stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 14
รายนามสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร > ภาคเหนือ

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| จังหวัด | เขต | รายนาม | พรรค | สมาชิกภาพ | หมายเหตุ |
| เชียงราย | 1 | จ่าสิบเอกทรงธรรม ปัญญาดี | พรรคชาติไทย |  |  |
| เชียงราย | 1 | มงคล จงสุทธนามณี | พรรคชาติไทย |  |  |
| เชียงราย | 1 | พายัพ กาญจนารัณย์ | พรรคชาติไทย |  |  |
| เชียงราย | 2 | ร้อยโทสมศาสตร์ รัตนสัค | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงราย | 2 | อำไพ ปัญญาดี | พรรคชาติไทย |  |  |
| เชียงราย | 2 | สำเร็จ ภูนิคม | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงใหม่ | 1 | ปรีดา พัฒนถาบุตร | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงใหม่ | 1 | สุบิน ปิ่นขยัน | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงใหม่ | 1 | สุรพันธ์ ชินวัตร | พรรคชาติไทย |  |  |
| เชียงใหม่ | 2 | เจริญ เชาวน์ประยูร | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงใหม่ | 2 | ไกรสร ตันติพงศ์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| เชียงใหม่ | 2 | มานะ แพรสกุล | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงใหม่ | 3 | อำนวย ยศสุข | พรรคกิจสังคม |  |  |
| เชียงใหม่ | 3 | สยม รามสูต | พรรคกิจสังคม |  |  |
| น่าน | 1 | สมชาย โลหะโชติ | พรรคชาติไทย |  |  |
| น่าน | 1 | วัลลภ สุปริยศิลป์ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| น่าน | 1 | คำรณ ณ ลำพูน | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| พะเยา | 1 | เชวง วงศ์ใหญ่ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| พะเยา | 1 | พวงเล็ก ตันบรรจง | พรรคชาติไทย |  |  |
| พะเยา | 1 | จ่าสิบเอกแสวง ปรีเลิศ | พรรคชาติประชาธิปไตย |  |  |
| แพร่ | 1 | ณรงค์ วงศ์วรรณ | พรรคชาติไทย |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| แพร่ | 1 | ดุสิต รังคสิริ | พรรคชาติไทย |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| แพร่ | 1 | พล วัชรปรีชา | พรรคกิจสังคม |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| แม่ฮ่องสอน | 1 | จำลอง รุ่งเรือง | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ลำปาง | 1 | สอาด ปิยวรรณ | พรรคชาติไทย |  |  |
| ลำปาง | 1 | ไพฑูรย์ เครือแก้ว ณ ลำพูน | พรรคชาติไทย |  |  |
| ลำปาง | 2 | บุญเท่ง ทองสวัสดิ์ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ลำปาง | 2 | พินิจ จันทรสุรินทร์ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ลำพูน | 1 | สมาน ชมภูเทพ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ลำพูน | 1 | มนตรี ด่านไพบูลย์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคประชาไทย |
| อุตรดิตถ์ | 1 | เชาวลิต สุขสวัสดิ์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| อุตรดิตถ์ | 1 | เปรม มาลากุล ณ อยุธยา | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| อุตรดิตถ์ | 1 | บรรลือ น้อยมณี | พรรคชาติประชาธิปไตย |  |  |
รายนามสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร > ภาคใต้

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| จังหวัด | เขต | รายนาม | พรรค | สมาชิกภาพ | หมายเหตุ |
| กระบี่ | 1 | อาคม เอ่งฉ้วน | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| กระบี่ | 1 | วาสนา บุญภูพันธ์ตันติ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ชุมพร | 1 | ธีรพันธ์ เพ็ชรสุวรรณ์ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ชุมพร | 1 | พินัย รุโจปการ | พรรคชาติประชาธิปไตย |  |  |
| ตรัง | 1 | ชวน หลีกภัย | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| ตรัง | 1 | วิเชียร คันฉ่อง | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| ตรัง | 1 | ประกิจ รัตตมณี | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 1 | สุพัตรา มาศดิตถ์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 1 | สัมพันธ์ ทองสมัคร | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 1 | มาโนชญ์ วิชัยกุล | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 2 | ถวิล ไพรสณฑ์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 2 | บุญส่ง ชำนาญกิจ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 2 | วัน ศรีเปารยะ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 3 | สัมพันธ์ แป้นพัฒน์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 3 | ณรงค์ นุ่นทอง | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นครศรีธรรมราช | 3 | ธงชาติ รัตนวิชา | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| นราธิวาส | 1 | ถาวรณ์ ไชยสุวรรณ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| นราธิวาส | 1 | เสนีย์ มะดากะกุล | พรรคกิจสังคม |  |  |
| นราธิวาส | 1 | สิทธิชัย บือราเฮง | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| ปัตตานี | 1 | ทวีศักดิ์ อับดุลบุตร | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| ปัตตานี | 1 | เด่น โต๊ะมีนา | พรรคชาติไทย |  |  |
| ปัตตานี | 1 | เที่ยง เรืองประดิษฐ์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| พังงา | 1 | บรม ตันเถียร | พรรคกิจสังคม |  |  |
| พัทลุง | 1 | วีระ มุสิกพงศ์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| พัทลุง | 1 | โอภาส รองเงิน | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| พัทลุง | 1 | พร้อม บุญฤทธิ์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| ภูเก็ต | 1 | จรูญ เสรีถวัลย์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| ยะลา | 1 | เฉลิม เบ็ญหาวัน | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ยะลา | 1 | อดุล ภูมิณรงค์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
| ระนอง | 1 | ยงยุทธ นพเกตุ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| สงขลา | 1 | พันตำรวจโทเปรม รุจิเรข | พรรคกิจสังคม |  |  |
| สงขลา | 1 | อำนวย สุวรรณคีรี | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สงขลา | 1 | สงบ ทิพย์มณี | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สงขลา | 2 | จ่าสิบตรีอนันต์ เรืองกูล | พรรคกิจสังคม |  |  |
| สงขลา | 2 | ไสว พัฒโน | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สงขลา | 2 | นฤชาติ บุญสุวรรณ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สตูล | 1 | จิรายุส เนาวเกตุ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สุราษฎร์ธานี | 1 | บัญญัติ บรรทัดฐาน | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สุราษฎร์ธานี | 1 | สิทธิพร โพธิ์เพชร | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| สุราษฎร์ธานี | 2 | ภิญญา ช่วยปลอด | พรรคกิจสังคม |  |  |
| สุราษฎร์ธานี | 2 | สุเทพ เทือกสุบรรณ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
รายนามสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร > ภาคตะวันออก

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| จังหวัด | เขต | รายนาม | พรรค | สมาชิกภาพ | หมายเหตุ |
| จันทบุรี | 1 | ละออ วรรณทอง | พรรคประชาเสรี |  |  |
| จันทบุรี | 1 | วโรทัย ภิญญสาสน์ | พรรคประชากรไทย |  |  |
| ฉะเชิงเทรา | 1 | อนันต์ ฉายแสง | พรรคก้าวหน้า |  |  |
| ฉะเชิงเทรา | 1 | ทิวา พูลสมบัติ | พรรคกิจสังคม |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| ฉะเชิงเทรา | 1 | ไกรสร นันทมานพ | พรรคกิจสังคม |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| ชลบุรี | 1 | ประโยชน์ เนื่องจำนงค์ | พรรคชาติประชาธิปไตย |  |  |
| ชลบุรี | 1 | ดรงค์ สิงห์โตทอง | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ชลบุรี | 1 | อุทัย พิมพ์ใจชน | พรรคก้าวหน้า |  |  |
| ชลบุรี | 2 | นิคม แสนเจริญ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ชลบุรี | 2 | จรูญ งามพิเชษฐ์ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ตราด | 1 | ประชุม รัตนเพียร | พรรคประชากรไทย |  |  |
| ปราจีนบุรี | 1 | เสนาะ เทียนทอง | พรรคชาติไทย |  |  |
| ปราจีนบุรี | 1 | วิทยา เทียนทอง | พรรคชาติไทย |  |  |
| ปราจีนบุรี | 1 | สลับ นาคะเสถียร | พรรคประชากรไทย |  |  |
| ปราจีนบุรี | 2 | สุนทร วิลาวัลย์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| ปราจีนบุรี | 2 | สมาน ภุมมะกาญจนะ | พรรคชาติไทย |  |  |
| ระยอง | 1 | สิน กุมภะ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ระยอง | 1 | หอม ทองประเสริฐ | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ระยอง | 1 | เสริมศักดิ์ การุญ | พรรคชาติไทย |  |  |
รายนามสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร > ภาคตะวันตก

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| จังหวัด | เขต | รายนาม | พรรค | สมาชิกภาพ | หมายเหตุ |
| กาญจนบุรี | 1 | พลตำรวจโทจำรัส มังคลารัตน์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมไม่สังกัดพรรค |
| กาญจนบุรี | 1 | พลโทชาญ อังศุโชติ | พรรคชาติไทย |  |  |
| กาญจนบุรี | 2 | เรวัต ศิริศิลวัตนุกุล | พรรคกิจสังคม |  |  |
| กาญจนบุรี | 2 | จินดา อังศุโชติ | พรรคชาติไทย |  |  |
| ตาก | 1 | อุดร ตันติสุนทร | พรรคกิจสังคม |  |  |
| ตาก | 1 | เทอดพงษ์ ไชยนันทน์ | พรรคประชาธิปัตย์ |  |  |
| ประจวบคีรีขันธ์ | 1 | สำเภา ประจวบเหมาะ | พรรคชาติไทย |  |  |
| ประจวบคีรีขันธ์ | 1 | อุดมศักดิ์ ทั่งทอง | พรรคชาติไทย |  |  |
| ประจวบคีรีขันธ์ | 1 | วิเศษ ใจใหญ่ | พรรคชาติไทย |  |  |
| เพชรบุรี | 1 | ภิมุข อังกินันทน์ | พรรคชาติไทย |  |  |
| เพชรบุรี | 1 | ยุทธ อังกินันทน์ | พรรคชาติไทย |  |  |
| เพชรบุรี | 1 | ปิยะ อังกินันทน์ | พรรคชาติประชาธิปไตย |  |  |
| ราชบุรี | 1 | จิระ มังคลรังษี | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคประชาไทย |
| ราชบุรี | 1 | ทวี ไกรคุปต์ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคประชาไทย |
| ราชบุรี | 2 | จรูญ วัฒนากร | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย / เสียชีวิต 28 กุมภาพันธ์ 2529 / ไม่มีเลือกตั้งใหม่ |
| ราชบุรี | 2 | ร้อยตำรวจโทเชาวริน ลัทธศักดิ์ศิริ | พรรคชาติไทย |  | เดิมสังกัดพรรคสยามประชาธิปไตย |
ผู้ดำรงตำแหน่ง

ประธานสภาผู้แทนราษฎร อุทัย พิมพ์ใจชน
รองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่หนึ่ง สมรรค ศิริจันทร์
รองประธานสภาผู้แทนราษฎร  คนที่สอง ปิยะณัฐ วัชราภรณ์
ผู้ดำรงตำแหน่ง > การลงมติเลือกผู้ดำรงตำแหน่ง

| ตำแหน่ง | ชื่อ | พรรค | คะแนนเสียง |
| --- | --- | --- | --- |
| ประธานสภาผู้แทนราษฎร | อุทัย พิมพ์ใจชน | พรรคก้าวหน้า | 164 |
| ประธานสภาผู้แทนราษฎร | บุญเท่ง ทองสวัสดิ์ | พรรคกิจสังคม | 159 |
| รองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่หนึ่ง | สมรรค ศิริจันทร์ | พรรคประชากรไทย | 162 |
| รองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่หนึ่ง | ไกรสร ตันติพงศ์ | พรรคประชาธิปัตย์ | 158 |
| รองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่สอง | ปิยะณัฐ วัชราภรณ์ | พรรคชาติไทย | 163 |
| รองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่สอง | วสันต์ อินทรสูต | พรรคกิจสังคม | 158 |
ประชากรศาสตร์

สมาชิกที่มีอายุมากที่สุด คือ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร พรรคกิจสังคม อายุ 72 ปี
สมาชิกที่มีอายุน้อยที่สุด คือ สุวิทย์ คุณกิตติ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดขอนแก่น พรรคกิจสังคม อายุ 26 ปี
แหล่งข้อมูลอื่น

สภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 14เก็บถาวร 2013-03-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
| ด ค กสภาผู้แทนราษฎรไทย |
| --- | --- |
 ชั่วคราว  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26
ประวัติศาสตร์ไทย
การศึกษาประวัติศาสตร์ไทย > การแบ่งยุคสมัย

การจัดแบ่งยุคทางประวัติศาสตร์ของไทยนั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงแสดงพระทัศนะไว้ในพระนิพนธ์เรื่อง "ตำนานหนังสือพระราชพงศาวดาร" ในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขาเมื่อ พ.ศ. 2457 ถึงการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ของไทยไว้ว่า "เรื่องพระราชพงศาวดารสยาม ควรจัดแบ่งเป็น 3 ยุค คือ เมื่อกรุงสุโขทัยเป็นราชธานียุค 1 เมื่อกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานียุค 1 เมื่อกรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานียุค 1" ซึ่งการลำดับสมัยทางประวัติศาสตร์แบบเส้นตรง (Linear) โดยวางโครงเรื่องผูกกับกำเนิดและการล่มสลายของรัฐ กล่าวคือใช้รัฐหรือราชธานีเป็นศูนย์กลางเช่นนี้ ยังคงมีอิทธิพลอยู่มากต่อการเข้าใจประวัติศาสตร์ไทยในปัจจุบัน
นักวิชาการให้เหตุผลในการเลือกเอาอาณาจักรสุโขทัยเป็นจุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์ไทยไว้ 2 เหตุผล ได้แก่ 1) วิชาประวัติศาสตร์มักยึดการเริ่มมีภาษาเขียนเป็นจุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์ เมื่อประกอบกับการประดิษฐ์อักษรไทยในรัชกาลพ่อขุนรามคำแหงมหาราช จึงเหมาะสมเป็นจุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์ไทย และ 2) สะดวกในการนับเวลาและเหตุการณ์ที่ต่อเนื่องกัน เพราะนักประวัติศาสตร์มีหลักฐานความสืบเนื่องกันตั้งแต่สมัยสุโขทัยมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์จนถึงปัจจุบัน ทว่า เหตุผลทั้งสองประการก็ยังไม่เป็นที่ยอมรับกันอย่างเป็นเอกฉันท์นัก
ในปัจจุบัน มีข้อเสนอใหม่ ๆ เกี่ยวกับโครงเรื่องประวัติศาสตร์ไทยขึ้นมาบ้าง  ที่สำคัญคือ ศ. นิธิ เอียวศรีวงศ์ได้เสนอถึงหัวข้อสำคัญที่ควรเป็นแกนกลางของประวัติศาสตร์แห่งชาติไทยไว้ 8 หัวข้อ
การศึกษาประวัติศาสตร์ไทย > ปัญหาการศึกษาประวัติศาสตร์ไทย

สุจิตต์ วงษ์เทศ นักวิชาการประวัติศาสตร์ ให้ความเห็นว่า การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยเป็นประวัติศาสตร์ของราชสำนัก ตัดประวัติศาสตร์ท้องถิ่นต่าง ๆ ออกไปหมด
การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยยังถูกตั้งคำถามว่าเป็นการยัดเยียดให้นักเรียนเกิดความรักชาติ และมีเวลาเรียนถึง 1,200 ชั่วโมงต่อปีซึ่งมากเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก รวมทั้งมีการปลูกฝังอคติเกลียดชังประเทศเพื่อนบ้าน
ยุคก่อนประวัติศาสตร์และรัฐโบราณในประเทศไทย

บทความหลัก: ประวัติศาสตร์ไทยช่วงต้น
ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทยช่วงต้น เริ่มต้นที่แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง แม้อายุที่แน่นอนนั้นยังเป็นที่ถกเถียงกัน ทว่าคนส่วนใหญ่เชื่อว่าน่าอยู่ก่อน 3600 ปีก่อนคริสต์ศักราช ผู้อาศัยได้พัฒนาเครื่องมือสัมฤทธิ์ รวมไปถึงปลูกข้าวซึ่งเป็นตัวกระตุ้นสำหรับโครงสร้างทางสังคมและการเมือง
ต่อมาอารยธรรมมลายู มอญ และขอม ได้แผ่ขยายเข้ามาในภูมิภาคก่อนการครอบครองของคนไท โดยอารยธรรมที่มีความโดดเด่นได้แก่ อาณาจักรศรีวิชัยในทางใต้ อาณาจักรทวารวดีในภาคกลางของประเทศไทย และจักรวรรดิขอมที่ตั้งอยู่ ณ เมืองพระนคร
ชาวไทยเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มชาติพันธุ์ขนาดใหญ่ที่มีชื่อว่า กลุ่มชาติพันธุ์ไท-กะได โดยเป็นกลุ่มที่ประกอบด้วย ชาวลาว ชาวไทใหญ่จากภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศพม่า ชาวจ้วงจากกว่างซีในประเทศจีน รวมไปถึงชาวโท้และชาวนุงจากภาคเหนือของประเทศเวียดนาม การอพยพจากตอนใต้ของประเทศจีนมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เกิดขึ้นในช่วงสหัสวรรษแรกของคริสต์ศักราช โดยมีความเป็นไปได้ว่าผ่านทางตอนเหนือของประเทศลาว
ในคริสต์สหัสวรรษที่ 1 ชาวไท-กะไดได้อาศัยอยู่เป็นกลุ่มเล็ก ๆ ที่เรียกว่า เมือง โดยได้อิทธิพลจากวัฒนธรรมโดยรอบที่มีการพัฒนา เช่น วัฒนธรรมเขมรจากทางตะวันออก และวัฒนธรรมฮินดูของอินเดียจากทางตะวันตก ชาวไท-กะไดส่วนใหญ่หันไปยึดถือรูปแบบหนึ่งในศาสนาฮินดู และยังคงปรากฏร่องรอยให้เห็นอยู่ในศาสนปฏิบัติของชาวไทยในปัจจุบัน ระหว่าง คริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึง 9 พุทธศาสนาถูกนำเข้ามาสู่ดินแดนของชาวไท อาจจะผ่านทางประเทศพม่า และกลายเป็นศาสนาหลัก นิกายเถรวาทซึ่งนับถือในประเทศไทยถูกเผยแผ่โดยคณะสงฆ์จากประเทศศรีลังกา ในศตวรรษที่ 13
พงศาวดารเหนือ คือบันทึกประวัติศาสตร์ในช่วงเวลานี้ โดยแม้ไม่ทราบแน่ชัดว่าเริ่มบันทึกเมื่อไหร่ เนื้อหาคาดการณ์ว่าอยู่ในช่วง ค.ศ. 500 จนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 11 ฉบับล่าสุดนั้นอยู่ในช่วงต้นรัตนโกสินทร์
ยุคก่อนประวัติศาสตร์และรัฐโบราณในประเทศไทย > หลักฐานยุคก่อนประวัติศาสตร์

นักโบราณคดีชาวฮอลันดา ดร. เอช. อาร์. แวน ฮิงเกอเรน ได้ขุดค้นพบเครื่องมือหินเทาะซึ่งทำขึ้นโดยมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ บริเวณใกล้สถานีบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี โดยมีข้อสันนิษฐานว่ามนุษย์เหล่านี้อาจเป็น มนุษย์ชวาและมนุษย์ปักกิ่ง ซึ่งอยู่อาศัยเมื่อประมาณ 5 แสนปีมาแล้ว อันเป็นหลักฐานในยุคหินเก่า
เดวิด วัยอาจ (David Wyatt) เขียนว่า มีมนุษย์อยู่อาศัยในบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ปัจจุบันตั้งแต่ 40,000 ปีมาแล้ว โดยเริ่มจากการเก็บของป่าล่าสัตว์ จนเริ่มมีการกสิกรรมเมื่อ 10,000–20,000 ปีก่อน พบว่ากลุ่มชาติพันธุ์ดังกล่าวอยู่กันกระจัดกระจายตั้งแต่ที่ราบจีนตอนกลางลงไปถึงคาบสมุทรอินโดนีเซีย มีเทคโนโลยีการปลูกข้าวและประดิษฐ์เรือมีกราบกันโคลงทำให้แล่นไปได้ถึงญี่ปุ่นและแอฟริกาตะวันออก มีการหล่อขวานสำริดอายุ 5,000 ปี เหล็กหล่ออายุ 3,000 ปีรวมทั้งเครื่องปั้นดินเผา ทั้งนี้ เชื่อว่าแหล่งโบราณคดีในบ้านเชียงและที่ราบสูงโคราชเป็นหลักฐานการปลูกข้าวและหล่อสำริดที่อาจมีอายุเก่าแก่ที่สุดในทวีปเอเชีย
ยุคก่อนประวัติศาสตร์และรัฐโบราณในประเทศไทย > รัฐโบราณ

อาณาจักรฟูนานหรือรัฐฟูนันเป็นอาณาจักรแรกสุดและทรงอำนาจที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เจริญขึ้นเมื่อศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล โดยมีอาณาเขตครอบคลุมภาคกลางของประเทศไทยและทั้งประเทศกัมพูชาปัจจุบัน โดยมีเศรษฐกิจขึ้นอยู่กับการค้าทางทะเลและเกษตรกรรม มีการติดต่อการค้าอย่างใกล้ชิดกับอินเดียและเป็นฐานสำหรับนักเผยแผ่ศาสนาฮินดู
ต่อมา ชาวมอญอาศัยช่วงที่ฟูนานเสื่อมลงตั้งอาณาจักรของตนในคริสต์ศตวรรษที่ 6 อาณาจักรทวารวดีตั้งอยู่ในพื้นที่ตอนกลางและตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยปัจจุบัน แต่รายละเอียดต่าง ๆ ยังไม่ค่อยทราบกันดีนัก โดยตั้งขึ้นเพื่อการค้าขายทางบกระหว่างอ่าวเมาะตะมะและอ่าวไทยผ่านด่านเจดีย์สามองค์ แต่มีการแผ่ขยายทางทิศตะวันออกไปถึงกัมพูชา ทางเหนือไปถึงเชียงใหม่และทางเหนือของประเทศลาว พอทราบว่ามีกลุ่มเมืองหนึ่งอยู่แถบนครปฐมและสุพรรณบุรี กลุ่มหนึ่งตั้งอยู่ที่ลพบุรี และอีกกลุ่มหนึ่งแถบที่ราบสูงโคราช ซึ่งคนไทในสมัยนั้นก็อาศัยอยู่ตามชายขอบของทวารวดี ประมาณต้นคริสต์ศตวรรษที่ 9 ชาวมอญตั้งอาณาจักรหริภุญไชยที่ลำพูน ซึ่งต่อมาเป็นศูนย์กลางทางศาสนาพุทธและวัฒนธรรม ส่วนชาวเขมรตั้งอาณาจักรใหญ่มีศูนย์กลางอยู่ที่อังกอร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 9 ในคริสต์ศตวรรษที่ 8 รัฐมอญรับศาสนาพุทธผ่านผู้เผยแผ่ศาสนาจากเกาะลังกา และเผยแผ่ต่อให้จักวรรดิเขมร แม้มอญครอบงำทางวัฒนธรรมในภูมิภาค แต่มักตกเป็นเมืองขึ้นของพม่าและเขมรอยู่เนือง ๆ ผลทำให้ในคริสต์ศตวรรษที่ 9 จักรวรรดิเขมรครอบงำลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาปัจจุบันทั้งหมด จักรวรรดิเขมรมีการก่อสร้างสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่จำนวนมากเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์ แต่การหมกมุ่นกับการก่อสร้างมากเกินไปทำให้เศรษฐกิจของรัฐเสื่อมลง
อาณาจักรตามพรลิงก์เป็นรัฐมลายูที่ควบคุมการค้าผ่านช่องแคบมะละกาที่ทรงอำนาจที่สุด เจริญขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 10 ตามพรลิงก์รวมเข้ากับอาณาจักรศรีวิชัยซึ่งเป็นสมาพันธรัฐทางทะเลที่มีอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง 13 ตามพรลิงก์รับศาสนาพุทธ แต่อาณาจักรมลายูที่อยู่ใต้ลงไปรับศาสนาอิสลาม ทำให้เกิดพรมแดนศาสนาระหว่างเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่กับคาบสมุทรมลายู
ยุคก่อนประวัติศาสตร์และรัฐโบราณในประเทศไทย > การเข้ามาตั้งถิ่นฐานของคนไท

ดูเพิ่ม: แนวคิดเกี่ยวกับถิ่นกำเนิดของชนชาติไท
เดวิด วัยอาจเขียนว่า บรรพชนของคนไท-ไตที่อาศัยอยู่ในอินเดียตะวันออกเฉียงเหนือ พม่า ยูนนานใต้ ไทยและลาวปัจจุบัน คือ กลุ่มไท-ไตที่อยู่แถบเดียนเบียนฟูในคริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 8 โดยเชื่อว่าเป็นกลุ่มไท-ไตที่เดิมอาศัยอยู่ในบริเวณลุ่มแม่น้ำแดงที่อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้สุดของจีน และถูกจีนและเวียดนามแผ่แรงกดดันทางทหารและการปกครองเข้ามาจนประชากรกลุ่มหนึ่งเคลื่อนลงมาทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ พบว่าอาณาจักรน่านเจ้าที่อยู่ทางเหนือของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ ไม่ใช่อาณาจักรของคนไท-ไต แต่มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์กลุ่มไท-ไตในแง่ที่ช่วยกั้นอิทธิพลของจีนจากทิศเหนือ และรับศาสนาพุทธและวัฒนธรรมอินเดียทางทิศตะวันตก และช่วยส่งเสริมการขยายตัวของกลุ่มไท-ไต
มีการกล่าวถึงชาวไทยสยามครั้งแรกในนครวัดในคริสต์ศตวรรษที่ 12 โดยเรียกว่า "เสียม" หรือคนผิวน้ำตาล พบว่าคนไท-ไตในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 11–12 อาศัยอยู่แถบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาและตอนกลางของแม่น้ำโขงในลาว ลพบุรีซึ่งเป็นเมืองมอญถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิเขมรในคริสต์ศตวรรษที่ 11 ลพบุรีเป็นศูนย์กลางของเสียม (สยำ) หรือเป็นเมืองที่รับผิดชอบการบริหารจัดการชาวเสียม
ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 11–12 ชาวไท-ไตตั้งรัฐใหม่ ๆ ทางเหนือของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ มีคำกล้าวอ้างว่าชาวไท-ไตปล้นสะดมและจับเชลยของเจ้านายไท-ไตหลายพระองค์ ผู้ปกครองที่พ่ายต่อชาวไท-ไตต่างเกรงกลัวยอมส่งเครื่องราชบรรณาการและให้เชื้อพระวงศ์อภิเษกสมรสด้วย ย่างเข้าคริสต์ศตวรรษที่ 13 ชาวไท-ไตต่าง ๆ ยังอยู่กันเป็นแว่นแคว้นไม่มีการรวมอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง ในช่วงนี้เมืองของชาวไท-ไตมีขนาดพอ ๆ กันไม่มีเมืองใดใหญ่กว่าเมืองอื่น และตั้งอยู่รอบจักรวรรดิเขมรและอาณาจักรพุกาม ไปจนถึงตอนเหนือของลาว
เมื่อจักรวรรดิเขมรและอาณาจักรพุกามเสื่อมอำนาจเมื่อต้นคริสต์ศตวรรษที่ 13 ทำให้เกิดรัฐใหม่ขึ้นเป็นจำนวนมากในเวลาไล่เลี่ยกัน อาณาจักรของชาวไทกินอาณาบริเวณตั้งแต่ทิศตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศอินเดียปัจจุบันจนถึงทิศเหนือของลาว และลงไปถึงคาบสมุทรมลายู ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 13 มีประชากรชาวไทอาศัยอยู่มั่นคงในอดีตดินแดนแกนกลางของอาณาจักรทวารวดีและอาณาจักรลพบุรี จนถึงดินแดนนครศรีธรรมราช แต่ไม่มีบันทึกรายละเอียดการเข้ามาของชาวไท
อาณาจักรของชาวไท

บทความหลัก: อาณาจักรสุโขทัย และ อาณาจักรล้านนา
เมื่อสิ้นคริสต์ศตวรรษที่ 13 ชาวไทเริ่มย้ายจากหุบเขามาอยู่ที่ลุ่ม ทำให้เกิดรัฐเล็ก ๆ จำนวนมากที่แย่งชิงอาณาเขตกัน และเริ่มเข้ามาแทนที่สองจักรวรรดิใหญ่ คือ อาณาจักรพุกามและจักรวรรดิเขมร นครรัฐของไทค่อย ๆ เป็นอิสระจากจักรวรรดิเขมรที่เสื่อมอำนาจลง กล่าวกันว่า พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ (ครองราชย์ 1792–1822) ทรงสถาปนาราชอาณาจักรสุโขทัยขึ้นใน พ.ศ. 1781 นักประวัติศาสตร์ทราบลำดับเหตุการณ์ในช่วงแรกของอาณาจักรน้อยมาก แต่พอทราบว่าในรัชกาลพ่อขุนศรีอินทราทิตย์มีเหตุให้อาณาจักรสุโขทัยรบกับเมืองฉอด ซึ่งขุนราม (ต่อมาเป็นพ่อขุนรามคำแหงมหาราช; ครองราชย์ 1822–1841) ทรงประกอบวีรกรรมชนช้างชนะข้าศึก พ่อขุนรามคำแหงทรงเป็นพระมหากษัตริย์ชาวไทที่มีความโดดเด่นและทะเยอทะยาน ทรงขยายอาณาเขตโดยใช้การทหารและการทูตผสมกัน ทั้งนี้ อาณาเขตอันกว้างขวางของกรุงสุโขทัยนั้นไม่ได้เกิดจากการเดินทัพไปหักตีเอาเมืองต่าง ๆ แต่เป็นเขตอิทธิพลที่มีผู้นำเข้าสวามิภักดิ์ และเขตอิทธิพลของสุโขทัยทางใต้ก็เกิดจากนครศรีธรรมราชที่เข้าสวามิภักดิ์ด้วย พระมหาธรรมราชาที่ 1 (ครองราชย์ 1841–1889/90) ทรงสืบราชสมบัติต่อมา แต่หลายเมืองเอาใจออกห่างทันที การที่สุพรรณบุรีแยกตัวออกทำให้กั้นระหว่างกรุงสุโขทัยกับดินแดนสวามิภักดิ์ที่อยู่ใต้ลงไป และนำไปสู่ชุดเหตุการณ์ที่นำไปสู่ความเจริญของกรุงศรีอยุธยา
พญามังราย (ครองราชย์ 1802–1860) ทรงสืบราชสมบัติเป็นเจ้าผู้ครองหิรัญนครเงินยางเชียงลาว (เชียงแสน) ทรงพิชิตดินแดนเพื่อนบ้านแล้วขยายอำนาจลงทิศใต้ โดยตั้งเมืองเชียงรายขึ้นใน พ.ศ. 1805 รวมทั้งเข้ายึดครองเชียงของและฝาง ในเวลาต่อมา พระองค์เข้าเป็นพันธมิตรกับพญางำเมือง (ครองราชย์ 1801–1841) แห่งแคว้นพะเยาและพ่อขุนรามคำแหงแห่งสุโขทัย ด้วยเหตุผลด้านความทะเยอทะยานในการขยายอำนาจและร่วมกันรับมือภัยคุกคามจากมองโกลทางเหนือ ทั้งนี้ ทั้งสามพระองค์ทรงเห็นแก่อัตลักษณ์ร่วมของไท พญามังรายทรงพิชิตหริภุญชัยได้ใน พ.ศ. 1824 นับเป็นเจ้าผู้ครองดินแดนทางเหนือได้ทั้งหมด ตั้งแต่ พ.ศ. 1835 ถึง พ.ศ. 1854 เกิดสงครามระหว่างจักรวรรดิมองโกลกับเชียงรุ่ง จนสุดท้ายทั้งสองสงบศึกโดยเชียงรุ่งและเชียงใหม่ส่งบรรณาการให้แก่ราชสำนักจีน
อาณาจักรอยุธยา > ความรุ่งเรืองและเสื่อมของอาณาจักรล้านนา และล้านนาในฐานะประเทศราช

ดูเพิ่ม: ประวัติศาสตร์เชียงใหม่ (พ.ศ. 2101–2317)
ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 และ 15 อาณาจักรล้านนามีความขัดแย้งกับดินแดนเพื่อนบ้านหลายแห่ง และอยู่ในภาวะสงครามภายในบ่อยครั้ง ล้านนาใช้ระบบส่งผู้แทนส่วนกลางไปควบคุมเขตกึ่งเอกเทศหลายร้อยเขต ซึ่งเจ้าล้านนาประสบความสำเร็จมากน้อยไม่เท่ากันในการสร้างเอกภาพในอาณาจักร พญากือนา (ครองราชย์ 1910–28) ทรงตั้งศาสนาพุทธนิกายลังกาวงศ์และตั้งวัดสวนดอก ซึ่งจะเป็นพลังชี้นำทางปัญญาและวัฒนธรรมในอาณาจักร รวมทั้งพัฒนาความสำนึกเรื่องอัตลักษณ์ของชาวไทยวน ในรัชกาลพญาแสนเมืองมา (ครองราชย์ 1928–44) และพญาสามฝั่งแกน (ครองราชย์ 1944–53) เกิดการแก่งแย่งบัลลังก์กัน และมีการชักศึกภายนอก คือ สุโขทัยและกรุงศรีอยุธยา ใน พ.ศ. 1947–1948 ล้านนาสามารถต้านทานกองทัพขนาดใหญ่จากยูนนานได้สำเร็จ พระเจ้าติโลกราช (ครองราชย์ 1985–2030) ทรงได้รับยกย่องว่าเป็นพระมหากษัตริย์ล้านนาที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ทรงใช้เวลาทศวรรษแรกปราบปรามผู้ชิงบัลลังก์ทั้งหลาย ใน พ.ศ. 1992 พระองค์ยังทรงครองอำนาจเหนือนครน่านหลังเอาใจออกห่างโดยร่วมมือกับแพร่และหลวงพระบาง ระหว่างปี 1985 ถึง 2029 ทรงผลัดกันเป็นฝ่ายบุกและตั้งรับในสงครามกับกรุงศรีอยุธยาโดยต่างฝ่ายต่างไม่อาจเอาชนะอีกฝ่ายได้ หลังรัชกาลพญาเกศเชษฐราช (ครองราชย์ 2069–81 และ 2086–8) อาณาจักรล้านนาเข้าสู่ยุคเสื่อมเพราะการสืบราชสมบัติที่ไม่ราบรื่นและขุนนางมีอำนาจเหนือพระมหากษัตริย์ หลังจากนั้นมีการแทรกแซงทางการเมืองจากทั้งกรุงศรีอยุธยาและล้านช้าง ขุนนางบางส่วนยกให้สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชซึ่งเป็นพระมหากษัตริย์ล้านช้างขึ้นครองราชย์ช่วงสั้น ๆ
ราชวงศ์มังรายสิ้นสุดลงเมื่อเชียงใหม่ตกเป็นของพม่าใน พ.ศ. 2101 พม่าเป็นผู้แต่งตั้งเจ้าผู้ครองล้านนาในฐานะประเทศราช และมีการเกณฑ์ทหารและเสบียงเพื่อทำสงครามกับกรุงศรีอยุธยา หลังพม่าขาดเอกภาพหลังพระเจ้านันทบุเรงเสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 2142 เจ้าเชียงใหม่ถูกตัดขาดจากความช่วยเหลือในศึกกับล้านช้าง จึงทรงยอมอยู่ภายใต้อำนาจของกรุงศรีอยุธยาในช่วงสั้น ๆ พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงส่งทัพไปยึดหัวเมืองเหนืออีกครั้งในปี 2156 แต่ปล่อยให้ล้านนาแตกออกเป็นเมืองเล็กน้อย หลังเจ้าพลศึกศรีสองเมือง (ครองราชย์ 2158–74) ประกาศอิสรภาพต่อพม่าไม่สำเร็จ พม่าเริ่มเปลี่ยนมาตั้งเจ้าเมืองเชียงใหม่ขึ้นปกครองโดยตรง ในปี 2204 สมเด็จพระนารายณ์ยกทัพมาตีเชียงใหม่และลำปางได้ แต่ไม่สามารถยึดครองเมืองไว้ได้ หลังจากนั้น พม่าส่งเจ้ามาปกครองเป็นอุปราชเหมือนก่อน บ้านเมืองยากจนและประชากรน้อยลงเพราะถูกขูดรีดภาษีและเกณฑ์คนไปมาก และตกเป็นเหยื่อของดินแดนใกล้เคียง ระหว่างปี 2270 ถึง 2306 แม้ว่าพม่าจะยังควบคุมดินแดนส่วนใหญ่ของล้านนาไว้ได้ แต่กลุ่มผู้นำในเมืองเชียงใหม่แข็งเมืองต่อพม่า
กรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น > การรวมแผ่นดิน

บทความหลัก: สภาพจลาจลหลังการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง และ อาณาจักรธนบุรี
หลังการเสียกรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 2310 บ้านเมืองตกอยู่ในภาวะอนาธิปไตย พม่าที่ติดพันในการสงครามกับจีนจึงเหลือกองทหารเล็ก ๆ ไว้รักษากรุงเก่าเท่านั้น บ้านเมืองแตกออกเป็น 5 ชุมนุม ได้แก่ ชุมนุมเจ้าพิมายที่นครราชสีมา ชุมนุมเจ้าพิษณุโลก ชุมนุมเจ้าพระฝางที่เมืองสวางคบุรี (ฝาง) ชุมนุมเจ้านครศรีธรรมราช และชุมนุมเจ้าตาก เจ้าตากเริ่มสร้างฐานอำนาจที่จันทบุรีแล้วใช้เวลาไม่ถึงปีขยายอำนาจทั่วภาคกลางของประเทศไทยปัจจุบัน สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช (ครองราชย์ 2310–2325) หลังปราบดาภิเษกแล้ว ทรงเลือกกรุงธนบุรีเป็นราชธานีซึ่งมีทำเลเหมาะแก่การค้าทางทะเล ทรงใช้เวลาอีกสามปีรวบรวมหัวเมืองที่เคยขึ้นกับกรุงศรีอยุธยาเป็นหนึ่งอีกครั้ง พระองค์ยังทรงขยายอิทธิพลไปยังดินแดนใกล้เคียง หัวเมืองมลายูตรังกานูและปัตตานีส่งเครื่องราชบรรณาการให้กรุงธนบุรี ทรงผลักดันเจ้ากัมพูชาให้ขึ้นครองราชย์ และทรงให้ความช่วยเหลือแก่พระเจ้ากรุงเวียงจันทน์ในการสงคราม นอกจากนี้ ยังทรงขับทหารพม่าออกจากล้านนาได้ใน พ.ศ. 2319 ทำให้ล้านนาเป็นประเทศราชของกรุงธนบุรีนับแต่นั้น จากนั้นโปรดให้ยกทัพไปปราบหัวเมืองตะวันออก โดยนครเวียงจันทน์ถูกตีแตกใน พ.ศ. 2321 และมีการอัญเชิญพระแก้วมรกตมาประดิษฐาน ในช่วงปลายรัชกาล มีบันทึกว่าพระองค์มีพระสติฟั่นเฟือนเพราะบังคับให้พระสงฆ์กราบไหว้และสั่งลงโทษพระสงฆ์ที่ไม่ยอมตาม อย่างไรก็ดี น่าจะเป็นเรื่องแต่งเติมเพราะพระองค์เป็นคนนอกไม่มีพื้นเพเป็นตระกูลผู้ดีเก่ากรุงศรีอยุธยามากกว่า ปลายปี พ.ศ. 2324 กลุ่มชนชั้นนำต่างคิดเห็นว่าควรปลดสมเด็จพระเจ้าตากสินเสีย ครั้น พ.ศ. 2325 เกิดกบฏพระยาสรรค์ เจ้าพระยาจักรีที่กำลังยกทัพไปปราบกบฏในกัมพูชาในปีเดียวกันจึงยกทัพกลับมารักษาความสงบในกรุง และสำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าตากสิน