stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Periyodik tablo tarihi
19. Yüzyıl > Dimitri Mendeleyev

Rus kimyager Dimitri Mendeleyev günümüzde kullanılana en çok benzeyen periyodik tabloyu oluşturan ilk bilim adamıydı. Mendeleyev, elementleri atom numaralarının göreceli olarak molar ağırlıklarına karşılık gelecek şekilde sıraladı. Söylentilere göre, uzun tren yolculukları sırasında üzerlerinde bilinen elementlerle ilgili bilgiler bulunan kartlarla ‘Kimyasal iskambil oyunu’ oynamıştır. 6 Mart 1869'da, Rus Kimyasal Topluluğu'na Elementlerin Atom Numaraları Özellikleri Arasındaki İlişki başlıklı resmi bir sunum yapıldı. Tablo, 1869 yılında ünlü olmayan bir Rus dergisinde yayımlanmış, ardından Zeitschrift für Chemie (Kimya Dergisi) adında bir Alman dergisinde yeniden yayımlanmıştır.  İçeriğinde Mendeleyev;
Eğer elementler atom ağırlıklarına göre sıralanırsa özellikleri periyodik bir trend gösterir.
Eğer elementlerin kimyasal özellikleri baz alınır ise, atom numaralarının birbirine yakın (Örn. Platin, İridyum, Osmiyum) veya düzenli aralıklarla artacak şekilde (Örn. K, Rb, Cs) olduğu gözlenir.
Elementler veya element grupları atom ağırlıklarına göre sıralandığında, bahsedilen değerliklerine ve bir dereceye kadar ayırt edici kimyasal özelliklerine göre de sıralanmış olur; bu dizilim Li, Be, B, C, N, O ve F dizilerinde gözlenebilir.
En geniş yayılma yüzeyine sahip olan elementler genellikle küçük atom ağırlıklarına sahiptirler.
Molekül büyüklüğünün bir bileşiğin karakterini belirlediği gibi, atom ağırlığı da elementin karakterini belirler.
Bilinmeyen bir sürü elementin keşfedileceğini düşünmeliyiz. Örneğin, atom ağırlıkları 65 ile 75 arasında olan ve alüminyum ile silikaya benzerlik gösterenler.
Bazen, bir elementin atom ağırlığı sıralamada kendisiyle yan yana bulunan elementlerin varlığıyla düzeltilebilir. Dolayısıyla, tellürün atom ağırlığı 123 ile 126 arasında bulunmalı ve 128 olmamalıdır.
Atom ağırlıkları baz alınarak bazı elementlerin karakteristik özellikleri tahmin edilebilir.
Mendeleyev'in Tablosu'nun Bilimsel Faydaları
Mendeleyev'in yeni elementlerin keşfedileceğini tahmin etmesini sağladı ve keşfedilecek olan eka-silikon (germanyum), eka-alüminyum (galyum) ve eka-boron (skandiyum) için tabloda boşluklar bıraktı. Dolayısıyla, periyodik tablonun düzeni bozulmamış oldu.
Mendeleyev'in, tabloyu kullanarak, o zamanlar doğru kabul edilen bazı atom ağırlıklarının yanlış olduğuna dikkat çekmesine olanak verdi.
Atom ağırlığına göre sıralamada değişime olanak sağladı.
Mendeleyev'in Tablosu'nun Eksiklikleri
Tablo, soygazların varlığını tahmin etme konusunda eksik kalmıştır. Fakat, soygazlar ailesinin tamamı keşfedildiğinde Sir William Ramsay, tablonun yansıttığı temel kavramı bozmadan soygazları  "Grup 0" olarak entegre edebilmiştir.
Hidrojen tek bir konuma yerleştirilememiş, alternatif olarak alkali metaller, halojenler veya tablodan ayrı ve üstte olacak şekilde bor ve karbon arasına konumlandırılmıştır.
19. Yüzyıl > William Odling

