Jugurthine Savaşı
Jugurtha ve Numidya

Numidya, Kuzey Afrika'da (yaklaşık olarak Cezayir'in kuzeyi) bulunan bir krallıktı ve Roma'nın baş düşmanı Kartaca'nın yanındaydı. Numidya Kralı Masinissa, Üçüncü Pön Savaşı'nda Roma'nın sadık bir müttefiki haline gelmiş ve MÖ 149'da ölmüştü. Daha sonra yerine, MÖ 149–118 yılları arasında hüküm sürmüş oğlu Micipsa geçti. Ölümü sırasında Micipsa'nın potansiyel üç varisi bulunuyordu: iki oğlu Adherbal ve Hiempsal I ve evlilik dışı bir yeğeni olan Jugurtha. Jugurtha, Numantia Kuşatması'nda (MÖ 134 – 133) Scipio Aemilianus'un emri altında savaşmış ve Roma aristokratlarıyla arkadaşlık kurarak Roma'nın adetlerini ve askeri stratejilerini öğrenmişti. Micipsa, Jugurtha'nın kendi ölümünden sonra krallığı ondan daha yeteneksiz oğullarından gasp edeceğinden endişe ederek onu evlat edindi ve krallığı iki oğlu ve Jugurtha'ya ortaklaşa miras bıraktı; böylece krallık üçe bölünecekti. Kral Micipsa'nın ölümünden sonra üç kral anlaşmazlığa düştü ve nihayetinde topraklarını üç ayrı krallık olarak bölmeye karar verdiler; ancak toprak üzerinde anlaşamadılar ve Jugurtha, diğer iki krala karşı açık bir savaş ilan etti. Kardeşlerin daha cesur olan Hiempsal, Jugurtha'nın adamları tarafından suikastle öldürüldü ve Adherbal, kendini savunamayarak Roma'ya kaçmak zorunda kaldı. Burada, Roma Senatosu'na arabuluculuk için başvurdu.
Micipsa'nın vasiyetine göre arabuluculuk yapma yetkisine sahip olan Senato, Jugurtha'nın suçlarını görmezden gelmek için rüşvet almıştı. Senato, eski konsül Lucius Opimius önderliğinde, Numidya'yı Jugurtha ve Adherbal arasında adil bir şekilde bölmek üzere bir komisyon düzenledi ve MÖ 116'da işe başladı. Ancak Jugurtha, komisyondaki Romalı yetkililere rüşvet sağlayarak kendisine Numidya'nın daha verimli ve kalabalık olan batı kısmını tahsis etmelerini sağladı, Adherbal ise doğu bölgesini aldı. Roma'nın rüşvete karşı zayıflığı ve yozlaşmışlığı karşısında çaresiz kalan Adherbal bu durumu kabul etti ve böylece barış sağlandı. Ancak çok geçmeden, MÖ 113'te Jugurtha yeniden kuzenine savaş ilan etti ve onu yenilgiye uğratarak başkent Cirta'ya çekilmeye zorladı. Jugurtha'nın başlıca amacı Numidya'yı fethederek kendi yönetimi altında birleştirmekti.
Roma, Jugurtha'nın eylemlerini bölgedeki istikrara karşı bir tehdit olarak görerek Adherbal'ın yanında yer aldı. Roma'nın yardımıyla, ticari amaçlarla Afrika'ya yerleşmiş büyük bir Romalı equites grubu tarafından desteklenen Adherbal, birkaç ay boyunca direnmeyi başardı. Adherbal, kuşatma hattının içinden yeniden Roma'ya başvurdu ve Senato, yardım talebini kabul etti. Roma Senatosu, Jugurtha'ya savaşı derhal bitirmesini ve Adherbal'ın krallık üzerindeki hakkını tanımasını emretti, ancak Jugurtha bu talebi görmezden geldi. Bunun ardından Senato, aristokrasinin saygın bir üyesi olan konsül Marcus Scaurus'un başkanlık ettiği ikinci bir heyeti Jugurtha'yı teslim olmaya zorlamak üzere gönderdi. Kral Jugurtha, müzakerelere açık görünerek, Scaurus ve Adherbal ile olan müzakereleri, Cirta'nın erzak ve kurtuluş umudunun tükenmesi için uzun bir süre boyunca uzattı. Scaurus, Jugurtha'yı bir taahhüde zorlamadan ayrıldı ve Adherbal mecburen teslim oldu. Ardından Jugurtha, düşmanı Adherbal ile birlikte, onunla aynı kentte olma talihsizliği gösteren çok sayıda Romalı ve İtalyan tüccarı ve Cirta savunmasına katılanları derhal idam ettirdi. Genelde buradakilerin tamamen masum kurbanlar oldukları varsayılsa da antik tarihçi Sallust daha çok silahlı milisler gibi hareket etmiş olabileceklerini ima etmektedir. Roma vatandaşlarının ölümü, ülkedeki halk arasında büyük bir öfke patlamasına yol açtı ve Senato, halk tribünü (tribunus plebis) Gaius Memmius'un tehditleri sayesinde, MÖ 111'de Jugurtha'ya savaş ilan etti ve isteksiz de olsa Adherbal'ın tarafında savaşa katıldı.