พระราชวังเมืองสมุทรปราการ
หมู่พระที่นั่งต่างๆ

พระราชวังสมุทรปราการ ได้รับการออกแบบ และก่อสร้างด้วยวัตถุประสงค์ ให้เป็นสถานที่แปรพระราชฐานในการตากอากาศโดยเฉพาะ มีอาณาเขตกว้างใหญ่เต็มตลาดปากน้ำในปัจจุบัน มีสิ่งปลูกสร้างโดยรอบที่ทรงพระราชทานนามเพิ่มเติม ด้วยว่า
พระที่นั่งสมุทาภิมุข สันนิษฐานว่าน่าจะใช้เป็นท้องพระโรงสำหรับประกอบกิจต่างๆ
พระที่นั่งสุขไสยาศน์ เป็นที่บรรทม
อาคารนงนารถสำราญรมย์  อาคารที่พักสำหรับสนมกำนัล
อาคารสนมนิกร คือ ตึกแถวสำหรับนางข้าหลวง
สัณฐาคารสถาน(คนละองค์กับพระที่นั่งสัณฐาคารสถานในพระนครคีรี) คือ โรงละคร
โรงศึกษาสงคราม คือ ที่พัก และโรงฝึกทหาร
พระราชวังสมุทรปราการ ได้ถูกใช้เป็นเรือนที่ประทับเป็นครั้งแรก ในวันประกาศราชพิธีสมโภชพระสมุทรเจดีย์ ที่ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์แล้วเสร็จ ตามหมายกำหนดการดังต่อไปนี้
วันที่ ๓๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๐๓  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประทานฤกษ์เสด็จพระราชดำเนินทางชลมารค แห่พระบรมธาตุ ๑๒ องค์ จากพระบรมมหาราชวัง มาบรรจุแทนองค์เก่าที่ถูกคนร้ายลักไปในสมัยรัชกาลที่ ๓ พร้อมด้วยพระไชย พระห้ามสมุทร (พระพุทธรูปปางห้ามสมุทร) ลงไปเมืองสมุทรปราการ เสด็จพักที่วังสมุทรปราการ
วันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๐๓ ได้บรรจุพระบรมธาตุ พระไชย พระห้ามสมุทร บนพระเจดีย์ เป็นห้องศิลาใหญ่ ลงรักปิดทอง ทรงจารึกแผ่นศิลาด้วยพระหัตถ์ที่ผนังห้องพระบรมธาตุทั้ง ๔ ด้าน รวมทั้งเพดานข้างล่างข้างบนเป็นคาถาต่างๆ จากนั้นก็ปิดแผ่นศิลาด้านทักษิณ ก่ออิฐสมทบปิดช่องนั้นเสีย แล้วโปรดให้มีการยิงสลุตที่เรือพระที่นั่ง และเรือกลไฟตามเสด็จ ลำละ ๒๑ นัด
ต่อจากนั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จข้ามมาทางฝั่งตัวเมืองสมุทรปราการ ทอดพระเนตรบริเวณงานรื่นเริงที่ข้าราชการเมืองปากน้ำได้ร่วมกันจัดงานสมโภชด้วยการแสดงยี่เก และ การมหรสพต่างๆ กำหนดการจัดงานเพิ่มอีกเป็นเวลา ๑ วัน ๑ คืน จนได้เวลาอันสมควร จึงเสด็จประทับ ณ พระที่นั่งใหม่ (พระราชวังสมุทรปราการ) พระราชทานชื่อพระที่นั่ง และสถานที่โดยรอบ ประทับแรม ๑ คืน จากนั้นจึงเสด็จกลับพระนคร
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ ๕ ได้ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ใช้พื้นที่ภายในพระราชวังสมุทรปราการบางส่วนเพื่อสร้างสถานีปลายทางรถไฟสายปากน้ำ และสถานที่เก็บโบกี้ (หัวโรงรถ) ส่วนอาคารพระราชวัง “สมุทาภิมุข” โปรดให้ใช้เป็นสถานที่ตั้งศาลาว่าการเมืองสมุทรปราการ ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับสมัยที่ทรงโปรดเกล้าฯ ให้มีการเดินสายโทรเลขแห่งแรกของประเทศไทยระหว่างกรุงเทพฯ ไปเมืองสมุทรปราการ โดยใช้ศาลาว่าการเมืองสมุทรปราการ เป็นสถานีรับ-ส่ง  เพื่อความสะดวกแด่เจ้าเมืองสมุทรปราการ ได้ทำการแจ้งข่าวด่วนที่ปากน้ำอย่างทันท่วงที
| ด ค ก รายชื่อพระราชวังและวังในประเทศไทย |
| --- | --- |
พระราชวัง:  พระบรมมหาราชวัง  พระราชวังกรุงธนบุรี  พระราชวังจันทน์  พระราชวังจันทรเกษม  พระราชวังดุสิต  พระราชวังท้ายพิกุล  พระราชวังนันทอุทยาน  พระนารายณ์ราชนิเวศน์  พระราชวังบนเขาสัตนาถ  พระราชวังบวรสถานพิมุข  พระราชวังบวรสถานมงคล  พระราชวังบางปะอิน  พระราชวังโบราณ อยุธยา  พระราชวังปฐมนคร  พระราชวังปทุมวัน  พระราชวังพญาไท  พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน  พระราชวังเมืองสมุทรปราการ  พระราชวังรัตนรังสรรค์  พระรามราชนิเวศน์  พระราชวังริมน้ำเมืองราชบุรี  พระราชวังสนามจันทร์  พระราชวังสราญรมย์  พระราชวังสวนหลวง  พระบวรราชวังสีทา 
