พรรคชาติไทย
ประวัติ > พ.ศ. 2531-2539 ยุคชาติชาย ชุณหะวัณ และบรรหาร ศิลปอาชา > รัฐบาลพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ และการรัฐประหารใน พ.ศ. 2534

ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2531 เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2531 พรรคชาติไทยได้ สส. รับเลือกตั้งมาเป็นอันดับที่ 1 ที่ 87 ที่นั่ง โดยหัวหน้าพรรคในขณะนั้น คือ พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ ได้รับเลือกเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครราชสีมา เขต1 ในเบื้องต้นได้มีการเทียบเชิญ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ให้เข้ารับตําแหน่งนายกรัฐมนตรีเป็น สมัยที่ 4 ทว่าพลเอกเปรมปฏิเสธตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสมัยที่ 4   ในกรณีนี้ พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ ในฐานะหัวหน้าพรรคที่มีจํานวน สส. มากที่สุด จึงได้เป็นแกนนําในการจัดตั้งรัฐบาล เป็นคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 45 โดยมีพรรคร่วมรัฐบาล คือ พรรคกิจสังคม นําโดย พลอากาศเอก สิทธิ เศตวศิลา พรรคประชาธิปัตย์ นําโดยนาย พิชัย รัตตกุล พรรคราษฎร นําโดย พลเอก เทียนชัย สิริสัมพันธ์ พรรคมวลชน นําโดยนายเฉลิม อยู่บํารุง และ พรรคสหประชาธิปไตย นําโดย นาย บุญเท่ง ทองสวัสดิ์
ต่อมา ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2532 พรรคฝ่ายค้านนําโดย นายณรงค์ วงศ์วรรณ ได้ยื่นอภิปรายไม่ไว้วางใจ รัฐมนตรี 4 ท่าน ประกอบด้วย พลตรีสนั่น ขจรประศาสน์รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (พรรคประชาธิปัตย์) นายประจวบ ไชยสาส์น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์ฯ (พรรคประชาธิปัตย์) นายสุบิน ปิ่นขยัน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ (พรรคกิจสังคม) และ ร้อยตํารวจเอก เฉลิม อยู่บำรุง รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี (พรรคมวลชน) แม้ว่ารัฐมนตรีทั้ง 4 ท่านจะได้รับความไว้วางใจ ทว่าพลตรีสนั่น ขจรประศาสน์ ได้รับคะแนนความไว้วางใจน้อยกว่ารัฐมนตรีท่านอื่น สืบเนื่องจากเนื่องจาก ส.ส.พรรคกิจสังคมและพรรคชาติไทยลุกออกจากห้องประชุมระหว่างลงคะแนน เป็นเหตุให้พรรคประชาธิปัตย์ไม่พอใจ นายชวน หลีกภัย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และ นายเจริญ คันธวงศ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งทั้ง 2 ท่านสังกัด พรรคประชาธิปัตย์ ออกมาเปิดโปงว่า ส.ส.ภาคอีสาน 3 คน ของพรรคกิจสังคมไปติดต่อขอเงินจากนายเจริญ คันธวงศ์แลกกับผลประโยชน์ เหตุการณ์ในครั้งนี้เกือบบานปลาย แต่เหตุการณ์ได้ยุติลงก่อนสืบเนื่องจากพลเอกชาติชายได้เรียกแกนนำของพรรคกิจสังคม และ พรรคประชาธิปัตย์มาไกล่เกลี่ย
ปัญหาสําคัญในยุคของรัฐบาล พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ คือเรื่องการทุจริต คอร์รัปชั่นต่อมา ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2532 พลเอกชวลิต ยงใจยุทธ ผู้บัญชาการทหารบก ได้ออกมากล่าวโจมตีรัฐบาลจนเป็นประเด็นร้อนว่า “รัฐบาลนี้ดีทุกอย่าง แต่ปัญหาใหญ่หลวงที่ไม่สามารถแก้ไขให้ลุล่วงไปได้ก็คือปัญหาคอร์รัปชัน ที่ได้แผ่ขยายวงออกไปทุกหย่อมหญ้ากว่าร้อยละ 90 เข้าไปแล้ว ซึ่งเป็นเงื่อนไขทางการเมืองที่สำคัญ" จากวาทะดังกล่าวเป็นเหตุให้ หม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ได้ออกมาตอบโต้พลเอก ชวลิตว่า “ใครที่กล่าวว่ารัฐบาลพลเรือนมีการคอรัปชันสูงขึ้น 90% นั้น ให้กลับไปปัดกวาดบ้านเรือนของตัวเองเสียก่อน กองทัพไม่ควรเข้ามายุ่งเกี่ยวทางการเมือง ต้องแปรสภาพกองทัพ โดยรื้อหลักสูตรทั้งหมดแล้วสร้างความเป็นวิชาชีพ” คำกล่าวของหม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์นี้ ทำให้เกิดความไม่พึงพอใจขึ้นในบรรดานายทหารที่จบจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เป็นอย่างมาก พลโทวิโรจน์ แสงสนิท ผู้ช่วยเสนาธิการทหารบก ได้ออกมาเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรี ชาติชาย ชุณหะวัณ ปลดหม่อมราชวงศ์สุขุมพันธ์ุออกจากตำแหน่ง สุดท้ายแล้วหม่อมราชวงศ์สุขุมพันธ์ุจึงชิงตัดหน้าด้วยการยื่นใบลาออกจากการเป็นที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ปลายปี พ.ศ. 2532 การคอร์รัปชันในรัฐบาลยังเป็นปัญหาที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก พลเอกชวลิตยังได้ออกมาเตือนรัฐบาลอีกครั้งให้แก้ปัญหาโดยเร่งด่วน กล่าวว่า “ทหารจะหนุนรัฐบาลเฉพาะเรื่องที่มีความถูกต้องชอบธรรม และเป็นประโยชน์ต่อชาติและประชาชนเท่านั้น”
ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชันถูกกล่าวถึงมาตลอดระยะเวลาเกือบ 2 ปี ทว่า การออกมาเปิดโปงการทุจิตคอร์รัปชันโดยนายสันติ ชัยวิรัตนะ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ออกจากตำแหน่งเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2533 ออกมาเปิดโปงว่า รัฐมนตรีของพรรคกิจสังคม ซึ่งเป็นพรรคร่วมรัฐบาล ต้องการหาเงินเข้าพรรคจำนวน 500 ล้านบาท แต่เนื่องจากตนเป็นรัฐมนตรีใหม่จึงไม่สามารถหาเงินเข้าพรรคได้ตามจำนวนที่สั่ง จึงเกิดปัญหา และยังระบุว่า ผู้ใหญ่ในพรรคกิจสังคมสอนวิธีให้ทุจริต ประเด็นดังกล่าวกลายเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง มีเสียงเรียกร้องจากฝ่ายค้านและประชาชนให้ปรับคณะรัฐมนตรี ทว่าพรรคร่วมรัฐบาลยืนกรานไม่ให้ปรับคณะรัฐมนตรี
ความขัดแย้งระหว่างรัฐบาลกับกองทัพประทุขึ้นอีกครั้งหลังกองบัญชาการทหารสูงสุดออกแถลงการณ์ยึดรถโมบายยูนิตขององค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย หรือ อ.ส.ม.ท. ในวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2533 เนื่องจากต้องสงสัยทำให้ระบบสื่อสารของทหารถูกรบกวน ทำให้นายราชันย์ ฮูเซ็น ผู้อำนวยการ อ.ส.ม.ท. และร้อยตำรวจเอกเฉลิม อยู่บำรุง หัวหน้าพรรคมวลชน และรัฐมนตรีประจําสํานักนายกรัฐมนตรี ในฐานะผู้ดูแล อ.ส.ม.ท. โจมตีกองบัญชาการทหารสูงสุดอย่างรุนแรง ต่อมาในเดือนพฤษภาคม พลเอก สุจินดา คราประยูร ผู้บัญชาการทหารบกได้ให้สัมภาษณ์ว่า "ทหารเสื่อมศรัทธาในรัฐบาล" ประกอบกับการรับตำแหน่งในรัฐบาลของพลเอก ชวลิต ซึ่งเคยวิจารณ์การทำงานของรัฐบาลไว้มากมาย ทำให้พลเอก ชวลิต ไม่มีฐานพรรคการเมืองและเกิดความขัดแย้งกับนักการเมืองจนต้องลาออกไปในที่สุด ส่งผลให้พลเอก สุนทร คงสมพงษ์ ผู้บัญชาการทหารสูงสุด และกลุ่มทหารที่จบจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้ารุ่นที่5 (จปร.5) ไม่พอใจเป็นอย่างมาก
ดังนั้น พลเอกชาติชายจึงตัดสินใจลาออกเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2533 เพื่อเปิดทางให้มีการปรับคณะรัฐมนตรี
วันรุ่งขึ้นคือ วันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2533 พลเอกชาติชายได้รับความไว้วางใจกลับสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง พร้อมตั้งรัฐบาลผสมจาก 5 พรรคคือ พรรคชาติไทย พรรคเอกภาพ พรรคประชากรไทย พรรคราษฎร และพรรคปวงชนชาวไทย โดยตัดพรรคที่มักมีปัญหาในรัฐบาลก่อนคือ พรรคกิจสังคม พรรคประชาธิปัตย์ พรรคสหประชาธิปไตย และพรรคมวลชนออกไป จัดตั้งขึ้นเป็นคณะรัฐมนตรีคณะที่ 46 ของไทย
ความขัดแย้งของรัฐบาลพลเอก ชาติชาย กับ กองทัพ ที่มีมาโดยตลอดถึงจุดตึงเครียดที่สุดในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ตั้งให้ พลเอก อาทิตย์ กำลังเอก เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม ซึ่งพลเอก ชาติชาย หวังให้คานอำนาจกับกลุ่มทหาร จปร.5 รวมถึงกระแสข่าวปลดพลเอก สุนทร และ พลเอก สุจินดา ก็รุนแรงขึ้นหลังการแต่งตั้งพลเอก อาทิตย์ กระทั่งในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พลเอก ชาติชาย มีกําหนดการนําคณะรัฐมนตรีชุดใหม่เข้าเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณ ที่พระตําหนักภูพิงค์ราชนิเวศน์ จังหวัดเชียงใหม่ ในวันนั้นมีเพียงพลอากาศเอก เกษตร โรจนนิล มาส่งพลเอก ชาติชาย ขึ้นเครื่องบิน จากนั้นก็เกิดการรัฐประหารขึ้นขณะพลเอก ชาติชาย อยู่ในเครื่องบิน