อำเภอจัตุรัส
การเปลี่ยนแปลงเขตปกครอง

พ.ศ. 2352 ปรากฎหลักฐานการตั้งเมือง “เมืองสี่มุม” ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 เป็นเมืองแรกที่ตั้งขึ้นในแถบลุ่มน้ำชี แต่ไม่ปรากฎหลักฐานแน่ชัดว่าเมืองนี้ก่อตั้งในปีใด ชื่อ พญาณริน ซึ่งเป็นเจ้าเมืองสี่มุมนั้นมีอยู่ในเอกสารตั้งแต่ปี พ.ศ.2354 (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.2 บัญชีปืนคาบศิลา จำหน่ายและคง จ.ศ.1186) ที่ตั้งเมืองบริเวณบ้านบัวพุยุ (หนองบัวใหญ่) และท่านได้ชักชวนราษฎรช่วยกันสร้างวัดขึ้นทางทิศใต้ของหมู่บ้าน ชื่อว่า วัดสว่างอารมณ์ หรือ “วัดปทุมชาติ” นับเป็นวัดแห่งแรกที่สร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม
พ.ศ. 2371 ลดอำนาจหัวเมืองขึ้น หลังกบฏเจ้าอนุวงศ์ “เมืองสี่มุม” มี พญาณริน เจ้าเมือง (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.3 บัญชีรายชื่อเจ้าเมือง จ.ศ.1190)
พ.ศ. 2372-2373 ราชสำนักกรุงเทพ ลดยศตำแหน่งเจ้าเมือง เป็น พระนรินทรสงคราม เปลี่ยนชื่อเมืองใหม่ “เมืองสี่มุม” ให้มีนามว่า เมืองจัตุรัส ตรงกับสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.3 บัญชีทองคำส่วย จ.ศ.1192)
พ.ศ. 2424 ย้ายเมือง ครั้งที่ 2 สมัยพระนรินทร์สงคราม(บุญเฮ้า) เจ้าเมืองจัตุรัส เนื่องจากเกิดน้ำท่วมใหญ่ ประกอบกับเกิดพุยุ(อหิวาตกโรค)ระบาดหนัก ท่านจึงได้ย้ายเมืองจัตุรัสจากบ้านหนองบัวใหญ่มาตั้งที่ บ้านกอก ซึ่งห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร ที่ตั้งศาลากลางเมืองอยู่บริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส
พ.ศ. 2433 หัวเมืองอีสานก่อนการปฏิรูป พระนรินทร์สงคราม(ทองดี) ตำแหน่งผู้ว่าราชการเมือง ขึ้นกับเมืองชนบท หัวเมืองลาวฝ่ายกลาง
วันที่ 25 พฤษภาคม 2442 ยุบเมืองจัตุรัส โดยจัดให้พระนรินทร์สงคราม(ทองดี) ผู้ว่าราชการเมืองเป็นนายอำเภอ ตั้งที่ว่าการอำเภอ ที่ศาลากลางเมืองจัตุรัส ขึ้นกับเมืองไชยภูมิ์ มณฑลนครราชสีมา อำเภอจัตุรัส มีท้องที่ในเขตการปกครองคือ ตำบลบ้านกอก ตำบลหนองบัวใหญ่ ตำบลกุดน้ำใส ตำบลหนองโดน ตำบลหนองบัวบาน ตำบลละหาน ตำบลบ้านขาม ตำบลบ้านเพชร ตำบลบ้านตาล และตำบลนายางกลัก
พ.ศ. 2446 ทางราชการได้ยุบอำเภอบำเหน็จณรงค์ เป็นตำบล เรียกว่า ตำบลบ้านชวน อำเภอจัตุรัส
พ.ศ. 2448 ตั้งกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส เป็น กิ่งอำเภอบ้านชวน
วันที่ 22 มีนาคม 2467 "กิ่งอำเภอบ้านชวน อำเภอจัตุรัส" มีตำบลในเขตการปกครองคือ ตำบลบ้านชวน ตำบลบ้านเพชร ตำบลดอนตาล และโอนพื้นที่ตำบลนายางกลัก อำเภอจัตุรัส มาขึ้นกับกิ่งอำเภอบ้านชวน
วันที่ 29 สิงหาคม 2481 ตั้งตำบลตาเนิน แยกออกจากตำบลละหาน
วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบ้านชวน อำเภอจัตุรัส เป็น กิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์
วันที่ 21 ธันวาคม 2485 ยุบตำบลหนองโดน รวมเข้ากับตำบลบ้านขาม ยุบตำบลหนองบัวใหญ่ รวมเข้ากับตำบลบ้านกอก ยุบตำบลกุดน้ำใส รวมเข้ากับตำบลบ้านกอก และตำบลบ้านขาม และยุบตำบลบ้านตาล รวมเข้ากับตำบลบ้านเพชร และตำบลบ้านชวน กิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลกุดน้ำใส แยกออกจากตำบลบ้านกอกและตำบลบ้านขาม ตั้งตำบลหนองโดน แยกออกจากตำบลบ้านขาม ตั้งตำบลหนองบัวใหญ่ แยกออกจากตำบลบ้านกอก ตั้งตำบลบ้านตาล แยกออกจากตำบลบ้านเพชร และตำบลบ้านชวน
วันที่  5 มิถุนายน 2499 ตั้งกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอบำเหน็จณรงค์
วันที่ 10 ธันวาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลจัตุรัส ในพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านกอก
วันที่  4 พฤษภาคม 2507 ตั้งตำบลหนองบัวระเหว แยกออกจากตำบลหนองบัวบาน
วันที่  5 กรกฎาคม 2508 ตั้งตำบลหนองฉิม แยกออกจากตำบลละหาน ตั้งตำบลหนองบัวโคก แยกออกจากตำบลบ้านขาม และตำบลกุดน้ำใส
วันที่ 13 กันยายน 2509 ขยายเขตสุขาภิบาลจัตุรัส ให้ครอบคลุมพื้นที่ที่มีความเจริญขึ้น
