ภาษาผู้ไท
ลักษณะเด่นของภาษาผู้ไท

ภาษาผู้ไทมีลักษณะเด่นดังนี้
1. พยัญชนะ "ข,ฆ" /k/ ในภาษาไทยและลาว-อีสานบางคำ ออกเสียงเป็น ห, ฮ /h/ เช่น
| ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| แขน | แหน | เข็ม | เห็ม | ขัน (ขันน๊อต) | หัน | ขา | หา | ของ | หอง |
| ขน | หน | เข้า | เห้า | ขอด | ฮอด | ขอน (ขอนไม้) | หอน | ขึ้น | หึ้น |
| ฆ่า | ฮ่า | ขาด | หาด | เขี้ยว (ฟัน) | แห้ว | ขัดข้อง (ยุ่งเหยิง) | ห้อง | ข้อ | ห้อ |
| ขาย | หาย | เขา (สัตว์) | เหา | เขียว | เขว | ขาว | หาว |  |  |
2. เสียงสระ "ใ" ออกเสียงเป็น "เออ" และสระ "ไ" บางคำก็ออกเสียงเป็น "เออ" เช่น
| ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ใกล้ | เค่อ | ไหน (ไส "ลาว") | เซอ, ซิเลอ, เนอเฮอ, ตะเลอ | ใต้ | เต้อ | ใช้ | เซ้อ | ใน | เนอ, เด้อ |
| ใจ | เจ๋อ | ใหม่ | เมอ | ไต | เต๋อ | ใส่ | เส่อ | ให้ | เห้อ |
| ใคร (ไผ "ลาว") | เพอ | ใหญ่ | เญอ | บวม (ไค่ "ลาว") | เค้อ | ใบ | เบ๋อ |  |  |
3. ภาษาผู้ไทไม่มีสระผสม เอือ อัว เอีย ใช้แต่เพียงสระเดี่ยว เช่นเดียวกับภาษาไทลื้อ ไทขืน เช่น
| ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เขียด | เขด | เรือ | เฮอ | เรียน | เฮน, สอน | บ่วง (ช้อน) | โบ่ง | ม้วน | โม้น |
| เกวียน | เก๋น | สวน | โสน | เขี่ย | เข่ | เลี้ยว | เล้ว | เมีย | เม |
| เหยียบ | เหย่บ | เงื่อน | เงิ้น | เปลื้อน | เปิ้น | หนวด | โนด | ผัว | โผ |
4. คำที่ใช้สระเสียงยาวและสะกดด้วย "ก" จะเปลี่ยนเป็นสระเสียงสั้น ไม่ออกเสียง "ก" เช่นเดียวกับภาษาไทถิ่นใต้ฝั่งตะวันตก และภาษาไทดำ ไทขาว พวน เช่น
*ลูก = ลุ
 *บอก = เบ๊าะ
 *แตก = แต๊ะ
 *ตอก = เต๊าะ
 *ลอก = เลาะ, ลู่น
 *ลวก = โหละ
 *หนอก = เนาะ
 *ยาก = ญ๊ะ
 *ฟาก,ฝั่ง = ฟ๊ะ 
 *หลีก = ลิ
 *ปีก = ปิ๊
 *ราก =ฮะ
 *กาก=ก๊ะ
 *อยาก = เยอะ
 *เลือก = เลอะ
 *น้ำเมือก = น้ำเมอะ
 *น้ำมูก = ขี้มุ
 *ผูก = พุ
 *หยอก = เยาะ
 *หมอก = เมาะ
 *ดอกไม้ = เด๊าะไม้
 *ศอก = เซาะ
 *หนวก = โนะ
 *ถูก(ถืก ในภาษาลาว) = ทึ
 *ปลูก = ปุ
 *ปลวก = โปะ
 *หูก(ทอผ้า) = หุ
