stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สรัตซีมีร์
แหล่งข้อมูล

Андреев, Йордан; Лазаров, Иван; Павлов, Пламен (1999). Кой кой е в средновековна България [Who is Who in Medieval Bulgaria] (ภาษาบัลแกเรีย). Петър Берон. pp. 9–10, 351. ISBN 978-954-402-047-7.
T︠S︡onko Enev (1997). Vladetelskite namestnit︠s︡i na Bŭlgarii︠a︡, VII-XIX vek. p. xv.
สันนิบาตอวามี

| สันนิบาตอวามี বাংলাদেশ আওয়ামী লীগ |
| --- | --- |

ชื่อย่อ: AL
ผู้ก่อตั้ง: อับดุลฮามิด ข่าน ภาชานี ยาร์ โมฮัมมัด ข่าน ชัมซุล ฮุก
ประธาน: เชค ฮาซีนา
เลขาธิการ: โอบัยดุล กูอัดเดอร์
คำขวัญ: "Joy Bangla" (เบงกอล) "Victory to Bengal"
ก่อตั้ง: 23 มิถุนายน 1949 (75 ปีก่อน) (1949-06-23)
แยกจาก: มุสลิมลีก
ก่อนหน้า: Awami Muslim League
ที่ทำการ: ธากา
หนังสือพิมพ์: Uttaran
สถาบันนโยบาย: Centre for Research and Information
ฝ่ายนักเรียนนักศึกษา: Bangladesh Chhatra League
ฝ่ายเยาวชน: Awami Jubo League
ฝ่ายสตรี: Mohila Awami League
ฝ่านเกษตรกร: Krishak League
ฝ่ายสหภาพแรงงาน: Jatiya Sramik League
ฝ่านอาสาสมัคร: Awami Swechasebak League
อุดมการณ์: ชาตินิยมเบงกอล สังคมนิยมเสรี เสรีนิยมทางเศรษฐกิจ
จุดยืน: กลาง ถึงกลาง-ซ้าย
กลุ่มระดับชาติ: Grand Alliance
สี:   เขียว
เพลง: "Pralayollas" (เบงกอล) "The Ecstasy of Destruction"
Jatiya Sangsad: 298 / 350
City Corporations: 9 / 12
เว็บไซต์
albd.org
ธงประจำพรรค

การเมืองบังกลาเทศ   รายชื่อพรรคการเมือง การเลือกตั้ง
สันนิบาตอวามี (เบงกอล: বাংলাদেশ আওয়ামী লীগ, อังกฤษ: Awami League) หรือสันนิบาตมุสลิมอวามี เป็นพรรคการเมืองในปากีสถานตะวันออก ที่ต่อมาคือบังกลาเทศ ก่อตั้งเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2492 โดย อุสวาน ซาอิด ซุห์ราวาร์ดี พรรคนี้มีบทบาทมากในปากีสถานตะวันออก แต่มีบทบาทน้อยในปากีสถานตะวันตก ผู้ที่มีบทบาทในพรรคได้แก่ ชีค มูจิบูร์ เราะห์มาน ที่เป็นหัวหน้าพรรคเมื่อ พ.ศ. 2506 และเมาลาบา อับดุล อามิด ข่าน บาชานี ซึ่งแยกตัวออกจากพรรคเมื่อ พ.ศ. 2500
แผนทางเศรษฐกิจของพรรคเป็นแบบกลาง ไม่เอียงซ้ายหรือขวา เมื่อชีค มูจิบูร์ เราะห์มานขึ้นมาเป็นผู้นำพรรค เขาได้ประกาศนโยบายที่จะทำให้ปากีสถานตะวันตกและตะวันออกมีความเป็นอิสระและปกครองตนเองในระดับหนึ่ง นโยบายนี้เป็นที่พอใจในปากีสถานตะวันออก และทำให้สันนิบาตอวามีชนะการเลือกตั้งใน พ.ศ. 2513
อย่างไรก็ตาม สันนิบาตอวามีถูกกีดกันไม่ให้จัดตั้งรัฐบาลปกครองปากีสถาน ประธานาธิบดีปากีสถานในขณะนั้นสั่งเลื่อนการเปิดประชุมสภาแห่งชาติโดยไม่มีกำหนด เมื่อถูกกีดกัน สันนิบาตอวามีจึงนำชาวปากีสถานตะวันออกออกมาประท้วงแบ่งแยกประเทศ รัฐบาลปากีสถานส่งกองทหารมาปราบปรามจนลุกลามกลายเป็นสงครามกลางเมือง ผู้คนจำนวนมากเสียชีวิต และมีไม่น้อยที่ลี้ภัยเข้าไปในอินเดีย
อินเดียได้ใช้ปัญหาผู้ลี้ภัยเป็นข้ออ้างในการเข้าแทรกแซงโดยส่งกองทหารเข้าช่วยปากีสถานตะวันออก สงครามสิ้นสุดเมื่อ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2514 โดยปากีสถานยอมให้บังกลาเทศเป็นประเทศเอกราช
เมื่อบังกลาเทศได้รับเอกราช ชีค มูจิบูร์ เราะห์มานได้เป็นนายกรัฐมนตรี โดยวางนโยบายเน้นประชาธิปไตย แยกศาสนาออกจากการเมือง แต่ก็พบกับปัญหาฉ้อราษฎร์บังหลวง และการบริหารแบบเผด็จการ จนกระทั่ง เราะห์มาน ถูกลอบสังหารเมื่อ พ.ศ. 2518 หลังจากนั้น สันนิบาตอวามีไม่เคยได้จัดตั้งรัฐบาลอีกเลย
แหล่งข้อมูลอื่น

