stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
BMW M50
S50 > S50B30

S50B30, Amerika Birleşik Devletleri hariç çoğu ülkede kullanıldı (1993'te BMW Kanada, S50B30 motoruyla 45 M3'ü resmî olarak ithâl etti). 210 kW (282 bhp) güç üreten S50B30, 86 mm (3,39 in) iç çapa, 858 mm (33,78 in) stroka ve 10.8:1. sıkıştırma oranına sahiptir. Redline ise 7.200 rpm'dir. S50, her silindir için ayrı bir gaz kelebeği gövdesine, tek VANOS'a, Bosch Motronic M3.3 motor yönetimine ve yeniden tasarlanmış emme ve egzoz sistemlerine sahiptir.
1995'ten itibaren sınırlı sayıda üretilen "M3 GT" modeli ise 220 kW (295 bhp) güç üretebiliyordu. Farklı eksantrik millerine ve yeniden tasarlanan bir karter ve yağ pompasına sahipti.
Kullanılan modeller:
1992-1995 E36 M3 (ABD hariç)
S50 > S50B30US

Amerika Birleşik Devletleri'nde, E36 M3'ün 1994-1995 model yılları, 179 kW (240 bhp) güç üreten 2.990 cc (182,5 cu in)'lik bir motor olan S50B30US tarafından desteklenmektedir. Bu motor, standart M50 motorla daha yakından ilgilidir ve M50B25TU ile aynı sıkıştırma oranına sahiptir, ancak farklı bir krank mili, bağlantı çubukları ve piston kullanır.
Çapı 86 mm (3,39 in), stroku 858 mm (33,78 in) ve redline'ı 7.000 rpm'dir.
1996'da S50B30US, BMW S52 motoruyla değiştirildi (yalnızca Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'da).
Kullanılan modeller:
1994-1995 E36 M3 (Yalnızca ABD)
S50 > S50B32

1996'da S50B32, S50B30'un yerini aldı (bunun yerine BMW S52 motorunun kullanıldığı Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri hariç). Güç çıkışı 239 kW (321 bhp)'a (321 bhp) çıkarıldı. Motor hacmi 3,2 L; 195,3 cu in (3.201 cc)'ye, stroku 91 mm (3,58 in)'ye ve çapı 86,4 mm (3,40 in)'ye yükseldi.
S50B32'de çift VANOS (her iki eksantrik milinde değişken valf zamanlaması) mevcuttu ve ikincil bir yağ toplama eklendi. Sıkıştırma oranı 11.3: 1 ve redline'ı 7.600 rpm'dir. Motor yönetimi, 3 vuruntu sensörlü Siemens MSS50'dir.
Kullanılan modeller:
1996-1999 E36 M3 (Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri hariç)
1996-2000 Z3 M Coupe ve M Roadster (Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri hariç)
M50'nin ilk sürümü (1992 teknik güncellemesinden önce)
BMW Müzesi'ndeki M50 motor
Evren Kürkçü

| Kişisel bilgileri |
| --- | --- | --- | --- |
Tam adı:  Evren Kürkçü
Doğum tarihi:  8 Kasım 1982 (42 yaşında)
Doğum yeri:  Rize, Türkiye
Boyu:  1,89 m (6 ft 2+1⁄2 in)
Mevkii:  Defans
Altyapı kariyeri
199?-2002:  Çaykur Rizespor
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2000-2003 |  Çaykur Rizespor |  16 |  (0) |
| 2003-2004 |  Yozgatspor |  16 |  (0) |
| 2004-2006 |  Çaykur Rizespor |  17 |  (1) |
| 2006-2007 |  Samsunspor |  18 |  (0) |
| 2007-2009 |  Kasımpaşa |  40 |  (5) |
| 2009-2011 |  Çaykur Rizespor |  41 |  (2) |
| 2011-2012 |  Göztepe |  0 |  (0) |
| Toplam |   |  148 |  (8) |
Millî takım kariyeri
| 2002 |   Türkiye U-21 |  0 |  (0) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 1 Temmuz 2011 
Evren Kürkçü (d. 8 Kasım 1982, Rize), Çaykur Rizespor altyapısında yetişen Türk eski futbolcudur. Çaykur Rizespor'un kurucu üyelerinden ve eski başkanlarından Muharrem Kürkçü'nün torunudur. Babası ise Çaykur Rizespor'la simgelenmiş eski futbolculardan Hüsnü Kürkçü'dür (Cruyff Hüsnü ve Sarı Fırtına diye hatırlanır).
Futbolculuk kariyeri > Kulüp takımları kariyeri

