stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วิกิพีเดีย
การดำเนินการ > ซอฟต์แวร์และฮาร์ดแวร์

วิกิพีเดียทำงานด้วยแพลตฟอร์มซอฟต์แวร์พิเศษที่มีชื่อว่า มีเดียวิกิ ที่เป็นลักษณะโอเพนซอร์ซและซอฟต์แวร์เสรีแบบพิเศษ ทำงานผ่านการบริหารเว็บไซต์ที่เรียกว่าวิกิ ตัวซอฟต์แวร์เขียนขึ้นด้วยภาษาพีเอชพีที่ทำงานร่วมกับฐานข้อมูลมายเอสคิวแอล ตัวซอฟต์แวร์รวมคุณลักษณะด้านการเขียนโปรแกรมหลายอย่างเข้าไว้ด้วยกัน อย่างเช่น ภาษาแมโคร ตัวแปร และการรีไดเร็กยูอาร์แอล มีเดียวิกิอยู่ภายใต้สัญญาอนุญาตสาธารณะทั่วไปของกนูและใช้ในโครงการวิกิมีเดียทั้งหมด เช่นเดียวกับโครงการวิกิอื่น ๆ อีกเป็นจำนวนมาก ในช่วงแรก วิกิพีเดียทำงานด้วยซอฟต์แวร์ชื่อยูสม็อดวิกิที่เขียนขึ้นในภาษาเพิร์ล โดยคลิฟฟอร์ด อดัมส์ (ระยะที่ 1) ซึ่งเดิมต้องใช้คาเมลเคสในการสร้างไฮเปอร์ลิงก์บทความ ส่วนลิงก์บทความที่เป็นวงเล็บคู่เข้ามาในภายหลัง จนกระทั่งเดือนมกราคม 2545 (ระยะที่ 2) วิกิพีเดียเปลี่ยนมาใช้เอนจินพีเอชพีวิกิร่วมกับฐานข้อมูลมายเอสคิวแอล ซึ่งซอฟต์แวร์นี้สร้างขึ้นเฉพาะสำหรับวิกิพีเดียโดยแมกนัส มันสเก ซอฟต์แวร์ระยะที่ 2 นี้ถูกดัดแปรบ่อยครั้งเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ความต้องการที่เพิ่มมากขึ้น ต่อมาในเดือนกรกฎาคมปีเดียวกัน (ระยะที่ 3) วิกิพีเดียได้เปลี่ยนไปใช้ซอฟต์แวร์มีเดียวิกิ ซึ่งเดิมเขียนขึ้นโดยลี แดเนียล คร็อกเกอร์ ส่วนขยายวิกิจำนวนมากถูกติดตั้ง เพื่อเพิ่มระดับขีดความสามารถของซอฟต์แวร์มีเดียวิกิ เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2548 ส่วนขยายลูซีนถูกเพิ่มเข้าไปในการค้นหาเดิมของมีเดียวิกิ และวิกิพีเดียเปลี่ยนจากมายเอสคิวแอลเป็นลูซีนสำหรับการค้นหา ปัจจุบันวิกิพีเดียใช้ลูซีนเสิร์ช 2.1 ซึ่งเขียนขึ้นด้วยภาษาจาวา และดำเนินการบนลูซีนไลบรารี 2.3
วิกิพีเดียทำงานบนคลัสเตอร์เซิร์ฟเวอร์ที่ใช้ระบบปฏิบัติการลินุกซ์ (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอูบุนตู)  และเครื่องโอเพนโซลาริสจำนวนหนึ่งสำหรับระบบแฟ้มเซตตะไบต์ ในช่วงระยะแรกวิกิพีเดียเก็บข้อมูลในเซิร์ฟเวอร์เดี่ยวจนกระทั่งได้มีการขยายตัวเพิ่มมากขึ้นเป็นสถาปัตยกรรมมัลติไทเออร์ และจนถึงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2552 มีเครื่องเซิร์ฟเวอร์ 300 แห่งในฟลอริดา และ 44 แห่งในอัมสเตอร์ดัม โครงแบบนี้รวมไปถึงเซิร์ฟเวอร์ฐานข้อมูลหลักหนึ่งเครื่องที่ทำงานโดยใช้มายเอสคิวแอล เซิร์ฟเวอร์ฐานข้อมูลรองอีกหลายเครื่อง เว็บเซิร์ฟเวอร์ 21 เครื่องซึ่งทำงานบนอะแพชี เว็บเซิร์ฟเวอร์ และเซิร์ฟเวอร์สควิดแคชอีก 7 เครื่อง
วิกิพีเดียมีการเรียกใช้งานประมาณ 25,000 ถึง 60,000 หน้าต่อวินาที ขึ้นอยู่กับช่วงเวลาของแต่ละวัน การเรียกใช้หน้านั้นจะถูกส่งไปยังชั้นฟรอนต์เอนด์ของเซิร์ฟเวอร์สควิดแคช สถิติเพิ่มเติมนั้นจะสามารถเข้าถึงได้โดยขึ้นอยู่กับการติดตามเข้าถึงวิกิพีเดีย 3 เดือนที่เปิดเผยต่อสาธารณะ การเรียกใช้งานที่ไม่สามารถดึงข้อมูลมาจากสควิดแคชได้ จะถูกส่งไปยังเซิร์ฟเวอร์โหลดสมดุลซึ่งทำงานบนซอฟต์แวร์ลีนุกซ์เวอชวลเซิร์ฟเวอร์ ซึ่งจะส่งการเรียกใช้ต่อไปยังหนึ่งในเว็บเซิร์ฟเวอร์อะแพชีสำหรับหน้าที่ถูกแสดงจากฐานข้อมูล เว็บเซิร์ฟเวอร์จะส่งหน้าตามที่ถูกเรียกใช้นั้น แสดงหน้าสำหรับทุกรุ่นภาษาของวิกิพีเดีย และเพื่อเพิ่มความเร็วให้สูงขึ้น หน้าต่าง ๆ จะถูกบันทึกไว้ในหน่วยความจำแคชแบบกระจายจนกว่าจะใช้งานไม่ได้ ซึ่งทำให้หน้าที่กำลังแสดงนั้นถูกข้ามไปทั้งหมด เป็นการเข้าถึงหน้าที่สามารถเข้าถึงได้มากที่สุด คลัสเตอร์ขนาดใหญ่กว่าสองแห่งในเนเธอร์แลนด์และเกาหลี จัดการกับการเข้าชมวิกิพีเดียส่วนใหญ่ในปัจจุบัน
การดำเนินการ > รุ่นโทรศัพท์เคลื่อนที่

