Mançurya
Tarihçe > 1900'lerden bu yana Mançurya

19. yüzyılın sonlarına doğru, başta Rusya ve Japonya olmak üzere çeşitli güçler Mançurya'yı ele geçirmek için birbirleriyle mücadeleye giriştiler. Rusya ve Japonya arasında Mançurya konusundaki ilk anlaşmazlık Liaodong Yarımadası'nın denetimi konusunda çıktı. Birinci Çin-Japon Savaşı'ndan (1894-95) zaferle çıkan Japonya, Çin'den Liaodong Yarımadası'nın kendisine verilmesini istedi. Ama Fransa'yla Almanya'dan destek alan Rusya'nın müdahalesiyle Japonya bu talebinden vazgeçmek zorunda kaldı. Öte yandan Rusya yıldırma ve entrika yoluyla Çin'den Dairen (Lüda) limanı ve Port Arthur (Lüshun) Doğu Çin Demiryolu'nu birleştirecek bir demiryolu inşa etme hakkını elde etti ve Liaodong Yarımadası'nı 25 yıllığına kiraladı. Rusya ve Japonya'nın Mançurya ve Kore üzerindeki çıkarlarının çatışması 1904-05 Rus-Japon Savaşı'nın patlak vermesine yol açtı. Bu savaşın sonunda yenilgiye uğrayan Rusya, Güney Mançurya'daki tüm haklarını Japonya'ya devretmek zorunda kaldı.
Mançurya 1911 Çin Devrimi'nden sonra askeri yardım karşılığında Japonlara geniş ayrıcalıklar tanıyan Zhang Zuolin adlı bir savaş ağasının denetimi altına girdi. 1915'te Japonya'nın Çin'e sunduğu Yirmi Bir Talep adlı ünlü belgeyle, Çin, Japonya'nın Guangdong bölgesindeki (Liaodong Yarımadası'nın ucunda) kira süresini 99 yıl uzatmak ve Japonlara Mançurya'da uzun süreli hukuksal ve ticari ayrıcalıklar tanımak zorunda kaldı. Çin iç savaşı sırasında Japonlar Guandong, ordusunun desteğiyle Güney Mançurya'yı denetimleri altına aldılar.
Zhang Zuolin'in 1928'de öldürülmesinden sonra yerine geçen oğlu Zhang Xuehiang, Japonların uyarılarına aldırış etmeyerek Nanjing'deki milliyetçi hükûmetle ittifak kurdu. Bunun üzerine Japon birlikleri 18 Eylül 1931'de Shenyang kentindeki Çin kışlasına saldırdılar ve ertesi gün kenti ele geçirdiler. Sonraki beş ay içinde bütün Mançurya'yı işgal eden Japonlar 9 Mart 1932'de Mançurya'daki üç tarihsel yönetim bölgesini bir araya getirerek Mançukuo adlı bir kukla devlet kurdular. Eski Çin İmparatoru Puyi, Tianjin'den Mançurya'ya getirilerek önce "baş yönetici", ardından da imparator yapıldı. Kâğıt üzerinde Çin'in denetiminde bulunan Mançukuo hükûmeti, gerçekte Mançurya'yı Asya'da izleyecekleri yayılmacı politika için bir üs haline getirmek isteyen Japonya'nın sıkı denetim ve gözetimi altındaydı. Japonlar bölgedeki bütün önemli sanayi kollarının yönetimini üstlenerek II. Dünya Savaşı sonuna doğru Mançurya'yı Çin'in en sanayileşmiş bölgesi durumuna getirdiler. Mançurya, 1932'den 1945'e değin Japonya'nın yönetimi altında kaldı. Mançurya'nın düşmesinden sonra çok sayıda Mançuryalı asker ve silahlı sivil yeraltındaki Çinli komünistlerle işbirliği yaparak Japonya'ya karşı bir gerilla hareketi örgütledi.
Şubat 1945'teki Yalta Konferansı'nda Sovyet lideri Stalin, Sovyetlerin Pasifik Savaş'ına girmesi karşılığında Rusya'nın Mançurya üzerindeki bütün eski hak ve ayrıcalıklarının yeniden tanınmasını talep etti. Bu isteği Müttefik devlet başkanları tarafından derhal kabul edildi. Sovyet birlikleri Mayıs 1945'te Avrupa'dan Asya'ya doğru ilerlemeye başladı. 8 Ağustos'ta Japonya'ya savaş ilan eden Sovyetler Birliği, 9 Ağustos'ta Mançurya'ya saldırdı. Savaş 14 Ağustos'ta sona erdi. 16 Ağustos'ta Mançukuo imparatoru Puyi Ruslar tarafından tutsak alındı. Sovyet birlikleri, Mançurya'yı fethedilmiş bir toprak gibi görerek, bölgedeki gıda maddelerine, altın külçelerine, sanayi makinelerine ve başka mallara el koymaya başladılar. Sovyet ordusunun koruması altındaki Çinli komünist gerillalar Kuzey Çin'deki komünist birlikleriyle birleşerek Birleşik Demokratik Ordu'yu kurdular ve Mançurya'nın büyük bölümünü ele geçirdiler. Kuomintang birliklerinin Mançurya'daki yenilgisi kesinleşti.
Komünist yönetimin Mançurya ekonomisini yeniden canlandırma çalışmaları 1946'da toprak reformuyla başladı. 1949 sonuna gelindiğinde Mançurya topraklarının tamamı köylüler arasında yeniden paylaştırılmış ve böylece toprak ağalarının gücü kırılmıştı. Komünistlerin sanayi alanındaki ilk işi ise yöreyi önemli bir sanayi merkezi haline getirmek için bölgedeki  fabrikaları yeniden kurmak oldu. 1953-57 arasındaki I. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde, sanayi yatırımlarının büyük bölümü Mançurya'ya ayrıldı. Ağustos 1949'da, Mançurya'da bazı yönetsel düzenlemelere gidilerek Kuzeydoğu Halkı Hükûmeti kuruldu ve Kuzeydoğu bölgesinin yöneticiliğine Gao Gang getirildi. Mançurya, Gao Gang'ın yönetimi altında oldukça özerk bir yapıya kavuştu. Ama Gao Gang ile merkezî hükûmet arasında çıkan anlaşmazlıklar sonunda, Pekin yönetimi 1953'te Kuzeydoğu Halkı Hükûmeti'ne son vererek, Mançurya'yı Liaoning, Jilin ve Heilongjiang adını taşıyan üç yönetim bölgesine böldü. Gao Gang Pekin'e alındı ve 1955'te partiden atıldı. O dönemden beri Çin'in siyasi yapısıyla bütünleşmiş olan Mançurya Çin sanayisinin merkezi olma özelliğini bugünde korumaktadır.