stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
บรรหาร ศิลปอาชา
การศึกษา

มัธยม ม.6 โรงเรียนประทีปวิทยาลัย จ.สุพรรณบุรี
ประกาศนียบัตรการบัญชี โรงเรียนกรุงเทพการบัญชีวิทยาลัย
ปริญญาตรี นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง
ปริญญาโท นิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขากฎหมายมหาชน มหาวิทยาลัยรามคำแหง
ปริญญากิตติมศักดิ์ ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาการบริหารการศึกษา สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา
ใน พ.ศ. 2553 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ ได้มอบปริญญาครุศาสตรอุตสาหกรรมบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ให้แก่บรรหารอีกด้วย ระหว่างที่บรรหารเรียนที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหงอยู่นั้น บรรหารเคยเรียนกับนายวิษณุ เครืองามด้วย
บทบาททางการเมือง

บรรหารเข้าสู่วงการเมืองจากการชักชวนของบุญเอื้อ ประเสริฐสุวรรณ ตั้งแต่มีการก่อตั้งพรรคชาติไทยเมื่อ พ.ศ. 2517 ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติใน พ.ศ. 2516 และเป็นสมาชิกวุฒิสภา ใน พ.ศ. 2518 ก่อนที่จะลงสมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดสุพรรณบุรี เมื่อ พ.ศ. 2519 และ ได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมาทุกสมัยที่มีการเลือกตั้ง ต่อมาบรรหารขึ้นดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรคชาติไทยใน พ.ศ. 2523 และในปีเดียวกันนั้น เขาถูกพินิจ จันทรสุรินทร์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดลำปาง และคณะรวม 42 คน ยื่นคำร้องต่อคณะตุลาการรัฐธรรมนูญ ขอให้วินิจฉัยว่า เขาขาดคุณสมบัติการเป็นรัฐมนตรี เนื่องจากมีบิดาเป็นคนต่างด้าว และสำเร็จการศึกษาต่ำกว่ามัธยมศึกษาตอนปลาย แต่คณะตุลาการรัฐธรรมนูญมีมติให้ยกคำร้องดังกล่าว
ต่อมาใน พ.ศ. 2537 บรรหารได้ขึ้นดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคชาติไทย และเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรสมัยรัฐบาลชวน หลีกภัย
บทบาททางการเมือง > การดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี

ตลอดเวลาที่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร บรรหารได้รับการแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีในหลายกระทรวง ใน พ.ศ. 2519 ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีสมัยแรก คือ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในรัฐบาลหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช จนกระทั่งพ้นจากตำแหน่งเนื่องจากนายกรัฐมนตรีลาออก และได้รับแต่งตั้งในตำแหน่งเดิม อีกสมัยหนึ่ง แต่ดำรงตำแหน่งเพียง 12 วัน และได้เข้าเฝ้าถวายสัตย์ปฏิญาณเพียงวันเดียวก็ต้องพ้นจากตำแหน่ง เนื่องจากการรัฐประหารของพลเรือเอก สงัด ชลออยู่
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในรัฐบาลพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ (3 มีนาคม พ.ศ. 2523 – 4 มีนาคม พ.ศ. 2524)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม ในรัฐบาลพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ (5 สิงหาคม พ.ศ. 2529 – 3 สิงหาคม พ.ศ. 2531)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในรัฐบาลพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ (4 สิงหาคม พ.ศ. 2531 – 9 มกราคม พ.ศ. 2533)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในรัฐบาลพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ (9 มกราคม พ.ศ. 2533 – 9 ธันวาคม พ.ศ. 2533)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในรัฐบาลพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ (14 ธันวาคม พ.ศ. 2533 – 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534)
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม ในรัฐบาลพลเอก สุจินดา คราประยูร (7 เมษายน พ.ศ. 2535 – 9 มิถุนายน พ.ศ. 2535)
บทบาททางการเมือง > พฤษภาทมิฬ

ก่อนเกิดเหตุการณ์ พฤษภาทมิฬ บรรหาร ศิลปอาชา เลขาธิการพรรคชาติไทย เป็นตัวแทนพรรคชาติไทย ในฐานะ พรรคร่วมรัฐบาลให้สัญญาว่าจะแถลงถึงเรื่องแก้ไขรัฐธรรมนูญ ต่อมาบรรหาร และตัวแทนพรรคร่วมรัฐบาล ออกโทรทัศน์ ปฏิเสธ เรื่องดังกล่าว ทำให้เกิดการชุมนุมเพื่อต่อต้านรัฐบาลและนำไปสู่เหตุการณ์ พฤษภาทมิฬ ในที่สุด
บทบาททางการเมือง > การดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2538 บรรหาร ศิลปอาชา ในฐานะหัวหน้าพรรคชาติไทย ซึ่งเป็นพรรคการเมืองที่มีสมาชิกของพรรคได้รับเลือกตั้งมากที่สุด ได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล ทำให้บรรหาร ได้ดำรงตำแหน่งเป็น นายกรัฐมนตรี คนที่ 21 ของประเทศไทย พร้อมควบตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย อีกตำแหน่งหนึ่งระหว่างเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2538 ถึง พฤศจิกายน พ.ศ. 2539
รัฐบาลบรรหาร มีผลงานที่โดดเด่น อาทิเช่น การริเริ่มการปฏิรูปการเมืองโดยให้มีการร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540  จัดตั้งกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ  รับมือเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในปี 2538 การจัดพระราชพิธีกาญจนาภิเษก การนำประเทศเข้าสู่เวทีประชาคมโลก เช่น การเข้าร่วมประชุมสมัชชาสหประชาชาติสมัยพิเศษ ในโอกาสครบรอบ 50 ปีสหประชาชาติ ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 5 การเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมผู้นำเอเชีย-ยุโรป (ASEM) การเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬาซีเกมส์ ครั้งที่ 18 ที่จังหวัดเชียงใหม่ นอกจากนี้ยังมีการจัดงานแสดงเกษตรและอุตสาหกรรมโลก พ.ศ. 2538 (WORLDTECH’ 95 THAILAND)
การบริหารราชการแผ่นดินในตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของเขา ดำเนินไปด้วยความไม่ราบรื่น จนกระทั่งในวันที่ 18-20 กันยายน พ.ศ. 2539 เขาถูกพรรคฝ่ายค้าน นำโดยพรรคประชาธิปัตย์ อภิปรายไม่ไว้วางใจโจมตีว่าการบริหารประเทศไร้ประสิทธิภาพ ไม่เป็นไปตามนโยบายที่แถลงไว้ ประกอบกับพรรคร่วมรัฐบาลได้แก่ พรรคความหวังใหม่ พรรคนำไทย และพรรคมวลชน ได้ขอให้เขาลาออกจากตำแหน่ง แต่เขาได้ตัดสินใจยุบสภา เมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2539 แทน
บรรหารมีสมญานามมากมาย จากลักษณะเด่นหลายประการ เช่น มีฐานเสียงหนาแน่นอย่างที่สุดในจังหวัดสุพรรณบุรี มีสถานะเป็นเจ้าถิ่นจนได้สมญาว่า "มังกรสุพรรณ" หรือ "มังกรการเมือง" และเนื่องจากมีลักษณะคล้าย เติ้งเสี่ยวผิง อดีตผู้นำจีน สื่อมวลชนจึงนิยมเรียกบรรหารสั้น ๆ ว่า "เติ้ง" หรือ "เติ้งเสี่ยวหาร" และ"ปลาไหล" เนื่องจากเป็นคนพลิกพลิ้วว่องไว ลื่นไหลไปกับทุกสถานการณ์ได้เป็นอย่างดี
บทบาททางการเมือง > บทบาทหลังการดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

ในการเลือกตั้งใน พ.ศ. 2548 พรรคชาติไทยซึ่งใช้คำหาเสียงว่า "สัจจะนิยม สร้างสังคมให้สมดุล" บรรหารในฐานะหัวหน้าพรรคได้ประกาศไว้ตั้งแต่ต้นแล้วว่า จะไม่ขอร่วมรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร อีก ถ้าพรรคไทยรักไทยสามารถจัดตั้งรัฐบาลพรรคเดียวได้ ในวิกฤตการณ์การเมืองไทย พ.ศ. 2548–2553 พรรคชาติไทยได้ทำหน้าที่เป็นฝ่ายค้าน และร่วมกับพรรคประชาธิปัตย์และพรรคมหาชน คว่ำบาตรการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2549
ก่อนการเลือกตั้งในปลาย พ.ศ. 2550 ไม่นาน ผู้สื่อข่าวถามว่า จะไปร่วมกับพรรคพลังประชาชนซึ่งเป็นกลุ่มอำนาจเก่าจัดตั้งรัฐบาลหรือไม่ บรรหารตอบว่า "จะไม่ทำให้ผู้ใหญ่ที่นับถือมา 30 ปี ผิดหวัง" ซึ่งบรรหารไม่ได้บอกว่าเป็นใคร แต่สาธารณชนก็ตีความว่า หมายถึง พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ หลังการเลือกตั้งปรากฏว่า บรรหารและพรรคชาติไทยก็ไปเข้าร่วมกับพรรคพลังประชาชนจัดตั้งรัฐบาล ทำให้ชูวิทย์ กมลวิศิษฎ์ รองหัวหน้าพรรค ได้ออกมาโจมตีและแฉพฤติกรรมบรรหารเป็นการใหญ่
บรรหารรวมทั้งวราวุธและกัญจนาถูกตัดสิทธิทางการเมืองเป็นระยะเวลาทั้งหมด 5 ปี เนื่องจากการยุบพรรคชาติไทย ซึ่งขณะนั้นบรรหารดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรค
ในวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 มีผู้พบระเบิดที่ที่ทำการพรรคชาติไทยเพื่อเป็นการข่มขู่ที่มีข่าวว่าสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคชาติไทยพัฒนาจะสนับสนุนอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะเป็นนายกรัฐมนตรี ในการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีไทย ธันวาคม พ.ศ. 2551ต่อมาในวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2551 พรรคชาติไทยพัฒนา ร่วมรัฐบาลกับพรรคประชาธิปัตย์ โดยชุมพล ศิลปอาชาได้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงท่องเที่ยวและกีฬาและ
ธีระ วงศ์สมุทรเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 
ใน พ.ศ. 2554 พรรคชาติไทยพัฒนา ร่วมรัฐบาลกับพรรคเพื่อไทย ทำให้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างมากเนื่องจากทั้งสองพรรคมีความเป็นศัตรูกันอย่างชัดเจนโดยอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ และยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ต่างประกาศพระราชกำหนดในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 เพื่อใช้กับนักการเมืองฝ่ายตรงข้ามส่งผลให้เกิดคดี นักการเมืองจากทั้งสองพรรค ถูกศาลออกหมายจับ ในข้อหาทำผิดกฎหมายดังกล่าวจำนวนมาก ในขณะที่พรรคชาติไทยพัฒนาได้ผลประโยชน์จากการร่วมงานกับทั้งสองพรรคกล่าวคือ ชุมพล ศิลปอาชาได้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาในรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ และในรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ได้เป็นรองนายกรัฐมนตรีควบตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาและธีระ วงศ์สมุทรเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ทั้งรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะและยิ่งลักษณ์ ชินวัตร
ใน พ.ศ. 2556 เขาอาสาทำงานเป็น ผู้ประสานงานคณะทำงานเวทีปฏิรูปประเทศ ด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง ให้แก่รัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร โดยเข้าพบ สนธิ ลิ้มทองกุล และ จำลอง ศรีเมือง ในวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2556 เขายืนยันว่าพรรคชาติไทย ไม่ได้ทำผิดและไม่สมควรถูกยุบพรรค
ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2557 เขาได้สมัครรับเลือกตั้งในระบบบัญชีรายชื่อ สังกัดพรรคชาติไทยพัฒนา ลำดับที่ 1
คณะรักษาความสงบแห่งชาติ เรียกเขารายงานตัวตามคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 23/2557 เขาไปรายงานตัวในวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2557
บทบาททางการเมือง > ประวัติการลงสมัครรับเลือกตั้ง ส.ส.

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2519 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2526 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2529 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2531  จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป มีนาคม พ.ศ. 2535 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป กันยายน พ.ศ. 2535 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2538 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2539 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2544 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2548 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2550 จังหวัดสุพรรณบุรี สังกัด พรรคชาติไทย
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2557 แบบบัญชีรายชื่อ สังกัด พรรคชาติไทยพัฒนา (การเลือกตั้งเป็นโมฆะ)
อนิจกรรม

วันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2559  เกิดภาวะภูมิแพ้และหอบหืดกำเริบ จึงนำส่งโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แขวงศิริราช เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร อาการวิกฤติตั้งแต่วันแรกที่เข้ารักษา จนถึงแก่อนิจกรรมด้วยภาวะดังกล่าวเมื่อวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2559 เวลา 04:42 นาฬิกา รวมอายุ 83 ปี 247 วัน มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2559 ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส แขวงวัดเทพศิรินทร์ เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร
รางวัลและเกียรติยศ

บรรหาร ศิลปอาชา ได้รับพระราชทานยศกองอาสารักษาดินแดนเป็น นายกองใหญ่บรรหาร ศิลปอาชา เมื่อ พ.ศ. 2533
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

บรรหาร ศิลปอาชา ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ดังนี้
พ.ศ. 2526 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2524 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2538 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 1 ปฐมดิเรกคุณาภรณ์ (ป.ภ.)
พ.ศ. 2539 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2534 –  เหรียญราชการชายแดน (ช.ด.)
พ.ศ. 2493 –  เหรียญบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 9 (ร.ร.ศ.9)
พ.ศ. 2500 –  เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ
พ.ศ. 2525 –  เหรียญกาชาดสมนาคุณ ชั้นที่ 1 (เหรียญทอง)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ

สหราชอาณาจักร :
พ.ศ. 2539 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญไมเคิลและจอร์จ ชั้นที่ 1 (GCMG)
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ศูนย์ข้อมูลนักการเมือง ThaisWatch.com
งานศึกษาที่เกี่ยวข้อง

