stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญา
เนื้อหาและผล

อนุสัญญาฯ นี้ประมวลเอารากฐานแห่งกฎหมายระหว่างประเทศร่วมสมัยเข้าไว้เป็นลายลักษณ์อักษร โดยให้นิยามของคำว่า "สนธิสัญญา" ไว้ว่า คือ "ความตกลงอันทำขึ้นระหว่างรัฐกับรัฐ เป็นลายลักษณ์อักษร และอยู่ในบังคับแห่งกฎหมายระหว่างประเทศ" กับทั้งยืนยันว่า "รัฐทุกรัฐย่อมมีความสามารถทำสนธิสัญญา" ชาติส่วนใหญ่ ไม่ว่าจะได้เป็นภาคีแห่งอนุสัญญาฯ นี้หรือไม่ ต่างยอมรับว่า อนุสัญญาฯ นี้เป็น "สนธิสัญญาแห่งเหล่าสนธิสัญญา" อันหาที่เปรียบมิได้ โดยอนุสัญญาฯ นี้ทำหน้าที่เป็นแนวทางอันทรงอำนาจสำหรับการเกิดและผลของสนธิสัญญาบรรดามี
ขอบข่าย

ขอบข่ายการใช้บังคับของอนุสัญญาฯ นี้มีจำกัด โดยอนุสัญญาฯ นี้ใช้บังคับแก่สนธิสัญญาที่ทำขึ้นระหว่างรัฐเท่านั้น ไม่ใช้แก่ที่ทำขึ้นระหว่างรัฐกับองค์การระหว่างประเทศ หรือระหว่างองค์การระหว่างประเทศด้วยกันเอง แต่ว่าเกณฑ์ใดที่ปรากฏไว้ในอนุสัญญาฯ นี้ และผูกพันกับองค์การดังกล่าวตามกฎหมายอื่น ก็ยังคงผูกพันเช่นนั้นอยู่ อนึ่ง อนุสัญญาฯ นี้ยังใช้บังคับแก่สนธิสัญญาที่ทำขึ้นโดยรัฐภายในองค์การระหว่างรัฐบาล กับรัฐภายในองค์การระหว่างรัฐบาล ด้วยกันเอง ส่วนความตกลงระหว่างรัฐกับองค์การระหว่างประเทศ หรือระหว่างองค์การระหว่างประเทศด้วยกันเองนั้น จะอยู่ในบังคับแห่ง อนุสัญญาเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญาระหว่างรัฐกับองค์การระหว่างประเทศฯ ที่สำคัญ อนุสัญญาฯ นี้ไม่ใช้บังคับแก่ความตกลงที่มิใช่ทำเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น ความตกลงแบบสุภาพบุรุษ (gentleman's agreement)
รัฐภาคี

บัดนี้ มีรัฐหนึ่งร้อยสิบเอ็ดรัฐให้สัตยาบันแก่อนุสัญญาฯ นี้
ส่วนรัฐที่ลงลายมือชื่อไปแต่ยังมิให้สัตยาบัน ได้แก่ อัฟกานิสถาน, โบลิเวีย, กัมพูชา, เอลซัลวาดอร์, เอธิโอเปีย, กานา, อิหร่าน, ไอวอรีโคสต์, เคนยา, มาดากัสการ์, เนปาล, ปากีสถาน, ตรินิแดดและโตเบโก, สหรัฐอเมริกา และ แซมเบีย
ดูเพิ่ม

อนุสัญญากรุงเวียนว่าด้วยความสัมพันธ์ทางทูต (Vienna Convention on Diplomatic Relations)
อนุสัญญากรุงเวียนว่าด้วยความสัมพันธ์ทางกงสุล (Vienna Convention on Consular Relations)
เชิงอรรถ

1 2 3 4  Vienna Convention on the Law of Treaties เก็บถาวร 2013-01-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, pg. 1
1 2 3 4 5  untreaty.un.org, Law of treaties เก็บถาวร 2012-01-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, International Law Commission, last update: 30 June 2005. Consulted on 7 December 2008.
↑  treaties.un.org, Status of Vienna Convention on the Law of Treaties เก็บถาวร 2013-10-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
1 2  Brownlie, Ian (1998). Principles of Public International Law (5th ed.). Oxford University Press. pp. 607–08. ISBN 0-19-876299-2.
1 2  Article 3 of the Convention.
↑  Articles 2 and 5 of the Convention
การแผ่ขยายของการปรับตัว

ในชีววิทยาวิวัฒนาการ การแผ่ขยายของการปรับตัว (อังกฤษ: adaptive radiation) หรือ การแตกแขนงสายวิวัฒนาการ เป็นกระบวนการที่สิ่งมีชีวิตเกิดความหลากหลายอย่างรวดเร็วจากสปีชีส์บรรพบุรุษเดียว กลายเป็นรูปแบบต่าง ๆ จำนวนมาก โดยเฉพาะเมื่อสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนไปทำให้เกิดทรัพยากร เกิดอุปสรรค หรือเกิดวิถีการดำรงชีวิตที่เป็นไปได้ใหม่ ๆ
กระบวนการจะเป็นเหตุในการเกิดสปีชีส์และการปรับตัวทางฟีโนไทป์ของสปีชีส์หลากหลาย ที่กลายรูปร่างสัณฐานและสรีรภาพที่ต่างกัน โดยเริ่มจากบรรพบุรุษเดียวกัน  
ตัวอย่างหนึ่งก็คือนกในสปีชีส์ต่าง ๆ ในวงศ์ย่อย Carduelinae (Hawaiian honeycreepers) ที่พบในหมู่เกาะฮาวาย
คือผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติ นกได้ปรับตัวอย่างรวดเร็วให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ จนมีรูปร่างสัณฐานที่หลากหลาย
มีงานวิจัยจำนวนมากเกี่ยวกับกระบวนการนี้เพราะมันมีผลที่น่าทึ่งใจต่อความหลากหลายของประชากรสิ่งมีชีวิต
แต่ก็ยังต้องมีงานวิจัยต่อ ๆ ไปเพื่อให้เข้าใจอย่างสมบูรณ์ถึงปัจจัยต่าง ๆ ที่มีอิทธิพลต่อกระบวนการ
การศึกษาทั้งทางทฤษฎีและทางหลักฐานต่างก็มีประโยชน์ด้วยกันทั้งสอง แม้แต่ละอย่างก็มีข้อเสียเหมือนกัน
และเพื่อให้ได้ความรู้มากที่สุด วิธีการศึกษาทั้งสองแบบต้องนำมารวมกัน
ลักษณะ

ลักษณะ 4 อย่างสามารถใช้ระบุการแผ่ขยายของการปรับตัว
มีบรรพบุรุษเดียวกัน โดยเฉพาะที่มีร่วมกัน "เร็ว ๆ นี้"
ลักษณะสืบสายพันธุ์ (ฟิโนไทป์) ของนกมีสหสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม คือสิ่งแวดล้อมสัมพันธ์อย่างสำคัญกับลักษณะทางสัณฐานหรือทางสรีรภาพ ซึ่งใช้แสวงผลประโยชน์จากสิ่งแวดล้อมเช่นนั้น
ประโยชน์ของลักษณะสืบสายพันธุ์ คือ ลักษณะจะเหมาะสมกับสิ่งแวดล้อมนั้น ๆ
การเกิดสปีชีส์อย่างรวดเร็ว คือ การเกิดสปีชีส์ใหม่ ๆ ในช่วงหนึ่งหรือหลายช่วง ใกล้ ๆ เวลาที่ระบบนิเวศและฟีโนไทป์กำลังเปลี่ยนแปลง
เหตุ > ลักษณะใหม่

การวิวัฒนาการมีลักษณะใหม่อาจจะตั้ง clade 
ที่เกิดความหลากหลายแล้วสามารถหาอาหารจากแหล่งต่าง ๆ มากยิ่งขึ้น
ตัวอย่างคลาสสิกอย่างหนึ่งคือการวิวัฒนาการเกิดปุ่มฟันที่สี่ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
ลักษณะเช่นนี้ทำให้สามารถเคี้ยวอาหารได้หลายหลากมากขึ้น
ดังนั้น การวิวัฒนาการเกิดลักษณะเช่นนี้ได้เพิ่มจำนวนวิถีชีวิตเฉพาะนิเวศสำหรับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
เป็นลักษณะที่เกิดขึ้นหลายครั้งในกลุ่มต่าง ๆ ช่วงมหายุคซีโนโซอิก และในทุก ๆ กรณี ก็ปรากฏว่ามีการแผ่ขยายของการปรับตัวตามมาทันที
อีกตัวอย่างหนึ่งเป็นนกที่เพิ่มวิธีหากิน
คือการบินได้เพิ่มวิถีวิวัฒนาการที่เป็นไปได้ ซึ่งเป็นจุดเริ่มการแผ่ขยายของการปรับตัว
ตัวอย่างอื่น ๆ รวมทั้งการตั้งครรภ์พร้อมกับรกของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมใน clade "eutheria" และการเดินด้วยสองเท้าในบรรพบุรุษมนุษย์
ตัวอย่าง > นกจาบปีกอ่อนของดาร์วิน

ตัวอย่างที่เป็นที่รู้จักกันดีของการแผ่ขยายของการปรับตัวก็คือ นกจาบปีกอ่อนของดาร์วิน
นักชีววิทยาวิวัฒนาการได้พบว่า เขตภูมิภาคที่แบ่งออกจากกันมักเป็นแหล่งกำเนิดสำคัญของการแผ่ขยายของการปรับตัว
ความต่าง ๆ ที่พบในเขตที่แบ่งออกจากกัน เช่น หมู่เกาะ เชื่อว่าโปรโหมตให้เกิดความหลากหลายเยี่ยงนี้
นกจาบปีกอ่อนของดาร์วินอยู่ในภูมิภาคที่แบ่งออกของหมู่เกาะกาลาปาโกส แล้วเกิดความหลากหลายกลายเป็นสปีชีส์ต่าง ๆ ที่มีอะไรต่าง ๆ กันรวมทั้งระบบนิเวศอันเป็นที่อยู่ เสียงร้อง สัณฐานโดยเฉพาะขนาดและรูปร่างของจะงอยปาก
คำอธิบายโต้ง ๆ แรกก็คือเป็นความแตกต่างที่เกิดจาก การเกิดสปีชีส์ต่างบริเวณ (allopatric speciation) คือการเกิดสปีชีส์เมื่อประชากรของสปีชีส์เดียวกันแยกอยู่จากกันเพราะเหตุภูมิภาค แล้ววิวัฒนาการอย่างเป็นอิสระจากกันและกัน
จริงเช่นนั้น นกกระจาบได้แยกอยู่บนเกาะต่าง ๆ แล้วได้วิวัฒนาการต่างหาก ๆ เป็นล้าน ๆ ปี
แต่นี่ก็ยังไม่สามารถอธิบายการมีสปีชีส์ต่าง ๆ ที่อยู่ในระบบนิเวศเดียวกันด้วย โดยมีนก 7 ชนิดหรือมากกว่านั้นอยู่บนเกาะเดียวกัน
ซึ่งตั้งปัญหาว่า ทำไมจึงแยกสปีชีส์กันทั้ง ๆ ที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมเดียวกันและมีทรัพยากรเช่นเดียวกัน
มีนักวิชาการที่เสนอว่า การเกิดสปีชีส์ของนกเป็นเหตุการณ์ 2 ภาค ภาคแรกที่เห็นได้ง่ายเป็นการเกิดสปีชีส์ต่างบริเวณ แล้วตามด้วย การเกิดสปีชีส์ร่วมบริเวณ (sympatric speciation) ที่เห็นไม่ชัดเท่า
เหตุการณ์ที่สองเป็นเรื่องเนื่องกับการแผ่ขยายของการปรับตัว ให้เข้ากันสถานการณ์เฉพาะเกาะ ๆ
ในบรรดาสปีชีส์บนเกาะหนึ่ง สัณฐานที่ต่างกันสำคัญอย่างหนึ่งก็คือขนาดและรูปร่างของจะงอยปาก
การแผ่ขยายของการปรับตัวทำให้เกิดวิวัฒนาการมีจะงอยปากต่างกันเพื่อเข้าถึงอาหารและทรัพยากรที่ต่างกัน
นกที่มีจะงอยสั้น ๆ ปรับตัวกินเมล็ดตามพื้นได้ดีกว่า นกที่มีจะงอยบางและแหลมก็กินแมลง ส่วนนกที่มีจะงอยยาวหาอาหารภายในกระบองเพชร
เพราะการปรับตัวเป็นวิถีชีวิตเฉพาะเช่นนี้ นก 7 ชนิดหรือมากกว่านั้นจึงสามารถอาศัยในสิ่งแวดล้อมเดียวกันโดยไม่ต้องแข่งขันหรืออดอยากจนทำให้ถึงตาย
กล่าวอีกอย่างก็คือ ความแตกต่างของจะงอยปากที่เกิดจากการแผ่ขยายของการปรับตัวทำให้ความหลากหลายบนเกาะดำรงอยู่ได้
ปลาหมอสีจากทะเลสาบมาลาวี
ตัวอย่าง > ปลาหมอสี

ตัวอย่างดังอีกอย่างก็คือปลาหมอสีในทะเลสาบหุบเขาทรุดที่แอฟริกาตะวันออก
ทะเลสาบต่าง ๆ ในเขตนี้เชื่อว่า สามารถรับรองปลาหมอสีกว่า 2,000 ชนิด โดยแต่ละชนิดจะมีลักษณะและสัณฐานที่ต่าง ๆ กันเช่นขนาดตัว
เหมือนกับหมู่เกาะกาลาปาโกส ทะเลสาบเหล่านี้เป็นภูมิภาคที่แบ่งซอยออกจากกัน กันปลาหมอไม่ให้เจอกัน และอำนวยปลาหมอกับทั้งสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ที่อยู่ร่วมกันให้วิวัฒนาการต่างหาก ๆ 
ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตในทะลเสาบน่าทึ่งมาก เพราะเหตุการณ์แตกแขนงสายวิวัฒนาการบางครั้งพึ่งเกิดขึ้นเมื่อไม่นาน
ประเด็นอย่างหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์สนใจในเรื่องนี้ก็คือว่า มีวิวัฒนาการเบนเข้า (convergent evolution) เกิดขึ้นด้วยหรือไม่ ซึ่งเป็นวิวัฒนาการเกิดโครงสร้างที่คล้ายคลึงกันแต่เกิดขึ้นต่างหาก ๆ ที่ขับโดยความกดดันคัดเลือกเนื่องจากสิ่งแวดล้อมเหมือน ๆ กัน
อย่างไรก็ดี งานศึกษาเชิงปริมาณในเรื่องวิวัฒนาการเบนเข้าของปลาหมอสีก็ยังจำกัด
ตัวอย่าง > Hawaiian honeycreepers

ตัวอย่างอีกอย่างของการแผ่ขยายของการปรับตัวก็คือสปีชีส์นกเฉพาะท้องถิ่นของหมู่เกาะฮาวาย คือ Hawaiian honeycreepers ในวงศ์ย่อย Carduelinae
ซึ่งเป็นนกขนาดใหญ่ที่หลากหลาย อันเป็นส่วนของการแตกแขนงสายวิวัฒนาการขนาดใหญ่ที่เกิดขึ้นเมื่อหมู่เกาะได้ตั้งขึ้น
ทั้งภูมิภาคของเกาะและการคัดเลือกโดยธรรมชาติมีอิทธิพลต่อวิวัฒนาการของนก
กลไกของการแตกแขนงสายวิวัฒนาการจัดได้ว่าเป็น "การเกิดสปีชีส์ร่วมบริเวณ" ที่ประชากรรอบนอกแยกเกิดเป็นสปีชีส์ต่างหาก ๆ (peripheral isolate model)
คือทุกครั้งที่เกิดเกาะใหม่ นกก็จะกระจายพันธุ์ไปยังเกาะมีผลเป็นกลุ่มประชากรใหม่บนเกาะแต่ละเกาะ
ความกดดันคัดเลือกใหม่ก็จะขับให้นกแตกแขนงสายวิวัฒนาการ เพราะต้องหาทรัพยากรใหม่ ๆ จากสิ่งแวดล้อมที่ต่าง ๆ กันบนเกาะแต่ละเกาะ
สัณฐานและพฤติกรรมของนกที่เหมือน ๆ กันในเกาะรอบ ๆ นอกเป็นวิวัฒนาการเบนเข้าของลักษณะสืบสายพันธุ์ที่คล้าย ๆ กันเนื่องจากมีสิ่งแวดล้อมคล้าย ๆ กัน
ตัวอย่าง > Silversword alliance

