stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
จัน ซี

| จัน ซี |
| --- | --- |
ចាន់ ស៊ី

นายกรัฐมนตรีแห่งสาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชา
ดำรงตำแหน่ง 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2525 – 26 ธันวาคม พ.ศ. 2527 (2 ปี 321 วัน)   รักษาการ: 5 ธันวาคม พ.ศ 2524 – 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2525
ประธานาธิบดี: เฮง สัมริน
ก่อนหน้า: แปน โสวัณ
ถัดไป: ฮุน เซน (รักษาการ)
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: พ.ศ. 2475 จังหวัดกำปงชนัง
เสียชีวิต: 26 ธันวาคม พ.ศ. 2527 (52 ปี) มอสโก,สหภาพโซเวียต
พรรคการเมือง: พรรคปฏิวัติประชาชนกัมพูชา

จัน ซี (Chan Sy หรือ Chan Si) เกิดเมื่อ พ.ศ. 2475 ที่จังหวัดกำปงชนัง เสียชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2527 ที่มอสโก เป็นนักการเมืองชาวกัมพูชาและเป็นนายกรัฐมนตรีของสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาระหว่าง พ.ศ. 2525 – 2527
จัน ซี เป็นชาวกัมพูชาเชื้อสายจีน เขาเริ่มการเป็นทหารโดยเข้าร่วมกับกลุ่มต่อต้านฝรั่งเศสที่นิยมเวียดนามหรือเขมรเวียดมิญ จัน ซีออกจากกัมพูชาใน พ.ศ. 2497 หลังจากที่สนธิสัญญาเจนีวายอมรับรัฐบาลของพระนโรดม สีหนุ เชื่อว่าจัน ซีกลับเข้าสู่กัมพูชาเมื่อพ.ศ. 2513 หลังการรัฐประหาร เขามีแนวคิดตรงกันข้ามกับพล พตจนหมดบทบาทในพรรคไปใน พ.ศ. 2516 และปรากฏตัวอีกครั้งในการเข้าร่วมกับแนวร่วมปลดปล่อยฯใน พ.ศ. 2521 ในการต่อสู้เพื่อล้มล้างเขมรแดง
หลังจากผ่านการฝึกอบรมทางการทหารในโซเวียตเป็นระยะเวลาสั้นๆ จัน ซีได้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมใน พ.ศ. 2523ต่อมาได้เป็นรองนายกรัฐมนตรีและได้เป็นคณะกรรมการโพลิตบูโรของพรรคปฏิวัติประชาชนกัมพูชา เมื่อเฮง สัมรินเข้ามาเป็นเลาธิการทั่วไปของพรรคแทนแปน โสวัณณ์ จัน ซีกลายเป็นผู้มีอิทธิพลสูงในพรรค จัน ซียังได้เดินทางไปเยือนบัลแกเรีย เยอรมันตะวันออก และสหภาพโซเวียต ต่อมาได้เป็นนายกรัฐมนตรี
จัน ซีเสียชีวิตที่โรงพยาบาลในมอสโก หลังจากที่เขาเข้ารับการรักษาโรคหัวใจในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2527 การเสียชีวิตของเขามีการรายงานจากเวียดนามในวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2527 แม้จะเชื่อว่าเขาเสียชีวิตมาหลายวันแล้วก่อนหน้านั้น จัน ซีเป็นเพื่อนสนิทของแปน โสวัณณ์ที่ถูกปลดออกจากพรรคเพราะความขัดแย้งกับเวียดนาม การเสียชีวิตของจัน ซีจึงเป็นที่สงสัยว่ามีเงื่อนงำ
จักรวรรดิจีน (ค.ศ. 1915–1916)

จักรวรรดิจีน (จีน: 中華帝國; พินอิน: Zhōnghuá Dìguó; อังกฤษ: Empire of China) เป็นการปกครองซึ่งดำรงอยู่ในช่วงสั้น ๆ ในประเทศจีนตั้งแต่ปลาย ค.ศ. 1915 ถึงต้น ค.ศ. 1916 หลังจากขุนพลยฺเหวียน ชื่อไข่ (袁世凱) ยุบสาธารณรัฐ แล้วจัดตั้งจักรวรรดิขึ้นแทน ก่อนตั้งตัวเป็นจักรพรรดิ การรื้อฟื้นราชาธิปไตยนี้ทำให้การวางรากฐานสาธารณรัฐต้องล่าถอยไปหลายปี ทั้งนำพาบ้านเมืองเข้าสู่ยุคสมัยแห่งการแก่งแย่งชิงดีของแม่ทัพนายกอง
การเตรียมจัดตั้ง

