stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sibirya Yupikleri
Kültür > Sosyal yaşam

Sibirya Yupikleri, babayerli ataerkil dıştanevli klanlar ve soylar olarak topluluk oluştururlar. Çukçilerde de görülen ve kayık kooperatifi ya da kayık takımı denilen bu yapılanmada, aynı kayıktaki avcıların hepsi erkek akrabalardan oluşur. Her klan üyesi öldüğünde kendi klanının mezarına gömülür. Avdan elde edilenler klan arasında eşit dağıtılır. Geçmişte her klanın 200 ilâ 400 kişiyi alabilen büyük toplumsal konutu bulunduğu için, Alaska Eskimoları'nda görülen ve kışın yalnızca erkeklerin toplandığı köy odası yapılanması Sibirya Yupikleri'nde görülmez.
St. Lawrence Adası'nda yer alan Gambell kasabasındaki geleneksel Sibirya Yupik evliliklerinde, sadece erkekler evlenmek istediği kadını seçerken kadınların herhangi bir tercih hakkı yoktur. Damadın ailesi, gelinin ailesine kızın evlenip evlenemeyeceğini sorar. Daha sonra kız "işaretlenir", yani başka kimse ona evlilik teklif edemez. İlk evlenme teklifi köyün yaşlılarınca onaylandıktan sonra damadın ailesi gelin için yiyecek, giyecek, ev aletleri gibi birtakım hediyeler getirmek zorundadır. Hediyeler gelinin ailesi tarafından kabul edilirse damat, gelinin ailesi için avcılık dahil bir yıl çalışmak zorundadır. Geleneksel evlilikler beş aşamadan oluşsa da, bu son aşamadan sonra çift artık evli kabul edilir.
19. yüzyılın ortalarına dek, yarısına kadar yere gömülü olan ve nınglyu adı verilen evlerde de yaşasalar da, günümüzde Sibirya Yupikleri'nin kışlık evleri; ren geyiği ya da mors derisiyle kaplanan ve Çukçilerin yaranga denilen çadırlarına benzeyen, mıngtığaq adlı barınaklardır. Topek denilen yazlık evleri ise iskeleti tahtadan ya da odundan yapılan ve üzeri mors derisiyle kaplanan dikdörtgen bir yapı olup, çatısı arka duvarına doğru eğimlidir. Taşlar, kayalar, büyük kemikler ve toprak kesekleri genelde konutun kenarlarına dizilir.
İzole bir yaşam sürdüren St Lawrence Adasında alkol satışı, ithalatı ya da bulundurulması yasaktır.
Kültür > Ulaşım

Kara ulaşımı kışın Çukçi tipi köpek kızaklarıyla yapılır. Deniz ulaşımı ise Eskimo kayığı ya da 20-30 kürekçinin kullandığı Çukçi tipi kayıklarla sağlanır. Kürek olarak tek ya da çift uçlu kürekler kullanılır.
Kültür > Savaş

Çukçiler'de olduğu gibi Sibirya Yupikleri'nde de klanlar arası düşmanlık ve savaş yaygındır. Savaş zırhı; sertleştirilmiş çifte fok derisinin arasına kurutulmuş balina çubuğu yerleştirilerek, tekmelikler ise mamut dişlerinden yapılır. Baş ve omuzları korumak için üzeri kurutulmuş hayvan derisiyle kaplı kalkanlar kullanılır. Savaşın Yupiklerle Çukçiler arasında yüzyıllardır yapıldığının bir göstergesi olarak, geçmişte Yupik coğrafyasının bir parçası olan Sibirya topraklarının büyük bir kısmının bugün Çukçilerin elinde olması ve Yupiklere de adacıklar hâlinde küçük bir bölgenin kalması gösterilebilir.
Kültür > Avcılık ve toplayıcılık

