stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
แอบหลงรักเดอะซีรีส์
งานสร้าง

แอบหลงรักเดอะซีรีส์เริ่มต้นแผนงานเมื่อปลายปี พ.ศ. 2563 โดยมีการประกาศเปิดตัวนักแสดงหลักทั้ง 4 คนได้แก่ ภัทรชนน อ่อนสอาด, วิชัย แซ่ฟ่าน, ภูมิดนัย เดชะวลีกุล และ ปิฐิกร ศิริพรสวรรค์ และได้ ธนะมินทร์ วงษ์สกุลพัชร์ มารับหน้าที่เป็นผู้กำกับ แต่ในช่วงกลางเดือนธันวาคม พ.ศ. 2563 ภูมิดนัยได้ขอถอนตัวออกไปเนื่องจากเหตุผลส่วนตัว และได้อัศวฤทธิ์ พินิตกาญจนพันธุ์เข้ามาเป็นนักแสดงหลักแทน จากนั้นก็เข้าสู่ช่วงการ Workshop นักแสดงตั้งแต่ปลายเดือนมกราคม พ.ศ. 2564 ภายใต้สถานการณ์โควิด-19 ระลอก 2 สายพันธุ์จีเอช และได้ทำการฟิตติงตอนต้นเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2564 แต่ยังไม่สามารถเริ่มถ่ายทำได้เนื่องจากสถานการณ์โควิด-19 ระลอก 3 สายพันธุ์อัลฟา จนถึงช่วงปลายเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2564 จึงได้เริ่มการถ่ายทำ แต่จากสถานการณ์โควิด-19 ระลอก 4 สายพันธุ์เดลตา จึงต้องพักการถ่ายทำในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงสิงหาคม พ.ศ. 2564 และเริ่มกลับมาถ่ายทำอีกครั้งในเดือนกันยายน พ.ศ. 2564 ซึ่งในระหว่างการถ่ายทำก็ประสบปัญหาเรื่องโลเคชั่นในการถ่ายทำเนื่องจากสถานการณ์น้ำท่วมใหญ่ปี พ.ศ. 2564 อีก แต่ในที่สุดก็สามารถถ่ายทำจนแล้วเสร็จและปิดกล้องไปตอนต้นเดือนธันวาคม พ.ศ. 2564 โดยได้ทำการบวงสรวงในวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2564 และมีกำหนดออกอากาศทางช่อง 3 ในวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565
เพลงประกอบละคร

| ชื่อเพลง | ขับร้องโดย |
| --- | --- |
แอบหลงรัก (Secret Crush On You): ศรัณยู วินัยพานิช
แอบหลงรัก (Secret Crush On You) เวอร์ชันแร็พ: ศรัณยู วินัยพานิช x ศุภพงษ์ อุดมแก้วกาญจนา
You're the magic in my life: รวิสรารัตน์ พิบูลภานุวัธน์
ดั่งดาว LIKE A STAR (My Stellar): ภัทรชนน อ่อนสะอาด
ดั่งฝัน LIKE A DREAM (My Stellar): วิชัย แซ่ฟ่าน
การตอบรับ

แอบหลงรักเป็นซีรีส์ที่ได้รับคำชมอย่างมากในส่วนของโปรดักชั่นไม่ว่าจะเป็นภาพ แสง เสียง ดนตรีประกอบ และเสื้อผ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแสดงของนักแสดงที่ได้รับคำชมจากผู้ชมอย่างมาก แต่มีจุดด้อยด้านการตัดต่อที่ไม่ลื่นไหลและไม่ต่อเนื่อง ในส่วนของการนำเสนอเนื้อหาก็ทำให้เกิดประเด็นถกเถียงกันในกลุ่มของผู้ชมซีรีส์วาย เนื่องจากซีรีส์ได้นำคาแรคเตอร์ของตุ๊ดมาเป็นตัวละครหลักของเรื่อง ซึ่งแตกต่างจากซีรีส์ยะโอะอิในขนบของวัฒนธรรมวายไทย ทำให้ในช่วงแรกที่ฉายเกิดประเด็นถกเถียงกันในเรื่องการนำอัตลักษณ์ของกลุ่ม LGBTQ มาใช้ในซีรีส์แต่กลับมีการเหยียด LGBTQ จากกลุ่มคนที่ดูซีรีส์วาย ซึ่งเป็นผลมาจากการรับสื่อยะโอะอิที่เกิดในยุค 60 จากประเทศญี่ปุ่นเข้ามาทำให้เกิดวัฒนธรรมวายไทยที่เป็นปัญหาด้านมายาคติกับกลุ่ม LGBTQ
และจากการที่ซีรีส์เป็นแนวโรแมนติก คอมเมดี้ที่มีความเล่นใหญ่แบบซิทคอมแต่กลับค่อย ๆ สอดแทรกปัญหาสังคมเรื่องความภูมิใจในตนเองต่ำ (low self-esteem) อันเกิดจากการกลั่นแกล้งทางคำพูด (Verbal Bullying) ทำให้เกิดการเสวนากันในกลุ่มผู้ชมและช่องรีแอคชั่นต่าง ๆ บนยูทูบ เล่าถึงประสบการณ์และทัศนคติในเรื่องนี้ เช่น ความคิดเห็นหนึ่งในทวิตเตอร์ “ในสังคมที่บอกว่ายอมรับกับ LGBTQ ได้ แต่ความเป็นจริงก็ยังมีคนเห็นบุคลิกของพวกเขาเป็นตัวตลก แต่คนที่โดนมันมีบาดแผลในใจ”
ในส่วนของเรตติ้งซีรีส์นั้น เมื่อออกอากาศได้เรตติ้งเฉลี่ยรวม 14 ตอนเท่ากับ 0.325 (ผู้ชมสดประมาณ 200,000 ข้อมูลจาก World-of-BL) และมียอดชมย้อนหลังทาง Youtube มากกว่า 100 ล้านครั้ง (สถิติ มิถุนายน พ.ศ. 2565)
แหล่งข้อมูลอื่น