หลังยฺเหวียน ชื่อไข่ ได้รับแต่งตั้งเป็นประธานาธิบดีชั่วคราวคนที่สองของสาธารณรัฐจีน เขาดำเนินการหลายอย่างเพื่อรวบอำนาจและกำจัดผู้นำฝ่ายค้าน เขาร่วมมือกับมหาอำนาจยุโรปหลายชาติกับทั้งชาติบ้านใกล้เรือนเคียงอย่างญี่ปุ่นเพื่อให้อำนาจของตัวมั่นคง ราวเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1915 เขาสั่งให้หยาง ตู้ (楊度) และคนอื่น ๆ ออกหาเสียงหนุนการรื้อฟื้นราชาธิปไตย ครั้นวันที่ 11 ธันวาคม ค.ศ. 1915 สภานิติบัญญัติของสาธารณรัฐจีนลงคะแนนเสียงเอกฉันท์เลือกตั้งเขาเป็นจักรพรรดิ เขาทำทีปฏิเสธ สภาจึงร้องขอเขาอีกครั้ง และครั้งนี้เขายินยอม
วันที่ 12 ธันวาคม ค.ศ. 1915 ยฺเหวียน ชื่อไข่ เคียงคู่มากับลูกชายของตัว คือ ยฺเหวียน เค่อติ้ง (袁克定) ก็ประกาศตนเป็นจักรพรรดิจีน เรียกขานตัวว่า "มหาจักรพรรดิจักรวรรดิจีน" (中華帝國大皇帝) และใช้นามรัชศกว่า "หงเซี่ยน" (洪憲; "ธรรมนูญสมบูรณ์พร้อม") แต่ยฺเหวียน ชื่อไข่ เลื่อนราชาภิเษกออกไปจนวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1916 เขาสั่งให้ถอดเครื่องแบบแมนจูออกจากวัฒนธรรมของชาติ แล้วให้นำชุดชาวฮั่นกลับมาใช้โดยดัดแปลงบางประการ เขาสวมชุดชาวฮั่นในงานซ้อมใหญ่ราชาภิเษก แต่อนุภริยาชาวเกาหลีของเขาสร้างความปั่นป่วนในงานดังกล่าว เมื่อเป็นจักรพรรดิแล้ว เขาตั้งญาติสนิทมิตรสหายเป็นราชวงศ์ทรงศักดิ์ต่าง ๆ ทั้งยังหว่านยศศักดิ์ให้แก่บุคคลทั้งหลายที่เขาคิดว่าซื้อได้ด้วยลาภยศ
เวลานั้น สกุลอ้ายซินเจว๋หลัว (愛新覺羅) ของราชวงศ์ชิงที่ล่มสลายลง ยังพำนักอยู่ ณ พระราชวังต้องห้ามในฐานะราชวงศ์ต่างประเทศ ราชสกุลอ้ายซินเจว๋หลัวยอมรับการครองราชย์ของยฺเหวียน ชื่อไข่ และยังมีการเสนอให้อดีตจักรพรรดิผู่อี๋ (溥儀) สมรสกับธิดาของยฺเหวียน ชื่อไข่
ความสั่นคลอน

ค.ศ. 1916 นับเป็นปีที่ 1 แห่งรัชกาลหงเซี่ยนของยฺเหวียน ชื่อไข่ แทนที่จะได้เป็นปีที่ 5 ของยุคสาธารณรัฐ ยฺเหวียน ชื่อไข่ จึงถูกต่อต้านทั้งจากนักปฏิวัติ และแม่ทัพนายกองใต้บังคับบัญชาของเขาเอง เพราะเชื่อว่า เขารื้อระบอบกษัตริย์ขึ้นเพื่อจะได้ครองอำนาจโดยไม่ต้องอาศัยแรงหนุนจากฝ่ายทหารอีกต่อไป
นับแต่เขาประกาศตัวเป็นจักรพรรดิ เกิดกบฏต่อต้านเขาจากมณฑลหนึ่งไปสู่มณฑลหนึ่ง เริ่มจากหยุนหนาน ซึ่งมีผู้นำ คือ ไช่ เอ้อ (蔡鍔) ผู้ว่าการมณฑลที่เขาแต่งตั้งเอง กับถัง จี้เหยา (唐繼堯) นายทัพของเขา ตามด้วยเจียงซี ซึ่งมีผู้นำ คือ หลี่ เลี่ยจวิน (李烈钧) ผู้ว่าการมณฑล กลุ่มผู้ต่อต้านรวมตัวกันเป็นทัพคุ้มชาติ (護國軍) ก่อให้เกิดสงครามคุ้มชาติ (護國戰爭) และส่งผลให้มณฑลอื่น ๆ ประกาศไม่ขึ้นตรงต่อจักรวรรดิ ฝ่ายทหารทัพเป่ย์หยาง (北洋軍) ของเขา ซึ่งไม่ได้รับค่าตอบแทนจากรัฐบาลจักรวรรดิเขามาครั้งหนึ่งแล้ว ก็ไม่นำพาต่อสถานการณ์ และที่สุดก็พ่ายแพ้แก่ทัพคุ้มชาติ แม้ฝึกหัดมาดีและมียุทโธปกรณ์ดีกว่า
เมื่อเห็นว่า ยฺเหวียน ชื่อไข่ อ่อนแอและไม่เป็นที่นิยม มหาอำนาจต่างชาติก็ถอนความช่วยเหลือจากเขา แม้ยังไม่เลือกข้างก็ตาม จักรวรรดิญี่ปุ่นเริ่มด้วยขู่เข็ญว่าจะรุกราน แล้วปฏิญาณว่า จะโค่นล้มจักรวรรดิของเขา ทั้งถือว่า "มีสถานะสงคราม" ระหว่างประเทศคู่ขัดแย้งทั้งสอง พร้อมยินยอมให้พลเมืองญี่ปุ่นเข้าช่วยเหลือฝ่ายสาธารณรัฐได้
เพราะต้องเผชิญการต่อต้านถ้วนหน้า ยฺเหวียน ชื่อไข่ จึงเลื่อนราชาภิเษกออกไป เพื่อบรรเทาความไม่พอใจของฝ่ายตรงข้าม ต่อมาในวันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1916 เขาประกาศตัดงบงานราชาภิเษกลง ครั้นวันที่ 17 มีนาคม ค.ศ. 1916 เขาหารือเรื่องล้มเลิกจักรวรรดิกับเหลียง ชื่ออี๋ (梁士詒) รัฐมนตรีของตัว แล้วจึงประกาศยุติจักรวรรดิในวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 1916 รัชศกหงเซี่ยนของเขาสิ้นสุดลงในวันที่ 23 มีนาคม ค.ศ. 1916 และมีการรื้อฟื้นสาธารณรัฐ เขาอยู่ในราชสมบัติ 83 วัน
เมื่อยฺเหวียน ชื่อไข่ เสียชีวิตในวันที่ 6 มิถุนายน ค.ศ. 1916 หลี ยฺเหวียนหง (黎元洪) รองประธานาธิบดี ก็ขึ้นเป็นประธานาธิบดี และตั้งตวั้น ฉีรุ่ย (段祺瑞) ขุนพลทัพเป่ย์หยาง เป็นนายกรัฐมนตรี พร้อมรื้อฟื้นสมัชชาแห่งชาติกับรัฐธรรมนูญชั่วคราว แต่อำนาจส่วนกลางของรัฐบาลในกรุงเป่ย์จิงนั้นอ่อนแอนัก ทั้งการตายของยฺเหวียน ชื่อไข่ ก็ทำให้ประเทศจีนเข้าสู่สมัยขุนศึก (軍閥時代) ซึ่งแม่ทัพนายกองช่วงชิงอำนาจกัน
สัญลักษณ์ประจำชาติ

