stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ตูแซ็ง ลูแวร์ตูร์

| ตูแซ็ง ลูแวร์ตูร์ |
| --- | --- |
ภาพวาดลูแวร์ตูร์ในปี ค.ศ. 1813 หลังจากเขาเสียชีวิต

ผู้สำเร็จราชการแซ็ง-ดอแม็งก์
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. 1797 – 1801
แต่งตั้งโดย: เอเตียน เมย์นอด
ก่อนหน้า: ประเดิมตำแหน่ง
ถัดไป: ตำแหน่งถูกยกเลิก
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1743(1743-05-20) กัป-ฟร็องซัว, แซ็ง-ดอแม็งก์
เสียชีวิต: 7 เมษายน ค.ศ. 1803(1803-04-07) (59 ปี) ฟอร์เดอจู, สาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 1
คู่สมรส: เซซีล ซูว์ซาน ซีมอน บาติสต์ ลูแวร์ตูร์
ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
รับใช้:   สเปน  ฝรั่งเศส  เฮติ 
สังกัด:   กองทัพบกสเปน  กองทัพบกฝรั่งเศส  กองทัพปฏิวัติฝรั่งเศส  Armée Indigène 
ประจำการ: ค.ศ. 1791–1803
ยศ: พลเอก
ผ่านศึก: การปฏิวัติเฮติ

ฟร็องซัว-ดอมีนีก ตูแซ็ง ลูแวร์ตูร์ (ฝรั่งเศส: François-Dominique Toussaint Louverture, 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1743 – 7 เมษายน ค.ศ. 1803) หรือ ตูแซ็ง ลูแวร์ตูร์ (Toussaint L'Ouverture) หรือ ตูแซ็ง เบรดา (Toussaint Bréda) เป็นนายพลชาวเฮติ เขาเป็นผู้นำคนสำคัญในการต่อสู้กับฝรั่งเศสในการปฏิวัติเฮติ ลูแวร์ตูร์เป็นผู้นำทางทหารและการเมืองผู้ปราดเปรื่องที่เปลี่ยนกลุ่มกบฏทาสให้กลายเป็นขบวนการปฏิวัติจนเฮติได้รับเอกราช ด้วยเหตุนี้เขาจึงได้รับการยกย่องเป็น "บิดาแห่งเฮติ"
ลูแวร์ตูร์เกิดในแซ็ง-ดอแม็งก์ อาณานิคมของฝรั่งเศสที่ตั้งอยู่ทางตะวันตกของเกาะฮิสปันโยลา เขาเป็นทาสชาวคาทอลิกที่เคร่งศาสนาผู้กลายเป็นเสรีชนระหว่างค.ศ. 1772–1776 ก่อนเกิดการปฏิวัติเฮติ ลูแวร์ตูร์ถือตนเป็นชาวฝรั่งเศสเมื่อได้รับอิสรภาพ หลังจากนั้นเขาทำงานเป็นชาวไร่ นายทาส คนขับรถม้า คนขับล่อและเจ้าของโรงสีให้แก่พื้นที่เพาะปลูกหลายแห่ง ลูแวร์ตูร์มีอายุเกือบ 50 ปีเมื่อเกิดการปฏิวัติ เขาเริ่มต้นเป็นนายทหารของฌอร์ฌ เบียซู ผู้นำช่วงต้นของสงครามเพื่อเอกราชของแซ็ง-ดอแม็งก์ในปี ค.ศ. 1791 เดิมลูแวร์ตูร์เป็นพันธมิตรกับฝ่ายสเปนในเขตผู้ว่าการซานโตโดมิงโก (Captaincy General of Santo Domingo) ซึ่งเป็นอาณานิคมใกล้เคียง แต่ภายหลังเขาหันมาสวามิภักดิ์ต่อฝรั่งเศสเมื่อรัฐบาลสาธารณรัฐใหม่ประกาศการเลิกทาส จากนั้นลูแวร์ตูร์ใช้อิทธิพลทางการเมืองและทหารจนค่อย ๆ มีอำนาจเหนือคู่แข่งคนอื่น ๆ
ตลอดเวลาที่อยู่ในอำนาจ ลูแวร์ตูร์พยายามรักษาสมดุลทางเศรษฐกิจและความมั่นคงของแซ็ง-ดอแม็งก์ เขาฟื้นฟูเศรษฐกิจแบบนิคมเกษตรกรรมโดยใช้แรงงานรับจ้าง เจรจาความตกลงทางการค้ากับสหราชอาณาจักรและสหรัฐเพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจชะลอตัว รวมถึงปรับปรุงกองทัพให้มีประสิทธิภาพ ลูแวร์ตูร์ไม่ได้ตัดความสัมพันธ์กับฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1800 หลังเอาชนะคู่แข่งในขบวนการปฏิวัติ เขาประกาศใช้รัฐธรรมนูญปกครองตนเองโดยมีตนเป็นผู้ว่าการตลอดชีพในปี ค.ศ. 1801 ซึ่งขัดประสงค์ของจักรพรรดินโปเลียนที่ 1
ในปี ค.ศ. 1802 ลูแวร์ตูร์ได้รับเชิญจากฌ็อง บาติสต์ บรูเนต์ พลตรีของกองทัพปฏิวัติฝรั่งเศสให้ไปร่วมประชุม แต่เขาถูกจับตัวแล้วถูกส่งไปคุมขังที่ป้อมฟอร์เดอจูในจังหวัดดูทางตะวันออกของฝรั่งเศส ก่อนจะเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1803 แม้ลูแวร์ตูร์จะเสียชีวิตก่อนการปฏิวัติเฮติจะมาถึงจุดสำคัญ แต่ผลงานของเขาได้ปูทางไปสู่ชัยชนะของฝ่ายเฮติในท้ายที่สุด เมื่อฝรั่งเศสซึ่งสูญเสียอย่างหนักจากการสู้รบและไข้เหลืองตัดสินใจยอมจำนนและถอนทัพจากแซ็ง-ดอแม็งก์ในปลายปีเดียวกัน หลังจากนั้นฌ็อง-ฌัก เดซาลีน นายทหารของลูแวร์ตูร์ประกาศเอกราชในวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1804 เกิดเป็นจักรวรรดิเฮติที่หนึ่ง
วงศ์แพนด้าแดง

| วงศ์แพนด้าแดง ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: Oligocene–Recent  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N      |
| --- | --- |

