stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Akrep
Özellikler > Karın > Cinsiyet

'Eşey kapağı (genital operculum) : Dördüncü çift coxaya yakın ve birinci mesosomal segmentin (genital segment) ventral yüzeyinde sternum ile taraklar arasında akreplerin üreme organlarını örten yarık bir kapaktır. Bu kapağın altında, dışarı açılan tek bir genital delik (dişilerde) bulunur. Eşey kapağı farklı ve çeşitli şekildedir. Sadece farklı türde değil aynı türün erkek ve dişisinde de farklılık gösterir. Dişilerde her iki operculum orta çizgi boyunca birleşir. Erkeklerde eşey kapağı genellikle kısmen veya tamamen ayrılmıştır. Erkeklerde konik çiftleşme aygıtı (papillae genitale) sternitin altındaki eşey açıklığında bulunur.
Eşey organları : Abdomenin birinci mesosomal segmenti üzerinde bulunur.
Erkeklerde bir çift testis vardır. Testislerin şekilleri değişkenlik gösterebilir. Her iki testis bir çapraz bağ ile birleşir. Testislere ait sperm kanalları birleştiğinden bir tek eşey deliği bulunur. Spermaları iplik şeklindedir.
Dişi üreme organları ağ şeklinde ve parçalanmamıştır. Preabdomende ortabağırsak bezleri arasına gömülmüş bir tek ovaryum bulunur. Ovaryumun biri ortada ikisi de yanlarda uzanan üç boru ile bu boruları bir ip merdiveni gibi birbirlerine bağlayan beş çift enine borucuktan oluşmuştur. Boru ve borucukların alt taraflarında küçük küreler şeklinde olgun yumurta fölikülleri görülür. Yumurtaların yapısı ve gelişmeleri, folikülleri ve yumurta kanalları gruplara göre değişkenlik gösterir. Birçok akrepte yumurtaların gelişimi ve büyümesi over duvarlarında olur. Yumurtalar özel uzama keselerinde döllenirler. Oviduktlar, sperm hazinesi meydana getirmek üzere genişledikten sonra birleşerek, genital operkülün altında bulunan bir tek delikle dışarı açılır. Akrepler canlı olarak yavruladıkları (vivipar) için gelişme ovaryumun içinde geçer.
Özellikler > Karın > Tarak

Tarak (pektines) : İkinci sternitin üzerinde ekstremitelerin değişmesiyle meydana gelmiş genital deliğin ön tarafında bir çift tarak yer alır. Bu tarağımsı yapı akreplere özgü morfolojik bir özelliktir. Her bir tarak bir sap kısmı ile bu sapın üzerine sıra ile dizilmiş dişlerden oluşmuştur. Pektin üç parçadan oluşmuştur; proksimal parça en uzunu, orta parça ise an kısasıdır. Bu tarakların kemoreseptör olarak çiftleşmede rol aldığı ve yüzey titreşimlerini algılayarak mekano-reseptör olarak görev yaptığı sanılmaktadır. Her iki cinste de bulunan taraklar, erkeklerde daha geniş olup daha fazla sayıda küçük diş taşırlar. Yörüklerin kıl keçeden yapılma çadırlarında, keçenin tüyleri akrebin hassas tarak organına itici etki yaptığından, akrepten korunma malzemesi olarak keçenin adı geçer.
Özellikler > Karın > Sternum

Sternum : Üçüncü ve dördüncü coxa arasındaki çok küçük plaklardan oluşur. Bazı cinslerin sternum, kitinin eni dar şeritler halinde dizilmesi ile oluşmaktadır. Bazılarında bir küçük üçgen plak ve geri kalan kısmında ise bütün genç bireylerde olduğu gibi beşgen şekildedir. Sternumun şekli familyaların tanımlanmasında önemlidir. Buthidae familyasında boyu eninden fazla, üçgen şeklinde ve öne doğru oldukça daralmıştır. Chactidae familyasında boyu ekseriya genişliğinden uzun değildir. Bothriuridae familyasında çok belirgin olmasa bile iki ayrı parçalıdır. Sternumu oldukça geniş ve belirgindir. Scorpionidae familyasında genellikle beş köşeli, yan kenarları birbirine paralel ve boyu eninin yarısı kadardır.
Özellikler > Sistemler > Sindirim sistemi