เดิมสื่อกลางของวิกิพีเดียที่จะให้ผู้ใช้อ่านและแก้ไขเนื้อหานั้นจะต้องใช้เว็บเบราว์เซอร์มาตรฐานใด ๆ ผ่านการติดต่ออินเทอร์เน็ตตายตัว อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันวิกิพีเดียสามารถเข้าถึงได้จากโมบายล์เว็บแล้ว
การเข้าถึงวิกิพีเดียจากมือถือสามารถกระทำได้นับตั้งแต่ต้นปี พ.ศ. 2547 ผ่านไวร์เลสแอปพลิเคชันโพรโทคอล (WAP) ผ่านบริการวาพีเดีย เมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2550 วิกิพีเดียภาษาอังกฤษได้เปิดตัว en.mobile.wikipedia.org เว็บไซต์อย่างเป็นทางการสำหรับอุปกรณ์ไร้สาย เมื่อปี พ.ศ. 2552 บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ใหม่ได้รับการเปิดตัวอย่างเป็นทางการ ที่ยูอาร์แอล en.m.wikipedia.org ซึ่งอำนวยความสะดวกแก่อุปกรณ์โทรศัพท์เคลื่อนที่ที่ทันสมัยขึ้น อย่างเช่น ไอโฟน อุปกรณ์แอนดรอยด์ หรือเว็บโอเอส นอกจากนี้ยังมีวิธีการอื่นอีกมากที่จะเข้าถึงวิกิพีเดียได้โดยโทรศัพท์เคลื่อนที่ อุปกรณ์และแอปพลิเคชันหลายอย่างได้ปรับปรุงการแสดงผลเนื้อหาวิกิพีเดียสำหรับอุปกรณ์เคลื่อนที่ ขณะที่บางอย่างยังได้เพิ่มคุณลักษณะอื่นเข้าไปด้วย อย่างเช่น การใช้เมทาเดตาวิกิพีเดีย อย่างเช่น ภูมิสารสนเทศ
แอปวิกิพีเดียในแอนดรอยด์เผยแพร่ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2555 โดยมีผู้ดาวน์โหลดกว่า 500,000 ครั้ง และเสียงวิจารณ์ทั่วไปในแง่บวก โดยได้คะแนน 4 จาก 5 ดาวตามโพลของผู้ใช้ประมาณ 200,000 คนจากกูเกิล ตัวแอปรุ่นไอโอเอสแผยแพร่ในวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2556 โดยมีเสียงวิจารณ์คล้ายกัน วิกิพีเดียซีโรเป็นความคิดริเริ่มของมูลนิธิวิกิมีเดียที่ต้องการขยายการเข้าถึงสารานุกรมไปยังประเทศกำลังพัฒนา โดยร่วมมือกับผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่เพื่อให้สามารถเข้าถึงได้ฟรี และถูกยกเลิกไปในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 เนื่องจากขาดการมีส่วนร่วมจากผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่
Andrew Lih และ Andrew Brown ระบุว่าการแก้ไขวิกิพีเดียด้วยสมาร์ทโฟนเป็นเรื่องยากและทำให้ผู้มีส่วนร่วมรายใหม่หมดกำลังใจ
การดำเนินการ > การเข้าถึงในประเทศจีน

การเข้าถึงวิกิพีเดียถูกบล็อกในจีนแผ่นดินใหญ่ตั้งแต่เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2558 ซึ่งเกิดขึ้นหลังวิกิพีเดียใช้การเข้ารหัส HTTPS ซึ่งทำให้การเซ็นเซอร์แบบเลือกปฏิบัติทำได้ยากขึ้น
ผลกระทบ > แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ในการต่อสู้กับข่าวปลอม

ใน พ.ศ. 2560–2561 หลังมีรายงานข่าวเท็จจำนวนมาก ทั้งเฟสบุ๊กและยูทูบได้ประกาศว่าจะอาศัยวิกิพีเดียเพื่อช่วยให้ผู้ใช้ประเมินการรายงานและปฏิเสธข่าวเท็จ Noam Cohen เขียนไว้ในเดอะวอชิงตันโพสต์ว่า "การที่ยูทูบพึ่งพาวิกิพีเดียเพื่อให้ข้อมูลถูกต้องนั้น สร้างแนวคิดจากแพลตฟอร์มที่ท้าทายข้อเท็จจริงอีกแพลตฟอร์มหนึ่ง นั่นคือ เครือข่ายสังคมออนไลน์เฟซบุ๊กที่ประกาศเมื่อปีที่แล้วว่า วิกิพีเดียจะช่วยให้ผู้ใช้ค้นหาคำตอบจาก 'ข่าวปลอม' "
ผลกระทบ > ความสำคัญทางวัฒนธรรม

เนื้อหาวิกิพีเดียยังได้ถูกใช้ในการศึกษาวิชาการ หนังสือ การประชุมและคดีความในศาล เว็บไซต์ของรัฐสภาแคนาดาอ้างถึงบทความวิกิพีเดียเกี่ยวกับการแต่งงานของคู่สมรสเพศเดียวกันในส่วน "ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง" ของรายการ "อ่านเพิ่มเติม" ในพระราชบัญญัติการสมรส วิกิพีเดียถูกนำไปใช้เป็นแหล่งข้อมูลมากขึ้นโดยองค์กร อย่างเช่น ศาลกลางสหรัฐและองค์การทรัพย์สินทางปัญญาแห่งโลก—ถึงแม้ว่ามักจะใช้กับข้อมูลสนับสนุนมากกว่าข้อมูลในส่วนสำคัญก็ตาม เนื้อหาที่ปรากฏในวิกิพีเดียยังถูกใช้เป็นแหล่งข้อมูลและมีการอ้างอิงในรายงานของหน่วยงานข่าวกรองสหรัฐบางฉบับอีกด้วย เมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2551 วารสารทางวิทยาศาสตร์ อาร์เอ็นเอไบโอโลจี ได้เริ่มส่วนใหม่เพื่ออธิบายรายละเอียดของครอบครัวโมเลกุลอาร์เอ็นเอ และกำหนดให้ผู้เขียนในส่วนนี้ส่งบทความฉบับร่างก่อนจะตีพิมพ์บนวิกิพีเดีย วิกิพีเดียยังได้ถูกใช้เป็นแหล่งข้อมูลในแวดวงวารสารศาสตร์ด้วย โดยไม่ได้แสดงแหล่งที่มาบ่อยครั้ง และมีผู้สื่อข่าวหลายคนถูกปลดออกจากงานเนื่องจากโจรกรรมผลงานจากวิกิพีเดีย
ใน พ.ศ. 2549 นิตยสารไทม์ยอมรับการมีส่วนร่วมของวิกิพีเดีย (ร่วมกับยูทูบ, เรดดิต, มายสเปซ และเฟซบุ๊ก) ในการเติบโตของการทำงานร่วมกันและการโต้ตอบออนไลน์ของผู้คนนับล้านทั่วโลกอย่างรวดเร็ว เมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2549 เดอะวอชิงตันโพสต์รายงานว่าวิกิพีเดียเป็นจุดรวมความสนใจในระหว่างการรณรงค์หาเสียงในการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ พ.ศ. 2551 พร้อมระบุว่า: "พิมพ์ชื่อผู้สมัครในกูเกิลและผลลัพธ์แรก ๆ คือหน้าวิกิพีเดีย ซึ่งทำให้ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญพอ ๆ กับโฆษณาอื่น ๆ ในการกำหนดตัวผู้สมัคร ปัจจุบัน ข้อมูลผู้สมัครประธานาธิบดีถูกแก้ไข วิเคราะห์ และถกเถียงกันนับครั้งไม่ถ้วนในแต่ละวัน" บทความของรอยเตอร์ชิ้นหนึ่งชื่อ "Wikipedia page the latest status symbol" ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2550 รายงานปรากฏการณ์ล่าสุดที่ว่าบทความวิกิพีเดียชี้ความโดดเด่นของบุคคลได้
เมื่อวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2550 นักการเมืองอิตาลี ฟรันโก กริลลินี ได้ตั้งกระทู้ถามในรัฐสภากับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรและกิจกรรมวัฒนธรรม ถึงความจำเป็นของเสรีภาพทางสถาปัตยกรรม เขาว่า การขาดเสรีภาพดังกล่าวบีบมิให้วิกิพีเดียแสดงภาพสิ่งก่อสร้างและผลงานศิลปะอิตาลีสมัยใหม่ทั้งหมด และอ้างว่านี่เป็นการทำลายรายได้ที่มาจากการท่องเที่ยวอย่างรุนแรง
ผลกระทบ > รางวัล

วิกิพีเดียได้รับสองรางวัลใหญ่เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2547 รางวัลแรกเป็นรางวัลโกลเดนนิกาสำหรับประชาคมดิจิตอลจากการประกวดปรีซ์อาร์สอิเล็กโทรนิกา เป็นเงินรางวัลมูลค่า 10,000 ยูโร และได้รับเชิญให้เข้าร่วมเทศกาลพีเออีไซเบอร์อาร์ตสในออสเตรีย ปีเดียวกัน รางวัลที่สองเป็นรางวัลเว็บบีจากการตัดสินของคณะกรรมการในหมวดหมู่ "ประชาคม" เมื่อวันที่ 26 มกราคม พ.ศ. 2550 วิกิพีเดียยังได้รับรางวัลอันดับแบรนด์สูงสุดอันดับที่สี่โดยผู้อ่าน brandchannel.com โดยได้รับผลโหวต 15% สำหรับคำถามที่ว่า "แบรนด์ใดมีผลกระทบต่อชีวิตของเรามากที่สุดในปี พ.ศ. 2549" และในเดือนกันยายน พ.ศ. 2551 วิกิพีเดียได้รับรางวัล "งานเพื่อการให้ความรู้" ของควอดริกา
โครงการอื่น

มีสารานุกรมมัลติมีเดียเชิงโต้ตอบที่สาธารณะเป็นผู้เขียนเนื้อหาหลายโครงการเกิดขึ้นก่อนหน้าวิกิพีเดียจะถูกก่อตั้งขึ้น สารานุกรมประเภทนี้โครงการแรกคือ โครงการดูมส์เดย์บีบีซี พ.ศ. 2529 ซึ่งรวบรวมข้อความและภาพถ่ายจากผู้ร่วมพัฒนามากกว่า 1 ล้านคนในสหราชอาณาจักร และครอบคลุมเนื้อหาประเภทภูมิศาสตร์ ศิลปะและวัฒนธรรมของสหราชอาณาจักร นี่เป็นสารานุกรมมัลติมีเดียเชิงโต้ตอบโครงการแรก และยังเป็นเอกสารมัลติมีเดียสำคัญชิ้นแรกที่เชื่อมโยงด้วยลิงก์ภายใน โดยบทความส่วนใหญ่สามารถเข้าถึงได้ผ่านแผนที่เชิงโต้ตอบในสหราชอาณาจักร อินเตอร์เฟซผู้ใช้และเนื้อหาโครงการดูมส์เดย์บางส่วนถูกลอกขึ้นสู่เว็บไซต์จนถึง พ.ศ. 2551
สารานุกรมเนื้อหาเสรีแบบร่วมมือหลายฉบับถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกันกับวิกิพีเดีย (เช่น Everything2) ซึ่งภายหลังถูกรวมเข้ากับโครงการ (เช่น GNE)  หนึ่งในสารานุกรมออนไลน์ยุคเริ่มแรก ซึ่งเกิดขึ้นจากการรวบรวมเนื้อหาที่สาธารณะเป็นผู้เขียนขึ้น ที่ประสบความสำเร็จสูงสุด คือ h2g2 ที่ดักลาส อดัมส์เป็นผู้สร้างขึ้นใน พ.ศ. 2542 สารานุกรม h2g2 ค่อนข้างไม่มีระเบียบกฎเกณฑ์มากนัก โดยเน้นบทความที่ให้ความรู้และข้อมูล
มีเว็บไซต์อื่นอีกหลายเว็บไซต์ที่มุ่งพัฒนาฐานความรู้แบบร่วมมือทั้งที่ได้รับแรงบันดาลใจจากวิกิพีเดียหรือเป็นแรงบันดาลใจแก่วิกิพีเดีย บางเว็บไซต์ใช้วิธีพิชญพิจารณ์คล้ายกับสารานุกรมดั้งเดิม เช่น Encyclopedia of Life และสารานุกรมออนไลน์ที่ทำงานบนวิกิอย่าง สโคลาร์พีเดีย และซิติเซนเดียม เว็บไซต์หลังแซงเงอร์สร้างขึ้นเพื่อพยายามที่จะสร้างวิกิพีเดียที่ "เป็นมิตรต่อผู้เชี่ยวชาญ" ตัวอย่างโครงการสารานุกรมออนไลน์อื่น เช่น ไป่ตู้ไป่เคอ หรือคลังปัญญาไทย
ดูเพิ่ม

