stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
โทกูงาวะ อิเอยาซุ
สมัยของโอดะ โนบูนางะ > สงครามกับตระกูลทาเกดะ

เมื่อรวบรวมอำนาจในแถบคันไซได้อย่างเป็นปึกแผ่นแล้ว โอดะ โนบูนางะ ได้เบนความสนใจไปยังแถบคันโตในทางตะวันออก ซึ่งในขณะนั้นตระกูลทาเกดะ (武田) กำลังเรืองอำนาจ มีทาเกดะ ชิงเง็ง (武田信玄) และทาเกดะ คัตสึโยริ (武田勝頼) บุตรชาย เป็นผู้นำ ในค.ศ. 1572 ทาเกดะ ชิงเง็ง ได้ยกทัพเข้าบุกแคว้นโทโตมิ (遠江) อันเป็นดินแดนของตระกูลโทกูงาวะ ในยุทธการมิกะตะงะฮะระ (三方ヶ原の戦い) จังหวัดชิซูโอกะในปัจจุบัน แม้จะได้รับกำลังเสริมจากโอดะ โนบูนางะ แต่การสู้รบในครั้งนี้เป็นความพ่ายแพ้ครั้งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอิเอยาซุ จนต้องหลบหนีออกจากสมรภูมิพร้อมกำลังพลเพียงหยิบมือ แต่โชคดีที่ในปีต่อทาเกดะ ชิงเง็ง ได้เสียชีวิตลงในค.ศ. 1573 ในค.ศ. 1575 คัตสึโยริบุตรชายได้ยกทัพมาล้อมปราสาทนะงะชิโนะ (長篠) ในแคว้นมิกาวะ (จังหวัดไอจิในปัจจุบัน) ซึ่งดูแลป้องกันโดยโอกูไดระ ซาดามาซะ (奥平貞昌) ทั้งอิเอยาซุและโอดะ โนบูนางะต่างส่งทัพของตนเข้ากอบกู้ปราสาทอย่างเต็มที่ จนกระทั่งประสบชัยชนะสามารถขับทัพของตระกูลทาเกดะออกไปได้
กล่าวถึงนางสึกิยามะ ภรรยาของอิเอยาซุ มักจะมีปัญหาขัดแย้งกับลูกสะใภ้อยู่เสมอ คือท่านหญิงโทะกุ ภรรยาของโนบุยะซุ จนกระทั่งในปี 1579 ท่านหญิงโทะกุทนไม่ได้จึงเขียนจดหมายฟ้องโอดะ โนบูนางะ บิดาของตน ว่านางสึกิยามะ ซึ่งเป็นคนจากตระกูลอิมางาวะ ได้ติดต่อและสมคบคิดกับทาเกดะ คัตสึโยริ ในการทรยศหักหลังท่านโอดะ เมื่อทราบเรื่องอิเอยาซุได้มีคำสั่งให้กักขังนางสึกิยามะภรรยาเอกของตนไว้ ต่อมาไม่นานจึงมีคำสั่งจากโอดะ โนบูนางะ ให้โนบุยะซุ บุตรชายคนโตของอิเอยาซุ กระทำการเซ็ปปุกุ และประหารชีวิตนางสึกิยามะ ในข้อหาทรยศสมคบคิดกับตระกูลทาเกดะ อิเอยาซุจึงจำต้องสั่งประหารชีวิตภรรยาและบุตรชายของตนไป แต่ในปีเดียวกันนั้นเอง นางไซโง (西郷の局) ภรรยาน้อยคนโปรดของอิเอยาซุ ได้ให้กำเนิดบุตรชายคนที่สาม คือ นากามารุ หรือภายหลังคือ โทกูงาวะ ฮิเดตาดะ (徳川秀忠)
ในค.ศ. 1582 ทัพผสมของตระกูลโอดะและตระกูลโทกูงาวะ เอาชนะทัพของทาเกดะ คัตสึโยริได้ ในยุทธการเท็มโมะกุซัน (天目山の戦い) (จังหวัดยามานาชิในปัจจุบัน) คัตสึโยริได้กระทำการเซ็ปปุกุหลังจากที่พ่ายแพ้ เป็นอวสานของตระกูลทาเกดะ
สมัยของโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ

ในค.ศ. 1582 โอดะ โนบูนางะ ถูกลอบสังหารที่วัดฮนโน โดยอาเกจิ มิตสึฮิเดะ ในเวลานั้นอิเอยาซุพำนักอยู่ที่บริเวณใกล้กับเมืองโอซากะในปัจจุบัน พร้อมกับกำลังพลเพียงน้อยนิด เกรงว่าตนจะถูกลอบสังหารจึงได้เดินทางอย่างหลบซ่อนกลับไปยังปราสาทโอกาซากิ เมื่อถึงแคว้นของตนแล้วก็ได้ทราบข่าวว่า ฮาจิบะ ฮิเดโยชิ (羽柴秀吉 ภายหลังคือ โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ) ได้ทำการสังหารอาเกจิ มิตสึฮิเดะ ไปเสียแล้ว และได้ทำการยึดอำนาจเพื่อขึ้นปกครองญี่ปุ่น แต่อิเอยาซุในฐานะที่เป็นข้ารับใช้คนสำคัญของโอดะ โนบูนางะ และมีกำลังพลมาก ยังเป็นอุปสรรคขัดขวางการเถลิงอำนาจของฮาจิบะ ฮิเดโยชิ จนกระทั่งเมื่อโอดะ โนบุกะสึ (織田信雄) บุตรชายคนที่สองของโอดะ โนบูนางะ ซึ่งไม่พอใจการยึดอำนาจของฮิเดโยชิและต้องการที่จะสืบทอดตระกูลโอดะ จึงได้มาขอความช่วยเหลือจากอิเอยาซุ ไดเมียวผู้ยิ่งใหญ่ทั้งสองจึงสู้รบกันในยุทธการโคะมะกิและนะงะกุเตะ (小牧・長久手の戦い) ในค.ศ. 1584 แต่ไม่ปรากฏมีผู้แพ้ชนะเสียทีทั้งสองฝ่ายจึงเจรจาสงบศึก โดยที่ตระกูลโทกูงาวะยอมที่จะเป็นพันธมิตรของฮิเดโยชิ และฮิเดโยชิได้ส่งน้องสาวของตนคือ ท่านหญิงอาซาฮิ (朝日姫) มาเป็นภรรยาเอกคนใหม่ของอิเอยาซุ
ทั้งโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ และโทกูงาวะ อิเอยาซุ ต่างหวาดระแวงกันตลอดมา โดยเฉพาะในคราวสงครามกับตระกูลโฮโจ (Hōjō, 北条) ในค.ศ. 1590 ในแถบคันโต อิเอยาซุได้เคยเป็นพันธมิตรกับโฮโจ อุจิมะซะ (Hōjō Ujimasa, 北条氏政) เมื่อครั้งสงครามกับตระกูลทาเกดะ และได้ยกบุตรสาวของตนคือ ท่านหญิงโทะกุ (Toku-hime, 督姫) ให้ไปแต่งงานกับโฮโจ อุจินะโอะ (Hōjō Ujinao, 北条氏直) ทายาทของโฮโจ อุจิมาซะ ฮิเดโยชิทราบความจริงข้อนี้เป็นอย่างดี และแม้จะขอทัพตระกูลโทกูงาวะเป็นกำลังสำคัญแต่ก็มีความหวาดระแวงอย่างมาก จึงร้องขอให้อิเอยาซุส่งบุตรชายคือ นากะมารุ มาเป็นตัวประกันที่ปราสาทโอซากะ การล้อมปราสาทโอดาวาระของตระกูลโฮโจ จบลงด้วยชัยชนะของฝ่ายโทโยโตมิ และโฮโจ อุจิมะซะได้กระทำการเซ็ปปุกุ ชัยชนะในครั้งนี้ทำให้ฮิเดโยชิเข้าควบคุมแถบคันโตได้อย่างสมบูรณ์ หลังจากศึกในครั้งนี้ฮิเดโยชิได้ตอบแทนอิเอยาซุ ด้วยการขับตระกูลโทกูงาวะออกจากแคว้นมิกาวะ อันเป็นฐานที่มั่นของตระกูลโทกูงาวะมาเกือบหนึ่งร้อยปี และมอบดินแดนทางแถบคันโตอันห่างไกลและกันดารที่เคยเป็นของตระกูลโฮโจให้ปกครอง อิเอยาซุจึงได้เลือกปราสาทเอโดะ เป็นฐานที่มั่นใหม่ของตระกูลโทกูงาวะ
อิเอยาซุยังได้หลีกเลี่ยง ที่จะส่งกองทัพของตนเข้าร่วมการรุกรานอาณาจักรโชซ็อน (การรุกรานเกาหลีของญี่ปุ่น (พ.ศ. 2135-2141)) ของฮิเดโยชิในค.ศ. 1592 เป็นรักษากำลังทหารของตนเอง ไม่ให้เสียไปกับสงครามที่ไม่คุ้มค่า
ยุทธการที่เซกิงาฮาระ

บทความหลัก: ยุทธการที่เซกิงาฮาระ
ในค.ศ. 1598 ไทโค โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ถึงแก่อสัญกรรมด้วยความชราภาพ เหลือบุตรชายคือ โทโยโตมิ ฮิเดโยริ (豊臣秀頼) อายุเพียงห้าปี สืบทอดตระกูลโทโยโตมิต่อมา ก่อนจะถึงแก่อสัญกรรมฮิเดโยชิผู้ซึ่งเกรงว่าบุตรชายของตนอายุน้อยจะถูกบรรดาไดเมียวผู้ทรงกำลังแก่งแย่งอำนาจไป ถึงได้แต่งตั้งให้ไดเมียวที่มีกำลังมากที่สุดจำนวนห้าคนเป็น ผู้อาวุโสทั้งห้า หรือ โกะไทโร (五大老) เป็นผู้สำเร็จราชการแทน ประกอบด้วย โทกูงาวะ อิเอยาซุ, มาเอดะ โทชิอิเอะ (前田利家), โมริ เทรูโมโตะ (毛利輝元), อูเอซูงิ คางากัตสึ (上杉景勝) และอุกิตะ ฮิเดอิเอะ (宇喜多秀家) และฮิเดโยชิยังให้โงะไทโรกระทำการสัตย์สาบานว่าจะคอยช่วยเหลือฮิเดโยริบุตรชายของตนจนกว่าจะเติบใหญ่
อย่างไรก็ตามเมื่อไทโคฮิเดโยชิถึงแก่อสัญกรรมไปแล้ว เกิดความระแวงสงสัยและการคาดการณ์ว่าอิเอยาซุจะยึดอำนาจขึ้นเป็นผู้ปกครองญี่ปุ่นเสียเอง จึงเกิดกลุ่มขุนนางตระกูลโทโยโตมิที่ต่อต้านอำนาจของอิเอยาซุ นำโดยอิชิดะ มิตสึนาริ คนรับใช้คนสนิทของไทโคฮิเดโยชิ ฝ่ายอิเอยาซุไม่รอช้าได้จัดเตรียมเสาะแสวงหาพันธมิตรต่างๆไว้ล่วงหน้าก่อนแล้ว ในค.ศ. 1599 มาเอดะ โทชิอิเอะ ขุนนางที่อาวุโสที่สุดในโงะไทโรซึ่งคอยเป็นผู้ไกล่เกลี่ยได้ถึงแก่อสัญกรรมลง ทำให้บรรดาขุนนางซะมุไรในญี่ปุ่นแบ่งออกเป็นสองฝ่ายอย่างชัดเจน คือ
ฝ่ายของมิตสึนาริ ประกอบด้วยไดเมียวจากทางตะวันตกของญี่ปุ่นเป็นส่วนใหญ่ จึงเรียกว่า ฝ่ายทัพตะวันตก (西軍 ไซงุง) ได้แก่ อิชิดะ มิตสึนาริ, โมริ เทรูโมโตะ, อูเอซูงิ คางากัตสึ, อุกิตะ ฮิเดอิเอะ, ฯลฯ
ฝ่ายของอิเอยาซุ ประกอบด้วยไดเมียวจากทางตะวันออกของญี่ปุ่นเป็นส่วนใหญ่ จึงเรียกว่า ฝ่ายทัพตะวันออก (東軍 โทงุง)
ในค.ศ. 1600 อูเอซูงิ คางากัตสึ ได้แสดงความกระด้างกระเดื่องต่ออิเอยาซุอย่างชัดเจน โดยการสะสมกำลังพลและสร้างป้อมปราการโดยไม่ได้รับอนุญาต อิเอยาซุจึงยกทัพหมายจะปราบตระกูลอูเอซูงิ แต่ในเวลาเดียวกันนั้นเองได้ทราบข่าวว่ามิตสึนาริมีความเคลื่อนไหวในแถบคันไซ ยึดปราสาทฟูชิมิ ในนครเกียวโตอันเป็นศูนย์การปกครองของโทโยโตมิ ทำให้อิเอยาซุเปลี่ยนใจยกทัพไปทางตะวันตกเพื่อเข้ายึดปราสาทโอซากะอันเป็นที่อยู่ของโทโยโตมิ ฮิเดโยริ โดยอิเอยาซุเดินทัพมาตามเส้นทางโทไก (東海道) เลียบมาตามชายฝั่งทางด้านใต้ของเกาะฮอนชู และให้ฮิเดตาดะทายาทของตนเดินทัพไปตามเส้นทางนากะเซ็น (Nakasen-dō, 中山道) เพื่อไปสมทบกันที่โอซากะ แต่มิตสึนาริทราบข่าวการยกทัพของอิเอยาซุ จึงได้ยกทัพออกจากเกียวโตมาพบกับทัพของอิเอยาซุที่ทุ่งเซกิงาฮาระ (関ヶ原) ในจังหวัดกิฟุในปัจจุบัน
ในสมรภูมิ อิเอยาซุได้เกลี้ยกล่อมให้ขุนพลฝ่ายทัพตะวันตกคนหนึ่ง ชื่อว่า โคบายากาวะ ฮิเดอากิ (小早川秀秋) ทรยศเปลี่ยนฝ่ายมาเข้ากับฝ่ายตะวันออก ทำให้ทัพฝ่ายตะวันตกต้องพ่ายแพ้ในการรบที่เซกิงาฮาระ อิชิดะ มิตสึนาริ ถูกจับกุมตัวได้และถูกประหารชีวิต
ยุทธการเซกิงาฮาระเป็นยุทธการที่มีความสำคัญที่สุด และเป็นการสู้รบระหว่างซะมุไรอย่างมหึมาครั้งสุดท้าย ในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ชัยชนะยุทธการเซกิงาฮาระ มีอำนาจเหนือญี่ปุ่นอย่างเบ็ดเสร็จ ปราศจากไดเมียวผู้ใดที่สามารถต่อต้านอำนาจ
โชกุนอิเอยาซุ

เนื่องจากโทกูงาวะ อิเอยาซุ สามารถอ้างการสืบเชื้อสายไปถึงตระกูลมินาโมโตะของจักรพรรดิเซวะ หรือ เซวะ เก็นจิ (清和源氏) ได้ จึงเข้าข่ายมีสิทธิ์สามารถดำรงตำแหน่งโชกุนได้ ในค.ศ. 1603 โทกูงาวะ อิเอยาซุ จึงได้รับการแต่งตั้งจากราชสำนักเกียวโต ให้ดำรงตำแหน่งเซอิไทโชกุน (征夷大将軍) เป็นปฐมโชกุนแห่งตระกูลโทกูงาวะ หรือรัฐบาลเอโดะ อันจะปกครองประเทศญี่ปุ่นไปอีกประมาณสองร้อยห้าสิบปี โดยมีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่นครเอโดะหรือโตเกียวในปัจจุบัน
อิเอยาซุได้อ้างอำนาจการปกครองเหนือไดเมียวทั้งหมดที่เหลืออยู่ในญี่ปุ่น โดยให้ไดเมียวเหล่านั้นมากระทำสัตย์สาบาทเป็นข้ารับใช้ของบะกุฟุ โดยอิเอยาซุได้จำแนกไดเมียวออกเป็นสองกลุ่ม ได้แก่ ไดเมียวฟุได (Fudai, 譜代) คือไดเมียวที่เป็นข้ารับใช้เก่าแก่ของตระกูลโทกูงาวะมาแต่สมัยเซ็งโงะกุ หรือตระกูลที่เข้ามาเป็นข้ารับใช้ของตระกูลโทกูงาวะก่อนยุทธการเซกิงาฮาระ และไดเมียวโทซามะ (外様) คือไดเมียวที่ไม่ได้เป็นข้ารับใช้ของตระกูลโทกูงาวะ หรือเข้ามาเป็นข้ารับใช้ของตระกูลโทกูงาวะหลังยุทธการเซกิงาฮาระ โชกุนอิเอยาซุได้มอบดินแดนแคว้นๆต่างๆให้ไดเมียวเหล่านี้ไปปกครอง เรียกว่า ฮัน (藩) โดยโชกุนอิเอยาซุได้มอบฮันในจุดยุทธศาสตร์สำคัญให้ไดเมียวจากตระกูลโทกูงาวะหรือไดเมียวฟุไดไปปกครอง ส่วนไดเมียวโทซามะนั้น ก็คือเจ้าครองแคว้นไดเมียวทั้งหลายในสมัยเซ็งโงะกุ ซึ่งมีอาณาเขตกว้างใหญ่อยู่ก่อนแล้ว
ในช่วงต้นศตวรรษที่สิบเจ็ด ได้มีชาติตะวันตกชาติใหม่มาติดต่อขอทำการค้ากับญี่ปุ่น ได้แก่ฮอลันดาและอังกฤษ ซึ่งมาถึงเมืองนางาซากิในค.ศ. 1600 โดยโชกุนอิเอยาซุได้ให้นายวิลเลียม อดัมส์ (William Adams) ชาวอังกฤษต่อเรือแบบตะวันตกให้แก่ญี่ปุ่นเป็นลำแรกจนสำเร็จในค.ศ. 1604 นับแต่นั้นมาโชกุนอิเอยาซุจึงอนุญาตให้พ่อค้าต่างๆล่องเรือสำเภาแบบตะวันตกไปค้าขายยังอาณาจักรต่างๆในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เรียกว่า เรือตราแดง (朱印船) โชกุนอิเอยาซุดำเนินนโยบายเป็นมิตรกับฮอลันดาและอังกฤษ ในขณะเดียวกันก็พยายามที่จะขับไล่มิชชันนารีชาวโปรตุเกสและสเปนอันเป็นคู่แข่งการค้าของฮอลันดา ขับไล่และปราบปรามชาวคาทอลิก
บั้นปลายชีวิต

