stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tzkarostavi Manastırı

| --- | --- |
Tzkarostavi Manastırı kilisesinin kalıntıları. Kuzeybatıdan görünüşü. Fotoğraf: Nikolay Marr, 1904.

Temel bilgiler
Konum: Bağlıca, Ardanuç
Koordinatlar: 41°15′52″K 42°05′52″D﻿ / ﻿41.26444°K 42.09778°D﻿ / 41.26444; 42.09778
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Durum: Harabe
Mimari
Mimari tür: Manastır
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Tamamlanma: 830-840
Tzkarostavi Manastırı (Gürcüce: წყაროსთავის მონასტერი), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Alabalık köyünde Orta Çağ'da inşa edilmiş Gürcü manastırıdır.
Tarihçe

Gürcüce bir yer adı olan Tzkarostavi (წყაროსთავი), pınar anlamındaki "tzkaro" (წყარო) ile baş anlamındaki "tavi" (თავი) kelimelerinde oluşur ve "pınar başı" anlamına gelir. Tzkarostavi mevkinde  yer alan Tzkarostavi Manastırı, Klarceti’deki en önemli ve en eski manastırlardan biridir. İlarion tarafından 830-840’larda kurulmuştur. İlarion daha sonra Mtsheta katolikosu olarak görev yapmıştır. Yazılı kaynaklara göre Tzkarostavi Manastırı bölgenin en önemli ruhani merkezlerinden biriydi. 11. yüzyılda burada önemli Gürcü din adamları görev yapmıştır. Manastır önemli el yazmalarının korunduğu ya da elyazmaların kopyalandığı yer olarak da bilinir. Bular arasında, Tzkarostavi İncili, Tzalka İncili olarak da bilinen Ança İncili (1193-1207) sayılabilir.
Tzkarostavi Manastırı araştırmacılar için Niko Mari sayesinde bilinir hale gelmiştir. Niko Mari, Grigol Hantsteli’nin Yaşamı adlı elyazmasını yayımlamasının ardından, 1904 yılında Klarceti ve Şavşeti bölgelerini gezmiş, günlüklerinde bu manastır hakkında ayrıntılı bilgiler vermiştir. Niko Mari Tzkarostavi’ye giderek manastırın ana yapılarını tespit etmiştir. Manastırın ana kilisesi ve yemekhanesi bu tarihten sonra tahrip edilmiştir.
Mimari

Tzkarostavi Manastırı, ana kilise, üç küçük kilise, yemekhane ve başka yapılar oluşur. İoane Okropiri’nin Matta İncili’ni çevirisi elyazmasına (1083-1089) düşülen nota göre Tzkarostavi Manastırı Hz. İsa ya da Diriliş Günü'ne adanmıştır. Günümüze ulaşan kalıntılar manastırın hayli büyük olduğunu göstermektedir. Tzkarostavi Manastırı’nın aşağısında, Karçhal vadisinde bulunan Nuka-Sakdari'nin bu manastırın bir parçası olduğuna dair görüşler vardır.
Manastırın ana kilisesi kubbeli bir yapıdır ve 9-10. yüzyılda inşa edilmiştir. Günümüze yıkıntıları kalmış olan kilise Karçhali vadisinin sol kıyısındaki yamaçta bulunmaktadır. Manastırın küçük kiliselerinden olan bir numaralı şapel, tek nefli bir yapıdır. 9. yüzyılda inşa edilmiş olan yapı, ana kilisenin batı tarafında, kayalık küçük bir tepede yer alır. Bu yapıdan geriye sadece yıkıntıları kalmıştır. İki numaralı şapel de 9. yüzyıla ait tek nefli bir kilisedir. Yıkıntıları kalmış olan bu kilise de ana kilisenin batı tarafında, kayalık küçük bir tepede yer alır. Manastırın üç numaralı şapeli de diğer şapellere yakın bir yerdedir. Aynı yüzyıla ait tek nefli bu yapı bugün büyük ölçüde ayaktadır.
Tzkarostavi Manastırı'nda yazıya geçirilmiş olan Gürcüce Tzkarostavi İncili'nde Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'nın minyatürleri.
Agaraki Manastırı

