stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ความเครียด (จิตวิทยา)
การแก้

การแก้ความเครียด (stress management) หมายถึงเทคนิกและจิตบำบัดมากมายหลายอย่างที่มุ่งควบคุมระดับความเครียด โดยเฉพาะแบบเรื้อรัง ปกติเพื่อให้ใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น
โดยควบคุมและลดความรู้สึกตึง ๆ ที่เกิดในสถานการณ์เครียดโดยเปลี่ยนอารมณ์หรือเปลี่ยนสถานการณ์
การแก้ > การป้องกันและการสร้างความยืดหยุ่น

แม้จะมีเทคนิกที่ได้พัฒนาขึ้นเพื่อรับมือกับผลของความเครียด แต่ก็มีงานศึกษาเรื่องการป้องกันความเครียดด้วย ซึ่งเป็นประเด็นใกล้เคียงกับเรื่อง "psychological resilience" (ความยืดหยุ่นได้ทางใจ) ในจิตวิทยา
และมีวิธีที่ทำเองได้เพื่อป้องกันความเครียดและเพิ่มความยืดหยุ่นทางจิตใจ ที่ได้แนวคิดมาจากการบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (CBT)
biofeedback (คือการวัดการตอบสนองทางสรีรภาพด้วยเครื่องมือโดยมีจุดประสงค์เพื่อจะควบคุมการตอบสนองเช่นนั้น ๆ) อาจช่วยแก้ความเครียด
งานศึกษาปี 2015 ประเมินผลของ resonant breathing biofeedback (เป็นการสำนึกและควบคุมความต่าง ๆ กันของอัตราการเต้นหัวใจ) ในกลุ่มพนักงานควบคุมการผลิต
แล้วพบว่า เทคนิกช่วยลดความซึมเศร้า ความวิตกกังวล และความเครียดอย่างสำคัญ
การแก้ > กลไกการรับมือ

บทความหลัก: การรับมือ (จิตวิทยา)
แบบจำลองหนึ่งแสดงว่า เหตุการณ์ภายนอกสร้างแรงกดดันให้ทำกิจให้เกิด ให้มีส่วนร่วมกับ หรือให้ประสบกับเหตุการณ์เครียด
ความเครียดไม่ใช่เหตุการณ์ภายนอกเอง แต่เป็นการตีความและตอบสนองต่อภัยที่อาจมี
ดังนั้น จึงสามารถใช้วิธีการรับมือกับความเครียดได้
มีวิธีการหลายอย่างที่สามารถรับมือกับภัยที่อาจทำให้เครียด
แต่บุคคลก็มักจะตอบสนองด้วยรูปแบบการรับมืออย่างใดอย่างหนึ่งโดยมาก เช่น โดยไม่สนใจความรู้สึก หรือเปลี่ยนสถานการณ์ที่ทำให้เครียด
มีหมวดหมู่การรับมือ/กลไกป้องกันตัวหลายอย่างโดยเป็นไปตามแนวคิดทั่วไปที่เหมือนกัน คือมีวิธีการรับมือกับความเครียดที่ดี/ให้ประโยชน์ และที่ไม่ดี/ไม่มีประโยชน์
เพราะความเครียดเป็นความรู้สึก วิธีการที่จะกล่าวดังต่อไปนี้บางอย่างอาจไม่ได้เปลี่ยนสถานการณ์ที่ทำให้เครียด
แต่จัดว่าเป็นวิธีการรับมือก็เพราะช่วยให้บุคคลแก้ความรู้สึกเชิงลบและความวิตกกังวลได้ดีกว่า ไม่ใช่แก้ปัญหาที่เป็นเหตุ
กลไกเหล่านี้ปรับมาจาก DSM-IV Adaptive Functioning Scale (1994) ของสมาคมจิตเวชอเมริกัน (APA)
การแก้ > กลไกการรับมือ > กลไกที่ปรับตัวได้ดี ต้องทำการ มุ่งแก้ปัญหา

ทักษะเหล่านี้ช่วยเผชิญหน้ากับปัญหาโดยตรง หรืออย่างน้อยก็จัดการอารมณ์เชิงลบอย่างเป็นประโยชน์ คือ โดยทั่วไปเป็นการปรับตัวได้ดี (generally adaptive)
การผูกพัน (affiliation) เช่น การดูแลและหาเพื่อน ซึ่งจัดการความเครียดโดยหาความช่วยเหลือ/หาการสนับสนุนจากผู้อื่น/เครือข่ายสังคม แต่ไม่ใช่โดยไม่รับผิดชอบหรือทำให้เป็นหน้าที่ของผู้อื่น
อารมณ์ขัน (humor) คือมองออกนอกสถานการณ์เพื่อให้ได้มุมมองกว้าง ๆ และเพื่อเน้นจุดขำ ๆ ที่พบในสถานการณ์นั้น ๆ ด้วย
การเปลี่ยนความคิดที่ไม่ดีให้เป็นการกระทำที่ยอมรับได้ (sublimation) ช่วยให้แก้ปัญหาโดยอ้อมโดยไม่มีผลลบหรือเสียความสุขที่พึงได้ วิธีนี้ช่วยให้เปลี่ยนอารมณ์หรือแรงดลใจที่เป็นปัญหาให้เป็นพฤติกรรมที่สังคมยอมรับได้
การคิดเรื่องดี ๆ (positive reappraisal) คือเปลี่ยนความคิดไปในสิ่งที่ดี ๆ ที่กำลังเกิดหรือยังไม่เกิด ซึ่งอาจช่วยให้พัฒนาตนเอง (personal growth) ให้สำนึกรู้จักตนเอง (self-reflection) และให้สำนึกถึงอำนาจและประโยชน์ของความพยายามของตน ยกตัวอย่างเช่น งานศึกษาในทหารผ่านศึก ไม่ว่าจะเป็นผู้ผ่านสงครามหรือการรักษาสันติภาพพบว่า ผู้ที่ตีความประสบการณ์การต่อสู้หรืออันตรายในเชิงบวกมักจะปรับตัวได้ดีกว่าผู้ที่ไม่ทำเช่นนี้
วิธีการรับมือแบบปรับตัวได้ดีอย่างอื่น ๆ รวมทั้งความหวัง (anticipation) ความเอื้ออาทร (altruism) และการสังเกตตนเอง (self-observation)
การแก้ > กลไกการรับมือ > วิธียับยั้งใจ/ปฏิเสธไม่ยอมรับ

