-2009 yılları arasında nüfusta herhangi bir artış yaşanmamıştır. Köyde 168 erkek, 178 kadın yaşamaktadır. Köy nüfusunun yaklaşık %48,55'i erkek ve gene yaklaşık %51,45'i kadındır. 2009 yılı itibarıyla köyün nüfusunun, Sarıkaya'nın tüm nüfusuna oranı yaklaşık %0,8 olmuştur.
2008 yılında ise köyün nüfusu genelin aksine artmıştır. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne göre köyün nüfusu 2008 yılında 359 olmuştur. Köyde 173 erkek, 186 kadın ikamet etmektedir. Köy nüfusunun yaklaşık %48,19'u erkek ve gene yaklaşık %51,89'u kadındır.
2007 yılında Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne göre köyün nüfusu 346'dır. Köyde 172 kadın, 174 erkek yaşamaktadır. Köy nüfusunun yaklaşık %50,29'u erkek ve gene yaklaşık %49,71'i kadındır.
Galeri

Köyden bir görünüm
Sarıkaya-Akdağmadeni arası ulaşımı sağlayan 66-32 kara yolu
Çıkrıkçı köyü İlköğretim Okulu
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

| Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ترقی پرور جمهوریت فرقه سی İlerici Cumhuriyet Partisi  |
| --- | --- |

Kısaltma: TCF
Genel başkan: Musa Kâzım Karabekir
Kurucu: Musa Kâzım Karabekir
Kuruluş tarihi: 17 Kasım 1924
Kapanış tarihi: 5 Haziran 1925
Önceli: Halk Fırkası
İdeoloji: Liberal demokrasi Liberal muhafazakârlık Adem-i merkeziyetçilik
Siyasi pozisyon: Merkez
Refet Paşa, Kâzım Karabekir Paşa, Rauf Bey ve diğer partililer. Üstteki resimde: "(Giresun) Kaptan köşkünde üç mühim şahsiyet bir arada - Rauf, Kazım Karabekir, Refet Bey"Alttaki resimde: "Galata Rıhtımında şark fatihi Kazım Karabekir Paşayı istikbal eden İstanbul Halkı"
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (Osmanlıca: ترقی پرور جمهوریت فرقه سی, romanize: Teraḳḳīperver Cumhūriyet Fırḳası; güncel Türkçe: İlerici Cumhuriyet Partisi), Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk muhalefet partisiydi. Mustafa Kemal Paşa'nın eski silah ve dava arkadaşları olan Kâzım Karabekir, Rauf (Orbay) Bey, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Refet (Bele) Paşa ve Adnan (Adıvar) Bey’in öncülüğünde, 17 Kasım 1924’te kurulmuştur. Parti tüzüğünde cumhuriyet ilkesinin, liberalizmin ve demokrasinin benimsendiği belirtilirken aynı zamanda dini inançlara da saygılı olunduğu açıklanmıştır.
Mustafa Kemal Paşa'nın hem Cumhuriyet Halk Fırkası başkanı hem de cumhurbaşkanı olmasına, partili cumhurbaşkanlığına karşı olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, tarafsız cumhurbaşkanlığını savunmuştur. Parti üyeleri, tek partili muhalefetsiz bir sistemin otoriter yönetime kayacağı endişesi barındırdıklarını ve bunun önlenmesi için böyle bir harekete giriştiklerini belirttiler. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası; parti kurulduktan kısa bir süre sonra bazı rejim muhaliflerinin parti etrafında toplanması ve partinin dini duyguların propaganda olarak kullanıldığı iddiaları ortaya atıldı.
Amasya Tamimi ile Kurtuluş Savaşı'nı başlatan beş kişilik kumandan kadrosunun Mustafa Kemal Paşa hariç tüm üyeleri, Terakkiperver Fırkası'nın kurucu ve liderleri arasında yer almıştır. (Kâzım Karabekir, Rauf Bey, Refet Paşa ve Ali Fuat Paşa.)
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası; programındaki "fırkamız itikad-ı diniyeye ve fıkriyeye hürmetkardır" (Parti, dini düşünce ve inançlara saygılıdır) maddesi gerekçe gösterilerek, Şeyh Said İsyanı'ndan sorumlu tutulmuş ve 5 Haziran 1925'te kapatılmıştır. Daha sonra Mustafa Kemal Paşa'ya düzenlenen İzmir Suikastı olayında TCF kurucularının bir bölümü yargılanmıştır.
Kuruluş

