stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
แผ่นจานทองคำของวอยเอจเจอร์
เนื้อหา

เนื้อหาของบันทึกนี้ถูกคัดเลือกโดยนาซา ซึ่งมีคณะกรรมการที่คาร์ล เซแกน จากมหาวิทยาลัยคอร์เนล เป็นประธาน ได้คัดเลือกเนื้อหาสำหรับบันทึกเป็นเวลาเกือบหนึ่งปี เซแกนและผู้ร่วมงานของเขาได้รวบรวม 116 ภาพที่เกี่ยวกับ วิทยาศาสตร์ กายวิภาคศาสตร์ สิ่งมีชีวิต มนุษย์ สถานที่ วิถีชีวิต และยังมีเสียงธรรมชาติที่หลากหลาย เช่น ลม ฟ้าร้อง สัตว์ (รวมถึงเพลงของนกและวาฬ) และเครื่องจักรต่าง ๆ  ในการนี้พวกเขาเพิ่มเนื้อหาเสียงเพื่อเป็นตัวแทนของมนุษยชาติ คำทักทายพูดจาก 55 ภาษาโบราณและภาษาสมัยใหม่ เสียงอื่น ๆ ของมนุษย์ เช่น เสียงฝีเท้าและเสียงหัวเราะ ข้อความในรหัสมอร์ส และการเลือกดนตรีจากวัฒนธรรมและยุคต่าง ๆ บันทึกคลื่นสมองของมนุษย์ และคำแถลงการณ์ของประธานาธิบดี จิมมี คาร์เตอร์
ในส่วนของสื่อจากประเทศไทยมีถ้อยคำทักทายภาษาไทย โดย รุจิรา เมนดิโอเนส ภาพชายชาวไทยที่เป็นช่างแกะสลักไม้ซึ่งกำลังแกะสลักรูปช้าง และภาพรถติดในกรุงเทพมหานคร บริเวณสะพานพระพุทธยอดฟ้า ฝั่งธนบุรี
เนื้อหา > ตัวอย่างข้อความเสียงที่บันทึก

เสียงบันทึกคำทักทายภาษาไทย ในเวลาที่ 0:00:25
ข้อความจากเลขาธิการสหประชาชาติ
สวัสดีค่ะ สหายในธรณีโพ้น พวกเราในธรณีนี้ขอส่งมิตรจิตมา­ถึงท่านทุกคน
As the Secretary General of the United Nations, an organizations of the 147 member states who represent almost all of the human inhabitants of the planet earth, I send greetings on behalf of the people of our planet. We step out of our solar system into the universe seeking only peace and friendship, to teach if we are called upon, to be taught if we are fortunate. We know full well that our planet and all its inhabitants are but a small part of the immense universe that surrounds us and it is with humility and hope that we take this step. 

 แปล: ในฐานะเลขาธิการสหประชาชาติ ซึ่งเป็นองค์กรของ 147 รัฐสมาชิกอันเป็นผู้แทนของมนุษย์เกือบทุกคนในดาวโลกนี้ ข้าพเจ้าขอส่งคำทักทายในนามของผู้คนในดวงดาวของเรา เราได้ก้าวออกจากระบบสุริยะของเราเข้าสู่เอกภพเพียงเพื่อแสวงหาสันติภาพและมิตรไมตรี เพื่อสอนถ้าเราได้รับการร้องขอ เพื่อถูกสอนหากเราโชคดี เรารู้ดีว่าดาวเคราะห์ของพวกเราและผู้อยู่อาศัยทั้งมวลเป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ของจักรวาลอันยิ่งใหญ่ที่ห้อมล้อมเราไว้ ดังนั้นด้วยความนอบน้อมและความหวังเราจึงก้าวเข้าสู่ขั้นตอนนี้
เนื้อหา > แถลงการณ์จากประธานาธิบดีจิมมี คาร์เตอร์

This Voyager spacecraft was constructed by the United States of America. We are a community of 240 million human beings among the more than 4 billion who inhabit the planet Earth. We human beings are still divided into nation states, but these states are rapidly becoming a global civilization. 
 We cast this message into the cosmos. It is likely to survive a billion years into our future, when our civilization is profoundly altered and the surface of the Earth may be vastly changed. Of the 200 billion stars in the Milky Way galaxy, some -- perhaps many -- may have inhabited planets and space faring civilizations. If one such civilization intercepts Voyager and can understand these recorded contents, here is our message: 
 This is a present from a small distant world, a token of our sounds, our science, our images, our music, our thoughts, and our feelings. We are attempting to survive our time so we may live into yours. We hope some day, having solved the problems we face, to join a community of galactic civilizations. This record represents our hope and our determination and our goodwill in a vast and awesome universe. 