| --- | --- |

Temel bilgiler
Konum: Sındıran, Şenkaya
Koordinatlar: 40°37′23″K 42°21′30″D﻿ / ﻿40.62306°K 42.35833°D﻿ / 40.62306; 42.35833
İnanç: Doğu Ortodoks Kilisesi
Mezhep: Gürcü Ortodoks Kilisesi
Açılış: Orta Çağ
Mimari
Mimari tür: Kaya manastırı
Mimari biçim: Gürcü mimarisi
Agaraki Manastırı (Gürcüce: აგარაკის მონასტერი; okunuşu: "agarak'is monast'eri"), Akriaki Manastırı olarak da bilinir, tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Sındıran köyünde Orta Çağ'dan kalma kaya manastırıdır.
Tarihçe

Manastırın bulunduğu Tao bölgesi erken ve geç Orta Çağ'da tarihsel Gürcistan'ın bir parçasıydı. Bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Agaraki Manastırı'nın Osmanlı dönemi öncesinden kaldığı anlaşılmaktadır. Sındıran köyünün eski adı ve bu manastırın adı olan "agaraki" (აგარაკი), Gürcüce bir kelime olup kasaba, köy, yazlık veya yayla gibi anlamlara gelir.
Mimari

Bir kaya manastırı olan Agaraki Manastırı (Akriak Manastırı), köyün 500 metre kuzeybatısında yer alır. Kompleksin ana yapısı olan kilise kaya içine oyulmuş olup 10 metre uzunluğundadır. Güney duvarı yıkılmış olan ana kilisenin içi kesme taşlarla kaplanmıştır. İç duvarlarında sıva izlerine de tespit edilmiştir. Ana kilisenin batısında, bir kısmı kayaya oyulmuş ve içi sıvanmış başka bir yapı bulunmaktadır. Bu yapının iki adet küçük penceresi vardır. Kiliseye kaya içine oyulmuş bir tünelden ulaşıldığı anlaşılmaktadır. Bu kısımda kayaya oyulmuş yapıların kalıntıları bulunmaktadır. Bu yapılar kayanın çökmesi sonucunda yıkılmıştır. Ana kilisenin doğu tarafında küçük bir yapı bulunmaktadır. Bu yapının doğu tarafı yuvarlak bir forma sahip olup batı tarafında bir adet pencere vardır. Bu yapının manastırın küçük kiliselerinden biri olduğu tahmin edilmektedir. Manastırın üst bölümünde küçük boyutta duvar parçaları tespit edilmiştir. Daha yukarında, önüne duvar örülmüş bir sığınak bulunmaktadır.
Bu yapı kompleksinin bir manastıra ait olduğu anlaşılmaktadır ve bu kompleks 2017 yılında bir Gürcü araştırma ekibi tarafından tanımlanmıştır.
Alan Moore (baterist)

| Alan Moore |
| --- | --- |

Genel bilgiler
Unvanı: Skip
Doğum: 1 Ocak 1950 (75 yaşında) Birmingham, Warwickshire, İngiltere
Tarzlar: Heavy metal, Hard rock
Meslekler: Baterist
Çalgılar: Bateri
Etkin yıllar: 1971-19822
Müzik şirketi: Roadrunner, Gull
İlişkili hareketler: Judas Priest

Alan "Skip" Moore (d. 1 Ocak 1950, Birmingham), İngiliz baterist. Heavy metal grubu Judas Priest'in eski bateristi.
Diskografi

Sundance
Rain, Steam, Speed (1974)
Judas Priest
Sad Wings of Destiny (1976)
İstanbul Şehir Tiyatroları