Partinin kurulmasına yol açan olaylar zincirinin ilk halkasını, Kâzım Karabekir, Nisan 1923 seçimlerinin hazırlık aşamasına dayandırır:
'Ben muhalif istemiyorum' diyerek, kendisine kavlen ve tahriren en çok sadakat gösterenleri ve Birinci Meclis'te fiiliyatıyla bu emniyeti kazananları ve hemen bütün karargâhının mensuplarını namzet gösteriyordu. Ben de böyle emre uyan bir meclisle, dünyaya hakim İtilaf devletlerinin emniyetini kazanamayacağımızı ve dahilde de hürriyet mefhumunu kaldıracağımızı ve belki daha şiddetli bir muhalefete yol açılacağını söyleyerek seçim komitesinden ayrıldım.
Rauf Bey'in Cumhuriyet'in ilanından bir gün sonra İstanbul basınına verdiği ve Cumhuriyetin ilanında izlenmiş olan yöntemi eleştiren demeci, Halk Fırkası içindeki yol ayrımının dönemeç noktasıdır. Orbay İttihat ve Terakki deneyimine gönderme yaparak, 1908'in özgürlük umutlarının 1913'te bir parti despotizmine dönüşmesinin ülkeye getirdiği felaketli sonuçları vurgulamıştır.
Ali Fuat Paşa'ya göre, 1924 Eylül'ünde yeni partinin kurulması kararının alındığı toplantıda şu hususlarda anlaşmaya varılmıştır:
"[...] 3- İnkılapların hepsine taraftar olmakla beraber, bunların herhangi bir şahsa veya zümreye imtiyaz vermek için değil, bütün memlekete ve halkımıza mal edilmek emriyle yapılmış olduğu hakkında müttefik kalmıştık. [...]
4- Devlet şeklimiz olan Cumhuriyetin bir şahıs veya zümrenin idaresine alet olmasına mani olmaya elimizden geldiği kadar çalışacaktık."
TCF 17 Kasım 1924'te İçişleri Bakanlığına verilen bir dilekçeyle resmen kuruldu. Kuruluş dilekçesinde partinin amaçları şöyle tanımlanmıştı:
Parti programı

TCF üzerine en ciddi ve kapsamlı araştırmanın yazarı olan Erik-Jan Zürcher, partinin programını, "içinde belirgin bir Batı Avrupa çeşnisi taşıyan bir liberalizm programı" olarak tanımlar.
Parti beyannamesinin başında, milletin "mukadderatını bizzat tayin ve idare etmek rüşd ve kabiliyetini izhar" ettiği vurgulanarak ülkenin demokrasiye hazır olmadığı görüşü reddedilir. En büyük tehlike, milleti "hakimiyet ve hükümranlık hakkından kâmilen mahrum edecek bir istibdat şeklinin teessüs etmesidir." Bireysel özgürlük ilkesi, toplumu zaaftan ve yozlaşmaktan, bireyi de keyfi yönetimden koruyacak bir toplumsal zorunluk olarak tanımlanır. "Umumi hürriyetlerin şiddetle taraftarıyız," "hürriyet-i şahsiyeyi her sahada mukaddes addedeceğiz" ve "fırkamız, tahakkümlerin şiddetle aleyhtarı[dır]" ifadeleri, liberal düşüncenin temel ilkelerini yansıtırlar.
Parti programının genel esaslar bölümünde, devlet şekli "halkın hakimiyetine müstenit bir cumhuriyet" olarak tanımlanır (madde 1). Partinin "meslek-i esasisi [...] hürriyetperverlik (liberalizm) ve halkın hakimiyeti (demokrasi)"dir (madde 2; parantez içindeki Fransızca kelimeler orijinal metindedir). "Mebusan seçiminde bir dereceli halk oyu usulü kabul edilecek" (madde 8) ve "devletin vazifeleri asgari hadde indirilecektir" (madde 9). Yasaların çıkarılmasında "halkın temayülatının" gözetilmesi (madde 3) ve "milletin açık vekâleti alınmadıkça" anayasanın değiştirilmemesi (madde 5) şeklindeki talepler, CHF'nin bu konulardaki tavrına yönelik örtülü bir eleştiriyi barındırırlar. "Hakimlerin her türlü nüfuz ve tesirden azade kalmaları için, değişmezliklerini sağlayan hükümler vazedilmesi" (madde 10), cumhurbaşkanının meclis üyeliğinden ayrılması (madde 12) ve bütçeden maaş alan devlet görevlilerinin hiçbir siyasi partiye üye olamamaları (madde 13), kuvvetler ayrılığı ilkesini korumaya yönelik önlemler olarak değerlendirilebilir.
İç politikaya ilişkin ilkeler arasında, "idari adem-i merkeziyet esası kabul edilecektir" (madde 14), "bilumum devlet muamelatı sadeleştirilecektir" (madde 22) ve "ilk mekteplerin idareleri mahallerine ait olacaktır" (madde 52) ibareleri göze çarpar.
Ekonomik konular arasında, Halk Fırkası'nın sadece iç kaynaklarla kalkınmayı öngören iktisat anlayışına karşı serbest ticaret ilkeleri savunulur ve ihracatın önemi vurgulanır (madde 30-32); sadece iç mali kaynaklara dayanarak kalkınma görüşü eleştirilir (madde 40-41).
"Fırka, efkâr ve itikadat-ı diniyyeye hürmetkardır" ifadesi (madde 6), "kişi özgürlüklerini her alanda kutsal saymak" ilkesinin bir uzantısı olarak gösterilir. Tevhid-i tedrisat ilkesi savunulur (madde 49). Partinin kurulduğu gün basına verilen demeçte, "kamu hakimiyeti, hürriyetperverlik, cumhuriyetçilik" esasları üzerinde anlaşmak koşuluyla, gerekirse CHF ile işbirliği yaparak "her nevi irticai hareketlere mukavemet" edileceği belirtilir.
Parti kadrosu

