stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tesettür
Çağdaş uygulama

Başörtüsü stilleri ve uygulamaları dünya çapında büyük farklılıklar göstermektedir.
Michigan Üniversitesi Sosyal Araştırmalar Enstitüsü tarafından 2014 yılında gerçekleştirilen bir kamuoyu yoklaması, Mısır, Irak, Lübnan, Tunus, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistanda halkın en çok hangi tarz kadın kıyafetlerini desteklediğini araştırdı. Araştırma, başörtüsünün (sıkı ya da gevşek biçimde) Mısır, Irak, Tunus ve Türkiye'deki katılımcıların çoğunluğu tarafından seçildiğini ortaya koydu. Suudi Arabistan'da halkın %63'ü yüz peçesini tercih etti; Pakistan'da peçe, tam boy çarşaf ve başörtüsü, oyların yaklaşık üçte birini aldı; Lübnan'da katılımcıların yarısı (Hristiyanlar ve Dürziler dahil) hiç başörtüsü takmamayı tercih etti. Daha fazla erkeğin muhafazakar kadın kıyafetlerini tercih ettiği Pakistan dışında, ankete katılan erkekler ve kadınlar arasındaki tercihlerde "anlamlı bir fark" bulunmadı. Bununla birlikte, kadınlar, kadınların nasıl giyineceklerini seçme hakkını daha güçlü bir şekilde desteklemektedir. Üniversite eğitimi almış kişiler, üniversite eğitimi almayanlara göre daha az muhafazakar ve Suudi Arabistan dışında, kadınların giyim tarzlarına karar verme hakkını daha çok destekliyorlar.
Moda bilincine sahip bâzı kadınlar, türban gibi geleneksel olmayan başörtüsü biçimlerine yöneliyor. Bazıları sarığı uygun görürken, bazıları da boynu açıkta bırakması sebebiyle İslâmî bir örtü olarak kabul edilemeyeceğini savunuyor.
Pew Araştırma Merkezî anketine göre, ABD'de yaşayan kabaca 1 milyon Müslüman kadının %43'ü düzenli olarak başörtüsü takıyor. Pew'in başka bir anketinde (2011), Müslüman Amerikalı kadınların %36'sı halka açık olduklarında başörtüsü taktığını, %24'ü çoğu zaman veya bazen taktıklarını söylerken, %40'ı asla başörtüsü takmadıklarını söyledi.
İran cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ahlak polisini dizginleme sözü vermişti ve göreve başladığından bu yana sokaklardaki varlıkları azaldı, ancak ülkedeki güçlü muhafazakar güçler onun çabalarına direndi ve kıyafet kuralları, özellikle de yazın hala uygulanıyor. (Ayrıca bakınız: Mehsa Emini'nin ölümü)
Türkiye'de tesettür önceleri kamu kurumları, üniversite ve devlet okullarında yasaktı. Yasak, Anadolu köylü kadınlarının geleneksel örtülerine değil, 1980'lerden sonra giderek artan sayıda eğitimli kentli kadın tarafından benimsenen türban adı verilen yanlara düzgünce tutturulmuş başörtüsüne uygulandı. 2000'li yılların ortalarından itibaren Türk kadınlarının %60'ından fazlası ev dışında başlarını örtüyor, ancak sadece %11'i türban takıyordu. Yasak 2008'de üniversitelerde, 2013'te hükûmet binalarından ve 2014'te okullardan kaldırıldı.
Tarihsel gelişim > Arap/İslâm kültüründe gelişim

Müfessirlerin ve İslâm tarihçilerinin geneline göre İslâm öncesi dönemde Arap kadınları enselerine bağladıkları veya arkalarına saldıkları başörtüsü tarzı bir örtüyü takarlardı. Bununla birlikte bu örtü gerdanlarını ve diğer taraflarını örtmezdi. Eldeki kanıtlar, örtünmenin Arabistan'a Muhammed tarafından getirilmediğini, Suriye ve Filistin gibi komşu ülkelerde olduğu kadar yaygın olmasa da, özellikle şehirlerde zaten var olduğunu göstermektedir.
Coğrafi etki: Çöl yaşamından kaynaklanan, toz ve yakıcı güneş ışınlarından koruyucu geniş ve bâzı bölgelerde yüz dahil tüm vücudu kaplayan yerel elbiselerin, hadisler ve Kur'an yorumları ile dinî zorunluluklar içine girmiş olma ihtimali göz ardı edilemeyecek bir konu olarak görünmektedir. Prof. Dr. Mehmet Aydın bu konuya işaret eden yorumunda, tesettürün İslâm'da olduğunu, şekil ve miktar gibi hususların ise coğrafya ve kültür tarafından belirlendiğini ifade etmiştir.
Prof. Dr. Neşet Çağatay İslâm'da başörtüsünün ortaya çıkışı sürecini "Müslümanlar, hür kadınlarıyla birlikte Mekke'den Medine'ye göç ettiklerinde, Medine'de bir meta aracı gibi alınıp satılan ve örtünmeyen cariyelerle karşılaştılar. Medineli erkekler, Mekke'den gelen kadınlara da cariye gibi davranıyor. Onları da meta gibi alıp satmak istiyorlar. Hazreti Ömer bu kargaşalığı görüyor. Medinelilerle karıştırılmamaları için Mekkeli kadınlara örtünme kuralı getiriliyor. Cariyelerin örtünmesi ise yasaklanıyor. İslâmîyette hür kadınların cariyelerden ayırt edilmesi için başlatılan bu gelenek, daha sonra kadınların erkeklere karışı örtünmesi şekline dönüşüyor..." sözleriyle ifade etmektedir.
"Hicab" terimi Kur'an'da giyim ile ilgisiz olarak, inanan erkeklerin Muhammed'in eşleri ile perde (hicap) arkasından konuşmaları gerektiği şeklinde kullanılmıştır. Sonraki dönemlerde bu uygulama Müslüman toplumun geneline yayılmış, erkek ve kadın bölmelerinin ayrılması sonucunu doğurmuştur.
İslâm toplumunda tesettür ve hicabın İslâm'ın ortaya çıkış dönemlerinde yaygın olarak kullanılmadığı, hicabın o dönemde aynı zamanda Muhammed'in evi olan mescide gelen erkeklerden Muhammed'in kadınlarını korumak için konulduğu, genişletilmiş tesettür ve hicap uygulamalarının Müslümanların İran ve Bizans'ı almaları sonrasında, bu kültürlerden etkilenerek, özellikle Emeviler döneminde ulemanın otorite kazanma çabaları sonucunda İslâm toplumunda yaygınlık kazandığı bazı araştırmacılar tarafından ifade edilmiştir. Örtünme İslâmîyetin doğuşundan birkaç yüzyıl sonra yazılan hadis ve fıkıh kaynaklarında, dinî önderler tarafından yapılan âyet ve hadislerin kapsamlarını genişleten ve bağlamından kopartılmış ileri yorumlarla kadın ve erkeğin birbirini görmelerinin tamamen haram kılınması, harem, burka ve peçe gibi uygulamalar islam topluluklarında yerleşik kurallar haline gelmiştir.
Tarihsel gelişim > Modern öncesi tarih

