stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เดอะแร็ปเปอร์
รูปแบบรายการ > ซีซั่นที่ 1 และ 2 > รอบที่ 3 : Play Off > รอบ Play Off

ในรอบนี้ ผู้เข้าแข่งขันจะถูกเลือกมาจากการสุ่มไพ่ของโค้ชแต่ละทีม แบ่งออกเป็น 6 สายประกอบไปด้วย สาย A, B, C, D, E และ F ซึ่งผู้เข้าแข่งขันแต่ละคนจะต้องออกมาทำโชว์คนละ 1 โชว์แล้วให้โค้ชแต่ละคนโหวตผ่านเข้าสู่รอบ 8 บาร์เข้าชิง โดยโค้ช 1 คนมีสิทธิ์โหวตได้แค่ 1 คน และห้ามโหวตให้ลูกทีมของตนเอง ผู้เข้าแข่งขันที่ไม่ถูกโค้ชเลือกจะตกรอบทันที ในกรณีทีมไหนไม่มีลูกทีมที่จะเข้าไปแข่งในรอบสุดท้าย โปรดิวเซอร์จะให้หมวกทองแก่ลูกทีมคนไหนก็ได้ในทีมเพื่อไปแข่งในรอบสุดท้าย ซึ่งท้ายที่สุดแล้วโค้ชทุกคนจะมีลูกทีมที่ผ่านเข้าสู่รอบ Final Rhyme ทุกทีม แต่ในซีซันที่ 2 ทางรายการได้ปรับเปลี่ยนกติกาเล็กน้อย โดยผู้เข้าแข่งขันที่มีคะแนนสูงสุด จะผ่านเข้าสู่รอบ Final Ryhme ทันที แต่ในกรณีที่มีผู้เข้าแข่งขันที่มีคะแนนสูงสุดเท่ากัน ผู้เข้าแข่งขันจะต้องไปแข่งขันต่อในรอบ 8 บาร์เข้าชิง และในกรณีที่ผู้เข้าแข่งขันตกรอบ แล้วโปรดิวเซอร์ต้องการให้ผ่านเข้ารอบ โปรดิวเซอร์ทั้งสองมีสิทธิ์โยนหมวกทองคนละ 1 ใบเพื่อที่จะให้ผู้เข้าแข่งขันเข้ารอบต่อไปได้
รูปแบบรายการ > ซีซั่นที่ 1 และ 2 > รอบที่ 3 : Play Off > รอบ 8 บาร์เข้าชิง

ในรอบนี้ ผู้ที่ผ่านเข้ารอบในรอบ Play Off จะต้องมาแร็ปสดในรอบนี้เพื่อให้ตนเองผ่านเข้ารอบไปในรอบ Final Rhyme โดยใช้ Beat เพลงเดียวกัน ความยาว 8 บาร์เท่ากัน ซึ่งเนื้อหาที่จะแร็ปนั้นมาจากโจทย์ของโปรดิวเซอร์ทั้งสองที่ได้กำหนดเอาไว้ และโปรดิวเซอร์ทั้งสองก็จะเลือกผู้เข้าแข่งขันมาได้แค่ 1 คนเท่านั้นเพื่อที่จะได้ผ่านเข้าสู่รอบต่อไป โดยเบื้องต้น ผู้เข้าแข่งขันทุกสายจะแร็ปภายใต้โจทย์เดียวกัน คือ Represent ตัวเอง แต่ในซีซันที่ 2 ทางรายการได้ปรับเปลี่ยนกติกาเล็กน้อย โดยให้ผู้เข้าแข่งขันที่มีคะแนนสูงสุดเท่ากันเท่านั้นที่จะต้องมาแข่งขันในรอบนี้ เพื่อหาผู้เข้าแข่งขันเพียงคนเดียวที่จะสามารถเข้าไปในรอบต่อไปได้
รูปแบบรายการ > ซีซั่นที่ 1 และ 2 > รอบที่ 4 : Final Rhyme

ในรอบนี้เป็นรอบสุดท้ายที่จะหาผู้ชนะซึ่งจะได้เป็น THE RAPPER โดยที่ผู้เข้าแข่งขันทั้ง 6 คน (ในซีซั่นที่ 2 ทั้งหมด 8 คนโดยมี 2 คนที่ได้รับหมวกทองจากโปรดิวเซอร์) ที่ผ่านเข้าสู่รอบนี้จะต้องทำการแสดงโชว์ออกมาผ่านการถ่ายทอดสด ผู้ชมทางบ้านสามารถโหวตผู้เข้าแข่งขันที่อยากให้เป็นผู้ชนะกี่คนก็ได้ที่ต้องการ แต่จะสามารถโหวตได้เพียงคนละหนึ่งครั้งเท่านั้น ผลโหวตจะมาจากคะแนนทาง SMS (และรวมถึงการโหวตผ่าน Line ด้วยในซีซั่นที่ 1) ผู้ที่ได้รับผลโหวตสูงที่สุดจะเป็นผู้ชนะและได้เป็น THE RAPPER คว้าเงินรางวัล 1,000,000 บาทไป และในซีซันที่ 2 มีการเพิ่มของรางวัลอีก 1 ชิ้น คือรถ TOYOTA Yaris ATIV S+ มูลค่า 639,000 บาท
รูปแบบรายการ > 2020 Civil War > รอบที่ 1 : Head To Head

ในรอบนี้ แบ่งออกเป็นด้วยกัน 2 รอบ คือ รอบเพลงเดี่ยว และรอบเพลง Battle
รูปแบบรายการ > 2020 Civil War > รอบที่ 1 : Head To Head > รอบเพลงเดี่ยว