1864 yılında, İngiliz bir kimyager olan William Odling, Mendeleyev'in oluşturduğu tabloya fazlasıyla benzeyen bir periyodik tablo çizmiştir. Odling, tellür – iyot problemini aşmış ve bunun yanında Mendeleyev'in ilk denemesinde başaramadığı talyum, kurşun, cıva ve platini doğru gruplara yerleştirmiştir. Odling fazla itibar kazanamamıştır. Fakat, kendisinin Londra Kimya Topluluğu Yazmanı olarak, Newlands'in periyodik tablo konusunda yaptığı önceki çalışmalarının hiçe sayılmasında başrol oynadığından şüphelenilmektedir.
20.Yüzyıl > Henry Moseley

1914 yılında, Gelibolu'da çatışmada öldürülmeden bir sene önce, İngiliz fizikçi Henry Moseley, bir elementin atom numarası ile X-ışınları arasındaki  ilişkiyi yakalamıştır. Sonrasında, periyodik tabloyu atom ağırlıklarına göre değil, çekirdek yüklerine göre sıralayıp periyodik tabloyu yeniden düzenlemiştir. Bu buluştan önce, atom numaraları bir elementin atom ağırlığına göre belirlenen sıralı rakamlar olarak kabul görmekteydi. Moseley'in buluşu atom numaralarının aslında deneysel ölçümlerle elde edilebileceğini göstermiş oldu.
X-ışınlarının dalga boylarını kullanan Moseley, Argonun (Atom numarası Z=18) atom ağırlığı 39.9 ile 39.1 ağırlığındaki potasyumdan (Atom numarası Z=19) fazla olmasına rağmen, önüne koymuştur. Bu yeni düzenlemeyle, soygaz olan argon ve alkali metal olan potasyum elementlerinin kimyasal özellikleri tutarlı hale gelmiştir. Benzer şekilde, Moseley nikelden önce kobaltı yerleştirmiş ve tellürün atom ağırlığını deneysel olarak gözden geçirmesine gerek kalmadan, Mendeleyev'in önermiş olduğu gibi, tellürün iyottan önce gelmesi gerektiğini belirtmiştir.
Moseley'in çalışmaları atom numarası 43 ile 61 arasında olan elementlerin eksik olduğuna dikkat çekmiştir. Bu aralıktaki elementler günümüzde göreceli olarak teknesyum ve prometyum olarak adlandırılmıştır.
20.Yüzyıl > Glenn T. Seaborg

1943 yılında Manhattan Projesi için yaptığı araştırmalar sırasında Glenn T. Seaborg, amerisyum ve küriyumu ayırma konusunda beklenmedik zorluklarla karşılaşmıştır. Seaborg bu elementlerin, kimyasal özelliklerinin beklenenden farklı olması sebebiyle, farklı bir seriye ait olabileceğinden şüphelenmiştir. 1945 yılında meslektaşlarının itirazlarına rağmen, Mendeleyev'in oluşturduğu tabloda köklü bir değişim önermiştir: aktinit dizisi.
Seaborg'un aktinitlerin, lantanitler gibi nadir toprak elementlerine benzerlik gösterdiği ve bir geçiş serisi oluşturduğunu öngören aktinit konseptindeki ağır elementlerin elektronik yapısı, günümüzde kabul görmüş ve periyodik tabloda yerini almıştır. Aktinit serisi periyodik tabloda F-bloğun (5f) ikinci sırasında yer almaktadır. Aktinit ve lantanit serilerinin ikisinde de içerilerinde bulunan bir elektron yörüngesi doldurulmaktadır. Aktinit serisi elementler aktinyumdan lavrensiyuma kadar olan elementlerdir. Seaborg'un aktinik serileri konusunda sonradan yaptığı özenli çalışmaları, teorik olarak transaktinik serilerinde 104'ten 121'e kadar olan bir ağır element serisi ve 122'den 153'e kadar olan bir süperaktinik serisi ortaya çıkarmıştır.
Antoine Laurent de Lavoisier
Newland'ın oktavlar yasası
Dimitri Ivanovich Mendeleyev
Kimya Dergisi (1869, sayfalar 405-6), Mendeleev'in tablosunun Rusya dışında ilk kez yayımlanması.
Mendeleev'in 1871 yılındaki periyodik tablosu. Kesikli çizgiler: bilinmeyen elementler. Grup I-VII: modern grup 1 - 2 and 3 - 7 geçiş metalleriyle birlikte; bazıları grup VIII e uzatılmıştır. Soygazlar bilinmemektedir (Tahmin edilememiştir).
Sıtkı Yırcalı