นิยาย Stalker แอบ.หลง.รัก
สิทธิโชค ภาโส

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 สิทธิโชค ภาโส ใน พ.ศ. 2562
ข้อมูลส่วนตัว
ชื่อเต็ม:  สิทธิโชค ภาโส
วันเกิด:  28 มกราคม พ.ศ. 2542 (26 ปี)
สถานที่เกิด:  จังหวัดสมุทรปราการ ประเทศไทย
ส่วนสูง:  1.75 m (5 ft 9 in)
ตำแหน่ง:  กองกลาง
ข้อมูลสโมสร
สโมสรปัจจุบัน:  สุพรรณบุรี  (ยืมตัวจากชลบุรี
หมายเลข:  24
สโมสรเยาวชน
2009–2014:  ชลบุรี
สโมสรอาชีพ*
| ปี |  ทีม |  ลงเล่น |  (ประตู) |
| 2014– |  ชลบุรี |  57 |  (3) |
| 2014 |  → ศรีราชา (ยืมตัว) |  8 |  (1) |
| 2015 |  → พานทอง (ยืมตัว) |  14 |  (5) |
| 2017 |  → คาโงชิมะยูไนเต็ด (ยืมตัว) |  5 |  (0) |
| 2020 |  → ตราด (ยืมตัว) |  9 |  (2) |
| 2021–2022 |  → รีวกีว (ยืมตัว) |  5 |  (0) |
| 2024 |  → พัทยา ยูไนเต็ด (ยืมตัว) |  10 |  (1) |
| 2024 |  ตราด (ยืมตัว) |  15 |  (0) |
| 2025– |  สุพรรณบุรี (ยืมตัว) |  0 |  (0) |
ทีมชาติ‡
| 2014 |  ไทย อายุไม่เกิน 16 ปี |  5 |  (0) |
| 2016–2018 |  ไทย อายุไม่เกิน 19 ปี |  13 |  (12) |
| 2017–2022 |  ไทย อายุไม่เกิน 23 ปี |  11 |  (1) |
 *นัดที่ลงเล่นและประตูที่ยิงให้แก่สโมสรเฉพาะลีกในประเทศเท่านั้น  ข้อมูลล่าสุด ณ วันที่ 1 พฤษภาคม 2567 ‡ ข้อมูลการลงเล่นและประตูให้แก่ทีมชาติล่าสุด ณ วันที่ 26 มีนาคม 2565
สิทธิโชค ภาโส (ชื่อเล่น ยะห์; เกิดวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2542) เป็นนักฟุตบอลชาวไทย ปัจจุบันลงเล่นให้กับสุพรรณบุรี  ในไทยลีก 2 ในตำแหน่งกองกลางตัวรุก หรือกองกลางตัวกลาง
สิทธิโชค เคยถูกยืมตัวไปเล่นให้กับรีวกีว ในเจลีก 2 และคาโงชิมะยูไนเต็ด ในเจลีก 3
สโมสรอาชีพ

สิทธิโชค เคยติดอันดับ 60 ดาวรุ่งฟุตบอลในโลกจากเดอะการ์เดียน ในปี พ.ศ. 2559 โดยเป็นคนเดียวจากภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่โด่งดังไปถึงยุโรป
สิทธิโชค เคยเดินทางไปค้าแข้งกับสโมสรที่ประเทศญี่ปุ่น 2 ครั้งโดยครั้งแรกกับสโมสรคาโงชิมะยูไนเต็ดเมื่อปี 2017 และในปี 2021 เขาได้ไปค้าแข้งกับสโมสรรีวกีว ในเจลีก 2 โดยทั้งสองครั้งเป็นยืมตัวมาจากสโมสรฟุตบอลชลบุรี
ทีมชาติ

ในวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2562 สิทธิโชคมีชื่อติด ทีมชาติไทยรุ่นอายุไม่เกิน 23 ปี ในรอบเบื้องต้น 28 คน สำหรับการแข่งขันฟุตบอลชายในซีเกมส์ 2019 ที่ประเทศฟิลิปปินส์
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ สิทธิโชค ภาโส
ข้อมูลของ สิทธิโชค ภาโส ที่ ซ็อกเกอร์เวย์
| ด ค กผู้เล่นชุดปัจจุบันของสโมสรฟุตบอลสุพรรณบุรี  |
| --- | --- |
 1 ศุภวัฒน์  2 เจตน์จิณณ์(c)  3 รชานนท์  5 พีรพงศ์  9 โดกลัส  10 สิทธินันท์  14 ปฏิภาณ  15 จง-ช็อน  16 คัง ยุน-ซ็อก  17 อภิวิชฐ์  18 พีรณัฐ  19 มฆวัน  20 เพทาย  23 ทนงศักดิ์  24 สิทธิโชค  31 นิรุธ  33 โซซา  37 พิทวัส  39 เนติธร  40 ภานุธัช  41 เกียรติศักดิ์  42 ภูรีวัฒน์  55 ณัฏฐิกรณ์  หัวหน้าผู้ฝึกสอน: อิสระ
นางกวัก

| นางกวัก |
| --- | --- |
เทพีแห่งโชคลาภ
รูปปั้นนางกวักในวัดพระธาตุเรืองรอง จังหวัดศรีสะเกษ
เป็นที่บูชาใน: ศาสนาผี
ส่วนเกี่ยวข้อง: เทพพื้นเมือง
เป็นที่นับถือใน: ประเทศไทย
ข้อมูลส่วนบุคคล
บิดา-มารดา: ปู่เจ้าเขาเขียว (บิดา)
นางกวัก เป็นเทพีแห่งโชคลาภตามคติไทย ถือเป็นของขลังชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นรูปศักดิ์สิทธิ์ทำเป็นรูปหญิงสวมเครื่องแต่งกายและเครื่องประดับอย่างธรรมเนียมไทย นั่งพับเพียบ มือซ้ายวางลงแตะข้างลำตัวหรือวางบนตัก ส่วนมือขวายกขึ้นระดับไหล่ทำท่ากวักมือหรือเรียกเข้ามาหา เชื่อว่าเทพีองค์นี้จะกวักมือเรียกทรัพย์ เป็นที่นับถืออย่างยิ่งในหมู่พ่อค้าแม่ขายชาวไทยเพราะถือว่าเทพีองค์นี้จะเรียกลูกค้าเข้ามาอุดหนุนสินค้าในร้าน
ประวัติ

