ชาวกฺ๋อง
ประวัติ

ประวัติของชาวกฺ๋องไม่ปรากฏแน่ชัดนัก เข้าใจว่าเดิมตั้งถิ่นฐานบริเวณชายแดนไทย-พม่า และถูกกองทัพไทยกวาดต้อนเข้าไปแถบลุ่มแม่น้ำแควใหญ่และแควน้อยเมื่อราว 200 ปีก่อน มีถิ่นฐานหลักที่บ้านหนองปรือ ตำบลนาสวน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี ก่อนกระจายตัวไปตั้งถิ่นฐานที่บ้านละว้าวังควาย (ภาษากฺ๋องเรียก กะบี) ตำบลวังยาว และบ้านกกเชียง ตำบลห้วยขมิ้น อำเภอด่านช้าง จังหวัดสุพรรณบุรี ก่อนจะอพยพไปอำเภอบ้านไร่และห้วยคต จังหวัดอุทัยธานีอีกจำนวนหนึ่ง บ้างก็ว่ากฺ๋องที่บ้านละว้าในอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี เป็นบรรพบุรุษของชาวกฺ๋องบ้านละว้าคอกควาย อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี
ในวรรณกรรม ขุนช้างขุนแผน ซึ่งถูกแต่งโดยกวีหลายท่านช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จนถึงพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื้อเรื่องส่วนใหญ่จะดำเนินอยู่ในเมืองสุพรรณบุรีเป็นหลัก โดยในตอนขุนช้างตามนางวันทอง ซึ่งสันนิษฐานว่า พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชนิพนธ์ด้วยพระองค์เอง มีเนื้อหาที่ขุนแผนพานางวันทองเข้าไปในเขตแดนของละว้า ดังปรากฏความตอนหนึ่งว่า
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ครั้นถึงเชิงเขาเข้าเขตไร่ |  | เห็นรอยถางกว้างใกล้ไพรระหง |
| ที่ตีนเขาเหล่าบ้านละว้าวง |  | พาวันทองน้องตรงเข้าไร่แตง |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| พวกละว้าพากันปลูกมันเผือก |  | รั้วเรือกหลายชั้นกั้นหลายแห่ง |
| ที่ยอดเขาล้วนเหล่าไร่ฟักแฟง |  | มะเขือพริกกล้วยแห้งมะแว้งเครือ |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| พวกละว้าป่าเถินเดินตามกัน |  | สาวสาวทั้งนั้นล้วนใส่เสื้อ |
| ทาขมิ้นเหลืองจ้อยลอยผิวเนื้อ |  | เป็นชาติเชื้อชาวป่าพนาลี |
ใน นิราศสุพรรณ อันเป็นผลงานวรรณกรรมของสุนทรภู่ แต่งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2379 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้กล่าวถึง "ละว้า" เมื่อคราวที่เขาตามหาปรอทในเมืองสุพรรณบุรี ความว่า
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| สาวสาวเหล่าลูกลว้า |  | น่าชม |
| ยิ้มย่องผ่องผิวสม |  | ผูกเกล้า |
| คิ้วตาน่านวลสม |  | เสมอฮ่าม งามเอย |
| แค่งทู่หูเจาะเจ้า |  | จึ่งต้องหมองศรี ฯ |
— นิราศสุพรรณ โดย สุนทรภู่
จากวรรณกรรมทั้งสองเรื่อง แสดงให้เห็นว่า ชาวไทยสยามรับรู้ถึงการมีอยู่ของชางกฺ๋องในนามชาวละว้า มาไม่ต่ำกว่า 200 ปีมาแล้ว
จากการศึกษาของมยุรี ถาวรพัฒน์ เมื่อ พ.ศ. 2540 ระบุถึงชุมชนของชาวกฺ๋องไว้ เรียงตามจำนวนประชากร ดังนี้
| ลำดับ | หมู่บ้าน | จังหวัด | จำนวนหลังคาเรือน (หลัง) | ประชากร (คน) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | บ้านห้วยเข้ | สุพรรณบุรี | 54 หลัง | 183 คน |
| 2. | บ้านคอกควาย | อุทัยธานี | 29 หลัง | 129 คน |
| 3. | บ้านกกเชียง | สุพรรณบุรี | 20 หลัง | 104 คน |
| 4. | บ้านวังควาย | สุพรรณบุรี | 14 หลัง | 78 คน |
| 5. | บ้านคลองแห้ง | อุทัยธานี | 3 หลัง | 13 คน |

ปัจจุบันชาวกฺ๋องจำนวนมากสมรสข้ามชาติพันธุ์มากขึ้น โดยเฉพาะที่บ้านกกเชียงในจังหวัดสุพรรณบุรี ที่มีชาวลาวครั่ง คนอีสาน และไทยสยามอพยพมาอาศัยเป็นจำนวนมากตั้งแต่ พ.ศ. 2480–2500 ชาวกฺ๋องจำนวนไม่น้อยสามารถพูดภาษาลาวครั่งได้ ขณะที่ชาวกฺ๋องในจังหวัดกาญจนบุรีจะสมรสข้ามชาติพันธุ์กับชาวกะเหรี่ยงและมอญ ในงานเขียน ชาติวงศ์วิทยา เขียนใน พ.ศ. 2509 ระบุว่ามีหมู่บ้านขนาดเล็กหลายแห่งตามลำน้ำแควน้อยและแม่กลองที่คนในชุมชนสืบเชื้อสายจากชาวกฺ๋องหากแต่กลมกลืนคนไทยในท้องถิ่นไปแล้ว มีเพียงกลุ่มชนบางส่วนเท่านั้นที่ยังรักษาขนบธรรมเนียมประเพณี และเครื่องแต่งกายที่ต่างออกไปจากคนไทยในท้องถิ่น หลังการสร้างเขื่อนในอำเภอศรีสวัสดิ์และสังขละบุรีเมื่อ พ.ศ. 2534 ทำให้ชาวกฺ๋องจำต้องโยกย้ายจากถิ่นฐานเดิมไปตั้งหลักแหล่งใหม่ร่วมกับชาติพันธุ์อื่น ๆ ใน พ.ศ. 2564 ที่หมู่บ้านกกเชียงเหลือชาวกฺ๋องแท้ ๆ เพียงสี่ครอบครัว จำนวนไม่เกิน 20 คน