stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วิทยาศาสตร์เทียม
ภาพรวม > ข้อโต้แย้งของศัพท์เรียกวิทยาศาสตร์เทียม

นักปรัชญาวิทยาศาสตร์ เช่น พอล ฟายเออราเบนด์ (Paul Feyerabend) โต้แย้งว่า การแบ่งแยกระหว่างวิทยาศาสตร์ กับ ไม่ใช่วิทยาศาสตร์ ไม่ใช่ทั้งสิ่งที่เป็นไปได้และสมควรให้เป็นไป  การแบ่งแยกนี้ทำให้การพัฒนาทฤษฏีและกระบวนการใหม่ทำได้ยากและล่าช้าเมื่อมีข้อมูลใหม่เข้ามา  นอกจากนั้น มาตรฐานจำเพาะที่สามารถใช้ได้ในวงวิทยาศาสตร์หนึ่งอาจไม่สามารถนำใช้ได้ในวงของอีกศาสตร์
ลาร์รี่ ลูว์แดน (Larry Laudan) เสนอว่า คำว่า วิทยาศาสตร์เทียม ไม่มีความหมายในเชิงวิทยาศาสตร และถูกใช้ในการแสดงความรู้สึกทางอารมณ์ ถ้าเรายืนอยู่ข้างเดียวกับด้านเหตุผล เราควรทิ้งศัพท์ที่ว่า วิทยาศาสตร์เทียม และ ไม่เป็นวิทยาศาสตร์ ออกจากพจนานุกรมของเรา มันเป็นประโยคอันว่างเปล่าที่ทำได้แค่แสดงอารมณ์ของเราเท่านั้น  เช่นเดียวกับที่ ริชาร์ด แมคนาลี่ (Richard McNally) บ่งชี้ไว้ว่า “คำว่า วิทยาศาสตร์เทียม กลายเป็นแค่ตัวเลือกคำที่แสดงความชิงชังเพื่อจะจิกกัดคู่แข่ง” และ “ถ้ามีคนที่แสดงการบำบัดรักษาโรคแบบใหม่กล่าวอ้างอะไรในสิ่งที่เขากำลังร่วมรักษา เราไม่ควรเสียเวลาที่จะต้องคิดว่าการรักษาของเขาเป็นวิทยาศาสตร์เทียมหรือไม่ เราควรถามเขาว่า แล้วคุณรู้ได้อย่างไรว่าการรักษาของคุณได้ผล คุณมีหลักฐานอะไรมานำเสนอบ้าง?
ความหมายเชิงนิรุกติศาสตร์

ศัพท์คำว่า วิทยาศาสตร์เทียม Pseudoscience เป็นการสมาสระหว่างคำว่า pseudo ของกรีกที่แปลว่า ผิด – ไม่ใช่ กับคำละตินว่า scientia ที่หมายถึง ความรู้ ศัพท์นี้จะถูกใช้มาตั้งแต่ช่วงปลาย ศตวรรษที่ 18 (ใช้ในปี ค.ศ. 1796 โดยอ้างถึงศาสตร์การเล่นแร่แปรธาตุ )
ในประเทศไทย

ศัพท์ วิทยาศาสตร์เทียม มีพบใช้งานมาตั้งแต่ช่วงปี พ.ศ. 2547 เช่นในบทความของ ดร. บัญชา ธนบุญสมบัติ ที่มีการใช้คำว่า วิทยาศาสตร์เทียม ในคอลัมน์ คลื่นความคิด ของนิตยสาร สารคดี  คำว่า วิทยาศาสตร์เทียม มีการเรียกกล่าวกันมากขึ้น หลังเกิดกรณีการร้องเรียนให้ตรวจสอบเครื่องตรวจจับวัตถุระเบิดจีที200 โดย  ผศ. ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ อาจารย์ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้เคลื่อนไหวเพื่อการตรวจสอบเครื่องตรวจจับวัตถุระเบิดดังกล่าว ได้ออกมาให้นิยามคำศัพท์ และลักษณะของวิทยาศาสตร์เทียม ไว้เป็นกฎ 9 ข้อ
สร้างภาพลวงของกิเลสหรือความกลัว “กินแล้วสุขภาพต้องดีขึ้น” “มันต้องหาระเบิดเจอแน่” “มันต้องเกิดภัยพิบัติแน่”
สร้างหลุมพรางกับดักทีละขั้นตอน โดยเริ่มจากการลอง ทดสอบ
สร้างความน่าเชื่อถือ โดยปั้นตัวละครขึ้นมาเป็นกูรู เพื่อสร้างความเชื่อมั่น
ก่อตั้งกลุ่มผู้ที่ศรัทธา โดยหากลุ่มคนที่มีเป้าหมายร่วมกัน มีความรู้เดียวกัน หรือมีศัตรูร่วมกัน
ให้การหลอกลวงตัวเอง ใช้แล้วดี ต้องแนะนำให้คนอื่นใช้ต่อ เหมือนกับธุรกิจเครือข่าย หรือแชร์ลูกโซ่
จัดการสาธิต หรือการนำเสนอที่น่าดึงดูดใจ
ชักจูงใจด้วยสิ่งที่เชื่ออยู่ก่อนแล้ว โดยบอกว่าสินค้ายี่ห้อนี้แท้กว่ายี่ห้อนั้น
ใช้การตีขลุมตามที่เชื่อกัน อะไรแพงกว่าอันนั้นดีกว่าหรือใช้ศัพท์ที่ฟังดูเป็นวิทยาศาสตร์หรือเป็นธรรมชาติ
ทำลายฝ่ายตรงข้ามไม่ให้มีความน่าเชื่อถือ (เช่น มีข้อความลูกโซ่ที่กล่าวหาและโจมตีสินค้ายี่ห้อหนึ่งอย่างเป็นวิทยาศาสตร์เทียม โดยไม่เอ่ยถึงยี่ห้ออื่นเลยทั้งที่เป็นสินค้าแบบเดียวกัน)
ผังภาพสมองตามแบบศตวรรษที่ 19: ในช่วงทศวรรษที่ 1820 phrenologists อธิบายว่าจิตใจอยู่ภายในพื้นที่ต่าง ๆ ของสมอง และถูกโจมตีด้วยข้อกังขาว่าจิตใจมาจากจิตที่ไม่เกี่ยวข้องกับสสาร แนวคิดการอ่านรอยนูนในกะโหลกเพื่อทำนายลักษณะบุคลิคภาพได้ถูกดิสเครดิตลงในภายหลัง  ฟรีโนโลยี (Phrenology) ถูกเรียกว่าเป็นวิทยาศาสตร์เทียมครั้งแรกในปี ค.ศ. 1843 และยังคงถือเป็นวิทยาศาสตร์เทียมนับแต่นั้นมา
ยุคหินเก่า

