stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
กลูออน
หนังสืออ่านเพิ่มเติม

A. Ali, G. Kramer (2011). "JETS and QCD: A historical review of the discovery of the quark and gluon jets and its impact on QCD". European Physical Journal H. doi:10.1140/epjh/e2011-10047-1.
แหล่งข้อมูลอื่น

Summary tables in the "Review of particle physics"
DESY glossary
Logbook of gluon discovery
ซ้อนกล

เรื่องสั้นโดยอาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์  ที่มีเชอร์ล็อก โฮมส์เป็นตัวละครสำคัญ
| --- | --- |
โฮมส์นอนป่วยบนเตียง ภาพวาดโดยวอลเตอร์ พาเก็ตในนิตยสารสแตรนด์ปี ค.ศ. 1913
ผู้ประพันธ์: อาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์
ชื่อเรื่องต้นฉบับ: The Adventure of the Dying Detective
ผู้แปล: อ. สายสุวรรณ
ประเทศ: สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร
ภาษา: อังกฤษ
ชุด: เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุดลาโรง
ประเภท: เรื่องสั้นนวนิยายนักสืบ
วันที่พิมพ์: พฤศจิกายน ค.ศ. 1913
เรื่องก่อนหน้า: วงแดง 
เรื่องถัดไป: หุบเขาแห่งภัย 
ข้อความ: ซ้อนกล ที่ วิกิซอร์ซ
"ซ้อนกล" (อังกฤษ: The Adventure of the Dying Detective) เป็นเรื่องสั้นเรื่องหนึ่งใน 56 เรื่องที่เกี่ยวกับเชอร์ล็อก โฮมส์ เขียนโดยอาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์ ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารคอลเลียร์ในสหรัฐอเมริกาในวันที่ 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1913 และตีพิมพ์ในนิตยสารนิตยสารสแตรนด์ในสหราชอาณาจักรในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1913 เป็นเรื่องสั้นลำดับที่ 5 จากทั้งหมด 8 เรื่องที่รวบรวมตีพิมพ์ในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด ลาโรง ในปี ค.ศ. 1917
ประวัติการตีพิมพ์

"ซ้อนกล" ตีพิมพ์ครั้งแรกในสหรัฐอเมริกาในนิตยสารคอลเลียร์ในวันที่ 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1913 และตีพิมพ์ครั้งแรกในสหราชอาณาจักรในนิตยสารสแตรนด์ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1913 ในนิตยสารคอลเลียร์มีภาพวาดประกอบเนื้อเรื่อง 3 ภาพวาดวาดโดยเฟรดเดอริก ดอร์ สตีล ในนิตยสารสแตรนด์มีภาพวาดประกอบเนื้อเรื่อง 4 ภาพวาดโดยวอลเตอร์ พาเก็ต (น้องชายของซิดนีย์ พาเก็ต) เรื่องสั้นถูกรวมในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด ลาโรง ซึ่งตีพิมพ์ในสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักรในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1917
อ้างอิงและบรรณานุกรม

1 2  Smith (2014), p. 179.
1 2  Cawthorne (2011), p. 145.
↑  Cawthorne (2011), p. 151.
Cawthorne, Nigel (2011). A Brief History of Sherlock Holmes. Running Press. ISBN 978-0762444083.
Dickerson, Ian (2019). Sherlock Holmes and His Adventures on American Radio. BearManor Media. ISBN 978-1629335087.
Smith, Daniel (2014) [2009]. The Sherlock Holmes Companion: An Elementary Guide (Updated ed.). Aurum Press. ISBN 978-1-78131-404-3.
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อความเต็มของ ซ้อนกล ที่วิกิซอร์ซ
วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ซ้อนกล
เชอร์ล็อก โฮมส์ ชุดลาโรง รวมถึงเรื่อง ซ้อนกล ที่ Standard Ebooks
"The Adventure of the Dying Detective" ที่ โครงการกูเทนแบร์ก
| ด ค กเรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด ลาโรง โดย อาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์ |
| --- | --- |
 "จอมบงการใจทมิฬ"  "ตามพิฆาต"  "วงแดง"  "แผนผังเรือดำน้ำ"  "ซ้อนกล"  "หีบศพต่อพิเศษ"  "ตีนผี"  "เชอร์ล็อก โฮล์มส์ ลาโรง" 
 แรงพยาบาท  จัตวาลักษณ์   การผจญภัย  จดหมายเหตุ  หมาผลาญตระกูล  คืนชีพ  หุบเขาแห่งภัย  ลาโรง  บันทึกคดี
เอซากิ กูลิโกะ

| --- | --- |


ประเภท: บริษัทมหาชนจำกัด บริษัทร่วมทุน
การซื้อขาย: TYO: 2206
ISIN: JP3161200005 
อุตสาหกรรม: การผลิตอาหาร
ก่อตั้ง: 11 กุมภาพันธ์ 1922; 102 ปีก่อน (1922-02-11)
ผู้ก่อตั้ง: ริอิชิ เอซากิ
สำนักงานใหญ่: เขตนิชิโยโดงาวะ โอซากะ
บุคลากรหลัก: คัตสึฮิซะ เอซากิ (ประธานและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร)
ผลิตภัณฑ์: ขนมหวาน ผลิตภัณฑ์ไอศกรีม อาหารแปรรูป
พนักงาน: 4,961 คน
เว็บไซต์: www.glico.com/jp/ 
บริษัท เอซากิ กูลิโกะ จำกัด หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า กูลิโกะ เป็นบริษัทแปรรูปอาหารข้ามชาติสัญชาติญี่ปุ่น มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เขตนิชิโยโดงาวะ โอซากะ ดำเนินธุรกิจใน 30 ประเทศ ในอเมริกาเหนือ เอเชียแปซิฟิก และยุโรป
ภาพรวม

ธุรกิจหลักของเอซากิ กูลิโกะ คือการผลิตผลิตภัณฑ์ ขนมหวาน เช่น ช็อกโกแลต, มันฝรั่งทอด, หมากฝรั่ง, ไอศกรีม และ ผลิตภัณฑ์นม นอกจากนี้ กูลิโกะยังผลิตอาหารแปรรูป เช่น น้ำแกงกะหรี่ ทากิโกมิโงฮัง และผลิตภัณฑ์อาหารเสริม คู่แข่งหลักของกูลิโกะคือ Meiji Seika, Lotte, Morinaga, Fujiya และ Bourbon Company ในธุรกิจขนมหวาน และ House Foods, เมจิ และ S&B Foods ในธุรกิจอาหารแปรรูป
ประวัติ

ในปี ค.ศ. 1919 ริอิชิ เอซากิได้ผลิตลูกอมคาราเมลที่มีไกลโคเจนที่สกัดจากหอยนางรม ลูกอมคาราเมลมีชื่อว่า "Cuchieco"
ยูเรเนียมไดออกไซด์

| --- | --- |

ชื่อ
IUPAC names Uranium dioxide Uranium(IV) oxide
ชื่ออื่น Urania Uranous oxide
เลขทะเบียน
เลขทะเบียน CAS: 1344-57-6 Y
3D model (JSmol): รูปภาพแบบโต้ตอบ
เคมสไปเดอร์: 10454 Y
ECHA InfoCard: 100.014.273 
EC Number: 215-700-3
ผับเคม CID: 10916
RTECS number: YR4705000
UNII: L70487KUZO Y
CompTox Dashboard (EPA): DTXSID8061682 
 InChI InChI=1S/2O.UKey: FCTBKIHDJGHPPO-UHFFFAOYSA-N 
 SMILES O=[U]=O 
คุณสมบัติ
สูตรเคมี: UO2 
มวลโมเลกุล: 270.03 g/mol   
ลักษณะทางกายภาพ: black powder
ความหนาแน่น: 10.97 g/cm3
จุดหลอมเหลว: 2,865 องศาเซลเซียส (5,189 องศาฟาเรนไฮต์; 3,138 เคลวิน)
ละลายในน้ำ: ไม่ละลายน้ำ
โครงสร้าง
โครงสร้างผลึก: Fluorite (cubic), cF12
Space group: Fm3m, No. 225
Lattice constant: a = 547.1 pm 
Coordination geometry: Tetrahedral (O2−); cubic (UIV)
อุณหเคมี
Std molarentropy (S⦵298) : 78 J·mol−1·K−1
Std enthalpy offormation (ΔfH⦵298) : −1084 kJ·mol−1
ความอันตราย
GHS labelling:
Pictograms: 
Signal word: อันตราย
Hazard statements: H300, H330, H373, H410
Precautionary statements: P260, P264, P270, P271, P273, P284, P301+P310, P304+P340, P310, P314, P320, P321, P330, P391, P403+P233, P405, P501
NFPA 704 (fire diamond):   4 0 0OX
จุดวาบไฟ: N/A
เอกสารข้อมูลความปลอดภัย (SDS): ICSC 1251
สารประกอบอื่นที่เกี่ยวข้องกัน
แอนไอออนอื่น ๆ: Uranium(IV) sulfide   Uranium(IV) selenide
แคทไอออนอื่น ๆ: โพรแทกทิเนียม(IV) ออกไซด์   Neptunium(IV) oxide
ยูเรเนียมออกไซด์ที่เกี่ยวข้อง: Triuranium octoxide Uranium trioxide
หากมิได้ระบุเป็นอื่น ข้อมูลข้างต้นนี้คือข้อมูลสาร ณ ภาวะมาตรฐานที่ 25 °C, 100 kPa  อ้างอิงกล่องข้อมูล
Chemical compound
ยูเรเนียมไดออกไซด์ (อังกฤษ: Uranium dioxide) หรือ ยูเรเนียม (IV) ออกไซด์ (UO2)  เป็นออกไซด์ของยูเรเนียมและมีสีดำ ,กัมมันตรังสี ,โปร่งแสง ผงที่เป็นธรรมชาติที่เกิดขึ้นในแร่ยูเรนิไนท์ ใช้ในแท่งเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ในเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ เป็นส่วนผสมของยูเรเนียมและพลูโทเนียมออกไซด์ จะใช้เป็นเชื้อเพลิง MOX
แหล่งข้อมูลอื่น

Semiconducting properties of uranium oxides เก็บถาวร 2012-09-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Free Dictionary Listing for Uranium Dioxide
The Uranium dioxide เก็บถาวร 2013-09-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน International Bio-Analytical Industries, Inc.
คำยืม

คำยืม หมายถึงคำที่ยืมมาจากภาษาของผู้ให้ และผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของภาษาของผู้รับ การยืมนี้ไม่เหมือนความหมายทั่วไปเนื่องจากไม่มีการคืนกลับสู่ภาษาของผู้ให้  แต่เปรียบได้กับ "การยืมความคิด" มาใช้ คำยืมอาจไม่ได้เป็นคำเดียวเสมอไป อาจเป็นกลุ่มคำก็ได้อย่างเช่น déjà vu ซึ่งภาษาอังกฤษยืมมาจากภาษาฝรั่งเศส จะใช้ควบคู่กันไปเสมือนคำเดียว คำยืมอาจมีการเขียน การอ่าน และความหมาย ที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิมก็ได้
คำในภาษาของผู้ให้โดยทั่วไปเข้าสู่ภาษาของผู้รับในลักษณะศัพท์เฉพาะทางเนื่องจากการเปิดรับวัฒนธรรมต่างชาติ จุดอ้างอิงโดยเฉพาะอาจเป็นวัฒนธรรมต่างชาตินั้นเองหรือขอบข่ายของกิจกรรมของวัฒนธรรมต่างชาติที่ต้องการครอบงำ วัฒนธรรมต่างชาติซึมซับเข้าสู่วัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านทางการเผยแผ่ศาสนา ปรัชญา การค้าขาย ศิลปะ วิทยาการ และการอพยพจากคนต่างถิ่น รวมไปถึงความสัมพันธ์ทางการทูต
ภาษาไทยมีคำยืมภาษาต่างประเทศหลายภาษา เช่น ภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต ภาษาเขมร กลุ่มภาษาจีน (ภาษาแต้จิ๋ว, ภาษาฮกเกี้ยน และ ภาษาจีนกลาง) ภาษามอญ ภาษามลายู ภาษาโปรตุเกส ภาษาเปอร์เซีย ภาษาอังกฤษ ภาษาญี่ปุ่น ฯลฯ แม้แต่ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงก็ยังปรากฏคำยืมภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต ภาษาเขมร เข้ามาปะปน
รูปแบบการถ่ายทอดคำยืม