Bütün Eskimo halkları gibi Sibirya Yupikleri de avcı-toplayıcıdır. Diğer Eskimo halklarına göre denize daha bağımlı olup, deniz memelileri avcılığı ana geçim kaynaklarını oluşturmaktadır. Tek bir Grönland balinası avı bir köyün et ve yağ ihtiyacını bir yıl süreyle karşılayabilmektedir.
Rusya'ya bağlı Çukçi Yarımadası'ndaki Sibirya Yupikleri, kıyılarda adacıklar hâlinde yoğunlaşmışlardır. Buralarda avcılık ve balıkçılık yaparlar. Sovyetler Birliği döneminde verilen devlet desteğinin çöküşle birlikte kesilmesi onları doğaya daha da yakınlaştırmıştır. Avcılar her kayıkta 4-6 kişilik gruplar hâlinde ava çıkarlar ve mevsimine göre balina ve fok türlerini avlarlar. Grönland balinasının yakalanması geleneksel mirasın bir parçası olup büyük kültürel değerlere sahiptir. Fok türleri arasında en gözdesi büyük et verimiyle morstur. Balık olarak çok farklı türler tutulur. Karada ise ren geyiği, ayı, dağ koyunu ile birçok kuş türü avlanır. Kuşları avlama yöntemleri Çukçilerinkine benzer (kuş ciridi, kuş bolası). Haziran ayında kayaların üzerinde büyük kuşların yumurtaları toplanır. Kadınlar ise tundrada mantar ve sebze toplarlar.
ABD'ye bağlı St. Lawrence Adası'nda mors avı oldukça popülerdir. Av, morstan gizlenen kayıklarla avı yapılır. Avı yapılan balina türleri arasında oluklu balina, kambur balina, ispermeçet balinası, katil balina, Grönland balinası, bayağı minke balinası, beyaz balina, bayağı musur ile yunuslar sayılabilir. Foklar arasında ise halkalı fok, sakallı fok, bayağı fok, mors ve deniz aslanı sık sık avlanılan türler arasındadır.
Balık türleri olarak Atlantik morinası, Grönland morinası, Kutup morinası, Grönland halibutu, Atlantik halibutu, pisi balığı, Atlantik som balığı, som balığı, uskumru, Salvelinus alpinus, Myoxocephalus scorpius, Mallotus villosus, Grönland köpek balığı vardır. Pembe karides de diğer deniz avlarındandır.
Ayı türlerinden kutup ayısı ile boz ayı, geyik türlerinden ren geyiği ile sığın iri avlardandır. Avı yapılan ufak kara hayvanları arasında kurt, kutup tilkisi, kutup tavşanı, fare ve lemming bulunur.
Kuş türleri arasında ise ördekler, kazlar ve kuğu gözde av kuşlarıdır. Diğer kuşlar arasında dalgıç kuşu, karabatak, dalıcımartıgiller familyası türleri, martı, sumru, korsanmartıgiller ve kuzgun sayılabilir.
St. Lawrence Adası'ndaki Sibirya Yupikleri, Alaska'daki en büyük panayır olan Sheshalik'te kurulan panayıra katılırlar. İnyupik coğrafyasındaki en büyük ticari oluşumlardan olan bu panayır, Sibirya Yupikleri'nden kıyı ve iç bölge İnyupiklerine kadar iki bin ya da daha fazla insanın elde ettikleri ürünleri panayırın pazarlarında satmak ya da değiş tokuş etmek için toplanmasına sebep olur.
St. Lawrence Adası'ndaki Gambell kasabasının Yupik ekonomisi, büyük ölçüde deniz hayvanlarının avı üzerine kuruludur. Kutup tilkileri ise ikincil gelir kaynağıdır. Gambell'de ren geyikleri serbest gezebilirlerİ fakat Savoonga kasabasında avlanırlar.
Fildişi oymacılığı gelir getiren diğer bir popüler kaynaktır. Deniz kuşu kolonilerinin çokluğu kuş gözlemciliği turizmi için değerlendirilmektedir.
Kültür > Giyim