| İbrahim Sıtkı Yırcalı |
| --- | --- |

Türkiye Basın-Yayın ve Turizm Bakanı
Görev süresi 25 Kasım 1957 - 10 Temmuz 1958
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Yeni makam
Yerine gelen: Ali Server Somuncuoğlu
Türkiye Sanayi Bakanı
Görev süresi 10 Temmuz 1958 - 1 Eylül 1958
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Samet Ağaoğlu
Yerine gelen: Ahmet Sebati Ataman
Görev süresi 18 Eylül 1952 - 17 Mayıs 1954
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: İsmail Hakkı Gedik
Yerine gelen: Fethi Çelikbaş
Türkiye Ekonomi ve Ticaret Bakanı
Görev süresi 17 Mayıs 1954 - 9 Aralık 1955
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Fethi Çelikbaş
Yerine gelen: Fahrettin Ulaş
Türkiye Gümrük ve Tekel Bakanı
Görev süresi 2 Aralık 1951 - 18 Eylül 1952
Başbakan: Adnan Menderes
Yerine geldiği: Nuri Özsan
Yerine gelen: Emin Kalafat
Türkiye Büyük Millet Meclisi 9., 10. ve 11. Dönem Milletvekili
Görev süresi 22 Mayıs 1950 - 25 Mayıs 1960
Seçim bölgesi: 1950 – Balıkesir 1954 – Balıkesir 1957 – Balıkesir
Kişisel bilgiler
Doğum: 1908 Balıkesir, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm: 29 Aralık 1988 (80 yaşında) İstanbul, Türkiye
Partisi: Demokrat Parti (1950-1960)
Bitirdiği okul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
İbrahim Sıtkı Yırcalı (1908 - 29 Aralık 1988), Türk siyasetçidir.
Hayatı

1908 yılında doğdu. İstanbul Erkek Lisesinde öğrenim görmüştür. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi, Paris Hukuk Fakültesinde doktorasını tamamladı. Maliye müfettişliği, Balıkesir Postası Gazetesi sahipliği ve başyazarlığı, serbest avukatlık, IX., X., XI. Dönem Balıkesir milletvekilliği, TBMM başkanvekilliği, Cumhuriyet Senatosu Balıkesir üyeliği (12 Ekim 1975 - 12 Eylül 1980) ile Gümrük ve Tekel, İşletmeler, İktisat ve Ticaret, Basın Yayın ve Turizm, Sanayi bakanlıkları yaptı. Evli ve 2 çocuk babasıydı.
Balıkesir'in önde gelen ailelerinden birine mensuptur. Erkek kardeşi Sırrı Yırcalı da Demokrat Parti'den 10. ve 11. dönemlerde Balıkesir milletvekilliği yapmıştır. Yeğeni Rona Yırcalı, Balıkesir Sanayi Odası başkanlığı yapmıştır.
Bosna-Hersek'te ulaşım

Bosna Hersek'teki yollar
Bosna-Hersek, kara yolu, demiryolu ve hava taşımacılığı için gerekli alt yapıya sahiptir. Birçok ülkeye otobüs bağlantıları ile beş uluslararası kara yolu ve 20 devlet kara yolu vardır. Demiryolları toplam 1.000 km'den biraz fazla bir mesafeyle Hırvatistan ve Sırbistan'a bağlantı sağlamaktadır. Yedisi asfalt pistli 25 havalimanı mevcuttur. Sava Nehri gezilebilir, ancak kullanımı sınırlıdır.
Karayolları

