stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi
Sebepleri > Ekonominin Bozulması

16. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı ekonomisinin bozulmasında;
Coğrafi Keşiflerin etkisiyle ticaret yollarının yön değiştirmesi ve gümrük gelirlerinin büyük ölçüde azalması
17. yüzyılda Avusturya ve İran ile yapılan savaşların yüklü harcamalara yol açması
İhracatın azalması, ithalatın artması ve kapitülasyonların giderek Avrupalı devletlerin sömürü aracı haline gelmesi
Sömürgelerden Avrupa'ya yüklü miktarda altın ve gümüşün gelmesi, bu madenlerin bir miktarının Osmanlı ülkesine girmesi ve paranın değerini düşürerek enflasyonu artırması
Vergilerin yükseltilmesi üzerine köylerde yaşayan insanların vergilerini ödeyemeyerek tarımsal üretimi bırakmaları
Saray masraflarının artması
gibi nedenler etkili olmuştur. Köyden şehre göçler sonucu üretim azalmıştır, fazladan asker alımı ile askeri masrafların artması gibi nedenler de etkili olmuştur.
Sebepleri > Askeri Sistemin Bozulması

III. Murat döneminden itibaren kapıkulu ocaklarına kanunlara aykırı asker alınarak sayılarının artırılması
Yeniçerilerin geçim sıkıntısını ileri sürerek askerlik dışında işlerle uğraşmaları
İltizam sisteminin yaygınlaşması üzerine tımar sisteminin önemini kaybetmesi ve eyaletlerde asker yetiştirilmemesi
Askeri bilgisi olmayan insanların komutanlık rütbelerine getirilmesi
Avrupa'da meydana gelen harp teknolojisindeki gelişmelerin takip edilmemesi
Yeniçerilerin sayılarının artmasıyla kendilerini büyük bir güç olarak görmesi.
gibi etkenler Osmanlı askeri sisteminin bozulmasına neden olmuştur.
Sebepleri > Sosyal Alandaki Bozulmalar

Tımar sisteminin bozulması, nüfusun artması ve Anadolu'da çıkan Celali isyanları halkın devlete olan güvenini sarsmıştır. 17. yüzyılda başta İstanbul olmak üzere büyük şehirlerin nüfusları hızla artmış, bu durum şehirlerde işsizliğe ve güvenliğin bozulmasına neden olmuştur. Sonuç olarak, devlet bu isyanları güçlükle bastırdı ve halkın devlete güveni azaldı.
Sebepleri > Eğitim Sisteminin Bozulması

Eğitim sisteminin temelini oluşturan medreselerin çağın gerisinde kalması ve Avrupa'da eğitim alanında meydana gelen yeniliklerin takip edilmemesi.
Pozitif bilimlerin medreselerin müfredatından çıkarılması.
Medrese öğrenimi görmemiş pek çok kişiye ilmi rütbeler verilmesi.
Yeni doğmuş çocuklara müderrislik unvanının verilmesi ve beşik uleması diye adlandırılan bir sınıfın ortaya çıkması.
Sebepleri > Dış Etkenler

Coğrafi Keşiflerle zenginleşen ve ekonomilerini güçlendiren Avrupa devletleri, Rönesans ve Reform hareketleriyle düşünce ve bilim hayatında önemli atılımlar yapmıştır. Osmanlı İmparatorluğu Avrupa'daki teknolojik ve bilimsel gelişmelere ayak uyduramamış, Avrupa'nın gerisinde kalmıştır.
İmparatorluğun batıda Viyana, doğuda İran'a kadar ulaşmasıyla imparatorluğun doğal sınırlara ulaşması.
Avrupalıların Haçlı anlayışıyla Osmanlı İmparatorluğu'na hep birlikte saldırmaları gerilemeye neden olmuştur.
Islahatlar