วิธีเหล่านี้ทำให้สำนึกน้อยลง (ในบางกรณีไม่มีเลย) ถึงความวิตกกังวล ภัยต่าง ๆ ความหวาดกลัวเป็นต้น ที่มาจากความรู้สึกว่ามีภัย
การเปลี่ยนความคิด (displacement) เป็นการเปลี่ยนความรู้สึกเดือดร้อนไปยังสถานการณ์อื่นที่เป็นภัยน้อยกว่า
การเก็บกดความคิด (repression) - เป็นวิธีที่บุคคลพยามยามกำจัดความคิด ความรู้สึก และอารมณ์อื่น ๆ เกี่ยวกับสถานการณ์ที่รู้สึกว่าเป็นภัยหรือทำให้กลุ้มใจ ไม่ไปเกี่ยวข้องกับเรื่องนั้น ๆ ถ้าทำอย่างนี้ได้นาน ๆ นี่ยิ่งกว่า "การปฏิเสธว่าไม่จริง" (denial) ที่เสนอโดยซิกมุนด์ ฟรอยด์
ปฏิกิริยาตรงกันข้าม (reaction formation) - เปลี่ยนความรู้สึก ความคิด หรือพฤติกรรมไปในทางตรงกันข้าม เช่น แทนความคิดที่ไม่ต้องการด้วยความคิดตรงกันข้าม (เช่นอาจระงับความรู้สึกรักร่วมเพศโดยเปลี่ยนเป็นเกลียดคนรักร่วมเพศทั้งหมด)
วิธีอื่น ๆ รวมทั้งการแก้คืน (undoing) การแยกตัวออกจากสถานการณ์ (dissociation) การปฏิเสธว่าไม่จริง (denial) การปฏิเสธว่าตัวเองไม่เป็นโดยโทษคนอื่น (projection) และการหาเหตุผลเข้าข้างตนเอง (rationalization)
แม้นักวิชาการบางพวกจะอ้างว่า วิธีการรับมือโดยยับยั้งอาจจะเพิ่มระดับความเครียดในที่สุดเพราะไม่ได้แก้ปัญหาอะไร
แต่การแยกตนเองออกจากตัวก่อความเครียดบางครั้งช่วยบรรเทาความเครียดอย่างชั่วคราว แล้วเพิ่มความพร้อมรับมือกับปัญหาในภายหลัง
การแก้ > กลไกการรับมือ > วิธีที่ต้องทำการ

วิธีเหล่านี้ใช้รับมือกับความเครียดเมื่อต้องทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือถอยตัวออก
แสดงออกสิ่งที่ไม่ควร (acting out) คือทำสิ่งที่ไม่สมควรซึ่งสังคมพิจารณาว่าเป็นปัญหา คือ แทนที่จะพิจารณาหรือแก้ปัญหา บุคคลจะทำสิ่งที่จัดว่า เป็นการปรับตัวที่ไม่ดี
งอน (passive aggression) คือบุคคลรับมือโดยอ้อมกับความวิตกกังวลหรือความคิด/ความรู้สึกที่ไม่ดีซึ่งมาจากความเครียด โดยทำกระฟัดกระเฟียดหรือไม่พอใจต่อผู้อื่น การบ่นแต่ปฏิเสธความช่วยเหลือก็รวมอยู่ในหมวดนี้
การแก้ > กลไกการรับมือ > การเสริมสุขภาพ

มีวิธีการอื่นเพื่อรับมือกับความเครียด ทำโดยป้องกันความวิตกกังวลและความเครียด
ถ้าฝึกรับมือกับความเครียดทุกวัน ความรู้สึกเครียดและการรับมือกับมันโดยจัดเป็นเหตุการณ์ภายนอกก็จะรู้สึกว่าเป็นภาระน้อยลง
กลยุทธ์ที่แนะนำเพื่อปรับปรุงการแก้ความเครียดรวมทั้ง
ออกกำลังกายให้สม่ำเสมอ คือวางแผนการออกกำลังกาย 3-4 ครั้งต่ออาทิตย์
หาผู้ช่วยสนับสนุน เพื่อฟัง ให้คำแนะนำ และให้การสนับสนุนแก่กันและกัน
บริหารเวลาที่มี - ตั้งระเบียบการใช้เวลา
จินตนาการภาพตามแนะนำ เพื่อผ่อนคลายจิตใจ
ผ่อนคลายกล้ามเนื้อตามลำดับ
ฝึกเพื่อสื่อสารความต้องการอย่างมีประสิทธิภาพ (assertiveness training)
เขียนบันทึกประจำวัน เพื่อแสดงออกอารมณ์ที่แท้จริง เป็นการพิจารณาตนเอง
ลดความเครียดในที่ทำงาน คือเปลี่ยนระบบการทำงาน เปลี่ยนสิ่งที่ต้องทำเพื่อลดความเครียด
วิธีเหล่านี้ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ คือจัดว่าเป็นการปรับตัวที่ดีหรือไม่ดีก็ได้
การตอบสนองทางสรีรภาพ > ความเครียดที่มีผลต่อการสื่อสาร

ร่างกายตอบสนองต่อความเครียดโดยประการต่าง ๆ
การปรับระดับสารเคมีในร่างกายเป็นวิธีอย่างหนึ่ง
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างของการปรับเปลี่ยนในร่างกายที่มีผลต่อการสื่อสาร
การตอบสนองทางสรีรภาพ > ความเครียดที่มีผลต่อการสื่อสาร > general adaptation syndrome

