stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Premier League Ayın Golü
Kulübe göre kazananlar

| Kulüp | Kazanma sayısı | Futbolcu |
| --- | --- | --- |
| Manchester United | &0000000000000010.00000010 | &0000000000000008.0000008 |
| Chelsea | &0000000000000009.0000009 | &0000000000000006.0000006 |
| Newcastle United | &0000000000000006.0000006 | &0000000000000005.0000005 |
Tottenham Hotspur: &0000000000000005.0000005
West Ham United: &0000000000000005.0000005
Fulham: &0000000000000005.0000005
| Liverpool | &0000000000000005.0000005 | &0000000000000004.0000004 |
| Crystal Palace | &0000000000000004.0000004 | &0000000000000003.0000003 |
| Manchester City | &0000000000000004.0000004 | &0000000000000003.0000003 |
| Brighton & Hove Albion | &0000000000000004.0000004 | &0000000000000003.0000003 |
Leicester City: &0000000000000003.0000003
Everton: &0000000000000003.0000003
Bournemouth: &0000000000000003.0000003
Southampton: &0000000000000002.0000002
Arsenal: &0000000000000002.0000002
Wolverhampton Wanderers: &0000000000000002.0000002
Brentford: &0000000000000002.0000002
Aston Villa: &0000000000000002.0000002
Burnley: &0000000000000001.0000001
Middlesbrough: &0000000000000001.0000001
Vezüv Yanardağı

| --- | --- |
Vezüv, 1998 yılında Pompei'den görünüş

En yüksek noktası
Yükseklik: 1.281 m (4.203 ft)
Çıkıntı: 1.232 metre (4.042 ft)
Koordinatlar: 40°49′17″K 14°25′32″D﻿ / ﻿40.82139°K 14.42556°D﻿ / 40.82139; 14.42556
Jeoloji
Kayaç yaşı: 1944 yılından 25.000 yıl önce
Dağ türü: Stratovolkan
Tırmanma
En kolay rota: Yürüyerek
Vezüv yanardağı (İtalyanca: Monte Vesuvio, Latince Mons Vesuvius) Napoli'nin doğusunda bulunan, 1281 m yüksekliğindeki aktif bir yanardağdır.
Avrupa ana karasındaki son yüz yılı içinde aktivite gösteren tek yanardağdır. Diğer iki benzer yanardağ olan Etna ve Stromboli adalarda yer almaktadır. Vezüv'ün MS 79 yılındaki püskürmesiyle Pompei, Herculaneum ve Stabia kentleri haritadan silinmiştir. Vezüv yanardağı aynı zamanda Spartaküs'ün başlattığı isyana ilk ev sahipliği yapan yerdir. Spartaküs MÖ 73'te kendisiyle birlikte Capua'daki gladyatör okulundan kaçan 77 arkadaşıyla Vezüv Yanardağı'na sığınmıştır.
Galeri

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
Napoli limanından görünüş
1872'deki patlama
Shivaji

| Shivaji शिवाजी शहाजी भोसले |
| --- | --- |
Chhatrapati

 İlk Maratha İmparatoru
Hüküm süresi: 1674-1680
Taç giymesi: 6 Haziran 1674
Sonra gelen: Sambhaji

Doğum: Nisan 1627 / 19 Şubat 1630 Shivneri Kalesi, Pune, Hindistan
Ölüm: 3 Nisan,1680 Raigad Kalesi,Pune,Hindistan
Eş(ler)i: Saibai (Nimbalkar) Soyarabai (Mohite) Putalabai (Palkar) Sakvarbai (Gaikwad) Kashibai (Jadhav)
Çocuk(lar)ı: Sambhaji ,erkek Rajaram ,erkek Sakhubai Nimbalkar ,kız Ranubai Jadhav ,kız Ambikabai Mahadik ,kız Rajkumaribai Shirke ,kız
Babası: Shahaji Bhonsle
Annesi: Jijabai
Dini: Hinduizm
Maratha Devleti Shivaji zamanında
Shivahi Bhonsle (Maratça:ʃiʋaˑɟiˑ bʱoˑs(ə)leˑ) ilk Maratha İmparatoru. Shivaji AdilŞah Sultanlığı'na karşı başlattığı mücadelede Raigad Kalesi'ni ele geçirmiş ve Maratha Devleti'nin başkenti ilan etmiştir.
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BNF: cb14472266t (data)  GND: 118820974  ISNI: 0000 0000 6677 4616  KulturNav: db179758-0a08-4c8e-b224-9209230b2d77  LCCN: n50023241  NLA: 35496832  NLG: 245036  NLI: 987007268016505171  NTA: 069820155  SUDOC: 074181661  Trove: 974494  VIAF: 50467615   WorldCat (LCCN): n50-023241
Yeni Malatyaspor

