Fikret Emirov
Yaratıcılığı > Operaları

Besteci yaratıcılığının ilk dönemlerinde, 1948 yılında opera türüne yönelmiştir. [26] Konservatuvarı bitirirken diploma tezi olarak tek perdelik "Ulduz"(Yıldız) operasını yazmıştır. Bu opera yalnız el yazması şeklinde saklanmış ve yayımlanmamıştır. Fikret Emirov bu eseri yazarak belirli deneyimler kazanmıştır. Besteci, opera türünün belirli üslup özelliklerini ve ifade araçlarını öğrenebilmiştir. Tek perdelik operanın librettosu Azerbaycan halk sanatçısı İsmayıl Hidayetzade'ye aittir.
1953 yılında Fikret Emirov "Sevil" operasını yazdı. Fikret Emirov, operanın üzerinde çalışmaya 1949 yılında başlamıştır. Cafer Cabbarlı'nın hikayesine dayanan bir opera oluşturma isteği, bestecinin içsel arzusu ve bu yazarın yaratıcılığına olan hayranlığından kaynaklanmakla birlikte, aynı zamanda yazar Mirze İbrahimov'un bu konuyu önermesiyle ilgilidir. Operanın librettosunu yazan şair Telet eyyubov, oyunun temel dramatik özünü, eserinin figüratif dilini ve karakterlerin kesin tanımlarını korumaya çalışmıştır. Librettoya çok özlü bir şekilde işlenmiş Azerbaycan kadınının acıklı durumu ve hukuksuzluğunu tasvir eden bir prolog sahnesi eklenmiştir. Opera türünün gereklilikleri nedeniyle oyunun bazı perdeleri birleştirilmiş ve eser daha kompakt hale getirilmiştir. Operanın her düzenlemesinde belirli değişiklikler yapılarak bazı sahneler eklenmiş, bazıları çıkarılmış ve karakterlerin bazı konuşmalarının yerleri değiştirilmiştir.
Operada dramatik çatışmanın temelini ilerici karakterler grubu (Sevil ve onun arkadaşları) ve ölüp giden dünya (Balaş ve onun çevresi) ile temsil edilen iki karşıt sosyal gücün birbirine karşı koyulması oluşturur. Karakterlerin sosyal ve psikolojik özelliklerinin birbirine zıt olması, operada figüratif-tematik ve kompozisyonel- yapısal çelişkileri belirler. Karakterlerin özelliklerinden oluşan iki müzikal tema kompleksi de zıtlık gösterir. Olayın gelişimi sürecinde Sevil ve onun arkadaşlarını temsil eden temalar zenginleşir, Sevil'e karşı konulan karakterlerle ilgili diğer tema grubu ise birinci grup tarafından ortadan kaldırılır.
Operanın dramaturjisinde gerilimin ve dinamizmin ardışık gelişimi ve artışı ilkesi büyük rol oynar. "Sevil" operasının dramaturjisinde yazar tarafından geniş şekilde kullanılan ve operanın müziğinde önemli rol oynayan leitmotivler, leittemalar, kısa motif-karakteristikalar ve motif-hatırlatmalar, operanın ana fikrinin açılmasına yardımcı olur.
Operada Sevil'in karakteristikaları ile ilgili olan leitmotivler özellikle önemlidir. Operanın kahramanının müziksel ifadesinde ilk kez prologda dile getirilen Sevil'in ana leitmotivi önemli bir rol oynar. Leitmotiv iki bölümden oluşur: başlangıç ve ana bölüm. Ana bölüm, büyük içsel güç ve ilk melodiden doğan zıt ve tamamlayıcı bir melodi ile zenginleşir.
Operada Sevil'i uyanmaya çağıran leitmotive büyük önem verilir. İlk kez Gülüş'ün Sevil'e hitaben söylediği ariozada duyulan bu leitmotiv, operanın dramaturjik gelişiminde ve ana fikrinin açılmasında önemli bir rol oynar. Operada Sevil ve Balaş'ın "kişisel trajedi" leitmotivi, hüzünlü, dramatik dolgun ve uyumlu bir tema olarak önemli bir rol oynar. Başlangıçta her iki karakterin duygularını tanımlayan bu leitmotiv, zamanla Sevil'in temasından uzaklaşır ve sadece Balaş'ın hissiyatında kalır. Operanın diğer karakterleri de leitmotivlerle tanımlanır. Operanın kahramanları, leitmotiv karakteristikalarının yanı sıra aryalar, ariozolar ve ansambl numaraları ile de tanıtılırlar.
Fikret Emirov'un operasında çeşitli karakterde ve türde birçok ansambl numarası bulunur. Bunların içinde özellikle Sevil ve Balaş'ın düeti önem taşır. Bu düet, onların karakteristikalarını tamamlar ve dramaturjik açıdan ana sahnelerde önemli bir rol oynar.
İkinci perdeden alınmış septet, tüm operanın merkezi ansamblı ve en yüksek noktasıdır. Bu ansambl, tüm karakterleri bir araya getirir.
"Fikret Emirov'un 'Sevil' operası, giriş bölümünden, üç perdeden ve iki sahneden oluşur. Birinci perdede Sevil'in hüzünlü aryosu ve ninnisi seslendirilir. Bu bölümlerde kendi kaderinden şikayetleri duyulur. Aryo halk şarkıları tarzında yazılmıştır. Mukaddimenin hüzünlü melodisi, tek başına seslendirilen org puntu, üzücü mahkumiyet hissini güçlendirerek, tüm aryolar için ortak çaresizlik ruhunu yaratır. Şarkının küçük aralığı ve onun imgeli-duygusal yapısı aryoyu hüzün-lirik halk şarkılarına - ağılara yaklaştırır. Aryonun halk şarkısı karakterinde olması, halk nefesli çalgıların melizmatik süslemelerini hatırlatan ağaç nefesli çalgıların (özellikle flütün) çaldığı melodiyle de dikkat çeker.
