stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อีเอฟแอลลีกทู ฤดูกาล 2016–17
ตารางคะแนน

| อันดับ | ทีมด ค ก | เล่น | ชนะ | เสมอ | แพ้ | ได้ | เสีย | ต่าง | คะแนน | การเลื่อนชั้น การผ่านเข้ารอบ หรือการตกชั้น |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | พอร์ตสมัท (C, P) | 46 | 26 | 9 | 11 | 79 | 40 | +39 | 87 | เลื่อนชั้นสู่ ฟุตบอลลีกวัน |
| 2 | พลีมัธ อาร์ไกล์ (P) | 46 | 26 | 9 | 11 | 71 | 46 | +25 | 87 | เลื่อนชั้นสู่ ฟุตบอลลีกวัน |
| 3 | ดอนคาสเตอร์ โรเวอส์ (P) | 46 | 25 | 10 | 11 | 85 | 55 | +30 | 85 | เลื่อนชั้นสู่ ฟุตบอลลีกวัน |
| 4 | ลูตัน ทาวน์ (Q) | 46 | 20 | 17 | 9 | 70 | 43 | +27 | 77 | ผ่านเข้าสู่ ลีกทู เพลย์ออฟ |
| 5 | เอ็กซิเตอร์ ซิตี (Q) | 46 | 21 | 8 | 17 | 75 | 56 | +19 | 71 | ผ่านเข้าสู่ ลีกทู เพลย์ออฟ |
| 6 | คาร์ไลล์ ยูไนเต็ด (Q) | 46 | 18 | 17 | 11 | 69 | 68 | +1 | 71 | ผ่านเข้าสู่ ลีกทู เพลย์ออฟ |
| 7 | แบล็กพูล (Q) | 46 | 18 | 16 | 12 | 69 | 46 | +23 | 70 | ผ่านเข้าสู่ ลีกทู เพลย์ออฟ |
| 8 | โคลเชสเตอร์ ยูไนเต็ด | 46 | 19 | 12 | 15 | 67 | 57 | +10 | 69 |  |
| 9 | วีคอมบ์ วอนเดอเรอส์ | 46 | 19 | 12 | 15 | 58 | 53 | +5 | 69 |  |
| 10 | สตีฟเนจ | 46 | 20 | 7 | 19 | 67 | 63 | +4 | 67 |  |
| 11 | เคมบริดจ์ ยูไนเต็ด | 46 | 19 | 9 | 18 | 58 | 50 | +8 | 66 |  |
| 12 | แมนส์ฟีลด์ ทาวน์ | 46 | 17 | 15 | 14 | 54 | 50 | +4 | 66 |  |
| 13 | แอคคริงตัน สแตนลีย์ | 46 | 17 | 14 | 15 | 59 | 56 | +3 | 65 |  |
| 14 | กริมสบี ทาวน์ | 46 | 17 | 11 | 18 | 59 | 63 | −4 | 62 |  |
| 15 | บาร์เน็ต | 46 | 14 | 15 | 17 | 57 | 64 | −7 | 57 |  |
| 16 | นอตส์ เคาน์ตี | 46 | 16 | 8 | 22 | 54 | 76 | −22 | 56 |  |
| 17 | ครูว์ อเล็กซานดรา | 46 | 14 | 13 | 19 | 58 | 67 | −9 | 55 |  |
| 18 | มอร์คัม | 46 | 14 | 10 | 22 | 53 | 73 | −20 | 52 |  |
| 19 | ครอว์ลีย์ ทาวน์ | 46 | 13 | 12 | 21 | 53 | 71 | −18 | 51 |  |
| 20 | เยโอวิล ทาวน์ | 46 | 11 | 17 | 18 | 49 | 64 | −15 | 50 |  |
| 21 | เชลท์แนม ทาวน์ | 46 | 12 | 14 | 20 | 49 | 69 | −20 | 50 |  |
| 22 | นิวพอร์ต เคาน์ตี | 46 | 12 | 12 | 22 | 51 | 73 | −22 | 48 |  |
| 23 | ฮาร์ตลีพูล ยูไนเต็ด (R) | 46 | 11 | 13 | 22 | 54 | 75 | −21 | 46 | ตกชั้นสู่ เนชันนัล ลีก |
| 24 | เลย์ตัน โอเรียนท์ (R) | 46 | 10 | 6 | 30 | 47 | 87 | −40 | 36 | ตกชั้นสู่ เนชันนัล ลีก |
ปรับปรุงข้อมูลล่าสุด วันที่ 6 พฤษภาคม ค.ศ. 2017. แหล่งที่มา: บีบีซี สปอร์ต
กฎการจัดอันดับ: 1) คะแนน; 2) ผลต่างประตู; 3) จำนวนประตูที่ทำได้
 ชนะเลิศ;  เลื่อนชั้น;  ผ่านเข้าสู่รอบที่ระบุ;  ตกชั้น.
หมายเหตุ:
↑  สี่ทีมที่ลงเล่นลุ้นเพื่อเป็นหนึ่งในทีมที่ได้เลื่อนชั้นสู่ ฟุตบอลลีกวัน.
ตารางคะแนน > รอบเพลย์ออฟ

ข้อมูลเพิ่มเติม: ฟุตบอลลีกเพลย์ออฟ ฤดูกาล 2017
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | รอบรองชนะเลิศ | รอบรองชนะเลิศ | รอบรองชนะเลิศ | รอบรองชนะเลิศ | รอบรองชนะเลิศ |  |  | รอบชิงชนะเลิศ | รอบชิงชนะเลิศ | รอบชิงชนะเลิศ |
 
|  |  4 |   ลูตัน ทาวน์ | 2 | 3 | 5 |   |  |  |  |  |
|  |  7 |   แบล็กพูล | 3 | 3 | 6 |   |  |  |  |  |
|  |   |   |   |   |   |   |   |  7 |   แบล็กพูล |  |
|  |   |   |   |   |   |   |   |  5 |   เอ็กซิเตอร์ ซิตี |  |
|  |  5 |   เอ็กซิเตอร์ ซิตี | 3 | 3 | 6 |   |  |  |  |  |
|  |  6 |   คาร์ไลล์ ยูไนเต็ด | 3 | 2 | 5 |   |  |  |  |  |
ผู้ทำประตูสูงสุด