 แปล: ยานอวกาศวอยเอจเจอร์ลำนี้สร้างขึ้นโดยสหรัฐอเมริกา พวกเราเป็นประชาคมของมนุษย์ 240 ล้านชีวิต จากผู้คนมากกว่า 4 พันล้านคน ที่อาศัยในดาวโลก มนุษย์เรายังแยกออกกันเป็นรัฐชาติ แต่รัฐเหล่านี้กำลังกลายเป็นอารยธรรมโลกอย่างรวดเร็ว 
 เราได้ทิ้งข้อความนี้ไปในเอกภพ มีแนวโน้มที่จะอยู่รอดไปอีกพันล้านปีในอนาคตของเรา เมื่ออารยธรรมเราเปลี่ยนแปลงอย่างลึกซึ้งและพื้นผิวโลกอาจเปลี่ยนแปลงเป็นอันมาก จากดวงดาว 2 แสนล้านดวง ในดาราจักรทางช้างเผือก ประมาณว่า --เป็นไปได้มาก-- ที่จะมีดาวเคราะห์อันเหมาะแก่การอยู่อาศัยและมีอารยธรรมท่องอวกาศ หากหนึ่งอารธรรมเช่นนี้สกัดกั้นวอยเอจเจอร์และสามารถเข้าใจเนื้อหาที่บันทึกไว้เหล่านี้ นี่คือข้อความของพวกเรา: 
 นี่คือของขวัญจากโลกใบเล็ก ๆ ที่อยู่ห่างไกลแห่งหนึ่ง ส่วนหนึ่งจากเสียงของเรา วิทยาศาสตร์ของเรา ภาพของเรา ดนตรีของเรา ความคิดของเรา และความรู้สึกของเรา พวกเรากำลังพยายามเอาชีวิตให้รอดในช่วงเวลาของเรา เพื่อที่เราจะได้มีโอกาสใช้ชีวิตในช่วงเวลาของท่าน พวกเราหวังว่าสักวันจะแก้ปัญหาที่เราเผชิญได้ เพื่อเข้าร่วมประชาคมของอารยธรรมดาราจักร บันทึกนี้แสดงถึงความปรารถนาของเรา ปณิธานของเรา และไมตรีจิตของเรา ในจักรวาลอันกว้างใหญ่และน่าเกรงขาม
ดูเพิ่ม

เนื้อหาในแผ่นจานทองคำของวอยเอจเจอร์
ข้อความอาเรซีโบ
ป้ายไพโอเนียร์
แคปซูลกาลเวลา
แหล่งข้อมูลอื่น

Official NASA JPL page about the Golden Record
Multimedia showcase with the contents of the Golden Record
Web site with all of the images, languages, and sounds on the Record. เก็บถาวร 2011-04-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
The Infinite Voyager : The Golden Record - built by Lily Bui from MIT
Voyager 1 Audio on Internet Archive
Smithsonian National Air and Space Museum's Voyager Record Cover เก็บถาวร 2017-12-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
U Iowa website with Termination Shock information
John Cohen and the Voyager Record from The Celestial Monochord เก็บถาวร 2010-09-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Article on Ithaca, NY connections to the Voyager Record, 30th anniversary, page 11 เก็บถาวร 2008-02-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
NYT 30th Anniversary OP-ED article by Timothy Ferris, who supervised the production of the disc
NPR.org: Voyagers' Records Wait for Alien Ears
WNYC Radiolab interview with Ann Druyan on her role in the making of the Voyager Record, May 12, 2006
Interview with Jon Lomberg on Australia's Radio National The Science Show, November 19, 2005
In September 2016, a 40th anniversary edition of the golden record was successfully launched on Kickstarter with 10,924 copies made
แม่น้ำหมิ่น

| แม่น้ำหมิ่น   แม่น้ำหมิ่งเก๋ง |
| --- | --- |
แม่น้ำหมิ่นในนครฝูโจว
ที่ตั้งในมณฑลฝูเจี้ยน
ชื่อท้องถิ่น: 闽江
ที่ตั้ง
ประเทศ:  จีน
มณฑล: ฝูเจี้ยน
ลักษณะทางกายภาพ

ต้นน้ำ: ทิวเขาอู่อี๋
 • ตำแหน่ง: ระหว่างมณฑลฝูเจี้ยนและมณฑลเจียงซี
 
ปากน้ำ: ทะเลจีนตะวันออก
ความยาว: 541 km (336 mi)
พื้นที่ลุ่มน้ำ: 60,992 ตารางกิโลเมตร (23,549 ตารางไมล์)
ลุ่มน้ำ
ลำน้ำสาขา:  
 • ซ้าย: แม่น้ำเจี้ยน (建溪) และสาขา ได้แก่แม่น้ำฉงหยาง (崇阳溪), แม่น้ำซง (松溪), แม่น้ำหนานผู่ (南浦溪)
 • ขวา: แม่น้ำฟู่ถุน (富屯溪; ฟู่ถุนซี), แม่น้ำชา (沙溪; ชาซี) แม่น้ำโหยว (尤溪) และแม่น้ำต้าจาง (大樟溪)
แม่น้ำหมิ่นที่นครหนานผิง (南平) สะพานทางรถไฟข้ามแม่น้ำหมิ่น (闽江铁路大桥) ทางด้านหลัง
สะพานข้ามแม่น้ำหมิ่น ที่หนานผิง
แม่น้ำหมิ่น (จีนตัวย่อ: 闽江; จีนตัวเต็ม: 閩江; พินอิน: Mǐn Jiāng, หมิ่นเจียง; หมิ่นตะวันออก: Mìng-gĕ̤ng, มิ้งเงิ้ง) เป็นแม่น้ำที่ไหลผ่านในมณฑลฝูเจี้ยน สาธารณรัฐประชาชนจีน มีความยาว 541 กิโลเมตร และเป็นแม่น้ำที่เป็นช่องทางการคมนาคมทางน้ำที่สำคัญและมีพื้นที่ลุ่มน้ำที่ใหญ่ที่สุดในฝูเจี้ยน ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของมณฑลฝูเจี้ยนตอนเหนือและตอนกลาง รวมทั้งฝูโจวเมืองหลวงของมณฑลที่ตั้งอยู่บนตอนล่างของแม่น้ำหมิ่น มีศูนย์กลางประวัติศาสตร์อยู่ทางตอนเหนือของแม่น้ำและส่วนต่อชายฝั่งทะเลจีนตะวันออก ซึ่งมีท่าเรือที่สำคัญมาแต่ในอดีต
ภูมิศาสตร์

