stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lucius Aemilius Paullus Macedonicus
Aile

Cannae Savaşı'nda yenilgiye uğrayan ve yaşamını yitiren Roma konsülü Lucius Aemilius Paullus'un oğludur. Paullus, kendisi zamanında güçlü ve aristokrat aile Aemilii Paulii'nin başıydı, bu aile talihleri ve Cornelii Scipiones ailesiyle olan ittifakıyla daha da etkin olmuştur. Lucius, aynı zamanda Scipio Aemilianus Africanus'un da öz babasıdır.
İlk kariyeri

Paullus askeri hizmetini tamamladıktan sonra askeri tribün seçildi, sonra MÖ 193'te Curule Aedilis makamına seçilmiştir. Paullus'un cursus honorum olarak elde ettiği sonraki mevki praetorluktu MÖ 191 görevi süresince Lusitian halkına karşı mücadele edilen Hispania eyaletinde bulundu (MÖ 191-189). Sonraki birkaç yıl konsül seçilmek adına başarısız girişimleri oldu. MÖ 182'de Gnaeus Baebius Tamphilus'la beraber onun küçük partneri olarak konsül seçildi. Paullus'un sıradaki askeri komuta dönemi proconsul imperium yetkisiyle MÖ 181'de Liguria üzerinedir.
İleri kariyeri

Mö 171'de Üçüncü Makedonya Savaşı patlak vermişti, başlangıçta Makedonya kralı Perseus, konsül Publius Licinius Crassus'u Callinius savaşında yenilgiye uğratmıştı. Makedonya sorununda sonuçsuz çarpışmalarla geçen 2 yılın ardından sahneye Lucius çıktı, çünkü mö.168'de Gaius Licinius Crassus ile beraber konsül seçildi. Bu gelişmeden sonra Senato Makedonya Savaşı için konsül Lucius'u atamıştır. Atanmasının üstünden kısa süre geçtikten sonra Lucius, Makedon ordularına karşı 22 Haziran'da Pydna muharebesinde kesin bir zafer kazanmıştır. Makedon kralı Perseus tutsak alınmış ve Üçüncü Makedon Savaşı sona ermiştir.
167'de Paullus, Makedon davasına sempati duyduğundan şüphelenilen bir krallık olan Epirus'u ilk kez yağmaladıktan sonra Senatonun Roma'ya dönmesi yolundaki talimatını aldı. Makedon kraliyet sarayındaki hazineleri Roma'ya ait gemilere yükledikten sonra ordusuyla amaçlarına karşı eğilimleri olan Epir'e yürüdü, burada yetmiş şehrin yağmalanmasını emretti ve harekât 150.000 kişinin köleleştirilmesiyle sonuçlandı.
Paullus'un Roma'ya dönüşü muhteşemdi. Makedonya ve Epir'de toplanan muazzam ganimetle, en az yakalanan Makedonya kralının kendisi ve kralın oğullarından daha az önemli olmayan, Antigonid hanedanına son veren spekteküler zaferini kutladı. Bir kabul jesti olarak, Senato ona Macedonicus lakabını (agnomen) verdi. Bu kariyerinin zirvesi olmuştu. 164'te censor seçildi. Bir süre sonra hastalandı, iyileşti ama üç gün içinde hastalığı nüksetti ve 160 yılında görev süresi içinde öldü.
Konuyla ilgili yayınlar

Lora Holland, "Plutarch’s Aemilius Paullus and the Model of the Philosopher Statesman", L. de Blois et al. (eds.): The Statesman in Plutarch’s Works. Proceedings of the Sixth International Conference of the International Plutarch Society, vol. II: The Statesman in Plutarch’s Greek and Roman Lives, (Leiden, 2005), pp. 269–279.
William Reiter, Aemilius Paullus: Conqueror of Greece, London 1988.
Manuel Tröster, "Plutarch and Mos Maiorum in the Life of Aemilius Paullus", Ancient Society, 42 (2012), pp. 219–254.
Myrmecia fulgida

