stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mem û Zîn
Konusu

Cizre'de Divan Vezirinin oğlu Tacdin ile onun dostu, hikâyenin ana kahramanı Mem, bir Mart ayında yöredeki köse geleneğinin de etkisi ile kız kılığına girip kırlara çıkar. Cizre Beyi Mir Zeyniddin'in erkek kılığına giren kız kardeşleri Zîn ve Sitî de şenlik alanındadır. Tacdin ve Mem onları görmeden sevdalanmış iki gençtir. Şenlikte onları gören kızlar da sevdaya düşer. Parmaklarındaki yüzükleri değişirler. Heyecanda bayılan Tacdin ayıldığında parmağında Sitî yazan yüzüğü, Mem ise Zîn yazan yüzüğü bulur. Dadıları Hezebun, hekim kılığına girip gençleri bulur, yüzükleri geri ister. Mem, sevgilisinin yüzüğünü vermez.
Gençlerin hızla büyüyen aşkları, kentteki herkes tarafından bilinir. Cizre'nin önde gelenlerinin aracılığı ile Tacdin ve Mem, Cizre Bey'inden kızkardeşlerini ister. Bey, Tacdin'e Sitî'yi verir, yedi gün yedi gece düğün yapılır. İki düğün bir arada olmaz diye Mem ile Zîn'in düğünü ertelenir. Ancak Bey'in kapıcısı ikiyüzlü ve fitne Beko, Zin'in aşkına engel olmaya çalışır. Beko'nun fitneleri sonucunda Bey, kardeşini Mem'e vermeyi reddeder.
Bey ahalisini toplayıp ava gittiğinde Zîn ve Mem gizlice buluşurlar. Bey döndüğünde, ava onunla birlikte gidip dönmüş olan Tacdin, Mem ile Zin'i fark etmemesi için kendi evini ateşe verir ve Mem'e aşk borcunu bu şekilde öder.
Mem, Beko'nun oyununa gelerek Bey ile iddialı bir satranç oyunu oynar. İlk üç oyunu aldıktan sonra Beko, Mem'in yönünü değiştirir ve Zin'i görüp hayallere dalmasına, böylece oyunu kaybetmesine sebep olur. Mem, Zin'e aşkını itiraf etmek zorunda kalır ve Bey onu zindana atar. Mem, orada Zîn'in hasretinden ölür. Cenazesi kaldırılırken Tacdin, Beko'yu görüp öldürür. Zin'in isteği ile ikisi yakın yere gömülür. Zin, Mem'in mezarı başından hiç ayrılmaz ve orada can verir; o da Mem'in mezarına gömülür.
Mem û Zîn Mesnevisi

Ahmed-i Hani Mem û Zin aşk öyküsünden ilham alarak 5+5 hece ölçüsüyle Kurmanca lehçesi ile Mem û Zîn Mesnevisini yazdı. Şair, 2655 beyitten oluşan eseri, Cizre'de 1690-1695 yılları arasında efsaneden ve kendi fikirlerinden yola çıkarak meydana getirdi. Eserde Mem ve Zîn'in aşkı ile beraber toplumsal meseleler, idarî ve siyasî öğütler, zamanın ilim adamlarına, halka, idarecilerine yönelik tavsiye, tenkit, serzeniş ve tekliflere de yer verilmektedir.  Tasavvufi ve felsefi bir dille yazılmıştır.
Ahmed-i Hani, eserde iyiliği, doğruluğu, suçsuzluğu, zayıflığı ve çaresizliği Mem ve Zîn'in şahsında toplayarak; kötülüğü, dalkavukluğu, fitneciliği ve ikiyüzlülüğü de Bekir karakterinde somutlaştırarak gözler önüne sermiştir.
Zîn muma sesleniyor
 Bazen mumu ederdi kendine muhatap
Ey sır ve dinginlik arkadaşım, baş yoldaşım
Gerçi yanmak yönünden de benim gibisin sen
Fakat sohbet yönünden benim gibi değilsin
Eğer sen de benim gibi konuşsaydın
Benim gönlüm de fazla yanmazdı.
Mem û Zîn türbesi

Cizre'de Abdaliye Medresesi'nin  idari odalarının altındaki bodrumda bulunan üç mezarın Zin, Bekir ve Mem'e ait olduğuna inanılır.
Uyarlamalar

