พรรคชาติไทย
ประวัติ > พ.ศ. 2531-2539 ยุคชาติชาย ชุณหะวัณ และบรรหาร ศิลปอาชา > การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2538 และแกนนำจัดตั้งรัฐบาล

ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2538 ปรากฎว่าพรรคชาติไทยนำโดยบรรหาร ศิลปอาชา ได้คะแนนเป็นอันดับที่ 1 92 ที่นั่ง และเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลผสม 7 พรรคการเมือง ประกอบด้วย พรรคชาติไทย, พรรคความหวังใหม่, พรรคพลังธรรม, พรรคกิจสังคม​, พรรคประชากรไทย, พรรคนำไทย​ และพรรคมวลชน รวม​ 232 เสียงจากทั้งสภา 391 เสียง การเลือกตั้งครั้งนี้มีการทุจริตการเลือกตั้งค่อนข้างมากโดยจำนวนเงินที่ใช้ในการทุจริตมากถึง 20,000 ล้านบาท สมาชิกกลุ่ม 16 ที่มีผลงานในการอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลก่อน ต่างได้ดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีในคณะรัฐมนตรีบรรหาร เช่น นายสุชาติ ตันเจริญ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย, นายเนวิน ชิดชอบ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง, นายสนธยา คุณปลื้ม ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม และว่าที่ร้อยตรีไพโรจน์ สุวรรณฉวี ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์ ความขัดแย้งเกิดขึ้นตั้งแต่การจัดคณะรัฐมนตรี นายเสนาะ เทียนทอง เลขาธิการพรรคชาติไทย และแกนนำกลุ่มวังน้ำเย็นซึ่งมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสังกัดอยู่จำนวนมาก รวมถึงเป็นผู้ผลักดันให้นายบรรหาร ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสำเร็จ กลับไม่ได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยตามความต้องการ โดยนายเสนาะได้รับการแต่งตั้งดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ส่วนนายบรรหาร นายกรัฐมนตรีควบรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไว้ด้วยอีกตำแหน่ง นอกจากนั้นการแต่งตั้งให้นายสุรเกียรติ์ เสถียรไทย ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ทั้งที่นายสุรเกียรติ์มีความเชี่ยวชาญด้านกฎหมายและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ แต่นายอำนวย วีรวรรณ ที่ศึกษามาด้านบริหารธุรกิจโดยตรงกลับได้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีดูแลด้านการต่างประเทศ ซึ่งเชื่อว่าการจัดคณะรัฐมนตรีของนายบรรหารส่งผลต่อการเกิดปัญหาด้านเศรษฐกิจที่ตามมาไม่ว่าจะเป็นปัญหาตลาดหลักทรัพย์ตกต่ำเพียงเดือนเศษหลังการเข้ารับตำแหน่ง และปัญหาเงินเฟ้อตลอดการบริหารประเทศ
รัฐบาลบรรหารประสบปัญหาการทุจริตคอร์รัปชันมากมายเช่น คดีทุจริตจัดซื้อที่ดินและโครงการก่อสร้างบ่อบำบัดน้ำเสียคลองด่าน ถึงแม้ว่าจะริเริ่มในรัฐบาลชวน 1 แต่ได้รับการผลักดันต่อโดยนายยิ่งพันธุ์ มนะสิการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม ในรัฐบาลบรรหาร และคณะรัฐมนตรีได้อนุมัติงบประมาณจำนวน 13,612 ล้านบาท ให้กับโครงการ ซึ่งต่อมาเกิดปัญหาการทุจริตมากมาย และการที่กลุ่ม 16 ไปเกี่ยวพันกับ นายราเกซ สักเสนา ที่ปรึกษาของธนาคารกรุงเทพฯ พาณิชย์การ หรือบีบีซี และมีการกว้านซื้อที่ดินไม่มีเอกสารสิทธิ์ไปเป็นหลักประกันกู้เงินจากธนาคารในวงเงินมหาศาลไปเทกโอเวอร์บริษัทหนึ่งก่อนจะนำไปขายต่อให้กับอีกบริษัทด้วยราคาสูงกว่าเดิมมาก
นายชวน หลีกภัย หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ในฐานะผู้นำฝ่ายค้าน ขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีเป็นรายบุคคลจํานวน 10 คน ระหว่างวันที่ 9-10 พ.ค. 2539 โดยนายสุเทพ เทือกสุบรรณ ได้นำกรณีธนาคารกรุงเทพฯ พาณิชย์การ ที่ระบุในหนังสือพิมพ์มติชนมาอภิปรายว่า ในช่วงเวลาเพียงปีเศษ ธนาคารฯ ได้ปล่อยสินเชื่อให้กับคนของกลุ่ม 16 ใช้ในการเทกโอเวอร์บริษัทต่างๆ ในตลาดหลักทรัพย์ รวมทั้งสิ้น 21 ครั้ง เป็นวงเงินสูงถึง 36,000 ล้านบาท และยกกรณีที่บริษัทในครอบครัวตันเจริญ นำที่ดินในจังหวัดหนองคาย ไปค้ำประกันเงินกู้จากธนาคารฯ แต่ปรากฏว่าที่ดินดังกล่าวถูกพบว่าออกเอกสารสิทธิ น.