Futbola Çaykur Rizespor altyapısında başladı ve 2001 yılında profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak as takıma yükseldi. Burada ilk Süper Lig karşılaşmasını 3 Şubat 2001 tarihinde Siirtspor'a karşı oynadı. Ardından üç sezonun burada oynadıktan sonra Yozgatspor'a transfer oldu fakat bir sezon burada kaldıktan sonra Çaykur Rizespor'a geri döndü.
2006-07 sezonunda 1. Lig ekiplerinden Samsunspor'a transfer oldu. Bir sezon burada görev aldı ve ardından Süper Lig'in yeni ekiplerinden Kasımpaşa'ya transfer oldu. İki sezonun burada görev aldıktan sonra eski takımı Çaykur Rizespor'a geri döndü.
2011-12 sezonun başında sözleşmesi uzatılmadı ve bunun üzerine 1. Lig yeni ekiplerinden Göztepe'ye transfer oldu.
2012-2013 sezonunda Yeni Malatyaspor'a transfer oldu
Futbolculuk kariyeri > Millî takım kariyeri

1 kez Türkiye U-21 millî takımına çağrılan Evren Kürkçü, bu karşılaşmada forma şansı bulamadı.
İstatistikleri > Kulüp takım istatistikleri

| Profesyonel kariyeri> Sezon | Profesyonel kariyeri> Kulüp | Ulusal ligler> Lig Kademesi | Ulusal ligler> Maçlar | Ulusal ligler> Goller | Türkiye Kupası> Maçlar | Türkiye Kupası> Goller | Uluslararası ligler> Lig Kademesi | Uluslararası ligler> Maçlar | Uluslararası ligler> Goller | Toplam> Maçlar | Toplam> Goller |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000-01 | Çaykur Rizespor |  Süper Lig | 6 | 0 | - | - |  Avrupa | - | - | 6 | 0 |
| 2001-02 | Çaykur Rizespor |  Süper Lig | 4 | 0 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 5 | 0 |
| 2002-03 | Çaykur Rizespor |  1. Lig | 6 | 0 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 7 | 0 |
| Toplam | Toplam | - | 16 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | 18 | 0 |
| 2003-04 | Yozgatspor |  1. Lig | 16 | 0 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 17 | 0 |
| Toplam | Toplam | - | 16 | 0 | 1 | 0 | - | - | - | 17 | 0 |
| 2004-05 | Çaykur Rizespor |  Süper Lig | 5 | 0 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 6 | 0 |
| 2005-06 | Çaykur Rizespor |  Süper Lig | 12 | 1 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 13 | 1 |
| Toplam | Toplam | - | 17 | 1 | 2 | 0 | - | - | - | 18 | 1 |
| 2006-07 | Samsunspor |  1. Lig | 18 | 0 | 2 | 0 |  Avrupa | - | - | 20 | 0 |
| Toplam | Toplam | - | 18 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | 20 | 1 |
| 2007-08 | Kasımpaşa |  Süper Lig | 8 | 0 | - | - |  Avrupa | - | - | 8 | 0 |
| 2008-09 | Kasımpaşa |  1. Lig | 32 | 5 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 33 | 5 |
| Toplam | Toplam | - | 40 | 5 | 1 | 0 | - | - | - | 41 | 5 |
| 2009-10 | Çaykur Rizespor |  1. Lig | 14 | 0 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 15 | 0 |
| 2010-11 | Çaykur Rizespor |  1. Lig | 24 | 2 | 1 | 0 |  Avrupa | - | - | 25 | 2 |
| Toplam | Toplam | - | 41 | 2 | 2 | 0 | - | - | - | 43 | 2 |
| 2011-12 | Göztepe |  1. Lig | - | - | - | - |  Avrupa | - | - | - | - |
| Toplam | Toplam | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Güncelleme 1 Temmuz 2011
İstatistikleri > Millî takım istatistikleri

