แนวคิดว่าด้วยขอม
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > การขยายอิทธิพล

คริสต์ศตวรรษที่ 1 พวกพราหมณ์ และขอมอินเดียสถาปนาอาณาจักรฟูนันเพื่อเป็นทางผ่านการค้าระหว่างพ่อค้าชาวจีน ชวา และอินเดีย หลังการสถาปนาอาณาจักรส่งผลให้ขอมอินเดียเริ่มมีอำนาจมากขึ้นจึงแผ่ขยายอาณาเขตจากดินแดนปากแม่น้ำโขงขึ้นมายังโตนเลสาบ (ทะเลสาบเขมรในปัจจุบัน) ขับไล่ชนพื้นเมือง อาทิ ชนชาติจามปา และชนชาติลาวจนแตกหนีไปยังดินแดนตอนเหนือแล้วจึงย้ายศูนย์การปกครองอาณาจักรฟูนันเดิมมาที่บริเวณนี้มีชื่อว่า อาณาจักรเจนละ เป็นอาณาจักรขอมอินเดีย และแผ่ขยายอาณาเขตของตนเองไปถึงดินแดนชนชาติลาว เรียกว่า อาณาจักรโคตรบูร และดินแดนชนชาติมอญ เรียกว่า อาณาจักรทวารวดี ซึ่งเป็นอาณาจักรที่มีอยู่มาแต่ก่อน
หลังจากขอมอินเดียแผ่ขยายอทธิพลจนได้ครอบครองดินแดนบางส่วนที่ลุ่มแม่น้ำมูลแล้วจึงสร้างเมืองบนดินแดนที่ราบสูงโคราช (The Khorat Plateau เช่น ดินแดนเขตจังหวัดนครราชสีมา บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ และอุบลราชธานี) ชื่อว่า เมืองโคราทะปุระ (โคราชในปัจจุบัน) ตามชื่อเมืองเดิมที่อพยพมา และด้วยอาณาจักรเจนละของขอมอินเดียซึ่งเป็นทางผ่านของพ่อค้าอินเดียและจีนมากมายมีความเจริญรุ่งเรืองอย่างรวดเร็ว มีพราหมณ์ พ่อค้าชาวอินเดียจำนวนหลากหลายได้อภิเษกกับชนชาติพื้นเมืองแล้วยังรับเอาวัฒนธรรมอินเดียเข้ามามากมายโดยเฉพาะจากรัฐปัลลวะ
คริสต์ศตวรรษที่ 7–8  ขอมอินเดียเข้ายึดครอบครองอาณาจักรทวาราวดีของชนชาติมอญได้ทั้งหมด จึงเกณฑ์ผู้คนไปเป็นแรงงานที่เมืองนครธม และเป็นช่วงวัฒนธรรมรัฐปัลลวะหลั่งไหลเข้ามาสู่อาณาจักรเจนละมากมาย มีระบบการปกครองแบบรวมศูนย์อำนาจคือ นายปกครองบ่าว (Autocratic Government) พวกขอมอินเดียเริ่มสร้างปราสาท วัง วิหาร สระน้ำ กำแพง และสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ มากมาย และยังแผ่ขยายอำนาจออกไปอย่างกว้างขวาง เมื่อตั้งถิ่นฐานได้เป็นที่มั่นคงแล้วขอมอินเดียจึงสร้างเมืองขึ้นอีกเมืองหนึ่งทางทิศตะวันออกของที่ราบสูงโคราชเพื่อค้ำยันอิทธิพลของอาณาจักรโคตรบูรของชนชาติลาว มีชื่อว่า เมืองวิมายะปุระ ซึ่งชนชาติลาวเรียกตามสำเนียงลาวว่า เมืองพิมาย ซึ่งต่อมากลายเป็นศูนย์กลางการปกครองของขอมอินเดียของราชวงศ์มหิธรปุระจนกระทั่งสิ้นอำนาจแก่กรุงศรีอยุธยาเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 14 ในภายหลัง
กลุ่มโบราณสถานแห่งมหาพลิปุรัม อิทธิพลศิลปะอินเดียใต้ต่อศิลปะขอมในดินแดนสุวรรณภูมิ
คริสต์ศตวรรษที่ 10 อิทธิพลขอมอินเดียแผ่ขยายไปถึงดินแดนอีสานตอนบน พงศาวดารล้านช้าง กล่าวว่า ชนเผ่าขอมอินเดียได้พุ่งรบกับชนชาติพม่าเพื่อแย่งชิงอาณาเขตของชนชาติลาว อาณาจักรโคตรบูรจึงตกอยู่ภายใต้อิทธิพลขอมอินเดียเรื่อยมา พบหลักฐานการก่อสร้างในเขตภูดอย อาทิ อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท เป็นศาสนสถานแบบศิลปะอินเดีย และมอญบ่งชี้ว่า ดินแดนบริเวณนี้เคยมีพ่อค้า พราหมณ์ ปุโรหิตจากดินแดนอินเดีย และอาณาจักรทวาราวดีเข้ามาทำการค้าและเผยแผ่ศาสนาพราหมณ์ในดินแดนสุวรรณภูมิก่อนพุทธศตวรรษที่ 16 กระทั่งขุนบรมราชาธิราชได้ยกทัพจากเมืองแถนลงมาขับไล่พวกขอมแล้วยึดอาณาเขตของชนชาติลาวคืนได้เรื่อยมาจนถึงเมืองเชลียง หรือเมืองสวรรคโลก (จังหวัดนครสวรรค์ในปัจจุบัน)
คริสต์ศตวรรษที่ 12 รัชกาลพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ราชวงศ์มหิธรปุระ เป็นราชวงศ์ขอมซึ่งมีเมืองวิมายะปุระดินแดนที่ราบสูงโคราชเป็นศูนย์การปกครองในขณะนั้น พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ได้แผ่ขยายอิทธิพลไปตามสายภูปันน้ำ ภูสามเส้าดงพญาไฟ (ดงพญาเย็นในปัจจุบัน) และภูพญาผ่อ (เทือกเขาเพชรบูรณ์) แล้วสร้างฐานที่มั่นอยู่ที่เมืองลวปุระ (จังหวัดลพบุรีในปัจจุบัน) แล้วแผ่ขยายอิทธิพลไปตามรอยต่อของเขตแดนทวาราวดี และโยนก แล้วไปตั้งเมืองสุโขทัยเป็นที่มั่นเพื่อเตรียมขยายอิทธิพลต่อไป ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 13 อิทธิพลขอมอินเดียแผ่ขยายไปถึงแม่น้ำโขง เขตเมืองเวียงจันทร์  เมืองทรายฟอง พบร่องรอยหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่พวกขอมทิ้งไว้ คือ รูปหินแกะสลักจำลองชัยวรมันที่ 7 ศิลาจารึกอักษรขอม รูปเทวบาล และศิวลึงค์ เป็นการยืนยันว่าอาณาจักรโคตรบูร และอาณาจักรโยนกเป็นอาณาจักรที่มีมาก่อนขอม มีความเข้มแข็งสามารถต่อต้านการรุกรานพวกขอมไว้ได้มาก
พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 สืบสันตติวงศ์จากพระเจ้าชัยวรมันที่ 6 พระเจ้าธรณีนทรวรมันที่ 1 และพระเจ้าสูรยวรมันที่ 2 ผู้สร้างพระนครวัดในราชวงศ์มหิธรปุระตามลำดับ แต่เดิมทรงครองราชย์อยู่ในดินแดนที่ราบสูงโคราชลุ่มแม่น้ำมูลตอนบน (ดินแดนอีสานตอนบน) พบว่ามีจารึกมากที่สุดปรากฏที่ ปราสาทหินพนมวัน (รัตนปุระ) ปราสาทหินพิมาย (วิมายปุระ) ปราสาทหินพนมรุ้ง (รัมปุระ) และปราสาทเขาพระวิหาร (ศรีศิกเรษวร) โดยแผ่ขยายอำนาจจากที่ราบสูงโคราชลงมายังพระนครวัดนครธมช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 12–13 นอกจากนี้ราชวงศ์มหิธรปุระยังรับศาสนาพุทธมหายานจากเมืองวิมายะปุระซึ่งเป็นศูนย์กลางของพระพุทธศาสนานิกายวัชรยาน เข้าไปประดิษฐาน และเผยแพร่จากดินแดนที่ราบสูงโคราชลงไปยังที่เมืองพระนครหลวง (นครธม) ในดินแดนกัมพุชใต้ลำน้ำมูล ขณะที่ราชวงศ์ยโศธรปุระนับถือศาสนาฮินดูลัทธิไศวนิกาย
ภายหลังจากพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 สวรรคต อาณาจักรขอมจึงเริ่มเสื่อมอำนาจลง แต่คริสต์ศตวรรษที่ 14 พระเจ้าชัยวรมันที่ 9 ราชวงศ์มหิธรปุระ ยังคงแผ่ขยายอำนาจมาถึงอู่ทอง และนครปฐม