Robert Oppenheimer
Son yılları ve ölümü

Bilimin sınırları artık uzun yıllar süren çalışmalarla, uzmanlaşmış sözcük dağarcıklarıyla, sanatlarla, tekniklerle ve en uygar toplumun bile ortak mirasından gelen bilgilerle birbirinden ayrılmıştır ve bu tür bir bilimin sınırında çalışan herkes bu anlamda evinden çok uzaktadır, tıpkı bugün sanat dediğimiz şeyin matrisi ve kökeni olan pratik sanatlardan da çok uzaktadır.
Robert Oppenheimer"Sanat ve Bilim Alanında Beklentiler" Man's Right to Knowledge
Oppenheimer 1954'ten itibaren her yılın birkaç ayı ABD Virjin Adaları'ndaki Saint John adasında yaşadı. 1957 yılında Gibney Plajı'nda 2 dönümlük (0,81 hektar) bir arazi satın aldı ve burada sahilde sade bir ev inşa etti. Zamanının önemli bir kısmını kızı Toni ve eşi Kitty ile birlikte yelken yaparak geçirdi.
Oppenheimer'ın güvenlik izninin kaldırılmasının ardından kamuoyunun karşısına ilk çıkışı, Columbia Üniversitesinin iki yüzüncü yıldönümü radyo programı Man's Right to Knowledge için verdiği ve felsefesini ve modern dünyada bilimin rolüne ilişkin düşüncelerini özetlediği "Sanat ve Bilim Alanında Beklentiler" başlıklı konferans oldu. Güvenlik duruşmasından iki yıl önce konferans serisinin son bölümü için seçilmişti, ancak üniversite hakkındaki tartışmadan sonra bile devam etmesi konusunda kararlıydı.
Şubat 1955'te Washington Üniversitesi rektörü Henry Schmitz, Oppenheimer'a burada bir dizi konferans vermesi için yaptığı daveti aniden iptal etti. Schmitz'in bu kararı öğrenciler arasında infiale yol açtı. 1200 öğrenci kararı protesto eden bir dilekçe imzaladı ve Schmitz'in kuklası yakıldı. Onlar protesto yürüyüşü yaparken Washington eyaleti Komünist Partiyi yasakladı ve tüm hükûmet çalışanlarının sadakat yemini etmesini zorunlu kıldı. Fizik bölümü başkanı ve Oppenheimer'ın Berkeley'den meslektaşı olan Edwin Albrecht Uehling, üniversite senatosuna başvurdu ve Schmitz'in kararı 56'ya karşı 40 oyla bozuldu. Oppenheimer, Oregon'a yaptığı bir yolculuk sırasında uçak değiştirmek için Seattle'da kısa bir süre durdu ve Washington Üniversitesi'nden birkaç öğretim üyesiyle birlikte kahve içti, ancak Oppenheimer burada hiçbir zaman ders vermedi.
Oppenheimer, bilimsel icatların insanlık için oluşturabileceği tehlikeler konusunda giderek daha fazla endişe duyuyordu. Albert Einstein, Bertrand Russell, Joseph Rotblat ve diğer seçkin bilim adamları ve akademisyenlerle birlikte 1960 yılında Dünya Sanat ve Bilim Akademisini kurdu. Kamuoyu önünde küçük düşürülmesinin ardından, 1955 Russell-Einstein Manifestosu da dahil olmak üzere 1950'lerde nükleer silahlara karşı düzenlenen büyük açık protestoları imzalamamış ve davet edilmesine rağmen 1957'deki ilk Pugwash Bilim ve Dünya İşleri Konferanslarına katılmamıştır.
Oppenheimer konuşmalarında ve kamuya açık yazılarında, bilimin fikir alışverişinde bulunma özgürlüğünün siyasi kaygılarla giderek daha fazla engellendiği bir dünyada bilginin gücünü yönetmenin zorluğunu sürekli olarak vurgulamıştır. Oppenheimer 1953 yılında BBC'de Reith Dersleri'ni verdi ve bu dersler daha sonra Bilim ve Ortak Anlayış adıyla yayınlandı.
Oppenheimer 1955 yılında, 1946'dan bu yana nükleer silahlar ve popüler kültür konusunda verdiği sekiz konferansın bir derlemesi olan The Open Mind'ı yayınladı. Oppenheimer nükleer silah diplomasisi fikrini reddetti. "Bu ülkenin dış politika alanındaki amaçları zorlama yoluyla gerçek ve kalıcı bir şekilde gerçekleştirilemez". şeklinde yazdı.
1957 yılında Harvard'daki felsefe ve psikoloji bölümleri Oppenheimer'ı William James Konferanslarını vermesi için davet etti. Edwin Ginn liderliğindeki ve aralarında Archibald Roosevelt'in de bulunduğu etkili bir grup Harvard mezunu bu kararı protesto etti. Oppenheimer'ın Sanders Tiyatrosu'nda verdiği "Düzen Umudu" başlıklı altı konferansa 1200 kişi katıldı. Oppenheimer 1962'de McMaster Üniversitesinde Whidden Konferanslarını verdi ve bu konferanslar 1964'te Uçan Trapez: Fizikçiler için Üç Kriz adıyla yayınlandı.
Siyasi güçten mahrum kalan Oppenheimer ders vermeye, yazmaya ve fizik üzerine çalışmaya devam etti. Avrupa ve Japonya'yı gezerek bilim tarihi, bilimin toplumdaki rolü ve evrenin doğası hakkında konuşmalar yaptı. Oppenheimer, Eylül 1963'te Amerikan Fizik Enstitüsü Niels Bohr Kütüphanesi ve Arşivleri'nin açılışında bilim tarihi üzerine çalışmanın önemi hakkında konuştu.
Eylül 1957'de Fransa ona Légion d'honneur ödülünü verdi ve 3 Mayıs 1962'de İngiltere'deki Royal Society'nin yabancı üyesi seçildi. Başkan John F. Kennedy, Oppenheimer'ın iktidara yükselmiş birçok siyasi arkadaşının ısrarıyla, siyasi rehabilitasyon jesti olarak 1963 yılında Oppenheimer'a Enrico Fermi Ödülü'nü verdi. Bir önceki yılın ödülünü kazanan Teller da aralarındaki kırgınlığı gidereceği umuduyla bu ödülü Oppenheimer'ın almasını önermişti. Kennedy'nin öldürülmesinden bir hafta kadar sonra, halefi Başkan Lyndon Johnson, Oppenheimer'a ödülü "teorik fiziğe bir öğretmen ve fikir yaratıcısı olarak yaptığı katkılar ve kritik yıllarda Los Alamos Laboratuvarı ve atom enerjisi programına liderlik ettiği için" takdim etti. Oppenheimer Johnson'a şunları söyledi: "Sayın Başkan, bugün bu ödülü vermenizin biraz hayırseverlik ve biraz da cesaret gerektirdiğini düşünüyorum".
Ödülün ima ettiği rehabilitasyon kısmen sembolikti, çünkü Oppenheimer'ın hala güvenlik izni yoktu ve resmi politika üzerinde hiçbir etkisi olamazdı, ancak ödül 50.000 dolarlık vergiden muaf bir maaşla birlikte geldi ve ödül Kongredeki birçok önde gelen Cumhuriyetçiyi öfkelendirdi. Merhum Başkan Kennedy'nin halen Beyaz Saray'da yaşayan dul eşi Jacqueline, Oppenheimer ile görüşerek kocasının madalyayı almasını ne kadar çok istediğini söylemeyi ihmal etmedi. Kennedy 1959'da hala senatörken, Oppenheimer'ın düşmanı Lewis Strauss'un Ticaret Bakanlığı gibi gözde bir hükûmet pozisyonunu kıl payı reddetmesinde etkili olmuş ve Strauss'un siyasi kariyerini etkili bir şekilde sona erdirmişti. Bu kısmen bilim camiasının Oppenheimer adına yaptığı lobi faaliyetlerinden kaynaklanıyordu.
Sigara tiryakisi olan Oppenheimer'a 1965'in sonlarında gırtlak kanseri teşhisi kondu. Sonuçsuz kalan ameliyatın ardından 1966 yılının sonlarında başarısız radyasyon tedavisi ve kemoterapi gördü. Oppenheimer 18 Şubat 1967'de, komaya girdikten üç gün sonra, 62 yaşında Princeton'daki evinde öldü. Bir hafta sonra Princeton Üniversitesi kampüsündeki Alexander Hall'da bir anma töreni düzenlendi. Törene aralarında Bethe, Groves, Kennan, Lilienthal, Rabi, Smyth ve Wigner'in de bulunduğu 600 bilimsel, siyasi ve askeri çalışma arkadaşı katıldı. Kardeşi Frank ve ailesinin geri kalanının yanı sıra tarihçi Arthur M. Schlesinger, Jr, romancı John O'Hara ve New York Şehir Balesinin direktörü George Balanchine de oradaydı. Bethe, Kennan ve Smyth kısa birer konuşma yaptılar. Oppenheimer'ın cesedi yakıldı ve külleri bir vazoya konuldu. Eşi külleri St. John'a götürdü ve küpü sahil evinin yakınında denize bıraktı.
Ekim 1972'de Kitty 62 yaşında akciğer embolisi ile komplike olan bir bağırsak enfeksiyonu nedeniyle öldü. Oppenheimer'ın New Mexico'daki çiftliği daha sonra oğulları Peter'a, sahildeki mülkleri ise kızları Katherine "Toni" Oppenheimer Silber'a miras kaldı. FBI'ın babasına karşı eski suçlamaları gündeme getirmesinin ardından Toni'nin Birleşmiş Milletler çevirmeni olarak seçtiği mesleği için güvenlik izni reddedildi. Ocak 1977'de, ikinci evliliğinin bitiminden üç ay sonra, ailesine ait sahil evinde kendini astı. Mülkü "halka açık bir park ve rekreasyon alanı olması için St John halkına" bıraktı. Orijinal ev kıyıya çok yakın inşa edilmiş ve bir kasırgaya yenik düştü. 2007 yılı itibarıyla Virjin Adaları Hükûmeti yakınlarda bir Toplum Merkezi bulundurmaktadır.