แม้กรณีที่รู้จักกันดีของการแผ่ขยายของการปรับตัวจะเกิดในสัตว์ เช่นนกจาบปีกอ่อนของดาร์วินและปลาหมอสี แต่ก็สามารถเกิดในพืชด้วยเช่นกัน
ตัวอย่างดังที่สุดอาจจะเป็นกลุ่มพืชที่เรียกว่า Silversword alliance บนหมู่เกาะฮาวาย
ซึ่งเป็นสปีชีส์พืชต่าง ๆ 28 ชนิด ทั้งเป็นไม้ต้น ไม้พุ่ม และไม้เลื้อย
เป็นความหลากหลายที่พิเศษ โดยเฉพาะเมื่อดูความแตกต่างทางสัณฐานของพืชแต่ละสปีชีส์
มีบางสปีชีส์ที่ไม่สามารถแยกแยะด้วยตาว่า เคยเป็นสปีชีส์เดียวกัน
การแตกแขนงสายวิวัฒนาการเกิดขึ้นเป็นล้าน ๆ ปีก่อน แต่งานศึกษาใน 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมาแสดงว่า อัตราการเกิดสปีชีส์และการเกิดความหลากหลายสูงมาก
อัตราที่สูงเหล่านี้ บวกกับเขตภูมิภาคที่แบ่งออกจากกันของหมู่เกาะฮาวาย เป็นลักษณะกุญแจสำคัญที่ชี้ไปที่กระบวนการแตกแขนงสายวิวัฒนาการ
ตัวอย่าง > กิ้งก่า Anolis

กิ่งก่าสกุล Anolis แตกแขนงสายวิวัฒนาการไปในสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ มากมายรวมทั้งอเมริกากลางและอเมริกาใต้
ตลอดจนเขต West Indies ของแคริบเบียน โดยเกิดสปีชีส์มากมายเหมือนกับนกจาบปีกอ่อน ปลาหมอสี และ silversword alliance
มีงานศึกษาเพื่อกำหนดว่า การแผ่ขยายของการปรับตัวเกิดขึ้นบนแผ่นดินใหญ่เหมือนกับที่เกิดในหมู่เกาะแคริบเบียนหรือไม่
ซึ่งก็พบว่า ต่างกันมาก และลักษณะสัณฐานที่พัฒนาโดยเป็นส่วนของการเกิดสปีชีส์ทั้งในแผ่นดินใหญ่และในหมู่เกาะ ต่างก็เป็นเลักษณะพิเศษโดยเฉพาะ ๆ
พวกมันได้วิวัฒนาการต่าง ๆ กันเพื่อปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อม 
ความกดดันทางสิ่งแวดล้อมต่อกิ้งก่าบนแผ่นดินใหญ่ไม่เหมือนกับของกิ้งก่าบนเกาะ
มีสัตว์ล่ากิ้งก่าบนเกาะมากกว่าบนแผ่นดินใหญ่
ซึ่งไม่ใช่เป็นความแตกต่างเพียงแค่อย่างเดียว
ปัจจัยอื่น ๆ ก็มีบทบาทด้วยว่าจะมีการแผ่ขยายของการปรับตัวเป็นอะไร
ในหมู่เกาะแคริบเบียน ขนาดการยืนนั่งที่ใหญ่สัมพันธ์กับขาหน้าที่ยาวกว่า มวลกายที่ใหญ่กว่า หางที่ยาวกว่า และขาหลังที่ยาวกว่า
แต่บนแผ่นดินใหญ่ ขนาดการยืนนั่งที่ใหญ่สัมพันธ์กับหางที่สั้นกว่า
ซึ่งแสดงว่า กิ้งก่าเหล่านี้ปรับตัวต่าง ๆ กันให้เข้ากับสิ่งแวดล้อม ขึ้นอยู่กับว่าอยู่บนแผ่นดินใหญ่หรือในหมู่เกาะ
เป็นความแตกต่างที่ยืนยันว่า การแผ่ขยายของการปรับตัวโดยมากเกิดขึ้นต่างหาก ๆ บนแผ่นดินใหญ่และในหมู่เกาะ
มีสปีชีส์ในหมู่เกาะที่มีลักษณะสัณฐานโดยเฉพาะเพื่อจะรอดชีวิตในแหล่งที่อยู่เล็ก ๆ โดยเฉพาะ (microhabitats)
งานปี 2540 (Irschick) แบ่งแหล่งที่อยู่เช่นนี้ออกเป็น 6 กลุ่ม คือ "trunk-ground, trunk-crown, grass-bush, crown-giant, twig, และ trunk"
กิ้งก่ากลุ่มต่าง ๆ จะได้ลักษณะเฉพาะกับเขตที่อยู่
ซึ่งช่วยให้รอดชีวิตในแหล่งที่อยู่เช่นนั้นโดยเฉพาะแต่ไม่ช่วยในที่อื่น ๆ
การแผ่ขยายของการปรับตัวทำให้สปีชีส์ต่าง ๆ ได้ลักษณะสืบสายพันธุ์ที่จำเป็นเพื่อรอดชีวิตในแหล่งที่อยู่เหล่านั้น และลดระดับการแข่งขันซึ่งทำให้สิ่งมีชีวิตจำนวนมากขึ้นสามารถรอดชีวิตได้ ดังที่พบในตัวอย่างต่าง ๆ ที่กล่าวแล้ว
เชิงอรรถและอ้างอิง