แม้เปลี่ยนชื่อประเทศในภาษาจีน จาก "สาธารณรัฐจีน" เป็น "จักรวรรดิจีน" (หรือ "หงเซี่ยน" ในเอกสารราชการ) แต่ยฺเหวียน ชื่อไข่ ยังคงใช้คำว่า "สาธารณรัฐจีน" เป็นชื่อประเทศในภาษาอังกฤษต่อไป
ยฺเหวียน ชื่อไข่ ตั้งกรมพิธีการ (禮制館) เพื่อกำหนดเพลงชาติอย่างเป็นทางการของสาธารณรัฐจีนเสียใหม่ เพลงดังกล่าวออกในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1915 ชื่อ "จงกั๋วสฺยงลี่-อฺวี่โจ้วเจียน" (中國雄立宇宙間; "เมืองจีนยืนแกร่งกลางพิภพ") ผู้เขียนเนื้อร้อง คือ อิ้น ชาง (廕昌) ผู้แต่งทำนอง คือ หวัง ลู่ (王露) เมื่อยุบสาธารณรัฐและตั้งจักรวรรดิขึ้นแทนแล้ว มีการแก้เนื้อร้องเล็กน้อยในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1915 โดยเปลี่ยน "ก้งเหออู่จู๋" (共和五族; "ห้าชนหลอมรวม") เป็น "ซฺวินหฺวาอีร่าง" [勳華揖讓; ชื่อเรียกระบอบการปกครองโบราณสมัยจักรพรรดิเหยา (尧) และจักรพรรดิชุ่น (帝舜)]
| เนื้อร้องจีน | คำอ่าน | คำแปล |
| --- | --- | --- |
| 中國雄立宇宙間， 廓八埏， 華冑來從崑崙巔， 江河浩盪山綿連， 勳華揖讓開堯天， 億萬年。 | จง กั๋ว สฺยง ลี่ อฺวี่ โจ้ว เจียน คั่ว ปา หยัน หฺวา โจ้ว หลาย ฉง คุน หลุน เตียน เจียง หู ฮ่าว ต้าง ชาน เหมียน เหลียน ซฺวิน หฺวา อี ร่าง คาย เหยา เทียน อี่ ว่าน เหนียน | เมืองจีนยืนแกร่งกลางพิภพ แผ่แปดทิศ สืบสายวิเศษจากยอดคุนหลุน สายน้ำไหลยิ่ง ภูทอดเนื่อง ซฺวินหฺวาอีร่าง เปิดยุคเหยา แสนล้านปี |
ธงชาติยังเปลี่ยนจากแบบเดิมที่มี 5 ริ้ว เป็นแบบใหม่มีริ้วสีแดงอยู่กลาง ปรกติริ้วดังกล่าวเป็นกากบาททแยง แต่บางทีก็เป็นกากบาทตั้ง
ตราแผ่นดิน คือ ตราแผ่นดินสิบสองสัญลักษณ์ (十二章國徽)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้

ต่อไปนี้เป็นรายการยศศักดิ์ที่ ยฺเหวียน ชื่อไข่ แต่งตั้ง พร้อมด้วยรายชื่อผู้ได้รับแต่งตั้ง
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > หฺวางไท่จื่อ

ยฺเหวียน เค่อติ้ง (袁克定)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > อู่อี้ชินหวัง

ข่ง ลิ่งอี๋ (孔令貽) บรรดาศักดิ์หยั่นเชิ่งกง (衍聖公)
หลี ยฺเหวียนหง (黎元洪)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > อีเติ่งกง

จาง ซฺวิน (張勳)
เจียง กุ้ยถี (姜桂題)
ตวั้น จือกุ้ย (段芝貴)
เฝิง กั๋วจาง (馮國璋)
หนี ซื่อชง (倪嗣衝)
หลง จี้กวัง (龍濟光)
หลิว กวันสฺยง (劉冠雄)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > อีเติ่งโหฺว

จ้าว ที่ (趙倜)
จู รุ่ย (朱瑞)
เฉิน อี๋ (陳儀)
ถัง จี้เหยา (唐繼堯)
ทัง เซียงหมิง (湯薌銘)
ลู่ หรงถิง (陸榮廷)
หยัน ซีชาน (閻錫山)
หลี่ ฉุน (李純)
หวัง จั้น-ยฺเหวียน (王占元)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > อีเติ่งปั๋ว

จาง ซี-ลฺหวัน (張錫鑾)
จาง หมิงฉี (張鳴岐)
จิ้ง หยุนเผิง (靳雲鵬)
จู เจียเป่า (朱家寶)
ฉี เย่าหลิน (齊耀琳)
เฉา คุน (曹錕)
ชู อิ้งกวัง (屈映光)
เถียน เหวินเลี่ย (田文烈)
เมิ่ง เอิน-ยฺเหวี่ยน (孟恩遠)
ลู่ เจี้ยนจาง (陸建章)
หยาง เจิงซิน (楊增新)
หยาง ช่านเต๋อ (楊善德)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > อีเติ่งจื่อ

จาง กวั่นเจี้ยน (張廣建)
จู ชิ่งหลัน (朱慶瀾)
หลิว เสี่ยนชื่อ (劉顯世)
หลี โฮ่วจี (李厚基)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > อีเติ่งหนาน

จาง หฺวายจือ (張懷芝)
จิน หย่ง (金永)
ฉี หยาง (戚揚)
เฉิ่น จินเจี้ยน (沈金鑑)
เฉิน ปิ่งคุน (陳炳焜)
ไช่ หรูไข่ (蔡儒楷)
ตวั้น ชู-ยฺหวิน (段書雲)
พัน จู่อิ๋ง (潘矩楹)
เริ่น เค่อเฉิง (任可澄)
ลฺหวี่ เตี้ยว-ยฺเหวียน (呂調元)
สฺวี่ ชื่ออิง (許世英)
เหอ จงเหลียน (何宗蓮)
หม่า อันเหลียง (馬安良)
หลง จิ้นกวัง (龍覲光)
หลง เจี้ยนจาง (龍建章)
หลู หย่งเสียง (盧永祥)
หวัง อีถัง (王揖唐)
รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้ > ซานเติ่งหนาน

เฝิง ยฺวี่เสียง (馮玉祥)
แหล่งข้อมูลอื่น

ยฺเหวียน ชื่อไข่ แต่งชุดแบบฮั่นในงานราชาภิเษก
ยฺเหวียน ชื่อไข่ แต่งชุดจักรพรรดิ
ธงชาติจักรวรรดิจีนชนิดที่ใช้ทั่วไป (แบ่งพื้น 4 สีด้วยกากบาทแดงแนวทแยง)
ธงชาติจักรวรรดิจีนอีกแบบหนึ่ง (แบ่งพื้น 4 สีด้วยกากบาทแดงแนวตั้ง)
เหรียญ 10 เหวินออกในรัชศกหงเซียน ปีที่ 1
ภูเขาไฟกรากะตัว

| ภูเขาไฟกรากะตัว |
| --- | --- |
Krakatoa, Krakatau
ภาพพิมพ์หินของการปะทุของภูเขาไฟกรากะตัว ค.ศ. 1883 วาดในปี ค.ศ. 1888
จุดสูงสุด
ความสูง ส่วนยื่นจากฐาน: 813 เมตร (2,667 ฟุต)
รายชื่อ: Spesial Ribu
พิกัด: 6°06′07″S 105°25′23″E﻿ / ﻿6.102°S 105.423°E﻿ / -6.102; 105.423 
ข้อมูลทางภูมิศาสตร์
ภูเขาไฟกรากะตัวที่ตั้งในอินโดนีเซีย 
ที่ตั้ง: ประเทศอินโดนีเซีย
ข้อมูลทางธรณีวิทยา
ประเภทภูเขา: แอ่งยุบปากปล่อง
การปะทุครั้งล่าสุด: 2020
ภูเขาไฟกรากาตัวระหว่างการปะทุในปี ค.ศ. 2008
การเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์ของพื้นที่รอบเกาะกรากาตัว
กรากาตัว (อังกฤษ: Krakatoa) หรือ กรากาเตา (อินโดนีเซีย: Krakatau) เป็นชื่อภูเขาไฟที่ตั้งอยู่บนเกาะชื่อเดียวกัน การระเบิดครั้งใหญ่ของภูเขาไฟลูกนี้ก่อให้เกิดความหายนะครั้งใหญ่ในประเทศอินโดนีเซีย และเหตุการณ์นี้เป็นที่รู้จักกันทั่วโลก
ประวัติ

ในอดีตพื้นที่ระหว่างเกาะชวากับเกาะสุมาตราเป็นทะเล ต่อมา เมื่อประมาณ 1,000,000 ปีก่อน เปลือกโลกบริเวณนี้ได้แยกตัวออก ส่งผลให้แมกมาและธาตุภูเขาไฟจำนวนมากถูกพ่นออกมา และต่อมาแมกมาก็เย็นลงจับตัวกันเป็นภูเขาใต้น้ำ หลายหมื่นปีต่อมา ธาตุภูเขาไฟเริ่มเย็นตัวลง และจับตัวแข็งอยู่ใต้ทะเลเหนือภูเขาใต้น้ำเหล่านั้น และก็เกิดการทับถมอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นเกาะพ้นน้ำขนาดใหญ่ใกล้เคียงกับเกาะชวากับเกาะสุมาตรา คาดกันว่าภูเขาไฟในยุคนั้นระเบิดออกอย่างรุนแรงจนเกือบจะหายไปทั้งเกาะ โดยส่วนของเกาะที่เหลืออยู่ปัจจุบันเรียกว่า เกาะลัง และเกาะเวอร์ลาเต็น ซึ่งเป็นเกาะที่เรียงรายอยู่รอบ ๆ ภูเขาไฟ อานัก กรากาตัวในปัจจุบันนั่นเอง ภูเขาไฟกรากะตัวในยุคนั้นมักจะเรียกขานกันว่า กรากะตัวโบราณ (ภาษาอังกฤษ : Ancient Krakatoa) โดยหลังจากเหตุการณ์ในยุคนั้นไป ก็มีการประทุของภูเขาไฟบริเวณนี้อีกเป็นครั้งที่สอง โดยครั้งนี้มีภูเขาไฟผุดขึ้นมาจากน้ำถึงสามลูก ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของเกาะภูเขาไฟที่กำลังจะทำให้เกิดการระเบิดครั้งสำคัญในปี ค.ศ. 1883
เกาะกรากาตัวในยุคต่อมา เป็นเกาะที่มีแนวเส้นภูเขาไฟพาดผ่านใจกลางเกาะ มีปล่องภูเขาไฟอยู่ด้วยกันบนเกาะรวมทั้งสิ้น 3 ปล่อง คือ ระกาตา อยู่ทิศใต้สุดของเกาะ, ดานัน อยู่กลางเกาะ และเพอร์โบอิวาตัน (เพอร์บัวตัน) อยู่ทางทิศเหนือของเกาะ ระกาตาเป็นปล่องภูเขาไฟที่สูงที่สุดบนเกาะ โดยมีความสูง 820 เมตรเหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง หินภูเขาไฟและธาตุภูเขาไฟที่ให้เป็นเกาะที่อุดมสมบูรณ์ เหมาะต่อการเกษตรกรรม เกาะแห่งนี้เริ่มมีมนุษย์มาตั้งถิ่นฐานอยู่เมื่อประมาณ3000ปีก่อนคริสตกาล มนุษย์กลุ่มแรกๆคือเกษตรกรที่มาทดลองถางป่าที่เกาะนี้เพื่อปลูกข้าวและพืชผลอื่น ๆ แล้วได้ผลเป็นที่น่าพอใจ จึงตั้งรกรากอาศัยอยู่บนเกาะ เกาะนี้อยู่ไม่ไกลจากเกาะสุมาตรา ซึ่งเป็นเกาะใหญ่ทางตะวันตกของอินโดนีเซีย ทำให้มีผู้คนมาตั้งรกรากมากขึ้น จนเกาะแห่งนี้กลายเป็นเมืองแห่งหนึ่ง
ภูเขาไฟบนเกาะกรากาตัวได้มีการระเบิดเล็ก ๆ น้อย ๆ หลายครั้ง แต่การระเบิดได้พ่นแร่ธาตุออกมาทำให้เกาะอุดมสมบูรณ์ขึ้น ชาวบ้านจึงไม่ได้ตระหนักถึงภัยอันตรายของภูเขาไฟระเบิด การระเบิดครั้งสุดท้ายก่อนจะเกิดการระเบิดครั้งใหญ่เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2224 (ค.ศ. 1681) หลังจากนั้น เกาะกรากาตัวก็สงบไปนานกว่า 200 ปี
การระเบิดครั้งรุนแรงเมื่อ ค.ศ. 1883

วันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2426 (ค.ศ. 1883) พลังงานและแรงดันมหาศาลใต้เกาะภูเขาไฟกรากาตัวทำให้ภูเขาไฟเกิดการประทุขึ้นครั้งแรกในรอบ 200 ปี จากบันทึกของผู้ที่เห็นเหตุการณ์ บอกว่า การประทุครั้งนั้นมีเพียงปล่องเพอร์โบอิวาตันเท่านั้นที่ระเบิดและปล่อยขี้เถ้าออกมา แต่อย่างไรก็ตาม การระเบิดได้ทำให้เกิดเป็นเสียงระเบิดดังรุนแรง และได้เกิดคลื่น Shockwave ซึ่งเมืองเคทิมบังที่อยู่ห่างเกาะภูเขาไฟไปประมาณ 23 ไมล์ก็รู้สึกได้ถึงคลื่นนี้ เถ้าถ่านควันไฟอีกจำนวนมากถูกพ่นออกมา ผู้คนที่อยู่บนเกาะต่างประหลาดใจมากที่เห็นภูเขาไฟที่เงียบสงบมานานเกิดระเบิดขึ้น แต่ต่อมาเหตุการณ์นี้ค่อยๆสงบลง และหลังจากนั้นภูเขาไฟก็มีการระเบิดเล็กๆน้อยๆหลายครั้ง
วันที่ 26 สิงหาคม ภูเขาไฟทั้งสามปล่องบนเกาะกรากะตัวได้เกิดระเบิดขึ้นอย่างรุนแรง ส่งผลให้เกาะสั่นสะเทือน เถ้าถ่านฝุ่นควันปลิวไปทั่วท้องฟ้า เกิดระเบิดขนาดกลางมาอีกหลายครั้ง ชาวบ้านต่างเกิดความหวาดกลัว ในคืนนั้น แม้ผู้ที่กำลังอยู่ในเรือที่อยู่ห่างจากกรากาตัวถึง 16 กิโลเมตรก็ยังเห็นการระเบิดอย่างชัดเจน และรู้สึกได้ว่าน้ำทะเลรอบเรือร้อนขึ้นมาก การระเบิดดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง ผู้คนเริ่มล่องเรืออพยพไปจากเกาะ ส่วนผู้ที่เลือกจะอยู่ในเกาะก็พยายามหาที่กำบังให้ปลอดภัยที่สุด โดยที่ไม่มีใครรู้เลยว่า การระเบิดที่แท้จริงยังมาไม่ถึง
วันที่ 27 สิงหาคม เป็นวันที่เกาะกรากะตัวนั้นได้เกิดระเบิดครั้งใหญ่ที่สุด แรงระเบิดนั้นคร่าชีวิตทุกคนที่ยังอยู่บนเกาะ โดยภูเขาไฟบนเกาะได้ระเบิดอย่างรุนแรงต่อเนื่องรวมทั้งสิ้น 4 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อเวลา 5:30 น. ครั้งที่สองเมื่อ 6:44 น. ซึ่งเป็นครั้งที่ทำให้เกิดสึนามิสูงกว่า 30 เมตร ครั้งที่สามเมื่อเวลา 10:02 น. ทำให้เกิดเสียงระเบิดที่ดังที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยได้ยินมา และครั้งสุดท้ายเมื่อเวลา 10:45 น. ในเหตุการณ์ครั้งนี้ พื้นที่ร้อยละ 65.52 ของเกาะกลายเป็นเถ้าธุลีลอยสูงขึ้นไปถึง 80 กิโลเมตร ในรัศมี 240 กิโลเมตรจากเกาะถูกเถ้าธุลีเหล่านั้นบดบังแสงอาทิตย์จนมืดมิดคล้ายตอนกลางคืน เสียงระเบิดดังกึกก้องมาก จนเมืองปัตตาเวียที่อยู่ห่างจากกรากาตัวถึง 150 กิโลเมตร ผู้คนยังต้องเอามืออุดหูกันเสียงระเบิด และผู้คนที่อาศัยบนเกาะโรดริเกซซึ่งอยู่ห่างจากกรากาตัวถึง 4,776 กิโลเมตรก็ได้ยินเช่นเดียวกัน แรงแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นตรวจจับได้แม้แต่ที่สหราชอาณาจักร รวมแล้วมีผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์นี้ประมาณ 36,000 คน หลังจากการระเบิดครั้งสุดท้าย เกาะภูเขาไฟได้ถล่มลงไปในบ่อแม็กม่าที่ว่างเปล่า ทำให้เกาะเหลือพื้นที่เพียง 1 ใน 3 จากพื้นที่เดิมเท่านั้น ปล่องเพอร์โบอิวาตันกับปล่องดานันถูกทำลายลงและจมลงไปในทะเลทั้งหมด สิ่งที่เหลือคือ ปล่องภูเขาไฟระกาตาที่ถูกทำลายไปแล้วครึ่งหนึ่ง และเกาะลัง กับ เกาะเวอร์ลาเต็นที่เคยล้อมรอบเกาะภูเขาไฟเท่านั้น
ดูเพิ่ม

