Turukkiler
Turukkuların Çevre Toplumlarla Olan Siyasi ve Sosyal İlişkileri

Yakındoğu toplumlarından bir olan Turukkular, Babil ve Asur gibi eskiçağ dünyasının güçlü devletlerinin yanı sıra, bölgenin yerel prenslikleri ve küçük devletleriyle de yakın ilişkiler içerisinde olmuşlardır. Nitekim Eski Asur, Turukkuların belki de en çok ilişki kurduğu devlettir. Öyle ki, çivi yazılı vesikalardan kral I. Šamšī-Adad'ın iktidarı süresince Asurlular ile Turukkular arasında yoğun bir mücadelenin yaşandığı anlaşılmaktadır. Bu mücadelede kral I. Šamšī-Adad, Turukkular üzerine askeri seferler düzenleyerek onların saldırgan tutumlarına
karşılık verdikten sonra, bir zamanlar Turukkular tarafından mesken tutulan Raniya Ovası'nda da egemenliğini tesis etmiştir.Kral I. Šamšī-Adad bir yandan Ešnunna kralı Naram-Sin'in halefi olan Daduša  ile Arbela bölgesindeki Qabra'nın hâkimiyeti için mücadele ederken, diğer yandan da Šemšāra şehri yüzünden Turukkular ile karşı karşıya gelmiştir. sahip Onun döneminde özel bir kent olan Šemšāra kentinin de içinde bulunduğu Rānia Ovası Asur'un kontrolündeydi. Ancak Asur'un egemenliğinde olan kentin nüfusunun çoğunluğunu Hurriler, geriye kalan kısmını ise Lullubiler oluşturmaktaydı.
Öyle ki, bölgenin yoğun bir şekilde Turukku ve Guti akınlarına maruz kalması, buradaki halkın her an çıkabilecek olan bir saldırıya karşı temkinli olmasını gerektirmiş ve bu da savaşçı bir kimlik kazanmasına olanak sağlamıştır.Asurluların baskın tutumlarına karşın ilk tepkiyi veren Turukkulu Lidāya M.Ö. 1779'da bazı Turukku şehirlerini I. Šamšī-Adad'ın oğlu Išme-Dagan'a karşı isyan hareketi etrafında birleştirmiştir. Fakat Asurluların, Turukkuların düşmanı olan Gutilerle bir ittifak içerisine girmeleri, Lidāya'nın bu siyasi manevrasının olumlu sonuç getirmesini engellemiştir.
Lidāya, Asurlulara karşı giriştiği siyasi manevranın başarısızlıkla sonuçlanmasının
ardından, bu sefer ırkdaşı ve adını bilemediğimiz bir Turukku şehrinin lideri olan Kuwari'nin
öncülüğünde yeni bir isyan tertip etme girişimi içerisine girmiştir. Ancak I. Šamšī-Adad
tarafından yapılan bir toplantıya Kuwari'nin davet edilmesi, Lidāya ile Kuwari arasındaki ilişkinin bozulmasıyla sonuçlanmıştır.Dahası Kuwari'nin, böyle bir toplantıya davet edilmesi,
onun Turukku toplumları içerisindeki yüksek konumunu anlamamız açısından önem arz etmektedir. Ayrıca söz konusu hadiseler Turukkuların bölge siyasetinde oynadığı rolü görmek açısından önemlidir. Diğer taraftan birbirlerine yakın memleketlerde oturan ve ezeli düşman olan Kuwari ve I. Šamšī-Adad ikilisi artık müttefik olmuşlardı, buna karşın daha önce Kuwari'ye bağlılığını bildiren Lidāya ise, şimdi onun koruyucusu durumuna gelen I. Šamšī-Adad'a karşı isyan etmişti.
Belgelerden bu isyanın oldukça geniş çaplı olduğu; binlerce Turukkulu'nun Dicle'nin doğusundaki ovalara, Arrapha'dan Ninive'nin yukarı bölgelerine Ḫ ve Dicle'nin batısına kadar saldırılarda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Ancak isyan hareketi I. Šamšī-Adad'ın önderliğindeki Asur orduları tarafından bastırılmıştır. Nitekim Išme-Dagan tarafından kardeşi Yasma -Addu'ya gönderilen ARM 4, 25 numaralı mektupta bu isyandan bahsedilmektedir. Mari Arşivi'nde yer alan bu mektup arşivin en erken tarihli belgelerinden biridir. İsyan çıktığında Išme-Dagan'ın babasına kral diye hitap etmesi, I. Šamšī-Adad'ın hayatta ve Asur Devleti'nin başında olduğunu göstermektedir. Turukkulu Kuwari ile I. Šamšī-Adad arasında müttefikliğin kurulmuş olduğunu ifade etmiştik. Ancak bu ittifakın sadece Kuwari liderliğindeki ahaliyi bağladığı anlaşılmaktadır. Zira söz konusu Mari mektubunda Lidāya ve onun önderliğindeki Turukkuların düşman oldukları özellikle belirtilmektedir. Ancak söz konusu bu durumun Lidāya ile Kuwari arasındaki liderlik rekabetinden kaynaklandığı Düşünülmektedir. Bu doğrultuda Kuwari'nin. I. Šamšī-Adad ile kurduğu politik yakınlaşma da iki tarafın çıkarları açısından pürüzsüz bir şekilde devam etmektedir.