ภาษาไทดั้งเดิม
ระบบเสียง > พยัญชนะเดี่ยว

ตารางด้านล่างนี้แสดงระบบพยัญชนะของภาษาไทดั้งเดิม ตามการสืบสร้างของ หลี่ ฟางกุ้ย ในหนังสือ คู่มือภาษาศาสตร์เชิงเปรียบเทียบตระกูลไท (A Handbook of Comparative Tai). พยัญชนะในฐานเพดานแข็ง ซึ่งระบุในหนังสือดังกล่าวด้วยสัญลักษณ์ [č, čh, ž] ถูกจัดเป็นหยัญชนะกักเสียดแทรก (affricate consonant) ในที่นี้จะใช้สัญลักษณ์ [tɕ, tɕʰ and dʑ] ตามลำดับ เพื่อให้สอดคล้องกับระบบสัทอักษรสากล
|  |  | ริมฝีปาก (Labial) | ริมฝีปาก (Labial) | ปุ่มเหงือก (Alveolar) | ปุ่มเหงือก (Alveolar) | เพดานแข็ง (Palatal) | เพดานแข็ง (Palatal) | เพดานอ่อน (Velar) | เพดานอ่อน (Velar) | เส้นเสียง (Glottal) | เส้นเสียง (Glottal) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| หยุด (Stop) | ไม่ก้อง ไม่พ่นลม (Voiceless unaspirated) | p | p | t | t | t͡ɕ | t͡ɕ | k | k | ʔ | ʔ |
| หยุด (Stop) | ไม่ก้อง พ่นลม (Voiceless aspirated) | pʰ | pʰ | tʰ | tʰ | t͡ɕʰ | t͡ɕʰ | kʰ | kʰ |  |  |
| หยุด (Stop) | ก้อง (Voiced) | b | b | d | d | d͡ʑ | d͡ʑ | ɡ | ɡ |  |  |
| หยุด (Stop) | กักเส้นเสียง (Glottalized) | ˀb | ˀb | ˀd | ˀd | ˀj | ˀj |  |  |  |  |
| เสียดแทรก (Fricative) | ไม่ก้อง (Voiceless) | f | f | s | s |  |  | x | x | h | h |
| เสียดแทรก (Fricative) | ก้อง (Voiced) | v | v | z | z |  |  | ɣ | ɣ |  |  |
| นาสิก (Nasals) | ไม่ก้อง (Voiceless) | ʰm | ʰm | ʰn | ʰn | ʰɲ | ʰɲ | ʰŋ | ʰŋ |  |  |
| นาสิก (Nasals) | ก้อง (Voiced) | m | m | n | n | ɲ | ɲ | ŋ | ŋ |  |  |
| ไหล (Liquids) และ กึ่งสระ (semivowel) | ไม่ก้อง (Voiceless) | ʰw | ʰw | ʰr, ʰl | ʰr, ʰl |  |  |  |  |  |  |
| ไหล (Liquids) และ กึ่งสระ (semivowel) | ก้อง (Voiced) | w | w | r, l | r, l | j | j |  |  |  |  |
ระบบเสียงดังกล่าวนี้ได้รับการสืบสร้างใหม่โดย พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ ในปี พ.ศ. 2552 ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงหลายประการด้วยกัน การเปลี่ยนแปลงบางอย่างเป็นเพียงการตีความที่แตกต่างกันเท่านั้น ได้แก่ พยัญชนะฐานเพดานแข็งถูกจัดใหม่ให้เป็นพยัญชนะกัก (stop) แทนที่จะเป็นพยัญชนะกักเสียดแทรก (affricate) ทั้งนี้เพื่อให้สอดคล้องกับพยัญชนะอื่น ๆ ภายในระบบเสียงภาษาไทดั้งเดิม และสามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงทางสัทศาสตร์ได้โดยใช้หลักเดียวกันกับพยัญชนะกักตัวอื่น ๆ (ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าเสียงพยัญชนะเหล่านี้ไม่ได้มีลักษณะของการกักเสียดแทรก) การตีความอีกอย่างที่ต่างกันคือ พยัญชนะที่มีเสียงกักเส้นเสียงนำมาก่อน (pre-glottalized consonant) [ˀb, ˀd] ถูกตีความใหม่ให้เป็นเสียงกักเส้นเสียงลมเข้า (implosive consonant) [ɓ, ɗ] แทน อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริง ได้แก่