5. ภาษาผู้ไทใช้คำที่แสดงถึงการปฏิเสธว่า มี,หมี่ หรือเมื่อพูดเร็วก็จะออกเสียงเป็น มิ เช่นเดียวกับภาษาไทยโบราณ ภาษาจ้วง (bou,mi) และภาษาลื้อบางแห่ง เช่น
*ไม่ได้ = มีได้
 *ไม่บอก = มีเบ๊าะ
 *ไม่รู้ = มีฮู้, มีฮู้จัก,มีจัก
 *ไม่เห็น = มีเห็น
 *ไม่พูดไม่จา = มีเว้ามีจา
 *ไม่ไป = มีไป
 *ไม่เข้าใจ = มีเฮ่าเจ๋อ
6. คำถามจะใช้แตกต่างจากภาษาไทยดังนี้
*อะไร = เผอ,ผะเหลอ,ผิเหลอ
 *เป็นอะไร = เป๋นเผอ,เป๋นผะเหลอ
 *ทำไม = เอ็ดเผอ
 *ไหน = เซอ,ซิเลอ,เน้อเฮอ
 *อันไหน = อันเลอ
 *ใคร = เผ่อ,ผู้เลอ
 *เท่าไหร่,แค่ไหน = ท้อเลอ,ฮาวเลอ,ค้าเลอ
 *อย่างไร = แนวเลอ,สะเลอ
 *ทำยังไง = เอ็ดสะเลอ
 *เมื่อไหร่ = บาดเลอ,ญามเลอ,มื่อเลอ
 *ไหม,หรือปล่าว = เบาะ,ยูเบาะ,ยูติ๊
 *ล่ะ = เด๋
7. คำว่า จัก หรือ จะ ในภาษาไทย ภาษาผู้ไท
จะใช้คำว่า หละ เช่น 
 *เธอจะไปไหน = เจ้าหละไปซิเลอ
 *ฉันกำลังจะพูด = ข้อยทมหละเว้า
 *คุณจะกลับกี่โมง = เจ้าหละเมอจักโมง
 *เขาจะคุยกันเรื่องอะไร = เขาหละแอ่นเด๋วเลิ้งเผอ
___(ข้อ 8 เป็นต้นไปเป็นเพียงปลีกย่อย)___
8. บางคำมีการออกเสียงต่างจากภาษาไทย ดังนี้
1) ค เป็น ซ เช่น คง = ซง, ครก = ซก
   2) ด เป็น ล เช่น = สะดุ้ง (เครื่องมือ หาปลาชนิดหนึ่ง) = จะลุ่ง
   3) อะ เป็น เอะ เช่น มัน (หัวมัน) = เม็น, มันแกว = เม็นเพา-โหเอ็น, มันเทศ = เม็นแกว
   4) เอะ เป็น อิ เช่น เล่น = ดิ้น, เด็กน้อย=ดิกน้อย, เหล็กไล (ตะปู) = ลิ๊กไล
   5) เอีย เป็น แอ,เอ เช่น เหี่ยว = แห่ว, เขี้ยว = แห้ว, เหยี่ยว = แหลว,เตี้ย = เต้,เลีย = เล,เรียง = เรง,เฮง, เขียง = เขง,เหง, เที่ยว = เท้ว, เหลียว = เหลว
   6) สระเสียงสั้นในภาษาไทยบางคำกลายเป็นสระเสียงยาวในภาษาผู้ไท เช่น ลิง = ลีง, ก้อนหิน = มะขี้หีน, กลิ้ง = กะลี้ง, ผิงไฟ = ฝีงไฟ,หลุด = หลูด,ปิ้ง = ปี้ง
   7) อิ เป็น อึ เช่น กลิ่น = กึ่น คิด = คึด/ฮึด
9. คำเฉพาะถิ่น เป็นคำที่มีใช้เฉพาะในภาษาผู้ไท และอาจมีใช้ร่วมกับภาษาอื่นที่เคยมีวัฒนธรรมร่วมกัน เช่น
*ดวงตะวัน = ตะเง็น, ขี้โก๊
 *ดวงเดือน = โต๊ต่าน, เดิ๋น, ต๊อ
 *ประตูหน้าต่าง = ตู่บอง,ปะตู่บอง, ป่องเย่ม
 *ขี้โม้ = ขี้จะหาว
 *ขึ้นรา = ตึกเหนา
 *น้ำหม่าข้าว = น้ำโม๊ะ
 *สวย = ซับ,งาม
 *ตระหนี่,ขี้เหนียว = อีด, ขี้อีด, ขี้ถี่
 *ประหยัด = ติ้กไต้, ตั๊กไต้
 *หัวเข่า = โหโค้ย
 *ลูกอัณฑะ = มะขะหลำ
 *หัวใจ = เจ๋อ,โหเจ๋อ
 *หน้าอก = เอิ๊ก,อ๋าง
 *เหงือก = เฮ๊อะ
 *ตาตุ่ม = ปอเผอะ,ปอมเผอะ
 *ท้ายทอย = ง้อนด้น,กะด้น
 *หน้าผาก = หน้าแก่น,หน้าผะ
 *เอว = โซ่ง,กะโท้ย,แอ๋ว
 *ถ่านก่อไฟ = ก่อมี่,ขี้ก่อมี่
 *พูดคุย,สนทนา = แอ่น,เว้าจ๋า
 *เกลี้ยกล่อม = โญะ, เญ๊า
 *หัน = ปิ่น,(ภาษาลาวว่า งวก)
 *ย้ายข้าง = อวาย, ว้าย (ภาษาลาวว่า อ่วย)
 *ขอร้อง,วิงวอน = แอ่ว,แอบ
 *กันนักกันหนา = กะดักกะด้อ
 *มาก,ยิ่ง = แฮง,กะดักกะด้อ-กะด้อ,หลาย
 *ไม่ใช่ = มิแม้น
 *จริง = เพิ้ง,แท้
 *นึกว่า = ตื่อหวะ, กะเด๋วหวะ, เด๋วหวะ
 *พะวงใจ = ง้อ,คึดง้อ
 *อุทานไม่พอใจ = เยอ! เยอะ!
 *ไปโดยไม่หันกลับมา = ไปกิ่นๆ, ไปกี่ดี่ๆ
 *สั้น = สั้น, กิ๊ด, ขิ้น
 *ยาว = ญ๊าว, สาง
 *ปิด = ปิด, อัด, ฮี, กึด, งับ
 *เปิด = เปิด, ไข, อ้า
 *อวด = โอด,เอ้
 *ขวด = โขด
 *ถั่ว = โถ่
 *ถั่วฝักยาว = โถ่ฟั้กญ๊าว
 *กระดุม = มะติ่ง
 *ตุ้มหู = ด๊อก
 *ถุงย่าม = ถง
 *ก่อไฟ = ดังไฟ
 *เกลือ = เก๋อ
 *มะเขือ = มะเขอ
 *โรงเรียน = โรงเรน,โฮงเฮน
 *เรือน = เฮิน
 *กล้วย = โก้ย
 *ใบไม้ = เบ๋อไม้
 *ใบตองกล้วย = เบ๋อต๋องโก้ย
 *กุ้ง = จุ้ง
 *มุ้ง = สุ้ด
 *วิ่ง = แล่น,เต้น
 *ทับ = เต็ง
 *กดไว้ = เญ๊นไว้
 *เทน้ำ = เถาะน้ำ,เหญ้นน้ำ
 *คว่ำ = ว่ำ
 *กลับบ้าน = เมอบ้าน,เมอเฮิน
 *รอคอย = คอง,ถ้า
 *ล้างหน้า = โส่ยหน้า
 *ปวดหัว = เจ๊บโห
 *ปลาไหล = เหย่น, ป๋าเหย่น
 *ไส้เดือน = ไส้เดิ๋น,ขี้เดิ๋น
 *ผีเสื้อ = แมงกะเบ้อ
 *เหนือ(ทิศ) = เหนอ
 *เสื้อ = เส้อ
 *โกหก = ขี้โตะ
 *มองไม่เห็น(มืด) = มิเห็นฮุ้ง
 *ค้างคาว = บิ้ง
 *สั่น(หนาว)= เส่น
 *ข้าวโพด = ซะลี
 *ผด,ผื่น = หมืน
 *เหนียว = เน๋ว
 *ข้าวเหนียว = เข้าเน๋ว
 *ลื่น = มื้น
 *ลื่นล้ม = ผะหลาด
 *ขึ้นต้นไม้ = หึ้นก๊กไม้,บื๋นก๊กไม้
 *ไม้กวาด = ไม้ฟอย
 *สะพาน = โข
 *สงสาร = เยอะดู๋
 *ซื่อบื้อ,โง่ = เบ้อ,ขี้เบ้อ
 *นาน = เหิง
 *หมวก = โหมก
 *สุกงอม (ผลไม้) = อิ้ม
 *โกรธ,โมโห = ฮ้าย