ในรอบนี้ ผู้เข้าแข่งขันจะถูกเลือกมาจากโค้ชแต่ละทีม แบ่งออกเป็น 6 กลุ่ม ซึ่งผู้เข้าแข่งขันแต่ละคนจะต้องออกมาทำโชว์คนละ 1 โชว์ และผู้เข้าแข่งขันคนแรกจะได้รับหมวกทองไปก่อน หลังจากจบโชว์ของผู้เข้าแข่งขันคนถัดไปแล้ว โปรดิวเซอร์จะเลือกให้หมวกทองแก่ผู้เข้าแข่งขันตามลำดับโชว์ไป จนกระทั่งเมื่อครบ 4 โชว์แล้ว ผู้ที่มีหมวกทองเป็นคนสุดท้ายจะผ่านเข้าสู่รอบต่อไปทันที ส่วนผู้เข้าแข่งขันที่เหลือก็จะต้องไปแร็ปแก้ตัวในรอบเพลง Battle
รูปแบบรายการ > 2020 Civil War > รอบที่ 1 : Head To Head > รอบเพลง Battle

ในรอบนี้ ผู้เข้าแข่งขันทั้ง 4 คน รวมถึงผู้เข้าแข่งขันที่ผ่านเข้ารอบจากการได้รับหมวกทองไปแล้วด้วย จะต้องแร็ปร่วมกันในเพลงเดียวกัน คนละ 8 บาร์ ซึ่งเนื้อหาที่จะแร็ปนั้นมาจากโจทย์ที่ทางรายการได้กำหนดเอาไว้ และโปรดิวเซอร์ทั้งสองก็จะต้องเลือกผู้เข้าแข่งขันมา 2 คนเพื่อที่จะได้ผ่านเข้าสู่รอบต่อไป อนึ่ง จะมีกติกาพิเศษ คือโปรดิวเซอร์จะมีหมวกทอง 1 ใบ ซึ่งจะมอบให้ผู้เข้าแข่งขันที่ต้องการผ่านเข้ารอบได้อีก 1 คน โดยจะใช้เมื่อไหร่ก็ได้ และเมื่อสิ้นสุดการแข่งขัน โปรดิวเซอร์จะเลือกลูกทีมที่ตกรอบไปแล้วของทีมที่มีลูกทีมเหลือไม่ถึง 4 คนให้ผ่านเข้ารอบได้อีกทีมละ 1 คน
รูปแบบรายการ > 2020 Civil War > รอบที่ 2 : Group Battle

เป็นรอบที่โค้ชจะต้องมาแบ่งกันเป็น 2 ทีม โดย โค้ชจะถูกแบ่งเป็น 2 ทีม คือ URBOYTJ X PMC ปู่จ๋าน ลองไมค์ (ยัวร์จ๋าน) ​และ TWOPEE SOUTHSIDE X FUKKING HERO (2HE) โดยทั้ง 2 ทีมจะต้องสุ่มลูกทีมมาแข่งกัน 10 คู่ โดยจะมีโจทย์เพลงที่กำหนดไว้แล้ว
รูปแบบรายการ > 2020 Civil War > รอบที่ 3 : Semi-Final

เป็นรอบที่ผู้เข้าแข่งขันจะต้องกลับเข้าทีมโค้ชของตัวเองและจะต้องทำการแสดงโชว์แข่งขันกันเองภายในทีม โดยโค้ชเจ้าของทีมจะเป็นผู้ตัดสินหาผู้ชนะเพียงหนึ่งเดียว เพื่อเข้าไปแข่งขันในรอบสุดท้ายในรอบ Final โดยจะมีกติกาพิเศษ คือ หลังจากโค้ชเจ้าของทีมเลือกผู้ชนะเป็นที่เรียบร้อยแล้ว โปรดิวเซอร์จะมีหมวกทองที่จะมอบให้ผู้เข้าแข่งขันที่ไม่ผ่านเข้ารอบให้สามารถผ่านเข้าไปแข่งขันในรอบสุดท้ายได้
รูปแบบรายการ > 2020 Civil War > รอบที่ 4 : Final Rhyme

ในรอบนี้เป็นรอบสุดท้ายที่จะหาผู้ชนะซึ่งจะได้เป็น THE RAPPER ซึ่งรูปแบบการแข่งขันจะเหมือนกับ 2 ซีซั่นที่ผ่านมา โดยที่ผู้เข้าแข่งขันทั้ง 6 ท่าน (4 คนจากการตัดสินของโค้ชแต่ละทีมและอีก 2 คนจากหมวกทองของโปรดิวเซอร์) ที่ผ่านเข้าสู่รอบนี้จะต้องทำการแสดงโชว์ออกมาผ่านการถ่ายทอดสด ผู้ชมทางบ้านสามารถโหวตผู้เข้าแข่งขันที่อยากให้เป็นผู้ชนะกี่คนก็ได้ที่ต้องการ แต่จะสามารถโหวตได้เพียงคนละหนึ่งครั้งเท่านั้น ผลโหวตจะมาจากคะแนนทาง SMS ผู้ที่ได้รับผลโหวตสูงที่สุดจะเป็นผู้ชนะและได้เป็น THE RAPPER และคว้าเงินรางวัล 1,000,000 บาทไป
รางวัล

Rap Is Now Awards 2018 รางวัล Run Of The Year
Asian Television Awards 2018 ครั้งที่ 23 รางวัลประเภท Best General Entertainment Programme
daradaily Awards ครั้งที่ 8 รางวัลรายการโทรทัศน์ที่สุดแห่งปี
Thailand Zocial Awards 2019 รางวัล Best Entertainment on Social Media
Asian Academy Creative Awards 2019 (Thailand Regional Winner) รางวัลประเภท Best General Entertainment, Game or Quiz Programme และ Best Music or Dance Programme
เตีย วิญ

| พลเรือเอกเตีย วิญ |
| --- | --- |
ទៀ វិញ
เตีย วิญ (ที่สี่จากซ้าย) ขณะร่วมกับพลเรือโท สกอตต์ สวิฟต์ ตัดเค้ก เมื่อ พ.ศ. 2555