Sibirya Yupikleri'nin giyimi Çukçileri'nkiyle benzerlik göstermektedir. Fok derisinden geniş çizmeler ve yine fok derisinden eldivenler, Sibirya Yupikleri'nin temel giysilerindendir. Su geçirmez parkalar morsun bağırsağıyla astarlanır. Erkeklerin kışlık giyeceği olan ren geyiği kürkünden elbiseler, Çukçi ren geyiği çobanlarından takas edilerek temin edilir. Kışlık kadın giyimi ӄалъывагык adlı çifte kürklü tulumdur. Hem erkek hem de kadınların yazlık giyeceği fok bağırsağından yapılan ӄипаӷаӄ adlı gömlektir. Geleneksel ayakkabıları камгык adı verilen kürklü çizmeler olup, erkeklerde baldırın ortasına kadar, kadınlarda ise dize kadar konçludur.
Kültür > Sanat

Çukçiler'de olduğu gibi Sibirya Yupikleri'nde de morsun dişinden ve kemiğinden yapılan oymacılık yaygın bir sanat türüdür. Bu sanat, Avrupa'dan ilgili aletlerin gelmesiyle daha da ince hale gelmiştir. Günümüzde, Sibirya Yupikleri'nin ana geçim kaynaklarından birini oluşturur. Oymacılığın yanında, kürkten mozaik biçiminde kırkyama da görülür. St. Lawrence adasından Sibirya Yupiklerinin sanatı Alaska yerli sanatı içinde değerlendirilir.
Kültür > Mutfak

Ana madde: Eskimo mutfağı
Sibirya Yupikleri'nin ana besinini, deniz memelilerinden sağlanan et oluşturmaktadır. Mors ve fok etleri şeritler halinde kurutularak; fok etleri dondurularak; mors ve balina etleri yarı soğuk bir yerde stoklanarak fermente edilir, sonra da haşlanarak yenir. Yağlı deri altı katmanıyla birlikte balina derisi çiğ olarak tüketilir. Bazen İçbölge Çukçileriyle, ren geyiği eti karşılığında balina ve fok ve mors eti ile takas yapılır. Değişik su yosunları da yenilen besinler arasındadır. Geleneksel besinleri lifsiz olup yağ ve proteince zengin yüksek enerjili besinlerdir.
Geleneksel et depolama yöntemi kısa geçen yaz aylarında kurutma yoluyla yapılırken, kışın daha çok dondurma ya da yere eşilen bir çukurda fermente etme yoluyla olur.
Simalar

Tatyana Yurevna Açirgina (şair)
Gambell'deki arkeolojik sitelerden biri olan Ayveghyaget (Yupikçe "balinalar") Sitesi 1962 tarihinde National Historic Landmark tarafından belirlenmiştir.
1881'de çekilen resimde iki Yupik kadını görülmektedir
мыӈтыӷаӄ denilen kışlık çadır-ev, 1899
Topek denilen yazlık çadır-ev, Temmuz 1899
Savaş zırhı
Avlanan tek bir Grönland balinası, bir köyün bir yıl boyunca et ve yağ ihtiyacını karşılar.
Çukçiler'de olduğu gibi Sibirya Yupikleri'nde de yüz dövmesi yaygındır
Simone Battle

Simone Battle (2013)
Simone Sherise Battle (17 Haziran 1989 - 5 Eylül 2014), GRL isimli müzik grubunun üyesi Amerikalı şarkıcı ve oyuncu. GRL isimli bir müzik grubunun üyesi olan Battle, X Factor   isimli Yarışmaprogramında gösterdiği başarıyla finale kalmış ve sonrasında başarılı bir müzik kariyerine adım atmıştır.
Los Angeles, Kaliforniya'da doğmuş, kazandığı yarışma sonrası oyunculuk ve katıldığı müzik grubu bünyesinde şarkıcılık yapmıştır.
25 yaşındaki Amerikalı pop şarkıcısı Simone Battle, Los Angeles'daki evinde intihar ederek hayatına son vermiştir. Simone Battle'ın hayatına son vermesi müzik ve gösteri dünyasını yasa boğmuştur.
İkbal Gürpınar

| İkbal Gürpınar |
| --- | --- |
Doğum: Hatice İkbal Dönmez 4 Ekim 1969 (55 yaşında) Kırıkkale, Türkiye
Meslek: TV Sunucusu
Etkin yıllar: 1994-günümüz
Resmî site: www.ikbalgurpinar.com

