stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วิน ดีเซล
ประวัติ > ผลงานการแสดงของวิน ดีเซล

เขาได้รับโอกาสให้แสดงภาพยนตร์ละครฟอร์มยักษ์เรื่องแรก คือ เซฟวิ่ง ไพรเวท ไรอัน ฝ่าสมรภูมินรก  ก่อนที่จะได้แสดงประกบคู่กับ เบ็น แอฟเฟล็ค ในภาพยนตร์ดราม่าเรือง Boiler Room ก่อนที่เขาจะประสบความสำเร็จอย่างสูงในภาพยนตร์รถแข่งอย่าง เดอะฟาสต์แอนด์เดอะฟิวเรียส  ที่ทำให้เขาขึ้นแท่นกลายเป็นนักแสดงชื่อดังทันที ที่สำคัญยังทำให้ภาพยนตร์เรื่องนี้กลายเป็นภาพยนตร์ภาคต่อที่โด่งดังไปทั่วโลกโดยปัจจุบันมีไปแล้วถึง 10 ภาค ซึ่งตลอดทั้ง 10 ภาคนี้เขาไม่ได้แสดงแค่ภาค 2 เท่านั้น ส่วนภาค 3 ก็เป็นตัวประกอบ ที่เหลือเขาคือตัวหลักอย่างแท้จริง นอกจากนี้ก็ยังมีภาพยนตร์อีกหลายเรื่องที่สร้างชื่อให้กับเขา อาทิ XXX, XXX The Return of Xander Cage, A man Apart, The Chronicles of Riddick, The Chronicles of Riddick Dark Fury, The Pacifer, Riddick, Riddick Blindsided, Life is a Dream เป็นต้น
อย่างที่กล่าวไปว่าผลงานการแสดงที่ทำให้เขาได้รับความนิยมมากที่สุดก็คือบทของ โดมินิค โทร็อตโต้ จากภาพยนตร์ภาคต่อสุดฮิตอย่าง The Fast and The Furious นั่นทำให้เขากลายเป็นไอดอลของเหล่าบรรดาผู้ที่นิยมชมชอบในกีฬารถแข่งหลายๆ คน รวมถึงยังเป็นภาพการจดจำของการเป็นนักแข่งรถขั้นเทพด้วยใจสู้ที่ไม่ยอมแพ้อีกด้วย ชื่อของ วิน ดีเซล กลายเป็นชื่อที่ผู้ชมภาพยนตร์หลายคนรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งหากว่าเขาได้มีโอกาสแสดงภาพยนตร์เรื่องใดก็ตาม ความสนุกครบรสก็จะมาพร้อมอยู่เสมอ
ผลงานการแสดง

| ปี (ค> ศ.) | ชื่อ | รับบท | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | ตื่นเถิดเพื่อนถ้าใจยังมีฝัน | ออร์เดอร์ลี่ | ไม่ได้รับการรับรอง |
| 1994 | มัลติ-เฟเชียล | ไมค์ | ภาพยนตร์สั้น ผู้เขียนบท, ผู้กำกับ, โปรดิวเซอร์ |
| 1997 | สเตรย์ส | ริค | ผู้เขียนบท, ผู้กำกับ, โปรดิวเซอร์ |
| 1998 | เซฟวิ่ง ไพรเวท ไรอัน ฝ่าสมรภูมินรก | ไพรเวท เอเดรียน คาปาร์โซ |  |
| 1999 | ไออ้อน ไจแอนท์ หุ่นเหล็กเพื่อนยักษ์ต่างโลก | เดอะไอรอนไจแอนท์ | พากย์เสียง |
| 2000 | ขบวนการต้มตุ๋น | คริส วาริค |  |
| 2000 | ฝูงค้างคาวฉลามสยองจักรวาล | ริชาร์ด บี. ริดดิก |  |
| 2001 | เร็ว..แรงทะลุนรก | โดมินิค โทเรตโต |  |
| 2001 | ทุบมาเฟียให้ดุ | เทย์เลอร์ รีส |  |
| 2002 | ทริปเปิ้ลเอ็กซ์ พยัคฆ์ร้ายพันธุ์ดุ | แซนเดอร์ เคจ | ผู้อำนวยการผลิต |
| 2003 | พยัคฆ์ดุพันธุ์ระห่ำ | ฌอน เวตเตอร์ | โปรดิวเซอร์ |
| 2004 | เดอะโครนิเคิลส์ออฟริดดิค | ริชาร์ด บี. ริดดิก | โปรดิวเซอร์ |
| 2004 | เดอะโครนิเคิลส์ออฟริดดิค: ดาร์กฟิวรี่ | ริชาร์ด บี. ริดดิก | พากย์เสียง |
| 2005 | ปฏิบัติการพี่เลี้ยงพันธุ์ดุ | เชน วูลฟ์ |  |
| 2006 | ไฟนด์มีกิลตี | แจ็ค ดินอร์สซิโอ |  |
| 2006 | เร็ว..แรงทะลุนรก ซิ่งแหกพิกัดโตเกียว | โดมินิค โทเรตโต | คามิโอ |
| 2008 | ภารกิจดุ กุมชะตาโลก | ฮิวโก้ คอร์เนเลียส ทูรอป |  |
| 2009 | ลอสบันโดเลโรส | โดมินิค โทเรตโต | ภาพยนตร์สั้น ผู้เขียนบท, ผู้กำกับ, ผู้ผลิต; ดัดแปลงจากชื่ออัลบั้ม "ลอสบันโดเลโรส" ของดอน โอมาร์ |
| 2009 | เร็ว..แรงทะลุนรก 4: ยกทีมซิ่ง แรงทะลุไมล์ | โดมินิค โทเรตโต | โปรดิวเซอร์ |
| 2011 | เร็ว..แรงทะลุนรก 5 | โดมินิค โทเรตโต | โปรดิวเซอร์ |
| 2013 | เร็ว..แรงทะลุนรก 6 | โดมินิค โทเรตโต | โปรดิวเซอร์ |
| 2013 | ริดดิก: บลินด์ไซด์ | ริชาร์ด บี. ริดดิก | ภาพยนตร์สั้น พากย์เสียง |
| 2013 | ริดดิค 3 | ริชาร์ด บี. ริดดิก | โปรดิวเซอร์ |
| 2014 | รวมพันธุ์นักสู้พิทักษ์จักรวาล | กรูท | พากย์เสียง |
| 2015 | เร็ว..แรงทะลุนรก 7 | โดมินิค โทเรตโต | โปรดิวเซอร์ |
| 2015 | เพชฌฆาตแม่มด | คอลเดอร์ |  |
| 2017 | ทริปเปิ้ลเอ็กซ์ ทลายแผนยึดโลก | แซนเดอร์ เคจ | โปรดิวเซอร์ |
| 2017 | เร็ว..แรงทะลุนรก 8 | โดมินิค โทเรตโต | โปรดิวเซอร์ |
| 2017 | รวมพันธุ์นักสู้พิทักษ์จักรวาล Vol. 2 | กรูท | พากย์เสียง |
| 2018 | อเวนเจอร์ส: มหาสงครามล้างจักรวาล | กรูท | พากย์เสียง |
| 2021 | เร็ว..แรงทะลุนรก 9 | โดมินิค โทเรตโต | โปรดิวเซอร์ |
| 2023 | เร็ว..แรงทะลุนรก 10 | โดมินิค โทเรตโต |  |
แหล่งข้อมูลอื่น