ชาวพาลีโออินเดียน (Paleo-Indians) กำลังล่า Glyptodon ที่ถูกล่าจนสูญพันธุ์สองพันปีหลังมนุษย์มาถึงอเมริกาใต้
ศิลปะยุคหินเก่าในถ้ำอัลตามิรา
ยุคหินเก่า (อังกฤษ: Paleolithic) เป็นช่วงเวลาก่อนประวัติศาสตร์ของมนุษย์ มีจุดเด่นอยู่ที่การพัฒนาเครื่องมือหินยุคแรกเริ่ม และครอบคลุมประมาณ 95% ของเทคโนโลยีก่อนประวัติศาสตร์ของมนุษย์ เริ่มตั้งแต่การใช้เครื่องมือหินครั้งแรก คาดว่าโดย Homo habilis เมื่อ 2.6 ล้านปีก่อน จนถึงปลายสมัยไพลสโตซีนประมาณ 10,000 ปีก่อนปัจจุบัน
ยุคต่อมาหลังยุคหินเก่า คือ ยุคหินกลาง (Mesolithic)
สังคมมนุษย์ยุคหินเก่า

คนในยุคหินเก่าดำรงชีพด้วยการล่าสัตว์ และเสาะแสวงหาพืชผักผลไม้กินเป็นอาหาร มีการพึ่งพาอาศัยธรรมชาติและสภาวะแวดล้อมอย่างเต็มที่ กล่าวคือ เมื่อฝูงสัตว์ที่ล่าเป็นอาหารหมดลงก็ต้องอพยพย้ายถิ่นติดตามฝูงสัตว์ไปเรื่อย ๆ การที่มนุษย์จำเป็นต้องแสวงหาถิ่นที่อยู่ใหม่เพราะต้องล่าสัตว์ดังกล่าว อาจทำให้คนต้องปรับพฤติกรรมการบริโภคไปในตัวด้วย เนื่องจากชีวิตส่วนใหญ่ของคนในยุคหินเก่าต้องอยู่กับการแสวงหาอาหาร และการป้องกันตัวจากสัตว์ร้ายและภัยธรรมชาติ รวมถึงการต่อสู้ในหมู่พวกเดียวกันเพื่อการอยู่รอด จึงทำให้ต้องพัฒนาเกี่ยวกับเครื่องมือล่าสัตว์ โดยการพัฒนาอาวุธที่ทำด้วยหินสำหรับตัด ขูดหรือ สับ เช่น หอก มีด และเข็ม เป็นต้น
ระบบความสัมพันธ์ทางสังคมพบว่า คนในยุคหินเก่าเริ่มอยู่กันเป็นครอบครัวแล้ว แต่ยังไม่มีการอยู่ร่วมกันเป็นชุมชนอย่างแท้จริง เพราะวิถีชีวิตแบบเร่ร่อนไม่เอื้ออำนวยให้มีการตั้งหลักแหล่งถาวร ขณะเดียวกันองค์กรทางการเมืองการปกครองก็ยังไม่เกิดขึ้น สังคมจึงมีสภาพเป็นอนาธิปไตยคือไม่มีผู้เป็นใหญ่แน่นอน ผู้ที่มีอำนาจมักเป็นผู้ที่มีความแข็งแรงเหนือผู้อื่น
นอกจากนี้ยังพบว่า คนในยุคนี้เริ่มรู้จักแสดงความรู้สึกออกมาในรูปของศิลปะบ้างแล้ว ศิลปะที่สำคัญ ได้แก่ รูปเขียนกระทิงเรียงกันเป็นขบวน ขุดค้นพบภายในถ้ำอัลตะมิระ ทางตอนใต้ของสเปนและ ภาพสัตว์ส่วนใหญ่เป็นภาพสัตว์ที่คนสมัยนั้นล่าเป็นอาหาร มีวัวกระทิง ม้าป่า กวางแดง และกวางเรนเดียร์ เป็นต้น พบที่ถ้ำสาบโก ในประเทศฝรั่งเศส ส่วนประเทศไทย พบที่ถ้ำตาด้วง จังหวัดกาญจนบุรี ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี และถ้ำผีหัวโต จังหวัดกระบี่ เป็นต้น
สังคมของมนุษย์ยุคหินเก่าตอนกลาง และยุคหินเก่าตอนปลายมีระยะเวลาที่สั้น ปรากฏอารยธรรมเกิดขึ้นในทวีปยุโรป แอฟริกาและเอเชีย สภาพชีวิตความเป็นอยู่ของคนยุคหินเก่าตอนกลางส่วนมากคล้ายกับยุคหินเก่าตอนต้น แต่ก็พบว่าคนยุคหินเก่าตอนกลางบางแห่งมีพัฒนาการมากขึ้น
มีการพบหลักฐานแสดงว่า คนยุคหินเก่าในช่วงปลายมีความสามารถในการจับสัตว์น้ำได้ดี และมีการคมนาคมทางน้ำเกิดขึ้นแล้ว เทคโนโลยีของยุคหินเก่าตอนปลายจะมีขนาดเล็กกว่ายุคหินเก่าตอนต้นและประโยชน์ใช้สอยดีขึ้นกว่าเดิม คนยุคหินเก่าตอนกลางจะมีวัฒนธรรมแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มหนึ่งอาศัยอยู่บนภูเขา ตามถ้ำ หรือเพิงผา ส่วนอีกกลุ่มหนึ่งอาศัยอยู่บนพื้นราบ ริมน้ำหรือชายทะเล
วิวัฒนาการของมนุษย์