Hatice İkbal Gürpınar (d. 4 Ekim 1969, Kırıkkale), Türk televizyon sunucusu.
Hayatı

4 Ekim 1969 tarihinde Kırıkkale'de doğdu. Liseyi İzmir Özel Fatih Koleji’nde okuyan Gürpınar Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi içinde açılan sınavı kazanarak spikerliğe başlamıştır. Bu arada kurslara katılarak makrome eğitimi almıştır. 1994-1995 yılında TRT'de "25.Saat" isimli programla televizyona ilk adımı atmıştır. Ardından Deniz Feneri Derneği'nde ithalat ihracat elemanı sertifika programına katılıp bitirmiştir. Kısa bir süre Pizza Pizza firmasında Halkla İlişkiler ve Franchising müdürlüğü yapmıştır. TRT Gap'ta çeşitli programlar sunmuş, 1998-2000 yılları arasında TRT'de çalışıp, Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi’nde halkla ilişkiler müdüreliği yapmıştır. 2003’te Kanal A’da “Keçiören’nde Ramazan” adlı iftar programını sunmuştur. Ardından TGRT’de yine “Türkiye’de ve Dünyada Ramazan” ve “Vekiller Yarışıyor” adlı yarışma programını sunmuştur. 2006 yılında ise Kanal D'de "İkbal'le Yaşama Dair" adlı programı sunmuştur. Samanyolu TV'den aldığı teklifi değerlendirip çalışmaya başlamıştır. "Yüzük Taşı", "Mutluluk Oyunu" ve ardından "Kimse Yok mu?" isimli programları da sunmuştur. Daha sonra ise Kanal 7'de yayınlanan "Hayatın İçinden" isimli programı da sunmuştur. "Kimse Yok mu?" ile birlikte olarak TRT 1'de "Gün Başlıyor" programını sunmuştur. Yaşadıklarını, izlenimlerini ve deneyimlerini 3 kitapta yazmıştır. Şiir albümleri ve şarkıları bulunmaktadır. Çocuklar için masallar yazmıştır. Filiz Akın'nun iki masalının da bulunduğu "İkbal'den Masallar" çocuklar tarafından çok beğenilmiştir. İkbal Gürpınar 3 defa evlenmiştir ve 2 çocuğu bulunmaktadır. COVID-19 pandemisi sırasında COVID-19'a yakalandı ve 31 Ekim 2020 tarihinde yoğun bakıma alındı. Gürpınar'ın; babası, annesi ve eniştesi de COVID-19 nedeniyle öldü.
Hayatı > Şiirleri

Efendim
Babacığım
Sevgili Peygamberim
Gittin Gideli
Hasan ile Hüseyin
Minik Yüreğim
Özlediğim
Savaş Çocuğu
Hayatı > Sunduğu programlar

25. Saat (TRT 1)
Nane Limon Kabuğu (TRT Gap)
Keçiören’de Ramazan (Kanal A)
Türkiye’de ve Dünyada Ramazan (TGRT)
Mahalleler Yarışıyor (TGRT)
Yüzük Taşı (Samanyolu TV)
Mutluluk Oyunu (Samanyolu TV)
Kimse Yok mu? (Samanyolu TV)
Hayatın İçinden (Kanal 7)
İkbal'le Diyar Diyar (Kanal 7)
İkbal'le Yaşama Dair (Kanal D)
Kabe Yollarında (Kanal 7)
İkbal ve Latif’le Memleket havaları (Latif Doğan'la birlikte Kanal 7)
Yazdığı kitaplar