แหล่งที่มา: บีบีซี สปอร์ต
แก้ไขล่าสุด ณ วันที่ 6 พฤษภาคม ค.ศ. 2017
| อันดับ | ผู้เล่น | สโมสร | ประตู |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  จอห์น อาคินเด | บาร์เน็ต | 26 |
| 1 |  จอห์น มาร์ควิส | ดอนคาสเตอร์ โรเวอส์ | 26 |
| 3 |  แดนนี ไฮล์ตัน | ลูตัน ทาวน์ | 21 |
| 4 |  แมตตี ก็อดเดน | สตีฟเนจ | 20 |
| 4 |  เจมส์ คอลลินส์ | ครอว์ลีย์ ทาวน์ | 20 |
| 6 |  โอมาร์ โบเกิล | กริมสบี ทาวน์ | 19 |
| 7 |  ลุค เบอร์รี | เคมบริดจ์ ยูไนเต็ด | 17 |
| 7 |  เดวิด วีเลอร์ | เอ็กซิเตอร์ ซิตี | 17 |
| 9 |  คริส พอร์เทอร์ | โคลเชสเตอร์ ยูไนเต็ด | 16 |
| 10 |  ปาเดร็ก เอมอนด์ | ฮาร์ตลีพูล ยูไนเต็ด | 14 |
| 10 |  เกรแฮม คารีย์ | พลีมัท อาร์ไกล์ | 14 |
| 10 |  คริส ดักนอลล์ | ครูว์ อเล็กซานดรา | 14 |
| 10 |  จอน สเต็ด | นอตส์ เคาน์ตี | 14 |
| 10 |  ชาร์ลี ไวค์ | คาร์ไลล์ ยูไนเต็ด | 14 |
รางวัลประจำเดือน

| เดือน | ผู้จัดการทีมประจำเดือน> ผู้จัดการทีม | ผู้จัดการทีมประจำเดือน> สโมสร | ผู้เล่นประจำเดือน> ผู้เล่น | ผู้เล่นประจำเดือน> สโมสร | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |

| สิงหาคม |  จิม เบนท์ลีย์ | มอร์คัม |  เจมส์ คอปปินเกอร์ | ดอนคาสเตอร์ โรเวอส์ |   |
| กันยายน |  เดเร็ค แอดัมส์ | พลีมัธ อาร์ไกล์ |  จอน สเต็ด | นอตส์ เคาน์ตี |   |
| ตุลาคม |  คีธ เคิร์ล | คาร์ไลล์ ยูไนเต็ด |  เจสัน เคนเนดี | คาร์ไลล์ ยูไนเต็ด |   |
| พฤศจิกายน |  แกเร็ธ ไอนส์วอร์ธ | วีคอมบ์ วอนเดอเรอส์ |  โอมาร์ โบเกิล | กริมสบี ทาวน์ |   |
| ธันวาคม |  จอห์น แม็คเกรอัล | โคลเชสเตอร์ ยูไนเต็ด |  สกอตต์ แคชเคต | วีคอมบ์ วอนเดอเรอส์ |  |
| มกราคม |  แดร์เรน เฟอร์กูสัน | ดอนคาสเตอร์ โรเวอส์ |  โอลลี วัตกินส์ | เอ็กซิเตอร์ ซิตี |  |
| กุมภาพันธ์ |  แดร์เรน ซาร์ลล์ | สตีฟเนจ |  แมตตี ก็อดเดน | สตีฟเนจ |  |
| มีนาคม |  จอห์น โคลแมน | แอคคริงตัน สแตนลีย์ |  เชย์ มักคาร์ตัน | แอคคริงตัน สแตนลีย์ |  |
| เมษายน |  พอล คุก | พอร์ตสมัท |  มิคกี เดเมตริอู | นิวพอร์ต เคาน์ตี |  |
กรณีบอลลูนจีน พ.ศ. 2566

| --- | --- |
ส่วนหนึ่งของความสัมพันธ์จีน-สหรัฐ และ จีน-แคนาดา
ภาพถ่ายบอลลูนเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ จากเครื่องบินล็อกฮีด ยู-2 ของกองทัพอากาศสหรัฐ
วันที่: 28 มกราคม – 4 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2023 (2023-01-28 – 2023-02-04)
ที่ตั้ง: น่านฟ้าเหนือสหรัฐ, แคนาดา, ลาตินอเมริกา และเขตน่านน้ำ
ประเภท: กรณีทางการทูต
สาเหตุ: บอลลูนสอดแนมของจีนเข้าสู่น่านฟ้าต่างชาติ
เหตุจูงใจ: สหรัฐและแคนาดาอ้างว่าเป็นการสอดแนม; จีนอ้างว่าเป็นอุตุนิยมวิทยา และ เรื่องบังเอิญจากกระแสลมพัดไปทางตะวันตก
ผล: มิสไซล์ของกองทัพอากาศ เครื่องบิน F-22 Raptor ยิงบอลลูนตก
ระหว่างวันที่ 28 มกราคม ถึง 4 กุมภาพันธ์ 2023 บอลลูนระดับความสูงมากที่มีที่มาจากประเทศจีน ได้เดินทางผ่านน่านฟ้าของเอมริกาเหนือ โดยผ่านรัฐอะแลสกา แคนาดาตะวันตก และสหรัฐภาคพื้นทวีป กองทัพของสหรัฐและแคนาดากล่าวโทษว่าบอลลูนนี้ถูกใช้งานเพื่อสอดแนม ในขณะที่รัฐบาลจีนโต้แย้งว่าเป็นอากาศยานสำรวจทางอุตุนิยมวิทยาของพลเรือนที่ถูกลมพัดออกนอกเส้นทาง ในวันที่ 1 กุมภาพันธ์ บอลลูนลอยผ่านเหนือรัฐมอนแทนา และในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ได้ผ่านเหนือรัฐมิสซูรี ก่อนที่วันต่อมาจะถูกยิงตกโดยกองทัพอากาศสหรัฐเหนือน่านน้ำนอกชายฝั่งของรัฐเซาธ์แคโรไลนา โดยคำสั่งของประธานาธิบดี โจ ไบเดิน
กรณีนี้ได้นำมาสู่ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐและจีน เป็นผลให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ แอนโทนี บลิงเคน เลื่อนการเดินทางทางการทูตไปยังปักกิ่งออกไป นอกจากนี้ กรณีนี้ยังเกิดความตึงเครียดระหว่างจีนกับแคนาดา เนื่องมาจากการรุกล้ำน่านฟ้าของแคนาดา รัฐบาลแคนาดาได้มีคำสั่งเรียกทูตจีนเข้าพบ ในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ กระทรวงกลาโหมสหรัฐระบุว่ากำลังมีบอลลูนสัญชาติจีนอันที่สองกำลังลอยผ่านเหนือลาตินอเมริกา
31 ตุลาคม