บทความหลัก: วิวัฒนาการของมนุษย์
วิวัฒนาการของมนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของวิวัฒนาการทางชีววิทยาที่เกี่ยวข้องกับการเกิดของมนุษย์ที่เป็นสายพันธุ์ที่แตกต่างกัน
ภูมิศาสตร์ดึกดำบรรพ์และสภาพภูมิอากาศ

สภาพภูมิอากาศของช่วงเวลายุคหินยาวนานถึงสองยุคทางธรณีวิทยาที่รู้จักกันคือ สมัยไพลโอซีน (Pliocene) และ สมัยไพลสโตซีน (Pleistocene) ทั้งสองยุคนี้ได้ประสบการเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์และภูมิอากาศที่สำคัญที่มีผลต่อสังคมมนุษย์ ในช่วงระหว่างสมัยไพลโอซีน ทวีปยังคงเลื่อนตัวอาจจะเป็นระยะไกลเท่าที่เป็นไปได้คือ 250 กิโลเมตรจากตำแหน่งที่ตั้งเดิมของพวกเขาไปอยู่ในตำแหน่งเพียง 70 กิโลเมตรจากตำแหน่งที่ตั้งปัจจุบันของพวกเขา ทวีปอเมริกาใต้กลายเป็นที่เชื่อมโยงไปยังทวีปอเมริกาเหนือผ่านคอคอดปานามา
กะโหลกศีรษะของ Homo heidelbergensis
การสังหารหมู่สเรเบรนิตซา
แหล่งข้อมูลอื่น

5,000 Muslim Lives for Military Intervention (Dani, Sarajevo, Bosnia-Hercegovina, June 22 1998. Interview with Hakija Meholjic, president of Social Democratic Party for Srebrenica, by Hasan Hadzic)
The Real Srebrenica Genocide
Alexander Dorin, Zoran Jovanović. Srebrenica: what really happened เก็บถาวร 2011-03-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Srebrenica historical project
Srebrenica And the Politics of War Crimes เก็บถาวร 2009-04-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Srebrenica "massacre" เก็บถาวร 2009-07-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ผูกกระดิ่งแมว

ภาพวาดโดยกุสตาฟว์ ดอเร จากเรื่อง La Fontaine's fable ประมาณ ค.ศ. 1868
ผูกกระดิ่งแมว (อังกฤษ: Belling the Cat) เป็นนิทานอุทาหรณ์ที่กล่าวถึงพวกกลุ่มหนูที่ตกลงกันว่าจะต้องติดกระพรวนที่คอแมวเพื่อเป็นการเตือนภัยแก่พวกตนเมื่อมันเข้ามาใกล้ แต่ไม่อาจหาอาสาสมัครไปดำเนินการตามที่ตกลงกันได้ ชื่อนิทานนี้กลายเป็นสำนวนใช้กล่าวถึงการที่กลุ่มตกลงกันทำสิ่งที่ทำได้ยากหรือเป็นไปไม่ได้
แม้ว่านิทานเรื่องนี้จะถูกกล่าวอ้างว่าเป็นของอีสป แต่ว่าเรื่องราวไม่เคยถูกบันทึกจนกระทั่งถึงยุคกลางและมักถูกนำไปปะปนกับนิทานคลาสสิคที่แตกต่างกันอย่างมาก เรื่อง เรื่องแมวและหนู [en]  ในระบบจำแนกนิทานสอนใจโดย B. E. Perry กำหนดหมายเลขประจำเรื่องไว้ที่ 613 ซึ่งเป็นเลขสงวนไว้สำหรับเรื่องยุคกลางนอกจากนิทานอีสป
โครงเรื่องและการใช้เป็นสำนวน

นิทานกล่าวถึงกลุ่มของหนูที่อภิปรายกันถึงวิธีการจัดการต่อภัยคุกคามของแมวร้ายตัวหนึ่ง  หนูตัวหนึ่งเสนอให้ผูกกระพรวนไว้ที่คอของแมวตัวนั้น เพื่อเหล่าหนูทั้งหลายได้ยินเสียงเมื่อแมวย่างกรายเข้ามาใกล้ แผนการนี้ได้รับการสดุดียอมรับจากหนูตัวอื่น จนกระทั่งมีหนูอีกตัวหนึ่งถามว่าใครจะเป็นอาสาสมัครไปผูกกระดิ่งที่แมวนั่น  หนูทุกตัวต่างมีข้ออ้างหรือข้อแก้ตัวของตน  เรื่องนี้สอนให้รู้ว่าพึงประเมินแผนการไม่ใช่เพียงที่ผลลัพธ์อันพึงประสงค์แต่ให้ประเมินว่าจะสามารถทำตามแผนได้หรือไม่  เรื่องนี้ให้บทเรียนทางศีลธรรมเกี่ยวกับความแตกต่างของแนวคิด ความเป็นไปได้ และผลของมันต่อคุณค่าของแผนการ
เรื่องนี้เป็นที่มาของสำนวน เอากระดิ่งไปแขวนคอแมว (to bell the cat) หมายความว่าพยายามหรือตกลงที่จะทำสิ่งที่ยากมากเหมือนเป็นไปไม่ได้
ในประวัติศาสตร์ 'Bell the Cat' มักถูกกล่าวอ้างว่าเป็นชื่อเล่นของขุนนางเก่าแก่ชาวสก็อต Archibald Douglas, 5th Earl of Angus [en] สำหรับการที่เขามีส่วนร่วมในการจับตัวและประหาร Thomas (Robert) Cochrane [en] คนโปรดของเจมส์ที่สาม  หลักฐานการใช้คำนี้ที่เก่าแก่ที่สุดอยู่ในประวัติของ Douglas ที่แต่งโดย Godscroft ตีพิมพ์เมื่อ ค.ศ. 1644 ดังนั้น คำกล่าวนี้จึงเป็นสำนวนจากคริสตศตวรรษที่ 17 มากกว่าที่จะเป็นคริสตศตวรรษที่ 15
การกล่าวถึงนิทานอีสปในภาษาอังกฤษครั้งแรกเกิดขึ้นใน ค.ศ. 1687 โดย John Ogilby [en] โดยมีหลักฐานเป็นภาพพิมพ์แกะไม้ (งานแกะไม้โดย Francis Barlow) ที่มีข้อความสิบบรรทัดของ Aphra Behn จบลงด้วยข้อสรุปว่า:
Good Councell's easily given, but the effect