Pedipalpler ile 1. ve 2. yürüme bacaklarının dip parçaları arasında, atriyumun içinde
ve bir üst dudağın altında çok küçük ağız bulunur. Emici yutaktan sonra içerisine tükürük bezleri açılmış kısa yemek borusu gelir. Median hatta dar ve uzun bir orta bağırsak bulunur. Orta bağırsak boyunca uzanan büyük bir bezden ayrılan beş çift kanal orta bağırsağa açılır. Son bağırsak kısadır. Akrepler böcek, örümcek, çıyan, kırkayak, tespih böceği ve bazen de küçük kemirgenlerle beslenirler. Pedipalpleriyle avlarını canlı halde yaralayarak, yakalar ve ezerler. Birinci ve ikinci yürüme bacaklarının başlıgöğse bağlandığı yerde çiğneyici eklentiler
arasında ezilir, sonra da yutak vasıtasıyla emilir.
Özellikler > Sistemler > Boşaltım sistemi

Boşaltım organları Malpighi tüpleri ve koksa bezleridir. Malpighi türlerinin sayısı bir veya iki çift olabilir. Bunlar preabdomenin son segmenti içinde bulunur ve orta bağırsağın son kısmına açılırlar. Koksa bezleri bir çift olup başlıgöğüste diyaframın hemen önünde yer alırlar. Bu bezlerde bir başlangıç kesesi ile bir toplama kanalı ve bir de bu kanalın son kısmını oluşturan, boşaltım kanalı ayırt edilir. Boşaltım kanalları üçüncü yürüme bacaklarının diplerinden dışarı açılır.
Özellikler > Sistemler > Dolaşım sistemi

Akrepler, örümceğimsiler sınıfı içinde dolaşım sistemleri en iyi gelişmiş olan eklembacaklılardır. Dolaşım sistemi; kalp, kan damarları, sinüslerden meydana gelmiştir. Kalp, sırt tarafta bütün karın (preabdomen) boyunca 7. segmentten 13. segmente kadar uzanan sekiz çift ostiyumlu bir boru biçimindedir. Ön ve arka uçlarından ayrılan birer büyük aorttan başka yanlarından da yedi çift arter çıkar. Ön aortta birçok kanallara bölünür. Bu kanallardan ikisi yemek borusunun yanlarından aşağı inerek, karın sinir sisteminin yanlarından, arkaya uzanır. Kan renksizdir. Lenf sıvısı yoğun granüllü yuvarlak kan hücreleri ile granülsüz ve merkezi olmayan nükleuslu lökositleri içerir. Kontraksiyonda kan, kalp tarafından altı ön damardan aorta cephalica içine itilir. Arterlerin hepsi vena lakünlerinde sonlanır. Lakünlerin içindeki kan, karın tarafta bir sinüste toplandıktan sonra solunum organlarına gider. Burada temizlenir ve perikard boşluğuna geri döner.
Özellikler > Sistemler > Sinir sistemi

Sinir sistemleri; iki loplu bir beyin ile büyük bir göğüs gangliyonu kitlesi ve 7 - 8 karın gangliyonundan oluşmuştur. Karın (abdomen) gangliyonlarından son dördü post abdomende bulunur. Yemek borusunun başlangıç kısmında da küçük bir gangliyon vardır. Sinirlerle beyne bağlı olan bu gangliyondan sindirim borusuna giden ve viseral sinir sistemini oluşturan sinirler ayrılır. Ayrıca, vücudun ön kısmındaki yutak gangliyonundan çıkan, lateral ve ana gözler ile mandibulalara bağlanan sinirler bulunur.
Özellikler > Sistemler > Solunum sistemi

