ราชการส่วนกลาง (ประเทศไทย)
พัฒนาการระบบบริหารราชการแผ่นดินส่วนกลาง > ระหว่างปีพุทธศักราช 1998 - 2437 > ช่วงที่ 5 > ยุคที่ 2

ยุคที่ 2 คือ พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พุทธศักราช 2484 เก็บถาวร 2015-05-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน โดยมีการจัดตั้งดังนี้
| กระทรวง | กรม | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- |
| สำนักนายกรัฐมนตรี | สำนักงานเลขานุการนายกรัฐมนตรี |  |
| สำนักนายกรัฐมนตรี | กรมเลขาธิการคณะรัฐมนตรี | ทำหน้าที่เป็นสำนักงานปลัดกระทรวงควบด้วย |
| สำนักนายกรัฐมนตรี | กรมโฆษณาการ |  |
| สำนักนายกรัฐมนตรี | คณะกรรมการกฤษฎีกา |  |
| สำนักนายกรัฐมนตรี | คณะกรรมการข้าราชการพลเรือน |  |
| สำนักนายกรัฐมนตรี | คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน |  |
| กระทรวงกลาโหม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงกลาโหม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงกลาโหม | กองทัพบก | มีผู้บัญชาการทหารบกเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กองทัพเรือ | มีผู้บัญชาการทหารเรือเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กองทัพอากาศ | มีผู้บัญชาการทหารอากาศเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กรมเสนาธิการทหาร | มีเสนาธิการทหารเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงการคลัง | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงการคลัง | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมคลัง |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมบัญชีกลาง |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมศุลกากร |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมสรรพสามิตต์ | สะกดตามในพระราชบัญญัติฯ |
| กระทรวงการคลัง | กรมสรรพากร |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงการเศรษฐกิจ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงการเศรษฐกิจ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงการเศรษฐกิจ | กรมพาณิชย์ |  |
| กระทรวงการเศรษฐกิจ | กรมโลหกิจ |  |
| กระทรวงการเศรษฐกิจ | กรมวิทยาศาสตร์ |  |
| กระทรวงการเศรษฐกิจ | กรมอุตสาหกรรม |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | กรมเกษตร |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | กรมการประมง |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | กรมชลประทาน |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | กรมป่าไม้ |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ | กรมสหกรณ์ |  |
| กระทรวงคมนาคม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงคมนาคม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมการขนส่ง |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมเจ้าท่า |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมไปรษณียโทรเลข |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมทาง |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมรถไฟ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงมหาดไทย | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมตำรวจ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมที่ดิน |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมประชาสงเคราะห์ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมมหาดไทย |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมโยธาเทศบาล |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมราชทัณฑ์ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมสาธารณสุข |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมอัยยการ | สะกดตามในพระราชบัญญัติฯ |
| กระทรวงยุตติธรรม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี | สะกดตามในพระราชบัญญัติฯ |
| กระทรวงยุตติธรรม | สำนักงานปลัดกระทรวง | สะกดตามในพระราชบัญญัติฯ |
| กระทรวงศึกษาธิการ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมการสาสนา | สะกดตามในพระราชบัญญัติฯ |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมพลศึกษา |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมมหาวิทยาลัย |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมศิลปากร |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมสามัญศึกษา |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมอาชีวะศึกษา |  |
| สำนักงานพระราชวัง |  | มีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้บังคับบัญชา |
| สำนักงานราชเลขานุการในพระองค์ |  | มีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้บังคับบัญชา |
| สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร |  | ขึ้นต่อสภาผู้แทนราษฎร มีประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้บังคับบัญชา |
ต่อมามีการแก้ไขตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม แก้ไขเพิ่มเติม อีก 18 ฉบับ ดังนี้
1. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พุทธศักราช 2485[ลิงก์เสีย] เพิ่มสำนักงานที่ปรึกษา กรมการเมืองตะวันออก กรมการเมืองตะวันตก กรมพิธีการ และกรมเศรษฐการ เข้าไปในกระทรวงการต่างประเทศ
2. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 3) พุทธศักราช 2485[ลิงก์เสีย] แยกกรมสาธารณสุขและกรมประชาสงเคราะห์ออกจากกระทรวงมหาดไทย และตั้งเป็นกระทรวงการสาธารณสุข พร้อมทั้งเพิ่มกรมการแพทย์ กรมมหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ สำนักงานปลัดกระทรวง และ สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี
3. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 4) พุทธศักราช 2485[ลิงก์เสีย] ย้ายกรมศิลปากรจากกระทรวงศึกษาธิการไปยังสำนักงานนายกรัฐมนตรี และเพิ่มราชบัณฑิตยสถาน เข้าไปในสำนักงานนายกรัฐมนตรี
4. พระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พุทธศักราช 2484 พุทธศักราช 2485[ลิงก์เสีย] แยกกรมวิทยาศาสตร์และกรมอุตสาหกรรม แล้วจัดตั้งเป็นกระทรวงการอุตสาหกรรม พร้อมทั้งเพิ่มกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม กรมโรงงานอุตสาหกรรม สำนักงานปลัดกระทรวง และ สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี 
เพิ่มกรมปศุสัตว์และสัตวพาหนะ ในกระทรวงเกษตราธิการ และ เพิ่มกระทรวงพาณิชย์ โดยให้มีกรมการสนเทศ กรมการค้าภายใน กรมการค้าต่างประเทศ กรมควบคุมการค้า กรมทะเบียนการค้า กรมส่งเสริมองค์การค้า สำนักงานปลัดกระทรวง และ สำนักงานเลขานุการ
5. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2485 ย้ายราชบัณฑิตยสถานออกจากสำนักนายกรัฐมนตรี ไปอยู่ภายใต้บัญชานายกรัฐมนตรีโดยตรง และจัดตั้งสภาวัฒนธรรมแห่งชาติ
6. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 7) พุทธศักราช 2487 ย้ายกรมประชาสงเคราะห์จากกระทรวงสาธารณสุขไปยังกระทรวงมหาดไทย และจัดตั้งสภาวิจัยปรากฏการณ์แห่งชาติ
7. พระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พุทธศักราช 2484 พุทธศักราช 2487 เปลี่ยนชื่อกรมโยธาเทศบาลเป็นกรมโยธาธิการพร้อมทั้งย้ายจากกระทรวงมหาดไทยไปสำนักนายกรัฐมนตรี และเพิ่มกรมป้องกันภัยทางอากาศ ในกระทรวงมหาดไทย
8. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 8) พุทธศักราช 2487 เปลี่ยนชื่อกรมโยธาธิการเป็นกรมโยธาเทศบาลพร้อมทั้งย้ายจากสำนักนายกรัฐมนตรีไปกระทรวงมหาดไทย
9. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 9) พุทธศักราช 2489 ยุบกรมป้องกันภัยทางอากาศ กระทรวงมหาดไทย
10. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 10) พ.ศ. 2490 เปลี่ยนสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร เป็น สำนักงานเลขาธิการรัฐสภา
11. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2490 แก้ไขข้อความจากฉบับที่ 10
12. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 12) พ.ศ. 2493 ยุบกรมการเมืองตะวันออก กรมการเมืองตะวันตก และกรมพิธีการ พร้อมทั้งตั้งกรมสนธิสัญญา กรมการเมือง และกรมการสหประชาชาติ เข้าไปในกระทรวงการต่างประเทศแทน ยุบกรมส่งเสริมองค์การค้า กระทรวงพาณิชย์ เปลี่ยนสำนักงานราชเลขานุการในพระองค์เป็นสำนักงานราชเลขาธิการ และจัดตั้งสภาเศรษฐกิจแห่งชาติ
13. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 13) พ.ศ. 2494 เพิ่มกรมประชาศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ
14. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 14) พ.ศ. 2494 ถอนกรมรถไฟออกจากกระทรวงคมนาคม
15. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 15) พ.ศ. 2494 เปลี่ยนสำนักงานเลขาธิการรัฐสภา เป็น สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร
16. พระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พุทธศักราช 2486 เพิ่มกรมสารวัตรทหาร กระทรวงกลาโหม โดยมีสารวัตรใหญ่ทหารเป็นผู้บังคับบัญชา
17. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม (ฉบับที่ 5) พุทธศักราช 2486 เพิ่มกรมเตรียมการทหาร กระทรวงกลาโหม โดยมีเจ้ากรมเตรียมการทหารเป็นผู้บังคับบัญชา
18. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2489 ยกเลิกกรมเตรียมการทหาร กระทรวงกลาโหม