Awami League web site เก็บถาวร 2019-09-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
1 2 3  "Bangladesh election: Voters prepare to go to polls amid 'atmosphere of fear' for opposition activists". The Independent. 23 December 2018. Politics in Bangladesh has been dominated for years by the rivalry between Ms Hasina’s centre-left, socially and economically liberal Awami League and the more right-wing BNP with Begum Zia at its helm.
↑  Bhattacharjee, Joyeeta (November 2011). "Bangladesh: Political Trends and Key Players" (PDF). Strategic Trends. 1 (2): 1.
↑  Nazneen, Sohela (2009). "Bangladesh: Political Party Discourses on Women's Empowerment". South Asian Journal of Cancer. 24: 44–52.
สหพันธ์ฟุตบอลบังกลาเทศ

| AFC |
| --- | --- |
ก่อตั้ง: 1972; 52 ปีที่แล้ว (1972)
สำนักงานใหญ่: ธากา, บังกลาเทศ
สมาชิกฟีฟ่า: 1976
สมาชิกAFC: 1974
สมาชิกSAFF: 1997
ประธาน: Kazi Salahuddin
รองประธาน: Abdus Salam Murshedy
เลขาธิการ: Md. Abu Nayeem Shohag
เว็บไซต์: bff.com.bd
สหพันธ์ฟุตบอลบังกลาเทศ (เบงกอล: বাংলাদেশ ফুটবল ফেডারেশন, Bānlādēśa phuṭabala phēḍārēśana, อังกฤษ: Bangladesh Football Federation) เป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลฟุตบอลในประเทศบังกลาเทศ มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่ธากา ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2515 เป็นสมาชิกของสหพันธ์ฟุตบอลระหว่างประเทศ (ฟีฟ่า) และสมาชิกของสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย (เอเอฟซี) มีหน้ารับผิดชอบดูแลการแข่งขันฟุตบอลลีกในประเทศรวมถึงฟุตบอลทีมชาติบังกลาเทศ
ดูเพิ่ม

ฟุตบอลในประเทศบังกลาเทศ
ฟุตบอลทีมชาติบังกลาเทศ
ฟุตบอลหญิงทีมชาติบังกลาเทศ
ฟุตบอลทีมชาติบังกลาเทศรุ่นอายุไม่เกิน 16 ปี
ฟุตบอลทีมชาติบังกลาเทศรุ่นอายุไม่เกิน 19 ปี
ฟุตบอลทีมชาติบังกลาเทศรุ่นอายุไม่เกิน 23 ปี
เอเชียนคัพ
ฟุตบอลเอเชียเยาวชนอายุไม่เกิน 23 ปี
แหล่งข้อมูลอื่น

Bangladesh on FIFA.com เก็บถาวร 2018-04-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Bangladesh at AFC site
| ด ค กสมาคมฟุตบอลแห่งชาติของเอเชีย (AFC) |
| --- | --- |
เอเชียตะวันตก (WAFF):  บาห์เรน  อิรัก  จอร์แดน  คูเวต  เลบานอน  โอมาน  ปาเลสไตน์  กาตาร์  ซาอุดีอาระเบีย  ซีเรีย  สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์  เยเมน 
เอเชียกลาง (CAFA):  อัฟกานิสถาน  อิหร่าน  คีร์กีซสถาน  ทาจิกิสถาน  เติร์กเมนิสถาน  อุซเบกิสถาน 
เอเชียใต้ (SAFF):  บังกลาเทศ  ภูฏาน  อินเดีย  มัลดีฟส์  เนปาล  ปากีสถาน  ศรีลังกา 
เอเชียตะวันออก (EAFF):  จีน  จีนไทเป  กวม  ฮ่องกง  ญี่ปุ่น  มาเก๊า  มองโกเลีย  นอร์เทิร์นมาเรียนา  เกาหลีเหนือ  เกาหลีใต้ 
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (AFF):  ออสเตรเลีย  บรูไน  กัมพูชา  ติมอร์ตะวันออก  อินโดนีเซีย  ลาว  มาเลเซีย  พม่า  ฟิลิปปินส์  สิงคโปร์  ไทย  เวียดนาม 
ยกเลิก:  เยเมนใต้ 
ตัวเอียง หมายถึง สมาคมสมาชิกแบบเต็มแต่ไม่ใช่สมาชิกฟีฟ่า
สุกานตะ ภัฏฏาจารยะ

| สุกานตะ ภัฏฏาจารยะ |
| --- | --- |

เกิด: 15 สิงหาคม ค.ศ. 1926(1926-08-15) โกลกาตา แคว้นเบงกอล บริติชราช
เสียชีวิต: 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1947(1947-05-13) (20 ปี) โกลกาตา แคว้นเบงกอล บริติชราช
อาชีพ:  กวี  นักเขียน 
ภาษา: เบงกอล
สัญชาติ: บริติชราช
แนว: กวี, นักเขียนเรื่องสั้น, นักเขียนบทละคร
หัวข้อ: วรรณกรรม
แนวร่วมในทางวรรณคดี: สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาแคว้นเบงกอล
ผลงานที่สำคัญ: Chharpatra   Purbabhash   Ghum Nei
สุกานตะ ภัฏฏาจารยะ (เบงกอล: সুকান্ত ভট্টাচার্য; 15 สิงหาคม ค.ศ. 1926 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1947) เป็นกวีและนักเขียนชาวเบงกอล เขาเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของกวีนิพนธ์เบงกอลสมัยใหม่ร่วมกับรพินทรนาถ ฐากุร และกาชี นชรุล อิสลาม แต่ผลงานของภัฏฏาจารยะได้รับการตีพิมพ์หลังจากเขาได้ถึงแก่กรรม ในช่วงที่เขามีชีวิตบทกวีของเขาไม่ได้เป็นที่แพร่หลาย แต่หลังจากเขาเสียชีวิต ชื่อเสียงของเขาก็เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนเขากลายเป็นหนึ่งในกวีภาษาเบงกอลที่เป็นที่นิยมมากที่สุดของคริสต์ศตวรรษที่ 20 เขามีอิทธิพลสำคัญต่อกวีสุภาษ มุโขปาธยาย และนักแต่งเพลงสลิล เจาธุรี ที่ได้นำบทกวีบางส่วนที่ได้รับความนิยมของเขาไปแต่งทำนองเพลง
งานเขียนส่วนใหญ่ของเขาโดดเด่นในความคิดเรื่องกบฏต่อระบบสังคมนิยม ความรักชาติ และความเห็นอกเห็นใจ แต่ก็โดดเด่นในเรื่องจินตนิยมเช่นเดียวกัน
แหล่งข้อมูลอื่น