คำยืมในภาษาของผู้รับมีความแตกต่างในสามประเด็นจากภาษาของผู้ให้ ได้แก่การเขียน การอ่าน และความหมาย
ในแง่ของการเขียน เห็นได้ชัดจากภาษาต่าง ๆ ที่ใช้ชุดอักษรและอักขรวิธีไม่เหมือนกัน เช่น ภาษาอังกฤษใช้อักษรละติน แต่ภาษาไทยใช้อักษรไทย และบางครั้งก็เขียนแผลงไปจากรูปแบบที่ควรจะเป็น อาจจะด้วยหลักการหรือความนิยมก็ตาม เช่น คำบาลีปริวรรตว่า รฏฺ (รฏฺฐ) อฏฺ (อฏฺฐิ) วุฑฺฒิ ในขณะที่คำไทยเขียนว่า รัฐ อัฐิ วุฒิ เป็นต้น อีกตัวอย่างหนึ่ง คำอังกฤษว่า encyclopedia ยืมมาจากคำละติน encyclopaedia ซึ่งก็ยืมมาจากคำกรีก enkúklios paideíā (ἐγκύκλιος παιδείᾱ) อีกชั้นหนึ่ง
ในแง่ของการอ่าน นอกจากชุดอักษรที่ไม่เหมือนกันดังที่กล่าวแล้ว เสียงอ่านของตัวอักษรแต่ละตัวก็มีฐานกรณ์ต่างกัน และรูปอักษรแทนเสียงก็มีไม่เพียงพอต่อการถ่ายทอดให้ออกมาได้ครบถ้วน เสียงอ่านจึงแปรเปลี่ยนไปตามภาษาของผู้รับ ตัวอย่าง คำอังกฤษ volleyball ในขณะที่คำไทยเขียนว่า วอลเลย์บอล คำญี่ปุ่นเขียนว่า バレーボール (บะเรโบรุ) จะเห็นว่าเสียง v ของภาษาอังกฤษไม่มีในภาษาไทยและภาษาญี่ปุ่น ภาษาไทยจึงใช้ ว ซึ่งเป็นเสียงที่ใกล้เคียงที่สุด และภาษาญี่ปุ่นนิยมใช้คะนะกลุ่ม "บ" มากกว่า ถึงแม้ว่าจะสามารถใช้ ヴォ แทนเสียง vo ได้
ในแง่ของความหมาย คำที่ยืมมาใช้อาจมีความหมายต่างไปจากเดิม หรือแม้แต่คำหลายคำที่มีรากศัพท์เดียวกัน ความหมายก็อาจต่างออกไปโดยสิ้นเชิง ตัวอย่างเช่น คำบาลีและคำสันสกฤตว่า วร (วะระ) หมายถึง ดียิ่ง ประเสริฐ ในขณะที่คำไทยใช้ว่า วร (วอระ, วะระ) ตามความหมายเดิม, พร (พอน) หมายถึง คำแสดงความปรารถนาให้ประสบสิ่งที่เป็นสิริมงคล สิ่งที่ขอเลือกเอาตามประสงค์, พระ หมายถึง คำใช้แทนชื่อเรียกภิกษุสงฆ์ หรือใช้ประกอบหน้าคำอื่นแสดงความยกย่อง อีกตัวอย่างหนึ่ง คำเขมรว่า ត្រួត (ตฺรัวต) แปลว่า ควบคุม ดูแล ปกครอง ในขณะที่คำไทยใช้ว่า ตรวจ หมายถึง พิจารณาดูความเรียบร้อย พิจารณาว่าถูกหรือผิด, ตำรวจ หมายถึง เจ้าหน้าที่ของรัฐมีหน้าที่ตรวจตราและรักษาความสงบเรียบร้อยในบ้านเมือง เป็นต้น ความหมายที่เปลี่ยนไปนี้ขึ้นอยู่กับวัฒนธรรมของผู้ใช้ภาษา
การยืมคำกลับ

การยืมคำกลับ (reborrowing) หมายถึง การถ่ายทอดคำไปยังภาษาของผู้รับ แล้วกลับมายังภาษาของผู้ให้ในรูปแบบที่ต่างออกไป ตัวอย่างที่เห็นได้เช่น เดิมภาษาอังกฤษมีคำ animation แปลว่าภาพเคลื่อนไหว ต่อมาภาษาญี่ปุ่นยืมไปใช้เป็น アニメーション (อนิเมชง) แล้วถูกย่อเป็น アニメ (อนิเมะ) จากนั้นภาษาอังกฤษก็ยืมกลับไปเป็นคำ anime ซึ่งหมายถึงการ์ตูนในแบบญี่ปุ่น เป็นต้น การยืมคำกลับอาจยืมเฉพาะความหมายใหม่ในภาษาของผู้รับ นำมาเพิ่มในภาษาของผู้ให้ก็ได้ โดยที่คำศัพท์ยังเขียนเหมือนเดิม ตัวอย่างเช่น คำภาษาจีน 共和 เดิมแปลว่าก้งเหอคือช่วงว่างระหว่างรัชกาลสมัยหนึ่งของประวัติศาสตร์จีน ภาษาญี่ปุ่นยืม 共和 ไปใช้โดยให้ความหมายใหม่ว่าสาธารณรัฐ ต่อมาภาษาจีนได้รับเอาความหมายว่าสาธารณรัฐมาเพิ่มในคำ 共和 ด้วย
ดูเพิ่ม