เมื่อวัดการตอบสนองของร่างกายต่อความเครียด นักจิตวิทยามักจะใช้แบบจำลอง general adaptation syndrome ของ นพ. แฮนส์ เซ็ลเย
ซึ่งบ่อยครั้งเรียกว่าการตอบสนองต่อความเครียดแบบคลาสสิก เป็นเรื่องเกี่ยวกับภาวะธำรงดุล
และมีระยะสามขั้นตอนคือ
ปฏิกิริยาตกใจ (alarm reaction) เป็นระยะที่เกิดเมื่อตัวก่อความเครียดปรากฏ ซึ่งร่างกายก็จะเตรียมตัวรับมือ ส่วนสมอง คือ แกนไฮโปทาลามัส-พิทูอิทารี-อะดรีนัลและระบบประสาทซิมพาเทติกจะเริ่มทำงาน มีผลให้หลั่งฮอร์โมนจากต่อมหมวกไต เช่น cortisol, เอพิเนฟรีน และ norepinephrine เข้าไปในเลือดเพื่อปรับการทำงานของร่างกาย คือ เพิ่มพลังงาน เพิ่มแรงกล้ามเนื้อ ลดความไวเจ็บ หน่วงระบบย่อยอาหาร และเพิ่มความดันโลหิต อนึ่ง กลุ่มนิวรอน locus coeruleus ภายในพอนส์ของก้านสมอง ซึ่งส่งแอกซอนไปยังส่วนต่าง ๆ ของสมอง ก็หลั่ง norepinephrine ไปที่นิวรอนอื่น ๆ โดยตรงด้วย norepinephrine ในระดับสูงซึ่งทำงานเป็นสารสื่อประสาทโดยออกฤทธิ์ที่หน่วยรับของมันในเขตสมองต่าง ๆ เช่นที่คอร์เทกซ์กลีบหน้าผากส่วนหน้า (prefrontal cortex) เชื่อว่ามีผลต่อ executive functions เช่น ความจำใช้งาน (working memory) ที่ทำงานไม่สมบูรณ์เนื่องจากความเครียด
ระยะต่อต้าน/ขัดขืน (resistance) - ร่างกายจะต่อต้านความเครียดเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในระยะนี้ จนกระทั่งหมดทรัพยากร ซึ่งนำไปสู่ระยะหมดแรง หรือจนกระทั่งหมดสิ่งเร้าที่ทำให้เครียด เมื่อร่างกายใช้ทรัพยากรหมดไปเรื่อย ๆ บุคคลก็จะรู้สึกเหนื่อยขึ้น ๆ และเสี่ยงต่อโรค นี่เป็นระยะที่โรคกายเหตุจิต (psychosomatic disorder) เริ่มปรากฏ
ระยะเหนื่อย/หมดทรัพยากร (exhaustion) - ร่างกายได้หมดฮอร์โมนและทรัพยากรอื่น ๆ ที่ต้องใช้เพื่อจัดการตัวก่อความเครียด บุคคลจะเริ่มแสดงพฤติกรรมต่าง ๆ เช่น วิตกกังวล หงุดหงิด เลี่ยงความรับผิดชอบและความสัมพันธ์กับผู้อื่น มีพฤติกรรมทำลายตนเอง และตัดสินใจไม่ดี เมื่อมีอาการเหล่านี้ ก็จะมีโอกาสกระทบกระทั่งกับผู้อื่นสูงขึ้น ทำลายความสัมพันธ์กับผู้อื่น หรือหลีกเลี่ยงการเข้าสังคมโดยสิ้นเชิง การตอบสนองที่ระบบประสาทซิมพาเทติกทำงานมากเช่นนี้ บ่อยครั้งเรียกว่าการตอบสนองโดยสู้หรือหนี (fight or flight response) ซึ่งรวมการขยายม่านตา หลั่งเอ็นดอร์ฟิน เพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจและการหายใจ ระงับกระบวนการย่อยอาหาร หลั่งเอพิเนฟรีน ขยายหลอดเลือดแดงเล็ก และยุบหลอดเลือดดำ การตอบสนองในระดับสูงเช่นนี้บ่อยครั้งไม่จำเป็นเพื่อรับมือต่อตัวก่อความเครียดและอุปสรรคเล็ก ๆ น้อย ๆ ในชีวิตประจำวัน แต่ก็เป็นรูปแบบการตอบสนองที่พบในมนุษย์ และบ่อยครั้งนำไปสู่ปัญหาทางสุขภาพซึ่งปกติสัมพันธ์กับความเครียดในะระดับสูง
การตอบสนองทางสรีรภาพ > ความเครียดที่มีผลต่อการสื่อสาร > คุณภาพการนอน

การนอนหลับเป็นการพักผ่อนและฟื้นกำลังหลังจากทำงานทั้งวัน
ดังนั้น การนอนให้พอจึงสำคัญมากสำหรับคนเครียดเพราะช่วยให้คิดได้ดีขึ้น
แต่โชคไม่ดีว่า ความเครียดเปลี่ยนแปลงสภาพทางเคมีของร่างกายแล้วทำให้นอนยาก
เช่น ฮอร์โมนสเตอรอยด์ที่หลั่งตอบสนองความเครียดคือ glucocorticoid สามารถขัดการนอน
การนอนหลับมี 4 ระยะและระยะที่ลึกสุดและทำให้พักผ่อนได้มากสุด จะได้ก็ต่อเมื่อหลับแล้ว 1 ชม.[ต้องการอ้างอิง]
ถ้าการนอนถูกขัดเรื่อย ๆ ก็จะไม่สามารถพักผ่อนได้เพียงพอ
ซึ่งทำให้หงุดหงิดและไม่สามารถสื่อสารกับคนอื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ
การตอบสนองทางสรีรภาพ > ประสบการณ์เครียดทางสังคมที่มีผลต่อการสื่อสาร