Örtünme uygulaması, bu imparatorlukların Arap fetihleri sırasında saygınlık ve yüksek sosyal statü sembolü olduğu Bizans ve Pers imparatorluklarının seçkinlerinden ödünç alındı. Rıza Aslan, "Örtü, Peygamberin eşitlikçi reformları sonrasında, erkek kutsal metin ve hukuk âlimlerinin, dinî ve siyasi otoritelerini kullanarak toplumda kaybettikleri hakimiyeti yeniden kazanmaya başladığı İslâm Peygamberi'nin ölümünden sonraki nesillere kadar kadar, ne zorunluydu ne de geniş çapta benimsendi" ifadelerini kullanır.
Bu uygulama, Kur'an'ın iffet ve dindarlıkla ilgili ideallerinin uygun bir ifadesi olarak benimsendi. Örtünme yavaş yavaş üst sınıf Arap ve şehirli Müslüman kadınlar arasında yaygınlaştı. Arap Müslüman kadınların örtünmesi, Osmanlı yönetimi altında, bir rütbe ve ayrıcalıklı yaşam tarzı olarak yaygın hâle geldi ve 17. yüzyılın İstanbul'u, coğrafi ve mesleki kimlikleri yansıtan farklı giyim tarzlarına tanık oldu. Kırsal kesimdeki kadınlar, örtünmeyi benimsemekte çok daha yavaştı çünkü elbiseler tarladaki çalışmalarını engelliyordu. Çalışan kadınlar için peçe takmak pratik olmadığı için, "örtülü bir kadın sessizce kocasının kendisini boşta tutacak kadar zengin" olduğunu ilan da ediyordu.
19. yüzyıla gelindiğinde, Mısır'daki Müslüman veya Hristiyan üst sınıf kentli kadınlar, başın örtülmesi yanında burun altlarını ve ağzı kapatan bir elbise giyiyorlardı. Bu elbisenin adı olan haraba, elbisenin kökenini gösterebilecek olan erken dönem Hristiyan ve Musevi dinsel sözcük dağarcığında bulunur. Yirminci yüzyılın ilk yarısına kadar Mağrip ve Mısır'daki kırsal kesim kadınları, kentsel alanları ziyaret ettiklerinde "medeniyetin bir işareti olarak" bir peçe takarlardı.
II. Abdülhamid, 2 Nisan 1892'de kadınların çarşaf giymesini yasakladı. Türk gazeteci ve araştırmacı Murat Bardakçı, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunduğu söylediği belgede, II. Abdülhamid'in çarşafı "emr-i tesettüre asla muvafık ve müsait olmadığı" olarak nitelendirmesiyle yasakladığını ifade etmiştir. (Not; Çarşaf Abaye veya Çador'un Türk versiyonu olarak bilinir ve yüz kısmen örtülür.)
Tarihsel gelişim > Modern tarih > İran

İran'da bâzı kadınlar, başörtüsünü dönüştürmek için harekete geçiyor ve ardından İran'da kültür ve kadın kimliğini yeniden icat ederek rejime meydan okuyor. Moda tasarımcısı Nagmeh Kumarsi, dar kesim kot pantolon ve “eksik” bir başörtüsü içeren kıyafetleri kamuya açık bir şekilde tasarlayıp satıyor. Kumarsi, kendi kültür ve kimlik nosyonunu somutlaştırıyor ve İslâmî kıyafet yönetmeliği altındaki tektipleştirmeye karşı kadınlar arasındaki farklılıklara değer veren bir evriminin gerçekleşmesine hizmet ediyor.
İran'da artan sayıda kadın zorunlu başörtüsü takmaya meydan okudukça direniş ve çekişme artıyor. Smith (2017), İngiltere merkezli saygın bir haber kuruluşu olan The Times tarafından yayınlanan “İran, kadınlar için İslâmî kıyafet kurallarını güncelleyerek şaşırtıyor” başlıklı makalesinde İranlı kadınların kaydettiği ilerlemeye değindi.
Tahran polis şefi General Hüseyin Rahimi, “İslâmî kıyafet kurallarına uymayanlar artık gözaltı merkezlerine alınmayacak ve haklarında adli dava açılmayacak” dedi (Smith, 2017). Polis şefinin açıklamaları siyasi ilerlemeyi yansıtıyor. İranlı kadın aktivistler, kültürel ve politik değişimi hayata geçirmek için modaya güvenerek 1979'dan beri ilerleme kaydettiler.
Zorunlu başörtüsü İslâmofaşist bir uygulama olarak nitelendiriliyor.
Dünya geneli

Bâzı hükûmetler kadınları başörtüsü takmaya teşvik eder ve zorunlu kılarken diğerleri en azından bâzı kamusal ortamlarda bunu yasaklamıştır. Dünyanın birçok yerinde kadınlar, fiziksel saldırılar da dahil olmak üzere, başörtüsü takmak için veya başörtüsü takmaya karşı gayri resmî baskılara maruz kalıyor.
Dünya geneli > Yasal zorlamalar