แพนด้าแดง (Ailurus fulgens)

หัวกะโหลกและภาพจำลองของ Simocyon

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia
อันดับ:: สัตว์กินเนื้อ Carnivora
วงศ์ใหญ่:: Musteloidea Musteloidea
วงศ์:: วงศ์แพนด้าแดง Ailuridae Gray, 1843

วงศ์ย่อย
 †Amphictinae?  †Simocyoninae  Ailurinae

แผนที่การกระจายพันธุ์ของแพนด้าแดง
วงศ์แพนด้าแดง (ชื่อวิทยาศาสตร์: Ailuridae, /ไอ-เลอ-ริ-ดี/) เป็นวงศ์หนึ่งของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กินเนื้อ ซึ่งมีเพียงสัตว์ชนิดเดียวเท่านั้นที่อยู่ในวงศ์นี้ คือ แพนด้าแดง นอกจากนี้คือญาติที่สูญพันธ์แล้ว
ฌอร์ฌ กูวีเยร์ได้จัดให้แพนด้าแดงอยู่ในวงศ์แรคคูนใน ค.ศ. 1825 การจัดอันดับแบบนี้ก่อให้เกิดข้อถกเถียงนับแต่นั้นมา สาเหตุเนื่องจากเห็นว่าแพนด้าแดง มีลักษณะทางกายภาพหลายอย่างที่เหมือนกับแรคคูน เช่น ลักษณะลำตัวสั้น มีหางยาว มีรูปหน้า และลวดลายคล้ายกับแรคคูน นอกจากนั้นยังมีพฤติกรรมการออกหากินในช่วงเวลากลางคืน และใช้เวลาส่วนใหญ่อาศัยอยู่บนต้นไม้คล้ายกับแรคคูนอีกด้วย หรือแม้แต่บางคนก็จัดให้อยู่วงศ์เดียวกันกับหมี
การศึกษาวิวัฒนาการชาติพันธุ์ระดับโมเลกุลแสดงให้เห็นว่า แพนด้าแดง ในฐานะสัตว์ชนิดโบราณในอันดับสัตว์กินเนื้อ มีความใกล้ชิดกับแรคคูนอเมริกัน และอาจเป็นวงศ์หรือวงศ์ย่อยชนิดเดียวในวงศ์ procyonid การศึกษาวิเคราะห์ดีเอ็นเอของไมโทคอนเดรียของประชากรเชิงลึกระบุว่า: "ตามบันทึกฟอสซิล แพนด้าแดงแยกออกจากบรรพบุรุษร่วมกันกับหมีเมื่อประมาณ 40 ล้านปีก่อน"
ปัจจุบันแพนด้าแดงแบ่งออกเป็น 2 ชนิดย่อย คือ Ailurus fulgens fulgens ซึ่งมีขนาดตัวเล็ก และขนที่ใบหน้ามีสีจาง ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ทางตอนเหนือของประเทศอินเดียในรัฐอัสสัมและสิขิม หรือประเทศภูฎาน, ประเทศเนปาล และบางส่วนของประเทศจีน  ส่วนอีกชนิดย่อยหนึ่งคือ Ailurus fulgens styani มีขนาดตัวที่ใหญ่และมีลายที่หน้าสีเข้มกว่าชนิดย่อยแรก ซึ่งส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในประเทศจีนแถบมณฑลยูนาน และเทือกเขาในมณฑลเสฉวน และทางตอนเหนือของประเทศพม่า อาหารหลักคือใบไผ่ บางครั้งอาจกินลูกสน, รากไม้, เห็ด , ไข่นก หรือลูกนก เป็นต้น ชอบออกหากินเวลาใกล้ค่ำ อาศัยอยู่บนต้นไม้เป็นส่วนใหญ่
การจำแนก

ความสัมพันธ์ในวงศ์แพนด้าแดงกับสัตว์กินเนื้อชนิดอื่นแสดงให้เห็นในต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์ ซึ่งอิงจากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการในระดับโมเลกุลจากยีน 6 ยีนใน Flynn, 2005.
นอกจาก Ailurus วงศ์แพนด้าแดงยังรวมสกุลที่สูญพันธ์แล้ว 7 สกุล ส่วนใหญ่จัดให้มี 3 วงศ์ย่อย: Amphictinae, Simocyoninae และ Ailurinae
วงศ์ Ailuridae J.E. Gray, 1843
วงศ์ย่อย †Amphictinae ?Winge, 1896
†Amphictis ?Pomel, 1853
†Amphictis borbonica Viret, 1929
†Amphictis ambigua (Gervais, 1872)
†Amphictis milloquensis (Helbing, 1936)
†Amphictis antiqua (de Blainville, 1842)
†Amphictis schlosseri Heizmann & Morlo, 1994
†Amphictis prolongata Morlo, 1996
†Amphictis wintershofensis Roth, 1994
†Amphictis cuspida Nagel, 2003
†Amphictis timucua J.A. Baskin, 2017
วงศ์ย่อย †Simocyoninae Dawkins, 1868
†Actiocyon Stock, 1947
†Actiocyon parverratis Smith et al., 2016
†Actiocyon leardi Stock, 1947
†Alopecocyon Camp & Vanderhoof, 1940
†Alopecocyon getti Mein, 1958
†Alopecocyon goeriachensis (Toula, 1884)
†Protursus Crusafont & Kurtén, 1976
†Protursus simpsoni Crusafont & Kurtén, 1976
†Simocyon Wagner, 1858
†Simocyon primigenius (Roth & Wagner, 1854)
†Simocyon diaphorus (Kaup, 1832)
†Simocyon batalleri Viret, 1929
†Simocyon hungaricus Kadic & Kretzoi, 1927
วงศ์ย่อย Ailurinae J.E. Gray, 1843
†Magerictis Ginsburg et al., 1997
†Magerictis imperialensis Ginsburg et al., 1997
Tribe Pristinailurini Wallace & Lyon, 2022
†Pristinailurus Wallace & Wang, 2004
†Pristinailurus bristoli Wallace & Wang, 2004
†Parailurus Schlosser, 1899
†Parailurus anglicus (Dawkins, 1888) [Parailurus hungaricus Kormos, 1935]
†Parailurus tedfordi Wallace & Lyon, 2022
†Parailurus baikalicus Sotnikova, 2008
เผ่า Ailurini
Ailurus F. Cuvier, 1825
Ailurus fulgens - แพนด้าแดง
Ailurus fulgens styani Thomas, 1902 – แพนด้าแดงตะวันออก
Ailurus fulgens fulgens F. Cuvier, 1825 – แพนด้าแดงตะวันตก
นอกจากนี้ หน่วยอนุกรมวิธานที่ไม่มีชื่อ แต่มีชื่อเรียกว่า "Ailurinae indet." ได้รับการระบุใน ค.ศ. 2001 โดยอิงจากฟันกรามส่วนบนจากสัตว์วงศ์แพนด้าแดง 4 ตัวในสมัยไมโอซีนตอนกลางใกล้อีแซร์ ประเทศฝรั่งเศส
อ่านเพิ่ม

Davis D. Dwight (1964). "The Giant Panda: A Morphological Study of Evolutionary Mechanisms". Zoology Memoirs. 3: 1–339.
Decker D.M., Wozencraft W.C. (1991). "Phylogenetic Analysis of Recent Procyonid Genera". Journal of Mammalogy. 72 (1): 42–55. doi:10.2307/1381979. JSTOR 1381979.
Flynn, J.J. and G.D. Wesley Hunt. (2005a). "Carnivora." in The Rise of Placental Mammals: Origin, Timing and Relationships of the Major Extant Clades, by D. Archibold and K. Rose. Baltimore. ISBN 0-8018-8022-X
Flynn John J;  และคณะ (2005b). "Molecular phylogeny of the Carnivora (Mammalia): ASS-ASS the impact of increased sampling to on resolving enigmatic relationships". Systematic Biology. 54 (2): 1–21. doi:10.1080/10635150590923326. PMID 16012099.
Flynn, John J. Flynn, Michael A. Nedbal, J.W. Dragoo, and R.L. Honeycutt. (1998) "Whence the Red Panda?" Molecular Phylogenetics and Evolution. Vol. 17, No. 2, November 2000, pp. 190–199.
Glatston, A.R. (1989). Talk Panda Biology. The Hague. ISBN 90-5103-026-6
Glatston, A.R. (compiler) (1994). "The Red Panda, Olingos, Coatis, Raccoons, and their Relatives: Status survey and conservation action plan for Procyonids and Ailurids."
IUCN/SSC Mustelid, Viverrid, and Procyonid Specialist Group. IUCN/SSC, Gland, Switzerland.
Gregory W.K. (1936). "On the Phylogenetic Relationships of the Giant Panda (Ailuropoda) to other Arctoid Carnivores". American Museum Novitates (878): 1–29.
Hu, J.C. (1990). "Proceedings of studies of the red panda." Chinese Scientific Publishing, Beijing, China [in Chinese].
Wilson, Don E. and DeeAnn M. Reeder. (2005). Mammal of Species of the World. Johns Hopkins University press. ISBN 0-8018-8221-4.
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q902901  Wikispecies: Ailuridae  ADW: Ailuridae  BioLib: 1809  BOLD: 68866  EoL: 7677  Fossilworks: 67882  GBIF: 9673  iNaturalist: 71376  IRMNG: 119711  ITIS: 726241  MSW: 14001688  NCBI: 379582 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ
พิพัฒนาการนิยม

พัฒนนิยม (อังกฤษ: Progressivism) เป็นปรัชญาการเมืองที่สนับสนุนการปฏิรูปสังคม โดยอิงตามแนวคิดของความก้าวหน้า ที่ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี การพัฒนาเศรษฐกิจ และการจัดระเบียบทางสังคม มีความสำคัญต่อการปรับปรุงสภาพการเป็นอยู่ของมนุษย์ พิพัฒนาการนิยมเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในช่วงยุคเรืองปัญญาในยุโรป จากความเชื่อที่ยุโรปกำลังแสดงให้เห็นว่าสังคมสามารถก้าวหน้าในความสุภาพจากสภาพที่อนารยะเป็นอารยะได้ผ่านการเสริมสร้างหลักฐานเชิงประสบการณ์พื้นฐานในฐานะรากฐานของสังคม คนสำคัญแห่งยุคเรืองปัญญาเชื่อว่าความก้าวหน้านั้นเป็นสากลกับทุกสังคมและความคิดเหล่านี้จะกระจายไปทั่วโลกจากยุโรป
ความคิดทางการเมืองร่วมสมัยของพัฒนนิยมได้ถูกนำไปผูกกับแนวคิดการแทรกแซงทางเศรษฐกิจ และเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่เกิดจากอุตสาหกรรมในโลกตะวันตกในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 พัฒนนิยมใช้มุมมองที่ว่าความคืบหน้าถูกยับยั้งโดยความ ไม่เท่าเทียมกันทางเศรษฐกิจมากมายระหว่างคนรวยและคนจน ทุนนิยมแบบปล่อยให้ทำไปที่มีการควบคุมน้อยกับบริษัทที่ผูกขาด และความขัดแย้งที่รุนแรงบ่อยครั้งระหว่างนายทุนและลูกจ้าง โดยอ้างว่าจำเป็นต้องมีมาตรการเพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้
ความหมายของพัฒนนิยมนั้นแตกต่างกันไปตามเวลาและจากมุมมองที่แตกต่างกัน พัฒนนิยมในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ถูกเชื่อมโยงกับสุพันธุศาสตร์และการเคลื่อนไหวแบบพอประมาณ ซึ่งทั้งคู่เกิดขึ้นเพื่อส่งเสริมสุขภาพของประชาชนและเป็นการริเริ่มเพื่อมุ่งสู่เป้าหมายนั้น ซึ่งต่างจากพัฒนนิยมยุคแรกเริ่มที่ถูกเชื่อมโยงกับเสรีนิยมทั้งทางสังคมและเศรษฐกิจ พัฒนนิยมร่วมสมัยส่งเสริมนโยบายสาธารณะที่พวกเขาเชื่อว่าจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางสังคมในเชิงบวก ในศตวรรษที่ 21 การเคลื่อนไหวพัฒนนิยมคือ "การเคลื่อนไหวทางสังคมหรือการเมืองที่มีเป้าหมายเพื่อเป็นตัวแทนผลประโยชน์ของคนธรรมดาสามัญ ผ่านการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง และการสนับสนุนการกระทำของรัฐบาล"
โรคไวรัสมาร์บวร์ค

| โรคไวรัสมาร์บวร์ค |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: ไข้เลือดออกมาร์บวร์ค

ภาพไวรัสมาร์บวร์คจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่าน
สาขาวิชา: โรคติดเชื้อ (การแพทย์เฉพาะทาง)
อาการ: ไข้, อ่อนแรง, ปวดกล้ามเนื้อ
การตั้งต้น: 2–21 วันหลังติดเชื้อ
สาเหตุ: มาร์บวร์คไวรัส
ปัจจัยเสี่ยง: สัมผัสโดยตรงกับสารน้ำของผู้ติดเชื้อ
วิธีวินิจฉัย: ตรวจเลือด
โรคอื่นที่คล้ายกัน: โรคไวรัสอีโบลา
การรักษา: การรักษาตามอาการ
ความชุก: พบได้ยาก
การเสียชีวิต: อัตราป่วยตาย 24%–88%
โรคไวรัสมาร์บวร์ค (อังกฤษ: Marburg virus disease, MVD) หรือเดิมเรียก ไข้เลือดออกมาร์บวร์ค (Marburg hemorrhagic fever) เป็นโรคร้ายแรงในมนุษย์และไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสมาร์บวร์ค หรือไวรัสแรเวิน (Ravn virus) โรคไวรัสมาร์บวร์คเป็นไข้เลือดออกจากไวรัสที่มีลักษณะคล้ายโรคไวรัสอีโบลา
โรคไวรัสมาร์บวร์คมีบันทึกครั้งแรกในปี ค.ศ. 1967 เมื่อเกิดการระบาดในเมืองมาร์บวร์คและแฟรงก์เฟิร์ต ประเทศเยอรมนีตะวันตก และเมืองเบลเกรด ประเทศยูโกสลาเวีย การระบาดนี้เกิดจากการติดเชื้อจากลิงกรีเวต (Chlorocebus aethiops) ที่ถูกส่งมาจากประเทศยูกันดาเพื่อใช้ในการพัฒนาวัคซีนโปลิโอ การติดเชื้อหลักเกิดขึ้นในห้องปฏิบัติการเมื่อเจ้าหน้าที่ทำงานกับเนื้อเยื่อของลิงโดยไม่ได้สวมอุปกรณ์ป้องกันเพียงพอ การติดเชื้อครั้งต่อมาเกิดจากบุคลากรทางการแพทย์สัมผัสเลือดของผู้ป่วย จากการระบาดนี้ทำให้มีผู้เสียชีวิต 7 คน
การพยากรณ์โรคไวรัสมาร์บวร์คนั้นยังไม่ชัดเจน ผู้ป่วยที่อาการดีขึ้นมีทั้งฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว หรือมีโรคตาม เช่น อัณฑะอักเสบ ตับอักเสบ หรือม่านตาอักเสบ นอกจากนี้พบว่าไวรัสสามารถคงอยู่ในร่างกายผู้ป่วยที่หายดีและอาจก่อโรคในภายหลัง ทั้งยังสามารถติดต่อผ่านทางตัวอสุจิ เมื่อเกิดการระบาดในประเทศแองโกลาระหว่าง ค.ศ. 2004–2005 มีผู้ติดเชื้อ 252 คน ซึ่งในจำนวนนี้เสียชีวิต 227 คน คิดเป็นอัตราป่วยตาย 90% แม้ทุกกลุ่มอายุมีโอกาสติดเชื้อ แต่การติดเชื้อในเด็กพบได้ยาก การระบาดในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกระหว่าง ค.ศ. 1998–2000 มีเพียง 8% ที่เป็นผู้ป่วยอายุต่ำกว่า 5 ปี
อาการ

โรคไวรัสมาร์บวร์คมีระยะฟักตัว 2–21 วัน โดยเฉลี่ย 5–9 วัน ช่วงวันที่ 1–5 หลังเริ่มแสดงอาการ ผู้ป่วยจะมีไข้สูง ปวดศีรษะอย่างรุนแรงเฉียบพลัน หนาวสั่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน ท้องร่วง คอหอยอักเสบ ผื่นนูนแบน ปวดท้อง เยื่อตาอักเสบ และละเหี่ย ช่วงวันที่ 5–13 ผู้ป่วยจะมีภาวะสิ้นกำลัง หายใจลำบาก บวมน้ำ ไข้ออกผื่น และอาการทางระบบประสาทส่วนกลาง เช่น สมองอักเสบ สับสน เพ้อ ปลายช่วงนี้ผู้ป่วยจะมีอาการตกเลือดซึ่งจะนำไปสู่ช่วงฟื้นตัวหรือทรุดหนัก หลังจากนั้นช่วงวันที่ 13–21 อาการผู้ป่วยสามารถแบ่งเป็นสองประเภท หากฟื้นตัวผู้ป่วยจะมีอาการปวดกล้ามเนื้อ ไฟโบรไมอัลเจีย ตับอักเสบ และอ่อนแรง ส่วนผู้ป่วยที่อาการทรุดจะมีไข้ต่อเนื่อง ภาวะตื้อ โคม่า ชัก การแข็งตัวของเลือดผิดปกติ และช็อก ผู้ป่วยมักเสียชีวิต 8–16 วันหลังเริ่มแสดงอาการ
สาเหตุ

โรคไวรัสมาร์บวร์คเกิดจากไวรัสสองชนิดคือไวรัสมาร์บวร์คและไวรัสแรเวินที่อยู่ในสกุล Marburgvirus วงศ์ Filoviridae เป็นไวรัสเฉพาะถิ่นที่พบในป่าแห้งแล้งแถบเส้นศูนย์สูตรของทวีปแอฟริกา การติดเชื้อไวรัสมาร์บวร์คส่วนใหญ่มาจากการไปเยือนถ้ำหรือทำงานในเหมือง ในปี ค.ศ. 2009 มีการแยกไวรัสสองชนิดนี้จากค้างคาวผลไม้อียิปต์ (Rousettus aegyptiacus) ที่แข็งแรงที่ถูกจับจากถ้ำ การแยกไวรัสนี้ชี้ว่าค้างคาวผลไม้โลกเก่ามีส่วนเป็นตัวเก็บเชื้อในธรรมชาติ และการเยือนถ้ำที่ค้างคาวอาศัยอยู่เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการติดเชื้อ อย่างไรก็ตามยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมว่าค้างคาวผลไม้อียิปต์เป็นพาหะที่แท้จริง หรือรับเชื้อมาจากสัตว์อื่น ปัจจัยเสี่ยงอื่นคือการสัมผัสกับไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ ถึงแม้ว่าจะมีการระบาดของโรคนี้เพียงครั้งเดียวในปี ค.ศ. 1967 ที่เกิดจากการสัมผัสกับลิงที่ติดเชื้อ
การวินิจฉัย

โรคไวรัสมาร์บวร์คมีลักษณะคล้ายโรคไวรัสอีโบลา และมักสับสนกับหลายโรคที่พบในแถบเส้นศูนย์สูตรของแอฟริกา เช่น มาลาเรีย ไข้รากสาดน้อย และโรคบิดจากเชื้อชิเกลลา เมื่อวินิจฉัยแยกโรคยังพบว่าโรคนี้มีอาการคล้ายโรคฉี่หนู ไข้รากสาดใหญ่จากป่าละเมาะ และกาฬโรค รวมถึงโรคไม่ติดต่อ เช่น มะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันชนิดโปรไมอิโลไซต์ กลุ่มอาการเม็ดเลือดแดงแตก-ยูรีเมีย และได้รับพิษงู สิ่งสำคัญในการวินิจฉัยโรคนี้คือการซักประวัติผู้ป่วย โดยเฉพาะประวัติการเดินทาง การทำงาน และการสัมผัสสัตว์ป่า การยืนยันโรคไวรัสมาร์บวร์คทำได้ด้วยการแยกไวรัส หรือตรวจหาแอนติเจนหรืออาร์เอ็นเอของไวรัสในตัวอย่างเลือดผู้ป่วย
การป้องกัน

ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนรักษาโรคไวรัสมาร์บวร์คที่ผ่านการรับรองจากองค์การอาหารและยาสหรัฐ มีการพัฒนาวัคซีนหลายชนิด เช่น วัคซีนดีเอ็นเอ วัคซีนที่ใช้เรพลิคอนไวรัสสมองอักเสบม้าเวเนซุเอลา (Venezuelan equine encephalitis virus) ไวรัสปากอักเสบพุพองอินเดียนา (vesicular stomatitis Indiana virus) หรืออนุภาคคล้ายไฟโลไวรัส เนื่องจากมาร์บวร์คไวรัสไม่แพร่กระจายทางละอองลอย การป้องกันหลักจึงเป็นการแยกผู้ป่วยและหลีกเลี่ยงการสัมผัสผู้ป่วยโดยตรง รวมถึงหลีกเลี่ยงการสัมผัสสารคัดหลั่ง ของเสีย หรือของใช้ผู้ป่วย
การรักษา

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาโรคไวรัสมาร์บวร์คที่จำเพาะและมีประสิทธิภาพ การรักษามุ่งเน้นที่การรักษาตามอาการ ปรับสมดุลสารน้ำและอิเล็กโทรไลต์เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ ให้สารกันเลือดเป็นลิ่มในช่วงต้นเพื่อป้องกันภาวะเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดแบบแพร่กระจาย ให้สารจับลิ่มของเลือดในช่วงปลายเพื่อป้องกันการตกเลือด รักษาระดับออกซิเจน บรรเทาอาการปวด และให้ยาปฏิชีวนะหรือสารต้านเชื้อราเพื่อรักษาการติดเชื้อทุติยภูมิ
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ โรคไวรัสมาร์บวร์ค
"Marburg virus disease". ที่ Scholia
วอยแต็ก

| --- | --- |
วอยแต็กอยู่ขวา
สปีชีส์: Ursus arctos syriacus
เพศ: ผู้
เกิด: ค.ศ. 1942 จังหวัดฮามาดัน จักรวรรดิอิหร่าน
ตาย: ธันวาคม ค.ศ. 1963 (อายุ 20-21 ปี) สวนสัตว์เอดินบะระ ประเทศสกอตแลนด์
อาชีพ: ทหาร (สิบโท)
นายจ้าง: กองร้อยขนส่งที่ 22 กองทัพน้อยที่สองของโปแลนด์
ปีปฏิบัติงาน: 1942–1947
น้ำหนัก: [convert: %s]%s
ส่วนสูง: [convert: %s]%s
เครื่องหมายหน่วยของทหารขนส่งที่ 22 โปแลนด์ เป็นภาพวอยแต็กกำลังแบกกระสุนปืนใหญ่
วอยแต็ก (อังกฤษ: Wojtek, ออกเสียง: [ˈvɔjtɛk], แปล : นักรบยิ้ม) เป็นหมีซีเรียสีน้ำตาล ที่เข้าประจำการเป็นทหารของสาธารณรัฐโปแลนด์ ติดยศสิบโทในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง
ประวัติ

วอยแต็กเกิดเมื่อปี ค.ศ. 1942 ในพื้นที่ของจังหวัดฮามาดันในอิหร่าน แม่ของมันถูกยิงตายซึ่งตัวมันถูกเด็กคนหนึ่งเก็บมา ระหว่างที่ทหารชาวโปแลนด์ กองร้อยสรรพาวุธกระสุนปืนใหญ่ที่ 22 กำลังข้ามเทือกเขาอัลบอร์ซทางตอนเหนือของอิหร่านได้พบกับเด็กคนนั้นซึ่งเขาได้นำลูกหมีมาขอแลกกับอาหาร เมื่อกองร้อยสรรพาวุธฯ เดินทางมาถึงปาเลสไตน์ ลูกหมีตกไปอยู่ในความดูแลของกองร้อยขนส่งที่ 22 ซึ่งทหารในกองร้อยนี้ก็ตั้งชื่อให้มันว่า "วอยแต็ก"
วอยแต็กที่ย้ายเข้ามากลายเป็นที่รักอย่างรวดเร็ว ซึ่งส่วนใหญ่มันจะอยู่กับเพื่อนสนิทที่เป็นทหารอยู่สองคน ของโปรดที่สุดของวอยแต็กคือเบียร์และไวน์ ซึ่งมันจะเป็นผู้ทดสอบรสชาติของไวน์ว่าบ่มได้ที่หรือยัง นอกจากนี้ วอยแต็กยังโปรดปรานการสูบบุหรี่ ซึ่งในตอนแรกจะสูดควันเข้าไปก่อนก่อนที่จะกินเข้าไปทั้งอัน
เวลาผ่านไป วอยแต็กโตขึ้นและมีขนาดร่างกายที่ใหญ่โต รักความสะอาด และสามารถทำวันทยหัตถ์ทักทายทหารคนอื่น ๆ ได้ วอยแต็กชื่นชอบกีฬามวยปล้ำมาก บ่อยครั้งที่มันเล่นมวยปล้ำกับทหารคนอื่น ๆ นอกจากนี้วอยแต็กยังเป็นยามที่ดี คืนหนึ่งมีโจรอาหรับลอบเข้ามาจะขโมยกระสุนซึ่งเข้าไปในจุดที่วอยแต็กนอนหลับอยู่ เมื่อโจรเห็นวอยแต็กก็อุทานเสียงดังจนถูกจับในที่สุด
ประวัติ > การเข้าเป็นทหาร

เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองเริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 1943 โปแลนด์ต้องทำสงครามกับอิตาลี หากวอยแต็กมีสถานะเป็นสัตว์จะไม่สามารถจะเดินทางไปกับทหารคนอื่น ๆ นั่นเองทำให้มีการบรรจุวอยแต็กเข้าเป็นทหารอย่างเป็นทางการ มีการติดยศและหมายเลขประจำตัวพร้อมออกสมุดเบี้ยทหารประจำตัวให้ เมื่อกองร้อยบุกเข้ามาในอิตาลีและกำลังจะบุกมอนเตกัสซีโน (Monte Cassino) ที่ยึดครองโดยนาซีเยอรมนี ระหว่างการรบ วอยแต็กที่มีไหวพริบได้ช่วยแบกกระสุนปืนใหญ่จากรถบรรทุกไปที่ปืนใหญ่ โดยไม่มีการทำหล่นเลยซักครั้ง แม้จะมีเสียงดังจากการยิงปืนใหญ่ก็ไม่ใช่ปัญหาสำหรับวอยแต็ก ภายหลังสงครามครั้งนี้ กองร้อยขนส่งที่ 22 ได้ใช้รูปวอยแต็กกำลังแบกกระสุนปืนใหญ่เป็นเครื่องหมายหน่วย ภายหลังสงครามจบลงใน ค.ศ. 1945 ทหารโปแลนด์กับวอยแต็กถูกส่งไปประจำการที่หมู่บ้านในสกอตแลนด์
ประวัติ > หลังสงคราม

ในสกอตแลนด์ วอยแต็กได้รับความนิยมจากคนในพื้นที่และผู้สื่อข่าวมาก สมาคมโปแลนด์-สกอตแลนด์ได้ให้เกียรติวอยแต็กเป็นหนึ่งในสมาชิกสมาคมฯ วอยแต็กได้รับการปลดประจำการจากการเป็นทหารในวันที่ 15 พฤศจิกายน 1947 และจึงย้ายไปอยู่ที่สวนสัตว์เอดินบะระ ที่นั่นมักมีนักหนังสือพิมพ์รวมถึงทหารชาวโปแลนด์ไปเยี่ยมมันบ่อย ๆ และบ่อยครั้งที่มีคนนำบุหรี่มาให้มัน แต่มันก็ได้เพียงแค่กินบุหรี่เท่านั้นเพราะไม่มีใครจุดไฟให้ วอยแต็กตายในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1963 ด้วยอายุราว 22 ปี ในตอนที่ตายวอยแต็กมีน้ำหนัก 230 กิโลกรัม และสูง 1.8 เมตร
แหล่งข้อมูลอื่น

"Honour sought for 'Soldier Bear'". BBC News. London: BBC. 25 January 2008.
Polec, Patryk (2008). "Wojtek The Soldier Bear -  In the Ranks of Victors". wojtek-soldierbear.weebly.com.
"Wojtek the Bear". wojtekthebear.com. 2014.
"Kresy-Siberia Virtual Museum". kresy-siberia.org. 2014. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-07-30. สืบค้นเมื่อ 2015-02-20. Site devoted to preserving the history into which Wojtek fits.
Burman, J. (25 June 2011). "Polish veteran had special comrade". The Hamilton Spectator.
Vennard, Martin (16 November 2011). "Story of Poland's 'soldier bear' Wojtek turned into film". BBC World Service.
"Article in Polish with lots of links about Wojtek". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-11-06. สืบค้นเมื่อ 2015-02-20.
One Photo One Story: Wojtek the Soldier Bear, Culture.pl
ทหารโปแลนด์กับวอยแต็กในปี 1942
สมัยแห่งความยุ่งยาก

ภาพวาด Appeal of Minin (การเรียกร้องของมินิน) โดยคอนสแตนติน มาคอฟสกีในปี ค.ศ. 1896 แสดงภาพคุซมา มินินที่ยืนอยู่หน้าโบสถ์นักบุญยอห์นผู้ให้บัพติศมา กำลังเรียกร้องให้ประชาชนในนิจนีนอฟโกรอดร่วมกันต่อต้านพระเจ้าซิกมุนด์ที่ 3 วาซา และผู้บุกรุกชาวโปแลนด์
สมัยแห่งความยุ่งยาก หรือ สมูตา (รัสเซีย: Смута, แปลตรงตัว 'ความวุ่นวาย') เป็นช่วงวิกฤตการณ์ทางการเมืองในรัสเซียซึ่งเริ่มขึ้นเมื่อซาร์ฟิโอดอร์ที่ 1 แห่งรัสเซีย ซาร์องค์สุดท้ายของราชวงศ์รูรีกูสวรรคตในปี ค.ศ. 1598 และสิ้นสุดลงเมื่อซาร์มีไฮล์ที่ 1 แห่งรัสเซีย ซาร์องค์แรกของราชวงศ์โรมานอฟขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 1613
สมัยแห่งความยุ่งยากเป็นช่วงวิกฤตการณ์ทางสังคมและสภาวะไร้กฎหมายอย่างลึกซึ้งที่เกิดขึ้นเมื่อซาร์ฟิโอดอร์ที่ 1 ผู้อ่อนแอและอาจมีความบกพร่องทางสติปัญญาสวรรคตโดยไม่มีรัชทายาท การสวรรคตของพระองค์เป็นการสิ้นสุดของราชวงศ์รูรีกู และนำไปสู่วิกฤตการณ์สืบราชบัลลังก์ที่มีผู้แย่งชิงอำนาจและดมีตรีเท็จ (ผู้แอบอ้าง) จำนวนมากอ้างสิทธิ์เหนือตำแหน่งซาร์ นอกจากนี้รัสเซียยังประสบกับทุพภิกขภัยครั้งร้ายแรงระหว่าง ค.ศ. 1601–1603 ซึ่งคร่าชีวิตประชากรเกือบหนึ่งในสามของประชากรทั้งหมด หลังจากนั้นไม่นาน มอสโกถูกเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียยึดครองในสงครามโปแลนด์–รัสเซีย (ค.ศ. 1605–1618) จนกระทั่งถูกขับไล่ในปี ค.ศ. 1612 สมัยแห่งความยุ่งยากเป็นช่วงเวลาที่ผันผวนและรุนแรงที่สุดช่วงหนึ่งในประวัติศาสตร์รัสเซีย ภายในเวลา 15 ปี ตำแหน่งซาร์เปลี่ยนมือหกครั้ง มีการแทรกแซงจากภายนอกและการก่อการกำเริบของชาวนาหลายครั้ง ประมาณการผู้เสียชีวิตในช่วงเวลานี้อยู่ที่ 1–1.2 ล้านคน ขณะที่จำนวนประชากรในบางพื้นที่ของรัสเซียลดลงมากกว่า 50 เปอร์เซ็นต์
สมัยแห่งความยุ่งยากสิ้นสุดลงเมื่อสภาเซมสกีเลือกมีไฮล์ โรมานอฟขึ้นครองราชย์เป็นซาร์มีไฮล์ที่ 1 แห่งราชวงศ์โรมานอฟ โดยราชวงศ์นี้ปกครองรัสเซียจนถึงการปฏิวัติเดือนกุมภาพันธ์ในปี ค.ศ. 1917
แหล่งข้อมูลอื่น

"Time of Troubles". Lumen Learning.
ภาษากรีกคอยนี

| ภาษากรีกคอยนี |
| --- | --- |
ἡ κοινὴ διάλεκτος
ออกเสียง: (h)e̝ kyˈne̝ diˈalektos ~ i cyˈni ðiˈalektos
ภูมิภาค: เมดิเตอร์เรเนียนตะวันออกถึงตะวันออกกลาง
ยุค: 336 ปีก่อนคริสต์ศักราช – ค.ศ. 300 (เป็นภาษาทางการของไบเซนไทน์จนถึง ค.ศ. 1453); พัฒนาเป็นภาษากรีกสมัยกลาง ปัจจุบันคงอยู่เป็นภาษาเชิงพิธีของคริสตจักรกรีกออร์ทอดอกซ์และกรีกคาทอลิก
ตระกูลภาษา: อินโด-ยูโรเปียน  เฮลเลนิกกรีกแอตติก–ไอโอนิกภาษากรีกคอยนี
รูปแบบก่อนหน้า: กรีกดั้งเดิม กรีกโบราณภาษากรีกคอยนี 
ระบบการเขียน: ชุดตัวอักษรกรีก
รหัสภาษา
ISO 639-2: grc
ISO 639-3: –  (เสนอเป็น ecg)
นักภาษาศาสตร์: grc-koi
ภาษากรีกคอยนี หรือ ภาษากรีกคอยเน (อังกฤษ: Koine Greek, UK: /ˈkɔɪniː/; กรีกคอยนี: ἡ κοινὴ διάλεκτος, อักษรโรมัน: hḗ koinḕ diálektos, แปลตรงตัว 'สำเนียงสามัญ'; ออกเสียง [i cyˈni ðiˈalektos]; และในชื่อเรียกต่างๆกัน ได้แก่ สำเนียงอเล็กซานเดรีย, แอตติกพื้นบ้าน, ภาษาเฮลเลนิสติก หรือ ภาษากรีกไบเบิล (โดยเฉพาะพระคริสต์ธรรมใหม่)) เป็นรูปแบบของภาษากรีกมาตรฐาน หรือภาษากลาง (ทางวิชาการเรียกว่า ภาษาคอยเน หรือ koine language) ที่ใช้ทั้งในการพูดและเขียน ทั่วทั้งบริเวณเมดิเตอเรเนียน และบางส่วนของตะวันออกกลาง ในสมัยเฮลเลนิสติก และสมัยโรมันโบราณ จนถึงช่วงต้นของสมัยไบแซนไทน์ หรือช่วงปลายสมัยโบราณ (late antiquity) ภาษากรีกคอยนี เป็นวิวัฒนาการมาจากภาษากรีกโบราณ โดยเริ่มจากการแพร่กระจายของภาษากรีก ในสมัยของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช ช่วงศตวรรษที่ 4 ก่อนค.ศ. ภาษากรีกคอยนีมีพื้นฐานหลักๆ มาจากภาษากรีกสำเนียงแอตติก และภาษากรีกไอโอนิก ซึ่งเป็นภาษาทางการศึกษาและวรรณคดีในโลกของกรีซโบราณ
ภาษากรีกคอยนีมีรูปแบบการเขียนทั้งในแบบวรรณกรรมไปจนถึงภาษาพูด เนื่องจากเป็นภาษาหลักในจักรวรรดิไบแซนไทน์ ทำให้ภาษานี้พัฒนาไปเป็นภาษากรีกสมัยกลาง ซึ่งภายหลังกลายเป็นภาษากรีกสมัยใหม่
คำว่า คอยนี หรือ คอยเน่ (อังกฤษ: Koine) มาจากคำกรีกว่า ἡ κοινὴ διάλεκτος แปลว่า ภาษาสำเนียงกลาง โดยคำกรีก คอยแน (κοινή) หมายถึง "ที่ใช้ร่วมกัน" ในประเทศกรีซเรียกภาษานี้ว่า "ภาษาภูมิภาคเฮลเลนิสติก" (Ελληνιστική Κοινή) เมื่อภาษากรีกคอยนี กลายมาเป็นภาษาที่ใช้ในวงการวรรณกรรม เมื่อราวศตวรรษที่ 1 ก่อนค.ศ. จึงเกิดการแยกภาษาคอยนีที่เป็นภาษาพูด และที่เป็นภาษาเขียนออกจากกัน โดยถือว่าภาษาเขียนของ กรีกคอยนี เป็นภาษาวรรณกรรมหลังยุคคลาสสิก ส่วนภาษาพูดถือว่าเป็นภาษาที่ใช้ในชีวิตประจำวัน ไมใช่ภาษาหนังสือ ฯ บางท่านก็เรียกภาษากรีกคอยนีว่าเป็น "ภาษาสำนวนอเล็กซานเดรีย" (Ἀλεξανδρέων διάλεκτος) ซึ่งถือเป็นสำเนียงสากลของภาษากรีกในสมัยนั้น
ภาษากรีกคอยนีมีบทบาทในทางวรรณกรรมมาก โดยเป็นภาษาสื่อสารของยุคหลังคลาสสิก ที่นักวิชาการ และนักเขียนใช้อย่างแพร่หลาย รวมถึง พลูทาร์ก และโพลีบิอัส นอกจากนี้ กรีกคอยนียังเป็นภาษาของพระคริสต์ธรรมใหม่ และของเซปตัวจินท์ (Septuagint) หรือคัมภีร์พระคริสต์ธรรมเก่าภาษากรีกฉบับแปลศตวรรษที่ 3 นอกจากนี้งานเขียนทางเทววิทยาของเหล่าปิตาจารย์แห่งคริสตจักรในช่วงแรกๆ ก็เป็นภาษากรีกคอยนีเกือบทั้งหมด ปัจจุบันภาษานี้ยังใช้อยู่ในฐานะภาษาทางพิธีกรรมของศาสนจักรกรีกออร์โธด็อกซ์