ริเวอร์ ฟินิกซ์
สาเหตุการเสียชีวิต

ในช่วงปลายเดือนตุลาคมปี 1993 ฟินิกซ์เดินทางกลับลอส แอนเจลิสได้เพียง 1 วัน หลังจากถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องล่าสุด Dark Blood โดยการถ่ายทำใช้เวลาประมาณ 6-7 สัปดาห์ในยูทาห์ และ 1 สัปดาห์ในมลรัฐนิวเม็กซิโก เพื่อทำการถ่ายฉากอื่นๆ ที่เหลือเพิ่มเติมอีก 3 สัปดาห์ โดยโปรเจกต์ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้เสร็จสิ้นลงในปี 2012
นักดนตรี (และผู้ค้ายาในอนาคต) บ๊อบ ฟอเรสต์ เพื่อนของฟินิกซ์กล่าวในบันทึกปี 2013 Running with Monsters โดยได้ให้รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับชีวิตวันสุดท้ายของริเวอร์ และช่วงเวลาที่นำไปสู่จุดจบของเขา ในช่วงเย็นของวันที่ 30 ตุลาคม 1993 ฟินิกซ์ได้ขึ้นทำการแสดงกับวง P ร่วมกับฟลี และจอห์น ฟรุสซานติจากวงเรดฮอตชิลีเพปเปอส์ นักแสดงหนุ่มจอห์นนี เดปป์ กิ๊บบี เฮย์นส์จากบัทโฮล เซอร์เฟอร์ส และอัล จอร์เกนสันจากวงมินิสตรีที่คลับไวเปอร์ รูม ฮอลลีวูดไนท์คลับซึ่งดูแลโดยจอห์นนี เดปป์ในขณะนั้น ฟอเรสต์กล่าวว่าฟินิกซ์และฟรุสซานติมาถึงคลับด้วยกัน และได้เจอกับซาแมนธา เมธิส แฟนสาวของริเวอร์ และน้องชาย วาคีน กับน้องสาว เรน ฟินิกซ์ พร้อมกันกับฟลีและเดปป์ หลังจากที่พวกเขามาถึง โคเคนก็ได้ถูกส่งต่อกันไปรอบๆ วง ฟอเรสต์ได้กล่าวภายหลังว่าฟินิกซ์ได้มีอาการเมายาและ "โซซัดโซเซราวกับนักมวยซึ่งถูกต่อยเข้าที่ศีรษะหลายๆ ครั้งในระหว่างรอบชกสิบห้ายก" เขากล่าว
ระหว่างการขึ้นแสดงวง P ฟอเรสต์กล่าวว่าฟินิกซ์ได้มาแตะเขาที่ไหล่ แล้วบอกกับเขาว่ารู้สึกไม่ค่อยดีนัก และคิดว่าตัวเองกำลังมีอาการจากการเสพยาเกินขนาด  ฟอเรสต์บอกกลับไปว่าเขาไม่คิดว่าริเวอร์มีอาการนั้นเพราะว่าเขายังคงยืนและพูดได้อยู่ อย่างไรก็ตาม เขาได้เสนอจะพาฟินิกซ์ไปส่งที่บ้าน แต่ฟินิกซ์ปฏิเสธ บอกว่ารู้สึกดีขึ้นแล้ว ไม่นานต่อมา ฟอเรสต์กล่าวว่า จู่ๆ สถานการณ์ในคลับก็มีความวุ่นวายเกิดขึ้น เขาเดินออกไปข้างนอกและพบเมธิสกำลังกรีดร้อง ในขณะที่แฟนหนุ่มของเธอนอนอยู่บนทางเท้า และมีอาการชัก วาคีนได้โทรศัพท์เบอร์ 9-1-1 แต่ไม่สามารถบอกได้ว่าริเวอร์ยังหายใจอยู่หรือไม่ ส่วนเรนได้พยายามทำการช่วยชีวิตเขาด้วยการหายใจปากต่อปาก
เมื่อรถพยาบาลฉุกเฉินมาถึง ฟินิกซ์ยังคงมีชีวิตอยู่ รถเข็นผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาล Cedars-Sinai Medical Center โดยฟลีได้ติดรถไปด้วย เมื่อฟอเรสต์มาถึงโรงพยาบาล เขาเห็นเมธิสกำลังยืนร้องไห้อยู่ในห้องโถง การช่วยชีวิตฟินิกซ์ประสบความล้มเหลว เขาถูกวินิจฉัยเสียชีวิต ณ เวลา 1 นาฬิกา 51 นาทีของเช้าวันใหม่วันที่ 31 ตุลาคม 1993 ขณะอายุ 23 ปี