Mem û Zîn (1991) − Yönetmen: Ümit Elçi.
Mem û Zîn (1932, Kürtçe) - Yazar:Pîremêrd, İlk sahnelenişi: Kürt Bilim Topluluğu Oyuncuları (1935)
Mem û Zîn (1995, Türkçe) - Yazar: Cuma Boynukara, İlk sahnelenişi: Diyarbakır Belediyesi Şehir Tiyatrosu.
Memî Alan (2002) − Yönetmen: Nasir Hesen (Kurdistan TV)
Siya Mem û Zîn (2012 - 2013) − Yönetmen: Yusuf Güven (TRT 6)
Sümer Kral Listesi

Sümer Kral Listesi'nin yazıldığı Weld-Blundell Prizması
Sümer Kral Listesi, Sümerli ve yabancı hanedanlıklardaki Sümer krallarını listeleyen Sümer dilinde yazılmış antik bir metindir. Daha sonra yazılan Babil kralları listesi ve Asur kralları listesi bu metne benzer.
Liste, krallıkları ve krallarını hükümdarlık süreleri ile beraber listeler. Krallığın tanrılar tarafından verildiğine inanılırdı ve askeri zaferler ile bir şehirden diğerine geçebilirdi. Liste sadece bir kadın hükümdardan söz eder: Kug-Baba, meyhane-koruyucusu, sadece Kiş'in üçüncü hanedanlığında hesaba katılır.
Liste özellikle tufan öncesi mitolojik kralların uzun süren hükümdarlıkları ile başlar. Listedeki ilk isimlerin pek çoğunun daha sonra efsanevi figürlere dönüşen kişiler oldukları inkâr edilemez.
Listedeki ilk isim mevcut arkeolojik keşiflerle de varlığı onaylanmış olan, ismi Gılgamış destanında da geçen Kiş kralı Enmebaragesi'dir. Gılgamış'ın kendisi de İlk Uruk Hanedanlığı döneminde MÖ 2600 dolaylarında yaşamış olan Uruk'un tarihi krallarından biridir.
Dikkat çekici şekilde bu listede Lagaş'ın rahip yöneticileri eksiktir. Listedeki diğer bir eski hükümdar Lagaş'ı işgal eden ve tarihi olarak da kabul edilen Lugal-Zage-Si'dir ve o da Akkadlı Sargon tarafından devrilmiştir.
Liste, eksiksiz kaynak yoksunluğuna rağmen, MÖ 3. binyılın Antik Doğu Kronolojisinin merkezini oluşturmaktadır. Hükümdarlık listelerinin hükümdarlık süreleri güvenilir bir şekilde benzer gitmesine rağmen, farklı şehirlerde yapılan bazı eklemeler listenin tam doğru halini yorumlamayı imkânsız hale getirmektedir. Bunu da hesaba katarak, pek çok tarih yakın zamanda revize edilmiştir ve genellikle eski yayınlardakinden çok daha eski zamanlara tarihlenmektedir.
Bilinen en eski kitabelerin bazıları MÖ 3. binyıldan başlayan listeleri içermektedir; örneğin, Weld-Blundell Prism MÖ 2170'e tarihlenmiştir. Daha sonraki Babil ve Asur kral listeleri daha erken döneme ait listelere dayanmaktadır.
Erken dönem Hanedanlar I

Tufan öncesi krallar ya da MÖ 26'ncı yüzyıldan önceki krallardır. Bu kralların hükümdarlık süreleri “sar” (1 sar 3600 yıllık dönemi kapsamaktadır) ve “ner” (bir ner 600 yıllık dönemi kapsamaktadır) birimleri ile ölçülmekteydi.
"Krallık cennetten indikten sonra, Kraliyet Eridu’daydı. Eridu'da, Alulim kral oldu; 28800 yıl boyunca hükmetti."
| Sıra | Kral | Saltanat süresi | Bölge | Notlar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Alulim | (8 sar) 28.800 yıl | Eridu |  Adapa ile aynı kişi olabileceğine dair görüşler vardır  Adapa; Adaba, adamu, Oanes olarak anılır |
| 2 | Alalgar | (10 sar) 36.000 yıl | Eridu |  |
| 3 | En-Men-Lu-Ana | (12 sar) 43.200 yıl | Bad-Tibira |  |
| 4 | En-Men-Ana |  |  |  Bu isim bazı listelerde geçmemektedir.  En-Men-Ana'nın yerinde bazı listelerde Kichu-Ana'nın ismi bulunmaktadır. |
| 5 | En-Men-Gal-Ana | (8 sar) 28.800 yıl | Bad-Tibira |  |
| 6 | Tammuz (Dumuzi) | (10 sar) 36.000 yıl | Bad-Tibira |  |
| 7 | En-Sipad-Zid-Ana | (8 sar) 28.800 yıl | Larag |  |
| 8 | En-Men-Dur-Ana | (5 sar, 5 ner) 21.000 yıl | Zimbir |  |
| 9 | Ubara-Tutu | (5 sar, 1 ner) 18.600 yıl | Shuruppak |  |
| 10 | Utnapishtim |  |  |  Bu isim bazı listelerde geçmemektedir. |
Erken dönem Hanedanlar II

