stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชประวัติ > สวรรคต

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตด้วยโรคพระวักกะ (ไต) เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 เวลา 2.45 นาฬิกา ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต สิริพระชนมพรรษาได้ 57 พรรษา นายแพทย์วิบูล วิจิตรวาทการ นักเขียนเชิงประวัติศาสตร์ ได้ให้ความเห็นระบุโรคที่เป็นไปได้ คือ โรคนิ่วในไต, โรคไตอักเสบ จากการติดเชื้อ และโรคไตชนิด Chronic Glomerulonephritis อันเกิดจากต่อมทอนซิลอักเสบฉับพลัน อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถระบุได้ชัดเจนว่าเป็นโรคไตชนิดใด ทั้งนี้ รัฐบาลไทยได้จัดให้วันที่ 23 ตุลาคมของทุกปี เป็นวันปิยมหาราชและเป็นวันหยุดราชการ
ก่อนสวรรคตเคยมีพระราชกระแสรับสั่งในพระราชหัตถเลขาว่าให้ยกเลิกการพระเมรุใหญ่เสีย ปลูกแต่ที่เผาพอสมควรในท้องสนามหลวงแล้วแต่จะเห็นสมควร พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเคารพต่อพระราชประสงค์ จึงโปรดให้จัดการตามพระราชดำรินั้น
พระราชกรณียกิจ

พระราชกรณียกิจที่สำคัญของรัชกาลที่ 5 ได้แก่ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเลิกทาสและไพร่ในประเทศไทย การป้องกันการเป็นอาณานิคมของจักรวรรดิฝรั่งเศสและจักรวรรดิอังกฤษ ได้มีการประกาศออกมาให้มีการนับถือศาสนาโดยอิสระในประเทศ โดยบุคคลศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลามสามารถปฏิบัติศาสนกิจได้อย่างอิสระ นอกจากนี้ได้มีการนำระบบจากทางยุโรปมาใช้ในประเทศไทย ได้แก่ ระบบการใช้ธนบัตรและเหรียญบาท ใช้ระบบเขตการปกครองใหม่ เช่น มณฑลเทศาภิบาล จังหวัด และอำเภอ และได้มีการสร้างรถไฟสายแรก คือ กรุงเทพฯ ถึง อยุธยา ลงวันที่ 1 มีนาคม ร.ศ.109 ซึ่งตรงกับ พุทธศักราช 2433 นอกจากนี้ได้มีงานพระราชนิพนธ์ ที่สำคัญ การก่อตั้งการประปา การไฟฟ้า ไปรษณีย์โทรเลข โทรศัพท์ การสื่อสาร การรถไฟ ส่วนการคมนาคม ให้มีการขุดคลองหลายแห่ง เช่น คลองประเวศบุรีรมย์ คลองสำโรง คลองแสนแสบ คลองนครเนื่องเขต คลองรังสิตประยูรศักดิ์ คลองเปรมประชากร และ คลองทวีวัฒนา ยังทรงโปรดเกล้าฯ ให้ขุดคลองส่งน้ำประปา จากเชียงราก สู่สามเสน อำเภอดุสิต จังหวัดพระนคร ซึ่งคลองนี้ส่งน้ำจากแหล่งน้ำดิบเชียงราก ผ่านอำเภอสามโคก อำเภอเมืองปทุมธานี อำเภอคลองหลวง อำเภอธัญบุรีและอำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี, อำเภอปากเกร็ด และ อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี และ เขตสายไหม เขตบางเขน เขตดอนเมือง เขตหลักสี่ เขตจตุจักร เขตบางซื่อ เขตดุสิต เขตพญาไท และ เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร
พระราชกรณียกิจด้านสังคม ทรงยกเลิกระบบไพร่ โดยให้ไพร่เสียเงินแทนการถูกเกณฑ์ นับเป็นการเกิดระบบทหารอาชีพในประเทศไทย นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงเลิกทาสแบบค่อยเป็นค่อยไป เริ่มจากออกกฎหมายให้ลูกทาสอายุครบ 20 ปีเป็นอิสระ จนกระทั่งออกพระราชบัญญัติเลิกทาส ร.ศ. 124 (พ.ศ. 2448) ซึ่งปล่อยทาสทุกคนให้เป็นอิสระและห้ามมีการซื้อขายทาส
พระราชกรณียกิจด้านการศึกษา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัวทรงเห็นความสำคัญของการศึกษา มีพระราชดำริว่า หากประชาชนมีวิชาความรู้ก็จะเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาชาติบ้านเมือง ทรง ปฏิรูปการศึกษาจากการสอนภายในบ้านและวัด จัดตั้งเป็นโรงเรียนหลวงขึ้นในพระบรมมหาราชวัง ทรงสนับสนุนโรงเรียนของเอกชนที่จัดตั้ง โดยมิชชันนารี ซึ่งเข้ามาเผยแผ่ศาสนา นอกจากนี้ยังพระราชทานพระตำหนักสวนกุหลาบก่อตั้งเป็นโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ เตรียมความพร้อมให้แก่ผู้ที่จะเข้ารับราชการ มีพระราชดำริที่จะขยายโอกาสทาง การศึกษาให้แก่ประชาชนทั่วไป โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ใช้วัดจัดตั้งโรงเรียนราษฎร์ มีโรงเรียนวัดมหรรณพารามเป็นโรงเรียนหลวงสำหรับราษฎรแห่งแรก เป็นต้นกำเนิดให้เกิดโรงเรียนราษฎร์เพิ่มขึ้นในเวลาต่อมา โรงเรียนราษฎร์เหล่านี้บางแห่งก็ดำเนินการโดยเอกเทศ กระทั่งกระทรวงธรรมการถือกำเนิดขึ้นจึงเริ่มเข้ามากำกับดูแล
พระราชกรณียกิจ > การเสด็จประพาสต้นและประพาสหัวเมือง