พยัญชนะกักพ่นลมถูกตัดออก โดยจัดให้เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นใหม่ในภายหลัง หลังจากที่ภาษาไทดั้งเดิมได้แยกออกเป็นสาขาย่อยต่าง ๆ
ตัดพยัญชนะเสียดแทรกริมฝีปาก (/f/ และ /v/) ออก โดยจัดให้เป็นการแปรเสียงที่เกิดขึ้นในภายหลังแทน
เพิ่มเสียงพยัญชนะฐานลิ้นไก่ (uvular consonant) ออกมาต่างหาก (*/q/, */ɢ/, and */χ/) โดยเป็นหน่วยเสียงแยกจากพยัญชนะฐานเพดานอ่อน (velar) โดยมีที่มาจากความไม่สอดคล้องกันระหว่างการแปรเสียงพยัญชนะในกลุ่ม /kʰ/, /x/ และ /h/ ในภาษาภายในตระกูลไทภาษาต่าง ๆ ในปัจจุบัน โดยเฉพาะในภาษาพวน และภาษาผู้ไทกะป๋อง ความแตกต่างของเสียง /kʰ/ และ /x/ สามารถสืบสร้างได้จากภาษาไทขาว อย่างไรก็ตาม พบว่าคำที่มีเสียงพยัญชนะต้น /x/ ในภาษาไทขาว สอดคล้อง (มีเชื้อสายร่วม) กันกับคำที่มีเสียงพยัญชนะต้นในภาษาพวนและภาษาผู้ไทกะป๋องได้ถึง 3 แบบ บางคำขึ้นต้นด้วยเสียง /kʰ/ ในทั้งสองภาษา, บางคำขึ้นต้นด้วย /h/ ในทั้งสองภาษา และบางคำขึ้นต้นด้วย /kʰ/ ในภาษาพวน แต่กลับเป็นเสียง /h/ ในภาษาผู้ไทกะปง แสดงว่าในภาษาไทดั้งเดิมควรจะมีหน่วยเสียงในกลุ่มนี้แตกต่างกันได้ถึง 3 หน่วยเสียง ไม่ใช่มีเพียงเสียง /x/ ตามการสืบสร้างแบบเดิม ดังนั้นพิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ จึงสืบสร้างหน่วยเสียงใหม่สำหรับความสอดคล้องทั้ง 3 แบบเป็น /x/, /χ/ and /q/ ตามลำดับ
ตารางด้านล่างนี้แสดงระบบเสียงหยัญชนะในภาษาไทดั้งเดิม ตามการสืบสร้างของพิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์
|  |  | ริมฝีปาก | ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เพดานอ่อน | ลิ้นไก่ | ลิ้นไก่ | เส้นเสียง | เส้นเสียง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กัก | ไม่ก้อง | p | p | t | t | c | c | k | k | q | q | ʔ | ʔ |
| กัก | ก้อง | b | b | d | d | ɟ | ɟ | ɡ | ɡ | ɢ | ɢ |  |  |
| กัก | กักเส้นเสียง | ɓ | ɓ | ɗ | ɗ | ˀj | ˀj |  |  |  |  |  |  |
| เสียดแทรก | ไม่ก้อง |  |  | s | s | (ɕ) | (ɕ) | x | x | χ | χ | h | h |
| เสียดแทรก | ก้อง |  |  | z | z | (ʑ) | (ʑ) | ɣ | ɣ |  |  |  |  |
| นาสิก | ไม่ก้อง | ʰm | ʰm | ʰn | ʰn | ʰɲ | ʰɲ | (ʰŋ) | (ʰŋ) |  |  |  |  |
| นาสิก | ก้อง | m | m | n | n | ɲ | ɲ | ŋ | ŋ |  |  |  |  |