Sukanta Bhattacharya's PRARTHI translated by Osman Gani เก็บถาวร 2016-03-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Mahmud, Anik (2012). "Bhattacharya, Sukanta".  ใน Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (บ.ก.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.
ผลงานของสุกานตะ ภัฏฏาจารยะ
Shukanto Bhattacarya - known as a young Bengali poet of hunger and revolution By Upali sramon
Sukanta Bhattacharya's HEY MAHAJIBAN translated by Osman Gani เก็บถาวร 2016-03-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ภาษาอับคาเซีย

| ภาษาอับฮาเซีย |
| --- | --- |
Аԥсуа бызшәа; аԥсшәа Apsua byzshwa; apsshwa

ประเทศที่มีการพูด: อับฮาเซียและชาวอับคัซพลัดถิ่น
ชาติพันธุ์: ชาวอับคาเซีย
จำนวนผู้พูด: 190,110 คน (124,000 คนในสาธารณรัฐอับฮาเซีย)  (2014–2015)
ตระกูลภาษา: คอเคซัสตะวันตกเฉียงเหนือ  อาบัซกีภาษาอับฮาเซีย
ภาษาถิ่น: Abzhywan Bzyp Sadz                 
ระบบการเขียน: ซีริลลิก (ชุดตัวอักษรอับคัซ) อดีต: อาหรับ, ละติน, จอร์เจีย
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ: สาธารณรัฐอับฮาเซีย
รหัสภาษา
ISO 639-1: ab
ISO 639-2: abk
ISO 639-3: abk  Abkhazian

ภาษาอับฮาเซีย (Аԥсуа бызшәа [ˈapʰsuːa bəzˈʃᶣa]) เป็นภาษาในกลุ่มคอเคซัสตะวันตกเฉียงเหนือ และเป็นภาษาราชการของอับฮาเซีย ซึ่งมีผู้พูดประมาณ 100,000 คน นอกจากในอับฮาเซียแล้ว ยังมีผู้พูดภาษานี้ในประเทศอื่น ๆ ที่ชาวอับฮาเซียเข้าไปอาศัย ได้แก่ ตุรกี รัสเซีย อาจาราของจอร์เจีย ซีเรีย จอร์แดน และประเทศในตะวันตกอีกหลายประเทศ วันที่ 27 ตุลาคมเป็นวันภาษาอับฮาเซียในประเทศจอร์เจีย
ตัวอย่าง > ภาษาอับฮาเซีย

Abkhaz: Дарбанзаалак ауаҩы дшоуп ихы дақәиҭны. Ауаа зегь зинлеи патулеи еиҟароуп. Урҭ ирымоуп ахшыҩи аламыси, дара дарагь аешьеи аешьеи реиԥш еизыҟазароуп.
ตัวอย่าง > ถอดเป็นอักษรโรมันแบบ ISO 9

Darbanzaalak auaòy dšoup ihy dak̦a̋ițny. Auaa zegʹ zinlei patulei eik̄aroup. Urț irymoup ahšyòi alamysi, dara daragʹ aešʹei aešʹei  reip̀š eizyk̄azaroup.
ตัวอย่าง > แปล

"มนุษย์ทั้งหลายเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในเกียรติศักดิ์และสิทธิ ต่างมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยเจตนารมณ์แห่งภราดรภาพ"
บรรณานุกรม

Chirikba, V. A. (1996). A Dictionary of Common Abkhaz (ภาษาอังกฤษ). Leiden.
Chirikba, V. A. (2003). Abkhaz. Languages of the World/Materials 119 (ภาษาอังกฤษ). Muenchen: Lincom Europa. ISBN 978-3-89586-136-9.
Hewitt, B. George (2010). Abkhaz: A Comprehensive Self-Tutor (ภาษาอังกฤษ). München: Lincom Europa. ISBN 978-3-89586-670-8.
Hewitt, B. George (1979). Abkhaz: A Descriptive Grammar (ภาษาอังกฤษ). Amsterdam: North Holland.
Hewitt, B. George (1989). "Abkhaz".  ใน Greppin, John (บ.ก.). The Indigenous Languages of the Caucasus (ภาษาอังกฤษ). Vol. 2. New York: Caravan Books. pp. 39–88.
Hewitt, B. George (2008). “Cases, arguments, verbs in Abkhaz, Georgian and Mingrelian.” Case and Grammatical Relations: Studies in Honor of Bernard Comrie, edited by Greville G. Corbett and Michael Noonan, Philadelphia: John Benjamins, pp. 75–104.
Hewitt, B. George (1999). “Morphology Revisited: Some Peculiarities of the Abkhaz Verb.” Studies in Caucasian Linguistics edited by Helma van den Berg, Leiden: CNWS, pp. 197–208.
Hewitt, B. George (1979). The Relative Clause in Abkhaz (Abžui Dialect). Lingua 47, pp. 151–188.
Vaux, Bert; Psiypa, Zihni (1997). "The Cwyzhy Dialect of Abkhaz".  ใน Kuno, Susumu; Vaux, Bert; Peter, Steve (บ.ก.). Harvard Working Papers in Linguistics (ภาษาอังกฤษ). Vol. 6. Cambridge, MA: Harvard University Linguistics Department.
แหล่งข้อมูลอื่น