Myrmecia fulgida, Myrmecia cinsine bağlı bir böcek türüdür.
Mary-Kate ve Ashley Olsen

| Mary-Kate Olsen ve Ashley Olsen |
| --- | --- |
2011 Tribeca Film Festivali
Doğum: Mary-Kate Olsen Ashley Fuller Olsen 13 Haziran 1986 (38 yaşında) Sherman Oaks, Los Angeles, ABD
Vatandaşlık:  ABD
Meslek:  Moda tasarımcısı  Aktris 
Etkin yıllar: Ashley: 1987–2004 (aktris) Mary-Kate: 1987–2012 (aktris) Birlikte: 2004–günümüz (Moda tasarımcısı)
Tanınma nedeni: Full House

Ashley Olsen ve Mary-Kate Olsen, 20 Nisan 2011
Ashley Olsen, 19 Şubat 2006
Mary Kate Olsen, 16 Ağustos 2008
Mary Kate Olsen ve Ashley Fuller Olsen (ikisi de 13 Haziran 1986 doğumlu), Amerikalı oyuncular.
En çok Full House dizisindeki Michelle Tanner rolüyle tanınırlar.
İkisi de TV'de ve filmlerde rol aldılar. Sonra, ünlerini TV programlarıyla, filmlerle, röportajlarla, hatta ticari hasılatlarla devam ettirdiler. Bir kuralmış gibi, her zaman birlikte rol aldılar.
Yaşamları

13 Haziran 1986'da Sherman Oaks, Kaliforniya'da doğdular. Oyunculuk kariyerlerine Full House adlı diziyle başladılar. 6 yaşına kadar ücretle dizide oynadılar. Diziyi çekmeye 9 aylıkken başladılar. Dizi 1980'lerin sonunda ve 1990'ların başında çok popülerdi. İki kardeş de aynı rolü, Michelle Tanner'ı oynadılar. Bu dizi bitince daha pek çok dizi ve filmde oynayıp kariyerlerini sürdürdüler.
Filmleri ve dizileri

Full House - İkisinin de rolü Michelle Tanner: 1987-1995
To Grandmother's House We Go: 1992
Double, Double, Toil and Trouble: 1993
How the West Was Fun: 1994
The Little Rascals: 1994
It Takes Two: 1995
Billboard Dad: 1998
Two of a Kind: 1998-1999
Switching Goals: 1999
Passport to Paris: 1999
Our Lips Are Sealed: 2000
Winning London: 2001
Holiday in the Sun: 2001
Mary-Kate and Ashley in Action: 2001
So Little Time: 2001-2002
Getting There: 2002
When in Rome: 2002
The Challenge: 2003
Charlie'nin Melekleri: Tam Gaz: 2003
New York Minute: 2004
Factory Girl: 2006 (Mary-Kate Olsen tek başına rol almıştır)
The Wackness: 2008 (Mary-Kate Olsen tek başına rol almıştır)
Beastly: 2011 (Mary-Kate Olsen tek başına rol almıştır)
Albümleri ve Şarkıları

Brother for Sale (1992)
Identical Twins (1996)
Broccoli and Chocolate (1996)
Ice Cream Crazy (2000)
Meet You at the Mall (2000)
Holiday in the Sun (2000)
Greatest Hits (2000)
NGC 4041

NGC 4041, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunur. Sbc tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1790 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Mary-Louise Parker

| Mary-Louise Parker |
| --- | --- |
Parker, 2010
Doğum: 2 Ağustos 1964 (60 yaşında) Columbia, South Carolina, U.S.
Etkin yıllar: 1988-günümüz
Çocuk(lar): 2

