stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Françoise Sagan
Hayatı > Özel yaşamı

Sagan, iki kez evlendi. Bunların ilkini 13 Mart 1958 tarihinde kendinden yirmi yaş büyük bir editör olan Guy Schoeller ile yaptı. Bu ilk evliliği Haziran 1960'ta noktalandı. Daha sonra ise 10 Ocak 1962 tarihinde Bob Westhof adlı Amerikalı bir çömlekçiyle evlendi. Bu son evliliği ise 1963 yılında bitti. Haziran 1963'te ise oğlu Denis dünyaya geldi. Sonraları ise lezbiyen olarak takılmayı sürdürmeyi seçen Sagan, bu bağlamda bir moda stilisti olan Peggy Roche ile birliktelik yaşamaya başladı. Ancak sonrasında evli bir erkek olan Bernard Frank ise beraber oldu. Daha sonra tekrar Fransız Playboy dergisinde editör olan Annick Geille ile lezbiyen birliktelik yaşadı.
Sagan Amerika Birleşik Devletleri'nde gezmeyi severdi. Bu geziler sırasında çoğunlukla Truman Capote ve Ava Gardner gibi isimlerle görüntülenirdi. 14 Nisan 1957 tarihinde Aston Martin marka spor arabasıyla kaza yaşayan yazar, bir süre komada kaldı. Otomobil tutkunu olan Sagan'ın bir Jaguar ve kumar oynamaya giderken kullandığı bir Monte Carlo marka arabası bulunmaktaydı.
1990'larda kokain kullandığı gerekçesiyle tutuklanan Sagan, hayatının belli dönemlerinde uyuşturucu bağımlılığı yaşadı. Öyle ki, kendisi hakkında bilinen bir olayda; evinde uyuşturucu aramaya gelen polis köpeğinin uyuşturucuyu bulup yalaması sonrasında Sagan, polise "Bak! O da bunu sevdi." şeklinde bir cümle kurmuştur.
Hayatı > Ölümü

2000'lere gelindiğinde yazarın sağlığı kötüleşti. Öyle ki 2002 yılında yargılandığı vergi kaçakçılığı davasına katılamadı. Bu nedenle cezası askıya alındı. Françoise Sagan 24 Eylül 2004 tarihinde, 69 yaşındayken Honfleur, Calvados'ta akciğer ambolisi geçirerek öldü.
Ölümü sonrasında Fransız Cumhurbaşkanı Jacques Chirac: "Onun ölümüyle Fransa tarihinin en parlak ve hassas yazarlarından birini kaybetti. O ayrıca edebi hayatımızda seçkin bir yere sahip olan yazarlardandı." yorumunu yaptı.
Film

Sagan'ın yaşamı, Diane Kurys tarafından yönetilen "Sagan" adlı biyografik filmde yer aldı. Bu film, Fransa'da 11 Haziran 2008'de gösterime girdi. Fransız aktris Sylvie Testud, Sagan'ın rolünü üstlendi.
Alıntılar

"Hiçbir şey bir kahkahadan daha iğrenç değildir."
Aşka inanıp inanmadığı sorulduğunda: "Şaka mı yapıyorsunuz? Ben sadece tutkuya inanırım. Başka bir şeye inanmam. O da en fazla iki yıl, daha fazla değil. Tamam tamam, o zaman en fazla üç yıl."
"Elbise, bir erkeğe onları çıkarmak için ilham vermedikçe anlamsızdır."
Eserleri > Romanlar