ต้นน้ำของแม่น้ำหมิ่นเกิดที่บริเวณทิวเขาอู่อี๋ ซึ่งเป็นสันปันน้ำระหว่างมณฑลฝูเจี้ยนและมณฑลเจียงซี ไหลผ่านมณฑลฝูเจี้ยนเป็นระยะทางกว่า 541 กิโลเมตร และมีพื้นที่ลุ่มน้ำ 60,992 ตารางกิโลเมตร ความลาดชันเฉลี่ย 0.5 ต่อล้าน
ปริมาณน้ำประมาณร้อยละ 70 ได้รับจากแม่น้ำสาขาหลัก 3 สาย ได้แก่ แม่น้ำเจี้ยน (建溪; เจี้ยนซี) , แม่น้ำฟู่ถุน (富屯溪; ฟู่ถุนซี) และ แม่น้ำชา (沙溪; ชาซี) แต่เนื่องด้วยภูมิศาสตร์ของฝูเจี้ยนที่เป็นหุบเขา มีแอ่งกระทะในบริเวณตอนเหนือของมณฑลในเขตนครหนานผิง ทำให้เป็นพื้นที่ลุ่มแม่น้ำเจี้ยนที่เป็นพื้นที่ลุ่มน้ำสาขาของพื้นที่ลุ่มแม่น้ำหมิ่นมีขนาดใหญ่และประกอบด้วยแควสาขามากมาย ขนาดพื้นที่ลุ่มแม่น้ำเจี้ยนจึงมีสัดส่วนถึงร้อยละ 91 ของพื้นที่ลุ่มแม่น้ำหมิ่นทั้งหมด
เช่นเดียวกับแม่น้ำส่วนใหญ่สายอื่นของฝูเจี้ยน แม่น้ำหมิ่นไหลจากทางตะวันตกเฉียงเหนือของมณฑล สู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ลอดทางช่องเขาต่าง ๆ ซึ่งมีปริมาณน้ำที่ระบายออกสู่ทะเลปีละ 57.4 พันล้านลูกบาศก์เมตร คิดเป็นเกือบครึ่งหนึ่งของการระบายน้ำทั้งหมดของมณฑลฝูเจี้ยน ซึ่งทำให้มีความสำคัญในระบบการขนส่งทางน้ำของมณฑล อย่างไรก็ตามสำหรับเรือขนาดใหญ่ไม่สามารถใช้แม่น้ำสายนี้เดินเรือได้ในระยะไกลเข้าสู่พื้นที่ภายใน
การตรวจวัดปริมาณการไหลระบายของน้ำ ที่อำเภอหมิ่นโฮ่ว นครฝูโจว วัดได้ 1,750 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาทีโดยเฉลี่ยต่อปี และจนถึงปัจจุบันสถิติการไหลระบายของน้ำสูงสุดที่เคยวัดได้ในค.ศ.1937 ที่ 2670 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที และสถิติต่ำสุดที่ 850 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาทีในค.ศ.1971 โดยน้ำสามในสี่จะระบายออกไปในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูร้อน เฉพาะในเดือนมิถุนายนมีปริมาณการไหลระบายถึงร้อยละ 22.6 ของปริมาณการไหลประจำปีทั้งหมด และในเดือนมกราคมมีเพียงร้อยละ 2.8
แควสาขา

แม่น้ำชา (沙溪)
แม่น้ำฟู่ถุน (富屯溪)
แม่น้ำฉงหยาง (崇阳溪)
แม่น้ำเจี้ยน (建溪)
แม่น้ำซง (松溪)
แม่น้ำหนานผู่ (南浦溪)
แม่น้ำโหยว (尤溪)
แม่น้ำต้าจาง (大樟溪)
พื้นที่ชุ่มน้ำ

เขตอนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำหมิ่น เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำและพื้นที่นกอพยพหลายชนิดที่รวมตัวอย่างหนาแน่นและเป็นที่อาศัยของนกน้ำหลากสายพันธุ์ เช่น นกยาง นกช้อนหน้าดำ นกอีเสือ และสัตว์น้ำมากมาย ได้แก่ ปลาตีน ปูก้ามดาบ ครอบคลุมพื้นที่มากกว่า 12,500 ไร่ ได้รับการจัดเป็นเขตอนุรักษ์ธรรมชาติระดับชาติโดยคณะรัฐมนตรีจีนในปี 2546
เขตอนุรักษ์นี้ตั้งอยู่บนเส้นทางระหว่างตอนเหนือของภูมิภาคเอเชียตะวันออกและออสเตรเลีย และเป็นจุดแวะพักของนกน้ำอพยพมากกว่า 50,000 ตัวในแต่ละปี
สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว

สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว (อังกฤษ: Single-celled organism, Unicellular organism) หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่มีขนาดเล็ก ประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียว  ซึ่งมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น แต่สามารถศึกษาลักษณะและรูปร่างของสิ่งมีชีวิตเชลล์เดียวได้โดยการใช้กล้องจุลทรรศน์
ลักษณะรูปร่าง

สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว (Unicellular organism) มีลักษณะที่สำคัญ คือ ทั้งร่างกายจะประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียว เป็นเซลล์เดี่ยวที่มีนิวเคลียส โดยสารในนิวเคลียสจะกระจายอยู่ทั่วเซลล์ โครงสร้างภายในเป็นแบบง่าย ๆ พบได้ทั้งในน้ำและบนบก ดำรงชีวิตอย่างอิสระ กิจกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิต เช่น การกินอาหาร การย่อยอาหาร การขับถ่าย การสืบพันธุ์ และกิจกรรมอื่น ๆ จะเกิดขึ้นภายในเซลล์เพียงเซลล์เดียว ส่วนมากนิวเคลียสมีเยื่อหุ้ม สามารถดำรงชีวิตตอยู่เป็นอิสระได้ ตัวอย่างเช่น สาหร่ายเซลล์เดียว อะมีบา พารามีเซียม ยูกลีนา ยีสต์ ไดอะตอม เป็นต้น บางชนิดนิวเคลียสไม่มีเยื่อหุ้ม เช่น แบคทีเรีย ดังนั้น DNA (Deoxyibonucleic acid) จะกระจายอยู่ในไซโทพลาซึม ทำให้ไม่มีนิวเคลียสเป็นก้อนเหมือนสิ่งมีชีวิตชนิดอื่น ๆ
การเคลื่อนที่

การเคลื่อนไหวโดยอาศัยการไหลของไซโทพลาซึม ซึ่งไซโทพลาซึม (Cytoplasm) หมายถึง ส่วนของโพรโทพลาซึมภายในเซลล์ทั้งหมด การเคลื่อนไหวโดยใช้ไซโทพลาซึมนี้ จะเคลื่อนไหวโดยการยืดส่วนของ ไซโทพลาซึมออกจากเซลล์ เช่น การเคลื่อนไหวของราเมือก อะมีบา เป็นต้น
การเคลื่อนไหวโดยอาศัยเฟลกเจลลัมหรือซีเลีย เฟลกเจลลัมหรือซีเลียเป็นโครงสร้างเล็ก ๆ ที่ยื่นออกมาจากเซลล์สามารถโบกพัดไปมาได้ ทำให้สิ่งมีชีวิตเคลื่อนที่ได้  โดยเฟลกเจลลัมมีลักษณะเป็นเส้นยาว ๆ คล้ายหนวดยาวกว่าซีเลีย
1 2  เพชรคอน, พจนา. "สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว". www.scimath.org. สืบค้นเมื่อ 2025-02-08.
ธรรมกาย

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ ธรรมกาย (แก้ความกำกวม)
ธรรมกาย (สันสกฤต: धर्म काय, ธรฺมกาย, บาลี: धम्मकाय, ธมฺมกาย, อักษรโรมัน : Dharmakāya, จีน: 法身, พินอิน: fǎshēn) คือพระกายหนึ่งของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรากฏอยู่ในทั้งเถรวาท มหายาน และวัชรยาน
ในทางนิกายเถรวาท

เถรวาท หมายถึง คณะสงฆ์กลุ่มที่ยึดคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ทั้งถ้อยคำ และเนื้อความที่ท่านสังคายนาไว้โดยเคร่งครัด ตลอดจนรักษาแม้แต่ตัวภาษาดั้งเดิมคือภาษาบาลี คำว่าธรรมกายในนิกายเถรวาทนั้น มีผู้ให้คำจำกัดความไว้หลายนัยยะ เช่น
ในทางนิกายเถรวาท > สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

กล่าวว่า ธรรมกายหมายถึง
“ผู้มีธรรมเป็นกาย” เป็นพระนามอย่างหนึ่งของพระพุทธเจ้า (ตามความในอัคคัญญสูตร แห่งทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค) หมายความว่า พระองค์ทรงคิดพุทธพจน์คำสอนด้วยพระหทัยแล้วทรงนำออกเผยแพร่ด้วยพระวาจา เป็นเหตุให้พระองค์ก็คือพระธรรมเพราะทรงเป็นแหล่งที่ประมวลหรือที่ประชุมอยู่แห่งพระธรรมอันปรากฏเปิดเผยออกมาแก่ชาวโลก; พรหมกาย หรือพรหมภูต ก็เรียก
“กองธรรม” หรือ “ชุมนุมแห่งธรรม” ธรรมกายย่อมเจริญงอกงามเติบขยายขึ้นได้โดยลำดับจนไพบูลย์ ในบุคคลผู้เมื่อได้สดับคำสอนของพระองค์ แล้วฝึกอบรมตนด้วยไตรสิกขาเจริญมรรคให้บรรลุภูมิแห่งอริยชน
ดังตัวอย่างดำรัสของพระมหาปชาบดีโคตมี เมื่อครั้งกราบทูลลาพระพุทธเจ้าเพื่อปรินิพพาน ตามความในคัมภีร์อปทานตอนหนึ่งว่า  “ข้าแต่พระสุคตเจ้า หม่อมฉันเป็นมารดาของพระองค์, ข้าแต่พระธีรเจ้า พระองค์ก็เป็นพระบิดาของหม่อมฉัน ... รูปกายของพระองค์นี้ หม่อมฉันได้ทำให้เจริญเติบโต ส่วนธรรมกายอันเป็นที่เอิบสุขของหม่อมฉัน ก็เป็นสิ่งอันพระองค์ได้ทำให้เจริญเติบโต”
สรุปตามนัยอรรถกถา ธรรมกาย ในความหมายนี้ ก็คือ โลกุตตรธรรม 9 หรือ อริยสัจจ์
ในทางนิกายเถรวาท > วิชชาธรรมกาย ของพระมงคลเทพมุนี

ธรรมกาย หมายถึง "กายแห่งการตรัสรู้ธรรม"
ในทางนิกายเถรวาท > พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณ-ปรีชา

นอกจากนี้ยังมีพระราชโอรสพระองค์หนึ่งของรัชกาลที่ 4 คือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณ-ปรีชา (เมื่อทรงพระเยาว์ได้ศึกษาภาษาอังกฤษในห้องเรียนเดียวกับกรมพระยาวชิรญาณวโร รส” ในปี 2416 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา ผนวชเป็นสามเณร โดยมีสมเด็จกรมพระยาปวเรศวชิรยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ และมีสมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทว) เป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 9 สมัยรัชกาลที่ 5 เป็นผู้ถวายศีลให้ และในปี  2423 พระองค์ก็ผนวชเป็นพระภิกษุอีกเป็นเวลา 1 ปี) ท่านได้ทรงพระนิพนธ์หนังสือที่มีชื่อว่า แก่นไตรภพ เพ็ชรในหิน วิธธัมโมทัย มฤตยูกถา หรือ มรณานุสสร ซึ่งมีรายละเอียดที่น่าศึกษาเกี่ยวกับเรื่องธรรมกาย
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา ได้กล่าวถึงคำว่า ธรรมกายไว้ในหลายนัยในไตรพิธกายหน้า 214–217 ความว่า คนเรามีกายสามชั้น คือ
สรีรกาย กายที่แลเห็น ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย
ทิพยกาย คือ กายที่เป็นความรู้สึกภายใน ผันแปรไปตาม กุสลากุศลธรรม แต่ไม่แก่ ไม่ไข้ แลไม่ตาย
ธรรมกาย คือ กายที่เที่ยง ถาวร ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ไข้ ไม่ตาย เพราะเป็นชาติอมตธรรม
นอกจากนี้ท่านยังได้กล่าวถึงในตรีพิธกายว่า สัตว์ทั้งหลายมีกายสามชั้น ในหน้า 236–237 ความว่า
รูปกาย เป็นเปลือกชั้นนอก
นามกาย เป็นเปลือกชั้นใน
ธรรมกาย เป็นแก่น ไม่เกิด ไม่ตาย ไม่ผันแปร
รูปกายย่อมเกิดและตาย นามกายย่อมผันแปร ธรรมกาย ไม่เกิด ไม่ตาย และไม่ผันแปร เป็นอยู่ตลอดกาลทุกเมื่อ
หน้า 236–242 มีใจความว่า “ผู้ ใดรู้เห็นแต่รูปกาย ก็เป็นแต่รูปกายเท่านั้น ผู้ใดรู้เห็นถึงนามกาย ก็อาจเป็นนามกายก็ได้ แต่ต้องละทิ้งรูปกายเสียด้วย ผู้ใดรู้เห็นธรรมกายผู้นั้นก็อาจเป็นธรรมกายได้ แต่ต้องละทิ้งกายอื่น ๆ เสียให้หมดจึงจะเป็นธรรมกายแท้ เพราะธรรมกายเป็นธรรมชาติ ไม่รู้จักตาย”
ในทางนิกายเถรวาท > หลักฐานคัมภีร์เถรวาท > พระไตรปิฎกเถรวาท > หลักฐานชั้นพระไตรปิฎก

ในพระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย (2525) ซึ่งจัดพิมพ์โดยมหามกุฏราชวิทยาลัย มีปรากฏคำว่า "ธรรมกาย" อยู่ 4 แห่ง โดยส่วนใหญ่อยู่ในพระสูตร ดังนี้
ที.ปา. อัคคัญญสูตร 11/55/91-92  ในทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค หน้า 92 ฉบับบาลี ปี พ.ศ. 2525 ได้กล่าวถึง "ธรรมกาย" ว่า ตถาคตสฺส เหตํ วาเสฏฺฐา อธิวจนํ ธมฺมกาโย อิติปี พฺรหฺมกาโย อิติปิ ธมฺมภูโต อิติปิ พฺรหฺมภูโต อิติปิฯ "ดูก่อนวาเสฏฐะ อันว่า คำว่า "ธรรมกาย" ก็ดี "พรหมกาย" ก็ดี "ธรรมภูต" ก็ดี ผู้ที่เป็นธรรมก็ดี หรือ "พรหมภูตะ" ผู้ที่เป็นพรหมก็ดี นี้แหละเป็นชื่อของเราตถาคต"
ขุ.อป. อัตถสันทัสสกเถราปทาน อปทาน 32/139/243   ในขุททกนิกาย อปทาน เล่มที่ 32 ข้อ 139 หน้า 243 บรรทัดที่ 1 ฉบับบาลี ปี 2525 ได้กล่าวถึง "ธรรมกาย" ว่า ...ธมฺมกายญฺจ ทีเปนฺติ เกวลํ รตนากรํ วิโกเปตํ น สกฺโกนฺติ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติฯ "บุคคลใดยัง "ธรรมกาย"ให้สว่างแล้วทั้งสิ้น อันเป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะทั้งหลาย อันบุคคลทั้งหลายไม่มีผู้ใดจะทำร้ายได้ ใครเล่าเมื่อเห็นแล้วจะไม่ปลาบปลื้มยินดีนั้น ไม่มี"
ขุ.อป. ปัจเจกพุทธาปทาน 32/2/20  ในขุททกนิกาย อปทาน เล่มที่ 32 ข้อ 2 หน้า 20 บรรทัดที่ 9 ฉบับบาลี ปี 2525 ได้กล่าวถึงว่า ...ภวนฺติ ปจฺเจกชินา สยมฺภูฯ มหนฺตธมฺมา พหุธมฺมกายา... "พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย ผู้สยมภู ทรงเป็นผู้มีธรรมอันใหญ่ มี "ธรรมกาย" มาก"
ขุ.อป. มหาปชาบดีโคตรมีเถรีอปทาน 33/157/284  ในขุททกนิกาย อปทาน เล่มที่ 33 ข้อ 157 หน้า 284 บรรทัดที่ 12 ฉบับบาลี ปี 2525 ได้กล่าวถึง "ธรรมกาย" ไว้ว่า สํวทฺธิโตยํ สุคต รูปกาโย มยา ตว อานนฺทิโย ธมฺมกาโย มม สํวทฺธิโต ตยาฯ "ข้าแต่พระสุคต รูปกายของพระองค์นี้ อันหม่อมฉันยังให้เติบโตแล้ว แต่ "ธรรมกาย" อันน่ารื่นรมย์ของหม่อมฉัน พระองค์ให้เติบโตแล้ว" และในพระไตรปิฎกฉบับหลวง (2514) เล่มที่ 26 หน้า 334 มีปรากฏคำว่า "ธรรมกาย" ดังนี้
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สรภังคเถรคาถา ข้อ 365 ...เมื่อก่อน เราผู้ชื่อว่า "สรภังคะ" ไม่เคยได้เห็นโรค คือ อุปาทาน ขันธ์ 5 ครบบริบูรณ์ทั้งสิ้น โรคนั้น อันเราผู้ทำตามพระดำรัสของพระพุทธเจ้าซึ่งเป็นเทพเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ ได้เห็นแล้ว พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระนามว่า วิปัสสี พระสิขี พระเวสสภู พระกกุสันโธ พระโกนาคม พระกัสสป ได้เสด็จไปแล้วโดยทางใดแล พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่า "โคดม" ก็ได้เสด็จไปแล้วโดยทางนั้น พระพุทธเจ้า 7 พระองค์นี้ ทรงปราศจากตัณหา ไม่ทรงถือมั่น ทรงหยั่งถึงความสิ้นกิเลส เสด็จอุบัติแท้โดย "ธรรมกาย" ผู้คงที่ ทรงเอ็นดูอนุเคราะห์สัตว์ทั้งหลาย ได้ทรงแสดงธรรม คือ อริยสัจ 4 อันได้แก่ ทุกข์ เหตุเกิดทุกข์ (สมุทัย) ความดับทุกข์ (นิโรธ) ทางเป็นที่สิ้นทุกข์ (มรรค) เป็นทางไม่เป็นไปแห่งทุกข์ อันไม่มีที่สุดในสงสาร เพราะกายนี้แตกและเพราะความสิ้นชีวิตนี้ การเกิดในภพใหม่อย่างอื่นมิได้มี เราเป็นผู้หลุดพ้นแล้วจากสรรพกิเลสและภพทั้งปวง
ในทางนิกายเถรวาท > หลักฐานคัมภีร์เถรวาท > พระไตรปิฎกเถรวาท > คัมภีร์อรรถกถา ขุททกนิกาย จริยาปิฎก

คัมภีร์อรรถกถา ขุททกนิกาย จริยาปิฎก ชื่อ ปรมัตถทีปนี เล่ม 51 หน้า 384 ว่า
กึ ผลนฺติ ? สมาสโต ตาว สมฺมาสมฺพุทฺธภาโว เอตาสํ ผลํ, วิตฺถารโต ปน ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณอสีติอนุพฺยญฺชนพฺยามปฺปภาทิอเนกคุณคณสมุชฺชลรูปกายสมฺปตฺติอธิฏฺฐานทสพลจตุเวสารชฺชฉอสาธารณญาณอฏฺฐารสาเวณิกพุทฺธธมฺมปฺปภุติอนนฺตาปริมาณคุณสมุทโยปโสภินี ธมฺมกายสิรี. ฯเปฯ , อิทเมตาสํ ผลํ ฯ
แปลว่า : ถามว่า อะไรเป็นผล (ของบารมี) ? ตอบว่า กล่าวโดยย่อ ความเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผลของบารมีเหล่านั้น. กล่าวโดยพิสดาร สิริ (ความเป็นใหญ่ ความเจริญหรือความงดงาม) แห่งธรรมกายอันงดงามทั่วไปตั้งขึ้นด้วยคุณหาประมาณมิได้ ไม่มีสิ้นสุดตั้งแต่สมบัติของรูปกายอันรุ่งเรืองด้วยหมู่คุณไม่น้อยมีอาทิ มหาปุริสลักษณะ 32 อนุพยัญชนะ 80 พระรัศมีวาหนึ่ง เป็นต้น อธิษฐานธรรม ทศพลญาณ เวสารัชชญาณ 4 อสาธารณญาณ 6 พุทธธรรม 18 หมวด ฯลฯ นี้เป็นผลของบารมีเหล่านั้น ฯ
ในทางนิกายเถรวาท > หลักฐานคัมภีร์เถรวาท > พระไตรปิฎกเถรวาท > คัมภีร์อรรถกถา ขุททกนิกาย จริยาปิฎก (ปกิณฺณกกถา)

คัมภีร์อรรถกถา ขุททกนิกาย จริยาปิฎก (ปกิณฺณกกถา) ชื่อปรมัตถทีปนี เล่ม 51 หน้า 324 ว่า
อถ วา ปรํ สตฺตํ อตฺตนิ มวติ พนฺธติ คุณวิเสสโยเคน, ปรํ วา อธิกตรํ มชฺชติ สุชฺฌติ สงฺกิเลสมลโต, ปรํ วา เสฏฺฐํ นิพฺพานํ วิเสเสน มยติ คจฺฉติ, ปรํ วา โลกํ ปมาณภูเตน ญาเณวิเสเสน อิธโลกํ วิย มุนาติ ปริจฺฉินฺทติ ฯ ปรํ วา อติวิย สีลาทิคุณคณํ อตฺตโน สนฺตาเน มิโนติ ปกฺขิปติ, ปรํ วา อตฺตภูตโต ธมฺมกายโต อญฺญํ ปฏิปกฺขํ วา ตทนตฺถกรํ กิเลสโจรคณํ มินาติ หึสตีติ ปรโม, มหาสตฺโต ฯ
แปลว่า : อีกอย่างหนึ่ง บารมี ย่อมผูกสัตว์อื่นไว้ในตน ด้วยการประกอบคุณวิเศษ หรือบารมี ย่อมขัดเกลาสัตว์อื่นให้หมดจดจากมลทิน คือ กิเลส หรือบารมี ย่อมถึงนิพพานอันประเสริฐที่สุดด้วยคุณวิเศษ หรือบารมีย่อมกำหนดรู้โลกอื่น ดุจรู้โลกนี้ ด้วยคุณวิเศษ คือ ญาณอันเป็นการกำหนดแล้ว หรือบารมี ย่อมตักตวงคุณมีศีลเป็นต้นอื่น ไว้ในสันดานของตนเป็นอย่างยิ่ง หรือบารมี ย่อมทำลายเบียดเบียนปฏิปักษ์อื่นจาก ธรรมกาย อันเป็นอัตตา หรือทำลายเบียดเบียนหมู่โจรคือกิเลส อันทำความพินาศแก่ ธรรมกาย อันเป็นอัตตานั้น เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่า ปรมะ สัตว์ใดประกอบด้วยปรมะ ดังกล่าวนี้ สัตว์นั้น ชื่อว่า มหาสัตว์ ฯ
ในทางนิกายเถรวาท > หลักฐานคัมภีร์เถรวาท > คัมภีร์อื่น ๆ > คัมภีร์ ขุทฺทกนิกาย อิติวุตฺตกฯ