Gazze'de Birleşik Liderlik (UNLU) kadınlar için zorunlu başörtüsü politikası oluşturmayı reddetti.
1936'da her tür peçeyi yasaklayan İran'da, İslâm devriminin ardında Nisan 1980'de devlet dairelerinde ve eğitim kurumlarında kadınlara başörtüsü zorunluluğu getirilmesine karar verildi. 1983 ceza kanunu, kamusal alanda hicab şer'i giyinmeden görünen kadınlar için 74 kırbaç cezası verdi, ancak bu tanımını belirsiz bıraktı.
Aynı dönemde şeriata uygun tesettür tanımı etrafında gerginliklere ve kadınların kanunsuz tacize uğramasına şahit olundu. 1984'te Tahran savcısı, kamu kurumlarında daha katı bir kıyafet kuralına uyulması gerektiğini, diğer yerlerde ise kıyafetlerin halkın çoğunluğu tarafından uygulanan standartlara uygun olması gerektiğini açıkladı. İçişleri Bakanlığı tarafından 1983 tarihli yasaya dayalı olarak 1988'de çıkarılan yeni bir yönetmelik, nelerin tesettür ihlallerini oluşturduğunu daha da belirginleştirdi. İran'ın mevcut ceza kanunu, biçimini belirtmeden toplum içinde başörtüsüne uymamanın cezası olarak 10 günden iki aya kadar hapis cezası öngörmektedir.
Kıyafet yönetmeliğinde sınırlar zorlandı ve zorunlu yönü muhafazakarlar ile mevcut cumhurbaşkanı Hasan Ruhani arasında bir çekişme noktası oldu. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi geçtiğimiz günlerde İran'ı başörtüsü karşıtı protestoları destekleyen insan hakları savunucularının ve avukatların haklarını garanti etmeye çağırdı. Devlet kurumlarında ve dinî kurumlarda, kıyafet yönetmeliği himar tipi başörtüsü ve pardösü gerektirirken diğer halka açık yerlerde kadınlar genellikle gevşek bağlı bir başörtüsü (rousari) giyiyor. İran hükûmeti hem İslâmî dinî ilkeleri, hem de İslâm öncesi İran kültürünü hatırlatarak daha katı örtünme türlerini onaylar ve resmî olarak teşvik eder.
Endonezya'nın Açe eyaleti, Müslüman kadınların toplum içinde hicap giyimini şart koşuyor. Endonezya hükumeti, eyalette ayrılıkçı harekete son vermeyi amaçlayan bir anlaşmayla, 2001 yılında Açe'nin dinî liderlerine Şeriat uygulama hakkı verdi.
Suudi Krallığı, Müslüman kadınların saçlarını örtmesini ve tüm kadınların tam vücut elbisesi giymelerini resmî olarak şart koşuyor, ancak şart bu son zamanlarda uygulanmadı. Düzenlemeler dinî  polis ve kanun adamları tarafından uygulanır. 2002'de Suudi din polisi, Suudi ve uluslararası basın tarafından, 15 kişinin ölümüyle sonuçlanan yangında kız öğrencilerin başörtüsü takmadıkları için yangından kurtarılmasını engellemekle suçlandı. 2018'de Suudi veliaht prensi Muhammed bin Selman CBS News'e Suudi yasalarının kadınların "düzgün, saygılı elbiseler" giymelerini gerektirdiğini ve kadınların hangi biçimde olması gerektiğine karar vermekte hür olduğunu söyledi.
Dünya geneli > Yasal engellemeler > Müslüman dünyası

Pers kültüründe saçı örtme geleneğinin eski İslâm öncesi kökenleri vardı, ancak gelenek 1936'da başörtüsü modernleşmeyle bağdaşmaz kabul eden Rıza Pehlevi tarafından yasaklandı. Bâzı durumlarda polis peçe takan kadınları tutukladı ve ve onu zorla çıkartmaya zorladı. Bu politikalar halk desteğine sahipti, ancak başörtüsü takmadan kamusal alana çıkmayı çıplaklık olarak yorumlayan Şii din adamlarını çileden çıkardı. Bâzı kadınlar, Rıza Şah'ın polisi tarafından saldırıya uğrama korkusuyla evi terk etmeyi reddetti. 1941'de örtünme politikasındaki zorunlu unsur terk edildi.
Türkiye'de yakın zamana kadar üniversitelerde başörtüsü yasağı vardı. 2008'de hükûmet üniversitelerde başörtüsü yasağını kaldırmaya çalıştı, ancak kara Anayasa Mahkemesi tarafından bozuldu. Aralık 2010'da hükûmet üniversitelerde, devlet binalarında ve okullarda başörtüsü yasağını kaldırdı.
Hicap Tunus'ta 1981'de devlet dairelerinde yasaklandı ve 1990'larda kısıtlamalar artırıldı.
2017 yılında Tacikistan hicabı yasakladı. Kültür Bakanı Şemsiddin Orumbekzoda, Radio Free Europe'a İslâmî kıyafetin "gerçekten tehlikeli" olduğunu söyledi. Mevcut yasalara göre, başörtüsü takan kadınların ülkenin devlet dairelerine girmesi yasaktır.
Dünya geneli > Yasal engellemeler > Hindistan

Ocak 2022'de Karnataka eyaletinde bir dizi kolej, başörtüsü takan kız öğrencilerin kampüse girmesini engelledi ve ardından eyalet hükûmeti eğitim kurumlarında 'dinî kıyafetleri' yasaklayan bir genelge yayınladı. 15 Mart 2022'de Yüksek Mahkeme, oldukça tartışmalı bir kararla, uygulamanın İslâm'da zorunlu olmadığını savunarak eğitim kurumlarında başörtüsü yasağını onadı.
Dünya geneli > Türban takmak için resmî olmayan baskı

Müslüman kız ve kadınlar, başörtüsünü takmayı reddettikleri için hem Batı dünyasında hem de başka yerlerde namus cinayetlerinin kurbanı oldular.
Gazze'de, 1970'lerin sonlarında ve 1980'lerde Gazze'de Hamas'ın selefi Mujama' al-Islami'nin, şehirli eğitimli kadınlar üzerinde başörtüsünün yeniden takılmasını sağlamak" için " rıza ve zorlamanın bir karışımını" kullandığı bildirildi.
Benzer davranış, Filistin topraklarında Birinci İntifada sırasında Hamas tarafından da sergilendi. Hamas, Filistinli grupların stratejisinde algılanan başarısızlıkların yarattığı siyasi boşluğu, kadınlara odaklanan bir kampanyayla başarıya giden bir yol olarak İslâm'a "dönüş" çağrısında bulundu. Hamas, kadınların evde kalmasında ısrar, erkeklerden ayrılma ve çok eşliliğin teşviki de dahil olmak üzere diğer önlemlerin yanı sıra başörtüsü takma yönünde kampanya yürüttü. Bu kampanya sırasında başörtüsü takmamayı tercih eden kadınlar sözlü ve fiziksel tacize uğradı ve bunun sonucunda "sadece sokakta sorun yaşamamak için" başörtüsü takıldı.
Hicap Afganistan'da Taliban rejimi tarafından zorunlu hâle getirildi. Taliban, kadınlardan sadece başlarını değil yüzlerini de örtmelerini istedi, çünkü "bir kadının yüzü kendileriyle ilgili olmayanlar erkekler için yozlaşmanın kaynağıydı".
Hindistan Srinagar'da, kendisine Lashkar-e-Jabbar adını veren militan grup, 2001 yılında burka giymeyen kadınlara yönelik bir dizi asit saldırısının sorumluluğunu üstlendi ve İslâmî kıyafet vizyonlarına bağlı kalmayan kadınları cezalandırmakla tehdit etti. Çoğu tamamen örtünmemiş olan Keşmirli kadınlar uyarıya karşı çıkarken, saldırılar bölgenin önde gelen militan ve ayrılıkçı grupları tarafından kınandı.
2006'da Gazze'deki radikaller, müstehcen olduğu iddia edilen elbiseleri giymekle ilgili "gözdağı vermek" amacıyla kadınların yüzlerine saldırmakla veya saldırı tehdidi suçlanıyorlar.
2014 yılında Irak ve Levant İslâm Devleti nikap ve eldiven takmadıkları için birkaç kadını idam ettiği bildirildi.
Norveç'te Telia, Nisan 2019'da bir kadının başörtüsünü çıkarmasını reklamda gösterdiği için bomba tehditleri aldı.
Dünya geneli > Hicap karşıtı resmî olmayan baskılar

İslâmcı terör saldırılarının ardından tesettürlü kadınlar dünya çapında sözlü ve fiziksel saldırılara maruz kalmaktadır. Louis A. Cainkâr, Müslüman karşıtı saldırıların başlıca hedefinin erkekler değil tesettürlü kadınlar olduğunu yazdı. Bu onların Müslümanlıkları daha kolay teşhis edilebildiği için değil, saldırganların savunmaya çalıştığı yerel ahlaki düzene bir tehdit olarak görüldükleri içindi. Bâzı kadınlar korkudan veya tanıdıklarından gelen baskı nedeniyle başörtüsü takmayı bırakıyor, ancak birçoğu dinî inançları nedeniyle başörtüsünü takmayı istese bile kendilerini korumak için bunu yapmayı reddetmektedir.
Kazakistan'ın başörtüsü konusunda resmî bir yasağı yoktur. Ancak başörtüsü takanlar yetkililerin kendilerine karşı ayrımcılık yapmak için bir takım taktikler kullandığını ifade ettiler.
2015 yılında Özbekistan'da yetkililerTaşkent'te tesettürlü kadınların gözaltına alındığı bir kampanya düzenledi. Başörtüsünü çıkarmayı kabul edenler "görüşmeden" serbest bırakılırken, reddedenler terörle mücadele birimine sevk edildi. Daha sonra kocaları veya babaları, kadınları polise itaat etmeye ikna etmek için çağrıldı. Bu, Fergana Vadisi'ndeki daha önceki bir kampanyayı takip etti.
Şevket Mirziyoyev'in Aralık 2016'da Özbekistan Cumhurbaşkanı olarak seçilmesinden sonra, Müslümanlara dinî kimliklerini açıkça ifade etme fırsatı verildi. Temmuz 2021'de devlet halka açık yerlerde başörtüsü takılmasına izin verdi
Kırgızistan'da hükûmet, 2016'da kadınları başörtüsü takmaktan vazgeçirmeyi amaçlayan pankartların sponsoru oldu.
Ingibjörg Stefánsdóttir

| Ingibjörg Stefánsdóttir |
| --- | --- |
Doğum: Ingibjörg Stefánsdóttir 31 Ağustos 1972 (52 yaşında)  Reykjavik, İzlanda
Tarzlar: Pop
Meslekler: Şarkıcı

Ingibjörg Stefánsdóttir (Alternatif isimler: Inga) (d. 31 Ağustos 1972), İzlandalı şarkıcıdır. 1993 yılın'da İzlanda'yı "Þá veistu svarið" adlı şarkıyla temsil etmiştir. Yarışmada 42 puanla on üçüncü olmuştur.
| Ödüller ve başarılar |
| --- | --- | --- |

| Önce gelen: "Nei eða já" Heart 2 Heart | Eurovision Şarkı Yarışması'nda İzlanda 1995 | Sonra gelen: "Nætur" Sigga |
Goliath Artists

Goliath Artists, Eminem, Xzibit ve Cypress Hill tarafından yönetilen bir yetenek firmasıdır. Eminem'in menajeri Paul Rosenberg tarafından işletilmektedir.
Sanatçılar

Eminem
Xzibit
Cypress Hill
D12
B-Real
Blink-182
The Knux
Three 6 Mafia
The Alchemist
Action Bronson
Danny Brown
Troyekurovo Mezarlığı

| Troyekurovo Mezarlığı Троекуровское кладбище |
| --- | --- |
Troyekurovo Mezarlığı
Konum: Moskova, Rusya

