stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สายธรรมกาย
ความเชื่อและการปฏิบัติ > ตำนานการต่อสู้ของสายดำและขาว

ตามข้อมูลที่รั่วไหลไปยังนักวิชาการหลายคนโดย มโน เลาหวณิช ซึ่งเคยอาศัยอยู่ที่วัดพระธรรมกายเป็นเวลาสองปี นักวิชาการบางคนในสายธรรมกายเชื่อว่ามีการต่อสู้ในจักรวาลที่ดำเนินอยู่อย่างต่อเนื่องระหว่าง "ธรรมกายดำ" (มาร) และ "ธรรมกายขาว" โดยมีแนวคิดว่าหลวงพ่อธัมมชโยเป็นผู้นำของรุ่นนี้ต่อจากพระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร)  ปีเตอร์ ฮาร์วีย์ นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนากล่าวว่าการทำสมาธิเป็นกลุ่มนั้นถือได้ว่าเป็นวิธีการ "ช่วยเอาชนะอิทธิพลของมารร้าย" ที่เข้ามารุกรานโลกนี้ แมคเคนซีกล่าวว่าการทำสมาธิร่วมกันเพื่อสร้างผลกระทบต่อการต่อสู้ระหว่างฝ่ายขาวและฝ่ายดำนั้นถือเป็นความรับผิดชอบของทั้งบุคคลและส่วนรวมในมุมมองของสาวกเหล่านี้ การต่อสู้ในตำนานนี้สามารถเอาชนะได้โดยผู้ปฏิบัติธรรมจำนวนมากตามความเชื่อนี้ และถือเป็นภารกิจอันศักดิ์สิทธิ์
แม็คเคนซี่ระบุว่า ไม่ชัดเจนว่าผู้นับถือสายนี้เชื่อเรื่องโกหกนี้มากเพียงใด เขาอ้างคำพูดของ ดร.พิบูลย์ ชุมพลไพศาล ที่ระบุว่าเรื่องนี้ไม่ใช่ความเข้าใจของคนใน และระบุว่า "ไม่มีหลักฐาน" ของโปรแกรมการทำสมาธิดังกล่าวในวัดสายธรรมกาย แม็คเคนซี่กล่าวต่อไปว่า เขาได้พบกับผู้นับถือสายนี้ที่ชื่นชมตรรกะของคำสอนและการเน้นการทำสมาธิ แต่เขายังได้พบกับสมาชิกที่ต้องการสัมผัสกับความอัศจรรย์ และสรุปว่าอาจมีคนในมากมายที่เข้าใจเรื่องนี้ ผู้สร้างภาพยนตร์สารคดี เอหิปัสสิโก คือ ณฐพล บุญประกอบ เน้นย้ำถึงเหตุผลที่ทำให้เกิดความสงสัยเกี่ยวกับว่าตำนานนี้ถูกสอนหรือไม่ ซึ่งณฐพล ตั้งข้อสังเกตว่าความคิดที่ว่า เชื่อกันว่าหลวงพ่อธัมมชโยเป็นพระเมสสิยาห์นั้นขึ้นอยู่กับคำให้การของ มโน เลาหวณิช เท่านั้น ซึ่งอ้างว่ารู้เรื่องนี้จากความรู้ "ของคนใน" ที่เป็นความลับจากช่วงเวลาที่เขาอยู่ที่วัดพระธรรมกาย และโดยธรรมชาติแล้วไม่มีใครสามารถหักล้างข้อกล่าวหาของเขาได้ในปัจจุบัน
ความเชื่อและการปฏิบัติ > อิทธิพล

สายธรรมกายมีอิทธิพลต่อสายพุทธศาสนาที่มีชื่อเสียงหลายแห่งในประเทศไทย พจน์ปรีชา ชลวิจารณ์ กล่าวถึงบุคคลสำคัญ 3 คนในพระพุทธศาสนาไทยที่สายนี้มีอิทธิพล คือ
พจน์ปรีชา ชลวิจารณ์ กล่าวว่าสายการทำสมาธิแบบมโนมยิทธิ (Manomayiddhi) มีความคล้ายคลึงกันหลายประการ ซึ่งน่าจะได้รับอิทธิพลจากสายธรรมกาย ผู้ก่อตั้งสายการทำสมาธินี้คือ หลวงพ่อฤๅษี ลิงดำ ได้ศึกษาการทำสมาธิกับหลวงปู่สดและอาจารย์สอนการทำสมาธิที่มีชื่อเสียงหลายคนในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1930 หลังจากเรียนรู้วิชชาธรรมกายที่วัดปากน้ำ ท่านได้นำการทำสมาธิแบบมโนมยิทธิมาปรับใช้ในการปฏิบัติธรรม และในที่สุดก็กลายเป็นครูสอนการทำสมาธิที่เป็นที่นิยมในประเทศไทย พจน์ปรีชากล่าวว่า เทคนิคที่ได้รับความนิยมมากที่สุดของหลวงพ่อฤๅษี ลิงดำ คือ วิธีมโนมยิทธิ มีความคล้ายคลึงกับวิชชาธรรมกายหลายประการ หลวงพ่อฤๅษี ลิงดำ ยังยอมรับว่าสายนี้มีอิทธิพลต่อทัศนคติของท่านเกี่ยวกับนิพพาน ซึ่งแต่ก่อนท่านเชื่อว่าเป็นความว่างเปล่า อย่างไรก็ตาม หลังจากปฏิบัติธรรมและการทำสมาธิรูปแบบอื่น ๆ แล้ว ในเวลาต่อมา ท่านได้เปลี่ยนทัศนคติของตนให้เห็นด้วยกับสายธรรมกาย
ทรงธรรมกัลยาณีภิกษุณีอาราม เป็นวัดไทยสมัยใหม่แห่งแรกสำหรับภิกษุณี (แม่ชีที่บวชเป็นภิกษุณีแล้ว) มีรากฐานมาจากสายธรรมกาย ผู้ก่อตั้งวัด คือ ภิกษุณีธัมมนันทา ศึกษาพระพุทธศาสนาเป็นครั้งแรกที่วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ ตามอัตชีวประวัติของภิกษุณีธัมมนันทา ท่านป่วยเป็นเนื้องอกในมดลูกเมื่อยังเป็นฆราวาส และลูกศิษย์ของหลวงปู่สดได้เล่าให้ฟังว่าเนื้องอกดังกล่าวได้ถูกผ่าตัดออกด้วยการทำสมาธิ เมื่อภิกษุณีวรมัยเข้ารับการผ่าตัด พบว่าเนื้องอกดังกล่าวได้หายไป เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้เธอได้ศึกษาการทำสมาธิที่วัดปากน้ำ ตลอดจนสำนักปฏิบัติธรรมอื่น ๆ อีกหลายแห่ง และได้อุปสมบทในที่สุด ตามคำบอกเล่าของพจน์ปรีชา ภิกษุณีธัมมนันทาได้สอนวิชชาธรรมกายควบคู่ไปกับการทำสมาธิอีกหลายวิธีจนกระทั่งเธอเสียชีวิต รวมทั้งได้สอนหลักธรรมกายและนิพพานในลักษณะเดียวกับสายธรรมกาย
พระอริยคุณาธาร (เส็ง ปุสฺโส) ซึ่งเป็นพระอาจารย์สอนสมาธิที่มีชื่อเสียงจากสายพระป่าในไทย ผู้เป็นผู้ประพันธ์ชีวประวัติของหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ผู้ก่อตั้งสายพระป่าในประเทศไทยคนแรก อาจได้รับอิทธิพลจากสายธรรมกายด้วยเช่นกัน แม้ว่าพระอริยคุณาธารจะไม่ได้ยอมรับว่าได้รับอิทธิพลดังกล่าว แต่พจน์ปรีชาได้บันทึกไว้ว่าในปี พ.ศ. 2493 พระพระอริยคุณาธาร ซึ่งขณะนั้นเป็นพระภิกษุคณะธรรมยุติชั้นสูง ถูกส่งไปตรวจสอบพฤติกรรมของหลวงปู่สด เนื่องจากชื่อเสียงของท่านในประเทศไทยกำลังเติบโตขึ้น หลังจากการพบกัน พระอริยคุณาธารได้กลับมาพร้อมรายงานเชิงบวก จากนั้นจึงตีพิมพ์หนังสือที่อธิบายแนวคิดของ ธรรมกาย ในลักษณะเดียวกับสายธรรมกาย ตามที่พจน์ปรีชากล่าว ความเข้าใจของท่านเกี่ยวกับธรรมกายน่าจะมาจากการพูดคุยกับพระอาจารย์มั่น เช่น หลวงปู่สด และอาจารย์มั่น แม้ว่าพจน์ปรีชาจะระบุว่าท่านอาจได้รับแนวคิดเหล่านี้จาก คัมภีร์โบราณกรรมฐาน ด้วยก็ตาม
ลักษณะและการจัดองค์การของคณะสงฆ์ > ลักษณะ

ผู้ปฏิบัติธรรมตามสายธรรมกายระบุว่า พวกเขาพบว่าคำสอนของแนวทางนี้มีประสิทธิผลและสร้างการเปลี่ยนแปลงได้
ในฐานะส่วนหนึ่งของการสำรวจกลุ่มมูลฐานทั่วโลก โดนัลด์ สเวียเรอร์ได้เรียกสายธรรมกายว่าเป็นแนวทาง "มูลฐาน" โดย "มูลฐานนิยม" ที่เขากล่าวถึงนั้นหมายถึงแนวโน้มที่เกิดขึ้นใหม่ในชุมชนเถรวาทของประเทศไทยและศรีลังกา ซึ่งยืนยันถึง "อัตลักษณ์ของชุมชนที่ยึดมั่นในศาสนา" ร่วมกับบทบาทนักรณรงค์ของฆราวาส แนวโน้มนี้รวมถึงการตีความใหม่และยืนยันหลักคำสอนและการปฏิบัติใหม่ในลักษณะป้องกันธรรมและทันสมัย ​​ซึ่งผสมผสานกับลักษณะเฉพาะของ "ก้าวร้าว วิพากษ์วิจารณ์ เชิงลบ และยึดมั่นในหลักการอย่างสุดโต่ง"
นักวิชาการท่านอื่น ๆ กล่าวถึงสายธรรมกายว่าเป็นขบวนการฟื้นฟู สายนี้เป็นขบวนการฟื้นฟูใหม่หรือไม่นั้นเป็นเรื่องที่ถกเถียงกันอยู่ เช่น วัดพระธรรมกายได้กล่าวอย่างชัดเจนว่าไม่ต้องการเริ่มนิกายใหม่ ศูนย์กลางของสายนี้คือการปฏิบัติสมาธิสายธรรมกาย ซึ่งสายนี้ถือเป็นวิธีการที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ ซึ่งเป็นวิธีการที่ลืมเลือนไปแล้ว แต่ได้รับการฟื้นคืนขึ้นมาอีกครั้งโดยพระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) วิธีนี้เรียกว่าวิชชาธรรมกาย
มาร์ติน ซีเกอร์ นักวิชาการหลายคนระบุว่าข้อพิพาทและความสัมพันธ์ระหว่างคณะสงฆ์ไทยกระแสหลักกับสายธรรมกายสะท้อนถึง "ความไม่ยอมรับและการทำลายเสรีภาพในการนับถือศาสนา" ซีเกอร์ระบุว่า คำสอนและการปฏิบัติของวัดในสายธรรมกายเบี่ยงเบนไปจากสายเถรวาท และการตีความคัมภีร์พระพุทธศาสนาที่แตกต่างกันได้จุดชนวนให้เกิดการถกเถียงอย่างดุเดือดในสื่อของไทยและในสังฆมณฑล รวมถึงการรณรงค์โจมตีและการกำจัด "ผู้นับถือศาสนาอื่น" ในจำนวนนี้ วัดพระธรรมกายซึ่งมีอิทธิพลมากที่สุดในเรื่องนี้ ถูกสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) กล่าวหาว่า "บิดเบือนแนวคิดทางพุทธศาสนา ดูหมิ่นคำสอนของพระพุทธเจ้า" และ "ไม่เคารพพระไตรปิฎกภาษาบาลี" นอกจากสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์แล้ว นักวิจารณ์คนอื่น ๆ ยังรวมถึง "นักวิชาการ นักวิชาการ พระภิกษุ และนักวิจารณ์สังคมชาวไทย" อีกหลายคน สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ถูกวิจารณ์จากนักวิชาการและนักวิจารณ์ข่าวชาวไทยหลายคนว่าเป็นคน "ใจแคบ" "ยึดติดกับคัมภีร์" "ยึดมั่นในหลักคำสอนของศาสนา" และ "ยึดมั่นในหลักการอย่างเคร่งครัด" นอกจากนี้ คอลัมนิสต์ชาวไทย โสภณ พรโชคชัย ยังได้กล่าวหาปยุตโตว่าได้ทำการวิจัยอย่างหละหลวม
ลักษณะและการจัดองค์การของคณะสงฆ์ > วิธีการเผยแผ่

พระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) หรือหลวงปู่สด เป็นผู้ริเริ่มการทำสมาธิแบบธรรมกาย หรือวิชชาธรรมกาย ซึ่งเป็นแก่นแท้ของสายธรรมกาย นอกจากเทคนิคการทำสมาธิแล้ว วิธีการที่หลวงปู่สดใช้สอนยังได้รับการถ่ายทอดไปยังวัดหลัก ๆ ในสายธรรมกายด้วย ซึ่งสายธรรมกายมีรูปแบบการเผยแผ่ที่กระตือรือร้น การสอนการทำสมาธิเป็นกลุ่ม การสอนการทำสมาธิในพิธีกรรม การสอนการทำสมาธิพร้อมกันทั้งพระภิกษุและฆราวาส และการสอนวิธีการทำสมาธิหลัก ๆ วิธีหนึ่งให้กับทุกคน ถือเป็นลักษณะเด่นที่พบเห็นได้ทั่วไปในสายธรรมกาย
นิวเวลล์เล่าว่า หลวงปู่สดเป็นผู้จัดตั้งชุมชนแม่ชีขึ้นที่วัดปากน้ำ ซึ่งปัจจุบันเป็นชุมชนแม่ชีที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย แม้ว่าหลวงปู่สดจะสนับสนุนให้ผู้หญิงเป็นแม่ชี แต่แม่ชีก็ต้องใช้เวลาทำกิจกรรมในอาคารค่อนข้างมาก มากกว่าพระสงฆ์ แนวทางนี้สะท้อนให้เห็นแนวทางของวัดพระธรรมกายที่เน้นเรื่องจิตวิญญาณของผู้หญิง โดยยกย่องแม่ชีจันทร์ ขนนกยูง ว่าเป็นตัวอย่างของปรมาจารย์ด้านการทำสมาธิ แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่สนับสนุนขบวนการบวชภิกษุณี
นอกจากทัศนคติของวัดปากน้ำที่มีต่อจิตวิญญาณของผู้หญิงแล้ว แนวทางสากลของวัดปากน้ำยังกลายเป็นส่วนหนึ่งของมรดกของวัดอีกด้วย วัดได้อุปสมบทพระสงฆ์หลายรูปที่มาจากสหราชอาณาจักร และรักษาความสัมพันธ์กับพุทธศาสนิกชนชาวญี่ปุ่น ปัจจุบัน วัดปากน้ำมีศูนย์สาขาในสหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และนิวซีแลนด์ แนวทางสากลนี้ยังคงดำเนินต่อไปผ่านงานของวัดพระธรรมกาย ซึ่งมีศูนย์สาขาต่างประเทศประมาณ 84 แห่ง และผ่านงานของวัดหลวงพ่อสดธรรมกายาราม ซึ่งมีศูนย์สาขา 2 แห่งในมาเลเซีย จากวัดและสายของพุทธศาสนาไทยทั้งหมด สายธรรมกายมีสถานะระหว่างประเทศที่แข็งแกร่งที่สุดสายหนึ่ง ลักษณะเฉพาะที่พบได้ทั้งในวัดปากน้ำและวัดอื่น ๆ ในสายของหลวงปู่สด คือการเน้นที่การอุปสมบทตลอดชีวิต
ลักษณะและการจัดองค์การของคณะสงฆ์ > พระเครื่อง

การผลิตและการขายพระเครื่องป้องกันภัยเพื่อเป็นทุนในการริเริ่มโครงการในช่วงแรกของสายธรรมกายเริ่มต้นขึ้นจากผู้ก่อตั้งสายนี้ การขายพระเครื่อง หรือพระของขวัญ เป็น "วิธีการทั่วไปในการระดมทุนสำหรับโครงการก่อสร้างวัดใหญ่ ๆ" นิวเวลล์กล่าว วัดปากน้ำภายใต้การนำของหลวงปู่สด ผลิตและจำหน่ายพระเครื่องที่ได้รับชื่อเสียงในประเทศไทยเนื่องจากพลังอำนาจที่กล่าวอ้างว่ามีอยู่ นิวเวลล์กล่าว
สด [หลวงปู่สด] เป็น... ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการสร้างพระเครื่องที่สำคัญบางรุ่น ซึ่งสร้างเพื่อนำเงินไปซ่อมแซมและบูรณะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสร้างสถาบันบาลีซึ่งท่านดำเนินการในฐานะผู้ดูแลวัดปากน้ำ นอกจากนี้ยังมีการสร้างพระเครื่องอีก 2 รุ่นเพื่อนำเงินไปสร้างอุทยานพุทธมณฑลซึ่งสดมีส่วนเกี่ยวข้อง พระเครื่องเหล่านี้มีชื่อเสียงในด้านความทรงพลังและประสิทธิผลเป็นพิเศษ และเปลี่ยนมือกันด้วยราคาที่สูงมาก
พระเครื่องของหลวงปู่สดเป็นที่เคารพนับถืออย่างกว้างขวางและยังคงเคารพบูชาอยู่จนถึงปัจจุบัน เนื่องจากมีพลังอำนาจที่พิสูจน์ได้ และยังมีการซื้อขายกันในราคาสูง ความพยายามในการสร้างสวนพุทธมณฑลเริ่มต้นขึ้นภายใต้การนำของหลวงปู่สดในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950 และงานก่อสร้างส่วนใหญ่ดำเนินการในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1970 โดยได้รับเงินสนับสนุนจากพระเครื่องที่ออกโดยวัดปากน้ำ วัดพระธรรมกายซึ่งก่อตั้งขึ้นเมื่อต้นคริสต์ทศวรรษ 1970 ยังคงทำการตลาดพระเครื่องที่กล่าวกันว่ามีพลังวิเศษเพื่อวัตถุประสงค์ในการระดมทุนอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ประโยชน์จากประเพณีการทำบุญแบบพุทธในประเทศไทย
วัดสำคัญ > วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ

บทความหลัก: วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ
วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่ในเขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร ริมแม่น้ำเจ้าพระยา วัดปากน้ำภาษีเจริญเป็นวัดที่พระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) เคยเป็นเจ้าอาวาส และยังคงเป็นที่รู้จักในเรื่องการสอนการทำสมาธิ วัดได้มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในช่วงที่หลวงปู่สด จนฺทสโรเป็นเจ้าอาวาสของวัด จากวัดที่มีพระภิกษุเพียง 13 รูปซึ่งวัดมีสภาพทรุดโทรม กลายมาเป็นศูนย์กลางการศึกษาและการปฏิบัติธรรมที่เจริญรุ่งเรือง ในปี พ.ศ. 2551 วัดแห่งนี้ได้มีพระภิกษุอยู่มากถึง 200 ถึง 400 รูป สามเณร 80 ถึง 90 รูป และแม่ชี 200 ถึง 300 รูป ในปี พ.ศ. 2551 เจ้าอาวาสวัดนี้คือ สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) ซึ่งดำรงตำแหน่งรักษาการสมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก (สังฆราช) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2556 ถึง พ.ศ. 2560 ในปี พ.ศ. 2558 มหาเถรสมาคมได้เสนอชื่อพระองค์ให้เป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ใหม่ แต่คณะรัฐประหารได้ชะลอการแต่งตั้ง โดยอ้างคำคัดค้านของอดีตผู้นำที่มีอิทธิพลหลายคนจากการทำรัฐประหาร พ.ศ. 2557 ในที่สุด การแต่งตั้งก็ถูกถอนออก และพระภิกษุจากธรรมยุติกนิกายได้รับการแต่งตั้งแทนหลังจากที่คณะรัฐประหารแก้ไขกฎหมายเพื่อให้พระมหากษัตริย์สามารถแต่งตั้งสมเด็จพระสังฆราชได้โดยตรง โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้ลงนามรับสนอง ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2564 สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ได้มรณภาพ สิริอายุ 96 ปี พรรษา 76
วัดสำคัญ > หลวงพ่อสดธรรมกายาราม

ดูเพิ่ม: วัดหลวงพ่อสดธรรมกายาราม
ในปี พ.ศ. 2525 วัดปากน้ำได้อุปสมบท หลวงพ่อเสริมชัย ชยมงฺคโล และพระครู Bart Yanathiro ได้ก่อตั้งสถาบันพุทธภาวนาวิชชาธรรมกายขึ้น โดยแยกตัวออกจากวัดพระธรรมกาย ในปี พ.ศ. 2534 สถาบันแห่งนี้ได้เปลี่ยนเป็นวัด ตั้งอยู่ในจังหวัดราชบุรี ทางตะวันตกของกรุงเทพมหานคร และนำโดยหลวงพ่อเสริมชัยจนถึงปี พ.ศ. 2561 ก่อนหน้านี้ท่านเป็นครูสอนสมาธิฆราวาสที่วัดปากน้ำ และเป็นนักวิจัยและพนักงานของสถานทูตสหรัฐอเมริกา กิจกรรมหลายอย่างของวัดนี้ทำขึ้นโดยร่วมมือกับวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร หลวงพ่อเสริมชัยสอนเป็นประจำให้กับหน่วยงานของรัฐ บริษัท และวัดอื่น ๆ ในปี พ.ศ. 2547 หลวงพ่อเสริมชัยตกเป็นข่าวเมื่อท่านวิจารณ์นโยบายของรัฐบาลในการทำให้การพนันถูกกฎหมายระหว่างการเทศนาในรายการวิทยุ หลังจากสมาชิกรัฐบาลบางส่วนตอบสนองด้วยความไม่พอใจ จึงได้จัดตั้งกระบวนการคัดกรองการเทศนาทางวิทยุขึ้น หลวงพ่อเสริมชัยปกป้องการออกอากาศทางวิทยุโดยระบุว่าการวิพากษ์วิจารณ์ของเขาหมายถึงสังคมโดยทั่วไป ไม่ใช่แค่รัฐบาลเท่านั้น
ในปี พ.ศ. 2549 วัดแห่งนี้มีพระภิกษุจำนวน 70 รูปและสามเณรจำนวน 33 รูป พระครู Bart Yanathiro เป็นพระภิกษุชาวตะวันตกที่จัดโครงการแลกเปลี่ยนนักเรียนและสอนการทำสมาธิและปฏิบัติธรรมเป็นภาษาอังกฤษ ปัจจุบันยังมีการสอนเป็นภาษาอังกฤษอยู่ แม้ว่าพระครูบาตรจะถึงแก่กรรมไปแล้วก็ตาม วัดแห่งนี้มีการจัดปฏิบัติธรรม โครงการบวช และปฏิบัติธรรมสำหรับครอบครัวโดยใช้ภาษาไทย วัดยังมีโรงเรียนของตนเองที่สอนทั้งภาษาบาลีและธรรมะด้วย
นอกจากอุโบสถแล้ว ทางวัดยังมีหออนุสรณ์สำหรับหลวงปู่สดอีกด้วย ในปี พ.ศ. 2549 ทางวัดได้เริ่มก่อสร้างเจดีย์ (อนุสาวรีย์รูปเนิน) เจดีย์จะมีความสูง 4 ชั้น และมีความยาว ความกว้าง และความลึก 108 เมตร ภายในจะมีห้องปฏิบัติธรรม พระพุทธรูป และพระบรมสารีริกธาตุ
หลวงพ่อเสริมชัยได้รับการสอนวิชชาธรรมกายโดยพระราชพรหมเถร (วีระ คณุตฺตโม) อาจารย์ที่วัดปากน้ำ เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2561 และหลวงพ่อเสริมชัย มรณภาพเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2561 สิริอายุได้ 90 ปี
ดูเพิ่ม