Malatyaspor ile karıştırılmamalıdır.
Kulübün adı Malatya Belediyespor iken kullanılan logosu.
Yeni Malatyaspor, veya sponsorluk anlaşması gereği Fitmens Gömlek Yeni Malatyaspor, Malatya merkezli bir spor kulübüdür. Takım, şu anda 1. Lig'de mücadele etmektedir. Renkleri sarı-kırmızı-siyah olup birçok spor branşında faaliyet göstermektedir. Maçlarını Yeni Malatya Stadyumu'nda oynamaktadır.
Takım kadrosu

Not: Uyruk bilgisi futbolcuların FIFA uygunluk kurallarınca oynayabileceği millî takımı gösterir. FIFA kuralları haricinde başkaca uyruğa da sahip olabilirler.
Teknik direktörler

Nihat Balan (Ağustos 2000 - Mart 2001)
Mustafa Ceviz (Kasım 2008 - Şubat 2009)
Nihat Balan (Temmuz 2009 - Mayıs 2010)
Nihat Balan (Ağustos 2010 - Eylül 2010)
Vedat İnceefe (Kasım 2010 - Mart 2011)
Cafer Aydın (Mart 2011 - Eylül 2011)
Ali Güneş (Eylül 2011 - Ocak 2012)
Gürses Kılıç (Ocak 2012 - Kasım 2012)
Mehmet Altıparmak (Kasım 2012 - Şubat 2013)
Özcan Kızıltan (Mart 2013 - Aralık 2013)
Mert Korkmaz (Ocak 2014 - Mart 2014)
Cafer Aydın (Mart 2014 - Ağustos 2014)
Mustafa Uğur (Ağustos 2014 - Ocak 2015)
Feyyaz Uçar (Ocak 2015 - Mayıs 2015)
Yücel İldiz (Temmuz 2015 - Ekim 2015)
İrfan Buz (Ekim 2015 - Mayıs 2017)
Ertuğrul Sağlam (Haziran 2017 - Eylül 2017)
Erol Bulut (28 Eylül 2017 - 27 Nisan 2019)
Sergen Yalçın (13 Haziran 2019 - 15 Ocak 2020)
Kemal Özdeş (24 Ocak 2020 - 2 Mart 2020)
Hikmet Karaman (4 Mart 2020 - 18 Ağustos 2020)
Hamza Hamzaoğlu (25 Ağustos 2020 - 21 Şubat 2021)
İrfan Buz (8 Mart 2021 - 3 Ekim 2021)
Marius Șumudică (14 Ekim 2021 - 7 Şubat 2022)
Adem Büyük (7 Şubat 2022 - 24 Şubat 2022)
Cihat Arslan (2 Mart 2022 - 4 Ekim 2022)
Hasan Özer (5 Ekim 2022 - 30 Aralık 2022)
Yılmaz Vural  (31 Aralık 2022 - 30 Haziran 2023)
Murat Uçkun  (2 Ağustos 2024 - 23 Ekim 2024)
Adem Büyük  (23 Ekim 2024 - 9 Aralık 2024)
Murat Uçkun  (9 Aralık 2024-)
İsim geçmişi ve sponsorluğu

| Takım İsmi | Yıllar |
| --- | --- |
Malatya Belediyespor: 1986-2010
Yeni Malatyaspor: 2010-2015
Alima Yeni Malatyaspor: 2015-2016
Evkur Yeni Malatyaspor: 2016-2019
BtcTurk Yeni Malatyaspor: 2019-2020
Helenex Yeni Malatyaspor: 2020-2021
Öznur Kablo Yeni Malatyaspor: 2021-2022
Forma sponsorları