การทับศัพท์
การแปล
เอโบ โมราเลส

| เอโบ โมราเลส |
| --- | --- |


ประธานาธิบดีโบลิเวีย คนที่ 80
ดำรงตำแหน่ง 22 มกราคม ค.ศ. 2006 – 10 พฤศจิกายน ค.ศ. 2019
รองประธานาธิบดี: อัลบาโร การ์ซิอา ลิเนรา
ก่อนหน้า: เอดัวร์โด โรดริเกซ
ถัดไป: ยานิเน อัญเญซ (รักษาการ/เป็นที่ขัดแย้ง)
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด:  (1959-10-26) 26 ตุลาคม ค.ศ. 1959 (65 ปี) โอริโนกา แคว้นโอรูโร ประเทศโบลิเวีย
เชื้อชาติ: โบลิเวีย
ศาสนา: โรมันคาทอลิก / ประเพณีอินคา
พรรคการเมือง: MAS
อาชีพ: ผู้นำสหภาพแรงงาน

ฆวน เอโบ โมราเลส ไอมา (สเปน: Juan Evo Morales Ayma) เป็นอดีตประธานาธิบดีของประเทศโบลิเวีย เป็นคนแรกในประวัติศาสตร์ของโบลิเวียที่ผู้นำประเทศเป็นชนพื้นเมืองหรืออินเดียนแดง โมราเลสเข้ารับตำแหน่งตั้งแต่ปี ค.ศ. 2006 จากการเลือกตั้งของโบลิเวีย เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม ค.ศ. 2005 ด้วยคะแนนเสียงร้อยละ 53.7 ในระหว่าง 2 ปีครึ่งหลังดำรงตำแหน่ง เขาได้รับความนิยมสูงมากถึง 2 ใน 3 และได้รับเลือกต่ออีกสมัยในปี ค.ศ. 2009 ด้วยคะแนนเสียงร้อยละ 63 โมราเลสเป็นนักการเมืองซ้ายจัดเน้นนโยบายสังคมนิยม ได้แก่ การปฏิรูปที่ดิน แปรรูปองค์กรอุตสาหกรรมต่าง ๆ ให้เป็นของรัฐ ต่อต้านทุนนิยมเสรีและสหรัฐอเมริกา
ประวัติ

เอโบ โมราเลส เป็นชาวเมสติโซ เกิดวันที่ 26 ตุลาคม ค.ศ. 1959 มีเชื้อสายอินเดียนแดงชาวไอมารา เกิดในชนชั้นกรรมกร ทำงานเป็นแรงงานหลากหลาย ตั้งแต่การเป็นคนเลี้ยงฝูงยามา (llama), รับจ้างเป่าทรัมเป็ต, วิ่งมาราธอนล่าเงินรางวัล, รับจ้างก่อกำแพงด้วยอิฐ, เป็นผู้ฝึกทีมฟุตบอล และเป็นเกษตรกรปลูกโคคา เขาสำเร็จการศึกษาแค่ระดับมัธยมศึกษาภายในประเทศ
การทำงาน

ราวปี ค.ศ. 1985 โมราเลสได้รับเลือกให้เป็นเลขาธิการสหภาพเกษตรกรโคคาโบลิเวีย โดยปัจจุบันยังอยู่ตำแหน่งนี้ เขากลายเป็นผู้นำขบวนการเกษตรกรต่อต้านสหรัฐอเมริกาและรัฐบาล เมื่อไร่โคคาของเขาถูกทหารทำลายล้างภายใต้การหนุนหลังจากสหรัฐอเมริกาที่ต้องการปราบปรามการผลิตโคเคน ทั้ง ๆ ในโบลิเวียยุคนั้น ที่โคคาเป็นพืชเศรษฐกิจที่ใช้เคี้ยวและใช้ชงชาดื่มกันทั่วไป ตั้งแต่นั้นมาเขาผันตัวเองมาเล่นการเมืองเต็มตัว
การทำงาน > การดำรงตำแหน่งประธานาธิบดี