MÖ 26'ncı yüzyıl dolayları. Güncel yazıtlarda bilinen pek çok hükümdar Kral Listesinde yoktur.
Erken dönem Hanedanlar II > Kiş’in İlk Hanedanları

"Sel her yeri kapladıktan sonra ve krallık cennetten geldikten sonra, Kraliyet Kiş’deydi."
| Kral | Hüküm Süresi |
| --- | --- |
Jushur: 1200 yıl
Kullassina-bel: 960 Yıl
Nangishlishma: 670 Yıl
En-Tarah-Ana: 420 Yıl
Babum: 300 Yıl
Puannum: 840 Yıl
Kalibum: 960 Yıl
Kalumum: 840 Yıl
Zuqaqip: 900 Yıl
Atab: 600 Yıl
Mashda: 840 Yıl
Arwium: 720 Yıl
Etana (çoban): 1500 Yıl
Balih: 400 Yıl
En-Me-Nuna: 660 Yıl
Melem-Kish: 900 Yıl
Barsal-Nuna: 900 Yıl
Zamug: 140 Yıl
Tizqar: 305 Yıl
Ilku: 900 Yıl
Iltasadum: 1200 Yıl
Enmebaragesi: 900 Yıl
Aga: 625 Yıl
Daha sonra Kiş yenildi ve Kraliyet E-ana tarafından alındı.
Erken dönem Hanedanlar II > Uruk’un İlk Hanedanları

E-ana'dan Mesh-ki-ang-gasher, Utu'nun oğlu: 324 yıl.
Mesh-ki-ang-gasher denize yürüdü ve gözden kayboldu.
Enmerkar, Uruk'u inşa etti: 420 yıl
Lugalbanda, çoban: 1200 yıl
Dumuzid, balıkçı: 100 yıl. Kiş'den En-Me-Barage-Si'yi ele geçirdi.
Gilgamesh, babası bir tür hayalet ve Kulaba'nın lordudur: 126 yıl.
Ur-Nungal: 30 yıl
Udul-Kalama: 15 yıl
La-Ba'shum: 9 yıl
En-Nun-Tarah-Ana: 8 yıl
Mesh-He: 36 yıl
Melem-Ana: 6 yıl
Lugal-Kitun: 36 yıl
Daha sonra Uruk yenilgiye uğradı ve kraliyet Urim tarafından alındı.
Erken dönem Hanedanlar II > Ur’un İlk Hanedanları

Yaklaşık MÖ 25. yüzyıl
| Kral | Hüküm Süresi |
| --- | --- |
Mesannepada: 80 yıl
Mesh-Ki-Ang-Nanna: 36 Yıl
Elulu: 25 Yıl
Balulu: 36 Yıl
Daha sonra Urim yenilgiye uğradı ve kraliyet Awan tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Awan hanedanları

Awan'ın üç kralı, toplam 356 yıl hükmettiler.
Daha sonra Awan yenilgiye uğradı ve Kraliyet Kiş tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Kiş’in İkinci Hanedanları

Susuda: 201 yıl
Dadasig: 81 yıl
Mamagal, kayıkçı: 360 yıl
Kalbum: 195 yıl
Tuge: 360 yıl
Men-Nuna: 180 yıl
Enbi-Ishtar: 290 yıl
Lugalngu: 360 yıl
Daha sonra Kiş yenilgiye uğradı ve kraliyet Hamazi tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Hamazi

Hadanish: 360 yıl
Daha sonra Hamazi yenilgiye uğradı ve kraliyet Unug tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Uruk’ın İkinci Hanedanları