วันที่ 31 ตุลาคม เป็นวันที่ 304 ของปี (วันที่ 305 ในปีอธิกสุรทิน) ตามปฏิทินสุริยคติแบบเกรกอเรียน เมื่อถึงวันนี้จะยังเหลือวันอีก 61 วันในปีนั้น
เหตุการณ์

พ.ศ. 1018 (ค.ศ. 475) - โรมูลุส ออกุสตุส ได้รับการประกาศให้เป็นจักรพรรดิแห่งโรมัน
พ.ศ. 2407 (ค.ศ. 1864) - เนวาดาเข้าเป็นรัฐลำดับที่ 36 ของสหรัฐอเมริกา
พ.ศ. 2435 (ค.ศ. 1892) - เซอร์อาร์เทอร์ โคนัน ดอยล์ ตีพิมพ์เผยแพร่นวนิยายแนวสืบสวนชุด การผจญภัยของเชอร์ล็อก โฮล์มส์ (The Adventures of Sherlock Holmes)
พ.ศ. 2465 (ค.ศ. 1922) - เบนิโต มุสโสลินี กลายเป็นนายกรัฐมนตรีที่อายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์ของอิตาลีขณะอายุ 39 ปี
พ.ศ. 2484 (ค.ศ. 1941) - กัตซอน บอร์กลัม กับคนงาน 400 คน สร้างรูปปั้นครึ่งตัวของประธานาธิบดีจอร์จ วอชิงตัน, โทมัส เจฟเฟอร์สัน, ทีโอดอร์ รูสเวลต์ และอับราฮัม ลิงคอล์น บนภูเขารัชมอร์ เสร็จสมบูรณ์
พ.ศ. 2527 (ค.ศ. 1984) - นายกรัฐมนตรีอินทิรา คานธี แห่งอินเดีย ถูกองครักษ์ชาวซิกข์ของตนเองลอบสังหาร ทำให้เกิดจลาจลไปทั่วกรุงนิวเดลี
พ.ศ. 2543 (ค.ศ. 2000)
เครื่องบินแบบ Boeing 747-400 เที่ยวบินที่ 006 ของสายการบินสิงคโปร์แอร์ไลน์ ได้บินขึ้นผิดทางวิ่งและชนเข้ากับเครื่องจักรกล ทำให้มีผู้เสียชีวิต 83 คน
ห้างไทยไดมารู ห้างสรรพสินค้าที่มีบันไดเลื่อนตัวแรกในประเทศไทย ได้ปิดตัวลง
พ.ศ. 2545 (ค.ศ. 2002) - วันก่อตั้ง มหาวิทยาลัยภาคกลาง
พ.ศ. 2546 (ค.ศ. 2003) - มาฮาดีร์ บิน โมฮามัด ลงจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของมาเลเซีย หลังครองอำนาจมานานถึง 22 ปี
วันถึงแก่กรรม

พ.ศ. 2349 (ค.ศ. 1806) - คิตะงะวะ อุตะมะโระ จิตรกรชาวญี่ปุ่น (เกิด พ.ศ. 2296)
พ.ศ. 2527 (ค.ศ. 1984) - อินทิรา คานธี นายกรัฐมนตรีอินเดีย (เกิด 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460)
พ.ศ. 2536 (ค.ศ. 1993) - ริเวอร์ ฟีนิกซ์ นักแสดงชาวอเมริกัน (เกิด 23 สิงหาคม พ.ศ. 2513)
พ.ศ. 2539 (ค.ศ. 1996) - ไข่มุกต์ ชูโต ประติมากรสตรีชาวไทยคนแรก (เกิด 19 เมษายน พ.ศ. 2481)
พ.ศ. 2549 (ค.ศ. 2006) - นวมทอง ไพรวัลย์ วีรชนที่ต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย (เกิด พ.ศ. 2489)
พ.ศ. 2563 (ค.ศ. 2020) - ฌอน คอนเนอรี นักแสดงชาวสกอตแลนด์ (เกิด 25 สิงหาคม พ.ศ. 2473)
วันสำคัญและวันหยุดเทศกาล

วันออมแห่งชาติ
เทศกาลวันฮาโลวีน
พ.ศ. 2525 (ค.ศ. 1982), พ.ศ. 2544 (ค.ศ. 2001), พ.ศ. 2563 (ค.ศ. 2020) - วันลอยกระทง
แหล่งข้อมูลอื่น

BBC: On This Day (อังกฤษ)
NY Times: On This Day (อังกฤษ)
| ด ค กวันและเดือนในรอบปี |
| --- | --- |
มกราคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
กุมภาพันธ์: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29
มีนาคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
เมษายน: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
พฤษภาคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
มิถุนายน: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
กรกฎาคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
สิงหาคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
กันยายน: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
ตุลาคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
พฤศจิกายน: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
ธันวาคม: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
วันอื่นที่เกี่ยวข้อง: 0 มกราคม ·  30 กุมภาพันธ์
ประวัติศาสนาพุทธ