ภูเขาไฟ
แหล่งข้อมูลอื่น

Krakatau 2010 เก็บถาวร 2011-03-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Photos of Krakatoa from 2004 to 2009
Photos of Krakatoa เก็บถาวร 2012-02-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน from 2011 to 2012
"In het Rijk van Vulcaan" – "In the Realm of the Volcano", eyewitness account by R.A. van Sandick (ดัตช์)
1883 Eruption of Krakatau เก็บถาวร 2013-02-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน from the United States Geological Survey's Cascades Volcano Observatory
Krakatau, Indonesia (1883) เก็บถาวร 2014-12-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – information from San Diego State University about the 1883 eruption
Krakatoa Volcano: The Son Also Rises – companion website to the NPR programme
On-line images of some of Ashcroft's sunset sketches
BBC World Service programme 'Witness' talks to Simon WInchester
Krakatau image gallery from Volcano World, a Public Outreach project of the North Dakota and Oregon Space Grant Consortia, administered by the Department of Geosciences at Oregon State University
ซันไชน์

| ซันชายน์ |
| --- | --- |
แนวเพลง: ร็อก
ช่วงปี: พ.ศ. 2553 - ปัจจุบัน
ค่ายเพลง: อาร์เอส มิวสิค (พ.ศ. 2553-2561) เยส มิวสิก (พ.ศ. 2553-2562) อิสระ (พ.ศ. 2562-ปัจจุบัน)

สมาชิก: ธนานัตร์ บุ้งจันทร์ (ไอซ์)   พลธวัฒน์ ธรรมยศ(ต้าร์) มัชฌิมา เพ็ชรากรณ์(ท็อป) กิจจา สังขพันธ์(บอส)  ธานี หมุ่ยพรหม(กฎ)
'ซันชายน์ เป็นวงดนตรีแนวร็อกสัญชาติไทยสังกัดค่ายเยส มิวสิก ในเครืออาร์เอส มิวสิค โดยผลงานเพลงของซันไชน์ มีเนื้อหาที่เกี่ยวกับความรักที่ไม่สมหวัง
สมาชิก

ไอซ์ ธนานัตร บุ้งจันทร์
ต้า พลธวัฒน์ ธรรมยศ
ท็อป มัชฌิมา เพ็ชราภรณ์
บอส กิจจา สังขพันธ์
กฎ ธานี หมุ่ยพรหม
ผลงาน

ซิงเกิล
| รายละเอียดอัลบั้ม | รายชื่อเพลง |
| --- | --- |
SUNSHINE ประเภท:   วางจำหน่าย:   สังกัด: อาร์เอส มิวสิค:  เธอขี้เหงา เขาขี้เอาใจ  คนธรรมดา  คนแก้เหงา  ลับหลัง  เขียนให้ลืมเธอ  รอเธอโสด  ฝึกเป็นแฟนเก่า  ต้นทุนต่ำ
HURT STORY ความรัก/เหตุผล/คนแพ้ ประเภท:   วางจำหน่าย:   สังกัด: อาร์เอส มิวสิค:  อกข้างซ้าย  ใจละเมอ  ลมหายใจ...แผ่ว แผ่ว  เรื่องเก่า เศร้าใหม่  คนชั่วคราว  คำฆ่าคน  ไม่ได้เกิดมาคู่กัน  ไม่มีหัวใจ  คนธรรมดา  ลับหลัง
ซิงเกิล ประเภท:   วางจำหน่าย:   สังกัด: อาร์เอส มิวสิค:  หยุดเถอะขอร้อง  ของไม่ตาย  ไร้เหตุผล
เจ้าวิธูร

เจ้าพระยาวิธูร หรือ เจ้าหลวงวิธูรทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 55 และองค์ที่ 5 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ทรงครองเมืองน่าน ระหว่างปี พ.ศ. 2317 - พ.ศ. 2321
พระประวัติ

เจ้าวิธูร หรือพระนามเดิม เจ้านาขวา เป็นพระโอรสในเจ้าอริยวงษ์ ประสูติแต่ แม่เจ้าเมืองเชียงใหม่ เจ้าวิธูร มีพระเชษฐา และพระอนุชา ร่วมเจ้ามารดา รวม 5 พระองค์
พระยามงคลยศประเทศราช เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 56
เจ้าวิธูร เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 55
เจ้าเทพินทร์
เจ้าน้อยตู๊ย
เจ้ามหาวงษ์
กรณียกิจ