En-Shakansha-Ana: 60 yıl
Lugal-Ure (ya da Lugal-Kinishe-Dudu): 120 yıl
Argandea: 7 yıl
Daha sonra Unug yenilgiye uğradı ve kraliyet Urim tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Ur’un İkinci Hanedanları

Nani: 120 yıl
Mesh-Ki-Ang-Nanna: 48 yıl
? : 2 yıl
Daha sonra Urim yenilgiye uğradı ve kraliyet Adab tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Mari

Anbu: 30 yıl
Anba: 17 yıl
Bazi: 30 yıl
Zizi: 20 yıl
Limer, gudu rahip: 30 yıl
Sharrum-Iter: 9 yıl
Daha sonra Mari yenilgiye uğradı ve kraliyet Kiş tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Kiş’in Üçüncü Hanedanları

Kug-Baba, kadın meyhane koruyucusu: 100 yıl
Daha sonra Kiş yenilgiye uğradı ve kraliyet Akshak tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Akshak

Unzi: 30 yıl
Undalulu: 6 yıl
Urur: 6 yıl
Puzur-Nirah: 20 yıl
Ishu-Il: 24 yıl
Shu-Sin: 7 yıl
Daha sonra Akshak yenilgiye uğradı ve kraliyet Kiş tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Kiş’in Dördüncü Hanedanları

Puzur-Sin: 25 yıl
Ur-Zababa: 400 (6?) yıl
Zimudar: 30 yıl
Ussi-Watar: 7 yıl
Eshtar-Muti: 11 yıl
Ishme-Shamash: 11 yıl
Shu-Ilishu: 15 yıl
Nanniya, kuyumcu: 7 yıl.
Daha sonra Kiş yenilgiye uğradı ve kraliyet Unug tarafından alındı.
Erken Dönem Hanedanları III > Uruk’un Üçüncü Hanedanları

Lugal-Zage-Si: 25 yıl
Akkad İmparatorluğu

Sargon, babası bir bahçıvandı, Ur-Zababa'nın sakisiydi, Agade'nin ilk imparatorudur, Agade'yi inşa etmiştir: 40 yıl
Rimush, Sargon'un en küçük oğlu: 9 yıl
Man-Ishtushu, Sargon'un en büyük oğlu: 15 yıl
Naram-Sin, Man-Ishtishu'nun oğlu: 56 yıl
Shar-Kali-Sharri, Naram-Sin'in oğlu: 25 yıl
Daha sonra kral kim oldu? Kral kim?
Igigi, Imi, Nanum, Ilulu: dördü birden sadece 3 yıl için hükümdarlık yaptı
Dudu: 21 yıl
Shu-turul, Dudu'nun oğlu: 15 yıl
Daha sonra Agade yenilgiye uğradı ve kraliyet Uruk tarafından alındı.
Akkad İmparatorluğu > Uruk’un Dördüncü Hanedanları

Ur-Ningin: 7 yıl
Ur-Gigir: 6 yıl
Kuda: 6 yıl
Puzur-Ili: 5 yıl
Ur-Utu (ya da Lugal-Melem): 25 yıl
Daha sonra Uruk yenilgiye uğradı ve kraliyet Gutium tarafından alındı.
Gutium dönemi

Inkishush: 6 yıl
Zarlagab: 6 yıl
Shulme (ya da Yarlagash): 6 yıl
Silulumesh (ya da Silulu): 6 yıl
Inimabakesh (ya da Duga): 5 yıl
Igeshaush (ya da Ilu-An): 6 yıl
Yarlagab: 3 yıl
Ibate: 3 yıl
Yarla: 3 yıl
Kurum: 1 yıl
Apil-Kin: 3 yıl
La-Erabum: 2 yıl
Irarum: 2 yıl
Ibranum: 1 yıl
Hablum: 2 yıl
Puzur-Sin: 7 yıl
Yarlaganda: 7 yıl
? : 7 yıl
Tiriga: 40 gün
Gutium dönemi > Uruk

Utu-hegal: çelişen tarihler vardır (427 yıl / 26 yıl / 7 yıl)
Ur’un Üçüncü Hanedanları

"Sümer Rönesansı"
Ur-Nammu: 18 yıl
Shulgi: 46 yıl
Amar-Sin: 9 yıl
Shu-Sin: 9 yıl
İbbi-Sin: 24 yıl
Daha sonra Urim yenilgiye uğradı. Kraliyet, İsin tarafından alındı.
Ur’un Üçüncü Hanedanları > İsin Hanedanlığı