Bu dönemde Karlofça ve İstanbul Antlaşması'yla kaybedilen yerleri geri almak ve mevcut toprakları korumak amacıyla batıda Avusturya ve Venedik, kuzeyde Rusya ve doğuda İran ile savaşlar yapılmıştır.
Bu yüzyılda Avrupa'dan geri kalındığı Pasarofça Antlaşması'ndan itibaren kabul edilmiş ve yapılan ıslahatlarda Avrupa örnek alınmıştır.
Karlofça Antlaşması ile Osmanlı bir dizi tedbirler almaya başlamış ve mali, iktisadi, idari yapılanmaya gitmiş, ordu ve donanmanın yenilenmesi çalışmalarını başlatmıştır. III. Ahmet döneminde Osmanlı Avrupa kentlerine geçici elçiler göndererek yenilikleri takip etmek istemiştir. Bu dönemde matbaa getirilmiş, İstanbul'a bir kâğıt ve kumaş fabrikası kurulmuştur. İlk özel matbaa kullanılmış ve kullananlar Said efendi ile İbrahim Müteferrika'dır ilk eserde vankulu lugatıdır. Sultan I. Mahmud (1730-1754) ve III. Mustafa (1757-1773) dönemlerinde Osmanlı Ordusu modernize edilmeye çalışılmış, humbaracı ve topçu ocaklarının Batı tarzında teşkilatlandırılmasına girişilmiştir. Bir Fransız subayı olan Comte de Bonneval, 1731'de humbaracı ocağının ıslahına başlayarak ocağın ihtiyaç duyduğu tâlimli askeri yetiştirmek üzere de 1734 yılında Üsküdar'da bir hendesehâne (mühendislik okulu) açılmasını sağlamıştır. Nitekim disiplinli ve modern tâlim ve terbiye ile yetiştirilen bu askerî sınıfın Rusya ve Avusturya ile 1736-1739'da yapılan savaşlarda büyük hizmeti görüldü. Ancak, bu sınıf 1747'de yeniçerilerin baskını sonucu kapatıldı. Sultan III. Mustafa da tahta geçer geçmez, Fransa'dan mühendisler getirterek Mühendishane ve Bahriye sınıfını ve okullarını modern usullere göre ıslah etmeye ve onları tâlim ve terbiyeye girişti. Batıdaki gelişmeleri öğrenmek amacıyla Fransa ve Almanya'ya elçiler gönderdi. Tıp ve Astronomi sahaları ile ilgili çalışmalar hızlandırıldı.
Islahatlar > Askeri teşkilat

Bu döneme ait birçok padişah devletin gerilediğini ve önlenmesi gerektiğini düşünerek birçok tedbir almaya çalışsa da Yeniçeri ocağının görev yapamaz hale gelmesi ile yeniliğe açık iyi yetişmiş padişahlara destek olacak devlet adamı olmaması Osmanlının gerilemeyi durduramamasına yol açmıştır.
Islahatlar > III. Selim ve Islahat hareketleri

III. Selim Avrupa ve Avusturya'nın ordu ve idare teşkilatı hakkında rapor hazırlaması için elçi olarak Bekir Râtıp efendiyi  gönderdi. Bekir Râtıp Efendi kısa zamanda Avrupa'nın ilmî, siyasi ve askerî durumu hakkında çeşitli bilgiler topladı. Avusturya ordusunun teşkilatı, askerî okulları, subayların yetiştirilmesi ve başka birçok konu ile ilgili sunduğu rapor üzerine Nizam-ı Cedid ordusu oluşturuldu. Ayrıca bu döneme Nizam-ı Cedid dönemi de denir.
Daha sonra yenilik hareketlerine karşı çıkan devlet adamları ve yeniçeriler isyan çıkardılar. Bunun sonuncun da III. Selim tahttan indirildi, Nizam-ı Cedit dağıtıldı ve yeniliği destekleyen kişiler devlet adamları da buna dahil olmak üzere cezalandırıldı. Padişah IV. Mustafa yeniçeriler  destekledi, böylece Nizam-ı Cedit ordusu, dönemi sona erdi.
Gerileme Dönemi padişahları