↑  
Larsen, Clark S. (2011). Our Origins: Discovering Physical Anthropology (2 ed.). Norton. p. A11.
1 2  
Schluter, Dolph (2000). The Ecology of Adaptive Radiation. Oxford University Press. pp. 10–11. ISBN 0-19-850523-X.
↑  
Lerner, H.R.L.; Meyer, N.; James, H.F.; Fleischer, R.C. (2011). "Multilocus resolution of phylogeny and timescale in the extant adaptive radiation of Hawaiian Honeycreepers". Current Biology. 21: 1838–1844. doi:10.1016/j.cub.2011.09.039. PMID 22018543.
↑  Zuccon, Dario; Prŷs-Jones, Robert; Rasmussen, Pamela C.; Ericson, Fer G.P. (2012). "The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae)" (PDF). Molecular Phylogenetics and Evolution. 62 (2): 581–596. doi:10.1016/j.ympev.2011.10.002. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2018-09-26. สืบค้นเมื่อ 2017-08-01.
↑  Gavrilets, S.; Losos, J. B. (2009). "Adaptive radiation: contrasting theory with data". Science. 323 (5915): 732–737. doi:10.1126/science.1157966. PMID 19197052.
1 2  
clade (จาก กรีกโบราณ: κλάδος, klados, "สาขา") เป็นกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่ประกอบด้วยบรรพบุรุษสปีชีส์เดียวและกลุ่มลูกหลานของมันทั้งหมด โดยปรากฏเป็น "สาขา" หนึ่งในต้นไม้สิ่งมีชีวิต (ดู Dupuis, Claude (1984). "Willi Hennig's impact on taxonomic thought". Annual Review of Ecology and Systematics. 15: 1–24. doi:10.1146/annurev.es.15.110184.000245.)
↑  Jernvall, J.; Hunter, J. P.; Fortelius, M. (1996). "Molar Tooth Diversity, Disparity, and Ecology in Cenozoic Ungulate Radiations". Science. 274 (5292): 1489–1492. Bibcode:1996Sci...274.1489J. doi:10.1126/science.274.5292.1489. PMID 8929401.
↑  Feduccia, Alan (1999). The Origin and Evolution of Birds.
↑  Lewin, Roger (2005). Human evolution : an illustrated introduction (5th ed.). p. 21. ISBN 1-4051-0378-7.
1 2  Petren, K.; Grant, P. R.; Grant, B. R.; Keller, L. F. (2005). "Comparative landscape genetics and the adaptive radiation of Darwin's finches: the role of peripheral isolation". Molecular Ecology. 14 (10): 2943–2957. doi:10.1111/j.1365-294x.2005.02632.x. PMID 16101765.
1 2  Losos, Jonathan B (2010). "Adaptive Radiation, Ecological Opportunity, and Evolutionary Determinism". The American Naturalist. 175 (6): 623–39. doi:10.1086/652433. PMID 20412015. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-05-25.
↑  Schluter, Dolph (1996). "Ecological causes of adaptive radiation". Am Nat. 148: S40–S64. doi:10.1086/285901.
↑  Reding, DM; Foster, JT; James, HF; Pratt, HD; Fleisher, RC (2009). "Convergent evolution of 'creepers' in the Hawaiian honeycreeper radiation". Biol Lett. 5: 221–224. doi:10.1098/rsbl.2008.0589. PMC 2665804. PMID 19087923.
↑  Baldwin, Bruce G.; Sanderson, Michael J. (1998). "Age and rate of diversification of the Hawaiian silversword alliance (Compositae)". Proceedings of the National Academy of Sciences. 95 (16): 9402–9406. doi:10.1073/pnas.95.16.9402.
↑  Irschick, Duncan J.;  และคณะ (1997). "A comparison of evolutionary radiations in mainland and Caribbean Anolis lizards". Ecology. 78 (7): 2191–2203. doi:10.2307/2265955. JSTOR 2265955.
รายพระนามพระมหากษัตริย์ดาโฮเมย์

พระมหากษัตริย์ (อาโฮซู) แห่งดาโฮเมย์เป็นตำแหน่งผู้ปกครองของราชอาณาจักรดาโฮเมย์ซึ่งปกครองอยู่ในทางตอนใต้ของวันปัจจุบันประเทศเบนินตั้งแต่ 1600 จนถึง 1900 เมื่อฝรั่งเศสยกเลิกอำนาจทางการเมืองของราชอาณาจักร
รายพระนามพระมหากษัตริย์ดาโฮเมย์ > หัวหน้าเผ่าอะโบมีย์ > ราชวงศ์อาลาดาโซโนอู

| รัชกาล | พระนาม | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- |
| c.1600 | กังนีเฮซซู or โด อักลิน | เป็นผู้นำของชาวฟอน.   |
| c.1625 to 1645 | โดโกโดนู, อาโฮซู | จัดตั้งราชอาณาจักรและสร้างพระราชวัง |
รายพระนามพระมหากษัตริย์ดาโฮเมย์ > พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรดาโฮเมย์ > ราชวงศ์อาลาดาโซโนอู

| รัชกาล | พระรูป | พระนาม | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1645 to 1685 |  | โฮเอกบาจา, อาโฮซู | เป็นกษัตริย์พระองค์แรกที่มีหลักฐานแน่ชัด |
| 1685 to 1716 |  | อากาบา, อาโฮซู |  |
| 1716 to 1718 |  | พระนางฮังเบ, ผู้สำเร็จราชการ | ฮังเบเป็นผู้ปกครองดาโฮเมย์ เป็นระยะเวลาสั้นของเวลาระหว่างการสวรรคตของอากาบาและการปกครองของอากาจาเบย์ระบุว่ามีหลักฐานที่ชัดเจนที่แสดงให้เห็นได้ Hangbe กฎระยะเวลา แต่มันก็ไม่มีความชัดเจนว่ามันเป็นเวลาสามเดือนหรือสามปี เธอไม่ได้รวมอยู่ในรายชื่อของผู้ปกครอง Dahomey ใด ๆ |
| 1718 to 1740 |  | อากาจา, อาโฮซู |  |
| April 1740 to 1774 |  | เทกเบสซู, อาโฮซู |  |
| 1774 to 1789 |  | กาเปนกลา, อาโฮซู |  |
| 1789 to 1797 |  | อากองโล, อาโฮซู |  |
| 1797 to 1818 |  | อาดานโดซาน, ผู้สำเร็จราชการ | บางตำราไม่นับ |
| 1818 to 1858 |  | เกโซ, อาโฮซู |  |
| 1858 to 1889 |  | เกลเล, อาโฮซู |  |
| 1889 to 1894 |  | เบฮานซิน, อาโฮซู | เป็นกษัตริย์ผู้มีอำนาจเต็มพระองค์สุดท้ายของดาโฮเมย์ |
| 15 January 1894 to 1900 |  | อาโกลิ อักโบ, อาโฮซู | ได้รับการแต่งตั้งจากรัฐบาลฝรั่งเศส |
รายพระนามพระมหากษัตริย์ดาโฮเมย์ > ผู้อ้างสิทธิ์ในพระราชบัลลังก์

| Tenure | Ruler | Notes |
| --- | --- | --- |
| 1900 - 1940 | อาโกลิ อักโบ, อาโฮซู | ถูกเนรเทศโดยรัฐบาลฝรั่งเศส |
| 1940 - 1948 | ไอโดโดโด, อาโฮซู |  |
| 1948 - 1983 | ทอกนิ อาโฮสโซ, อาโฮซู |  |
| 1986 - 1989 | โจเซฟ แลงกานฟิน, อาโฮซู |  |
| 30 กันยายน 1989 - 2 กรกฎาคม 2018 | อาโกลิ อักโบ เดจจาลักนี, อาโฮซู | หลัง 2000, อูเอดอยี เบฮานซิน อ้างสิทธิ์เป็นกษัตริย์ปฏิปักษ์ |
| 22 มกราคม 2000 - 30 ธันวาคม 2012 | อูเอดอยี เบฮานซิน, อาโฮซู | ปฏิปักษ์กับ อาโกลิ อักโบ เดจจาลักนี 2000-2012 |
| 12 มกราคม 2019 - 23 ธันวาคม 2021 | ดาห์ ซักบัดจู เกลเล, อาโฮซู | ถูกเลือกโดยขุนนางดาโฮเมย์ ราชาภิเษก 12 มกราคม 2019. |
| 28 มกราคม 2022 - ปัจจุบัน | ฌอร์ฌ กอลลิเนต์ เบฮานซิน, อาโฮซู | ถูกเลือกโดยขุนนางดาโฮเมย์ |
Sources:
| ด ค กรายพระนามพระมหากษัตริย์แบ่งตามประเทศ |
| --- | --- |
ทวีปแอฟริกา:  โมร็อกโก  เลโซโท  เอสวาตินี (*) 
ทวีปเอเชีย:  กัมพูชา  กาตาร์ (*)  คูเวต (⁂)  จอร์แดน (⁂)  ซาอุดีอาระเบีย (*)  ญี่ปุ่น  ไทย  บรูไน (*)  บาห์เรน (*)  ภูฏาน  มาเลเซีย (!)  สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (*)  โอมาน (*) 
ทวีปยุโรป:  เดนมาร์ก  นครรัฐวาติกัน (*!)  นอร์เวย์  เนเธอร์แลนด์  เบลเยียม  โมนาโก  ลักเซมเบิร์ก  ลีชเทินชไตน์  สเปน  สวีเดน  สหราชอาณาจักร (* สกอตแลนด์ อังกฤษ)  อันดอร์รา (!) 
ทวีปอเมริกา:  แคนาดา 
เขตโอเชียเนีย:  ตองงา 
อดีตราชอาณาจักร:  กรีซ  เกาหลี  คอโมโรส  เคนยา  โครเอเชีย  จอร์เจีย  จีน  ซามัว  เซอร์เบีย  ตุรกี  ตูนิเซีย  เนปาล  บราซิล  บอสเนีย  บัลแกเรีย  บุรุนดี  เบนิน  จักรวรรดิไบแซนไทน์  โปรตุเกส  โปแลนด์  ฝรั่งเศส  พม่า  ฟีจี  ฟินแลนด์  มองโกเลีย  มอนเตเนโกร  มัลดีฟส์  มาดากัสการ์  มาลาวี  เม็กซิโก  ยูกันดา  ยูโกสลาเวีย  ยูเครน  เยเมน  เยอรมนี  รวันดา  รัสเซีย  โรมาเนีย  ลาว  ลิทัวเนีย  ลิเบีย  เวียดนาม  ศรีลังกา  ออสเตรีย  อัฟกานิสถาน  อาร์มีเนีย  อิตาลี  อินเดีย  อิรัก  อาเซอร์ไบจาน  อิหร่าน  อิสราเอล  อียิปต์  อุซเบกิสถาน  เอธิโอเปีย  แอฟริกากลาง  แอฟริกาใต้  แอลเบเนีย  ไอร์แลนด์  ฮังการี  เฮติ 
* สมบูรณาญาสิทธิราชย์, ⁂ ราชาธิปไตยกึ่งภายใต้รัฐธรรมนูญ, ! ราชาธิปไตยที่มีการเลือกตั้ง
↑  Bay, Edna (1998). Wives of the Leopard: Gender, Politics, and Culture in the Kingdom of Dahomey. University of Virigina Press. ISBN 978-0-8139-1792-4.
↑  "Rulers of Benin". Rulers.org. สืบค้นเมื่อ 20/2/2023. {{cite web}}: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: |accessdate= (help)
สควอช (กีฬา)