Tunaya'ya göre 28, Tunçay'a göre 29 milletvekili TCF'ye katılmıştır. Partiye katılan milletvekillerinin listesini Tunçay verir:
Ali Fuat Cebesoy (Ankara), Osman Nuri Özpay, Necati Kurtuluş (Bursa), Feridun Fikri Düşünsel (Tunceli), Cafer Tayyar Eğilmez (Edirne), İhsan Hamit Tiğrel (Ergani), Sabit Sağıroğlu (Erzincan), Halet Sağıroğlu (Erzurum), Münir Hüsrev Göle, Rüştü Paşa (Erzurum), Halil Işık (Ertuğrul), Miralay Arif Bey (Eskişehir), Zeki Kadirbeyoğlu (Gümüşhane), Rauf Orbay, Adnan Adıvar, Kâzım Karabekir, İsmail Canbulat, Refet Bele (İstanbul), Hoca Kâmil Efendi (Karahisar-ı Sahip), Abdullah Hulusi Zarplı (Karesi), Halit Akmansü (Kastamonu), Ahmet Şükrü Bey (Kocaeli), Abidin Bey (Manisa), Ahmet Besim Özek (Mersin), Ahmet Faik Günday (Ordu), Halis Turgut (Sivas), Bekir Sami Kunduh (Tokat), Ahmet Muhtar Cilli, Mehmet Rahmi Eyüboğlu (Trabzon).
TCF'nin kuruluşunun hemen ardından 6-7 mebus daha Halk Fırkası'ndan istifa etmiş, ancak (eldeki belgelerden anlaşılabildiği kadar) Terakkiperver Fırka'ya girmeden bağımsız kalmıştır.
TCF ve İttihat-Terakki

TCF kurucularının tümünün eski İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarından olması, aralarında Kara Vasıf, İsmail Canbulat, Halis Turgut, Rahmi Beyler gibi eski parti üyelerinin bulunması, TCF'nin "İttihatçılıkla" suçlanmasına neden olmuştur. Parti liderleri bu iddiayı ısrarla reddetmişlerdir.
TCF liderlerinin İzmir Suikastı dolayısıyla 1926'da yargılanmaları esnasında da özellikle İttihat ve Terakki bağlantıları olduğu iddiası üzerinde de durulmuştur.
Bazı Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası üyeleri ve eski İttihatçıların olay ile ilgileri olduğu iddiasıyla yapılan soruşturma sonucu Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve benzeri kişiler suçsuz bulunarak serbest kaldılar. Bazı eski ittihatçılar ise tutuklandılar.
Basında TCF

TCF'yi İstanbul basınının büyük bir bölümü destekledi. Özellikle Vatan, Tevhidi Efkar, Son Telgraf ve İstiklal TCF lehine yayında bulundular. CHF'yi ise bu sırada resmî yayın organı Hakimiyeti Milliye ile Cumhuriyet ve Akşam destekliyordu. Hüseyin Cahit'in Tanin'i iki parti arasında net bir tavır almadı.