| No>  | Tarih | Millî takım | Maç sayısı | Gol sayısı |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 2002 |  Türkiye U-21 | 0  | 0 |  |  |  |  |  |  |  |
| Toplam | Toplam | Toplam | 0 | 0 |  |  |  |  |  |  |  |
Güncelleme 12 Şubat 2011
Muarem Muarem

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Kişisel bilgileri
Tam adı:  Muarem Muarem
Doğum tarihi:  22 Ekim 1988 (36 yaşında)
Doğum yeri:  Üsküp, Makedonya
Boyu:  1,83 m (6 ft 0 in)
Mevkii:  Ofansif orta saha
Altyapı kariyeri
1997-2008:  Rabotnicki Üsküp
Profesyonel kariyeri*
| Yıllar |  Takım |  Maç |  (Gol) |
| 2008-2010 |  Rabotnicki Üsküp |  24 |  (0) |
| 2008-2009 |  → FK Teteks (kiralık) |  4 |  (0) |
| 2010-2011 |  Orduspor |  25 |  (4) |
| 2011-2012 |  Rabotniçki |  16 |  (2) |
| 2012-2015 |  Karabağ |  85 |  (15) |
| 2015-2016 |  Eskişehirspor |  1 |  (0) |
| 2016-2017 |  Karabağ |  37 |  (7) |
| 2017-2018 |  Aktobe |  15 |  (1) |
| 2018 |  KFlamurtari Vlorë |  9 |  (2) |
| 2018 |  Şkupi |  0 |  (0) |
| 2020-2021 |  Rabotniçki |  13 |  (0) |
| 2021 |  Bregalnitsa |  13 |  (0) |
| 2022-2023 |  Gostivari |   |   |
| Toplam |   |  242 |  (31) |
Millî takım kariyeri
| 2004 |   Makedonya U-17 |  3 |  (0) |
| 2006 |   Makedonya U-19 |  3 |  (0) |
| 2009-2010 |   Makedonya U-21 |  11 |  (4) |
| 2011-2015 |   Makedonya |  11 |  (4) |
 * Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir. Güncelleme: 21 Aralık 2022 
Muarem Muarem (Makedon: Муарем Муарем, 22 Ekim 1988, Üsküp), Türk asıllı Makedon futbolcudur.
Futbolculuk kariyeri > Kulüp takımları kariyeri

Makedonya'nın başkenti Üsküp'te köklü bir Rumeli Türkü ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Muarem, futbola Üsküp'ün 1. Lig takımlarından Rabotnicki Üsküp altyapısında başladı daha sonra 2008-09 sezonunda profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak as takımı alındı. İlk sezonunda yarım sezon oynadıktan sonraki sezonun ikinci devresinde Kalkandelen (Teteva) kentinin 1. Lig ekibi FK Teteks'de kiralık futbolcu statüsünde oynadı. Yeni sezonda FK Rabotnicki Üsküp'e geri döndü ve düzenli olarak forma giymeye başladı.
2010-11 sezonu öncesinde oynanan UEFA Avrupa Ligi eleme karşılaşmalarında FK Rabotnicki Üsküp formasıyla dört kez görev aldı ve bu karşılaşmalarda 1 gol kaydetti.
Bursaspor gibi birçok türk takımının Muarem'le ilgilense de 2010-11 sezonu başlamadan Türkiye 1. Lig ekiplerinden Orduspor'a transfer oldu. Türk asıllı ve Türk pasaportuna sahip olmasına rağmen Türkiye Futbol Federasyonu tarafından ısrarla Türk futbolcu statüsünde oynatılmadı ve hala yabancı statüsünde oynamaktadır.[kaynak belirtilmeli] Orduspor başkanı Nedim Türkmen'ın büyük uğraşları rağmen 2010-11 sezonundan itibaren Muarem'in Türk statüsünde oynamayacağı açıklanmıştır. Orduspor için ilk resmî karşılaşmasına 21 Ağustos 2010 tarihinde Kayseri Erciyesspor'a karşı oynanan 1. Lig karşılaşmasında çıktı. İlk golünü ise 11 Eylül 2010 tarihinde Güngören Belediyespor'la oynanan 1. Lig karşılaşmasında kaydetti.
2011-12 sezonu başında Karabağ'a transfer oldu.
5 Haziran 2015 tarihinde, Eskişehirspor ile 3 yıllık sözleşme imzaladı.
Futbolculuk kariyeri > Millî takım kariyeri

13 kez millî takımlara çağrılan Muarem Muarem, 3 kez Makedonya U-17, 3 kez Makedonya U-18, 7 kez de Makedonya U-21 forması olmak üzere toplam 13 kez millî formayı giydi ve bu karşılaşmalarda 3 gol kaydetti.
VI. Heinrich (Kutsal Roma imparatoru)

Başlığın diğer anlamları için VI. Henry sayfasına bakınız.
| VI>  Heinrich  Kutsal Roma İmparatoru |
| --- | --- |

Kutsal Roma İmparatoru
Hüküm süresi: 1191 - 28 Eylül 1197
Taç giymesi: 15 Nisan 1191, Roma
Önce gelen: Friedrich Barbarossa
Sonra gelen: IV. Otto
Almanya Kralı (Roma Kralı)
Hüküm süresi: 15 Ağustos 1169 – 28 Eylul 1197
Taç giymesi: 15 Ağustos 1169, Aachen
Önce gelen: Friedrich Barbarossa
Sonra gelen: IV. Otto ve Filip Svabyalı
İtalya Kralı
Hüküm süresi: 1 Ocak 1186 – 28 Eylul 1197
Taç giymesi: 21 Ocak 1186 Milano
Önce gelen: Friedrich Barbarossa
Sonra gelen: IV. Otto ve Filip Svabyalı
Sicilya Kralı Konstanza ile birlikte
Hüküm süresi: 25 Aralık 1194 – 28 Eylul 1197
Taç giymesi: 25 Aralık 1194  Palermo
Önce gelen: III. Guglielmo Sicilyalı
Sonra gelen: II. Friedrich

Doğum: Kasım 1165 Nijmegen
Ölüm: 28 Eylül 1197 Messina
Defin: Palermo
Eş(ler)i: Konstanza
Çocuk(lar)ı: II. Friedrich
Hanedan: Hohenstaufen Hanedanı
Babası: Friedrich Barbarossa
Annesi: Beatrice (Burgundi Kontesi)
VI. Heinrich, (İngilizce: Henry VI) (Kasım 1165 - 28 Eylül 1197) Almanya Kralı, 1190 - 1197 tarihleri arası, Kutsal Roma İmparatoru 1191-1197 tarihleri arası Sicilya Kralı 1194'ten 1197 ye kadar.
Hayatı > İlk yılları

Doğumu Nijmegen, Heinrich'in babası I. Friedrich ve annesi I. Beatrice (Burgundy Kontesi) olup, dört yaşında iken Bamberg'de Haziran 1169 tarihinde Roma Kralı olarak taç giydi. Babasından hükümdarlığı aldıktan sonra Haçlı Seferleri'ne gitti. 1189-1190 yıllarında eski Saksonya ve Bavyera Dükü olan Heinrich der Löwe'nin başlattığı isyanı bastırdı.
Heinrich, 1184 yılında Konstanza ile nişanlıydı ve 27 Ocak 1186 yılında da evlendiler. Konstanza, II. Guglielmo (Sicilya)'nın tek yasal kadın varisiydi. 1189 yılı Kasım ayında Konstanca'nin babasının ölümüyle Heinrich, Sicilya tacını İmparatorluğa ekleme imkânına sahip olmuştu çünkü kendi babası da Göksu (Kilikya) nehrini karşıdan karşıya geçerken 10 Haziran 1190 yılında ölmüştü.
Hayatı > İmparator olarak taç giyme

Nisan 1191 yılında Heinrich ve Konstanza, Papa III. Caelestinus tarafından imparator ve imparatoriçe ilan edildiler. Sicilya tacını elde etmek hayli zordu. Çünkü güney İtalya baronları II. Rugerro'nun torunu Lecce Kontu Tancredi'yi kendi kralları olarak seçmişlerdi. Heinrich, Napoli'yi kuşatma işine  başladı; fakat ordusu salgın hastalıktan dolayı ağır bir şekilde zarar gördükten sonra Almana'ya dönmek zorunda kaldı çünkü Heinrich der Löwe tekrar isyan etmişti. Konstanza, arkasında Salerno sarayında kalmıştı. Burada ihanete uğradı ve Tancredi'ye teslim edildi. Ve sadece III. Calestine'nin araya girmesiyle serbest bırakıldı. Tancredi'yi Sicilya Kralı olarak tanıyarak geri döndü.
Heinrich, Avusturya Dükü Leopold'un Trifels Şatosu'nda elinde esir bulunan İngiltere Kralı I. Richard'ı kendisine vermesiyle iyi bir pozisyon elde etmişti. Heinrich, o çağda iyi bir miktarı olan 150.000 gümüş mark fidye elde etmeyi başardı. Bu para ile güney İtalya'yı fethetmeye gücü olacak bir ordu hazırlamayı başardı. Heinrich ve ordusunun, Ocak 1194 Vercelli Antlaşması ile kuzey İtalya'ya serbest geçişi garanti edildi. Takip eden Nisan ayında Heinrich der Löwe'nin bulunduğu bir yerleşim yerine ulaştı. Şubat ayında Sicilya Kralı Tancredi, genç bir çocuğu III. Guglielmo'yu varisi olarak bırakarak, öldü. Sicilya üzerine yürüyen Heinrich, çok az bir direnişle karşılaştı ve 20 Kasım tarihinde Sicilya Krallığının başşehri olan Palermo'ya girdi. 25 Aralık'ta Sicilya Krallığı tacını giydirildi. Genç Guglielmo'yu kör ettirdiği ve hadım ettirdiği söylentileri yayıldı. Bazı Sicilya'lı asilzadeler de canlı olarak yakıldılar. Bazıları ise, Eugene (Palermo) gibi Hohenstaufen hükûmetine kolaylıkla intikal etti.
Bu noktada Heinrich, Sicilya Krallığı'nın onun kişisel ve İmparatorluk vergilerine Avrupa'da eşsiz bir gelir eklediğinden beri Akdeniz ve Avrupa'da en güçlü hükümdardı. Heinrich kendini Pisa ve Cenova'ya onların hükûmetlerine bağış vermeden gemilerini gönderebilecek kadar güçlü hissediyordu. Hatta Bizans İmparatorluğu'ndan yıllık tazminat almıştı. 1194 yılında oğlu II. Friedrich geleceğin imparatoru, Sicilya ve Kudüs kralı doğdu. Heinrich, onun İtalya'daki pozisyonunu, arkadaşı Konrad (Urslingen)'i Spoleto dükü yaparak ve Marche'yi Markward (Anweiler)'e vererek güvence altına aldı.
Onun sonraki hedefi imparatorluğun kalıtsal yolla geçmesini sağlamaktı. Nisan 1196 yılında toplanan Würzburg ulusal meclisinde prenslerin çoğunu önerisini oylamaya inandırmayı başardı fakat bunu takiben Ekim 1196 Erfurt'ta aynı olumlu sonucu elde edemedi.
Hayatı > Ölüm

1197 yılında İtalya dışında yetişip sonra bu yarımadaya gelmiş olan İtalya kralları, özellikle güney İtalya'da Arap nüfusun çoğunlukta olduğu yerlerde iktidar gücü zalimce kullandılar. Bu zalim idare halkı isyana zorladı. Alman askerler bu ayaklanma olaylarını gayet  zalimce bastırdılar.
Aynı yıl Heinrich, Haçlı Seferi için hazırlanıyordu, fakat 28 Eylül günü Messina'da Malarya hastalığından öldü.
Heindrich Konstantinopolis'e karşı arazi isteklerine ve kendi hedeflerine uygun politik şartlar koşmaya gayet önem verdi. 1125'te Normanların Bizans'tan ellerine geçirdiler Bizans araziler üzerinde hak iddia etmekteydi. Bu hak iddialarını kökeni Bizanslılar tarafından imparatorluk  tahtından indirilmiş olan Bizans İmparatoru II. İsaakios'un intikamını almak için hakkını savunmaktı... Papa II. İnnocentius bile bu Alman imparatorunun dünya üzerinde üstünlük kurmak için isteklerinden korkmuştu. Fakat zaman içinde gerçekleşmeler bu planlara göre olmadı. Heihdrich beklenmedik bir sırada 1197'de birdenbire öldü. Doğuya doğru genişleme plan ve rüyalarına erişme için hayatı yeterli kadar uzun olmadı ve zaman elvermedi."
Heinrich, Latince bilmekteydi ve Latince okuduklarından etkilenmişti. Kilise kanunu ve Roma hukuku'nda bilgi sahibiydi. Şairlerin ve şiir sanatının koruyucusuydu. O hemen hemen "Kaiser Heinrich" şarkısını bestelemişti.
Dipnotlar

↑  1197'de,
  İmparator VI. Heindrich'in  iyi hazırlanmış olan Haçlı Seferi Kutsal Toprakları elde etmeye hedeflenmişti; ama bununla beraber Doğu'da uzun bir dönemdir bir Norman stratejik hedefi olan Konstantinopolis'in Bizanslılardan Normanlar tarafından fethi de bu seferin hedefleri arasında bulunmaktaydı."  
Werner Hilgemann ve  Hermann Kinder, (İng. çev. Ernest A. Menze) (1974) The Anchor Atlas of World History, Volume I: From the Stone Age to the Eve of the French Revolution, New York: Anchor Books, Doubleday, s.153.
↑  Gregory, Timothy E., (2005) A History of Byzantıum Malden:Blackwell Publishing, s.273.
Dış Kaynaklar

Wikimedia Commons'ta  ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Alberic of Troisfontaines, Chronicon
David Abulafia, Frederick II
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

VI. Heinrich (Kutsal Roma imparatoru) Hohenstaufen HanedanıDoğumu:  1165  Ölümü:  1197
Resmî unvanlar

| Önce gelen I. Friedrich (Barbarossa) | Almanya Kralı (resmen Roma Kralı) 1190–1197 | Sonra gelen Filip Svabyalı ve IV. Otto |
| Önce gelen I. Friedrich (Barbarossa) | İtalya Kralı 1191–1197 | Sonra gelen IV. Otto |
| Önce gelen I. Friedrich (Barbarossa) |    Kutsal Roma İmparatoru 1191–1197 | Sonra gelen IV. Otto |

| Önce gelen: III. Guglielmo | Sicilya Kralı de jure uxoris   Konstanza ile 25 Aralık 1194 - 28 Eylül 1197 | Sonra gelen: II. Friedrich |
| g t Kutsal Roma imparatorları |
| --- | --- | --- |
| Karolenj imparatorları (800-888) |  Şarlman  I. Ludwig  I. Lothar  II. Ludwig  II. Karl  III. Karl  Guido  Lambert  Arnulf  III. Ludwig  Berengar  |  |
| Kutsal Roma imparatorları (800/962-1806) |  I. Otto  II. Otto  III. Otto  II. Heinrich  II. Konrad  III. Heinrich  IV. Heinrich  V. Heinrich  III. Lothar  I. Friedrich  VI. Heinrich  IV. Otto  II. Friedrich  VII. Heinrich  IV. Ludwig  IV. Karl  Sigismund  III. Friedrich  I. Maximilian  V. Karl  I. Ferdinand  II. Maximilian  II. Rudolf  Matthias  II. Ferdinand  III. Ferdinand  I. Leopold  I. Joseph  VI. Karl  VII. Karl  I. Franz  II. Joseph  II. Leopold  II. Franz  |  |
| --- | --- |
Otorite kontrolü :  BIBSYS: 1542227318845  BNE: XX4667474  BNF: cb15547170p (data)  BPN: 45720189  CANTIC: a11435410  GND: 118548298  ISNI: 0000 0001 0837 2501  LCCN: n82161782  MusicBrainz: 7525abea-529e-477b-b44b-a53293f766fb  NKC: jn20031106007  NLI: 987007262400905171  NTA: 070545510  RERO: 02-A012401252  SUDOC: 033202419  ULAN: 500355728  VIAF: 12618353   WorldCat (LCCN): n82-161782 
VI. Heinrich ve Konstanza.
Heinrich'in mezarı Palermo Katedrali.
Makkabiler

Makkabiler (İbranice: מכבים veya מקבים, romanize: Makabim; Yunanca: Μακκαβαῖοι, romanize: Makkabaioi), Selevkos İmparatorluğu'na bağlı uydu devlet olan Yahudiye'nin kontrolünü eline geçiren Yahudi asi ordusudur. MÖ 164 ila MÖ 63 yılları arasında Haşmonayim hanedanlığı olarak Yahudilik dinini tekrar hayata geçirip İsrail Diyarının sınırlarını genişletti ve Helenizmin etkisini azalttı.
Ön bilgi

MÖ 2. yüzyılda Yahudiye, Büyük İskender'in ölümünden sonra (MÖ 336 - MÖ 323) oluşan Mısır merkezli Ptolemaios Krallığı ile Suriye merkezli Selevkos İmparatorluğu arasında bulunmaktadır. Önceden Ptolemaios'un elinde olan Yahudiye MÖ 200'lerde Selevkos'un eline geçti. İskender'in yakın doğudaki egemenliği devrinde Yahudiye'yi de etkileyen Helenizasyon süreci başladı. Başta, kentli üst tabaka Yahudileri olan Tobiad gibi aileler Yahudiliği bırakıp Yunan yaşam tarzını benimsedi. Tarihçi Victor Tcherikover'e göre, Tobiadların Helenizmi benimsemelerinin ana nedeni iktisadi ve siyasiydi. Helenleşmiş Yahudiler bir Gymnasium inşa edip uluslararası Yunan oyunlarına katıldılar, "sünnet işaretlerini kaldırdılar ve kutsal anlaşmayı reddettiler".
IV. Antiokhos Epiphanēs (MÖ 215 - 164) MÖ 175'te Selevkos İmparatorluğu'nun başına geçtiği zaman Kudüs'teki Baş Rahip III. Oniyo'ydu. Antiokus, dindar Yahudilerin görüşlerine karşı hissiz davranıp Baş Rahip'i tayin edilmiş bir makam ve bunun bir para kaynağı olabileceğini düşündü. Ortodoks Yahudiler için kutsal yolla seçilen ve bölgenin valisi sayılan Baş Rahip'i Antiokus istediği zaman değiştirebileceğini düşünüyordu. Oniyo'nun kardeşi Yason, Antiokus'a kendisini Baş Rahip yapması için rüşvet verdi. Yason, geleneksel teokrasiyi kaldırıp Kudüs'ü Yunan kenti polis'e çevirdi.  Ardından Menelaus (kendisi Levilerden dahi olmamasına rağmen) Antiokus'a rüşvet verip Yason'un yerine Baş Rahip olarak geçti. Menelaus, Oniyo'yu öldürttü. Kardeşi Lusimakus, Tapınak'tan kutsal kaseleri aldı, bu da ayaklanmayla ve asilerin hırsızı öldürmesiyle sonuçlandı. Menelaus tutuklanıp sorgulanmak için Antiokus'un karşısına getirildi ancak rüşvet karşılığında serbest bırakıldı. Yason, Menelaus'u makamından edip tekrar Baş Rahip oldu. Antiokus Tapınağı yağmaladı, Kudüs'e saldırdı ve "kadın ve çocukları tutsak aldı." Bu noktadan itibaren Antiokus Helenizm politikalarını azimle yürüttü. Bu, geleneksel Yahudi ibadetlerinin yasaklanması anlamına geliyordu. MÖ 167'de Tapınak'ta kurban kesmeyi, Şabat'ı ve bayramları kutlamayı ve sünneti yasakladı. Altar, Yunan tanrılarla dolduruldu ve Yahudilerin kurban kesmesi yasaklandı. Tapınaktaki altara Zeus yerleştirildi. Yahudi metinlerini barındırmanın cezası idamdı. Antiokus'un bunları yapmasının arkasındaki nedenler açık değildi. Kendi tayin ettiği Menelaus'un devrilmesine öfkelenmiş, veya Tapınak ve Toralarını istemek için ayaklanan ortodoks Yahudilere gücünü göstermek istemiş ve Helenizm yanlısı Yahudilerin desteğini almış olabilir.
Ayaklanma

1. Makabeler kitabında anlatıldığına göre, Antiokus Yahudilerin dini ibadetlerini kısıtlayınca kırsal kesimden bir rahip olan Haşmonayim ailesinden Modiinli Matatyahu, Yunan tanrılara ibadete karşı çıktığından Selevkos İmparatorluğuna karşı ayaklandı. Matatyahu, bir idole kurban sunmak isteyen Helenist Yahudiyi öldürdü. Beş oğluyla birlikte Yehuda'daki çöllere kaçtı. Matatyahu'nun ölümünden bir yıl sonra MÖ 166'da oğlu Yehuda Makkabi, Yahudi muhaliflerden oluşan ordusuyla başta Helenist Yahudileri hedef alan gerilla hareketinde Selevkos hanedanlığına karşı zafer kazandı. Makkabiler, köylerdeki pagan altarları parçaladı, çocukları sünnet etti ve Yahudileri yasalara uymaması için zorladı. Makkabi terimi İbranice "çekiç" kelimesinden türemiş olup Yahudi ordusu için kullanılmaktaydı.
Ayaklanma birçok çatışmayı da içinde barındırdı, Makkabi güçleri Suriye ordularına karşı gerilla taktikleriyle zafer kazandı. Yengin bir şekilde Kudüs'e giren Makkabiler Kudüs Tapınağı'nı kutsal yolla temizledi, gelenekçil Yahudi ibadetini hizmete açtı ve Yonatan Makkabi'yi Baş Rahipliğe getirdi. Ayaklanmayı bastırmak için gönderilen Suriye ordusu Aniyokus'un ölümüyle geri döndü. Kumandan Lusias, Suriye içişleriyle meşgul olduğu için siyasi uzlaşma sağlayıp dini özgürlüğü geri getirdi.
Hanuka bayramı, Yehuda Makkabi'nin Selevkoslara karşı kazanılan utku karşısında Tapınağın tekrar adanmasının kutlanışıdır. Rabbinik geleneğe göre, Tapınak'taki Menorayı yakmak için bir günlük yağ kalmıştı ve daha fazla yağın tedarik edilebilmesi için sekiz gün gerekiyordu; menoradaki bir günlük yağ, yeni yağ tedarik edilene kadar mucizevi bir şekilde sekiz gün boyunca yanmıştır.