stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
การบำบัดตาเหล่ด้วยชีวพิษโบทูลินัม
เทคนิค > ขนาดยา

ขนาดยาที่ใช้ไม่สามารถกำหนดได้อย่างแม่นยำ เพราะยังไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างขนาดยาและผลที่ได้
พิษของยาจะต่าง ๆ กัน
นอกจากนั้นแล้ว ร่างกายอาจจะเกิดปฏิกิริยาทางภูมิคุ้มกัน ที่ลดประสิทธิภาพของการรักษาครั้งต่อ ๆ ไป
การใช้รักษา

โบทูลินั่ม ท็อกซิน พิจารณาว่าเป็นทางเลือกของการผ่าตัดในบางกรณี
งานศึกษาที่ทำในคริสต์ทศวรรษ 1980 พบว่า ผลของการผ่าตัดจะ "พยากรณ์ได้ดีกว่าและคงยืนนานกว่า" ผลที่ได้จากท็อกซิน
ตามงานทบทวนวรรณกรรมปี 2550 การใช้ท็อกซินรักษาตาเหล่ "ต่างกันมากระหว่างเมืองและประเทศต่าง ๆ โดยไม่ปรากฏเหตุผล"
ในงานศึกษาขนาดเล็กงานหนึ่ง ผู้ใหญ่ที่มีปัญหาอ่านหนังสือเนื่องจากตาเบนเข้าไม่พอ (convergence insufficiency) ผู้รักษาไม่ได้โดยการฝึกเบนตาเข้า
โดยแว่นตาปริซึมและโดยการผ่าตัด จะอ่านหนังสือได้ดีขึ้นหลังจากรักษาด้วยโบทูลินั่ม ท็อกซิน และสภาพที่ดีขึ้นก็ยังคงยืนหลังจาก 6 เดือน
การใช้รักษา > โดยเป็นการรักษาหลัก

โบทูลินั่ม ท็อกซิน พิจารณาว่าเป็นทางเลือกการผ่าตัดที่มีประโยชน์ในกรณีโดยเฉพาะ ๆ เช่นในบุคคลที่ไม่ควรวางยาสลบ มีภาวะโรคที่ไม่เสถียรอื่น ๆ ผ่านการผ่าตัดที่ไม่สำเร็จผลมาแล้ว หรือเพื่อระงับการเห็นภาพซ้อนชั่วคราว
สำหรับคนไข้ที่ตาดี ก่อนจะเกิดตาเหล่เล็กน้อยอย่างฉับพลัน
การฉีดโบทูลินั่ม ท็อกซิน อาจช่วยรักษาการเห็นภาพเดียวด้วยสองตาที่มีอยู่ก่อนแล้ว
แพทย์บางท่านพิจารณาท็อกซินว่าเป็นทางเลือกการรักษาเด็ก ๆ ที่มีตาเหล่เข้าของวัยทารก (infantile esotropia) ตั้งแต่น้อยจนถึงปานกลาง
งานศึกษาต่าง ๆ แสดงว่า การฉีดยาเข้าที่กล้ามเนื้อ medial rectus ทั้งสอง อาจมีผลดีกว่าการฉีดเข้ากล้ามเนื้อมัดเดียว
การรักษาด้วยโบทูลินั่ม ท็อกซินได้รายงานคล้าย ๆ กันว่า มีผลดีต่อคนไข้ตาเหล่ที่เห็นภาพเดียวด้วยสองตา แต่ได้ผลน้อยกว่าคนไข้ที่ไม่เห็น
งานศึกษาหนึ่งพบว่า การรักษาด้วยท็อกซินมีผลดีเท่ากับการผ่าตัด เมื่อรักษาตาเหล่ของวัยทารกก่อนอายุ 12 เดือน
ส่วนงานศึกษาอีกงานหนึ่งรายงานผลดีระยะยาวสำหรับตาเหล่เข้าของวัยทารกที่รักษาก่อนอายุ 24 เดือน ไม่ว่าจะด้วยการผ่าตัดหรือการฉีดโบทูลินั่ม ท็อกซิน
การใช้รักษา > การใช้ระหว่างหรือหลังการผ่าตัด

โบทูลินั่ม ท็อกซินได้ใช้หลังการผ่าตัดเพื่อทำตาให้ตรงยิ่งขึ้นสำหรับคนไข้ตาเหล่ที่ผ่าตัดแก้น้อยไปหรือเกิน
ซึ่งช่วยกำจัดการเห็นภาพซ้อนหลังผ่าตัดได้อย่างรวดเร็ว แต่อาจต้องฉีดหรือผ่าตัดซ้ำ
และพิจารณาว่า มีประโยชน์เป็นพิเศษสำหรับคนไข้ที่เห็นภาพเดียวด้วยตาสองข้าง
การรักษาตาเหล่เข้าที่เกิดหลังผ่าตัด สำเร็จผลมากกว่ารักษาตาเหล่ออกหลังผ่าตัด
ท็อกซินบางครั้งจะใช้ร่วมกับการผ่าตัดในกรณีที่เหล่ไปทางด้านข้างค่อนข้างมาก และการผ่าตัดกล้ามเนื้อทั้งสองข้างไม่สามารถทำได้เพราะเหตุต่าง ๆ
ผลข้างเคียง

ผลข้างเคียงที่สามัญที่สุดคือหนังตาตก (Ptosis) และการแก้น้อยหรือมากเกิน
ผลข้างเคียงที่สามัญต่อ ๆ มารวมทั้งการเห็นภาพซ้อนและตาเหล่ขึ้น
โดยผลข้างเคียงจะหายไปภายใน 3-4 เดือน
ผลข้างเคียงที่อาจทำให้การเห็นเสียหายมีน้อย และการรักษาพิจารณาโดยทั่วไปว่าปลอดภัย แม้จะทำอย่างซ้ำ ๆ
Bupivacaine