Introduction, basic phrases and grammar and texts
Abkhaz alphabet and pronunciation (Omniglot)
Abkhaz at Language Museum
Example of Abkhaz language
Abkhaz-Russian On-Line Dictionary
Ancient Adyghe Abkhaz–Abaza Ubykh alphabet
Abkhaz basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
Abkhaz text corpus
Recordings of Abkhaz
World Atlas of Language Structures information on Abkhaz
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย
สมาคมโอลิมปิกบังกลาเทศ

| --- | --- |

ประเทศ/ภูมิภาค:  บังกลาเทศ
รหัสประเทศ: BAN
วันก่อตั้ง: 2522
วันรับรอง: 2523
สมาคม: สภาโอลิมปิกแห่งเอเชีย
สำนักงานใหญ่: ธากา บังกลาเทศ
ประธาน: Abu Belal Muhammad Shafiul Huq
เลขาธิการใหญ่: Syed Shahed Reza
เว็บไซต์: www.nocban.org
สมาคมโอลิมปิกบังกลาเทศ (เบงกอล: বাংলাদেশ অলিম্পিক সংস্থা; อังกฤษ: Bangladesh Olympic Association, รหัสไอโอซี: BAN) เป็นคณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติที่เป็นตัวแทนของประเทศบังกลาเทศ ก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2522 เป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่คัดเลือกทีมและระดมทุนเพื่อส่งผู้เข้าแข่งขันจากบังกลาเทศเข้าร่วมการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกที่จัดโดยคณะกรรมการโอลิมปิกสากล (ไอโอซี)
ดูเพิ่ม

ประเทศบังกลาเทศในโอลิมปิก
ประเทศบังกลาเทศในเอเชียนเกมส์
แหล่งข้อมูลอื่น

คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติบังกลาเทศ
| ด ค ก สภาโอลิมปิกแห่งเอเชีย (OCA) |
| --- | --- |
เอเชียนเกมส์
โซน 1 เอเชียตะวันตกเฉียงใต้:  กาตาร์  คูเวต  จอร์แดน  ซาอุดีอาระเบีย  ซีเรีย  บาห์เรน  ปาเลสไตน์  เยเมน  เลบานอน  สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์  อิรัก  อิหร่าน  โอมาน 
โซน 2  เอเชียกลาง:  คาซัคสถาน  คีร์กีซสถาน  เติร์กเมนิสถาน  ทาจิกิสถาน  อัฟกานิสถาน  อุซเบกิสถาน 
โซน 3 เอเชียใต้:  เนปาล  บังคลาเทศ  ปากีสถาน  ภูฏาน  มัลดีฟส์  ศรีลังกา  อินเดีย 
โซน 4  เอเชียตะวันออก:  เกาหลีเหนือ  เกาหลีใต้  จีน  ญีปุ่น  ไต้หวัน  มองโกเลีย  มาเก๊า  ฮ่องกง 
โซน 5 เอเชียตะวันออกเฉียงใต้:  กัมพูชา  ติมอร์-เลสเต  ไทย  บรูไน  พม่า  ฟิลิปปินส์  มาเลเซีย  ลาว  เวียดนาม  สิงคโปร์  อินโดนีเซีย
หออะษาน

หออะษานแกลอนในบูฆอรอ ประเทศอุซเบกิสถาน
หออะษาน, หออะซาน หรือ หอคอยสุเหร่า (อาหรับ: منارة, manārah; เปอร์เซีย: گل‌دسته, goldaste; อาเซอร์ไบจาน: minarə; ตุรกี: minare) เป็นหอคอยประเภทหนึ่งที่โดยทั่วไปสร้างเข้าไปในมัสยิดหรือสร้างติดกัน หออะษานมีหน้าที่หลายประการ แม้ว่าจะเป็นจุดสังเกตของมัสยิด แต่ชาวมุสลิมโดยทั่วไปก็ใช้เพื่อเรียกละหมาด (อะษาน) หออะษานมีรูปแบบได้หลากหลายแตกต่างกันไปตามสถาปัตยกรรม ส่วนบนของหอมักประดับด้วยยอดรูปกรวยหรือโดม
ดาวหาง