Tür: Genel
Din: Rus Ortodoks
Açılış: 1962
Yüzölçümü: 33,72 ha
Durum: Kullanımda 
Troyekurovo Mezarlığı (Rusça: Троекуровское кладбище, romanize: Troyekurovskoye kladbişçe) veya Novo-Kuntsevo Mezarlığı (Ново-Кунцевское кладбище), Rusya'nın başkenti Moskova'da bulunan bir mezarlıktır. Mezarlık, 1962 yılında açılmış olup Batı İdari Okrugu'nda eski Troyekurovo köyünde yer almaktadır.
Troyekurovo Mezarlığı, Novodeviçi Mezarlığı'nın bir kolu olarak yönetilir ve çok sayıda önemli Rus ve Sovyet şahsiyetinin defnedildiği yerdir. Mezarlığı, 1699-1704 yılları arasında Prens Troyekurov tarafından yaptırılan ve Sovyet döneminde kapatılan ancak 1991'de yeniden açılan Aziz Nikolay Kilisesi'ni de içerir.
Özbekistan'ın dilleri

Özbekistan'da konuşulan dillerin büyük kısmı Türk dilleridir . Bununla birlikte, hükûmetin iki dili bulunmaktadır; birinci ve devlet dili olarak Özbekçe ve etnik gruplar ve kamu kurumlarının dili olarak ise Rusça.
Türk dilleri

Özbek dili, Türk dilleri ailesine mensuptur ve kendisine en yakın dil olan Uygurca ile birlikte Karluk grubunda yer almaktadır. Özbek dili, ülkenin tek resmi devlet dilidir ve 1992'den beri resmi olarak Latin alfabesiyle yazılmıştır.
Karakalpakça, Özbekistan içerisinde özerk bir bölge olan Karakalpakstan Cumhuriyeti'nin resmi dillerinden biridir ve Kazakça ile yakındır. Bu dili yarım milyon kişi konuşmaktadır. 800.000'den fazla insan da Kazakça konuşmaktadır.
1920'lerden önce, Özbeklerin yazı dili Türkî (Batılı bilginler tarafından Çağatay olarak bilinir) olarak adlandırılıyordu ve Nestâlik yazısını kullanılıyordu. 1926'da Latin alfabesi tanıtıldı ve 1930'lar boyunca çeşitli revizyonlardan geçti. Son olarak, 1940 yılında, Kiril alfabesi Sovyet yetkilileri tarafından tanıtıldı ve Sovyetler Birliği'nin çöküşüne kadar kullanıldı. 1993'te Özbekistan, 1996'da değiştirilen ve 2000'den beri okullarda öğretilen Latin alfabesine (Özbek Latin alfabesi) geri döndü. Okullar, kolejler ve üniversiteler yalnızca Latin alfabesiyle eğitim vermektedir. Kiril, bu alfabeyle büyüyen eski nesil Özbekler arasında popülerdir.
Hint-Avrupa dilleri

Rusça ülkede resmi olarak resmi dil olarak ilan edilmese de resmi belgeler dahil her alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Özbekçe ile birlikte noter kurumlarının ve sicil dairelerinin izin verdiği dillerden birisidir. Başka bir ifadeyle, Rus dili Özbekistan'da fiili ikinci resmi dil konumundadır. Rusça, özellikle şehirlerde günlük teknik, bilimsel, hükûmet ve iş kullanımı dahil olmak üzere etnik gruplar arası iletişim için önemli bir dildir. Ülke ayrıca ana dili Rusça olan yaklaşık bir milyon kişiye ev sahipliği yapıyor.
Tacikçe (Farsça'nın Tacikistan'da konuşulan biçimi), nispeten büyük etnik Tacik nüfusu (resmi 1,5 milyon) nedeniyle Buhara ve Semerkant şehirlerinde yaygındır. Tacikler, Özbekistan nüfusunun yaklaşık %10-15'ini oluşturmaktadır.
Hukuk