เริ่มดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีตั้งแต่ปี ค.ศ. 2006 หลังจากนั้นไม่กี่เดือน เขาเดินหน้ายึดกิจการน้ำมันและก๊าซธรรมชาติของต่างชาติในโบลิเวียกลับคืนมาเป็นของชาติ สร้างความตกตะลึงให้แก่บรรดานายทุน-บรรษัทข้ามชาติน้ำมัน ที่กำลังจะสูญเสียผลประโยชน์ขนานใหญ่จากกิจการน้ำมันในโบลิเวีย รวมไปถึงประเทศเสรีนิยมทั่วโลกที่มุ่งเดินหน้าแปรรูปรัฐวิสาหกิจ หรือโอนกิจการของชาติให้ไปอยู่ในตลาดทุนที่เสรีมากขึ้น
เอโบ โมราเลส กล่าวถึงเหตุผลเบื้องหลังความยากจนของประชาชนในประเทศของตนว่า "เป็นผลมาจากการเอารัดเอาเปรียบ การฉกฉวยผลประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติที่โบลิเวียมีอยู่ใต้ผืนมาตุภูมิของตนเองไปแบบหน้าตาเฉย ของบรรดาบริษัทต่างชาติตะวันตกที่เข้ามาในประเทศ" โมราเลสเรียกพฤติกรรมดังกล่าวว่าเป็น "การปล้นสะดม" จากประชาชนโบลิเวีย เขาจึงแก้ปัญหาที่ว่านี้ ด้วยการส่งกำลังทหารเข้าไปยึดที่ทำการของบริษัท โรงกลั่นและโรงแปรรูป และหลุมขุดเจาะน้ำมันรวมทั้งสิ้น 56 จุดทั่วประเทศเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 2006 มาเป็นทรัพย์สินของรัฐ และประชาชนโบลิเวีย
ในขณะเดียวกันก็ได้ให้เวลาบรรดาบริษัทต่างชาติทั้งหลาย 180 วัน เพื่อเปิดการเจรจาและทำสัญญาใหม่โดยที่บริษัททั้งหมดต้องถือหลักที่ว่าด้วย "การเคารพในเกียรติภูมิของชาวโบลิเวีย" โดยการให้ผลตอบแทนจากการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรต่อประชาชนเจ้าของประเทศอย่างเหมาะสม
โมลาเรสเน้นสร้างความเป็นปึกแผ่นในกลุ่มประเทศอเมริกาใต้ ที่เตรียมต่อกรกับทุนนิยมเสรี ระหว่างการครองตำแหน่งประธานาธิบดี โมราเลสเน้นสร้างความสัมพันธ์ที่แนบแน่นกับผู้นำซ้ายจัดของละตินอเมริกาอย่างอูโก ชาเบซ ของเวเนซุเอลา และฟีเดลกับราอุล กัสโตร แห่งคิวบา ในเดือนกันยายน ค.ศ. 2008 ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐอเมริกากับโบลิเวียตึงเครียดขึ้นสมัยรัฐบาลของโมราเลส ทั้งสองฝ่ายต่างถอนทูตของกันและกันกลับประเทศ เมื่อโมราเลสสั่งห้ามการปฏิบัติงานของ คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดสหรัฐอเมริกาในโบลิเวีย
ในสมัยที่สองของตำแหน่งประธานาธิบดี เขามีนโยบายเร่งกระตุ้นเศรษฐกิจ และในปี ค.ศ. 2010 โมราเลสได้แปรรูปบริษัทพลังงานต่างชาติให้เป็นของรัฐ ทำการปฏิรูประบบบำนาญโดยการเข้ายึดกองทุนส่วนบุคคลเพื่อนำมาจ่ายให้คนยากจน โมราเลสได้พยายามยกเลิกกองทุนน้ำมัน เป็นผลให้ราคาน้ำมันสูงขึ้นมากกว่า 70% จนเป็นเหตุให้มีการนัดหยุดงานในภาคการค้า และการชุมนุมประท้วง นับเป็นการเผชิญปัญหาทางการเมืองเป็นครั้งแรก
มีกระแสวิพากษ์วิจารณ์ที่มีต่อเขาเกี่ยวกับยาเสพติดมากมาย โมราเลสให้เหตุผลว่า การปลูกโคคาเป็นวัฒนธรรมในสายเลือดของชาวพื้นเมืองแอนดีส ไม่ใช่เพื่อนำไปผลิตโคเคน
แหล่งข้อมูลอื่น

Ministry of the Presidency (สเปน) Official website
Evo Morales profile at BBC News
แม่แบบ:NYT topic
แม่แบบ:ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐโบลิเวีย
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  นอร์เวย์  ชิลี  สเปน 2  ฝรั่งเศส  BnF data  กาตาลุญญา  เยอรมนี  อิตาลี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย  เกาหลี  เนเธอร์แลนด์  โปแลนด์ 
อื่น ๆ:  IdRef 
โมราเลสกับลูลา ประธานาธิบดีของบราซิล เมื่อปี ค.ศ. 2006
ความจำเชิงกระบวนวิธี

ประเภทและกิจหน้าที่ของความจำในวิทยาศาสตร์สาขาต่าง ๆ
ความจำเชิงกระบวนวิธี  (อังกฤษ: procedural memory) เป็นความจำเพื่อการปฏิการงานประเภทใดประเภทหนึ่ง
เป็นความจำที่นำไปสู่พฤติกรรมเชิงกระบวนวิธีต่าง ๆ เป็นระบบที่อยู่ใต้สำนึก
คือเมื่อเกิดกิจที่ต้องกระทำ  จะมีการค้นคืนความจำนี้โดยอัตโนมัติเพื่อใช้ในการปฏิบัติตามกระบวนวิธีต่าง ๆ ที่มีการประสานกันจากทั้งทักษะทางประชาน  (cognitive)  และทักษะการเคลื่อนไหว (motor) มีตัวอย่างต่าง  ๆ ตั้งแต่การผูกเชือกรองเท้าไปจนถึงการขับเครื่องบินหรือการอ่านหนังสือ
ความจำนี้เข้าถึงและใช้ได้โดยไม่ต้องมีการควบคุมหรือความใส่ใจเหนือสำนึก (ที่เป็นไปใต้อำนาจจิตใจ)
เป็นประเภทหนึ่งของความจำระยะยาว  (long-term memory) และโดยเฉพาะแล้ว  เป็นประเภทหนึ่งของความจำโดยปริยาย (implicit memory)
ความจำเชิงกระบวนวิธีสร้างขึ้นผ่าน  "การเรียนรู้เชิงกระบวนวิธี" (procedural learning)
คือการทำกิจที่มีความซับซ้อนนั้นซ้ำแล้วซ้ำอีก
จนกระทั่งระบบประสาทที่เกี่ยวข้องจะสามารถทำงานร่วมกันโดยอัตโนมัติเพื่อให้เกิดการกระทำนั้น ๆ 
การเรียนรู้เชิงกระบวนวิธีที่เป็นไปโดยปริยาย (คือไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจ) เป็นสิ่งที่สำคัญในกระบวนการพัฒนาทักษะทางการเคลื่อนไหวหรือแม้แต่ทักษะทางประชาน
ประวัติ