Ana madde: İsin Hanedanı
Aşağı Mezopotamya'daki bağımsız Amorite devletleri. Hükümdarlık MÖ 1730'da sona ermektedir.
İşbi-Erra: 33 yıl
Şu-İlişu: 20 yıl
Iddin-Dagan: 20 yıl
Ishme-Dagan: 20 yıl
Lipit-Eshtar: 11 yıl
Ur-Ninurta (Ishkur'un oğlu, bolluk yıllarına hükmetti ve güzel bir hayat sürdü): 28 yıl
Bur-Sin: 5 yıl
Lipit-Enlil: 5 yıl
Erra-Imitti: 8 yıl
Enlil-Bani: 24 yıl
Zambiya: 3 yıl
Iter-Pisha: 4 yıl
Ur-Dul-Kuga: 4 yıl
Suen-magir: 11 yıl
Damiq-ilişu: 23 yıl
Kraliyetin hüküm sürdüğü 11 şehir vardır. Toplam 134 kral 28876 + X yıl süresince hükmetmiştir.
I. Mustafa

I. Mustafa, ikinci saltanatı sırasında Deli Mustafa olarak anılmış (Osmanlı Türkçesi: مصطفى اول; d. 1591, Manisa – ö. 20 Ocak 1639, Topkapı Sarayı, İstanbul), 15. Osmanlı padişahı ve 94. İslam halifesidir. Akli dengesi yerinde olmayan I. Mustafa'nın ilk saltanatı 96 gün, ikinci saltanatı ise 1 yıl 3 ay 22 gün sürdü. Psikolojik rahatsızlığının zamanla geçeceğini savunanların ısrarıyla padişah yapıldı. Menfaatlerini I. Mustafa'nın padişahlığının devamında gören kimseler, onun keramet sahibi bir veli olduğunu iddia ediyordu. Aklî zayıflığı nedeniyle padişahlık yapamayacağı anlaşılan I. Mustafa'nın tahttan indirilmesi sağlandı. Bulunduğu odanın kapıları üstüne kapatılarak hapsedilen I. Mustafa'nın yerine II. Osman tahta çıkarıldı. I. Mustafa'nın ikinci kez tahta oturması ise II. Osman'ın öldürülmesiyle sonuçlanan ayaklanma ile oldu.
Hayatı

Babası Sultan III. Mehmed'tir. I. Mustafa'nın Abaza asıllı olan annesinin ismi kesin olarak bilinmemektedir. I. Ahmed tahta çıktığında tek erkek kardeşi olarak bulunan Mustafa'nın hayatına dokunulmadı. Ayrıca III. Mehmed'in on dokuz kardeşini öldürtmesinin halk tarafından nefretle karşılanmış olmasının da öldürülmemesinde bir etkisi vardı. Osmanlı tarihinde ilk defa padişahlığın babadan oğla geçmesi kuralını bozarak kardeşinin arkasından tahta çıkmış olan padişah olması özelliğini taşır.
Padişahlığı Öncesi

I. Mustafa'nın tahta çıkması ve öldürülmemesi üzerindeki genel kanı kendisinden birkaç yaş büyük olan kardeşi Ahmed'in on dört yaşında tahta çıkması üzerine Osmanlı hânedanın geride kalan tek erkek üyesi olması ve yeni padişahın henüz bir erkek çocuğu bulunmadığından da hayatına dokunulmadığı şeklindedir. İstanbul içinden geçerken, Handan Valide Sultan'ın alayına denk gelen bir balyosun raporuna göre de öldürüleceği lafının sürekli konuşulduğu söylenmektedir. Bu dedikodular ve baskı yüzünden hayatı boyunca ölüm korkusu yaşamış ve bu durum akli dengesini yitirmesine yol açmıştır. Handan Sultan ölümüne kadar I. Mustafa'nın öldürülmesine engel oldu. Onun vefatından sonra Sultan Ahmed'in çocukları olunca öldürülmesi fikri yeniden akla geldiyse de devlet adamları Şehzade Mustafa'nın hasta ve zararsız olduğu hakkında padişahı ikna ettiler.
İlk Saltanatı