วิน ดีเซล (Vin Diesel) เก็บถาวร 2007-10-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
VinXperience - The Ultimate Fansite
ลัทธิบอลเชวิกยิว

ลัทธิยิวบอลเชวิก ยังเรียกอีกอย่างว่า ลัทธิจูเดโอ-บอลเชวิก เป็นเรื่องราวที่ถูกแต่งขึ้นของการต่อต้านยิวและการต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ซึ่งได้มีการเอ่ยอ้างว่าชาวยิวเป็นที่มาของการปฏิวัติรัสเซียและยึดถือหลักในอำนาจท่ามกลางของพวกบอลเชวิก เช่นเดียวกับ, ลัทธิยิวคอมมิวนิสต์ ทฤษฎีนี้ได้แสดงให้เห็นว่าชาวยิวได้รับอำนาจและผลประโยชน์จากขบวนการคอมมิวนิสต์ทั่วโลก คล้ายกับทฤษฏีสมรู้ร่วมคิดของรัฐบาลไซออนนิส ซึ่งได้อ้างว่าชาวยิวได้ควบคุมการเมืองของโลก การแสดงความคิดครั้งนี้ยังได้ถูกใช้เป็นคำพูดติดปากสำหรับการยืนยันว่าลัทธิคอมมิวนิสต์เป็นการสมรู้ร่วมคิดของพวกชาวยิว
ในโปแลนด์ "ลัทธิจูเดโอบอลเชวิก" เป็นที่รู้จักกันคือ Żydokomuna เป็นคำที่ถูกใช้เหมารวมในการต่อต้านยิว
การแสดงความคิดครั้งนี้เป็นชื่อของคำถากถาง ลัทธิยิวบอลเชวิก และได้กลายเป็นกระแส  ภายหลังจากการปฏิวัติเดือนตุลาคม เมื่อปี ค.ศ. 1917 ในประเทศรัสเซีย เนื้อหาที่เด่นชัดและโด่งดังในโฆษณาชวนเชื่อของฝ่ายต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ กองทัพ"ขาว"ในช่วงระหว่างสงครามกลางเมืองรัสเซีย
ทฤษฎีดังกล่าวได้ถูกเผยแพร่โดยพรรคนาซีและผู้เห็นใจชาวอเมริกัน
กลุ่มอาการผิดปกติทางเมแทบอลิก

| กลุ่มอาการผิดปกติทางเมแทบอลิก |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: Dysmetabolic syndrome X

ภาพชายอ้วนลงพุง ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของกลุ่มอาการเมตาบอลิก น้ำหนักกายของเขาอยู่ที่ 182 กก. ส่วนสูง 185 ซม. และมี ดัชนีมวลกาย (BMI) ที่ 53 (ปกติอยู่ที่ 18.5 ถึง 25)
สาขาวิชา: วิทยาต่อมไร้ท่อ
กลุ่มอาการผิดปกติทางเมแทบอลิก, เมแทบอลิกซินโดรม (อังกฤษ: Metabolic syndrome) หรือ กลุ่มอาการอ้วนลงพุง หมายถึงการปรากฏของกลุ่มอาการทางการแพทย์อย่างน้อยสามประการจากห้าประการดังต่อไปนี้: ภาวะอ้วนลงพุง, ความดันเลือดสูง, น้ำตาลในเลือดสูง, ไตรกลีเซอไรด์ในเซรุมเลือดสูง และ ไลโพโปรตีนความหนาแน่นสูง (HDL) ในเซรุมต่ำ
กลุ่มอาการเมทาบอลิกนั้นมีความเกี่ยวพันกับความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ และ โรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในสหรัฐอเมริกา ประชากรผู้ใหญ่ประมาณ 25% มีอาหารของเมทาบอลิกซินโดรม สัดส่วนนี้ยิ่งเพิ่มสูงขึ้นตามอายุประชากร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์กับเชื้อชาติ
การไม่ตอบสนองต่ออินซูลิน, กลุ่มอาการเมทาบอลิก และอาการก่อนเบาหวานนั้นมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดต่อกันและมีบางมุมที่เหลื่อมซ้อนกัน สาเหตุการเกิดของกลุ่มอาหารเมทาบอลิกนั้นยังคงเป็นประเด็นของการวิจัยที่กำลังดำเนินไปอยู่ในปัจจุบัน
สัญญาณและอาการ