วัง:  วังไกลกังวล  วังเกษมสันต์  วังขาว  วังเขียว  วังคลังสินค้า  วังคลองตลาด  วังคลองเตย  วังคันธวาส  วังจักรพงษ์  วังจันทรเกษม  วังชิดลม  วังไชยา  วังดินสอ  วังตรอกสาเก  วังตลาดน้อย  วังถนนพระอาทิตย์  วังทวีวัฒนา  วังท่าพระ  วังท่าพายัพ  วังท้ายหับเผย  วังเทวะเวสม์  วังเทเวศร์  วังนฤมล  วังนางเลิ้ง  วังบางขุนพรหม  วังบางคอแหลม  วังบางพลู  วังบ้านดอกไม้  วังบ้านปูน  วังบ้านหม้อ  วังบูรพาภิรมย์  วังประมวญ  วังปากคลองตลาด  วังปารุสกวัน  พระกรุณานิเวศน์  วังพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคำรบ  วังพระอาทิตย์  วังเพชรบุรี  วังเพ็ชรบูรณ์  วังโพธิยายรด  วังมหานาค  บ้านมะลิวัลย์  วังมังคละ  วังไม้  วังรพีพัฒน์  วังรังสิต  วังรัตนาภา  วังราชทัต  วังริมคลองภาษีเจริญ  วังริมป้อมพระสุเมรุ  วังรื่นฤดี  วังลดาวัลย์  วังละโว้  วังลักษมีวิลาศ  วังวรจักร  วังวรดิศ  วังวรวรรณ  วังวัชรีวงศ์  วังวาริชเวสม์  วังวิทยุ  วังวินด์เซอร์  วังศุโขทัย  วังสงัด  วังสรรพสาตรศุภกิจ  วังสระปทุม  วังสะพานขาว  วังสะพานช้างโรงสี  วังสะพานเสี้ยว  วังสามเสน  วังสามยอด  วังสวนบ้านแก้ว  วังสวนปาริจฉัตก์  วังสวนผักกาด  วังสวนมังคุด  วังสวนสุนันทา 
พระตำหนัก:  พระตำหนักกว๊านพะเยา  พระตำหนักกองบิน 41  พระตำหนักเกาะสีชัง  พระตำหนักเขาค้อ  พระตำหนักเขาน้อย  พระตำหนักเขียว  พระตำหนักประทับแรมเขื่อนห้วยเสนง  พระตำหนักเขื่อนห้วยหลวง  พระตำหนักคลองหอยโข่ง  พระตำหนักคำหยาด  พระตำหนักจักรีบงกช  พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน  พระตำหนักดอยตุง  พระตำหนักดาราภิรมย์  พระตำหนักในพระราชวังดุสิต  ตำหนักตะพานเกลือ  ตำหนักทอง  พระตำหนักทะเลน้อย  พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์  ตำหนักทิพย์  พระตำหนักทิพย์พิมาน  พระตำหนักทุ่งกระมัง  เรือนทูลกระหม่อมมหิดลประทาน  พระตำหนักธงน้อย  พระตำหนักธารเกษม  พระตำหนักนนทบุรี  ตำหนักประถม-นนทบุรี  พระตำหนักประทับแรมอำเภอปากพนัง  พระตำหนักปางตอง  พระตำหนักพัชราลัย  พระตำหนักพิมานมาศ  พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์  พระตำหนักภูพิงคราชนิเวศน์  พระตำหนักภูพิมาน  พระตำหนักภูฟ้า  พระตำหนักภูหลวง  พระตำหนักมหาราช-พระตำหนักราชินี  พระตำหนักม่อนจ๊อกป๊อก  พระตำหนักเมืองนคร  พระตำหนักระยอง  พระตำหนักริมน้ำน่าน  พระตำหนักริมผา  พระตำหนักเลอดิส  พระตำหนักเวียงเหล็ก  พระตำหนักสวนรื่นฤดี  พระตำหนักสระยอ  พระตำหนัก 3 จั่ว  พระตำหนักสิริยาลัย  พระตำหนักสุขทาลัย  พระตำหนักหนองประจักษ์  พระตำหนักหาดเจ้าสำราญ  พระตำหนักอรอาสน์  พระตำหนักอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่  พระตำหนักไอยรา  พระตำหนักเอื้องเงิน 
เรือนรับรอง:  เรือนรับรองที่ประทับกองบิน 23  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนจุฬาภรณ์  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนบางลาง  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนภูมิพล  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนรัชชประภา  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนวชิราลงกรณ์  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนศรีนครินทร์  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนสิริกิติ์  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนสิรินธร  เรือนรับรองที่ประทับเขื่อนอุบลรัตน์  เรือนรับรองที่ประทับค่ายกาวิละ  อาคารที่ประทับรับรองบ่อน้ำมันฝาง  เรือนประทับรับรอง (บ้านขุนดง/บ้านขุนไพร/บ้านสิมิลัน)  เรือนที่ประทับโป่งแดง  เรือนพลับพลาเขาดอกไม้  เรือนรับรองที่ประทับภูฝอยลม  เรือนรับรองที่ประทับภูเรือ  เรือนรับรองที่ประทับสำนักชลประทานที่ 1  เรือนรับรองที่ประทับสำนักชลประทานที่ 6  เรือนรับรองเหมืองผาแดง  เรือนรับรองที่ประทับแหลมหางนาค  เรือนที่ประทับอ่าวดงตาล 
พลับพลาที่ประทับ:  พลับพลาที่ประทับรัชกาลที่ 7  พลับพลาที่ประทับทรงงานที่อุทยานแห่งชาติภูผายล  พลับพลาที่ประทับและศาลาเฉลิมพระเกียรติแหลมผักเบี้ย 
สถานที่อื่น:  พระจุฑาธุชราชฐาน  อุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรี