II. Kiros
Kyros’sun Doğumu > Ölümü

Kiros'un ölümünün ayrıntıları rivayetlere göre değişmektedir. Bu konuda en uzun anlatıma sahip olan Persika adlı eserinde Ktesias, Kiros'un, İskit okçuları ve süvarileri ile Hintler ve savaş fillerinin yardımıyla Derbikes piyadelerinin direnişini bastırırken öldüğünü anlatır. Ona göre bu olay, Seyhun'un doğduğu yerin kuzeydoğusunda meydana gelmiştir. Herodot'un Tarihler adlı eserinde bu rivayetler içinde ikinci en uzun ayrıntıyı sunar; bu hikâyede, Kiros, günümüzde Kazakistan ve Özbekistan'ının Avrasya steplerinin en güney ucundaki Harezm ve Kızılkum'un güney çöllerinden gelen bir İskit kabile konfederasyonu olan Massagetler ile şiddetli bir savaşta kaderiyle karşılaşır ve Kroisos'un onlara kendi topraklarında saldırması yönündeki tavsiyesine uyar. Massagetler giyim ve yaşam biçimleri bakımından İskitlere benziyorlardı; at sırtında ve yaya olarak savaşıyorlardı. Kiros, krallığını ele geçirmek için önce hükümdarları İmparatoriçe Tomris'e evlenme teklifinde bulundu ancak Tomris bu teklifi reddetti.
Daha sonra yaklaşık MÖ 529'da Massaget topraklarını ele geçirme girişimine, onları ayıran Ceyhun nehrinin kendi tarafına köprüler ve kuleli savaş gemileri inşa ederek başlamıştır. Tecavüzünü durdurması için ona bir uyarı gönderen Tomris (bu uyarıyı zaten dikkate almayacağını tahmin ettiğini belirtti), onu güçleriyle onurlu bir savaşta karşılaşmaya davet etti ve onu ülkesinde nehirden bir günlük yürüyüş mesafesindeki bir yere davet etti; burada iki ordu resmi olarak birbirleriyle çarpışacaktı. Teklifini kabul etti, ancak Massagetlerin şarabın sarhoş edici etkisine yabancı olduklarını öğrenince, bol miktarda şarapla kampını kurdu ve en iyi askerlerini de yanına alarak en beceriksiz olanları bırakarak ayrıldı.
Tomris'in ordusunun generali ve aynı zamanda oğlu olan Spargapises ile Massaget birliklerinin üçte biri, Kiros'un orada bıraktığı grubu öldürdüler ve kampın yiyecek ve şarapla dolu olduğunu görünce, farkında olmadan sarhoş oldular ve sürpriz bir saldırıyla karşılaştıklarında kendilerini savunma kabiliyetlerini kaybettiler. Spargapises ayıldığında intihar etti. Olanları öğrenen Tomris, Kiros'un taktiklerini sinsi olarak nitelemiş ve intikam yemini ederek, ikinci bir dalga askerle savaşa girmiştir. Büyük Kiros sonunda öldürülmüş ve Herodot'un kariyerinin ve antik dünyanın en şiddetli muharebesi olarak adlandırdığı çatışmada kuvvetleri büyük kayıplar vermiştir. Bittiğinde Tomris, Kiros'un cesedinin kendisine getirilmesini emretti, sonra başını kesti ve kanlı bir kabın içine daldırdı; bu, kan susuzluğunun ve oğlunun ölümünün intikamının sembolik bir hareketiydi. Ancak bazı bilim insanları bu versiyonu sorgulamaktadır, çünkü Herodot bile bu olayın, Kiros'un ölümüne dair, kendisine kimsenin sonrasını görmediğini söyleyen güvenilir bir kaynaktan duyduğu birçok versiyondan biri olduğunu kabul etmektedir.
Herodot ayrıca Kiros'un rüyasında Hystaspes'in (I. Darius) en büyük oğlunun omuzlarında kanatlar olduğunu ve bir kanadıyla Asya'yı, diğer kanadıyla Avrupa'yı gölgelediğini gördüğünü rivayet eder. Arkeolog Sir Max Mallowan, Herodot'un bu ifadesini ve Büyük Kiros'un dört kanatlı kabartma figürüyle bağlantısını şu şekilde açıklamaktadır:
Dolayısıyla Herodot'un, bu kanatlı figür tipi ile İran ihtişamı imgesi arasındaki yakın ilişkiyi bildiğini ve bunu, Ceyhun'a yaptığı son ölümcül seferden önce kralın ölümünü haber veren bir rüya ile ilişkilendirdiğini tahmin ediyorum.
Muhammed Dandamayev, Perslerin, Herodot'un iddia ettiğinin aksine, Kiros'un bedenini Massagetlerden geri almış olabileceğini söylüyor.
Süryani Mihail)'in (MS 1166–1199) Tarihçesine göre Kiros, Yahudi esaretinin 60. yılında, Massaget (Maksata) kraliçesi olan karısı Tomris tarafından öldürülmüştür.
Ksenofon'un Cyropaedia'sındaki alternatif bir anlatım diğerlerini çürüterek, Kiros'un başkentinde huzur içinde öldüğünü iddia ediyor. Kiros'un ölümüne ilişkin son versiyon, Kiros'un sadece Seyhun'un kaynak sularının kuzeybatısında Dahae okçularına karşı savaşırken öldüğünü bildiren Berossus'tan geliyor.