Oft renders it uneasy to transact.
การแปรผันทางพันธุกรรม

ระวังสับสนกับ ความผันแปรได้ทางพันธุกรรม (genetic variability) หรือ ความหลากหลายทางพันธุกรรม (genetic diversity)
ข้าวสาลี
นกกระจาบปีกอ่อนของดาร์วิน
ในสถานการณ์เฉพาะที่รุ่นพ่อแม่ที่มีการเข้ารหัสยีนที่คล้ายคลึงกันเมื่อมีการสืบพันธุ์และเกิดการแปรผันในรุ่นลูก ลูกหลานที่มีการแปรผันยังสืบพันธุ์และส่งต่อลักษณะไปยังลูกหลานรุ่นต่อไป
การแปรผันทางพันธุกรรม
หรือ ความแตกต่างทางพันธุกรรม 
(อังกฤษ: Genetic variation)
คือความจริงว่า ระบบชีวภาพ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งมีชีวิตแต่ละหน่วยหรือทั้งกลุ่มประชากร จะมียีนที่แตกต่างกัน
ซึ่งเป็นมูลฐานของความผันแปรได้ทางพันธุกรรม (genetic variability) ของระบบชีวภาพ
ความแตกต่างทางพันธุกรรมมีมูลฐานจากอัลลีลแบบต่าง ๆ ของยีน
ซึ่งเกิดทั้งภายในและข้ามกลุ่มประชากร โดยอาศัยสิ่งมีชีวิตที่เป็นพาหะยีนแบบต่าง ๆ 
และเกิดเพราะการกลายพันธุ์แบบสุ่ม ซึ่งเป็นความเปลี่ยนแปลงอย่างถาวรในโครงสร้างเคมีของยีน
รายเอกเทศภายในประชากร

การแปรผันทางพันธุกรรมสามารถระบุได้หลายระดับ เป็นไปได้ที่จะระบุความแปรผันทางพันธุกรรมจากการสังเกตความแปรผันของฟีโนไทป์ในลักษณะเชิงปริมาณ (ลักษณะที่แตกต่างกันไปอย่างต่อเนื่องและถูกกำหนดโดยยีนหลายชนิด (เช่น ความยาวของขาในสุนัข)) หรือลักษณะที่ไม่ต่อเนื่อง (ลักษณะที่อยู่ในประเภทที่ไม่ต่อเนื่องและมีการเข้ารหัสสำหรับหนึ่งยีน หรือยีนจำนวนน้อย (เช่น กลีบสีขาว, สีชมพู, สีแดง ในดอกไม้บางชนิด))
การแปรผันทางพันธุกรรมสามารถระบุได้โดยการตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงที่ระดับของเอนไซม์โดยใช้กระบวนการอิเล็กโตรโฟรีซิสของโปรตีน ยีนพหุสัณฐาน (polymorphic) มีมากกว่าหนึ่งอัลลีลในแต่ละตำแหน่ง กว่าครึ่งหนึ่งของยีนที่เป็นรหัสของเอนไซม์ในแมลงและพืชอาจเป็นยีนพหุสัณฐาน ในขณะที่สัตว์มีกระดูกสันหลังมียีนพหุสัณฐานอยู่น้อย
การแปรผันทางพันธุกรรมนั้นเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของลำดับเบสในนิวคลีโอไทด์ในยีน ปัจจุบันเทคโนโลยีใหม่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถวิเคราะห์การเรียงลำดับดีเอ็นเอได้โดยตรงซึ่งระบุความแปรผันทางพันธุกรรมได้มากกว่าที่ตรวจพบโดยวิธีอิเล็กโทรโฟรีซิสของโปรตีนที่เคยทำกันในอดีต การตรวจสอบดีเอ็นเอได้แสดงให้เห็นความแปรผันทางพันธุกรรมทั้งในบริเวณการเข้ารหัสและในบริเวณอินตรอนที่ไม่มีการเข้ารหัสของยีน
การแปรผันทางพันธุกรรมจะส่งผลให้เกิดการแปรผันของฟีโนไทป์ หากการแปรผันของลำดับของนิวคลีโอไทด์ในลำดับดีเอ็นเอทำให้ลำดับกรดอะมิโนในโปรตีนซึ่งมีรหัสตามลำดับดีเอ็นเอนั้นแตกต่างกัน และหากความแตกต่างของผลลัพธ์ในลำดับกรดอะมิโน มีผลต่อรูปร่างและรวมทั้งการทำงานของเอนไซม์
ระหว่างกลุ่มประชากร

การแปรผันทางภูมิศาสตร์หมายถึง ความแตกต่างทางพันธุกรรมของประชากรจากสถานที่ต่าง ๆ สิ่งนี้เกิดจากการคัดเลือกโดยธรรมชาติหรือการเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจง
การวัด

การแปรผันทางพันธุกรรมภายในประชากรโดยทั่วไปมักจะวัดเป็นร้อยละของตำแหน่งของยีนพหุสันฐาน หรือร้อยละของตำแหน่งของยีนในตัวอย่างพันธุ์ทางแต่ละราย
รูปแบบ

