Gelgit kuvveti
Etkileri

Sonsuz küçüklükte elastik bir küre söz konusu olduğunda, gelgit kuvvetinin etkisi hacimde herhangi bir değişiklik olmaksızın cismin şeklini bozmaktır. Küre, diğer cisme doğru ve ondan uzağa bakan iki çıkıntısı olan bir elipsoide dönüşür. Daha büyük cisimler oval bir şekle dönüşür ve hafifçe sıkışır, Ay'ın etkisi altında Dünya okyanuslarına olan da budur. Dünya ve Ay ortak kütle merkezleri ya da çift merkez etrafında yörüngede dönerler ve aralarındaki çekim kuvveti bu hareketi sürdürmek için gerekli merkezcil kuvveti sağlar. Dünya üzerinde, bu çift merkeze çok yakın bir gözlemci için durum, 1. cisim olarak Dünya'nın, 2. cisim olarak Ay'ın yerçekimi tarafından etkilendiği bir durumdur. Dünya'nın tüm kısımları Ay'ın çekim kuvvetine maruz kalarak okyanuslardaki suyun yeniden dağılmasına, Ay'a yakın ve uzak taraflarda şişkinlikler oluşturmasına neden olur.
Bir cisim gelgit kuvvetlerine maruz kalarak döndüğünde, iç sürtünme dönme kinetik enerjisinin ısı olarak kademeli bir şekilde dağılmasına neden olur. Dünya ve Ay'ın durumunda, dönme kinetik enerjisinin kaybı yüzyıl başına yaklaşık 2 milisaniyelik bir kazançla sonuçlanır. Eğer cisim ana merkezine yeterince yakınsa, bu durum Dünya'nın uydusu örneğinde olduğu gibi, yörünge hareketine gelgitsel olarak kilitlenmiş bir dönüşle sonuçlanabilir. Gelgit ısınması Jüpiter'in uydusu Io üzerinde dramatik volkanik etkiler yaratır. Gelgit kuvvetlerinin neden olduğu gerilimler de Dünya'nın uydusu Ay'da aylık düzenli ay depremlerine neden olmaktadır.
Gelgit kuvvetleri, ısı enerjisini kutuplara doğru taşıyarak küresel sıcaklıkları ılımlı hale getiren okyanus akıntılarına katkıda bulunur. Gelgit kuvvetlerindeki değişimlerin 6 ila 10 yıllık aralıklarla küresel sıcaklık kayıtlarındaki serin dönemlerle ilişkili olduğu ve gelgit zorlamasındaki harmonik atım değişimlerinin bin yıllık iklim değişikliklerine katkıda bulunabileceği öne sürülmüştür. Bugüne kadar bin yıllık iklim değişiklikleri ile güçlü bir bağlantı bulunamamıştır.
Gelgit etkileri özellikle nötron yıldızları ya da kara delikler gibi yüksek kütleli küçük cisimlerin yakınında belirginleşir ve bu cisimler içe doğru akan maddenin "spagettileşmesinden" sorumludur. Gelgit kuvvetleri, çeken cisimlerin Ay ve daha az ölçüde Güneş olduğu Dünya okyanuslarının gelgitini yaratır. Gelgit kuvvetleri aynı zamanda gelgit kilitlenmesinden, gelgit ivmesinden ve gelgit ısınmasından da sorumludur. Gelgitler ayrıca sismisiteye de neden olabilir.
Gelgit kuvvetleri, dünyanın iç kısmında iletken sıvılar üreterek dünyanın manyetik alanını da etkiler.
Şekil 4: Ay'ın Dünya yüzeyindeki yerçekimi artık alanı (Güneş'ten kaynaklanan başka ve daha zayıf bir diferansiyel etki ile birlikte) gelgit üreten kuvvet olarak bilinir. Bu, gelgit hareketini yönlendiren birincil mekanizmadır ve eşzamanlı iki gelgit şişkinliğini açıklar; Dünya'nın dönüşü, aynı yerde günde iki yüksek gelgit oluşumunu daha da açıklar. Bu şekilde Dünya merkezdeki siyah daire, Ay ise sağda uzakta yer almaktadır. Hem gelgit alanını (kalın kırmızı oklar) hem de Ay'ın (S etiketi) Dünya'nın yüzeyine ve merkezine (O etiketi) uyguladığı yerçekimi alanını (ince mavi oklar) göstermektedir. Dünya'nın sağındaki ve solundaki okların dışa doğru yönü, Ay'ın zenitte veya semtikademde olduğu yeri gösterir.
Şekil 5: Satürn'ün halkaları ana uydularının yörüngeleri içindedir. Gelgit kuvvetleri, halkalardaki malzemenin yerçekimsel birleşmesine karşı çıkarak uyduları oluşturur.
Şekil 1: Shoemaker-Levy 9 Kuyruklu Yıldızı'nın 1994 yılında, 1992 yılındaki bir geçiş sırasında Jüpiter'in gelgit kuvvetlerinin etkisiyle parçalanmasının ardından.
Şekil 2: Bu simülasyon, süper kütleli bir kara deliğin yerçekimsel gelgitleri tarafından parçalanan bir yıldızı göstermektedir.