คติการนับถือนางกวักแต่ดั้งเดิม คือนับถือเป็นผีบรรพชนนางหนึ่งของกลุ่มชนที่ใช้ภาษาไท โดยเป็นสตรีไทคนแรก ๆ ที่มีความสามารถเกี่ยวกับการทอผ้า จนกลายเป็นสินค้าที่สามารถแลกเปลี่ยนกับสินค้าชนิดอื่น ๆ เพื่อการยังชีพหรือสร้างรายได้ โดยคติความเชื่อนางกวักแบบเดิมนี้ยังตกทอดในกลุ่มชาวไทต่าง ๆ เช่น ชาวไทพวนในจังหวัดลพบุรีและสุโขทัย ยังมีการละเล่น เรียกว่า นางกวัก โดยมีอุปกรณ์สำคัญในกิจกรรมคือ "กวัก" (อุปกรณ์ที่ใช้ปั่นด้าย) เพื่อเชิญผีบรรพชนมาลงคนทรง เพื่อเยี่ยมยามลูกหลานและทำนายทายทัก นอกจากนี้ยังพบกิจกรรมเช่นเดียวกันนี้ในชุมชนลาวครั่งบางแห่ง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ส่วนนางกวักในสังคมชาวไทยในภาคกลางได้ตกทอดคติการนับถือผีผู้หญิงของคนไทย ซึ่งนับถือเพศหญิงเป็นใหญ่ ดังเช่นคติการนับถือแม่โพสพ ความเชื่อเรื่องนางกวักได้พัฒนาเปลี่ยนสภาพจากผีไปเป็นเทพที่คอยกวักเงินกวักทองมาให้ ปรากฏการหล่อปั้นนางกวักครั้งแรกราวยุคกรุงศรีอยุธยา โดยมากพบเป็นขนาดบูชา สร้างจากเนื้อโลหะ, ดินเผา หรือสลักจากไม้
ต่อมาในยุครัตนโกสินทร์คติการนับถือนางกวักปรากฏชัดเจนขึ้นในช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เพราะในช่วงเวลาดังกล่าวเป็นช่วงที่สยามมีเศรษฐกิจเฟื่องฟู มีการขยายตัวของกิจการร้านรวงในกรุงเทพมหานครและตามหัวเมืองใหญ่ ๆ นอกจากนี้ในประเทศญี่ปุ่นยังมีการนับถือแมวกวักหรือมาเนกิเนโกะ โดยแมวกวักเกิดขึ้นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2395 ซึ่งตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นช่วงที่เศรษฐกิจญี่ปุ่นกำลังเฟื่องฟู
คติชน > คติไทยเดิม

ที่มาที่ไปของนางกวักนั้นไม่เป็นที่แน่ชัดนัก และคาดว่าน่าจะเกิดจากพัฒนาการนับถือผีของคนไทย ตาม บทสวดคาถาบูชานางกวัก กล่าวว่านางกวักเป็นบุตรีของปู่เจ้าเขาเขียว ดังปรากฏความว่า
"โอม มหาสิทธิโชคอุดม โอมปู่เจ้าเขาเขียว มีลูกสาวคนเดียว ชื่อแม่นางกวัก ชายเห็นชายรัก หญิงเห็นหญิงรัก รู้จักทุกตำบล คนรักทุกถ้วนหน้า โอมพวกพานิชชา พากูไปค้าถึงเมืองแมน ค้าหัวแหวน ก็ได้แสนทะนาน กูค้าสารพัดการ ก็ได้กำไรคล่อง ๆ กูจะค้าเงินก็เต็มกอง กูจะค้าทองก็เต็มหาบ กลับมาเรือนสามเดือน เลื่อนเป็นเศรษฐี สามปีเป็นพ่อค้าสำเภา โอมปู่เจ้าเขาเขียว ประสิทธิแก่กูคนเดียว สวาหะ"
ส่วน โองการไหว้ครูช่าง มีการกล่าวถึงเทพสตรีองค์หนึ่งชื่อนิลบรรพตเทพสุดา แปลว่า "ลูกสาวของเทพยดาแห่งเขาเขียว" ซึ่งชื่อใกล้เคียงกัน ทั้งนี้ในคติของครูช่างเชื่อว่านิลบรรพตเทพสุดาเป็นเทพแห่งการเย็บปักถักร้อย และเป็นพระภาคหนึ่งของพระวิศวกรรม ทว่านิลบรรพตเทพสุดากลับมีลักษณะเหมือนกันกับนางกวักคือ "กวัก" ทรัพย์สมบัติมาให้ ดังปรากฏใน โองการไหว้ครูช่าง ความว่า
"...อนึ่งไซร้ข้าขอเคารพนบนางนามปรากฏ นิลบรรพตเทพสุดา กวักมาซึ่งสุวรรณรัตน์ สรรพสมบัติโอฬาร จะแจ้งการพิธี มารับพลีทั้งหลายไซร้ แล้วให้พระศรีสวัสดิ์ ปัดสรรพภัยทุกประการ นำศฤงคารโภคาทั่วทุกสิ่งมา เพิ่มพูนประมูลมากธนสาร นานมาโดยเนืองนิตย์ ประสิทธิแต่ปวงข้าพเจ้า ตามขนบเค้าแบบบรรพ์..."
อรุณศักดิ์ กิ่งมณี นักโบราณคดีกรมศิลปากร ไม่ยืนยันว่านางกวักกับนิลบรรพตเทพสุดาเป็นเทพีองค์เดียวกัน
คติชน > นิทานพื้นบ้านลพบุรี

นางกวักปรากฏอยู่ในนิทานพื้นบ้านลพบุรีที่รับอิทธิพลจากรามเกียรติ์ฉบับพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โดยมีเนื้อเรื่องว่าพระรามได้ต่อสู้กับท้าวกกขนาก (รามเกียรติ์ฉบับพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 1 เรียกท้าวอุณาราช) เจ้าเมืองสิงขรผู้มีใจอยุติธรรม ด้วยการแผลงศรพรหมมาสตร์ตรึงท้าวกกขนากไว้บนเขาวงพระจันทร์ และสาปว่าท้าวกกขนากจะออกไปได้ก็ต่อเมื่อถึงยุคพระศรีอาริย์ หรือลูกศรที่ตรึงท้าวกกขนากถูกรดด้วยน้ำส้มสายชูเท่านั้น หลังจากเหตุการณ์นั้นนางนงประจันทร์ธิดาท้าวกกขนากจึงเพียรทอผ้าไตรจีวรจากใยบัวเตรียมถวายพระศรีอาริย์ในอนาคต มิหนำซ้ำวันดีคืนดีนางนงประจันทร์จะแปลงกายเป็นหญิงสาวมาซื้อน้ำส้มสายชูหวังใจจะนำน้ำส้มสายชูนั้นไปราดรดศรพรหมมาสตร์ ชาวบ้านที่ทราบดังนั้นก็โกรธและรังเกียจนางนงประจันทร์ด้วยเกรงว่าหากท้าวกกขนากหลุดพ้นออกมาก็จะทำร้ายผู้คนอีก ด้วยเหตุนี้ปู่เจ้าเขาเขียวซึ่งเป็นสหายสนิทของท้าวกกขนากก็เกิดมีใจสงสารนางนงประจันทร์ จึงส่งนางกวักซึ่งเป็นธิดาไปอยู่เป็นเพื่อนนางนงประจันทร์ หลังจากนั้นเป็นต้นมา จากเดิมที่เคยมีผู้คนรังเกียจนางนงประจันทร์ ก็กลับมีแต่คนรักใคร่ นำลาภนำผลมาให้ นางนงประจันทร์จึงยกย่องนางกวักว่าเป็นหญิงผู้นำความสมบูรณ์ในโภคทรัพย์
คติชน > การทำให้เป็นอินเดีย

หลังการรับศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธ ได้มีการนำเสนอที่มาของนางกวักว่ามีต้นกำเนิดในประเทศอินเดียมาแต่ยุคพุทธกาล นางกวักมีนามเดิมว่าสุภาวดี เกิดที่เมืองมัจฉิกาสัณฑนคร เป็นธิดาของสุจิตตพราหมณ์ กับมารดาชื่อสุมณฑา ครั้นจำเริญวัยได้เดินทางไปค้าขายกับบิดา ระหว่างทางได้พบกับพระอรหันต์สององค์คือพระมหากัสสปะและพระสีวลี ซึ่งได้ประสาทพรให้นางสุภาวดีให้เป็นผู้เจริญร่ำรวยจากการค้าขาย ทำให้ครอบครัวของนางร่ำรวยขึ้น โดยสุภาวดีและครอบครัวมักทำบุญและบริจาคทานอยู่เป็นนิจ หลังนางสุภาวดีเสียชีวิตจึงมีการสร้างรูปขึ้นมาเคารพบูชา
ทว่าคติการนับถือนางกวักไม่เคยมีในประเทศอินเดีย เข้าใจว่าคงแต่งเรื่องให้นางกวักมีความเป็นมายาวนาน และเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์แก่นางกวักมากกว่า
ลักษณะ

นางกวักตามคติไทยมีลักษณะเป็นรูปหญิงสวมเครื่องแต่งกายและเครื่องประดับอย่างธรรมเนียมไทยคือไว้ผมปีกหรือดอกกระทุ่ม ห่มผ้าแถบ นุ่งโจงกระเบน นั่งพับเพียบ มือซ้ายวางลงแตะข้างลำตัวหรือวางบนตัก หรืออาจถือถุงเงินที่มีการจดจารคาถาหัวใจสีวลี (พระสงฆ์ผู้เป็นเลิศด้านโชคลาภ) ส่วนมือขวายกขึ้นระดับไหล่ทำท่ากวักมือหรือเรียกเข้ามาหา ซึ่งมือขวาที่ยกนั้นหากอยู่สูงกว่าปากมีความหมายว่า "กินไม่หมด" ถ้าหากต่ำกว่าปากจะมีความหมายว่า "กินไม่พอ" ในอดีตมักทำนางกวักให้มีขนาดเล็กสำหรับซุกตามแผง จะได้ไม่เกะกะหน้าร้าน แต่ปัจจุบันได้มีการพัฒนาให้นางกวักมีทรวดทรงหรือท่าทางที่ต่างไปจากเดิม เช่น แต่งกายสวยงามอย่างนางละคร, มีรูปพรรณอวบอ้วน, ยกมือกวักทั้งสองข้าง หรือการเพิ่มมือกวักให้มีจำนวนมากขึ้น บ้างก็เสริมแต่งให้มีเครื่องแต่งกายที่หลากหลาย เช่น สวมแว่นกันแดดหรือถือกระเป๋ามียี่ห้อ นอกจากรูปปั้นแล้ว ในอดีตก็ทำรูปนางกวักไว้ที่ไม้ควักปูนในเชี่ยนหมากบ้าง แกะด้วยงาเลี่ยมแขวนกับสายสร้อยบ้าง
ส่วนนางกวักในคติล้านนาจะเป็นรูปหญิงสวมเครื่องแต่งกายพื้นเมืองล้านนา รูปพรรณงดงามสมส่วน ยกมือซ้ายขึ้นกวักโดยยกสูงขึ้นเหนือใบหู สะพายถุงเงินถุงทองไว้ด้านหลัง
การบูชา