Dhammakaya Foundation (1998) The Life & Times of Luang Phaw Wat Paknam (Bangkok, Dhammakaya Foundation) ISBN 978-974-89409-4-6
Bhikkhu (Terry Magness), Suratano (1960). The Life and Teaching of Chao Khun Mongkol-Thepmuni and The Dhammakāya (triple-gem.net).
Phramonkolthepmuni (2006) "Visudhivaca: Translation of Morradok Dhamma of Luang Phaw Wat Paknam" (Bangkok, 60th Dhammachai Education Foundation) ISBN 978-974-94230-3-5
Phramonkolthepmuni (2008) "Visudhivaca: Translation of Morradok Dhamma of Luang Phaw Wat Paknam", Vol.II (Bangkok, 60th Dhammachai Education Foundation) ISBN 978-974-349-815-2
Mackenzie, Rory (2007), New Buddhist Movements in Thailand: Towards an understanding of Wat Phra Dhammakaya and Santi Asoke, Routledge, ISBN 978-0-203-96646-4
Newell, Catherine Sarah (2008), Monks, meditation and missing links: continuity, "orthodoxy" and the vijja dhammakaya in Thai Buddhism (PhD thesis), Department of the Study of Religions, School of Oriental and African Studies, University of London, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 March 2017, สืบค้นเมื่อ 18 February 2018
แหล่งข้อมูลอื่น

Archived, official page of Wat Paknam Bhasicharoen as of 2016, now no longer online
Official website of Wat Phra Dhammakaya
Official website of Wat Luang Phor Sodh Dhammakayaram
General information about Wat Rajorasaram
| ด ค กสายธรรมกาย |
| --- | --- |
วัดสำคัญ:  วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ  วัดพระธรรมกาย ศูนย์สาขา  วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร  วัดหลวงพ่อสดธรรมกายาราม 
ประวัติ:  ประวัติวัดพระธรรมกาย 
อาจารย์คนสำคัญ:  พระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร)  พระไชยบูลย์ ธมฺมชโย  พระเผด็จ ทตฺตชีโว  จันทร์ ขนนกยูง 
การฝึกปฏิบัติสมาธิ:  วิชชาธรรมกาย 
การปรากฏในระดับนานาชาติ:  ช่องจีบีเอ็น  รายชื่อสาขาของสายธรรมกาย  สมาคมธรรมกายนานาชาติแห่งสหราชอาณาจักร 
ในสื่อ:  เอหิปัสสิโก 
| ด ค กศาสนาในประเทศไทย |
| --- | --- |
พุทธ:  องค์กร: มหาเถรสมาคม  สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ; นิกาย: มหานิกาย - ธรรมยุติกนิกาย - จีนนิกาย - อนัมนิกาย 
อิสลาม:  องค์กร: คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย; นิกาย: ซุนนี  ชีอะฮ์ 
คริสต์:  องค์กร: สภาประมุขบาทหลวง  สภาคริสตจักร  สหกิจคริสเตียน  สหคริสตจักรแบ๊บติสต์  แอดเวนทิสต์; นิกาย: คาทอลิก  โปรเตสแตนต์  ออร์ทอดอกซ์ 
ฮินดู:  องค์กร: สำนักพราหมณ์พระราชครู  สมาคมฮินดูสมาช  สมาคมฮินดูธรรมสภา; นิกาย: ไศวะ  ไวษณพ  ศักติ 
ซิกข์:  องค์กร: สมาคมศรีคุรุสิงห์สภา; นิกาย: นานักปันณิ  นิลิมเล 
ศาสนาอื่น:  ยูดาห์  บาไฮ  พื้นบ้านจีน 
หัวข้ออื่น:  กรมการศาสนา  เสรีภาพทางศาสนา 
พระมหาเจดีย์มหารัชมงคลในวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ
สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) จากวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ [ซ้าย] และพระเผด็จ ทตฺตชีโว จากวัดพระธรรมกาย [ขวา]
พระไชยบูลย์ ธมฺมชโย จากวัดพระธรรมกาย
พระพรหมวชิรปัญญาจารย์ (ทองดี สุรเตโช) จากวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย

| รัฐมนตรีช่วยว่าการ กระทรวงกลาโหม |
| --- | --- |
ตรากระทรวง
ผู้ดำรงตำแหน่งคนปัจจุบัน พลเอก ณัฐพล นาคพาณิชย์ ตั้งแต่ 3 กันยายน พ.ศ. 2567
กระทรวงกลาโหม
สมาชิกของ: คณะรัฐมนตรีไทย
รายงานต่อ: นายกรัฐมนตรีไทย และ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
ผู้เสนอชื่อ: นายกรัฐมนตรีไทย
ผู้แต่งตั้ง: พระมหากษัตริย์ไทย
วาระ: ตามวาระของคณะรัฐมนตรี
ผู้ประเดิมตำแหน่ง: พลโทหลวงพรหมโยธี
สถาปนา: 13 เมษายน พ.ศ. 2482
เว็บไซต์: กระทรวงกลาโหม
รายนามรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย
ดูเพิ่ม

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย
| ด ค กตำแหน่งในคณะรัฐมนตรีไทย |
| --- | --- | --- |
| หัวหน้ารัฐบาล |  นายกรัฐมนตรี  รองนายกรัฐมนตรี  |  |
| รัฐมนตรีว่าการ |  กระทรวงกลาโหม  กระทรวงการคลัง  กระทรวงการต่างประเทศ  กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา  กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม  กระทรวงเกษตรและสหกรณ์  กระทรวงคมนาคม  กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม  กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  กระทรวงพลังงาน  กระทรวงพาณิชย์  กระทรวงมหาดไทย  กระทรวงยุติธรรม  กระทรวงแรงงาน  กระทรวงวัฒนธรรม  กระทรวงศึกษาธิการ  กระทรวงสาธารณสุข  กระทรวงอุตสาหกรรม  สำนักนายกรัฐมนตรี  |  |
| รัฐมนตรีช่วยว่าการ |  กระทรวงกลาโหม  กระทรวงการคลัง  กระทรวงการต่างประเทศ  กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา  กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  กระทรวงเกษตรและสหกรณ์  กระทรวงคมนาคม  กระทรวงพาณิชย์  กระทรวงมหาดไทย  กระทรวงยุติธรรม  กระทรวงแรงงาน  กระทรวงวัฒนธรรม  กระทรวงศึกษาธิการ  กระทรวงสาธารณสุข  กระทรวงอุตสาหกรรม  |  |
| ตำแหน่งในอดีต |  รัฐมนตรีลอย  ทบวงมหาวิทยาลัย  กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ  กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี  กระทรวงวัง  |  |
รายชื่อเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ

| เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ ราชอาณาจักรไทย |
| --- | --- |
ตราประจำสำนักงาน
ผู้ดำรงตำแหน่งคนปัจจุบัน ฉัตรชัย บางชวด ตั้งแต่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567
ผู้แต่งตั้ง: พระมหากษัตริย์ไทย
ผู้ประเดิมตำแหน่ง: พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ
สถาปนา: 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502; 66 ปีก่อน (2502-02-16)
เว็บไซต์: nsc.go.th
ด้านล่างนี้คือรายนามเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ
รายนาม

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |

| ลำดับ (สมัย) | รูป | รายนาม | เริ่มวาระ | สิ้นสุดวาระ | หมายเหตุ |
| 1 |  | พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ | พ.ศ. 2502 | พ.ศ. 2505 | ถึงแก่อนิจกรรมในตำแหน่ง |
| 2 |  | พันเอก พระยาศรีวิสารวาจา | พ.ศ. 2505 | พ.ศ. 2511 | ถึงแก่อนิจกรรมในตำแหน่ง |
| 3 |  | พลเอก จิร วิชิตสงคราม | พ.ศ. 2511 | พ.ศ. 2516 |  |
| 4 |  | พลเอก เล็ก แนวมาลี | พ.ศ. 2516 | พ.ศ. 2517 |  |
| 5 |  | พลอากาศเอก สิทธิ เศวตศิลา | พ.ศ. 2517 | พ.ศ. 2523 | ได้รับการเเต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ |
| 6 |  | นาวาอากาศตรี ประสงค์ สุ่นศิริ | พ.ศ. 2523 | พ.ศ. 2529 | ย้ายไปเป็นเลขาธิการนายกรัฐมนตรี |
| 7 |  | สุวิทย์ สุทธานุกูล | พ.ศ. 2529 | พ.ศ. 2534 |  |
| 8 |  | พลเอก จรัล กุลละวณิชย์ | พ.ศ. 2534 | พ.ศ. 2539 |  |
| 9 |  | พลเอก บุญศักดิ์ กำแหงฤทธิรงค์ | พ.ศ. 2539 | พ.ศ. 2541 |  |
| 10 |  | ขจัดภัย บุรุษพัฒน์ | พ.ศ. 2541 | พ.ศ. 2545 |  |
| 11 |  | พลเอก วินัย ภัททิยกุล | พ.ศ. 2545 | พ.ศ. 2549 | ย้ายไปเป็นปลัดกระทรวงกลาโหม |
| 12 |  | ประกิจ ประจนปัจจนึก | พ.ศ. 2549 | พ.ศ. 2550 |  |
| 13 |  | พลโท ศิรพงศ์ บุญพัฒน์ | พ.ศ. 2550 | พ.ศ. 2551 | ย้ายไปเป็นที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีฝ่ายข้าราชการประจำ |
| 14 |  | พลโท สุรพล เผื่อนอัยกา | พ.ศ. 2551 | พ.ศ. 2552 | ย้ายไปเป็นที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีฝ่ายข้าราชการประจำ |
| 15 (1) |  | ถวิล เปลี่ยนศรี | 18 สิงหาคม พ.ศ. 2552 | 30 กันยายน พ.ศ. 2554 | ย้ายไปเป็นที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีฝ่ายข้าราชการประจำ |
| 16 |  | พลตำรวจเอก วิเชียร พจน์โพธิ์ศรี | 14 ตุลาคม พ.ศ. 2554 | 30 กันยายน พ.ศ. 2555 | ย้ายไปเป็นปลัดกระทรวงคมนาคม |
| 17 |  | พลโท ภราดร พัฒนถาบุตร | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2555 | 7 มีนาคม พ.ศ. 2557 | ย้ายไปเป็นที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีฝ่ายข้าราชการประจำ |
| 15 (2) |  | ถวิล เปลี่ยนศรี | 28 เมษายน พ.ศ. 2557 | 30 กันยายน พ.ศ. 2557 | ให้ยกเลิกประกาศย้ายไปเป็นที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีฯ และกลับดำรงตำแหน่งเดิมจนเกษียณอายุราชการ |
| 18 |  | อนุสิษฐ คุณากร | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2557 | 30 กันยายน พ.ศ. 2558 |  |
| 19 |  | พลเอก ทวีป เนตรนิยม | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2558 | 30 กันยายน พ.ศ. 2560 |  |
| 20 |  | พลเอก วัลลภ รักเสนาะ | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2560 | 30 กันยายน พ.ศ. 2562 |  |
| 21 |  | พลเอก สมศักดิ์ รุ่งสิตา | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2562 | 30 กันยายน พ.ศ. 2563 |  |
| 22 |  | พลเอก ณัฐพล นาคพาณิชย์ | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2563 | 30 กันยายน พ.ศ. 2564 |  |
| 23 |  | พลเอก สุพจน์ มาลานิยม | 1 ตุลาคม พ.ศ. 2564 | 30 กันยายน พ.ศ. 2566 |  |
| 24 |  | พลตำรวจเอก รอย อิงคไพโรจน์ | 19 มีนาคม พ.ศ. 2567 | 30 กันยายน พ.ศ. 2567 |  |
| 25 |  | ฉัตรชัย บางชวด | 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 | ปัจจุบัน | รักษาราชการแทน 1 ตุลาคม – 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 |
เจ้าอุตรการโกศล (ศุขเกษม ณ เชียงใหม่)

| เจ้าอุตรการโกศล   (ศุขเกษม ณ เชียงใหม่) |
| --- | --- |

กรมการพิเศษเมืองนครเชียงใหม่

เกิด: พ.ศ. 2423
ถึงแก่กรรม: 20 มีนาคม พ.ศ. 2456 (33 ปี)
ภริยา: เจ้าบัวชุม ณ เชียงใหม่
ราชสกุล: ณ เชียงใหม่
ราชวงศ์: ทิพย์จักร
เจ้าบิดา: เจ้าแก้วนวรัฐ
เจ้ามารดา: เจ้าจามรีวงศ์
ร้อยตรี รองอำมาตย์ตรี เจ้าอุตรการโกศล มีนามเดิมว่า เจ้าน้อยศุขเกษม (ไทยถิ่นเหนือ: ) (พ.ศ. 2423 - พ.ศ. 2456) เป็นราชโอรสองค์ใหญ่ในพลตรีเจ้าแก้วนวรัฐ สมรสกับเจ้าบัวชุม ณ เชียงใหม่ พระญาติในราชวงศ์ทิพย์จักร มีบรรดาศักดิ์เป็น "เจ้าอุตรการโกศล" ถือศักดินา 1,600
เจ้าน้อยศุขเกษม ถูกกล่าวถึงในบทเพลง มะเมี้ยะ ของจรัล มโนเพ็ชร ซึ่งกล่าวถึงตำนานรักต้องห้ามระหว่างเจ้าชายเมืองเหนือกับมะเมียะ สาวชาวพม่า แห่งเมืองมะละแหม่ง ที่จบลงด้วยความเศร้า
ประวัติ

เจ้าน้อยศุขเกษม ประสูติเมื่อปี พ.ศ. 2423 เป็นราชโอรสองค์ใหญ่ในเจ้าแก้วนวรัฐกับเจ้าจามรีวงศ์ มีน้องสาวและน้องชายร่วมพระมารดา คือ เจ้าบัวทิพย์ และเจ้าวงษ์ตะวัน ในปี พ.ศ. 2441 ในวัย 15 ปีก็ถูกส่งตัวไปศึกษายังโรงเรียนเซนต์แพทริคในเมืองมะละแหม่งของพม่า และได้พบรักกับมะเมียะแม่ค้าสาวชาวพม่าในปี พ.ศ. 2445 จนกระทั่งได้ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันฉันสามีภรรยา ด้วยความสนับสนุนของทางบ้านของมะเมียะ
หลังจากเรื่องเจ้าศุขเกษมไปคบหากับสาวพม่าได้ยินมาถึงคุ้มเชียงใหม่ เจ้าศุขเกษมก็ถูกเรียกกลับเชียงใหม่ในปีพ.ศ. 2446 โดยมะเมียะปลอมตัวเป็นผู้ชายติดตามขบวนมาและให้คนสนิทปิดเรื่องนี้เป็นความลับ หลังจากเรื่องแดง มะเมี๊ยะซึ่งเป็นคนพม่าและมีฐานะยากจน ก็ถูกคุ้มเชียงใหม่บีบบังคับให้แยกทางจากเจ้าศุขเกษมอย่างเด็ดขาด โดยเจ้าดวงเดือน ณ เชียงใหม่ เคยให้สัมภาษณ์ต่อตำนานดังกล่าว ซึ่งเจ้าดวงเดือนรับฟังมาจากเจ้าแก้วนวรัฐ ความว่า:
ได้ข่าวจากเชียงตุงว่า…ไปเฮียนหนังสือมันก็บ่เฮียน ไปเมาสาวเหีย ถ้ามีลูกมีเต้าจะเยี๊ยะจะได เพราะว่าเขาต้องมาสืบความเป็นเจ้าหลวงต่อนะ มันบ่เฮียนหนังสือ เอามันกลับมาเหีย ก็เลยเอากลับมา มาก็มากันสองคน คนหนึ่งปลอมเป็นผู้ชายมาคือมะเมี๊ยะ มาแล้วก็บอกว่ามันอยู่กันบ่ได้เลย ก็เลยบอกว่าให้เอาอีมะเมี๊ยะไปส่งเหีย
มีผู้พยายามเสนอว่า การที่เจ้าศุขเกษมและมะเมียะต้องแยกทางกัน เพราะมะเมียะเป็นคนในบังคับอังกฤษเกรงจะเป็นปัญหาทางการเมืองระหว่างประเทศนั้น นักวิชาการได้ศึกษาค้นคว้าแล้วสรุปว่าไม่มีมูล ดังที่ เจ้าอินทนนท์ ณ เชียงใหม่ สมรสกับเจ้าสุคันธา ณ เชียงตุง ก็ไม่เป็นปัญหาทางการเมืองแต่อย่างใด
เจ้าศุขเกษมได้เข้าพิธีสมรสกับเจ้าบัวชุม ณ เชียงใหม่ เจ้าศุขเกษมมีอุปนิสัยไม่เอาการเอางาน ชอบแต่สุรา ด้วยเหตุฉะนี้จึงได้รับแต่งตั้งเป็นเพียง "เจ้าอุตรการโกศล" ซึ่งไม่มีสิทธิขึ้นครองนครต่อเนื่องจากไม่ใช่ตำแหน่งเจ้าขันห้าใบ เจ้าศุขเกษมถึงแก่กรรมด้วยโรคเส้นประสาทพิการเรื้อรัง เมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2456 สิริอายุ 33 ปี (นับแบบปัจจุบันตรงกับ พ.ศ. 2457) โดยมีพิธีปลงศพ ในวันที่ 31 สิงหาคม ของปีเดียวกัน
แหล่งข้อมูลอื่น

เจ้าอุตรการโกศล (ศุขเกษม ณ เชียงใหม่)เก็บถาวร 2009-10-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
| ด ค กพระโอรสและพระธิดาในเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ |
| --- | --- |
เจ้าผู้ครองที่ 1:   เจ้าราชบุตร (สุริยฆาต) • พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์ • เจ้าหนานมหาวงศ์ • เจ้าสำใส • เจ้าหนานไชยเสนา 
เจ้าผู้ครองที่ 2:   เจ้าศรีปิมปา • พระเจ้ามโหตรประเทศ • เจ้าหลวงน้อยคำแสน • เจ้าอุปราช (หน่อคำ) • เจ้าน้อยพรหมา • เจ้าหนานอินตา • เจ้าสุธรรมมา • เจ้าปทุมมา • เจ้าคำทิพย์ • เจ้าบัวคำ • เจ้าองค์ทิพย์ • เจ้ากาบแก้ว • เจ้าบุญปั๋น • เจ้าเกี๋ยงคำ • เจ้าจันทร์เป็ง • เจ้าแก้วยวงคำ 
เจ้าผู้ครองที่ 3:   เจ้าหนานไชยเสนา • เจ้าหนานมหายศ • พระยาอุปราชพิมพิสาร • เจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ • เจ้าหลวงหนานธรรมลังกา • เจ้าบัวคำ • เจ้าเกี๋ยงคำ • เจ้าคำค่าย • พระยาราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง) • เจ้าบุญนำ • เจ้าคำเกี้ยว • แม่เจ้าเขียวก้อมเทวี • เจ้าฟองสมุทร • เจ้าเปาพิมาลย์ • เจ้าคำเมา • เจ้าลังกา • เจ้าคำปวน • เจ้าหนานมหาวงศ์ • เจ้าบัวถา • เจ้ากัณหา • เจ้ามณีวรรณ • เจ้าธรรมเสนา • พระยาบุรีรัตน์ (เจ้าภูเกียง) • เจ้าอุปราช (ธรรมปัญโญ) • เจ้าน้อยธรรมกิติ • เจ้าหนานธรรมปัญญา • เจ้าหนานพรหมจักร • เจ้าหนานคำวัง • เจ้าน้อยจักรคำ • เจ้าน้อยมโนรส • เจ้าหนานสุยะ • เจ้าคำตื้อ • แม่เจ้ากันธิมาเทวี • เจ้ากัลยา • เจ้ามุกดา • เจ้าสนธยา • เจ้าบัวบุศย์ • เจ้าหนานกาวิละ • เจ้าบัวศรี • เจ้าพิมพา • เจ้าคำนาง • เจ้าเบ็ญจ๋าย • เจ้าบัวไข • เจ้ากรรณิกา 
เจ้าผู้ครองที่ 4:   เจ้าราชบุตร (หนานธนัญไชย) • เจ้าหนานปัญญา • เจ้าน้อยขี้วัว • เจ้าน้อยขี้ควาย • เจ้าน้อยขี้ช้าง • เจ้าเฮือนคำ • เจ้าน้อยหน่อแก้ว • เจ้าศิริวรรณา • เจ้าสุนันทา สุริยโยดร 
เจ้าผู้ครองที่ 5:   เจ้าอุตรการโกศล (มหาพรหม) • เจ้าราชบุตร (สุริยวงศ์) • เจ้าน้อยเทพวงศ์ • เจ้าหนานไชยวงศ์ • เจ้ามหันต์ยศ • เจ้าหนานไชยเทพ • เจ้าหนานมหาเทพ • เจ้าน้อยคำกิ้ง • เจ้าอุปราช (ปัญญา) • เจ้าบุญปั๋น • เจ้าน้อยก้อนแก้ว • เจ้าคำปวน • เจ้ายอดเรือน • เจ้าอุษา • เจ้าบัวทิพย์ • เจ้าคำหลอ • เจ้าปิมปา • เจ้าอโนชา • เจ้าตุ่นแก้ว 
เจ้าผู้ครองที่ 6:   เจ้าทิพเกสร • เจ้าอุบลวรรณา 
เจ้าผู้ครองที่ 7:   เจ้าจันทรโสภา • เจ้าดารารัศมี พระราชชายา • เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ • เจ้าแก้วนวรัฐ • เจ้าจอมจันทร์ • เจ้าน้อยโตน • เจ้าแก้วปราบเมือง • เจ้าน้อยมหาวัน • เจ้าราชวงศ์ (น้อยขัตติยะ) • เจ้าคำข่าย • เจ้าคำห้าง 
เจ้าผู้ครองที่ 8:   เจ้าราชวงศ์ (เลาแก้ว ณ เชียงใหม่) 
เจ้าผู้ครองที่ 9:   เจ้าอุตรการโกศล (ศุขเกษม ณ เชียงใหม่) • เจ้าบัวทิพย์ ณ เชียงใหม่ • เจ้าราชบุตร (วงศ์ตวัน ณ เชียงใหม่) • เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ • เจ้าศิริประกาย ณ เชียงใหม่ • เจ้าอินทนนท์ ณ เชียงใหม่