Ülke, 2010 yıl itibarıyla 4.652 km şehirlerarası yollar da dahil olmak üzere toplam 22.926 km'lik kara yoluna sahiptir.
Toplam : 22.926 km (2010)
asfalt: 19.426 km (4.652 km şehirlerarası yollar) (2010)
asfaltsız: 3.500 km (2010)
Karayolları > Yollar > Uluslararası

E65
E73 (Pan Avrupa koridoru Vc), A1 otoyolu
E661
E761
E762
Karayolları > Yollar > Devlet otoyolları

Yol 1
Yol 1-8
Yol 5
Yol 6
Yol 6-1
Yol 14
Yol 14-1
Yol 14-2
Yol 15
Yol 16
Yol 16-2
Yol 17
Yol 18
Yol 19
Yol 19-2
Yol 19-4
Yol 20
Karayolları > Ulusal ve uluslararası otobüs seferleri

Bosna Hersek Avrupa'daki diğer ülkelerle de bağlantılıdır. Saraybosna'nın ana otobüs durağının kendi internet sitesi vardır.  Bosna-Hersek'teki uluslararası otobüs bağlantısının ana sağlayıcısı Eurolines'tir. Hırvatistan, Almanya, Avusturya, Fransa, Hollanda, Karadağ, Belçika, Danimarka, İsveç ve Sırbistan'a güzergahlar mevcuttur. Bosna Hersek'in Sırbistan'a olan coğrafi yakınlığına rağmen, uygun yolların olmaması nedeniyle günde sadece bir otobüs seferi vardır ve bu da 8 saatten fazla sürmektedir.
Demiryolları

Toplam: 1.032 km Standart hat açıklığı: 1.435 mm (1⁄2 in) (2006)
Demiryolları > Komşu ülkelerle demiryolu bağlantıları

Aynı açıklık: 1.435 mm ( 1 ⁄ 2 in )
Hırvatistan - evet
Sırbistan - evet
Karadağ - hayır
Su yolları

Sava Nehri (kuzey sınırı) nakliyeye açık ancak sınırlı kullanım (2008).
Su yolları > İskele ve limanlar

Gradiška, Brod, Šamac ve Brčko (Sava'daki iç su yolu limanlarının hiçbirisi tam olarak çalışmıyor), Orašje
Deniz ticareti

Yok (tahmini 1999)
Havalimanları

Bosna-Hersek'te hava taşımacılığı, bayrak taşıyıcısı Aeroput'un 1930'da Yugoslavya Krallığı döneminde, ulusal başkent Belgrad'ı Saraybosna aktarmalı Podgorica'ya bağlayan düzenli bir uçuşla başladı. Bir yıl sonra Aeroput, Belgrad'dan Saraybosna aktarmalı Split, Sušak ve Zagreb'e başka bir düzenli güzergahın açılışını yaptı. Aeroput 1930'ların ortalarında, Belgrad ve Zagreb'i Saraybosna üzerinden Dubrovnik'e bağlayan iki güzergahın açılışını yaptı ve 1938'de Saraybosna üzerinden önemli bir tatil beldesi haline gelen Dubrovnik'i Zagreb, Viyana, Brno ve Prag'a bağlayan uluslararası bir rota daha açtı.
Günümüzde Bosna-Hersek'in ulusal havayolu olan B&H Hava Yolları, Danimarka, İsviçre ve Türkiye'ye tarifeli ve charter seferler düzenlemektedir.
Ana havalimanları Saraybosna Uluslararası Havalimanı, Banja Luka Uluslararası Havalimanı ve Tuzla Uluslararası Havalimanı'dır. Uzun bir süre askerî olarak hizmet veren Mostar Havalimanı ise 2014 yılından bu yana tarifeli uçuşlarda kullanılmaya devam etmektedir.
Ana madde: Bosna-Hersek'teki havalimanları listesi
25 (2008)
Havalimanları > Havalimanları - asfalt pistlerle

Toplam:
7

2.438 - 3.047 m:
4

1.524 - 2.437 m:
1

914 m'nin altında:
2 (2008)
Havalimanları > Havalimanları - asfaltsız pistlerle

Toplam:
18

1.524 - 2.437 m:
1

914 - 1.523 m:
7

914 m'nin altında:
10 (2008)
Havalimanları > Helikopter pistleri

6 (2013)
Habenaria spathulifera

Habenaria spathulifera, Habenaria cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Adriyatik Denizi
İsim

Adriyatik isminin kökenleri, adını muhtemelen su veya deniz anlamına gelen İlirya adurundan alan Etrüsk yerleşim yeri olan Adria ile ilişkilidir. Klasik Antik Çağ'da deniz, Mare Adriaticum veya daha az sıklıkla "yukarı deniz" anlamına gelen Mare Superum olarak bilinmekteydi. Bununla birlikte, iki terim eş anlamlı değildi. Mare Adriaticum genel olarak Adriyatik Denizi'nin Venedik Körfezi'nden Otranto Boğazı'na kadar uzanan genişliğine karşılık gelmektedir. Bu sınır, Roma yazarları tarafından daha tutarlı bir şekilde tanımlandı. Erken Yunan kaynakları, Adriyatik ve İyon denizleri arasındaki sınırı, Venedik Körfezi'nin bitişiğinden Peloponnese'nin güney ucuna, Sicilya'nın doğu kıyılarına ve Girit'in batı kıyılarına kadar çeşitli yerlere yerleştirdi. Mare Superum ise normalde hem modern Adriyatik Denizi'ni hem de Apenin yarımadasının güney kıyılarındaki denizi, Sicilya Boğazı'na kadar kapsıyordu. 
Bu dönemde Dalmaçya veya Illyricum kıyılarındaki sular için kullanılan bir başka isim de Mare Dalmaticum'du.
Denizin çevre ülkelerin dillerindeki isimleri şunlardır: Arnavutça: Deti Adriatik; Emilian: Mèr Adriatic; Furlanca: Mâr Adriatic; Yunanca: Αδριατική θάλασσα – Adriatikí thálassa; İstro-Rumence: Marea Adriatică; İtalyanca: Mare Adriatico; Sırp-Hırvatça: Jadransko more, Јадранско море; Slovence: Jadransko morje; Venedikçe: Mar Adriàtico. Sırp-Hırvatça ve Slovencede deniz genellikle sadece Jadran olarak anılır.
Coğrafya > Münhasır ekonomik bölge

Adriyatik Denizi'ndeki münhasır ekonomik bölgeler:
| Numara | Ülke | Alan (Km2) |
| --- | --- | --- |
| 1 |  İtalya | 63.600 |
| 2 |  Hırvatistan | 55.961 |
| 3 |  Arnavutluk | 11.105 |
| 4 |  Karadağ | 7.460 |
| 5 |  Slovenya | 192 |
| 6 |  Bosna-Hersek | 50 |
| Toplam | Adriyatik Denizi | 138.600 |
Coğrafya > Batimetri