ยังมีการตรวจสอบยาฉีดเข้ากล้ามเนื้อตาคือ bupivacaine ว่าสามารถรักษาตาเหล่บางอย่างได้หรือไม่ ไม่ว่าจะโดยลำพังหรือร่วมกับโบทูลินั่ม ท็อกซิน
Bupivacaine เป็นยาชาเฉพาะที่ซึ่งมีพิษต่อกล้ามเนื้อและต่อระบบประสาทพอสมควร
การฉีดเข้าไปในกล้ามเนื้อทำให้ใยกล้ามเนื้อเสื่อมอย่างน่าทึ่งติดตามด้วยการอักเสบ
ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อหนาและแข็งแรงขึ้น
ความหนาขึ้นของกล้ามเนื้อที่ฉีด bupivacaine จะสามารถเห็นได้จากภาพ MRI
และโดยอัลตราซาวนด์
นักวิชาการยังกำลังตรวจสอบการฉีด Bupivacaine เพื่อรักษาตาเหล่
งานศึกษาบางงานก็ใช้การฉีดยานี้อย่างเดียวเพื่อรักษา
งานอื่นก็ได้ฉีดโบทูลินั่ม ท็อกซินเข้าในกล้ามเนื้อที่เป็นเป้า แล้วตามด้วยการฉีด bupivacaine ในกล้ามเนื้อตรงกันข้าม
ประวัติ

แอลัน สก็อตต์ เป็นบุคคลแรกที่ฉีดโบทูลินั่ม ท็อกซิน เข้าในกล้ามเนื้อตาตั้งแต่ต้นคริสต์ทศวรรษ 1970
และได้ตีพิมพ์ผลงานในปี พ.ศ. 2524
ซึ่งเป็นงานวิจัยทางคลินิกแรกในเรื่องนี้
ส่วนผลของการฉีด Bupivacaine เข้าที่กล้ามเนื้อตา ปรากกฎเป็นครั้งแรกเพราะเป็นเหตุให้เกิดตาเหล่หลังผ่าตัด โดยเป็นภาวะแทรกซ้อนของการผ่าตัดต้อกระจก เนื่องจากความเป็นพิษต่อกล้ามเนื้อของ Bupivacaine ที่ใช้เป็นยาชาเฉพาะที่ และฉีดเข้าในกล้ามเนื้อตาโดยบังเอิญ
แหล่งข้อมูลอื่น

Reassessing Botulinum Toxin for Childhood Strabismus (Gabrielle Weiner interviewing Alejandra de Alba Campomanes, David G. Hunter, and Gregg T. Lueder), Clinical Update: Pediatrics, EyeNet Magazine, August 2012 (American Academy of Ophthalmology)
การผ่าตัดส่องกล้อง

| การผ่าตัดส่องกล้อง |
| --- | --- |
การแทรกแซง
ตัวอย่างการผ่าตัดส่องกล้อง
ICD-9-CM: 54.21
MeSH: D010535
OPS-301 code:: 1-694
การผ่าตัดถุงน้ำดี (Cholecystectomy) มองผ่านกล้อง
การผ่าตัดส่องกล้อง (อังกฤษ: laparoscopy, laparoscopic surgery) เป็นการผ่าตัดโดยการเจาะผ่านช่องท้องหรือผิวหนังใกล้บริเวณอวัยวะที่ต้องการผ่าตัด เพื่อสอดอุปกรณ์ผ่าตัด อุปกรณ์ไฟฉาย และกล้องขนาดเล็กเพื่อบันทึกภาพและส่งมายังจอรับซึ่งทำหน้าที่แทนตาของศัลยแพทย์รวมถึงอุปกรณ์อื่นๆ เพื่อให้การผ่าตัดสะดวกขึ้นและลดความเจ็บปวดจากแผลผ่าตัดทำให้ระยะพักฟื้นของผู้ป่วยน้อยลง
เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการผ่าตัดด้วยกล้องประกอบด้วยเครื่องมือหลายประเภท ดังนี้ (ไพศาล พงศ์ชัยฤกษ์. ตาราศัลยกรรมส่องกล้องในระบบทางเดินอาหาร เล่ม ๓ หน้า ๔๑๕ - ๕๘๙ , พิมพ์ครั้งที่ ๑ กรุงเทพฯ : บริษัท โฮลิสติก พับลิชชิ่ง จำกัด, สิงหาคม ๒๕๓๘.)
เครืองมือที่ใช้ผลิตภาพ ได้แก่ กล้องส่องช่องท้อง (rigid endoscope) กล้องถ่ายวิดีโอ (video camera and controller) เครื่องกำเนิดแสงสว่าง (light source) และจอรับภาพ (monitor)
เครื่องมือที่ใช้ในการทำให้เกิดช่องว่างในท้อง เป็นเครื่องมือที่บรรจุแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์เข้าไปในช่องท้อง ซึ่งตามปกติจะไม่มีลมอยู่ภายในเลย เมื่อแก๊สเข้าไปก็จะสามารถ ทำให้ผนังหน้าท้องพองออกไปในทุกทิศทาง ยกเว้นทางด้านล่างซึ่งวางอยู่บนพื้นเตียงผ่าตัด อวัยวะภายในทั้งหลายก็จะถูกกดดันให้แบนราบลงไปด้วย ทำให้เกิดช่องว่างในท้องสะดวกต่อการผ่าตัดเป็นอันมาก
เครื่องเป่าและดูดน้ำออก ใช้ในการล้างคราบเลือดหรือเศษชิ้นเนื้อ ในบริเวณที่ทำการผ่าตัดและดูดออกทิ้ง เพื่อการมองเห็นได้อย่างชัดเจนระหว่างการผ่าตัด
เครื่องมือที่ใช้ในการเข้าสู่ช่องท้อง เรียกว่า trocar and canula เป็นเครื่องมือที่ใช้แทงผนังหน้าท้องที่มีแก๊สบรรจุอยู่ภายใน แต่ไม่เกิดการรั่วของแก๊สขณะที่กำลังทำงานอยู่ สามารถสอดเครื่องมือผ่านท่อเครื่องมือนี้ เข้าไปในช่องท้องได้โดยไม่สูญเสียแก๊สออกไปมากมายนัก และไม่เสียจังหวะในกระบวนการของการผ่าตัด ลักษณะเป็นท่อยาวกลวง ที่นิยมใช้กันมาก  ด้แก่เส้นผ่าศูนย์กลาง ๕ มิลลิเมตร และ ๑๐มิลลิเมตร มีแท่งเหล็กปลายแหลมสอดอยู่ตรงกลาง ซึ่งใช้ในการแทงครั้งแรกแล้วถอดออก และใช้เครื่องมือชนิดอื่นสอดเข้าไปแทนในการทำงานโดยไม่มีแก๊สรั่วออกมาระหว่างทำการผ่าตัดเลย
เครื่องมือผ่าตัด ส่วนใหญ่แล้วลักษณะจะเป็นแท่งเล็กๆยาวๆ ขนาดประมาณ  ๓๓ เซ็นติเมตร และมีเส้นผ่าศูนย์กลาง ๕ มิลลิเมตร หรือ ๑๐มิลลิเมตร แล้วแต่ลักษณะ และ จุดประสงค์ของการใช้งาน ซึ่งโดยทั่วไปแล้วมักจะแบ่งออกเป็น ประเภทต่างๆ ได้แก่ เครื่องมือจับ (Grasping forceps)  เครื่องมือฉีก (Dissecting forceps) กรรไกร (Scissors) เครื่องมือจับเข็ม (Needle holder) เครื่องมือจี้ไฟฟ้า(Cauterizing electrode) เครื่องมือหนีบ(Clipping and stapling instruments) และ อุปกรณ์เบ็ดเตล็ด อื่นๆอีกหลายอย่าง
ข้อจำกัดของการผ่าตัดส่องกล้อง

ตัวผู้ป่วย การผ่าตัดช่องท้องมาก่อนเป็นข้อห้ามของการผ่าตัดด้วยกล้องที่ไม่ค่อยเคร่งครัดนัก ศัลยแพทย์สามารถทำได้ ถ้ามีความชานาญพอและไม่เกิดผลเสียต่อผู้ป่วย ผู้ป่วยทื่มีปัญหาสุขภาพรุนแรง เช่น ผู้ป่วยที่เป็นโรคหัวใจและปอดที่รุนแรงควบคุมไม่ค่อยได้ โรคความดันโลหิตสูงควบคุมไม่ได้ โรคเบาหวานที่ไม่ได้ควบคุมน้ำตาลในเลือดสูงมากเกินไป โรคหัวใจล้มเหลว หรือการหายใจล้มเหลว  ก็ไม่สามารถผ่าตัดได้
ตัวโรค เช่น ก้อนมะเร็งที่ลุกลามหรือมีภาวะอักเสบรุนแรงในช่องท้องก่อนผ่าตัด ซึ่งขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของศัลยแพทย์เป็นผู้ตัดสินใจว่าควรเปลี่ยนจากผ่าตัดส่องกล้องมาเป็นเปิดหน้าท้องแทนดีหรือไม่
การเปรียบเทียบระหว่างการผ่าตัดส่องกล้องกับการผ่าตัดเปิดหน้าท้อง

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ปัจจัยที่ต้องคำนึงถึง | การผ่าตัดเปิดหน้าท้อง | การผ่าตัดส่องกล้อง |
| ปริมาณการเสียเลือดขณะผ่าตัด | 500-200 มิลลิลิตร  | 5-10 มิลลิลิตร  |
| ระยะเวลาผ่าตัด* | ตามความยาก-ง่าย | นานกว่า 30 นาที  |
| ขนาดของแผล | 12-20 เซนติเมตร**  | ขนาด 6-8 มิลลิเมตรจำนวน 3-4 รู  |
| ความเจ็บปวดหนังผ่าตัด (ตามขนาดแผล)  | มาก | น้อย |
| เวลาพักฟื้นในโรงพยาบาล | 7-14 วัน  | 2-5 วัน***   |
| เวลาพักฟื้นที่บ้านจนไปทำงานปกติ | 4-6 สัปดาห์  | 2-3 สัปดาห์  |
| ทักษะของศัลยแพทย์ | ศัลยแพทย์เฉพาะด้าน | ศัลยแพทย์เฉพาะด้านที่ฝึกผ่าตัดส่องกล้องโดยเฉพาะ |
| ข้อจำกัดของผู้ป่วย | - | ต้องไม่เคยผ่าตัดช่องท้อง |
| ค่าใช้จ่ายในการรักษา | ราคาถูก | ราคาแพง (ค่าอุปกรณ์)  |
การผ่าตัดเปิดหน้าท้องสามารถใช้มือเข้าไปจัดการได้ทุกอย่างจึงเร็วกว่าการผ่าตัดส่องกล้อง
นอกจากแผลใหญ่กว่าแล้วการเปิดช่องท้องอาจทำให้เกิดพังผืดในช่องท้องหลังผ่าตัดมากกว่า
แม้มีโรงพยาบาลโฆษณาว่าการผ่าตัดส่องกล้องใช้เวลาพักฃฟื้นวันเดียว แต่เพื่อความปลอดภัยควรพักฟื้นที่โรงพยาบาลเพื่อรอดูอาการจนแน่ใจเสียก่อน
การเตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนผ่าตัดคุณต้องทราบก่อนว่าตนเองป่วยเป็นโรคอะไรและจุดประสงค์หลักของการผ่าตัดครั้งนี้ทำเพื่ออะไร รวมถึงเมื่อผ่าตัดเรียบร้อยแล้วสภาพร่างกายจะกลับสู่ปกติมากน้อยช้าเร็วเพียงใด
คุณต้องทราบว่าตนเองมีโรคประจำตัวอะไรบ้าง และโรคดังกล่าวมีผลต่อการผ่าตัดครั้งนี้หรือไม่ และหากมีจะเป็นอย่างไร ที่สำคัญคุณมีประวัติแพ้ยาตัวใดบ้างหรือเปล่า
คุณต้องทราบวิธีการผ่าตัดคร่าวๆ เช่น ผ่าตัดด้วยวิธีฉีดยาชาหรือดมยาสลบ
หากคุณดื่มสุราหรือสูบบุหรี่เป็นประจำควรงดเว้นก่อนผ่าตัดอย่างน้อย 2-4 สัปดาห์
ควรเตรียมร่างกายโดยการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกาย และพักผ่อนให้เพียงพอ
หากไม่สบายในวันใกล้ผ่าตัด เช่น เป็นหวัดหรือมีอาการผื่นคันควรแจ้งให้แพทย์ทราบด้วย
การผลิตยาปฏิชีวนะ

การผลิตยาปฏิชีวนะ (อังกฤษ: production of antibiotics) เป็นเรื่องที่ทำอย่างแพร่หลาย เริ่มตั้งแต่มีการค้นพบเบื้องต้นโดย ดร. เฮาวาร์ด วอลเตอร์ ฟลอเรย์ และเออร์นสต บอริส เชน ในปี ค.ศ. 1938 ซึ่งเป็นงานที่มีผลเป็นรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์แก่นักวิจัยเหล่านี้ในปี ค.ศ. 1945
ความสำคัญของยาปฏิชีวนะต่อการแพทย์ ทำให้เกิดงานวิจัยมากมายเพื่อการค้นพบ/ค้นหาและการผลิต
การหายาที่มีประโยชน์

แม้ว่าจะมียาปฏิชีวนะที่รู้จักมากมาย แต่ว่า 1% ของยาปฏิชีวนะเท่านั้น มีค่าทางการแพทย์หรือทางการค้า
ยกตัวอย่างเช่น เพนิซิลลินมีค่าการรักษา (therapeutic index) สูง เพราะว่าไม่มีพิษต่อเซลล์มนุษย์ แต่ว่า ยาปฏิชีวนะส่วนมากไม่ได้มีคุณสมบัติเยี่ยงนี้
ส่วนยาปฏิชีวนะที่ใช้ได้บางพวก อาจจะไม่มีข้อดีเหนือกว่ายาที่นิยมใช้กันอยู่แล้ว และอาจจะไม่สามารถประยุกต์ใช้ได้ในกิจอื่น ๆ
ยาปฏิชีวนะที่มีประโยชน์ บ่อยครั้งค้นพบโดยใช้กระบวนการตรวจคัด (screening process)
ซึ่งเริ่มตั้งแต่การเพาะเลี้ยงจุลินทรีย์หลายอย่างเฉพาะอย่าง ๆ แล้วตรวจสอบว่า มีการผลิตสารแพร่กระจายอะไรหรือไม่ ที่ห้ามการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ที่เป็นเป้าหมาย
แต่ยาปฏิชีวนะที่พบโดยวิธีนี้โดยมาก จะมีการค้นพบมาก่อนแล้ว ดังนั้น จึงใช้ไม่ได้
ส่วนที่เหลือก็จะต้องตรวจว่ามีพิษอะไรบ้าง และรักษาโรคได้ดีไหม สารที่ดูดีที่สุดก็จะได้รับการตรวจสอบต่อไป หรือแม้แต่เปลี่ยนแปลงปรับปรุง
ส่วนวิธีคล้ายกันที่ทำในปัจจุบันเป็นแบบโปรแกรม Rational drug design (การออกแบบยาแบบมีเหตุผล)
ซึ่งเป็นการตรวจคัดเพื่อหาผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ ที่เป็นตัวยับยั้งสารเป้าหมายบางอย่างโดยเฉพาะ
เช่นยับยั้งเอนไซม์ที่พบแต่ในจุลชีพก่อโรค แทนที่จะตรวจสอบการห้ามการเจริญเติบโตของจุลชีพเป้าหมายที่เพาะเลี้ยงทั้งหมด
เทคนิคการผลิตระดับอุตสาหกรรม

ข้อมูลเพิ่มเติม: การหมักอุตสาหกรรม
ยาปฏิชีวนะผลิตในระดับอุตสาหกรรม จะผ่านกระบวนการหมักที่เพาะเลี้ยงจุลินทรีย์ต้นผลิตในภาชนะขนาดใหญ่ (100,000-150,000 ลิตรหรือยิ่งกว่า) ที่มีอาหารเลี้ยงเชื้อ
ปัจจัยต่าง ๆ เช่นออกซิเจน อุณหภูมิ พีเอช และสารอาหาร ต้องอยู่ในระดับที่เหมาะที่สุด ซึ่งต้องคอยตรวจตราและปรับปรุงถ้าจำเป็น
เนื่องจากยาปฏิชีวนะเป็นสารเมแทบอไลต์ทุติยภูมิ (secondary metabolite) ขนาดประชากรของจุลินทรีย์ต้องควบคุมอย่างระมัดระวัง เพื่อให้ได้ผลผลิตระดับสูงสุดก่อนที่จุลชีพจะตาย
ต่อจากนั้น ก็ต้องสกัดยาปฏิชีวินะแล้วทำให้บริสุทธิ์ ไปเป็นสารผลึก
ซึ่งจะเป็นเรื่องง่ายถ้ายาละลายในตัวทำละลายอินทรีย์ได้
แต่ถ้าไม่ได้ ก็จะต้องสกัดออกโดยวิธีการแลกเปลี่ยนไอออน (ion exchange) การดูดซับ (adsorption) หรือการตกตะกอน (precipitation)
สายเชื้อที่ใช้ในการผลิต

จุลินทรีย์ที่ใช้ในการหมัก แทบจะไม่เคยเหมือนที่มีอยู่ตามธรรมชาติ (พันธุ์ป่า)
เพราะว่า สายเชื้อที่ใช้จะมีการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม (สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม) เพื่อจะให้ผลิตยาได้ในระดับสูงสุด
โดยมักจะใช้วิธีการกลายพันธุ์ ซึ่งเริ่มโดยใช้สิ่งก่อการกลาย (mutagen) เช่น รังสีอัลตราไวโอเลต รังสีเอกซ์ หรือสารเคมีบางอย่าง
การคัดเลือกและขยายสายพันธุ์ที่ให้ผลผลิตมากกว่าหลายชั่วยุค อาจสามารถเพิ่มผลผลิตได้เกินกว่า 20 เท่า
อีกเทคนิคหนึ่งที่ใช้ในการเพิ่มผลผลิตก็คือ การขยายยีน (gene amplification) โดยสร้างก๊อปปี้ของยีนที่เข้ารหัสเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตยาปฏิชีวนะ แล้วใส่กลับเข้าไปในเซลล์ผ่านเวกเตอร์เช่นพลาสมิด
เป็นเทคนิคที่ต้องทำพร้อม ๆ กันไป กับการตรวจสอบยาที่ผลิตได้ใหม่
เชิงอรรถและอ้างอิง

สถานีย่อยเภสัชกรรม
Baron, Samuel (1996). Medical Microbiology, 4th ed. The University of Texas Medical Branch at Galveston. ISBN 0-9631172-1-1.
Madigan, Michael; Martinko, John (editors) (2005). Brock Biology of Microorganisms (11th ed.). Prentice Hall. ISBN 0-13-144329-1. {{cite book}}: |author= มีชื่อเรียกทั่วไป (help)CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
| ด ค กยาต้านจุลชีพ − ประเด็นด้านสังคมและวัฒนธรรม |
| --- | --- |
ประเภทของยาต้านจุลชีพ:  ยาปฏิชีวนะ  ยาต้านเชื้อรา  ยาต้านไวรัส  ยาต้านปรสิต 
ประเด็นด้านสังคม:  เส้นเวลาของยาปฏิชีวนะ  แบคทีเรียดื้อยา  แบคทีเรียดื้อยาหลายชนิด  การใช้ยาปฏิชีวนะในทางที่ผิด  การใช้ยาปฏิชีวนะในการปศุสัตว์ 
เภสัชวิทยา:  เภสัชพลศาสตร์ของยาปฏิชีวนะ  รายการยาปฏิชีวนะ  การผลิตยาปฏิชีวนะ 
จานเลี้ยงจุลินทรีย์
การยับยั้ง

การยับยั้ง (อังกฤษ: veto) เป็นอำนาจฝ่ายเดียวที่จะหยุดยั้งการกระทำใด ๆ ในการบริหารรัฐกิจ ในกรณีส่วนใหญ่ อำนาจนี้เป็นของประมุขแห่งรัฐ เช่น ประธานาธิบดีหรือพระมหากษัตริย์ ที่จะหยุดยั้งมิให้ประกาศใช้ร่างกฎหมายเป็นกฎหมาย และมีการรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญ อำนาจนี้ยังอาจพบได้ในการปกครองระดับอื่นนอกเหนือจากระดับชาติ เช่น ระดับท้องถิ่น และระดับระหว่างประเทศ
การยับยั้งในบางกรณีอาจถูกลบล้างได้ด้วยคะแนนเสียงข้างมากพิเศษ เช่น ในสหรัฐ สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาอาจลบล้างการยับยั้งของประธานาธิบดีได้ด้วยคะแนนเสียง 2 ใน 3 ของสมาชิกทั้งหมดของตน แต่ในบางกรณี การยับยั้งก็มีผลเด็ดขาด ซึ่งมิอาจถูกลบล้างได้ เช่น ในระดับระหว่างประเทศ สมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติมีอำนาจยับยั้งข้อมติของคณะมนตรีความมั่นคงได้โดยเด็ดขาด นอกจากนี้ ในบางกรณี อำนาจยับยั้งมีไว้ใช้หยุดยั้งมิให้เกิดความเปลี่ยนแปลงต่อสถานะที่เป็นอยู่ แต่ในบางกรณี อำนาจยับยั้งสามารถใช้ไปในทางริเริ่มความเปลี่ยนแปลงก็ได้ ดังในกรณีของประเทศอินเดียซึ่งประธานาธิบดีสามารถยับยั้งร่างกฎหมายด้วยการกำหนดให้แก้ไขเพิ่มเติมร่างนั้นอีกที
ในระบบประธานาธิบดีหรือกึ่งประธานาธิบดี อำนาจยับยั้งร่างกฎหมายเป็นเครื่องมือหลักเครื่องมือหนึ่งที่ฝ่ายบริหารมีในกระบวนการนิติบัญญัติ นอกเหนือไปจากอำนาจเสนอร่างกฎหมาย แต่ในระบบอื่น อำนาจยับยั้งของประมุขแห่งรัฐมักมีอยู่แบบเบาบาง หรือไม่มีเลย
คำว่า "veto" ในภาษาอังกฤษนั้น มีที่จากภาษาละติน แปลว่า "ข้าห้าม" (I forbid) แนวคิดเรื่องอำนาจยับยั้งมีต้นกำเนิดมาจากอารยธรรมโรมโบราณ ซึ่งผู้ดำรงตำแหน่งกงสุลโรมันคนหนึ่งสามารถยับยั้งการดำเนินการทางทหารหรือพลเรือนของอีกคนหนึ่ง และผู้ดำรงตำแหน่งในทรีบูนมีอำนาจฝ่ายเดียวที่จะยับยั้งการดำเนินการใด ๆ ของแมจิสเตรตโรมัน หรือยับยั้งกฎหมายผ่านความเห็นชอบของวุฒิสภาโรมันแล้วได้
การย่อยสลายด้วยแสง

โซดิสเป็นการย่อยสลายด้วยแสงแบบหนึ่ง
การย่อยสลายด้วยแสง (อังกฤษ: photodegradation) เป็นการแตกของโมเลกุลที่เกิดจากการดูดซับโฟตอน ที่มาจากความยาวคลื่นของแสงอาทิตย์ เช่นรังสีอินฟราเรด แสงที่ตามองเห็น และรังสีอัลตราไวโอเลต รูปแบบของอนุภาครังสีชนิดอื่นๆอาจทำให้เกิดการย่อยสลายด้วยแสงได้ การย่อยสลายด้วยแสงนี้รวมถึงการสลายตัวของสารที่มีโครงสร้างขนาดใหญ่ไปเป็นสารที่มีโครงสร้างโมเลกุลขนาดเล็กกว่า การเปลี่ยนรูปโมเลกุลไปอยู่ในสภาพที่เปลี่ยนแปลงกลับเป็นอย่างเดิมไม่ได้ เช่น การเสียสภาพของโปรตีน และการเติมอะตอมบางชนิดเข้าในโมเลกุล ตัวอย่างที่เห็นได้โดยทั่วไปคือการกำจัดของเสียในน้ำดื่มหรือน้ำเสียด้วยแสงแดด
การพัดขึ้นฝั่ง

พายุเฮอร์ริเคนมารีอาสูญเสียคุณลักษณะทางโครงสร้างไป หลังจากที่พัดขึ้นฝั่งในปวยร์โตรีโก
การพัดขึ้นฝั่ง (อังกฤษ: Landfall) คือเหตุการณ์หนึ่งของพายุหรือนาคเล่นน้ำที่เคลื่อนที่ขึ้นบนแผ่นดิน ภายหลังจากที่อยู่ในพื้นน้ำมาก่อนหน้า
พายุหมุนเขตร้อน

พายุหมุนเขตร้อนจะถูกจัดว่าพัดขึ้นฝั่ง เมื่อศูนย์กลางของพายุเคลื่อนที่ผ่านชายฝั่ง และสำหรับในพายุหมุนเขตร้อนที่มีความรุนแรงจะนับเมื่อตาของพายุอยู่บนแผ่นดินแล้ว เป็นจุดที่พายุหมุนเขตร้อนที่เจริญเต็มที่ เช่น พายุไต้ฝุ่นหรือพายุเฮอร์ริเคนสามารถสร้างความเสียหายได้มากที่สุด เนื่องจากด้านของระบบพายุที่สร้างความเสียหายได้มากจะอยู่บริเวณกำแพงตา ผลกระทบดังกล่าวรวมถึงจุดสูงสุดของเหตุการณ์น้ำขึ้นจากพายุ แกนของลมแรงที่เข้าเทียบฝั่ง และฝนตกอย่างหนักจนเกิดอุทกภัยด้วย สิ่งเหล่านี้เมื่อประกอบกับคลื่นสูง สามารถเป็นสาเหตุของการกร่อนอย่างมหาศาลของชายหาดได้ ในพื้นราบลุ่ม น้ำขึ้นจากพายุสามารถขังอยู่บนแผ่นดินได้เป็นเวลานาน และหากรวมเข้ากับสารเคมีที่มีปนเปื้อนอยู่แล้วในพื้นที่ ก็อาจเกิดเป็นมลพิษได้[ต้องการอ้างอิง] เมื่อพายุหมุนเขตร้อนพัดขึ้นฝั่ง ตาของพายุจะปิดลงเองเนื่องจากกระบวนการอ่อนกำลัง ซึ่งจะทำให้คลื่นที่ซัดฝั่งลดลง ความเร็วลมสูงสุดต่อเนื่องจะลดลงไปตามธรรมชาติจากการที่พายุหมุนเคลื่อนตัวอยู่บนแผ่นดิน เนื่องจากความแตกต่างของแรงเสียดทานระหว่างพื้นน้ำและแผ่นดิน โดยไม่เกี่ยวกับบรรยากาศ
การพัดขึ้นฝั่ง แตกต่างกันอย่างชัดเจนกับ การโจมตีโดยตรง (direct hit) การโจมตีโดยตรง คือบริเวณที่แกนของลมแรง (หรือกำแพงตา) ขึ้นมาอยู่บนฝั่ง ขณะที่ศูนย์กลางของพายุอาจอยู่นอกฝั่งก็ได้ ผลกระทบของการโจมตีโดยตรงค่อนข้างคล้ายกับการพัดขึ้นฝั่ง โดยคำนี้จะใช้เมื่อรัศมีของลมแรงที่สุดในพายุหมุนเขตร้อนเคลื่อนตัวมาเทียบฝั่ง ผลกระทบคือ คลื่นสูง ฝนตกอย่างหนักจนอาจก่อให้เกิดอุทกภัย น้ำทะเลยกตัวขึ้นตามแนวชายฝั่งพร้อมกับน้ำขึ้นจากพายุขนาดเล็ก ชายหาดถูกกัดกร่อน มีลมแรง และอาจมีพายุฝนฟ้าคะนองอย่างรุนแรง และทอร์นาโดตามแนวขอบ
ทอร์นาโดหรือนาคเล่นน้ำ

เมื่อนาคเล่นน้ำพัดขึ้นฝั่ง มันจะถูกจัดใหม่เป็นทอร์นาโด ซึ่งต่อมาอาจสร้างความเสียหายต่อบริเวณในแผ่นดินรอบชายฝั่งได้ เมื่อนาคเล่นน้ำพัดขึ้นฝั่ง มันมักจะสลายตัวไปอย่างรวดเร็ว เนื่องจากแรงเสียดทานและปริมาณอากาศร้อนที่จะมาเติมภายในกรวยพายุลดลง
ดูเพิ่ม

แถบฝน
การมีคู่สมรสคนเดียว

การมีคู่สมรสคนเดียว หรือ ผัวเดียวเมียเดียว (อังกฤษ: Monogamy) เป็นภาวะของการมีคู่ทางเพศคนเดียว คำว่า “Monogamy” มาจากภาษากรีกว่า “monos” “μονός” ที่แปลว่าหนึ่งหรือคนเดียว และคำว่า “gamos” “γάμος” ที่แปลว่าการสมรสหรือการอยู่ร่วมกัน ในหลายกรณีคำว่า “การมีคู่สมรสคนเดียว” ใช้โดยเฉพาะในความหมายที่หมายถึงการแต่งงานที่สามีภรรยามีคู่สมรสคนเดียว
การมีคู่ครองคนเดียวแบ่งออกเป็น:
การมีคู่สมรสคนเดียวเชิงสังคม (Social monogamy) หมายถึงบุคคลสองคน/สัตว์ที่ดำรงชีวิตอยู่ด้วยกัน, มีความสัมพันธ์ทางเพศต่อกัน, และร่วมมือกันในการหาสิ่งที่มีความจำเป็นต่อการดำรงชีพด้วยกัน เช่นอาหาร, เสื้อผ้า และ เงิน
การมีคู่สมรสคนเดียวเชิงเพศสัมพันธ์ (Sexual monogamy) หมายถึงบุคคลสองคน/สัตว์ที่มีความสัมพันธ์ทางเพศระหว่างกันโดยเฉพาะโดยไม่มีความสัมพันธ์ทางเพศกับผู้อื่น
การมีคู่สมรสคนเดียวเชิงพันธุกรรม (Genetic monogamy) หมายถึงบุคคลสองคนที่มีบุตรด้วยกันโดยไม่มีความสัมพันธ์อื่นใดนอกไปจากนั้น
การมีคู่สมรสคนเดียวเชิงสมรส (Marital monogamy) หมายถึงการสมรสของบุคคลสองคน
ชนิดของการมีคู่สมรสคนเดียวในประเภทข้างต้นอาจจะเป็นการมีคู่ครองคนเดียวตลอดชีพ หรือ อาจจะเป็นประเภทที่เรียกว่า
การมีคู่สมรสคนเดียวเชิงชั่วระยะ (Serial monogamy) หมายถึงบุคคลสองคน/สัตว์ที่มีความสัมพันธ์ทางเพศระหว่างกันโดยไม่มีความสัมพันธ์ทางเพศกับผู้อื่นอยู่ชั่วระยะที่อาจจะสั้นหรือยาวก็ได้ ก่อนที่จะเปลี่ยนคู่ไปมีความสัมพันธ์กับผู้อื่นหลังจากแยกกับคู่เดิมแล้ว การเปลี่ยนคู่ใหม่มักจะเกิดขึ้นเป็นระยะๆ
แหล่งข้อมูลอื่น

ผัวเดียวเมียเดียว
บทความ "มโนทัศน์รักเดียวใจเดียวและปัญหาเมียน้อยในทศวรรษ 2490-2530"
The Myth of Monogamy
UK website on childsupport and paternity with many links to studies of paternity, nonpaternity and pedigree error rates เก็บถาวร 2016-05-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Evaluating pedigree data. II. Identifying the cause of error in families with inconsistencies, Lathrop GM, Huntsman JW, Hooper AB, Ward RH, Hum Hered. 1983;33(6):377-89.
การย้อมสีกรัม

การย้อมสีกรัม สีม่วงคือ Staphylococcus aureus ซึ่งเป็นแบคทีเรียกรัมบวก สีแดงคือ Escherichia coli ซึ่งเป็นแบคทีเรียกรัมลบ
การย้อมสีกรัม (อังกฤษ: Gram staining) เป็นวิธีการหนึ่งในการจำแนกชนิดของแบคทีเรีย สามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ แบคทีเรียกรัมบวกและแบคทีเรียกรัมลบ ชื่อนี้มาจากแฮนส์ เครสแจน กรัม นักวิทยาแบคทีเรียชาวเดนมาร์ก ซึ่งเป็นผู้พัฒนาเทคนิกนี้
การย้อมสีกรัมจำแนกชนิดแบคทีเรียได้จากความแตกต่างของคุณสมบัติทางเคมีและฟิสิกส์ของผนังเซลล์ โดยเฉพาะการมีเปปติโดไกลแคน ซึ่งจะพบเป็นชั้นหนาในแบคทีเรียกรัมบวก ในการย้อมสีกรัม แบคทีเรียกรัมบวกจะสามารถรักษาสีน้ำเงินของสีย้อมคริสตัลไวโอเลตเอาไว้ได้ ในขณะที่แบคทีเรียกรัมลบจะสูญเสียสีนี้ไปในขั้นตอนการล้าง และจะติดสีแดงเมื่อย้อมด้วยสีเคาน์เตอร์สเตน เช่น ซาฟรานิน หรือฟุคซีน
การประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษา

การประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษา (อังกฤษ: credential evaluation) เป็นวิธีการเปรียบเทียบวุฒิการศึกษาและวุฒิทางวิชาชีพที่ได้รับในประเทศหนึ่งกับที่ได้รับในประเทศอื่น มหาวิทยาลัย วิทยาลัย และนายจ้างทั่วโลกใช้การประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาเพื่อทำความเข้าใจการศึกษาในต่างประเทศ และเพื่อตัดสินผู้สมัครเข้าศึกษาหรือการจ้างงาน
ผู้อพยพสามารถใช้การประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาเพื่อให้ได้รับการยอมรับสำหรับการศึกษาที่สำเร็จแล้วนอกประเทศที่พวกเขาอพยพเข้าไป และในการทำเช่นนั้นจะทำให้สามารถสมัครงานในฐานะผู้อพยพที่มีทักษะ นักศึกษาต่างชาติใช้การประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาเพื่อนำเสนอหลักสูตรและผลการเรียนก่อนหน้านี้แก่มหาวิทยาลัยเพื่อสมัครเข้าศึกษาต่อ
สหรัฐ

มหาวิทยาลัยและวิทยาลัยในสหรัฐมีจำนวนนักศึกษาต่างชาติที่สมัครเข้าเรียนเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศในยุโรปหลายประเทศกำลังฟื้นตัวจากสงคราม ความต้องการความเข้าใจที่ถูกต้องและเป็นธรรมเกี่ยวกับประวัติการศึกษาของนักเรียนเกิดขึ้นและมีความสำคัญมากยิ่งขึ้น ตามข้อมูลของสมาคมนักการศึกษานานาชาติ (NAFSA: Association of International Educators) เนื่องจากจำนวนนักเรียนต่างชาติที่กำลังศึกษาอยู่ในสหรัฐเพิ่มขึ้นจาก 25,000 คนในช่วงหลังสงคราม เป็นมากกว่า 866,000 คนที่กำลังศึกษาอยู่ในช่วงปี ค.ศ. 2013 ถึง 2014 ในปี ค.ศ. 2019 สหรัฐรับนักศึกษาต่างชาติมากกว่า 1,000,000 คนเป็นปีที่สี่ติดต่อกัน
ในขณะที่มหาวิทยาลัยต้องเผชิญกับการสนับสนุนทางการเงินจากสาธารณะที่ลดลงและความกดดันในการรักษาค่าเล่าเรียนให้ไม่แพง สถาบันการศึกษาจึงอาศัยนักศึกษาต่างชาติเพื่อชดเชยค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้นของการศึกษาระดับอุดมศึกษา นักเรียนต่างชาติส่วนใหญ่ในสหรัฐมาจากประเทศจีน อินเดีย และเกาหลีใต้ อย่างไรก็ตาม มีการเติบโตอย่างมากและสม่ำเสมอของจำนวนนักศึกษาต่างชาติจากบราซิล เวียดนาม อินโดนีเซีย และไนจีเรีย
ไม่มีข้อบังคับของการประเมินวุฒิการศึกษาจากนานาชาติในสหรัฐ และกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ หรือหน่วยงานภาครัฐไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องหรือรับรองหน่วยงานประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาจากต่างประเทศใด ๆ ดังนั้นจึงไม่มีหน่วยงานระดับชาติของรัฐบาลกลางที่กำกับดูแลการประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาในสหรัฐ มีสมาคมวิชาชีพต่าง ๆ เช่น สมาคมผู้ประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษานานาชาติ (Association of International Credential Evaluators, Inc.; AICE) และสมาคมผู้ประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาแห่งชาติ (National Association of Credential Evaluators; NACES) ที่สร้างและรักษามาตรฐานทางจริยธรรมในสาขานี้ แม้ว่าจะไม่ได้เป็นหน่วยงานกำกับและการเป็นสมาชิกของผู้ประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษานั้นเป็นความสมัครใจ อย่างไรก็ตามผู้ประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาจะต้องมีคุณสมบัติตรงตามเกณฑ์บางประการจึงจะเป็นสมาชิกของ AICE และ NACES ได้ นอกจากนี้มหาวิทยาลัยและวิทยาลัยยังประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาเอง โดยปกติแล้วหน่วยงานของ NACES หรือ AICE จะถูกกำหนดให้เป็นผู้ดำเนินการให้กับมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ในสหรัฐ
แคนาดา

การประเมินหนังสือรับรองทางการศึกษา (Educational credential assessment, ECA) สามารถนำมาใช้สำหรับการย้ายถิ่นฐาน การศึกษา และการออกใบอนุญาต ECA เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้อพยพที่กำลังมองหาการเข้าประเทศแคนาดาภายใต้โครงการต่าง ๆ สำหรับการเป็นพลเมืองและการย้ายถิ่นฐานของแคนาดา (Citizenship and Immigration Canada, CIC) รวมถึงโครงการแรงงานมีฝีมือของรัฐบาลกลาง (Federal Skilled Worker Program, FWSP) ผ่านทางโปรแกรมการย้ายถิ่นฐานแบบด่วนสำหรับผู้มีทักษะ (Express Entry) ซึ่งกำหนดให้ผู้อพยพต้องสำเร็จการศึกษาขั้นต่ำเทียบเท่ากับประกาศนียบัตรมัธยมศึกษาของแคนาดา รัฐบาลแคนาดาไม่ได้ดำเนินการประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาจากต่างประเทศ  โดย CIC ได้มอบหมายให้ตั้งหน่วยงานประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาเจ็ดแห่งซึ่งทำหน้าที่ประเมินสำหรับผู้ที่อพยพเข้าไปยังแคนาดา หน่วยงานที่ได้รับมอบหมายเหล่านี้เป็นสมาชิกของกลุ่มพันธมิตรบริการประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาแห่งแคนาดา (Alliance of Credential Evaluation Services of Canada)
คณะกรรมการออกใบอนุญาตของแคนาดาหรือหน่วยงานออกใบอนุญาตวิชาชีพส่วนใหญ่กำหนดให้ต้องมีการประเมินวุฒิการศึกษาจากผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการศึกษาระดับนานาชาติ การประเมินจะกระทำโดยองค์กรหรือโดยสมาชิกของกลุ่มพันธมิตร
ยุโรป

อนุสัญญาว่าด้วยการรับรองคุณวุฒิทางการศึกษาระดับอุดมศึกษาในภูมิภาคยุโรปหรือที่เรียกกันทั่วไปว่าอนุสัญญาการรับรองลิสบอน (Lisbon Recognition Convention) เป็นข้อตกลงทางกฎหมายหลักที่ควบคุมการรับรองคุณวุฒิทางการศึกษาระหว่างประเทศสมาชิกของสภายุโรป ยกเว้นกรีซและโมนาโก เครือข่ายศูนย์ข้อมูลแห่งยุโรปและศูนย์ข้อมูลการรับรองทางวิชาการแห่งชาติ (European Network of Information Centres and the National Academic Recognition Information Centres, ENIC-NARIC) สามารถประเมินหนังสือรับรองผลการศึกษาและออก "คำชี้แจงความสามารถเปรียบเทียบ" สำหรับปริญญามหาวิทยาลัยที่ได้รับจากในประเทศสมาชิกหนึ่งเพื่อนำไปใช้ในอีกประเทศหนึ่ง อนุสัญญาระบุว่าผู้ถือปริญญาจะต้องสามารถเข้าถึง “การประเมินที่เพียงพอ” สำหรับวุฒิการศึกษาของตน และปริญญาจะต้องได้รับการยอมรับในหมู่ประเทศสมาชิก เว้นแต่จะมีการพิสูจน์ว่า “มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ” ระหว่างปริญญาที่ได้รับในประเทศนั้นกับปริญญาที่ได้รับการประเมิน