ส.3 ก มาโดยมิชอบ ถึงแม้ว่านายสุชาติ ตันเจริญจะปฏิเสธ แต่กระทบกับความเชื่อมั่นของประชาชนทำให้ประชาชนถอนเงินออกจากธนาคารกรุงเทพฯ พาณิชย์การ ถึงวันละ 2 พันล้านบาท ในการอภิปรายครั้งนั้นฝ่ายค้านอภิปรายรัฐมนตรีไปทั้งสิ้น 7 จาก 10 คน ขาดนายบรรหาร ศิลปอาชา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย, นายเนวิน ชิดชอบ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง และนายชูชีพ หาญสวัสดิ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ซึ่งในขณะที่เวลาใกล้หมดลงนายบรรหารได้ใช้สิทธิถูกพาดพิง อภิปรายชี้แจงประเด็นต่างๆ โดยใช้เวลาระยะหนึ่ง ท่ามกลางผู้ประท้วงจากพรรคฝ่ายค้านจำนวนหนึ่งเพราะฝ่ายค้านยังอภิปรายไม่ครบ จากนั้นนายชัชวาลย์ ชมภูแดง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคชาติไทยได้ขอปิดการอภิปรายและมีผู้รับรองถูกต้อง จึงเกิดการประท้วงไปมาระหว่างฝ่ายค้านและรัฐบาล นายจุรินทร์ ลักษณวิศิษฐ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคประชาธิปัตย์ได้เสนอเปิดอภิปรายและกล่าวว่า "ผมไม่อยากเห็นวันพรุ่งนี้หนังสือพิมพ์พาดหัวว่า รัฐบาลของท่านนายกบรรหาร ตาขาว เป็นรัฐบาลเต่าอยู่ในกระดอง" และ "หนีการอภิปราย" นายสุธรรม แสงประทุม รองประธานสภาผู้แทนราษฎรในฐานะประธานการประชุมได้สั่งพักการประชุมลง เนื่องจากเกิดความชุลมุนวุ่นวาย จนในที่สุดบุญเอื้อ ประเสริฐสุวรรณ ประธานสภาผู้แทนราษฎรให้ที่ประชุมได้ลงมติ โดยญัตติให้ปิดการอภิปรายมีผู้เห็นชอบ 194 คน ส่วนการเปิดอภิปราย ไม่มีผู้ให้ความเห็นชอบ ทำให้การอภิปรายสิ้นสุดลง
การลงมติไม่ไว้วางใจเกิดขึ้นในวันที่ 11 พฤษภาคม ปรากฏว่ารัฐมนตรีทุกคนได้รับความไว้วางใจ แต่พรรคพลังธรรมเลือกที่จะงดออกเสียงให้กับนายสุชาติ ส่งผลให้นายสุชาติเป็นรัฐมนตรีที่มีคะแนนไว้วางใจน้อยที่สุด ต่อมาวันที่ 23 พฤษภาคม นายสุชาติ ตันเจริญ และรัฐมนตรีจากกลุ่ม 16 ได้ลาออก
พรรคฝ่ายค้านได้ทำการยื่นญัตติเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจนายกรัฐมนตรีด้วยถ้อยคำที่รุนแรงมากประกอบกับความนิยมของนายบรรหารที่ย่ำแย่ ทำให้สังคมต้องการให้นายบรรหารลาออกก่อนการอภิปรายรวมถึงแกนนำพรรคชาติไทยเองด้วยแต่ไม่เป็นผล การอภิปรายไม่ไว้วางใจเกิดขึ้นระหว่างวันที่ 18-20 กันยายน พ.ศ. 2539 แต่ผู้ถูกอภิปรายคือนายบรรหาร ศิลปอาชา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่ากระทรวงมหาดไทยเพียงคนเดียว การอภิปรายในครั้งนี้นายบรรหารถูกโจมตีอย่างหนักถึง 13 ประเด็น อาทิ การแปลงสัญชาติ (กล่าวหาว่านายบรรหารเป็นคนจีนไม่ใช่คนไทย), การหนีภาษีขายที่ดินให้ธนาคารแห่งประเทศไทย, รับเงินสนับสนุนจากนายราเกซ สักเสนา ผู้ต้องหาคดียักยอกเงินธนาคารกรุงเทพฯ พาณิชย์การ, กรณีคัดลอกวิทยานิพนธ์ เป็นต้น ส่งผลให้พรรคร่วมรัฐบาลบางพรรค (พรรคความหวังใหม่ พรรคนำไทย และพรรคมวลชน) ขาดความเชื่อมั่นในตัวนายบรรหารและต้องการให้นายบรรหารลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และผลักดันให้พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ รองนายกรัฐมนตรีและหัวหน้าพรรคความหวังใหม่ พรรคร่วมรัฐบาลที่มีเสียงอันดับ 2 ขึ้นดำรงตำแหน่งแทน ไม่เช่นนั้นพรรคร่วมรัฐบาลทั้ง 3 พรรค จะไม่ลงติไว้วางใจให้นายบรรหาร นายบรรหาร ขอให้นายเสนาะ เทียนทอง ประสานพรรคร่วมรัฐบาลว่าจะลาออกภายใน 7 วัน ทำให้ผลการลงมติในวันที่ 21 กันยายน นายบรรหารได้รับความไว้วางใจ 207 เสียง ต่อเสียงไม่ไว้วางใจ 180 เสียง ในขณะนั้นมีกระแสข่าวถึงชื่อของนายกรัฐมนตรีคนใหม่ ไม่ว่าจะเป็น พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ หัวหน้าพรรคความหวังใหม่, นายอำนวย วีรวรรณ หัวหน้าพรรคนำไทย, พลตำรวจเอก ประมาณ อดิเรกสาร ที่ปรึกษาพรรคชาติไทย, พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ หัวหน้าพรรคชาติพัฒนา แต่นายบรรหารกลับใช้อำนาจของนายกรัฐมนตรีตราพระราชกฤษฎีกายุบสภาขึ้นในวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2539 แทนการลาออกตามที่ให้คำมั่นไว้ ส่งผลให้นายเสนาะ เทียนทอง ไม่พอใจเป็นอย่างมากและได้นำสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกลุ่มวังน้ำเย็นลาออกจากพรรคชาติไทยไปถึง 52 คน