ในค.ศ. 1605 โชกุนอิเอยาซุได้สละตำแหน่งโชกุนให้แก่โทกูงาวะ ฮิเดตาดะ บุตรชายที่เป็นทายาทของตน โดยที่อำนาจการปกครองที่แท้จริงยังคงอยู่ที่อิเอยาซุ เปลี่ยนมาดำรงตำแหน่งเป็นโอโงโช (大御所) หรือโชกุนผู้สละตำแหน่ง และย้ายมาพำนักที่ปราสาทซุมปุ (อันเป็นปราสาทที่อิเอยาซุเคยพำนักเมื่อครั้งเป็นตัวประกันของตระกูลอิมางาวะ) โดยการยกให้โชกุนฮิเดตาดะบริหารปกครองอยู่ที่นครเอโดะ ทำให้โอโงโชอิเอยาซุสามารถจัดการกับการค้าขายกับชาติตะวันตกได้ ในค.ศ. 1609 โอโงโชอิเอยาซุออกประกาศอนุญาต ให้บริษัทอินเดียตะวันออกของฮอลันดา เข้ามาตั้งสถานีการค้าที่เมืองท่าฮิระโดะ นอกชายฝั่งเมืองท่านางาซากิ อันเป็นจุดเริ่มต้นของการค้าขายระหว่างญี่ปุ่นกับฮอลันดาไปอีกสองร้อยห้าสิบปี (ชาวฮอลันดายังคงอยู่ที่ฮิระโดะจนกระทั่งถูกย้ายออกไปที่เกาะเดะจิมะในสมัยของโชกุนโทกูงาวะ อิเอมิตสึ)
ในค.ศ. 1614 เกิดข่าวลือว่าโทโยโตมิ ฮิเดโยริ บุตรชายของโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ซึ่งได้เติบใหญ่อยู่ที่ปราสาทโอซากะ ได้วางแผนกับมารดาของตนคือ นางโยะโดะ (淀殿) ซ่องซุมกำลังคนเพื่อที่จะฟื้นฟูตระกูลโทโยโตมิให้กลับมาปกครองญี่ปุ่นอีกครั้ง ในค.ศ. 1615 โอโงโชอิเอยาซุร่วมกับโชกุนฮิเดตาดะ ยกทัพขนาดมหึมาไปทำการล้อมปราสาทโอซากะ ในฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาว จนกระทั่งฝ่ายโทโยโตมิพ่ายแพ้ ฮิเดโยริกระทำการเซ็ปปุกุเสียชีวิต โดยท่านหญิงเซ็ง (千姫) ภรรยาของฮิเดโยริผู้ซึ่งเป็นหลานสาวของอิเอยาซุได้รับการช่วยเหลือออกมาก่อน
โอโงโชโทกูงาวะ อิเอยาซุ ถึงแก่อสัญกรรมในค.ศ. 1616 ที่ปราสาทซุนปุ อายุ 73 ปี หลังจากที่ถึงแก่อสัญกรรมแล้วโทกูงาวะ อิเอยาซุ ได้รับการยกย่องให้เป็นเทพเจ้า มีชื่อว่า โทโช ไดงนเง็น ( 東照大権現) เป็นพระโพธิสัตว์ที่ลงมาโปรดสัตว์บนโลกมนุษย์ มีศาลเจ้าคือ ศาลเจ้านิกโกโทโช ในเมืองนิกโก
ครอบครัว

บิดา: มัตสึไดระ ฮิโรตาดะ (松平広忠 ค.ศ. 1529 - 1549)
มารดา: นางโอะได-โนะ-กะตะ (於大の方 ค.ศ. 1528 - 1602)
ภรรยาเอก: นางสึกิยามะ-โดโนะ (築山殿 ค.ศ. 1542 - 1579) บุตรสาวของเซะกิงุชิ ชิกานางะ (関口親永 )
บุตรชายคนแรก: มัตสึไดระ โนบุยะซุ (松平信康 ค.ศ. 1559 - 1579)
บุตรสาวคนแรก: คะเมะ-ฮิเมะ (亀姫 ค.ศ. 1560 - 1625) สมรสกับ โอกูไดระ โนบุมะซะ (奥平信昌)
ภรรยาเอก: นางอะซะฮิ-ฮิเมะ (朝日姫 ค.ศ. 1543 - 1590) น้องสาวของโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ
ภรรยาน้อย: โคโตกุ-โนะ-สึโบเนะ (小督局 ค.ศ. 1548 - 1620) หรือนางโชโช-อิง (長勝院 )
บุตรชายคนที่สอง: ยูกิ ฮิเดยาซุ (結城秀康 ค.ศ. 1574 - 1607) ไปเป็นบุตรบุญธรรมของโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ และต่อมาเป็นบุตรบุญธรรมของยูกิ ฮะรุโตะโมะ (結城晴朝)
ภรรยาน้อย: ไซโง-โนะ-สึโบเนะ (西郷局 ค.ศ. 1552 - 1589)
บุตรสาวคนที่สอง: ท่านหญิงโทกุ (督姫 ค.ศ. 1565 - 1615) สมรสกับ โฮโจ อุจินะโอะ (北条氏直) และต่อมาสมรสกับอิเกะดะ เทะรุมะซะ (池田輝政)
บุตรชายคนที่สาม: โทกูงาวะ ฮิเดตาดะ (ค.ศ. 1579 - 1632) โชกุนคนที่ 2
บุตรชายคนที่สี่: มัตสึไดระ ทะดะโยะชิ (松平忠吉 ค.ศ. 1580 - 1607)
ภรรยาน้อย: นางทะเกะ (Take)
บุตรสาวคนที่สาม: ฟุริ-ฮิเมะ (振姫 ค.ศ. 1580 - 1617) หรือ นางโชเซ-อิง (正清院) สมรสกับกะโม ฮิเดะยุกิ (蒲生秀行) และต่อมาสมรสกับอะซะโนะ นะงะอะกิระ (浅野長晟)
ภรรยาน้อย: นางโอสึมะ (Otsuma) หรือชิโมะยามะ-โดโนะ (下山殿 ค.ศ. 1564 - 1591)
บุตรชายคนที่ห้า: ทาเกดะ โนบูโยชิ (武田信吉 ค.ศ. 1583 - 1603) ไปเป็นบุตรบุญธรรมของทาเกดะ โนบุฮะรุ (武田信治)
ภรรยาน้อย: ชะอะ-โนะ-สึโบเนะ (茶阿局 ? - ค.ศ. 1621)
บุตรชายคนที่หก: มัตสึไดระ ทาดาเตรุ (松平忠輝 ค.ศ. 1592 - 1683)
บุตรชายคนที่เจ็ด: มัตสึไดระ มัตสึชิโยะ (松平松千代 ค.ศ. 1594 - 1599)
ภรรยาน้อย: นางคะเมะ (Kame) ค.ศ. 1573 - 1642
บุตรชายคนที่แปด: มัตสึไดระ เซ็งชิโยะ (松平仙千代 ค.ศ. 1595 - 1600)
บุตรชายคนที่เก้า: โทกูงาวะ โยะชินะโอะ (徳川義直 ค.ศ. 1601 - 1650) ไดเมียวแห่งคิโยะซุ หนึ่งในโงะซังเกะ
ภรรยาน้อย: นางมัง (Man) หรือโยจูอิง (養珠院 ค.ศ. 1580 - 1653)
บุตรชายคนที่สิบ: โทกูงาวะ โยะริโนบุ (徳川頼宣 ค.ศ. 1602 - 1671) ไดเมียวแห่งคิอิ หนึ่งในโงะซังเกะ เป็นปู่ของโทกูงาวะ โยชิมูเนะ โชกุนคนที่ 8
บุตรชายคนที่สิบเอ็ด: โทกูงาวะ โยะริฟุซะ (徳川頼房 ค.ศ. 1603 - 1661) ไดเมียวแห่งมิโตะ หนึ่งในโงะซังเกะ
แคว้นมิกาวะ
ยุทธการเซกิงาฮาระ
ปราสาทเอโดะ ปัจจุบันคือพระราชวังอิมพีเรียล
ศาลเจ้านิกโกโทโช ในจังหวัดโทชิงิ
Asterotrichion

| Asterotrichion |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: พืช Plantae
เคลด:: พืชมีท่อลำเลียง Tracheophytes
เคลด:: พืชดอก Angiosperms
เคลด:: พืชใบเลี้ยงคู่แท้ Eudicots
เคลด:: โรสิด Rosids
อันดับ:: ชบา Malvales
วงศ์:: ชบา Malvaceae
สกุล:: Asterotrichion Asterotrichion Klotzsch
สปีชีส์:: Asterotrichion
ชื่อทวินาม
Asterotrichion Klotzsch

Asterotrichion เป็นสกุลของพืชดอกที่อยู่ในวงศ์ Malvaceae.
ถิ่นกำเนิดของมันคือ แทสเมเนีย
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
Asterotrichion discolor (Hook.) Melville
กลุ่มดาวเครื่องสูบลม

| --- | --- |
 คลิกเพื่อดูรูปใหญ่
ชื่อย่อ:: Ant
ชื่อคุณศัพท์:: Antliae
สัญลักษณ์:: เครื่องสูบลม
ไรต์แอสเซนชัน:: 10 ชั่วโมง
เดคลิเนชัน:: −30°
เนื้อที่:: 239 ตารางองศา (อันดับที่ 62)
จำนวนดาวฤกษ์: (ความส่องสว่างปรากฏน้อยกว่า 3): 0
ดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุด:: α Ant (ความส่องสว่างปรากฏ = 4.25)
ฝนดาวตก:: -
กลุ่มดาวที่ติดกัน:: กลุ่มดาวงูไฮดรา กลุ่มดาวเข็มทิศ กลุ่มดาวใบเรือ กลุ่มดาวคนครึ่งม้า
มองเห็นได้ในระหว่างละติจูด +45° ถึง −90° มองเห็นได้ดีที่สุดในเวลา 21.00 น. ของเดือนเมษายน
กลุ่มดาวเครื่องสูบลม เป็นกลุ่มดาวใหม่ที่เพิ่งกำเนิดขึ้นเมื่อกลางคริสต์ศตวรรษที่ 18 ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่โรเบิร์ต บอยล์ ผู้ประดิษฐ์เครื่องสูบลม กลุ่มดาวนี้มีชื่อละตินเดิมว่า Antlia Pneumatica ต่อมานักดาราศาสตร์ตัดทอนให้ชื่อสั้นลง กลุ่มดาวเครื่องสูบลมล้อมรอบด้วยกลุ่มดาวงูไฮดรา กลุ่มดาวเข็มทิศ กลุ่มดาวใบเรือ และกลุ่มดาวคนครึ่งม้า
แกลลอรี่

บริเวณกลุ่มดาว
รายชื่อดาวและความส่องสว่างปรากฏ

α Ant ความส่องสว่างปรากฏ 4.22-4.29
δ Ant ความส่องสว่างปรากฏ 5.55
ε Ant ความส่องสว่างปรากฏ 4.51
η Ant ความส่องสว่างปรากฏ 5.24
θ Ant ความส่องสว่างปรากฏ 4.79
ι Ant ความส่องสว่างปรากฏ 4.60
| ด ค กกลุ่มดาวที่ตั้งชื่อโดยนิโคลาส์ หลุยส์ เดอ ลาซายล์ ในปี พ> ศ. 2306 (ค.ศ. 1763) |
| --- | --- |
เครื่องสูบลม สิ่ว  วงเวียน  นาฬิกา  ภูเขา  กล้องจุลทรรศน์  ไม้ฉาก  ออกแทนต์  ขาตั้งภาพ  ตาข่าย  ช่างแกะสลัก
| ด ค กกลุ่มดาว 88 กลุ่ม |
| --- | --- |
 แอนดรอมิดา  เครื่องสูบลม  นกการเวก  คนแบกหม้อน้ำ  นกอินทรี  แท่นบูชา  แกะ  สารถี  คนเลี้ยงสัตว์  สิ่ว  ยีราฟ  ปู  สุนัขล่าเนื้อ  สุนัขใหญ่  สุนัขเล็ก  แพะทะเล  กระดูกงูเรือ  แคสซิโอเปีย  คนครึ่งม้า  ซีฟิอัส  ซีตัส  กิ้งก่าคะมีเลียน  วงเวียน  นกเขา  ผมเบเรนิซ  มงกุฎใต้  มงกุฎเหนือ  นกกา  ถ้วย  กางเขนใต้  หงส์  โลมา  ปลากระโทงแทง  มังกร  ม้าแกลบ  แม่น้ำ  เตาหลอม  คนคู่  นกกระเรียน  เฮอร์คิวลีส  นาฬิกา  งูไฮดรา  งูไฮดรัส  อินเดียนแดง  กิ้งก่า  สิงโต  สิงโตเล็ก  กระต่ายป่า  คันชั่ง  หมาป่า  แมวป่า  พิณ  ภูเขา  กล้องจุลทรรศน์  ยูนิคอร์น  แมลงวัน  ไม้ฉาก  ออกแทนต์  คนแบกงู  นายพราน  นกยูง  ม้าบิน  เพอร์ซิอัส  นกฟีนิกซ์  ขาตั้งภาพ  ปลา  ปลาใต้  ท้ายเรือ  เข็มทิศ  ตาข่าย  ลูกธนู  คนยิงธนู  แมงป่อง  ช่างแกะสลัก  โล่  งู  เซกซ์แทนต์  วัว  กล้องโทรทรรศน์  สามเหลี่ยม  สามเหลี่ยมใต้  นกทูแคน  หมีใหญ่  หมีเล็ก  ใบเรือ  หญิงสาว  ปลาบิน  หมาจิ้งจอก 
พิกัด:  10h 00m 00s, −30° 00′ 00″
Ç

ตัวอักษร ç
ตัวอักษร Ç (ตัวเล็ก: ç) เป็นรูปแบบหนึ่งของอักษรละติน C ที่มีซิดิลลา (cedilla) อยู่ด้านบน โดยถูกใช้ในบริบทที่หลากหลายในสัทอักษรสากลแสดงนี้เสียงโดย [t͡ʃ] (ช/ตช)
Ç เป็นตัวอักษรที่ใช้ในภาษาตุรกี ภาษาเติร์กเมน ภาษาซาซากิ ภาษาแอลเบเนีย ภาษาตาตาร์ ภาษาเคิร์ด และ ภาษาอาเซอร์ไบจาน
ภาษายกเว้น

ส่วนใหญ่ มักใช้อักษร Ç ที่ใช้ในภาษาฝรั่งเศส ภาษากาตาลาและภาษาโปรตุเกส แสดงเสียงเป็น [s] (ซ)
ดูเพิ่ม

C c : อักษรละติน C
Č č : อักษรละติน C ที่มี แครอน
Ë ë : อักษรละติน E ที่มี diaeresis
Ğ ğ : อักษรละติน G ที่มี บรีฟ
Ö ö : อักษรละติน O ที่มี diaeresis
Ş ş : อักษรละติน S ที่มี ซิดิลลา
Ü ü : อักษรละติน U ที่มี diaeresis
Oncella

| Oncella |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: พืช Plantae
เคลด:: พืชมีท่อลำเลียง Tracheophytes
เคลด:: พืชดอก Angiosperms
เคลด:: พืชใบเลี้ยงคู่แท้ Eudicots
อันดับ:: อันดับย่านตีเมีย Santalales
วงศ์:: วงศ์กาฝาก Loranthaceae
สกุล:: Oncella Oncella Tiegh.
สปีชีส์:: Oncella
ชื่อทวินาม
Oncella Tiegh.

Oncella เป็นสกุลของพืชดอกที่อยู่ในวงศ์ Loranthaceae.
มีถิ่นกำเนิดในเคนยาถึงโมซัมบิก
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
Oncella ambigua (Engl.) Tiegh.
Oncella curviramea (Engl.) Danser
Oncella gracilis Balle ex Polhill & Wiens
Oncella schliebeniana Balle ex Polhill & Wiens
Ñ

ตัวอักษรเอเญที่อยู่ถัดจากตัวอักษรเอเลบนแป้นพิมพ์ภาษาสเปน
Ñ (ตัวใหญ่: Ñ, ตัวเล็ก: ñ) เป็นตัวอักษรละตินยุคใหม่ซึ่งเกิดจากการใส่เครื่องหมายทิลเดบนตัวอักษร N ตัว Ñ ได้รับการจัดให้เป็นส่วนหนึ่งของชุดตัวอักษรภาษาสเปนอย่างเป็นทางการในพุทธศตวรรษที่ 23 แต่ก็มีการใช้ในภาษากาลิเซีย, ภาษาอัสตูเรียส, ภาษาบาสก์, ภาษาอารากอน, ภาษาชาบากาโน, ภาษาฟิลิปีโน, ภาษาเกชัว และภาษาเตตุน รวมไปถึงในการถอดอักษรกลุ่มภาษาโตคาเรียนและภาษาสันสกฤตเป็นอักษรละติน โดยแทนเสียงนาสิก เพดานแข็ง /ɲ/ แต่ในภาษาตาตาร์ไครเมียใช้แทนเสียงนาสิก เพดานอ่อน /ŋ/ ส่วนในภาษาเบรอตาญและภาษาโรฮีนจา ตัวอักษรนี้เป็นตัวบ่งชี้ว่าสระที่อยู่ข้างหน้าออกเสียงเป็นสระนาสิก
Ñ แตกต่างกับตัวอักษรอื่น ๆ ที่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรกำกับ (เช่น Ü ในภาษาสเปน, ภาษากาลิเซีย, ภาษาอัสตูเรียส และภาษาเลออน) ตรงที่มันมีฐานะเป็นตัวอักษรต่างหากตัวหนึ่งในภาษาเหล่านั้น (ยกเว้นภาษาเบรอตาญ) โดยมีชื่อเรียกเป็นของตัวเอง (ภาษาสเปนเรียก "เอเญ", eñe) และมีตำแหน่งเป็นของตัวเองในชุดตัวอักษร (ต่อจาก N) จากมุมมองนี้ ความเป็นเอกเทศของตัว Ñ จึงคล้ายคลึงกับตัว W ในภาษาอังกฤษ (ซึ่งมาจากการเขียนตัว V ติดกันในอดีต เหมือนกับตัว Ñ ซึ่งมาจากการเขียนตัว N ติดกัน)
ความสำคัญทางวัฒนธรรม

ตัวอักษร Ñ กลายเป็นสิ่งแสดงอัตลักษณ์ของภาษาสเปน กองทัพอากาศแห่งสาธารณรัฐสเปนที่ 2 เคยใช้ตัวอักษรนี้ในการระบุอากาศยานของตนเอง
การใช้ในคอมพิวเตอร์

| ตัวอักษร | Ñ | Ñ | ñ | ñ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ชื่อในยูนิโคด | latin capital letter n with tilde | latin capital letter n with tilde | latin small letter n with tilde | latin small letter n with tilde |
| การเข้ารหัส | ฐานสิบ | ฐานสิบหก | ฐานสิบ | ฐานสิบหก |
| ยูนิโคด | 209 | U+00D1 | 241 | U+00F1 |
| UTF-8 | 195 145 | C3 91 | 195 177 | C3 B1 |
| Numeric character reference | Ñ | Ñ | ñ | ñ |
| Named character reference | Ñ | Ñ | ñ | ñ |
ตัวอักษรเอเญบนเครื่องบิน Potez 540 ของกองทัพอากาศแห่งสาธารณรัฐสเปนที่ 2
Onchulidae

| Onchulidae |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: หนอนตัวกลม Nematoda
ชั้น:: Adenophorea Adenophorea
อันดับ:: Trefusiida Trefusiida
วงศ์:: Onchulidae Onchulidae
สปีชีส์:: Onchulidae
ชื่อทวินาม
Onchulidae 

Onchulidae เป็นสกุลของนีมาโทดาที่อยู่ในวงศ์ Enoplida.
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
Caprionchulus Swart & Heyns, 1993
Cupostomella Siddiqi, 2013
Euronchulus Siddiqi, 2013
Holovachovius Siddiqi, 2013
Kinonchulus Riemann, 1972
Tobrilonchulus Holovachov, Winiszewska, Sturhan, Esquivel & Wu, 2008
Oncousoeciidae

| Oncousoeciidae |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
เคลด:: Lophophorata Lophophorata
ไฟลัม:: Bryozoa Bryozoa
ชั้น:: Stenolaemata Stenolaemata
อันดับ:: Cyclostomatida Cyclostomatida
วงศ์:: Oncousoeciidae Oncousoeciidae
สปีชีส์:: Oncousoeciidae
ชื่อทวินาม
Oncousoeciidae 

Oncousoeciidae เป็นวงศ์ของไบรโอซัวที่อยู่ในอันดับ Cyclostomatida
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
Abyssoecia Grischenko, Gordon & Melnik, 2018
Anguisia Jullien, 1882
Axilosoecia Taylor & Brezina, 2018
Oncholaimidae

| Oncholaimidae |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: หนอนตัวกลม Nematoda
ชั้น:: Enoplea Enoplea
อันดับ:: Enoplida Enoplida
วงศ์:: Oncholaimidae Oncholaimidae
สปีชีส์:: Oncholaimidae
ชื่อทวินาม
Oncholaimidae 

ชื่อพ้อง
 Pelagonematidae
Oncholaimidae เป็นสกุลของนีมาโทดาที่อยู่ในวงศ์ Enoplida.
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
Admirandus Belogurov & Belogurova, 1979
Adoncholaimus Filipjev, 1918
Anoncholaimus Cobb, 1920
Ô

Ô เป็นอักษรละตินปัจจุบันได้นำไปใช้กับภาษาเวียดนามที่เพิ่มเติมเครื่องหมายเสริมอักษรและวรยุกต์ในเวียดนามการใส่เครื่องหมายได้นำไปใช้ด้วยกัน เช่น (Ồ/ồ, Ố/ố, Ỗ/ỗ, Ổ/ổ, Ộ/ộ) อักษร Ô จะออกเสียงเป็น /o/ โอ ที่ใช้ในภาษาเวียดนามอย่างดี และหลักจากเปรียบเทียบภาษาตังไฉ่.
ดูเพิ่ม

ภาษาฝรั่งเศส
อักษรที่เกี่ยวข้อง

Ă, Â, Đ, Ê, Ơ, Ư.
Aster (สกุล)

| Aster |
| --- | --- |

Aster amellus

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
หมวด:: Tracheophyta
ชั้น:: Magnoliopsida
อันดับ:: Asterales
วงศ์:: Asteraceae
เผ่า:: Astereae
สกุล:: Aster
ชื่อทวินาม
Aster 

Aster เป็นสกุลของพืชหลายปีมีดอกในวงศ์ทานตะวัน ปัจจุบันครอบคลุม 180 สปีชีส์ ทั้งหมดยกเว้นสปีชีส์นึงนั้นจำกัดอยู่ในยูเรเซีย; หลายสปีชีส์ที่ก่อนหน้านี้บุรรจุใน Aster ตอนนี้อยู่ในสกุลอื่นของเผ่า Astereae โดยมี Aster amellus เป็นต้นแบบของสกุลและวงศ์ทานตะวัน
ชื่อ Aster มาจากคำภาษากรีกโบราณ ἀστήρ ( astḗr ) แปลว่า "ดาว" ซึ่งพูดถึงรูปร่างของหัวของดอก หลายสปีชีส์และหลายลูกผสมนิยมเป็นพืชสวนเพราะดอกไม้ที่น่าสนใจและมีสีสัน หลายสปีชีส์ใน Aster ถูกใช้เป็นอาหารโดยตัวอ่อนของสปีชีส์ใน Lepidoptera จำนวนหนึ่ง
สปีชีส์

ในสหราชอาณาจักรมีสปีชีส์เดียวเท่านั้นที่พบคือ Aster tripolium, แอสเตอร์ทะเล สปีชีส์ที่เคยรู้จักกันในชื่อ Aster linosyris (Goldilocks) ปัจจุบันคือ Galatella linosyris Aster alpinus subsp vierhapperi เป็นสปีชีส์เดียวในที่มีต้นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือ
สปีชีส์ทั่วไปบางชนิดคือ:
Aster ageratoides – rough-surface aster
Aster alpinus – alpine aster
Aster amellus – European Michaelmas daisy, Italian aster
Aster arenarius – beach-sand aster
Aster fastigiatus – highly-branch aster
Aster glehnii – Ulleungdo aster
Aster hayatae – Korean montane aster
Aster hispidus – bristle-hair aster
Aster iinumae – perennial false aster
Aster incisus – incised-leaf aster
Aster lautureanus – connected aster, mountain aster
Aster linosyris – goldilocks aster
Aster maackii – Maack's aster
Aster magnus – magnus aster
Aster neoelegans
Aster spathulifolius – seashore spatulate aster
Aster tataricus – Tatarian aster, Tatarinow's aster
Aster tonglingensis
Aster tongolensis
Aster tripolium – sea aster, seashore aster
Aster alpinus เป็นสปีชีส์เดียวของ Aster ที่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือ มันถูกพบในภูเขาทั่วซีกโลกเหนือ
Onchoproteocephalidea

| Onchoproteocephalidea |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: Platyhelminthes Platyhelminthes
ชั้น:: พยาธิตัวตืด Cestoda
อันดับ:: Onchoproteocephalidea Onchoproteocephalidea
สปีชีส์:: Onchoproteocephalidea
ชื่อทวินาม
Onchoproteocephalidea 

Onchoproteocephalidea เป็นอันดับของหนอนตัวแบนที่อยู่ในชั้น Cestoda
วงศ์ในชั้น ได้แก่:
Onchobothriidae
Prosobothriidae
Proteocephalidae
Onchobothriidae

| Onchobothriidae |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: Platyhelminthes Platyhelminthes
ชั้น:: พยาธิตัวตืด Cestoda
อันดับ:: Tetraphyllidea Tetraphyllidea
วงศ์:: Onchobothriidae Onchobothriidae
สปีชีส์:: Onchobothriidae
ชื่อทวินาม
Onchobothriidae 

Onchobothriidae เป็นสกุลของหนอนตัวแบนที่อยู่ในวงศ์ Onchoproteocephalidea.
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
Acanthobothrium Blanchard, 1848
Acanthobothrium Van Beneden, 1850
Acanthobothroides Brooks, 1977
การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวติมอร์ตะวันออก

| การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวติมอร์ตะวันออก |
| --- | --- |
เป็นส่วนหนึ่งของ การยึดครองติมอร์ตะวันออกของอินโดนีเซีย
การสังหารหมู่ซังตากรุชเกิดขึ้นในระหว่างพิธีแห่ขบวนไปยังหลุมศพของซึบัชตีเยา โกมึช ใน ค.ศ. 1991
สถานที่: ติมอร์ตะวันออกภายใต้การยึดครองของอินโดนีเซีย
วันที่: การยึดครองดำเนินไประหว่าง ค.ศ. 1975 ถึง ค.ศ. 1999 แต่การสังหารส่วนใหญ่เกิดในคริสต์ทศวรรษ 1970
เป้าหมาย: ประชากรชาวติมอร์ตะวันออก
ประเภท: การบังคับบุคคลให้สูญหาย, การสังหารหมู่ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์
ตาย: จำนวนผู้เสียชีวิตในช่วงสงครามอยู่ระหว่าง 100,000–300,000 คน โดยประมาณ
เหตุจูงใจ: การบีบบังคับให้ประชาชนชาวติมอร์ตะวันออกยอมจำนนต่ออำนาจอินโดนีเซีย, อินโดนีเซียอันยิ่งใหญ่
การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวติมอร์ตะวันออก หมายถึง "การณรงค์เพื่อสร้างสันติ" ของวินาศกรรมซึ่งรัฐบาลระเบียบใหม่ของอินโดนีเซียก่อขึ้นระหว่างการรุกรานและยึดครองติมอร์ตะวันออกของอินโดนีเซียโดยมีสหรัฐหนุนหลัง ในการประชุมครั้งหนึ่งซึ่งมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดเป็นผู้จัด มีความเห็นพ้องทางวิชาการให้ถือว่าการยึดครองติมอร์ตะวันออกของอินโดนีเซียเป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ และมหาวิทยาลัยเยลได้บรรจุเหตุการณ์นี้ไว้ในหลักสูตรโครงการพันธุฆาตศึกษาของมหาวิทยาลัย