บทความหลัก: เสด็จประพาสต้น
เส้นทางเสด็จประพาสต้นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2447 ระหว่างวันที่ 14 กรกฎาคม ถึงวันที่ 7 สิงหาคม เป็นเวลา 25 วันเป็นการเสด็จทางเรือจากบางปะอินล่องมาตามแม่น้ำเจ้าพระยา ผ่านเมืองนนทบุรี เข้าคลองบางกอกใหญ่ คลองภาษีเจริญ ฝั่งธนบุรี แล้วเสด็จฯ เข้าคลองดำเนินสะดวกเมืองราชบุรี ผ่านแม่น้ำแม่กลองไปเมืองเพชรบุรี เสด็จประพาสทางทะเล แวะเมืองสมุทรสงคราม ไปเมืองสมุทรสาคร ไปเมืองสุพรรณบุรี
พระราชกรณียกิจ > การเสด็จประพาสสิงคโปร์ ชวา พม่าและอินเดีย

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต่างประเทศครั้งแรกที่สิงคโปร์และปัตตาเวีย ตามคำแนะนำของมิสเตอร์น็อกซ์ (Knox) กงสุลอังกฤษ ที่เสนอเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ในการจัดการศึกษาวิธีการปกครองถวายแด่รัชกาลที่ 5 โดยให้เสด็จทอดพระเนตรเมืองสิงคโปร์ซึ่งเป็นอาณานิคมอังกฤษ เมืองปัตตาเวียและเมืองเสมารังซึ่งเป็นอาณานิคมฮอลันดา เพื่อศึกษาวิธีการปกครองตามแบบอย่างของอังกฤษ และศึกษาความเจริญทางด้านเศรษฐกิจและสังคมแบบตะวันตกเพื่อนำมาใช้ปฏิรูปประเทศไทยให้ทันสมัย
พระราชกรณียกิจ > การเสด็จประพาสยุโรป

บทความหลัก: การเสด็จประพาสยุโรปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว‎
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เป็นพระมหากษัตริย์ไทยพระองค์แรกที่ทรงเดินทางไปถึงทวีปยุโรป การเสด็จฯ เยือนครั้งประวัติศาสตร์ในปี พ.ศ. 2440 (ร.ศ. 116) ถือเป็นทั้งเรื่องใหญ่และใหม่มากในสมัยนั้น ทรงดำเนินพระราชวิเทโศบายเพื่อความอยู่รอดของประเทศ ซึ่งกำลังเผชิญภัยคุกคามของมหาอำนาจตะวันตกที่ขยายอิทธิพลเข้ามายึดครองดินแดนประเทศราชของสยาม ทั้งทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือภาคตะวันออก และภาคใต้ของประเทศ ซึ่งการเสด็จเยือนยุโรปครั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงได้รับการถวายพระเกียรติยศจากประมุขของประเทศต่าง ๆ อย่างยิ่งใหญ่ทำให้สถานะและอธิปไตยของไทยได้รับการรับรองจากนานาประเทศ
การเสียดินแดน

บทความหลัก: การเสียดินแดนของไทยในสมัยรัตนโกสินทร์
การเสียดินแดน > การเสียดินแดนให้ฝรั่งเศส

