stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Alain de Benoist
Etkilendikleri

De Benoist'in etkilendiği isimler arasında Antonio Gramsci, Ernst Jünger, Martin Buber, Jean Baudrillard, Georges Dumézil, Ernest Renan, José Ortega y Gasset, Vilfredo Pareto, Karl Marx, Guy Debord, Arnold Gehlen, Stéphane Lupasco, Helmut Schelsky, Konrad Lorenz gibi isimler yer almaktadır, Carl Schmitt ve Oswald Spengler gibi Muhafazakâr Devrimciler, 1930'ların aykırı düşünürleri, Johann Gottfried Herder, Johannes Althusius, iki savaş arası Avusturya Marksistleri ve Alasdair MacIntyre ve Charles Taylor gibi komüniteryen felsefeciler de yer almaktadır.
Özel hayatı

Kendisini neopagan olarak tanımlayan  Benoist, 21 Haziran 1972'de Alman Doris Christians ile evlenmiştir. İki çocuğu vardır.   Kendisi, Fransa şubesinin eski başkanı Nouvelle École'ün himaye komitesinin bir üyesi olan yüksek IQ topluluğu olan Mensa  üyesidir. De Benoist, tahminen 150.000 ila 250.000 kitapla Fransa'nın en büyük özel kütüphanesine sahiptir.
Polimeraz zincir reaksiyonu

PCR için kullanılan bir termal cycler cihazı
Polimeraz zincirleme tepkimesi (polymerase chain reaction - PCR), DNA içerisinde yer alan, dizisi bilinen iki segment arasındaki özgün bir bölgeyi enzimatik olarak çoğaltmak için uygulanan tepkimelere verilen ortak bir isimdir.
Metot basitçe tüp içerisinde nükleik asitlerin uygun koşullarda çoğaltılması esasına dayanır. Bir çeşit "in vitro klonlama" olarak da tanımlanan PCR; 94 °C-98 °C aralığında gerçekleştirilen denatürasyon, kullanılan başlatıcı diziye bağlı olarak 55 °C-72 °C aralığında gerçekleştirilen tavlama (İng. annealing) ve 72 °C'de gerçekleştirilen sıcaklığa dirençli bir DNA polimeraz olan Taq polimerazın kullanıldığı uzama aşamalarından oluşur ve bu döngülerin belirli sayıda tekrarlanmasına dayanır. Dr. Kary B. Mullis 1980'li yıllarda yaptığı PCR çalışmaları ile 1993 yılında Kimya alanında Nobel Ödülü almıştır.
PCR yaygın olarak tıbbi ve biyolojik araştırma laboratuvarlarında kalıtsal hastalıkların teşhisi, genetik parmak izlerinin tanımlanması, bulaşıcı hastalıkların teşhisi, genlerin klonlanması, babalık testi ve DNA hesaplaması gibi değişik konularda yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.
PCR yöntemine dayalı olarak birçok primer olarak adlandırılan başlatıcı DNA dizileri geliştirilmiştir. Bu başlatıcı DNA'lar belli dizilere sahip ve sentetik olarak üretilebilen moleküllerdir. Günümüzde başlatıcı diziler çoğaltılacak olan DNA dizisi için özellikle tasarlanır. PCR'a dayalı ARMS, RAPD, AFLP, SSR ve ISSR gibi çeşitli moleküler teknikler geliştirilmiştir. Bu teknikler birçok bitki ve hayvanda genetik akrabalığın teşhisinde tür içi ve türler arasında kullanılmaktadır.
Aşamalar

PCR yöntemi, genellikle yaklaşık 30 denatürasyon-tavlama-uzama döngüsünden oluşmakla birlikte döngülerden önce yaklaşık 5 dakikalık bir denatürasyon süreci ve sonrasında yine yaklaşık 5 dakikalık bir uzama süreci içerir. Bu süreçler PCR'dan önce DNA zincirlerinin birbirinden ayrılmış olduğundan ve sonrasında zincirlerin tamamlandığından emin olunmasını sağlar.
Aşamalar > Denatürasyon

DNA dizisinin çoğaltılması için iki zincirin ayırılması gerekmektedir, bunun için de 20-30 saniye boyunca yaklaşık 95 °C sıcaklıklarına maruz bırakılması gerekmektedir. Çoğu enzim bu sıcaklıklarda denatürasyona uğrayacağı için kullanılamaz. PCR yönteminin gelişmesinde en büyük katkıyı kullanılan yüksek sıcaklıklara dayanabilen Taq polimeraz enziminin bulunması yapmıştır. Bu enzim ilk olarak Yellowstone Millî Parkı'nda bir kaplıcada yaşayan Thermus aquaticus bakterisinden izole edilmiştir.
Aşamalar > Tavlama

Tavlama sıcaklığı genellikle başlatıcı dizilerin erime sıcaklığının, yani DNA zincirinden ayrıldığı sıcaklığın (Tm, İng. primer melting temperature) 5 °C altında olacak şekilde ayarlanır, böylece başlatıcı dizinin özel olarak hedef DNA zincirine bağlanıp diğerlerine bağlanmaması sağlanır. Bu sıcaklık guanin ile sitozinin üçlü hidrojen bağı kurup adenin ile timinin ikili hidrojen bağı kurması nedeniyle başlatıcı dizideki AT/GC yüzdesine bağlıdır. Kısa diziler için Tm=2(A+T)+4(G+C) olarak hesaplanabilirken 13 nükleotitten uzun başlatıcı diziler için Tm=64,9+41(G+C-16,4)/(toplam nükleotit sayısı) olarak hesaplanabilir. Tavlama aşaması yaklaşık 20-60 saniye sürer.
Aşamalar > Uzama

Uzama için Taq polimeraz enziminin en iyi çalıştığı sıcaklık olan 72 °C kullanılır. Uzama süresi ise çoğaltılacak olan DNA zincirinin uzunluğuyla doğru orantılı olup bin baz çifti başına 10 saniye ile 1 dakika arasında değişir.
Çeşitler > Ters transkriptaz PCR (RT-PCR)

RT-PCR DNA yerine bir mRNA dizisinin çoğaltılmasını sağlamak için kullanılan PCR yöntemidir. Bu yöntemde ters transkriptaz (İng. reverse transcriptase, RT) enzimi mRNA dizisini cDNA (İng. complementary DNA, tamamlayıcı DNA) dizisine dönüştürmek için kullanılır ve cDNA üzerine PCR uygulanır. Bir adımlı ve iki adımlı olarak ayrılır. Ters transkriptaz enzimi için başlatıcı dizi olarak duruma bağlı olacak şekilde rastgele heksamerler, oligo-d(T) dizileri ya da özel hazırlanmış diziler kullanılabilir. Bir adımlı RT-PCR'da özel başlatıcı diziler kullanılmalıdır çünkü hem mRNA hem de cDNA dizilerine bağlanmaları gerekmektedir. Buna karşın, iki adımlı RT-PCR'da ters transkripsiyon ve PCR aşamaları ayrı başlatıcı diziler kullanılarak sırayla yapılır ve ters transkripsiyon adımı için üç çeşit başlatıcı diziden herhangi biri kullanılabilir.
Çeşitler > Nicel PCR (qPCR)

Nicel (ing. quantitative) ya da gerçek zamanlı PCR yöntemi temel PCR yönteminin aksine sadece DNA'nın varlığını değil miktarını da bulmayı amaçlayan PCR yöntemidir. Çoğaltılan DNA'nın miktarını hesaplamak için DNA dizisine özel floresan boyalar kullanılabilir. RT-PCR ile beraber kullanıldığında qRT-PCR (İng. quantitative real-time PCR) olarak bilinir ve mRNA miktarını, dolayısıyla gen ifadesini ölçmek için kullanılır.
Çeşitler > Multipleks PCR

Multipleks PCR yönteminde birden fazla başlatıcı dizi çifti kullanılarak birden fazla dizi çoğaltılır. Tepkimenin istenen şekilde gerçekleşmesi için her dizi için dikkatli bir şekilde optimize edilmesi gerekir.
Tuvaca

| Tuvaca |
| --- | --- |
тыва дыл tıva dıl
Ana dili olanlar: Rusya (Tuva Özerk Cumhuriyeti)
Konuşan sayısı: 250.000-300.000  (tarih gerekli)
Dil ailesi: Türki diller  Şaz TürkçesiSibirya grubuGüney koluSayan dilleriTuvaca
Yazı sistemi: Kiril alfabesi Eski alfabe: Latin alfabesi
Dil kodları
ISO 639-2: tyv
ISO 639-3: tyv
Glottolog: tuvi1240
Tuvaca, Tuva Türkçesi, Tuva dili (Tuvaca: тыва дыл / tıva dıl), Rusya'ya bağlı özerk Tuva Cumhuriyetinde Tuvalar tarafından konuşulan Sayan dilleri grubundan çağdaş Türk yazı dillerinden biridir. Tuva Cumhuriyeti'ndeki 250.000 civarındaki Tuva nüfusunun yanı sıra, kuzey-batı Moğolistan'da 27.000 kişi ve Çin'in adlandırmasıyla Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ne Türk Dünyasındaki adlandırmayla Doğu Türkistan'a  bağlı Altay İli'nde 2.400 kişi bu dili konuşmaktadır. Ayrıca Buryat Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde ve Kazakistan'da az sayıda Tuvaca konuşanlar vardır.
Tuvaca konuşan biri
Tuva Cumhuriyeti
Göktürk Kitabeleri - Yazıyı taşıyan en eski belge Tuva'da Kızıl şehrinde bulunmaktadır.
Tuvaca, söziçi ve sözsonu d seslerinin durumu açısından ele alındığında Yakutçaya, y- sesinin ç- sesine gelişimi açısından Hakasçaya yakındır denebilir. Şorcanın Tatarca ve Tuvaca arasında bir Türk dili olması Tuvaca ve Şorca arasında tercüman olmadan anlaşılması yakınlığın göstergesidir.
Tannu Tuva Halk Cumhuriyeti ve Tuva Cumhuriyeti'nin resmî dil olup 1940'tan beri de zorla kabul ettirilen Kiril alfabesi ile yazılmaktadır. Rusçanın Kiril alfabesinde bulunmayan üç harf eklemesi yapılmıştır.
Ek Harfler;
Ң ң (Tuvacada "ñ" (birleşik ng)
Ө ө (Tuvacada "ö")
Ү ү (Tuvacada "ü")
Bu harfler Kiril alfabesinde türetildikleri harften hemen sonra gelirler; örneğin: Н, Ң ; О, Ө ; У, Ү olarak takip eder.
Dilde olduğu gibi kültürde de Moğol tesiri vardır. Tuva Türkçesi 1930'a kadar Eski Uygur alfabesi ya da Moğol alfabesi da denilen alfabe ile yazı yaşamını devam ettirmiştir. Kısa bir süre bağımsız olan Tuva Cumhuriyeti'nde Türk Latin Alfabesi de kullanılmış fakat daha sonra SSCB'nin işgalinden sonra 1940'tan itibaren Kiril alfabesi mecburi olmuş ve bu alfabe ile yazı yaşamını sürdürmektedir.
Tuvaca, Türkiye Türkçesinde olduğu gibi, yüzey bilimi (jeomorfoloji) bileşik kelimelere, son ekler ekleyerek kelime türetirler. Örnek: [teve] 'deve' demektir, [teve-ler] 'develer', [teve-ler-im] 'develerim', [teve-ler-im-den] 'develerimden' gibi.
Ç ayrımı

Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan gibi Türk dillerindeki y ile başlayan Türkçe asıllı sözler, Kırgızcada c, Kazakçada j, Yakutçada s değişimine uğramışken Tuvacada ise ç ile söylenir. Çeñge (yenge), çılan (yılan), yıl (çıl), çurt (yurt), çeen (yeğen), çem (yemek), çedi (yedi,7), çarış (yarış), çarık (yarık), çañgı (yankı), çag (yağ)  gibi.
Söziçinde D varlığı

Eski Türk dilindeki söz ortası "d" sesi, günümüzde çoğu Türk dilinde "y" harfine dönüşmüşken Tıva Türkçesinde değişime uğramamıştır. "adak", son (ayak sözünden), "bedik" (yüksek, Türkiye Türkçesinde "büyük" sözüne dönüşmüştür), "kuduk" (kuyu), "kuduruk" (kuyruk),"küdee" (güvey, damat)
Yazı sistemi

Tuvaca şimdi Kiril Alfabesini kullanmadan önce Latin Alfabesini kullandılar. Latin Alfabesinden önce Uygurlardan Moğollara geçen Uygur Alfabesini (bu alfabe aslında Sogdlardan alınmıştır denilir)  kullandılar. Tuvaların şu anda kullanmadıkları Göktürk Alfabesi millî alfabeleridir.
Yazı sistemi > Orhun alfabesi

Ana madde: Orhun alfabesi
Tuvaların eskiden kullandıkları ilk ve ulusal alfabe Orhun alfabesi adı da verilen Turan coğrafyasının Türk alfabesidir.[kaynak belirtilmeli]
- Tuba (Eski Türk alfabesinde v harfi olmayıp b harfi vardı). Eski Türk dilinde Tuva için Tuba, Toba sözleri kullanıldığı bilinmektedir. Günümüzde Tuva, Tıva, Tofa şeklinde kullanımları vardır.
Yazı sistemi > Uygur alfabesi

Ana madde: Uygur alfabesi
Uygur alfabesi diye tanınmış Sogd menşeli alfabeyi Uygur Türkleri Moğollara öğretmişler ve Moğollar da yakın zamana kadar bu alfabeyi kullanmışlardır. Moğollara yakın olan Tuvalar da bu alfabeyi bir zaman süresince kullandılar. Bu alfabe sonradan oluşan Moğolca ve Mançu alfabelerinin ilk örneğidir. 18 harften oluşur, 4'ü seslidir. Yukarıdan aşağıya doğru yazılır.
Uygur alfabesiyle Uygur Devleti döneminde yazılmış yazılı nesirler:
Altun Yaruk
İki Kardeş Hikâyesi
Sekiz Yükmek
Günümüz Tuvaların dini olan Budizm ile ilgili bilgilerin yanı sıra günümüz Tuva Türkçesi ile benzerlikler epey dikkat çekicidir.
Eski Uygur yazmalarındaki Türkçe ile günümüz Tuva Türkçesinin karşılaştırılması
| Eski Uygur dili | Tuva dili | Türkiye Türkçesi |
| --- | --- | --- |
| töşek | döjek | döşek |
| ödürek | ödürek | ördek |
| kuduruk | kuduruk | kuyruk |
| baştıñ | baştıñ | ilki, önceki |
| biçe | biçe, biçii | küçük, ufak |
| arıg | arıg | temiz, arı-duru |
| çam | şam | dava, itiraz |
| kevirgençig | keergençig | zavallı |
| irbiç | irbiş | pars |
| yalım | çalım | kaya |
Yazı sistemi > Latin alfabesi

1930 yılında Monguş Lopsan-Çimit isminde bir Tuva Budist keşiş tarafından tasarlanmıştır.
A B C D E F G Ƣ I J K L M N Ꞑ O Ɵ P R S Ş T U V X Y Z Ƶ Ь
a в c d e f g ƣ i j k l m n ꞑ o ө p r s ş t u v x y z ƶ ь
Örnek:
Pirgi tьвa dьldьņ yƶykteri - Birinci Tıva (Tuva) dili alfabesi
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B ʙ | C c | D d | E e | F f | G g | Ƣ ƣ |
| H h | I i | J j | K k | L ʟ | M m | N n | Ꞑ ꞑ |
| O o | Ө ө | P p | Q q | R r | S s | Ş ş | T t |
| U u | V v | W w | X x | Y y | Z z | Ƶ ƶ | Ƅ ƅ |
Günümüz Tuva Kiril ve ilk Tuva Latin alfabelerinin karşılaştırılması
| Kiril | Latin | Kiril | Latin | Kiril | Latin | Kiril | Latin |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | A a | И и | I i | П п | P p | Ч ч | С с |
| Б б | B в, P p | Й й | J j, Ɉ ɉ | Р р | R r | Ш ш | Ş ş |
| В в | B в, V v | К к | K k | С с | S s | Щ щ | - |
| Г г | G g, Ƣ ƣ | Л л | L l | Т т | T t | Ъ ъ | - |
| Д д | D d, T t | М м | M m | У у | U u | Ы ы | Ь ь |
| Е е | E e | Н н | N n | Ү ү | Y y | Ь ь | - |
| Ё ё | - | Ң ң | Ꞑ ꞑ | Ф ф | F f | Э э | E e |
| Ж ж | Ƶ ƶ | О о | O o | Х х | X x | Ю ю | - |
| З з | Z z | Ө ө | Ө ө | Ц ц | S s | Я я | - |
Misal olarak,
| Tuva Latin alfabesinin harfleri | PYGY TELEGEJNIN̨ TYRKTERI KATTЬƵЬN̨AR! |
| --- | --- |
Günümüz Tuva Kiril alfabesi ile: Бүгү делегейниң Түрктери каттыжыңар!
İngilizce: All the world's Turkic peoples, unite!
Türkiye Türkçesinde Manası: Bütün dünyadaki Türk soyu, birleşiniz!
Yazı sistemi > Kiril alfabesi

1943 yılında Latin harflerin yerine Sovyet Rusların  baskısı üzerine Kiril alfabesine geçilmiştir.
А Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н Ң О Ө П Р С Т У Ү Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
а б в г д е ё ж з и й к л м н ң о ө п р с т у ү ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я
Rus alfabesinde bulunmayan üç harf eklemesi yapılmıştır.
Ek Harfler
Ң ң (tuvaca „ng“) 
Ө ө (tuvaca „ö“) 
Ү ү (tuvaca „ü“)
Bu harfler Kiril alfabesinde türetildikleri harften hemen sonra gelirler; örneğin: Н, Ң ; О  Ө ; У, Ү olarak takip eder.
Dilde olduğu gibi kültürde de Moğol etkisi büyüktür. Tuvaca 1930'a kadar Moğolların da kullandığı Uygur alfabesi ile yazılmıştır. Kısa bir süre bağımsız olan Tuva Cumhuriyeti'nde Türk Latin Alfabesi de kullanılmış fakat daha sonra SSCB'nin ilhakından sonra 1940'tan itibaren Kiril alfabesi ile yazılmaktadır.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | Ң ң |
| О о | Ө ө | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ү ү |
| Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы |
| Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |  |  |  |  |
Tuva alfabesi

A (A), Б (B), Ж (j), Ч (Ç), Д (D), Э (E), Е (E; kelime başlarında ise YE olarak okunur), Ф (F), Г (G), Х (H), Ы (ı), И (İ), К (K), Л (L), М (M), Н (N); Ң (ñ Damaktan N harfi Türk Ortak Latin Alfabesi'nde “ñ” olarak belirlenmiştir), O (O), Ө (Ö), П (P), Р (R), С (S), Ш (Ş), Т (T), У (U), Y (Ü), В (V), Й (Y), З (Z), Ë (yo), Ц (ts), Щ (şç), Ю (yu), Я (ya), Ъ (kesme işareti), Ь (inceltme işareti)
Tıva Alfabesi:
| Tuva Alfabesi Büyük Küçük | Türkiye Alfabesi  karşılığı | ÖNERİLEN | Tuva Alfabesi Büyük Küçük | Türkiye Alfabesi  karşılığı | ÖNERİLEN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | A | A | П п | P | P |
| Б б | B | B | Р р | R | R |
| В в | V | V | С с | S | S |
| Г г | G | G | Т т | T | T |
| Д д | D | D | У у | U | U |
| Е е | E /YE | E | Ү ү | Ü | Ü |
| Ё ё | YO | kaldırılmalı | Ф ф | F | F |
| Ж ж | j | j | Х х | H | H |
| З з | Z | Z | Ц ц | TS | kaldırılmalı |
| И и | İ | İ | Ч ч | Ç | Ý |
| Й й | Y | Y | Ш ш | Ş | Ş |
| К к | K | K | Щ щ | ŞÇ | kaldırılmalı |
| Л л | L | L | Ъ ъ | Kesme işareti | " |
| М м | M | M | Ы ы | I | I |
| Н н | N | N | Ь ь | inceltme işareti | ' |
| Ң ң | n | ñ | Э э | E | E |
| О о | O | O | Ю ю | YU | kaldırılmalı |
| Ө ө | Ö | Ö | Я я | YA | kaldırılmalı |
Altay Tuvacasında, Türk dünyasının diğer bölgelerinde hemen hemen hiç görülmeyen birtakım arkaik özellikler görülebilmektedir. Mesela bu Tuvaca ağız, bir adaγ-dilidir, yani Eski Türkçe’deki "δ"sesi bugün bazı Türk dillerinde "y" sesine, bazılarında ise "z" sesine dönüştüğü halde, Altay Tuvacası'nda (ve Tuvaca'da) "d" sesine dönüşmüştür. Bir diğer arkaik özellik ise, zarffiil ekleriyle kurulan bağımlı sıralı cümlelerin (periodische Kettensätze) Altay Tuvalarının dilinde çok yaygın olarak kullanılmasıdır.
Sayılar

0 тик (tik)1 бир (bir), 2 ийи(iyi), 3 үш (üş), 4 дѳрт (tört), 5 беш (beş), 6 алды (aldı), 7 чеди (çedi), 8 сес (ses), 9 тос (tos), 

10 он (on), 20 чеебри (çееbri),30 үжен (üjen), 40 дөртен (dörden), 50 бежен (bejen), 60 алдан (aldan), 70 чеден (çeden), 80 сезен (sezen), 90 тозан (tozan)

100 чүс (çüs), 1000 муң (muñ)
Tuva ve Kırgız Türkçelerinde sıra sayıları karşılaştırması
| Türkçe | Tuvaca | Kazakça | Kırgızca |
| --- | --- | --- | --- |
| birinci | birgi | birinşi | birinçi |
| ikinci | iyigi | ekinşi | ekinçi |
| üçüncü | üşkü | üşinşi | üçünçü |
| dördüncü | dörtkü | törtünşü | törtünçü |
| beşinci | beşki | besinşi | beşinçi |
| altıncı | aldıgı | altınşı | altınçı |
| yedinci | çedigi | jetinşi | cetinçi |
| sekizinci | seski | segizinşi | segizinçi |
| dokuzuncu | tosku | togısınşı | toguzunçu |
| onuncu | ongu | onınşı | onunçu |
| yirminci | çeerbigi | jıyırmanşı | cıyırmançı |
Renkler

Tuva Türkçesinde renk sözü "öñ" demektir. Ak (ak, beyaz), kara (kara, siyah), kök (gök, mavi), kızıl (kızıl, kırmızı), sarıg (sarı), nogaan (yeşil), hüreñ (kahverengi).
Bilinmesi gerekenler

Tuvacada söz (kelime) sonundaki ç, günümüzde şye dönüşmüştür (3-üş).
Tuvacada t, tonlulaşarak günümüzde d ye dönüşmüştür (6-aldı).
Tuvacada g  nin düşmesi ile birlikte kendisinden sonra gelen ünlü de düşmüştür (8-ses, 9-tos).
Azerbaycan ve Türkmenistandaki gibi söz başlarında genelde t yerine d kullanımı vardır. Daş (taş), dajık sug (taşkın su), dan(tan), daştıı (dışarı, dış), der (ter), dovurak (toprak), doozun (toz), duzak (tuzak), duzaar (tuzlamak), dus (tuz), dıgış (tıkışık), dırbak (tırnak), dırgak (tarak) v.b.
Tuva dilinde diğer dillerin aksine geçmiş hayat çizgisinin önünde, gelecek ise arkasında yer alır. Bu nedenle Tuvalar, songgaar (geri gitmek) sözcüğünü geleceği, burungaar (ileri gitmek) sözcüğünü de geçmişi ifade etmek amacıyla kullanırlar.
Dilbilgisi > Ünlüler

Tuvaada 8 ünlü var. 
а (a), е/э (e), и (i), о (o), ө (ö), у (u), ү (ü), ы (ı)
Dilbilgisi > Uzun ve kısa ünlüler

Sekiz ayrı ünlü uzun veya kısa olabilir. 

ол (ol) - o

оол (ool) - oğul

дүн (dün) - gece

дүүн (düün) - dün
Dilbilgisi > Kargıraa Ünlüler

аът (a't) - at (hayvan)

ат (at) - ad,isim
bunun istisnası durumlar da vardır.

каш - kaç, nasıl
Dilbilgisi > Tuvaca, Türkçe ve Kırgızca şahıs zamirleri karşılaştırılması

Türkçe - Kırgızca - Tuvaca

ben-	men-	men

sen-	sen-  sen

o-	al-	ol

biz-	biz-	bis

siz-	siz, sizder, siler-	siler

onlar-	alar-	olar
Zamirlerin –nıkı, -nıyı, - nıı, -nii vb. eklerle birleşimi
Kırgızca -Türkçe - Tuvaca

meniki-benim- meeñii

seniki – senin 	-señii

anıkı – onun	-ooñuu

bizdiki – bizim--bistii, bisternii,

sizdiki, sizderdiki, silerdiki – sizlerin-silerlernii

alardıkı - onların-olarnıı
Dilbilgisi > Soru sıfatları

kaş, kaşıl (kaç)?, kaş kiji (kaç kişi), kayı (hangi), kayı bajın (hangi ev)?, çeje, çejel (kaç), çeje mal (kaç sığır)?, kandıg (nasıl, hangi), kandıg kiji (nasıl kişi)?
Dilbilgisi > Düşürmeler

Tuva Türkçesinin öteki Türk lehçeleri ile karşılaştırıldığında belirgin özelliği düşürmelerin çok yaygın olmasıdır. Ses (sekiz), aas (ağız) v.b.
Fakat ünsüzlerini düşüren bazı sözler ek aldıklarında aslına dönerler. aas (ağız)  aksım-askım (ağzım), ool (oğul), oglum (oğlum), bört (börk) börgüm (börküm), v.b.
Dilbilgisi > Örnek

Ада чокта чартык өскүс, Ава чокта бүдүн өскүс.
Кырган аьт орук часпас.
Tuva edebiyatı

Ana madde: Tıva yazarlar listesi
Ana madde: Tuva edebiyatı
Tuva Türklerine özgü gelişmiş bir edebiyat bulunmaktadır. Önemli yazarlar arasında Çoodu Kara-küske, Viktor Kök-ool, Stepan Sarıg-ool ve Salçak Toka sayılabilir.
XX. yüzyılda edebi dil haline gelen Tuva Türkçesinin önemli yazarları:
Aleksey Arapçor (Арапчор, Алексей Дугерович) (1924)
Hovalıg Artık (Артык, Ховалыг Хом-Оттуковна) (1951)
Aleksandr Darjay (Даржай, Александр Александрович) (1944)
Eduard Dongak (Донгак, Эдуард Люндупович) (1941)
Dorju Monguş (Монгуш, Доржу Баянович) (1939-1992)
Monguş Ölçeyool (Олчей-оол, Монгуш Кунгаевич) (1934-1996)
Mannay Oorjak (Ооржак, Маннай Намзыраевич) (1892-1968)
Çançıhoo Oorjak (Ооржак, Чанчы-Хоо Чапаажыкович)(1895-1962)
Oleg Saganool (Саган-оол, Олег Карламович) (1913-1971)
Vladimir Serenool (Серен-оол, Владимир Седипович) (1942-1994)
Oleg Suvakpit (Сувакпит, Олег Одербеевич) (1926)
Salim Sürünool (Сюрюн-оол, Салим Сазыгович) (1924-1995)
Yekaterina Tanova (Танова, Екатерина Дуктуг-ооловна) (1930)
Salçak Toka-Kol Tııkı (Тока, Салчак Калбакхорекович-Кол Тыыкы) (1901-1973)
Baazanay Tülüş (Тюлюш, Баазанай Халдааевич) (1890-1951)
Baykara Hövenmey (Ховенмей, Байкара Дамчаевич) (1915-1972)
Leonid Çadamba (Чадамба, Леонид Борандаевич) (1918-1987)
Kuular Çerligool (Черлиг-оол, Куулар Чашпынмаевич) (1940)
Saylıkmaa Kombu (комбу, сaйлыкмaa сaлчaккызы) (1960-)
Sık kullanılan cümleler

Tuvaca /Tıva dıl /Тывa дыл
Evet/iye/ ийе
Sen /sen/ сен
Hayır, yok /çok/чок
Merhaba, selam /ekii/Экии
Hoşça kal, güle güle / bayırlıg/бaйырлыг
Nasılsınız?/Kayı hire tur siler/Кайы хире тур силер?
Teşekkür ederim/çettirdim/четтирдим
Kim/kım/кым
Ne/çü/чү
ne zaman/kajan/кaжaн
anlamadım/bilbedim/билбедим
saat kaç/şag kaş/шaг кaш
bilmiyorum/bilbes men/ билбес мен
Tuvalarda erkek-kadın adları ve soyadları

Ana madde: Tuva Türklerinde kişi adları
Erkek adları: Adıg-ool, Alaş, Arbak, Ak-ool, Aydıñ, Bagay-ool, Balçır, Bayır, Bayındı, Buyan, Daş-ool, Delger, Demir, Demir-ool, Dozuraş, Kara-kat, Kara-ool,Kañ-ool,Kejik, Kejiktig, Kök-ool, Mergeldey,Möñgün-ool, ortun-ool, Öner-ool, Örgeleer, Sagaan-ool- Sarıg-ool, Sedip, Uran-ool,Uynuk-ool,Hayajık, Herel, Hüler,Hüler-ool, Çeçek-ool, Çeçen-ool, Çiñgis, Ezir-ool, Eker-ool gibi.
Kadın adları: Aldınay, Aldın-kıs, Arjaana, Ak-kıs, Barıñmaa, Belekmaa,Belek-kıs, Darıy, Darıymaa, Doluma, Dolçutmaa, Dolzat, Mañnay, Mañmaa, mendi, Meñgi, Olça, Orjutmaa, Ortumaa,Oyumaa,Önermaa, Örgeldey, Salbak, Salbakay, Sarıg-kıs, Sereñmaa, Serjiñmaa, Sırga, Ünçermaa, Hajıtmaa, Herelmaa, Hüreñ, Hürgül, Çeçek, Çeçekmaa, Çüsükey, Çısıñmaa, Eremaa gibi.
Ortak Erkek-Kadın adları: Aydıs, Bayır, Belek, Dadar, Dambış, Kama, Kökey, Maajık, Mañnay, Sayın, Saydaş, Sarıg, Heymerek, Çeçen, Şañgır, Ertine gibi.
Sülale ve soy adları: Adıg-Tülüş, Ak, Ak-Moñguş, Bay-Kara, Baraan, Dargat, Doñgak, İrgit, Kara-Doñgak, Kara-Moñguş, Kara-Sal, Kol, Kuular, Küjüget, Kırgıs, Maadı, Moñguş, Ondar, Oorjak, Oyun, Öölet, Saaya, Salçak, Sartııl, Sarıg-Doñgak, Sarıglar, Sat, Soyan, Tumat, Tülüş, Hertek, Hovalıg, Homuşku, Çoodu, Şalık gibi.
Akrabalık adları

Kırgan-avay (nine), Kırgan-açay (dede), avay (ana), açay (baba), duñmam (kardeş), akıy (amca, ağbi), çaavay/çeñgey (yenge), daay (dayı), küüy (dayının eşi), ugbay (abla), çestey (enişte), kuda/kudagay (dünür).
Tuva yörelik ağızları

Ülkenin resmî dili daha çok batı bölgesinin dilidir. Her bölgenin kendine özgü ağzı vardır. Resmi dil Kızıl ve yöresinin dilinden ortaya çıkarılmıştır. Tuva'nın batısındaki Baytayga ağzı ise Orta Asya ve Türkiye'ye en yakın olan ağzıdır. Tuva Resmi dilinde "ı" şeklinde olan ses Bay-Tayga ağzında Çağdaş Genel Türkçedeki "a" sesi korunmaktadır.
Tuva veya günümüz Tuva halkının kullanımı ile Tıva (dil) Türkçesi 4 dialektiliği görülür: Orta (Çöön-Hemçik, Övür, Süt-Höl, Çaa-Höl, Ulug-Hem, Biy-Hem bölgeleri); batı (Barıın-Hemçik, Bay-Tayga, Möngün-Tayga bölgeleri); güneydoğu (Çedi-Höl, Tandı, Tes-Hem, Erzin bölgeleri); kuzeydoğu (Toju) ve Kaa-Hem, Tere-Höl ağızları (ayalgaları).
Toju ağzı
Baytayga ağzı
Tuvaca Kiril- Latin-okunuş karşılaştırmaları

Шыян ам. Буруңгуңуң мурнунда, теве кудуруу черге дөжелип те мыйызы дээрге шаштыгып турар шагда дөртен бир угаанныг хаан чоруптур оо.
Şıyan am. Buruñguñuñuñ murnunda, teve kuduruu çerge döjelip te mıyızı deerge şaştıgıp turar şagda dörten bir ugaannıg haan çoruptur oo.
İşte böyle! Çok eskiden, deve kuyruğunun yere değip, teke  boynuzunun göğe uzandığı çağda kırk bir yaşında akıllı bir han yaşarmış.
Türkiye Türkçesi-Tuvaca- Göktürkçe karşılaştırmaları

| Türkiye Türkçesi | Tuvaca | GökTürkçe | Kazakça |
| --- | --- | --- | --- |
| Dört | dört | tört | tört |
| Yıl | çıl | yıl | jıl |
| Üç | üş | üç | üş |
| dil | dıl | til | til |
| doy- | tod- | tod- | toy- |
| uyu- | udu- | udı- | uyı- |
| deniz | dalay | taluy | teniz |
| kemik | söök | siñük | süyek |
| köpek | ıt | ıt | it |
| kutsal | ıdıg | ıduk | kiyeli |