| İstanbul Şehir Tiyatroları |
| --- | --- |


Kısaltma: İBB Şehir Tiyatroları
Slogan: "Darülbedayi'den günümüze Şehrin Tiyatrosu…"
Öncül: Dârülbedayi
Kuruluş: 1914 (111 yıl önce) (1914)
Kurucu: Muhsin Ertuğrul
Merkez: Harbiye, Şişli, İstanbul
Hizmet bölgesi: İstanbul
Resmî site: sehirtiyatrolari.ibb.istanbul
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları (Osmanlıca: Dârülbedayi), Osmanlı İmparatorluğu döneminde (1914) Dârülbedâyi adıyla kurulmuş olan tiyatro 1934 yılında İBB Şehir Tiyatroları adıyla İstanbul Büyükşehir Belediyesi bütçesine bağlanan bir tiyatro kurumudur.
Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi, Kadıköy Haldun Taner Sahnesi, Fatih Reşat Nuri Sahnesi, Gaziosmanpaşa Sahnesi, Gaziosmanpaşa Ferih Egemen Çocuk Tiyatrosu Sahnesi, Üsküdar Musahipzade Celal Sahnesi, Üsküdar Kerem Yılmazer Sahnesi, Kağıthane Sadabad Sahnesi, Kağıthane Küçük Kemal Çocuk Tiyatrosu Sahnesi, Sultangazi Hoca Ahmet Yesevi Sahnesi ve Ümraniye Sahnesi isimlerini taşıyan on adet sahnesi vardır.
Şehir Tiyatroları'nın, sergilediği klasik oyunlarla ve yetiştirdiği tiyatro sanatçıları ile İstanbul'un kültür yaşamında önemli yeri vardır. Ayrıca kuruma ait sahnelerle ve düzenlediği etkinlik ve festivallerle de önemli bir misyon üstlenmektedir. Bu etkinliklere örnek olarak, yazarlar, şairler ve tiyatro oyuncularının soruları yanıtladığı ücretsiz paneller ve "Uluslararası İstanbul Mekan-Tiyatro Festivali" gibi festivaller örnek gösterilebilir.
Sahneler

Şehir Tiyatroları İstanbul'a yayılmış bulunan sahneleri ve uyguladığı düşük fiyat uygulaması ile şehir halkının tiyatro izlemesine imkân tanımaktadır.
Ekim 2006'da açılan 214 koltuk kapasiteli "Üsküdar Kerem Yılmazer Sahnesi" ve 601 koltuk kapasiteli "Kağıthane Sadabad Sahnesi" ile Şehir Tiyatroları'nın toplam koltuk kapasitesi 2.751'e ulaşmıştır. Ayrıca 3.996 koltuklu Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu ulusal ve uluslararası etkinliklere yaz sezonu süresince hizmet vermektedir. Bunların dışında Eski Galata Köprüsü de Şehir Tiyatroları'na devredilmiştir. Burada 5 bin kişilik seyirci katılımı ile ulusal ve uluslararası etkinlikler yapılmaktadır. Ayrıca 2008 yılında Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi yeniden yapılmak üzere yıkılmış ve 2010 yılında yeni binasının kapılarını yeniden seyircisine açmıştır.
İstanbul Şehir Tiyatroları'nın perde açtığı sahneler şunlardır :
Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi
Fatih Reşat Nuri Sahnesi
Kağıthane Sadabad Sahnesi
Kağıthane Küçük Kemal Çocuk Tiyatrosu Sahnesi
Gaziosmanpaşa Sahnesi
Gaziosmanpaşa Ferih Egemen Çocuk Tiyatrosu Sahnesi
Kadıköy Haldun Taner Sahnesi
Ümraniye Sahnesi
Üsküdar Musahipzade Celal Sahnesi
Üsküdar Kerem Yılmazer Sahnesi
Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu
Sultangazi Hoca Ahmet Yesevi Sahnesi
Tepebaşı Deneme Sahnesi (Kapatılmıştır)
Beylikdüzü Atatürk Kültür ve Sanat Merkezi
Müze Gazhane Prof. Dr. Sevda Şener Sahnesi
İBB Yenibosna Dr. Enver Ören Kültür Merkezi
İBB İdris Güllüce Kültür Merkezi
İBB Güngören Erdem Beyazıt Kültür Merkezi
İBB Kartal Bülent Ecevit Kültür Merkezi
Müze Gazhane Meydan Sahne
Küçükçekmece Belediyesi Sefaköy Kültür ve Sanat Merkezi
Recep Tayyip Erdoğan Kongre Merkezi Sancaktepe Sahnesi
Küçükçekmece Belediyesi Cennet Kültür ve Sanat Merkezi
Küçükçekmece Belediyesi Yahya Kemal Beyatlı Gösteri Merkezi
Beylikdüzü Fatih Sultan Mehmet Kültür Merkezi Rasim Öztekin Sahnesi
Ataşehir İnal Aydınoğlu Kültür Merkezi Şener Şen Sahnesi
İstanbul Şehir Tiyatroları'nın Müze Gazhane'de bulunan Prof. Dr. Sevda Şener Sahnesi.
Nijerya