Akreplerde solunum organları preabdomen'in 3. - 6. sternitlerinde, eliptikal veya sirkular açılımlı dört parçadan ibaret kitap trakeleridir. Kitap trakeleri, vücudun orta kısmının ventral yüzünde bulunurlar; ince kütikula tabakasından oluşan yüzü ve iki akciğer boşluğunun iç yüzleri farklı kalınlıktadır. Akreplerin değişik gruplarında farklı amaçlar ve özellikler gösterirler. Bu yüzden sistematikte önemleri çok büyüktür. Ayrıca kitap trakelerine ait birer çift solunum deliği (stigma) vardır. Bunlar yelpaze şeklinde olup ana solunum organına bağlıdırlar. 5. ve 6. halkalarda stigma yoktur. Stigmaların her biri ayrı olarak vücut boşluğuna açılır.
Özellikler > Sistemler > Salgı sistemi

Akreplerin salgı sistemleri koksa bezleri ile lymphatik ve lymphoid bezlerden oluşur. Koksa bezleri, üçüncü yürüme bacaklarının vücuda bağlandığı yerde bulunur. Lymphatik bezler; tam halka, yarım halka ve küçük oval olmak üzere üç şekilde görülür. Lymphoid bezler bir çifttir. İki kısa keseden oluşmuş olup ön uçları ile diyaframa bağlanmışlardır. Vücut boşluğu içinde serbest olarak sallanır. Lymphatik ve lymphoid bezlerin salgıları, akrebin vücudundaki yabancı maddeleri absorbe etme ve bakterileri de zararsız hale getirme özelliğindedirler.
Özellikler > Sistemler > Duyu sistemi

Duyu organı olarak dokunum tüyleri, bacaklardaki ince tüyler, abdomenin ikinci sternitindeki
taraklar ve başlıgöğüsteki median ve lateral gözlerdir. Akrepler yürürken etrafı kollamak üzere pedipalplerini biraz yukarıda tutarlar. Pedipalplerin üzerinde bulunan küçük duyu tüyleri (trichobothrium) ile havadaki titreşimleri algılar. İkinci sternitin ve eşey açıklığının ön tarafında bulunan taraklar yüzeydeki, bacaklar üzerinde bulunan ince tüyler ise yerdeki titreşimleri algılar.
Dağılım ve habitat

Karlı bölgeler hariç hemen hemen her yerde, ormanlık bölgelerde, çöllerde, taşlık ve kayalık yerlerde yaşarlar. Genellikle tropikal ve tropik altı iklim kuşaklarında yaygındır. Akrepler fazla sıcaklığa duyarlı ve neme bağımlı olduklarından her zaman ılık ve ıslak bölgeleri tercih ederler. Gündüz, taşların altında, duvar yarıklarında, kurumuş ağaç kabukları altında ya da yer altında kazdıkları dehlizlerde rastlamak mümkündür. Geceleri aktiftir. Kaygan yüzeylere tırmanamaz.
Habitatına göre akrep sınıflandırması:
Topraküstü akrepleri
Ağaç akrepleri (arboreal akrepler) : Ağaç yarıklarında ve ağaçların kabukları arasında bulunurlar. Avustralya'da Liocheles australiensis türünden akrepler bir kozalıklı ağaç türünün (Araucaria huntsteinii) 40 m üstünde yaşarlar.
Taşaltı akrepleri (litofilik akrepler) : Taş altlarında kaya yarıklarında yaşarlar.
Toprakaltı akrepleri
Kumcul akrepler (psammofil akrepler) : Çöl gibi yumuşak kumlu ortamlarda yaşarlar ve geniş tarsal tırnaklar ile birçok sert uzun kıl (macro-setae) taşırlar. Uroplectes, Opistophtalmus ve Parabuthus cinslerinden akrepler bu gruptandır.
Kazıcı akrepler (fossorial akrepler) : Yengeç benzeri geniş chela bulunur. Kısa sert ve kuvvetli bacaklara sahiptir. Cheloctonus, Karasbergia ve Lisposoma cinslerinden akrepler kazıcıdr.
Ekoloji > Yaşam döngüsü > Çiftleşme