Günaydın Hüzün (1954, Bonjour Tristesse)
Acı Tebessüm (1955, Un certain sourire)
Dans un mois, dans un an (1957, Those without shadows)
Brahms'ı Sever misiniz? (1959, Aimez-vous Brahms?)
Les Merveilleux Nuages (1961, "Wonderful Clouds")
Toxique (1964)
Çarpıntı (1965)
Le Garde du cœur (1968, The Heart-Keeper)
Un peu de soleil dans l'eau froide (1969, Sunlight on Cold Water)
Des bleus à l'âme (Scars on The Soul) (1972)
Un profil perdu (1974, Lost Profile)
Brigitte Bardot (1975)
Le lit défait (1977, The Unmade Bed)
Le Chien couchant (1980)
La femme fardée (1981, The Painted Lady)
Un orage immobile (1983)
De guerre lasse (1985)
La Maison de Raquel Vega (1985)
Sarah Bernhardt, ou le rire incassable (1987)
Un sang d'aquarelle (1987)
La Laisse (1989)
Les Faux-Fuyants (1991)
Chagrin de passage (1994)
Le Miroir égaré (1996)
Les Quatre coins du coeur' (2019)
Eserleri > Kısa öyküler

Les yeux de soie (1975, Silken Eyes)
Musiques de scène (1981)
Eserleri > Oyun yazıları

Château en Suède (Château in Sweden) (1960)
Les Violons parfois (1961)
La Robe mauve de Valentine (1963)
Bonheur, impair et passe (1964)
L'Écharde (1966)
Le Cheval évanoui (1966)
Un piano dans l'herbe (1970)
Il fait beau jour et nuit (1978)
L'Excès contraire (1987)
Eserleri > Otobiyografik çalışmalar

Toxique (1964)
Réponses (1975, röportajlar)
Avec mon meilleur souvenir (1984)
Répliques (1992, röportajlar)
...Et toute ma sympathie (1993, 'Avec mon meilleur souvenir eserinin devamı)
Derrière l'épaule (1998, orobiyografi)
Irak millî futbol takımı

Irak millî futbol takımı, Irak'ı uluslararası arenada temsil eden futbol takımıdır. Irak millî futbol takımı 2007 AFC Asya Kupası'nı kazanarak tarihinde ilk defa Asya Şampiyonu olmuştur.
Irak dört kez Arap Uluslar Kupasını (1964, 1966, 1985, 1988) kazanmış, Arap Birliği'nin en başarılı millî takımlarından biridir. Irak millî futbol takımı, bir kez AFC Asya Kupasını (2007) kazanmakla beraber, Asya Oyunlarında (1982) Altın Madalya, Üç Milletler Körfez Kupası (1979, 1984, 1988) ve Batı Asya Şampiyonasını (2002) kazanmıştır.
Irak futbolu 1970'lerde ve 1980'lerde zirveye ulaşarak, Meksika'daki 1986 Dünya Kupasına ve Moskova, Los Angeles ve Seul Olimpiyat Oyunları olmak üzere 3 kez katılmıştır. Irak 1982 Asya Oyunlarını kazanarak arka arkaya 4 kez Arap Milletler Kupasını ve
Milletler Körfez Kupası 3 kez kazanmıştır.
Karanlık Dönemi

Mahmut Cabbar hükûmetinin iktidarı sırasında, Saddam'ın oğlu Uday Hüseyin, millî futbol takımının uzantısı olan Irak Olimpiyat Komitesinin sorumlusuydu. Körfez Savaşı'ndan sonra, Irak millî futbol takımı, Asya Oyunları ve birçok Arap yarışmalarına katılmaktan men edildi. 1996 yılında Irak millî futbol takımı, Irak futbol tarihinin en kötü FIFA Dünya sıralamasında 139. sırada yer aldı.
Turnuva tarihi > FIFA Konfederasyonlar Kupası tarihi

| FIFA Konfederasyonlar Kupası> Yıl | FIFA Konfederasyonlar Kupası> Tur | FIFA Konfederasyonlar Kupası> Derece | FIFA Konfederasyonlar Kupası> O | FIFA Konfederasyonlar Kupası> G | FIFA Konfederasyonlar Kupası> B | FIFA Konfederasyonlar Kupası> Y | FIFA Konfederasyonlar Kupası> AG | FIFA Konfederasyonlar Kupası> YG | FIFA Konfederasyonlar Kupası>  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
 1992: Katılmadı
 1995: Katılmadı
 1997: Elemeleri geçemedi
 1999: Elemeleri geçemedi
  2001: Elemeleri geçemedi
 2003: Elemeleri geçemedi
 2005: Elemeleri geçemedi
|  2009 | Grup aşaması | 7. | 3 | 0 | 2 | 1 | 0 | 1 |  |
 2013: Elemeleri geçemedi
 2017: Elemeleri geçemedi
| Toplam | Grup aşaması (1 kez) | 1/10 | 3 | 0 | 2 | 1 | 0 | 1 |  |
Turnuva tarihi > Asya Kupası tarihi