คัมภีร์ ขุทฺทกนิกาย อิติวุตฺตก อรรถกถาปรมตฺถทีปนี สงฺฆาฏิกณฺณสุตฺตวณฺณนา ฉบับมหาจุฬาฯ หน้า 334 มีข้อความที่กล่าวถึง ธรรมกาย ว่า
โส อารกาว มยฺหํ, อหญฺจ ตสฺสาติ โส ภิกฺขุ มยา วุตฺตปฏิปทํ อปูเรนฺโต มม ทูเรเยว, อหญฺจ ตสฺส ทูเรเยว. เอเตน มํสจกฺขุนา ตถาคตทสฺสนํ รูปกายสโมธานญฺจ อการณํ, ญาณจกฺขุนาวทสฺสนํ ธมฺมกายสโมธานเมว จ ปมาณนฺติ ทสฺเสติ. เตเนวาห "ธมฺมํ หิ โส ภิกฺขเว ภิกฺขุ น ปสฺสติ, ธมฺมํ อปสฺสนฺโต มํ น ปสฺสตี" ติ. ตตฺถ ธมฺโม นาม นววิโธ โลกุตฺตรธมฺโม,โส จ อภิชฺฌาทีหิ ทุสฺสิตจิตฺเตน น สกฺกา ปสฺสิตุ, ตสฺมา ธมฺมสฺส อทสฺสนโต ธมฺมกายํ จ น ปสฺสตี" ติ ตถา หิ วตฺตุ :- "กินฺเต วกฺกลิ อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข วกฺกลิ ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสติ. โย มํ ปสฺสติ, โส ธมฺมํ ปสฺสตี" ติ. (เชิงอรรถอ้าง สํ.ข.17/84/96) “ธมฺมกาโย อิติปิ, พฺรหฺมกาโย อิติปิ” ติ จ อาทิ (เชิงอรรถอ้าง ที.ปา. 11/118/72)
มีคำแปลปรากฏใน ขุทฺทกนิกาย อิติวุตฺตก อรรถกถาสังฆาฏิสูตร เล่ม 45 หน้า 583 ว่า บทว่า โส อารกาว มยฺหํ อหญฺจ ตสฺส ความว่า
ภิกษุนั้น เมื่อไม่บำเพ็ญปฏิปทาที่เราตถาคตกล่าวแล้วให้บริบูรณ์ ก็ชื่อว่า เป็นผู้อยู่ไกลเราตถาคตทีเดียว เราตถาคตก็ชื่อว่า อยู่ไกลเธอเหมือนกัน ด้วยคำนี้พระองค์ทรงแสดงว่า การเห็นพระตถาคตเจ้า ด้วยมังสจักษุก็ดี การอยู่รวมกันทางรูปกายก็ดี ไม่ใช่เหตุ (ของการอยู่ใกล้) แต่การเห็นด้วยญาณจักษุเท่านั้น และการรวมกันด้วย ธรรมกาย ต่างหาก เป็นประมาณ (ในเรื่องนี้)
ด้วยเหตุนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสไว้ว่า
ภิกษุทั้งหลาย เพราะว่าภิกษุนั้นไม่เห็นธรรม เมื่อไม่เห็นธรรมก็ไม่เห็นเราตถาคต
ในคำว่า ธมฺมํ น ปสฺสติ นั้น มีอธิบายว่า โลกุตตรธรรม 9 อย่าง ชื่อว่าธรรม ก็เธอไม่อาจจะเห็นโลกุตตรธรรมนั้นได้ ด้วยจิตที่ถูกอภิชฌาเป็นต้นประทุษร้าย เพราะไม่เห็นธรรมนั้น เธอจึงชื่อว่า ไม่เห็น ธรรมกาย สมจริงตามที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
ดูก่อนวักกลิ เธอจะมีประโยชน์อะไร ด้วยกายอันเปื่อยเน่านี้เธอได้เห็นแล้ว ดูก่อนวักกลิ ผู้ใดแลเห็นธรรม ผู้นั้นก็เห็นเราตถาคต ผู้ใดเห็นเราตถาคต ผู้นั้นก็เห็นธรรม ดังนี้ และว่าเราตถาคตเป็นธรรมภูต เราตถาคตเป็นพรหมภูตดังนี้ และว่าเป็น ธรรมกาย บ้าง เป็นพรหมกายบ้าง ดังนี้เป็นต้น
ในทางนิกายเถรวาท > หลักฐานคัมภีร์เถรวาท > คัมภีร์อื่น ๆ > คัมภีร์ ขุทฺทกนิกาย สุตฺตนิปาตฯ

คัมภีร์ ขุทฺทกนิกาย สุตฺตนิปาต อรรถกถาปรมตฺถโชติ กา ธนิยสุตฺตวณฺณนา ฉบับมหาจุฬาฯ หน้า 39 ปรากฏมีข้อความเกี่ยวกับธรรมกาย ว่า
อถ ธนิโย อเวจฺจปฺปสาทโยเคน ตถาคเต มูลชาตาย ปติฏฺฐตาย สทฺธาย ปญฺญจกฺขุนา ภควโต ธมฺมกายํ ทิสฺวา ธมฺมกายสญฺโจหิตหทโย จินฺเตสิ :- "พนฺธนานิ ฉินฺทึ, คพฺภเสยฺยา จ เม นตฺถี" ติ อวีจึ ปริยนฺตํ กตฺวา ยาว ภวคฺคา โก อญฺโญ เอวํ สีหนาทํ นทิสฺสติ อญฺญตฺร ภควตา, อาคโต นุ โข เม สตฺถาติ. (*** ข้ามข้อความบางส่วน ***) ตตฺถ ยสฺมา ธนิโย สปุตฺตทาโร ภควโต อริยมคฺคปฏิเวเธน ธมฺมกายํ ทิสฺวา โลกุตฺตรจกฺขุนา, รูปกายํ ทิสฺวา โลกิยจกฺขุนา สทฺธาปฏิลาภํ ลภิ, ตสฺมา อาห "ลาภา วต โน อนปฺปกา, เย มยํ ภควนฺตํ อทฺทสามา" ติ.-
มีคำแปลที่ปรากฏใน ขุทฺทกนิกาย สตฺตนิปาต อรรถกถาธนิยสูตร เล่ม 46 หน้า 84 ว่า
ลำดับนั้น นายธนิยะ เห็นแล้วซึ่ง ธรรมกาย ของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยปัญญาจักษุ ด้วยศรัทธา ซึ่งตั้งมั่นแล้ว อันเกิดขึ้นแล้วในพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นมูลด้วยความเลื่อมใสที่ไม่คลอนแคลน ผู้มีหทัยอัน ธรรมกาย ตักเตือนแล้ว คิดแล้วว่านับตั้งแต่อเวจีเป็นที่สุด จนถึงภวัครพรหม เว้นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสีย คนอื่นใครเล่าจักบันลือสีหนาทที่มีกำลังเช่นนี้ได้ พระศาสดาของเราเสด็จมาแล้วหนอ ด้วยความดำริว่า เราตัดเครื่องผูกทั้งหลายได้แล้ว และการนอนในครรภ์ของเราไม่มี (*** ข้ามข้อความบางส่วน ***) เพราะเหตุที่นายธนิยะพร้อมกับบุตรและภรรยาได้เห็น ธรรมกาย ของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยโลกุตตรจักษุ โดยการแทงตลอดอริยมรรค เห็นรูปกายของพระองค์ด้วยโลกิยจักษุ และกลับได้แล้วซึ่งสัทธาฉะนั้นเขาจึงกล่าวว่า เป็นลาภของข้าพระองค์ไม่น้อยหนอ ที่ข้าพระองค์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้า
ในทางนิกายเถรวาท > หลักฐานคัมภีร์เถรวาท > คัมภีร์อื่น ๆ > หนังสือมิลินทปัญหา (ฉบับแปลในมหามกุฏราชวิทยาลัย)

หนังสือมิลินทปัญหา (ฉบับแปลในมหามกุฏราชวิทยาลัย) สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (จวน อุฏฐายี) มีความข้อความเกี่ยวกับ ธรรมกาย ดังนี้
10. พุทธนิทัสสนปัญหาที่ 58
พระราชาตรัสถามว่า "พระพุทธเจ้ามีหรือ พระผู้เป็นเจ้า ?"

พระเถรเจ้าทูลตอบว่า "ขอถวายพระพร มีอยู่."

ร. "พระผู้เป็นเจ้าสามารถจะชี้ได้หรือว่า 'พระพุทธเจ้าอยู่ที่นี้ หรือที่นี้."

ถ. "พระผู้มีพระภาคปรินิพพานแล้ว ด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ (ดับหมดสิ้นเชื้อไม่มีเหลือ), อาตมภาพไม่สามารถที่จะชี้ได้ว่า 'อยู่ที่นี้หรือที่นี้."

ร. "ขอพระผู้เป็นเจ้าจงอุปมาให้ข้าพเจ้าฟัง."

ถ. "พระองค์จะทรงพระดำริเห็นความข้อนั้นเป็นไฉน: เปลวแห่งกองไฟอันใหญ่ที่ลุกโพลงอยู่ดับไปแล้ว พระองค์จะทรงสามารถชี้ได้หรือว่า 'อยู่ที่นี้หรือที่นี้."

ร. "ขอพระผู้เป็นเจ้าจงอุปมาให้ข้าพเจ้าฟัง."

ถ. "พระองค์จะทรงพระดำริเห็นความข้อนั้นเป็นไฉน: เปลวแห่งกองไฟอันใหญ่ที่ลุกโพลงอยู่ดับไปแล้ว พระองค์จะทรงสามารถชี้ได้หรือว่า 'อยู่ที่นี้หรือที่นี้."

ร. "ไม่สามารถเลย เพราะว่าเปลวไฟนั้นดับแล้ว ถึงความไม่มีบัญญัติเสียแล้ว."

ถ. "ข้อนั้นฉันใด, พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว ด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาติ, ใคร ๆ ไม่สามารถจะชี้ได้ว่า 'อยู่ที่นี้หรือที่นี้' ดังนี้. ก็แต่ว่าสามารถจะชี้ได้ด้วยธรรมกาย, เพราะว่าพระธรรม พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว.
ร. "พระผู้เป็นเจ้าช่างฉลาดจริง ๆ."