| Sezon | Üretici | Göğüs Reklamı | Kol Reklamı | Sırt Reklamı |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017-18 | Adidas | Battalbey | Aktif Bank | Evkur |
| 2018-19 | Macron | Battalbey | - | Evkur |
| 2019-20 | Macron | BtcTurk | HDI | Aksa |
| 2020-21 | Nike | Medicana | HDI | Aksa |
| 2021-22 | Macron | Onvo | - | - |
| 2022-23 | Uhlsport |  |  |  |
2023-24: Uygun şartlarda olmamasından dolayı lige katılmadı.
| 2024-25 | Nike |  |  |  |
Lig mücadeleleri

Süper Lig: 5 Sezon
2017-2022
1. Lig: 6 Sezon
1999-2000, 2015-2017, 2022-2025
2. Lig:  7 Sezon
2008-2009, 2010-2015, 2025-
3. Lig: 4 Sezon
1998-1999, 2000-2001, 2007-2008, 2009-2010
Amatör Lig: 18 Sezon
1986-1998, 2001-2007
Başarıları

1. Lig :
İkincilik (1): 2016-17
2. Lig :
Şampiyonluk (2): 2014-15
3. Lig :
Şampiyonluk (1):1998-99
İkincilik (1): 2007-08
Play Off Şampiyonu (1): 2009-10
Geçmiş sezon performansları

| Sezon | Lig | Poz | Maç | G | B | M | AG | YG | P | Kupa | En Golcü | Teknik Direktör |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007/08 | 3. Lig | 2. | 30 | 15 | 7 | 8 | 46 | 28 | 52 | - | Orhan Özdemir (13) | İsmail Tekin |
| 2008/09 | 2. Lig | 11. | 32 | 4 | 4 | 24 | 23 | 55 | 16 | 1. Tur | Kazım Kılıç (7) | İsmail Tekin / Mustafa Ceviz |
| 2009/10 | 3. Lig | 3. | 28 | 14 | 8 | 6 | 44 | 22 | 50 | - | Ömer Yavuz (18) | Nihat Balan |
| 2010/11 | 3. Lig | 5. | 34 | 17 | 7 | 10 | 36 | 33 | 58 | Son 20 | Hüseyin Kar (7) | Nihat Balan / Ufuk Sarı / Cafer Aydın |
| 2011/12 | 2. Lig | 13. | 32 | 9 | 9 | 14 | 45 | 43 | 36 | 1. Tur | Cihan Yeşilırmak (9) | Cafer Aydın / Ali Güneş / Gürses Kılıç |
| 2012/13 | 2. Lig | 3. | 34 | 14 | 14 | 4 | 45 | 21 | 56 | 3. Tur | Eren Görür (15) | Gürses Kılıç / Mehmet Altıparmak / Özcan Kızıltan |
| 2013/14 | 2. Lig | 4. | 34 | 16 | 10 | 8 | 50 | 34 | 58 | 2. Tur | Eren Görür (8) | Özcan Kızıltan / Mert Korkmaz / Cafer Aydın |
| 2014/15 | 2. Lig | 1. | 36 | 19 | 9 | 8 | 54 | 30 | 66 | 3. Tur | Aydın Çetin (16) | Mustafa Uğur / Feyyaz Uçar |
| 2015/16 | 1. Lig | 11. | 34 | 12 | 7 | 15 | 35 | 41 | 43 | 2. Tur | İrfan Başaran (7) | Yücel İldiz / İrfan Buz |
| 2016/17 | 1. Lig | 2. | 34 | 18 | 7 | 9 | 47 | 40 | 61 | 3. Tur | Diabang Dialiba (13) | İrfan Buz |
| 2017-18 | Süper Lig | 11. | 34 | 11 | 10 | 13 | 38 | 45 | 43 | 5. Tur | Khalid Boutaïb (12) | Ertuğrul Sağlam / Erol Bulut |
| 2018-19 | Süper Lig | 5. | 34 | 13 | 8 | 13 | 47 | 46 | 47 | Yarı final | Danijel Aleksić (14) | Erol Bulut / Ali Ravcı |
| 2019-20 | Süper Lig | 16. | 34 | 8 | 8 | 18 | 31 | 56 | 32 | Son 16 | Adis Jahovic (11) | Sergen Yalçın / Kemal Özdeş / Hikmet Karaman |
| 2020-21 | Süper Lig | 15. | 41 | 10 | 15 | 15 | 49 | 53 | 45 | Son 16 | Adem Büyük (17) | Hamza Hamzaoğlu / İrfan Buz |
| 2021-22 | Süper Lig | 20. | 38 | 5 | 5 | 28 | 27 | 71 | 20 | 5. Tur | Benjamin Tetteh (7) | İrfan Buz / Marius Șumudică / Adem Büyük / Cihat Arslan |
| 2022/23 | 1. Lig | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 2023 Kahramanmaraş depremleri nedeniyle ligden çekildi. | 4. Tur | Cengizhan Akgün (7) | Cihat Arslan / Hasan Özer / Yılmaz Vural |
| 2023/24 | 1. Lig | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. | Uygun şartlarda olmamasından dolayı katılmadı. |  |  |  |
| 2024/25 | 1. Lig |  |  |  |  |  |  |  |  | 3. Tur |  | Murat Uçkun / Adem Büyük / Murat Uçkun |
Oyuncu istatistikleri

