Yol (film)
Yayınlanma

Yılmaz Güney, İsviçreli bir sinemacı olan Edi Hubschmid'in yardımlarıyla 1981'in Ekim ayında hapishaneden yurt dışına kaçtıktan sonra, filmin görüntülerini almak için İsviçre'ye gitti. Bir süre İsviçre'de kalan Güney, daha sonra görüntüleri alıp Fransa'nın başkenti Paris'e geçti ve filminin kurgusunu yapmaya başladı. Edi Hubschmid de filme yapımcılık alanında destek sağladı. Güney, filmi Cannes Film Festivali'ne yetiştirmek istiyordu; bu nedenle kurgu sırasında beğenmediği bazı sahneleri çıkardı. Bunlar arasında, "Seyit Ali" karakterini canlandıran Tarık Akan'ın dağ başında dondurucu soğuğun ortasında kalınca atını öldürüp karnını yardığı ve donmamak için içine girdiği sahne de vardı. Güney, görüntülerin koyu ve kötü çıkması nedeniyle bu sahneyi üzüntüyle ve biraz da öfkeyle kesmek zorunda kaldı. Ayrıca filmin süresini biraz kısaltmak için, kısmen de oyunculuklarını beğenmediği için, bir mahkûmun hikâyesini tamamen filmden çıkardı ve böylece ana karakter sayısı 6'dan 5'e düştü. Güney'in yaptığı kurgular, orijinali yaklaşık 125 dakika (2 saat 5 dakika) olan filmin 22 dakika eksilmesine, 103 dakikaya düşmesine neden oldu. Film süresinin kısaltılmasını Cannes Film Festivali direktörü Gilles Jacob talep etmiş, filmin 1 saat 50 dakikada (110 dakika) sınırlandırılmasını önermişti. Filmin kurgucularından Elisabeth Waelchli, montaj aşamasını şöyle anlattı:
"15 dakikayı aralardan kısaltacak zamanımız yoktu, o yüzden altıncı karakterin öyküsünü çıkardık. Ayyaş ve kumarbaz olan bu karakter, Türkiye'nin bir başka yönünü anlatıyordu ama diğer karakterlerden farklı bir öyküsü vardı, bu yüzden onu kullanmadık. Yönetmenler filmlerine kıyamaz, çekim sırasındaki anılarını da katarlar işlerine, kurguda sahne atmaları kolay değildir. Ama Yılmaz Güney çok eleştirel yaklaştı Yol'a. Böylece işimiz kolaylaştı."
Son olarak Yılmaz Güney, senaryoda Bayram olan filmin ismini Yol olarak değiştirmeye karar verdi. Yol'un kurgusunu bitirdikten sonra filmi festivale gönderdi. Film, 1982 Cannes Film Festivali'nde Costa–Gavras'ın Kayıp filmiyle ortak olarak "En İyi Film" seçilip Altın Palmiye Ödülü'nü kazandı ve bu başarıyı sergileyen ilk Türkiye yapımı film oldu. Güney, ödülü İtalyan oyuncu Vittorio Gassman [en]'ın elinden aldı ve kameralara sağ yumruğunu havaya kaldırarak poz verdi. Türkiye'deki sıkıyönetiminden ötürü yurt dışına çıkış yasağı bulunan Şerif Gören ve filmin oyuncuları ise ödül törenine katılamadılar. Sürü (1978) ve Düşman (1979) filmlerinden sonra bu kez Yol filminin büyük bir Avrupa film festivalinde ödül kazanması, Yılmaz Güney'in yurt dışındaki ününü daha da artırdı.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bu filmin yapıldığı koşullarda biz Türkiye'deydik ve bu filme karar verdiğimiz zaman da yine şartlar çok kötüydü. [...] Ben, yurt dışına çıkmasam da bu filmin Türkiye'de gösterilmeyeceğini biliyordum. Ancak, benim için bir mücadele aracıydı film yapmak; direnmenin, baş eğmemenin, bir çeşit başkaldırmanın ifadesiydi. | ” |
— Yılmaz Güney Yol hakkında konuşuyor, 1982
Yol, Fransa sinemalarında 1,2 milyonun üzerinde kişi tarafından rekor sayıda izlendi. Üstelik 1982 Altın Küre Ödülleri'nde "Yabancı Dilde En İyi Film" dalında aday gösterilerek şu ana kadar bu başarıyı yakalayan tek Türkiye yapımı film oldu. Fakat Türkiye hükûmeti, askerî darbenin ardından ülkede yaşanan siyasi ve sosyal sorunları eleştiren bir içeriğe sahip olduğu için ve içerisinde Kürtçe diyaloglar ve "Kürdistan" terimi barındırdığı için Yol filmini "devlet aleyhine propaganda" yapmakla suçladı ve ülke sınırlarında gösterilmesini yıllarca yasakladı. Yılmaz Güney, "tutukluyken senaryolarından hareketle gerçekleştirilen filmlerin başarısının o filmleri yapan arkadaşlara ait olduğunu ve Yol'un Türkiye'de suç oluşturmasının tüm sorumluluğunun kendisine ait olduğunu" söyledi.
İlk kez 1982'nin Mayıs ayında Cannes Film Festivali'nde gösterilen Yol, aynı yıl Fransa, Amerika Birleşik Devletleri, Portekiz, Hollanda, İspanya, Almanya, Danimarka, Finlandiya ve İsveç'teki sinemalarda da gösterime girdi. Film, ABD'de "izin" anlamına gelen The Permission adıyla da bilinmektedir. 1983 yılında Belçika, Avustralya ve Macaristan'da gösterime girdi. 1985 yılında Japonya'da, 1986 yılında İran'da ve 1989 yılında ise Güney Kore'de vizyona girdi. Türkiye'de ise 17 yıl sonra, Yılmaz Güney Kültür ve Sanat Vakfı ve Yılmaz Güney'in eşi Fatoş Güney'in çabalarıyla İmaj Stüdyoları tarafından restore edildi ve 1999 yılının Şubat ayında gösterime girdi. 2004 yılında son olarak Çekya'da bir festivalde gösterildi.