การแปรผันทางพันธุกรรมสามารถแบ่งออกเป็นรูปแบบต่าง ๆ ตามขนาดและประเภทของการเปลี่ยนแปลงจีโนมที่สนับสนุนการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม การแปรผันของลำดับขนาดเล็ก (<1 กิโลเบส; kb) ประกอบด้วยการแทนที่คู่เบสและการเพิ่มขึ้นหรือขาดหายไปของลำดับ (indel) รูปแบบโครงสร้างขนาดใหญ่ (>1 kb) สามารถเป็นได้ทั้งการเปลี่ยนแปลงจำนวนสำเนา (การสูญเสียหรือการได้รับ) หรือการจัดเรียงใหม่ของโครโมโซม (การย้ายตำแหน่ง, การผกผัน หรือการแยกส่วน จากการได้รับโครโมโซมคู่หนึ่งหรือส่วนหนึ่งจากบิดาหรือมารดาเท่านั้น (uniparental disomy)) การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมและการรวมกันใหม่โดยองค์ประกอบที่เคลื่อนย้ายได้และไวรัสรีโทรฝังใน บางครั้งได้รับการเสริมด้วยการติดเชื้อไวรัสแบบเชื้อคงอยู่หลายชนิดและความบกพร่องที่เป็นผลก่อให้เกิดความแปลกใหม่ทางพันธุกรรมในจีโนมของโฮสต์ การเปลี่ยนแปลงเชิงตัวเลขในโครโมโซมหรือจีโนมทั้งหมดอาจเป็นได้ทั้งแบบพอลิพลอยด์ หรืออะนิวพลอยด์
การธำรงไว้ในประชากร

ปัจจัยหลายประการรักษาความแปรผันทางพันธุกรรมในประชากร อัลลีลด้อยที่อาจเป็นอันตรายสามารถถูกซ่อนจากการคัดเลือกในสิ่งมีชีวิตพันทาง (heterozygous) ในประชากรของสิ่งมีชีวิตดิพลอยด์ (อัลลีลด้อยจะแสดงเฉพาะในตัวอย่างที่มีลักษณะเป็นพันธุ์แท้ (homozygous) ที่พบได้น้อยเท่านั้น) การคัดเลือกโดยธรรมชาติยังสามารถรักษาความผันแปรทางพันธุกรรมไว้ไดด้วยการสร้างสมดุลของพหุสัณฐาน อันเกิดขึ้นเมื่อสิงมีชีวิตพันทางถูกคัดเลือกเก็บไว้ หรือเกิดขึ้นเมื่อการคัดเลือกนั้นขึ้นอยู่กับความถี่อัลลีล
ไวรัสอาร์เอ็นเอ

อัตราการกลายพันธุ์ที่สูงซึ่งเกิดจากการขาดกลไกการตรวจสอบความถูกต้องของยีนเป็นสาเหตุที่สำคัญในการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมที่ก่อให้เกิดวิวัฒนาการของไวรัสอาร์เอ็นเอ นอกจากนี้การรวมกันใหม่ของยีน (genetic recombination) ยังแสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญในการสร้างความผันแปรทางพันธุกรรมที่พื้นฐานของวิวัฒนาการในไวรัสอาร์เอ็นเอ ไวรัสอาร์เอ็นเอจำนวนมากสามารถรวมรวมยีนเข้าด้วยกันได้เมื่อมีจีโนมของไวรัสอย่างน้อยสองจีโนมอยู่ในเซลล์โฮสต์เดียวกัน การรวมกันใหม่ของอาร์เอ็นเอ ดูเหมือนจะเป็นแรงผลักดันสำคัญในการกำหนดแผนผังของจีโนมและแนวทางสำหรับวิวัฒนาการของไวรัสในวงศ์ Picornaviridae ((+) ssRNA) (เช่น ไวรัสโปลิโอ) ในวงศ์ Retroviridae ((+) ssRNA) (เช่น เอชไอวี) ความเสียหายในจีโนมอาร์เอ็นเอ ดูเหมือนจะหลีกเลี่ยงได้ในการถอดรหัสแบบย้อนกลับโดยการสลับสายอาร์เอ็นเอ ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของการรวมกันใหม่ของยีน การรวมตัวใหม่ยังเกิดขึ้นกับไวรัสในวงศ์ Coronaviridae ((+) ssRNA) (เช่น ไวรัสซาร์ส) การรวมตัวกันใหม่ในไวรัสอาร์เอ็นเอ ดูเหมือนจะเป็นการปรับตัวเพื่อรับมือกับความเสียหายของจีโนม การรวมตัวใหม่สามารถเกิดขึ้นได้ไม่บ่อยนักระหว่างไวรัสในสัตว์ ที่มีสปีชีส์เดียวกันแต่มีเชื้อสายที่แตกต่างกัน ไวรัสลูกผสม (recombinant virus) ที่เกิดขึ้นมา บางครั้งอาจทำให้เกิดการแพร่ระบาดของเชื้อในมนุษย์
ดูเพิ่ม

ความหลากหลายทางพันธุกรรม
ความผันแปรได้ทางพันธุกรรม
การแปรผันทางพันธุกรรมมนุษย์
บรรณานุกรม