I. Ahmed öldüğünde en büyük oğlu Mahfiruz Hatice Sultan'dan doğma Şehzade Osman 13 yaşında olduğu için, hanedanın en kıdemli erkek üyesi olması bakımından, I. Mustafa'nın tahta çıkarılmasına karar verildi. Sultan I. Mustafa ağabeyi Sultan I. Ahmed'in vefatı üzerine 22 Kasım 1617'de hanedanın en yaşlı mensubu olarak tahta geçti. Osmanlı padişahlarının on beşincisi olan I. Mustafa devlet meseleleri ile ilgilenmediğini ifade ederek saltanatı kabul etmediyse de bu durum, devlet erkânı tarafından göz önüne alınmadı. Ancak gerçekten I. Mustafa devlet işleri ile ilgilenmeyip, devlet işlerini ehline teslim etmek istedi. Nitekim tahta çıktıktan 96 gün sonra 26 Şubat 1618 günü tahttan indirildi, yerine yeğeni II. Osman geçti. Ancak yenilik taraftarı olmayanların tahrikleri neticesinde isyan eden yeniçeriler, 19 Mayıs 1622'de II. Osman'ı tahttan indirdiler.
İkinci Saltanatı

Genç Osman'ın isyancılar tarafından öldürülmesiyle I. Mustafa tekrar tahta çıktı. Bu sırada sultan II. Osman'ın veziriazam Kara Davud Paşa tarafından öldürtülmesi büyük karışıklıklara sebep oldu. İkinci saltanatı sırasında Veli olarak anıldı.
I. Mustafa, Davut Paşa'yı azletti ancak isyanlar durmadı. İstanbul'da oluşan karışıklıklar ve Anadolu'da meydana gelen isyanlar, Osmanlı Devleti'nin başında devlet işlerinden anlayan ve bunu yapmak isteyen bir padişahın bulunmasını gerekli kılıyordu.
I. Mustafa 1,5 yıl daha hüküm sürdükten sonra Şeyhülislâm Fatih Efendi ve devlet erkânı, I. Mustafa'nın yerine yeğeni Şehzade Murad'ın tahta geçmesi konusunda karara vardı. Akıl sağlığı bozuk olduğu için 10 Eylül 1623 tarihinde şeyhülislam'ın fetvası ile tekrar tahttan indirilip yerine 11 yaşındaki diğer yeğeni ve Kösem Sultan'ın oğlu olan IV. Murad geçirildi. I. Mustafa, annesinin ve kızlar ağasının özendirmelerine rağmen kadınlara ilgi ve alaka duymamış ve çocuğu olmamıştır.
İkinci Saltanatı > Fatih Camii Olayı

Osmanlı Veziriazamı Mere Hüseyin Paşa, seyitlerden olduğu söylenen bir kadıyı dövdürmesi üzerine ulema ve tarikat şeyhlerinin tepkisiyle karşılaştı. 1623'te Fatih Camii'nde toplanan ulema, onun kafir olduğunu ileri sürdü ve kanının helal olduğu belirtildi. Yönetime karşı tepki gösteren çok sayıda Müslüman din adamı Fatih Camii'nde toplanarak isyan etti. Başlangıçta uzlaşılmaya çalışılan Fatih Camii'ndeki toplanan din alimlerinin derhal dağıtılması için saraydan karar çıktı. Dönemin Veziriazamı Mere Hüseyin Paşa'nın verdiği emir ile isyan bastırılmak istenince, askerler yola koyuldular. Bu durumu öğrenen Fatih Camii'nde toplananlardan birçoğu çeşitli sebepler ileri sürerek oradan ayrılarak dağıldılar. Askerler isyan yerine vardıklarında orada namaz için bulunan ve isyanla ilgisi olmayan halk dahil olmak üzere din adamlarını öldürdüler. Cesetleri ise lağım ve kuyulara atıldı.
Ölümü

Sultan I. Mustafa tahttan indirildikten sonra 15 yıl daha kafes hayatı yaşadı. 20 Ocak 1639 günü Topkapı Sarayı'nda geçirdiği bir sara krizi nedeniyle öldüğü sanılmaktadır. Bir rivayete göreyse IV. Murad'ın emriyle öldürülmüştür. Ayasofya Camii'nde Roma döneminde vaftizhane olarak kullanılan yapıya defnedilmiştir.
Kişiliği