2021-22 sezonunda iç sahada oynanan Antalyaspor maçından bir görünüm.
Roma Cumhuriyeti

Roma Cumhuriyeti, Antik Roma uygarlığında hükûmetin cumhuriyet şeklinde işlediği dönem. Geleneksel olarak MÖ 509 yılında krallığın devrilmesiyle başlayan dönemdir. Bu dönemde ilk iki yüzyıl boyunca, Cumhuriyet toprakları İç İtalya'dan bütün Akdeniz dünyasına kadar genişledi. Sonraki yüzyılda Roma; Kuzey Afrika, İber Yarımadası, Yunanistan ve şu anki Güney Fransa'da egemenlik kurarak daha da büyüdü. Roma Cumhuriyeti, son iki yüzyılı sırasında, hem Fransa'nın kalanına hem de Makedonya ile Anadolu'nun büyük kısmına egemen oldu.
Augustus sıklıkla Roma Cumhuriyeti'nin sonlanmasında en büyük rolü oynayan kişi olarak görülür. Bununla birlikte Antik Roma'nın cumhuriyetçi siyasal düzeneğinin sonunu getiren olaylar zinciri bazı tarihçiler tarafından farklı dönemler işaret edilerek ele alınmıştır. Tarihçiler farklı biçimlerde MÖ 44'te Jül Sezar'ın daimî diktatör atanmasını, MÖ 31'de Aktium Deniz Muharebesi'nde Marcus Antonius'un yenilgisini ya da MÖ 27'de Octavianus'a (Augustus) Roma Senatosu'nun olağanüstü güçleri bağışlamasını Cumhuriyet'i sonlandıran asıl olaylar olarak önermişlerdir.
Roma'da cumhuriyet yönetimi, her yıl yurttaşlarca seçilen ve bir senato tarafından atanan iki konsülün başkanlık ettiği bir hükûmetin getirilmesiyle başladı. Roma Cumhuriyeti'nin ilk dönemlerine, soylarını geçmişe, Roma Krallığı'nın erken tarihine dayandıran Roma'nın arazi sahibi aristokratları patriciler ve çok daha fazla sayıdaki halktan yurttaşlar plebler, arasındaki mücadelede damga vurmuştur. Zamanla, Roma'nın en yüksek memurluklarında patricilere ayrıcalıklı haklar veren yasalar yürürlükten kaldırıldı veya zayıfladı ve pleb sınıfı arasından yeni bir aristokrasi doğdu. Günümüzde Roma Cumhuriyeti'nin hukuki yapısının büyük kısmı Avrupa'nın her yanında ve dünyanın kalanında çağdaş ulus devletler ile uluslararası örgütler arasında gözlenebilir. Romalıların Latincesi Avrupa'nın pek çok kısmında ve dünyada dilbilgisi ve sözcük dağarcığını da etkilemiştir.
Kuruluş > Erken Cumhuriyet (MÖ 458–274) > Roma'nın İtalya'ya yayılışı (MÖ 343–282)