İlkbaharda çok kısa bir dönemde erkekler, dişileri arayıp döllemeye çalışırlar. Spermler, genellikle eşey açıklığından dışarı çıkmış durumda bir kese içerisinde bulunurlar. Bu kese içerisindeki spermleri kıskaçları ile alır ve bir dişiyi gördüğü anda onu oyalayarak ya da ansızın yakalayarak, kıskacı ile taşıdığı sperm kesesini dişinin eşey açıklığına yapıştırır. Bu olayı gerçekleştirdikten sonra hemen kaçar. Çiftleşmeleri erkek açısından oldukça tehlikelidir. Akrepler yamyamdır ve çiftleşme teşebbüsü erkeğin dişi tarafından yenmesiyle sonuçlanabilir.
Ekoloji > Yaşam döngüsü > Doğum

Gebelik süreleri yaklaşık 7 - 12 aydır. Her bir dişi akrep 10-60 larva doğurur (vivipar). Genelde yavrular baş önde, kuyruk önde ya da sağ yan geliş pozisyonunda doğarlar. Türüne bağlı olarak yavru sayısı 34 ilâ 110 arasında değişir.
Ekoloji > Yaşam döngüsü > Pro-juvenil

Neonatal veya birinci instar yavruları, doğdukları an akrepten ziyade, toplu beyaz cisimcikler gibidirler. İnce kıskaçlı, bacaklı ve bir kuyruklu büyük sinek kurtçukları gibi görünürler. Annelerinin bacakları yardımıyla sırtlarına tırmanırlar. Anne akrep yavrularını bir süre sırtında taşır. Bu dönem içerisinde annelerinin sırtından düşen yavrular tekrar annelerinin sırtına çıkamazlarsa su kaybı sonucu ölürler. İlk deri (= kabuk) değişimini annelerinin sırtında yaparlar.
Ekoloji > Yaşam döngüsü > Juvenil

Birinci deri değişimini tamamlayan yavrular juvenil olarak kabul edilir. Yenilenen kabuklarıyla pembe renkli görünen ikinci instar yavruları erginlerin minik versiyonları gibidirler. Ancak birkaç gün sonra renkleri giderek grimsi kahverengine dönüşür ve annelerinin sırtında kalmaya devam ederler. Birkaç hafta içerisinde yavrular bulundukları çevreyi keşfetmek için annelerinden ayrılarak kısa geziler yaparlar. Geziden sonra annelerinin pedipalpleri yardımıyla sırtına tekrar çıkarlar. Zamanla kısa geziler uzun gezilere dönüşür. Sırttan inen yavrular yaklaşık 6-7 ay kadar annelerinin arkasında dolaşırlar. Bağımsız hayat sürmeye başladıktan 3-4 yıl sonra yetişkin hâle gelirler. Akreplerin yaşam süreleri 3-8 yıldır. Yetişkin hâle gelinceye kadar 6-9 kere deri (= kabuk) değiştirirler.
Ekoloji > Besin kaynağı

Geceleri aktiftirler. Yırtıcı ve yağmacı tabiatlı olmakla birlikte, avlanmada uzmanlaşmamış ve yemek konusunda titiz olmayan hayvanlardır. Havadan ve yerden gelen titreşimlerle algıladıkları avlarını, peşine düşmek yerine, sabırlı bir şekilde pusuda bekleyerek avlarlar. Başlıca besinleri eklembacaklılar olup, daha çok böcekler, örümcekler ve kırkayaklardır. Ayrıca büyük akrepler, küçük yılanları, kertenkele ve fareleri dahi yiyebilir . Yamyamlık, akreplerde sıklıkla görülmektedir.
Avlarını kıskaçlarıyla yakalayarak sıkan ve kuyruğunu avına uzatarak sokan akrep, zehri ile böcekleri hemen öldürür. Akrepler, ne kadar zehir enjekte edeceklerini avlarına göre belirleyebilir. Büyük kıskaçlara sahip akrepler, küçük avlarını güçlü kıskaçlarını kullanarak öldürürken, ince ve zayıf kıskaçlı akrepler avlarını yakalar, çok etkili zehirlerini kullanarak avı sokar ve felç ederek öldürür. Birinci bacakların altındaki boşlukta bulunan keliserini avına tamamen yerleştirir. Tükürük ve sindirim enzimleri salgılayarak dokuları sıvılaştırıncaya kadar bekler ve oluşan sıvıyı emer.
Soğukkanlı hayvanlar arasında metabolik hızları en düşük hayvanlar olduğu için az yiyecekle yetinebilir ve aylarca hatta iki yıl kadar uzun bir süre açlığa dayanabilirler. Besinlerden aldığı sıvıdan dolayı uzun süre susuz da yaşayabilirler.
Ekoloji > Etkenleri

Evcil hayvanlar içinde tavuklar ve kediler akrepleri yer.
Afrika'daki mirketler (Suricata suricatta), akrep yakalama ustasıdır.
Bilim insanları, mirketlerin akrep gibi tehlikeli hayvanları yemeyi kendi kendilerine öğrenmediklerini, yetişkinler tarafından eğitildiklerini keşfetmişlerdir.
Varlığı ve zehirlilikleri çok eski çağlardan beri bilinen akrepler hastalık etkenlerini taşımazlar. Ancak çoğu zaman kendilerini korumak amacıyla, insan ve hayvanları sokarak zehirlenme ve ölümlere neden olabilirler. Akrep zehri, akreplerin telsonlarında bulunan, birçok protein, peptid ve biyolojik yönden etkin bileşiklerden oluşan nörotoksik etkili bir salgı olup, genellikle avını yakalamada ve sindirimde kullanırlar. Yanıcı ağrı, deride kızarıklık, şişlik olur. Kan basıncı yükselebilir veya düşer. Çift görme, bilinç kaybı, ağızdan köpük gelmesi gibi nörolojik belirtiler yaşanabilir. Karın ağrısı, bulantı, kusma olabilir. Kasılma, yerinde duramama, aşırı terleme gelişebilir. Kişi komaya da girebilir. Akrep sokmalarında akrebin zehrinin cinsine göre, vücutta aşırı bir adrenalin salınımı olur ve bu kan damarlarında ani spazma ve pıhtı oluşumuna yol açar. Bu ani değişiklikler de etkiledikleri damara göre kalp krizi, inme gibi acil durumlara neden olabilir. Akrebin cinsi ve zehiriyle bağlantılı olarak kalpte ciddi ritm bozuklukları oluşabilir. Özellikle, bağışıklık sistemi yeterince gelişmemiş olan yenidoğanlar ile küçük çocuklarda ve alerjik bünyeli kişilerde, akrep sokması (skorpionizm) ihmal edilmemesi gereken tıbbi vakadır. Akrep zehri, içeriğindeki etkin maddelerin çeşitliliği sebebiyle fizyolojik ve farmakolojik çalışmalarda, araştırma materyali olarak sıkça kullanılmaktadır.
Dünyadaki 1750 akrep türü içinde ancak 50'sinin zehirli, 20-25'inin öldürücü olduğu biliniyor. Türkiye'de ise 19 akrep türünden 8'i zehirlidir. Bu 8 tür arasında 2'sinin çok zehirli ve "ölümcül" olduğuna dikkati çekmek gerekir.
En zehirli akrep türleri arasında şu türler verilebilir:
Güney Amerika : Tityus serrulatus, Centruroides suffusus
Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da : Androctonus crassicauda, Buthus occitanus
Güney Afrika'da : Parabuthus granulatus
Hindistan'da : Mesobuthus tamulus, Palamneus swammerdami
Kullanımı

Uzak Doğu mutfaklarında insanlar tarafından özellikle kızartılarak yenilir.
Kosova'da eğitim

Başkent Priştine'de Kosova Eğitim Bakanlığı
Kosova’da eğitim, kamu ve özel kurumlarda yürütülmektedir. Kosova'da eğitim, 1999 yılından itibaren okul öncesi eğitimden üniversite düzeyine kadar her düzeyde reforma tabi tutuldu. Bu reformlar Kosova'daki eğitimin Avrupa ve küresel çağdaş standartlara uygun hale getirilmesini amaçlıyordu.
Kosova'daki ulusal eğitim kurumları Eğitim, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yönetilmektedir.
Tarihi

Kosova'da bilinen ilk okullar arasında Osmanlı döneminde, yani 1912'den önce açılanlar vardı.  Arnavutların bu okullara gitmesine izin verildi; bunların birkaçı dışında tamamı diniydi. 1913 yılında Priştine'de Sırpça eğitim veren birkaç ilkokul ve lise açıldı.  Kosova'da eğitim sistemi açısından Osmanlı yönetiminin sona ermesinden sonraki 1916-1918 yılları arası da önemli bir dönemdir. Bu dönemde Priştine, Ferizovik ve Prizren gibi diğer belediyelerle birlikte Bulgaristan tarafından işgal edildi. Bulgarlar Arnavutça okullarına izin vermedi, ancak Avusturya-Macaristan'ın Bulgar bölgesinde olumlu etkisi nedeniyle Priştine'de ve işgal ettikleri diğer belediyelerde bazı dini Katolik okullarının kurulmasına izin verildi. 1916 yılında Priştine'de Bulgar Milli Lisesi açıldı. Bulgaristan'ın hakimiyeti altındaki bölgede eğitim durumu, Avusturya-Macaristan güçlerinin işgal ettiği bölgeden daha kötüydü; Avusturya-Macaristan bölgesinde 300 Arnavutça okulun açılmasına izin verilmişti.
Yugoslavya'da 1919-1939 yılları arasında Arnavutça eğitim veren tüm okullar kapatıldı ve eğitime yalnızca Sırp-Hırvatça dilinde izin verildi.  Yugoslav halkının yaklaşık yüzde dördü ortaöğretime katıldı ve okullara erişimin neredeyse hiç olmaması nedeniyle katılımcı sayısının en düşük olduğu bölgeler kırsal bölgeler oldu. Bu dönemde okula gitme imkânından mahrum bırakılan en marjinal olarak görülen grup, Müslüman ailelerden gelen kızlardı.
Kosova'nın özerkliğinin kaldırıldığı 1989-1990 döneminde eğitim sistemi önemli değişikliklere uğradı. 1990 yılında, Sırp kültürü ve tarihine daha fazla yer veren ve Sırp-Hırvatçayı Kosova liselerinde zorunlu ders haline getiren yeni bir müfredat yürürlüğe girdi. Ayrıca, ortaokula girmek isteyen öğrencilerin Sırpça dil sınavını geçmeleri şart koşuldu. Bu düzenlemelerin sonucu olarak, 1992’den itibaren ilkokullarda yalnızca Arnavutça eğitim verilirken, ortaokullar ve Priştine Üniversitesi'nde eğitim dili tamamen Sırpça oldu.
1990'lı yıllarda Kosovalılar, o dönemde oluşan duruma geçici bir çözüm olarak paralel bir eğitim sistemi kurdular.  Yaklaşık 300-450 bin öğrenci devlet okullarını boykot ederek paralel olarak Arnavutça eğitim veren özel okullara gitti. Altı yıldan uzun bir süre boyunca Kosova Arnavutu öğrenciler paralel ilkokul ve ortaokullara devam ettiler ve Priştine Üniversitesi'ne girmelerine izin verilmediği için Üniversiteye gidemediler. Bu özel/paralel okullar camilerde, evlerde, garajlarda vb. yer alıyordu.
Kosova'daki eğitim sistemi > Okul öncesi eğitim

Okul öncesi eğitim sistemi üç kademeden oluşmaktadır: Anaokulu (1-2 yaş grubu), Anaokulu (3-4 yaş grubu) ve Okul Öncesi Sınıf (5 yaş grubu).
Kosova'daki eğitim sistemi > İlköğretim ve ortaöğretim

Kosova'da İlköğretim ve Ortaöğretim Kanunu'na göre ilköğretim (1-5) ve ortaöğretim herkes için zorunludur. Zorunlu eğitim, çocuğun 6 yaşına (zorunlu eğitimin asgari yaşı) ulaşmasıyla başlar. Bu kanuna göre, kamuya ait eğitim kurumlarında eğitim ücretsizdir. Ortaöğretim, zorunlu eğitimin ikinci aşaması olup sırasıyla 6-9. sınıfları ve 12-15 yaş gruplarını kapsamaktadır. Kosova'daki ilkokullarda eğitim beş dilde yapılmaktadır: Arnavutça, Sırpça, Boşnakça, Türkçe ve Hırvatça.
Kosova'daki eğitim sistemi > Lise eğitimi, liseler ve meslek okulları

Lise eğitimi genel ve mesleki eğitim olmak üzere iki şekilde örgütlenmiştir. Lise eğitimi, EBTB tarafından hazırlanan eğitim müfredatına bağlı olarak 3 veya 4 yıl sürmektedir. Tüm öğrenciler gönüllülük esasına göre bu seviyede eğitim alma hakkına sahiptir. Mesleki okulları da kapsayan ortaöğretim mesleki eğitiminin temel amacı öğrencileri iş piyasasına hazırlamak olmakla birlikte, aynı zamanda öğrencilere yüksek lisans veya üniversite eğitimine başvurma imkânı da sunmaktadır. Bu tür eğitim, derslerin çeşitli profillerde yapıldığı sekiz tür okulda düzenlenmektedir.
Kosova'daki eğitim sistemi > Özel eğitim

Kosova'da eğitim yasasına göre özel eğitim hakkı, normal eğitim alamayan veya alamayan çocuklara tanınmaktadır. Kosova'da özel eğitime yönelik toplam 7 okul ve bunlara bağlı 64 sınıf bulunmaktadır. Dersler normal okullarda yapılmaktadır.
Kosova'daki eğitim sistemi > Uluslararası Okullar

Kosova'da, Kosova Fin Okulu  ve Uluslararası Öğrenme Grubu  gibi Uluslararası Okullar bulunmaktadır.
Kosova'daki eğitim sistemi > Yüksek öğrenim

Yüksek öğrenim, çeşitli üniversitelerde ve yüksek mesleki eğitim sunan farklı eğitim kurumlarında elde edilebilir. Yükseköğrenim, öğrencilere ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora dereceleri sunulan kamu veya özel kurumlarda da mevcuttur. Öğrencilerin tam zamanlı veya yarı zamanlı olarak çalışmalarını sürdürebilecekleri çeşitli programlar da mevcuttur.
Eğitim, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, Kosova'nın yükseköğrenim yasasına uygun olarak, özel ve kamu kurumlarındaki yükseköğrenimin uygun kalitesini değerlendirmek amacıyla Kosova Akreditasyon Ajansı'nı (KAA) kurmuştur.
Erasmus+ kapsamında eğitim, öğretim, gençlik ve spor alanlarında AB ile Kosova arasındaki değişimlere 2014 ve 2020 yılları arasında 5.500'den fazla katılımcı katıldı.
Yakova'daki bir ilkokulda okuyan çocuklar.
Arnavutluk ve kitle imha silahları

Arnavutluk bir zamanlar kitle imha silahları stokuna sahipti. Bu kimyasal silah stoku 16.678 kilogram (36.769 lb) hardal gazı, lewisit, adamsit ve fenasil klorür (kloroasetofenon) içeriyordu.
Arnavutluk, Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'ni (CWC) 1993 yılında imzalayan ilk ülkeler arasındaydı.
Elyas M'Barek

| Elyas M'Barek |
| --- | --- |
Elyas M'Barek (2025)
Doğum: 29 Mayıs 1982 (42 yaşında)  Münih, Batı Almanya
Meslek: Oyuncu
Etkin yıllar: 2001-günümüz
Boy: 1,75 m (5 ft 9 in)

Elyas M'Barek (d. 29 Mayıs 1982, Münih), Avusturya-Tunus asıllı Alman oyuncudur.
İlk olarak Dennis Gansel'in yönettiği Mädchen, Mädchen adlı filmle sinema dünyasına adım atmıştır.
Platonik aşk

Platonik/Eflâtûnî aşk, maddeyle ilgisi olmayan, maddî tatmin aramayan, hayalde yaşatılan aşk, sevgi demektir. Bir başka ifade ile seksüellikten arındırılmış (müberrâ olmuş), derin sevgi.
Günlük kullanımda "imkansız aşk, aşık olunana ulaşılması güç olan aşk" manasında kullanılır
Etimoloji

Platonik aşk, Platon'un Şölen adlı aşkı konu alan ve aşk hakkında tartışılan kitabında Sokrates'in bu tarışmada savunduğu ve tanımladığı "ideal" aşk türünden gelir. Sokrates gerçek aşkın, cinsellik içermeyen ve salt sevgiden oluşan bir kavram olduğunu iddia eder. Lâkin unutmamak gerekir ki mevzubahis olan aşk, eşcinsel aşktır. Sokrates kadınlar ile gerçek bir aşk yaşanamayacağını iddia eder ve cinsellikten tiksinir.
Zaman içinde şu şekilde bir anlam kaymasına uğrar:
Cinsellik içermeyen eşcinsel aşk >> Cinsellik içermeyen aşk >>(son dönemde) İmkansız aşk
Bu kavramın Platon'un Devlet kitabından türediği iddiası galât-ı fâhiş olarak nitelendirilebilir.
Laetoli ayak izleri

Kuzey Tanzanya'daki Laetoli fosil bölgesi.
Laetoli ayak izleri, Tanzanya'nın Arusha Bölgesi'ndeki Laetoli'de yer alan tarih öncesi bir arkeolojik sitedir. Bölge Pliyo-Pleyistosen dönemine tarihlenen volkanik kül içinde korunmuş Hominina ayak izleri ile ünlüdür. Laetoli ayak izlerinin bulunduğu alan (Site G), Olduvai boğazının 45 km güneyinde yer almaktadır. Konumu ve izleri 1976'da arkeolog Mary Leakey ve ekibi tarafından keşfedilmiş ve 1978'de kazılara başlanmıştır. Ayak sesi izlenimlerinin analizine dayanan "Laetoli Ayak İzleri", Pliyosen Hominina'daki iki ayaklılık teorisi için ikna edici kanıtlar sağlayarak bilim adamları ve halk tarafından önemli ölçüde tanınmıştır. 1998'den bu yana, Tanzanya Ulusal Müzesi'nden Amandus Kwekason ve New York Üniversitesi'nden Terry Harrison'ın önderliğinde paleontolojik keşifler devam ederek bir düzineden fazla yeni Hominina bulgusunun kurtarılmasına ve aynı zamanda fosillerin kapsamlı bir şekilde yeniden inşasını sağladı. Site, Tanzanya'nın tescilli Ulusal Tarihi Yerleri'dir.
3,7 milyon yıl öncesine tarihlenen bu fosiller, o dönemde homininlerin iki ayaklılığına dair bilinen en eski kanıtlardı. Daha sonra iki ayaklılığı düşündüren özelliklere sahip daha eski Ardipithecus ramidus fosilleri bulundu. Ayak izlerinin yanı sıra Laetoli'de Hominina ve hayvan iskeleti kalıntıları da dahil olmak üzere başka keşifler de yapıldı. Ayak izleri ve iskelet yapısının analizi, Hominina'da iki ayaklılığın genişlemiş beyinlerden önce geldiğine dair açık kanıtlar gösterdi. Tür düzeyinde, izi bırakan Hominina'nın kimliğini kesin olarak belirlemek zordur. Australopithecus afarensis en çok önerilen türdür.