ยุทธนาวีที่ทะเลชวา
ยุทธการ

กองกำลังสะเทินน้ำสะเทินบกของญี่ปุ่นได้รวมตัวกันเพื่อเข้าตีที่เกาะชวา และในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1942 กองกำลังทางเรือหลักของพันธมิตรภายใต้การนำของดัวร์มัน ได้แล่นไปทางตะวันออกเฉียงเหนือจากซูราบายา เพื่อสกัดกั้นขบวนเรือของกองกำลังรุกรานทางตะวันออกที่เข้าใกล้จากช่องแคบมากัซซาร์ กองกำลังจู่โจมตะวันออกอย่างที่ทราบกันดี ว่าประกอบด้วยเรือลาดตระเวนหนักสองลำ (เรือหลวงเอ็กซิเตอร์ และยูเอสเอส ฮิวสตัน), เรือลาดตระเวนเบาสามลำ (เรือหลวงเดอ ไรเตอร์ ซึ่งเป็นเรือธงของดัวร์มัน, เรือหลวงชวา, เรือหลวงเพิร์ท) และเรือพิฆาตเก้าลำ (เรือหลวงอิเล็กตรา, เรือหลวงเอนเคาน์เตอร์, เรือหลวงจูปิเตอร์, เรือหลวงโคเทนาร์, เรือหลวงวิตเตอ เดอ วิธ, ยูเอสเอส อัลเดน, ยูเอสเอส จอห์น ดี. เอ็ดเวิดส์, ยูเอสเอส จอห์น ดี. ฟอร์ด และยูเอสเอส พอล โจนส์)
ส่วนหน่วยเฉพาะกิจของญี่ปุ่นที่คุ้มกันขบวนเรือ ซึ่งได้รับคำสั่งจากพลเรือตรี ทาเกโอะ ทากางิ ประกอบด้วยเรือลาดตระเวนหนักสองลำ (นาชิ และฮางูโระ) และเรือลาดตระเวนเบาสองลำ (นากะ และจินซือ) ตลอดจนเรือพิฆาต 14 ลำ (ยูดาชิ, ซามิดาเระ, มูราซาเมะ, ฮารูซาเมะ, มิเนงูโมะ, อาซางูโมะ, ยูกิกาเซะ, โทกิสึกาเซะ, อามาสึกาเซะ, ฮาสึกาเซะ, ยามากาเซะ, คาวากาเซะ, ซาซานามิ และอูชิโอะ) รวมถึงกองเรือพิฆาตที่ 4 ภายใต้การบังคับบัญชาของพลเรือตรี โชจิ นิชิมูระ เรือลาดตระเวนหนักของญี่ปุ่นนั้นทรงพลังกว่ามาก โดยมีปืนขนาด 8 นิ้ว (203 มม.) สิบกระบอก และตอร์ปิโดที่ดีเยี่ยม จากการเปรียบเทียบ เอ็กซิเตอร์มีอาวุธปืนขนาด 8 นิ้วเพียงหกกระบอก และปืนขนาด 8 นิ้วเก้ากระบอกของฮิวสตัน ซึ่งมีเพียงหกกระบอกที่ยังใช้งานได้หลังจากป้อมปืนท้ายของมันถูกทำให้หมดสภาพในการโจมตีทางอากาศก่อนหน้านี้
กองกำลังพันธมิตรเข้าโจมตีญี่ปุ่นในทะเลชวา และการสู้รบก็ดุเดือดเป็นระยะ ๆ ตั้งแต่ช่วงบ่ายถึงเที่ยงคืน ขณะที่ฝ่ายพันธมิตรพยายามเข้าถึงและโจมตีกองกำลังขนส่งของกองเรือที่รุกรานชวา แต่พวกเขาถูกขับไล่ด้วยอำนาจการยิงที่เหนือกว่า ส่วนฝ่ายสัมพันธมิตรมีความเหนือกว่าทางอากาศในท้องถิ่นในช่วงเวลากลางวัน เนื่องจากกำลังทางอากาศของญี่ปุ่นไม่สามารถเข้าถึงกองเรือได้ในสภาพอากาศเลวร้าย สภาพอากาศยังขัดขวางการสื่อสาร ทำให้เกิดความร่วมมือระหว่างฝ่ายพันธมิตรหลายฝ่ายที่เกี่ยวข้อง—ทั้งในการลาดตระเวน, เครื่องบินคุ้มกันในอากาศ และกองบัญชาการกองเรือ—แม้แย่กว่าที่เป็นอยู่ ซึ่งฝ่ายญี่ปุ่นยังก่อกวนคลื่นความถี่วิทยุ ส่วนเอ็กซิเตอร์เป็นเรือลำเดียวในการรบที่ติดตั้งเรดาร์ ซึ่งเป็นเทคโนโลยีใหม่ในเวลานั้น
การต่อสู้ประกอบด้วยลำดับของความพยายามตลอดระยะเวลาเจ็ดชั่วโมงโดยกองกำลังผสมของดัวร์มันในการเข้าถึงและโจมตีขบวนเรือรุกราน ที่แต่ละช่วงได้ถูกต่อต้านโดยกองกำลังคุ้มกัน ซึ่งฝ่ายสัมพันธมิตรได้รับความการสูญเสียอย่างหนัก
กองเรือมองเห็นกันและกันเมื่อเวลาประมาณ 16.00 น. ของวันที่ 27 กุมภาพันธ์ และใกล้ชิดกับระยะการยิง โดยเปิดฉากยิงเมื่อเวลา 16:16 น. ซึ่งทั้งสองฝ่ายแสดงทักษะการยิงปืนใหญ่และตอร์ปิโดที่แย่ในช่วงนี้ของการรบ แม้จะมีการปรับโฉมใหม่เมื่อไม่นานมานี้ (ด้วยการเพิ่มเรดาร์ควบคุมการยิงปืนใหญ่แบบ 284 ที่ทันสมัย) กระสุนปืนใหญ่ของเรือหลวงเอ็กซิเตอร์ไม่ได้เข้าใกล้เรือรบญี่ปุ่น ขณะที่เรือลาดตระเวนฮิวสตันทำได้เพียงควบเรือลาดตระเวนลำหนึ่งที่เป็นปรปักษ์ ผลลัพธ์ที่น่าสังเกตเพียงอย่างเดียวของการโต้ตอบการยิงปืนใหญ่ครั้งแรกคือเรือหลวงเอ็กซิเตอร์ได้รับความเสียหายอย่างรุนแรงจากการโจมตีในห้องหม้อไอน้ำจากกระสุนปืนใหญ่ขนาด 8 นิ้ว จากนั้น เรือก็เคลื่อนไหวอย่างกะโผลกกะเผลกไปยังซูราบายา โดยมีเรือหลวงวิตเตอ เดอ วิธ คุ้มกัน
ญี่ปุ่นปล่อยตอร์ปิโดขนาดใหญ่สองลูก จากตอร์ปิโดทั้งหมด 92 ลูก แต่ยิงโดนเรือโคเทนาร์ไปเพียงลูกเดียว ซึ่งเรือดังกล่าวถูกโจมตีด้วยตอร์ปิโดลองแลนซ์ และจมลงอย่างรวดเร็วหลังจากการปะทะ
ส่วนเรืออิเล็กตรา—คุ้มกันเรือเอ็กซิเตอร์—โดยมีส่วนร่วมในการดวลกับจินซือและเรืออาซางูโมะ ซึ่งทำให้เป็นรอยได้หลายครั้ง แต่ก็ได้รับความเสียหายอย่างรุนแรงต่อด้านบนของดาดฟ้าเรือ โดยหลังจากเกิดเพลิงไหม้ร้ายแรงที่เรืออิเล็กตรา และป้อมปืนที่เหลืออยู่ของเรือนี้ก็หมดกระสุน จึงมีคำสั่งให้สละเรือ ส่วนในฝั่งญี่ปุ่น มีเพียงเรืออาซางูโมะเท่านั้นที่ถูกบังคับให้ถอนตัวเนื่องจากความเสียหาย
กองเรือของฝ่ายสัมพันธมิตรแยกตัวออกและหันกลับไปในเวลาประมาณ 18:00 น. โดยมีม่านควันปกคลุมเรือพิฆาตสี่ลำของหมู่เรือพิฆาตสหรัฐ 58 (DesDiv 58) พวกเขายังปฏิบัติการโจมตีด้วยตอร์ปิโดแต่มีระยะไกลเกินกว่าจะได้ผล ซึ่งกองกำลังของดัวร์มันได้เลี้ยวไปทางใต้สู่ชายฝั่งชวา จากนั้นไปทางทิศตะวันตกและทิศเหนือในตอนกลางคืนเพื่อพยายามหลบเลี่ยงกลุ่มคุ้มกันของญี่ปุ่นรวมถึงการโจมตีกลุ่มเรือ เมื่อมาถึงจุดนี้เองที่เรือของหมู่เรือพิฆาต 58 ได้ใช้ตอร์ปิโดของพวกเขาไปหมดแล้ว โดยปล่อยความริเริ่มของพวกเขาเองให้อยู่อย่างนั้นเพื่อกลับไปยังซูราบายา