Özbekistan vatandaşlığı için dil şartı aranmaz.
Final Eğitim Kurumları

Başlığın diğer anlamları için Final (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
| --- | --- |

Endüstri: Eğitim
Kuruluş: 1980
Genel merkezi: Adana , Türkiye 
Önemli kişiler: İbrahim Taşel
Final Eğitim Kurumları, ilk olarak Elâzığ'da dershane olarak kurulmuş olup; günümüzde Final Yayıncılık (fdd), Final Okulları ve Final Kültür Sanat Yayınları olarak Türkiye'nin çeşitli illerinde eğitim alanında hizmet vermektedir.
Final Grubu çalışmalarına 1980 yılında Anadolu'nun bir şehri olan Elâzığ'da dört sınıf ve altı öğretmenle başladı. Kısa bir sürede gelişen çalışmalarıyla adını tüm ülkede duyurdu. İlk iller arası şubesini Malatya'da açtı. 1985 yılında çıktığı günden itibaren Türkiye'nin en yüksek tirajlı üniversite hazırlık dergisi olan “final” yayına girdi. Lise ve üniversiteye giriş sınavları ve okul müfredatı bir arada olmak üzere eğitim veren Final Eğitim Kurumları bugün, Türkiye'de temel lise, temel ortaokul ve kurs, KKTC ve Azerbaycan'da ise dershane olarak eğitim-öğretim yapmaktadır. Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Taşel'dir.
İnternet sitesinde kayıtlı öğrenciler devamsızlık bilgilerine ve sınav sonuçlarıyla ders programlarına bakabilmektedir.
Final Eğitim Kurumları, 2006 yılından itibaren Final Okullarını açmaya başlamıştır. 2015 yılı itibarıyla Bursa, Malatya, Kırşehir, Nevsehir, Ordu, Diyarbakır, Denizli, Fethiye, İstanbul-Çekmeköy, İstanbul-Florya, Samsun, Adana, Kırıkkale, Ordu, Elbistan-Yeşilyurt, Ankara-Batıkent, Erzurum, Elâzığ, Elbistan, Şırnak, Mersin Silifke, Ağrı Doğu Beyazıt, Batman, İstanbul-Beylikdüzü, KKTC-Gazimağusa, Sivas, Antalya Manavgat, İstanbul-Kavacık Anaokulu, İstanbul Milpark Anaokulu, Adana Anaokulu ve İstanbul-Güneşli ve Siirt'te Final Okulları faaliyet göstermektedir.
Mamma Mia! (film)

| --- | --- |

Yönetmen: Phyllida Lloyd
Yapımcı: Benny Andersson Björn Ulvaeus Gary Goetzman Tom Hanks Rita Wilson
Oyuncular: Meryl Streep  Amanda Seyfried Pierce Brosnan Colin Firth Stellan Skarsgård Dominic Cooper Julie Walters Christine Baranski
Görüntü yönetmeni: Haris Zambarloukos
Kurgu: Lesley Walker
Dağıtıcı: Universal Pictures Playtone
Süre: 108 dakika
Ülke: ABD İngiltere
Bütçe: 90.000.000 $
Hasılat: 609.841.637 $
Resmî sitesi
Mamma Mia!, Phyllida Lloyd'un yönettiği ve Meryl Streep, Amanda Seyfried, Pierce Brosnan, Colin Firth, Stellan Skarsgård, Dominic Cooper, Julie Walters ve Christine Baranski'nin oynadığı 2008 yapımı müzikal filmdir. Filmin en büyük özelliği ise tüm şarkıların ABBA şarkısı olmasıdır.
Konusu

Sophie Sheridan, annesi Donna ve nişanlısı Sky ile Yunanistan'da Villa Donna Otelini işletirler. Sky ve Sophie'nin düğünleri yaklaşmaktadır. Sophie babasını hiç tanımamıştır. Annesinin günlüğünü bulur ve üç olası babasını annesinden ve nişanlısından gizli düğüne çağırır. Olası babaları ise Amerikalı mimar Sam Carmichael, İngiliz bankacı Harry Bright ve İsveçli gezi yazarı ve denizci Bill Anderson'dır.