ครั้งที่ 1 เสียแคว้นเขมร (เขมรส่วนนอก) เนื้อที่ประมาณ 123, 050 ตารางกิโลเมตร และเกาะอีก 6 เกาะ วันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2410
ครั้งที่ 2 เสียแคว้นสิบสองจุไท หัวพันห้าทั้งหก เมืองพวน แคว้นหลวงพระบาง แคว้นเวียงจันทน์ คำม่วน และแคว้นจำปาศักดิ์ฝั่งตะวันออก (หัวเมืองลาวทั้งหมด) โดยยึดเอาดินแดนสิบสองจุไทย และได้อ้างว่าดินแดนหลวงพระบาง เวียงจันทน์ และนครจำปาศักดิ์ เคยเป็นประเทศราชของญวนและเขมรมาก่อน จึงบีบบังคับเอาดินแดนเพิ่มอีก เนื้อที่ประมาณ 321,000 ตารางกิโลเมตร วันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2431 ประเทศฝรั่งเศสข่มเหงไทยอย่างรุนแรงโดยส่งเรือรบล่วงเข้ามาในแม่น้ำเจ้าพระยา เมื่อถึงป้อมพระจุลจอมเกล้า ฝ่ายไทยยิงปืนไม่บรรจุกระสุน 3 นัดเพื่อเตือนให้ออกไป แต่ทางฝรั่งเศสกลับระดมยิงปืนใหญ่เข้ามาเป็นอันมาก เกิดการรบกันพักหนึ่ง ในวันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2436 (วิกฤตการณ์ ร.ศ.112) ฝรั่งเศสนำเรือรบมาทอดสมอ หน้าสถานทูตของตนในกรุงเทพฯ ได้สำเร็จ (ทั้งนี้ ประเทศอังกฤษ ได้ส่งเรือรบเข้ามาลอยลำอยู่ 2 ลำ ที่อ่าวไทยเช่นกัน แต่มิได้ช่วยปกป้องไทยแต่อย่างใด) ฝรั่งเศสยื่นคำขาดให้ไทย 3 ข้อ ให้ตอบใน 48 ชั่วโมง เนื้อหา คือ
ให้ไทยใช้ค่าเสียหายสามล้านแฟรงค์ โดยจ่ายเป็นเหรียญนกจากเงินถุงแดง พร้อมส่งเช็คให้สถานทูตฝรั่งเศสแถวบางรัก
ให้ยกดินแดนบนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงและเกาะต่าง ๆ ในแม่น้ำด้วย
ให้ถอนทัพไทยจากฝั่งแม่น้ำโขงออกให้หมดและไม่สร้างสถานที่สำหรับการทหาร ในระยะ 25 กิโลเมตร ทางฝ่ายไทยไม่ยอมรับในข้อ 2 ฝรั่งเศสจึงส่งกองทัพมาปิดอ่าวไทย เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม – 3 สิงหาคม พ.ศ. 2436 และยึดเอาจังหวัดจันทบุรีกับจังหวัดตราดไว้ เพื่อบังคับให้ไทยทำตาม
ไทยเสียเนื้อที่ประมาณ 50, 000 ตารางกิโลเมตร ให้แก่ฝรั่งเศส ในวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2436 และฝรั่งเศสได้ยึดเอาจันทบุรีกับตราด ไว้ต่ออีก นานถึง 11 ปี (พ.ศ. 2436–2447)
ปี พ.ศ. 2446 ไทยต้องทำสัญญายกดินแดน ร.ศ.122 ให้ฝรั่งเศสอีก คือ ยกจังหวัดตราดและเกาะใต้แหลมสิงห์ลงไป (มีเกาะช้างเป็นต้น) ไปถึง ประจันตคีรีเขตร์ (เกาะกง) ดังนั้นฝรั่งเศสจึงถอนกำลังจากจันทบุรีไปตั้งที่ตราด ในปี พ.ศ. 2447
วันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2449 เสียดินแดน ร.ศ. 125 ไทยต้องยกดินแดนมณฑลบูรพา คือเขมรส่วนใน ได้แก่เสียมราฐ พระตะบอง และศรีโสภณ ให้ฝรั่งเศสอีก ฝรั่งเศสจึงคืนจังหวัดตราดให้ไทย รวมถึงเกาะทั้งหลายจนถึงเกาะกูด
รวมแล้วในคราวนี้ ไทยเสียเนื้อที่ประมาณ 66,555 ตารางกิโลเมตร
และไทยเสียดินแดนอีกครั้งทางด้านขวาของแม่น้ำโขง คืออาณาเขต ไชยบุรี และจำปาศักดิ์ตะวันตก ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2450 (ร.ศ.126)
การเสียดินแดน > การเสียดินแดนให้อังกฤษ

เสียดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำสาละวิน (5 เมืองเงี้ยว และ 13 เมืองกะเหรี่ยง) ให้อังกฤษ เมื่อ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2435
เสียดินแดน รัฐไทรบุรี รัฐกลันตัน รัฐตรังกานู และรัฐปะลิส ให้อังกฤษ เมื่อ 10 มีนาคม พ.ศ. 2451 (นับอย่างใหม่ พ.ศ. 2452) เพื่อขอกู้เงิน 4 ล้านปอนด์ทองคำอัตราดอกเบี้ย 4% ต่อปี มีเวลาชำระหนี้ 40 ปี
พระราชนิพนธ์

มีพระราชนิพนธ์ ทั้งหมด 12 เรื่อง
ไกลบ้าน
ระยะทางเที่ยวชวากว่าสองเดือน
พระราชนิพนธ์จดหมายเหตุรายวัน ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อเสด็จประพาสเกาะชวาครั้งหลัง
เงาะป่า
นิทราชาคริต
พระราชพิธีสิบสองเดือน
กาพย์เห่เรือ
คำเจรจาละครเรื่องอิเหนา
ตำราทำกับข้าวฝรั่ง
พระราชวิจารณ์จดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี
โคลงบรรยายภาพรามเกียรติ์
โคลงสุภาษิตนฤทุมนาการ
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ

บทความหลัก: รายชื่อพระอิสริยยศและพระเกียรติยศในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
| ธรรมเนียมพระยศของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |
| --- | --- |
พระราชลัญจกร
ธงประจำพระอิสริยยศ
ตราประจำพระองค์
การทูล: ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พระพุทธเจ้าข้าขอรับ/เพคะ
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระบรมราชอิสริยยศ

พระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ (20 กันยายน พ.ศ. 2396 - 21 มีนาคม พ.ศ. 2404)
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ บดินทรเทพยมหามกุฎ บุรุษยรัตนราชรวิวงศ์ วรุตมพงศบริพัตร สิริวัฒนราชกุมาร กรมหมื่นพิฆเนศวรสุรสังกาศ (21 มีนาคม พ.ศ. 2404 - 15 มีนาคม พ.ศ. 2410)
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ บดินทรเทพยมหามกุฎ บุรุษยรัตนราชรวิวงศ์ วรุตมพงศบริพัตร สิริวัฒนราชกุมาร กรมขุนพินิตประชานาถ (15 มีนาคม พ.ศ. 2410 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411)
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ฯ พระจุฬาลงกรณ์เกล้าเจ้าอยู่หัว (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411 - 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2416)
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ฯ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2416 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
ภายหลังการสวรรคตในรัชกาลที่ 6
พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (15 พฤศจิกายน พ.ศ.2459-สมัยรัชกาลที่ 7)
ภายหลังการสวรรคตในรัชกาลที่ 7
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ฯ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (สมัยรัชกาลที่ 7-ปัจจุบัน)
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระราชลัญจกรประจำพระองค์

พระราชลัญจกรประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าอยู่หัว เป็นตรางา ลักษณะกลมรี กว้าง 5.5 ซ.ม. ยาว 6.8 ซ.ม. โดยมีตรา พระเกี้ยว หรือ จุลมงกุฏ ซึ่งประดิษฐานบนพานแว่นฟ้า 2 ชั้น มีฉัตรบริวารตั้งขนาบทั้ง 2 ข้าง ถัดออกไปจะมีพานแว่นฟ้า 2 ชั้น ทางด้านซ้ายวางสมุดตำรา และทางด้านขวาวางพระแว่นสุริยกานต์เพชร โดยพระราชลัญจกรของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั้นเป็นการเจริญรอยจำลองมาจากพระราชลัญจกรของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
การสร้างพระลัญจกรประจำพระองค์นั้น จะใช้แนวคิดจากพระบรมนามาภิไธยก่อนทรงราชย์ นั่นคือ "จุฬาลงกรณ์" ซึ่งแปลว่า เครื่องประดับศีรษะ หรือ จุลมงกุฎ ดังนั้น จึงเลือกใช้ พระเกี้ยว หรือ จุลมงกุฎ มาใช้เป็นพระราชลัญจกรประจำพระองค์
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระพุทธรูปประจำพระองค์

พระพุทธรูปประจำพระชนมวาร รัชกาลที่ 5
พระพุทธรูปประจำรัชกาลที่ 5
พระพุทธรูปประจำพระชนมวารพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระพุทธรูปปางห้ามพระแก่นจันทน์ ซึ่งโปรดให้สร้างขึ้นแทน ปางไสยาสน์เพราะทรงพระราชสมภพวันอังคาร โดยทรงให้สร้างขึ้นในราวปี พ.ศ. 2466–2453 สร้างด้วยทองคำ ความสูงรวมฐาน 34.60 เซนติเมตร
พระพุทธรูปประจำรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระพุทธรูปปางขัดสมาธิเพชร พระเกตุมาลาเป็นเปลวเพลิง เหนือพระเศียรกางกั้นด้วยฉัตรปรุทอง 3 ชั้น สร้างราว พ.ศ. 2453-2468 หน้าตักกว้าง 7.2 นิ้ว สูงเฉพาะองค์พระ 11.8 ซ.ม. สูงรวมฉัตร 47.3 ซ.ม.
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ในประเทศ

พ.ศ. 2425 –  เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2411 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ (น.ร.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2443 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ (ป.จ.ว.)
พ.ศ. 2452 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2412 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
พ.ศ. 2425 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการในพระองค์ (ร.ด.ม.(พ))
พ.ศ. 2425 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการแผ่นดิน (ร.ด.ม.(ผ))
พ.ศ. 2425 –  เหรียญจักรมาลา (ร.จ.ม.)
พ.ศ. 2447 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 1 (ม.ป.ร.1)
พ.ศ. 2444 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 1 (จ.ป.ร.1)
พ.ศ. 2440 –  เหรียญราชรุจิทอง รัชกาลที่ 5 (ร.จ.ท.5)
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ

ออสเตรีย-ฮังการี :
พ.ศ. 2412 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญสเทเฟน ชั้นที่ 1
บริเตนใหญ่ :
พ.ศ. 2421 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญไมเคิลและจอร์จ
ราชอาณาจักรฮาวาย :
พ.ศ. 2424 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์คาเมฮาเมฮาที่ 1 ชั้นประถมาภรณ์
สวีเดนและนอร์เวย์ :
พ.ศ. 2427 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญโอลาฟ ชั้นประถมาภรณ์
ญี่ปุ่น :
พ.ศ. 2430 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันสูงส่งยิ่งดอกเบญจมาศ ชั้นสังวาล
สวีเดนและนอร์เวย์ :
พ.ศ. 2430 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์เซราฟีม
เดนมาร์ก :
พ.ศ. 2434 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ช้าง
รัสเซีย :
พ.ศ. 2434 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญอันดรูว์
อิตาลี :
พ.ศ. 2435 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญมอริซและลาซารัส
พ.ศ. 2435 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์แม่พระรับสาร
เยอรมนี :
พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อินทรีดำ
สเปน :
พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระเจ้าการ์โลสที่ 3 ชั้นสายสร้อย
โปรตุเกส :
พ.ศ. 2440 -  สายสะพายแห่งสามเครื่องเสนาอิสริยาภรณ์
ซัคเซิน :
พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์รือคราวน์
ราชรัฐบาเดน :
พ.ศ. 2440 -  เครื่องอิสริยาภรณ์บ้านของความซื่อสัตย์
แกรนด์ดัชชีเฮ็สเซิน :
พ.ศ. 2440 -  เครื่องอิสริยาภรณ์ลุดวิก
บาวาเรีย :
พ.ศ. 2449 -  เครื่องอิสริยาภรณ์เซนต์ฮูเบิร์ต
ดัชชีเบราน์ชไวค์ :
พ.ศ. 2450 -  เครื่งอิสริยาภรณ์เฮนรี่เดอะไลอ้อน
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระยศทางทหาร

16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446: จอมพลแห่งกองทัพบกสยามและกองทัพเรือสยาม (นายทัพและนายทัพเรือ)
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระราชสมัญญานาม

พระองค์ได้รับการถวายพระสมัญญานามว่า"พระปิยมหาราช" แปลว่า มหาราชผู้ทรงเป็นที่รัก, "พระพุทธเจ้าหลวง", พระบิดาแห่งการปฏิรูปข้าวไทย และ พระบิดาแห่งการถ่ายภาพไทย
พระบรมราชานุสรณ์

บทความหลัก: พระบรมราชานุสรณ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชสันตติวงศ์ > พระมเหสี เจ้าจอมมารดา และเจ้าจอม

บทความหลัก: รายพระนามพระภรรยาเจ้าและพระสนมในรัชกาลที่ 5
พระราชสันตติวงศ์ > พระราชโอรสและพระราชธิดา

บทความหลัก: พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
หากไม่นับรวมรัชกาลที่ 1-4 แล้ว ถือว่าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นพระบรมอรรคราชบรรพบุรุษของพระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์ในพระบรมราชจักรีวงศ์ โดยเป็นสมเด็จพระบรมชนกนาถของพระมหากษัตริย์ไทย 2 พระองค์ คือ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นสมเด็จพระบรมอัยกาธิราชของพระมหากษัตริย์ไทยอีก 2 พระองค์ คือ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร และพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รวมถึงยังเป็นสมเด็จพระบรมปัยกาธิราชของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
คลังภาพ

ต้นศตวรรษที่ 20 ทรงได้รับการจัดให้เป็น 1 ในผู้นำของ 16 ชาติผู้จะชี้นำโลก (โปรดสังเกตว่าพระองค์ประทับพระที่นั่งที่มีหมายเลข 6)
ไปรษณียบัตร ปี พ.ศ. 2451 รูปพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (บนซ้าย) กับพระมหากษัตริย์ร่วมสมัย
แผนที่ราชอาณาจักรสยาม ราวปี พ.ศ. 2443
พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ ทรงเปิดเส้นทางรถไฟสายกรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2439
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม

มีนักแสดงผู้รับบท พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้แก่
ธนะชัย ลิ่มสุวรรณ จากภาพยนตร์เรื่อง ทวิภพ (2547)
ดูเพิ่ม

รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย
วันปิยมหาราช
การผนวกนครเชียงใหม่ของสยาม
พระเทพมงคลวัชราจารย์ (เหลือง ฉนฺทาคโม)

| พระเทพมงคลวัชราจารย์ (เหลือง ฉนฺทาคโม) |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: พระคุณท่าน ท่านเจ้าคุณหลวงปู่เหลือง ฉนฺทาคโม
ส่วนบุคคล
เกิด: 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2470 (95 ปี)
มรณภาพ: 10 มกราคม พ.ศ. 2566
นิกาย: ธรรมยุติกนิกาย
การศึกษา: น.ธ.เอก
ตำแหน่งชั้นสูง
ที่อยู่: วัดกระดึงทอง ตำบลบ้านด่าน อำเภอบ้านด่าน บุรีรัมย์
พรรษา: 76
ตำแหน่ง: อดีตที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์(ธ.),อดีตเจ้าอาวาสวัดกระดึงทอง (ธ.) ตำบลบ้านด่าน อำเภอบ้านด่าน จังหวัดบุรีรัมย์
พระเทพมงคลวัชราจารย์ (เหลือง ฉนฺทาคโม)เป็นพระราชาคณะชั้นเทพ,ชาวจังหวัดสุรินทร์,อดีตที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์ (ธ.),อดีตเจ้าอาวาสวัดกระดึงทอง (ธ.) ตำบลบ้านด่าน อำเภอบ้านด่าน จังหวัดบุรีรัมย์
ชาติภูมิ

พระเทพมงคลวัชราจารย์ (เหลือง ฉนฺทาคโม)   มีนามเดิมว่า ชื่อนายเหลือง นามสกุลทรงแก้ว เกิดยามใกล้รุ่ง วันอังคาร ที่1พฤษภาคม พ.ศ. 2470 ที่บ้านนาตรัง หมู่ที่2 ตำบลเขวาสินรินทร์ อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ปัจจุบันแบ่งเขตการปกครองให้ อำเภอเขวาสินรินทร์
หลังเรียนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่3 ขณะอายุ15ปี แล้วออกจากบ้านเดินตามพระพี่ชาย คือ พระครูสมุห์ฉัตร ธมฺมปาโล และพระสมุห์เสร็จ ญาณวุฑโฒ สองศิษย์เอกหลวงปู่สิงห์ ขนฺตยาคโม จากจังหวัดสุรินทร์ไปถึงจังหวัดนครราชสีมา จังหวัดฉะเชิงเทรา จังหวัดชลบุรี จังหวัดจันทบุรี จังหวัดระยอง มีโอกาสได้พบครูบาอาจารย์หลายรูป อาทิ หลวงปู่ดูลย์ อตุโล, พ่อท่านลี ธัมมธโร วัดป่าคลองกุ้ง ฯลฯ
บรรพชาและอุปสมบท

พระเทพมงคลวัชราจารย์ (เหลือง ฉนฺทาคโม) เข้าไปฝากตัวเป็นศิษย์หลวงปู่ฝั้น ขณะอายุ 17 ปี  บรรพชา ณ วัดสุทธจินดา จังหวัดนครราชสีมา มี พระเดชพระคุณ พระโพธิวงศาจารย์ (สังข์ทอง นาควโร) เป็นพระอุปัชฌาย์
เมื่ออายุครบ20ปีบริบูรณ์ เข้าพิธีอุปสมบท ณ พัทธสีมาวัดสุทธจินดาจังหวัดนครราชสีมา มี เจ้าประคุณ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (พิมพ์ ธมฺมธโร) เมื่อดำรงสมณศักดิ์ที่พระญาณดิลก เป็นพระอุปัชฌาย์, พระมหาเขียน ฐิตฺสีโล เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระครูสมุห์ฉัตร ธมฺมปาโล เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายานามว่า ฉนฺทาคโม
หลังอุปสมบทก็อยู่จำพรรษาที่วัดป่าศรัทธาราม ทั้งปฏิบัติและเรียนนักธรรมไปพร้อมกัน พ.ศ. 2490สอบได้นักธรรมชั้นเอก
ปีต่อมา ย้ายไปอยู่วัดป่าศรัทธาราม สวดปาติโมกข์และช่วยสอนนักธรรมพระอาจารย์บุญมาที่อยู่วัดศาลาทอง ก่อนไปพำนักอยู่ที่วัดป่าสาละวัน ใกล้เข้าพรรษา พระอริยเวที (เขียน ฐิตสีโล) ป.ธ.9 วัดสุทธจินดา พาไปจำพรรษาที่จังหวัดกาฬสินธุ์ 
ครั้งหนึ่ง ท่านไปช่วยสวดปาฏิโมกข์และสอนนักธรรมที่วัดป่าสักกาวัน อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ ก่อนย้ายกลับมาอยู่จำพรรษาที่วัดรังสีปาลิวัน บ้านโพน เพื่อตั้งใจฝึกปฏิบัติ และคอยช่วยสอนนักธรรมให้พระ พร้อมกับอบรมทายกทายิกาเกือบทุกวันในพรรษา
การศึกษา

