อันดับสัตว์ฟันแทะ
ปฏิสัมพันธ์กับมนุษย์ > สัตว์รำคาญและพาหะโรค

สัตว์ฟันแทะบางชนิดเป็นสัตว์ก่อความเสียหายแก่ผลผลิตเกษตรกรรม ด้วยการกินผลผลิตที่กักตุนไว้โดยมนุษย์ ตัวอย่างเช่น ใน ค.ศ. 2003 จำนวนข้าวที่เสียหายเพราะหนูในทวีปเอเชียคาดการว่ามีปริมาณมากพอที่จะเลี้ยงมนุษย์ได้ถึง 200 ล้านคน ความเสียหายต่อผลผลิตการเกษตรที่มีอยู่ทั่วโลกเกิดขึ้นจากไม่กี่สปีชีส์ของสัตว์ฟันแทะ ในประเทศอินโดนีเซียและแทนซาเนีย สัตว์ฟันแทะลดผลผลิตทางเกษตรกรรมประมาณร้อยละ 15 ในขณะที่ผลผลิตทางเกษตรกรรมบางสถานที่ในทวีปอเมริกาใต้ลดลงถึงร้อยละ 90 นอกจากนี้แล้วสัตว์ฟันแทะบางชนิดเช่น Mastomys และ Arvicanthis ลดผลผลิตทางการเกษตรในทวีปแอฟริกาเช่นธัญพืช ถั่วลิสง ผัก และโกโก้ สัตว์ฟันแทะในทวีปเอเชียเช่น Microtus brandti มองโกเลียนเจอร์บิล และ Eospalax baileyi ก่อความเสียหายแก่ข้าว ข้าวฟ่าง พืชหัว ผัก และถั่ว สัตว์ฟันแทะในทวีปยุโรปเช่น Apodemus, Microtus และ Arvicola terrestris สร้างความเสียหายแก่สวนผลไม้ สวนผัก ทุ่งเลี้ยงสัตว์ และธัญพืช สัตว์ฟันแทะหลายชนิดในทวีปแอฟริกาใต้เช่น Holochilus, Akodon, Calomys, Oligoryzomys, Phyllotis, Sigmodon และ Zygodontomys ก่อความเสียหายแก่ต้นอ้อย ผลไม้ ผัก และพืชหัว
สัตว์ฟันแทะบางชนิดเป็นพาหะนำโรคหลัก เช่นหนูท้องขาวจะมีตัวหมัดติดมาด้วย ซึ่งตัวหมัดนี้จะมีบทบาทสำคัญในการกระจายเชื้อ Yersinia pestis ซึ่งก่อให้เกิดกาฬโรค นอกจากนี้สัตว์ฟันแทะชนิดอื่นยังเป็นพาหะเองและมีสัตว์อื่นซึ่งเป็นพาหะของโรคเช่น:
| โรค | ตัวก่อโรค | พาหะและแหล่งสะสมโรค |
| --- | --- | --- |
| โรคสครับไทฟัส (Scrub typhus) | Orientia tsutsugamushi | ไรบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคมิวรีนไทฟัส (Murine typhus) | Rickettsia typhi | หมัดบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคฉี่หนู | แบคทีเรียสกุล Leptospira | ฉี่ เนื้อเยื้อ เลือดจากสัตว์ฟันแทะ |
| โรคติดเชื้อท็อกโซพลาสมา (toxoplasmosis) | Toxoplasma gondii | มูลจากสัตว์วงศ์เสือและแมว โดยสัตว์ฟันแทะสามารถติดเชื้อและแพร่กระจายสู่แมวเมื่อสัตว์ฟันแทะถูกกิน |
| โรคพยาธิทริไคเนลลา (Trichinosis) | หนอนตัวกลมสกุล Trichinella | หมูกินซากสัตว์ฟันแทะที่ติดเชื้อ |
| โรคติดเชื้อไวรัสฮันตา | กลุ่มไวรัสฮันตา (hantaviruses) เช่น ไวรัสพูอูมาลา (Puumala virus) ไวรัสโดบราวา (Dobrava virus) และ Saaremaa virus | ละอองจากมูล ฉี่ น้ำลายของสัตว์ฟันแทะ |
| โรคติดเชื้อบาบิเซีย (Babesiosis) | โพรทิสต์สกุล Babesia | เห็บบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคติดเชื้อลิชมาเนีย | โพรโทซัวสกุล Leishmania | สัตว์ฟันแทะเป็นแหล่งสะสมโรคให้แมลงริ้นฝอยทราย (sandfly) รับเชื้อและส่งต่อ |
| โรคติดเชื้ออะนาพลาสมา (human granulocytic anaplasmosis) | Anaplasma phagocytophilum | เห็บบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคไลม์ | แบคทีเรียสกุล Borrelia เช่น Borrelia burgdorferi, Borrelia afzelii | เห็บบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคไข้เลือดออกออมสค์ (Omsk hemorrhagic fever) | ไวรัสไข้เลือดออกออมสค์ (Omsk hemorrhagic fever virus) | เห็บบนสัตว์ฟันแทะ ฉี่ มูล เลือดจากสัตว์ฟันแทะ |
| สมองอักเสบ | ไวรัสโปวาสสัน (Powassan virus) | เห็บบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคริกเก็ตเซียพอกซ์ (rickettsialpox) | Rickettsia akari | ไรบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคไข้กลับเป็นซ้ำจากเชื้อบอเรลเลีย (relapsing fever) | แบคทีเรียสกุล Borrelia เช่น Borrelia recurrentis | แมลงปรสิตขนาดเล็ก (lice) หรือเห็บบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคไข้พุพองเทือกเขาร็อกกี (Rocky Mountain spotted fever) | Rickettsia rickettsii | เห็บบนสัตว์ฟันแทะ |
| โรคไข้สมองอักเสบจากเชื้อไวรัสเวสต์ไนล์ (West Nile fever) | ไวรัสเวสต์ไนล์ | สัตว์ฟันแทะเป็นแหล่งสะสมโรคให้ยุงและเห็บรับเชื้อและส่งต่อ |

เนื่องจากสัตว์ฟันแทะบางชนิดเป็นสัตว์ที่ก่อความวุ่นวายและอันตรายกับสาธารณสุข มนุษย์จึงพยายามที่จับควบคุมประชากรสัตว์เหล่านี้ วิธีการวางยาหรือวางกับดับมักจะไม่ปลอดภัยและไม่มีประสิทธิภาพ การจัดการสัตว์ก่อความวุ่นวาย (Integrated pest management) พยายามที่จะปรับปรุงวิธีการรับมือโดยทำการสำรวจหลายครั้งเพื่อกำหนดขนาดประชากรและขอบเขตการแพร่กระจาย การตั้งขอบเขตการควบคุมการกระทำของสัตว์ฟันแทะ การรบกวน และการประเมิณผลของประสิทธิภาพ มาตการการรบกวนอาจจะรวมถึงให้การศึกษา ตั้งกฎหมาย และปรับเปลี่ยนที่อยู่อาศัย วิธีการเกษตร ตัวควบคุมสัตว์ก่อความรังควานทางชีวภาพโดยใช้เชื้อโรคหรือสัตว์ผู้ล่า รวมถึงการวางยาและวางกับดัก เนื่องจากสัตว์ฟันแทะมีพฤติกรรมการเข็ดขยาดต่อสารพิษ (poison shyness) หรือการที่สัตว์ไม่กินอาหารบางประเภทหลังจากที่เรียนรู้ว่าอาหารนั้นถูกวางพิษ ทำให้เกิดความยากต่อการกำจัดสัตว์ก่อความรังควาน แต่ทว่ายาเบื่อหนูประเภทที่มีฤทธิ์ช้า เช่นยาต้านการแข็งตัวของเลือด (anticoagulant) (ซึ่งทำให้เส้นเลือดฝอยของสัตว์ฟันแทะเกิดความเสียหายได้และนำไปสู่การตกเลือดภายใน) สามารถนำมาใช้รับมือพฤติกรรมการเข็ดขยาดต่อสารพิษของสัตว์ฟันแทะได้ การใช้เชื้อโรคเช่น Salmonella เพื่อควบคุมประชากรสัตว์ฟันแทะมีผลเสียกลับมาเนื่องจากเชื้อติดต่อสามารถแพร่กระจายไปยังมนุษย์และสัตว์เลี้ยงได้ นอกจากนี้แล้วสัตว์ก่อความรังควานมักพัฒนาภูมิคุ้มกัน การใช้สัตว์ผู้ล่าเช่น เฟร์ริต พังพอน และกิ้งก่ามอนิเตอร์ เพื่อควบคุมประชากรมีผลออกมาไม่น่าพอใจ การใช้แมวเลี้ยงสามารถควบคุมสัตว์ฟันแทะได้อย่างมีประสิทธิภาพถ้าประชากรไม่มีขนาดใหญ่เกินไป ในสหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ สัตว์ฟันแทะสองชนิดได้แก่ หนูหริ่งบ้านและหนูบ้าน ถูกควบคุมประชากรอย่างมีประสิทธิภาพและถูกกฎหมายเพื่อลดความเสียหายทางเกษตรกรรม การแพร่เชื้อบนผลผลิตทางเกษตร และความเสียหาต่อเครื่องมือ
นอกเหนือจากนี้แล้ว การควบคุมประชากร