Norveç edebiyatı
Yirminci yüzyıl > Siyasi farkındalık ve sosyal gerçekçilik (1965–1980)

1965'ten sonraki dönem, Norveç kurgusu için pazarda keskin bir genişlemeyi temsil ediyordu. 1965'te Norveç, yeni literatür satın almak için bir politika başlattı. Devlet, Norveç edebiyatının her yeni başlığından (asgari standartları karşılaması şartıyla) 1000 kopya satın almayı taahhüt etti. Bunlar ülkenin kütüphaneleri arasında dağıtıldı. Bu, 1976'da kitap kulübü Bokklubben Nye Bøker'in (Yeni Kitaplar) oluşturulmasıyla birleştiğinde, ülkenin edebi üretiminde artan canlılık üretti. II. Dünya Savaşı'ndan önce yazmış olan ve tümü geleneksel formlar ve düzenli ölçü ve kafiye kullanan başka başarılı ve popüler lirik şairler de vardı. Hafif ama zarif dizelerinde gerçekçilik ve romantizmi birleştiren Herman Wildenvey ile Wildenvey'den daha bilgili bir şair olan Olaf Bull'u içeriyorlardı. Bull, titizlikle hazırlanmış şiirlerinde, bir kadının sevgisine duyulan özlemin yanı sıra varoluşsal kaygı duygularını da dile getirdi.
1970'ler, bir grup olarak Norveçli yazarların ve genel olarak entelektüellerin hem siyasallaşmasını hem de güçlenmesini sağladı. Norveç Yazarlar Birliği, akademik yazar hakları mücadelesinin yanı sıra siyasi mücadelenin de arenası haline geldi. Bir noktada yazarın birliği iki kampa ayrıldı. Yazarlar, ülke çapında bölgesel yazar organizasyonlarında örgütlendiler ve amatör yazarların katkılarının memnuniyetle karşılandığı bir dizi edebi dergi başlattılar. Şiirler ve denemeler yazan ve Marksist dergi Mot Dag'a ("Güne Doğru") katkıda bulunan, oldukça tanınmış bir kişi olan Arnulf Øverland (en), hem örgütlü dine hem de modernist eğilimlere aktif olarak karşı çıktı. Savaşlar arası yılların diğer sosyal adanmış yazarları Grieg, Helge Krog (en) ve Sigurd Hoel (en) idi. Şair, romancı ve oyun yazarı olan Grieg, Vår ære og vår makt (1935; Onurumuz ve Şanımız) adlı oyununda I.). En çok Konkylien (1929; "The Sounding Shell") ve Opbrudd (1936; Break-Up) adlı dramalarıyla tanınan Krog, aynı zamanda iyi bir deneme yazarı ve toplum eleştirmeniydi. Mot Dag grubunun siyasi görüşlerini paylaşmasına rağmen, Hoel kurgusunda sosyal hastalıkların temel nedenlerini Marksist teorilerden ziyade Freudyen psikoloji aracılığıyla araştırdı. Ekim'de (1931; Ekim'de Bir Gün) adlı romanı, burjuva evliliğini eleştirel bir şekilde tasvir etmesi nedeniyle halk arasında bir kargaşa yarattı. 1920'lerin Syndere i sommersol (1927; Sinners in Summertime) ve Nazi işgali Møte ved milepelen (1947; Milestone'da Buluşma) gibi dönemin portrelerinde en iyisiydi.
Profil sonunda en dikkate değer edebiyat dergisi olacaktı. 1965'ten itibaren dönemin edebiyatına damgasını vuracak birçok genç yazarın eserlerini yayımladı. Profil'in amacı, Norveç edebiyatını genel olarak Avrupa edebiyatıyla aynı seviyeye getirmekti. Bunu başarmak için geleneksel psikolojik roman gelişimine başkaldırdılar. Modern devlet için gerçek kimlik sorunu esastı. Dag Solstad, 1960'ların sonlarındaki bu modernizm figürüne makaleleri, denemeleri ve edebi eserleri aracılığıyla önemli katkılarda bulunmuştur. Tarjei Vesaas, aralarında Cora Sandel (en) ve Aksel Sandemose (en)'nin de bulunduğu, 2. Nynorsk'ta yazan Vesaas, Norveç'in en taşralı uluslararası yazarı olarak anılıyor; eserleri - özellikle Det store spelet (1934; The Great Cycle) - Norveç kırsalında kök salmıştır, ancak endişeleri evrenseldir. Fuglane (1957; Kuşlar), son derece sembolik ve duyarlı bir nesir aracılığıyla, hayatı zihinsel engelli bir adamın bakış açısından tanımladı. Vesaas, Nazi işgali sırasında Norveç'in alegorik öyküsü olan Kimen (1940; Tohum) ve Huset i mørkret (1945; Karanlıktaki Ev)'de kötülüğün güçlerini inceler. Sandel, Fransız etkisinde bir romancı ve kısa öyküler yazarıydı. Büyük ölçüde otobiyografik olan Alberte üçlemesi (1926–39), genç bir kadının olgunluğa doğru genellikle zorlu yolculuğunu ve sanatsal çağrısını betimlemesi, kadın okuyucular arasında güçlü bir şekilde yankılandı. Freudyen, ilkelci ve radikal, Sandemose'a tipik olarak uygulanan sıfatlar arasındadır. Bir romancı ve gazeteci olarak, tüm yazıları boyunca kendini beğenmiş ama ikiyüzlü küçük burjuvaziye saldırmaya niyetliydi. Romanları, kinaye, fantezi ve bozuk kronolojiler kullanarak insan zihninin derinliklerini, özellikle mantıksızlığını araştırır. Sandemose ayrıca En flyktning krysser sitt spor (1933; Bir Kaçak İzlerini Geçiyor) gibi romanlarıyla bir çocuğun dünyasına dair derin bir anlayış sergiledi. Aşk, cinayet ve kıskançlık üzerine bir roman olan Varulven'de (1958; Kurtadam), Nazizmin ardındaki psikolojik güçleri araştırır.
Şiir, 1950'ler ve 1960'ların başlarında yaygın olan modernist bir tarz sergiledi. Hala sabit kıta formlarında yazan gelenekçiler gözden düştü. Genç şairler 1950'lerin tarzı sembolizmin yerini almayı hedefliyordu ve Jan Erik Vold bu isyanın ön saflarındaydı. Profil şiiri yeni bir sadelik, somutluk ve gündelik dilin kullanımını getirdi. Paal Brekke, özellikle modern Avrupa şiirini hem şair hem de eleştirmen olarak tanıttığı için not edildi. Norveç şiirinin yenilenmesini savundu ve TSEliot gibi İngiliz modernist yazarların çevirileriyle yabancı edebiyat bilgisini yaydı. 1950'lerin ortalarında, Brekke lirik biçim tartışmasına katıldı ve sözde Glossolalia tartışmasında André Bjerke ve Arnulf Øverland'a karşı çıktı. Kurulan lyrists arasında, Olav H. Hauge şekilde geçişi kazandığmız ve concretist onun koleksiyonu gibi diğer genç Norveçli şair, ilham austavind, içinde Dropar başlıklı özellikle birlikte, şiir ve doğuş yaşamıştır Jan Erik Vold. İskandinav ülkeleri arasında Norveç, İkinci Dünya Savaşı'nın en acı deneyimlerinden bazılarını yaşadı ve bu deneyimler ülkenin savaş sonrası literatürüne geniş ölçüde yansıdı. Ülkeleri de savaş sırasında çok acı çeken Finler, savaşın kendisinin gerçekçi tasvirlerine odaklanma eğilimindeyken, Norveçli yazarlar kötülüğün doğasına odaklandılar. Jens Bjørneboe (en) romanlarında (örneğin, Før hanen galer [1952; "Horoz Kargalarından Önce")] bunu yaptı ve çok somut ve sert bir şekilde oynuyor. Frihetens øyeblikk (1966; Moment of Freedom) gibi sonraki eserlerinde, tüm Batı medeniyetinde kötülüğün doğasını araştırdı. Aynı zamanda politik olarak kararlı bir yazar olan Torborg Nedreaas (en), ilk kısa öykülerinde savaş yıllarına ait öyküleri yeniden anlattı, ancak bunu bir kadının bakış açısından yaptı. Ancak ona ün kazandıran, genç bir kızın büyümesini anlatan Musikk fra en blå brønn (1960; Mavi Kuyudan Müzik) adlı çalışmasıydı. Odak noktası her zaman savunmasız bireye baskı yapan toplumsal güçler üzerinde kaldı.
Kısa bir süre sonra Profil grubu, Dag Solstad, Espen Haavardsholm ve Tor Obrestad gibi yazarların yeni kurulan İşçi Komünist Partisi'ne (Arbeidernes kommunistparti veya AKP) dönmesi ve yeni bir siyasi program formüle etmeye dahil olması nedeniyle farklı yollara gitti. edebiyatın emekçilere ve onların kapitalizme karşı ayaklanmasına hizmet etmesi gerektiği görüşüne dayalıdır. Çalışan kişi ve bir nedene - Arild Åsnes Solstad 1970 büyük ve daha gerçekçi bir şeyle bağlamak için, modern entelektüelin arzusunu anlamak için bir anahtar roman. Bir başka önemli savaş sonrası edebi şahsiyet, bir romancı ve kısa öykü yazarı olan Johan Borgen (en)'di. Sandemose gibi, insan ruhunun karanlık taraflarını ve özellikle kimlik oluşum sürecini araştırdı. En çok Lillelord üçlemesi ile tanınır (1955–57; Eng. trans. 1 ciltte Lillelord olarak). Jeg (1959; "Ben") biçim olarak daha deneyseldir, ancak Lillelord'un kimlik sorununa ilişkin araştırmasını özdüşünümsel bir tarzda sürdürür. İkinci Dünya Savaşı sonrası modernizm ve postmodernizm
Birkaç AKP yazarı vardı, ancak 1970'lerin büyük bölümünde Norveç kurgusunun gündeminin önemli bir bölümünü oluşturmayı başardılar. Bazı yazarlar, genellikle sosyal gerçekçilik edebiyatı olarak bilinen, insanların kendilerini tanımalarını amaçlayan bir dilde roman ve şiir yazmaya başladılar. Bu türdeki tanınmış eserler arasında Solstad'ın 25. septemberplassen, Obrestad'ın Sauda! Streik! ve Haavardsholm's Historiens kraftlinjer. Rolf Jacobsen (en), Norveç şiirinin ilk modernistlerinden biriydi. 1930'ların başlarında, endişelerini ifade etmek için serbest şiir ve canlı görüntüler kullandı - özellikle 1970'lerde çevrenin tahribatıyla ilgili endişeleri gibi - oldukça modern ve kalıcı popülaritesini açıklıyor. Bununla birlikte, lirik modernizmin gerçek şampiyonu, 1940'ların sonlarından itibaren varlıklı Batı toplumunun materyalist değerlerine saldıran Paal Brekke (en) idi. Diğer önemli modernistler arasında Nynorsk'ta günlük yaşam hakkında yazan Olav H. Hauge (en) ve felsefi bir şair, denemeci ve ressam olan Stein Mehren (en) yer alıyor. Inger Hagerup (en) ve Marie Takvam (en), stilistik olarak geleneksel aşk şiirleriyle tanınırlar; Hagerup, çocuklar için yazdığı şiirleriyle de tanınır.
Bir azınlık AKP temalı edebiyat yazsa da, daha geniş yazarlar topluluğunun bu edebi odağı destekleme konusunda genel bir istekliliği vardı. Sınıf mücadelesinin yanı sıra ciddi literatüre konu olan iki alan vardı: feminizm ve hükûmet gücünün merkezi bir hükûmette toplanmasına karşı mücadele. Diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi, 1960'ların ve 70'lerin sonu, Norveç'te politik olarak angaje, sosyal olarak devrimci edebiyatı savunan yeni nesil radikal yazarların yükselişine tanık oldu. Adını bir dergiden alan bu sözde Profil grubu, Tor Obrestad (en), Dag Solstad (en), Espen Haavardsholm (en) ve Edvard Hoem (en)'i içeriyordu. Romanlarının birçoğu, Obrestad'ın Sauda'sında olduğu gibi, belgesel materyalleri kurgu ile serbestçe karıştırdı! Streik! (1972; "Sauda! Strike!"), ama hepsini birleştiren şey, Marksizm-Leninizm'in Maoist yorumuna duyulan ortak inançtı. Daha sonraki çalışmalarda tonları değişti. Bazıları, Roma 1987'deki (1987; "Roman") Solstad gibi, daha önceki dönemin bir muhasebesini yaptı. Aynı zamanda bir oyun yazarı olan Hoem gibi diğerleri geleneksel romana geri döndüler (Frøken Dreyers musikkskole [2000; "Miss Dreyer’s Music School"]). 1960'larda çıkış yapan Øystein Lønn (en), modern toplumu, kesin dilleri, kara mizahları ve açık sonları ile karakterize edilen romanlarda ve kısa öykülerde eleştirdi.
Feminist edebiyat veya kadın edebiyatı terimi bu dönemde değişiyordu. Bazıları kadınların deneyimleri hakkında kadınlar tarafından yazılan edebiyat için özel bir terimin gerekli olduğuna inanırken diğerleri feminist edebiyatın kadın yazarları ve okuyucuları toplumun dışında, izole bir döngüye sokmaya hizmet ettiğinden endişe duyuyordu. Tartışmaya rağmen, yeni kadın yazarlardan kadınların aile ve toplumdaki yetersiz rolü hakkında önemli katkılar geldi. Liv Køltzow'un Hvem'i Liv og Unni'ye karşı mı? (Liv ve Unni'ye kim karar veriyor?) yeni kadın edebiyatını anlamanın merkezinde yer alıyor. Bjørg Vik, uzun bir dizi kısa öykü koleksiyonuna ve To akter for fem kvinner (Beş kadın için iki perde) oyununa katkıda bulundu. Hem Køltzow'un hem de Vik'in çalışmaları gerçekçi geleneğe bağlı kaldı. Daha sonra Cecilie Løveid ve Eldrid Lunden, yeni bir deneysel çalışma türünü temsil eden daha asi bir dille eserler yarattılar. Løveid'in çalışması özellikle yeni bir kadın rolü için yeni bir dil bulmaya kendini adamıştır. İlk kez Beatles (en) (1984) adlı romanıyla popülerlik kazanan Lars Saabye Christensen (en), bir ailenin nesiller boyu süren kaderini anlatan Halvbroren (2001; The Half Brother) romanıyla büyük övgü topladı; tarzı, gerçekçi anlatımı fantastik olanla başarıyla birleştirdi. Jan Kjærstad'ın çığır açan romanı Homo Falsus; eller, det perfekte mord (1984; "Homo Falsus; or, The Perfect Murder") postmodern özellikler sergiledi; Kurgusal bir televizyon ünlüsü olan Jonas Wergeland'ın üç bölümden oluşan "biyografisi", postmodernist stratejilerin ustaca uygulanmasının sadece bir bireyin değil, tüm bir çağın heyecan verici, çok boyutlu bir portresine nasıl yol açabileceğini gösterdi. Birbirinden çok farklı üç kadın yazar, feminist bir bakış açısıyla, toplumsal talepler, yeni özgürlükler ve kendi duygusal arzularıyla başa çıkma çabalarında çağdaş kadınların hayatlarını tasvir eden kısa öykü yazarı Bjørg Vik (en); Tora ve Dina üçlemeleri 1980'ler ve 90'larda en çok satanlar haline gelen Herbjørg Wassmo (en); ve postmodernist bir şair ve oyun yazarı olan Cecilie Løveid (en), dramada Ibsenite geleneğine başarıyla meydan okuyan birkaç kişiden biri. Modern toplumda aşk, aile ve yakın insan ilişkilerinin potansiyelini araştırdı. Çalışmaları eğlenceli ve görsellik, mizah ve duygusallık açısından zengindir; çeşitli türleri ve sanat biçimlerini katederler ama her zaman kadınları baş kahraman olarak görürler. Jon Fosse uluslararası üne sahip bir oyun yazarıdır. İskandinav ülkeleri arasında Norveç, ülkenin savaş sonrası literatürüne geniş ölçüde yansıyan II. Dünya Savaşı'nın en acı deneyimlerinden bazılarını yaşadı.