เมื่อปี พ.ศ. 2317 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้ทรงยกกองทัพขึ้นมาตีพม่าที่เมืองเชียงใหม่ พระยาจ่าบ้าน เมืองเชียงใหม่ พระยากาวิละ เจ้าเมืองลำปาง และเจ้าเมืองลำพูนได้เข้าสวามิภักดิ์ และได้นำกำลังสมทบช่วยกองทัพสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เข้าตีเมืองเชียงใหม่ โป่มะยุง่วน เจ้าเมืองเชียงใหม่ ได้เกณฑ์กำลังไพล่พลจากเมืองน่านให้ไปช่วย เจ้าหลวงมโน เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 54 จึงได้มอบให้เจ้าน้อยวิธูรพระโอรสในเจ้าอริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 52 นำกำลังพลเมืองน่านไปช่วยรบ แต่ฝ่ายพม่าแพ้ เจ้าน้อยวิธูรจึงถูกจับไปเมืองลำปาง เมืองน่านยอมเข้ามาสวามิภักดิ์กับฝ่ายธนบุรี เจ้าน้อยวิธูรได้กลับไปครองเมืองน่านเมื่อปี พ.ศ. 2317
ต่อมาในปี พ.ศ. 2318 พม่าได้ยกกำลังมาทางปากงาวตีเมืองน่านแตก เจ้าน้อยวิธูรได้พาไพร่พลเมืองน่านหนีไปตั้งมั่นอยู่บริเวณด้านใต้ของแม่จะริม (อำเภอแม่จริม) รวบรวมไพร่พลแล้วยกกำลังเข้าตีพม่าแตกกลับไปได้ และได้ครองเมืองน่านสืบต่อมา
ในปี พ.ศ. 2318 พม่าได้ยกกำลังเข้าตีเมืองน่านอีกรอบ เจ้าอริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 52 และเจ้าหลวงวิธูร เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 55 ต้องอพยพไพร่พลมาตั้งอยู่ที่บ้านนาพัง และในปีต่อมา เจ้าหลวงวิธูรได้ไปอยู่ที่เมืองลำปาง ส่วนเจ้าอริยวงศ์ พร้อมเจ้าจันทปโชติพระโอรสองค์โต รวมทั้งพระประยูรญาติและไพร่พลเมืองน่านได้ไปอาศัยอยู่ที่เมืองจันทบุรีล้านช้าง (เวียงจันทน์)
ในปี พ.ศ. 2321 เจ้าหลวงวิธูร ถูกกล่าวหาว่าไม่ตั้งอยู่ในสัจจะต่อกรุงธนบุรี สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช จึงโปรดเกล้าฯ ให้พระยากาวิละ เจ้าเมืองลำปาง ควบคุมตัวพร้อมพระญาติวงศ์ส่งลงมายังกรุงธนบุรี ในคราวนั่นกองทัพพม่าจากเมืองเชียงแสน ก็ได้ยกกำลังลงมากวาดต้อนผู้คนในเมืองน่านไปไว้ที่เมืองเชียงแสน เมืองน่านจึงถูกทิ้งร้างเป็นครั้งที่สองเป็นเวลาถึง 23 ปี
อิสริยยศ

เจ้าหลวงวิธูร ทรงดำรงพระยศ ดังนี้
เจ้านาขาว แห่งเมืองน่าน
เจ้าราชวงษ์ แห่งเมืองน่าน
พระยาวิธูร เจ้าเมืองน่าน เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 55
พญาหลวงติ๋นมหาวงศ์

เจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์ หรือ เจ้าฟ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์ ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์  ทรงครองเมืองน่าน ระหว่างปี พ.ศ. 2269 - พ.ศ. 2294 และทรงเป็นปฐมบรรพบุรุษแห่งราชสกุล  ณ น่าน และราชสกุลเจ้านายเมืองน่าน สาขาอื่น ๆ
ประวัติ

พญาหลวงติ๋นมหาวงศ์มาจากเชียงใหม่ ต่อมาพระเจ้ากรุงอังวะโปรดให้พญานาซ้ายให้รวบรวมผู้คนและสร้างเมืองน่านขึ้นมาใหม่และมอบให้พญานาซ้ายดูแล เมื่อพญานาซ้ายดูแลเมืองน่านร่วม 11 ปีได้รับการโปรดให้เป็นพญานาขวาแต่ตัวไม่มีเชื้อเจ้ามาก่อนจึงไม่กล้าขึ้นครองเมือง จึงได้กราบทูลพระเจ้ากรุงอังวะ ขอให้พญาหลวงติ๋นที่อยู่เมืองเชียงใหม่มาครองเมืองน่าน พญาหลวงติ๋นครองเมืองน่านระหว่าง พ.ศ. 2269–2294 ก็ถึงแก่พิราลัย เจ้าอริยวงศ์ (หวั่นท๊อก) พระโอรสจึงได้ปกครองเมืองน่านต่อมา
พระชายา ราชโอรส ราชธิดา

พระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงษ์ ทรงมีพระชายา 2 องค์ และพระโอรส พระธิดา รวมทั้งสิ้น 8 องค์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
พระชายาที่ 1 แม่เจ้าเมืองเชียงใหม่อรรคราชเทวี ประสูติพระโอรส พระธิดา 4 องค์ ได้แก่
เจ้าอริยวงษ์ ภายหลังเป็น พระเจ้าอริยวงษ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 52 เสกสมรสกับแม่เจ้าเมืองเชียงใหม่อัครเทวีและแม่เจ้าเมืองรามราชเทวี มีพระโอรส 9 องค์ ได้แก่
เจ้าจันทปโชต ภายหลังเป็น พระยามงคลวรยศ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 56
เจ้าน้อยวิธูร ภายหลังเป็น พระยาวิธูร เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 55
เจ้าเทพินทร์
เจ้าน้อยตู้ย
เจ้าหนานสม
เจ้ามหาวงษ์
เจ้านาขวา ภายหลังเป็น "พระยาจางวางขวาเมืองน่าน"
เจ้านาซ้าย ภายหลังเป็น "พระยาจางวางซ้ายเมืองน่าน"
เจ้าสมณะ ภายหลังเป็น พระยาสุมนเทวราช เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 58
เจ้ามัวแล มีโอรส/ธิดา 2 องค์ ได้แก่
เจ้านางศรีมหามายา
เจ้าหนานมหาวงษ์
เจ้านรินทร์ เสกสมรสกับเจ้านางพิมพา (ธิดาในเจ้าไชยราชากับเจ้านางเทพ มีโอรส/ธิดา 2 องค์
เจ้านางสุคันธา
เจ้านารถแสน ภายหลังได้บรรพชาเป็นพระภิษุ
เจ้านางเทพ เสกสมรสกับเจ้าไชยราชา (หลานพระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์) มีโอรส/ธิดา 7 องค์ ได้แก่
เจ้านายอ้าย ภายหลังเป็น พระเจ้านายอ้าย เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 53
เจ้าสุทธะ (พระบิดาในสมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 57
เจ้ามโน ภายหลังเป็น พระเจ้ามโนราชา เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 54
เจ้านางพิมพา เสกสมรสกับเจ้านรินทร์ (พระโอรสในพระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์)
เจ้านางโนชา
เจ้านางเลิศ (พระมารดาในพระเจ้ามหาวงษ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61)
เจ้านางศรีแก้ว
พระชายาที่ 2 แม่เจ้ายอดราชเทวี ประสูติพระโอรส พระธิดา 4 องค์ ได้แก่
เจ้านางมะลิมาลา เสกสมรสกับเจ้าอิ่นเมือง มีธิดา 3 องค์ ได้แก่
เจ้านางศรีกัญญา
เจ้านางทิพดวง
เจ้านางบัวทิพย์
เจ้านางยอดมโนรา มีโอรส/ธิดา 2 องค์ ได้แก่
เจ้าน้อยอโน ภายหลังเป็น "พระยาสุริยวงษ์เมืองน่าน"
เจ้านางสุคันธา
เจ้านางคำขา เสกสมรสกับพระเจ้านายอ้าย เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 53 (พระโอรสองค์โตในเจ้าไชยราชากับเจ้านางเทพ มีโอรส 1 องค์ ได้แก่
เจ้าน้อยวงษ์ ภายหลังเป็น "พระเมืองแก่นเมืองน่าน"
เจ้านาทราชา
แหล่งข้อมูลอื่น