พระพุทธศาสนา หรือ ศาสนาพุทธ (บาลี: buddhasāsana พุทฺธสาสนา, สันสกฤต: buddhaśāsana พุทธศาสนา) เป็นศาสนาที่มีพระพุทธเจ้าเป็นพระศาสดา มีพระธรรมที่พระองค์ทรงตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง และตรัสสอนไว้เป็นหลักคำสอนสำคัญ มีพระสงฆ์ (ภิกษุ ภิกษุณี) สาวกผู้ตัดสินใจออกบวชเพื่อศึกษาปฏิบัติตนตามคำสั่งสอน ธรรม-วินัย ของพระบรมศาสดา เพื่อบรรลุสู่จุดหมายคือพระนิพพาน และสร้างสังฆะ เป็นชุมชนเพื่อสืบทอดคำสอนของพระบรมศาสดา รวมเรียกว่า พระรัตนตรัย1   นอกจากนี้ในพระพุทธศาสนา ยังประกอบคำสอนสำหรับการดำรงชีวิตที่ดีงาม สำหรับผู้ที่ยังไม่ออกบวช (คฤหัสถ์ - อุบาสก และอุบาสิกา)  ซึ่งหากรวมประเภทบุคคลที่ที่นับถือและศึกษาปฏิบัติตนตามคำสั่งสอนของพระบรมศาสดา แล้วจะจำแนกได้เป็น 4 ประเภท คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา หรือที่เรียกว่า พุทธบริษัท 4
ศาสนาพุทธเป็นศาสนาอเทวนิยม ปฏิเสธการมีอยู่ของพระเป็นเจ้าหรือพระผู้สร้าง และเชื่อในศักยภาพของมนุษย์ ว่าทุกคนสามารถพัฒนาจิตใจ ไปสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ได้ ด้วยความเพียรของตน  กล่าวคือ ศาสนาพุทธ สอนให้มนุษย์บันดาลชีวิตของตนเอง ด้วยผลแห่งการกระทำของตน ตาม กฎแห่งกรรม มิได้มาจากการอ้อนวอนขอจากพระเป็นเจ้าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์นอกกาย คือ ให้พึ่งตนเอง เพื่อพาตัวเองออกจากกอง ทุกข์ มีจุดมุ่งหมายคือการสอนให้มนุษย์หลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงในโลกด้วยวิธีการสร้าง ปัญญา ในการอยู่กับความทุกข์อย่างรู้เท่าทันตามความเป็นจริง วัตถุประสงค์สูงสุดของศาสนาคือการหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงและวัฏจักรการเวียนว่ายตายเกิด เช่นเดียวกับที่พระศาสดาทรงหลุดพ้นได้ด้วยกำลังสติปัญญาและความเพียรของพระองค์เอง ในฐานะที่พระองค์ก็ทรงเป็นมนุษย์ มิใช่เทพเจ้าหรือทูตของพระเจ้าองค์ใด ศาสนาพุทธมีอายุล่วงมา 2,500 ปี
พระพุทธเจ้า พระองค์ปัจจุบันคือพระโคตมพุทธเจ้า มีพระนามเดิมว่า เจ้าชายสิทธัตถะ ได้ทรงเริ่มออกเผยแผ่คำสอนในชมพูทวีป ตั้งแต่สมัยพุทธกาล แต่หลังปรินิพพานของพระพุทธเจ้า พระธรรมวินัยที่พระองค์ทรงสั่งสอน ได้ถูกรวบรวมเป็นหมวดหมู่ด้วยการสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งแรก จนมีการรวบรวมขึ้นเป็นพระไตรปิฎก ซึ่งเป็นหลักการสำคัญที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงมาตลอดของฝ่าย เถรวาท ที่ยึดหลักไม่ยอมเปลี่ยนแปลงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า แต่ในการสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งที่สอง ได้เกิดแนวคิดที่เห็นต่างออกไป ว่าธรรมวินัยสามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลงได้ตามเวลาและสถานการณ์เพื่อความอยู่รอดแห่งศาสนาพุทธ แนวคิดดังกล่าวจึงได้เริ่มก่อตัวและแตกสายออกเป็นนิกายใหม่ในชื่อของ มหายาน ทั้งสองนิกายได้แตกนิกายย่อยไปอีกและเผยแพร่ออกไปทั่วดินแดนเอเชียและใกล้เคียง บ้างก็จัดว่า วัชรยาน เป็นอีกนิกายหนึ่ง แต่บ้างว่าเป็นส่วนหนึ่งของนิกายมหายาน แต่การจัดมากกว่านั้นก็มี หลักพื้นฐานสำคัญของปฏิจสมุปบาท เป็นเพียงหลักเดียวที่เป็นคำสอนร่วมกันของคติพุทธ
ปัจจุบันศาสนาพุทธได้เผยแผ่ไปทั่วโลก โดยมีจำนวนผู้นับถือส่วนใหญ่อยู่ในทวีปเอเชีย ทั้งในเอเชียกลาง เอเชียตะวันออก และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปัจจุบันศาสนาพุทธ ได้มีผู้นับถือกระจายไปทั่วโลก ประมาณ 700 ล้านกว่าคน หรืออาจมีถึงหลัก 1 พันล้านกว่าคน (อาจเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา)  ด้วยมีผู้นับถือในหลายประเทศ ศาสนาพุทธจึงเป็นศาสนาสากล
ชาติกำเนิด

บทความหลัก: พระโคตมพุทธเจ้า
พระโคตมพุทธเจ้า หรือ พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน     มีพระนามเดิมว่า เจ้าชายสิทธัตถะ เป็นพระโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะและพระนางสิริมหามายา ประสูติในราชตระกูลศากยวงศ์ แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ พระองค์ทรงออกผนวชเมื่อพระชนมายุ 29 พรรษา บำเพ็ญเพียรอยู่ 6 ปี จึงตรัสรู้เมื่อพระชนมายุ 35 พรรษา และทรงประกาศพระศาสนาอยู่ 45 ปี จึงเสด็จปรินิพพานเมื่อพระชนมายุได้ 80 พรรษา ซึ่งเป็นการเริ่มต้นของการนับปีพุทธศักราช
หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จไปโปรดพระปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี พระองค์ตรัสธัมมจักกัปปวัตตนสูตร เป็นปฐมเทศนาแก่พระปัญจวัคคีย์ เมื่อจบพระธรรมเทศนา ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลีมลทิน จึงเกิดขึ้นแก่พระโกณฑัญญะ จนทำให้บรรลุเป็นพระโสดาบัน พระโกณฑัญญะจึงกราบทูลขออุปสมบทในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ซึ่งนับเป็นพระสงฆ์องค์แรกในโลก และพระรัตนตรัยจึงเกิดขึ้นในโลกเช่นกันในวันนั้น ต่อมา พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมอื่น ๆ เพื่อโปรดพระปัญจวัคคีย์ที่เหลืออีก 4 องค์ จนบรรลุเป็นพระโสดาบันทั้งหมด หลังจากพระปัญจวัคคีย์บรรลุเป็นพระโสดาบันหมดแล้ว พระองค์ทรงแสดงธรรมอนัตตลักขณสูตร ซึ่งทำให้พระปัญจวัคคีย์บรรลุเป็นพระอรหันต์ทั้งสิ้น
ต่อจากนั้น พระองค์ได้เสด็จไปแสดงธรรมโปรดพระยสะและพวกอีก 54 ท่าน จนบรรลุเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด ในครั้งนั้นจึงมีพระอรหันต์รวมทั้งพระองค์ด้วยทั้งสิ้น 61 พระองค์ พระพุทธเจ้าจึงพระดำริให้พระสาวกออกประกาศศาสนา โดยมีพระปฐมวาจาในการส่งพระสาวกออกประกาศศาสนาว่า
ดูก่อนพระภิกษุทั้งหลาย เราหลุดพ้นจากบ่วงทั้งปวง ทั้งที่เป็นของทิพย์ และของมนุษย์ แม้พวกเธอได้หลุดพ้นจากบ่วงทั้งปวงทั้งของทิพย์และของมนุษย์เช่นกัน พวกเธอจงเที่ยวไปเพื่อประโยชน์ และความสุขแก่มหาชน เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล และความสุขแก่ทวยเทพและมนุษย์ พวกเธออย่าไปทางเดียวกัน 2 รูป จงแสดงธรรมให้งามในเบื้องต้น ในท่ามกลางและในที่สุด จงประกาศพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะให้ครบถ้วนบริบูรณ์ สัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลี คือ กิเลส ในจักษุเพียงเล็กน้อยมีอยู่ แต่เพราะโทษที่ยังไม่ได้สดับธรรม จึงต้องเสื่อมจากคุณที่พึงจะได้รับ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้รู้ทั่วถึงธรรมมีอยู่ แม้เราก็จักไปยังตำบลอุรุเวลาเสนานิคม เพื่อแสดงธรรม
จึงทำให้พระพุทธศาสนามีความเจริญรุ่งเรือง และแผ่ขยายไปในชมพูทวีปอย่างรวดเร็ว ชาวชมพูทวีปพากันละทิ้งลัทธิเดิม แล้วหันมานับถือเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนามากขึ้นโดยลำดับและเผยแผ่ต่อมาจนถึงปัจจุบัน
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน

เมื่อพระพุทธองค์เสด็จปรินิพพานแล้ว พระพุทธศาสนายังเจริญในอินเดียสืบมา ความเจริญของพุทธศาสนาขึ้นกับว่าได้รับการส่งเสริมจากผู้มีอำนาจในสมัยนั้นหรือไม่ ถ้ามีก็มีความรุ่งเรืองมาก อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลากาลล่วงไป ความขัดแย้งอันเกิดจากการตีความพระธรรมคำสอนและพระวินัยไม่ตรงกันได้เกิดขึ้นในหมู่พระสงฆ์ จึงมีการแก้ไขโดยมีการจัดทำสังคายนาร้อยกรองพระธรรมวินัยที่ถูกต้องไว้เป็นหลักฐานสำหรับยึดถือเป็นแบบแผนต่อไป
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน > การสังคายนาครั้งที่ 1

การสังคายนาครั้งที่ 1 กระทำขึ้น หลังจากพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานได้ 3 เดือน  ณ ถ้ำสัตบรรณคูหา กรุงราชคฤห์ โดยพระมหากัสสปะเป็นประธาน พระเจ้าอชาตศัตรูเป็นองค์อุปถัมภ์ พระอานนท์เป็นผู้ให้คำตอบเกี่ยวกับพระธรรม และพระอุบาลีเป็นผู้ให้คำตอบเกี่ยวกับพระวินัย มีพระอรหันต์เข้าร่วมในการสังคายนา 500 รูป กระทำ 7 เดือนจึงแล้วเสร็จ
การสังคายนาครั้งนี้เกิดขึ้นเพราะพระสุภัททะกล่าวจาบจ้วงพระธรรมวินัยหลังพุทธปรินิพพานเพียง 9 วัน ทำให้พระมหากัสสปะ ดำริจัดสังคายนาขึ้น ในการสังคายนาครั้งนี้ พระอานนท์ได้กล่าวถึงพุทธานุญาตให้สงฆ์ถอนสิกขาบทเล็กน้อยได้ แต่ที่ประชุมตกลงกันไม่ได้ว่าสิกขาบทเล็กน้อยคืออะไร พระมหากัสสปะจึงให้คงไว้อย่างเดิม
เมื่อสังคายนาเสร็จแล้ว พระปุราณะพร้อมบริวาร 500 รูป จาริกมายังแคว้นราชคฤห์ ภิกษุที่เข้าร่วมสังคายนาได้แจ้งเรื่องสังคายนาให้พระปุราณะทราบ พระปุราณะแสดงความเห็นคัดค้านเกี่ยวกับสิกขาบทบางข้อและยืนยันปฏิบัติตามเดิม ซึ่งแสดงให้เห็นเค้าความแตกแยกในคณะสงฆ์  แต่ไม่ถือว่าเป็นสังฆเภท เนื่องจากพระปุราณะยึดถือตามพุทธานุญาตที่ทรงให้สงฆ์ถอนสิกขาบทเล็กน้อยได้
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน > การสังคายนาครั้งที่ 2 : การแตกนิกาย

เมื่อพุทธปรินิพพานล่วงไป 89 ปี ภิกษุชาววัชชี เมืองเวสาลี ได้ตั้งวัตถุ 10 ประการ ซึ่งผิดไปจากพระวินัย ทำให้มีทั้งภิกษุที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย จนเกิดการแตกแยกในหมู่สงฆ์  พระยสกากัณฑบุตร ได้จาริกมาเมืองเวสาลี และทราบเรื่องนี้ ได้พยายามคัดค้าน แต่ภิกษุชาววัชชีไม่เชื่อฟัง ภิกษุที่สนับสนุนพระยสกากัณฑบุตรจึงนำเรื่องไปปรึกษาพระเถระผู้ใหญ่ในขณะนั้นได้แก่ พระเรวตะ พระสัพกามีเถระ เป็นต้น จึงตกลงให้ทำการสังคายนาขึ้นอีกครั้ง
ภิกษุชาววัชชีไม่ยอมรับและไม่เข้าร่วมการสังคายนานี้ แต่ไปรวบรวมภิกษุฝ่ายตนประชุมทำสังคายนาต่างหาก เรียกว่า มหาสังคีติ และเรียกพวกของตนว่า มหาสังฆิกะ ทำให้พุทธศาสนาในขณะนั้นแตกเป็น 2 นิกาย คือ ฝ่ายที่นับถือมติของพระเถระครั้งปฐมสังคายนาเรียก เถรวาท ฝ่ายที่ถือตามมติของอาจารย์ของตนเรียก อาจาริยวาท
อีกราว 100 ปีต่อมา สงฆ์ทั้ง 2 ฝ่ายมีการแตกนิกายออกไปอีก หลักฐานฝ่ายภาษาบาลีว่าแตกไป 18 นิกาย หลักฐานฝ่ายภาษาสันสกฤตว่า แตกไป 20 นิกาย ได้แก่
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน > การสังคายนาครั้งที่ 2 : การแตกนิกาย > หลักฐานฝ่ายบาลี

เถรวาท แยกเป็น
นิกายมหิสาสกวาท แยกเป็น
นิกายสัพพัตถิกวาท แยกเป็น
นิกายกัสสปิกวาท
นิกายสังกันติกวาท
นิกายสุตตวาท
นิกายธรรมคุตตวาท
นิกายวัชชีปุตวาท แยกเป็น
นิกายธัมมตตริกวาท
นิกายภัทรยานิกวาท
นิกายฉันนาคาริกวาท
นิกายสมิติยวาท
นิกายมหาสังฆิกะ แยกเป็น
นิกายเอกัพโยหาริกวาท แยกเป็น
นิกายพหุสสุติกวาท
นิกายปัญญัติกวาท
นิกายโคกุลิกวาท
นิกายเจติยวาท
|
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน > การสังคายนาครั้งที่ 2 : การแตกนิกาย > หลักฐานฝ่ายสันสกฤต

เถรวาท แยกเป็น
นิกายเหมวันตวาท
นิกายสรวาสติวาท แยกเป็น
นิกายมหิศาสกวาท แยกเป็น
นิกายธรรมคุปตวาท
นิกายกาศยปิกวาท
นิกายเสาตรันติกวาท
นิกายวาตสีปุตริยวาท แยกเป็น
นิกายศันนาคาริกวาท
นิกายสามมมีติยวาท
นิกายภัทรยานิยวาท
นิกายธรรโมตตริยวาท
นิกายมหาสังฆิกะ แยกเป็น
นิกายเอกวยหาริกวาท
นิกายโลโกตรวาท
นิกายโคกุลิกวาท
นิกายพหุศรติยวาท
นิกายปัญญัตวาท
นิกายไจติกวาท
นิกายอปรเสลิยวาท
นิกายอุตรเสลิยวาท
|}
พุทธศาสนาหลังพระพุทธองค์ปรินิพาน > การสังคายนาครั้งที่ 3

เกิดขึ้นในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช เพื่อกำจัดพวกเดียรถีย์ปลอมบวชในพระพุทธศาสนา มีพระโมคคัลลีบุตรติสสะเป็นประธาน ใช้เวลา 9 เดือนจึงสำเร็จ ในการสังคายนาครั้งนี้ พระโมคคัลลีบุตรติสสะ ได้แต่งกถาวัตถุขึ้น เพื่ออธิบายธรรมให้แจ่มแจ้ง
หลังจากการสังคายนาสิ้นสุดลง พระเจ้าอโศกฯได้ส่งสมณทูต 9 สายออกเผยแผ่พระพุทธศาสนา คือ
คณะพระมัชฌันติกเถระ ไปแคว้นแคชเมียร์และแคว้นคันธาระ
คณะพระมหาเทวะ ไปมหิสกมณฑล ซึ่งคือ แคว้นไมซอร์และดินแดนลุ่มแม่น้ำโคธาวารี ในอินเดียใต้ปัจจุบัน
คณะพระรักขิตะ ไปวนวาสีประเทศ ได้แก่ แคว้นบอมเบย์ในปัจจุบัน
คณะพระธรรมรักขิตะ ไปอปรันตกชนบท แถบทะเลอาหรับทางเหนือของบอมเบย์
คณะพระมหาธรรมรักขิตะ ไปแคว้นมหาราษฎร์
คณะพระมหารักขิตะ ไปโยนกประเทศ ได้แก่แคว้นกรีกในเอเชียกลาง อิหร่าน และเตอร์กิสถาน
คณะพระมัชฌิมเถระ ไปแถบเทือกเขาหิมาลัย คือ เนปาลปัจจุบัน
คณะพระโสณะ และพระอุตตระ ไปสุวรรณภูมิ ได้แก่ ไทย พม่า มอญ
คณะพระมหินทะ ไปลังกา
กำเนิดมหายาน

บทความหลัก: มหายาน
พระพุทธศาสนามหายานเริ่มก่อตัวขึ้นเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 6-7 โดยเป็นคณะสงฆ์ที่มีความเห็นต่างจากนิกายเดิมที่มีอยู่ 18 - 20 นิกายในขณะนั้น แนวคิดของมหายานพัฒนามาจากแนวคิดของนิกายมหาสังฆิกะและนิกายที่แยกไปจากนิกายนี้ จุดต่างจากนิกายดั้งเดิมคือคณะสงฆ์กลุ่มนี้ให้ความสำคัญกับการเป็นพระโพธิสัตว์และเน้นบทบาทของคฤหัสถ์มากกว่าเดิม จึงแยกออกมาตั้งนิกายใหม่  เหตุที่มีการพัฒนาลัทธิมหายานขึ้นนั้นเนื่องจาก
แรงผลักดันจากการปรับปรุงศาสนาพราหมณ์ มีการแต่งมหากาพย์รามายณะและมหาภารตะเพื่อดึงดูดใจผู้อ่านให้ภักดีต่อพระผู้เป็นเจ้า กำหนดให้มีพระเจ้าสูงสุด 3 องค์ คือพระพรหม พระนารายณ์ พระอิศวร ประกอบกับได้รับการสนับสนุนจากกษัตริย์ ศาสนาพราหมณ์จึงฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว ฝ่ายพุทธศาสนาจึงจำเป็นต้องปรับตัว
แรงบันดาลใจจากบุคลิกภาพของพระพุทธองค์ ฝ่ายมหายานเห็นว่าพระพุทธองค์เป็นบุคคลที่ยิ่งใหญ่ ไม่ควรสิ้นสุดหลังจากปรินิพพาน ทำให้เหมือนกับว่าชาวพุทธขาดที่พึ่ง จึงเน้นคุณความดีของพระองค์ ในฐานะที่เป็นพระโพธิสัตว์ เน้นให้ชาวพุทธปรารถนาพุทธภูมิ บำเพ็ญตนเป็นพระโพธิสัตว์ช่วยเหลือผู้อื่น ภายหลังจึงเกิดแนวคิดตรีกายของพระพุทธเจ้า
เกิดจากบทบาทของพุทธบริษัทที่เป็นคฤหัสถ์ เพราะลัทธิมหายานเน้นที่การบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ ซึ่งพระโพธิสัตว์เป็นคฤหัสถ์ได้ จึงเป็นการเปิดโอกาสให้คฤหัสถ์เข้ามามีบทบาทมากขึ้น
คณาจารย์ที่สำคัญของนิกายมหายานคือ พระอัศวโฆษ พระนาคารชุน พระอสังคะ พระวสุพันธุ เป็นต้น หลังจากการก่อตัว พุทธศาสนามหายานซึ่งมีจุดเด่นคือสามารถปรับตัวให้เข้ากับความเชื่อดั้งเดิมที่แตกต่างไปในแต่ละท้องถิ่นได้ง่ายกว่าพุทธศาสนาเถรวาทซึ่งเป็นแบบดั้งเดิมได้แพร่กระจายออกจากอินเดียไปในทวีปเอเชียหลายประเทศ
การแผ่ขยายของมหายาน > อินเดียและความเสื่อมของพุทธศาสนา

พุทธศาสนามหายานในอินเดียได้รับการสนับสนุนโดยราชวงศ์กุษาณ เมื่อสิ้นสุดราชวงศ์กุษาณ พุทธศาสนาได้รับการอุปถัมภ์โดยราชวงศ์คุปตะ มีการสร้างศูนย์กลางการศึกษาพุทธศาสนา คือ มหาวิทยาลัยนาลันทาและมหาวิทยาลัยวิกรมศิลา ในอินเดียตะวันออกเฉียงเหนือ มีอาจารย์ที่มีชื่อเสียง เช่น พระนาคารชุน พุทธศาสนาในสมัยนี้ได้แพร่หลายไปยังจีนและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จนกระทั่ง การสิ้นสุดอำนาจของราชวงศ์คุปตะจากการรุกรานของชาวฮั่นในพุทธศตวรรษที่ 11
บันทึกของหลวงจีนอี้จิงที่มาถึงอินเดียในพุทธศตวรรษที่ 12 กล่าวว่า พุทธศาสนารุ่งเรืองในอันธระ ธันยกตกะ และ ฑราวิฑ ปัจจุบัน คือรัฐอันธรประเทศและทมิฬนาดู ยังมีชาวพุทธในเนปาล และสสันภะ ในอาณาจักรคังทา (รัฐเบงกอลตะวันตกในปัจจุบัน) และ หรรษวรรธนะ เมื่อสิ้นสุดยุคอาณาจักรหรรษวรรธนะ เกิดอาณาจักรเล็ก ๆ ขึ้นมากมาย โดยมีแคว้นราชปุตให้การอุปถัมภ์พุทธศาสนา
จนกระทั่ง ยุคจักรวรรดิปาละในเบงกอล พุทธศาสนามหายานรุ่งเรืองอีกครั้ง และได้แพร่หลายไปยังสิกขิมและภูฏาน ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-17 เมื่อจักรวรรดิปาละปกครองด้วยกษัตริย์ราชวงศ์เสนะที่นับถือศาสนาฮินดู ศาสนาพุทธจึงเสื่อมลง
ศาสนาพุทธในอินเดียเริ่มเสื่อมลงอย่างช้า ๆ ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 15 เป็นต้นมา ความเสื่อมในอินเดียตะวันออกเริ่มตั้งแต่จักรวรรดิปาละหันไปส่งเสริมศาสนาฮินดูไวษณพนิกาย ส่วนในอินเดียเหนือเริ่มเสื่อมตั้งแต่ พ.ศ. 1736 เมื่อชาวเติร์กที่นับถือศาสนาอิสลาม นำโดยมูฮัมหมัด คิลญี บุกอินเดียและเผามหาวิทยาลัยนาลันทา ตั้งแต่ พ.ศ. 1742 เป็นต้นไป ศาสนาอิสลามแพร่เข้าสู่พิหาร ทำให้ชาวพุทธโยกย้ายไปทางเหนือเข้าสู่เทือกเขาหิมาลัยหรือลงใต้ไปที่ศรีลังกา นอกจากนั้น ความเสื่อมของศาสนาพุทธยังเป็นผลมาจากการฟื้นตัวของศาสนาฮินดู ภายใต้การนำของขบวนการต่าง ๆ เช่น อัธไวตะ ภักติ และการเผยแผ่ศาสนาของนักบวชลัทธิซูฟี
การแผ่ขยายของมหายาน > พุทธศาสนาในเอเชียกลาง