บทความนี้เกี่ยวกับกีฬา สำหรับความหมายอื่น ดูที่ สควอช
| --- | --- |
คอร์ตกระจกใน Open International de Squash de Nantes ปี 2017
สมาพันธ์สูงสุด: สหพันธ์กีฬาสควอชโลก (ดับเบิลยูเอสเอฟ)
เล่นครั้งแรก: คริสต์ศตวรรษที่ 19 อังกฤษ สหราชอาณาจักร
ลักษณะเฉพาะ
การปะทะ: ไม่
ผู้เล่นในทีม: เดี่ยวหรือคู่
แข่งรวมชายหญิง: แยกการแข่งขัน (บางครั้งผสมกันในลีก)
หมวดหมู่: กีฬาแร็กเกต
อุปกรณ์: ลูกสควอช, ไม้แร็กเกตสควอช, แว่นตา, รองเท้าพื้นยางไม่ทิ้งรอย
สถานที่: ในร่มหรือกลางแจ้ง (ด้วยคอร์ตกระจก)
จัดแข่งขัน
โอลิมปิก: ไม่
พาราลิมปิก: ไม่
เวิลด์เกมส์: 1997, 2005–ปัจจุบัน
สควอช (อังกฤษ: squash) เป็นเกมกีฬาชนิดหนึ่งซึ่งใช้ไม้แร็กเกตและลูกสควอช เล่นโดยผู้เล่นสองคนในสนามผนัง 4 ด้าน ลูกที่ใช้เป็นลูกยางกลวงขนาดเล็ก ผู้เล่นสลับกันตีลูกบอลด้วยไม้แร็กเกตบนพื้นผิวที่เล่นได้ของผนังทั้ง 4 ด้านของสนาม วัตถุประสงค์ของการแข่งขันคือการตีลูกบอลในลักษณะที่ไม่ให้ผู้เล่นฝ่ายตรงข้ามสามารถตีลูกกลับที่ถูกต้องได้ มีผู้คนประมาณ 20 ล้านคนที่เล่นสควอชเป็นประจำทั่วโลกในกว่า 185 ประเทศ กีฬาสควอชมีหน่วยงานกำกับดูแลคือ สหพันธ์กีฬาสควอชโลก (World Squash Federation, WSF) ที่ได้รับการยอมรับจากคณะกรรมการโอลิมปิกสากล (ไอโอซี) แต่กีฬายังไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของกีฬาโอลิมปิกเกมส์แม้จะมีการเสนอผลักดันหลายครั้ง และยังมีความพยายามร่วมกันสนับสนุนส่งเสริมให้เป็นกีฬาในโอลิมปิกในอนาคต สมาคมกีฬาสควอชอาชีพ (Professional Squash Association, PSA) เป็นผู้ดำเนินการจัดการแข่งขันในระดับอาชีพ กีฬาชนิดนี้ไม่ค่อยถูกเรียกว่า "สควอชแร็กเกต" แล้ว เพื่อแยกตัวออกไม่ให้สับสนกับกีฬาที่เกี่ยวข้องกับแร็กเกต (หรือเรียกว่า "ฮาร์ดแร็กเกต")
ระเบียงภาพ

แร็กเกตสควอชแบบเก่าและแบบใหม่
ลูกสควอช
ขนาดของสนาม
คอร์ตกระจก
แหล่งข้อมูลอื่น

สควอช (กีฬา) ที่เว็บไซต์ Curlie
เว็บไซต์ของสหพันธ์กีฬาสควอชโลก
| ด ค ก กีฬาในโอลิมปิกฤดูร้อน |
| --- | --- |
กีฬาบังคับ:  กีฬาทางน้ำ ระบำใต้น้ำ  กระโดดน้ำ  ว่ายน้ำมาราธอน  ว่ายน้ำ  โปโลน้ำ  ยิงธนู  กรีฑา  แบดมินตัน  บาสเกตบอล 3x3  มวยสากล  เรือแคนู สลาลม  สปรินท์  จักรยาน บีเอ็มเอ็กซ์  บีเอ็มเอ็กซ์ฟรีสไตล์  เสือภูเขา  ถนน  ลู่  ขี่ม้า ศิลปะบังคับม้า  อีเวนติง  กระโดดข้ามเครื่องกีดขวาง  ฟันดาบ  ฮอกกี้  ฟุตบอล  กอล์ฟ  ยิมนาสติก สากล  ลีลา  แทรมโพลีน  แฮนด์บอล  ยูโด  ปัญจกีฬาสมัยใหม่  เรือพาย  รักบี้ 7 คน  เรือใบ  ยิงปืน  สเกตบอร์ด  ปีนหน้าผา  โต้คลื่น  เทเบิลเทนนิส  เทควันโด  เทนนิส  ไตรกีฬา  วอลเลย์บอล วอลเลย์บอลชายหาด  ยกน้ำหนัก  มวยปล้ำ ฟรีสไตล์  เกรโก-โรมัน 
กีฬาเลือก:  เบสบอล / ซอฟต์บอล  คริกเกต  แฟลกฟุตบอล  ลาครอส  สควอช 
 ดูเพิ่ม: กีฬาในพาราลิมปิก และกีฬาในโอลิมปิกฤดูหนาว
เหมืองผิวดิน

เหมืองถ่านหินแบบเปิด
เหมืองผิวดิน (อังกฤษ: Surface mining) หรือ เหมืองเปิด เป็นเหมืองที่นำดินหรือหินที่อยู่เหนือแหล่งแร่ที่ต้องการออก ซึ่งแตกต่างจากเหมืองใต้ดินที่ต้องนำแร่ออกจากแหล่งผ่านอุโมงค์ โดยเริ่มมีการทำเหมืองใต้ดินครั้งแรกในตอนกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16 เหมืองผิวดินนี้นิยมทำกันในทั่วโลก แต่พบมากที่สุดในทวีปอเมริกาเหนือ
พะทรอคลัส

จิตรกรรม พะทรอคลัส โดยฌัก-หลุยส์ ดาวีด
ในเทพปกรณัมกรีก พะทรอคลัส (อังกฤษ: Patroclus) หรือ ปาโตรโกลส (กรีกโบราณ: Πάτροκλος) เป็นสหายสนิทและเพื่อนร่วมออกศึกของอคิลลีส เขาเป็นโอรสของท้าวมานีเชียสแห่งแคว้นโอปุส ท้าวมานีเชียสยกเขาให้แก่ท้าวพีลยูสแห่งไทอา ซึ่งท้าวพีลยูสทรงตั้งชื่อเจ้าชายน้อยว่าพะทรอคลัส ทั้งอคิลลีสและพะทรอคลัสจึงเติบโตขึ้นมาด้วยกันตั้งแต่เด็ก พะทรอคลัสที่อายุมากกว่าจึงเป็นเสมือนพี่ชายและผู้ให้คำปรึกษาแก่อคิลลีส
ผู้เป็นดั่งพะโทรคลิสที่มีตัวตนอยู่จริง คือเฮฟีสเทียน สหายสนิทของอเล็กซานเดอร์มหาราช
สงครามกรุงทรอย

ในมหากาพย์อีเลียดบทสงครามกรุงทรอย เมื่อทหารทรอยสามารถผลักดันทหารกรีกเมอร์มิดอนจนเกือบจะถึงจุดเทียบกองเรือของทหารกรีกเมอร์มิดอน พะทรอคลัสเอ่ยปากกับอคิลลีสเพื่ออาสาจะนำทหารกรีกเมอร์มิดอนออกต่อต้านทหารทรอยให้ถอยห่างจากกองเรือ อคิลลีสยอมตามนั้น และมอบชุดเกราะของตนที่ได้รับมาจากพระบิดาให้แก่พะทรอคลัส เพื่อให้พะทรอคลัสปลอมตัวเป็นอคิลลีส อคิลลีสสั่งพะทรอคลัสกลับมาหาตนเมื่อผลักดันพวกรอยกลับไปได้แล้ว
เมื่อพะทรอคลัสใส่ชุดเกราะของอคิลลีสออกไปรบ สถานการณ์รบก็กลับตาลปัตร ทหารกรีกเมอร์มิดอนสามารถรุกตีจนทหารทรอยหนีกลับเข้ากำแพงเมือง แต่พะทรอคลัสไล่ตามทหารทรอยไปจนถึงหน้าประตูเมืองกรุงทรอย และฆ่าชาวทรอยและพันธมิตรไปมากมาย ซึ่งรวมถึงซาร์ปีดันบุตรแห่งซูส ทำให้ระหว่างต่อสู้นั้นเอง เทพอะพอลโลริบรอนความเก่งกาจของพะทรอคลัส เขาถูกฆ่าตายด้วยทวนโดยเจ้าชายเฮกเตอร์
ความสัมพันธ์กับอคิลลีส

ความสัมพันธ์ที่แท้จริงระหว่างอคิลลีสกับพะทรอคลัสนั้นยังเป็นที่ถกเถียงกันทั้งในสมัยคลาสสิกและสมัยใหม่ ถึงแม้ในหนังสือ Iliad เน้นย้ำความสัมพันธ์จุดนี้ในแง่สหายผู้ภักดีเป็นพิเศษ แต่ก็ไม่ได้ระบุว่าทั้งสองเป็นคู่รักกัน ฝ่ายโฮเมอร์เองก็ไม่ได้กล่าวถึงว่าอคิลลิสและสหายพะทรอคลัสเป็นคู่รักเช่นกัน ถึงกระนั่น นักวิจารณ์สมัยคลาสสิกมักวิจารณ์ในมุมมองของวัฒนธรรมตนเท่านั้น แต่สำหรับวัฒนธรรมกรุงเอเธนส์ของกรีกในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาล ความสัมพันธ์แบบลึกซึ้งระหว่างชาย-ชายจะเรียกว่า เปเดราสตีส (παίδἐραστής) อย่างเช่นที่เพลโตเคยสรุปไว้ในหนังสือ Symposium ว่าอคิลลีสกับพะทรอคลัสเป็นคู่รักกัน หรือสรุปไว้ในหนังสือ Phaedrus ว่าอคีลลิสนั้นมีอายุน้อยกว่าและมีรูปโฉมงามกว่าพะทรอคลัส ดังนั้นอคีลลิสจึงรับบทบาทผู้ถูกรัก (eromenos) และพะทรอคลัสรับบทบาทผู้รัก (erastes) แต่ขณะเดียวกัน สมัยกรีกโบราณไม่มีศัพท์ที่ใช้แบ่งแยกรักต่างเพศกับรักร่วมเพศอย่างชัดเจน จึงอาจอนุมานได้ทั้งสองทางไม่ว่าพวกเขาอาจชอบทั้งเพศชายและเพศหญิงก็ย่อมเป็นไปได้
จิตรกรรม ความตายของพะทรอคลัส โดย Nikolay Ge