Yemek Tarifleri; Türk ve Dünya Mutfağı
Aşkın Bir Yüzü; Erkek ve Kadın Gözüyle
Benim Hâlâ Umudum Var
İkbal'le Küçük Mutluluklar; Gün Doğdu
İkbal Gürpınar'dan Yemek Tarifleri
İkbal Gürpınar'la Ramazan Sofrası
İkbal'le Küçük Mutluluklar
İçimden Geldiği Gibi
Günaydın Gece
X ışını kristalografisi
Saçılım

Aşağıdaki matematiksel çıkarımda tanımlandığı gibi, X-ışını saçılması kristaldeki elektronların yoğunluğuyla belirlenir. Bir X-ışının enerjisi valans elektronun enerjisinden çok daha büyük olduğu için, saçılma bir elektromanyetik ışının serbest bir elektronla etkileşimini açıklayan Thomson saçılması gibi modellenebilir. Bu model genellikle saçılan radyasyonun polarizasyonunu tanımlamak için kullanılır.
m kütleli bir tanecik için Thomson saçılmasının genliği:
Bundan dolayı elektrondan kat be kat
ağır olan atom çekirdeğinin saçılan X-ışınına etkisi ihmal edilebilir.
1912’den 1920’ye kadar meydana gelen gelişmeler

Von Laue'nun öncü araştırmalarından sonra,
özellikle fizikçiler William Lawrence Bragg ve babası William Henry Bragg
sayesinde bu alanda hızlı gelişmeler olmuştur. 1912–1913
yıllarında, the genç Bragg gözlemlenen kırınımla kristalde düzenli aralıklarla
dizilmiş yüzeylerden yansımaların ilişkisin açıklayan Bragg kanunu bulmuştur.  Bana oğul Braggler, kristalografi alanındaki
çalışmalarından dolayı 1915 Nobel Fizik ödülünü paylaşmışlardır. İlk çalışmalar
genellikle basit ve tek-boyutlu simetri şeklindeki çalışmalardı. Bununla
birlikte, takibeden onyıllar boyunca deneysel ve hesaplamaya yönelik metotların
gelişmesiyle birim-hücredeki atomların iki ve üç-boyutlu daha karmaşık
dizilişlerdeki atomik pozisyonlarını anlamak mümkün olmuştur.
X-ışını
kristalografisinin —o zamanlar kimyasal ve hidrodinamik deneylerle belli
belirsiz bilinen— moleküllerin ve minerallerin yapısını tayin etmedeki
potansiyeli çok çabuk fark edildi. İlk yapılar basit inorganik kristaller ve
minerallerdi, ancak bunlar bile fizik ve kimyanın temel kanunlarının gün yüzüne
çıkmasına yetmiştir. 1914'te
"çözülen" (yani açığa çıkarılan) ilk atomik kristal yapı sofra
tuzununkidir. Elektronların sofra
tuzu yapısındaki dağılımı, kristallerin kovalent bağlarla bağlanmış
moleküllerden oluşmasının şart olmadığını ve iyonik bileşiklerin varlığını
ispat etmiştir.  Elmasın yapısı da, C–C
arasındaki her bir bağın uzunluğunun 1.52 angstrom olduğu ve kimyasal bağların
düzgün dörtyüzlü şeklinde düzenlendiğinin anlaşılmasıyla aynı yıl çözülmüştür. İlk keşfedilen diğer
yapılar arasında 1914'te bakır kalsiyum florür (florit olarak da bilinen CaF2,),
kalsit (CaCO3) ve prit (FeS2);  1915'te spinel
(MgAl2O4); 1916'da titanyum dioksidin (TiO2) rutile ve  anataz
formları;  1919'da pirokrit Mn(OH)2
ve devamında,  brüsit
Mg(OH)2; yer almaktadır. Ayrıca 1919'da sodyum nitrat (NaNO3)
ve sezyum dikloroiyodit (CsICl2) Ralph Walter Graystone Wyckoff
tarafından tespit edilmiş,  wurtzite
(altıgen ZnS)’in yapısı da 1920’de anlaşılmıştır.
Grafitin yapısı
1916’da Peter Debye ve Paul Scherrer
bunlardan bağımsız olarak Albert Hull tarafından 1917’de bağlantılı bir metot olan un kırınımıyla  çözülmüştür. Grafitin yapısı 1924’te
birbirinden bağımsız iki grup tarafından tek-kristal kırınımı yöntemi kullanılarak bulunmuştur. Hull demir ve magnezyum gibi metallerin yapısını anlamak için un metodunu kullanmıştır.
X-ışını Kristalografisinin Estetik ve Kültürel Önemi

Bilimsel otobiyografisi olarak bilinen X-ışını Analizinin Gelişimi ( The Development of X-ray Analysis ) adlı eserinde Sir
William Lawrence Bragg, kristalografinin moleküllerin tekno-estetik yapılarının
testil ve eveşyalarıyla ilişkisinden dolayı özellikle kadınlara yaradığını
ifade etmiştir. Bragg kristal oluşumlarını "perdeler, duvar kağıtları
mozaikler ve güller" ile karşılaştırmasıyla bilinir.
1951'de Britanya
Festivali, insülin, çin kumu ve henoglobinin X-ışını kristalografisine dayanan
dantel ve baskı tasarlamayı amaçlayan tekstil üreticileriyle tecrübeli
kristalografların işbirliği sonucu kurulan Festival Patern Grubuna ev sahipliğ
yapmıştır. Projenin yöneticisi konumundaki bilim insanlarının başında o
zamanlar Cambridge'deki Cavendish Laboratuvarı'nda müdür yardımcısı olarak görev
yapan Helen Megaw bulunuyordu. Megaw kristal diyagramlarından
esinlenen ve onların tasarımdaki potansiyelini gören başlıca şahsiyet olarak bilinir.
2008 yılında Londra'daki Hoş Geldiniz Koleksiyonu'nda, festival desen grubu
"Atomlardan Desenlere." Adında
bir gösteri sunmuştur.
Kimya ve Malzeme Bilimine Katkıları

X-ışını
kristalografisi kimyasal bağların ve kovalent olmayan etkileşimlerin daha iyi
anlaşılmasına yol açmıştır. İlk çalışmalar atomların yarıçaplarını ortaya
çıkarmış, elmasın yapısındaki düzgün dörtyüzlü bağlar, amonyum
hekzakloroplatinitteki (IV) düzgün sekizyüzlü
bağlar gibi pek çok bağ teorisi ile
düzlem karbonat grupgrubunda  ve aromatik moleküllerde gözlenen rezonansı
teyit etmiştir. Kathleen Lonsdale'ın 1928 yılında hekzametilbenzenin yapısına
ilişkin çalışması benzenin altıgen simetrisini kurmuş ve bu da alifatik C–C
bağlarıyla aromatik C–C bağları arasındaki belirgin farkı ortayaçıkarmıştır. Bu
buluş araştırmacıları kimya biliminin gelişmes açısından çok önemli sonuçları
olan kimyasal bağlar arasında bir
rezonans olduğu fikrine ulaştırmıştır. Onun ulaştığı sonuçlar, William Henry
Bragg tarafından moleküler yerdeğiştirmenin erken bir formu olan ve başka
moleküllere dayanan 1921'de naftalin ve antrasenin modellerini yayınladığı
çalışmasında önceden tahmin edilmiştir.
Ayrıca 1920'lerde Victor
Moritz Goldschmidt ve daha sonra Linus Pauling kimyasal olarak benzeşmeyen
bağları elimine edecek ve atomların bağıl büyüklüklerini belirlmede kullanılan
kurallar geliştirdiler. Bu kurallar brookitin (1928) yapısının ve rutil, brookit ve titanyum dioksidin
anataz formlarının bağıl kararlılığının anlaşılmasını sağlamıştır.
Bağlanmış iki atom
arasındaki mesafe bağ kuvvetinin ve derecesinin hassas bir ölçüsüdür;
dolayısıyla X-ışını kristalografisiyle ilgili çalışmalar inorganik kimyada
metal-metal çift bağlar, metal-metal dörtlü bağlar ve üç-merkez, iki elektron
bağlar gibi daha da egzotik bağ
tiplerinin keşfedilmesine yol açmıştır.
X-ışını kristalografisi—veya daha açık bir ifadeyle, esnek olmayan
Compton saçılması deneyi—yarı kovalent karakterli hidrojen bağlarının varlığına
delil olmuştur. Organometalik kimya alanında, ferrosenin
X-ışınıyla belirlenen yapısı sandaviç bileşiklerle ilgili bilimsel çalışmaları başlatırken, Zeis'ın tuzu "geri
bağlanma" ve metal-pi kompleksleriyle ilgili araştırmaları tetiklemiştir.  Sonuç olarak X-ışını kristalografisi
supramoleküler kimyanın, özellikle taçlı eterlerin yapısını ve ev sahibi-misafir
kimyasının prensiplerini açıklamakta öncü bir rol üslenmiştir.
Malzeme bilimlerinde  fullerenes
gibi pek çok karmaşık inorganik ve organometalik sistem tek-kristal metodu
kullanılarak analiz edilmiştir. Tek-kristal kırınımı, polimorflarla ilgi
yaşanan problemlerden dolayı ilaç
endüstrisinde de kullanılmaktadır. Tek-kristali etkileyen temel faktörler
kristalin boyutları ve düzensizliğidir; rekristalizasyon ise küçük-moleküllü
kristallerde bu faktörleri geliştirmek çoğunlukla kullanılan bir tekniktir.
Cambridge Yapısal Veritabanı 500,000'in üzerinde yapıyı içermektedir. Bunların
%99'undsn çoğu X-ışını kristalografisiyle belirlenmiştir.
Mineraloji ve Metalurji

1920lerden bu güne,
X-ışını kırınımı metallerde ve minerallerde atomların dizilişini belirlemek
için kullanılan en temel metottur. X-ışını kristalografisinin mineralojide
uygulaması 1924'te Menzer tarafından tespit edilen gametin yapısıyla
başlamıştır. Silikatların sistematik bir X-ışını kristalografik çalışmasına 1920'de girişilmiştir. Bu
çalışma,  Si/O oranı değiştikçe
silikat kristalleri atomik dizilişlerinde belirgin değişiklikler
göstermektedir. Machatschki bu anlayışı alüminyumun silikattaki silisyum
atomlarının yerini aldığı minerallere de genellemiştir. X-ışını
kristalografisinin metalurjideki ilk uygulaması da aynı şekilde 1920lerin ortalarında
olmuştur. En kayda değer olan Linus Pauling'in Mg2Sn alaşımı onu
karmaşık iyonik kristallerin kararlılığı ve yapıları teorisine ulaştırmıştır.
Curiosity
rover uzay aracı 17 Ekim 2012'de, Mars gezegeninin üzerinde
"Rocknest"te Mars toprağının ilk X-ışını analizini
gerçekleştirmiştir. Aracın
CheMin analizi feldspar, piroksenez, olivin gibi pek çok mineralin varlığını
ortaya çıkarmış ve
nümunedeki Mars toprağının Hawaii volkanlarından çıkan havayla temas etmiş
bazaltik toprağa benzediğini ortaya koymuştur.
Erken Organik ve Küçük Biyolojik Moleküller

Hekzametilentetramin 1923'te yapısı ilk çözülen organik bileşik olmuştur. Bunu, biyolojik menranların önemli bir bölümünü oluşturan uzun-zincirli yağ asitleriyle ilgili çok sayıda çalışma takip etmiştir. 1930larda iki boyutlu karmaşıklığa sahip daha büyük moleküllerin yapısı çözülmeye başladı. Büyük, düzlemsel bir molekül olan ve biyolojik açıdan heme, korin, klorofil gibi öneme
sahip porfirin molekülüyle yakın ilişkisi bulunan pitalosiyanin yapısının bulunması kayda değer bir gelişmedir.
Biyolojik moleküllerin X-ışını kristalografisi kolesterol (1937),  penisilin (1946) ve vitamin B12 (1956)'nin yapılarını bulan ve bu çalışmalarından dolayı 1964'te Nobel Kimya ödülünü kazanan Dorothy Crowfoot Hodgkin'le birlikte uçuşa geçmiştir. 1969'da üzerinde otuz yılı aşkın bir süredir çalıştığı insülinin yapısını bulmuştur.
Biyolojik Makromoleküler Kristalografi

Proteinlerin (düzensiz
ve kolesterolden yüzlerce kez daha büyük olan) kristal yapıları, 1962'de Max Perutz ile Nobel Kimya ödülünü paylaşan Sir John Cowdery Kendrew'in
ispermeçet balinası miyoglobininin, yapısını buldukları çalışmayla 1950'li
yılların sonunda çözülmeye başlandı. Bu başarıdan sonra, 73761'den fazla
nükleik asit ve diğer biyolojik molekülün X-ışını kristal yapısı tespit edilmiştir.
Mukayese açısından şu söylenebilir: yapı analizi bağlamında en yeni ve iddialı
metot 9561 yapıyı çözen nükleer manyetik rezonans (NMR) spektroskopisidir. Dahası, çözelti-halli NMR nispeten küçük (70
kDa'dan küçük) moleküllerle sınırlıyken, kristalografi rastgele büyüklükteki
moleküllerin yapısını da çözebilmektedir. X-ışını kristalografisi bilim
insanları tarafından farmakolojik bir ilacın hedef proteinle nasıl etkileştiğini
anlamak ve hangi değişikliklerin ilacın etkisini artıracağına karar vermek için
rutin olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, membrana özgü proteinler
kristalleşmeye karşı halen direnmektedirler çünkü izole olarak çözelti haline
gelebilmeleri için deterjan ve benzeri çözücülerin içinde çözülmeleri
gerekmektedir ve bu deterjanlar da genellikle kristalizasyonla girişim yapmakta
ve onu bozmaktadır. Bu tür membran proteinleri genomun büyük bileşenidir ve
iyon kanalları ve reseptörler gibi fizyolojik açıdan büyük öneme sahip birçok
proteini aralarında bulundurmaktadırlar.
Esnek ve Esnek Olmayan Saçılmların Mukayesesi

X-ışını
kristalografisi bir esnek saçılma olup gelen ve saçılan X-ışınları yön
değiştirme dışında aynı enerjiye, dolayısıyla aynı dalga boyuna sahiptir. Buna
mukabil, esnek olmayan saçılma gelen X-ışınlarının enerjisinden bir bölümünün
kristale aktarılmasıyla, örneğin bir iç tabak elektronunun daha yüksek enerji
seviyesine uyarılması durumunda oluşur. Bu şekilde esnek olmayan saçılmalar
kristalden dışarı çıkan demetin enerjisinin azaltır (ya da dalga boyunu uzatır).
Esnek olmayan saçılma, maddenin bu şekilde uyarılmasını incelemek için
elverişli olsa da, X-ışını kristalografisinin amacı olan madde içinde
saçıltıcıların dağılım ve dizilişlerini tespit etmeye uygun değildir.
Dalgaboyları
10 – 0.01 nanometre aralığında bulunan X-ışınları; kristalografide kulanılan
tipik dalga boyu olan 1 Å (0.1 nm)[atıf gerekiyor], kovalent
kimyasal bağların ve tek bir atomun yarıçapı mertebesindedir. Morötesi
radyasyon gibi daha uzun dalga boylu fotonlar atomik pozisyonları tespit etmek
için yeterli çözünürlüğü sağlamayacaktır. Beri taraftan ise gama ışınları gibi
daha kısa dalga boylu fotonların kullanımı, çok sayıda üretiminin ve
odaklanmasının zor olması, maddeyle etkileşiminin çok güçlü olması ve
madde-anti madde çiftleri oluşturması gibi nedenlerle uygun değildir. Bu
nedenle X-ışınları elektromanyetik saçılma yoluyla atomik çözünürlükte yapı
belirleme söz konusu olduğunda en makul seçimdir.