ความเครียดอาจก่อปัญหาหลายอย่าง
อย่างหนึ่งที่รู้ก็คือสื่อสารได้ไม่ดี
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างที่ความเครียดมีผลต่อการสื่อสาร
การตอบสนองทางสรีรภาพ > ประสบการณ์เครียดทางสังคมที่มีผลต่อการสื่อสาร > ความแตกต่างทางวัฒนธรรม

วัฒนธรรมต่าง ๆ ของโลกสามารถจัดเป็น 2 หมู่
คือสังคมแบบปัจเจกบุคคล และสังคมแบบชุมชนนิยม
สังคมแบบปัจเจกบุคคล เช่นที่พบในสหรัฐ ทุกคนเป็นอิสระจากกันและกัน มีความสำเร็จและเป้าหมายเป็นของตนเอง
สังคมแบบชุมชนนิยม เช่นที่พบในประเทศเอเชียต่าง ๆ มองสังคมว่าต้องพึ่งซึ่งกันและกัน และให้ค่านิยมแก่ความถ่อมตัวและครอบครัว
ความแตกต่างทางวัฒนธรรมเช่นนี้อาจมีผลต่อการสื่อสารระหว่างบุคคลเมื่อเครียด
ยกตัวอย่างเช่น สมาชิกของวัฒนธรรมแบบปัจเจกบุคคลอาจลังเลในการขอยาแก้ปวดเพราะไม่ต้องการถูกดูถูกว่าอ่อนแอ
แต่สมาชิกของสังคมแบบชุมชนนิยมไม่จำเป็นต้องลังเล
เพราะเป็นสังคมที่ทุกคนช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน
การตอบสนองทางสรีรภาพ > ประสบการณ์เครียดทางสังคมที่มีผลต่อการสื่อสาร > การเปลี่ยนแปลงภายในครอบครัว

การหย่าร้าง ความตาย และการแต่งงานใหม่ล้วนแต่เป็นเหตุการณ์สร้างความยุ่งเหยิงในครอบครัว
แม้ทุกคนที่เกี่ยวข้องจะได้รับผล แต่ก็อาจมีผลแก่เด็กมากที่สุด
เพราะอายุน้อยจึงยังไม่มีทักษะรับมือกับสถานการณ์ใหม่ ๆ[ต้องการอ้างอิง]
เพราะเหตุนี้ เหตุการณ์เครียดอาจเปลี่ยนพฤติกรรมของเด็ก
การคบเพื่อนกลุ่มใหม่ หรือการเกิดนิสัยใหม่ที่ไม่ดี เป็นความเปลี่ยนแปลงอย่างหนึ่งที่ความเครียดอาจเป็นตัวจุดชนวน
การตอบสนองต่อความเครียดที่น่าสนใจอย่างหนึ่งก็คือการคุยกับเพื่อนจินตนาการ
เด็กอาจจะรู้สึกโกรธพ่อแม่หรือเพื่อนซึ่งตนรู้สึกว่าทำให้ชีวิตของตนต้องเปลี่ยนไป
และต้องการหาคนคุยด้วยแต่ต้องไม่ใช่คนที่โกรธ
ดังนั้น จึงคุยกับเพื่อนที่ไม่มี แต่นี่เท่ากับไม่คุยกับบุคคลรอบ ๆ ตัว
การช่วยเหลือทางสังคมและผลต่อสุขภาพ

นักวิจัยได้สนใจว่า รูปแบบและระดับความช่วยเหลือทางสังคมที่บุคคลหนึ่ง ๆ ได้รับจะมีผลต่อความเครียดและสุขภาพของบุคคลนั้นเท่าไร
งานศึกษาต่าง ๆ ได้พบอย่างสม่ำเสมอว่า ความช่วยเหลือทางสังคมสามารถป้องกันผลความเครียดต่อร่างกายและจิตใจ
โดยมีกลไกหลายอย่าง
แบบจำลองแบบ "ผลโดยตรง" (direct effect) แสดงว่า ความช่วยเหลือทางสังคมมีผลดีโดยตรงต่อสุขภาพเพราะเพิ่มอารมณ์ดี เพิ่มการปรับตัวได้ดี เพิ่มเสถียรภาพพร้อมความแน่นอนของอนาคต และช่วยกันปัญหาทางสังคม ทางกฎหมาย และทางเศรษฐกิจที่อาจมีผลลบต่อสุขภาพ
ส่วนแบบจำลองแบบ "ผลกันชน" (buffering effect) แสดงว่า ความช่วยเหลือทางสังคมมีอิทธิพลสูงสุดต่อสุขภาพเมื่อเครียด ไม่ว่าจะช่วยให้มองสถานการณ์อย่างมีภัยน้อยลงหรือช่วยรับมือกับความเครียด
และนักวิชาการก็ได้พบหลักฐานสนับสนุนแบบจำลองทั้งสองนี้
การช่วยเหลือทางสังคมนิยามโดยเฉพาะว่า เป็นการช่วยเหลือทางจิตใจหรือทางสิ่งของที่เครือข่ายสังคมให้ โดยมุ่งช่วยบุคคลให้รับมือกับความเครียด
นักวิชาการโดยทั่วไปจะแยกแยะรูปแบบต่าง ๆ ของการช่วยเหลือทางสังคมรวมทั้ง การช่วยเหลือทางสิ่งของ (instrumental support) เช่น ทางการเงิน หรือการช่วยไปส่งหาหมอ, ทางข้อมูล (informational support) เช่น ให้ความรู้ ช่วยเรื่องการศึกษา หรือคำแนะนำเพื่อแก้ปัญหา, และทางอารมณ์ (emotional support)
เช่น ให้ความเห็นอกเห็นใจ ให้กำลังใจ เป็นต้น
การช่วยเหลือทางสังคมสามารถลดความเครียดที่เกิดช่วงตั้งครรภ์
การสื่อสารกับคนเครียด

การช่วยเหลือของเพื่อนและชุมชนจะช่วยให้บุคคลสามารถสื่อสารได้เมื่อเครียด
เพราะจะรู้สึกว่าเป็นสมาชิกของเครือข่ายสังคมที่ห่วงใยและสนใจกันและกัน ช่วยลดความเครียดและให้รับมือกับมันได้ดีกว่า
การช่วยเหลือทางสังคมและทางจิตใจแก่กันและกันบ่งว่า สมาชิกสำคัญและมีคุณค่า
ความเครียดของบุคคลจะมีผลต่อคนรอบ ๆ ข้างโดยเฉพาะครอบครัว
สมาชิกครอบครัวอาจประสบกับอารมณ์ที่ขัดแย้งกันหลายอย่างเมื่อต้องดูแลบุคคลที่รัก
คือ ความกรุณา ความต้องการป้องกันภัย และความห่วงใยอาจผสมรวมกับความรู้สึกว่าหมดหนทางและเหมือนกับถูกติดกับ
การให้ความช่วยเหลือทางจิตใจเป็นเรื่องสำคัญเมื่อช่วยสมาชิกครอบครัวให้รับมือกับปัญหาเมื่อต้องดูแลบุคคลที่รัก (ผู้เป็นคนเครียด)
การวัด

ความเครียดที่บุคคลกำลังประสบในชีวิตสามารถประเมินโดยเทียบกับค่าวัดเหตุการณ์ชีวิต
ตัวอย่างเช่น มาตราที่จิตแพทย์พัฒนาขึ้นในปี 1967 และกำหนดเหตุการณ์เครียด 43 อย่างในชีวิต
คือ Holmes and Rahe stress scale หรือ Social Readjustment Rating Scale (SRRS)
เพื่อคำนวณคะแนนรวม ให้บวกค่าการเปลี่ยนแปลงในชีวิตที่เกิดขึ้นในปีที่ผ่านมา
คะแนนเกิน 300 แสดงว่ามีโอกาสป่วย คะแนนระหว่าง 150-299 หมายถึงโอกาสเสี่ยงที่รองลงมา และคะแนนน้อยกว่า 150 คือมีโอกาสเสี่ยงป่วยเพียงเล็กน้อย
| เหตุการณ์ชีวิต 	 | ค่า |
| --- | --- |
คู่ครองเสียชีวิต: 100
หย่ากับคู่ครอง: 73
แยกอยู่กับคู่ครอง: 65
ถูกจำคุก: 63
สมาชิกครอบครัวที่ใกล้ชิดเสียชีวิต: 63
บาดเจ็บหรือป่วย: 53
แต่งงาน: 50
ถูกไล่ออกจากงาน: 47
กลับดีกับคู่ครอง: 45
เกษียณ: 45
สุขภาพของสมาชิกครอบครัวไม่ดี: 44
ตั้งครรภ์: 40
ปัญหาทางเพศ: 39
ได้สมาชิกใหม่ในครอบครัว: 39
การเปลี่ยนแปลงทางธุรกิจ: 39
การเงินเปลี่ยน: 38
เพื่อนสนิทเสียชีวิต: 37
เปลี่ยนอาชีพใหม่: 36
ทะเลาะกันมากขึ้น: 35
การจำนอง/หนี้สินสำคัญ: 32
การถูกบังคับเอาทรัพย์จำนอง: 30
หน้าที่รับผิดชอบในการงานเปลี่ยน: 29
บุตรแยกไปอยู่ต่างหาก: 29
ปัญหากับญาติของสามีภรรยา: 29
ประสบความสำเร็จที่ดีเยี่ยม: 28
คู่ครองเริ่มหรือเลิกทำงาน: 26
เริ่มหรือหยุดเรียน: 26
สถานะความเป็นอยู่เปลี่ยนไป: 25
การเปลี่ยนนิสัยตนเอง: 24
ปัญหากับเจ้านาย: 23
เวลาหรือสภาพการทำงานเปลี่ยนไป: 20
เปลี่ยนที่อยู่: 20
เปลี่ยนสถานศึกษา: 20
เปลี่ยนการพักผ่อนหย่อนใจ: 19
เปลี่ยนกิจกรรมทางศาสนา: 19
เปลี่ยนกิจกรรมทางสังคม: 18
การจำนอง/หนี้สินย่อย ๆ: 17
เปลี่ยนนิสัยการนอน: 16
เปลี่ยนจำนวนการนัดพบกันของครอบครัว: 15
เปลี่ยนนิสัยการกิน: 14
พักร้อน: 13
ทำผิดกฎหมายย่อย ๆ: 10
มีมาตราอีกรุ่นหนึ่งสำหรับเด็ก ดังต่อไปนี้
| เหตุการณ์ชีวิต 	 | ค่า |
| --- | --- |
ตั้งครรภ์โดยไม่ได้ตั้งใจ: 100
พ่อแม่เสียชีวิต: 100
แต่งงาน: 95
พ่อแม่หย่ากัน: 90
เสียรูปโฉมอย่างมองเห็นได้: 80
เป็นพ่อโดยไม่ได้แต่งงาน: 70
พ่อแม่ถูกจำคุกมากกว่า 1 ปี: 70
พ่อแม่แยกกันอยู่: 69
พี่น้องเสียชีวิต: 68
เพื่อน ๆ เปลี่ยนการยอมรับ: 67
พี่หรือน้องสาวตั้งครรภ์โดยไม่ได้แต่งงาน: 64
พบว่าตนเป็นลูกเลี้ยง: 63
พ่อแม่แต่งงานใหม่กับพ่อ/แม่เลี้ยง: 63
เพื่อนสนิทเสียชีวิต: 63
มีความพิการแต่กำเนิดที่มองเห็นได้: 62
ป่วยหนักต้องเข้า รพ.: 58
ตกวิชา: 56
ไม่ได้รับเลือกให้เข้าร่วมกิจกรรมนอกชั้นเรียน: 55
พ่อหรือแม่เข้า รพ.: 55
พ่อแม่ถูกจำคุกเกิน 30 วัน: 53
เลิกกับแฟน: 53
เริ่มออกเดต: 51
ถูกพักเรียน: 50
เริ่มใช้ยาเสพติดหรือเหล้า: 50
ได้น้องใหม่: 50
พ่อแม่ทะเลาะกันเพิ่มขึ้น: 47
พ่อแม่เสียงาน: 46
ประสบความสำเร็จที่ดีเยี่ยม: 46
ฐานะทางการเงินของพ่อแม่เปลี่ยนไป: 45
เข้ามหาวิทยาลัยที่ต้องการได้: 43
เป็นนักเรียนปีสุดท้ายในไฮสกูล: 42
พี่น้องเข้า รพ.: 41
พ่อแม่ไม่อยู่บ้านเพิ่มขึ้น: 38
พี่น้องแยกออกไปอยู่เอง: 37
มีผู้ใหญ่คนที่สามเพิ่มขึ้นในบ้าน: 34
เป็นสมาชิกของโบสถ์อย่างสมบูรณ์: 31
พ่อแม่ทะเลาะกันน้อยลง: 27
ทะเลาะกับพ่อแม่น้อยลง: 26
พ่อแม่เริ่มทำงาน: 26
เกณฑ์นี้ใช้ในจิตเวชเพื่อกำหนดผลของเหตุการณ์ชีวิต
ดูเพิ่ม

ปฏิกิริยาเฉียบพลันต่อความเครียด
การปรับตัว (จิตวิทยา)
การจัดการความเครียด
การบำบัดโดยการปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรม
ความไม่ลงรอยกันทางประชาน
การปรับตัวไม่ดี
ความเจ็บป่วยทางอารมณ์และจิตใจ
การลดความเครียดอิงสติ
ความผิดปกติที่เกิดหลังความเครียดที่สะเทือนใจ
ความยืดหยุ่นได้ทางด้านจิตใจ
ความเครียด (ชีววิทยา)
นางแก้วพิมพา

พระมหาเทวีอามพัน หรือ พระนางแก้วพิมพา (ลาว: ນາງແກ້ວພິມພາ; ค.ศ. 1343–1438) เป็นสมเด็จพระราชินีนาถแห่งล้านช้างใน ค.ศ. 1438 พระนางยังเป็นที่รู้จักในตำแหน่งมหาเทวี และอาจเป็นพระประมุขหญิงองค์เดียวแห่งอาณาจักรล้านช้าง พงศาวดารบางส่วนรายงานว่า พระนางขึ้นครองราชย์เพียงไม่กี่เดือนก่อนที่จะถูกถอดถอนและปลงพระชนม์ตอนมีพระชนมมายุ 95 พรรษา รัชสมัยอันสั้นของพระนางเป็นจุดสูงสุดของช่วงเวลาสิบปีแห่งการปลงพระชนม์พระมหากษัตริย์ที่พระนางได้จัดฉากผ่านกษัตริย์หุ่นเชิดหลายพระองค์
อัตลักษณ์ที่แท้จริงของ มหาเทวี ยังคงเป็นประเด็นพิพาททั้งในพระราชพงศาวดารยุคหลัง และในบรรดานักวิชาการปัจจุบัน เธอได้รับการอธิบายว่าเป็นพระราชธิดาองค์โต พระกนิษฐภคินี พระมเหสีองค์หลัก หรือพระวิมาดา (แม่เลี้ยง) ของพระเจ้าสามแสนไท จากเบาะแสแน่นอนเพียงไม่กี่แห่งที่บอกถึงตัวตนของพระนาง ตำแหน่ง มหาเทวี สงวนไว้สำหรับราชินีองค์หลักของกษัตริย์ผู้ปกครองเท่านั้น นักวิชาการ มาร์ติน สจวต-ฟอกซ์และ Amphay Dore ชี้ให้เห็นว่า ทั้งพระชนมพรรษาตอนถูกประหารชีวิตและตำแหน่ง มหาเทวี ระบุอัตลักษณ์ที่แท้จริงเป็น Keo Lot Fa แห่งอยุธยา สมเด็จพระราชินีของพระเจ้าฟ้างุ้ม ผู้ที่น่าจะถือครองตำแหน่ง มหาเทวี หลังพระนางแก้วเก็งยาสวรรคตใน ค.ศ. 1368 ไม่นานก่อนที่พระเจ้าฟ้างุ้มถูกถอดถอนใน ค.ศ. 1371 แม้ว่าตัวตนของพระนางยังคงเป็นปริศนา พระราชพงศาวดารหลายฉบับเห็นพ้องกันว่าพระนางเป็นผู้ปกครองโดยพฤตินัยในช่วงที่เกิดข้อพิพาทการสืบราชสมบัติอันโหดร้ายระหว่างฝ่ายต่าง ๆ ในราชสำนัก ตั้งแต่การสวรรคตของพระยาล้านคำแดง จนถึงการขึ้นครองราชย์ของพระเจ้าไชยจักรพรรดิแผ่นแผ้ว
ความขัดแย้งในราชสำนักและการสืบทอด