| Asya Kupası> Year | Asya Kupası> Tur | Asya Kupası> O | Asya Kupası> G | Asya Kupası> B | Asya Kupası> M | Asya Kupası> AG | Asya Kupası> YG |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1956 - 1968 | Katılmadı | - | - | - | - | - | - |
| 1972 | 1. Tur | 3 | 0 | 2 | 1 | 1 | 4 |
| 1976 | Dördüncü | 4 | 1 | 0 | 3 | 3 | 6 |
| 1980 - 1992 | Katılmadı | - | - | - | - | - | - |
| 1996 | Çeyrek final | 4 | 2 | 0 | 2 | 6 | 4 |
| 2000 | Çeyrek final | 4 | 1 | 1 | 2 | 5 | 7 |
| 2004 | Çeyrek final | 4 | 2 | 0 | 2 | 5 | 7 |
| 2007 | Şampiyon | 6 | 3 | 3 | 0 | 7 | 2 |
| 2011 |  ? | - | - | - | - | - | - |
| Toplam | En İyi: Şampiyon | 25 | 9 | 6 | 10 | 27 | 30 |
Güncel kadro

Aşağıdaki 27 oyuncu, Mart 2024'teki 2026 FIFA Dünya Kupası eleme maçlarına çağrıldı.
Filipinler'e karşı oynanan maçın ardından 26 Mart 2024 itibarıyla rakamlar ve goller.
| № | Mevki | Futbolcu | Doğum tarihi (yaş) | Maç | Gol | Kulüp |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 | 1KL | Jalal Hassan (Kaptan) | 18 Mayıs 1991 (33 yaşında) | 81 | 0 |  Al-Zawraa |
| 22 | 1KL | Ahmed Basil | 19 Ağustos 1996 (28 yaşında) | 5 | 0 |  Al-Shorta |
| 1 | 1KL | Mohammed Saleh | 1 Mayıs 1995 (29 yaşında) | 0 | 0 |  Duhok |

| 15 | 2DF | Dhurgham Ismail | 23 Mayıs 1994 (30 yaşında) | 71 | 4 |  Al-Khaldiya |
| 2 | 2DF | Rebin Sulaka | 12 Nisan 1992 (32 yaşında) | 40 | 1 |  FC Seoul |
| 4 | 2DF | Saad Natiq | 19 Mart 1994 (30 yaşında) | 38 | 1 |  Al-Quwa Al-Jawiya |
| 21 | 2DF | Frans Putros | 14 Temmuz 1993 (31 yaşında) | 19 | 0 |  Port |
| 5 | 2DF | Manaf Younis | 16 Kasım 1996 (28 yaşında) | 15 | 1 |  Al-Shorta |
| 23 | 2DF | Merchas Doski | 7 Aralık 1999 (24 yaşında) | 14 | 0 |  Slovácko |
| 3 | 2DF | Hussein Ali | 1 Mart 2002 (22 yaşında) | 10 | 0 |  Heerenveen |
| 6 | 2DF | Zaid Tahseen | 29 Ocak 2001 (23 yaşında) | 9 | 1 |  Al-Talaba |
| 26 | 2DF | Mustafa Saadoun | 25 Mayıs 2001 (23 yaşında) | 2 | 0 |  Al-Quwa Al-Jawiya |