| เสียงไหลและกึ่งสระ | ไม่ก้อง | ʰw | ʰw | ʰr, ʰl | ʰr, ʰl |  |  |  |  |  |  |  |  |
| เสียงไหลและกึ่งสระ | ก้อง | w | w | r, l | r, l |  |  |  |  |  |  |  |  |
ภาษาตระกูลไทในปัจจุบันมีเสียงพยัญชนะท้าย (ตัวสะกด) เพียงไม่กี่เสียงเมื่อเทียบกับเสียงพยัญชนะต้น โดยมีลักษณะการเกิดเสียง (manner of articulation) ที่เป็นไปได้เพียง 3 แบบได้แก่ เสียงกัก, เสียงนาสิก และเสียงเปิดเท่านั้น และไม่มีการแยกระหว่างก้องหรือไม่ก้อง ทำให้หลี่ ฟางกุ้ย ได้สืบสร้างระบบเสียงพยัญชนะท้าย ซึ่งเหมือนกันกับในภาษาไทยปัจจุบัน
|  | ริมฝีปาก | ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เพดานอ่อน | เส้นเสียง | เส้นเสียง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กัก | -p | -p | -t | -t |  |  | -k | -k | -ʔ | -ʔ |
| นาสิก | -m | -m | -n | -n |  |  | -ŋ | -ŋ |  |  |
| เสียงไหลและกึ่งสระ | -w | -w |  |  | -j | -j |  |  |  |  |
ในเวลาต่อมามีการศึกษาภาษาแสกเพิ่มขึ้น พบว่ามีคำที่มีเสียงพยัญชนะท้าย /-l/ อยู่ในภาษาดังกล่าว ซึ่งคำเหล่านี้ไม่ได้เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาอื่น พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ จึงสันนิษฐานว่าภาษาไทดั้งเดิมควรจะมีเสียงพยัญชนะท้าย *-l อยู่ในระบบเสียง และยังพบว่ามีการแปรเสียงพยัญชนะท้ายที่แตกต่างกันระกหว่างภาษาแสกกับภาษาไทอื่น ๆ ได้แก่ คำที่ลงท้ายด้วย /-k/ บางคำในภาษาแสก กลับลงท้ายด้วย /-t/ ในภาษาไทอื่น คำเหล่านี้เดิมเคยถูกสืบสร้างให้ลงท้ายด้วย *-t ซึ่งไม่พบว่ามีเงื่อนไขใดสามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงจาก *-t ไปเป็น *-k ได้ จึงได้สืบสร้างเสียงใหม่สำหรับการแปรเสียงดังกล่าวเป็น *-c แทน
นอกจากนี้หน่วยเสียงพยัญชนะท้ายอีกตัวที่อาจเป็นไปได้คือ /*-ɲ/ ซึ่งยังมีหลักฐานไม่มาก แต่สังเกตได้จากการที่คำว่า กิน /kinA1/ ในภาษาไทย เทียบได้กับภาษาในสาขาไทเหนือว่า /kɯnA1/ ซึ่งเป็นไปได้ว่าแท้จริงแล้วเสียงพยัญชนะท้ายของคำนี้ในภาษาไทดั้งเดิมควรจะเป็น *-ɲ (ซึ่งสืบสร้างคำนี้ได้เป็น *kɯɲA) ซึ่งต่อมาเกิดการเลื่อนฐานกรณ์ไปข้างหน้า (fronting) ของทั้งสระและพยัญชนะ กลายเป็น /kinA1/ ในภาษาไทย แต่เป็น /kɯnA1/ ในภาษากลุ่มไทเหนือ
|  | ริมฝีปาก | ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เพดานอ่อน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กัก | -p | -p | -t | -t | -c | -c | -k | -k |
| นาสิก | -m | -m | -n | -n | (-ɲ) | (-ɲ) | -ŋ | -ŋ |
| เสียงไหลและกึ่งสระ | -w | -w | -l | -l | -j | -j |  |  |