ผู้บัญชาการกองทัพเรือกัมพูชา
อยู่ในวาระ
เริ่มดำรงตำแหน่ง  ?
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 7 มกราคม พ.ศ. 2495 (72 ปี) เกาะกง จังหวัดกำปอด กัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส
พรรคการเมือง: พรรคประชาชนกัมพูชา
คู่สมรส: กัน จันเตรียะ
บุตร: เตีย เลียะคะนา เตีย ซกคา
ความสัมพันธ์: เตีย บัญ (พี่ชาย)
ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
รับใช้:  กัมพูชา
สังกัด: กองทัพเรือกัมพูชา
ยศ:  พลเรือเอก

พลเรือเอก เตีย วิญ (เขมร: ទៀ វិញ; เกิด 	7 มกราคม พ.ศ. 2495) เป็นผู้บัญชาการกองทัพเรือกัมพูชา รองผู้บัญชาการทหารสูงสุดประจำกองทัพกัมพูชา และเลขาธิการคณะกรรมเพื่อความมั่นคงแห่งชาติทางทะเล และเป็นน้องชายของเตีย บัญ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมกัมพูชา
รัฐบาลสหรัฐลงโทษเตีย วิญ เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2564 ในข้อหาทุจริต เพราะสมรู้ร่วมคิดกับเจ้าหน้าที่กัมพูชาหลายคนในการแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัวจากเงินในโครงการก่อสร้างฐานทัพเรือเรียม
ประวัติ

เตีย วิญ เกิดเมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2495 ที่เกาะกง ในครอบครัวชาวนาผู้มีรายได้น้อย เป็นบุตรคนสุดท้องจากทั้งหมดห้าคนของเตีย ตึก (มีชื่อไทยว่า เต็ก) เป็นชาวไทยเชื้อสายจีน กับนู เปงจันดา (ชื่อไทยว่า หนู เพ่งจินดา) หญิงชาวไทยเกาะกง เขามีพี่สี่คน ได้แก่ เตีย สวัสดิ์, เตีย สังเวียน, เตีย บัญ (สังวาลย์) และเตีย วน ครอบครัวของเขาสื่อสารกันด้วยภาษาไทยถิ่นตราด อันเป็นภาษาพื้นเมืองของจังหวัดเกาะกง และมีสำเนียงแปร่งเป็นเอกลักษณ์ ในวัยเยาว์ ครอบครัวของเขาดำรงชีพด้วยความยากลำบาก เพราะบิดาตายตั้งแต่เขายังเด็ก มารดาจึงกลายเป็นเสาหลักเดียวของบ้าน ที่ต้องทำนาเลี้ยงครอบครัวเพียงคนเดียว เดิมครอบครัวของเขาไม่มีนามสกุลใช้ กระทั่งมีการบัญญัติการใช้นามสกุล จึงนำชื่อของก๋ง (ปู่) คือเตีย มาตั้งเป็นนามสกุล บางแห่งว่าใช้แซ่ของก๋งมาตั้งเป็นนามสกุล
เตีย วิญ สมรสกับกัน จันเตรียะ มีบุตรสองคน คือ เตีย เลียะคะนา (ลักขณา) และเตีย ซกคา (สุขา)
ละโคนโขล

| ละโคนโขลวัดสวายอัณแดต * |
| --- | --- |
  มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโดยยูเนสโก
ประเทศ:  กัมพูชา
ภูมิภาค **: เอเชียและแปซิฟิก
สาขา: ธรรมเนียมและการแสดงออกทางมุขปาฐะ, ศิลปะการแสดง, แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม และงานเทศกาล
เกณฑ์พิจารณา: U.1, U.2, U.3, U.4, U.5
อ้างอิง: 1374
ประวัติการขึ้นทะเบียน
ขึ้นทะเบียน: 2561 (คณะกรรมการสมัยที่ 13)
รายการ: มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ต้องได้รับการสงวนรักษาอย่างเร่งด่วน
* ชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมและการสงวนรักษาที่ดี ** ภูมิภาคที่จัดแบ่งโดยยูเนสโก
ละโคนโขล (เขมร: ល្ខោនខោល) เป็นนาฏกรรมสวมหน้ากากอย่างหนึ่งในประเทศกัมพูชา มีลักษณะใกล้เคียงกับการแสดงโขนของประเทศไทย เนื่องจากได้รับการถ่ายทอดไป ปัจจุบันมีละโคนโขลในกัมพูชาสองรูปแบบได้แก่ ละโคนโขลวัดสวายอัณแดต และละโคนโขลคณะระบำหลวงกัมพูชา แต่เดิมจะใช้ผู้หญิงในการแสดง ต่างจากโขนของไทยที่จะใช้ผู้ชายแสดง
เดือนมีนาคม พ.ศ. 2560 กระทรวงวัฒนธรรมของประเทศไทยได้ประกาศขอขึ้นบัญชีโขนเป็นมรดกโลก ทำให้ประชาชนในประเทศกัมพูชาไม่พอใจ และพากันแสดงความคิดเห็นว่าโขนเป็นวัฒนธรรมของคนกัมพูชาเท่านั้น พอล เชมเบอร์ (Paul Chamber) จากสถาบันเอเชียอาคเนย์ศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มองว่าเป็นการปลุกกระแสชาตินิยมกัมพูชามากกว่าจะการโต้เถียงเกี่ยวกับมรดกทางศิลปวัฒนธรรม
ยูเนสโกได้พิจารณาขึ้นทะเบียน เฉพาะ ละโคนโขลคณะวัดสวายอัณแดต (ល្ខោនខោល វត្តស្វាយអណ្ដែត) เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการคุ้มครองอย่างเร่งด่วนเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561 และกัมพูชาได้เขียนคำร้องแก่ยูเนสโกว่า "ขอแลกเปลี่ยนครูโขนจากประเทศเพื่อนบ้านไปช่วย รวมถึงบทละครที่กัมพูชายังไม่ครบสมบูรณ์"
ประวัติ > ยุคต้น

สุจิตต์ วงษ์เทศ นักประวัติศาสตร์ชาวไทยให้ข้อมูลว่ามีการแสดงเรื่องรามายณะครั้งแรกในราชสำนักขอมแถบโตนเลสาบ ก่อนแพร่หลายมายังราชสำนักละโว้-อโยธยาและตกทอดสู่อาณาจักรอยุธยา โดยได้ปรับปรุงให้ต้องกับรสนิยมของตน อย่างเช่นเครื่องแต่งกายที่รับจากอินเดียและเปอร์เซียเป็นอาทิ ส่วนศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ นักโบราณคดีชาวไทย ยกตัวอย่างตัวละครจากรามายณะตัวหนึ่งคือราวณะ ซึ่งมีสิบหน้าขยายออกมาด้านข้าง แต่หัวโขนทศกัณฑ์ของไทยมีสิบหน้าต่อขึ้นไปด้านบนซึ่งเป็นอิทธิพลจากกัมพูชา ตามหลักฐานที่พบตามปราสาทหินของขอมต่าง ๆ แต่กระนั้นก็ไม่สามารถชี้ชัดได้ว่าภาพแกะสลักดังกล่าวเป็นภาพการแสดงละโคนโขล สุจิตต์อธิบายเพิ่มเติมว่าทั้งโขนและละโคนโขลใช้เครื่องดนตรีปี่พาทย์เป็นของพื้นเมืองของอุษาคเนย์อยู่แล้ว ส่วนกาพย์เป็นแบบแผนของเขมร และบทเจรจาเป็นร้อยกรองดั้งเดิมของไทยและลาว
สัน พัลลา และชาย ดาวิน นักวิชาการของกระทรวงวิจิตรศิลป์และวัฒนธรรมกัมพูชา ระบุว่าละโคนโขลพัฒนาจากละครภาณีซึ่งเป็นการขับเรื่องมีแต่ยุคพระนครและแพร่หลายไปทั่ว
อย่างไรก็ตามฮิเดโอะ ซาซางาวะ จากสถาบันวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยโซเฟีย ให้ข้อมูลว่าหากไทยรับโขนไปตั้งแต่ยุคนครวัดจริง ก็คงถูกปรับปรุงให้มีเอกลักษณ์เป็นของตัวเองไปแล้ว ครั้นกัมพูชาตกอยู่ภายใต้อำนาจของสยาม สยามก็เอานาฏศิลป์ของตนเข้าไปเผยแพร่ และยุคที่กัมพูชาตกเป็นอาณานิคมฝรั่งเศส ในราชสำนักเขมรเองก็ยอมรับว่ามีนาฏศิลป์ไทยเป็นต้นแบบ และปฐมพงษ์ สุขเล็ก อาจารย์คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ให้ข้อมูลว่า "...กษัตริย์เขมรได้เห็นการแสดงโขนไทย แล้วอาจหยิบเอาการแสดงโขนของไทยบางส่วน ไปปรับประยุกต์ฟื้นฟูโขนเขมรที่มีอยู่ก่อนแล้ว โดยโขนของเขมร มีชื่อเรียกว่า ละโคนโขน อย่างไรก็ตาม วัฒนธรรมไทยในช่วงนี้ มีแนวโน้มว่า ได้แพร่ขยายไปสู่เขมรค่อนข้างมาก" จากข้อความนี้แสดงให้เห็นว่ากัมพูชานั้นรับโขนจากไทยยุคต้นรัตนโกสินทร์และนำไปเผยแพร่ในชั้นหลัง
รองศาสตราจารย์ ศานติ ภักดีคำ อาจารย์ภาษาเขมร คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ กล่าวว่าบทพากย์เรียมเกร์ของเขมรซึ่งต้องใช้ประกอบในการแสดงละโคนโขลนั้นมีอายุน้อยกว่ารามเกียรติ์ฉบับภาษาไทย น่าจะได้ไปจากบทพากย์สมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชอย่างแน่นอน เพราะสำนวนมีความคล้ายกันอย่างมาก
ประวัติ > ยุคหลัง

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช สมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดีได้ครูละครจากกรุงเทพฯ ไปเป็นละครนอก ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีคณะละครผู้หญิงชาวสยามของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ไปเมืองเขมรช่วงที่รบกับญวน และได้กลายเป็นครูละครหญิงของสมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี
ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตารทรงหานางละครสยามจากกรุงเทพฯ ไปชุบเลี้ยง โดยมากได้นางละครจากเจ้านายวังหน้าไปเป็นครูละครในเมืองเขมรหลายคน การแสดงในช่วงนั้นนิยมแสดงเป็นภาษาไทยเพียงอย่างเดียว ครั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระสีสุวัตถิ์ ทรงนำคณะละครนอกและละครในมาเล่นประสมโรง และเล่นเป็นภาษาไทยและเขมร ต่อมาพระมหากษัตริยานีสีสุวัตถิ์มุนีวงศ์ กุสุมะนารีรัตน์สิริวัฒนามีความพยายามสร้างอัตลักษณ์ทางนาฏศิลป์เขมร เพื่อปลดเปลื้องอิทธิพลนาฏศิลป์ไทยออก
นอกจากละโคนโขลในราชสำนัก ก็ยังมีโขนเชลยศักดิ์ชายล้วนจากราชสำนักของพระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตาร ที่ปฏิบัติตามขนบอย่างกรุงเทพฯ ได้ออกมาเล่นนอกพระราชวังเพราะสิ้นความนิยม แต่จากภัยสงครามทำให้ครูละครล้มหายตายจากไปสิ้น หลงเหลือคณะละโคนโขลเพียงคณะเดียวคือที่วัดสวายอัณแดต ทว่าเครื่องแต่งกาย และหัวโขนทำจากวัสดุพื้นเมือง มีครูละครโขนเพียง 5–10 คนที่ล้วนแต่เป็นผู้สูงอายุ นิยมเล่นเพียงตอนกุมภกรรณทดน้ำ ด้วยสภาพไม่พร้อมเช่นนี้ จึงถูกเปรียบเทียบกับการแสดงของไทยว่าไม่ครบท่า ไม่ครบเพลง ไม่ครบเครื่อง หรือการแต่งกายไม่ได้ส่วนสัด เป็นต้น บทละครถ่ายทอดมาจากการจดจำของผกา ซอย นักพากย์ละโคนโขล ซึ่งถูกเรียบเรียงเป็น "บทพากย์เรียมเกร์โดยตาซอย" จำนวน 291 หน้า
ปัจจุบันละโคนโขลวัดสวายอัณแดตมีการจัดการแสดงเพียงปีละครั้ง ครั้งหนึ่งแสดงต่อเนื่องกันเจ็ดวัน แต่ปัจจุบันจัดเพียงสามวันเท่านั้น แสดงด้วยนักแสดงชายล้วน มีการสวมหัวโขน บรรเลงด้วยเครื่องดนตรีดั้งเดิม พร้อมขับคำร้องตามทำนอง เพื่อสร้างความพอใจแก่เนียกทา เทพารักษ์ประจำชุมชนพอใจ และบันดาลฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล ใน พ.ศ. 2562 มีชาวเขมรให้ความสนใจและพยายามอนุรักษ์ละโคนโขลด้วยการส่งลูกหลานไปหัดโขนวัดสวายอัณแดตราว 20 คน
ปัจจุบันรัฐบาลกัมพูชาพยายามพัฒนาละโคนโขลตั้งแต่ท่ารำ หัวโขน เครื่องแต่งกายอย่างอลังการ และเทคโนโลยีที่ถูกใช้เพื่อเพิ่มความวิจิตร จนมีลักษณะละม้ายคล้ายกับโขนรามเกียรติ์ของประเทศไทยมากขึ้นโดยลำดับ ซึ่งอาจทำให้อัตลักษณ์ละโคนโขลพื้นบ้านของคณะวัดสวายอัณแดตสาบสูญไป
แหล่งข้อมูลอื่น

ฮิเดโอะ ซาซางาวะ (6 ธันวาคม 2554). "วาทกรรมยุคหลังอาณานิคมว่าด้วยนาฎศิลป์ราชสำนักกัมพูชา". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2562. {{cite web}}: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: |accessdate= (help)
ฮิเดโอะ ซาซางาวะ (19 มิถุนายน 2555). "วาทกรรมยุคหลังอาณานิคมว่าด้วยนาฎศิลป์ราชสำนักกัมพูชา". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2562. {{cite web}}: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: |accessdate= (help)
นางละครช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระสีสุวัตถิ์ที่นครวัด
หัวโขนของละโคนโขล
เตีย เซ็ยฮา

| เตีย เซ็ยฮา |
| --- | --- |


รองนายกรัฐมนตรีกัมพูชา
อยู่ในวาระ
เริ่มดำรงตำแหน่ง  22 สิงหาคม 2566
นายกรัฐมนตรี: ฮุน มาแณต
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
อยู่ในวาระ
เริ่มดำรงตำแหน่ง  22 สิงหาคม 2566
นายกรัฐมนตรี: ฮุน มาแณต
ก่อนหน้า: เตีย บัญ
สมาชิกรัฐสภาจังหวัดเสียมราฐ
อยู่ในวาระ
เริ่มดำรงตำแหน่ง  21 สิงหาคม 2566
ผู้ว่าราชการจังหวัดเสียมราฐ
ดำรงตำแหน่ง 12 ธันวาคม 2561 – 21 สิงหาคม 2566
ก่อนหน้า: คิม บุนซง
ถัดไป: ปรัก โซพ็วน
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 31 สิงหาคม พ.ศ. 2523 (44 ปี) พนมเปญ สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา
พรรคการเมือง: ประชาชนกัมพูชา
บุพการี: เตีย บัญ (บิดา) เตา เตือน (มารดา)
ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
ยศ:  พลเอก

พลเอก เตีย เซ็ยฮา (เขมร: ទៀ សីហា, เทีย สีหา; เกิด 31 สิงหาคม พ.ศ. 2523) เป็นนักการเมืองและทหารชาวกัมพูชา เป็นบุตรชายของเตีย บัญ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของประเทศกัมพูชา เซ็ยฮาเข้าดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดเสียมราฐตั้งแต่ พ.ศ. 2561
ประวัติ

เซ็ยฮาเกิดในครอบครัวเชื้อสายไทยและจีนจากจังหวัดเกาะกง เป็นบุตรชายคนที่สองของพลเอก เตีย บัญ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมกัมพูชาในรัฐบาลฮุน เซน และเขายังเป็นญาติของใส่ ภู่ทอง เมื่อนับจากฝ่ายมารดา เซ็ยฮาสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาจากเมืองลียง สำเร็จการศึกษาสาขาการบริหาร มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในปารีส และเข้าฝึกวิชาทหารจากวิทยาลัยการทหารของประเทศฝรั่งเศส เขากลับมาทำงานในตำแหน่งรองเสนาธิการให้กับเตีย บัญ และหลังการดำรงตำแหน่งเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดเสียมราฐ เขายังทำงานกับมวลชนในฐานะประธานสหพันธ์เยาวชนในจังหวัดเสียมราฐ ถือว่าตระกูลเตียสามารถกุมอำนาจในพื้นที่จังหวัดเสียมราฐไปจนถึงเกาะกง โดยมีพลเรือเอก เตีย วิญ ผู้บัญชาการทหารเรือกัมพูชา ผู้เป็นน้องชายคนเล็กของเตีย บัญ หรืออาของเซ็ยฮา เป็นผู้ดูแล
เซ็ยฮาถูกวางตัวเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมกัมพูชาในรัฐบาลฮุน มาแณต เชื่อว่าคงใช้บารมีเก่าของเตีย บัญ หรืออ้างการมีเชื้อสายไทย เพื่อดำรงมิตรภาพที่ดีกับกองทัพทหารของไทยเอาไว้
ใส่ ภู่ทอง