Nijer ile karıştırılmamalıdır.
Nijerya ya da resmî adı ile Nijerya Federal Cumhuriyeti, Afrika kıtasının batısında yer alan ülkedir. Ülkenin sınır komşularını (kuzeyden saat yönünde ilerlendiğinde) Nijer, Çad, Kamerun ve Benin oluştururken, ülkenin güneyinde Gine Körfezi içerisinde yer alan Benin Körfezi yer almaktadır. Ülkenin başkenti Abuja'dır.
Ülke ismi

Ülkenin ismi Nijer Nehri'nden gelmektedir. Nijer Nehri ifadesinin Tuareg dilinde karşılığı olan ghir n-igheren kelimesi nehirlerin nehri anlamına gelmekte olup, bu kelime Arapçada Nahr al-anhur olarak Latincede ise Niger (Türkçe: siyah olan) olarak kullanılmıştır.
Tarihçe > Tarih Öncesi

Kainji barajının kazıları MÖ 2. yüzyılda demir işçiliğinin yapıldığını gösterdi. Neolitik zamanlardan Demir Çağı'na geçiş, ara bronz üretimi olmadan gerçekleşti. Bazıları teknolojinin Nil Vadisi'nden batıya doğru taşındığını öne sürdü. Ancak Nijer Nehri vadisindeki ve orman bölgesindeki Demir Çağı, metalurjinin üst savanada ortaya çıkmasından 800 yıldan daha öncesine ve Nil Vadisi'nden de daha öncesine dayanır gibi görünmektedir. Yakın tarihli araştırmalar, demir metalurjisinin Sahra Altı Afrika'da bağımsız olarak geliştiğini öne sürmektedir.
Nok uygarlığı MÖ 1.500 ile MS 200 yılları arasında gelişti. Sahra altı Afrika'daki bilinen en eski heykellerden bazıları olan gerçek boyutlu pişmiş toprak figürler üretildi.
Nijerya topraklarında bilinen ilk gelişmiş kültür, MÖ 1500'lü yıllarda gelişmeye başlayan Nok uygarlığıyla birlikte oluşmuştur. Nok uygarlığı, bu dönemde kaynağı cenaze ritüellerine dayanan toprak heykeller üretmiştir. Bu heykeller, Sahra Altı Afrika'da bilinen en eski figürler arasında yer almaktadır.
Modern arkeolojik kazılarda bulunan eritme düzenekleri, tarım aletleri ve silahlardan yola çıkılarak, Nok uygarlığının demir metalurjisiyle yakından ilgilendiği düşünülmektedir. MÖ 550 civarında ve muhtemelen birkaç yüzyıl önce demir eritilmişti. Güneydoğu Nijerya'daki Nsukka bölgesindeki MÖ 2000'e tarihlenen Lejja'ya ve MÖ 750'ye Opi'ye tarihlenen yerlerde de demir eritildiğinin kanıtları bulunmuştur.
Nijer ve Kongo'daki diğer toplulukların Nok uygarlığıyla aralarındaki iletişim, günümüzde de araştırılan konular arasındadır. İgbolar'ın yerleşimleri üzerine yapılan arkeolojik kazılarla başka kültürlerden de etkilendiği anlaşılan bölgeye, 50 yılından başlayarak Roma İmparatorluğu tarafından keşifler gerçekleştirilmiştir. Flaccus Seferi, Matiernus Seferi ve Festus Seferi adı altında düzenlenen üç keşifte, Nijerya topraklarında bulunan altın rezervlerinden yararlanmak amaçlanmıştır.
Tarihçe > Erken tarih

Kano Günlüğü, Hausa Sahel şehir devleti Kano'nun MS 999'a dayanan eski tarihini vurgularken, Daura, Hadeija, Kano, Katsina, Zazzau, Rano ve Gobir gibi diğer büyük Hausa şehirlerinin (veya Hausa Bakwai'lerinin) hepsinin 10. yüzyıla kadar uzanan kayıtlı tarihleri vardır.
MS 7. yüzyıldan itibaren İslam'ın yayılmasıyla birlikte bölge Sudan veya Bilad Al Sudan (Türkçe: Siyahların Ülkesi, Arapça: بلاد السودان) ol olarak anılmaya başlanmıştır. Nüfuslar kısmen Kuzey Afrika'nın Arap Müslüman kültürüne bağlı olduğundan, Sahra ötesi ticarete başladılar ve Arapça konuşanlar tarafından Müslüman dünyasının genişletilmiş parçası kabul edildikleri için Al-Sudan (anlamı "Siyahlar") olarak adlandırıldılar. Müslümanlar'ın bölgeyle kurduğu ilk etkileşimler, ticaret amacıyla Sahra Çölü'nün geçilmesine dayanmıştır.
Nijerya topraklarında İslam'ın hızla yayılmasına neden olan faktörler arasında, ticaretin sürekliliği için verilen krediler, iletişimin sağlanabilmesi için kurulan bilgi ağları ve sözleşme hukuku konusunda getirilen yenilikler vardır. Ayrıca alfabe ve ondalık sistemin benimsenmesi konusunda da Müslümanlar'dan yararlanılmıştır.
Orta Çağ Arap ve Müslüman tarihçileri ve coğrafyacıları tarafından bölgenin İslam medeniyetinin başlıca merkezi olarak Kanem-Bornu İmparatorluğu'ndan bahseden erken tarihsel referanslar vardır.
Igbo halkının Nri Krallığı 10. yüzyılda güçlendi ve 1911'de egemenliğini İngilizlere kaybedene kadar varlığını sürdürdü. Nri, Eze Nri tarafından yönetiliyordu ve Nri şehri Igbo kültürünün temeli olarak kabul edilir. Igbo yaratılış mitinin ortaya çıktığı Nri ve Aguleri, Umeuri klanının topraklarındadır. Klanın üyeleri soylarını ataerkil kral figürü Eri'ye kadar götürür. Batı Afrika'da, kayıp balmumu işlemi kullanılarak yapılan en eski bronzlar, Nri etkisindeki bir şehir olan Igbo-Ukwu'dandı.
Güneybatı Nijerya'daki Yoruba krallıkları Ife ve Oyo sırasıyla 12. ve 14. yüzyıllarda öne çıktı. Ife'nin şu anki yerindeki insan yerleşiminin en eski belirtileri 9. yüzyıla kadar uzanır ve maddi kültürü pişmiş toprak ve bronz figürleri içerir.
1350'li yıllarda, Kuzey Nijerya'da Hausa şehir devletlerinin etkisini sürdürdüğü bir siyasi yapı oluşmuştur. Bu şehir devletleri arasında, birbirleriyle olan rekabetleri nedeniyle sıklıkla savaşlar çıkmıştır. Çad Gölü'nün çevresindeki Kanem İmparatorluğu, bölgede güçlü bir hakimiyet sağlamıştır. İslam'ın hızla yayılmasına ve yöneticilerin neredeyse tamamının kısa bir süre içerisinde Müslüman olmasına rağmen, halkın geleneksel dinlerini değiştirmesi 1700'lü yıllara kadar sürmüştür.
İgbolar, merkezi Anambra'da olmak üzere milli unsurları ve dini inançlarını yansıtan Nri Krallığı altında birleşmişlerdir. Yorubalar ise, Ife'de şehir yerleşmeleri oluşturmuş ve Oyo Krallığı'nı kurmuşlardır. Kanem İmparatorluğu girdiği savaşların etkisiyle küçülürken, bu krallıklar çevrelerindeki şehir devletlerini işgal etmeye başlamışlardır.
Tarihçe > Sömürge öncesi dönem

16. yüzyılda Portekizli kaşifler, Lagos (eski adıyla Eko) adını verdikleri limanda ve Köle Sahili bölgesi boyunca Calabar'da güney Nijerya halklarıyla önemli, doğrudan ticarete başlayan ilk Avrupalılardı. Avrupalılar kıyıdaki halklarla mal ticareti yaptılar; Avrupalılarla kıyı ticareti aynı zamanda Atlantik köle ticaretinin başlangıcını da işaret etti. Tarihi Biafra Körfezi'ndeki (şimdi yaygın olarak Bonny Körfezi olarak anılır) Calabar limanı, bu dönemde Batı Afrika'nın en büyük köle ticaret merkezlerinden biri haline geldi. Diğer büyük köle limanları Badagry, Benin Körfezi'ndeki Lagos ve Biafra Körfezi'ndeki Bonny Adası'nda bulunuyordu. Bu limanlara götürülenlerin büyük çoğunluğu baskınlarda ve savaşlarda esir alınmıştı. Genellikle esirler, zorunlu işçi olarak sömürgecilerin topraklarına geri götürülürdü; bazen yavaş yavaş kültürlenir ve fatihlerin toplumuna dahil edilirlerdi. Köle yolları, iç bölgeleri büyük kıyı limanlarıyla birbirine bağlayan Nijerya boyunca kuruldu. Atlantik köle ticaretine katılan daha üretken köle ticareti krallıklarından bazıları, güneyde Edo'nun Benin İmparatorluğu, güneybatıda Oyo İmparatorluğu ve güneydoğuda Aro Konfederasyonuyla bağlantılıydı. Benin'in gücü 15. ve 19. yüzyıllar arasında sürdü. Oyo, 17. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başında topraklarının zirvesine ulaşmış ve etkisini Batı Nijerya'dan günümüz Togo'ya kadar genişletmiştir.
Portekiz ve İngiltere'den denizcilerin, Avrupa sömürgeciliğini Nijerya'da yaymaya başlamasıyla birlikte, 20 milyona yakın Nijeryalı'nın esir olarak satıldığı tahmin edilen bir süreç başlamıştır. Nijerya büyük bir köle ticaret merkezi olarak kullanılmıştır.
Kuzeyde, Hausa şehir devletleri arasındaki aralıksız çatışmalar ve Bornu İmparatorluğu'nun çöküşü, Fulani halkının bölgede ilerlemesine olanak sağladı. Bu noktaya kadar, göçebe bir etnik grup olan Fulani, öncelikle Sudan'ın kuzeyindeki yarı çöl Sahel bölgesini sığırlarla geçti ve Sudan halklarıyla ticaret yapmaktan ve karışmaktan kaçındı.
Tarihçe > İngiltere Kolonisi dönemi

Ana madde: Nijerya Kolonisi ve Protektorası
1800'den itibaren İngiltere, Nijerya'nın içişlerine giderek daha çok karışmaya başlamıştır. Lagos 1681'de koloni haline getirilmiştir.
19. yüzyılın başlarında, Usman dan Fodio, Hausa krallıklarına karşı başarılı cihat etti ve merkezi Sokoto Halifeliği'ni kurdu. Resmi dili Arapça olan bu imparatorluk, onun ve her yöne istilacı ordular gönderen torunlarının yönetimi altında hızla büyüdü. Geniş karayla çevrili imparatorluk, doğuyu batı Sudan bölgesiyle bağladı ve güneyde Oyo İmparatorluğu'nun (günümüzde Kwara) bazı kısımlarını fethederek ve Atlantik Okyanusu'na ulaşmak için Yoruba'nın merkezi İbadan'a doğru ilerledi. İmparatorluğun hakimiyetindeki topraklar, günümüzün kuzey ve orta Nijerya'sının çoğunu içeriyordu. Sultan, fethedilen topraklar üzerinde egemenlik kurmak ve İslam medeniyetini desteklemek için emirler gönderdi. Emirler de ticaret ve kölelik yoluyla giderek daha zengin ve güçlü hale geldiler.
Gine Körfezi'nin kıyısındaki Lagos bölgesi Lagos Kolonisi adıyla 1885'te İngiltere'nin kontrolü altına girmiştir. Nijerya 1885'ten tarihten itibaren Kuzey Nijerya Protektorası ve Güney Nijerya Protektorası adıyla iki himaye bölgesine ayrılmış ve tek valinin yönetimine bırakılmıştır.
1890'lara gelindiğinde, dünyadaki en büyük köle nüfusu, yaklaşık iki milyon, Sokoto Halifeliği topraklarında yoğunlaşmıştı. Köle emeğinin kullanımı, özellikle tarımda yaygındı.
1903'te Sokoto Halifeliği'nin bölünmesiyle Nijerya'nın tamamı, İngiltere'nin kolonisi haline gelmiştir.
1903'te çeşitli Avrupa kolonilerine bölündüğünde Sokoto Halifeliği, sömürge öncesi en büyük Afrika devletlerinden biriydi.
Değişen yasal zorunluluk (1807'de Atlantik köle ticaretinin yasaklanması) ve ekonomik zorunluluk (siyasi ve sosyal istikrar arzusu), çoğu Avrupa gücünü, Avrupa endüstrisinde kullanılmak üzere palmiye gibi tarımsal ürünlerin yaygın olarak yetiştirilmesini desteklemeye yöneltti. Köle ticareti, yasadışı kaçakçıların kıyı boyunca yerli köle tüccarlarından köle satın almasıyla yasaktan sonra da devam etti. Britanya'nın Batı Afrika filosu kaçakçıları denizde durdurmaya çalıştı. Kurtarılan köleler, Amerikan Bağımsızlık Savaşı'ndan sonra Britanya tarafından Kuzey Amerika'ya serbest bırakılan kölelerin yeniden yerleştirilmesi için Teğmen John Clarkson tarafından Batı Afrika'da kurulan Freetown kolonosine götürüldü.
1950'de idare gücü, merkezi otoriteyle üç ayrı bölgenin meclisleri arasında paylaştırılmıştır.
Tarihçe > Bağımsızlık dönemi

1954'te ilan edilen anayasa, ülkeyi güçlü bir merkezi hükûmete bağlayarak, halka kanuni haklarını vermiştir.
Ülkede yapılması planlanan seçimlerde İngiltere, bölge üzerindeki etkisini kaybetmemek amacıyla yönetime kendi çıkarlarını koruyacak bir hükûmet getirmeyi amaçlamıştır. 1959'da NPC (İngilizce: Northern People's Congress, Türkçe: Kuzey Halk Kongresi) iktidara gelmiş, Ebubekir Tafawa Balewa başbakan olmuştur. Müslümanlar'ın çoğunlukta olduğu bir yönetimin kurulmasıyla Nijerya, 1960 yılında bağımsızlığını elde etmiştir. 1963'te cumhuriyet ilan edilmiş ve 1965'te yeniden seçimler yapılmıştır.
1967'de ülkenin güneydoğusunda Biafra'nın bağımsızlığını ilan etmesi, Nijerya İç Savaşı'nın başlamasıyla sonuçlanmıştır. Çok geçmeden saldırıya geçen Nijerya, Mısır'ın da sağladığı hava desteğiyle Biafra'nın kuzeyindeki birçok kasabayı kontrolü altına almıştır. Biafra ise Nijer Nehri üzerinden kendi saldırısını başlatarak Ore'ye kadar ilerlemiştir. Ancak kuzeyde durumun giderek kötüleşmesi sonucunda birlikler geri çağırılmış ve direnişe dahil edilmiştir.
Enugu'yu ele geçirmelerinin savaşı kısa sürede bitireceğini planlayan Nijerya, bir ay süren bir çatışma sonucunda Enugu'yu işgal etmiştir. Ancak Biafra, başkentini Umuahia'ya taşıyarak savaşa devam etmiştir. Bu tarihten itibaren stratejisini Nijer Nehri'ni geçerek batıdan bir saldırı başlatma üzerine yoğunlaştıran Nijerya, Biafra'nın güçlü bir direniş göstermesi nedeniyle birkaç kez yenilgiye uğramıştır. Uçaklarla bölgenin günlerce bombalanması sonucunda Biafra'nın gösterdiği direniş kırılmıştır. Nijerya'nın Calabar ve Port Harcourt'u da işgal etmesiyle Biafra'nın yenilme ihtimali büyük ölçüde artmıştır. ABD, Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği'nin Nijerya'ya verdiği destek de Biafra açısından durumu iyice içerisinden çıkılmaz bir hale getirmiştir.
Bunun sonucunda rakiplerini suçlama yoluna giden Biafra başkanı Odumegwu Ojukwu, ordu içerisindeki birçok subayı öldürmüş ve daha otoriter bir yönetim kurmuştur. Ancak bu çabalar art arda alınan başarısızlıkları telafi edememiştir. 1969'dan itibaren Biafra'nın direnişi iyice güçsüzleşmiş, 1970'te Nijerya'nın zafer elde etmesiyle savaş sona ermiştir.
1975'te Murtala Muhammed yaptığı bir darbeyle yönetimi ele geçirmiştir. 1976'da başarısızlıkla sonuçlanan bir darbe girişimi gerçekleşmiş, ancak Murtala Muhammed öldürülmüş ve yardımcısı Olusegun Obasanjo iktidara gelmiştir. 1985'te yeni bir darbe daha olmuş, İbrahim Babangida ülkenin başına geçmiştir. Bu tarihten itibaren petrol gelirlerinin getirdiği refah sayesinde iç olayları önlemeye başlayan Nijerya, Afrika'nın en gelişmiş ülkelerinden biri haline gelmiştir. 1993'te ülke tekrar demokratik yönetime geçmiştir.
2021'de başlayan Orlu Krizi sırasında Biafra'nın yeniden bağımsızlığını ilan etme çabaları Nijerya tarafından engellenmiş, bölge üzerinde kontrol sağlanmıştır.
Coğrafya