ในปี 2013 จากหนังสือ Last Night at the Viper Room: River Phoenix and the Hollywood He Left Behind โดยเกวิน เอ็ดเวิร์ดส์ ได้กล่าวโทษฟรุสซานติว่าเป็นผู้ให้ยาเสพติดซึ่งเป็นสาเหตุการถึงแก่ความตายกับริเวอร์ ในบทสัมภาษณ์ของผู้กำกับ วิลเลียม ริเชอร์ท เอ็ดเวิร์ดส์ได้อธิบายถึงการเสียชีวิตของฟินิกซ์ กล่าวว่าซาแมนธาได้กล่าวโทษฟรุสซานติเช่นกัน
ริเวอร์ไม่ได้อยากไปที่คลับคืนนั้น เธอ (เมธิส) เสนอจะพาวาคีน (ซึ่งตอนนั้นใช้ชื่อว่า ลีฟ (Leaf)) และเรนไปที่คลับแทนเขาเนื่องจากวาคีนยังอายุไม่ถึงเกณฑ์ ริเวอร์เปลี่ยนใจในนาทีสุดท้ายและวิ่งไปเจอกันที่หน้าลิฟต์ ดังนั้นริเวอร์มาถึงคลับพร้อมกับซาแมนธา วาคีนและเรน พวกเขาได้ที่นั่งในบูทท้ายห้องโดยริเวอร์นั่งรอเพื่อจะได้ถูกชวนขึ้นไปเล่นดนตรี เขาตั้งใจสร่างยาเพราะวางแผนไว้ว่าจะขึ้นไปบนเวทีกับฟลี แต่หลังจากที่พบว่าบนเวทีนั้นมีคนแสดงเต็มแล้ว เขาเดินกลับพร้อมกับนำกีตาร์ของตัวเองมาเล่นที่โต๊ะ" จากคำพูดของริเชอร์ท หลังจากที่พวกเขามาถึงที่คลับ เมธิสกล่าวว่าจอห์น ฟรุสซานติได้เดินมาที่โต๊ะของพวกเขา และยื่นแก้วพลาสติกสีน้ำเงินให้กับริเวอร์พร้อมกับพูดว่า "ดื่มนี่สิ ริฟ มันจะทำให้นายรู้สึกยอดเยี่ยม" ริเวอร์ดื่มมันและมีปฏิกิริยาแทบจะทันที เขาโก่งคอ หลังกระตุก ก่อนจะพูดอย่างไม่ชอบใจนัก "มีบางอย่างผิดพลาด" จากนั้นอาเจียนที่โต๊ะ
ริเชอร์ทพูดว่าเมธิสได้เปลี่ยนเรื่องราวของเธอในภายหลัง โดยไม่กล่าวถึงชื่อฟรุสซานติโดยตรง ริเชอร์ทยังกล่าวว่า ภายหลังจากการเสียชีวิตของฟินิกซ์ ฟรุสซานติมีอาการหวาดระแวง และขู่ว่าจะกระทำการอัตวินิบาตกรรมเนื่องจากกลัวว่าตนจะถูกจับกุม เขาอ้างว่าฟรุสซานติขังตัวเองอยู่สองสามวันในแมนชั่น ที่ซึ่งวงเรดฮอตชิลีเพปเปอส์ได้ทำการอัดเสียงอัลบั้ม Blood Sugar Sex Magik ในปี 1991 ริเชอร์ทกล่าวว่า จอห์นนี เดปป์ต้องคอยปลอบใจฟรุสซานติ และยืนยันกับเขาว่าจะไม่มีใครต้องติดคุก ซึ่งในขณะนั้นพ่อของฟินิกซ์โกรธที่ฟรุสซานติเป็นสาเหตุที่ทำให้ลูกชายของเขาเสียชีวิต จากในบทสัมภาษณ์กล่าวว่า "บอกเขาทีว่าถ้าผมเจอเขาเมื่อไหร่ ผมไม่เอาเขาไว้แน่ เขายังเด็กมากและรวยล้นเหลือ อายุ 23 เหมือนริเวอร์ แต่ติดยาอย่างหนักและยังกลายมาเป็นคนที่ชอบกดดันคนอื่น"ครอบครัวฟินิกซ์ไม่เคยฟ้องร้องข้อกล่าวหาการเสียชีวิตของลูกชายกับใครทั้งสิ้น
ในปี 2018 ซาแมนธา เมธิสกล่าวว่าตอนแรกเธอและฟินิกซ์ตั้งใจที่จะมาส่งน้องที่ไวเปอร์รูมระหว่างทางไปที่บ้านของเธอเท่านั้น แต่ฟินิกซ์ตัดสินใจว่าจะอยู่ต่อหลังจากถูกชวนขึ้นไปเล่นดนตรีกับวง เธอยืนยันว่าตลอดเวลาที่คบกัน เขามีอาการสร่างและมีสติอยู่ตลอด แต่ "ก่อนวันที่เขาจะเสียชีวิต 1 นั้น ฉันรู้ว่ามีอะไรบางอย่างเกิดขึ้น ฉันไม่เห็นใครเล่นยา (ในคืนนั้น) แต่เขามีอาการเมายาในแบบที่ทำให้ฉันไม่สบายใจ" เธอเสริมอีกว่า "เฮโรอีนที่คร่าชีวิตเขาไม่ได้เกิดขึ้นจนกระทั่งเขาอยู่ที่ไวเปอร์รูม ฉันมีข้อสงสัยเกี่ยวกับเรื่องที่เกิดขึ้น แต่ฉันไม่เห็นอะไรเลย" เมธิสเดินไปห้องน้ำ และระหว่างทางกลับไปที่โต๊ะ เธอเห็นฟินิกซ์กำลังโต้เถียงกับใครบางคน คนเฝ้าคลับไล่ผู้ชายทั้งสองคนออกไปหน้าร้าน เมธิสตะโกนไปที่ผู้ชายอีกคน "พวกนายทำอะไรลงไป เล่น (ยา) อะไรอยู่" โดยถูกตอกกลับเพียงแค่ว่า "ปล่อยเขา (ริเวอร์) ไปเถอะน่า เธอกำลังทำให้อาการเคลิ้ม (ยา) ของเขาเสียเรื่อง" ถึงตอนนั้น จากคำพูดของเมธิส ฟินิกซ์ได้ล้มลงกับพื้นและเริ่มมีอาการชัก
จากกิ๊บบี เฮย์นส์ กล่าวว่า พวกเขากำลังแสดงเพลง Michael Stipe ของวงในขณะที่ฟินิกซ์กำลังชักอยู่บนทางเท้านอกคลับ เมื่อข่าวเข้ามาถึงข้างในคลับ ฟลีลงจากเวทีแล้วรีบวิ่งออกไปข้างนอก ถึงตอนนั้นหน่วยกู้ชีพได้มาถึงจุดเกิดเหตุแล้ว และพบว่าริเวอร์เริ่มมีอาการเขียวคล้ำจากภาวะหัวใจหยุดเต้น (Full Cardiac Arrest) แบบหัวใจไม่บีบตัว (Asystole)  พวกเขาได้ทำการรักษาเพื่อที่จะพยายามยื้อชีวิตของเขาไว้
ในวันถัดมา ที่คลับได้กลายเป็นสถานที่ไว้อาลัย โดยแฟนคลับและบุคคลอื่นๆ ได้วางดอกไม้ รูปภาพ และเทียนไว้ที่ทางเท้า รวมไปถึงข้อความพ่นสีบนผนัง ข้อความที่หน้าต่างอ่านได้ความว่า "ด้วยความนับถือและความรักเป็นอย่างยิ่งแด่ริเวอร์และครอบครัว เดอะ ไวเปอร์ รูมได้ทำการปิดสถานที่ชั่วคราว ขอแสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งแก่ครอบครัว เพื่อน และคนที่รัก เขาจะยังคงอยู่ในความทรงจำ" คลับทำการปิดชั่วคราว 1 อาทิตย์ เดปป์ยังคงปิดคลับในวันที่ 31 ตุลาคมของทุกปีจนกระทั่งเขาได้ขายหุ้นในส่วนของตัวเองไปในปี 2004
ก่อนมรณกรรม ภาพลักษณ์ของฟินิกซ์ ตามที่มาจากในบทสัมภาษณ์ไว้อาลัยในภายหลังนั้น เป็นคนที่ปลอดการใช้สารเสพติดมาตลอด ส่วนหนึ่งเนื่องจากการอุทิศตนของเขาแก่สาธารณประโยชน์ ด้านสังคม การเมือง มนุษยธรรม และความสนใจด้านอาหาร ซึ่งในตอนนั้นนับว่ายังไม่เป็นที่นิยมมากนักในช่วงยุค 80 โดยผลลัพธ์คือ การเสียชีวิตของฟินิกซ์ได้ถูกนำขึ้นหน้าหนึ่งของสำนักข่าวหลายสำนัก โดยนักเขียนผู้หนึ่งได้กล่าวถึงฟินิกซ์ไว้ว่าเป็น "เจมส์ ดีนมังสวิรัติ" และได้นำมาถูกเปรียบเทียบ โดยทั้งสองมีความคล้ายคลึงกันคือเป็นนักแสดงหนุ่มชื่อดังผู้มีพรสวรรค์ ที่เสียชีวิตกะทันหันตั้งแต่อายุยังน้อย
วันที่ 15 พฤศจิกายน 1993 ผลการชันสูตรพบว่า "จากการพิสูจน์ด้านพิษวิทยา แสดงถึงค่าความเข้มข้นของมอร์ฟีนและโคเคนในกระแสเลือดที่สูง และพบสารอื่นๆ ในความเข้มข้นที่ต่ำกว่า" สาเหตุการเสียชีวิตคือ "พิษจากยาหลายชนิดโดยเฉียบพลัน" รวมถึงโคเคนและมอร์ฟีน
วันที่ 24 พฤศจิกายน 1993 อาร์ลิน (เปลี่ยนชื่อในภายหลังเป็น ฮาร์ท (Heart)) ฟินิกซ์ได้ตีพิมพ์จดหมายเปิดผนึกใน Los Angeles Times เกี่ยวกับชีวิตและความตายของลูกชายของเธอ ใจความส่วนหนึ่งว่า
เพื่อน เพื่อนร่วมงานของเขา และสมาชิกครอบครัวของเราทราบกันดีว่าริเวอร์ไม่ใช่คนที่ใช้สารเสพติดเป็นประจำ เขาอาศัยอยู่ที่บ้านในฟลอริดากับครอบครัวและแทบจะไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งของ "ฉากในคลับ" ในลอส แอนเจลิสเลย เขาเพิ่งมาถึงแอลเอจากความงดงามอันบริสุทธิ์และความเงียบสงบของมลรัฐยูทาห์ ที่ซึ่งได้ถ่ายทำภาพยนตร์เป็นเวลาหกสัปดาห์ เรามีความรู้สึกว่าความตื่นเต้นและความรู้สึกของฮาโลวีน ไนท์คลับและการปาร์ตี้นั้นอยู่เหนือเกินกว่าประสบการณ์ส่วนตัวและการควบคุมของเขา กี่ชีวิตวัยเยาว์ซึ่งยังไม่เป็นที่รู้จักแล้วต้องเสียไปจากการใช้สารเสพติด ฉันภาวนาว่าการจากไปแบบนี้ของริเวอร์ จะทำให้โลกหันมาเห็นว่า จิตวิญญาณของคนในรุ่นของเขาได้ถูกทำให้แตกสลายอย่างน่าเจ็บปวดแค่ไหน ริเวอร์ทำให้เราประทับใจเหลือเกินในระหว่างที่เขามีชีวิตอยู่บนโลกใบนี้ เขาค้นพบเสียงและค้นพบที่ทางของตัวเอง และแม้แต่ริเวอร์ ผู้ซึ่งมีโลกที่พร้อมจะรับฟังเขาอยู่ที่ปลายนิ้วมือ ยังรู้สึกผิดหวังอย่างเหลือล้นที่ไม่มีใครรับฟัง ถ้าอย่างนั้นอะไรล่ะ เชียร์โนบีลไม่เพียงพอ เอ็กซอน วัลเดซไม่เพียงพอ สงครามนองเลือดเพื่อน้ำมันยังไม่เพียงพอ หากการจากไปของริเวอร์ได้ทำให้โลกของเราเปิดใจขึ้นบ้างแล้ว เช่นนั้นฉันขอกล่าวว่า ขอบคุณมากจ้ะ ลูกชายของแม่ สำหรับของขวัญอีกชิ้นแด่เราทุกคน
งานเผาศพได้ถูกจัดขึ้นที่ Milam Funeral Home ในเมืองเกนส์วิลล์ มลรัฐฟลอริดา โดยเถ้าของฟินิกซ์ได้ถูกโปรยเหนือแม่น้ำในที่ดินของครอบครัวในมอนเตซูมา ประเทศคอสตาริกา ภายหลังมรณกรรม เพลงบันทึกเสียงและงานเขียนทั้งหมดของเขาตกเป็นของเรน น้องสาว
"-- อ่อนไหวและหมกมุ่นกับสิ่งที่ทำ เขารู้สึกถึงสิ่งต่างๆ ในหัวใจอย่างบาดลึก" - เมธิส
"เขาเป็นแค่เด็กผู้ชายคนหนึ่ง เด็กผู้ชายจิตใจดีมากๆ ที่ทำทุกอย่างพังไม่เป็นท่า และไม่รู้จะใช้เจตนาดีของเขาไปในทางที่ถูกต้องอย่างไร" - พลิมพ์ตัน