| 9 | 3OS | Ahmed Yasin | 22 Nisan 1991 (33 yaşında) | 66 | 6 |  Al-Kholood |
| 13 | 3OS | Bashar Resan | 22 Aralık 1996 (27 yaşında) | 63 | 4 |  Al-Markhiya |
| 8 | 3OS | Ibrahim Bayesh | 1 Mayıs 2000 (24 yaşında) | 53 | 6 |  Al-Quwa Al-Jawiya |
| 7 | 3OS | Safaa Hadi | 14 Ekim 1998 (26 yaşında) | 38 | 1 |  Tractor |
| 20 | 3OS | Osama Rashid | 13 Ocak 1992 (32 yaşında) | 35 | 2 |  Vizela |
| 16 | 3OS | Amir Al-Ammari | 27 Temmuz 1997 (27 yaşında) | 29 | 2 |  Halmstad |
| 11 | 3OS | Hasan Abdulkareem | 17 Nisan 1999 (25 yaşında) | 13 | 1 |  Al-Zawraa |
| 17 | 3OS | Ali Jasim | 20 Ocak 2004 (20 yaşında) | 11 | 0 |  Al-Quwa Al-Jawiya |
| 14 | 3OS | Zidane Iqbal | 27 Nisan 2003 (21 yaşında) | 10 | 1 |  Utrecht |
| 19 | 3OS | Youssef Amyn | 21 Ağustos 2003 (21 yaşında) | 8 | 1 |  Eintracht Braunschweig |
| 24 | 3OS | Montader Madjed | 24 Nisan 2005 (19 yaşında) | 3 | 0 |  Hammarby |
| 27 | 3OS | Louaï El Ani | 12 Temmuz 1997 (27 yaşında) | 2 | 0 |  Al-Zawraa |
| 25 | 3OS | Abdul-Razzaq Qasim | 19 Şubat 2003 (21 yaşında) | 0 | 0 |  Al-Shorta |

| 18 | 4FV | Aymen Hussein | 22 Mart 1996 (28 yaşında) | 74 | 25 |  Al-Quwa Al-Jawiya |
| 10 | 4FV | Mohanad Ali | 20 Haziran 2000 (24 yaşında) | 46 | 20 |  Al-Shorta |
Narkolepsi

Narkolepsi, gündüz aşırı uyku eğilimi - Excessive Daytime Sleepiness (EDS) - ile karakterize edilen nöropsikiyatrik bir durumdur. Uyku felci (Sleep Paralise), katapleksi ve hipnogojik halüsinasyonlar ise bu hastalığın uzantısında ortaya çıkan diğer bozukluklardır.
Semptomları

En belirgin semptomlarından birisi gece yeterli derecede uyunmuş dahi olunsa gün içerisindeki aşırı uyku eğilimi görülmesidir. Narkolepsi sahibi hastaların en olur olmadık yerlerde ve zamanlarda, kendileri de çoğunlukla farkına varmadan uykuya daldıklarını görmek olasıdır. Gün içerisindeki uyku atakları, bazen kendilerini uyararak bazense uyarmadan, fiziksel olarak uyuma ihtiyacının dayanılmaz olması şeklinde oluşur. Gün içerisindeki kısa uyku durumları birden fazla olabilir. Genellikle kişi bu kısa uykular sonucunda kendisini iyi hissederek uyanır, ne var ki uyku hissi birkaç saat sonra tekrar kendini gösterecektir. Bununla beraber gece uykusu esnasında sık sık uyanma durumları görülür.
Narkolepsi hastalığına sahip bireyde zaman içerisinde bu hastalığın beraberinde getirdiği birtakım bozuklukları da görmek olasıdır. Bütün narkoleptiklerde görülmeyen ama narkolepsinin klasik semptomları arasında sayılabilecek bozukluklar: Katapleksi, hipnogojik halüsinasyon ve uyku felci. Katapleksi kasların fonksiyonunu yitirdiği, anlaşılır konuşulamadığı, boyun ya da dizlerdeki gücün zayıflaması sonucu vücudu çökerten epizodik bir durumdur. Bu epizot aşırı gülme, kızgınlık, sürpriz ya da korku gibi duygusal reaksiyonlar tarafından ortaya çıkartılabilir. Süresi birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar uzayabilir. Kişi epizot boyunca bilincini kaybetmez, yalnızca vücut fonksiyonları felce uğramış olur.
Uyku felciyse uyanma esnasında geçici bir konuşamama ya da hareket edememe durumudur. Bu genellikle korkutucu olsa dahi tehlikeli değildir. Hipnogojik halüsinasyonlar ise son derece canlı, sık sık korkutucu olan, uykuya dalış ve uyanış esnalarında görülen, rüya benzeri bir durumdur. Gündüz aşırı uyku eğilimi, uyku felci, hipnogojik halüsinasyonlar, özellikle yetersiz uyumuş kişilerde de gözlenebilen bozukluklar olmakla beraber, katapleksi yalnızca narkoleptik hastalara özgü bir durumdur.
Bu sayılan semptomlarının tümünü kendinde gösteren hastaların yüzdesi %20 ile %25 arasında değişir.
Narkolepsinin semptomları, özellikle gündüz aşırı uyuma eğilimi ve katapleksi kişinin sosyal, kişisel ve profesyonel yaşamında sık sık ciddi problemlere yol açar ve kişiyi birçok yönden kısıtlar.
Etkileri

Uyku düzeni iki kısımdan oluşur; birincisi hızlı göz hareketleri olarak adlandırılan REM (Rapid-Eye-Movement) uykusu, diğeri ise REM uykusu dışında kalan Non-REM (NREM) uykudur.
Normalde, kişi uyanıkken beyin dalgaları düzenli bir ritim gösterir. Kişi uykuya daldığındaysa beyin dalgaları yavaşlar ve daha az düzenli olur. Bu sürece verilen ad, NREM yani normal uyku durumudur. Uykuya daldıktan yarım ya da bir saat sonra beyin dalgaları tekrar aktif sürece geçmeye başlar. Buna verilen ad da REM uykusudur. Hatırlayabildiğimiz rüyaların büyük bir kısmı bu süreçte görülür.
Normalde insanlar uykularına NREM ile başlarlar. REM uykusunun başlamasıysa denildiği gibi yarım saat ile bir saat arasında değişir. Buna karşın narkoleptik kişiler doğrudan REM uykusuna dalar. Bunun birçok sonucu gözlenebilir: Gece uykusu esnasında  çoğunlukla derin bir uykuya sahip olunamaz, genellikle hatırlayamadıkları çok canlı ve genellikle korkutucu rüyalar/kabuslar kendini gösterir, gözle görülür bir biçimde gündüz zamanında her an uykuya dalınabilir.
Nedenleri

Narkolepsi hastalığı kesin bir şekilde nedenselleştirilmiş değildir. Şu ana dek bulunan en somut neden genetik yolla oluşmasıdır.
2004 yılında Avustralya'da narkoleptik insanlardan alınan proteinlerin farelere enjekte edilmesi yoluyla bir araştırma yapılmıştır. Bu araştırma sonucunda, narkolepsinin "otoimmün" bir hastalık olduğuna ilişkin ipuçları elde edilmiştir. Bu da bağışıklık sisteminin normal beyin dokularına yabancı doku gibi saldırması anlamına geliyor. Nöropeptid hipokretin (uyanıklık sağlar) çoğu hastanın BOS'unda eksik bulunmuştur. Bu da lateral hipotalamusta hipokretin içeren nöronların HLA aracılıklı otoimmün yıkımını düşündürmektedir. Hastaların %98'inde HLA-DRQ 0106 pozitiftir.
Uykudan önce titreme, [kaynak belirtilmeli] sürekli halsizlik vb. durumları görmek de olasıdır. Uyku esnasında kişi, dış etkenleri algılayamaz fakat bazılarını hatırlayabilir. Genellikle uyku sürelerinin belirli bir saati olmamasına karşın, bazı hastalar uyku nöbetlerinin vakitlerini saptayabilirler.
Bu tip kişilerde genellikle gece uykusuzluk görülür.
Tuvalu

Başlığın diğer anlamları için Tuvalu (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Tuvalu; Büyük Okyanus'ta, dokuz adet mercan adasından oluşan Polinezya ülkesidir. İngiliz Milletler Cemiyetine üye olup devlet başkanı olarak Birleşik Krallık kralını kabul eder. ABD'ye bağlı bir eyalet olan Hawaii Adası ile Avustralya arasında bulunmaktadır. Komşu ülkeleri Kiribati, Samoa ve Fiji adaları olan Tuvalu, 26 km²lik bir yüz ölçümüne sahiptir. Tuvalu, dünyada Vatikan, Monako ve Nauru'dan sonra en küçük, Vatikan'dan sonra ise en az nüfusa sahip ikinci bağımsız ülkedir. Ayrıca, Birleşmiş Milletler'e üye olan en az nüfuslu ülkedir.
Küresel ısınma nedeniyle deniz seviyesinin yükselmesi, başkenti deniz seviyesinden sadece 5 metre yüksekte olan Tuvalu için hayatî bir tehdit oluşturmaktadır. Eğer küresel ısınma nedeniyle sıcaklık 1 derece daha artarsa Tuvalu sulara gömülecektir. Tuvalu halkı şimdiden Avustralya ve Yeni Zelanda'ya göç etmektedir.
Coğrafyası > Adaları

Funafuti
Nanumaya
Nanumea
Nui
Niutao
Niulakita
Nukufetau
Nukulaelae
Vaitupu
Kale

Başlığın diğer anlamları için Kale (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
"Hisar" buraya yönlendirilmektedir. Diğer kullanımlar için Hisar (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Doğu Sussex'te bulunan 1385 yılında inşa edilmiş Bodiam Şatosunun etrafı içi su dolu bir hendekle çevrilidir.
Kale ya da kermen, düşmanın gelişinin beklendiği yollar üzerine, stratejik öneme sahip olan şehirlere, geçit ve dar boğazlara savunma amaçlı olarak inşa edilen ordusal yapı. Bu tür tahkimatlar antik çağlardan beri kullanılmıştır. ve askerî işlevlerinin yanı sıra idari, siyasi ve ekonomik merkez olarak iş görmüştür. Kimi kaleler saray halkına konaklama imkanı sağlardı. Kalelerde kuleler ve surlar gibi farklı özelliklere sahip bölümler bulunurdu. 15. yüzyılda topların yaygınlaşmasıyla Orta Çağ kaleleri işlevlerini yitirdi ve yerini İtalyan tarzı kalelere bıraktı.
Tanım > Etimoloji

Sözcüğün kökeni Arapça ḳlˁ kökünden gelen ḳalˁa(t) قلعة  "hisar, kale, müstahkem yer" kelimesidir. Bunun kökeni ise Akadca aynı anlama sahip olan kalakku sözcüğüdür. Türkçede yer adlarında kullanılan kestel sözcüğü İngilizce castle sözcüğüyle benzerlik göstermektedir. Diyanet İslam Ansiklopedisi iki sözcük arasındaki ilişkinin belirsiz olduğunu dile getirse de Nişanyan Yeradları'na göre sözcüğün kökeni Yunanca kástellos kelimesidir.
Tanım > Terminoloji

Kale sözcüğünün kapsamı farklı şekillerde belirlenebilmektedir. Günümüzde müstahkem pek çok yapıya kale denilmektedir. İngilizcedeki castle sözcüğü genellikle bir lordun ikamet ettiği tahkim edilmiş mesken olarak ifade edilir. Fransızca kökenli şato sözcüğü 13 ve 14. yüzyıllarda castle sözcüğüyle eş anlamlı olarak kullanılırken 15. yüzyılda feodalizmin zayıflamasıyla birlikte şatafatlı köşkleri ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır. Hisar sözcüğü aslında şato gibi hem konut hem tahkimat görevi gören yapıları ifade etmek için kullanılmaktadır. Kermen ise Tatarca kirmen sözcüğünden gelmektedir ve Rusçadaki kremlin sözcüğünün kökenini oluşturmaktadır. Palanka ve kale sözcükleri tahkim edilmiş şehirlerin bütününü kapsayacak şekilde de kullanılmıştır. Eğer bir kale şehri kapsamaktaysa ona kalekent denir. Müstahkem şehir de aynı anlamda kullanılan başka bir terimdir.
Yer adı bilimi olarak incelendiğindeyse hisar sözcüğünün Türkiye'nin batısındaki yer adlarında, kale sözcüğünün Türkiye'nin doğusundaki yer adlarında, kermen sözcüğünün ise Kırım coğrafyasındaki yer adlarında yaygın olduğu görülmektedir. Arapçada kale anlamında kullanılan hısn kelimesi Türkçede pek kullanılmamıştır ancak günümüzde yer adı olarak Hısnıkeyfâ'da (Hasankeyf) yaşamaktadır.
Yaygın bölümleri > Başkule

