Havai fişek
Havai fişeğin kimyası

Havai fişeklerin renkleri genelde yıldız adı verilen ve yakıldığında kuvvetli ve parlak ışık veren karıştırılmış kimyasallarla üretilir. 
Yıldızlar 5'temel karışımdan oluşur.
Yakıt		: Yıldızların yanmasını sağlar
Oksitler: Bu bileşim oksijen üreterek yakıtın daha iyi yanmasını sağlar.
Renk		: Kimyasallar tarafından üretilir.
Tutkal: Yıldızları oluşturan kimyasalların bir arada kalmasını sağlar.
Klor verici: Renkli alevin gücünü artırır. Bazen oksitlerde bu işlevi yerine getirir.
Yaygın olarak kullanılan kimyasallar aşağıda tablo haline getirilmiştir. Renk veren tüm kimyasalların havai fişeklerede renk verecek anlamına gelmez. Fakat aşağıdaki kimyasallar doğru hazırlanmış karışımlarda saf ve parlak ışık verir.
| Renk | Metal | Örnek Karışım |
| --- | --- | --- |
| Kırmızı | Stronsiyum (parlak kırmızı) Lityum (normal kırmızı) | SrCO3 (stronsiyum karbonat) Li2CO3 (lityum karbonat) |
| Turuncu | Kalsiyum | CaCl2 (kalsiyum klorür) |
| Sarı | Kalsiyum | CaCl2 (kalsiyum klorür) |
| Yeşil | Baryum | BaCl2 (baryum klorür) |
| Mavi | Bakır | CuCl2 (bakır klorür), düşük sıcaklıkta |
| Çivit mavisi | Sezyum | CsNO3 (sezyum nitrat) |
| Menekşe rengi | Potasyum Rubidyum | KNO3 (potasyum nitrat) RbNO3 (rubidyum nitrat) |
| altın | Odun kömürü, tahta, kağıt demir veya lamba isi |  |
| Beyaz | Titanyum, alüminyum, berilyum veya magnezyum tozu |  |
Genellikle Mag Yıldızı olarak adlandırılan en parlak yıldızlar alüminyumla yakıtlandırılır. Magnezyum ise düşük oksit özelliği nedeniyle havai fişek endüstrisinde nadir olarak kullanılır. Sıkça her metalin bir alaşımı olan magnalyum kullanılır.
Pek çok havai fişek ürününün üretiminde toksik olmayan kimyasallar kullanılır. Ama bazı kimyasallarda ise cilt hassasiyetini artırıcı veya toz nedeniyle nefes almayı zorlaştıran bir miktar toksik bulunur.
| Sembol | Kimyasal adı | Havai fişeklerdeki kullanımı |
| --- | --- | --- |
| Al | Alüminyum | Alüminyum gümüş ve beyaz renkli alev ve kıvılcım üretiminde kullanılır. Kıvılcım için kullanılan en yaygın kimyasaldır. |
| Ba | Baryum | Baryum yeşil renk üretmek için ve kararsız maddelerin daha kararlı hale getirilmesinde kullanılır. |
| C | Karbon | Karbon havai fişeklerde itici gücü oluşturan kara barutun ana maddesidir. Karbon havai fişekler için yakıt sağlar. Karbonun havai fişeklerdeki ana formları siyah karbon, şeker ve nişastadır. |
| Ca | Kalsiyum | Kalsiyum havai fişeklerin rengini koyulaştırmak için kullanılır. Kalsiyum tuzu turuncu renk üretimde kullanılır. |
| Cl | Klor | Klor havai fişekler içerisindeki oksitlenme için önemli bir kimyasaldır.Renk üreten pek çok metal tuzu içerisinde klor bulunur. |
| Cu | Bakır | Havai fişeklerde mavi renk üretiminde kullanılır. |
| Fe | Demir | Demir kıvılcım çıkartmak için kullanılır. Metalin sıcaklığı kıvılcımın rengini belirler. |
| K | Potasyum | Potasyum havai fişek karışımlarında oksitlenmeye yardım eder. Potasyum nitrat, potasyum klorat ve potasyum perklorat önemli oksitleyicilerdir. |
| Li | Lityum | Lityum metali havai fişeklerde kırmızı renk üretiminde kullanılır. Özellikle lityum karbonat en önemli renk vericidir. |
| Mg | Magnezyum | Magnezyum yandığında çok parlak ışık üretir. Böylece beyaz kıvılcım eklemek ve havai fişeklerin bütün rengini parlatmak için kullanılır. |
| Na | Sodyum | Sodyum havai fişeklerde altın ve sarı renk üretiminde kullanılır. Renk o kadar parlak olur ki diğer renkleri kapatır. |
| O | Oksijen | Havai fişeklerin yanma reaksiyonları oksitlenme içerir. Oksitler genellikle nitratlar, kloratlar ve perkloratlardır. Bazen bu kimyasallar oksijen ve renk üretmek için de kullanılır. |
| P | Fosfor | Fosfor havada anında yanar ve bazı karanlık efektlerin korunu oluşturur. Havai fişeğin bileşimindeki yakıt olarak da kullanılabilir. |
| S | Kükürt | Kükürt itici yakıt olan kara barutun elemanlarından biridir. |
| Sb | Antimon | Havai fişeklerdeki pırıltı efektini oluşturmak için kullanılır. |
| Sr | Stronsiyum | Stronsiyum tuzu havai fişeklerde kırmızı rengi verir. Stronsiyum bileşikleri havai fişek karışımlarının kararlılık seviyelerini ayarlamak için de oldukça önemli bir kimyasaldır. |
| Ti | Titanyum | Titanyum metali toz veya parçacık halinde yakıldığında gümüş renkli kıvılcım verir. |
| Zn | Çinko | Mavimsi beyaz bir metal olan çinko havai fişek ve diğer proteknik malzemelerde duman efekti yapımında kullanılır. |
Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 4154288-5  LCCN: sh85048575  NARA: 10637257  NDL: 00562894  NKC: ph1233582 
Fransız Cizvit Pierre Nicolas d'Incarville'in metninin İngilizce özetinden Çin havai fişeklerinin bir illüstrasyonu.