ช่วงระหว่าง ค.ศ. 1428 ถึง 1438 ในล้านช้าง เริ่มต้นตั้งแต่การสวรรคตก่อนวัยอันควรของพระยาล้านคำแดง เป็นช่วงที่เกิดวิกฤตการณ์การสืบทอดราชสมบัติอันยาวนาน ซึ่งเกิดจากคู่แข่งฝ่ายต่าง ๆ ในราชสำนัก พระราชพงศาวดารหลายฉบับมีความขัดแย้งในเรื่องลำดับเหตุการณ์ที่แน่นอน หรือแม้กระทั่งการครองราชย์ของพระมหากษัตริย์ที่แน่นอน ในช่วงเวลาแห่งความสับสนนี้ มีพระมหากษัตริย์ 7 พระองค์ต้องสวรรคตติดต่อกัน ซึ่งเชื่อกันว่าพระมหาเทวีเป็นผู้จัดฉาก ดังนี้:
เจ้าพรหมทัต (1428–1429) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 10 เดือน
เจ้ายุคล (1429–1430) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 8 เดือน
เจ้าก้อนคำ (1430–1432) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 18 เดือน
เจ้าคำเต็มซ้า (1432)  ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 5 เดือน
เจ้าลือไชย (1432–1433) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 6 เดือน
เจ้าไค้บัวบาน (1433–1436) ถูกลอบปลงพระชนม์หลังจากนั้นเพียง 3 ปี
เจ้าคำเกิด (1436–1438) น่าจะถูกวางยาพิษหลังจากนั้นเพียง 2 ปี
ในช่วงดังกล่าวไม่เป็นที่กระจ่างว่ามีกลุ่มต่าง ๆ ในราชสำนักเท่าใด ฝ่ายหนึ่งเป็นขุนนางเก่าจากเมืองซวาที่ต่อต้านพระเจ้าฟ้างุ้มตอนที่พระองค์รวบอำนาจปกครองใน ค.ศ. 1954 และสถาปนาอาณาจักรล้านช้างผ่านการพิชิตทางทหาร ฝ่ายหนึ่งเป็นผู้สนับสนุนพระเจ้าฟ้างุ้มจากชาวลาวและเขมรในช่วงพิชิตดินแดนและต่อมาได้ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสำคัญภายในราชอาณาจักร และอีกฝ่ายหนึ่ง รวมถึงผู้มีอิทธิพลภายนอกจากอาณาจักรอยุธยาและล้านนา อาณาจักรคู่แข่งที่ได้ประโยชน์จากความอ่อนแอทางการเมืองภายในอาณาจักรล้านช้าง
พระราชประวัติ

Le Boulanger ระบุไว้ใน Histoire du Laos Français ว่า มหาเทวี เป็นพระราชธิดาองค์โตในพระเจ้าสามแสนไท สิลา วีระวงส์ นักประวัติศาสตร์ลาว เชื่อว่าพระนางเป็นพระกนิษฐภคินีของพระเจ้าสามแสนไท Michel Oger โต้แย้งว่าพระนางเป็นพระมเหสีหลักของพระเจ้าสามแสนไท พระราชมารดาของพระยาล้านคำแดง Amphay Dore และมาร์ติน สจวต-ฟอกซ์โต้แย้งว่าพระนางเป็น Keo Lot Fa พระราชินีของพระเจ้าฟ้างุ่ม ผู้เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ข้อมูลของแต่ละคนใช้พงศาวดารลาวในยุคหลังตามฉบับและการวิเคราะห์ที่แตกต่างกัน
อ่านเพิ่ม

de Berval, Rene (1959). Kingdom of Laos: The Land of the Million Elephants and the White Parasol. Saigon: France-Asie.
Dore, Amphay (1987). Aux sources de la civilisation Lao: Contribution ethno-historique a a connaissance de la culture louang phrabanaise (Doctoral Thesis ed.). Paris: Cercle de la Culture et de Recherches Laotiennes.
Hoshino, Tatsuo (1986). Pour une histoire medievale du moyen Mekcong. Bangkok: Editions Duang Kamol. ISBN 9742104115.
Le Boulanger, Paul (1930). "Histoire du Laos français. Essai d'une étude chronologique des principautés laotiennes". Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient. 30 (1): 423–430.
Oger, Michel (1972). "La Iegende de Mahathevi". Bulletin des Amis du Royaume Lao. 7: 109.
Simms, Peter and Sanda (1999). The Kingdoms of Laos: Six Hundred Years of History. Curzon Press. ISBN 0-7007-1531-2.
Stuart-Fox, Martin (1993). "Who was Maha Thevi?". Siam Society Journal. 81.
Stuart-Fox, Martin (1998). The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline. White Lotus Press. ISBN 974-8434-33-8.
Stuart-Fox, Martin (2006). Naga Cities of the Mekong: A Guide to the Temples, Legends, and History of Laos. Media Masters. ISBN 978-981-05-5923-6.
Stuart-Fox, Martin (2008). Historical Dictionary of Laos. The Scarecrow Press, Inc. ISBN 978-0-8108-5624-0.
Viravong, Sila (1964). History of Laos (trans.). New York: Paragon Book. ISBN 0-685-41963-0.
| ก่อนหน้า |  | นางแก้วพิมพา |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| เจ้าคำเกิด |  |   กษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านช้าง  (ค.ศ. 1438) |  | พระเจ้าไชยจักรพรรดิแผ่นแผ้ว |
การป้องกันโรคมะเร็ง

อัตราการตายที่ปรับอายุแล้ว (age-adjusted) ของผู้ป่วยโรคมะเร็งต่อประชากร 100,000 คนในปี 2004




  ไม่มีข้อมูล
  ≤ 55
  55-80
  80-105
  105-130
  130-155
  155-180

  180-205
  205-230
  230-255
  255-280
  280-305
  ≥ 305
การป้องกันโรคมะเร็ง เป็นข้อปฏิบัติเพื่อลดความชุกโรคมะเร็งและอัตราการตาย
ซึ่งขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนพฤติกรรมและการไปตรวจคัดกรองโรคของบุคคล ตลอดจนนโยบายป้องกันโรคมะเร็งของรัฐ
การป้องกันมะเร็งทั่วโลกถือว่าสำคัญยิ่งเพราะมีผลต่อประชากรเป็นจำนวนมาก ช่วยโปรโหมตพฤติกรรมเพื่อสุขภาพซึ่งลดผลระยะยาวของมะเร็ง มีค่าใช้จ่ายที่คุ้มค่าและทำได้ในคนทุกชนชั้น
กรณีคนไข้มะเร็งโดยมากเนื่องกับปัจจัยเสี่ยงทางสิ่งแวดล้อม และการเปลี่ยนพฤติกรรมจะคุมปัจจัยเช่นนี้ได้หลายอย่าง
กรณีการตายเกินกว่า 75% สามารถป้องกันได้โดยเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ รวมทั้งยาสูบ น้ำหนักเกิน/โรคอ้วน ขาดสารอาหาร ไม่ออกกำลังกาย การดื่มแอลกอฮอล์ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และมลภาวะอากาศ
แต่ก็ไม่สามารถคุมปัจจัยสิ่งแวดล้อมทุกอย่างได้ เช่น รังสีภูมิหลัง และก็ยังมีเหตุของมะเร็งอื่น ๆ เช่น ความผิดปกติทางพันธุกรรมที่สืบทอดได้
เทคนิกการตัดต่อยีนที่กำลังพัฒนาในปัจจุบันอาจช่วยป้องกันปัญหานี้ได้ในอนาคต
การตรวจคัดโรคปัจจุบันอาจปรับปรุงได้โดยลดการทำให้เจ็บ (invasiveness) และเพิ่มความจำเพาะ (specificity) โดยพิจารณาลักษณะทางชีวภาพของบุคคลเป็นราย ๆ (population-based personalized cancer screening)
วิธีการ

ทุกคนสามารถเกิดมะเร็งได้
อายุเป็นปัจจัยสำคัญที่สุด คือ มะเร็งอัตราร้อยละ 75 เกิดในผู้มีอายุ 55 ปีและยิ่งกว่านั้น
วิธีการ > อาหาร

บทความหลัก: อาหารกับโรคมะเร็ง
มีการเสนอแนะนำอาหารหลายอย่างเพื่อลดความเสี่ยงมะเร็ง แต่หลักฐานสนับสนุนก็ไม่ชัดเจน
ปัจจัยหลักเกี่ยวกับอาหารที่เพิ่มความเสี่ยงรวมทั้งโรคอ้วนและการดื่มแอลกอฮอล์
แม้อาหารที่มีผักผลไม้น้อยและมีเนื้อแดงมากจะโทษว่าเป็นปัจจัยเสี่ยงแต่ก็ยังไม่ได้ยืนยัน
งานวิเคราะห์อภิมานปี 2014 ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างผักผลไม้กับโรคมะเร็ง
การทานกาแฟสัมพันธ์กับความเสี่ยงมะเร็งตับที่ลดลง
งานศึกษาหลายงานเชื่อมการทานเนื้อบางอย่างเป็นจำนวนมาก คือเนื้อแดงหรือเนื้อแปรรูป กับความเสี่ยงมะเร็งเต้านม มะเร็งลำไส้ใหญ่ และมะเร็งตับอ่อนที่สูงขึ้น เพราะเนื้อที่หุงด้วยอุณหภูมิสูงมีสารก่อมะเร็ง
ข้อแนะนำอาหารเพื่อป้องกันมะเร็งปกติจะเน้นการให้ทานผักผลไม้ ข้าวกล้อง และปลา โดยหลีกเลี่ยงเนื้อสีแดง (รวมเนื้อวัว หมู และแกะ) และเนื้อแปรรูป ไขมันสัตว์ และคาร์โบไฮเดรตขัดสี (เช่น น้ำตาลทราย)
วิธีการ > การออกกำลังกาย

งานวิจัยแสดงว่า การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งหลายอย่างถึง 30%
รวมทั้งมะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งเต้านม และมะเร็งเยื่อบุมดลูก
แม้กลไกทางชีวภาพของความสัมพันธ์เช่นนี้จะยังไม่ชัดเจน
แต่งานวิจัยก็ได้แสดงว่า การออกกำลังกายอาจลดความเสี่ยงโดยคุมน้ำหนัก ลดระดับฮอร์โมน เช่น เอสโตรเจนและอินซูลิน ลดการอักเสบ และทำระบบภูมิคุ้มกันให้แข็งแรง
วิธีการ > ยา

แนวคิดว่ายาสามารถใช้ป้องกันมะเร็งได้น่าสนใจ และมีหลักฐานในบางกรณี
ในกลุ่มประชากรทั่วไป ยาแก้อักเสบชนิดไม่ใช่สเตอรอยด์ (NSAID) ลดความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่แต่มีผลข้างเคียงต่อหลอดเลือดและหัวใจตลอดจนทางเดินอาหาร จึงมีผลลบมากกว่าผลบวก
แอสไพรินลดความเสี่ยงตายจากมะเร็งประมาณ 7%
ยากลุ่ม COX-2 inhibitor อาจลดอัตราการเกิดติ่งเนื้อเมือกในผู้มีโรค familial adenomatous polyposis
แต่ก็มีผลที่ไม่ต้องการเช่นเดียวกันกับ NSAID
การใช้ยา tamoxifen หรือ raloxifene ทุกวันพบว่า ลดความเสี่ยงการเกิดมะเร็งเต้านมในหญิงผู้เสี่ยงสูง
ส่วนยาต้านฮอร์โมนแอนโดรเจนคือ 5-alpha-reductase inhibitor เช่น finasteride มีผลลบเทียบกับผลบวกที่ไม่ชัดเจน
วิตามินไม่มีประสิทธิภาพป้องกันมะเร็ง
แต่วิตามินดีในเลือดต่ำก็มีสหสัมพันธ์กับความเสี่ยงมะเร็งที่สูงขึ้น
แต่จะเป็นความสัมพันธ์แบบเหตุหรือไม่ หรือว่ามีฤทธิ์ป้องกันจริง ๆ หรือไม่ ก็ยังไม่ได้ระบุ
อาหารเสริมคือ บีตา-แคโรทีน พบว่าเพิ่มอัตรามะเร็งปอดในผู้เสี่ยงสูง
กรดโฟลิกไม่ช่วยป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่และอาจเพิ่มติ่งเนื้อเมือกในลำไส้ใหญ่
งานปริทัศน์เป็นระบบปี 2018 สรุปว่า หลักฐานคุณสภาพสูงแสดงว่า ซีลีเนียมไม่มีผลลดความเสี่ยงมะเร็ง