พัชราวรรณ เจริญพันธุ์. “กระบวนทัศน์การพัฒนาการศึกษาท้องถิ่นของ ฯพณฯ บรรหาร ศิลปอาชา นายกรัฐมนตรีคนที่ 21 ของประเทศไทย.” วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต ภาควิชาการบริหารการศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2558.
พรภิรมย์ เชียงกูล. “รัฐบาลนายบรรหาร ศิลปอาชา (พ.ศ. 2538-2539) : วิเคราะห์ในมิติทางประวัติศาสตร์.” วารสารเกษตรศาสตร์ (สังคมศาสตร์)  23, 2 (กรกฎาคม 2545) : 91-103.[ลิงก์เสีย]
วิศิษฎ ชัชวาลทิพากร. “การไร้เสถียรภาพของรัฐบาลนายบรรหาร ศิลปอาชา: ศึกษาในเชิงปัญหาความชอบธรรม ปัญหาทางเศรษฐกิจ และความขัดแย้งในพรรคร่วมรัฐบาล.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ภาควิชาการปกครอง บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2540.
Nishizaki, Yoshinori. “The King and Banharn: Towards an Elaboration of Network Monarchy in Thailand.” South East Asia Research 21, 1 (Jul 2013) : 69-103.
Nishizaki, Yoshinori. “The Moral Origin of Thailand's Provincial Strongman: The Case of Banharn Silpa-Archa.” South East Asia Research 13, 2 (Jul 2005) : 184-234.
Wasana Wongsurawat. “The Social Capital of Being Chinese in Thai Politics.” In Yos Santasombat (Ed.), The Sociology of Chinese Capitalism in Southeast Asia: Challenges and Prospects. pp. 75-92. Singapore: Palgrave Macmillan, 2018.
| ก่อนหน้า |  | บรรหาร ศิลปอาชา |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ชวน หลีกภัย |  |   นายกรัฐมนตรีไทย คนที่ 21  (13 กรกฎาคม พ.ศ. 2538 – 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539) |  | พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ |
| วีรพงษ์ รามางกูร |  |   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง  (14 ธันวาคม พ.ศ. 2533 – 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534) |  | สุธี สิงห์เสน่ห์ |
| พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์ |  |   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย  (18 กรกฎาคม พ.ศ. 2538 – 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539) |  | เสนาะ เทียนทอง |
| พลตำรวจเอก ประมาณ อดิเรกสาร |  |   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย  (9 มกราคม พ.ศ. 2533 – 9 ธันวาคม พ.ศ. 2533) |  | พลตำรวจเอก ประมาณ อดิเรกสาร |
| สมัคร สุนทรเวช |  |   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม  (5 สิงหาคม พ.ศ. 2529 – 3 สิงหาคม พ.ศ. 2531) |  | มนตรี พงษ์พานิช |
| ด ค กนายกรัฐมนตรีไทย (รายชื่อ) |
| --- | --- | --- |
| รัชกาลที่ 7 |  พระยามโนปกรณ์นิติธาดา(1-3)  พระยาพหลพลพยุหเสนา(1-3)  |  |
| รัชกาลที่ 8 |  พระยาพหลพลพยุหเสนา(3-5)  แปลก พิบูลสงคราม(1-2)  ควง อภัยวงศ์(1)  ทวี บุณยเกตุ  เสนีย์ ปราโมช(1)  ควง อภัยวงศ์(2)  ปรีดี พนมยงค์(1-2)  |  |
| รัชกาลที่ 9 |  ปรีดี พนมยงค์(2-3)  ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์(1-2)  ควง อภัยวงศ์(3-4)  แปลก พิบูลสงคราม(3-8)  พจน์ สารสิน  ถนอม กิตติขจร(1)  สฤษดิ์ ธนะรัชต์  ถนอม กิตติขจร(2-4)  สัญญา ธรรมศักดิ์(1-2)  เสนีย์ ปราโมช(2)  คึกฤทธิ์ ปราโมช  เสนีย์ ปราโมช(3-4)  ธานินทร์ กรัยวิเชียร  เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์(1-2)  เปรม ติณสูลานนท์(1-3)  ชาติชาย ชุณหะวัณ(1-2)  อานันท์ ปันยารชุน(1)  สุจินดา คราประยูร  อานันท์ ปันยารชุน(2)  ชวน หลีกภัย(1)  บรรหาร ศิลปอาชา  ชวลิต ยงใจยุทธ  ชวน หลีกภัย(2)  ทักษิณ ชินวัตร(1-2)  สุรยุทธ์ จุลานนท์  สมัคร สุนทรเวช  สมชาย วงศ์สวัสดิ์  อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ  ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร  ประยุทธ์ จันทร์โอชา(1)  |  |
| รัชกาลที่ 10 |  ประยุทธ์ จันทร์โอชา(1-2)  เศรษฐา ทวีสิน  แพทองธาร ชินวัตร  |  |
 ในวงเล็บ คือสมัยที่ดำรงตำแหน่ง กรณีที่ดำรงตำแหน่งมากกว่า 1 สมัย
สิกขา

สิกขา หมายถึง ข้อที่จะต้องศึกษา ข้อที่ต้องปฏิบัติ ในทางพระพุทธศาสนาหมายถึง ศีล สมาธิ ปัญญา
สิกขาบท หมายถึงข้อศีล ข้อวินัย คือศีลแต่ละข้อ วินัยแต่ละข้อ เช่นศีลของสามเณรมี ๑๐ ข้อ เรียกว่ามี ๑๐ สิกขาบท ศีลของพระภิกษุ มี ๒๒๗ ข้อ เรียกว่ามี ๒๒๗ สิกขาบท
ดูเพิ่ม

ไตรสิกขา
สถานีย่อย:พระพุทธศาสนา
ปรัชญากับเศรษฐศาสตร์

ปรัชญากับเศรษฐศาสตร์ หรือปรัชญาของเศรษฐศาสตร์ เป็นหัวข้อที่ศึกษา เช่น ทฤษฎีการเลือกเชิงเหตุผล   การประเมินผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ สถาบันและกระบวนการ และ ภววิทยาของปรากฏการณ์ทางเศรษฐกิจ  รวมถึงความเป็นไปได้ในการรับความรู้ของพวกเขา
ปรัชญาเศรษฐศาสตร์แบ่งออกเป็นสามหัวข้อซึ่งถือได้ว่าเป็นสาขาของ ทฤษฎีการปฏิบัติ, จริยศาสตร์ (ปรัชญาสังคมและการเมืองเชิงบรรทัดฐาน) และ ปรัชญาวิทยาศาสตร์   ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์เกี่ยวกับเหตุผล สวัสดิการ  และ ทางเลือกทางสังคม   ปกป้องวิทยานิพนธ์เชิงปรัชญาที่สำคัญมักจะได้รับการแจ้งจากวรรณคดีปรัชญาที่เกี่ยวข้องและเป็นที่สนใจของผู้สนใจในทฤษฎีการปฏิบัติ  จิตวิทยาเชิงปรัชญาและปรัชญาสังคมและการเมือง
เศรษฐศาสตร์ ได้รับความสนใจเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่สนใจในญาณวิทยา และปรัชญาวิทยาศาสต  เนื่องจากมีลักษณะเฉพาะที่ละเอียดและมีคุณสมบัติที่เปิดเผยของ วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ   ในขณะที่วัตถุนั้นประกอบไปด้วยปรากฏการณ์ทางสังคม
ขอบเขต > ความหมายและภววิทยาของเศรษฐศาสตร์

คำถามที่มักจะกล่าวถึงในปรัชญาสาขาย่อยต่าง ๆ (ปรัชญาของ X ) คือ " X คืออะไร?" วิธีการทางปรัชญาของคำถาม "เศรษฐศาสตร์คืออะไร" มีโอกาสน้อยที่จะให้คำตอบมากกว่าการสร้างแบบสำรวจของปัญหาที่ความยุ่งยากและข้อโต้แย้งในการจำกัดความ    ข้อพิจารณาที่คล้ายกันนี้ใช้เป็นบทนำในการอภิปรายเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีวิทยาในหัวข้อ    คำจำกัดความของเศรษฐศาสตร์แตกต่างกันไปตามกาลเวลาจากต้นกำเนิดของหัวข้อในยุคสมัยใหม่ที่สะท้อนให้เห็นถึงความกังวลทางโปรแกรมและความแตกต่างของผู้อธิบาย
ปัญหาเชิงภววิทยายังคงเกิดขึ้นต่อไปกับคำถาม ที่ว่า "อะไรคือ ... " ที่กล่าวถึงในปรากฏการณ์ทางเศรษฐกิจขั้นพื้นฐาน  เช่น "อะไร คือ คุณค่าทาง (เศรษฐกิจ) ? หรือ "ตลาดคืออะไร"   แม้ว่ามันจะเป็นไปได้ที่จะตอบคำถามเหล่านี้ด้วยการนิยามคำจำกัดความทางวาจาที่แท้จริง   แต่คุณค่าทางปรัชญาของการตั้งคำถามดังกล่าวนั้นมีจุดมุ่งหมายที่จะเปลี่ยนมุมมองทั้งหมดตามธรรมชาติของรากฐานทางเศรษฐศาสตร์    ในกรณีที่เกิดขึ้นได้ยากซึ่งความพยายามในการเปลี่ยนแปลงเชิงภววิทยานั้นได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง   ผลกระทบแต่ละระลอกนั้นแพร่ขยายออกจากขอบเขตของวิชาเศรษฐศาสตร์ทั้งหมด
ขอบเขต > วิธีวิทยาและญาณวิทยาของเศรษฐศาสตร์

ญาณวิทยาเกี่ยวข้องกับวิธีที่เรารู้เกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ในปรัชญาเศรษฐศาสตร์ หมายถึง การตั้งคำถาม เช่นประเภทของ "การเรียกร้องความจริง" ที่สร้างขึ้นโดยทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ - ตัวอย่างเช่น เราอ้างว่าทฤษฎีมีความเกี่ยวข้องกับความเป็นจริงหรือการรับรู้หรือไม่? เราจะพิสูจน์ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ได้อย่างไร - ตัวอย่างเช่น ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ทุกทฤษฎีต้องพิสูจน์ให้เป็นจริงหรือไม่? ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์มีความแม่นยำเพียงใดและพวกเขาสามารถอ้างสิทธิ์ในสถานะของวิทยาศาสตร์ที่แน่นอน - ตัวอย่างเช่น  การคาดการณ์ทางเศรษฐกิจมีความน่าเชื่อถือมากพอกับการทำนายเหตุการณ์ในทางวิทยาศาสตร์ธรรมชาติหรือไม่ และเพราะเหตุใด   อีกวิธีในการแสดงปัญหานี้คือการถามว่าทฤษฎีเศรษฐศาสตร์สามารถระบุ "กฎหมาย" ได้หรือไม่   นักปรัชญาวิทยาศาสตร์และนักเศรษฐศาสตร์ได้สำรวจประเด็นเหล่านี้อย่างละเอียดตั้งแต่ผลงานของอเล็กซานเดอร์  โรเซนเบิร์ก และ แดเนียล ฮอสแมน  เป็นเวลากว่า 3 ทศวรรษ
ขอบเขต > ทางเลือกที่มีเหตุผล  ทฤษฎีการตัดสินใจและทฤษฎีเกม

วิธีการทางปรัชญาในทฤษฎีการตัดสินใจมุ่งเน้นไปที่แนวคิดพื้นฐานในทฤษฎีการตัดสินใจ - ตัวอย่างเช่น  ในลักษณะของทางเลือกหรือความชอบ เหตุผล ความเสี่ยง และ ความไม่แน่นอน และตัวแทนทางเศรษฐกิจ  ทฤษฎีเกมมีการประยุกต์ใช้ร่วมกันระหว่างสาขาวิชาต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คณิตศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ และ ปรัชญา ทฤษฎีเกมยังคงมีการอภิปรายอย่างกว้างขวางในสาขาของปรัชญาเศรษฐศาสตร์   ทฤษฎีเกมสร้างขึ้นบนทฤษฎีการตัดสินใจและมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดและและมีความเป็นสหวิทยาการอย่างยิ่ง
ขอบเขต > จริยศาสตร์กับความยุติธรรม

จริยธรรมของระบบเศรษฐกิจเกี่ยวข้องกับประเด็นต่าง ๆ เช่น วิธีการที่ถูกต้อง (ยุติธรรม) เพื่อรักษาหรือ กระจายสินค้าทางเศรษฐกิจ    ระบบเศรษฐกิจในฐานะที่เป็นผลิตภัณฑ์ของกิจกรรมส่วนรวมอนุญาตให้ตรวจสอบผลทางจริยธรรมของพวกเขาสำหรับผู้เข้าร่วมทั้งหมด จริยธรรมและเศรษฐศาสตร์เกี่ยวข้องกับการศึกษาเชิงจริยธรรมในทางเศรษฐศาสตร์สวัสดิการ  เป็นที่ถกเถียงกันอยู่ว่าความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างเศรษฐศาสตร์สวัสดิการกับการศึกษาด้านจริยธรรมสมัยใหม่อาจเสริมสร้างทั้งสองด้าน  ซึ่งรวมถึงเศรษฐศาสตร์เชิงพยากรณ์และเชิงพรรณนาเพื่อเหตุผลของพฤติกรรมที่ให้การพึ่งพาซึ่งกันและกันทางสังคม
จริยธรรมกับความยุติธรรมทับซ้อนกับสาขาวิชาในวิธีต่างๆ แนวทางได้รับการยกย่องว่าเป็นปรัชญามากขึ้นเมื่อพวกเขาศึกษาพื้นฐาน - ตัวอย่างเช่น ทฤษฎีความยุติธรรมของ จอห์น รอว์ (1971)  และ อนาธิปไตย, รัฐและสังคมในอุดมคติ (1974)  ของ โรเบิร์ต โนซิค 'ความยุติธรรม' ในสาขาเศรษฐศาสตร์เป็นหมวดย่อยของเศรษฐศาสตร์สวัสดิการ  โดยมีแบบจำลองที่ แสดงถึงความประสงค์ทางสังคมและจริยธรรมของทฤษฎีที่กำหนด   ในทาง"ประยุกต์" รวมถึงกฎหมาย  และ การวิเคราะห์ต้นทุน - ผลประโยชน์
ประโยชน์นิยม ซึ่งเป็นหนึ่งในวิธีการทางจริยธรรมมีต้นกำเนิดที่ผสมผสานกับภาวะฉุกเฉินของความคิดทางเศรษฐกิจสมัยใหม่    ในปัจจุบันลัทธิประโยชน์นิยมได้แพร่หลายในทางจริยศาสตร์เชิงประยุกต์ซึ่งเป็นหนึ่งในแนวทางที่หลากหลาย  วิธีการที่ไม่ได้ใช้แนวคิดประโยชน์นิยมในจริยศาสตร์เชิงประยุกต์ก็มีการใช้เมื่อตั้งคำถามจริยศาสตร์ของระบบเศรษฐกิจ เช่น วิธีการตามสิทธิ ( deontological )
อุดมการณ์ทางการเมืองจำนวนมากสะท้อนถึงจริยศาสตร์ของระบบเศรษฐกิจในทันที ยกตัวอย่างเช่น คาร์ล มากซ์ ได้รับยกย่องว่าเป็นนักปรัชญายุคแรกซึ่งมีผลงานที่โดดเด่นที่สุดเป็นเรื่องของปรัชญาเศรษฐศาสตร์    อย่างไรก็ตาม   การวิพากษ์ระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมของมากซ์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับจริยศาสตร์  ความยุติธรรม  หรือประเด็นทางศีลธรรมใด ๆ   เขามุ่งเน้นไปที่ความขัดแย้งของระบบทุนนิยมโดยธรรมชาติผ่านมุมมองของกระบวนการซึ่งในปัจจุบันเรียกว่า ทฤษฎีวัตถุนิยมวิภาษวิธี
ขอบเขต > ความคิดทางเศรษฐกิจที่ไม่ใช่กระแสหลัก

ปรัชญาเศรษฐศาสตร์กำหนดกฎเกณฑ์ของตนเองรวมถึงการตั้งคำถามเกี่ยวกับรากฐานหรือสมมติฐานของเศรษฐศาสตร์   รากฐานและสมมติฐานของเศรษฐศาสตร์ได้ถูกตั้งคำถามจากมุมมองของสิ่งที่น่าสังเกต แต่โดยทั่วไปแล้วจะอยู่ภายใต้กลุ่มที่เป็นตัวแทน   หัวข้อเหล่านี้จึงรวมอยู่ในปรัชญาเศรษฐศาสตร์
Praxeology : วิทยาศาสตร์นิรนัยของการกระทำของมนุษย์บนฐานของหลักฐานที่รู้จักด้วยความมั่นใจว่าเป็นความจริงทางปรัชญา (ตามความแตกต่างของการวิเคราะห์ - สังเคราะห์ของ อิมมานูเอล ค้านท์) พัฒนาโดย Ludwig von Mises ภายในสำนักออสเตรีย ซึ่งเป็นความขัดแย้งที่ประหม่าต่อการสร้างแบบจำลองทางคณิตศาสตร์และการทดสอบสมมติฐานเพื่อตรวจสอบเศรษฐศาสตร์สำนักนีโอคลาสสิก   ดูเพิ่มเติมที่ Praxeology
มุมมองข้ามวัฒนธรรมทางด้านเศรษฐกิจ: ตัวอย่างเช่น ชาวพุทธในภูฏานกระตุ้นให้เกิดแนวคิด " ความสุขมวลรวมของประชาชาติ "  (แนะนำให้เป็นตัวชี้วัดการพัฒนาที่ดีกว่า GNI / GDP) อมรรตยะ เสน เป็นผู้สนับสนุนที่มีชื่อเสียงในการบูรณาการปรากฏการณ์ข้ามวัฒนธรรมเข้ากับความคิดเชิงเศรษฐกิจ   หัวข้อที่เกี่ยวข้อง: มานุษยวิทยาเชิงเศรษฐศาสตร์
มุมมองของลัทธิสตรีนิยมเกี่ยวกับเศรษฐศาสตร์ : เช่น Drucilla Barker & Edith Kuiper eds., Towards a feminist philosophy of economics. Routledge. 2003. ISBN 0-415-28388-4   ดูเพิ่มเติมได้ที่เศรษฐศาสตร์สตรีนืยม
นักวิชาการอ้างในวรรณคดี

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  Aristotle  Kenneth Arrow  Roger E. Backhouse  Ken Binmore  Kevin Carson  Milton Friedman  Frank Hahn  Friedrich Hayek |  Martin Hollis  Daniel M. Hausman  Terence Wilmot Hutchison  David Hume  John Neville Keynes  John Maynard Keynes  Tony Lawson  John Locke  Uskali Mäki |  Thomas Robert Malthus  Karl Marx  John Stuart Mill  Ludwig von Mises  Pierre-Joseph Proudhon  John E. Roemer  Murray Rothbard  John Rawls  Lionel Robbins  Joan Robinson |  Alexander Rosenberg  Paul Samuelson  E. F. Schumacher  Amartya Sen  Brian Skyrms  Adam Smith  Max Weber  Carl Menger  Bernard Williams   |
สาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง

จริยศาสตร์ของระบบเศรษฐกิจ เป็นพื้นที่ทับซ้อนระหว่าง จริยธรรมทางธุรกิจ และ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์    ผู้ที่เขียนเกี่ยวกับจริยธรรมของระบบเศรษฐกิจมีแนวโน้มที่จะเรียกตัวเองว่า นักปรัชญาการเมือง มากกว่า นักจริยธรรมทางธุรกิจ หรือ นักปรัชญาทางเศรษฐกิจ    มีการทับซ้อนกันอย่างมีนัยสำคัญระหว่างประเด็นทางทฤษฎีใน สาขาเศรษฐศาสตร์ และปรัชญาของเศรษฐศาสตร์  เนื่องจากเศรษฐศาสตร์เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่ามีต้นกำเนิดในด้านปรัชญา    ประวัติศาสตร์ความคิดของเศรษฐศาสตร์จึงทับซ้อนกับปรัชญาของเศรษฐศาสตร์
หลักสูตร

มหาวิทยาลัยบางแห่งเปิดสอนหลักสูตรร่วมที่ผสมผสานกันระหว่างปรัชญา  การเมืองและเศรษฐศาสตร์   หลักสูตรเหล่านี้ครอบคลุมถึงปัญหามากมายที่อภิปรายกันในทางปรัชญาและเศรษฐศาสตร์ แต่มีการตีความในวงกว้างมากกว่า   มหาวิทยาลัยขนาดเล็กบางแห่ง อย่างเช่น วิทยาลัยเศรษฐศาสตร์และรัฐศาสตร์แห่งลอนดอน (LSE), มหาวิทยาลัย Erasmus แห่งรอทเทอร์ดาม, โรงเรียนธุรกิจโคเปนเฮเกน และ มหาวิทยาลัย Bayreuth  เปิดสอนหลักสูตรปริญญาโทสาขาปรัชญาและเศรษฐศาสตร์
แหล่งอ้างอิง

Boulding, Kenneth E. (1969). "Economics as a Moral Science," American Economic Review, 59(1), pp.  1-12.
Caldwell, Bruce (1987). "positivism,"  The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v.3, pp. 921–23.
Downie, R.S. (1987). "moral philosophy," The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 3, pp. 551–56.
Hands, D. Wade, ed.  (1993). The Philosophy and Methodology of Economics, Edward Elgar. 3 v. Description and Table of Contents links.
Davis, John B., Alain Marciano, Jochen Runde, eds. (2004). The Elgar Companion to Economics and Philosophy. Description & Table of Contents links เก็บถาวร 2013-06-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน and Introduction and ch. 1 previews เก็บถาวร 2013-06-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน via sidebar scrolling. Articles from 1925 & 1940-1991.
Hausman, Daniel M. (1992). Essays on Philosophy and Economic Methodology. Description,  ch. 1 link. Chapter-preview links.
_____, ed. ([1984] 2008). The Philosophy of Economics: An Anthology, 3rd ed. Cambridge. Description & Table of contents links and Introduction. From John Stuart Mill on.
Heilbroner, Robert L. ([1953] 1999). The Worldly Philosophers: The Lives, Times, and Ideas of the Great Economic Thinkers, 7th ed. Scroll to chapter-preview links.
Hodgson, Bernard (2001). Economics as Moral Science.  Description and chapter-preview links, pp. xi-xiv.
Peil, Jan, and Irene van Staveren, eds. (2009).  Handbook of Economics and Ethics, Edward Elgar. Description and  preview.
Putnam, Hilary (1993). "The Collapse of the Fact/Value Dichotomy," in Martha Nussbaum and Amartya Sen, ed. The Quality of Life, pp. 143–157. Oxford. Reprinted in Putnam (2002), Part I, pp. 5 -64.
_____ (2002). The Collapse of the Fact/Value Dichotomy and Other Essays, Description and chapter-preview  links.
Robinson, Joan (1962). Economic Philosophy. Description and scroll to chapter  and previews.
Rubinstein, Ariel (2006). "Dilemmas of an Economic Theorist," Econometrica, 74(4), pp. 865-883 (close Page tab).
Szenberg, Michael, ed. (1992). Eminent Economists: Their Life Philosophies, Cambridge. Description and preview.
Walsh, Vivian (1961). Scarcity and Evil]: An Original Exploration of Moral Issues on the Frontier Between Guilt and Tragedy. Prentice-Hall.
_____ (1987). "philosophy and economics," The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 3, pp. 861–869.
_____ (1996). Rationality, Allocation, and Reproduction. Cambridge. Description and scroll to chapter-preview links.
วารสาร

Economics and Philosophy
Erasmus Journal for Philosophy and Economics
Journal of Economic Methodology – Aims & Scope
Philosophy and Public Affairs เก็บถาวร 2008-08-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Politics, Philosophy & Economics – Aims and Scope เก็บถาวร 2013-02-01 ที่ archive.today