แม้นางกวักจะมีพื้นฐานมาจากศาสนาผีซึ่งเป็นศาสนาพื้นเมืองดั้งเดิมของไทย แต่ก็ได้รับการเคารพนับถือยิ่งโดยเฉพาะในหมู่พ่อค้าแม่ค้าที่เป็นพุทธศาสนิกชน เพราะเชื่อว่านางกวักจะกวักเรียกลูกค้าให้เข้ามาอุดหนุนสินค้าเปรียบดั่งการกวักเงินกวักทองมาให้ รวมไปถึงคติเมตตามหานิยม ดลบันดาลให้คนที่เกลียดกลับมารัก
ผู้คนที่นับถือจะนำรูปปั้นนางกวักตั้งไว้บนหิ้งหรือมุมใดมุมหนึ่งของร้านค้า มีการถวายน้ำแดงและพวงมาลัยไปเซ่นไหว้
วัฒนธรรมร่วมสมัย

ในปี พ.ศ. 2560 ธนาคารไทยพาณิชย์ได้รณรงค์โฆษณาเอสซีบีอีซีเพย์ แม่มณีมันนี่โซลูชันบริการคิวอาร์โค้ดชำระแทนเงินสด โดยมีตัวละคร "แม่มณี" หรือนางกวักสีสันสดใสเป็นตัวนำโชค เพราะถือว่าเป็นสิ่งมงคลเรียกลูกค้า และผู้คนสามารถจดจำได้ง่าย
แหล่งข้อมูลอื่น

| ด ค กเทวดาตามความเชื่อของคนไทย |
| --- | --- | --- |
| เทวดาคติพุทธเถรวาท |  พระพรหม ท้าวสหัมบดีพรหม  ท้าวฆฏิการพรหม  สนังกุมารพรหม  ท้าวสักกะ  ท้าวสุยาม  ท้าวสันดุสิต  ท้าวสุนิมมิต  ท้าววสวัตตี  จตุโลกบาล ท้าวธตรฐ  ท้าววิรุฬหก  ท้าววิรูปักษ์  ท้าวเวสวัณ  พระธรณี  เมขลา  พระสุนทรีวาณี  พระวิศวกรรม  พระพิรุณ  พระปัญจสิขะ  พระมาตุลี  คนธรรพ์  พระอุเทนทราธิราช  |  |
| เทวดาคติฮินดู |  ตรีมูรติ พระศิวะ  พระพรหม  พระวิษณุ  พระคเณศ  พระขันทกุมาร  กามเทพ  พระแม่คงคา  พระปารวตี  ทุรคา  พระสตี  กาลี  พระสุรัสวดี  พระลักษมี  พระภูเทวี  โลกบาล พระอินทร์  พระยม  ท้าวกุเวร  พระอีสาน  พระอัคนี  พระนิรฤติ  พระพาย  นพเคราะห์ พระอาทิตย์  พระจันทร์  พระอังคาร  พระพุธ  พระพฤหัสบดี  พระศุกร์  พระเสาร์  พระราหู  พระเกตุ  พระพลเทพ  |  |
| เทวดาคติพื้นเมืองไทย |  พญาแถน  ท้าวกบิลพรหม  โพสพ  จตุคามรามเทพ  พระภูมิเจ้าที่  พระพนัสบดี  นางกวัก  นางสงกรานต์  แม่ย่านาง  แม่ซื้อ  รุกขเทวดา  ปู่เจ้าสมิงพราย  พระโกญจนาเนศวร์  พระเทวกรรม  ปู่เจ้าเขาเขียว  นิลบรรพตเทพสุดา  ท้าวพรหมรักษ์  พระมหาไชไพรสภ  |  |
| เทพารักษ์ |  พระสยามเทวาธิราช  พระหลักเมือง  พระเสื้อเมือง  พระทรงเมือง  พระกาฬไชยศรี  เจ้าเจตคุปต์  พระเทพบิดร  พระคลัง  เจ้าหอกลอง  พระกำพูฉัตร  พระราชบันฦๅธาร  พระราชมุทธาธร  |  |
ศาลนางกวักแห่งหนึ่งในฮ่องกง
พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา)

| มหาอำมาตย์ตรี พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ท> ช. ท.ม. ท.จ. ร.จ.พ. |
| --- | --- |
พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา)
เกิด: สันทัด 12 มีนาคม พ.ศ. 2423 ตำบลสะพานหัน อำเภอสัมพันธวงศ์ จังหวัดพระนคร ประเทศสยาม
ถึงแก่กรรม: 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491 (67 ปี) โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ อำเภอปทุมวัน จังหวัดพระนคร ประเทศไทย
พลเมือง: ไทย
ศิษย์เก่า: โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์และสอบประกาศนียบัตรครูฝ่ายภาษาไทย   จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ตำแหน่ง: ผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วาระ: 6 เมษายน พ.ศ. 2460 – 31 มีนาคม พ.ศ. 2468
ผู้ดำรงตำแหน่งก่อน: สถาปนามหาวิทยาลัย
ผู้สืบตำแหน่ง: พระยาภะรตราชา
ภรรยาเอก: คุณหญิงแฉล้ม เทพหัสดิน ณ อยุธยา
บิดามารดา: พระยาพิไชยสุรินทร์ (หม่อมหลวงเจียม เทพหัสดิน) (บิดา) คุณหญิงอยู่ เทพหัสดิน ณ อยุธยา (มารดา)
ญาติ: เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) (พี่ชาย) และมีพี่น้องต่างมารดาอีก 30 ท่าน
ยศเสือป่า: นายหมวดโท
ยศพลเรือน: มหาอำมาตย์ตรี
มหาอำมาตย์ตรี พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) (12 มีนาคม พ.ศ. 2423 – 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491) นักการศึกษา ผู้บัญชาการ (อธิการบดี) คนแรกของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (6 เมษายน พ.ศ. 2460 - 31 มีนาคม พ.ศ. 2468) และผู้ช่วยปลัดทูลฉลองกระทรวงธรรมการ ผู้แต่งหนังสือเรียนสมัยรัชกาลที่ 5 รวมทั้งหนังสือชุดธรรมจริยาเล่ม 1 และ 2
ประวัติ