Mary-Louise Parker (d. 2 Ağustos 1964) Amerikalı aktris. David Auburn'ün Proof adlı filminde Catherine Llewellyn rolüyle 2001 yılında Bir Oyundaki En İyi Kadın Oyuncu dalında Tony Ödülü'nü aldı. 2001 ve 2006 yılları arasında NBC televizyon dizisi The West Wing'de Amy Gardner olarak rol aldı ve bu rolüyle 2002'de Drama Dizisinde En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dalında Primetime Emmy Ödülü'ne aday gösterildi. 2003 yılında ünlü HBO televizyon mini dizisi Angels in America'daki Harper Pitt rolüyle hem Altın Küre hem de Primetime Emmy Ödülü aldı.
Parker, Weeds televizyon dizisindeki baş karakteri Nancy Botwin rolüyle büyük başarı elde etti. 2005'ten 2012'ye kadar süren ve 2007-2009 yılları arasında Komedi Dizisinde En İyi Kadın Oyuncu dalında Primetime Emmy Ödülü'ne üç aday gösterilen ve 2006'da En İyi Kadın Oyuncu - Televizyon Dizisi Müzikal veya Komedi dalında Altın Küre Ödülü'nü aldı.
Parker, 2019'da The Sound Inside'da rol almak için Broadway'e döndü ve bu rolüyle ikinci Tony Ödülü'nü Bir Oyunda En İyi Kadın Oyuncu dalında kazandı. Parker, 2007'den beri Esquire dergisine makaleler yazdı ve 2015'te Sevgili Bay Sen adlı anı kitabını yayınladı. 2017'de ABC televizyon mini dizisi When We Rise'da Roma Guy olarak rol aldı. 2018 yılında Showtime'da Billions adlı dizide siyasi danışman olarak yer aldı.
Filmografi > Film

| Yıl | Film | Rol |
| --- | --- | --- |
| 1989 | Signs of Life | Charlotte |
| 1989 | Longtime Companion | Lisa |
| 1991 | Fried Green Tomatoes | Ruth Jamison |
| 1991 | Grand Canyon | Dee |
| 1993 | Mr. Wonderful | Rita |
| 1993 | Naked in New York | Joanne White |
| 1994 | Bullets over Broadway | Ellen |
| 1994 | Client, TheThe Client | Dianne Sway |
| 1995 | Reckless | Pooty |
| 1995 | Boys on the Side | Robin Nickerson |
| 1996 | Portrait of a Lady, TheThe Portrait of a Lady | Henrietta Stackpole |
| 1997 | Murder in Mind | Caroline Walker |
| 1997 | Maker, TheThe Maker | Memur  Emily Peck |
| 1998 | Goodbye Lover | Peggy Blane |
| 1999 | Let the Devil Wear Black | Julia Hirsch |
| 1999 | Five Senses, TheThe Five Senses | Rona |
| 2002 | Red Dragon | Molly Graham |
| 2002 | Quality of Mercy, TheThe Quality of Mercy | Sarah Richardson |
| 2002 | Pipe Dream | Toni Edelman |
| 2004 | Saved! | Lillian Cummings |
| 2004 | Best Thief in the World, TheThe Best Thief in the World | Sue Zaidman |
| 2006 | Romance & Cigarettes | Constance Murder |
| 2007 | Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford, TheThe Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford | Zee James |
| 2008 | Spiderwick Chronicles, TheThe Spiderwick Chronicles | Helen Grace |
| 2009 | Solitary Man | Jordan Karsch |
| 2010 | Howl | Gail Potter |
| 2010 | Red | Sarah Ross |
| 2013 | R.I.P.D. | Mildred Proctor |
| 2013 | Red 2 | Sarah Ross |
| 2013 | Christmas in Conway | Suzy Mayor |
| 2014 | Behaving Badly | Lucy Stevens |
| 2014 | Jamesy Boy | Tracy Burns |
| 2016 | Chronically Metropolitan | Annabel |
| 2017 | Golden Exits | Gwendolyn |
| 2018 | Red Sparrow | Stephanie Boucher |
| 2024 | Omni Loop | Zoya Lowe |
Filmografi > Tv dizileri

| Yış | Yapım | Rol | Notlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1988 | Too Young the Hero | Pearl Spencer | Television film |
| 1994 | A Place for Annie | Linda Marsten | Television film |
| 1995 | Sugartime | Phyllis McGuire | Television film |
| 1998 | Saint Maybe | Lucy Dean Bedloe | Television film |
| 1998 | Legalese | Rica Martin | Television film |
| 1999 | Simple Life of Noah Dearborn, TheThe Simple Life of Noah Dearborn | Dr. Valerie Crane | Television film |
| 2000 | Cupid & Cate | Cate DeAngelo | Television film |
| 2001–06 | West Wing, TheThe West Wing | Amy Gardner | 23 episodes |
| 2002 | Master Spy: The Robert Hanssen Story | Bonnie Hanssen | Television film |
| 2003 | Angels in America | Harper Pitt | 6 episodes |
| 2004 | Miracle Run | Corrine Morgan-Thomas | Television film |
| 2005 | Vinegar Hill | Ellen Grier | Television film |
| 2005–12 | Weeds | Nancy Botwin | 102 episodes |
| 2007 | Robber Bride, TheThe Robber Bride | Zenia Arden | Television film |
| 2014 | The Blacklist | Naomi Hyland | 4 episodes |
| 2017 | When We Rise | Roma Guy | 7 episodes |
| 2017 | Billions | George Minchak | 2 episodes |
| 2017 | Mr. Mercedes | Janey Patterson | 6 episodes |
| 2021 | Colin in Black & White | Teresa Kaepernick |  |
| TBA | Weeds 4.20 | Nancy Botwin | Başrol |
MÖ 5

| --- | --- |
Binyıllar:: MÖ 1. binyıl
Yüzyıllar::  MÖ 2. yüzyıl  MÖ 1. yüzyıl  1. yüzyıl
Onyıllar::  MÖ 20'ler  MÖ 10'lar  MÖ 0'lar  0'lar  10'lar
Yıllar::  MÖ 8  MÖ 7  MÖ 6  MÖ 5  MÖ 4  MÖ 3  MÖ 2
| --- | --- |
Miladi: MÖ 5   
Ab urbe condita: 748
Asur: 4745
Bahâî: MÖ 1849 – MÖ 1848
Bengal: MÖ 598
Berberi: 945
Birmanya: MÖ 643
Bizans: 5503 – 5504
Budist: 539
Discordian: 1161
Ermeni: -
Etiyopya: MÖ 13 – MÖ 12
Fransız cumhuriyetçi: MÖ 1797 – MÖ 1796
Hicrî: HÖ 646 – HÖ 645
Hint: 
 - Kali Yuga: 3096 – 3097
 - Shaka Samvat: N/A
 - Vikram Samvat: 51 – 52
Holosen takvimi: 9995
İbrani: 3755 – 3756
İran: – 1 BP – 626 BP
Juche: MÖ 1916
Kıpti: MÖ 289 – MÖ 288
Kore: 2328
Tayland güneş: 538
g t
Olaylar

Antipater, Hirodes'i öldürmeyi planladığı suçlamasıyla mahkemeye çıkarıldı.
Doğumlar

13 Ocak - İmparator Guangwu, Çin'in Han Hanedanı'nın imparatoru ve Doğu Han Hanedanı'nın kurucusu (ö. 57)
tarihi bilinmeyen
Aemilia Lepida, Genç Julia'nın en büyük kızı (ö. 43)
Lucius Vitellius, Publius Vitellius'un oğlu (ö. 51)
NGC 4044

NGC 4044, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Yelken takımyıldızı yönünde bulunur. E1 tipi bir eliptik galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1786 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Murder!

| --- | --- |

Yönetmen: Alfred Hitchcock
Yapımcı: John Maxwell
Senarist: Alfred Hitchcock Walter C. Mycroft
Stüdyo: British International Pictures Inc.  Wardour Films 
Renk: Siyah-beyaz
Yapım yılı: 1930, İngiltere, ABD
Süre: 104 dakika
Dil: İngilizce
Murder! 1930 yılı İngiltere - ABD yapımı korku-gerilim türünde siyah beyaz film. Filmin yönetmenliğini Alfred Hitchcock üstlenmiştir. Clemence Dane ve Helen Simpson tarafından yazılan Enter Sir John adlı romanın sinema uyarlaması olan filmde olaylar bir aktrisin bir cesedin yanında bulunması ama hiçbir şey hatırlamaması ile başlar ve kadının yargılanması ile devam eder.
Hitchcock filmin Alman versiyonunu da aynı setleri kullanarak yönetmiş, ilk filmden sadece Esme V. Chaplin ve Miles Mander adlı oyuncular oynamıştır. Mary adlı bu film ise 78 dakika uzunluğunda olup, Murder! filminden 28 dakika daha kısadır. Hitchcock, filmde bir cameo rolde gözükmektedir.
Oyuncular

Herbert Marshall - Sir John Menier
Norah Baring - Diana Baring
Phyllis Konstam - Dulcie Markam
Edward Chapman - Ted Markham
Miles Mander - Gordon Druce
Esme Percy - Handel Fane
Donald Calthrop  Ion Stewart
Esme V. Chaplin - İddia makamı
Amy Brandon Thomas - Savunma makamı (Amy Brandon-Thomas)
Joynson Powell - Hakim
S.J. Warmington - Bennett
Marie Wright - Miss Mitcham
Hannah Jones - Mrs. Didsome
Una O'Connor - Mrs. Grogman
R.E. Jeffrey - Jüri sözcüsü
Alan Stainer - Jüri üyesi
Kenneth Kove - Mr. Matthews - Jüri üyesi
Guy Pelham Boulton - Jüri üyesi
Violet Farebrother - Mrs. Ward - Jüri üyesi
Clare Greet - Jüri üyesi
Drusilla Wills - Jüri üyesi
Robert Easton - Jüri üyesi
William Fazan - Jüri üyesi
George Smythson - Jüri üyesi
Ross Jefferson - Jüri üyesi
Picton Roxborough - Jüri üyesi
Alfred Hitchcock - Sokaktaki adam
Gus McNaughton - Tom Trewitt
NGC 4040

NGC 4040, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. E3 tipi bir eliptik galaksidir. Amerikan astronom Lewis A. Swift tarafından 1887 yılında 40,64 cm (16 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
NGC 4928

NGC 4928, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Yelken takımyıldızı yönünde bulunur. Sbc tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1784 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
NGC 4924

NGC 4924, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Yelken takımyıldızı yönünde bulunur. SB0-a tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1831 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
NGC 4045

NGC 4045, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Yelken takımyıldızı yönünde bulunur. SBa tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1784 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
MÖ 13

| --- | --- |
Binyıllar:: MÖ 1. binyıl
Yüzyıllar::  MÖ 2. yüzyıl  MÖ 1. yüzyıl  1. yüzyıl
Onyıllar::  MÖ 30'lar  MÖ 20'ler  MÖ 10'lar  MÖ 0'lar  0'lar
Yıllar::  MÖ 16  MÖ 15  MÖ 14  MÖ 13  MÖ 12  MÖ 11  MÖ 10
| --- | --- |
Miladi: MÖ 13   
Ab urbe condita: 740
Asur: 4737
Bahâî: MÖ 1857 – MÖ 1856
Bengal: MÖ 606
Berberi: 937
Birmanya: MÖ 651
Bizans: 5495 – 5496
Budist: 531
Discordian: 1153
Ermeni: -
Etiyopya: MÖ 21 – MÖ 20
Fransız cumhuriyetçi: MÖ 1805 – MÖ 1804
Hicrî: HÖ 655 – HÖ 654
Hint: 
 - Kali Yuga: 3088 – 3089
 - Shaka Samvat: N/A
 - Vikram Samvat: 43 – 44
Holosen takvimi: 9987
İbrani: 3747 – 3748
İran: – 1 BP – 634 BP
Juche: MÖ 1924
Kıpti: MÖ 297 – MÖ 296
Kore: 2320
Tayland güneş: 530
g t
Olaylar

4 Temmuz - Ara Pacis sunağı hizmete açıldı.
Hirodes, ilk karısı Doris'ten olan oğlu Antipater'i birinci varisi yaptı.
Lucius Cornelius Balbus, Augustus'un Galya'dan dönüşü onuruna Roma'ya büyük bir tiyatro inşa ettirdi.
Doğumlar

Julius Caesar Drusus, İmparator Tiberius'un ilk karısı Vipsania Agrippina'dan olan ilk ve tek oğlu (ö. 23)
Livilla, Nero Claudius Drusus ve Antonianın tek kızı (ö. 31)
Ölümler

Marcus Aemilius Lepidus, Romalı devlet adamı
NGC 4926A

NGC 4926A, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. SB0 tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Alman astronom Heinrich d'Arrest tarafından 1864 yılında 27,94 cm (11 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Mukilteo, Washington

| Mukilteo |
| --- | --- |
Şehir
Mukilteo şehri

MukilteoMill Creek'in Amerika Birleşik Devletleri'ndeki konumu
Ülke:  ABD
Eyalet: Washington
İlçe: Snohomish
İdare
 • Belediye başkanı: Jerry Smith
Yüzölçümü
 • Toplam: 426.95 km²
Nüfus (26 Kasım 2009)
 • Toplam: 20.254
 • Yoğunluk: 128/km²
Zaman dilimi: EST
Resmî site Official City site
Mukilteo, Amerika Birleşik Devletleri'nin Washington eyaletinde yer alan ve Snohomish ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 26 Kasım 2009 tarihinde 20,254'tür.
Demografi > 2010 Sayımı

15 Mart 2010 tarihinde yapılan nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 17,353 kişiden, 7,405 evden ve 4,415 aileden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehirdeki nüfus dağılımı ise 97.7% Beyaz, 0.3% Yerli Amerikan ve 1.4%'ünün ise diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Demografi > 2000 Sayımı

1 Nisan 2000 tarihinde yapılan nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 16,331 kişiden, 6,951 evden ve 4,233 aileden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehirdeki nüfus dağılımı ise 97.7% Beyaz, 0.3% Yerli Amerikan ve 1.4%'ünün ise diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Laik hukuk

Başlığın diğer anlamları için Lâik (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Lâik hukuk insanların bir toplum olarak birlikte yaşama ihtiyacından doğan, kaynağını doğrudan insan aklından alan, toplumsal gereksinimlere göre değişebilen, evrensel nitelikte genel geçerliliğe sahip olduğu kabul edilen hukuk anlayışıdır.
Lâiklik

Lâiklik, genel anlamda din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, dinî inançların devlet yönetiminde ve siyasette rol oynamaması esasına dayanır.
Lâiklik, Ahmet Taner Kışlalıya göre; toplum ve devlet düzeninin akla ve bilime dayandırılması, toplumsal yaşamın ve devletin kurum ve kurallarının dine dayalı olması zorunluluğunun bulunmamasıdır.
İbni Haldun, devletin varoluşunu ve toplumların evrimini Tanrısal iradeye değil toplumsal ve ekonomik nedenlere dayandırarak açıkladı.
Bir genel tanıma göre Lâiklik, devletin din ve vicdan hürriyetini tanıması demektir. Koymuş olduğu yasalarla, din ve vicdan hürriyetinin yaşanmasında yardımcı olması demektir. Lâiklik, yaygın bir tanıma göre, din ile devlet ve dünya işlerinin birbirinden ayrılmasıdır. Bu tanımdan hareket edildiğinde, din ve devletin birbirleri üzerinde hükmetme çabası içinde bulunmaması gerektiği biçiminde yorumlanır. Türkiye'de lâiklik, aynı zamanda antiemperyalist bir mücadeledir. Atatürk'e göre lâiklik, yalnız din ve dünya işlerinin ayrılması demek değildir. Tüm yurttaşların vicdan, ibadet ve din özgürlüğü de demektir.
Türkiye, ulusal bir devlet olarak kurulmuştur. Yani toplum, kendi kaderi hakkında karar verebilme erkine sahiptir ki; buna “Türk Ulusu” denir. Ulus (devletin) ne bir tebaası ne bir ırk, ne de bir ümmettir. Ulus, haklarını akla göre düzenleyen toplumdur. Bu bakımdan egemenliğin kayıtsız şartsız ulusun olması demek, devletin “lâik” olması demektir. Bazı çevreler, Türk Hukuku'nda lâikliğin bir tanımının olmadığını iddia etmektedirler. Oysa Anayasanın 24. maddesi, lâikliği, rasyonalist felsefenin çözümlemesine göre tanımlamıştır:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Kimse, Devletin sosyal, ekonomik, siyasî veya hukukî temel düzenini kısmen de olsa, din kurallarına dayandırma veya siyasî veya kişisel çıkar yahut nüfuz sağlama amacıyla her ne suretle olursa olsun, dini veya din duygularını yahut dince kutsal şeyleri istismar edemez ve kötüye kullanamaz. | „ |
— Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Madde 24
Laik Ahlak

Laik ahlak, kaynağını dinsel veya dinsel olmayan inançlardan değil doğrudan insan aklından alır. Bu yönüyle bakıldığında birçok felsefi görüş ile ilgili veya bağlantılıdır.
Genel anlamda doğrunun ancak akıl yolu ile bulunabileceğini öne süren Kıbrıslı Zenon'un kurucusu olduğu Stoa Okulu'nun antik dönemin lâik ahlâkını temsil ettiği düşünülmektedir.
Stoacılara göre, erdem kendi başına ve kendiliğinden iyi olan şeydir. Bunun dışında kalan hiçbir şey kendiliğinden iyi olma niteliğine sahip değildir. Akla ve doğaya uygun yaşamak ve duygulanımlar karşısında özgür olmak gerekir. İyi ve kötü insanın kendi edimlerinden gelir veya insanın bir takım şeyleri öyle görmesi ve tanımlamasına bağlıdır. Kişinin bunlardan birisini seçmesi kendi elindedir. O halde akla uygun yaşamak Stoa felsefesine göre insanın içinde bulunması gereken durumdur.
Stoa Okuluna göre erdemli olmak akla uygun yaşamakla, mutluluk ise erdemli olmak ile elde edilebilir. Ancak bilge olan kişi bu bilgeliği sayesinde özgür kalabilir. Stoa felsefesi, özgür insan aklını değer verdiği kavramların başlangıç noktasına yerleştirmiştir. Bilgi ve erdem arasında Epikuros'a göre de sıkı bir ilişki bulunmaktadır. Epikuros'ta doğru edim doğru bilgiden gelir.
Aydınlanma Çağı filozoflarından Immanuel Kant, Salt Aklın Sınırları İçinde Din adlı eserinde tamamen insan aklına dayanan; dinden bağımsız bir ahlâk düzeni kurmanın mümkün olduğundan bahsetmiş, aklın etik alanında kullanılabilir olduğunu göstermiştir. Kant'ın fizik ötesi alan olan bir konuda bilimsel yöntemli çalışmalar yapılabildiğini gösterdiği öne sürülür. Maddi olmayan imgeler dünyasında değerlendirilen davranış biçimleri pratik uygulamalar olarak ortaya çıkmaktadır. İnsan davranışları bir değerlendirme sürecinin ürünüdür. Kişiler seçimlik eylemleriyle; yapma veya yapmama ya da isteme veya istememe yönünde sahip oldukları özgür irade ve istençlerinden kaynaklanan bir sonuç ortaya çıkarmaktadırlar. Kant etiği, görev ahlâkı adını alır. Kant'a göre erdem insanın içinde bulunabileceği her türlü ahlâki durum ve çeşitli ahlâki durumlar ile mücadele veren bir ahlâki niyettir.
Kant, öne sürdüğü ahlâk yasasını Kesin Buyruk olarak şöyle açıklar:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Genel bir yasa olmasını isteyebileceğin bir maksime (öznel ilke) göre davran. | „ |
— Immanuel Kant
Lâik Hukuk

Lâik hukuk sistemi, Laik ahlakın bir sonucudur. Laik ahlak anlayışı beraberinde 'lâik hukuk' sistemini getirmiştir. Lâik hukuk, her çeşit dinsel veya felsefi inanç sistemlerine eşit yaklaşım göstermektedir. Bununla birlikte sahip olduğu bu nötr durumu devam ettirebilmesi için dinsel veya dinsel olmayan inanç dizgelerinden herhangi bir tanesinin mevcut hukuk sistemini etkisi altına almasına karşı çıkar. Laik ahlak kişiye özgü bir tavır olarak, lâik hukuk ise devletin tüzel kişiliğine özgü bir duruş olarak tanımlanabilir.
Lâik Hukuk, din, felsefi inanç vaya inançsızlık, dil, etnik köken, mezhep veya cinsiyet gibi hiçbir fark gözetmeksizin bütün yurttaşların karşısında eşit mesafede yer almaktadır. Tarih boyunca değişik ülke ve uygarlıklardan farklı düşünürlerin etkinlikleri sonucu ortaya çıkmış olmakla birlikte Batı'da, önce Fransa'da biçimlenmiş ve oradan dünyaya yayılmış olan lâiklik, Rönesans ve Aydınlanma Çağı'nın eserlerinden birisidir.
Türkiye'de Lâiklik

Lâik toplum ve devlet yapısına verdiği önemle Ziya Gökalp, Fuat Köprülü, Atatürkçü düşünceyi başarı ile edebiyat alanına kazandıran Falih Rıfkı Atay, Türk Hümanizmi eseri ile Suat Sinanoğlu, Atatürk döneminin efsane Millî Eğitim Bakanı olan ve Dünya Klasikleri'nin Türk diline kazandırılmasını sağlayan Hasan Âli Yücel, Tonguç Baba olarak anılan ve Köy Enstitüleri alanındaki üstün çalışmaları ile bilinen İsmail Hakkı Tonguç, Cumhuriyetin 50. Yılına armağan ettiği Türkiye’de Çağdaşlaşma isimli kitabı Türkiye tarihinin 75 adetlik ender kitapları arasında gösterilen Niyazi Berkes, daha gerilere gidilecek olursa Yunus Emre gibi tarihi kişilikler Türkiye'de hümanist değer yargısının gelişmesine rehberlik eden saygın düşünürler oldular.
Türk Hümanizmi adlı eserinde Suat Sinanoğlu, Atatürk Devrim ve reformlarının getirdiği kurum ve kuruluşların hümanist ruhu taşıdıklarını ve bu ruhun TBMM, Medeni Kanun gibi eserleri taşıdığını belirtti. Bir "İnsani Değerler Sistemi" olarak tanımlanan Hümanizm; Cinsiyet, inanış veya başka bir fark gözetmeyen ulusçu ve eşitlikçi yapısı ile lâik Cumhuriyet'in temel felsefesi olduğu biçiminde yorumlandı.
Lâiklik, T.C. Anayasasının ilk üç maddesi içinde, değiştirilmesi teklif dahi edilemeyecek maddeleri  arasında sayılmıştır.