Gılgamış
Tanrılaştırılması ve efsanevi kahramanlıkları > Gılgamış Destanı

Eski Babil Dönemi'ne ait bu terakota plakta gösterilen dev Humbaba, 'nda Gılgamış ve arkadaşı Enkidu'nın savaştığı düşmanlardan biridir.
Eski Mezopotamya terakota kabartması ( MÖ 2250-1900), 'nın VI. tabletinin bir bölümünde anlatılan Gılgamış'ın Gök Boğası'nı öldürdüğünü sahneyi göstermektedir.
Ana madde: Gılgamış Destanı
Kramer'e göre, "Gılgamış, antik dünyada türünün en iyisi olan bir kahraman fakat şöhret, şeref ve ölümsüzlük için insanın beyhude ama bitmez arayışını simgeleyen trajik figür hâline gelmiştir." Eski Babil Dönemi'nde (y. MÖ 1830-1531), Gılgamış'ın efsanevi kahramanlık hikâyeleri bir veya birkaç uzun destanda işlenmiştir. Gılgamış'ın maceralarını anlatan en eksiksiz hikâye olan Gılgamış Destanı, Orta Babil Dönemi'nde (y. MÖ 1600-1155) Sîn-lēqi-unninni adında bir yazman tarafından Akadca yazılmıştır. Gılgamış Destanı'nın günümüze gelen en eksiksiz hâli MÖ 7. yüzyıla ait on iki kil tablete yazıya geçirilmiştir ve Asur başkenti Ninova'daki Asurbanipal Kütüphanesi'nde bulunmuştur. Destan, birçok parçasının kayboluşu ya da tahrip edilişiyle bölük pörçük hâlde günümüze kadar ulaşmıştır. Bazı araştırmacılar ve çevirmenler, destanın eksik kısımlarını önceki Sümer şiirlerinden veya Yakın Doğu'nun diğer bölgelerinde bulunan Gılgamış Destanı'nın farklı versiyonlarından aldıkları malzemelerle tamamlamayı seçmişlerdir.
Gılgamış, destanda "üçte ikisi tanrısal, üçte biri ölümlü" olarak tanıtılır. Gılgamış, şiirin başlangıcında acımasız, baskıcı bir hükümdar olarak tanımlanır. Bu ya genellikle tüm tebaasını zorla çalıştırdığı ya da cinsel açıdan tüm tebaasına baskı yaptığı şeklinde yorumlanır. Gılgamış'ın zulmüne ceza olarak tanrı Anu, vahşi insan Enkidu'yu yaratır. Enkidu, Şamhat adındaki bir fahişe tarafından evcilleştirildikten sonra Gılgamış ile yüzleşmek için Uruk'a gider. İkinci tablette ikisi güreşir ve Gılgamış kazanan taraf olsa da rakibinin gücü ve dayanıklılığından o kadar etkilenir ki ikili yakın arkadaş olur. Daha erken Sümerce metinlerde Enkidu, Gılgamış'ın hizmetlisidir fakat Gılgamış Destanı'nda ikili eşit konumda olan arkadaştır.
III'ten IV'e kadar olan tabletlerde Gılgamış ve Enkidu, Humbaba (Huvava'nın Akadca ismi) tarafından korunan Sedir Ormanı'na gider. Kahramanlar yedi dağdan geçerek Sedir Ormanı'na varırlar ve ağaçları kesmeye başlarlar. Humbaba ile yüzleştiğinde Gılgamış panikler ve Şamaş'a (Utu'nun Doğu Sami ismi) dua eder. Bunun sonucu çıkan sekiz fırtına Humbaba'nın gözüne vurunca gözleri kör olur. Humbaba merhamet için yalvarır ancak kahramanlar her şeye rağmen Humbaba'nın başını keser. VI. tablet, Gılgamış'ın Uruk'a dönmesiyle başlar. Buradayken İştar (İnanna'nın Akadca ismi), Gılgamış'ın yanına gelir ve ondan eşi olmasını ister. Gılgamış, İştar'ın eski sevgililerine kötü davrandığı konusunda ısrar ederek onu reddeder. İntikam arayışına giren İştar, babası Anu'ya gider ve ondan Gılgamış'a saldırtmak için kendisine Gök Boğası'nı vermesini ister. Gılgamış ve Enkidu boğayı öldürür ve kalbini Şamaş'a sunar. Gılgamış ve Enkidu dinlenirken İştar, Uruk'un surlarında dikilir ve Gılgamış'ı lanetler. Enkidu, boğanın sağ uyluğunu yırtıp İştar'ın yüzüne atarak "Elime geçirseydim seni de bu hâle getirirdim ve bağırsaklarını koluna takardım." der. İştar "fahişeleri, odalıkları ve orospuları" bir araya çağırırak onlardan Gök Boğası için yas tutmalarını emreder. Bu arada Gılgamış, Gök Boğası'nı alt etmeleri şerefine bir kutlama düzenler.
