เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง โรจนกุล)
การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองสืบต่อเนื่องจากสงครามพระเจ้าอลองพญา > พม่าเคลื่อนทัพอ้อมล่วงเลยไปยังกรุงศรีอยุธยา > หลักฐานของฝ่ายพม่า

จากการศึกษาพงศาวดารพม่าของสุเนตร ชุตินธรานนท์ ใน พงศาวดารราชวงศ์คองบอง ได้กล่าวเรื่องยุทธศาสตร์ฝ่ายพม่าไว้อย่างละเอียดว่าเนเมียวสีหบดีได้เข้ายึดเมืองพิษณุโลก และยังตั้งทัพเพื่อรวบรวมกำลังพลอีกด้วย ดังนี้
ทัพพม่าฝ่ายเหนือเป็นทัพหลวงของเนเมียวสีหบดี (หรือ สีหะปะเต๊ะ) มีทัพเรือโดย คุงชงยามะจอ เป็นแม่ทัพคุมทัพ 20 ทัพย่อยเป็นทัพกองหน้ามีรี้พลล่วงเลยมาทางลำน้ำปิง ส่วนทัพกองหลังเป็นทัพของเนเมียวสีหบดีซึ่งมี 13 ทัพย่อยรวมทัพอื่นๆ ทั้งสิ้น 58 ทัพ เคลื่อนรี้พลมาจากเชียงใหม่
ราวเดือนกันยายน ทัพพม่ามุ่งเข้าตีเมืองตากเป็นเมืองแรก พระยาตาก (สิน) เจ้าเมืองตาก ได้ตั้งทัพรอรับอยู่ในเมืองตากแต่พม่าเข้าตีเมืองตากได้ในระยะเวลาอันสั้น เมื่อได้เมืองตากแล้วทัพพม่าจึงเคลื่อนรี้พลต่อไปยังเมืองระแหง แต่เจ้าเมืองระแหงยอมอ่อนน้อมจึงยึดเมืองได้โดยง่าย แล้วจึงเคลื่อนพลไปยังกำแพงเพชรต่อไป แต่เนเมียวสีหบดีได้เดินทัพตัดเข้าไปทางลุ่มน้ำยม โดยมุ่งไปยังเมืองพิษณุโลกซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญ
ทัพของเนเมียวสีหบดีได้เคลื่อนผ่านเมืองสวรรคโลกแต่เจ้าเมืองสวรรคโลกไม่ยอมอ่อนน้อมให้พลทหารยิงปืนใหญ่น้อยใส่ทัพพม่าดังห่าฝน เนเมียวสีหบดีจึงใช้กำลังเข้าตีต่อจนสามารถยึดเมืองสวรรคโลกได้ ต่อมาเนเมียวสีหบดีจึงเคลื่อนพลไปตีเมืองยะตะมะ เมื่อตีได้เมืองแล้วจึงยกทัพเข้าตีเมืองพิษณุโลก (Pith-tha-lok) ต่อไป ด้วยเมืองพิษณุโลกเป็นเมืองใหญ่และมีป้อมปราการแข็งแรง เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) ไม่ยอมอ่อนน้อมต่อพม่า และยกทัพเข้าต่อรบ เนเมียวสีหบดีจึงใช้กำลังเข้าตีเมืองจนสามารถยึดเมืองพิษณุโลกได้ เจ้าเมืองพิษณุโลกพ่ายแพ้ และถูกจับเป็นเชลย (ขัดแย้งกับพระราชพงศาวดารไทยทั้งสมัยอยุธยาและธนบุรี ซึ่งกล่าวว่าพิษณุโลกมิได้เสียแก่พม่าในครั้งนั้น เจ้าพระยาพิษณุโลกยังตั้งตนเป็นเจ้าในเวลาต่อมา และพม่าเว้นเมืองใหญ่คือพิษณุโลกและพิจิตร)
ศ.ดร.นิธิ เอียวศรีวงศ์ กล่าวถึงความขัดแย้งระหว่างพงศาวดารไทยและพม่าว่า :-
ความขัดแย้งกับพระราชพงศาวดารไทยเหล่านี้ นอกจากข้อที่เห็นได้ชัดว่าพระราชพงศาวดารไทยจะถูกต้องกว่า เช่น ที่เกี่ยวกับพระยาพิษณุโลกแล้ว พระราชพงศาวดารพม่ายังกล่าวความขัดที่แย้งกันเองอีกด้วย เพราะใน พ.ศ. ๒๓๐๙ ขณะที่พม่าล้อมกรุงอยู่นั้น พระราชพงศาวดารพม่ากลับกล่าวว่าประชาชนจากแถบพิษณุโลก สุโขทัย บ้านนา และหัวเมืองอื่นๆ ทางเหนือพากันจัดทัพได้คนถึง ๒๐,๐๐๐ ลงมาตีกระหนาบทัพพม่า แต่ถูกพม่าตีแตกกลับไป แต่หัวเมืองเหล่านี้พระราชพงศาวดารพม่าได้กล่าวว่า ถูกปราบปรามจนหมดสิ้น จะจัดทัพลงมาช่วยอยุธยาได้อย่างไร
เมื่อตีเมืองพิษณุโลกได้แล้ว เนเมียวสีหบดีจึงตั้งชุมนุมทัพเป็นศูนย์บัญชาการใหญ่อยู่ที่เมืองพิษณุโลกเป็นเวลา 10 วัน เพื่อกอบโกยกำลังไพร่พล เสบียงอาหาร ช้าง ม้า จากเมืองพิษณุโลก พร้อมจัดกำลังทัพออกเป็น 2 ส่วน แต่ละส่วนมีทัพย่อย 10 ทัพ และให้ ติรินานดะเตงจาน (หรือ ศิรินันทสังจัน) และ จอคองจอตู (หรือ จอของจอสู) เป็นผู้คุมทัพ ก่อนจะเคลื่อนรี้พลทยอยตีหัวเมืองตอนล่างของลุ่มน้ำเจ้าพระยาต่อไป
ศ.ดร.สุเนตร ชุตินธรานนท์ กล่าวถึงปฏิบัติการของทัพพม่า ความว่า :-
นายทัพทั้งสองจะไม่เดินทัพตรงเข้าล้อมกรุงศรีอยุธยาตราบเท่าที่ยังไม่ได้ยึดครองหัวเมืองรอบนอกอาณาจักรทั้งหมด และยังไม่ได้กำลังสนับสนุนจากอีกฝ่ายหนึ่ง
ระหว่างที่เนเมียวสีหบดียังคงตั้งทัพปักหลักอยู่ที่เมืองพิษณุโลกนั้นจึงได้ให้ทัพทั้งสองที่จัดไว้โดยมี ติรินานดะเตงจาน และ จอคองจอตู เป็นผู้คุมทัพมีรี้พลเข้าตีเมืองละเลง (เมืองละเคิ่ง) เมืองพิชัย เมืองธานี เมืองนครสวรรค์ และอ่างทอง ตามลำดับ แต่เจ้าเมืองเหล่านี้ไม่คิดสู้จึงยอมอ่อนน้อมให้แก่พม่าแต่โดยดี ฝ่ายพม่าได้อาวุธยุทโธปกรณ์เป็นจำนวนมากแล้วควบคุมตัวเจ้าเมืองทั้ง 5 เมือง ส่งกลับไปที่เมืองพิษณุโลก เมืองที่ยึดได้ ฝ่ายพม่าก็ให้ถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยามิให้กลับใจเป็นกบฏ :-
จึงให้ผู้รักษาเมืองลับแล เมืองพิชัยเมืองธานี เมืองพิจิตร เมืองนครสวรรค์ เมืองอ่างทอง ถือน้ำพระพิพัฒน์สัจจา แล้วให้ผู้รักษาเมืองแลหัวหน้าให้รักษาเมืองเหล่านี้ต่อไป
เมืองตาก (พระยาตาก (สิน))
เมืองระแหง
เมืองกำแพงเพชร
เมืองสวรรคโลก (พระยาสวรรคโลก)
เมืองสุโขทัย (พระยาสุโขทัย)
เมืองพระพิษณุโลก (เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง))
เมืองลับแล
เมืองพิชัย
เมืองธานี
เมืองพิจิตร (หลวงโกษา (ยัง))
เมืองนครสวรรค์
เมืองอ่างทอง
หมายเหตุ การถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยาไม่ปรากฏในพงศาวดารไทย จึงหาข้อยุติไม่ได้
ทัพของเนเมียวสีหบดีที่ตั้งอยู่ที่เมืองพิษณุโลกนั้นสามารถรวบรวมกำลังไพร่พล อาวุธยุทโธปกรณ์ ทั้งปืนเล็ก ปืนใหญ่ได้มากมาย เมื่อจัดทัพพร้อมแล้วจึงเคลื่อนรี้พลทั้งทางบกและทางเรือทั้งสิ้น 71 ทัพ ออกจากเมืองพิษณุโลกมุ่งลงทางใต้ต่อไป ทางกรุงศรีอยุธยาทราบข่าวว่าพม่ายกทัพลงมาจึงส่งทัพยกมารอตั้งรับแต่ทัพฝ่ายอยุธยาไม่สามารถสู้ได้จึงถอยทัพ พม่ายึดอาวุธและไพร่พลเชลยศึกได้เป็นจำนวนมาก แล้วเคลื่อนรี้พลลงไปสมทบกับทัพของมังมหานรธาเพื่อเข้าล้อมกรุงศรีอยุธยา
ข้อสันนิษฐาน
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงชี้วิธีที่พม่ายกทัพเข้ามาในครั้งนี้ปรากฏใน พงศาวดารพม่า ที่กำหนดไว้เป็นอุบายไว้คือ :-
ถ้าเมืองไหน หรือแม้แต่ตำบลบ้านไหนต่อสู้ พม่าตีได้แล้ว เก็บริบทรัพย์สมบัติเอาจนหมด ผู้คนก็จับเปนเชลยส่งไปเมืองพม่า แล้วให้เผาบ้านช่องเสียไม่ให้เหลือ ถ้าบ้านไหนเมืองไหนเข้าอ่อนน้อมต่อพม่าโดยดี พม่าให้กระทำสัตย์แล้ว ไม่ปล้นสดมภ์เก็บริบทรัพย์สมบัติ เปนแต่เรียกเอาเสบียงอาหารผู้คนพาหนะมาใช้สรอยการทัพตามแต่จะต้องการ
หากพม่าตีเมืองพิษณุโลกได้ เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) ไม่อาจมีกำลังไพร่พลพอที่จะตั้งชุมนุมเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) ได้ เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) คงมิอาจเข้าอ่อนน้อมพม่าให้เสียเมืองแต่โดยดี และทัพเนเมียวสีบดีอาจเสียกำลังพล มีกำลังไม่เพียงพอที่จะตีหัวเมืองล่างๆ เมืองพิษณุโลกอีกจำนวนมากเพราะกองทัพของเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) เข้มแข็งมาก นอกจากนี้หลักฐานฝั่งพม่ายังไม่มีบันทึกเหตุการณ์เจ้าฟ้าจีดก่อกบฏเข้ายึดเมืองพิษณุโลกในระหว่างที่เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) กำลังรบกับพม่าอยู่ ณ เมืองสุโขทัย (ข้อมูลพงศาวดารของไทยและของพม่าขัดแย้งกัน ไม่อาจกล่าวได้ว่าฝ่ายใดถูกต้องกว่าใคร)