| ฯพณฯใส่ ภู่ทอง |
| --- | --- |
รูปปั้นครึ่งตัวของใส่ ภู่ทอง ในจังหวัดเกาะกง

ประธานคณะกรรมาธิการแห่งสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา
ดำรงตำแหน่ง ? – ตุลาคม 2528
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 จังหวัดเกาะกง กัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส
เสียชีวิต: 13 มิถุนายน พ.ศ. 2559 (95 ปี) กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
พรรคการเมือง: ประชาชนกัมพูชา
คู่สมรส: ขอ ภู่ทอง
บุตร: 3 คน
ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
รับใช้:  กัมพูชา
สังกัด: กองทัพบกกัมพูชา

ใส่ ภู่ทอง (เขมร: សាយ ភូថង, สาย ภูถง; 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 – 13 มิถุนายน พ.ศ. 2559) หรือ ลุงใส่ เป็นนักการเมือง นักการทหาร และนักปฏิวัติชาวกัมพูชา เคยดำรงตำแหน่งสมาชิกกรรมการกลางและคณะกรรมการพรรคประชาชนปฏิวัติกัมพูชา เป็นรองประธานสภาแห่งรัฐมีอำนาจเทียบเท่าประมุขแห่งรัฐ เป็นประธานคณะกรรมการพรรคประชาชนปฏิวัติกัมพูชามีอำนาจหน้าที่เลือกผู้ที่จะมาดำรงตำแหน่งทางการเมือง เป็นรัฐมนตรีกลาโหมกัมพูชาในช่วง พ.ศ. 2522 รวมทั้งดำรงตำแหน่งเป็นที่ปรึกษาส่วนพระองค์ในพระมหากษัตริย์กัมพูชา
ใส่มีบทบาทสำคัญในการนำพาให้บุคคลเชื้อสายไทยในจังหวัดเกาะกงเข้าร่วมกับชาวเขมรในการต่อต้านการปกครองของประเทศฝรั่งเศส จนประเทศกัมพูชาได้รับเอกราช นอกจากนี้เขายังเป็นผู้สนับสนุนให้ฮุน เซน เป็นนายกรัฐมนตรี เพราะใส่เล็งเห็นภาวะผู้นำของเขา ทำให้ฮุน เซน กลายเป็นนายกรัฐมนตรีที่มีอายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์กัมพูชา ในบั้นปลายใส่ลดบทบาททางการเมืองลงไป โดยใช้ชีวิตอยู่ที่อำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด และกรุงเทพมหานคร ร่วมกับบุตรสาว เพราะสุขภาพไม่อำนวย จนกระทั่งเขาเสียชีวิต
สมัยละแวก

| --- | --- |
แผนที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ประมาณปี พ.ศ. 2083:  สีเขียวอ่อน: ละแวก  สีม่วงน้ำเงิน: อยุธยา สีชมพู: ล้านช้าง สีน้ำเงิน: ล้านนา สีม่วง:ไดเวียต สีชมพู:จามปา
สมัยละแวก มีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่ เมืองละแวก (เขมร: លង្វែក,อังกฤษ: Lovek) ปัจจุบัน คือ อำเภอกำปงตระลาจ จังหวัดกำปงชนัง โดยตั้งแต่ พ.ศ. 2096 ถึง พ.ศ. 2136 ตรงกับช่วงประมาณสงครามคราวเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่หนึ่ง เป็นยุคสมัยที่อาณาจักรเขมรรุ่งเรืองขึ้นเป็นครั้งแรกหลักจากประสบกับความเสื่อมโทรมมาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาสองร้อยกว่าปี โดยเขมรในสมัยนี้มีการติดต่อค้าขายกับชาวต่างชาติ โดยเฉพาะกับสเปน (ผิดกับชาติเพื่อนบ้านอื่นๆ เช่นพม่า ไทย เวียดนาม มลายู ซึ่งติดต่อกับโปรตุเกสเป็นส่วนใหญ่) ประกอบกับการที่อาณาจักรอยุธยากำลังอ่อนแอด้วยการรุกรานของพม่า ทำให้เขมรยกทัพเข้ากวาดต้อนชาวบ้านตามหัวเมืองต่าง ๆ ทางภาคตะวันออกของอาณาจักรอยุธยา จึงทำให้สามารถขึ้นมาเป็นฝ่ายรุกได้ แต่ก็เป็นช่วงเวลาอันสั้นเท่านั้น เพราะกรุงละแวกได้ถูกเผาทำลายลงด้วยกองทัพของทัพสยามในรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทำให้พระยาละแวกต้องหลบหนีออกจากเมืองไปหลบซ่อนอยู่ที่เมืองสตรึงแตรง ทำให้เขมรเข้าสู่กลียุคอีกครั้งและตกอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรอยุธยายาวนานสี่ร้อยกว่าปี
พระศรีสุคนธบท กษัตริย์เขมรเมืองปาสาณได้ถูกเสนาบดีชื่อว่า เจ้ากอง ทำการปฏิวัติล้มราชบัลลังก์และทรงถูกสำเร็จโทษ พระยาจันทราชาพระอนุชาต่างพระราชมารดาเสด็จลี้ภัยไปยังกรุงศรีอยุธยา ต่อมาถึงกลับเข้ามาเขมรอีกครั้งพร้อมกับกองทัพอยุธยาเพื่อทำสงครามทวงราชบัลลังก์คืนจากเจ้ากอง โดยเจ้ากองสิ้นพระชนม์ในการรบกับพระยาจันทราชาใน พ.ศ. 2069 โดยเมื่อหมดเสี้ยนหนามแล้ว พระยาจันทราชาได้ประกอบพิธีราชาภิเษกขึ้นเป็น พระบรมราชาที่ 2 (พญาจันทน์)  สมเด็จพระบรมราชาฯ ก็โปรดฯ ให้สร้างราชธานีแห่งใหม่ ชื่อว่า เมืองละแวก หรือ ลงแวก
เมืองละแวกเมื่อแรกสร้างนั้นเป็นค่าย สมเด็จพระบรมราชาฯ โปรดฯ ให้หล่อพระพุทธรูปอัฐรัศขึ้นสี่องค์ แต่ละองค์หันหน้าสี่ทิศประดิษฐานอยู่ในพระวิหารจตุรมุขมหาปราสาท หรือวัดตรอแลงแกงอันเป็นสัญลักษณ์ประจำเมืองละแวก
ความรุ่งเรืองของกัมพูชาในยุคกรุงละแวก

ใน พ.ศ. 2083 พงศาวดารเขมรกล่าวว่า สมเด็จพระไชยราชาธิราชแห่งกรุงศรีอยุธยาทรงนำทัพเข้ามารุกรานเมืองกัมพูชาด้วยพระองค์เอง แต่สมเด็จพระบรมราชาฯ ก็สามารถต้านทานและเอาชนะกองทัพอยุธยาได้และจับได้เชลยเป็นจำนวนมาก สมเด็จพระไชยราชาฯทรงต้องเสด็จหนีกลับไป ใน พ.ศ. 2096 สมเด็จพระบรมราชาฯ ได้ทรงประกอบพิธีบรมราชาภิเษกใหม่ที่กรุงละแวก เป็น พระบาทสมเด็จพระบรมราชาธิราชรามาธิบดีฯ ใน พ.ศ. 2098 เจ้าพระยาโอง หรือ พระสิทธนราช พระโอรสในพระศรีราชาที่ถูกทัพอยุธยาจับกลับไปนั้น สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงชุบเลี้ยงไว้และให้เป็นเจ้าเมืองสวรรคโลก และทรงส่งเจ้าพระยาโองมาตีนครกัมพูชาเพื่อทวงสิทธิ์ในราชบัลลังก์ สมเด็จพระบรมราชาฯ ทรงนำทัพออกไปพร้อมกับพระรามาธิบดีมหาอุปราชพระราชโอรสออกไปรบกับเจ้าพระยาโอง เจ้าพระยาโองสิ้นพระชนม์ในที่รบ สมเด็จพระบรมราชาฯ โปรดฯ ให้นำพระศพเจ้าพระยาโองมาจัดพิธีอย่างสมพระเกียรติ และออกนามเจ้าพระยาโองว่า สมเด็จพระเรียม
สมเด็จพระบรมราชาฯ สวรรคตเมื่อ พ.ศ. 2109 พระมหาอุปราชรามาธิบดีก็สิ้นพระชนม์ไปก่อนหน้า พระโอรสองค์เล็กคือพระปรมินทร์ราชาจึงขึ้นครองราชสมบัติต่อเป็น สมเด็จพระบรมราชาที่ 3  มีพระโอรสกับพระมเหสีคือ นักพระสัตถา และมีพระโอรสกับพระสนมคือ พระศรีสุพรรณมาธิราช และกับพระสนมอีกนางหนึ่ง คือ เจ้าพญาอน ปีเสียกรุงศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 2112  สมเด็จพระบรมราชาฯ อาศัยจังหวะที่อยุธยาอ่อนแอยกทัพบุกมาล้อมกรุงศรีฯ ไว้แต่ถูกสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชขับกลับมา เมื่อ พ.ศ. 2119 สมเด็จพระบรมราชาฯ ก็ทรงย้ายไปประทับที่เมืองกัมปงกระสัง เพื่อทรงบัญชาการการเข้าตีเมืองนครราชสีมาของอยุธยาโดยสำเร็จ จับเชลยกลับมาได้เป็นจำนวนมาก ในปีเดียวกันนั้นเองตามพงศาวดารเขมร เจ้ามหาอุปราชแห่งล้านช้าง (ตกอยู่ภายใต้การปกครองของพม่า) ได้ส่งช้างมาท้าดวลกับช้างทรงของสมเด็จพระบรมราชาฯ หากเมืองไหนแพ้ต้องเป็นเมืองขึ้นของอีกฝ่าย ปรากฏว่าช้างของฝ่ายกัมพูชาชนะ สมเด็จพระบรมราชาฯ จึงทรงกันไพร่พลลาวที่ติดตามมากับช้างไว้ ปล่อยแต่ช้างกลับไป พระมหาอุปราชพิโรธเป็นอย่างมากที่ทรงเสียทีแก่สมเด็จพระบรมราชาฯ จึงทรงนำทัพเรือลาวมาด้วยพระองค์เองลงมาเพื่อบุกเมืองกัมพูชา กษัตริย์สองประเทศกระทำยุทธการกันที่เกาะเจ้าราม สมเด็จพระบรมราชาฯ ทรงชนะ ทัพทางบกเขมรก็เอาชนะลาวได้ และจับเชลยได้เป็นจำนวนมาก ในรัชกาลสมเด็จพระบรมราชาที่ 3 ได้มีชาวตะวันตกเข้ามาติดต่อเป็นครั้งแรก เป็นชาวสเปนชื่อ กาสปาร์ด เดอ ครุซ (Gaspard de Cruz)  นับแต่นั้นมาอาณาจักรละแวกก็มีความสัมพันธ์อีกดีต่อสเปน
สมเด็จพระบรมราชาที่ 3 สวรรคตเมื่อ พ.ศ. 2119 นักพระสัตถาขึ้นครองราชสมบัติต่อ เป็น สมเด็จพระบรมราชาที่ 4 (นักพระสัตถา) มีพระโอรสกับพระมเหสีคือ สมเด็จพระไชยเชษฐา มหาอุปราช และพญาตน ใน พ.ศ. 2127 สมเด็จพระบรมราชาฯ โปรดให้ประกอบพิธีบรมราชาภิเษกให้แก่พระราชบุตรทั้งสอง คือ สมเด็จพระไชยเชษฐา เป็น สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช และพญาตน เป็น พระบรมราชาที่ 5 เท่ากับในขณะนั้นเมืองกัมพูชามีกษัตริย์สามองค์ในเวลาเดียวกัน ในรัชกาลสมเด็จพระบรมราชาที่ 4 นี่เอง ที่นักผจญภัยชาวสเปนชื่อ บลาสรุยซ์ (Blas Ruiz de Hernán Gonzáles) และเบลูซู (Diego Veloso) ชาวโปรตุเกส ได้เข้ามารับใช้สนองพระบาท สมเด็จพระบรมราชาฯ ทรงรับเป็นพระโอรสบุญธรรม และทรงจ้างทหารองค์รักษ์เป็นชาวสเปนและโปรตุเกสเสียสิ้น
เหตุการณ์เสียกรุงละแวก

ใน พ.ศ. 2136 สมเด็จพระนเรศวร ทรงกรีฑาทัพสยามเข้ามาบุกเมืองกัมพูชา ทรงเข้ายึดเมืองต่าง ๆ ได้ สมเด็จพระบรมราชาฯ พระสัตถามีพระราชโองการให้อย่านำทัพเข้าขัดขวางทัพสยาม แต่ให้อพยพคนหลีบหนีออกจากเส้นทางเดินทัพของสมเด็จพระนเรศวร และมีพระราชสาสน์ถึงวิศรอยสเปนประจำเมืองมะนิลาเพื่อขอทัพฝรั่งมาช่วยต้านทัพสยาม ฝ่ายเมืองมะนิลาเห็นว่าเป็นโอกาสอันดีที่อาจจะได้กัมพูชาเป็นเมืองขึ้นจึงส่งทัพ 120 นายมาป้องกันกรุงละแวก แต่ไม่ทันสมเด็จพระนเรศวรทรงยกทัพมาถึงเมืองละแวกก่อน สมเด็จพระสัตถาประทับช้างทรงออกมานอกเมืองพบกับพระนเรศวรหมายจะกระทำยุทธหัตถี แต่ช้างทรงของสมเด็จพระสัตถากลับคร้ามกลัวช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและวิ่งเตลิดหนีไป สมเด็จพระสัตถาทรงเสียท่าดังนั้นแล้วจึงพาพระโอรสกษัตริย์ทั้งสองและพระมเหสีหนีไปเมืองศรีสุนทร สมเด็จพระนเรศวรทรงเข้าบุกเผาทำลายเมืองละแวกจนย่อยยับ แล้วใน พ.ศ. 2137 กษัตริย์ทั้งสามและพระมเหสีทรงพากันเสด็จหนีไปเมืองสตึงแตรงของล้านช้าง สมเด็จพระสัตถาและสมเด็จพระไชยเชษฐาฯ พระราชบุตรประชวรสิ้นพระชนม์ที่เมืองสตึงแตรง ฝ่ายทางเมืองกัมพูชาเมื่อไม่มีกษัตริย์คอยดูแล อำนาจจึงตกแก่เชื้อพระวงศ์ชั้นผู้น้อยแต่เป็นขุนนางตำแหน่งสูงชื่อ  พระบาทรามเชิงไพร เป็นผู้นำฝ่ายเขมรที่ต่อต้านการยึดครองของสยาม มีฐานที่มั่นที่เมืองศรีสุนทร ฝ่ายสมเด็จพระนเรศวรโปรดให้เลิกทัพกลับไป พร้อมกับกวาดต้อนชาวเขมรกลับไปเป็นจำนวนมาก โดยนำพระศรีสุริโยพรรณพระอนุชาของสมเด็จพระบรมราชาฯ พระสัตถากลับไปด้วย และยังทรงแต่งตั้งพระเอกกษัตรี พระธิดาของพระศรีสุริโยพรรณเป็นพระมเหสี
สมเด็จพระนเรศวรโปรดให้พระมหามนตรีคุมสถานการณ์ในเขมรไว้ที่เมืองอุดงมีชัย พระบาทรามเชิงไพรจึงกรีฑาทัพมาขับไล่พระมหามนตรีที่เมืองอุดงมีชัยใน พ.ศ. 2138 พระมหามนตรีถอยทัพกลับสยาม พระบาทรามเชิงไพรจึงเป็นเอกกษัตริย์แห่งกัมพูชา ฝ่ายนายบลาสรุยซ์ ซึ่งได้หนีไปเมืองมะนิลา และนายเบลูซูหนีไปมะละกา ได้กลับมายังเมืองกัมพูชาอีกครั้งและได้ทราบข่าวว่าพระราชวงศ์เดิมเสด็จลี้ภัยไปยังสตึงแตรงแล้ว จึงตามเสด็จไปเมืองสตึงแตรงปรากฏว่าพระบรมราชาฯ พระสัตถาได้ประชวรสวรรคตไปเสียแล้ว ฝรั่งสองคนจึงพากันคับแค้นใจมากและวางแผนจะกอบกู้บัลลังก์คืนให้แด่พระบรมราชาที่ 5 พระโอรส ใน พ.ศ. 2139 ฝรั่งทั้งสองได้เดินทางลงมาเฝ้าพระบาทรามเชิงไพร ฝ่ายพระรามเชิงไพรไม่ไว้วางใจฝรั่งทั้งสองจึงวางแผนสังหาร แต่ฝรั่งรู้ตัวก่อนจึงชิงปลงพระชนม์พระรามเชิงไพรเสีย แล้วเชิญพระบรมราชาที่ 5 นิวัติกรุงกัมพูชาอีกครั้ง ขึ้นครองราชสมบัติที่กรุงศรีสุนทร