สัญญาณสำคัญของเมทาบอลิกซินโดรมคือการอ้วนลงพุง ซึ่งเกิดจากการสะสมของเนื้อเยื่ออะดิโพสรอบเอวและแกนร่างกาย สัญญาณอื่น ๆ รวมถึงความดันเบือดสูง, คลอเรสเตอรอล HDL ในเซรุมขณะอดอาหาร (fasting serum HDL cholesterol) ลดลง, ระดับไตรกลีเซอไรด์ในเซรุมขณะอดอาหาร (fasting serum triglyceride level) สูงขึ้น, กลูโคสขณะอดอาหารผิดปกติ, ความต้นทานต่ออินซูลิน (insulin resistance) หรืออาการก่อนเบาหวาน (prediabetes)
สาเหตุ

กลไกของวิถีอันซับซ้อนในเมทาบอลิกซินโดรมนั้นยังคงอยู่ภายใต้การค้นคว้า พยาธิสรีระวิทยาของเมทาบอลิกซินโดรมนั้นมีความซับซ้อนมาก และมีเพียงบางส่วนที่ได้ถูกอภิปรายโดยละเอียด (partially elucidated) ผู้คนส่วนใหญ่ที่มีอาการนี้เป็นผลกระทบจากอายุที่สูงขึ้น, ความอ้วน, การไม่ขยับร่างกาย (sedentary) และมีความต้านทานต่ออินซูลิน (insulin resistance) นอกจากนี้ความเครียดยังสามารถเป็นปัจจัยหนึ่ง อย่างไรก็ตามปัจจัยเสี่ยงที่สุดคือการรับประทานอาหาร (โดยเฉพาะเครื่องดื่มรสหวาน), genetics, อายุที่เพิ่มขึ้น, พฤติกรรมที่ขาดการเคลื่อนไหวร่างกาย การมีกิจกรรมทางกายที่ต่ำ, นาฬิกาชีวภาพ/หารนอนหลับที่ผิดปกติหรือถูกรบกวน, ความผิดปกติทางอารมณ์/การใช้ยาทางจิตเวช, และการบริโภคแอลกอฮอลเกินขนาด
สาเหตุ > ความเครียด

งานวิจัยล่าสุดพบว่าความเครียดเรื้อรังเป็นเวลายาวนานสามารถมีผลต่อเมทาบอลิกซินโดรมจากการทำลายสมดุลฮอร์โมนใน hypothalamic-pituitary-adrenal axis (HPA-axis) HPA-axis ที่ไม่สามารถทำงานปกติได้นั้นนำไปสู่ระดับฮอร์โมนคอร์ตีซอลเกิดการหมุนเวียน อันนำไปสู่การเพิ่มสูงขึ้นของระดับกลูโคส และ อินซูลิน ที่ซึ่งจะนำไปสู่ผบกระทบจากอินซูลิน (insulin-mediated effects) ต่อเนื้อเยื่ออะดีโพส (adipose tissue) ซึ่งท้ายที่สุดจะเพิ่ม visceral adiposity, ความต้านทานอินซูลิน, dyslipidemia และความดันเลือดสูง อันมีผลโดยตรงต่อกระดูก นำไปสู่โรค "low turnover" osteoporosis
ดูเพิ่ม

โรคความผิดปกติทางเมแทบอลิก (Metabolic disorder)
แหล่งข้อมูลอื่น

| --- | --- |
การจำแนกโรค: DICD-10: E88.9 ICD-9-CM: 277.7 OMIM: 605552 MeSH: D024821 DiseasesDB: 31955
ทรัพยากรภายนอก: MedlinePlus: 007290 Patient UK: กลุ่มอาการผิดปกติทางเมแทบอลิก
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย
นิโคตินาไมด์ไรโบไซด์

| --- | --- |


ชื่อ
IUPAC name 3-Carbamoyl-1-(β-D-ribofuranosyl)pyridin-1-ium
Systematic IUPAC name 3-Carbamoyl-1-[(2R,3R,4S,5R)-3,4-dihydroxy-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]pyridin-1-ium
ชื่ออื่น 1-(β-D-Ribofuranosyl)nicotinamide; N-Ribosylnicotinamide
เลขทะเบียน
เลขทะเบียน CAS: 1341-23-7 Y
3D model (JSmol): รูปภาพแบบโต้ตอบ
ChEBI: CHEBI:15927
เคมสไปเดอร์: 388956
ผับเคม CID: 439924
UNII: 0I8H2M0L7N Y
CompTox Dashboard (EPA): DTXSID501010039 
 InChI InChI=1S/C11H14N2O5/c12-10(17)6-2-1-3-13(4-6)11-9(16)8(15)7(5-14)18 
 SMILES c1cc(c[n+](c1)[C@H]2[C@@H]([C@@H]([C@H](O2)CO)O)O)C(=O)N 
คุณสมบัติ
สูตรเคมี: C11H15N2O5+ 
มวลโมเลกุล: 255.25 g/mol   
หากมิได้ระบุเป็นอื่น ข้อมูลข้างต้นนี้คือข้อมูลสาร ณ ภาวะมาตรฐานที่ 25 °C, 100 kPa  อ้างอิงกล่องข้อมูล
Chemical compound
นิโคตินาไมด์ไรโบไซด์ (Nicotinamide riboside, NR, SR647) เป็นสารประกอบเคมีกลุ่ม ไพริดีน-นิวคลีโอไซด์ ซึ่งเป็นโคเอนไซม์ที่ละลายน้ำได้ คล้ายกับวิตามินบี 3 ทำหน้าที่เป็นสารตั้งต้นของนิโคตินาไมด์อะดินีนไดนิวคลีโอไทด์ หรือ NAD+
เคมี

นิโคตินาไมด์ไรโบไซด์ (nicotinamide β-riboside หรือ N-ribosylnicotinamide) เป็นไรโบไซด์ที่ถูกเปลี่ยนแปลงโดยเอนไซม์ไรโบซิลนิโคตินาไมด์ไคเนส (ribosylnicotinamide kinase; EC 2.7.1.22) ให้เป็นนิโคตินาไมด์อะดินีนไดนิวคลีโอไทด์ (NAD+) ผ่านทาง นิโคตินาไมด์โมโนนิวคลีโอไทด์ (nicotinamide mononucleotide, NMN):
ATP + N-ribosylnicotinamide → ADP + NMN
ลักษณะเฉพาะ

นิโคตินาไมด์ไรโบไซด์ (NR) ได้รับการอธิบายครั้งแรกใน พ.ศ. 2487 ว่าเป็น	สารเร่งการเจริญเติบโต (Factor V) ของแบคทีเรีย Haemophilus influenzae มีการอธิบายแฟกเตอร์ V ที่ทำให้บริสุทธิ์จากโลหิตว่าประกอบด้วยสารสามชนิดคือ NAD+, NMN และ NR โดยที่ NR เป็นสารที่เร่งการเจริญเติบโตของเชื้อ H. influenzae ได้มากที่สุด ในทางตรงกันข้าม H. influenzae ไม่เติบโตในอาหารเลี้ยงเชื้อที่มีกรดนิโคตินิก, นิโคตินาไมด์, ทริปโตเฟน หรือกรดแอสปาร์ติก ซึ่งก่อนหน้านี้เคยอธิบายว่าเป็นสารตั้งต้นของ NAD+
ในปี พ.ศ. 2543 การทดสอบในยีสต์ Sir2 แสดงว่า NAD+ ขึ้นอยู่กับเอนไซม์ดีอะซิติเลสของโปรตีนไลซีน โดยการสังเคราะห์ NAD+ ในยีสต์อาจดำเนินการผ่านกรดนิโคตินิกโมโนนิวคลีโอไทด์ (NAMN) เท่านั้น ถ้าเอนไซม์สังเคราะห์ NAD+ จากการไฮโดรไลซ์กลูตามีนในยีสต์ถูกขจัดออก ยีสต์ยังคงสามารถเติบโตได้เมื่อมี NR
ในเวลาต่อมาได้มีการทดลองการแปลงนิโคตินาไมด์ไรโบไซด์เป็น NMN โดยเอนไซม์นิโคตินาไมด์ไรโบไซด์ไคเนส ให้ผลในหลอดทดลอง (in vitro) และในร่างกาย (in vivo)
ศักยภาพการใช้งาน

จากการศึกษาของศูนย์ข้อมูลเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (NCBI) ในหนูทดลองพบว่านิโคตินาไมด์ไรโบไซด์ สามารถเพิ่มความเข้มข้นของ NAD+ ในเนื้อเยื่อได้ การศึกษาอื่น ๆ แสดงให้เห็นว่าสารประกอบนี้อาจมีผลในการป้องกันโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งอาจเนื่องมาจากการเพิ่มขึ้นของ NAD+ ในสมอง นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นว่าการเผาผลาญไขมันในหนูลดลง นอกจากนี้ยังช่วยลดความเสี่ยงของโรคเบาหวานและฟื้นฟูสภาพ อย่างไรก็ตาม ไม่มีผลการทดลองในมนุษย์
ดูเพิ่ม

ไนอาซิน
ไรโบส

Chemical compound
แอล-ไรโบส (L-Ribose) ภาพฉายแบบ Fischer Projection
ไรโบส (อังกฤษ: Ribose) เป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยว และคาร์โบไฮเดรต ที่มีสูตรโมเลกุล C5H10O5 และมีองค์ประกอบเขียนแบบแนวราบคือ H−(C=O)−(CHOH)4−H ไรโบสในรูปที่พบทั่วไปในธรรมชาติคือ ดี-ไรโบส (d-ribose) นั้นเป็นองค์ประกอบของไรโบนิวคลีโอไทด์ ซึ่งก่อขึ้นเป็น RNA ดังนั้นสารประกอบนี้จึงจำเป็นต่อการโค้ด, ทรานสเลชัน, เรกูเลชัน และการแสดงออกของยีน คู่คล้ายกันทางโครงสร้างของไรโบสคือดีออกซีไรโบสซึ่งเป็นองค์ประกอบที่สำคัญเหมือน ๆ กันของ DNA ไรโบสในอีกรูปหนึ่งคือ แอล-ไรโบส (l-Ribose) นั้นเป็นน้ำตาลที่ไม่เกิดขึ้นในธรรมชาติ มีการสังเคราะห์ครั้งแรกโดยเอมีล ฟิชเชอร์ กับอ็อสคาร์ พีโลที (Oskar Piloty) ในปี 1891 จนกระทั่งในปี 1909 ฟีบัส เลวีน (Phoebus Levene) และวอลเตอร์ เจคอบส์ (Walter Abraham Jacobs) ได้ระบุให้ดี-ไรโบสเป็นผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ (natural product), อีแนนทิโอเมอร์ ของฟิชเชอร์และพีโลที และเป็นองค์ประกอบของกรดนิวคลีอิก ฟิชเชอร์เลือกชื่อ "ไรโบส" เพราะว่าไรโบสนั้นเป็นการจัดเรียงใหม่บางส่วนของชื่อของน้ำตาลอีกชนิดหนึ่ง อาระบิโนส (arabinose) ที่ซึ่งไรโบสเป็นเอพิเมอร์ ที่คาร์บอน 2' ทั้งสองชื่อนี้จริง ๆ มีรากฐานมาจากกัมอารบิก (gum arabic) ที่ซึ่งใช้ในการเตรียมทั้งอาระบิโนสและแอล-ไรโบสในครั้งแรก
บีตา-ดี-ไรโบฟิวราโนส
--ribofuranose
อัลฟา-ดี-ไรโบไพราโนส
--ribopyranose
ดี-ไรโบส
-ribose
แอล-ไรโบส
-ribose
ซ้าย: ภาพฉายแบบฮาเวิร์ธ ขวา: ภาพฉายแบบฟิชเชอร์
ไรโบนิวคลีโอไซด์อะดีโนซีน, ไซตินีน, กวาโนซีน และ ยูรีดีน ล้วนเป็นอนุพันธ์ของบีตา-ดี-ไรโบฟิวราโนส (β-d-ribofuranose) จำพวกที่จำเป็นต่อกระบวนการเมตาบอลิกซึ่งประกอบด้วยphosphorylated ribose ได้แก่ ADP, ATP, coenzyme A, และ NADH ส่วน cAMP และ cGMP ทำหน้าที่เป็นตัวขนส่งรอง (secondary messengers) ในบางวิถีส่งสัญญาณ (signaling pathways) และเป็นอนุพันธ์ไรโบสเช่นกัน ส่วนครึ่งหนึ่ง (moiety) ไรโบสสามารถพบได้ในสารทางเภสัชวิทยา เช่นยาปฏิชีวนะ neomycin และ paromomycin
พระเจ้าซึบัชตีเยาแห่งโปรตุเกส

| ซึบัชตีเยา |
| --- | --- |
พระบรมสาทิสลักษณ์ โดย กริชโตเวา ดึ มูราอิช   ป. 1571–74
พระมหากษัตริย์แห่งโปรตุเกสและอัลการ์วึช
ครองราชย์: 11 มิถุนายน ค.ศ. 1557 – 4 สิงหาคม ค.ศ. 1578
ราชาภิเษก: 16 มิถุนายน ค.ศ. 1557, ลิสบอน
ก่อนหน้า: ฌูเอาที่ 3
ถัดไป: เอ็งรีกึ
ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์: คาทารีนาแห่งออสเตรีย (1557–1562) อิงฟังตึเอ็งรีกึแห่งโปรตุเกส (1562–1568)

พระราชสมภพ: 20 มกราคม ค.ศ. 1554 พระราชวังรีไบรา ลิสบอน ราชอาณาจักรโปรตุเกส
หายสาบสูญ: 4 สิงหาคม ค.ศ. 1578 (24 พรรษา) รัฐสุลต่านซาอาดี
ราชวงศ์: อาวิช
พระราชบิดา: เจ้าชายฌูเอา มานูแวล เจ้าชายรัชทายาทแห่งโปรตุเกส
พระราชมารดา: โยฮันนาแห่งออสเตรีย
ศาสนา: โรมันคาทอลิก
ลายพระอภิไธย: 
พระเจ้าซึบัชตีเยา ( โปรตุเกส: Sebastião I ; 20 มกราคม ค.ศ. 1554 – 4 สิงหาคม ค.ศ. 1578) เป็นพระมหากษัตริย์แห่งโปรตุเกสและอัลการ์วึช ตั้งแต่ 11 มิถุนายน ค.ศ. 1557 ถึง 4 สิงหาคม ค.ศ. 1578 และเป็นพระมหากษัตริย์โปรตุเกสพระองค์รองสุดท้ายจากราชวงศ์อาวิช
พระองค์เป็นพระโอรสของเจ้าชายฌูเอา มานูแวล เจ้าชายรัชทายาทแห่งโปรตุเกส และพระชายาโยฮันนาแห่งออสเตรีย ทรงเป็นพระราชนัดดาในพระเจ้าฌูเอาที่ 3 แห่งโปรตุเกสและคาทารีนาแห่งออสเตรีย สมเด็จพระราชินีแห่งโปรตุเกส ทรงสูญหายไปในยุทธการที่อัลกาเซอร์กิบีร์เพื่อต่อต้านรัฐสุลต่านซาอาดีแห่งโมร็อกโก (คาดว่าสวรรคตในสมรภูมิ) พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงมีพระราชสมัญญาว่า ผู้เป็นที่ปรารถนา (โปรตุเกส: o Desejado) หรือ ผู้ถูกซ่อนเร้น (o Encoberto) เนื่องจากชาวโปรตุเกสต้องการให้พระองค์เสด็จนิวัตินครเพื่อทรงยับยั้งการเสื่อมถอยของโปรตุเกสที่เริ่มต้นหลังจากที่พระองค์เสด็จสวรรคตแล้ว พระองค์จึงถือเป็นตัวอย่างของกษัตริย์ที่บรรทมอยู่บนขุนเขา โดยเป็นตำนานของโปรตุเกส ซึ่งกล่าวว่าการเสด็จกลับมาของพระองค์จะมีขึ้นในยามรุ่งสางที่ปกคลุมด้วยหมอก ในยามยุคเข็ญของโปรตุเกส
พระชนม์ชีพช่วงต้น

พระเจ้าซึบัชตีเยาเสด็จพระราชสมภพในช่วงเช้าของวันที่ 20 มกราคม ค.ศ. 1554 (วันสมโภชนักบุญเซบาสเตียน) และพระองค์ได้การตั้งพระนามตามนักบุญเพื่อเป็นอนุสรณ์ พระนาม ซึบัชตีเยา (เซบาสเตียน) ถือเป็นพระนามที่แปลกสำหรับพระราชวงศ์ยุโรปในยุคนั้น
พระชนม์ชีพช่วงต้น > ยุวกษัตริย์