Adriyatik Denizi'nin ortalama derinliği 2.595 metre (8.514 ft) ve maksimum derinliği ise 1.233 metre (4.045 ft)'dir, ancak Kuzey Adriyatik havzası nadiren 100 metre (330 ft) derinliği aşmaktadır. Venedik ile Trieste arasında, Ancona ile Zadar'ı birbirine bağlayan bir hatta uzanan Kuzey Adriyatik havzası, kuzeybatı ucunda sadece 15 metre (49 ft) derinliğindedir; güneydoğuya doğru giderek derinleşmektedir. Akdeniz'in en büyük sahanlığıdır ve aynı zamanda bir seyreltme havzası ve alt su oluşumu bölgesidir. Orta Adriyatik Havzası, 270-metre (890 ft) derinliğindeki Orta Adriyatik çukuru ile Ancona–Zadar hattının güneyinde yer almaktadır. 170-metre (560 ft) derinliğindeki Palagruža Sill, Orta Adriyatik Çukuru'nun güneyinde yer almaktadır ve onu 1.200-metre (3.900 ft) derinliğindeki Güney Adriyatik Çukuru ve Güney Adriyatik Havzasından ayırmaktadır. Güney Adriyatik Havzası, bağlı olduğu Kuzey İyon Denizi'ne birçok açıdan benzerdir. Enine, Adriyatik Denizi de asimetriktir. Apennine Yarımadası'nın kıyısı nispeten pürüzsüzdür, çok az ada vardır ve Monte Conero ve Gargano burnu denize tek önemli çıkıntıdır, bunun aksine, Balkan Yarımadası'nın kıyısı, özellikle Hırvatistan'da çok sayıda ada ile engebelidir. Apenin Dağları'nın kıyı şeridinden daha uzakta olduğu karşı kıyının (İtalyan) aksine, kıyıların engebeliği Dinar Alpleri'nin kıyıya yakınlığını daha da şiddetlendirir.
Coğrafya > Sıcaklık ve tuzluluk oranı

Adriyatik'in yüzey sıcaklığı, genellikle yazın 22 ila 30 °C (72 ila 86 °F), kışın ise 12 ila 14 °C (54 ila 57 °F) arasında değişmektedir. Batı Adriyatik kıyısının kuzey kesimi kışın 9 °C (48 °F)'ye düşmektedir. Kuzey'de uzunlamasına ve Orta ve Güney Adriyatik'te enine eğim ile farklı mevsimsel sıcaklık değişimleri, Adriyatik Denizi'nin kıtasal özelliklerine atfedilir: okyanuslardan daha sığ ve karaya daha yakındır. Özellikle soğuk kış aylarında, deniz buzu Adriyatik'in sığ kıyı bölgelerinde, özellikle Venedik Lagünü'nde, aynı zamanda Tisno'ya kadar (Zadar'ın güneyi) güneydeki izole sığlıklarda da görülebilir. Güney Adriyatik, daha kuzeydeki bölgelere göre kışın yaklaşık 8 ila 10 °C (14 ila 18 °F) daha sıcaktır. Adriyatik'in yıl içindeki tuzluluk değişimi de aynı şekilde belirgindir: 38 ile 39 PSU arasında değişmektedir. Güney Adriyatik, Levanten Havzası'ndan daha tuzlu suya maruz kalmaktadır.
Coğrafya > İklim

Köppen iklim sınıflandırmasına göre, Adriyatik'in üst yarısı nemli subtropikal iklim (Cfa), yazlar nemli ve kışlar soğuk ve kurak olarak sınıflandırılmaktadır. Güney Adriyatik, sıcak yaz Akdeniz iklimi (Csa) olarak sınıflandırılmaktadır. Hava sıcaklığı bir mevsimde yaklaşık 20 °C (36 °F) değişebilmektedir.
Hakim kış rüzgarları bora ve sirokko'dur (doğu kıyısı boyunca jugo olarak adlandırılmaktadır). Bora, Trieste, Senj ve Split bölgelerinde, saatte 180 kilometre/saat (97 kn; 110 mph)'ye kadar rüzgarlarla en yüksek hızlara ulaşmaktadır. Sirokkoo, genellikle Sahra kumu taşıyan yağmur tozuna neden olan nemli ve sıcak hava getirmektedir.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