บริพัตร อินปาต๊ะ. “ตระกูลหลวงติ๋นและจุดเริ่มต้นของการสร้าง ‘น่านใหม่’ พ.ศ. 2267–2331.” วารสารประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ 41 (ส.ค. 2559–ก.ค. 2560), น. 140–151.
บริพัตร อินปาต๊ะ. “การฟื้นฟูรัฐน่านในสมัยราชวงศ์หลวงติ๋น พ.ศ. 2329-2442.” วิทยานิพนธ์ หลักสูตรปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิตสาขาวิชาประวัติศาสตร์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปีการศึกษา 2560
ดูเพิ่ม

รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน
| ก่อนหน้า |  | พญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระนาขวา (ครั้งที่ 2) |  | เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมวงศ์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์  (พ.ศ. 2269 - พ.ศ. 2294) |  | พระเจ้าอริยวงษ์ |
อาร์ชิบอลด์ พริมโรส เอิร์ลที่ 5 แห่งโรสเบรี

| เดอะไรต์ออนะระเบิลเอิร์ลแห่งโรสเบรี |
| --- | --- |


นายกรัฐมนตรีแห่งสหราชอาณาจักร
ดำรงตำแหน่ง 5 มีนาคม 1894 – 22 มิถุนายน 1895
กษัตริย์: พระนางเจ้าวิกตอเรีย
ก่อนหน้า: วิลเลียม แกลดสตัน
ถัดไป: มาร์ควิสแห่งซอลสบรี
ผู้นำฝ่ายค้านในสภาสามัญชน
ดำรงตำแหน่ง 22 มิถุนายน 1895 – 6 ตุลาคม 1896
กษัตริย์: พระนางเจ้าวิกตอเรีย
นายกรัฐมนตรี: มาร์ควิสแห่งซอลสบรี
ก่อนหน้า: มาร์ควิสแห่งซอลสบรี
ถัดไป: เซอร์ วิลเลียม ฮาร์คอร์ต
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 7 พฤษภาคม ค.ศ. 1847(1847-05-07) Mayfair, Middlesex,
เสียชีวิต: 21 พฤษภาคม ค.ศ. 1929(1929-05-21) (82 ปี) Epsom, Surrey, UK
พรรคการเมือง: Liberal
ลายมือชื่อ: 

อาร์ชิบอลด์ ฟิลิป พริมโรส เอิร์ลที่ 5 แห่งโรสเบรี เอิร์ลที่ 1 แห่งมิดลอเธียน (อังกฤษ: Archibald Philip Primrose, 5th Earl of Rosebery, 1st Earl of Midlothian) เป็นรัฐบุรุษและนักการเมืองชาวอังกฤษ เขาดำรงตำแหน่งเป็นนายกรัฐมนตรีตั้งแต่ 5 มีนาคม ค.ศ. 1894 ถึง 22 มิถุนายน ค.ศ. 1895 ก่อนที่ปู่ของเขาจะถึงอนิจกรรมใน ค.ศ. 1868 เขาเป็นที่รู้จักในชื่อ ท่านลอร์ดดัลเมนี
เขาเริ่มเข้าสู่สนามการเมืองระดับชาติในค.ศ. 1879–80 เมื่อเขาได้ช่วยวิลเลียม แกลดสตันหาเสียงในเมืองมิดลอเธียนของสกอตแลนด์จนประสบความสำเร็จ เริ่มทำงานในคณะรัฐบาลในค.ศ. 1884 และได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีต่างประเทศสองครั้งในสองรัฐบาลแกลดสตันและกลายเป็นมือขวาของแกลดตัน ในปีค.ศ. 1894 เขาได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคเสรีนิยมและนายกรัฐมนตรีต่อจากแกลดตัน รัฐบาลของเขาล้มเหลวอย่างสิ้นเชิงในการจัดการกับวิกฤติการอาร์เมเนีย ค.ศ. 1895–96 ทำให้ชาวอาร์เมเนียต้องล้มตายนับแสนคน เมื่อพรรคเสรีนิยมพ่ายแพ้การเลือกตั้งใน ค.ศ. 1895 เขาก็ลาออกจากการเป็นหัวหน้าพรรค และไม่เคยกลับเข้าสู้เส้นทางการเมืองอีกเลย
เขาเป็นนักการเมืองฝ่ายเสรีจักรวรรดินิยม (Liberal Imperialism) เป็นพวกที่นิยมการมีกองทัพที่แข็งแกร่งและแผ่ขยายอาณานิคม เชื่อว่าการปฏิรูปสังคมต้องเริ่มจากระดับครัวเรือนและต่อต้านลัทธิสังคมนิยมอย่างหนักแน่น นักประวัติศาสตร์วิจารณ์ว่าเขาล้มเหลวทั้งการเป็นรัฐมนตรีต่างประเทศและนายกรัฐมนตรี