ดาวหางเฮล-บอปป์
ดาวหางเวสต์
ดาวหาง (อังกฤษ: comet) คือ วัตถุท้องฟ้าชนิดหนึ่งในระบบสุริยะที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ มีส่วนที่ระเหิดเป็นแก๊สเมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ ทำให้เกิดชั้นฝุ่นและแก๊สที่ฝ้ามัวล้อมรอบ และทอดเหยียดออกไปภายนอกจนดูเหมือนหาง ซึ่งเป็นปรากฏการณ์จากการแผ่รังสีของดวงอาทิตย์ไปบนนิวเคลียสของดาวหาง นิวเคลียสหรือใจกลางดาวหางเป็น "ก้อนหิมะสกปรก" ประกอบด้วยน้ำแข็ง คาร์บอนไดออกไซด์ มีเทน แอมโมเนีย และมีฝุ่นกับหินแข็งปะปนอยู่ด้วยกัน มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ไม่กี่กิโลเมตรไปจนถึงหลายสิบกิโลเมตร
คาบการโคจรของดาวหางมีความยาวนานแตกต่างกันได้หลายแบบ ตั้งแต่คาบโคจรเพียงไม่กี่ปี คาบโคจร 50-100 ปี จนถึงหลายร้อยหรือหลายพันปี เชื่อว่าดาวหางบางดวงเคยผ่านเข้ามาในใจกลางระบบสุริยะเพียงครั้งเดียว แล้วเหวี่ยงตัวเองออกไปสู่อวกาศระหว่างดาว ดาวหางที่มีคาบการโคจรสั้นนั้นเชื่อว่าแต่เดิมเป็นส่วนหนึ่งอยู่ในแถบไคเปอร์ที่อยู่เลยวงโคจรของดาวเนปจูนออกไป ส่วนดาวหางที่มีคาบการโคจรยาวอาจมาจากแหล่งอื่น ๆ ที่ไกลจากดวงอาทิตย์ของเรามาก เช่นในกลุ่มเมฆออร์ตซึ่งประกอบด้วยเศษซากที่หลงเหลืออยู่จากการบีบอัดตัวของเนบิวลา ดาวหางเหล่านี้ได้รับแรงโน้มถ่วงรบกวนจากดาวเคราะห์รอบนอก (กรณีของวัตถุในแถบไคเปอร์) จากดวงดาวอื่นใกล้เคียง (กรณีของวัตถุในกลุ่มเมฆออร์ต) หรือจากการชนกัน ทำให้มันเคลื่อนเข้ามาใกล้ดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์น้อยมีกำเนิดจากกระบวนการที่ต่างไปจากนี้ อย่างไรก็ดี ดาวหางที่มีอายุเก่าแก่มากจนกระทั่งส่วนที่สามารถระเหิดเป็นแก๊สได้สูญสลายไปจนหมดก็อาจมีสภาพคล้ายคลึงกับดาวเคราะห์น้อยก็ได้ เชื่อว่าดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกหลายดวงเคยเป็นดาวหางมาก่อน
นับถึงเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2009 มีรายงานการค้นพบดาวหางแล้ว 3,648 ดวง ในจำนวนนี้หลายร้อยดวงเป็นดาวหางคาบสั้น การค้นพบยังคงมีอย่างต่อเนื่อง ซึ่งส่วนที่ค้นพบแล้วเป็นแค่เศษเสี้ยวเพียงเล็กน้อยของจำนวนดาวหางทั้งหมดเท่านั้น วัตถุอวกาศที่มีลักษณะคล้ายกับดาวหางในระบบสุริยะรอบนอกอาจมีจำนวนมากกว่าหนึ่งล้านล้านชิ้น ดาวหางที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่ามีปรากฏโดยเฉลี่ยอย่างน้อยปีละหนึ่งดวง ในจำนวนนี้หลายดวงมองเห็นได้เพียงจาง ๆ เท่านั้น
ดาวหางที่สว่างมากจนสามารถสังเกตเห็นด้วยตาเปล่าได้โดยง่ายมักเรียกว่าดาวหางใหญ่ (อังกฤษ: great comet) นอกจากนี้ยังมีดาวหางประเภทเฉียดดวงอาทิตย์ ซึ่งมักจะแตกสลายเมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มาก ๆ อันเป็นผลจากแรงโน้มถ่วงมหาศาล เป็นที่มาของฝนดาวตกต่าง ๆ และดาวหางอีกจำนวนนับพันดวงที่มีวงโคจรไม่เสถียร
ประวัติ > ชื่อและสัญลักษณ์

คำว่า "ดาวหาง" มีที่มาจากลักษณะปรากฏคล้ายหางสัตว์ ชื่อภาษาอังกฤษ comet มีรากศัพท์จากภาษาละตินว่า (กรีก: κομήτης cometes) ซึ่งมาจากคำภาษากรีก komē มีความหมายว่า "เส้นผมจากศีรษะ" อริสโตเติลเป็นคนแรกที่ใช้ชื่อ komētēs กับดาวหาง เพื่อบรรยายว่ามันเป็น "ดาวที่มีผม" สัญลักษณ์ทางดาราศาสตร์สำหรับดาวหางคือ (☄) ซึ่งเป็นภาพวาดแผ่นกลมกับเส้นหางยาว ๆ เหมือนเส้นผม ภาษาจีน ญี่ปุ่น เกาหลี ฯลฯ เรียก "ดาวไม้กวาด" (จีน: 彗星) เพราะรูปร่างของมันคล้ายไม้กวาดบ้าน
ประวัติ > วงโคจรและต้นกำเนิด

ดาวหางมีคาบการโคจรที่แตกต่างกันหลายแบบ นับตั้งแต่คาบโคจรเพียงไม่กี่ปี ไปจนถึงหลายร้อยหรือหลายพันปี ขณะที่ดาวหางบางดวงเชื่อว่าผ่านเข้ามาถึงระบบสุริยะชั้นในเพียงครั้งเดียวเท่านั้น ก่อนจะเหวี่ยงตัวเองออกไปสู่ห้วงอวกาศระหว่างดาว เชื่อกันว่า ดาวหางคาบสั้นมีต้นกำเนิดมาจากแถบไคเปอร์หรือแถบหินกระจาย ซึ่งอยู่ไกลออกไปจากวงโคจรของดาวเนปจูน ดาวหางคาบยาวมาจากห้วงอวกาศที่ไกลกว่านั้น เช่นจากกลุ่มเมฆน้ำแข็งซึ่งประกอบด้วยชิ้นส่วนเศษซากที่หลงเหลืออยู่หลังจากการรวมตัวกันของเนบิวลาสุริยะ เมฆเหล่านี้เรียกว่า เมฆออร์ต ซึ่งตั้งชื่อตามนักดาราศาสตร์ แจน ออร์ต เมฆออร์ตอยู่ในระยะที่ไกลออกไปจากแถบไคเปอร์ ดาวหางเหวี่ยงตัวเองจากขอบนอกของระบบสุริยะเข้ามาหาดวงอาทิตย์ได้เนื่องจากผลกระทบจากแรงโน้มถ่วงอันยุ่งเหยิงของบรรดาดาวเคราะห์รอบนอก (ในกรณีของวัตถุจากแถบไคเปอร์) หรือจากดาวฤกษ์อื่นใกล้เคียง (ในกรณีของวัตถุจากเมฆออร์ต) หรือเป็นผลจากการกระทบกันเองระหว่างวัตถุในย่านเหล่านี้
ดาวหางแตกต่างจากดาวเคราะห์น้อย โดยสามารถสังเกตได้จากโคมา และหาง แม้ว่าดาวหางที่เก่าแก่มาก ๆ จะสูญเสียความสามารถในการระเหยของธาตุในตัวไปจนหมด ทำให้มีลักษณะคล้ายคลึงกับดาวเคราะห์น้อย ทั้งนี้ เชื่อกันว่าดาวเคราะห์น้อยมีกำเนิดที่แตกต่างไปจากกำเนิดของดาวหาง เพราะดาวเคราะห์น้อยน่าจะก่อตัวอยู่ในบริเวณระบบสุริยะชั้นใน มิได้มาจากส่วนนอกของระบบสุริยะ แต่จากการค้นพบไม่นานมานี้ ทำให้การแยกแยะระหว่างดาวเคราะห์น้อยกับดาวหางไม่ชัดเจนนัก (ดูเพิ่มที่ เซนทอร์ และ คำจำกัดความของดาวเคราะห์น้อย)
นับถึงเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2005 มีรายงานการค้นพบดาวหางแล้วจำนวน 3,648 ดวง ในจำนวนนี้ 1,500 ดวงเป็นดาวหางเฉียดดวงอาทิตย์ตระกูลครอทซ์ และประมาณ 400 ดวงเป็นดาวหางคาบสั้น ตัวเลขนี้ยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อย่างไรก็ดี นี่แสดงให้เห็นถึงจำนวนประชากรเพียงส่วนเล็กน้อยของจำนวนดาวหางทั้งหมดเท่านั้น วัตถุคล้ายดาวหางทั้งหมดที่มีในระบบสุริยะชั้นนอกน่าจะมีอยู่เป็นจำนวนล้านล้านดวง จำนวนดาวหางที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าเฉลี่ยแล้วมีประมาณปีละ 1 ดวง แม้ว่าส่วนมากจะค่อนข้างจางแสงมากและไม่สวยงามน่าชม เมื่อมีการพบดาวหางสว่างมากหรือสวยงามโดดเด่นในประวัติศาสตร์ ซึ่งมีผู้มองเห็นเป็นจำนวนมาก ๆ มักจะเรียกดาวหางเหล่านั้นว่า ดาวหางใหญ่
จุดจบของดาวหาง