Ana madde: Başkule
Başkule veya erk olarak da bilinen kalenin en güçlü savunulan, büyük kulesi. İçinde hükümdar ve ailesi ile hükümdarın savaşçılarının ve hizmetçilerinin ikamet edebilmesi için kalacak yer bulunurdu. Bu büyük kuleler içinde yaşayan hükümdarın gücünü yansıtırdı. Hatta görkemli başkuleler kendi başına birer askerî mevki sayılırdı. Başkuleler, büyük ve yüksek bir yapıya sahip olur ve binanın ağır yükünü dağıtabilmek için güçlü temeller bulundururdu. Koçbaşlarına dayanabilmeleri için duvarları çok kalın olur ve kagîr payandalarla desteklenirdi. Başkulede çok sayıda ve çeşitli katlar bulunurdu. Zemin katta depolama amacıyla kullanılmak üzere bir zindan bulunabilirdi. Sözcük İngilizcede great-tower, donjon ve keep ile ifade edilir.
Yaygın bölümleri > Perde duvarı

Ana madde: Perde duvar (tahkimat)
Perde duvarı veya kale bedeni, savunma amacıyla inşa edilmiş yüksek duvarlardır. Perde duvarın üzerinde askerlerin siper alabileceği bir barbata bulunurdu. Askerlerin perde duvarın üzerinde mevzilendiği yere seğirdim yolu denirdi. Bazı kalelerde dış duvar denilen ikincil bir koruyucu duvar vardır. Bu iki duvar arasında kalan toprak şerite şarampa denir. Perde duvarların iç tarafında eskiden kumkuma günümüzdeyse kazamat denilen, bedenin içinde niş oluşturan kemerli gözler bulunabilirdi. Perde duvarın dibine gelen düşmanlara ok, taş vb. şeyleri fırlata bilmek için duvardan cumba halinde uzanan senkendaz veya küluhendaz denilen çıkma mazgallar bulunurdu. Bazen düşmanların kale bedenlerine yaklaşmasını önleme için araziye şev denilen eğimler verilmiştir.
Yaygın bölümleri > Kapıkule

Kalenin ana giriş kapısının bulunduğu, kenarlarında kuleler veya burçlar, üzerinde mazgallı siperlerle korunan yapı. Burada kalenin girişini kapatmak için dikine indirilip kaldırılan, asma kapı olarak adlandırılan kafesli yapıdaki engeller kullanılırdı. Ayrıca kalın ahşaptan yapılan ve dış yüzeyinin demir levhalarla kaplandığı kanatlı kapılar bulunurdu. Kapının iç tarafında etrafı kapalı, kalenin içiyle bağlantıyı kesen bir avlu bulunur, ilk savunmayı aşan düşmanlar burada yok edilirdi. Ek bir savunma olarak hendeğin dış tarafına, köprünün önüne hisarpeçe adı verilen bir kule inşa edilirdi.
Yaygın bölümleri > Hendek

Ana madde: Hendek
Düşmanların geçişini önlemek için kalenin etrafına hendek denilen bir çukur kazılabilir ve mümkünse içi su ile doldurulurdu. İnsanların hendek üzerinden geçişi zincirlerle indirilip kaldırılabilen bir asma köprüyle sağlanırdı. Kuşatma sırasında düşmanların geçişini önlemek için köprü yukarı çekilirdi.
Yaygın bölümleri > Mazgallı siper