วิกิพีเดียภาษาไทย
รายชื่อวิกิพีเดียภาษาต่าง ๆ
อ่านเพิ่ม

Balke, Jeff (March 2008). "For Music Fans: Wikipedia; MySpace". Houston Chronicle. Broken Record (blog). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ December 29, 2008. สืบค้นเมื่อ December 17, 2008.
Borland, John (August 14, 2007). "See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign". Wired. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ November 16, 2015. สืบค้นเมื่อ October 23, 2018.
Dee, Jonathan (July 1, 2007). "All the News That's Fit to Print Out". The New York Times Magazine. สืบค้นเมื่อ February 22, 2008.
Giles, Jim (September 20, 2007). "Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust". New Scientist. สืบค้นเมื่อ January 14, 2008.
Miliard, Mike (December 2, 2007). "Wikipedia Rules". The Phoenix. สืบค้นเมื่อ February 22, 2008.
Poe, Marshall (September 1, 2006). "The Hive". The Atlantic Monthly. สืบค้นเมื่อ March 22, 2008.
Rosenwald, Michael S. (October 23, 2009). "Gatekeeper of D.C.'s entry: Road to city's Wikipedia page goes through a DuPont Circle bedroom". The Washington Post. สืบค้นเมื่อ October 22, 2009.
Runciman, David (May 28, 2009). "Like Boiling a Frog". London Review of Books. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ May 27, 2009. สืบค้นเมื่อ June 3, 2009.
Taylor, Chris (May 29, 2005). "It's a Wiki, Wiki World". Time. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ June 2, 2005. สืบค้นเมื่อ February 22, 2008.
"Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist". The Economist. June 5, 2008. สืบค้นเมื่อ June 5, 2008. Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?
"Wikipedia probe into paid-for 'sockpuppet' entries", BBC News, October 21, 2013.
"The Decline of Wikipedia" เก็บถาวร ตุลาคม 23, 2013 ที่ Library of Congress Web Archives, MIT Technology Review, October 22, 2013
"Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1 Police Plaza" เก็บถาวร มีนาคม 13, 2015 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (March 2015), Capital
Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems (March 2016), Motherboard
"Dark Side of Wikipedia". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ August 4, 2016. สืบค้นเมื่อ April 17, 2016. Full Measure with Sharyl Attkisson, April 17, 2016. (Includes video.)
Wales, Jimmy (December 9, 2016). "How Wikipedia Works". Cato Institute. Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.
The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus, Ideas, with Paul Kennedy, CBC Radio One, originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also found here). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including Kat Walsh and Sue Gardner (audio, 53:58, Flash required).
"So Is Wikipedia Cracking Up?" The Independent, February 3, 2009.
Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
อ่านเพิ่ม > การศึกษาวิชาการ

Leitch, Thomas (2014). Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age. JHU Press. ISBN 978-1-4214-1535-2.
Jensen, Richard (October 2012). "Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812" (PDF). The Journal of Military History. 76 (4): 523–556. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ October 21, 2012.
Yasseri, Taha; Sumi, Robert; Kertész, János (2012).  Szolnoki, Attila (บ.ก.). "Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis". PLOS ONE. 7 (1): e30091. arXiv:1109.1746. Bibcode:2012PLoSO...730091Y. doi:10.1371/journal.pone.0030091. PMC 3260192. PMID 22272279.
Goldman, Eric (2010). "Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences". Journal of Telecommunications and High Technology Law. 8. SSRN 1458162. (A blog post by the author.)
Nielsen, Finn (August 2007). "Scientific Citations in Wikipedia". First Monday. 12 (8). arXiv:0805.1154. CiteSeerX 10.1.1.246.4536. doi:10.5210/fm.v12i8.1997. S2CID 58893.
Pfeil, Ulrike; Zaphiris, Panayiotis; Chee Siang Ang (2006). "Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia". Journal of Computer-Mediated Communication. 12 (1): 88. doi:10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x. สืบค้นเมื่อ December 26, 2008.
Priedhorsky; Reid; Chen, Jilin; Shyong (Tony) K. Lam; Panciera, Katherine; Terveen, Loren; Riedl, John (2007). "Creating, destroying, and restoring value in Wikipedia". Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07. pp. 259–268. CiteSeerX 10.1.1.123.7456. doi:10.1145/1316624.1316663. ISBN 978-1-59593-845-9. S2CID 15350808.
Reagle, Joseph (2007). Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia (PDF). WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis. Montreal: ACM. hdl:2047/d20002876. สืบค้นเมื่อ December 26, 2008.
Rijshouwer, Emiel (2019). Organizing Democracy. Power concentration and self-organization in the evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam). Rijksuniversiteit Groningen. hdl:1765/113937. ISBN 978-94-028-1371-5. OCLC 1081174169. (Open access)
Rosenzweig, Roy. Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past. (Originally published in The Journal of American History 93.1 (June 2006): 117–146.)
Wilkinson, Dennis M.; Huberman, Bernardo A. (April 2007). "Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia". First Monday. 12 (4). arXiv:cs/0702140. Bibcode:2007cs........2140W. CiteSeerX 10.1.1.342.6933. doi:10.5210/fm.v12i4.1763. hdl:2027.42/136037. S2CID 10484077.
Halfaker, Aaron; R. Stuart Geiger; Morgan, Jonathan T.; Riedl, John (2012). "The Rise and Decline of an Open Collaboration Community". American Behavioral Scientist. 57 (5): 664. doi:10.1177/0002764212469365. S2CID 144208941.
Maggio, Lauren A.; Willinsky, John M.; Steinberg, Ryan M.; Mietchen, Daniel; Wass, Joseph L.; Dong, Ting (2017). "Wikipedia as a gateway to biomedical research: The relative distribution and use of citations in the English Wikipedia". PLOS One. PLOS. 12 (12): e0190046. Bibcode:2017PLoSO..1290046M. doi:10.1371/journal.pone.0190046. PMC 5739466. PMID 29267345.
อ่านเพิ่ม > หนังสือ

Keen, Andrew (2007). The Cult of the Amateur. Doubleday/Currency. ISBN 978-0-385-52080-5. (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
Listen to: Keen, Andrew (June 16, 2007). "Does the Internet Undermine Culture?". National Public Radio, US. The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
Ayers, Phoebe; Matthews, Charles; Yates, Ben (2008). How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It. San Francisco: No Starch Press. ISBN 978-1-59327-176-3.
Broughton, John (2008). Wikipedia – The Missing Manual. O'Reilly Media. ISBN 978-0-596-51516-4. (See book review by Baker, as listed hereafter.)
Broughton, John (2008). Wikipedia Reader's Guide. Sebastopol: Pogue Press. ISBN 978-0-596-52174-5.
Rafaeli, Sheizaf; Ariel, Yaron (2008). "Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia".  ใน Barak, A. (บ.ก.). Psychological aspects of cyberspace: Theory, research, applications. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 243–267. ISBN 978-0-521-69464-3.
Dalby, Andrew (2009). The World and Wikipedia: How We are Editing Reality. Siduri. ISBN 978-0-9562052-0-9.
Lih, Andrew (2009). The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia. New York: Hyperion. ISBN 978-1-4013-0371-6.
O'Sullivan, Dan (2009). Wikipedia: a new community of practice?. Ashgate Publishing. ISBN 978-0-7546-7433-7.
Rahmstorf, Olaf (2023). Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? (ภาษาเยอรมัน). transcript Verlag. ISBN 978-3-8394-5862-4.
Reagle, Joseph Michael Jr. (2010). Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia. Cambridge, MA: the MIT Press. ISBN 978-0-262-01447-2. สืบค้นเมื่อ October 25, 2015.
Jemielniak, Dariusz (2014). Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-8944-8.
Reagle, Joseph; Koerner, Jackie, บ.ก. (2020). Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution. MIT Press. ISBN 978-0-262-53817-6. สืบค้นเมื่อ October 13, 2020.
Bruckman, Amy S. (2022). Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge. Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108780704. ISBN 978-1-108-78070-4.
อ่านเพิ่ม > บทความที่เกี่ยวข้องกับการวิจารณ์หนังสือ

Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia". The New York Review of Books, March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of The Missing Manual, by John Broughton, as listed previously.)
Crovitz, L. Gordon. "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The online encyclopedia is fast becoming the best." (Originally published in Wall Street Journal online – April 6, 2009.)
Postrel, Virginia, "Who Killed Wikipedia? : A hardened corps of volunteer editors is the only force protecting Wikipedia. They might also be killing it", Pacific Standard, November/December 2014 issue.
Chironex fleckeri

| Chironex fleckeri |
| --- | --- |

สถานะการอนุรักษ์
Not recognized (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Cnidaria
ชั้น:: Cubozoa
อันดับ:: Chirodropida
วงศ์:: Chirodropidae
สกุล:: Chironex
สปีชีส์:: C.  fleckeri
ชื่อทวินาม
Chironex fleckeri Southcott, 1956


สถานที่แพร่กระจายพันธุ์
Chironex fleckeri (ออกเสียง: ไค-โร-เน็ก-เฟลค-เคอ-ไร) เป็นแมงกะพรุนจำพวกแมงกะพรุนกล่องที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก
คำว่า  Chironex มีรากศัพท์จากคำว่า "chiro"  (Χέρι) ในภาษากรีก แปลว่า "มือ" กับคำว่า "nex" ภาษาละตินแปลว่า "ความตาย" เมื่อโตเต็มที่ จะมีหนวดมากถึง 60 เส้นซึ่งยืดได้ไกลถึง 3 เมตร มีเมดูซาขนาดเท่าลูกบาสเกตบอล มีดวงตาทั้งหมด 24 ดวงอยู่รอบ ๆ แบ่งเป็น 4 กลุ่ม โดยมีดวงตาหลัก 2 ดวง ดวงหนึ่งอยู่ด้านบนและอีกดวงด้านล่างที่มีลักษณะคล้ายกับดวงตามนุษย์ คือ มีทั้งเลนส์ตา, ม่านตา และตาดำ ซึ่งทำให้เห็นภาพได้ดี สามารถมองภาพในแบบกลับหัวได้  และมองได้รอบทิศ 360 องศา และนับเป็นระบบการมองเห็นที่ดีมากเมื่อเทียบกับสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังจำพวกอื่น ๆ ซึ่งปัจจุบันก็ยังไม่ทราบข้อมูลที่แน่ชัดถึงการทำงานของตา
ในส่วนของหนวดที่ยาวเมื่อสัมผัสกับสิ่งมีชีวิตอื่น กระเปาะเล็ก ๆ หลายล้านอันซึ่งกระจายอยู่เต็มพื้นผิวของหนวดแต่ละเส้นจะแตกตัวออกแล้วปล่อยเหล็กในออกมาใส่เหยื่อ จากนั้นเหล็กในก็จะทำหน้าที่ฉีดสารพิษเข้าไปในร่างกายของเหยื่อ ด้วยแรงที่มากถึง 1.5 ล้านแรงโน้มถ่วง  หากเหยื่อเป็นมนุษย์ พิษจะออกฤทธิ์รุนแรงทำให้เกิดอาการเจ็บปวด และหัวใจหยุดทำงานและคร่าชีวิตเหยื่อได้ภายในเวลาไม่กี่นาที ปกติ แมงกะพรุนกล่องชนิดนี้อาศัยอยู่ในทะเลทางแถบตอนเหนือของออสเตรเลีย โดยอาศัยอยู่ในน้ำตื้นรวมถึงป่าโกงกาง และหลีกเลี่ยงการอาศัยอยู่ในน้ำลึก เช่น เกรตแบร์ริเออร์รีฟเชื่อว่าเข้าไปเพื่อหาอาหารซึ่งเป็นปลา แต่บางครั้งก็อาจถูกกระแสน้ำซัดขึ้นไปในแม่น้ำถ้าระดับน้ำลดต่ำและกระแสน้ำไหลช้า แต่จากการศึกษาพบว่า Chironex fleckeri ไม่สามารถที่จะแยกแยะวัตถุที่เป็นสีขาวได้ แต่จะแยกแยะได้ในวัตถุที่เป็นสีดำหรือสีแดง
Chironex fleckeri นับเป็นแมงกะพรุนที่มีพิษที่มีอันตรายที่สุดในโลกและมีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก มีพิษร้ายแรงกว่าแมงกะพรุนไฟหมวกโปรตุเกสหลายเท่า และมีขนาดใหญ่กว่า C. yamaguchii ซึ่งอยู่ในสกุลเดียวกันหลายเท่า และถึงแม้จะตายแล้วก็ยังคงมีพิษอยู่
Chironex fleckeri จะขยายพันธุ์ในช่วงฤดูหนาว และจะเจริญเติบโตเต็มที่ในช่วงฤดูร้อน ซึ่งเป็นฤดูกาลถัดมา กินปลาเป็นอาหาร ด้วยการแทงเหล็กในให้ปลาเป็นอัมพาต โดยกินปลาได้ถึงมากกว่าน้ำหนักตัวเอง 4 เท่า และเหมือนกับแมงกะพรุนกล่องทั่วไป คือ สามารถว่ายน้ำได้ไม่ใช่ล่องลอยไปตามกระแสน้ำเหมือนแมงกะพรุนจำพวกอื่น ซึ่งมีความเร็วเทียบเท่ากับการว่ายน้ำของมนุษย์ มีการศึกษาพบว่าวัน ๆ หนึ่ง แม้จะว่ายน้ำไกล แต่จะเป็นเส้นทางที่ไม่เป็นเส้นตรง และจะนอนหลับพักผ่อนบนพื้นทะเลในเขตน้ำตื้นในเวลากลางคืน
ป้ายเตือนอันตรายจากแมงกะพรุนกล่องในออสเตรเลีย
ปัจจุบัน หลายพื้นที่ของออสเตรเลีย มีตาข่ายและป้ายเตือนนักท่องเที่ยวที่ลงเล่นน้ำให้ระวัง แต่กระนั้นก็ยังมีบางส่วนที่หลุดรอดตาข่ายนั้นเข้ามาทำอันตรายได้ รวมถึงแมงกะพรุนอิรุคันจิ ซึ่งเป็นแมงกะพรุนกล่องเช่นเดียวกัน แต่มีขนาดเล็กกว่ามากด้วย
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Chironex fleckeri ที่วิกิสปีชีส์
จรัสศรี อ๋างตันญา, บ.ก. (2558). แมงกะพรุน. สถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเล ชายฝั่งทะเล และป่าชายเลน (2 ed.). ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q310432  Wikispecies: Chironex fleckeri  ADW: Chironex  BioLib: 43648  BOLD: 304233  EoL: 200766  GBIF: 2264689  iNaturalist: 321669  IRMNG: 11298557  ITIS: 51478  NCBI: 45396  WoRMS: 289593
พิชิต ชื่นบาน

| พิชิต ชื่นบานป> ช. ป.ม. |
| --- | --- |
พิชิต เมื่อพฤษภาคม พ.ศ. 2567

รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
ดำรงตำแหน่ง 27 เมษายน – 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 (24 วัน)ดำรงตำแหน่งร่วมกับ  จักรพงษ์ แสงมณี จิราพร สินธุไพร
นายกรัฐมนตรี: เศรษฐา ทวีสิน
ก่อนหน้า: พวงเพ็ชร ชุนละเอียด
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 22 มกราคม พ.ศ. 2502 (66 ปี) อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี ประเทศไทย
พรรคการเมือง: เพื่อไทย (2552–2561, 2563–ปัจจุบัน) ไทยรักษาชาติ (2561–2562)
คู่อาศัย: แก้วมณี ใจซื่อ
ศิษย์เก่า: มหาวิทยาลัยรามคำแหง มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
อาชีพ: นักการเมือง ทนายความ

พิชิต ชื่นบาน (เกิด 22 มกราคม พ.ศ. 2502) เป็นทนายความและนักการเมืองชาวไทย เป็นที่รู้จักกันดีในฐานะคนสนิท ดร.ทักษิณ ชินวัตร เคยทำหน้าที่หัวหน้าทีมทนายความให้นายทักษิณในคดีที่ดินรัชดาฯ แต่ต่อมานายพิชิตกลับมาทำงานให้ครอบครัวชินวัตรอีกครั้ง ด้วยการเป็น สส.บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย ในปี 2554 และเป็นหนึ่งในผู้ผลักดันจนสุดซอยกับกฎหมายนิรโทษกรรม ต่อมาทำหน้าที่หัวหน้าทีมทนายให้ครอบครัวชินวัตรอีกครั้ง ในคดีจำนำข้าวของ น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกฯ ในปี 2557 นายพิชิต ชื่นบาน ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 27 เม.ย.2567 ต่อมามีกลุ่ม 40 ส.ว. ยื่นเรื่องประเด็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ ว่าพิชิตขาดคุณสมบัติตาม มาตรา 160 (4) ส่งผลให้พิชิต ยื่นลาออกในวันที่ 21 พฤษภาคม
สรุปประวัติการทำงาน พิชิตเป็นอดีตรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ในรัฐบาล เศรษฐา ทวีสิน อดีตที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี (เศรษฐา ทวีสิน) อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย และอดีตประธานที่ปรึกษากฎหมายของพรรคไทยรักษาชาติ