พ.ศ. ๒๔๙๐ สอบได้ นักธรรมชั้นเอก
การปกครองบริหารกิจการคณะสงฆ์

เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดป่าสักกาวัน อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
พ.ศ. 2497 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางพระสังฆาธิการเป็น ผู้ช่วยเจ้าคณะอำเภออำเภอสหัสขันธ์(ธ.) จังหวัดกาฬสินธุ์
พ.ศ. 2515	 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางพระสังฆาธิการเป็น เจ้าอาวาสวัดกระดึงทอง (ธ.)  ตำบลบ้านด่าน อำเภอบ้านด่าน จังหวัดบุรีรัมย์
พ.ศ. 2519 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นพระอุปัชฌาย์
พ.ศ. 2521 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางพระสังฆาธิการ เป็นเจ้าคณะอำเภออำเภอเมืองบุรีรัมย์(ธ.) จังหวัดบุรีรัมย์
พ.ศ. 2522	 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็นรักษาการแทนเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์(ธ.)
พ.ศ. 2523	 ได้รับพระบัญชาสมเด็จพระสังฆราชแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางพระสังฆาธิการ เป็นเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์(ธ.)
พ.ศ. 2550 ได้รับพระบัญชาสมเด็จพระสังฆราชแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเป็น ที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์(ธ.)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ

พ.ศ. 2565 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์สุวัตถารา ชั้นมหาศิริวัฒน์ ระดับชั้นเอก ประเทศกัมพูชา
สมณศักดิ์

พ.ศ. 2499 ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงสมณศักดิ์พัดยศฐานานุกรม พระราชาคณะชั้นสามัญเปรียญ ในพระอริยเวที (เขียน ฐิตสีโล) ป.ธ.9 ฐานานุศักดิ์ที่ พระสมุห์เหลือง ฉนฺทาคโม
พ.ศ. 2518 เป็น พระครูสัญญาบัตร ในราชทินนามที่ พระครูวิริยาภิวัฒน์ (26 ธันวาคม พ.ศ. 2518)
พ.ศ. 2527 เป็น พระราชาคณะชั้นสามัญยก ในราชทินนามที่ พระชินวงศาจารย์,(สย.)  (5 ธันวาคม พ.ศ. 2527)
พ.ศ. 2535 เป็น พระราชาคณะชั้นราช ในราชทินนามที่ พระราชปัญญาวิสารัท  ปฏิบัติสัทธรรมพินิต ธรรมิกคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี  (12 สิงหาคม พ.ศ. 2535)
พ.ศ. 2564 เป็น พระราชาคณะชั้นเทพ ในราชทินนามที่  พระเทพมงคลวัชราจารย์  ภาวนาวิธานโกศล โสภณประชาธุราทร ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี  (6 พฤษภาคม พ.ศ. 2564)
มรณภาพ

พ.ศ. 2566  ถึงแก่มรณภาพด้วยอาการสงบด้วยโรคชราภาพ ณ โรงพยาบาลบุรีรัมย์ เวลา 02.45น. วันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2566
จังหวัดเพชรบุรี

"เพชรบุรี" เปลี่ยนทางมาที่นี่ สำหรับความหมายอื่น ดูที่ เพชรบุรี (แก้ความกำกวม)
| จังหวัดเพชรบุรี |
| --- | --- |
จังหวัด
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมัน: Changwat Phetchaburi
เขาพะเนินทุ่ง อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
   ธง ตรา
คำขวัญ: เขาวังคู่บ้าน ขนมหวานเมืองพระ เลิศล้ำศิลปะ แดนธรรมะ ทะเลงาม
แผนที่ประเทศไทย จังหวัดเพชรบุรีเน้นสีแดงแผนที่ประเทศไทย จังหวัดเพชรบุรีเน้นสีแดง
ประเทศ:  ไทย
การปกครอง
 • ผู้ว่าราชการ : ร้อยตำรวจโท ภพชนก ชลานุเคราะห์   (ตั้งแต่ พ.ศ. 2567) 
 • นายก อบจ. : ชัยยะ อังกินันทน์   (ตั้งแต่ พ.ศ. 2547) 
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 6,225.138 ตร.กม. (2,403.539 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่: อันดับที่ 35
ประชากร (พ.ศ. 2566)
 • ทั้งหมด: 483,668 คน
 • อันดับ: อันดับที่ 55
 • ความหนาแน่น: 77.69 คน/ตร.กม. (201.2 คน/ตร.ไมล์)
 • อันดับความหนาแน่น: อันดับที่ 66
รหัส ISO 3166: TH-76 
ชื่อไทยอื่น ๆ: เมืองเพชร, พริบพรี, ศรีชัยวัชรปุระ
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
 • ต้นไม้: หว้า
 • ดอกไม้: ไม่มี
 • สัตว์น้ำ: ปลาเวียน 
ศาลากลางจังหวัด
 • ที่ตั้ง: ถนนราชวิถี ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี 76000
 • โทรศัพท์: 0 3242 5573
เว็บไซต์: http://www.phetchaburi.go.th/
 
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
เพชรบุรี (/เพ็ดชะบุรี/; เดิมสะกดว่า เพ็ชร์บุรี) เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคตะวันตก มีภูมิประเทศทั้งเป็นที่สูงติดเทือกเขาและที่ราบชายฝั่งทะเล มักเรียกชื่อสั้น ๆ ว่า เมืองเพชร เดิมเรียก พริบพรี และจากหลักฐานในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ปรากฏชื่อว่า ศรีชัยวัชรปุระ
จังหวัดเพชรบุรีมีชื่อเสียงในฐานะแหล่งผลิตน้ำตาล เนื่องจากมีต้นตาลหนาแน่น เป็นเมืองเก่าแก่ มีประวัติศาสตร์ยาวนาน เพชรบุรีเป็นเมืองที่เคยรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยโบราณและเป็นเมืองหน้าด่านที่สำคัญของไทยในกลุ่มหัวเมืองฝ่ายตะวันตก ปัจจุบันมีวัดเก่าแก่และบ้านเรือนทรงไทยจำนวนมาก นอกจากนี้ยังมีคำพูดติดปากว่า นักเลงเมืองเพชร ปัจจุบันเพชรบุรีเป็นเมืองด่านสำคัญระหว่างภาคกลางและภาคใต้ และยังเป็นเมืองท่องเที่ยวที่สำคัญ เช่น พระนครคีรี หรือเขาวัง   หาดชะอำ หาดปึกเตียน หาดเจ้าสำราญ แหลมหลวง แหลมเหลว และเขื่อนแก่งกระจาน
ประวัติ

บทความหลัก: ประวัติศาสตร์เพชรบุรี
เพชรบุรีเป็นเมืองที่เคยรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยโบราณและเป็นเมืองหน้าด่านที่สำคัญของไทยในกลุ่มหัวเมืองฝ่ายตะวันตก มีการติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ มีหลักฐานชื่อเรียกปรากฏในหนังสือชาวต่างประเทศ เช่น ชาวฮอลันดาเรียกว่า พิพรีย์ ชาวฝรั่งเศสเรียกว่า พิพพีล์ และ ฟิฟรี จึงสันนิษฐานกันว่าชื่อ "เมืองพริบพรี" เป็นชื่อเดิมของเมืองเพชรบุรี ซึ่งสอดคล้องกับชื่อวัดพริบพลีที่เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่งของจังหวัด และที่วัดแห่งนี้ยังเป็นสถานที่ตั้งเสาชิงช้าอีกด้วย
เพชรบุรี (ศรีชัยวัชรบุรี) เป็นเมืองเก่าแก่มาแต่โบราณ เคยเป็นอาณาจักรเล็ก ๆ อาณาจักรหนึ่ง บางสมัยมีเจ้าผู้ครองนครหรือกษัตริย์ปกครองเป็นอิสระ บางสมัยอาจจะตกเป็นเมืองขึ้นของอาณาจักรที่เข้มแข็งกว่า เจ้าผู้ครองนครได้ส่งเครื่องบรรณาการไปยังเมืองจีนเป็นประจำ เพชรบุรีมีปรากฏเป็นหลักฐานมาตั้งแต่สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เช่น พระปรางค์ 5 ยอด ณ วัดมหาธาตุวรวิหาร และปราสาทหินศิลาแลง ณ วัดกำแพงแลงเป็นต้น โดยที่มาของชื่อเมืองนั้นอาจเรียกตามตำนานที่เล่าสืบกันมาว่าในสมัยโบราณเคยมีแสงระยิบระยับในเวลาค่ำคืนที่เขาแด่น ทำให้ชาวบ้านเข้าใจว่ามีเพชรพลอยบนเขานั้นจึงพากันไปค้นหาแต่ก็ไม่พบ จึงได้ออกค้นหาในเวลากลางคืนแล้วใช้ปูนที่ใช้สำหรับกินหมากป้ายเป็นตำหนิไว้เพื่อมาค้นหาในเวลากลางวัน แต่ก็ไม่พบ บ้างก็ว่าเรียกตามชื่อของแม่น้ำเพชรบุรี เมืองเพชรบุรีมีศิลปวัตถุมากมาย เป็นหลักฐานที่แสดงว่าเพชรบุรีเคยเป็นบ้านเมืองที่มีผู้คนอาศัยอยู่เป็นชุมชนถาวรมาตั้งแต่สมัยทวารวดี เช่น ศิลปะปูนปั้น ทั้งนี้ก็เป็นไปได้ที่มีการเปลี่ยนชื่อ "วัชรปุระ" เป็น "เพชรบุรี" จากแผลงคำในชื่อ "วัชร" เป็น "เพชร" โดยเปลี่ยนจาก "ว" เป็น "พ"
ประวัติ > สมัยสุโขทัย

แม้อาณาจักรสุโขทัยสมัยพ่อขุนรามคำแหงจะมีอำนาจครอบคลุมเพชรบุรี แต่เพชรบุรีก็ยังมีอิสระอยู่มาก สามารถส่งทูตไปจีนได้ ต้นวงศ์ของกษัตริย์เพชรบุรีในช่วงสมัยสุโขทัยคือ พระพนมทะเลศิริ ผู้เป็นเชื้อสายของพระเจ้าพรหมแห่งเวียงไชยปราการ ราชวงศ์นี้ได้ครองเมืองเพชรบุรีมาจนถึงสมัยพระเจ้าอู่ทองจึงได้เสด็จไปสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี