Safevî-Rus Savaşı (1651-1653)
Çelişkilerin nedenleri

1639'da, Safevi-Osmanlı savaşı (1623-1639) sona erdi ve bu iki devlet arasında Kasr-ı Şirin antlaşması imzalandı. Yeni koşullarda Safeviler Derbent'ten Sünce'ye kadar, Osmanlılar ve Kırım hanları ise Karadeniz'den Kabarda'ya kadar kendi hakimiyetlerini genişletmek istiyorlardı. Kuzey Kafkasya'da Safevi çıkarları Rusya ile çatışmaya neden oldu. Şah II Abbas'ın yönetiminde, Rusya ile sakin ilişkileri vardı, ancak Rusların Kuzey Kafkasya'da işgalci planları, onun Rusya'ya karşı tutumunu değiştirdi. Tartışmalar 1650'de, Şirvanlı ve Dağıstanlı tüccarların Kabarda'ya gitmekte olan konvoylarına Kazak hırsızlarının saldırısıyla başladı. Şirvan beylerbeyi Şamaxılı Xosrov khan çok kızgındı, çünkü Xosrov khanın mülkü de yağmalanmıştı. Ruslar, konvoyun Terek (voyevoda) sıradan geçmek için izin alınmadığı için Kazakların ona saldırdığını bahane etti. Şamahı beylerbeyi Astrahan sırdarını Kazakları desteklemekle suçladı ve ondan tazminat talep etti. Han mektubunda yazdı ki, eğer Ruslar kendi haydutlarına sahip çıkamazlarsa, o köklerini kesmeye hazırdır ve gerektiğinde Terek şehrini ve Astrahan'ı yerle bir eder.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | "Şirvan Beylerbeyi Hossrov Han'ın Kazak haydutlarıyla ilgili olarak Ruslara cevap mektubu. 1650'nin sonu  ... Kazaklar defalarca hem benim kişisel mülklerime, hem de devlet mülklerine zarar veriyorlar. Ve siz her zamanki gibi yine bir bahaneyle cevap veriyorsunuz. Onlara bu cesareti Həştərxandan alırlar. Eğer siz kendi haydutlarınıza sahip çıkamazsanız, ben onlara sahip çıkıp köklerini bir defalık keserim. Astrahan sırdarına deyin, ədavəti varsa, meydana gelsin. Lazım gelse, ben hem Terek'i hem de Astrahan'ı yerle bir ederim. Şahımız bütün bunlardan haberdardır ve bir daha bu tekrarlansa, biz gerekli önlemleri alarak  "dostluk perdesi"ni yüzümüzden atacağız. "1651-1653 Safevi-Rus savaşları" | ” |
Osmanlı ve Safevi imparatorlukları arasındaki uzun süren savaş 1639'da Kasr-ı Şirin barış antlaşması ile sona erdi. Yeni imzalanan anlaşmaya göre Kafkasya iki imparatorluk arasında nüfus bölgelerine ayrıldı. Osmanlı ve Kırım hanlığı Karadeniz sahili boyunca ve Kabarda'da üstünlük kurmaya çalışırken, Safevi şahı Derbent'ten yukarıya doğru, Sunja çayına kadar olan bölgelerde nüfuz üstünlüğünü kurabilirdi. Bu durumda bölgede Rusya ve Safevi imparatorluğu arasında çıkar çatışması oldu. II. Abbas tahta çıktıktan sonra Rusya ile barışı sürdürme kararlılığı gösterdi ve ticareti ve işbirliğini genişletmek için adımlar attı, ancak sonra fikrinden vazgeçti. II. Abbas'ın yeni hedefi sadece Rusların Dağıstan bölgesine girmesinin önüne geçmek değil, aynı zamanda Rusları tüm Kuzey Kafkasya'dan kovmaktı. Bunun için şah dağlıların iç işlerine karışmaya başladı.
Savaşın başlamasında, Hazar Denizi kıyısında faaliyet gösteren Kazak kuvvetlerine karşı Husrav hanın çıkması ana sebep oldu. 1650'de Kreben Kazakları Şamahılı ve Dağıstanlı tüccarların kafilesine saldırarak kafile mallarını yağmaladılar. Yağmalanan kafilede Safevi imparatorluğunun Şirvan beylerbeyi olan Husrav hanın da kişisel malları vardı. Biraz sonra ortaya çıktı ki, kafile iki devlet arasında imzalanan anlaşmanın şartlarına aykırı olarak hareket ederek Terek hakimine bilgi vermemişti ve bu nedenle Kazakların saldırısına maruz kalmıştı. Husrav han, Rus hakimine yazdığı mektupta, vurulan zararın tazmin edilmesini ve Kazakların cezalandırılmasını talep ediyordu. Husrav han, Rus hükûmetinin hiçbir adım atmayacağına inanarak, bir ay içinde "hem Terek'i, hem de Astrahan'ı kara toprağa" çevirebileceğini ve Kazakları kendisinin cezalandırabileceğini yazdı. Rusya ile Safevi arasındaki askeri operasyonların doğrudan nedeni Sunja kalesinin yeniden inşasıydı. Terek ve Sunja'daki Rus kaleleri şahın Dağıstan'da etkisini yaratma planlarına engel oluyordu. Nitekim 1658'de Kızılbaçlar'ın Moskova'daki elçisi Dagul Sultan, savaşın başlama sebebinin Sunja kalesi değil, Terek kumları olduğunu bildirmiştir. Sunja yerleşiminin kurulması ve Kumugların buraya yerleşmesinden sonra bölgede çatışmalar, cinayetler ve hırsızlıklar artmış, bunun sonucunda Safevi tebaası bölgeyi ziyaret edememiştir. 1650'de Safevi tarafının bir saldırıya hazırlandığından haberdar olan Tarku Şamhalı Surkhay han III, Astrahan valisi Grigory Cherkazsky'ye bir saldırı için hazırlanmanın gerekli olduğunu söyleyen bir mektup yazdı. Vali bu mektuba cevaben Terek atamanlarına ve Kazaklara Sunja hapishanesine yardım etmelerini ve olası bir saldırıyı önlemek için önlem almalarını emretti.