stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
การสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
ของที่ระลึกเนื่องในพระราชพิธีพระศพ > เข็มที่ระลึกสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานพระบรมราชานุญาตในการดำเนิน “โครงการจัดทำเข็มที่ระลึก สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์” เพื่อให้ประชาชนร่วมกับรัฐบาลน้อมรำลึกในพระกรุณาธิคุณและแสดงความจงรักภักดี รวมทั้งมีเข็มที่ระลึกเพื่อประดับและเก็บรักษาไว้เป็นที่ระลึกแห่งความทรงจำ ตลอดจนเพื่อนำรายได้ภายหลังหักค่าใช้จ่ายสมทบทุน “สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์”
โดยได้รับความกรุณาจาก ร้อยเอกจิทัศ ศรสงคราม พระนัดดาในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เป็นผู้ออกแบบเข็มที่ระลึก ซึ่งมีลักษณะเป็นรูปวงรี ขนาดประมาณ 2.2 x 3 เซนติเมตร ด้านหน้าเป็นอักษรพระนาม “กว” ใต้จุลมงกุฎ บนพื้นสีขาว ประดับคริสตัลที่ตัวอักษร ส่วนด้านหลังมีข้อความจารึกไว้เป็นวันเดือนปีประสูติ (6.5.2466) และวันเดือนปีสิ้นพระชนม์ (2.1.2551) โดยได้รับพระกรุณาธิคุณจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเลือกแบบเป็นพื้นสีขาว
เข็มที่ระลึกนี้บรรจุในกล่องสีฟ้า ที่มีความประณีต สวยงาม ฝากล่องด้านนอก มีลายเส้นอักษรพระนาม “กว” เป็นสีทอง และฝากล่องด้านในมีข้อความ “เข็มที่ระลึกสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เป็นสีทองเช่นกัน
ของที่ระลึกเนื่องในพระราชพิธีพระศพ > เพลงที่ระลึก เนื่องในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ > ส่งนางฟ้ากลับสวรรค์

สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) และ บริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จำกัด (มหาชน) จัดทำ โครงการจัดทำเพลงที่ระลึก สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เนื่องในโอกาสการจัดงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ เพื่อส่งเสริมการดำเนินงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ ให้เป็นไปอย่างสมพระเกียรติ
หน่วยงานภาครัฐและเอกชนดังกล่าวข้างต้น จึงร่วมกันผลิตเพลง “ส่งนางฟ้ากลับสวรรค์” ซึ่งประพันธ์คำร้องโดย นายนิติพงษ์ ห่อนาค ประพันธ์ทำนองโดย นายอภิไชย เย็นพูนสุข และขับร้องโดย นายธงไชย แมคอินไตย์ เพื่อเป็นเพลงที่ระลึก สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เนื่องในโอกาสการจัดงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ
สำหรับใช้เผยแพร่ ทางสื่อประเภทต่าง ๆ คือ วิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ เสียงตามสายในแหล่งชุมชน ตลอดจนการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์โครงการฯ และเนื้อเพลงฯ ทางสื่อสิ่งพิมพ์ ก่อนช่วงพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ ในราวปลายเดือนกันยายน–กลางเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2551 ทั้งนี้ เพื่อเป็นสื่อกลางให้พสกนิกรชาวไทย ได้ร่วมกับรัฐบาล ในการถวายพระเกียรติ และสำนึกในพระกรุณาธิคุณ ตลอดจนถวายความอาลัยแด่ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
ของที่ระลึกเนื่องในพระราชพิธีพระศพ > เพลงที่ระลึก เนื่องในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ > ประโคมเพลง ประเลงถวาย

บทความหลัก: ประโคมเพลง ประเลงถวาย
สถานีวิทยุแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดทำอัลบัมเพลงคลาสสิกชุด ประโคมเพลง ประเลงถวาย เพื่อแสดงความสำนึกในพระกรุณาธิคุณ ที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ทรงมีต่อวงการดนตรีคลาสสิก และทรงอุปถัมภ์วงดนตรีคลาสสิกต่างๆ โดยเฉพาะ "วงซิมโฟนีออร์เคสตราแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย" โครงการนี้เป็นการเชิญศิลปิน นักดนตรีและนักประพันธ์เพลงคลาสสิกชาวไทย 7 ท่าน เพื่อนำผลงานเพลงที่ประพันธ์ขึ้นภายหลังจากที่พระองค์สิ้นพระชนม์ และผลงานที่ประพันธ์ขึ้นเพื่ออัลบัมชุดนี้โดยเฉพาะ มารวบรวมจัดทำเป็นชุดซีดีและหนังสือประกอบซีดี จำนวน 10,000 ชุด เพื่อเป็นของที่ระลึกสำหรับผู้ได้รับเชิญร่วมเฝ้าฯ ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ และคณะกรรมการจัดงานฝ่ายต่างๆ นอกจากนี้ ยังได้มีการนำเพลงทั้งหมดแจกจ่ายให้ประชาชนผ่านการดาวน์โหลดทางเว็บไซต์ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย
ศิลปินที่ร่วมโครงการทั้ง 7 ท่าน ได้แก่ ณรงค์ฤทธิ์ ธรรมบุตร ทฤษฎี ณ พัทลุง ณัฐ ยนตรรักษ์ ณรงค์ ปรางเจริญ อภิสิทธิ์ วงศ์โชติ ศรสันติ์ นิวาสานนท์ และ สมเถา สุจริตกุล ได้ประพันธ์บทเพลงเพื่อแสดงความอาลัยในรูปแบบและลักษณะเฉพาะแตกต่างกัน เช่น เพลง "ถวายปฏิญญา" ของณรงค์ฤทธิ์นั้น จะเน้นความอลังการทางศิลปะที่ถ่ายทอดจากกวีนิพนธ์ เพลง "นิรันดร์" ของทฤษฎีมีทำนองและเครื่องดนตรีแบบไทยผสมผสาน เป็นต้น
ดูเพิ่ม

พระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
แหล่งข้อมูลอื่น

งานบำเพ็ญพระราชกุศลพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เก็บถาวร 2008-02-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จากเว็บไซต์เครือข่ายกาญจนาภิเษก
พระเมรุพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
ริ้วกระบวนเชิญพระมหาพิชัยราชรถทรงพระโกศพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เคลื่อนผ่านหน้าพระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท
รายชื่อผลงานเพลงของศักดิ์สิทธิ์ เวชสุภาพร

| ผลงานเพลงของโต๋ ศักดิ์สิทธิ์ เวชสุภาพร |
| --- | --- |
สตูดิโออัลบั้ม: 2
อัลบั้มรวมเพลง: 2
อีพี: 2
ซิงเกิล: 27
อัลบั้มดนตรีบรรเลง: 4
อัลบั้ม > สตูดิโออัลบั้ม

| ชื่ออัลบั้ม | รายละเอียด | รายชื่อเพลง |
| --- | --- | --- |
| Living in C Major |  วางจำหน่าย: 31 มกราคม 2550  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: โซนี บีเอ็มจี | รายชื่อเพลง Prelude in C Major  รักเธอ  อะไรก็ได้  ถึงเธอคนนั้น  ปิดๆ เปิดๆ  เฉียด  ไม่มีวันอยู่แล้ว  ได้ไหม?  ฉันจะไม่ลืม  Friends Interlude  นานานา feat.B5  แรงใจ  First Love |
| Munk? |  วางจำหน่าย: 28 กรกฎาคม 2551  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: โซนี บีเอ็มจี | รายชื่อเพลง มั้ง?  Interlude  ไม่อยากรู้  เพลงของหัวใจ  เปิดประตูหัวใจ  ไม่รู้จริงๆ  โอ๊ะ โอ  รักนิดๆ  เพราะความรักแท้ๆ  เพลงที่เขียนไม่จบ  เล่นดนตรี (ยังจะง่ายกว่า) |
อัลบั้ม > อัลบั้มดนตรีบรรเลง

| ชื่ออัลบั้ม | รายละเอียด | รายชื่อเพลง |
| --- | --- | --- |
| Tor Vejsupaporn Plays the Boyd Kosiyapong Songbook |  วางจำหน่าย: 2545  รูปแบบ: ซีดี  ค่าย: เบเกอรี่มิวสิค | รายชื่อเพลง เหมือนเคย  ลมหายใจ  คนข้างล่าง  สัญญา  พอ  ห่างไกลเหลือเกิน  หัวใจผูกกัน  ดาว  ใคร  พ่อ |
| Piano & I |  วางจำหน่าย: 28 ตุลาคม 2547  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: โซนี บีเอ็มจี | รายชื่อเพลง He Leadeth Me  รักใน C Major  ได้ไหม?  Joyfulness  สักวันหนึ่ง  คนไม่พิเศษ  Minuet in G & Canon in D  Home  คิดลึก  เฉียด  ที่แห่งนี้  Asian Breeze  The Gift  เขมรไทรโยค |
| Piano & I Part Two |  วางจำหน่าย: 29 พฤศจิกายน 2550  รูปแบบ: ซีดี  ค่าย: โซนี บีเอ็มจี, ดาวน์โหลด | รายชื่อเพลง แผ่นที่ 1 รักเธอ  ไม่มีวันอยู่แล้ว  ฤดูที่แตกต่าง (Seasons Change)  พม่าเห่ (เดือนเพ็ญ)  เพื่อเธอ  ยังรอคอยเธอเสมอ  Impromptu Waltz in A Major  ใต้ร่มโพธิ์  Will You Still Love Me Tomorrow?  น้ำ Interlude  เรื่องเดียว  Christmas Medley  Gloria  อยากส่งความรัก แผ่นที่ 2 อยากส่งความรัก  เพื่อเธอ  ตามทางของพ่อ |
| Piano&I III : Yesterday & Everyday |  วางจำหน่าย: 23 กุมภาพันธ์ 2553  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: โซนี บีเอ็มจี | รายชื่อเพลง Ode To Joy  เพลงของหัวใจ  ไม่รู้จริงๆ  Great is Thy Faithfulness  Nearer,My God,to Thee  ต้นวรเชษฐ์ Prelude  ต้นวรเชษฐ์  ความลับ  So Far Away Medley  Sunset  คิดถึงบ้าน  ผ้าเช็ดหน้า  Everyday  รู้ไว้มีฉันรักเธอ  เวลากับความรัก  ขอภาพไว้คั่นตำรา |
อัลบั้ม > อัลบั้มรวมเพลง

| ชื่ออัลบั้ม | รายละเอียด |
| --- | --- |
Ultimate Collection:  วางจำหน่าย: 12 มิถุนายน 2555  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: โซนี มิวสิค
The Best:  วางจำหน่าย: 27 กุมภาพันธ์ 2557  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: บีอีซี-เทโร มิวสิค
อีพี

| ชื่ออัลบั้ม | รายละเอียด | รายชื่อเพลง |
| --- | --- | --- |
| Where is Love? |  วางจำหน่าย: 27 เมษายน 2554  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: โซนี บีเอ็มจี | รายชื่อเพลง อยู่ที่ไหน  รู้ทั้งรู้  กลั้นหายใจ  เพลงที่เขียนไม่จบ  สักวัน...แล้วมันจะผ่านไป  ไม่จำเป็น |
| Add 9 |  วางจำหน่าย: 5 ธันวาคม 2556  รูปแบบ: ซีดี, ดาวน์โหลด  ค่าย: บีอีซี-เทโร มิวสิค | รายชื่อเพลง GUGG (กั๊ก)  Interlude  โลกที่มีเธอ (how wonderful)  เหตุการณ์ความไม่สงบ (ของเรา)  ให้เรามองกลับมา  วันนี้ทำเลย |
ซิงเกิล

| ปี | ชื่อเพลง | อันดับเพลงสูงสุด> IW Chart  | อัลบั้ม |
| --- | --- | --- | --- |
| 2550 | "รักเธอ" | — | Living in C Major |
| 2550 | "อะไรก็ได้" | — | Living in C Major |
| 2550 | "ถึงเธอคนนั้น" | — | Living in C Major |
| 2550 | "ไม่มีวันอยู่แล้ว" | — | Living in C Major |
| 2550 | "อยากส่งความรัก" | — | Piano & I Part Two |
| 2551 | "มั้ง" | — | Munk? |
| 2551 | "ไม่อยากรู้" | — | Munk? |
| 2551 | "เพลงของหัวใจ" | — | Munk? |
| 2551 | "ไม่รู้จริงๆ" | — | Munk? |
| 2552 | "Everyday" | — | Piano&I III : Yesterday & Everyday |
| 2553 | "รู้ไว้มีฉันรักเธอ" | 6 | Piano&I III : Yesterday & Everyday |
| 2554 | "อยู่ที่ไหน" | 5 | Where is Love? |
| 2554 | "รู้ทั้งรู้" | 17 | Where is Love? |
| 2554 | "กลั้นหายใจ" | 19 | Where is Love? |
| 2556 | "โลกที่มีเธอ" | 20 | Add 9 |
| 2556 | "กั๊ก" | — | Add 9 |
| 2557 | "เหตุการณ์ความไม่สงบ (ของเรา)" | — | Add 9 |
| 2558 | "ฝากมากับดวงดาว" | 17 | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2559 | "รักจริงจริง" | — | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2559 | "สักวันคงได้เจอ" | 4 | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2560 | "ปรากฏการณ์" | 4 | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2560 | "เวลาของเรา" | — | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2560 | "Promised Journey" (約定旅程) | — | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2560 | "Closer To Your Heart" (住進你心裡) | — | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2561 | "ยิ้มก็พอ" Feat. Wonderframe | — | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2562 | "รักเลยได้มั้ย?" Feat. SYPS | — | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2562 | "เขตห้ามหวง" | — | ไม่มีอัลบั้ม |
"—" หมายถึงเพลงนั้นไม่ได้อยู่ในอันดับ / IW Chart เริ่มก่อตั้งเมื่อปลายปี พ.ศ. 2553
ซิงเกิล > เพลงประกอบภาพยนตร์ และละคร

| ปี | ชื่อเพลง | อันดับเพลงสูงสุด> IW Chart  | ภาพยนตร์ และละคร |
| --- | --- | --- | --- |
| 2556 | "ไม่พูดก็เข้าใจ" (ร่วมกับ แพรว คณิตกุล) | 4 | ตะวันฉายในม่านเมฆ |
| 2556 | "ฤดูที่ฉันเหงา" (คิว ฟลัวร์ ร่วมกับ โต๋ ศักดิ์สิทธิ์) | — | ฤดูที่ฉันเหงา |
| 2559 | "ไม่มีคำว่าสายเกินไป" | 16 | นางอาย |
| 2561 | "ที่รัก" | — | ชั่วโมงต้องมนต์ |
| 2562 | "อยู่ในใจฉัน" | — | A Waiting Bride นางสาวไม่จำกัดนามสกุล |
| 2564 | "ไม่รู้ตัว" Feat. ภัทรศยา เครือสุวรรณศิริ, ฌอห์ณ จินดาโชติ |  | เพลงประกอบละคร หว่อ อ้าย หนี่ เธอที่รัก |
| 2564 | "เป็นของเธอ" |  | เพลงประกอบละคร หว่อ อ้าย หนี่ เธอที่รัก |
"—" หมายถึงเพลงนั้นไม่ได้อยู่ในอันดับ / IW Chart เริ่มก่อตั้งเมื่อปลายปี พ.ศ. 2553
ซิงเกิล > ซิงเกิลรับเชิญ

| ปี | ชื่อเพลง | อัลบั้ม |
| --- | --- | --- |
| 2556 | "เจ็บ" (กบ วีรศักดิ์ ร่วมกับ โต๋ ศักดิ์สิทธิ์) | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2560 | "No Te Vas" (Dvicio ร่วมกับ โต๋ ศักดิ์สิทธิ์) | Qué Tienes Tú |
| 2560 | "Waiting for Love" (等等愛) (金贵晟 (โจชัว จิน) ร่วมกับ โต๋ ศักดิ์สิทธิ์) | Concise Singer |
ซิงเกิล > เพลงคริสเตียน

| ปี | ชื่อเพลง | อัลบั้ม |
| --- | --- | --- |
| 2555 | "ไม่ใช่ตัวข้า" "เพลงจากใจที่เคยแตกสลาย" | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2556 | "ขอบคุณเหลือเกิน" "วันนี้ทำเลย" | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2557 | "จนสุดปลาย" | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2558 | "ด้วยความเชื่อ" | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2560 | "รักษา" | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2562 | "คริสต์มาสคือความหวัง" | ไม่มีอัลบั้ม |
| 2564 | ในคํ่าคืนนี้ | ไม่มีอัลบั้ม |
ซิงเกิล > เพลงพิเศษ

| ปี | เพลง | หมายเหุต |
| --- | --- | --- |
| 2547 | ขวานไทยใจหนึ่งเดียว | รวมศิลปิน แต่งโดย ยืนยง โอภากุล |
| 2553 | ขอความสุขคืนกลับมา | รวมศิลปิน |
| 2555 | มาร์ชวชิราลงกรณ | รวมศิลปิน |
| 2556 | สดุดีมหราชา | รวมศิลปิน |
| 2559 | จากลูกของแผ่นดิน | รวมศิลปิน |
| 2561 | ชีวิตสัมพันธ์ | รวมศิลปิน |
| 2562 | จิตอาสา | รวมศิลปิน |
| 2563 | เช้าที่ดีกว่า | รวมศิลปิน |
| 2566 | ประชาธิไตย์ของเรา |  |
แหล่งข้อมูลอื่น

http://www.torofficial.com/index.php เก็บถาวร 2017-12-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Official Website
https://www.facebook.com/torsaksit Official Fanpage
https://www.instagram.com/torsaksit/
https://www.youtube.com/channel/UCED1wMUUNWDp1A46xK6z2HA
https://twitter.com/torsaksit
มกราคม พ.ศ. 2546

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
มกราคม
| อา | จ. | อ. | พ. | พฤ | ศ. | ส. |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
29 มกราคม 2546

ข่าวลือในกัมพูชาที่ว่า สุวนันท์ คงยิ่ง ดารานักแสดงไทยขวัญใจชาวกัมพูชา กล่าวว่านครวัดเป็นของไทย เป็นเหตุให้เกิดจลาจล มีการบุกเผาสถานทูตไทยและอาคารพาณิชย์ที่คนไทยเป็นเจ้าของ ในกรุงพนมเปญ รัฐบาลส่งเครื่องบินลำเลียงซี-130 ไปรับคนไทยกว่า 500 คนกลับประเทศ ปิดด่านชายแดน ลดระดับความสัมพันธ์ทางการทูต และเรียกร้องให้กัมพูชาชี้แจงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น พร้อมทั้งชดใช้ค่าเสียหาย
22 มกราคม 2546

เกิดเหตุแผ่นดินไหวที่สั่นสะเทือนจนรู้สึกได้จากหาดใหญ่ ภูเก็ต ถึงกรุงเทพมหานครนั้น มีต้นกำเนิดที่เมืองเมดานซึ่งมีพื้นที่ใหญ่สุดบนเกาะสุมาตรา ภาคเหนือของอินโดนีเซียในเวลา 09.58 น. ตามเวลาประเทศไทย ส่วนความแรงที่วัด ได้มีความแตกต่างกัน โดยสำนักงานธรณีวิทยาและกรมอุตุนิยมวิทยาท้องถิ่นอินโดนีเซีย วัดขนาดได้ 4.6
| ด ค กเหตุการณ์เดือนอื่น |
| --- | --- |
พ.ศ. 2568:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2567:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2566:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2565:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2564:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2563:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2562:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2561:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2560:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2559:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2558:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2557:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2556:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2555:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2554:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2553:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2552:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2551:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2550:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2549:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2548:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2547:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม 
พ.ศ. 2546:  มกราคม  กุมภาพันธ์  มีนาคม  เมษายน  พฤษภาคม  มิถุนายน  กรกฎาคม  สิงหาคม  กันยายน  ตุลาคม  พฤศจิกายน  ธันวาคม
อาญาสี่

อาญาสี่ คือระบบการปกครองของราชอาณาจักรล้านช้างในสมัยโบราณ ที่พัฒนาขึ้นมาหลังการสถาปนาราชอาณาจักรล้านช้างในสมัยสมเด็จพระเจ้าฟ้างุ้ม และเป็นระบบการปกครองดั้งเดิมที่ถูกจารึกอยู่ใน คัมภีร์พระธรรมศาสตร์หลวง หรือคัมภีร์กฎหมายโบราณของลาวในสมัยสมเด็จพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราชแห่งเวียงจันทน์ ตลอดจนกฎหมายท้าวพระยาโบราณของลาวและอีสานอีกหลายฉบับ ในวรรณกรรมโบราณเรียกระบบอาญาสี่ว่า เจ้าขันคำทั้งสี่ เมืองส่วนใหญ่ในราชอาณาจักรล้านช้างไม่ว่าจะเป็นนครหลวง เมืองเอกราช เมืองประเทศราชหรือเมืองสะทุดสะลาด เมืองหัวเศิก เมืองนครขอบด่าน เมืองกัลปนาหรือเมืองศาสนานคร ตลอดจนหัวบ้านหัวเมืองใหญ่น้อยและเมืองห้อยเมืองแขวนทั้งหลาย เช่น เมืองชั้นเอก เมืองชั้นโท เมืองชั้นตรี และเมืองชั้นจัตวา ต่างนิยมใช้ระบบการปกครองแบบอาญาสี่ทั้งสิ้น หลังจากประกาศสถาปนาพระราชอาณาจักรลาวได้มีการยกย่องพระบาทสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิตให้อยู่เหนืออาญาทั้ง 3 ตำแหน่ง แล้วเพิ่มอาญาตำแหน่งอื่นเข้าไปอีก 2 ตำแหน่ง รวมเป็น 5 ตำแหน่งเรียกว่า เจ้าย่ำขม่อมทั้งห้า หรือ เจ้ายั้งกระหม่อมทั้งห้า
ระบบอาญาสี่แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ประเภทที่เป็นการปกครองของลาวโดยตรง ประกอบด้วย 4 ตำแหน่ง คือ เจ้าเมือง อุปฮาด ราชวงศ์ ราชบุตร และประเภทที่สองเป็นการปกครองของลาวที่ได้รับอิทธิพลจากเขมร แบ่งออกเป็น 4 ตำแหน่งเช่นกัน ได้แก่ เจ้าเมือง ปลัดเมือง ยกกระบัตรเมือง และกรมการเมืองหรือกรรมการเมือง แต่ในความเข้าใจโดยทั่วไปแล้วอาญาสี่มักหมายถึงถึงระบบการปกครองประเภทแรกมากกว่าประเภทที่สอง ส่วนเจ้านายในราชวงศ์ที่มีตำแหน่งต่ำกว่าอาญาสี่นั้นกษัตริย์หรือเจ้าเมืองมักโปรดเกล้าฯ สถาปนาให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีสำคัญอีก 2 ประเภท ได้แก่ เสนาบดีจตุสดมภ์ และเสนาบดีอัตถสดมภ์
ความหมาย

อาญา มาจากคำว่า อาชญา หรืออาดยา คำว่า ญา ลาวนิยมออกเสียง ญ ขึ้นนาสิกตามแบบแผนบาลีและตามแบบการออกเสียง ย ดั้งเดิมของลาว คำว่า อาญา หมายถึง เจ้านาย เจ้าชีวิต เจ้าผู้เป็นใหญ่เหนือกฎหมายเหนือชีวิต สามารถสั่งเป็นสั่งตายไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ มีอำนาจสิทธิ์ขาดสูงสุดในการปกครองแผ่นดิน เช่นเดียวกับการปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชของสยาม อาญาสี่จึงหมายถึง เจ้าผู้เป็นใหญ่ทั้ง 4 ตำแหน่งหลักของระบบการปกครองล้านช้าง แต่ละตำแหน่งสามารถถือเอาข้าเลกสักเป็นกองขึ้นของตนได้ สามารถเรียกเก็บส่วยจากไพร่เลกที่สังกัดกองขึ้นของตนได้ นอกจากนี้ คำว่า อาญา ยังนิยมใช้เป็นคำหน้านามของเจ้านายในคณะอาญาสี่และนำหน้านามทายาทบุตรหลานตลอดจนใช้นำหน้านามชายา ภริยา หม่อมห้าม และกรมการเมืองที่สืบเชื้อสายจากคณะอาญาสี่ด้วย ตัวอย่างเช่น อาญาเจ้า อาญาหลวง อาญาท้าว อาญานาง อาญาพ่อ อาญาแม่ อาญาน้อย เป็นต้น อย่างไรก็ตามชาวบ้านทั่วไปนิยมออกนามคำว่าอาญาโดยตัดเสียง อา ออกให้เหลือเพียงคำว่า ญา คำเดียว เช่น ญาเจ้า ญาหลวง ญาท้าว ญานาง ญาพ่อ ญาแม่ ญาน้อย เป็นต้น สำหรับราชวงศ์จำปาศักดิ์นั้นใช้คำว่าอาชญาหรืออาญาเป็นบรรดาศักดิ์ของราชนิกูลที่สืบเชื้อสายจากบรรพบุรุษที่เป็นเจ้า ส่วนราชวงศ์หลวงพระบางนั้นไม่นิยมใช้คำว่าอาชญานำหน้านามเจ้านายในราชวงศ์ แต่นิยมใช้คำว่า สาทุบาทเจ้า หรือ สาทุเจ้า แทน เช่น ทุเจ้า (ตุ๊เจ้า) ทุพ่อ (ตุ๊พ่อ) ทุแม่ (ตุ๊แม่) เป็นต้น
ภายหลังเมื่อดินแดนของอาณาจักรล้านช้างบางส่วนตกเป็นประเทศราชของสยามในปี พ.ศ. 2322 แล้ว ทางรัฐบาลส่วนกลางของสยามก็ยังคงปล่อยให้ดินแดนลาวทั้งหมดและดินแดนภาคอีสานเกือบทั้งหมดใช้การปกครองด้วยระบบอาญาสี่ต่อไป หัวเมืองลาวฝั่งขวาได้ยกเลิกระบบอาญาสี่หลังปฏิรูปการปกครอง พ.ศ. 2444 ส่วนกรณีหัวเมืองลาวฝั่งซ้ายนั้นได้ใช้เรื่อยมาจนถึงยุคสถาปนาราชอาณาจักรลาวในสมัยสมเด็จพระเจ้าศรีสว่างวงศ์ จากนั้นมีการแต่งตั้งพระราชอิสริยยศสมเด็จเจ้าฟ้าองค์มกุฎราชกุมารขึ้น เพื่อสืบทอดรัชทายาทจากฝ่ายวังหลวงตามอิทธิพลที่ได้รับจากศักดินาฝรั่งเศส ตำแหน่งอุปฮาตจึงลดความสำคัญลง และระบบอาญาสี่ได้ถูกยกเลิกไปโดยปริยายหลังการประกาศสละราชบัลลังก์ของสมเด็จพระเจ้าศรีสว่างวัฒนาเมื่อปี พ.ศ. 2518 ระบบอาญาสี่แบ่งชั้นการปกครองออกเป็น 4 ระดับ คือ
เจ้าเมือง หรือ อาชญาหลวง (พระบาทสมเด็จบูรมนาถบูรมบุพิตร)
อุปฮาต หรือ อรรคฮาด (เจ้าพระยาอุปราชาหอหน้า)
ราชวงศ์ หรือ อรรควงษ์ (เจ้าพระยาราชวงสา)
ราชบุตร หรือ วรบุตร (เจ้าย่ำกระหม่อมสมเด็จพระเปนเจ้าราชบุตอุตตมโอรสส พระราชวังบวรสถานมงคลหอคำฝ่ายหลัง)
วิธีการเขียนคำในเอกสารสมัยโบราณ

อาญา
อัญญา
อัญยา
อาชญา
อาชยา
อาจยา
อาตยา
อาดยา
อาญาสี่ (อัญญา 4)

อาญาสี่มีอยู่สี่ตำแหน่งและแต่ละตำแหน่งจะเรียกชื่อแตกต่างกันตามศักดิ์ของเมือง สามารถแบ่งได้ 5 ระดับ ดังนี้
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
ตำแหน่งอาญาสี่
| เมืองเอกราช | เมืองประเทศราช | หัวเมืองใหญ่, เมืองเอก, โท, ตรี | หัวเมืองขึ้น, เมืองจัตวา | เมืองขนาดเล็กมาก |  |
| สมเด็จพระเจ้ามหาชีวิต (เจ้ามหาชีวิต) | เจ้าองค์ครองนคร (เจ้านคร), เจ้าย่ำขม่อม (เจ้าหยั่งกระหม่อม) | เจ้าเมือง (ผู้ว่าราชการเมือง) | เจ้าเมือง (ผู้ว่าราชการเมือง) | เจ้าเมือง (พ่อเมือง) |  |
| สมเด็จเจ้ามหาอุปฮาต (เจ้ามหาอุปฮาต) | เจ้าอุปฮาด (เจ้าอุปราช) | อุปฮาด (พระอุปฮาต) | อัคคฮาด (อรรคฮาด) | วรราช (วรฮาซา) |  |
| สมเด็จเจ้าราชวงศ์ | เจ้าราชวงศ์ | ราชวงศ์ (พระราชวงษ์) | อัคควงศ์ (อรรควงษ์) | วรวงศ์ (วรวงษ์) |  |
| สมเด็จเจ้าราชบุตร | เจ้าราชบุตร | ราชบุตร | อัคคบุตร (อรรคบุตร) | วรบุตร (วรบุตร์) |  |
อำนาจหน้าที่และระดับชั้น > เจ้าเมือง

เจ้าเมือง แปลว่า ผู้เป็นใหญ่สุดแห่งเมือง มีอำนาจหน้าที่สิทธิ์ขาดในการบังคับบัญชาเหนืออาญาสี่และกรมการเมือง ตลอดจนข้าราชการทั้งปวงในเขตเมืองนั้น หากแต่จะไม่มีสิทธิ์ในบางเรื่อง เช่น ตัดสินประหารชีวิต หรือแต่งตั้งถอดถอนกรมการเมืองผู้ใหญ่ซึ่งได้แก่ อุปฮาด ราชวงศ์ ราชบุตร ได้เองโดยลำพัง เว้นแต่จะได้รับราชานุญาตจากเจ้ามหาชีวิต อย่างไรก็ตาม เจ้ามหาชีวิตเองก็ถือว่าเป็นเจ้าในระบบอาญาสี่ของกรุงเอกราช บางครั้งในแต่ละยุคสมัยต่างออกนามไม่เหมือนกัน เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิต พระเจ้ามหาชีวิต เจ้าชีวิต อาชญาหลวง อาชญาใหญ่ พระยาเมือง เจ้าพระยา พระยา (พญา, พระญา) ขุนใหญ่ ขุนเมือง เจ้าวังหลวงหรือเจ้าโฮงหลวง ในสมัยขุนบรมราชาธิราชจนถึงสมัยเจ้าฟ้างุ้มนิยมออกนามเจ้าเมืองเอกราชได้ 8 คำ ซึ่งปรากฏในพงศาวดารล้านช้างดังต่อไปนี้
ขุน (ก่อนรัชกาลพระเจ้าฟ้างุ้ม)
ท้าว (ก่อนรัชกาลพระเจ้าฟ้างุ้ม)
เจ้าฟ้า
ท้าวฟ้า
พระยาฟ้า
ฟ้า
ญา
พระยา (พญาหรือพระญา)
ในสมัยก่อนการสถาปนาอาณาจักรล้านช้างหรือก่อนพระเจ้าฟ้างุ้มรวมเอกราชนั้น ระบบการปกครองเดิมได้แบ่งเจ้าเมืองออกเป็น 4 ชั้น ดังนี้
เจ้าฟ้า (ท้าวฟ้า) กษัตริย์หรือพระราชา
หมื่นเฮือน (หมื่นเรือน) เจ้าเมืองชั้นเอก
พันเฮือน (พันเรือน) เจ้าเมืองชั้นโท
ฮ้อยเฮือน (ร้อยเรือน) เจ้าเมืองชั้นตรี
ในสมัยต่อได้แบ่งชั้นเจ้าเมืองออกเป็น 5 ชั้น ดังนี้
เจ้าฟ้า (เจ้าเมือง)
เจ้าหัวเศิก (หัวศึก)
เจ้าหัวหมื่น (หัวหมื่น)
เจ้าหัวพัน (หัวพัน)
เจ้าหัวฮ้อย (หัวร้อย)
ในพระธรรมศาสตร์บทห้องมิสสาจาน ได้แสดงขันค่าคอ ขันไหม และขันแปลงของเจ้าในราชสกุลและเจ้าเมืองตลอดจนเจ้านายขุนนางในสมัยพระเจ้าสุริยวงศามหาธรรมิกราชไว้ 4 ชั้น ดังนี้
ราชสกุลและหัวเศิก ขันค่าคอ 1600 เงิน ขันไหม 800 เงิน ขันแปลง 400 เงิน
เจ้าหัวแสนท้าวพระยาหัวหมื่น ขันค่าคอ 1200 เงิน ขันไหม 600 เงิน ขันแปลง 300 เงิน
เจ้าขุนหัวพันหัวร้อย ขันค่าคอ 800 เงิน ขันไหม 400 เงิน ขันแปลง 200 เงิน
ขุนกว้านท้าวเพีย ขันค่าคอ 600 เงิน ขันไหม 300 เงิน ขันแปลง 100 ถ่อง
สมัยนี้มีการออกคำนำหน้าพระนามพระมหากษัตริย์ต่างกันออกไปดังนี้
พระบาทสมเด็จบูรมนาถบูรมบุพิตร (พระบาทสมเด็จบรมนาถบรมบพิตร)
พระบาทสมเด็จบูรมบุบพิตร (พระบาทสมเด็จบรมบุพิตร)
สมเด็จพระบูรมบุพิตร
สมเด็จพระมหานคร
สมเด็จพระเปนเจ้า (สมเด็จพระเป็นเจ้า)
สมเด็จพระมหาธรรมิกราช
สมเด็จพระบูรมบุพิตร
สมเด็จบูรมบุพิตร
พระราชสมภารเจ้าย่ำกระหม่อม
พระราชบพิตร
พระราชอาชญา
พระมหาธรรมิกราชาธิราชเจ้า
พระอยู่หัว
บรรดาศักดิ์และพระยศของกษัตริย์และเจ้าเมือง ส่วนมากมักมาจากการแต่งตั้งของกษัตริย์ลาวและกษัตริย์สยาม ตลอดจนมาจากการสถาปนากันขึ้นเองของกลุ่มหัวเมืองต่างๆ สามารถแบ่งประเภทชั้นยศของผู้ปกครองเมืองได้ดังต่อไปนี้
พระบาทสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิต (เจ้ามหาชีวิตหรือพระมหากษัตริย์ในยุคสถาปนาพระราชอาณาจักรลาว)
สมเด็จพระเจ้า (กษัตริย์ของราชอาณาจักรลาวทั้งสาม)
พระเจ้า (เจ้าองค์ครองนครประเทศราช)
เจ้า (เจ้าองค์ครองนครประเทศราช)
เจ้าพระยาหลวง
เจ้าพระยา
พระยา
พระ
เพีย (เจ้าเมืองขนาดเล็กบางเมือง)
ท้าว (เจ้าเมืองขนาดเล็กบางเมือง)
หลวง (เจ้าเมืองขนาดเล็กบางเมือง)
ขุน (เจ้าเมืองขนาดเล็กบางเมือง)
หมื่น (เจ้าเมืองขนาดเล็กบางเมือง)
อำนาจหน้าที่และระดับชั้น > อุปฮาต

อุปฮาด แปลว่า เจ้าเมืองผู้น้อย คือผู้ที่จะขึ้นเป็นเจ้าเมืองในอนาคต เป็นตำแหน่งรองเจ้าเมือง ทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาราชการของเจ้าเมือง ปฏิบัติหน้าที่แทนเจ้าเมือง ตลอดจนรับผิดชอบเกี่ยวกับบัญชีส่วยสาอากร การคลัง และการกะเกณฑ์กำลังพลในยามมีราชการสงคราม ตำแหน่งนี้บางครั้งเรียกว่า เจ้าอุปยุวราช เจ้าฝ่ายหน้า เจ้าวังหน้า เจ้าหอหน้า เจ้าหอกาง เจ้าเฮือนกางหรือเจ้าโฮงกาง เป็นตำแหน่งเทียบเท่ากับพระมหาอุปราช อุปราช สมเด็จพระอุปยุวราช สมเด็จพระยุพราช มกุฏราชกุมาร หรือสมเด็จกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ในสมัยโบราณนิยมออกนามเจ้าอุปราชว่า เจ้าแสนหลวง พระยาแสนหลวง หรือเจ้าแสนเมือง หากเจ้าแสนหลวงได้เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินจะออกนามว่า แสนหลวงเชียงลอ อุปฮาตสามารถแบ่งระดับชั้นยศได้ ดังต่อไปนี้
สมเด็จเจ้ามหาอุปฮาต (เจ้ามหาอุปฮาต) คืออุปฮาตของราชอาณาจักรหรือประเทศเอกราช ปรากฏเฉพาะภายหลังตั้งราชอาณาจักรลาวซึ่งเริ่มในสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิตศรีสว่างวัฒนา
เจ้าอุปฮาต คืออุปฮาตของกรุงเอกราชและนครประเทศราช
พระอุปฮาต คืออุปฮาตหัวเมืองใหญ่ที่ได้รับการแต่งตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นชั้นพระ อย่างไรก็ตาม หัวเมืองบางเมืองที่อุปฮาตสืบเชื้อสายจากราชวงศ์เวียงจันทน์นั้น แม้มิได้มีบรรดาศักดิ์ชั้นพระ แต่ก็มักออกคำลำลองว่าพระอุปฮาตได้เช่นกัน
หลวงอุปฮาต คืออุปฮาตหัวเมืองเล็กที่ได้รับแต่งตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นชั้นหลวง
อุปฮาต คืออุปฮาตทั่วไปทั้งหัวเมืองใหญ่และหัวเมืองเล็กที่ได้รับแต่งตั้งและมียศโดยกำเนิดเป็นท้าว บางครั้งออกนามโดยลำลองว่า ท้าวอุปฮาต
ในเอกสารโบราณเขียนคำว่า อุปฮาด แตกต่างกันออกไป ได้แก่ อุปฮาด อุปฮาต อุปฮาช อุปราช อุปหาต อุปหาด อุปฮาชา อุปฮาซา