พระยาอนุกิจวิธูรเกิดที่บ้านตำบลสะพานหัน จังหวัดพระนคร เป็นบุตรคนที่ 2 ของพระยาไชยสุรินทร์ (หม่อมหลวงเจียม เทพหัสดิน) และคุณหญิงอยู่ เทพหัสดิน ณ อยุธยา มีพี่น้องร่วมบิดามารดาคือเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) เมื่ออายุได้ 2 ขวบท่านบิดาได้ถึงแก่อนิจกรรมในขณะที่พี่ชายมีอายุเพียง 6 ขวบ ภาระหนักจึงอยู่กับท่านมารดาในการเลี้ยงดูและให้การศึกษาด้วยการรับจ้างเย็บปักถักร้อยและค้าขายที่มีรายได้เพียงเล็กน้อย
ประวัติ > การศึกษา

เด็กชายสนั่นผู้พี่มีนิสัยรักการเรียนมาแต่เด็กได้ถ่ายความรู้ให้กับเด็กชายสันทัดผู้น้องเป็นการเริ่มต้นไปด้วยจนถึงขั้นอ่านออกเขียนได้ก่อนที่จะไปเรียนกับมหาหนอ (ขุนอนุกิจวิธูร) ที่วัดเชิงเลน (วัดบพิตรพิมุข) ใกล้บ้าน เมื่ออายุ 11 ปี ได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กหลวงอยู่เวรฤทธิ์ รับใช้ในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมารเป็นว่า 2 ปี ก่อนเป็นมหาดเล็กปกติ ในปีเดียวกันก็สอบได้ภาษาไทยประโยค 1 เพื่อเข้าเรียนต่อในโรงเรียนฝึกหัดอาจารย์และสอบประกาศนียบัตรครูฝ่ายภาษาไทยได้เมื่อ พ.ศ. 2438 ในวันที่ 10 กันยายน 2463 พระยาอนุกิจวิธูร สอบไล่ (จบการศึกษา) จากคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (ในขณะนั้นเรียก แผนกคุรุศึกษา) พร้อมกับ พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ) ขณะดำรงตำแหน่ง ปลัดกรมตำรา และ พันเอกหลวงสารานุประพันธ์ (นวล ปาจิณพยัคฆ์) ขณะดำรงตำแหน่ง ครูโรงเรียนนายร้อยทหารบก พร้อมกับได้รับเข็มหมายอักษร ค
ประวัติ > การรับราชการ

เมื่อสอบได้แล้วจึงเข้ารับราชการเป็นครูโรงเรียนสายสวลีสัณฐาคารในตำแหน่งครูใหญ่ทั้งที่มีอายุเพียง 16 ปี ทั้งนี้โดยการคัดเลือกของพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์ (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ) อธิบดีกรมศึกษาธิการในขณะนั้น และในปีเดียวกัน นายสนั่นพี่ชายซึ่งดำรงตำแหน่งผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ก็ได้รับเลือกไปศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ
ใน พ.ศ. 2443 เมื่อกรมศึกษาธิการวางระเบียบการแบ่งแขวงการศึกษาในกรุงเทพฯ ขุนอนุกิจวิธูรก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นนายตรวจแขวงกลางพระนครและได้เลื่อนเป็นนายตรวจใหญ่ของกรมศึกษาธิการเมื่อ พ.ศ. 2445 ขณะดำรงตำแหน่งได้ไปดูงานการศึกษาที่ประเทศญี่ปุ่นเป็นเวลา 3 เดือนโดยร่วมไปกับคณะของเจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดีครั้งยังเป็นพระยาวิสุทธสุริยศักดิ์ ทูตพิเศษที่ไปรับเสด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามบรมราชกุมาร (ร. 6) ที่ทรงเสด็จกลับจากการสำเร็จการศึกษาในประเทศอังกฤษผ่านญี่ปุ่นโดยไปกับเรือพระที่นั่งมหาจักรี ข้าหลวงชุดนี้ประกอบด้วยหลวงไพศาลศิลปศาสตร์ (เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี) ขุนอนุกิจวิธูร (พระยาอนุกิจวิธูร)และนายอ่อน สาริกบุตร (พระยาชำนิบรรณาคม) การดูงานครั้งนี้ได้เห็นวิธีการจัดการศึกษาในประเทศญี่ปุ่นอย่างกว้างขวางมาก เนื่องจากกระทรวงศึกษาญี่ปุ่นได้จัดเจ้าหน้าที่ประจำคอยให้การช่วยเหลือแนะนำตลอดเวลา
ระหว่าง พ.ศ. 2446 –  พ.ศ. 2455 พระยาอนุกิจวิธูรได้เลื่อนตำแหน่งจากนายตรวจใหญ่กรมศึกษาธิการเป็นข้าหลวงธรรมการมณฑลกรุงเก่าคนแรกเป็นผู้ช่วยเจ้ากรมกรมตรวจกระทรวงธรรมการ อาจารย์ผู้ปกครองโรงเรียนราชวิทยาลัย ปลัดกรมตรวจการกระทรวงธรรมการและหัวหน้าข้าหลวงตรวจการ กระทรวงธรรมการมาเป็นลำดับ พ.ศ. 2456 ได้รับบรรดาศักดิ์เป็นพระยาอนุกิจวิธูรและได้รับตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการหัตถกรรม กรมศึกษาธิการ คู่กับพระโอวาทวรกิจที่ได้ตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการพณิชการตามนโยบายส่งเสริมการศึกษาด้านวิสามัญที่เริ่มขึ้นในปีนั้น โรงเรียนฝึกการหัตถกรรมที่ได้จัดตั้งขึ้นเพื่อเตรียมครูด้านนี้ได้กลายเป็นต้นกำเนิดโรงเรียนเพาะช่างในเวลาต่อมา หลวงวิศาลศิลปกรรมได้เล่าว่า "พระยาอนุกิจวิธูร ได้พยายามรวบรวมช่างต่าง ๆ มารวมกัน โดยเฉพาะช่างถม เมื่อได้รับตำราถมนครมาจากพระยาเพชรปราณี (ดั่น รักตประจิต) ซึ่งมีความรู้วิชาถมบ้านพานมาร่วมด้วย เราช่วยกันคิดหาวิธีปรับปรุงการช่างถมให้ดีขึ้น ในที่สุดผมจึงคิดวิธีลงยาถมโดยใช้กรดกัดได้สำเร็จ ดังที่เรียกว่า ถมจุฑาธุธ ทุกวันนี้ งดงามกว่าถมบ้านพาน"
ผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ระหว่าง พ.ศ. 2457 – พ.ศ. 2459 พระยาอนุกิจวิธูรได้ดำรงตำแหน่งปลัดกรมวิสามัญศึกษาและเจ้ากรมวิสามัญศึกษาและเมื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประดิษฐานโรงเรียนข้าราชการพลเรือนในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก็ได้แต่งตั้งพระยาอนุกิจวิธูรเป็นผู้บัญชาการมหาวิทยาลัยคนแรกเมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2460ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเรียกจากผู้บัญชาการมาเป็นอธิการบดี ในระยะเริ่มต้นงาน พระยาอนุกิจวิธูรได้จัดการและประสานงานได้อย่างราบรื่น ทั้งด้านการศึกษาและด้านสถานที่ โดยได้ขยายบริเวณมหาวิทยาลัยออกไปจากเดิมอย่างกว้างขวางดังที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน  หม่อมเจ้าพูนศรีเกษม เกษมศรี รับสั่งว่า "เมื่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยขึ้นแล้ว พระยาอนุกิจวิธูรเป็นผู้บัญชาการ ฉันเป็นคณบดีคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ พระยาวิทยาปรีชามาตย์เป็นคณบดีคณะรัฐประศาสนศาสตร์ เราทำงานอย่างเป็นกันเองและสบายใจมาก" ต่อมาใน พ.ศ. 2470 เมื่อพ้นตำแหน่งผู้บัญชาการแล้ว พระยาอนุกิจวิธูรได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้ช่วยปลัดทูลฉลองกระทรวงธรรมการ
ชีวิตการทำงาน

พระยาอนุกิจวิธูรกับเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีแม้จะมีอายุห่างกันเพียง 6 ปีเป็นพี่น้องกันแต่ก็เสมือนเป็นศิษย์กับครูกัน และยังเป็นเพื่อนร่วมงานกันได้เป็นอย่างดีด้วย ทั้งสองท่านให้ความเคารพแก่กันและกันช่วยเหลือกันในการงานมาตลอดชีวิตราชการ ความสำเร็จด้านการศึกษาตามโครงการที่เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดีได้เริ่มไว้เดิมก็ดี หรือโครงการใหม่ก็ดี จะมีพระยาอนุกิจวิธูรเป็นผู้มีส่วนร่วมด้วย เปรียบเป็นแขนข้างหนึ่งของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีก็ว่าได้ ตั้งแต่ พ.ศ. 2441 เมื่อเจ้าพระยาธรรมศักดิมนตรี กลับจากอังกฤษมาเป็นพนักงานแต่งแบบเรียนประจำกรมศึกษาธิการจัดทำหนังสือชุดธรรมจริยา พระยาอนุกิจวิธูรครั้งยังเป็นขุนอนุกิจวิธูรก็ได้ช่วยแต่งหนังสือธรรมจริยาเล่ม 1 และ 2 ซึ่งเป็นหนังสือที่เป็นคติสอนใจนักเรียนในสมัยนั้นได้เป็นอย่างดี
เมื่อเข้าดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในตอนแรก พระยาอนุกิจวิธูรรู้สึกหนักใจอยู่มากเนื่องจากเป็นงานใหม่ที่ต้องรวบรวมแผนกต่าง ๆ ที่กระจัดกระจายในสังกัดกระทรวงอื่น ๆ เข้าด้วยกัน ต้องติดต่ออาจารย์ชาวต่างประเทศ เจ้าพระยาธรรมศักดิ์ฯ ได้พูดปลอบว่า “การที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงตั้งเธอให้ดำรงตำแหน่งนี้ ก็เพราะทรงตระหนักว่าพี่ต้องเป็นผู้ช่วยเหลืออยู่เสมอ”  พระยาอนุกิจวิธูรเคยเล่าว่าเมื่อเจ้าพระยาธรรมศักดิ์ฯ มอบหมายงานให้แล้วท่านจะไว้วางใจและให้อำนาจสิทธิ์ขาด เช่นเมื่อคราวที่นักเรียนโรงเรียนราชวิทยาลัยสไตรค์ไม่ยอมรับประทานอาหาร เมื่อทราบเรื่อง เจ้าพระยาธรรมศักดิ์ฯ บอกกับพระยาอนุกิจวิธูรว่า “พี่มอบให้เป็นอำนาจสิทธิ์ขาดของเธอในการจัดการเรื่องนี้"  พระยาอนุกิจวิธูรจึงหาวิธีไกล่เกลี่ยประนีประนอมได้สำเร็จเป็นการแสดงว่าสองพี่น้องนี้มีความเข้าใจกันเป็นอย่างดี
ชีวิตครอบครัวและบั้นปลายชีวิต