İki defa tahta çıkan I. Mustafa denizdeki balıklara altın atıyor, karşısına çıkanlara para dağıtıyordu. Saltanat hazinesini boşaltacak bir hale getiren bu davranışları ile dikkat çekiyordu. Üstelik bir defasında oturduğu köşkün önünde orta oyunu oynatıp seyrederken oyunculardan birini çok beğendiği için ona, saray hazinesinin en kıymetli mücevherlerini pencereden atmıştı. I. Mustafa zamansız sokağa çıkıyor, etraftakilere para dağıtıyor, divan toplantı halindeyken içeri girerek vezirlerin kavuklarını çıkarıp yuvarlıyor, oturduğu köşkün önünde aynısını art arda tekrarlatarak orta oyunu oynatıp pencereden seyrediyordu.
Popüler kültürdeki yeri

2015 yılından itibaren yayınlanmakta olan Muhteşem Yüzyıl Kösem adlı Türk dizisinde çocukluğunu Alihan Türkdemir, yetişkinliğini ise Boran Kuzum canlandırmıştır. 2. sezonda ise yaşlılığını Cüneyt Uzunlar canlandırmıştır.
Dış kaynaklar

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2003). Osmanlı Tarihi III. Cilt 1. Kısım: II. Selim'in Tahta Çıkışından 1699 Karlofça Andlaşmasına Kadar. Ankara: Türk  Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 975-16-0013-8.
Sakaoğlu, Necdet (1999). Bu Mülkün Sultanları. İstanbul: Oğlak Yayınları. ISBN 875-329-299-6.  say.210-219
Kinross, Lord (1977). The Ottoman Centuries. İstanbul: Sander Kitabevi. ISBN 0-224-01379-8. (İngilizce)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
I. Mustafa Osmanlı HanedanıDoğumu:  1591  Ölümü:  20 Ocak 1639
Resmî unvanlar
| Önce gelen I. Ahmed |    Osmanlı Sultanı 22 Kasım 1617 - 26 Şubat 1618 | Sonra gelen II. Osman |
| Önce gelen II. Osman |    Osmanlı Sultanı 20 Mayıs 1622 - 10 Eylül 1623 | Sonra gelen IV. Murad |
Sünni İslam unvanları
| Önce gelen I. Ahmed | İslam Halifesi 22 Kasım 1617 - 26 Şubat 1618 | Sonra gelen II. Osman |
| Önce gelen II. Osman | İslam Halifesi 20 Mayıs 1622 - 10 Eylül 1623 | Sonra gelen IV. Murad |
| g t Osmanlı Hanedanı |
| --- | --- |
 Soyağacı (padişah eşleri) 
Osmanlı padişahları:  Osman Gazi  Orhan Gazi  I. Murad  I. Bayezid  I. Mehmed  II. Murad  II. Mehmed  II. Bayezid  I. Selim  I. Süleyman  II. Selim  III. Murad  III. Mehmed  I. Ahmed  I. Mustafa  II. Osman  IV. Murad  İbrahim  IV. Mehmed  II. Süleyman  II. Ahmed  II. Mustafa  III. Ahmed  I. Mahmud  III. Osman  III. Mustafa  I. Abdülhamid  III. Selim  IV. Mustafa  II. Mahmud  Abdülmecid  Abdülaziz  V. Murad  II. Abdülhamid  V. Mehmed  VI. Mehmed 
Padişah anneleri:  Halime Hatun  Malhun Hatun  Nilüfer Hatun  Gülçiçek Hatun  Devlet Hatun  Emine Hatun  Hüma Hatun  Sitti Mükrime Hatun / I. Gülbahar Hatun  II. Gülbahar Hatun / I. Ayşe Hatun  Ayşe Hafsa Sultan  Hürrem Sultan  Nurbanu Sultan  Safiye Sultan  Handan Sultan  Valide Sultan (I. Mustafa'nın annesi)  Mahfiruz Hatice Sultan  Kösem Sultan  Hatice Turhan Sultan  Saliha Dilaşub Sultan  Hatice Muazzez Sultan  Emetullah Râbia Gülnûş Sultan  Saliha Sebkati Sultan  Şehsuvar Sultan  Emine Mihrişah Kadınefendi  Rabia Şermi Kadınefendi  Mihrişah Valide Sultan  Ayşe Sineperver Sultan  Nakşidil Sultan  Bezmiâlem Valide Sultan  Pertevniyal Sultan  Şevkefza Sultan  Tirimüjgan Kadınefendi  Gülcemal Kadınefendi  Gülüstü Hanım 
Hanedan/Aile reisleri:  Abdülmecid  Ahmed Nihad Efendi  Osman Fuad Efendi  Mehmed Abdülaziz Efendi  Ali Vâsıb Efendi  Mehmed Orhan Osmanoğlu  Ertuğrul Osman Osmanoğlu  Osman Bayezid Osmanoğlu  Dündar Abdülkerim Osmanoğlu  Harun Osmanoğlu 
 Osmanlı padişah eşleri  Osmanlı şehzadeleri  Osmanlı padişah kızları 
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  GND: 1017599777  ISNI: 0000 0003 8228 6702  LCCN: nr93002021  NLG: 143583  SUDOC: 191211869  TDVİA: mustafa-i  VIAF: 265348924   WorldCat (LCCN): nr93-002021 
I. Mustafa, 1622

