Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
Öğretileri

Ana maddeler: Sufi metafiziği ve Hulul
Fars edebiyatının diğer mistik ve tasavvufi şairleri gibi Mevlana'nın şiiri de dünyayı saran aşktan bahseder. Mevlana'nın öğretileri aynı zamanda Şems'in peygamberliğin özü olarak alıntıladığı Kuran ayetinde özetlenen ilkeleri ifade eder: "Ondan başka ilah olmadığını bilin ve günahınız için bağışlanma dileyin" (Kur'an 47:19).
Şems'e atfedilen tefsirde, ayetin ilk kısmı insanlığa tevhid bilgisini, ikinci kısmı ise kendi varlığını inkâr etmelerini emreder. Mevlana'ya göre tevhid, en eksiksiz şekilde aşkla yaşanır ve sevgiyi "yandığında, Ebedi Sevgili dışında her şeyi yakan alev" olarak nitelendirir. Mevlana'nın bu ideale ulaşma arzusu, Mesnevi'de açıkça görülmektedir:
| --- | --- |
Farsça: از جمادی مُردم و نامی شدم  وز نما مُردم به حیوان برزدم  مُردم از حیوانی و آدم شدم  پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم؟  حملهٔ دیگر بمیرم از بشر  تا برآرم از ملائک بال و پر  وز ملک هم بایدم جستن ز جو  کل شیء هالک الا وجهه  بار دیگر از ملک پران شوم  آنچ اندر وهم ناید آن شوم  پس عدم گردم عدم چون ارغنون  گویدم که انا الیه راجعون: Cemad (cansız) haline öldüm ve bitki oldum,  Bitkisel duruma öldüm ve hayvanlığa ulaştım,  Hayvan durumuna öldüm ve insan oldum,    O zaman neden korkmalıyım ölmekten?, asla daha az olmadım.  Bir sonraki hücumda (ileri) insan doğasına öleceğim,  Başımı ve kanatlarımı kaldırayım (ve uçayım) diye melekler arasında,  Ve ben de atlamalıyım meleğin ırmağından,  Yüzü dışında her şey yok olur,  Yine melekten kurban olurum.  Hayal gücüne gelemeyen şey olacağım,  O zaman yok olacağım; yokluk bir org gibi bana diyor ki,    Şüphesiz dönüşümüz O'nadır.

Mesnevi, fablları, günlük hayattan sahneleri, Kuran vahiyi ve tefsirlerini ve metafiziği geniş ve karmaşık bir duvar halısı gibi dokumaktadır; Celâleddin Rumi, Zülkarneyn'in doğu yolculuğunu anlatır. Kahraman, tüm dağların "anası" olan, zümrütten yapılmış ve toprağın altında damarlarla tüm Dünya'yı çevreleyen bir halka oluşturan Kaf Dağı'na çıkar. Dağ Zülkarneyn'in ricası üzerine depremlerin kökenini şöyle açıklar: "Allah dilerse dağın bir damarı zonkluyor ve böylece deprem oluyor". Zülkarneyn dağın başka bir yerinde Kıyamet için sura üflemeye hazır İsrafil (başmelek Raphael) ile karşılaşır.
Rumi, müziğin, şiirin ve dansın Tanrı'ya ulaşmanın bir yolu olarak kullanılmasına tutkuyla inanıyordu. Rumi'ye göre müzik, adananların tüm varlıklarını ilahi olana odaklamalarına ve bunu o kadar yoğun bir şekilde yapmalarına yardımcı oldu ki, ruh hem yok edildi hem de yeniden dirildi. Dönen Dervişlerin pratiğinin ritüel bir biçime dönüşmesi bu fikirlerden oldu. Onun öğretileri, oğlu Sultan Veled'in tertip ettiği Mevlevilik tarikatının temeli oldu. Rumi, Sema'yı müzik dinleyerek ve kutsal dansı çevirerek veya yaparak teşvik etti. Mevlevi geleneğinde semā ', akıl ve sevgi yoluyla Kusursuz Olan'a yapılan mistik bir yükseliş yolculuğunu temsil eder. Arayış bu yolculukta sembolik olarak hakikate yönelir, aşkla büyür, egoyu terk eder, hakikati bulur ve Kusursuz'a ulaşır. Arayış bu manevi yolculuktan daha büyük bir olgunlukla, inanç, ırk, sınıf ve millet ayrımı yapmaksızın tüm yaradılışı sevmek ve hizmet etmek üzere döner.
Mevlana, Mesnevi'deki diğer ifadelerde de evrensel aşk mesajını ayrıntılı bir şekilde açıklar:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Sevenin davası diğer bütün sebeplerden ayrıdır  Aşk, Tanrı'nın gizemlerinin usturlabıdır. | ” |
Mevlana'nın en sevdiği müzik aleti ney idi.