โดยทั่วไปเมื่อดาวหางโคจรรอบดวงอาทิตย์ไปนานเข้า องค์ประกอบในนิวเคลียสที่ระเหิดง่ายจะค่อย ๆ ระเหิดหายไปจนหมด ดาวหางอาจสลายตัวกลายเป็นฝุ่นผง หรือกลายเป็นเศษซากก้อนหินดำมืด มีสภาพคล้ายกับดาวเคราะห์น้อย ดาวหางบางดวงก็แตกออกเป็นเสี่ยง ๆ ตัวอย่างเช่นดาวหางชวาสมานน์-วัคมานน์ 3 ที่แตกเป็นเสี่ยงเมื่อปี พ.ศ. 2549 การแตกกระจายของดาวหางเกิดได้จากแรงโน้มถ่วงมหาศาลจากดวงอาทิตย์หรือดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ ทำให้เกิด "การระเบิด" ขององค์ประกอบที่ระเหิดได้ หรืออาจเกิดจากสาเหตุอื่นที่ยังไม่มีคำอธิบายที่ชัดเจน
ดาวหางบางดวงมีจุดจบที่อลังการกว่านั้น เช่นพุ่งไปตกบนดวงอาทิตย์ หรือพุ่งเข้าชนดาวเคราะห์หรือวัตถุอวกาศอื่น ๆ  เชื่อกันว่าเหตุการณ์ที่ดาวหางพุ่งชนดาวเคราะห์หรือดวงจันทร์เกิดขึ้นเป็นปกติมานานแล้วในช่วงเริ่มต้นของระบบสุริยะ หลุมบ่อขนาดใหญ่มากมายบนดวงจันทร์ก็สันนิษฐานว่าเกิดจากการพุ่งชนของดาวหาง การพุ่งชนของดาวหางครั้งล่าสุดเกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2537 เมื่อดาวหางชูเมกเกอร์-เลวี 9 แตกเป็นเสี่ยง ๆ แล้วพุ่งเข้าชนดาวพฤหัสบดี
ดาวหางและดาวเคราะห์น้อยหลายดวงเคยพุ่งชนโลกเมื่อยุคเริ่มแรก นักวิทยาศาสตร์จำนวนมากเชื่อว่าการที่ดาวหางมากมายพุ่งชนโลกในวัยเยาว์ (เมื่อประมาณ 4 พันล้านปีก่อน) นำพาน้ำจำนวนมหาศาลซึ่งปัจจุบันกลายเป็นมหาสมุทรที่ปกคลุมผิวโลก แต่นักวิจัยบางคนยังตั้งข้อสงสัยต่อทฤษฎีนี้ การตรวจพบโมเลกุลอินทรีย์บนดาวหางทำให้เกิดแนวคิดขึ้นว่า ดาวหางหรือดาวตกอาจเป็นตัวนำ ชีวิต มายังโลก ปัจจุบันมีดาวหางจำนวนมากที่มีวงโคจรเข้าใกล้โลก แต่กระนั้นโอกาสที่โลกจะถูกชนด้วยดาวเคราะห์น้อยยังมีความเป็นไปได้มากกว่า
นอกจากนี้ยังมีแนวคิดว่า นานมาแล้วดาวหางอาจเคยพุ่งชนดวงจันทร์ ทำให้เกิดน้ำปริมาณมากบนดวงจันทร์ของโลก ซึ่งปัจจุบันอาจหลงเหลืออยู่ในรูปของน้ำแข็งบนดวงจันทร์
ประวัติการศึกษาดาวหาง > การสังเกตการณ์ในยุคแรก