บทความหลัก: พุทธศาสนาในซินเจียงอุยกูร์ และเอเชียกลาง
ดินแดนเอเชียกลางได้รับอิทธิพลพุทธศาสนาตั้งแต่สมัยพุทธกาล มีกล่าวในเอกสารของฝ่ายเถรวาทว่า พ่อค้าสองคนจากแบกเทรีย คือ ตปุสสะและภัลลิกะ ได้พบพระพุทธเจ้าและปฏิญาณตนเป็นอุบาสก เมื่อกลับไปบ้านเมืองของตนได้สร้างวัดในพุทธศาสนาขึ้น
เอเชียกลางเป็นดินแดนสำคัญในการติดต่อระหว่างจีน อินเดีย และเปอร์เซีย การุกรานของชาวฮั่นโบราณใน พ.ศ. 343 ไปทางตะวันตกเข้าสู่ดินแดนที่ได้รับอารยธรรมจากกรีกโดยเฉพาะอาณาจักรแบกเทรียทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมขึ้น การขยายตัวของพุทธศาสนาขึ้นสู่ทางเหนือทำให้เกิดอาณาจักรพุทธในเอเชียกลาง เมืองบนเส้นทางสายไหมหลายเมืองเป็นเมืองพุทธที่ต้อนรับนักเดินทางทั้งจากตะวันตกและตะวันออก
พุทธศาสนาเถรวาทแพร่หลายเข้าสู่ดินแดนของชาวเติร์กก่อนที่จะผสมผสานกับนิกายมหายานที่แพร่หลายเข้ามาภายหลัง ดินแดนดังกล่าว คือ บริเวณที่เป็นประเทศปากีสถาน รัฐแคชเมียร์ อัฟกานิสถาน อิหร่านตะวันออกและแนวชายฝั่ง อุซเบกิสถาน เติร์กเมนิสถาน และทาจิกิสถาน อาณาจักรโบราณในสมัยนั้น คือ แคว้นคันธาระ แบกเทรีย พาร์เทีย และซอกเดีย ศาสนาพุทธในบริเวณนี้ได้แพร่ต่อไปยังจีน อิทธิพลของความเชื่อท้องถิ่นทำให้ศาสนาพุทธในบริเวณนี้แตกเป็นหลายนิกาย นิกายที่โดดเด่น คือ นิกายธรรมคุปตวาทและนิกายสรวาสติวาทิน
ศาสนาพุทธในเอเชียกลางเสื่อมลงเมื่อศาสนาอิสลามแพร่หลายเข้ามาในบริเวณนี้ มีการทำลายสถูปจำนวนมากในสงครามในพุทธศตวรรษที่ 12 ศาสนาพุทธมีท่าทีว่าจะฟื้นตัวขึ้นอีกเมื่อเจงกีสข่านรุกรานเข้ามาในบริเวณนี้ มีการจัดตั้งดินแดนของอิลข่านและชะกะไตข่าน เมื่อพุทธศตวรรษที่ 18 แต่อีก 100 ปีต่อมา ชาวมองโกลส่วนใหญ่หันไปนับถือศาสนาอิสลาม ทำให้ศาสนาอิสลามแพร่หลายไปทั่วเอเชียกลาง
การแผ่ขยายของมหายาน > พุทธศาสนาในเอเชียกลาง > พุทธศาสนาในพาร์เทีย

ศาสนาพุทธแพร่ไปทางตะวันตกถึงพาร์เทียอย่างน้อยถึงบริเวณเมิร์บในมาร์เกียนาโบราณ ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเติร์กเมนิสถาน ชาวพาร์เทียจำนวนมากมีบทบาทในการแพร่กระจายของพุทธศาสนาโดยนักแปลคัมภีร์ชาวพาร์เทียจำนวนมากแปลคัมภีร์พุทธศาสนาเป็นภาษาจีน
การแผ่ขยายของมหายาน > พุทธศาสนาในเอเชียกลาง > พุทธศาสนาในแอ่งตาริม

บริเวณตะวันออกของเอเชียกลาง (เตอร์เกสถานของจีน แอ่งตาริม และเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์) พบศิลปะทางพุทธศาสนาจำนวนมาก ซึ่งแสดงอิทธิพลของอินเดียและกรีก ศิลปะเป็นแบบคันธาระ และจารึกเขียนด้วยอักษรขโรษฐี
ดินแดนเอเชียกลาง เป็นตัวเชื่อมสำคัญในการเผยแผ่ศาสนาพุทธไปทางตะวันออก ผู้แปลคัมภีร์เป็นภาษาจีนรุ่นแรก ๆ เป็นชาวพาร์เทีย ชาวกุษาณ หรือชาวซอกเดีย การติดต่อแลกเปลี่ยนพุทธศาสนาระหว่างเอเชียกลางกับเอเชียตะวันออกพบมากในพุทธศตวรรษที่ 15 ทำให้ศาสนาพุทธเข้าไปตั้งมั่นในจีนจนปัจจุบัน