เสด็จพระราชสมภพเป็นรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงของราชบัลลังก์โปรตุเกส เนื่องจากพระองค์พระราชสมภพในสองสัปดาห์หลังจากการสิ้นพระชนม์ของพระราชบิดา  หลังจากที่พระราชสมภพได้ไม่นาน โยฮันนาแห่งออสเตรีย พระราชมารดาก็จำต้องทรงละทิ้งพระโอรสทารก  เพื่อทำหน้าที่เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งสเปนในพระปรมาภิไธยจักรพรรดิคาร์ลที่ 5 ผู้เป็นพระบิดาของพระนาง  หลังจากที่พระองค์สละราชสมบัติในปี ค.ศ. 1556 พระนางก็ทรงทำหน้าที่ถวายพระเชษฐาของพระองค์ พระเจ้าฟิลิปที่ 2 แห่งสเปน เช่นกัน โยฮันนาประทับอยู่ในสเปนจนกระทั่งสิ้นพระชนม์ในปี ค.ศ. 1573 และไม่เคยได้ทรงพบกับพระโอรสอีกเลย
อิงฟังตึซึบัชตีเยาสืบราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์โปรตุเกสและอัลการ์วึชเมื่อพระชนมายุได้ 3 พรรษา หลังจากเสด็จสวรรคตของพระเจ้าฌูเอาที่ 3 พระบรมราชอัยกา  เนื่องจากยังทรงพระเยาว์ พระราชอัยยิกาของพระองค์ คาทารีนาแห่งออสเตรีย  ทรงทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ก่อน จากนั้น พระคาร์ดินัล เอ็งรีกึแห่งเอโวรา ผู้เป็นพระอนุชาของพระบรมราชอัยกาจึงทรงทำหน้าที่ต่อ ช่วงเวลานี้ได้เห็นการขยายตัวของอาณานิคมโปรตุเกส อย่างต่อเนื่องใน บราซิล  แองโก ลา โมซัมบิก และ มะละกา  รวมถึงการผนวกมาเก๊า ในปี ค.ศ. 1557
พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงเป็นเด็กหนุ่มที่สดใสและมีชีวิตชีวา ผู้ที่เคยเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทต่างบรรยายถึงพระองค์ว่าทรงเป็นผู้กล้าหาญ เนื่องมาจากพระวรกายที่แข็งแรงอย่างยิ่ง สูง ผอม และพระเกศาสีบลอนด์  พระองค์ได้รับการเลี้ยงดูโดยคาทารีนาแห่งออสเตรีย พระอัยยิกา พระนางเป็นผู้หญิงที่ชอบสั่งการและทรงควบคุมพระราชนัดดาอย่างเข้มงวด พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงเป็นเด็กที่เชื่อฟัง แต่ต่อมา พระองค์ก็ทรงกลายเป็นคนดื้อรั้นและหุนหันพลันแล่น
พระชนม์ชีพช่วงต้น > การศึกษา

ยุวกษัตริย์ทรงเจริญพระชนม์ขึ้นมาภายใต้การชี้นำและอิทธิพลอันหนักแน่นของคณะเยสุอิต  อเลโซ เด เมเนเซส ทหารผู้มีชื่อเสียงโด่งดังและอดีตพระอาจารย์และองครักษ์ของเจ้าชายฌูเอา ได้รับการแต่งตั้งเป็นพระอาจารย์ของซึบัชตีเยา
การชี้แนะของเขาทำให้พระเจ้าซึบัชตีเยาทางเป็นผู้ศรัทธาในศาสนาอย่างยิ่ง พระองค์ทรงพกสำเนาของ โทมัส อะควีนาส ไว้ที่รัดพระองค์และมีนักบวชจากคณะ Theatine สองคนคอยติดตามตลอดเวลา ซึ่งพวกเขาตั้งใจที่จะรักษาความบริสุทธิ์ของพระองค์ไว้ เล่ากันว่าตอนเด็กๆ พระองค์จะทรงตอบสนองต่อผู้มาเฝ้าด้วยการวิ่งไปซ่อนพระองค์กับพระสงฆ์จนกว่าผู้มาเยือนจะกลับไปหมด
พระชนม์ชีพช่วงต้น > แผนการเสกสมรส

พระเจ้าซึบัชตีเยาเสด็จสวรรคตตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์และไม่ได้เสกสมรส อย่างไรก็ตาม ทรงมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเสกสมรสที่ได้รับการเสนอหลายครั้ง  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กาเตรีนา เด เมดีชี สมเด็จพระราชินีแห่งฝรั่งเศส ได้ทรงวางแผนมาเป็นเวลานานที่จะให้ มาร์เกอริตแห่งวาลัว พระราชธิดาพระองค์เล็ก เสกสมรสกับพระเจ้าซึบัชตีเยา ซึ่งแผนการนี้ได้รับการสนับสนุนจากพระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปน พระปิตุลาของพระองค์
อย่างไรก็ตาม พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงยุติแผนนั้นโดยทรงประกาศว่า ทรงไม่พอพระทัยกับการปราบปรามชาวโปรเตสแตนต์อูว์เกอโนในฝรั่งเศสเพียงเล็กน้อย และทรงไม่ต้องการผูกมัดพระองค์เองกับราชวงศ์วาลัว จนกว่าจะทรงเห็นว่าสถานการณ์จะพัฒนาไปอย่างไร ต่อมาพระองค์ทรงตัดสินพระทัยที่จะเสกสมรสกับมาร์เกอริต โดยทรงได้รับการหว่านล้อมจากสมณทูตของพระสันตปาปา เพื่อป้องกันไม่ให้มาร์เกอริตทรงเสกสมรสกับพระเจ้าอ็องรีแห่งนาวาร์ผู้เป็นชาวอูว์เกอโน อย่างไรก็ตาม ในเวลานั้น กษัตริย์ฝรั่งเศสและพระราชชนนีทรงตั้งพระทัยให้มาร์เกอริตเสกสมรสกับอ็องรีอยู่แล้ว การสู่ขอของพระเจ้าซึบัชตีเยาถูกปฏิเสธ และมาร์เกอริตทรงเสกสมรสกับอ็องรีในปี ค.ศ. 1572
พระเจ้าซึบัชตีเยายังทรงได้รับการเสนอให้เสกสมรสกับ เอลิซาเบ็ทแห่งออสเตรีย ซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องของพระองค์ โดยทรงเป็นพระราชธิดาของจักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 2 (พระราชภาติยะในคาร์ลที่ 5) ในปี ค.ศ. 1577 ซึบัชตีเยาเองก็ได้ทรงสู่ขอ อินฟันตาอิซาเบล กลารา เอวเฆเนีย ลูกพี่ลูกน้องของพระองค์ ซึ่งเป็นพระราชธิดาของพระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปน ซึ่งเป็นพระปิตุลาของพระองค์
ช่วยท้ายรัชกาล

ระหว่างการครองราชย์อันสั้นของพระเจ้าซึบัชตีเยา พระองค์ได้เสริมสร้างความสัมพันธ์กับ จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ อังกฤษ และ ฝรั่งเศส ผ่านความพยายามทางการทูต พระองค์ยังทรงปรับโครงสร้างการบริหาร ตุลาการ และการทหารในราชอาณาจักรของพระองค์ใหม่เป็นส่วนใหญ่ ในปี ค.ศ. 1568 พระเจ้าซึบัชตีเยาได้พระราชทานทุนการศึกษาเพื่อช่วยเหลือนักเรียนที่ต้องการศึกษาแพทย์หรือเภสัชศาสตร์ที่ มหาวิทยาลัยกูอิงบรา
ในปีเดียวกันนั้น พระองค์ได้พระราชทานรางวัลแก่ชาวพื้นเมืองในบราซิล ซึ่งช่วยต่อสู้กับฝรั่งเศส หัวหน้าเผ่า Temiminós ชื่อ Arariboia ได้รับพระราชทานที่ดินใกล้อ่าวกวานาบารา ในปี ค.ศ. 1569 พระเจ้าซึบัชตีเยาโปรดให้ ดูวาร์ตึ นูนึช ดึ เลเอา รวบรวมกฎหมายและเอกสารทางกฎหมายทั้งหมดของราชอาณาจักรประมวลไว้ใน Leis Extravagantes ซึ่งรู้จักกันในชื่อ Código Sebastiânico (ประมวลกฎหมายของซึบัชตีเยา)
ในระหว่างที่เกิดโรคระบาดครั้งใหญ่ในเมืองลิสบอน เมื่อปี ค.ศ. 1569 พระเจ้าซึบัชตีเยาโปรดให้ส่งแพทย์จากเมืองเซบียาไปช่วยแพทย์ชาวโปรตุเกสต่อสู้กับโรคระบาด ทรงจัดตั้งโรงพยาบาลสองแห่งในกรุงลิสบอนเพื่อดูแลผู้ที่ป่วยด้วยโรคนี้
ด้วยทรงห่วงใยต่อหญิงม่ายและเด็กกำพร้าของผู้เสียชีวิตจากโรคระบาด พระองค์จึงโปรดให้สร้าง Recolhimentos (ที่พักพิง) หลายแห่ง ซึ่งรู้จักกันในชื่อ Recolhimento de Santa Marta (ที่พักพิงซังตามาร์ตา) และ Recolhimento dos Meninos (ที่พักพิงสำหรับเด็ก) และจัดหาพี่เลี้ยงเด็กมาดูแลเด็กทารกด้วย
ช่วยท้ายรัชกาล > การปฏิรูปกฎหมาย

พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงสร้างกฎหมายสำหรับกองทหารที่เรียกว่า Lei das Armas ซึ่งต่อมาจะกลายเป็นรูปแบบองค์กรทางทหาร เมืองกัวถูกโจมตีโดยพันธมิตรเอเชียในปี ค.ศ. 1570 ระหว่าง สงครามสันนิบาตอินเดีย แต่ชาวโปรตุเกสก็สามารถตอบโต้การโจมตีนั้นได้สำเร็จ นอกจากนี้ในปี ค.ศ. 1570 พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงมีพระราชปรารภว่าไม่ควรใช้ชาวอินเดียนบราซิลเป็นทาส และมีพระบรมราชโองการให้ปล่อยตัวผู้ที่ถูกคุมขัง
ในปี ค.ศ. 1572 กวีนามว่า ลูอิช ดึ กามออึช ได้ถวายผลงานชิ้นเอก อุชลูซีอาดัช ของเขาแด่พระเจ้าซึบัชตีเยา ซึ่งทำให้เขาได้รับพระราชทานเงินบำนาญหลวง ในปี ค.ศ. 1573 พระองค์ทรงโปรดให้สร้างมหาวิหารหลวงที่ คาสโตรแวร์เด เพื่อเป็นการรำลึกถึง ยุทธการที่อูริก ในปี ค.ศ. 1575 พระองค์ได้ทรงตราพระราชบัญญัติ Carta de Lei de Almeirim ขึ้น โดยทรงวางระบบมาตราชั่ง ตวง วัด สำหรับผลิตภัณฑ์ของแข็งและของเหลว และยังได้กำหนดบทบาทของข้าราชการอีกด้วย
Celeiros Comuns (โรงเก็บธัญพืชของชุมชน) ได้รับการก่อตั้งในปี ค.ศ. 1576 ตามพระราชบัญชาของพระเจ้าซึบัชตีเยา สถาบันเหล่านี้มีจุดประสงค์เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรยากจนในช่วงที่ผลผลิตทางการเกษตรลดลง โดยให้สินเชื่อและให้ยืมเมล็ดพันธุ์และสินค้าโภคภัณฑ์แก่ผู้ขัดสน พวกเขาได้รับอนุญาตให้ชำระหนี้คืนด้วยผลิตภัณฑ์จากฟาร์มเมื่อพวกเขาฟื้นตัวจากการขาดทุน
นักคณิตศาสตร์และนักจักรวาลวิทยา เปดรู นูนึช ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งจากพระเจ้าซึบัชตีเยาให้เป็นอาจารย์สอนจักรวาลวิทยาสำหรับนักท่องทะเล
ในปี ค.ศ. 1577 ทรงออกพระราชกฤษฎีกา ชื่อ Da nova ordem do juízo, sobre o abreviar das demandas, e execução dellas ได้ลดระยะเวลาในการจัดการดำเนินคดีทางกฎหมาย ควบคุมการดำเนินการของทนายความ เจ้าพนักงานศาล และเจ้าหน้าที่อื่นๆ รวมทั้งกำหนดค่าปรับสินไหมสำหรับความล่าช้า
พระราชกรณียกิจสุดท้าย

หลังจากที่ทรงบรรลุนิติภาวะในปี ค.ศ. 1568 พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงนึกถึงสงครามครูเสดครั้งใหญ่ที่จะทรงต่อสู้กับราชอาณาจักรโมร็อกโก
การแย่งชิงราชสมบัติของโมร็อกโกทำให้พระองค์สบโอกาส เมื่อ อาบู อับดุลละฮ์ โมฮัมเหม็ดที่ 2 ซาอาดี สูญเสียบัลลังก์ในปี ค.ศ. 1576 และเสด็จลี้ภัยไปยังโปรตุเกส เมื่อเสด็จมาถึงแล้ว ทรงขอความช่วยเหลือจากพระเจ้าซึบัชตีเยาในการเอาชนะพระปิตุลาของอาบู อับดุลละฮ์ ที่ได้รับการสนับสนุนจากตุรกีและเป็นคู่แข่งของอาบู อับดุลละฮ์คือ อาบู มัรวัน อับดุลมาลิกที่ 1 ซาอาดี
ในช่วงคริสต์มาสของปี ค.ศ. 1577 พระเจ้าซึบัชตีเยาได้เข้าเฝ้ากับพระปิตุลา พระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปน ที่เมืองกัวดาเลเป พระเจ้าเฟลิเปทรงปฏิเสธที่จะเข้าร่วมในสงครามครูเสดเนื่องจากพระองค์กำลังเจรจาสงบศึกกับจักรวรรดิออตโตมัน แม้ว่าพระองค์จะทรงสัญญาว่าจะส่งอาสาสมัครชาวสเปนมาร่วมด้วยก็ตาม
แม้ว่าพระเจ้าซึบัชตีเยาจะไม่มีพระราชโอรสและรัชทายาท แต่พระองค์ก็ทรงลงพระปรมาภิไธยในสงครามครูเสดในปี ค.ศ. 1578 กองทัพโปรตุเกสจำนวน 17,000 นาย รวมถึงทหารรับจ้างต่างชาติจำนวนมากที่รับจ้างมาจากจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ เนเธอร์แลนด์ สเปน และอิตาลี  และขุนนางเกือบทั้งหมดของประเทศ ได้ออกเดินทางจากลิสบอนเมื่อต้นเดือนมิถุนายน พวกเขาไปเยือนเมืองกาดิซ ซึ่งพวกเขาคาดว่าจะพบอาสาสมัครชาวสเปนที่ไม่มาปรากฏตัว จากนั้นจึงข้ามไปยังประเทศโมร็อกโก
พระราชกรณียกิจสุดท้าย > การหายสาบสูญและการสวรรคตในสมรภูมิ

ที่อาร์ซิลา พระเจ้าซึบัชตีเยาได้ทรงร่วมเดินทัพกับพันธมิตร อาบู อับดุลละฮ์ โมฮัมเหม็ดที่ 2 ซึ่งมีทหารมัวร์ประมาณ 6,000 นาย และเดินทัพเข้าสู่แผ่นดินภายในประเทศโดยไม่ฟังคำแนะนำของผู้บังคับบัญชา  ใน ยุทธการที่อัลกาเซอร์กิบีร์ (ยุทธการสามกษัตริย์) กองทัพโปรตุเกสถูกกองทัพอับดุลมาลิกบุกโจมตีโดยมีกำลังพลกว่า 60,000 นาย
พระเจ้าซึบัชตีเยาทรงเกือบจะถูกฆ่าตายในการสู้รบอย่างแน่นอน พระองค์ถูกพบเห็นครั้งสุดท้ายขณะทรงขับม้าพุ่งชนแนวรบของศัตรู ไม่เป็นที่แน่ชัดว่าเคยพบพระบรมศพหรือไม่ แต่พระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปนอ้างว่าได้รับพระบรมศพมาจากโมร็อกโกและอัญเชิญมาประดิษฐานไว้ใน อารามฌึโรนีมุช ใน เบเลง ลิสบอน หลังจากที่พระองค์ขึ้นครองบัลลังก์โปรตุเกสในปี ค.ศ. 1580  อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถระบุได้ว่าร่างนั้นเป็นพระบรมศพของพระเจ้าซึบัชตีเยา ซึ่งทำให้บางคนไม่เชื่อว่าพระเจ้าซึบัชตีเยาเสด็จสวรรคตแล้ว เอ็งรีกึ พระอนุชาของพระบรมราชอัยกาของพระองค์จึงสืบราชสมบัติต่อ
พระราชมรดก

ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา พระบุคลิกภาพและพระราชมรดกของพระเจ้าซึบัชตีเยาก่อให้เกิดการกล่าวถึงมากมาย ทั้งในแง่ลบและบวก  ทิโมธี โคตส์ เขียนว่า:
...พระองค์เป็นเด็กหนุ่มที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะและดื้อรั้น การยืนกรานของพระองค์ในการยึดครองดินแดนไอบีเรียคืนจากผู้ปกครองที่เป็นอิสลามในโมร็อกโก ไม่เพียงแต่ส่งผลให้พระองค์เสด็จสวรรคตเท่านั้น แต่ยังนำไปสู่การล่มสลายของราชวงศ์อาวิชในที่สุด
แอนโทนี อาร์. ดีสนีย์ หนึ่งในนักวิชาการด้านประวัติศาสตร์โปรตุเกสคนสำคัญ ได้แสดงความคิดเห็นในทางกลับกันว่า:
พระเจ้าซึบัชตีเยาเป็นพระเจ้าแผ่นดินที่ทรงยิ่งใหญ่ที่สุดพระองค์หนึ่งในบรรดาพระเจ้าแผ่นดินโปรตุเกสที่ทรงครองราชย์มา พระองค์ทรงขึ้นครองราชย์ท่ามกลางความโทมนัส และทรงได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็นคำตอบรับคำอธิษฐานของราษฎร และเป็นเจ้าชายที่จะปกป้องเอกราชของประเทศ สองทศวรรษต่อมา พระองค์ทรงประสบผลสำเร็จในทางตรงกันข้าม โดยเสด็จสวรรคตอย่างกล้าหาญแต่ไม่จำเป็นในสมรภูมิอัล-คซาร์ อัล-คาบีร์ ทางเหนือของแอฟริกา เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม ค.ศ. 1578 โดยไม่เหลือรัชทายาทที่จะสืบราชบัลลังก์ต่อจากพระองค์ [...] พระองค์ทรงปฏิบัติหน้าที่ของกษัตริย์อย่างสมถะ ทรงตราพระราชบัญญัติหลายฉบับ และทรงมีพระเมตตาต่อผู้ยากไร้เป็นอย่างยิ่ง