วันที่ 13 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลกะฮาด แยกออกจากตำบลตาเนิน
วันที่  31 กรกฎาคม 2515 ตั้งตำบลวังตะเฆ่ แยกออกจากตำบลหนองบัวระเหว
วันที่ 30 พฤษภาคม 2516 ตั้งตำบลท่ากูบ แยกออกจากตำบลหนองโดน
วันที่ 1 พฤศจิกายน 2519 ตั้งกิ่งอำเภอเทพสถิต มีเขตการปกครอง 3 ตำบล ตำบลวะตะแบก ตำบลนายางกลัก และตำบลห้วยยายจิ๋ว จากอำเภอบำเหน็จณรงค์ (เดิมเป็นท้องที่อำเภอจัตุรัส)
วันที่ 17 เมษายน 2521 ตั้งกิ่งอำเภอหนองบัวระเหว มีเขตการปกครอง 2 ตำบล ตำบลหนองบัวระเหว และตำบลวังตะเฆ่
วันที่ 28 สิงหาคม 2522 ตั้งตำบลห้วยแย้ แยกออกจากตำบลวังตะเฆ่ กิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส
วันที่ 13 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลโคกสะอาด แยกออกจากตำบลหนองบัวระเหว กิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส
วันที่ 31 มีนาคม 2526 ตั้งกิ่งอำเภอเทพสถิต อำเภอบำเหน็จณรงค์ (เดิมเป็นท้องที่อำเภอจัตุรัส) เป็น อำเภอเทพสถิต
วันที่ 18 กรกฎาคม 2527 ตั้งตำบลส้มป่อย แยกออกจากตำบลหนองบัวบาน
วันที่   5 สิงหาคม 2528 ตั้งตำบลซับใหญ่ แยกออกจากตำบลท่ากูบ
วันที่   7 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลรังงาม แยกออกจากตำบลหนองฉิม
วันที่  31 ธันวาคม 2530 ตั้งกิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอหนองบัวระเหว
วันที่ 19 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลตะโกทอง แยกออกจากตำบลท่ากูบ และตำบลซับใหญ่
วันที่  1 เมษายน 2535 ตั้งกิ่งอำเภอเนินสง่า มีเขตการปกครอง 4 ตำบล ตำบลตาเนิน ตำบลหนองฉิม ตำบลรังงาม และตำบลกะฮาด
วันที่ 28 ธันวาคม 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองบัวโคก ในพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัวโคก
วันที่  1 กรกฎาคม 2540 ตั้งกิ่งอำเภอซับใหญ่ มีเขตการปกครอง 3 ตำบล ตำบลซับใหญ่ ตำบลท่ากูบ และตำบลตะโกทอง
วันที่  26 กันยายน 2540 ตั้งกิ่งอำเภอเนินสง่า อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอเนินสง่า
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลจัตุรัส และ สุขาภิบาลหนองบัวโคก เป็น เทศบาลตำบลจัตุรัส และ เทศบาลตำบลหนองบัวโลก ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 1 พฤศจิกายน 2546 จัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้าน ดังนี้
(1) แยกบ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 7 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวบาน
(2) แยกบ้านโนนทอง หมู่ที่ 3 ตำบลบ้านกอก จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 17 บ้านโนนทอง
(3) แยกบ้านโนนฝาย หมู่ที่ 1 ตำบลหนองโดน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 11 บ้านโนนฝายเหนือ
วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2549 จัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้าน ครั้งที่ 2 ดังนี้
(1) แยกบ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 8 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวบาน
(2) แยกบ้านส้มป่อย หมู่ที่ 12 ตำบลส้มป่อย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 14 บ้านส้มป่อย
(3) แยกบ้านโคกโต่งโต้น หมู่ที่ 4 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านโคกโต่งโต้น
วันที่ 28 พฤษภาคม 2550 แยกบ้านหนองบัวรอง หมู่ที่ 3 ตำบลหนองบัวใหญ่ จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวรอง
วันที่  24 สิงหาคม 2550 ตั้งกิ่งอำเภอซับใหญ่ อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอซับใหญ่
วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2554 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวใหญ่ เป็น เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่