ในยุคแรก ๆ มีการใช้เทคนิคทางอรรถศาสตร์แบบง่าย ๆ เพื่อตรวจสอบและทำความเข้าใจความแตกต่างกัน  ระหว่างระบบความจำเชิงกระบวนวิธีและระบบความจำเชิงประกาศ 
โดยที่ทั้งนักจิตวิทยาและนักปรัชญาได้เริ่มเขียนบทความเกี่ยวกับความจำชนิดต่าง ๆ มาเกินหนึ่งศตวรรษแล้ว
เช่น  ในปี ค.ศ. 1804 นักปรัชญาชาวฝรั่งเศสเมน เดอ บิราน เขียนบทความเกี่ยวกับ  "ความจำกล"  (Mechanical memory)  ในปี ค.ศ. 1890 ในหนังสือที่มีชื่อเสียงของเขาคือ  Principles of Psychology (หลักจิตวิทยา) นักจิตวิทยาชาวอเมริกันวิลเลียม เจมส์  ได้เสนอว่ามีความแตกต่างกันระหว่างความจำ  (memory)  และนิสัย (habit)
ในยุคต้น ๆ จิตวิทยาประชาน  (Cognitive psychology) มักจะมองข้ามอิทธิพลของการเรียนรู้ต่อระบบความจำ 
ซึ่งมีผลเป็นการจำกัดงานวิจัยเกี่ยวกับการเรียนรู้เชิงกระบวนวิธีจนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 20 
ซึ่งเป็นยุคที่เริ่มเกิดความเข้าใจชัดเจนยิ่งขึ้นเกี่ยวกับหน้าที่และโครงสร้างทางประสาทที่มีบทบาทในการสร้าง การเก็บ และการค้นคืนความจำเชิงกระบวนวิธี  
ในปี ค.ศ. 1923 นักจิตวิทยาชาวอังกฤษ-อเมริกันวิลเลียม แม็คดูกอลล์เป็นบุคคลแรกที่แยกแยะความแตกต่างกันระหว่างความจำชัดแจ้ง (explicit memory) และความจำโดยปริยาย (implicit memory)
ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1970 บทความต่าง ๆ เกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์ได้ทำการแยกแยะระหว่างความรู้เชิงกระบวนวิธี  (procedural knowledge) และความรู้ชัดแจ้ง  (declarative knowledge)
งานวิจัยที่เกิดขึ้นในช่วงนั้นแบ่งออกเป็นสองพวก  คือพวกหนึ่งเพ่งเล็งไปในการศึกษาโดยใชัสัตว์  และอีกพวกหนึ่งโดยใช้คนไข้ภาวะเสียความจำ (amnesia)
ในปี ค.ศ. 1962 นักจิตวิทยาชาวอังกฤษเบร็นดา มิลเนอร์ ได้ให้หลักฐานการทดลองที่น่าเชื่อถือเป็นครั้งแรกเกี่ยวกับความแตกต่างกันระหว่างความจำเชิงประกาศ  ซึ่งรู้ว่า  "อะไร" กับความจำเชิงกระบวนวิธี  ซึ่งรู้ว่า  "อย่างไร" 
โดยแสดงว่า  คนไข้ภาวะเสียความจำขั้นรุนแรงคนหนึ่งคือนายเฮ็นรี่ โมไลสัน  หรือที่รู้จักก่อนจะเสียชีวิตว่าคนไข้ H.M. สามารถเรียนรู้ทักษะที่ประสานการทำงานของตาและมือ (คือการวาดภาพดูเงาในกระจก) แม้ว่าจะจำไม่ได้ว่าได้ทำการฝึกวาดมาแล้ว
แม้ว่างานวิจัยนี้จะบ่งว่า  ความจำไม่ใช่มีแค่ระบบเดียวและอยู่ในที่เดียวกันในสมอง
แต่นักวิจัยอื่น ๆ กลับมีมติร่วมกันในช่วงนั้นว่า  ทักษะการเคลื่อนไหวน่าจะเป็นกรณีพิเศษ  คือเป็นระบบความจำที่มีระดับประชานที่ต่ำกว่า (less cognitive)
ต่อจากนั้น  โดยขัดเกลาปรับปรุงวิธีการวัดผลทางการทดลองให้ดีขึ้น  ได้มีงานวิจัยอื่น ๆ อีกมากมายในคนไข้ภาวะเสียความจำ ที่ศึกษาเขตสมองต่าง ๆ ที่มีความเสียหายในระดับต่าง ๆ กัน
ซึ่งนำไปสู่การค้นพบว่าคนไข้สามารถเรียนรู้และดำรงไว้ซึ่งทักษะอื่น ๆ นอกจากทักษะการเคลื่อนไหวตามที่มิลเนอร์ได้ค้นพบ
แต่ว่า  งานเหล่านี้มีข้อบกพร่องในการออกแบบเพราะว่าคนไข้มักจะมีผลการทดสอบต่าง ๆ ต่ำกว่าระดับปกติและดังนั้น  จึงมีผลให้ภาวะเสียความจำถูกมองกันในเวลานั้นว่า  เป็นความบกพร่องเกี่ยวกับการค้นคืนความจำล้วน ๆ 
แต่งานวิจัยในคนไข้ต่อ ๆ มาพบขอบเขตของระบบความจำที่เป็นปกติของคนไข้มากขึ้นที่สามารถใช้ในกิจการงานต่าง ๆ เป็นปกติ
ยกตัวอย่างเช่น  โดยใช้เทคนิคให้อ่านหนังสือในกระจก  (mirror reading task) คนไข้ภาวะเสียความจำมีการพัฒนาทักษะนี้ในระดับปกติ  แม้ว่าจะจำคำศัพท์ที่อ่านแล้วบางคำไม่ได้
ต่อมาในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980 ก็มีการค้นพบมากมายเกี่ยวกับกายวิภาคและสรีรภาพของกลไกทางประสาทที่มีบทบาทในความจำเชิงกระบวนวิธี
คือเขตสมองส่วน  ซีรีเบลลัม ฮิปโปแคมปัส  neostriatum  และ basal ganglia ได้รับการระบุว่า  มีบทบาทเกี่ยวกับการสร้างความจำ
การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ

การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ต้องอาศัยการฝึกหัด
แต่ว่าการทำซ้ำ ๆ กันอย่างเดียวไม่ได้เรียกกว่ามีการเรียนรู้ทักษะ
เพราะว่า  การเรียนรู้ทักษะจะเรียกว่าสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปเพราะเหตุแห่งประสบการณ์หรือการฝึกหัดนั้น ๆ  
อย่างนี้จึงเรียกว่าเกิดการเรียนรู้  แต่ว่า  เป็นสภาวะที่ไม่สามารถสังเกตเห็นได้โดยตรงยกเว้นโดยพฤติกรรม
มีแบบจำลองการประมวลข้อมูลเช่นนี้  ซึ่งรวมเอาไอเดียเกี่ยวกับประสบการณ์  ที่เสนอว่า  ทักษะเกิดขึ้นจากความปฏิสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบ 4 อย่างที่เป็นหลักของการประมวลข้อมูล 
ซึ่งก็คือ
ความเร็วในการประมวล  ซึ่งก็คืออัตราความเร็วที่ข้อมูลรับการประมวลผลในระบบประสาทของเรา
ความกว้างขวางของความรู้เชิงประกาศ  ซึ่งก็คือขนาดตัวเก็บข้อมูลเกี่ยวกับความจริงของแต่ละคน
ความกว้างขวางของทักษะเชิงกระบวนวิธี  ซึ่งก็คือความสามารถในการทำกิจอาศัยทักษะนั้นได้จริง
และสมรรถภาพในการประมวลข้อมูล  (processing capacity)  ซึ่งใช้เป็นคำไวพจน์ของความจำใช้งาน  (working memory)
สมรรถภาพในการประมวลข้อมูล  (คือขนาดของความจำใช้งาน)  เป็นสิ่งที่สำคัญของความจำเชิงกระบวนวิธี
เพราะว่าเป็นส่วนของกระบวนการบันทึกความจำที่เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทักษะโดยสัมพันธ์องค์ประกอบต่าง ๆ ในสิ่งแวดล้อมกับการตอบสนองที่เหมาะสม
การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ > แบบจำลองของฟิตต์ส

ในปี ค.ศ. 1954 พอล ฟิตต์สและคณะได้เสนอแบบจำลองเพื่อที่จะสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับกับการสร้างทักษะ
เป็นแบบจำลองที่เสนอว่า  การเรียนรู้จะเกิดขึ้นได้ต้องผ่านระยะต่าง ๆ คือ
ระยะประชาน (Cognitive phase)
ระยะสัมพันธ์ (Associative phase)
ระยะอัตโนมัติ (หรือที่เรียกว่า  ระยะกระบวนวิธี  [procedural phase])
การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ > แบบจำลองของฟิตต์ส > ระยะประชาน

ในแบบจำลองของฟิตต์ส (ปี คศ. 1954)  ในระยะนี้  เราจะทำความเข้าใจว่า  ทักษะที่ต้องการนั้นประกอบด้วยอะไรบ้าง
ความใส่ใจเป็นสิ่งที่สำคัญในการเรียนรู้ทักษะในระยะนี้
คือ  เราต้องแยกส่วนทักษะที่ต้องการจะเรียน  แล้วทำความเข้าใจว่าส่วนต่าง ๆ เหล่านี้มาประกอบกันเพื่อที่จะทำงานนี้ด้วยทักษะที่ถูกต้องได้อย่างไร
วิธีที่แต่ละคนจัดระเบียบส่วนต่าง ๆ เหล่านี้เรียกว่า  schema
ซึ่งมีความสำคัญต่อการให้ทิศทางแก่การเรียนรู้
และกระบวนการที่แต่ละคนจะเลือก schema เป็นสิ่งที่อธิบายได้โดย metacognition (ความรู้เรื่องเกี่ยวกับการรู้  หรือประชานเกี่ยวกับประชาน)
การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ > แบบจำลองของฟิตต์ส > ระยะสัมพันธ์

ในระยะนี้  เราจะฝึกทักษะซ้ำ ๆ กันจนกระทั่งรูปแบบแห่งการตอบสนองจะปรากฏ
การกระทำที่เป็นทักษะจะเริ่มทำได้โดยอัตโนมัติ  ในขณะที่จะมีการละเว้นการกระทำที่ไม่ได้ผล
ระบบรับความรู้สึกของเราจะมีข้อมูลเกี่ยวกับพื้นที่ (spatial) และสัญลักษณ์ (symbolic) ที่ต้องมีเพื่อที่จะทำกิจให้สำเร็จ
ความสามารถในการแยกแยะระหว่างสิ่งเร้าที่สำคัญและไม่สำคัญมีความจำเป็นในระยะนี้
เชื่อกันว่า  ยิ่งมีสิ่งเร้าที่สำคัญกับงานนี้มากเท่าไร
ก็จะใช้เวลานานยิ่งขึ้นเท่านั้นในการที่จะผ่านระยะการเรียนรู้นี้
การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ > แบบจำลองของฟิตต์ส > ระยะอัตโนมัติ

นี้เป็นระยะสุดท้ายของแบบจำลองของฟิตต์ส  เป็นช่วงที่ทำการเรียนรู้ให้สมบูรณ์
ในระยะนี้  การแยกแยะสิ่งเร้าที่สำคัญและไม่สำคัญจะทำได้เร็วขึ้นและจะใช้ความคิดน้อยลง  เพราะว่าทักษะเริ่มจะกลายเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ
การเก็บความรู้โดยประสบการณ์และความรู้เกี่ยวกับองค์ประกอบต่าง ๆ ของทักษะเป็นส่วนสำคัญของระยะนี้
การเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ > แบบจำลองแบบวงจรพยากรณ์