Fikret Emirov'un 'Sevil' operası, modern konuda lirik-psikolojik türde yazılmış ilk Azerbaycan operası olmanın yanı sıra, Cumhuriyet'te opera sanatının gelişiminde önemli bir dönüm noktası oldu ve bestecinin yenilikçi fikirlerini bir kez daha sergiledi.
Modern konuya hitap eden besteci, opera sanatına şehir yaşamını, yeni ifade araçlarını gerektiren yeni bir ortam getirdi. Fikret Emirov'un yaratıcılığının temel ifade aracı olan melodi, operanın müziğinde duygusal başlangıç rolünü oynar. Operanın müzik dolgunluğu, zengin harmonik dili, orkestral renkliliği, simfonikleşme eğilimleriyle dikkat çeker. Besteci, operada çeşitli müzik formlarını - aryayı, aryozoyu, reçitatifleri, ansambl ve koro bölümlerini büyük bir özgürlük ve ustalıkla kullanmıştır. Operanın müziğinde önemli rol oynayan leitmotifler, karakterlerin seviyesinde büyük önem taşır.
'Sevil' operasının ilk prömiyerası 25 Aralık 1953'te gerçekleşmiştir. İlk gösterime kadar iki kez halk önünde sunulmuştur. 9 Ekim 1953'te - operanın ilk halk gösterisinde bir dizi eleştirel görüş ifade edilmiş, besteci eser üzerinde ek çalışmalar yapmıştır. Aynı yılın 21 Aralık tarihinde operaya ikinci halk gösterisi düzenlenmiştir. Sonunda, operanın ilk gösterisi büyük bir başarı kazanmıştır. Gösterinin yönetmenliğini SSCB Halk Sanatçısı Mehdi Memmedov yapmıştır. Şef ise Emektar Sanat İşçisi Efrasiyab Bedelbeyli idi."
"Fikret Emirov'un 'Sevil' operası, Mirza Fetali Ahundov adına Azerbaycan Devlet Opera ve Balet Teatrının sahnesinde 8 Mayıs 1955 tarihinde sahneye konuldu. Bu gösteride roller çoğunlukla prömiyerdeki sanatçılar tarafından icra ediliyordu. Operanın ikinci redaksiyonuna dayalı gösteride bazı rollerin sanatçıları değişti. Örneğin, Sevil rolünde Firengiz Ahmedova, Balaş rolünde Kazım Memmedov sahne alıyordu.
Operanın üçüncü redaksiyonu 1959 yılının Mart ayının 21'inde gerçekleştirildi. Gösterinin müzik direktörlüğünü Efrasiyab Bedelbeyli üstlendi. Sevil rolünü Firengiz Ahmedova ve Firuze Muradova, Balaş rolünü ise Reşid Behbudov üstlendi. Gösterinin sahne tasarımı ve sanatsal düzenlemesi Eyyub Feteliyev tarafından gerçekleştirildi.
"Sevil" operası, 1959 yılının Mayıs ayında Moskova'da Azerbaycan edebiyatı ve sanat günlerinde sahnelendi. Moskova'daki bu gösteri için Fikret Emirov üçüncü redaksiyonu hazırlamıştı. Operanın müzik direktörlüğünü Niyazi üstlendi.
1964 yılında Moskova'da Pyotr İliç Çaykovski adına Konservatuvar'da operanın Rusça konser gösterisi yapıldı. Bu gösteride Sovyetler Birliği radyosu ve televizyonunun senfonik orkestrası da yer aldı.
1970 yılında "Azerbaycanfilm" film stüdyosu tarafından yönetmen VladimirKorikker tarafından "Sevil" filmi sinemaya uyarlandı. Film, operanın motifleri üzerine Fikret Emirov'un operasının temellerine dayanıyordu. 1977 yılında opera, Niyazi'nin yönetimiyle Semerkant'ta sahnelendi. 1980 yılında opera, Mirza Fetali Ahundov adına Azerbaycan Devlet Opera ve Balet Teatrında farklı bir düzenlemeyle sahnelendi. 1998 yılının Kasım ayında "Sevil" operası tamamen yeni bir redaksiyonla sahnelendi.
Fikret Emirov'un "Sevil" operası, Üzeyir Hacıbeyli'nin "Koroğlu" operasından sonra yaratılmış en başarılı ve bugüne kadar en iyi eserlerden biri olarak kabul edilir. Operanın müzik direktörü besteci Efrasiyab Bedelbeyli, 1953 yılında şunları yazdı: "Opera tiyatrosunun kolektifi büyük heyecan ve yaratıcılık duygusuyla 'Sevil' operası üzerinde çalıştı. Bu, Cafer Cabbarlı'nın piyesi için inandırıcı müzik çözümünü bulmuş bestecinin büyük yaratıcılığı başarısıdır. O, yüksek profesyonellik seviyesinde operalar yaratmıştır. Operanın değerli tarafı, bestecinin kahramanların kişisel trajedisini değil, tam da yüksek vatandaşlık gururuyla sosyal dramlarını öne çıkarmış olmasıdır."
"Muzikalnaya jizn" dergisi 1959 yılında şunları yazdı: "Fikret Emirov'un 'Sevil' operası, sadece Azerbaycan değil, aynı zamanda tüm çok uluslu Sovyet müziğinin bir başarısıdır."