Soldan sağa: I. Mustafa ve Yeğeni Sultan İbrahim'in kabirleri
İspanyol gribi

Bir hastane koğuşunda İspanyol gribine yakalanan askerler, Kansas, Amerika Birleşik Devletleri, 1918
İspanyol gribi ya da İspanyol nezlesi, 1918 - 1920 yılları arasında H1N1 virüsünün ölümcül bir çeşidinin yol açtığı grip salgınıdır. İspanyol gribi, 500 milyondan fazla kişiye bulaşması sonucu 18 ay içinde 50 milyon dolayında insanın ölümüne sebep olarak insanlık tarihinde bilinen en büyük salgınlardan biri olmuştur. Salgın ılımlı ilk dalga, şiddetli ikinci dalga ve artçı üçüncü dalga olmak üzere üç dalga hâlinde seyretmiştir. İspanyol gribinin bir özelliği; zayıf, yaşlı ve çocuklardan çok, sağlıklı genç erişkinleri etkilemesidir. I. Dünya Savaşı'nın son aylarında tüm dünyayı etkisi altına almış hatta kimi tarihçilere göre dört yıl süren savaşın sona ermesinde önemli bir etken olmuştur.[kaynak belirtilmeli]
Türkçede 1918'den itibaren "İspanyol nezlesi" sözcük grubu kullanılmıştır. Yıllar sonra açılan bazı toplu mezarlardan alınan örnekler sonucunda domuz gribine sebep olan H1N1 virüsünden (birkaç ufak farklılık haricinde aynı) kaynaklandığı anlaşılan hastalık, İngilizceden tercümeden dolayı "İspanyol gribi" olarak anılmaya başlanmıştır. Salgın İspanya'da başlamamasına rağmen İspanyol nezlesi olarak adlandırılmasının sebebi ise İspanya'nın I. Dünya Savaşı'nda yer almaması ve askerî sansür nedeniyle diğer Avrupa devletlerinde salgından söz edilmezken İspanyol basınının salgın konusunu ilk kez gündeme getirmesidir.
Bu salgın hastalığın kesin olarak nereden çıktığı konusunda kesin bir mutabakat olmasa da üç görüş bulunmaktadır. İlk görüş, bu salgının ilk olarak Çin'de görüldüğü ve buradan da tüm dünyaya sirayet ettiğini öne sürer. Çin'de hayvan ve insan popülasyonunun yoğun olması yüzünden sık sık lokal düzeyde salgınlar görülüyordu. American Medical Association'ın yapmış olduğu çalışmalar bu görüşün aslında temelsiz olduğunu kısmen de olsa ortaya koydu. İkinci görüş ise hastalığın Birinci Dünya Savaşı'nın en kanlı muharebelerinin cereyan ettiği Batı Cephesi üzerinden tüm dünyaya yayıldığını öne sürer. Yine benzer şekilde burada da yoğun bir insan ve hayvan nüfusu bulunmaktaydı. Üçüncü görüş ise salgının kökeninin ABD olduğuna işaret eder. Bu ülkenin 1917'de savaşa iştirak etmesiyle milyonlarca asker Atlantik Okyanusu'nun öteki yakasından Avrupa'ya nakledildi. Salgın, birçok tarihçi tarafından Amerika menşeli olarak değerlendirilmektedir.
Belirtiler

Burun kanaması, zatürre, ensefalit, 40 dereceyi (⁰C) geçen ateş, nefritik sendrom gibi böbrek problemleri ve koma.