VII. tablet, Enkidu'nun Anu, Ea ve Şamaş'ı gördüğü bir rüyayı anlatmasıyla başlar. Bu üç tanrı, Gök Boğası'nı öldürdükleri için ceza olarak Gılgamış ya da Enkidu'dan birinin ölmesi gerektiğini belirtir. Enkidu'yu seçerler ve kısa bir süre sonra Enkidu hastalanır, Ölüler Diyarı'yla ilgili bir rüya gördükten sonra da ölür. VIII. tablet, arkadaşının ölümü üzerine Gılgamış'ın avutulamaz üzüntüsünü tarif eder ve Enkidu'nun cenazesinin detaylarını açıklar. IX. tabletten XI. tablete kadar, ölümlü olmasından ötürü kederlenen ve üzülen Gılgamış'ın çok uzaklara gitmesi ve Büyük Tufan'ın tek kurtulanı olan ve tanrılar tarafından ölümsüzlükle ödüllendirilen Utnapiştim'in evini bulmak için pek çok engelin üstesinden gelmesi anlatılır.
Utnapiştim'e yolculuk, muhtemelen büyük bağımsız maceralar olarak ortaya çıkan bir dizi mücadeleyi içerir fakat Joseph Eddy Fontenrose tarafından "oldukça zararsız olaylar" denilen şeyler yaşarlar. İlk olarak Gılgamış, dağ geçidinde aslanlarla karşılaşır ve onları öldürür. Maşu dağına ulaştığında Gılgamış bir akrep adam ve karısıyla karşılaşır. Vücutları korkunç bir ışıltı ile parlar fakat Gılgamış amacını onlara söyleyince geçmesine izin verirler. Gılgamış on iki gün boyunca karanlıkta dolaşır ve sonunda ışığa kavuşur. Deniz kenarında güzel bir bahçe görür ve burada, kutsal Sâkiye Siduri ile karşılaşır. İlkin Gılgamış'ın bahçeye girmesini engeller fakat daha sonra ölümü kaçınılmaz olarak kabul etmesi ve suların ötesine yolculuk etmemesi için ikna etmeye çalışır. Gılgamış bunu yapmayı reddettiğinde Siduri, onu tanrıların kayıkçısı Urşanabi'ye yönlendirir; Urşanabi, kayığıyla Gılgamış'ı Utnapiştim'in vatanına götürür. Gılgamış en sonunda Utnapiştim'in evine vardığında Utnapiştim kendisine ölümsüz olmak istiyorsa uykuyu yenmesi gerektiğini söyler. Gılgamış, bunu yapmayı beceremez ve uyanmadan yedi gün uyuya kalır.
Sonrasında Utnapiştim ona, ölümsüzlüğü elde edemese bile gençleştirme gücü olan bir ot kullanarak gençliğini geri getirebileceğini söyler. Gılgamış otu alır, yüzerken kıyıda bırakır fakat bir yılan otu çalar; bu da destana göre yılanların deri değiştirme sebebini açıklar. Bu kaybın umutsuzluğuyla Gılgamış, Uruk'a geri döner ve kayıkçı Urşanabi'ye kendi şehrini gösterir. Bu noktadan sonra destanın tutarlı anlatısı sona erer. XII. tablet, Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı adlı Sümer şiirine karşılık gelen bir ektir ve pikku ve mikku'nun kaybını anlatır. Bu anlatı içindeki çok sayıda unsur, destanın önceki bölümleriyle olan mantıksal bağ eksikliğini ortaya koymaktadır. Enkidu daha önce VII. tablette ölmüş olmasına rağmen XII. tabletin başında yaşar ve VI. tablette Gılgamış ile İştar'ın aralarındaki şiddetli rekabet olmasına rağmen XII. tablette Gılgamış, İştar'a kibar davranır. Ayrıca, destanın bölümlerinin çoğuyla ilgili Sümerli öncüllerinin serbest uyarlamaları olsa da XII. tablet, kelimenin tam anlamıyla Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı'nın son kısmının birebir çevirisidir. Bu nedenlerden dolayı araştırmacılar, bu anlatının destanın çoğunluğuna uymadığından muhtemelen destanın son kısmına eklendiği görüşüne varmışlardır. Burada Gılgamış, kaybolan eşyaları kurtarmayı vadeden Enkidu'nun hayaletini görür ve Enkidu, arkadaşına Ölüler Diyarı'nın berbat durumunu anlatır.