stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์
พระประวัติ > ด้านศิลปะ

หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ ทรงเป็นศิลปินสมัครเล่น และโปรดการวาดภาพสีน้ำ ทำการศึกษา ค้นคว้า ฝึกฝน จนกระทั่งมีผลงานศิลปะหลากหลาย จนได้รับการยกย่องเป็น "ปูชนียศิลปิน" สาขาทัศนศิลป์ โดยมีผลงานชิ้นโดดเด่น คือ ผลงานจิตรกรรมบ่อทราย พระตำหนักเวนขอร์ด
ในปี พ.ศ. 2558 กระทรวงวัฒนธรรมได้ประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติเป็น "บูรพศิลปิน" สาขาทัศนศิลป์ แด่หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ ศิลปินผู้ล่วงลับ
พระประวัติ > สิ้นชีพิตักษัย

หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ สิ้นชีพิตักษัย เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 สิริชันษา 85 ปี
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2539 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
พ.ศ. 2530 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 2 ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก (ท.ช.)
พ.ศ. 2534 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2514 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2538 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 3 (ภ.ป.ร.3)
พ.ศ. 2470 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 4 (ป.ป.ร.4)
แนวคิดว่าด้วยขอม

กลุ่มชนชาติที่อาศัยอยู่ในดินแดนสุวรรณภูมิ
ระวังสับสนกับ ชาวเขมร หรือกรณีชาวขอมที่หมายถึงชาวเขมร
ในอดีตก่อนปี พ.ศ. 2501 นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์ไทยได้มีการตีความว่า ชาวขอม คือ ชาวเขมร สอดคล้องกับหลักฐานจารึกวัดศรีชุมที่ได้ปรากฎคำว่า ขอม หลัง คำว่า เขมร แต่ภายหลังคดีปราสาทพระวิหารช่วงปี พ.ศ. 2501 ถึง พ.ศ. 2505 ซึ่งประเทศไทยได้มีความขัดแย้งกับประเทศกัมพูชา ทำให้นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์ไทยได้มีการตีความคำว่า ขอม ขึ้นมาใหม่พร้อมกับเสนอแนวคิดว่า ชาวขอม คือ กลุ่มชนชาติต่าง ๆ ที่อาศัยอยู่บริเวณที่ราบลุ่มเจ้าพระยาตอนบน ที่ราบลุ่มเจ้าพระยาตอนล่าง ที่ราบสูงอีสาน (ที่ลุ่มแม่น้ำมูล) ในดินแดนสุวรรณภูมิ (แหลมทอง) ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 1–14 โดยไม่เจาะจงว่าเป็นชนชาติใดชนชาติหนึ่ง ปโตเลมีได้นิยามกลุ่มชนชาติที่อาศัยอยู่บริเวณที่ราบสูงว่า Komedes (Κωμήδαι)
ลักษณะเด่นของชาวขอม คือ มีศิลปวิทยาการเหนือชนชาวพื้นเมือง และเป็นชนชั้นปกครอง ปัจจุบันชาวขอมสูญสิ้นไปหมดแล้วคงเหลือเพียงสายเลือดขอมซึ่งปะปนกับชนชาติอื่น ๆ ที่ยังอยู่อาศัยในดินแดนสุวรรณภูมิในปัจจุบัน ศาสตราจารย์หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช กล่าวไว้เมื่อ พ.ศ. 2496 ว่า:-
เขมรก็เป็นเขมร ไทยก็เป็นไทย และขอมก็เป็นขอม เป็นคนอีกชาติหนึ่งเผ่าหนึ่งที่เคยปกครองเมืองไทยและเมืองเขมรแต่บัดนี้สาบสูญไปแล้ว
แผนที่แสดงการขยายเขตอิทธิพลทางวัฒนธรรมของอินเดีย และการอพยพของชาวอินเดียพลัดถิ่นสู่ดินแดนต่าง ๆ
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ

นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์ไทยได้มีการเสนอแนวคิดว่าด้วยขอมหลากหลายทฤษฎี ดังต่อไปนี้
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > ชาวขอมดำ

ชาวขอมดำ คือ ขอมที่เป็นชาวอินเดียเผ่าหนึ่งจัดอยู่ในกลุ่มออสโตรเอเชียติก ตระกูลภาษามอญ-เขมร อาศัยอยู่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย และใช้เครื่องมือหินใหม่เรียกว่า ขวานมีบ่า ได้อพยพมาทางตะวันออก และมีสายหนึ่งของกลุ่มมนุษย์เผ่านี้เดินทางเข้ามายังภาคเหนือของดินแดนสุวรรณภูมิ บริเวณภาคเหนือของประเทศไทย และหลวงพระบาง ประเทศลาวในปัจจุบัน เช่น ชาวขอมดำดินที่อาศัยอยู่ในเมืองอุโมงค์คเสลานคร (พื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ในปัจจุบัน) เรียกว่า ชาวขอมเสลานคร พระยากาฬวรรณดิศ หรือพระยาขอมดำซึ่งเป็นกษัตริย์โยนกนครไชยบุรีราชธานีศรีช้างแส่น ตามที่ปรากฏใน พงศาวดารเมืองเงินยางเชียงแสน รวมทั้งชนกลุ่มชาวกูยที่อาศัยริมแม่น้ำโขง (แม่น้ำขอมในชื่อเดิม) ซึ่งแต่เดิมอพยพมาจากภาคเหนือของดินแดนสุวรรณภูมิแล้วย้ายถิ่นฐานมายังดินแดนใต้แม่น้ำมูลในปัจจุบัน
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > สมัยสุโขทัย-อยุธยา > อาณาจักรสุโขทัย

รัชสมัยพ่อขุนศรีนาวนำถุมทรงสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยเมื่อ พ.ศ. 1781 บนที่ราบลุ่มแม่น้ำยมดินแดนสุวรรณภูมิตอนบน มีการปะปนของพวกขอมกับชาวเมืองสุโขทัย เช่น ศิลาจารึกวัดศรีชุม หลักที่ 2 สมัยสุโขทัย มีคำจารึกว่า ขอมสบาดโขลญลำพง คำว่า "ขอมสบาด" คือ แม่ทัพฝ่ายขอมซึ่งปกครองเมืองสุโขทัยอยู่ในฐานะเมืองหน้าด่านของชนเผ่าขอม หรือกรณีกษัตริย์ขอมเมืองพระนคร (ยโศธรปุระ) พระราชทานนางสุขรมหาเทวีกับพระแสงขรรค์ชัยศรีแก่พ่อขุนผาเมือง รวมถึงชื่อบรรดาศักดิ์ในศิลาจารึกสุโขทัย พ.ศ. 1835 ล้วนเป็นภาษาต่าง ๆ อาทิ บรรดาศักดิ์ภาษาขอม เช่น สมเด็จ กมรแตงอัญ (ขอให้สังเกตว่า แตง มิใช่ เตง) บรรดาศักดิ์ภาษาอินเดีย เช่น ราชกุมาร  บรรดาศักดิ์ภาษาจีน เช่น ขุน บรรดาศักดิ์ภาษามอญ เช่น พญา และบรรดาศักดิ์ภาษาไทย เช่น เจ้า ท้าว แสดงถึงความหลากหลายของชาติพันธุ์ต่าง ๆ ที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานในอาณาจักรสุโขทัย
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > สมัยสุโขทัย-อยุธยา > อาณาจักรอยุธยา

รัชสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ทรงสถาปนาอาณาจักรอยุธยาเมื่อ พ.ศ. 1893 ที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ดินแดนข้างใต้ เป็นดินแดนชาวลวปุระ ชาวไทยวน ชาวขอม และชนชาติอื่นหลายชนชาติ สมัยนี้มีชาวขอมปะปนกับอยู่กับชนชาติชาวเมืองอู่ทองมาช้านาน มีความสัมพันธ์กับพวกขอมนานกว่ากลุ่มสุโขทัย
ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ กล่าวว่า ชนชาติในอยุธยานั้นมีชนต่างชาติอยู่ถึง 40 ชาติ จึงออกจะเป็นความโอ่ตามแบบชาวชมพูทวีปอยู่มาก (ลา ลูแบร์ นับจริงจากตัวแทนชนชาติต่าง ๆ ที่มาต้อนรับคณะราชทูตฝรั่งเศสได้ 21 ชาติ) เฉพาะพวกมัวร์ก็แบ่งออกตั้ง 10 ชาติเสียแล้ว ส่วนนิโกลาส์ แชร์แวสกล่าวถึงชาวอยุธยาว่าเป็นคนต่างด้าวเสียกว่าหนึ่งในสาม แบ่งเป็นคนต่างด้าวที่กลายมาเป็นคนสยาม และคนต่างด้าวที่เข้ามาค้าขายในอยุธยา แม้แต่ กฎมณเฑียรบาล จุลศักราช ๗๒๐ (พ.ศ. 1901) มาตรา 20 ก็ยังปรากฏชาวขอมว่า "อนึ่งพิริยหมู่แขกขอมลาวพม่าเมงมอญมสุมแจงจีนจามชวานานาประเทศทังปวง แลเข้ามาเดิรในท้ายสนมก็ดี ทังนี้ไอยการขุนสนมห้าม" (พิริยหมู่แขกขอม... แปลว่า ครูผู้รู้หนังสือ)
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายว่า:-
ถึงขั้นนี้สังเกตได้ว่าพวกไทยชาวเมืองอู่ทอง เคยได้รับความอบรมและเลื่อมใสในประเพณีขอมมากกว่าพวกเมืองสุโขทัย เพราะไทยที่ลงมาอยู่ข้างใต้ได้อยู่ปะปนกับพวกขอมมาช้านาน ข้อนี้พึ่งจะเห็นได้ในกฎหมายซึ่งตั้งขึ้นในสมัยนี้ ขอมใช้ถ้อยคำภาษาเขมร และภาษาสันสกฤต ซึ่งพวกขอมชอบใช้ยิ่งกว่าหนังสือซึ่งแต่งครั้งกรุงสุโขทัย จารีตประเพณีก็ชอบใช้ตามคติขอมมากขึ้น มีข้อสำคัญเป็นอุทาหรณ์ เรื่องทาสกรรมกรในประเพณีไทยแต่เติมหามีไม่ พวกไทยที่มาอยู่ข้างใต้มารับประพฤติการใช้ทาสตามประเพณีขอม มีความปรากฏในบานแผนกกฎหมายลักษณะลักพาบทหนึ่งว่า เมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยากับกรุงสุโขทัยเป็นไมตรีกันนั้น มีผู้ลักพาทาสในกรุงศรีอยุธยาหนีขึ้นไปเมืองเหนือ พวกเจ้าเงินกราบทูลพระเจ้าอู่ทองขอให้ไปติดตามเอาทาสกลับมาว่า เพราะ ‘เมืองท่านเป็นอันหนึ่งอัน เดียวกันแล้ว’ ดังนี้ แต่พระเจ้าอู่ทองหาทรงบัญชาตามไม่ ดำรัสสั่งให้ว่ากล่าวเอาแก่ผู้ขายนายประกัน และมีคำซึ่งยังใช้กันมาปรากฏอยู่คำหนึ่งซึ่งเรียกจากผู้พ้นทาสว่า ‘เป็นไทย’ ดังนี้พึงสันนิษฐานได้ว่า เพราะเดิมชนชาติไทยไม่มีที่จะเป็นทาส และไทยมารับใช้ประเพณีทาสกรรมกรจากขอม ทาสจึงมีสืบมาในประเทศสยามจนกระทั่งพระบาทสมเด็จจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดให้เลิกเสียเมื่อในรัชกาลที่ 5
ส่วนตุรแปงกล่าวถึงเชื้อชาติชาวสยามว่า:-
ในกรุงสยามเลือดผสมปนกันมากจนเป็นที่เห็นได้ง่ายว่าชนชาตินี้ประกอบด้วยชนชาติอื่นหลายชาติ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าการค้าขายที่ทําให้ชนชาติต่างๆ ในภาคตะวันออกได้รับผลประโยชน์ใหญ่หลวงนั้นได้ทําให้พ่อค้าต่างชาติหลายคนตัดสินใจมาตั้งสถานที่ค้าขายในกรุงสยาม
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > ชาวขอมอินเดีย

ดูเพิ่ม: ขอม และ ชาวเขมร
ขอมอินเดีย คือ ชนชาติมิลักขะ (ชาวทมิฬนาฑู) เป็นชนพื้นเมืองที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานในสุวรรณภูมิบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ระหว่าง 200 ปีก่อนคริสตกาลถึงคริสต์ศตวรรษที่ 1–8 ชนชาติกลุ่มนี้นับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู มีพราหมณ์ได้ผสมปะปนกับชนชาติแขมร์พื้นเมืองกลายเป็นเชื้อชาติชาวอินเดีย แล้วได้ปกครองแผ่ขยายอำนาจไปทั่วดินแดนสุวรรณภูมิจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 14
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > มูลเหตุของการอพยพ

ประวัติศาสตร์เอเชียใต้ กล่าวว่า เมื่อ 2,400 ปีก่อนคริสตกาล ชนเผ่าอารยันได้อพยพจากภูฮินดูกูฏมาตั้งถิ่นฐานในดินแดนชมพูทวีปทางตอนเหนือของอินเดีย แต่ถูกชนเผ่ามิลักขะ (ชาวทมิฬ) พื้นเมืองทำศึกต่อต้านแต่ชนเผ่ามิลักขะกลับพ่ายแก่ชนเผ่าอารยัน ชนเผ่าอารยันที่อยู่ทางเหนือจึงครอบครองดินแดนแล้วตั้งเป็นรัฐมคธ แล้วจับชนเผ่ามิลักขะไปเป็นทาส ชนเผ่ามิลักขะที่ลักลอบหนีออกมาได้จึงไปตั้งถิ่นฐานทางตอนใต้ของอินเดีย ชนเผ่าต่าง ๆ ที่อยู่ตอนใต้ซึ่งไม่ถูกกับชนเผ่าอารยันต่างตั้งรัฐปกครองตนเองขึ้นหลายรัฐ มีอาณาเขตเป็นของตนเอง
เมื่อ 304–232 ปีก่อนคริสตกาล พระเจ้าอโศกมหาราชแห่งแคว้นมคธได้ขยายดินแดนชนเผ่าอารยันจากทางเหนือลงมาสู่ทางใต้ของอินเดียทรงมีชัยชนะเหนือทุกชนเผ่า แล้วทรงรวบรวมดินแดนตอนใต้เข้ากับตอนเหนือของอินเดียทั้งหมด และยังบังคับให้ทุกชนเผ่านับถือศาสนาพุทธ ขณะที่ชนเผ่ามิลักขะเป็นเผ่าที่นับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู
การสงครามของพระเจ้าอโศกมหาราชในครั้งนั้นส่งผลให้ชนเผ่ามิลักขะพื้นเมืองต้องอพยพมาตั้งถิ่นฐานแหลมสุวรรณภูมิ และหมู่เกาะต่าง ๆ บริเวณทะเลจีนใต้ การอพยพเริ่มมีมาตั้งแต่ 200 ปีก่อนคริสตกาล และระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 1–8 มีจำนวนผู้อพยพมากที่สุด ชนเผ่ามิลักขะที่อพยพมายังดินแดนสุวรรณภูมิส่วนใหญ่ตั้งถิ่นฐานที่ปากแม่น้ำอิรวดี และปากแม่น้ำสาละวินผสมปะปนกับชนชาติพื้นเมืองแล้วกลายมาเป็นชนชาติมอญในเวลาต่อมา ส่วนชนเผ่ามิลักขะอีกกลุ่มหนึ่งตั้งถิ่นฐานที่ดินแดนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง กลุ่มนี้นับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พวกพราหมณ์บางท่านผสมปะปนกับชนชาติพื้นเมืองแล้วกลายเป็นชนชาติอินเดีย
ทฤษฎีขอมรูปแบบต่างๆ > การตั้งถิ่นฐาน

คริสต์ศตวรรษที่ 1 ก่อนคริสตกาล มีชาวอินเดียนับถือศาสนาพุทธได้อพยพมาตั้งถิ่นฐานในคาบสมุทรอินโดจีน และดินแดนสุวรรณภูมิ ซึ่งมีชนชาติพื้นเมืองอยู่มากมาย เช่น ชนชาติมอญ ชนชาติลาว ชนชาติจามปา ชนชาติขมุ ชนชาติแขมร์ (เขมร) ฯลฯ อีกกลุ่มหนึ่งได้มาตั้งในดินแดนชนชาติมอญ (พื้นที่อำเภอนครไชยศรี จังหวัดราชบุรีในปัจจุบัน) อีกกลุ่มหนึ่งได้ตั้งถิ่นฐานที่ดินแดนชนชาติจาม (ประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) ชาวอินเดียกลุ่มนี้รอบรู้ศิลปวิทยาการต่าง ๆ ยิ่งกว่าชนชาติพื้นเมือง สามารถแสดงคุณวิเศษให้ชนชาติพื้นเมืองนิยมนับถือจนได้รับการยกย่องให้ชาวอินเดียกลุ่มนี้เป็นครูบาอาจารย์ และเป็นจุดเริ่มต้นของพระพุทธศาสนาที่มีการเผยแพร่เข้ามาสู่ดินแดนสุวรรณภูมิตั้งแต่บัดนี้
พงศาวดารเมืองชวา กล่าวว่า:-
ครั้นนานมาพวกชาวอินเดียที่อยู่ตามสถานีก็เลยตั้งภูมิลำเนาอยู่ประจำทำมาหากินในท้องที่ และเที่ยวค้าขายตั้งภูมิลำเนาตามถิ่นที่ห่างไกลสถานีออกไปเป็นลำดับ ไปอยู่ที่ไหนก็สมพงศ์กับชาวเมือง เกิดเชื้อสายชาวอินเดียมากขึ้นเป็นอันดับมา ก็ชาวอินเดียมีความรู้อารยธรรมฉลาดกว่าชาวเมืองในท้องถิ่น ไปตั้งอยู่ที่ไหนก็นำสาสนากับทั้งวิชาความรู้ต่าง ๆ ตามอารยธรรมในอินเดียไปสั่งสอนจนพวกชาวเมืองพากันนับถือว่าเป็นครูบาอาจารย์ นานเข้าเชื้อสายของชาวอินเดียก็ได้เป็นมูลนาย และที่สุดได้ครอบบ้านครองเมือง ตั้งขนบธรรมเนียมและสร้างเจดียสถานต่าง ๆ ดังปรากฎอยู่ในนานาประเทศแถบนี้
คริสต์ศตวรรษที่ 1 สมัยจักรวรรดิคุปตะมีชาวอินเดียใต้ (มัทราส หรือเจนไน) อีกกลุ่มหนึ่งซึ่งนับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดูอพยพมาจากดินแดนเอเชียใต้โดยแล่นเรือเลียบฝั่งทะเลเข้ามาตั้งถิ่นฐานดินแดนสุวรรณภูมิบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง บริเวณนี้แต่เดิมเป็นที่อยู่ของชนชาติจาม ต่อมาชาวอินเดียฝ่ายชายได้เกี่ยวดองร่วมสายเลือดกับชนเผ่าพื้นเมืองฝ่ายหญิง แล้วบังคับให้ชนชาติท้องถิ่นรับเอาลัทธิ ศาสนา และประเพณีตามคติความเชื่อของศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธ กลายเป็นเชื้อชาติอินเดีย ชนเหล่านี้เรียกว่า ขอม หรือ ขอมอินเดีย เป็นชนชาติเลือดผสมระหว่างอินเดียฝ่ายชายกับชนเผ่าพื้นเมืองฝ่ายหญิง แตกแขนงออกเป็นอีกชนเผ่าหนึ่ง
ประกอบ ผลงาม กล่าวว่า ชาวอินเดียเป็นผู้ที่ริเริ่มใช้คําว่ากัมพูชา (Kambuja) เป็นชาติแรก และพราหมณ์กัมพูสวยัมภูวะเป็นบรรพบุรุษของเผ่ากัมพุชมีต้นกำเนิดในดินแดนอินเดียใต้
ความสัมพันธ์ชาวขอมกับชาวไทยตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ดูเพิ่ม: แนวคิดว่าด้วยกัมพูชาในช่วงการปฏิวัติขอม
ความสัมพันธ์ชาวขอมกับชาวไทยตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ > จารึก

คำจารึกปราสาทพระวิหาร 4 (พ.ศ. 1581) กล่าวว่า พระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 พระราชนัดดาในพระเจ้าอินทรวรมันที่ 1 มอบดินแดนให้ชาวไทดำที่จงรักภักดีต่อ คือ พระกมรเสตงิ และย้าย กัมเสตงศรีมหิธรวรมัน ซึ่งเป็นญาติชนชาติไทดำที่มีนิสัยดุร้ายไปอยู่ดินแดนรังโคล ซึ่งเป็นที่ลุ่ม ๆ ดอน ๆ หมายความว่า ดินแดนบริเวณปราสาทพระวิหารในรัชสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 ถูกปกครองโดยข้าราชการชนชาติไทดำ จึงน่าเชื่อว่า กัมเสตงศรีมหิธรวรมัน หรือ กัมเสตงศรีมหิธรปุระ เป็นชนชาติไทดำ หลักฐานนี้แสดงว่าพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เป็นเครือญาติกับชนชาติไทยดำอีกด้วย
คำจารึกปราสาทพระวิหาร 4 (ศ.ก. ๖) (พ.ศ. 1581) ด้านที่ 2 อักษรขอม ภาษาเขมร-สันสกฤต :-
(บรรทัด ๖๑): ตฺวนฺ อญฺ นุ ปฺรคลฺภ ต สนฺตาน อฺนกฺ ปาสฺ เขฺมา เลยฺ คิ ปิ วฺวํ ปฺรคลฺภ มนฺ สนฺตาน อฺนกฺ ปาสฺ เขฺมา สฺยงฺ ต สาห-
(บรรทัด ๖๒): สิก สปฺปฺ วฺระ ราชฺย โลฺวะ ต วฺระ กฺมฺรเตงิ ปาสฺ เขฺมา ใทยฺ เนะ คิ รุวฺ กมฺรเตงฺ กฺตฺวนฺ อญฺ เปฺร นิรฺณย
(คำแปล): กัมตวนอัญ ได้มอบให้แก่ญาติ ชนผิวดำสืบไป แต่ไม่มอบให้ญาติชนผิวดำ ที่มีนิสัยดุร้าย (กบฏ) มาทุกรัชกาล จนกระทั่ง พระกัมรเสตงิ ชาวไทยดำโดยกำเนิด ที่พระกัมรเตงกัมตวนอัญ พิจารณาตัดสิน
คำว่า ปาสฺ เขฺมา ใทยฺ แปลว่า ชาวไทยดำโดยกำเนิด
ความสัมพันธ์ชาวขอมกับชาวไทยตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ > เอกสาร

หลักฐานชั้นต้น ชื่อ ตำราทูตตอบ  เป็นหนังคู่มือทูตตอบเขียนเป็นภาษาไทยสำหรับคณะราชทูตสยามที่เดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีกับโปรตุุเกส เมื่อ พ.ศ. 2227 ตรงกับรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงมีรับสั่งว่าหากคณะราชทูตสยามได้รับคำถามเกี่ยวกับเชื้อสายกษัตริย์และสิ่งก่อสร้างโบราณของสยาม ให้คณะราชทูตตอบว่าทรงสืบสายลงมาตั้งแต่พระเจ้าปทุมสุริยวงศ์ ปรากฏใน ตำราทูตตอบ ว่า:-
"...ให้ตอบถึงกษัตริย์โดยอ้างลงมาตั้งแต่สมเด็จพระปทุมสุริยนรนิสสวรบพิตร... (Sommedethia Ppra Pattarma Souria Naaranissavoora Boppitra Seangae) (พระปทุมสุริยวงค์?) ชึ่งเป็นผู้สร้างเมืองชัยบุรีมหานคร (?) ใน พ.ศ. ๑๓๐๐ และกษัตริย์ที่ครองราชย์สืบมาอีกสิบพระองค์ ต่อมาสมเด็จพระยโศธรธเรนทร์เทพราชอติ (Sommedethia Prayasouttora Ttarrena Ttepperaraacchaatti) (พระเจ้ายโศธรวรมัน?) ผู้สร้างเมืองยโศธรนครหลวง (Yassouttora Nacoora Louang) และกษัตริย์ ๑๒ พระองค์ที่ครองราชย์ที่นั่น ต่อมาเมื่อกษัตริย์สมเด็จพระพนมไชยศิริมเหศวรินทธิราชบพิตร เสด็จไปประทับในสุโขทัย และในปี พ.ศ. ๑๗๓๑ พระองค์สร้างเมืองเพชรบุรี ที่นี้มีกษัตริย์ครองราชย์มาสี่พระองค์ เป็นเวลา ๑๖๓ ปี ในที่สุดสมเด็จพระรามาธิบดีบพิตร (พระเจ้าอู่ทอง) ผู้สร้างพระนครของสยามในปี พ.ศ. ๑๘๙๔ ซึ่งปัจจุบันเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรและเรียกว่า กรุงเทพพระมหานครศรีอยุธยา และพระองค์ครองราชย์มา ๒๗ ปี ดังนั้นจึงมีกษัตริย์ ๕๐ พระองค์ ใน ๙๖๒ ปี..."
ซึ่งพระเจ้าปทุมสุริยวงศ์ผู้สร้างเมืองนครธมนี้ พงศาวดารชาติไทย ของพระบริหารเทพธานี (เฉลิม) พ.ศ. 2508 กล่าวว่า พระเจ้าปทุมสุริยวงศ์ คือ พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรพระนคร ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1652–95 (หลักฐานเรื่องพระแสงขรรค์ชัยศรีใน คำให้การชาวกรุงเก่า แย้งว่า พระเจ้าปทุมสุริยวงศ์ คือ พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 (ชัยวรมเทวะ) ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1345-93 มากกว่า ส่วนพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 สืบวงศ์จากพระเจ้าปทุมสุริยวงศ์อีกทีหนึ่ง)
พระเจ้าปทุมสุริยวงศ์เป็นกษัตริย์ขอม แต่พระราชมารดาของพระองค์เป็นเขมร และยังทรงมีวัฒนธรรมไทยแบบไศเลนทร์อย่างอาณาจักรตามพรลิงค์จากการส่งไพร่พลไปช่วยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 สร้างเมืองนครธม และได้ประดิษฐานพระแก้วมรกตและพระพุทธศาสนาไว้ที่เมืองพระนครให้เป็นปึกแผ่นตาม ตำนานพระแก้วมรกต สอดคล้องกับ ตำนานต้นกำเนิดกรุงศรีอยุธยา ใน จดหมายเหตุ ลา ลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม ราชทูตของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งกรุงฝรั่งเศสซึ่งเข้ามาเจริญสัมพันธไมตรีกับกรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ. 2230 รัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช กล่าวว่ากษัตริย์พระองค์แรกของชาวสยามมีชื่อว่า พระปทุมสุริยวงศ์ ซึ่งปกครองนครไชยบุรีมหานครเป็นพระองค์แรกแต่ ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ ไม่รู้แน่ชัดว่านครไชยบุรีตั้งอยู่ที่ใด :-
"ปฐมบรมกษัตริย์ของชาวสยามนั้นทรงพระนามว่า พระปฐมสุริยเทพนรไทยสุวรรณบพิตร (Pra Poathonne Sourittep pennaratui sonanne bopitra) (พระปทุมสุริยวงศ์?) พระมหานครแห่งแรกที่เสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัตินั้น ชื่อว่า ไชยบุรีมหานคร (Tchai pappe Mahanacon) ซึ่งข้าพเจ้าไม่แจ้งว่าตั้งอยู่ที่ไหน เมื่อเสด็จขึ้นเถลิงราชย์นั้นพระพุทธศาสนยุกาลล่วงแล้ว ๑,๓๐๐ พรรษา นับตามศักราชสยาม และมีพระมหากษัตริย์สืบสันตติวงศ์ต่อมาอีก ๑๐ ชั่วกษัตริย์ องศ์สุดท้ายทรงพระนามว่า พญาสุนทรเทศมหาราชเทพ (Ipoïa Sanne Thora Thesma Teperat) (ยโศธรเทศมหาเทพราช?) ย้ายพระนครหลวงมาสร้างราชธานีใหม่ที่เมืองธาตุนครหลวง (Tasôo Nacorà Loüang) (ยโศ (ธร) นครหลวง ?)..."
คำ "ขอม" เก่าที่สุด พบในจารึกวัดศรีชุม หลักที่ 2 อายุราว พ.ศ. 1912 สมัยสุโขทัย (ภาพวาดจำลองจากภาพจริง)
การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์

พระเจ้าเฟลีเปที่ 2 แห่งสเปน และพระมเหสี พระราชินีนาถแมรีที่ 1 แห่งอังกฤษ จากราชวงศ์ฮับส์บูร์ก ซึ่งทั้งสองพระองค์ต่างก็เป็นพระญาติ (ลูกพี่ลูกน้อง) ของกันและกัน
พระราชพิธีราชาภิเษกสมรสระหว่างซาร์นิโคลัสที่ 2 แห่งรัสเซีย กับเจ้าหญิงอลิกซ์แห่งเฮสส์ ซึ่งเป็นพระญาติชั้นที่สองและมีพระปัยยิกา (ย่าทวด, ยายทวด) ร่วมกันคือ เจ้าหญิงวิลเฮลมีนแห่งบาเดิน
การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ (อังกฤษ: royal intermarriage) คือการแต่งงานระหว่างสมาชิกของราชวงศ์ผู้ปกครองสองราชวงศ์ ซึ่งในอดีตถือเป็นยุทโธบายทางการทูตที่ใช้กันโดยทั่วไปเพื่อผลประโยชน์ของชาติ ในบางครั้งการเสกสมรสนี้เกิดขึ้นด้วยการบังคับใช้กระบวนการทางกฎหมายต่อบุคคลผู้สืบเชื้อสายราชวงศ์ และในหลาย ๆ ครั้งเกี่ยวข้องกับนโยบายทางการเมืองและ/หรือขนบธรรมเนียมของระบอบราชาธิปไตยเสียเป็นส่วนใหญ่
ในทวีปยุโรป การเสกสมรสในลักษณะนี้เป็นที่แพร่หลายอย่างมาก โดยเฉพาะในช่วงตั้งแต่สมัยกลางจนกระทั่งสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ในขณะที่หลักฐานของการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ในส่วนอื่น ๆ ของโลก สามารถสืบค้นย้อนไปได้ไกลที่สุดถึงยุคสัมฤทธิ์ ซึ่งบ่อยครั้งที่พระมหากษัตริย์ในอดีตมักจะพยายามแผ่ขยายราชวงศ์ของพระองค์ออกไปทั้งในและนอกประเทศ  ดังนั้นสายสัมพันธ์ทางเครือญาติซึ่งเกิดจากการเสกสมรสนี้ จึงเป็นปัจจัยที่ช่วยทั้งกระตุ้นและยับยั้งความขัดแย้งและการรุกรานระหว่างรัฐ ทั้งยังช่วยริเริ่ม ส่งเสริม และรับประกันสันติภาพระหว่างรัฐได้อีกด้วย นอกจากนี้สายสัมพันธ์ทางเครือญาติจากการเสกสมรสยังสามารถรักษามิตรไมตรีของสองราชวงศ์ ที่ต่างพยายามหลีกเลี่ยงภัยคุกคามจากการรุกรานและความขัดแย้งอันมีชนวนเหตุมาจากการยุยงของราชวงศ์ที่สาม พร้อมเสริมสร้างโอกาสที่จะผนวกรวมดินแดนเข้าเป็นส่วนหนึ่งของตนจากการอ้างสิทธิ์ทางกฎหมายเหนือราชบัลลังก์ หรือแม้กระทั่งการอ้างสิทธิ์เหนือส่วนหนึ่งของรัฐ เช่น อาณานิคม ผ่านการรับช่วงสืบทอดอำนาจการปกครองในกรณีที่รัฐนั้นเกิดปัญหาไร้รัชทายาทสืบทอดราชบัลลังก์ หรือในกรณีที่พระมหากษัตริย์องค์ก่อนหน้าไม่มีรัชทายาทเพศชายไว้สืบทอดราชสมบัติโดยปราศจากข้อกังขาได้
ในบางส่วนของทวีปยุโรป ราชวงศ์ต่าง ๆ ยังคงนิยมเสกสมรสระหว่างกันเป็นปกติ (สมาชิกราชวงศ์เสกสมรสกับตระกูลขุนนางต่าง ๆ ภายในรัฐ) ไปจนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 16 และนับแต่นั้นเป็นต้นมา จึงเริ่มหันมานิยมการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ของรัฐอธิปไตยต่าง ๆ มากขึ้น แต่ในส่วนอื่น ๆ ของโลก การเสกสมรสเช่นนี้กลับได้รับความนิยมน้อยกว่ามากและเริ่มลดจำนวนลงตามกาลเวลาที่ผ่านไป หรือแปรเปลี่ยนไปตามขนบธรรมเนียมและนโยบายการต่างประเทศในขณะนั้น
การเสกสมรสในฐานะนโยบายการต่างประเทศ

ในอุดมคติของวัฒนธรรมตะวันตกร่วมสมัย การเสกสมรสคือสายสัมพันธ์อันเป็นเอกลักษณ์ระหว่างคู่รักสองคน ในขณะที่ครอบครัวซึ่งสายเลือดและการสืบสกุลคือจุดศูนย์กลางของอำนาจและมรดกตกทอด (เช่น พระราชวงศ์ของกษัตริย์) มักมองการแต่งงานในรูปแบบที่ต่างออกไป บ่อยครั้งที่มักจะมีภาระความรับผิดชอบทางการเมืองหรือที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับความรักใคร่ให้ต้องปฏิบัติตาม ดังนั้นว่าที่คู่ครองในอนาคตจึงต้องได้รับการพิจารณาอย่างถี่ถ้วนในรายละเอียดเกี่ยวกับฐานะความมั่งคั่งและอำนาจบารมี เป็นผลให้การเสกสมรสด้วยเหตุผลทางการเมือง เศรษฐกิจ หรือการทูต คือรูปแบบที่พบเห็นได้โดยทั่วไปในชนชั้นผู้ปกครองของยุโรปมานานนับศตวรรษ
การเสกสมรสในฐานะนโยบายการต่างประเทศ > ทวีปยุโรป > โรมันโบราณ

แม้จักรพรรดิโรมันมักจะเสกสมรสกับสตรีชาวโรมันด้วยกัน แต่กระนั้นราชวงศ์ผู้ปกครองรัฐบริวารที่อยู่ใต้อาณัติของโรมในแถบตะวันออกใกล้และแอฟริกาเหนือก็มักจะจัดการเสกสรมรสระหว่างราชวงศ์ขึ้นเพื่อสั่งสมฐานอำนาจของตน การเสกสมรสเหล่านี้มักจะต้องได้รับความเห็นชอบหรือในบางโอกาสจัดขึ้นตามพระราชโองการจากองค์จักรพรรดิ ฝ่ายโรมเห็นว่าการเสกสมรสเช่นนี้เท่ากับเป็นการเพิ่มพูนเสถียรภาพแก่บรรดารัฐบริวาร และช่วยป้องกันสงครามยิบย่อยที่จะเกิดขึ้นภายในท้องถิ่น อันจะส่งผลกระทบต่อสันติภาพโรมัน เจ้าหญิงกลาฟีราแห่งแคปพาโดเชีย (Glaphyra of Cappadocia) ได้ชื่อว่าทรงตระเตรียมการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ถึงสามครั้งให้แก่ พระเจ้าจูบาที่ 2 แห่งนูมิเดีย, พระเจ้าอเล็กซานเดอร์แห่งยูเดีย และ เฮโรด อาร์เชเลาสแห่งซามาเรีย
ตัวอย่างของการเสกสมรสเช่นในนี้ในสมัยโรมันได้แก่
พระเจ้าโพเลมอนที่ 2 แห่งโพนตัส กับ เบเรนิซแห่งยูเดีย (ธิดาของเฮโรด อะกริปพาที่ 1)
พระเจ้าอะริสโตบูลัสที่ 4 แห่งยูเดีย กับ เบเรนิซแห่งยูเดีย (ธิดาของซาโลเม)
พระเจ้าอะริสโตบูลัส ไมเนอร์แห่งยูเดีย กับ ไอโอทาพาแห่งเอมีซา
การเสกสมรสในฐานะนโยบายการต่างประเทศ > ทวีปยุโรป > จักรวรรดิไบแซนไทน์

แม้ว่าจักรพรรดิบางองค์อย่างจักรพรรดิจัสตินที่ 1 และจักรพรรดิจัสติเนียนที่ 1 จะเสกสมรสกับมเหสีผู้มีพื้นเพต่ำต่อย แต่การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ก็ถือว่าเป็นเรื่องปกติในจักรวรรดิไบแซนไทน์ ภายหลังการล้อมกรุงคอนสแตนติโนเปิล พ.ศ. 1747 ราชวงศ์ผู้ปกครองอย่างราชวงศ์ลาสคาริสและราชวงศ์พาลาโอโลกอสเห็นว่าเป็นการรอบคอบแล้วที่จะเสกสมรสกับราชวงศ์ต่างชาติ ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือการเสกสมรสระหว่างจักรพรรดิจอห์นที่ 3 ดูคาส วาตัทซีส กับพระนางคอนสแตนซ์ พระธิดาในจักรพรรดิฟรีดริชที่ 2 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ เพื่อเสริมสร้างความเป็นพันธมิตรระหว่างกันให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ต่อมาจักรพรรดิมิคาเอลที่ 8 พาลาโอโลกอส ทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับชาวมองโกลในปี พ.ศ. 1806 และจัดการเสกสมรสระหว่างพระธิดาของพระองค์กับข่านของมองโกลเพื่อเสริมสร้างสัมพันธไมตรีดังกล่าว ประกอบด้วย เจ้าหญิงยูฟรอไซน์ พาลาโอโลกีนากับนอไก ข่านแห่งโกลเดนฮอร์ด และเจ้าหญิงมารีอา พาลาโอโลกีนากับอะบาคา ข่านแห่งจักรวรรดิข่านอิล ในช่วงท้ายคริสต์ศตวรรษดังกล่าว จักรพรรดิอันโดรนิคอสที่ 2 พาลาโอโลกอส ก็ทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับกาวานแห่งจักรวรดิข่านอิล รวมถึงตอคตาและอุซเบก ข่านแห่งโกลเดนฮอร์ด นำมาซึ่งการเสกสมรสระหว่างพระธิดาของพระองค์กับบรรดาข่านเหล่านั้น
ผู้ปกครองแห่งจักรวรรดิเทรบิซอนด์ได้ชื่อว่ามักจะจัดการเสกสมรสระหว่างพระธิดาของตนกับรัฐข้างเคียงในฐานะการเจริญสัมพันธไมตรีทางการทูต เจ้าหญิงธีโอโดรา มากาเล คอมเนเน พระธิดาในจักรพรรดิจอห์นที่ 4 เสกสมรสกับอุซซุน ข่าน เจ้าแห่งอัค โคยุนลู เพื่อเจริญสัมพันธไมตรีระหว่างกัน ซึ่งแม้ว่าพระนางธีโอโดรา ผู้เป็นชาวคริสต์เคร่งศาสนาและจำต้องมาพำนักอยู่ในรัฐอิสลาม จะสามารถแผ่ขยายอิทธิพลของตนเหนือราชกิจของพระสวามีทั้งในและนอกประเทศได้สำเร็จ แต่สัมพันธไมตรีดังกล่าวจะไม่อาาจยับยั้งการล่มสลายของจักรวรรดิเทรบิซอนด์ได้ในท้ายที่สุดก็ตาม
และแม้ว่าการเสกสมรสเช่นนี้จะเป็นการเสริมสร้างสถานะของจักรวรรดิตามปกติ แต่ก็ปรากฏการเสกสมรสข้ามราชวงศ์ที่เป็นการบั่นทอนเสถียรภาพพระราชอำนาจขององค์จักรพรรดิเป็นบางกรณี เช่น เมื่อจักรพรรดิอันโดรนิคอสที่ 2 พาลาโอโลกอส เสกสมรสกับพระเมหสีองค์ที่ 2 พระนางไอรีนแห่งมอนต์เฟอร์แรต เนื่องจากในปี พ.ศ. 1827 พระนางสร้างความแตกแยกในจักรวรรดิจากพระประสงค์ที่จะให้พระโอรสของตนสืบทอดราชสมบัติร่วมกับเจ้าชายมิคาเอล พระโอรสอันประสูติแด่การเสกสมรสครั้งแรก พระนางยังทรงขู่ด้วยว่าจะเสด็จออกจากกรุงคอนสแตนติโนเปิลอันเป็นเมืองหลวง ไปตั้งราชสำนักของตน ณ เมืองรองของจักรวรรดิอย่างเทสซาโลนีกา
การเสกสมรสในฐานะนโยบายการต่างประเทศ > ทวีปยุโรป > หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

ในสมัยปัจจุบัน การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ลดจำนวนลงจากสมัยก่อนมาก โดยเฉพาะในบรรดาราชวงศ์ของยุโรป เนื่องจากสมาชิกราชวงศ์ในยุโรปหันมาเสกสมรสกับสมาชิกตระกูลขุนนางท้องถิ่นมากขึ้น เช่นในกรณีของพระเจ้าจอร์จที่ 6 แห่งสหราชอาณาจักร, เจ้าชายชาลส์ เจ้าชายแห่งเวลส์, พระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 แห่งเบลเยียม และเจ้าชายฮันส์-อาดัมที่ 2 แห่งลิกเตนสไตน์ หรือเสกสมรสกับสมาชิกตระกูลขุนนางที่ถูกล้มเลิก เช่น พระราชาธิบดีฟีลิปแห่งเบลเยียม, พระราชินีนาถมาร์เกรเธอที่ 2 แห่งเดนมาร์ก และพระราชินีนาถเบียทริกซ์แห่งเนเธอร์แลนด์ หรือแม้กระทั่งกับสามัญชนธรรมดา เช่น พระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟแห่งสวีเดน, พระราชาธิบดีฮารัลด์ที่ 5 แห่งนอร์เวย์, แกรนด์ดยุกอ็องรีแห่งลักเซมเบิร์ก, พระราชาธิบดีเฟลีเปที่ 6 แห่งสเปน, พระราชาธิบดีวิลเลม-อเล็กซานเดอร์แห่งเนเธอร์แลนด์, เจ้าชายวิลเลียม ดยุกแห่งเคมบริดจ์ และเจ้าชายอัลแบร์ที่ 2 แห่งโมนาโก
ในยุโรป มีเพียงพระราชาธิบดีควน การ์โลสที่ 1 แห่งสเปน, พระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร และเจ้าชายอาโลอิส เจ้าชายรัชทายาทแห่งลิกเตนสไตน์ เท่านั้นที่เสกสมรสกับสมาชิกราชวงศ์ต่างชาติ
จึงกล่าวได้ว่าการเสกสมรสต่างราชวงศ์ยังคงเกิดขึ้นอยู่ในปัจจุบัน ดังตัวอย่างต่อไปนี้
การเสกสมรสในฐานะนโยบายการต่างประเทศ > ทวีปยุโรป > หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง > การเสกสมรสกับราชวงศ์ปกครอง

เจ้าหญิงการอลีนแห่งโมนาโก และ เจ้าชายแอนสท์ ออกุสแห่งฮาโนเวอร์ (พ.ศ. 2542)
เจ้าหญิงดอญามารีอาแห่งบูร์บง และ  อาร์ชดยุกซีเมอ็องแห่งออสเตรีย (พ.ศ. 2539)
เจ้าชายอาโลอิส เจ้าชายรัชทายาทแห่งลิกเตนสไตน์ และ ดัชเชสโซฟีในบาวาเรีย (พ.ศ. 2536)
เจ้าหญิงอัสตริดแห่งเบลเยียม และ อาร์ชดยุกลอเรนซ์แห่งออสเตรีย-เอสเต (พ.ศ. 2527)
เจ้าหญิงมารี-อัสตริดแห่งลักเซมเบิร์ก และ อาร์ชดยุกคาร์ลคริสตีอันแห่งออสเตรีย (พ.ศ. 2525)
เจ้าหญิงบาร์บาราแห่งลิกเตนสไตน์ และ เจ้าชายอเล็กซานเดอร์แห่งยูโกสลาเวีย (พ.ศ. 2516)
เจ้าหญิงเบเนดิกเทอแห่งเดนมาร์ก และ เจ้าชายริชาร์ด เจ้าชายที่ 6 แห่งไซน์-วิตเกนสไตน์-เบอร์เลบูร์ก (พ.ศ. 2511)
เจ้าหญิงไอรีนแห่งเนเธอร์แลนด์ และ การ์โลส อูโก ดยุกแห่งปาร์มา (พ.ศ. 2507)
เจ้าหญิงบิร์กิตตาแห่งสวีเดน และ เจ้าชายโยฮันน์ จอร์จแห่งโฮเฮนโซลเลิร์น (พ.ศ. 2504)
เจ้าหญิงอลิกซ์แห่งลักเซมเบิร์ก และ อ็องตวน เจ้าชายที่ 13 แห่งลีเญอ (พ.ศ. 2493)