| Şehir | Ortalama sıcaklık (günlük yüksek) | Ortalama sıcaklık (günlük yüksek) | Ortalama sıcaklık (günlük yüksek) | Ortalama sıcaklık (günlük yüksek) | Ortalama toplam yağış | Ortalama toplam yağış | Ortalama toplam yağış | Ortalama toplam yağış | Ortalama toplam yağış | Ortalama toplam yağış |
| Şehir | Ocak | Ocak | Temmuz | Temmuz | Ocak | Ocak | Ocak | Temmuz | Temmuz | Temmuz |
| Şehir | °C | °F | °C | °F | mm | in | days | mm | in | days |
| Bari | 121 | 250 | 284 | 543 | 508 | 20,0 | 7.3 | 270 | 11 | 2.6 |
| Dubrovnik | 122 | 252 | 283 | 541 | 952 | 37,5 | 11.2 | 241 | 9,5 | 4.4 |
| Rijeka | 87 | 189 | 277 | 531 | 1.349 | 53,1 | 11.0 | 820 | 32 | 9.1 |
| Split | 102 | 216 | 298 | 568 | 779 | 30,7 | 11.1 | 276 | 10,9 | 5.6 |
| Venedik | 58 | 136 | 275 | 527 | 581 | 22,9 | 6.7 | 631 | 24,8 | 5.7 |
Kaynak: Dünya Meteoroloji Örgütü
Coğrafya > Nüfus

Adriyatik Denizi kıyılarında ve adalarında çok sayıda küçük yerleşim yeri ve bir dizi büyük şehir mevcuttur. Bu şehirlerden en büyüğü İtalya'nın Bari, Venedik, Trieste ve Rimini, Hırvatistan'ın Split, Rijeka ve Zadar, Arnavutluk'un Dıraç ve Avlonya ve Slovenya'nın Koper şehirleridir. Adriyatik kıyılarındaki şehirlerde toplamda 3.5 milyondan fazla insan yaşamaktadır. Ayrıca İtalya'nın Ravenna ve Lecce şehirleri gibi kıyıya çok yakın bazı büyük şehirler de vardır.
Jeoloji

Jeofizik ve jeolojik bilgiler, Adriyatik Denizi ve Po Ovası'nın Mezozoik dönemde Afrika levhasından ayrılan Puglia veya Adriyatik levhası olarak tanımlanan tektonik bir mikro levha ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu ayrılık Orta ve Geç Triyas'ta, kireç taşı birikmeye başlamasıyla başladı. Norian ve Geç Kretase arasında, Adriyatik ve Puglia Karbonat Platformları 8.000 metre (26.000 ft) derinliğinde kalın bir karbonat çökeltisi (dolomit ve kalker) dizisi olarak oluştu. Birincisinin kalıntıları Adriyatik Denizi'nin yanı sıra güney Alpler ve Dinar Alpleri'nde bulunmaktadır. İkincisinin kalıntıları ise Gargano Burnu ve Maiella Dağı olarak görülmektedir. Eosen ve erken Oligosen'de, levha kuzeye ve kuzeydoğuya hareket ederek, Dinaridler ve Alpler'in tektonik yükselmesi yoluyla Alpin Orojenezi'ne (Afrika ve Avrasya levhalarının hareketleriyle birlikte) katkıda bulundu.
Geç Oligosen'de hareket tersine döndü ve Apenin Dağları'nın Orojenezi'si gerçekleşti. Artan sismik aktivitenin kırılmamış bir bölgesi, Adriyatik Denizi'ni çevrelemektedir ve genellikle doğu kıyısında kuzeydoğu-güneybatı yönünde yönlendirilmiş bir bindirme fay kuşağı ve Apeninlerdeki kuzeydoğu-güneybatı normal fayları ile Adriyatik saat yönünün tersine bir rotasyon göstermektedir. Dubrovnik'in kuzeybatısında 200-kilometre (120 mi)'lik aktif bir fay tespit edildi. Ayrıca, fay, Apenin yarımadasının güney ucunun karşı kıyıya yılda yaklaşık 04 santimetre (1,6 in) hareket etmesine neden olur. Bu hareket devam ederse, deniz tabanı tamamen tükenecek ve Adriyatik Denizi 50-70 milyon yıl içinde kapanacaktır. Kuzey Adriyatik'te, Trieste Körfezi ve batı Istria kıyıları, son iki bin yılda yaklaşık 1,5 metre (4 ft 11 in) battı. Orta Adriyatik Havzasında, Vis adasındaki Komiža bölgesinde ve Jabuka ve Brusnik volkanik adalarında Permiyen volkanizmasına dair izler mevcuttur. Bölgede ilk tarihi kayıtlardan bu yana depremler gözlenmektedir. Bölgede yakın zamanda meydana gelen en şiddetli deprem, Richter ölçeğine göre 7.0 şiddetindeki 1979 Karadağ depremiydi. Bölgede daha önce gerçekleşen depremler arasında 1627 Gargano yarımadası ve 1667 Dubrovnik depremleri yer almaktadır ve bu depremlerin ardından bölgede güçlü tsunamiler meydana geldi. Son 600 yılda Adriyatik Denizi'nde on beş tsunami meydana geldi.
Jeoloji > Kıyılar

Doğu Adriyatik kıyısının Hırvat kısmı, Akdeniz'in en girintili kıyı şerididir. Doğu kıyılarının çoğu, Adriyatik Karbonat Platformu'nun hava şartlarına maruz kalmasından geliştirilen bir karstik topoğrafya ile karakterizedir. Oradaki karstifikasyon, büyük ölçüde Dinaridlerin Oligosen ve Miyosen'deki son yükselişinden sonra karbonat yataklarının atmosferik etkilere maruz kalmasıyla başladı. Bu, Son Buzul Maksimum sırasında maruz kalan mevcut deniz seviyesinin 120 metre (390 ft) altına kadar uzandı. Bazı karstik oluşumların daha önceki deniz seviyesi düşüşlerinden, özellikle de Messiniyen tuzluluk krizinden kaynaklandığı tahmin edilmektedir. Benzer şekilde, karst Puglia'da PugliaKarbonat Platformu'ndan gelişti.
Po Ovası'nda, Adriyatik'in kuzeybatı kıyısında ve Piacenza'ya kadar batıda, deniz ilerledikçe ve vadi boyunca geri çekildikçe Pleistosen'e kadar uzanan deniz ve alüvyon çökeltileri vardır. İlerleme, Adriyatik'i yaklaşık 5.500 yıl önce yüksek bir noktaya taşıyan Son Buzul Maksimum'dan sonra başladı. O zamandan beri, Po Ovası ilerlemektedir (genişleme/büyüme). MÖ 1000 ile MS 1200 arasında kıyı bölgelerinde ilerleme hızı yılda 4 metre (13 ft)'dir. 12. yüzyılda ovanın yıllık ilerleme hızı 25 metre (82 ft) idi. 17. yüzyılda, yapay kanalların kazısı başladıkça ova insan kontrolünde bir ortam olmaya başladı. Po'nun kanalları ve yeni dağıtıcıları o zamandan beri yılda 50 metre (160 ft) veya daha fazla oranda ilerlemektedir. Sadece İtalya'da Adriyatik Denizi'ne akan ve Venedik, Grado ve Caorle lagünleri de dahil olmak üzere alüvyon kıyılarını oluşturan 20'den fazla nehir vardır. Dragonja, Boyana ve Neretva nehirlerinin deltalarında daha küçük doğu Adriyatik alüvyon kıyıları vardır.
Biyocoğrafya ve ekoloji

Adriyatik Denizi, genel biyojeokimyasal fizyonomisi açısından benzersiz bir su kütlesidir. İnorganik besinleri ihraç etmekte ve Otranto Boğazı yoluyla partikül halindeki organik karbon ve nitrojeni ithal etmektedir. Bunun yanında bir mineralizasyon sahası görevi görmektedir. Maddelerin değişimi Adriyatik Denizi'nin batimetrisi ile daha karmaşık hale getirilir. Boğazdan kuzeye akan suyun %75'i Palagruža Sill ve Kuzey Adriyatik'te dolaşmaktadır, Güney Adriyatik'e suyun en fazla % 3 ila 4'ünü eklemektedir. Bu, biyocoğrafyasına ve ekolojisine ve özellikle ekosistemlerinin bileşimine ve özelliklerine yansımaktadır. Ana biyocoğrafik birimleri Kuzey Adriyatik, Orta Adriyatik ve Güney Adriyatik'tir.