Nijerya 923.768 km²'lik bir yüz ölçümüne sahip olup, kuzey-güney yönündeki genişliği 1.100 km, batı-doğu yönündeki genişliği ise 1.200 km'dir. Ülkenin toplamda sahip olduğu 4.477 km'lik kara sınırından 809 km'si Benin, 1.975 km'si Kamerun, 1.608 km'si Nijer ve 85 km'si Çad ile oluşurken, ülkenin ayrıca Benin Körfezi'ne 853 km'lik sahil şeridi bulunmaktadır. Ülkenin en yüksek noktasını Chappal Waddi oluşturmakta olup, dağın zirvesi 2.419 m yüksekliktedir. Ülkenin deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 380 m düzeyindedir.
Nijerya, esas olarak dört coğrafi bölgeye ayrılır: Kıyıdaki mangrovlı (Afrika'da bataklıklarda yetişen bir cins ağaç) bataklık bölgesi, tropikal ormanlık bölge, Savana bölgesi ve kuzeydeki yarı çöl bölge
Yaklaşık 100 km kadar iç bölgeye giren kıyı bölgesi, hemen hemen 36.000 km² lik geniş bir deltaya ve mangrov ağaçlarıyla dolu bataklıklara sahiptir. Bölgede yüzlerce nehir ve kolları mevcuttur. Nijerya toprakları, kıyılardan itibaren tedricen kesilmiş ve dağlık arazilerle kırılmış, hafif ondüleli bir yayla görünümündedir. Lagos'tan Kamerun sınırına kadar olan şerit, ekvatoral ormanlık araziyle örtülüdür.
Nijerya'nın ikinci ormanlık bölgesi, Savana bölgesidir. Ülkeyi baştan başa (yaklaşık 320 kilometreyi aşkın bir mesafede) kateden Nijer Nehri'nin batı bölgesi, dağlık bir arazidir. Bu yüksek dağlar arasında Adamawa Dağları yaklaşık 80 km uzunluğundadır.
Ülkenin güneydoğusunu ise Kamerun Dağları'nın batı yamaçları örter ve bütün güneydoğu sınırı boyunca uzanırlar. Bu dağlar, ortalama 1500 m yüksekliğinde olup, bazı yerleri 2000 metreye ulaşır.
Kuzey Nijerya ise nispeten yarı çöl olup Büyük Sahra Çölü'nün güneye doğru bir devamı şeklindedir.