Mayr E. (1970): Populations, species, and evolution – An abridgment of Animal species and evolution. The Belknap Press of Harvard University  Press, Cambridge, Massachusetts and London, England, ISBN 0-674-69013-3.
Dobzhansky T. (1970):  Genetics of the evolutionary process. Columbia,  New York, ISBN 0-231-02837-7.
McGinley, Mark; J. Emmett Duffy (ed). 2008. "Genetic variation." In: Encyclopedia of Earth. Washington, D.C.: National Council for Science and the Environment.
"Genetic Variation" in Griffiths, A.J.F. Modern Genetic Analysis, Vol 2., p. 7
"How is Genetic Variation Maintained in Populations" in Sadava, D. et al. Life: The Science of Biology, p. 456
Nevo, E.; Beiles, A. "Genetic variation in nature". Scholarpedia, 6(7):8821. doi:10.4249/scholarpedia.8821
Hedrick P. (2011): Genetics of populations. Jones & Bartlett Learning, ISBN 978-0-7637-5737-3.
Albers P. K. and McVean G. (2018): Dating genomic variants and shared ancestry in population-scale sequencing data. bioRxiv: 416610. doi:10.1101/416610.
Rieger  R. Michaelis A.,  Green M. M.  (1976): Glossary of genetics and cytogenetics: Classical and molecular. Springer-Verlag, Heidelberg - New York, ISBN 3-540-07668-9; ISBN 0-387-07668-9.
Griffiths, A. J. F. (1999). An Introduction to genetic analysis. W. H. Freeman, San Francisco, ISBN 0-7167-3520-2.
Cavalli-Sforza L. L., Bodmer W. F. (1999): The genetics of human populations. Dover, Mineola, New York, ISBN 0-486-40693-8.
แหล่งข้อมูลอื่น

Genetic variation
| ด ค กพันธุศาสตร์ |
| --- | --- |
 บทนำ  ประวัติ  หัวข้ออื่นที่เกี่ยวข้อง  รายชื่อองค์กร 
ส่วนประกอบหลัก:  โครโมโซม  ดีเอ็นเอ  นิวคลีโอไทด์  อาร์เอ็นเอ  จีโนม 
สาขาย่อยทางพันธุศาสตร์:  พันธุศาสตร์คลาสสิก  พันธุศาสตร์อนุรักษ์  นิเวศพันธุศาสตรฺ  พ้นธุศาสตร์ภูมิคุ้มกัน  อณูพันธุศาสตร์  พันธุศาสตร์ประชากร  พันธุศาสตร์เชิงปริมาณ 
Archaeogenetics of...:  Americas  British Isles  Europe  Italy  Near East  South Asia 
หัวข้ออื่นที่เกี่ยวข้อง:  นักพันธุศาสตร์  จีโนมิกส์  รหัสพันธุกรรม  เวชพันธุศาสตร์  วิวัฒนาการโมเลกุล  พันธุศาสตร์ย้อนกลับ  พันธุวิศวกรรม  การแตกแขนงทางพันธุกรรม  กรรมพันธุ์  การเฝ้าระวังทางพันธุกรรม 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  อิสราเอล  สหรัฐ 
ช่วงของความแปรผันในหอยแมลงภู่ Donax varabilis
อักษรเนื้อความ

อักษรเนื้อความ, บอดีเท็กซ์ (อังกฤษ: Body Text) หรือ บอดีก็อปปี (อังกฤษ: Body Copy) เป็นอักษรที่ประกอบขึ้นเป็นเนื้อหาหลักของหนังสือ, นิตยสาร, เว็บเพจ และสื่อสิ่งพิมพ์ สื่อดิจิตัลต่าง ๆ  การมีอักษรเนื้อความนั้นออกแบบโดยให้เกิดการขัดกัน (contrast) กับองค์ประกอบอื่น เช่น หัวข้อ ภาพ แผนภูมิ เป็นต้น
จริง ๆ แล้วคำว่า บอดีเท็กซ์ นั้นมีสองความหมายที่ต่างกันเล็กน้อย สำหรับการออกแบหนังสือ จะหมายถึงลำดับทั้งหมดของหนังสือ มองในรูปแบบของหน้าที่เป็นส่วนใหญ่อหนังสือที่มี เนื้อความ (body of text) หรือ บอดีแมตเทอร์ (body matter) ส่วนการจัดการพิมพ์ (typesetting) จะมองเป็นส่วนของอักษรที่เป็นเนื้อความหลัก (Main Body) และประกอบขึ้นในแถว (Column) หรือย่อหน้า (Paragraph) ให้แตกต่างจากหัวข้อและภาพที่ลอยออกจากส่วนเนื้อความหลัก
อัสวาน

| อัสวาน أسوان (อาหรับ)   Ⲥⲟⲩⲁⲛ (คอปติก) |
| --- | --- |
นคร
จากบน ซ้ายไปขวา:  ซูกเมืองเก่าอัสวาน, สะพาน Khattarah, เสาโอเบลิสก์ที่ยังไม่เสร็จ, อารามนักบุญซิเมโอน, สุสานฟาฏิมียะฮ์ที่อัสวาน, เกาะเอลิแฟนไทนี, พิพิธภัณฑ์นูเบีย
อัสวานที่ตั้งในประเทศอียิปต์
พิกัด: 24°05′20″N 32°53′59″E﻿ / ﻿24.08889°N 32.89972°E﻿ / 24.08889; 32.89972
ประเทศ: อียิปต์
เขตผู้ว่าการ: อัสวาน
ความสูง: 194 เมตร (636 ฟุต)
ประชากร (2021)
 • ทั้งหมด: 351,332 คน
เขตเวลา: UTC+2 (เวลามาตรฐานอียิปต์)
รหัสพื้นที่: (+20) 97

 แหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโก
ชื่อที่ขึ้นทะเบียน:  Nubian Monuments from Abu Simbel to Philae
ประเภท: วัฒนธรรม
เกณฑ์: i, iii, vi
ขึ้นเมื่อ: 1979 (ครั้งที่ 3)
เลขอ้างอิง: 89
ภูมิภาค: อียิปต์, แอฟริกาเหนือ, สหภาพแอฟริกา
 