ก่อนจะมีการประดิษฐ์คิดค้นกล้องโทรทรรศน์ขึ้น ดาวหางดูเหมือนอยู่ ๆ ก็ปรากฏขึ้นมาบนท้องฟ้า จากนั้นใช้เวลาหลายวันจึงค่อย ๆ อันตรธานหายไป ผู้คนมักเชื่อว่าการปรากฏของดาวหางนำมาซึ่งลางร้ายต่อกษัตริย์หรือผู้นำของพวกเขา หรือนำเอาภัยพิบัติมาสู่ บางครั้งถึงกับทำนายว่าจะเป็นเหตุแห่งการสิ้นเผ่าพันธุ์ต่าง ๆ บนโลก จากหลักฐานโบราณที่ค้นพบ เช่น กระดูกทำนายของชาวจีน ทำให้เราทราบว่ามนุษย์ได้สังเกตเห็นการปรากฏตัวของดาวหางมานานนับพันปีแล้ว นักวิชาการบางคนตีความว่า "ดวงดาวที่ร่วงหล่น" ดังปรากฏในมหากาพย์กิลกาเมช ในพระธรรมวิวรณ์ และในบันทึกของอินอค อาจจะหมายถึงดาวหางหรือดาวตกดวงใหญ่ก็ได้
ในบันทึกของอริสโตเติลเกี่ยวกับดินฟ้าอากาศฉบับแรกของเขา ได้บรรยายถึงมุมมองเกี่ยวกับดาวหางที่ได้มีอิทธิพลอยู่เหนือแนวคิดของชาวตะวันตกมานานกว่าสองพันปีแล้ว อริสโตเติลไม่เห็นด้วยกับนักปรัชญายุคก่อนที่บอกว่าดาวหางคือดาวเคราะห์ หรือปรากฏการณ์อย่างใดอย่างหนึ่งที่เกี่ยวกับดาวเคราะห์ เนื่องจากพื้นฐานแนวคิดที่ว่าดาวเคราะห์มีขอบข่ายการเคลื่อนที่อยู่บนจักรราศี ขณะที่ดาวหางปรากฏตัวขึ้น ณ จุดใดบนท้องฟ้าก็ได้ ตรงกันข้าม อริสโตเติลอธิบายว่า ดาวหางเป็นปรากฏการณ์ในบรรยากาศชั้นบน อันเป็นที่ซึ่งไออากาศร้อนและเย็นไปรวมตัวกันอยู่ และทำให้เกิดการลุกไหม้เป็นเปลวเพลิง เขาใช้แนวคิดนี้อธิบายสิ่งอื่นนอกจากดาวหาง เช่น ดาวตก แสงออโรรา หรือแม้แต่ทางช้างเผือกด้วย
นักปรัชญายุคคลาสสิกบางคนไม่เห็นด้วยกับแนวคิดเช่นนี้ ซีนีกา นักปรัชญาชาวโรมัน ได้เฝ้าสังเกตการณ์ดาวหางและพบว่ามันเคลื่อนที่ไปบนท้องฟ้าอย่างสม่ำเสมอโดยไม่ถูกรบกวนจากกระแสลม มีลักษณะเหมือนวัตถุท้องฟ้ามากกว่าปรากฏการณ์ด้านดินฟ้าอากาศ ในขณะที่เขายอมรับว่าดาวเคราะห์เคลื่อนที่อยู่ภายในกลุ่มดาวจักรราศีเท่านั้น แต่เขาไม่เห็นเหตุผลที่วัตถุคล้ายดาวเคราะห์อื่น ๆ จะเคลื่อนที่ไปยังตำแหน่งอื่นๆ บนท้องฟ้าไม่ได้ เพราะความรู้ของมนุษยชาติเกี่ยวกับวัตถุท้องฟ้าในยุคนั้นยังน้อยอยู่มาก อย่างไรก็ดีแนวคิดของฝ่ายสนับสนุนอริสโตเติลเป็นที่ยอมรับมากกว่า และเป็นเช่นนั้นเรื่อยมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16 กว่าจะมีการพิสูจน์ได้ว่าดาวหางเป็นสิ่งซึ่งอยู่พ้นจากชั้นบรรยากาศของโลก
พ.ศ. 2120 (ค.ศ. 1577) มีดาวหางสว่างมากดวงหนึ่งปรากฏบนท้องฟ้าเป็นเวลาหลายเดือน นักดาราศาสตร์ชาวเดนมาร์กชื่อทือโก ปราเออ ได้เปรียบเทียบผลการติดตามวัดเส้นทางการเคลื่อนที่ของดาวหางระหว่างของเขาเองกับผลของคนอื่น ๆ ซึ่งมีตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ห่างไกลกัน พบว่าได้ผลลัพธ์ที่ตรงกันทุกประการ ไม่มีแพรัลแลกซ์ แสดงว่าดาวหางจะต้องอยู่ห่างจากโลกไปเป็นระยะทางอย่างน้อยสี่เท่าของระยะทางระหว่างโลกกับดวงจันทร์
บันทึกเกี่ยวกับการปรากฏตัวของดาวหางที่มีชื่อเสียงมากชิ้นหนึ่ง ได้แก่ภาพดาวหางฮัลเลย์บนผ้าปักบายู (Bayeux Tapestry) แสดงการปรากฏตัวของดาวหางในช่วงที่ชาวนอร์มันบุกโจมตีอังกฤษในปี ค.ศ. 1066
ประวัติการศึกษาดาวหาง > การถกเถียงเรื่ององค์ประกอบของดาวหาง

นักวิทยาศาสตร์ยังคงถกเถียงกันต่อเนื่องมาโดยตลอดว่าในดาวหางหนึ่งดวงจะมีปริมาณน้ำแข็งอยู่มากเพียงใด พ.ศ. 2544 ทีม ดีปสเปซ 1 ขององค์การนาซาได้รับภาพความละเอียดสูงแสดงรายละเอียดพื้นผิวของดาวหางโบร์เรลลี พวกเขาประกาศว่าดาวหางโบร์เรลลีมีแก๊สพวยพุ่งขึ้นเป็นจำนวนมาก ทั้งที่พื้นผิวนั้นทั้งร้อนและแห้ง ตรงข้ามกับสมมุติฐานว่ามีน้ำกับน้ำแข็งบนดาวหาง ดร.ลอเรนซ์ โซเดอร์บลอม แห่งสถาบันธรณีวิทยา สหรัฐอเมริกา กล่าวว่า "สเปกตรัมแสดงให้เห็นว่าพื้นผิวดาวหางนั้นร้อนและแห้ง น่าแปลกมากที่เรามองไม่เห็นร่องรอยของน้ำแข็งเลย" อย่างไรก็ดี เขาเสนอแนวคิดว่าน้ำแข็งอาจจะซ่อนอยู่ข้างใต้ชั้นผิวด้านนอกก็ได้
ข้อมูลจาก ยานดีปอิมแพกต์ แสดงให้เห็นว่าองค์ประกอบที่เป็นน้ำแข็งส่วนใหญ่ของดาวหางอยู่ข้างใต้พื้นผิว น้ำแข็งเหล่านี้เป็นที่มาของไอน้ำที่พวยพุ่งขึ้นและทำให้เกิดเป็นโคม่าของดาวหางเทมเพล 1
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่ใหม่กว่าจากโครงการ สตาร์ดัสต์ แสดงให้เห็นว่าสสารที่เก็บได้จากหางของดาวหางวิลด์ 2 เป็นผลึกบางชนิดที่ "เกิดขึ้นได้ในเปลวไฟเท่านั้น" สสารเหล่านั้นยังบ่งชี้ว่า "ฝุ่นดาวหางประกอบด้วยสสารแบบเดียวกันกับดาวเคราะห์น้อย" ผลการสำรวจล่าสุด ทำให้นักดาราศาสตร์ต้องหวนกลับมาคิดกันใหม่ถึงธรรมชาติที่แท้จริงของดาวหางและความแตกต่างกับดาวเคราะห์น้อย
ประเภทดาวหางที่สำคัญ > ดาวหางใหญ่

แต่ละปีมีดาวหางขนาดเล็กมากมายหลายร้อยดวงผ่านเข้ามาในระบบสุริยะชั้นใน แต่มีเพียงไม่กี่ดวงเท่านั้นที่สาธารณชนสามารถสังเกตได้ โดยเฉลี่ยทุก ๆ ทศวรรษจะมีดาวหางหนึ่งดวงที่สว่างมากพอจนสามารถสังเกตเห็นได้ด้วยตาเปล่า ดาวหางเหล่านี้จัดอยู่ในกลุ่มดาวหางใหญ่ (Great Comets) ในอดีตที่ผ่านมา ดาวหางที่สว่างมักทำให้เกิดการแตกตื่นคลุ้มคลั่งในหมู่ประชาชน เพราะเชื่อกันว่าเป็นลางร้ายนำมาซึ่งหายนะ ครั้นในระยะหลัง หลังจากดาวหางฮัลเลย์กลับมาเยือนในปี พ.ศ. 2453 (ค.ศ. 1910) และโลกได้เดินทางผ่านเข้าไปในหางของดาวหาง รายงานข่าวที่ผิดพลาดของหนังสือพิมพ์และสื่อมากมายทำให้เกิดความหวาดหวั่นเกี่ยวกับพิษของไซยาโนเจนและเชื้อโรคซึ่งอ้างว่าอาจคร่าชีวิตคนเป็นล้าน การปรากฏของดาวหางเฮล-บอปป์ในปี พ.ศ. 2540 ทำให้กลุ่มสาวกของลัทธิเฮเวนส์ เกต พากันฆ่าตัวตายไปเป็นจำนวนมาก อย่างไรก็ดี คนส่วนใหญ่ยังคงมองดาวหางว่าเป็นสิ่งสวยงามน่าชม
การคาดการณ์ว่าดาวหางดวงใดจะเป็นดาวหางใหญ่นั้นทำได้ยากมาก เพราะมีหลายปัจจัยที่มีผลต่อความสว่างของดาวหาง และอาจทำให้การพยากรณ์คลาดเคลื่อนไปได้ โดยทั่วไปหากดาวหางมีนิวเคลียสขนาดใหญ่ ผ่านเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มาก และไม่ถูกแสงอาทิตย์กลบเมื่อสังเกตจากโลก ก็มีแนวโน้มว่าดาวหางดวงนั้นจะเป็นดาวหางใหญ่ได้ อย่างไรก็ดี ในปี พ.ศ. 2516 ดาวหางโคฮูเทค (Kohoutek) มีคุณสมบัติทุกประการที่จะเป็นดาวหางใหญ่ แต่มันก็ไม่ได้เป็น ดาวหางเวสต์ซึ่งปรากฏขึ้นสามปีหลังจากนั้น ท่ามกลางความคาดหวังที่น้อยกว่ามาก (อาจเป็นเพราะความล้มเหลวที่เกิดกับดาวหางโคฮูเทค นักดาราศาสตร์จึงระมัดระวังมากยิ่งขึ้นในการพยากรณ์ความสว่างของดาวหาง) แต่ดาวหางเวสต์ได้กลับกลายเป็นดาวหางที่สุกสว่างน่าประทับใจอย่างยิ่ง
ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นช่วงทิ้งห่าง ไม่มีดาวหางใหญ่ปรากฏขึ้นเลยเป็นเวลานานหลายปี จากนั้นก็ปรากฏดาวหางใหญ่สองดวงติด ๆ กัน คือดาวหางเฮียะกุตะเกะ (Hyakutake) ในปี พ.ศ. 2539 ตามด้วยดาวหางเฮล-บอปป์ในปี พ.ศ. 2540 ซึ่งสว่างสูงสุดในปีนั้น หลังจากที่ค้นพบก่อนหน้านั้นนานถึงสองปี ดาวหางใหญ่ดวงแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 21 คือดาวหางแมกนอต สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าในเดือนมกราคม พ.ศ. 2550 เป็นดาวหางที่สว่างที่สุดในรอบกว่า 40 ปี อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยไม่เห็นดาวหางดวงนี้ เนื่องจากมันมีตำแหน่งใกล้ขอบฟ้ามาก