พระยาอนุกิจวิธูรแต่งงานกับคุณหญิงแฉล้ม เทพหัสดิน ณ อยุธยา แต่ไม่มีบุตรด้วยกัน แต่เนื่องจากมีนิสัยรักเด็กจึงเอาใจใส่หลานๆ ทั่วกันทุกคน เด็กในอุปการะต่างรักและเคารพท่านทุกคนเนื่องท่านเป็นคนชอบพูดเล่นหัวและเป็นกันเอง ทุกคนได้รับการถ่ายทอดอุปนิสัยความละเอียดถี่ถ้วน เยือกเย็น มัธยัสถ์รวมทั้งวิชาความรู้ต่างๆ อย่างมาก พระยาอนุกิจวิธูรมีนิสัยชอบงานอดิเรกและการสมาคม ชอบปลูกไม้ดอกและไม้ผลพันธุ์ดี ๆ ชอบเล่นตะโกดัด หน้าวัว บอน แต่งบริเวณบ้านทำลำธารเล็ก ๆ เมื่อออกจากราชการแล้วก็มีเพื่อนฝูงที่เลี้ยงไก่เป็นงานอดิเรกมาเยี่ยมเยือนอยู่เสมอ พระยาอนุกิจวิธูรจึงทดลองเลี้ยงดูบ้างและเป็นผู้สั่งใข่ไก่มาฟักร่วมกับพระยาเสนีณรงค์ฤทธิ์ (หม่อมหลวงเล็ก สนิทวงศ์) จนกระทั่งได้ตั้งเล้าไก่ขึ้นในบริเวณบ้าน ซึ่งปัจจุบันเป็นชื่อซอยสันทัด อยู่ที่ถนนเศรษฐศิริ เขตดุสิตเมื่อกรมเกษตรจัดให้มีการประกวดไก่เพื่อสนับสนุนประชาชนให้เลี้ยงไก่ พระยาอนุกิจวิธูรก็ได้ส่งไก่เข้าประกวดในนามของ “เล้าไก่สันทัด” จนชนะการประกวดหลายคราวเป็นที่รู้จักกันดีในสมัยนั้น มีคนทั้งต่างจังหวัดและในพระนครมาชมและมาซื้อไก่ไปเลี้ยงหรือซื้อไข่ไปฟักบ้าง นอกจากนี้ยังมีชาวชวาและชาวสิงคโปร์พากันติดต่อสั่งซื้อไข่ไก่พันธุ์ไปฟักก็มาก
พระยาอนุกิจวิธูร ได้สร้างวัดคูบางหลวงอนุกิจวิธูร ที่อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี ทายาทของท่านคือ นางสุนทรี จินตกวีวัฒน์ สมรสกับ ดร.จารึก จินตกวีวัฒน์ มีบุตร 1 คน และ ธิดา 1 คน
พระยาอนุกิจวิธูร รับราชการอยู่ 33 ปีเต็ม ได้รับพระราชทานยศ มหาอำมาตย์ตรี มียศตำแหน่งพิเศษเป็น นายหมวดโทเสือป่า และเป็นองคมนตรีในรัชกาลที่ 6 เครื่องราชอิสริยาภรณ์สูงสุดที่ได้รับพระราชทานคือ ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก
พระยาอนุกิจวิธูร ถึงแก่อนิจกรรมที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ด้วยโรคหัวใจวายเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491 รวมอายุได้ 68 ปี ก่อนถึงแก่อนิจกรรมได้สั่งหลาน ๆ ให้จัดการฌาปนกิจศพอย่างเรียบง่ายภายใน 1 สัปดาห์ ไม่ให้ทำบุญแบบทุ่มเทที่เรียกว่าคนตายขายคนเป็นและให้นำเงินจำนวนหนึ่งไปมอบให้โรงพยาบาลศิริราชตั้งเป็นทุนสำหรับนักเรียนแพทย์ทำการค้นคว้าเรียกว่า ทุนพระยาอนุกิจวิธูร
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2465 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 2 ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก (ท.ช.)
พ.ศ. 2463 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 2 ทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย (ท.ม.)
พ.ศ. 2460 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2465 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
ดูเพิ่ม

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี
บรรณานุกรม

เสนาะจิตร สุวรรณโพธิศรี พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) หนังสือประวัติครู ครุสภาจัดพิมพ์ในวันครู 16 มกราคม 2503
ธรรมศักดิ์มนตรี, เจ้าพระยา. บทประพันธ์บางเรื่องของครูเทพ. พระนคร: ไทยเขษม, 2486
ไพศาลศิลปศาสตร์, พระ. รายงานการศึกษาประเทศญี่ปุ่น พระนคร: บำรุงกิจนุกูล. 2446
ทะเบียนประวัติพระยาอนุกิจวิธูร
ราชกิจจานุเบกษา
| ก่อนหน้า |  | พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| - |  |   ผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  (6 เมษายน พ.ศ. 2460 - 31 มีนาคม พ.ศ. 2468) |  | มหาอำมาตย์ตรี พระยาภะรตราชา(หม่อมหลวงทศทิศ อิศรเสนา) |
| ด ค กผู้บัญชาการและอธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย |
| --- | --- | --- |
| ผู้บัญชาการ |  พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา)  พระยาภะรตราชา (หม่อมหลวงทศทิศ อิศรเสนา)  |  |
| อธิการบดี |  เอ.จี. เอลลิส  แปลก พิบูลสงคราม  หม่อมเจ้ารัชฎาภิเศก โสณกุล  มุนี มหาสันทนะ เวชยันตรังสฤษฏ์  ประภาส จารุเสถียร  แถบ นีละนิธิ  อรุณ สรเทศน์  เติมศักดิ์ กฤษณามระ  เกษม สุวรรณกุล  จรัส สุวรรณเวลา  เทียนฉาย กีระนันทน์  ธัชชัย สุมิตร  สุชาดา กีระนันทน์  ภิรมย์ กมลรัตนกุล  บัณฑิต เอื้ออาภรณ์  วิเลิศ ภูริวัชร  |  |