Ana madde: Mazgallı siper
Surların üzerinde arkasına askerlerin konuşlandığı dişli parapet. Barbata veya dendan olarak da bilinir.
Yaygın bölümleri > Ok mazgalları

Ok mazgalları surlardaki ok ateş edilebilmesi için dış yani dar, iç yanı geniş aralıklardır.
Yaygın bölümleri > Poterna

Bazı kalelerde poterna denilen ufak ikincil kaleler bulunurdu. Savaş sırasında bunlar düşmanın girmesini önlemek için örülürdü. Kuşatma birliklerine saldırmak veya dışarıya haberci göndermek için kullanılan küçük kapıları uğrun veya huruç kapısı denirdi.
Tarihçe > Antik Roma

Romalılar antik Batı dünyasında askeri mühendislik konusunda gelişmişlerdi ve çalışmalarının izlerine hala Avrupa ve Orta Doğu'da rastlanmaktadır. Romalılar castra adı verilen askerî garnizon kentleri inşa etmişlerdi. Bu yapılar surlar ve hendeklerle çevriliydi ve lejyonların hızlıca hareket edebilmelerini sağlayan yollarla birbirlerine bağlanırdı.
Tarihçe > Araplar ve İslam > İran ve Orta Asya

İslam'ın Orta Asya'ya yayılmasından önce büyük siyasi ve ekonomik merkezlerden ziyade şato benzeri yapılar yaygındı. Bunlar diz denilen bir kale ve şehristan denilen asıl kasabadan oluşmaktaydı. Araplar İran, Horasan ve daha sonra Maveraünnehir ve Harezm bölgelerinde karşılaştıkları bu yapıları kal'a olarak adlandırdılar. İslamiyet'in ve Araplar'ın bölgeye gelmesiyle birlikte siyasi ve ekonomik refah artınca Feodal yapı aşılmış ve şehirler büyüme evresine girmiştir. Gelişen şehirlerde eski şatovari yapılar şehrin çekirdeğini, yani kuhendizini oluşturmuştur. Kent halkının çoğunun ikamet ettiği, etrafı surlarla çevrili yere şehristan denmiştir. Eğlence ve ibadet amaçlı binaların çoğu şehristanda bulunurdu. Rabat ise kentin büyümesiyle surlarla çevrili şehristanın dışına taşan yerleşim birimidir. Rabatın temel özelliği asıl şehrin dışında gelişmesidir. Rabatta genellikle ticari faaliyetler gerçekleşirdi. Böylelikle kuhendiz, şehristan ve rabatla birlikte üçlü şehir tipolojisini oluşmuştur. Bu üçlü şehir planı sadece Orta Asya şehir tipolojisinde geçerli değildi. İslam coğrafyasının herhangi bir yerindeki benzer şehir tiplerinin anlatımında da kullanılmaktaydı.
Tarihçe > Orta Çağ Avrupası

Ana madde: Müstahkem şato
Orta Çağ'da Avrupa'da şato denilen, bir kral veya lordun konutu olan hisarlar yaygındı. Şatoda hükümdar ile birlikte ailesi, hizmetçileri ve savaşçıları da yaşardı. Avrupa'da kullanılan en yaygın şato türleri mot ve beyli şatosu, kâgir donjonlu şato ve konsentrik şatosuydu.
Batı Avrupa'da şatolar 9. yüzyılda gelişmeye başladı. 10. yüzyıl Fransa'sında motte denilen etrafı hendeklerle çevrili bir tepenin üzerine donjon adı verilen büyük bir ahşap kule inşa edilirdi. İlerleyen dönemde tepenin eteği kazıklı çitle çevrilerek bailey adı verilen bir avlu oluşturuldu. Böylelikle 11. yüzyıl itibarıyla Batı Avrupa'da mot ve beyli şatoları yaygınlaştı. Ahşap malzemeler ateşe karşı dayanıksız olduğu için daha sonraları taştan malzemeler kullanılmaya başlandı ve kâgir şatolar meydana çıktı.