พระราชพิธีสมมงคล

พระราชพิธีสมมงคล ("สมมงคล" อ่านว่า สะ-มะ-มง-คน) เป็นพระราชพิธีที่พระมหากษัตริย์ไทยที่ทรงราชย์ในขณะนั้น ๆ จะทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน ถวายแด่พระมหากษัตริย์หรือสมเด็จพระบรมราชบูรพการีในอดีต เพื่อทรงน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์และแสดงความกตัญญูกตเวที เนื่องในโอกาสที่ทรงมีวาระเสมอด้วยพระมหากษัตริย์หรือสมเด็จพระบรมราชบูรพการีพระองค์นั้น ๆ โดยมักทรงปฏิบัติเนื่องใน 2 วาระ ดังนี้
วันที่ทรงครองราชสมบัติเสมอกับพระมหากษัตริย์ในอดีต เรียกว่า "สมภาคา" เช่น พระราชพิธีสมภาคาภิเษก หรือหากทรงครองราชสมบัติเป็นระยะเวลา 2 เท่าของพระมหากษัตริย์พระองค์ใด จะเรียกว่า "ทวิภาคา" เช่น พระราชพิธีทวีธาภิเษก หรือหากทรงครองราชสมบัติเท่าพระมหากษัตริย์ที่ทรงครองราชสมบัติยาวนานที่สุด จะเรียกว่า พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก
วันที่ทรงเจริญพระชนมพรรษาเสมอกัน และวันที่ทรงเจริญพระชนมพรรษามากกว่าพระมหากษัตริย์ในอดีต หรือสมเด็จพระบรมราชบูรพการีของพระองค์
แนวปฏิบัติเกี่ยวกับพระราชพิธีนี้ปรากฏมาตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนถึงปัจจุบัน ในที่นี้จะระบุเฉพาะพระราชพิธีสมมงคลพระชนมายุ พระราชพิธีสมภาคาภิเษก พระราชพิธีทวีธาภิเษก และพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษกในพระมหากษัตริย์เท่านั้น ดังนี้
| รัชสมัย | วาระ | สมมงคลเท่ากับ | ระยะเวลา | วันที่ | หมายเหตุ | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | สมภาคาภิเษก (ระยะเวลาครองราชย์เสมอกัน) | พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย | 5,431 วัน | 15 สิงหาคม พ.ศ. 2426 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | สมภาคาภิเษก (ระยะเวลาครองราชย์เสมอกัน) | พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | 6,393 วัน | 2 เมษายน พ.ศ. 2429 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | สมภาคาภิเษก (ระยะเวลาครองราชย์เสมอกัน) | พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว | 9,752 วัน | 12 มิถุนายน พ.ศ. 2438 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | สมภาคาภิเษก (ระยะเวลาครองราชย์เสมอกัน) | พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | 10,016 วัน | 3 มีนาคม พ.ศ. 2438 |  นับศักราชแบบเก่า โดยหากนับแบบปัจจุบันจะเป็นปี พ.ศ. 2439 |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | ทวีธาภิเษก (ระยะเวลาครองราชย์ทวีคูณ) | พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย | 10,862 วัน | 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2441 |  วันจัดพิธีคลาดเคลื่อน เนื่องจากตามการคำนวณควรจัดในวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2441 ในวันจัดพิธี รัชกาลที่ 5 ครองราชย์ในระยะเวลา 10,884 วัน  |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | ทวีธาภิเษก (ระยะเวลาครองราชย์ทวีคูณ) | พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | 12,784 วัน | 2 ตุลาคม พ.ศ. 2446 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | รัชมังคลาภิเษก | สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ | 40 ปี | 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 |  กำหนดวันจัดพิธีโดยนับระยะเวลาจากวันประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งแรก |  |
| พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | สมมงคลพระชนมายุ | พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย | 56 ปี 4 เดือน 27 วัน | 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2452 |  นับศักราชแบบเก่า โดยหากนับแบบปัจจุบันจะเป็นปี พ.ศ. 2453 วันจัดพิธีคลาดเคลื่อน เนื่องจากตามการคำนวณควรจัดในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2452 ในวันจัดพิธี รัชกาลที่ 5 มีพระชนมายุ 56 ปี 4 เดือน 23 วัน  |  |
| พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร | สมมงคลพระชนมายุ | สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก | 37 ปี 8 เดือน 23 วัน | 29 สิงหาคม พ.ศ. 2508 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร | สมมงคลพระชนมายุ | พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | 57 ปี 1 เดือน 3 วัน | 7 มกราคม พ.ศ. 2528 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร | รัชมังคลาภิเษก | พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | 42 ปี 22 วัน | 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2531 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร | สมมงคลพระชนมายุ | พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว | 23,260 วัน | 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2534 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร | สมมงคลพระชนมายุ | พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | 26,469 วัน | 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2543 | — |  |
| พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว | สมมงคลพระชนมายุ | พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | 26,469 วัน | 14 มกราคม พ.ศ. 2568 | — |  |