Romalılar, Keltler tarafından yağmalanmanın etkilerini üstlerinden şaşırtıcı bir hızla attıktan sonra İtalya içerisindeki gelişimlerini hızla sürdürdüler. Oldukça saldırgan ve önemli askeri kaynaklara, ayrıca savaşçı bir üne sahip Samnit konfederasyonu Orta İtalya'nın en büyük gücüydü. Roma ve Samnit'lerin güçleri birbirine çok yakın olduğu için İtalya'nın en büyük gücü olma mücadelesi bu iki unsur arasında yaşandı. MÖ 343 ile 341 arasında yapılan Birinci Samnit Savaşında Romalılar Samnitleri iki muharebede yendiler; ancak çatışmayı sürdüremeden Latin vasallarının ayaklanmasından ötürü savaştan çekilmek zorunda kaldılar. Roma, Latinleri Vesuvius Muharebesi'nde yendikten sonra Latin kentleri Roma yönetimine boyun eğmek zorunda kaldı. Bu savaşlar sonunda Latin şehirleri bağımsızlıklarını kaybederek Roma'ya tabi oldular. Vatandaşları Roma vatandaşı, toprakları da Roma toprağı oldu. Bu şehirler iç işlerinde kısmen bağımsızlarken savaş ve barış meselelerinde Roma'ya bağlıydılar. Bu şehirlerde yaşayanlar ihtiyaç halinde Roma ordusunda görev yapmakla yükümlüydüler. Hatta Roma'da olmaları durumunda bu kişiler meclislerde oy dahi kullanabilmekteydi. Bu yönetim sistemine municipium denmektedir. Bu genel sisteme uymayan yapılar da bulunur. Örneğin Capua şehrinde yaşayanlar Roma'da bulunsalar dahi meclislerde oy kullanma hakkına sahip değillerdi. Yani Capua şehri bir municipium'du, fakat yaşayanlarının oy hakkı bulunmuyordu
MÖ 327 ile MÖ 304 arasındaki İkinci Samnit Savaşı hem Romalılar hem de Samnitler için çok daha uzun ve ciddi bir olaydı. Süreç boyunca üstünlük iki taraf arasında gidip geldi. Ardından Romalılar Bovianum Muharebesi'nde üstün geldiler. MÖ 314'ten başlayarak şartların etkili bir biçimde Samnitlerin aleyhine dönmesi kötü koşullarda bir barış istemelerine yol açtı. MÖ 304'e gelindiğinde, Romalılar Samnit bölgesinin büyük bir parçasını topraklarına katarak birkaç koloni kurmuşlardı. Yenilgilerinden yedi yıl sonra, bölgedeki Roma egemenliği güven verici bir konumdayken, Samnitler yeniden harekete geçti ve MÖ 298'de bir Roma ordusunu yenerek Üçüncü Samnit Savaşı'nı başlattılar. Üçüncü Samnit Savaşı İtalya'nın liderinin kim olacağını belirleyen mücadele oldu. Roma'nın MÖ 295 yılında Umbria'da Samnitler, Umbrialılar ve Gallialıların oluşturduğu ittifak karşısında galip geldi. Roma'nın aldığı bu başarının ardından MÖ 290 yılında Roma Sabinleri oy kullanma hakkı olmayan vatandaş haline getirdi. MÖ 280 ve 270'lerde Etruria ve Umbria'daki pek çok şehir Roma'ya bağlı hale geldi. MÖ 282'deki Populonia Muharebesi'nde Roma, bölgedeki Etrüsk gücünün son kalıntılarını da ortadan kaldırdı.
Kuruluş > Erken Cumhuriyet (MÖ 458–274) > Piros Savaşı (MÖ 280–275)

Üçüncü yüzyılın başlarına gelindiğinde, Roma İtalya Yarımadası'na büyük bir güç olarak yerleşmişti; ancak Akdeniz Havzası'nda daha çatışmaya girmemiş olduğu o zamanın baskın askerî güçleri de vardı: Kartaca ve Yunan krallıkları.
Roma ve bir Yunan kolonisi arasındaki diplomatik bir anlaşmazlık bir deniz karşılaşmasında açık bir savaşa dönüşünce; Yunan kolonisi, kuzeybatıdaki Yunan krallığı Epir'in hükümdarı Piros'tan yardım istedi. Kişisel bir askeri başarı arzusuyla heveslenen Piros, MÖ 280'de 25.000 adamdan oluşan bir Yunan ordusuyla İtalya topraklarına ayak bastı.
İlk baştaki yengilerine karşın, Piros İtalya'daki konumunu çürük buldu. Roma ordusu İtalya'da kaldığı sürece Piros ile görüşmeyi reddetti. Roma ordusuyla her bir karşılaşmasında kabul edilemeyecek kertede ağır kayıplarla yüzleşen Piros yarımadadan çekildi. MÖ 275'te, Piros Roma ordusuyla Beneventum Muharebesi'nde yeniden karşılaştı. Beneventum kuşkuluyken, Piros ordusunun yıllarca yabancı seferlerde tükenmiş ve azalmış olduğunu fark edip daha fazla kazanç için çok az umut görünce, İtalya'dan büsbütün çekildi.
Piros ile çatışmaların Roma üzerinde büyük bir etkisi olacaktı. Roma Akdeniz'in baskın askerî güçlerine karşı başarıyla rakip olmayı becerebildiğini ve Yunan krallıklarının da İtalya'da ve yurtdışındaki kolonilerini savunmayı beceremediklerini göstermişti. Roma hızla Güney İtalya'ya hareket ederek Yunan kolonilerini zaptetti ve böldü. Artık, Roma etkin bir biçimde İtalya Yarımadası'na egemendi ve uluslararası bir askeri saygınlık kazanmıştı.
Kuruluş > Orta Cumhuriyet (MÖ 274–148)

Bu dönemde önemli siyasal değişiklikler olmayacaktı. Bu devrin önemli yasaları hala Senato tarafından çıkarılıyordu. Aslında, plebler ellerindeki güçten hoşnuttular; ancak onu kullanmaya önem vermediler. Bu devirde Senato üstündü; çünkü askeri siyaset egemendi. Bu, Roma Cumhuriyeti'nin askeri anlamda en etkin devriydi. Bu devrin son on yıllarında pek çok pleb için ekonomik durumda bir kötüleşme görüldü. Uzun askeri seferler yurttaşları savaşmaları için çiftliklerinden ayrılmaya va bakımsız kalmış çiftliklere dönmeye zorluyordu. Toprak sahibi aristokrasi, batkın yurttaşlardan çiftliklerini indirimli bedellerle alıyordu. Emtia fiyatları düştükçe, pek çok çiftçi çiftliğinden bir kazanç sağlayamadı. Sonuç, sayısız çiftçinin büyük iflasıydı. İşsiz pleb yığınları kısa zamanda Roma'ya ve böylece de yasayıcı kurulların rütbelerine akın etti. Ekonomik durumları, kendilerine en çoğunu sunan adaylara oy vermelerine neden oldu. Refah için halkçı herhangi bir önderi umacak yeni bir bağımlılık kültürü doğuyordu.
Kuruluş > Geç Cumhuriyet (MÖ 147–30) > Yugurta savaşı ve Marius reformları

Çarpıcı politik yeteneklerden yoksun sıradan bir konuşmacı olan Gaius Marius, bunlara karşın yetenekli ve cesur bir askerdi. İlk olarak MÖ. 134 yılında Numantia seferinde Scipio Aemilianus'un ordusunda görev almış ve bu seferde çok büyük takdir toplamıştı. MÖ. 119'da soylu ailelerin desteği ile plebis tribünü seçildi. Bu görevdeyken seçim kanunu ve oy verme usulünde değişikliğe gidip aristokratların etkinliğini kırma girişiminde bulundu. Önerdiği yasa sayesinde oy verme işlemindeki baskıyı kırdı. Bu yasa tasarısının iptali için senatoya baskı yapan dönemin konsüllerini ise hapis cezasıyla tehdit ederek püskürttü. MÖ. 115'te aedilis olmak istese de başarılı olamadı ve rüşvetle pretör seçildi. Ertesi sene İspanya'da uzak bir eyaletin valiliğine atandı ve buradaki madenlerin işletilmesinden iyi kazanç elde etti. Aristokrat tabakaya yıllardır kinli olmasına neden olan onların arasına kabul edilmeme sorununa da yaptığı önemli bir evlilikle son verdi. Ünlü bir patrici ailesinin kızı olan Julia ile evlendi ki, Julia ünlü Jül Sezar'ın halasıydı.
Numidya kralı Yugurta'ya karşı olan savaşta Gaius Marius, imperium yetkisi alan konsül Quintus Metellus'un emrinde orduda subay olarak görev almıştı. Afrika'da Yugurta'nın taktiklerine karşı Metellus'un yetersizliği algısını Roma'da yaydı ve akabinde MÖ 107'de konsül seçilerek ordu komutasını senato'dan elde eden Marius, tarihte Marius reformları olarak bilinen yeniliklere imza attı. Servet esasına göre zenginlerin askerlik yükümlülüğü vardır kanununu değiştirdi ve ordunun profesyonelleşme adımını attı. Alt tabaka kesime ordu yolu açılmıştı, ayrıca lejyonların tertibinde de düzenlemelere gitti. Güçlü bir komuta kademesi kurdu. Halk ve atlı (equestor) sınıftan büyük bir teveccüh görüyordu. Ardından Marius 105-4 yıllarında Numidya'yı istila etti ve bu süreçte Yugurta'yı ele geçirerek savaşı hızla sonuçlandırdı. Romalılar MÖ 104 yılında Numidya'nın denetimi yeniden tamamen ellerine geçirmiş oldular. Numidya toprakları oldukça küçülmüştü. Romalılar kendilerine bağlı krallar aracılığıyla ülkeyi yönetmeyi sürdürdüler. Bu savaşın sonrasında Roma, çöl ve dağlardan oluşan doğal surlarına ulaştığından kıtadaki yayılışına hemen hemen tamamen son vererek Kuzey Afrika'daki son Pax Romana (Roma barışı) ortamını sağlamış oldu. Afrika'daki bu cephe zaferle kapandı. Tüm zafer Marius'a aitti, zaferinin kutlandığı yıl ikinci kez konsül seçildi (MÖ 104). MÖ. 104-102 yılları içinde kuzey bölgelerde Töton ve Cimbri kabilelerinden oluşan Cermen orduları terör estirmekteydi. Marius, imperium yetkisiyle donatılarak önce Tötonları bugünkü Fransa'nın Aix-en-province bölgesine denk düşen kesiminde karşılayıp bozguna uğrattı (MÖ 102). Bir sene sonra MÖ. 102 yılının konsülü olan mevkidaşı Catulus'un başarısız olduğu görevi üstlendi ve Vercellae mevkiinde Cimbri kavmini bozguna uğrattı. MÖ. 104-100 arası dört yıl art arda konsül seçilerek Roma Tarihi'nde onulmaz etkiler bırakan Marius, cumhuriyet rejimini de geri dönülmez bir yola sokmuştur.
Kuruluş > Geç Cumhuriyet (MÖ 147–30) > Yugurta savaşı ve Marius reformları > Üçüncü Mitridates Savaşı, Suriye ve Yahudiye'nin Fethi

Üçüncü Mitridates Savaşı'nda, ilk Lucius Licinius Lucullus, ardından da Pompey Mitridates'in üzerine gönderildi. Pompey, MÖ 65 yılında, şimdiki Şebinkarahisar-Bayramköy bölgesinde, Pontus Kralı VI. Mithridates'in ordusu ile yapılan savaşta, Roma ordusuna komuta etti. Mitridates sonunda Pompey'e gece Likus Muharebesi'nde yenildi. Ülkesi Roma'ya bağlı bir devlet haline geldi. Pompey, Şebinkârahisar-Bayramköy bölgesine, zafer kazanma evi anlamına gelen "Nicopolis" kentini kurdu. Athena (günümüzde Pazar) şehri de Pompey tarafından kuruldu.
Akdeniz bu sırada çoğu Kilikyalı olan korsanların eline düşmüştü. Korsanlar sırf nakliye rotalarını boğazlamadılar, Yunanistan ve Asya kıyılarındaki pek çok kenti de yağmaladılar. Pompey korsanlara karşı savaşması için özel bir donanma çalışma koluna komutan atandı. Denizin batıdaki kısmını korsanlardan temizleyerek İberya (İspanya), Afrika ve İtalya arasındaki iletişimi onarması Pompey'in yalnızca kırk gününü aldı.
Pompey, Roma'nın Küçük Asya'daki yeni eyaletlerinin güneydoğusundaki siyasi istikrarsızlıktan endişe duyuyordu. Hem Suriye hem de Yahudiye istikrardan yoksundu. Suriye'de Selevkos İmparatorluğu parçalanıyordu, Yahudiye'de bir iç savaş vardı. M.Ö 65 yılında Pompey, iki teğmen Metellus ve Lollius'u Şam'ı ele geçirmek için Suriye'ye gönderdi. M.Ö. 64/63 kışında Pompey, ordusunu Suriye'nin Selevkos başkenti Antakya'da kışlattı, burada çok sayıda elçi ağırladı ve sayısız anlaşmazlıkta hakemlik yapmak zorunda kaldı. M.Ö.63 yılının başında sezonunun başında Pompey Antakya'dan ayrıldı ve güneye yürüdü. Yahudi bir haydut tarafından yönetilen Lysias, Silas ve Suriye'nin eski askeri başkenti Apameia'yı ele geçirdi. Dsonra Libanus silsilesinin ve Sidon'un kuzeyindeki sahilin soyguncu çetelerine karşı çıktı. Pompey ordusu daha sonra Lübnan Dağları'nı geçti, Pella'yı aldı ve Suriye, Mısır ve Yahudiye'nin her yerinden büyükelçiler tarafından karşılandığı Şam'a ulaştı. Böylece, Suriye'nin tamamını ele geçirdi ve bu andan itibaren Suriye bir Roma eyaleti olacaktı.
Kuruluş > Geç Cumhuriyet (MÖ 147–30) > Catilina Komplosu

MÖ 66'da, çeşitli sınıfların kötü durumları üzerine eğilmek üzere anayasal ya da en azından barışçıl, yöntemleri kullanma hareketi başladı. Birkaç başarısızlığın ardından, hareketin önderleri amaçlarına ulaşmak için gerekli her türlü yöntemi kullanmaya karar verdiler. Hareket Lucius Sergius Catilina adlı bir soylunun önderliği altında birleşti. Hareketin merkezi kırsal çalkantının yuvası olan Faesulae kasabasıydı. Taşralı hoşnutsuz kimseler Roma üzerine yürüyecekler ve kent içerisindeki bir başkaldırıdan yardım alacaklardı. Konsüllerin ve senatörlerin çoğunun suikastının ardından Catilina, yeniliklerini yasalaştırmada özgür olacaktı. Komplo MÖ 63'te harekete geçirilecekti. O yılın konsülü, Marcus Tullius Cicero idi.
Cicero, yoğun bir hukuk öğrenimi görmüş, daha sonraları ise edebiyat ve felsefeyle daha çok ilgilenmeye başlamıştır. Savaşı hiç sevmezdi, mahkemelere başkanlık yapmış, ünlü ve başarılı bir hukukçu olmuştu. Daha sonraları ise konsül olmuştu. Daha önce ailesinden hiçbir kimse konsül olmamıştı, yani o bir homo novus idi. Cicero, Catilina'nın daha fazla üye almak için gönderdiği bildirileri alıkoydu. Sonuç olarak, Roma'daki komplocuların elebaşları (içlerinde eski bir konsül de olmak üzere) [anayasaya uygunluğu kuşkulu] Senato yetkisine dayanarak idam edildiler ve tasarlanmış ayaklanma bozuldu. Ardından Cicero, Catilina'nın güçlerini bozguna uğratan bir ordu gönderdi. Catilina komplosunun en önemli sonucu Populares partisinin saygınlığını yitirmesiydi.