II. Mustafa (1695-1703)
III. Ahmet (1703-1730)
I. Mahmut (1730-1754)
III. Osman (1754-1757)
III. Mustafa (1757-1774)
I. Abdülhamit (1774-1789)
III. Selim (1789-1807)
IV. Mustafa (1807-1808)
İsyanlar ve Savaşlar > 1593–1606 Devlet-i Aliye(Osmanlı)–Avusturya Savaşları

Silleci Mehmet Paşa döneminde imzalanan antlaşma tarafların karşılıklı saldırılarıyla bozulmuş ve iki devlet arasında savaşlar başlamıştır. İki devlet arasındaki savaş Avusturya'nın isteğiyle Zitvatorok Antlaşması imzalanarak sona erdirilmiştir (1606). Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı Devleti;
Keje, Eğri ve Estergon kaleleri Osmanlıya bırakılacak.
Avusturya vergi ödemeyecek ama sembolik bir savaş tazminatı ödeyecek. (Savaşın yıllarca sürmesinden dolayı iki devletin de hazinesi boşalmıştı)
Avrupa'daki 1533 İstanbul Barış Antlaşması ile kesin olan büyük siyasi üstünlüğünü kaybetmiştir. Ancak askeri ve stratejik üstünlüğü 1683 İkinci Viyana Kuşatması ve 1699 Karlofça Barış Antlaşması'na kadar devam etmiştir.
Avusturya arşidükü (Kral demektir.) Osmanlı padişahına denk hale gelmiştir. Böylece, Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletleriyle hukuki eşitlik dönemi başlamıştır. (İstanbul Antlaşması ile başlayan siyasi üstünlük resmiyette bu antlaşma ile son buluyor gibi gözükse de daha uzun yıllar 2 devlet arasındaki haberleşmelerde Osmanlı Devleti'nin üstünlüğü devem edecektir).
İsyanlar ve Savaşlar > II. Viyana Kuşatması

Ana madde: II. Viyana Kuşatması
Ayrıca bakınız: Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları
Avusturya, Orta Avrupa'da gücünü artırmak için Macaristan'a egemen olma politikası izlemiştir. Macarlara yardım etmeyi kabul eden Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sefere çıkarak Viyana'yı ikinci defa kuşatmıştır (1683). Osmanlı orduları Viyana önlerinde bozguna uğrayarak geri çekilmiştir.
Osmanlıların Viyana önlerinde bozguna uğraması, Avrupa'da büyük bir sevinç meydana getirmiş ve Papa'nın gayretleriyle Türkleri Avrupa'dan atmak amacıyla Kutsal İttifak kurulmuştur (1684). Bu ittifaka; Avusturya, Lehistan, Venedik, Malta şövalyeleri ve sonradan Rusya katılmıştır. 16 yıl devam eden savaşlarda Osmanlı Ordusu yenilmiş, kutsal İttifak devletleriyle Osmanlı Devleti arasında Karlofça Antlaşması imzalanmıştır (1699). Karlofça Antlaşması'yla;
Osmanlı Devleti batıda ilk kez toprak kaybetmiştir.
Osmanlı Devleti Orta Avrupa'daki egemenliğini kaybetmiştir.
Avrupa devletleri savunmadan saldırıya geçmiş ve askeri bakımdan üstünlükleri ortaya çıkmıştır.
Osmanlı Devleti Sakarya Meydan Muharebesi'ne kadar savunma durumuna geçmiş, kaybettiği toprakları geri alma ve yeni toprak kaybetmeme siyaseti izlemeye başlamıştır.
İsyanlar ve Savaşlar > İstanbul Antlaşması

Karlofça Antlaşması’ndan sonra Rusya ile Osmanlı Devleti arasında İstanbul Antlaşması imzalanmıştır (1700). Osmanlı Devleti, Karlofça ve İstanbul antlaşmalarıyla kaybettiği toprakları geri alabilmek amacıyla 18. yüzyılda Avusturya, Venedik ve Rusya ile savaşlar yapmıştır.
İsyanlar ve Savaşlar > İç İsyanlar ve Sonuçları > İstanbul Ayaklanmaları

İstanbul isyanları kapıkulu askerlerinden yeniçeriler ve sipahiler tarafından çıkarılmıştır. İstanbul isyanlarının çıkmasında;
Devlet yönetimindeki otorite boşluğundan yararlanan yeniçeri ağaları ve saray kadınlarının yönetimi olumsuz yönde etkilemeleri
Kapıkulu sisteminin değişmesi ve ocağa askerlikle ilgisi olmayan kişilerin alınması
Kapıkulu askerlerinin maaşlarının zamanında ödenmemesi veya ayarı düşük paralarla ödenmesi
Yeniçerilerin cülus bahşişi almak için sık sık padişah değiştirmek istemeleri
Devlet yönetiminde etkin olmak isteyen devlet adamlarının yeniçerileri kışkırtması
Yeniçeri ve sipahilerin çıkarları doğrultusunda hareket etmeyen padişah ve devlet adamlarını görevden uzaklaştırmak istemeleri
Kapıkulu askerlerinin disiplin altında tutulamaması
gibi nedenler etkili olmuştur. İstanbul isyanları devlet düzeni değiştirmeye yönelik olmayıp, yönetimi şahıslara karşı yapılmıştır. İstanbul isyanları sonucunda;
İsyanların zayıflaması
Kadı ve sancak beylerinin kanunlara aykırı davranarak halkı zor duruma düşürmeleri
Osmanlı–İran ve Osmanlı–Avusturya savaşları
gibi nedenler isyancılar, daima isteklerini yaptırmayı başarmışlar ve Osmanlı merkezi idaresi üzerinde kapıkulu (özellikle yeniçeriler) askerlerinin etkisi artmıştır.
İsyancılar, padişah ve devlet adamlarını görevden almışlar, hatta öldürmüşlerdir.
İsyanlar İstanbul’da asayişin bozulmasına, halkın zor durumda kalmasına, şehirde yangınların çıkmasına ve yağmalamaların yapılmasına neden olmuştur.
İsyanlar ve Savaşlar > Celali isyanları

Ana madde: Celali isyanları
Celali İsyanları Yavuz Sultan Selim zamanına kadar uzanır. 17. yüzyılda Anadolu’da çıkan isyanlara “Celali İsyanları" denilmiştir. Celali isyanlarının sebepleri;
Eyaletlerde devlet yönetiminin bozulması ve vergi toplamada adaletsiz davranılması
Dirlik sisteminin bozulması ve dirliklerin dağıtımında haksızlıkların yapılması
17. yüzyılda savaşların uzun sürmesi ve yenilgiyle sonuçlanmasından dolayı askerden kaçanların Anadolu'da eşkiyalığa başlaması
Devşirme asıllı devlet adamlarının Anadolu halkıyla kaynaşamamaları
Merkezi otoriteli olmuştur. Celali isyanlarının sonucunda;
Anadolu'da devlet otoritesi sarsılmıştır.
Anadolu'da huzur ve güvenlik bozulmuş, birçok şehir ve kasaba harap olmuştur.
Üretim faaliyetleri azalmış, ekonomi bozulmuştur.
Vergiler toplanamamış ve devletin gelirleri azalmıştır.
Psikolojik değerlerin bozulması
Tümamiral

| TSK rütbeleri>  Kara   Deniz   Hava .Genel Komutanlar |
| --- | --- |
Cumhurbaşkanı (Başkomutan)
Millî Savunma Bakanı
Genelkurmay Başkanı
Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları
Askerî Kurul
Yüksek Askerî Şûra
General ve Amiral
 Mareşal: Büyükamiral
 Orgeneral: Oramiral
Korgeneral: Koramiral
 Tümgeneral: Tümamiral
 Tuğgeneral: Tuğamiral
Üstsubay
Albay
Yarbay
Binbaşı
Subay
Yüzbaşı
Üsteğmen
Teğmen
Asteğmen
Astsubay
Astsubay Kıdemli Başçavuş
Astsubay Başçavuş
Astsubay Kıdemli Üstçavuş
Astsubay Üstçavuş
Astsubay Kıdemli Çavuş
Astsubay Çavuş
Astsubay Astçavuş

Uzman Erbaş
Uzman Çavuş
Uzman Onbaşı
Sözleşmeli Erbaş
Sözleşmeli Çavuş
Sözleşmeli Onbaşı
Erbaş
Çavuş
Onbaşı
Sözleşmeli Er
 Sözleşmeli Er
Er
Er
Tümamiral deniz kuvvetlerinde Tuğamiralle Koramiral arasındaki rütbedir. NATO kodu OF-7'dir. Kara ve Hava Kuvvetlerindeki karşılığı tümgeneraldir.
Türk Silahlı Kuvvetleri

Görev süresi 4 yıldır.
Tümamiral (Türk Deniz Kuvvetleri; yazlık)
Tümamiral (Türk Deniz Kuvvetleri; kışlık)
Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemleri

1876'dan beri kullanımda olan Tümamiral rütbe işareti
1861-1876 arası kullanılan Ferik paşa rütbe işareti
1856-1861 arası kullanılan Ferik paşa rütbe işareti
Koramiral

| TSK rütbeleri>  Kara   Deniz   Hava .Genel Komutanlar |
| --- | --- |
Cumhurbaşkanı (Başkomutan)
Millî Savunma Bakanı
Genelkurmay Başkanı
Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları
Askerî Kurul
Yüksek Askerî Şûra
General ve Amiral
 Mareşal: Büyükamiral
 Orgeneral: Oramiral
Korgeneral: Koramiral
 Tümgeneral: Tümamiral
 Tuğgeneral: Tuğamiral
Üstsubay
Albay
Yarbay
Binbaşı
Subay
Yüzbaşı
Üsteğmen
Teğmen
Asteğmen
Astsubay
Astsubay Kıdemli Başçavuş
Astsubay Başçavuş
Astsubay Kıdemli Üstçavuş
Astsubay Üstçavuş
Astsubay Kıdemli Çavuş
Astsubay Çavuş
Astsubay Astçavuş

Uzman Erbaş
Uzman Çavuş
Uzman Onbaşı
Sözleşmeli Erbaş
Sözleşmeli Çavuş
Sözleşmeli Onbaşı
Erbaş
Çavuş
Onbaşı
Sözleşmeli Er
 Sözleşmeli Er
Er
Er
Koramiral birçok ülkenin deniz kuvvetlerinde tümamiral ve oramiral arasındaki rütbe. NATO kodu OF-8'dir. Hava ve kara kuvvetlerindeki karşılığı korgeneraldir.
Türk Silahlı Kuvvetleri

Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev süreleri 4 yıldır. Askerî dokunulmazlık hakkına sahip ilk rütbe korgeneral/koramiral rütbesidir. TSK Personel Kanunu uyarınca, yalnızca muharip sınıf mensubu generaller (kurmay subay olmaları şartıyla birlikte) koramiral rütbesine yükselebilirler.
Koramiral (Türk Deniz Kuvvetleri; yazlık)
Koramiral (Türk Deniz Kuvvetleri; kışlık)
Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemleri

1909-1960 arası kullanılan Koramiral rütbe işareti
Eğri Yıldızları

| --- | --- |

Yazar: Géza Gárdonyi
Ülke: Macaristan
Dil: Macarca
Konu: Eğri Kuşatması
Yayım: 1901
Géza Gárdonyi
Eğri Yıldızları (Macarca: Egri csillagok)  Macar yazar Géza Gárdonyi'in ilk kez 1899'da tefrika edilen ve 1901 yılında kitap olarak yayımlanan çocuk romanıdır.
Macaristan'da ilk ve ortaöğrenimde okutulması zorunlu kitaplar arasında bulunan bu eser, ülkede en sevilen Macar romanlarındandır. Eserin, Macar ulusal kimliğinin oluşmasında pay sahibi olduğu düşünülür.
Roman, ikisi Macar biri Türk olmak üzere üç ana karakter üzerine kuruludur. Macar karakterler tarihi kişiliklerdir, Türk karakter (Yumurcak) ise hayalidir. Romanda, karmaşık aksiyonlu ve romantik bir hayat hikâyesinin içinde Eğri Kalesi'nin 1552'de Türkler tarafından kuşatılması olayı  anlatılır.
Yazar eseri için Viyana Kütüphanesi ve Millî Müze arşivlerinde 16. Yüzyıl Türklerinin gündelik yaşamları, konuşma dağarcığı, dini merasimleri, giyim-kuşam ve beslenme gelenekleri üzerine ciddi bir araştırma yapmış; olayların geçtiği tüm mekanları gezmiş; İstanbul'da 6 hafta geçirmişti.
Roman 1899'dan itibaren Peşti Hirlap adlı gazetede dizi halinde yayımlanmış; 1901'de ise kitap olarak basılmıştır.
Roman 19 dile çevrilmiş, radyo tiyatrosu olarak oynanmış, müzikal olarak düzenlenmiş, 1923 ve 1968'de filme çekilmiştir.
Eserin Türkçede Erdal Şalikoğlu çevirisiyle 2013 yılında yayımlanmıştır.
Diana Iovanovici Șoșoacă

| Diana Iovanovici Șoșoacă |
| --- | --- |

Romanya Senatosu Üyesi
Görevde
Makama geliş  21 Aralık 2020
Seçim bölgesi: Yaş ili
Kişisel bilgiler
Doğum: 13 Kasım 1975 (49 yaşında) Bükreş, Romanya Sosyalist Cumhuriyeti
Partisi: Rumen Millet Partisi (Rumence: Partidul Neamul Românesc)
Organizasyon: Romenler Birliği için İttifak (21 Aralık 2020 - 10 Şubat 2021)
Evlilik(ler): Alexandru Stănilă
Mesleği: Avukat, politikacı
Diana Iovanovici Șoșoacă (d. 13 Kasım 1975 Bükreş, Romanya) Rumen avukat ve politikacı. Facebook gibi sosyal medya sitelerinde COVID-19 kısıtlama önlemlerine karşı birkaç mesaj yayınladıktan sonra 2020'de popülerlik kazandı. Iovanovici Șoșoacă, 21 Aralık 2020'den beri Romenler Birliği'nin (AUR) eski bir üyesi.
Romanya Parlamentosu'na girmek istemediğini, ancak kocası Alexandru Stănilă yüzünden meclise girmek zorunda kaldığını söyledi. 10 Şubat 2021'de, Claudiu Târziu ve Sorin Lavric tarafından partinin stratejisini takip etmediği için parlamento grubundan çıkarıldı.
Süeda Çil

| Süeda Çil |
| --- | --- |
Doğum: 11 Mayıs 1969 (55 yaşında) Ankara, Türkiye
Milliyet: Türk
Meslek: Oyuncu, yardımcı yönetmen
Etkin yıllar: 1982-günümüz
Evlilik: Erkan Can (e. 1994; b. 1998)

Süeda Çil (d. 11 Mayıs 1969, Ankara), Türk oyuncu ve yardımcı yönetmendir. Özellikle Adile Teyze gibi filmler ve Kaygısızlar, Üzgünüm Leyla, Sihirli Annem, Selena, Hepsi 1 ve Benim Annem Bir Melek ile Kollama gibi dizilerdeki rolleriyle tanınır.
İstanbul Şehir Tiyatroları sanatçısı olan Çil, Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümünde eğitimini tamamladıktan sonra 1990 yılında Şehir Tiyatroları kadrosuna girdi. Sanatçı, oyunculuğunun dışında Başar Sabuncu, Orhan Alkaya, Şükrü Türen, Neşe Erçetin gibi yönetmenlere asistanlık yaptı. Kamera karşısına da geçerek sinema ve dizi filmlerde rol alan Süeda Çil, ilk filmi olan Sokaktaki Adam ile ödül kazandı.
Sahip olduğu ödüller

8. Ankara Film Festivali - 1996, Umut Veren Yeni Kadın Oyuncu, Sokaktaki Adam
İzmir Film Festivali, Onur Ödülü
Tiyatro oyunları

Vişne Bahçesi (Ali Taygun)
Sekiz Kadın (Nedret Denizhan)
Palto (Başar Sabuncu)
Kanlı Düğün (Başar Sabuncu)
Fermanlı Deli Hazretleri (Engin Uludağ)
Woyzeck (Mehmet Ulusoy)
Önce İnsan (Şükrü Türen)
Halay (Erol Keskin)
Bir Gece Masalı (Neşe Erçetin)
Barışa Şans Verin (Can Doğan)
Güneşin Oğlu
Herkes Aynı Bahçede (Başar Sabuncu)
Sarıpınar 1914 (Hakan Altıner)
Beyazlı Kadın
Sersem Kocanın Kurnaz Karısı (Orhan Alkaya)
Fotoğrafçı (Haşmet Zeybek)
Hoşu'nun Utancı (çocuk oyunu)
Vasatı Dört Kişi
Bir Gece Masalı
Yavru Kimin
Dullar (Hülya Karakaş)
Filmografisi

Gönül Dağı - 2023-günümüz
İyilik - 2022-2023
Payitaht Abdülhamid - 2018
Elimi Bırakma - 2018
Cennet'in Gözyaşları - 2017-2018
Mayıs Kraliçesi - 2015-2016
Fatih Harbiye - 2013-2014
Kadınları Anlama Kılavuzu - 2010-2011
Kollama - 2008-2010
Benim Annem Bir Melek - 2008
Hepsi 1 - 2007
Fikrimin İnce Gülü - 2007
Doktorlar - 2006
Selena - 2006 (Konuk oyuncu)
Büyük Buluşma - 2006
Patroniçe - 2004
Sihirli Annem - 2003-2006/2011-2012
Gönlümdeki Köşk Olmasa - 2002
Karşılaşma - 2002
Dadı - 2001
Melekler Evi - 2000
Halk Çocuğu - 2000
Üzgünüm Leyla - 2000
Yılan Hikâyesi - 1999
Sokaktaki Adam - 1995
Çiçek Taksi - 1995
Kaygısızlar - 1994
Bizim Mahalle - 1993
Teleflaş - 1992
Adile Teyze - 1982
Formaldehit

| --- | --- |



Adlandırmalar
IUPAC adıMethanal
Sistematik IUPAC adıMetanal
Diğer adlarFormik aldehit Metil aldehit Metilen oksit Formalin (sulu çözelti) Formol
Tanımlayıcılar
CAS numarası: 50-00-0 
3D model (JSmol): Etkileşimli görüntü
3DMet: B00018
Beilstein Referansı: 1209228
ChEBI: CHEBI:16842 
ChEMBL: ChEMBL1255 
ChemSpider: 692 
DrugBank: DB03843 
ECHA InfoCard: 100.000.002 
EC Numarası: 200-001-8
E numaraları: E240 (koruyucular)
Gmelin Referansı: 445
KEGG: D00017 
MeSH: Formaldehyde
PubChem CID: 712
RTECS numarası: LP8925000
UNII: 1HG84L3525 
UN numarası: 2209
CompTox Bilgi Panosu (EPA): DTXSID7020637 
 InChI InChI=1S/CH2O/c1-2/h1H2 Key: WSFSSNUMVMOOMR-UHFFFAOYSA-N  InChI=1/CH2O/c1-2/h1H2Key: WSFSSNUMVMOOMR-UHFFFAOYAT 
 SMILES C=O 
Özellikler
Görünüm: Renksiz gaz
Yoğunluk: 0.8153 g/cm³ (−20 °C)
Erime noktası: -92 °C
Kaynama noktası: -19 °C 
Çözünürlük (su içinde): 400 g dm−3
log P: 0.350
Asitlik  (pKa): 13.3
Baziklik  (pKb): 0.7
Yapı
Moleküler geometri: Trigonal planar
Tehlikeler
NFPA 704 (yangın karosu):    3 4 0
Parlama noktası: 64 °C (147 °F)
Patlama sınırları: 7–73%
Öldürücü doz veya konsantrasyon (LD, LC):
LD50 (medyan doz): 100 mg/kg (oral, rat)
Benzeyen bileşikler
Benzeyen : Asetaldehit Propiyonaldehit  Bütiraldehit  Pentanal  Hekzanal Heptanal Oktanal Nonanal Dekanal 
Benzeyen bileşikler: metanol formik asit
Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa). 
Bilgi kutusu kaynakları
Formaldehit CH2O formülüne sahip bir organik bileşiktir. Aldehitlerin en basit üyesidir, diğer ismi Metanaldir. Karbonil grubunun boş olan iki bağına birer hidrojen bağlanmasıyla oluşur. Tüm gelişmiş canlılarda  doğal olarak üretilir. Zehirli bir gazdır. Sulu çözeltisinin kendisine özgü, yakan bir kokusu vardır. Formaldehit, genellikle %37'lik sulu çözeltisi şeklinde taşınır veya depo edilir. Bu çözeltiye formalin denir. Formalinden, düşük basınç altında su buharlaşıp, ayrıldığı zaman, paraformaldehit meydana gelir. Bu bir polimer olup, formülü HO(CH2O)xH olan beyaz katı bir maddedir (x yaklaşık 30'dur). Bu polimer ısıtıldığı zaman, gaz formaldehite dönüşür. Bundan dolayı, gaz formaldehit elde etmek için, uygun bir kaynaktır. Saf formaldehitten, polimer ürünler elde edilebildiği gibi, fenol ve kazein ile de sentetik reçine ve plastikler imal edilmektedir.
Elde edilişi

Ticari olarak, metanol buharının hava oksijeni ile oksitlenmesinden veya doğal gazların uygun oksidasyonu ile elde edilir. Formaldehit, 1859 yılında Rus kimyager  Aleksandr Butlerov (1828–1886) tarafından keşfedildi.
Kullanım alanı

Formaldehit kimya endüstrisinde en yaygın olarak kullanılan ve üretilen maddelerden birisidir. Saf hâlde renksiz bir gazdır ve sıklıkla en fazla %37'lik olmak üzere sulu çözelti hâlinde kullanılır (formalin). Formalin çözeltilerinde bir miktar da metil alkol bulunmaktadır. Gerek gaz hâli gerekse sıvı çözeltisi kendisine özgü, hoşa gitmeyen bir kokuya sahiptir. Oksitleyen maddelerle hızla tepkimeye girer, yüksek derişimlerinde yanıcı bir sıvıdır. Hidroklorik asitle bis(klorometil) eter buharı oluşturacak şekilde tepkimeye girer, oluşan bu madde ise kanser yapıcı bir maddedir. Tıp laboratuvarlarda koruyucu sıvı ve sterilize edici madde olarak kullanılmaktadır. Başlıca reçine imalatında ve kimyasal üretim ara maddesi olarak kullanılmaktadır. Üre-formaldehit ve fenol-formaldehit reçineler köpük yalıtımı malzemelerinin, yapımında, sunta ve kontrplak imalinde tekstil ürünlerinin işlenmesinde ve ayrıca, formaldehit üre, fenol ve melamin reçinelerinin yapımında kullanılmaktadır.
Kişisel bakım ürünlerinde mikropların üremesini önlemek için koruyucu olarak kullanılır, bu dozu insan için tehlike arz etmez. Ayrıca bazı aşılarda da ölü hücreleri korumak için kullanılır.