พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค)

| พระยาอรรคราชนารถภักดี  (หวาด บุนนาค) |
| --- | --- |
ถึงแก่กรรม: 4 สิงหาคม พ.ศ. 2444
ตำแหน่ง: เจ้าเมืองจันทบุรี
ภรรยาเอก: คุณหญิงบัว คุณอิน
บุตร: พระยาวิชยาธิบดี (แบน บุนนาค) และบุตรธิดา รวม 10 คน
บิดามารดา: พระยาอภัยสงคราม (นกยูง บุนนาค) (บิดา) คุณหญิงปริก อภัยสงคราม (มารดา)
ญาติ: ตาด บุนนาค (น้องชายร่วมมารดา)   เจ้าจอมโหมด ในรัชกาลที่ 5 (หลานลุง)
พระยาอัครราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) ท.จ., ร.จ.พ. อดีตเจ้าเมืองจันทบุรี ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 บิดาชื่อ พระยาอภัยสงคราม (นกยูง บุนนาค) มารดาชื่อคุณหญิงปริก อภัยสงคราม (ธิดาพระยาเสนานุชิต (นุช ณ นคร)) (หลานปู่เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร)) มีน้องชายร่วมบิดามารดา ชื่อ นายตาด บุนนาค ซึ่งเป็นบิดาของ เจ้าจอมโหมด ในรัชกาลที่ 5
พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) เริ่มต้นเข้ารับราชการสมัยรัชกาลที่ 4 เป็น หลวงวิเศษพจนกร สังกัดกรมท่า ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระศรีธรรมสาส์น สังกัดกรมท่า ต่อมาในปี พ.ศ. 2436 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ พระยาวิชยาธิบดี ผู้ว่าราชการจังหวัดจันทบุรี ต่อมาเมื่อวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2439 ได้ทรงมีพระกรุณาโปรดเกล้าให้ พระยาวิชยาธิบดี เข้ารับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นทุติยจุลจอมเกล้า(ฝ่ายหน้า) พร้อมด้วยพานทองคำกลม คนโททองคำ กระโถนทองคำ และเหรียญจักรพรรดิมาลา และในค่ำวันนั้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าพระราชทานตราตติยจุลจอมเกล้า(ฝ่ายใน) แก่คุณหญิงบัว วิชยาธิบดี ต่อมาเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441 พระยาวิชยาธิบดีได้รับพระราชทานสัญญาบัตรแต่งตั้งขึ้นเป็น พระยาอรรคราชนารถภักดี เจ้าเมืองจันทบุรี มีตำแหน่งราชการในกระทรวงว่าการต่างประเทศ คงถือศักดินา 5000 จึงทำให้ต้องพ้นจากตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองจันทบุรีเมื่อวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2441 โดยมี พระเทพสงคราม (แบน) (ต่อมาคือ พระยาวิชยาธิบดี (แบน บุนนาค)) บุตรชายซึ่งเป็นปลัดเมืองจันทบุรีเป็นผู้รักษาราชการเมืองจันทบุรี
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะนั้นไทยเกิดกรณีพิพาทกับฝรั่งเศส ทำให้เมืองจันทบุรีต้องตกไปเป็นเมืองประกันของฝรั่งเศส ในปี พ.ศ. 2436 ทหารฝ่ายฝรั่งเศสที่เข้ามาส่วนใหญ่เป็นทหารญวนที่มาจากไซ่ง่อน รวมกำลังฝ่ายฝรั่งเศสมีประมาณ 600 คน แยกกำลังไปรักษาอยู่สองแห่งคือ ที่ป้อมปากน้ำแหลมสิงห์และที่ตัวเมืองจันทบุรี พวกที่ไปอยู่ที่ป้อมปากน้ำแหลมสิงห์ ได้รื้อป้อมพิฆาตปัจจามิตรออกแล้วสร้างที่พักกับกองบัญชาการแทน เรียกว่า ตึกแดง และได้สร้างที่คุมขังนักโทษชาวไทยขึ้นด้วย เรียกว่าคุกขี้ไก่ ส่วนพวกที่ไปตั้งอยู่ในเมืองได้ไปอยู่ในบริเวณพื้นที่ค่ายตากสินในปัจจุบัน ฝรั่งเศสจะปกครองในส่วนกองทหารฝรั่งเศสและบุคคลที่อยู่ในความคุ้มครองของ ฝรั่งเศสเท่านั้น ส่วนไทยยังคงปกครองดินแดนนอกเขตฝรั่งเศสยึดครอง โดยมีพระยาวิชชยาธิบดี หรือต่อมาคือ พระยาอรรคราชนารถภักดี เป็นเจ้าเมืองจันทบุรี  ได้รับราชการต่างพระเนตรพระกรรณสนองใต้เบื้องพระยุคลบาทในเวลานั้นตราบจนถึงแก่อนิจกรรม
พระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) ท.จ., ร.จ.พ. ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชรา เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2444 ได้รับพระราชทานมหากรุณาธิคุณพระราชทานหีบทองลายเครือองุ่นเป็นเครื่องประกอบศพและเป็นเกียรติแก่ผู้วายชนม์ ศพของพระยาอรรคราชนาถภักดี (หวาด บุนนาค) นั้นตกค้างอยู่หลายปีจึงได้มีขอพระราชทานเพลิง ระหว่างนั้นสำนักพระราชวังเองก็หาหีบทองลายเครือองุ่นใบนั้นไม่พบ จนกระทั่งเมื่อครั้งจะปลงศพจึงได้พบว่าหีบทองลายเครือองุ่นนั้นไปตกค้างอยู่ที่ศพพระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) ท้ายที่สุดในเวลาต่อมาศพของพระยาอรรคราชนาถภักดี (หวาด บุนนาค) ได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานเพลิงพร้อมด้วยศพ คุณหญิงบัว อรรคราชนารถภักดี ที่มณฑลจัณฑบุรี เมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2453 โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เจ้าพนักงานส่งเครื่องษมาศพไปพระราชทานพร้อมพระราชทานผ้าไตร 5 ไตร เงิน 2000 สตางค์ สำหรับษมาศพพระยาอรรคราชนารถภักดี (หวาด บุนนาค) และ พระราชทานผ้าขาว 1 พับ และ พระราชทานเงิน 1000 สตางค์ สำหรับษมาศพคุณหญิงบัว อรรคราชนารถภักดี ในการนั้นด้วย