ในปี ค.ศ. 2005 ดร. แท็ดล็อกผู้ได้รับปริญญาเอกในด้านการอ่านหนังสือ  ได้เสนอแบบจำลองอีกอย่างหนึ่งที่เรียกว่า  "วงจรการพยากรณ์"    (Predictive Cycle)  เพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการเรียนรู้ทักษะผ่านความจำเชิงกระบวนวิธี
แบบจำลองนี้แตกต่างจากแบบจำลองของฟิตต์สโดยนัยสำคัญเพราะว่า  ไม่จำเป็นต้องทำความเข้าใจในองค์ประกอบต่าง ๆ ของทักษะ (เหมือนกับระยะแรกในแบบจำลองของฟิตต์ส)
คือ  เราเพียงแต่ต้องรู้อยู่ในใจว่าต้องการที่จะได้ผลอย่างไร
แท็ดล็อกได้ใช้ความคิดนี้อย่างมีประสิทธิภาพในการแก้ปัญหาเรื่องการอ่านหนังสือของเด็กชั้นมัธยมต้นและมัธยมปลาย  
ระยะต่าง ๆ ของกระบวนการแก้ปัญหารวมทั้ง
พยายาม
เกิดความล้มเหลว
วิเคราะห์ผล (โดยที่ไม่ต้องใช้รูปแบบอะไร)
ตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนวิธีการทำอย่างไรในครั้งต้องไปเพื่อจะให้เกิดผลสำเร็จ
คนที่ต้องการจะเรียนรู้จะผ่านระยะต่าง ๆ เหล่านี้ซ้ำแล้วซ้ำอีกจนกระทั่งได้สร้างหรือเปลี่ยนเครือข่ายทางประสาทที่จะก่อให้เกิดการปฏิบัตการอย่างสมควรและแม่นยำโดยไม่ต้องใช้ความคิด
พื้นเพของความคิดนี้เหมือนกับวิธีการบำบัดทางกายภาพที่ใช้เพื่อช่วยคนไข้ที่บาดเจ็บในกะโหลกศีรษะเพื่อฟื้นฟูทักษะในการดำรงชีวิต
คือคนไข้คิดว่าต้องการจะได้ผลอย่างไร  (เช่นเพื่อที่จะควบคุมมือได้)  ในขณะที่ทำความพยายามซ้ำ ๆ บ่อย ๆ
โดยที่ไม่ต้องสนใจว่าระบบประสาททำงานอย่างไรเพื่อจะขยับมือ
คนไข้จะพยายามทำการฝึกหัดต่อไปเรื่อย ๆ จนสามารถควบคุมการเคลื่อนไหวได้อย่างถูกต้อง
ในกรณีของคนไข้บาดเจ็บในกะโหลกศีรษะ  การฟื้นฟูสภาพขึ้นอยู่กับขอบเขตความเสียหายและกำลังใจที่คนไข้มีในการฝึกหัด
โดยมากผู้ที่มีปัญหาอ่านหนังสือจะไม่มีความเสียหายในสมอง
แต่มีปัญหาที่กำหนดไม่ได้เกี่ยวกับการเรียนรู้โดยการอ่านหนังสือในวัยต้น ๆ 
แต่เพราะว่าสมองเป็นปกติดี  แท็ดล็อกจึงเลือกใช้วิธีที่มีระเบียบแบบแผนสูงสัมพันธ์กับทฤษฏีวงจรการพยากรณ์  เพื่อจะปรับปรุงการอ่านหนังสือให้แก่บุคคลที่มีปัญหาตั้งแต่ขั้นเบาจนถึงขั้นหนัก   รวมทั้งปัญหาภาวะเสียการอ่านเข้าใจ[ต้องการอ้างอิง]
การทดสอบ > Pursuit rotor task

อุปกรณ์ที่ใช้ในการศึกษาทักษะการเคลื่อนไหวโดยใช้ตา  (visual-motor tracking skill)  และการประสานงานระหว่างตาและมือ  (hand-eye coordination)  จะให้ผู้รับการทดสอบติดตามวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่อยู่บนจอคอมพิวเตอร์โดยใช้ตัวชี้ตำแหน่ง
หรือติดตามจุดที่กำลังเคลื่อนที่อยู่บนแท่นหมุน (คล้ายกับเครื่องเล่นแผ่นเสียง) ด้วยตัวระบุตำแหน่ง
รูปที่แสดงด้านล่างนี้เป็นรูปแบบการทดสอบบนคอมพิวเตอร์ที่ผู้รับการทดสอบติดตามจุดที่วิ่งเป็นวงกลม
pursuit rotor task เป็นการทดสอบการติดตามที่ใช้ตา-การเคลื่อนไหวมือ  ที่ปกติคนวัยเดียวกันจะมีผลใกล้เคียงกัน  
เป็นการทดสอบที่วัดความจำเชิงกระบวนวิธีและทักษะการเคลื่อนไหวแบบละเอียด  (fine-motor skills)
เป็นการทดสอบทักษะการเคลื่อนไหวแบบละเอียดที่ควบคุมโดยคอร์เทกซ์สั่งการ  (motor cortex) ที่แสดงเป็นส่วนสีเขียวในรูปข้างล่าง
ผลที่ได้เป็นคะแนนรวม  อาศัยการวัดเวลาที่ผู้รับการตรวจสอบสามารถติดตามและไม่สามารถติดตามวัตถุเป้าหมาย
คนไข้ภาวะเสียความจำจะมีคะแนนปกติสำหรับงานทดสอบนี้เมื่อทำซ้ำ ๆ กัน
แต่การนอนไม่พอหรือการใช้ยาอาจมีผลต่อการทดสอบนี้