 
อัสวาน (อาหรับ: أسوان, อักษรโรมัน: ʾAswān [ʔɑsˈwɑːn]; คอปติก: Ⲥⲟⲩⲁⲛ Souan แม่แบบ:IPA-cop) เป็นนครทางใต้ของประเทศอียิปต์ เป็นเมืองหลวงของเขตผู้ว่าการอัสวาน
อัสวานมีตลาดที่คึกคักและเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยว ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของเขื่อนอัสวานบนฝั่งตะวันออกของแม่น้ำไนล์ เมืองสมัยใหม่มีการขยับขยายและเมืองยังรวมถึงเกาะเอลิแฟนไทนี
เมืองเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโก (UNESCO Creative Cities Network) ประเภทศิลปะทำด้วยมือและศิลปะพื้นบ้าน
แหล่งข้อมูลอื่น

Ancient Aswan City
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  VIAF 
ประจำชาติ:  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  สวีเดน  เช็กเกีย 
ภูมิศาสตร์:  Pleiades 
อื่น ๆ:  IdRef
เรือป้องกันชายฝั่งรัสเซียแอดมิรัลเซเนียวิน

| --- | --- |
อดีตเรือประจัญบานป้องกันชายฝั่งรัสเซียแอดมิรัลเซเนียวิน ซึ่งต่อมากลายเป็นมิชิมะของกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่น
ประวัติ
จักรวรรดิรัสเซีย
ชื่อ: แอดมิรัลเซเนียวิน
อู่เรือ: บอลติกเวิกส์ เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซีย
ปล่อยเรือ: 2 สิงหาคม ค.ศ. 1892
เดินเรือแรก: 22 สิงหาคม ค.ศ. 1894
เข้าประจำการ: ค.ศ. 1896
Stricken: 28 พฤษภาคม ค.ศ. 1905
ความเป็นไป: ตกเป็นทรัพย์เชลยของญี่ปุ่น
ญี่ปุ่น
ชื่อ: มิชิมะ
ส่งมอบเสร็จ: ค.ศ. 1905
เข้าประจำการ: 6 มิถุนายน ค.ศ. 1905
Stricken: 10 ตุลาคม ค.ศ. 1935
ความเป็นไป: ถูกจมในฐานะเป้าหัดยิงเมื่อเดือนกันยายน ค.ศ. 1936
ลักษณะเฉพาะ
ชั้น::  เรือป้องกันชายฝั่งชั้นแอดมิรัลอูชาคอฟ
ขนาด (ระวางขับน้ำ)::  ปกติ 4,165 ลองตัน (4,232 ตัน)  สูงสุด 4,270 ลองตัน (4,339 ตัน)
ความยาว::  ความยาวเรือที่แนวน้ำ 84.6 ม. (277 ฟุต 7 นิ้ว)
ความกว้าง::  15.88 ม. (52 ฟุต 1 นิ้ว)
กินน้ำลึก::  5.49 ม. (18 ฟุต)
ระบบขับเคลื่อน::  เครื่องจักรไอน้ำทูชาฟต์ วีทีอี, 5,250 แรงม้าเพลา (3,910 กิโลวัตต์); หม้อไอน้ำ 4 ตัว
ความเร็ว::  16 นอต (30 กิโลเมตรต่อชั่วโมง)
พิสัยเชื้อเพลิง::  260 ตันเทียบเท่าถ่านหิน;  3,000 ไมล์ทะเล (6,000 กิโลเมตร) ที่ 10 นอต (19 กิโลเมตรต่อชั่วโมง)
อัตราเต็มที่::  406 นาย
ยุทโธปกรณ์::  ตามที่สร้างขึ้น: ปืนขนาด 254 มม. (10 นิ้ว) จำนวน 4 กระบอก ปืนขนาด 120 มม. (4.7 นิ้ว) จำนวน 4 กระบอก ปืนขนาด 47 มม. (1.9 นิ้ว) จำนวน 10 กระบอก ปืนขนาด 37 มม. (1.5 นิ้ว) จำนวน 12 กระบอก ท่อยิงตอร์ปิโดขนาด 450 มม. (18 นิ้ว) จำนวน 4 ท่อ ในฐานะมิชิมะ: ปืนขนาด 254 มม. (10 นิ้ว) จำนวน 4 กระบอก ปืนขนาด 152 มม. (6 นิ้ว) จำนวน 6 กระบอก ปืนฮอท์ชคิส 47 มม. (1.9 นิ้ว) จำนวน 2 กระบอก
สิ่งป้องกัน::  เกราะช้าง: 250 มม. (9.8 นิ้ว)  ดาดฟ้า: 75 มม. (3 นิ้ว)  ป้อม: 200 มม. (7.9 นิ้ว)
แอดมิรัลเซเนียวิน (รัสเซีย: Адмирал Сенявин) เป็นเรือป้องกันชายฝั่งชั้นแอดมิรัลอูชาคอฟที่สร้างขึ้นสำหรับกองทัพเรือจักรวรรดิรัสเซียในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1890 มันเป็นหนึ่งในแปด เรือประจัญบานก่อนเดรดนอตของรัสเซียที่ถูกเข้ายึดโดยกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่นจากรัสเซียในช่วงสงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่นในปี ค.ศ. 1904–1905 ต่อมามันได้เข้าประจำการในกองทัพเรือญี่ปุ่นภายใต้ชื่อมิชิมะ (見島) จนกระทั่งถูกจมในฐานะเป้าหัดยิงในปี ค.ศ. 1936
ประจำการรัสเซีย

แรกเริ่มเดิมที เรือลำนี้ได้รับมอบหมายให้ประจำการกองเรือบอลติก ซึ่งต่อมา มันได้รับการจัดประเภทใหม่ให้เป็นเรือป้องกันชายฝั่ง
เรือป้องกันชายฝั่งชั้นแอดมิรัลอูชาคอฟที่ล้าสมัยทั้งสาม (แอดมิรัลอูชาคอฟ, แอดมิรัลอะพรักซิน และแอดมิรัลเซเนียวิน) ถูกปฏิเสธไม่ให้รวมอยู่ในกองเรือรบแปซิฟิกที่สอง ซึ่งรวบรวมโดยพลเรือเอก ซีโนวี โรเชสต์เวนสกี เพื่อเสริมกำลังกองเรือรบรัสเซียที่มีอยู่ในพอร์ตอาร์เธอร์หลังการปะทุของสงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่น เนื่องจากโรเชสต์เวนสกีรู้สึกว่าพวกมันไม่เหมาะสมสำหรับการปฏิบัติการบลู-วอเตอร์ที่รุนแรงเช่นนี้ อย่างไรก็ตาม เรือทั้งสามได้รับเลือกให้เป็นส่วนหนึ่งของกองเรือรบแปซิฟิกที่สามของพลเรือเอกเนโบกาตอฟ ซึ่งต่อมาได้ถูกส่งไปเสริมกำลังโรเชสต์เวนสกีในการเดินทางไปยังตะวันออกไกลนับแต่ความวุ่นวายทางการเมืองหลังจากการจากไปของเขา กองเรือรบแปซิฟิกที่สามนี้ได้เคลื่อนผ่านคลองสุเอซและสองกองเรือรบรัสเซียได้นัดพบกันที่อ่าวกัมรัญหลังจากการล่องเรือ ซึ่งกลายเป็นที่รู้จักในนาม "การเดินทางของผู้ถูกสาป" และจากที่นั่น โรเชสต์เวนสกีได้กำหนดเส้นทางผ่านทะเลจีนใต้ไปยังช่องแคบเกาหลี ที่ซึ่งพวกเขาถูกพบโดยฝ่ายญี่ปุ่น
ในผลของยุทธนาวีที่ช่องแคบสึชิมะ (27–28 พฤษภาคม ค.ศ. 1905) เรือทั้งสามลำรอดชีวิตจากช่วงแรกของการสู้รบในตอนเย็นของวันที่ 27 พฤษภาคม ส่วนใหญ่เนื่องมาจากญี่ปุ่นมุ่งความพยายามไปที่เรือประจัญบานสมัยใหม่ของโรเชสต์เวนสกี (จดจ่อในกองพลที่หนึ่งและสองของกองเรือรบรัสเซีย) และการทำลายล้างเกือบทั้งหมดในเวลาต่อมาทำให้กองเรือรัสเซียไม่เหลือชิ้นดี ส่วนกองพลที่สามของเนโบกาตอฟส่วนใหญ่สามารถอยู่ด้วยกันได้ในช่วงกลางคืน แม้ว่าเรือพี่น้องของแอดมิรัลเซเนียวินอย่างแอดมิรัลอูชาคอฟจะพลัดหลงจากรูปขบวนและถูกญี่ปุ่นจม เช้าวันที่ 28 พฤษภาคม ได้มีการพบผู้รอดชีวิตชาวรัสเซียซึ่งถูกล้อมรอบไปด้วยกองกำลังของญี่ปุ่นที่ไม่ได้รับความเสียหาย และเนโบกาตอฟก็ยอมจำนน ด้วยเหตุนี้ เรือแอดมิรัลเซเนียวิน และเจเนอรัลแอดมิรัลอะพรักซิน จึงถูกเข้ายึดในฐานะทรัพย์เชลยศึก
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ เรือป้องกันชายฝั่งรัสเซียแอดมิรัลเซเนียวิน
Nishidah, Hiroshi (2002). "Armoured ships prize of Russo-Japanese War". Materials of the Imperial Japanese Navy. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-01-04. สืบค้นเมื่อ 2021-02-13.
กำมะถันแดง

| กำมะถันแดงหรือเรียลการ์ |
| --- | --- |
ผลึกกำมะถันแดงจากเหมืองในสหรัฐ
การจำแนก
ประเภท: Sulfide mineral
สูตรเคมี: As4S4 or AsS
คุณสมบัติ
สี: แดงจนถึงเหลืองส้ม; in polished section, pale gray, with abundant yellow to red internal reflections
รูปแบบผลึก: Prismatic striated crystals; more commonly massive, coarse to fine granular, or as incrustations
โครงสร้างผลึก: Monoclinic prismatic
การเกิดผลึกแฝด: Contact twins on {100}
แนวแตกเรียบ: Good on {010}; less so on {101}, {100}, {120}, and {110}
ความยืดหยุ่น: Sectile, slightly brittle
ค่าความแข็ง: 1.5–2
ความวาว: Resinous to greasy
ดรรชนีหักเห: nα = 2.538  nβ = 2.684  nγ = 2.704
คุณสมบัติทางแสง: Biaxial (-)
ค่าแสงหักเหสองแนว: δ = 0.166
การกระจายแสง: r > v, very strong
การเปลี่ยนสี: จากเกือบไม่มีสีเป็นสีเหลืองทอง
สีผงละเอียด: แดงอมส้มถึงแดง
ความถ่วงจำเพาะ: 3.56
ความโปร่ง: Transparent
คุณสมบัติอื่น: เป็นพิษและก่อมะเร็ง
อ้างอิง: 
กำมะถันแดง สุพรรณถันแดง มาดแดง หรือหรดาลแดงหรือในภาษาอังกฤษเรียกเรียลการ์ (Realgar), α-As4S4 เป็นสารประกอบในกลุ่มอาร์เซนิกซัลไฟด์  ปรากฏในรูปผลึก เป็นเม็ดละเอียด หรือเป็นผง มักจะเกิดร่วมกับออร์พิเมนต์ (As2S3) มีสีส้มแดง ละลายที่  320 °C   ชื่อของสารนี้มาจากจากภาษาอาหรับ rahj al-ġār (رهج الغار,  "powder of the mine"), ผ่านทาง ภาษากาตาลา และ ภาษาละตินยุคกลาง
ในตำรายาไทยใช้เป็นยาแก้ลมป่วง กามโรค ในตำรายาจีน ใช้แก้พิษ ขับพยาธิ แก้ลมชัก ในทางอุตสาหกรรมใช้ทำสีและใช้ในอุตสาหกรรมฟอกหนัง หากร่างกายได้รับมากจะเป็นพิษทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง