stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เฮนเรียตตา แล็กส์

| เฮนเรียตตา แล็กส์ |
| --- | --- |
เกิด: ลอเรททา พลีแซนต์ 1 สิงหาคม ค.ศ. 1920(1920-08-01) โรอันโนเค รัฐเวอร์จิเนีย สหรัฐ
เสียชีวิต: 4 ตุลาคม ค.ศ. 1951(1951-10-04) (31 ปี) บัลทิมอร์ รัฐแมรีแลนด์ สหรัฐ
อาชีพ: แม่ย้าน, คนสวนยาสูบ
ส่วนสูง: 5 ft (150 cm) tall
คู่สมรส: เดวิด แล็กส์ (1915–2002) แต่งงานปี 1941
บุตร: ลอว์เรนซ์ แล็กส์ เอลซี แล็กส์ (1939–1955) เดวิน "ซอนนี" แล็กส์ จูเนียร? เดบอราห์ แล็กส์ พัลลัม (1949–2009) จอเซฟ แล็กส์
บิดามารดา: เอลิซา (1886–1924) และ John Randall Pleasant I (1881–1969)
เฮนเรียตตา แล็กส์ (อังกฤษ: Henrietta Lacks) หรือชื่อเมื่อเกิด ลอเรตตา พลีแซนทส์ (อังกฤษ: Loretta Pleasant) (1 สิงหาคม 1920 - 4 ตุลาคม 1951) เป็นสตรีชาวแอฟริกัน-อเมริกัน ผู้ซึ่งเซลล์มะเร็งของเธอเป็นต้นกำเนิดของสายเซลล์เฮลา เซลล์มนุษย์ที่เป็นอมตะสายแรก และเป็นสายเซลล์ที่สำคัญมากที่สุดสายหนึ่งที่ใช้ในงานวิจัยทางการแพทย์มาจนถึงปัจจุบัน เซลล์เฮลาสามารถขยายตัวได้ไม่สิ้นสุดภายใต้สภาวะเฉพาะ งานวิจัยและความรู้ทางการแพทย์ที่ได้จากการศึกษาในเซลล์เฮลาจนถึงปัจจุบันนับว่าล้ำค่า “จนประเมินค่าไม่ได้”
การนำเซลล์ของเธอมาเพาะขยายจำนวนจนถึงปัจจุบันนั้นเป็นไปโดยที่เธอไม่ทราบ (unwittingly) โดยเซลล์ทั้งหมดมีที่มาจากเซลล์ของเธอที่ถูกตัดออกมาเพื่อวินิจฉัยระหว่างการรักษามะเร็งปากมดลูกที่โรงพยาบาลจอห์น ฮอพคินส์ในเมืองบัลทิมอร์ รัฐแมรีแลนด์ ในปี 1951 เซลล์เหล่านี้ต่อมาถูกนำไปเพาะเลี้ยงโดย จอร์จ ออทโท เกย์ ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มผลิตสายเซลล์เฮลาขึ้น และยังคงใช้อย่างแพร่หลายในงานวิจัยทางการแพทย์จนถึงปัจจุบัน แล็กส์ไม่เคยรับรู้หรือแสดงการยินยอมอย่างเป็นทางการต่อการนำเซลล์จากร่างกายของเธอไปเพาะเลี้ยง ซึ่งเป็นไปตามหลักปฏิบัติในขณะนั้นแต่ถือว่าขัดกับหลักปฏิบัติในจริยธรรมปัจจุบัน และจนถึงปัจจุบัน ทั้งเธอและผู้สืบทอดของเธอล้วนไม่มีใครไก้รับสินไหมจากการนำสายเซลล์นี้ไปใช้ประโยชน์ กรณีนี้ยังคงเป็นที่กังวลและถกเถียงในวงการจริยธรรมแพทย์และจริยศาสตร์ชีวภาพว่าด้วยการวิจัยและสิทธิผู้ป่วยจนถึงปัจจุบัน
แหล่งข้อมูลอื่น

Curtis, Adam, Modern Times: The Way of All Flesh (1997) Full documentary Film via YouTube
The Henrietta Lacks Foundation เก็บถาวร 2018-10-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, a foundation established to, among other things, help provide scholarship funds and health insurance to Henrietta Lacks's family.
"Henrietta's Tumor" เก็บถาวร 2010-08-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, RadioLab segment featuring Deborah Lacks and audio of Skloot's interviews with her, and original recordings of scenes from the book.
"The Immortal Henrietta Lacks", February 2010 CBS Sunday Morning segment featuring the Lacks Family, February 2010
"Henrietta Everlasting: 1950s Cells Still Alive, Helping Science", Wired Magazine 2010 article with timeline of HeLa contributions to science
E. Fannie Granton and Ronald E. Kisner, "Family Talks about Dead Mother Whose Cells fight Cancer", Jet Magazine (Vol. 50, No. 2), April 1, 1976
"25 Years after Death, Black Mother's Cells Live for Cancer Study", Jet Magazine, April 1, 1976
เฮนเรียตตา แล็กส์ ที่ไฟน์อะเกรฟ
| ด ค กกรณีทางจริยธรรมแพทย์ |
| --- | --- |
การฆ่าตัวตาย   ภายใต้การช่วยเหลือของแพทย์ :  เบตตี และ จอร์จ คูมเบียส์  แดกซ์ คอเวิร์ท  จีโอฟานนี นูโวลี  ซู โรดริเกซ  รามอน ซัมเปโดร  ปีเอร์จีออร์โจ เวลบี  แจ็ก เควอร์เกียน 
การุณยฆาต/ การระงับการรักษาทางการแพทย์:  แอนดรูว์ เบดเนอร์  ทอนี แบลนด์  แครอล คาร์  กฎหมายทารกโด  เอลูอานา เองกลาโร  จูน ฮาร์ทลี  วินเซนต์ แลมเบิร์ท  รอเบิร์ท ลาทิเมอร์  ทารกเอ็ม  แฮเล พูทร์  คาเรน แอนน์ ควินแลน  กรณีเทร์รี ไชโว  กลอเรีย เทย์เลอร์ 
ความเห็นทางการแพทย์ ที่ขัดกับของ ผู้ป่วย/ผู้ปกครอง/ผู้พิทักษ์:  คดีระหว่างเบทานคอร์ทกับทรินิทัส  คดีระหว่างรัฐแมสซาชูเซตส์กับทวิทเชลล์  มอร์เดชาย ดอฟ บรอดี  คดีระหว่างแลนทซ์กับโคลแมน  กรณีแอลฟี อีแวนส์  กรณีชาร์ลี การ์ด  เทียร์ฮัสแฮปเทกีริส  รอม ฮูเบน  กรณีซัน ฮัดซัน  ทารกเค  กรณีอัชยา คิง  เจสซี คูชิน  กรณีจอเซฟ มาราชลี  กรณีจาฮี แม็กมัธ  กรณีสปีโร นิโกลูซอส  กรณีอรุณา ศานบาค  เดวิด เวตเตอร์ 
การยินยอมโดยรับทราบ ในการเข้ารับการรักษา:  การรักษาแอชลีย์  ความสามารถกิลลิก  คดีความแมเรียน  คดีระหว่างสโรลนดอร์ฟ กับสมาคมโรงพยาบาลนิวยอร์ก  คริสเตียน วึลลิง 
การวิจัย:  อัลเบิร์ท สตีเวนส์  การทดลองทางตจวิทยาของออลเบิร์ท คลิกแมน  การรักษาด้วยดีพสลีพ  การพิจารณาคดีแพทย์  การทดลองซิฟิลิสในกัวเตมาลา  เฮนเรียตตา แล็กส์  การทดลองฉายรังสีต่อมนุษย์  เจ. มาเรียน ซิมส์  เจส เกลซิงเงอร์  จอเซฟ กิลเบิร์ท ฮามิลทัน  คดีระหว่างมัวเร กับ สภามหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย  ศัลยศาสตร์เพื่อวัตถุประสงค์ทางจิตเวชศาสตร์  การทดลองกับชาวอเมริกันผิวดำ  การทดลองของมิลแกรม  การศึกษามอนสเตอร์  การทดลองไอโอดีนกัมมันตรังสี  การวิจัยมะเร็งที่สกิดโรว์  การทดลองเรือนจำสแตนฟอร์ด  งานวิจัยฉบับที่ 329  การฉีดพลูโทเนียม  การทดลองเรื่องซิฟิลิสที่ทัสคีกี  โรงเรียนสเกตวิลโลว์บรูค  คดีระหว่างกรีนเบิร์ก กับสถาบันวิจัยโรงพยาบาลเด็กไมอามี 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  นอร์เวย์  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  กาตาลุญญา  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย  ออสเตรเลีย  เนเธอร์แลนด์  โปแลนด์ 
ประชาชน:  Trove 
อื่น ๆ:  IdRef
สภาพพลาสติกข้ามระบบประสาท

สภาพพลาสติกข้ามระบบประสาทสามารถก่อให้เกิดการจัดระเบียบใหม่ในการเชื่อมต่อกันระหว่างกลีบสมองหลักทั้ง  4  กลีบ  เป็นการตอบสนองที่เกิดขึ้นจากการสูญเสียความรู้สึกทางประสาทสัมผัส
สภาพพลาสติกข้ามระบบประสาท   (อังกฤษ: cross modal plasticity) หรือ กระบวนการเปลี่ยนแปลงข้ามระบบประสาท  เป็นการเปลี่ยนการจัดระเบียบของนิวรอนเพื่อรวมส่วนของระบบประสาทรับความรู้สึกหลายระบบมาทำหน้าที่เดียวกัน
เป็นสภาพพลาสติกของระบบประสาท  (neuroplasticity)  ประเภทหนึ่งที่มักเกิดขึ้นเมื่อระบบประสาทขาดข้อมูลความรู้สึกที่มีเหตุจากโรคหรือความเสียหายในสมอง  
การจัดระเบียบใหม่ของเครือข่ายนิวรอนอยู่ในระดับที่สูงสุดถ้าภาวะขาดความรู้สึกเป็นแบบระยะยาว  เช่นความบอดแต่กำเนิด  หรือความหนวกก่อนรู้ภาษา  
ในกรณีเช่นนี้  สภาพพลาสติกข้ามระบบประสาทเป็นเหตุให้ระบบประสาทอื่นที่ไม่เสียหายเช่นการเห็นและ/หรือการได้ยิน   มีสมรรถภาพเพิ่มขึ้นทดแทนระบบประสาทที่เสียหาย 
การเพิ่มสมรรถภาพอย่างนี้เกิดจากการเชื่อมต่อทางประสาทใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นเชื่อมคอร์เทกซ์ที่ขาดข้อมูลความรู้สึกของตนไป
สภาพพลาสติกในคนตาบอด > การพึ่งอาศัยประสบการณ์

มีหลักฐานว่า  ระดับการเปลี่ยนแปลงข้ามระบบประสาทระหว่างระบบรับความรู้สึกทางกายและระบบสายตานั้น  ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ที่ได้รับ
ในงานวิจัยหนึ่งที่ใช้อุปกรณ์ติดไว้ที่ลิ้นที่ให้สัมผัสต่าง ๆ เพื่อส่งข้อมูลเกี่ยวกับปริภูมิ  ผู้ที่ตาบอดแต่เยาว์วัยมีการทำงานในคอร์เทกซ์สายตา  (ที่เกี่ยวเนื่องกับข้อมูลสัมผัสจากอุปกรณ์นั้น)  ภายในหนึ่งอาทิตย์หลังจากเริ่มฝึกใช้อุปกรณ์นั้น 
คือ  ถึงแม้ว่า  จะไม่มีการเชื่อมต่อกันข้ามระบบประสาทตั้งแต่ต้น  ผู้ที่ตาบอดแต่เยาว์วัยสามารถสร้างการเชื่อมต่อกันระหว่างคอร์เทกซ์รับความรู้สึกทางกายและคอร์เทกซ์สายตา  แต่คนตาดีที่เป็นกลุ่มควบคุมไม่มีการสร้างการเชื่อมต่อกันอย่างนี้
ผู้ที่ตาบอดแต่เยาว์วัยหรือแต่กำเนิดจะมีการเชื่อมต่อกันข้ามระบบประสาทที่มีกำลังกว่าถ้าเริ่มหัดใช้อักษรเบรลล์ในวัยที่เยาว์กว่า 
การเริ่มใช้อักษรเบรลล์ในวัยที่เยาว์กว่าเปิดโอกาสให้เกิดการเชื่อมต่อกันในระดับที่สูงกว่าในช่วงเวลาที่เด็กต้องใช้ความรู้สึกสัมผัสในการอ่านหนังสือแทนที่จะใช้สายตา
และก็อาจจะเป็นเพราะการเชื่อมต่อกันข้ามระบบประสาทอย่างนี้นี่แหละ  ที่งานวิจัยที่ทดสอบความรู้สึกแสดงว่า  ความรู้สึกเกี่ยวกับสัมผัสในคนตาบอดมีความละเอียดกว่าคนปกติ 
และความละเอียดอ่อนที่เพิ่มขึ้นนั้นขึ้นอยู่กับประสบการณ์ที่มี
สภาพพลาสติกในคนหูหนวก

กระบวนการเปลี่ยนแปลงข้ามระบบประสาทก็สามารถเกิดขึ้นได้ด้วยในบุคคลที่หูหนวกก่อนที่จะรู้ภาษา
งานวิจัยที่ใช้เทคนิค  fMRI  พบว่า  คนหูหนวกใช้ทั้งคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ  (primary auditory cortex)  ทั้งคอร์เทกซ์สายตาเมื่อกำลังดูคนใช้ภาษามือ 
คือ  ถึงแม้ว่า  คอร์เทกซ์การได้ยินจะไม่ได้รับข้อมูลอะไร ๆ จากหู  คนหูหนวกก็ยังใช้ส่วนบางส่วนในคอร์เทกซ์การได้ยินเพื่อแปลผลข้อมูลทางตา 
สมรรถภาพของการรับรู้ความรู้สึกพื้นฐานต่าง ๆ เช่นการแยกแยกความสว่าง  ความไวต่อความเปรียบต่างทางตา  (visual contrast sensitivity)  ระยะเวลาต่ำที่สุดที่แยกแยะได้  การรับรู้ระยะเวลา  และการเคลื่อนไหวต่ำสุดที่ให้รู้ทิศทางได้  ไม่ปรากฏว่าเปลี่ยนไปเพราะการสูญเสียความรู้สึกเช่นการได้ยิน
แต่ว่า  การแปลผลในระดับที่สูงขึ้นไปอาจจะมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อทดแทนความรู้สึกที่เสียไป  ในกรณีของการสูญเสียการได้ยิน  การทดแทนปรากฏที่การแปลผลของลานสายตารอบข้าง  (periphery)  และความสามารถในการตรวจจับความเคลื่อนไหวในลานสายตารอบข้าง
คนหูหนวกไม่มีข้อมูลการได้ยิน  ดังนั้น  จึงมีการใช้คอร์เทกซ์การได้ยินเพื่อช่วยประมวลผลเกี่ยวกับข้อมูลทางตาและเกี่ยวกับภาษา
การทำงานของคอร์เทกซ์การได้ยินของคนหูหนวกปรากกฏว่าขึ้นอยู่กับการใส่ใจ (attention) ด้วย  
แต่ว่า กระบวนการเกี่ยวกับความใส่ใจทางตาในคนหูหนวกบางอย่าง   ไม่แตกต่างอย่างสำคัญระหว่างคนหูหนวกกับคนหูดี  
คอร์เทกซ์การได้ยินมีการทำงานที่สูงเมื่อคนหูหนวกกำลังใส่ใจในตัวกระตุ้นทางตา  และมีการทำงานที่ต่ำกว่าถ้าตัวกระตุ้นนั้นไม่สามารถที่จะเห็นได้ 
งานวิจัยหนึ่งพบว่า  คนหูหนวกแปลข้อมูลเกี่ยวกับลานสายตารอบข้างได้เร็วกว่าคนหูดี 
ความหนวกปรากฏว่าเพิ่มระดับการใส่ใจไปยังลานสายตารอบข้าง  แต่ไม่เพิ่มระดับที่ลานสายตาส่วนกลาง 
ดังนั้น  สมองดูเหมือนจะทดแทนการสูญเสียการได้ยินโดยเพิ่มความใส่ใจให้กับลานสายตาด้านนอก  แต่ว่า  ความใส่ใจในลานสายตาส่วนกลางอาจจะเกิดความบกพร่อง
การปรับเปลี่ยนมักจะจำกัดอยู่ในเขตสมองที่ปกติเกี่ยวข้องกับทั้งตัวกระตุ้นทางหูและตัวกระตุ้นทางตา  ไม่ใช่เป็นการทำเขตการได้ยินโดยเฉพาะให้เป็นเขตการเห็น
คือ  การปรับปรุงให้ดีขึ้นของระบบสายตาดูเหมือนจะจำกัดอยู่ในเขตสมองที่ปกติประสานข้อมูลทางตากับทางหู
มีงานวิจัยหลายงานที่แสดงความเปลี่ยนแปลงในสมองกลีบขมับด้านหลัง  (posterior parietal cortex)  โดยเฉพาะในคนหูหนวก  ซึ่งเป็นศูนย์สำคัญเกี่ยวกับการใส่ใจทางตา  แต่ก็เป็นเขตที่รู้กันว่า  ประสานข้อมูลจากระบบรับความรู้สึกต่าง ๆ
งานวิจัยเร็ว ๆ นี้  แสดงว่า  ในการทดสอบที่ต้องอาศัยความใส่ใจทางตาเช่นในการติดตามวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่  หรือในการนับจำนวนวัตถุ  คนหูหนวกไม่ได้มีสมรรถภาพที่ดีกว่าคนหูดี 
แต่ว่า  ก็ยังสามารถเห็นการแปลผลทางตาที่ดีกว่าในคนหูหนวก  แม้ว่า  บุคคลนั้นอาจจะไม่ได้กำลังใส่ใจต่อตัวกระตุ้นเฉพาะหน้า 
งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 2011 พบว่า  คนหูหนวกแต่กำเนิดมีเขต  neuroretinal rim  ในจานประสาทตา  (optic disc)  ที่ใหญ่กว่าคนหูดี  ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  คนหูหนวกอาจจะมี  retinal ganglion cells  มากกว่า
สภาพพลาสติกในคนหูหนวก > ภาษามือ

คนหูหนวกบ่อยครั้งใช้ภาษามือในการสื่อสาร
แต่ว่า  ภาษามือโดยลำพังไม่ปรากฏว่าเปลี่ยนการจัดระเบียบในสมองอย่างสำคัญ
และจริง ๆ แล้ว  ข้อมูลจากการสร้างภาพสมอง  (neuroimaging)  และจากสรีรวิทยาไฟฟ้า  ที่ศึกษาความเปลี่ยนแปลงทางหน้าที่ของวิถีประสาทที่เกี่ยวกับการเห็น,  และจากงานวิจัยที่ระงับระบบความรู้สึกในสัตว์ทดลอง  แสดงว่าสมรรถภาพที่ดีขึ้นในการประมวลผลเกี่ยวกับความใส่ใจรอบ ๆ ลานสายตาที่พบในคนหูหนวก  ไม่ปรากฏในคนหูดีที่มีพ่อแม่หูหนวกและใช้ภาษามือเป็นภาษาแรก
เช่น  งานวิจัยปี ค.ศ. 2001 ที่ใช้  fMRI เปรียบเทียบคนหูหนวก  คนหูดี  และคนหูดีที่ใช้ภาษามือได้ตั้งแต่เยาว์วัย  พบว่า  คนหูดีทั้งสองพวกมีการทำงานเกี่ยวกับลานสายตารอบนอกเหมือนกัน  ซึ่งต่างจากคนหูหนวก
และความเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นของการแปลผลเกี่ยวกับความใส่ใจในลานสายตารอบนอกที่พบในคนหูหนวกไม่ปรากฏในคนใช้ภาษามือที่สามารถได้ยิน  ดังนั้น  เป็นไปได้น้อยที่การใช้ภาษามือจะเป็นเหตุของความแตกต่างทางประสาทเกี่ยวกับการใส่ใจทางตา
สภาพพลาสติกในคนหูหนวก > Cochlear ฝัง

อีกวิธีหนึ่งที่จะสามารถเห็นกระบวนการเปลี่ยนแปลงข้ามระบบประสาทในคนหูหนวกก็คือ  ผลที่เกิดขึ้นเนื่องจากการฝัง  cochlear  (หูชั้นในรูปหอยโข่ง)  เทียม
คือ ในบุคคลที่หูหนวกก่อนการรู้ภาษา  สภาพพลาสติกข้ามระบบประสาทที่ได้เกิดขึ้นขัดขวางการแปลผลข้อมูลภาษาที่ได้ยินโดยใช้ cochlear เทียม
เพราะในบุคคลที่หูหนวกก่อนการรู้ภาษา  คอร์เทกซ์การได้ยินได้มีการปรับเปลี่ยนเพื่อประมวลผลข้อมูลทางตา  ดังนั้น  จึงไม่สามารถแปลผลข้อมูลความรู้สึกใหม่ที่ได้มาจาก cochlear เทียม
แต่ว่า  สำหรับบุคคลที่หูหนวกหลังรู้ภาษา  ประสบการณ์ที่ได้มาจากตัวกระตุ้นทางตาเช่นการอ่านคำพูดจากปาก  สามารถช่วยบุคคลนั้นให้เข้าใจคำพูดได้ดีกว่าเมื่อได้รับข้อมูลช่วยจาก cochlear เทียม
ผู้หูหนวกหลังรู้ภาษาไม่ปรากฏการกะเกณฑ์คอร์เทกซ์การได้ยินให้ช่วยในการแปลผลทางการเห็นเท่ากับคนที่หูหนวกก่อนรู้ภาษา  ดังนั้น  จึงประสบผลสำเร็จที่ดีกว่ากับ  cochlear เทียม
นอกจากนั้นแล้ว  ยังพบด้วยว่า  คนหูหนวกหลังรู้ภาษาที่ได้รับ cochlear เทียม  จะเริ่มมีการใช้คอร์เทกซ์สายตาในการประมวลผลเกี่ยวกับเสียง  แม้ว่าจะหลับตาอยู่  แต่จะเป็นเสียงที่อาจจะมีความหมายเท่านั้น
ตัวอย่างก็คือ  คอร์เทกซ์สายตามีการทำงานเมื่อได้ยินเสียงเป็นคำ  ไม่ใช่แต่เป็นเสียงสระเท่านั้น ผู้ทำงานวิจัยแสดงว่า  การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนี้ไม่ได้มีมาแต่เดิม  แต่เกิดขึ้นหลังจากที่มีการฝัง  cochlear เทียม  เท่านั้น  และบุคคลที่ได้ยินเป็นปกติไม่ปรากฏการทำงานในคอร์เทกซ์สายตาในระดับที่เท่ากันเมื่อได้ยินเสียงเดียวกัน
การทำงานในลักษณะเช่นนี้เป็นหลักฐานอีกอย่างหนึ่งว่า  กระบวนการเปลี่ยนแปลงข้ามระบบประสาทต้องอาศัยการใส่ใจและประสบการณ์
ปลาซาร์ดีน

บทความนี้เกี่ยวกับปลาชนิดหนึ่ง สำหรับอาหาร ดูที่ ปลาซาร์ดีน (อาหาร)
ปลาซาร์ดีน
ปลาซาร์ดีนเป็นปลาเล็ก ๆ ในท้องทะเลตื้นที่บางครั้งอพยพไปตามชายฝั่งเป็นฝูงใหญ่ เป็นเหยื่อสำคัญของสัตว์ทะเลที่ใหญ่กว่าอื่น ๆ
ซาร์ดีน (อังกฤษ: sardine) และ พิลเชิร์ด (อังกฤษ: pilchard) เป็นชื่อสามัญที่ใช้เรียกปลาตัวเล็กหลายชนิดในวงศ์ Clupeidae ซึ่งเป็นปลาที่เป็นอาหารสัตว์ (forage fish) และเป็นปลาที่มีไขมัน (oily fish)
ในภาษาอังกฤษ คำว่า "ซาร์ดีน" นั้นใช้ครั้งแรกในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 ความเชื่อพื้นบ้านว่า คำนี้มาจากชื่อเกาะซาร์ดิเนียของอิตาลี ซึ่งเป็นสถานที่ที่เชื่อว่า ครั้งหนึ่งมีปลาชนิดนี้อุดมสมบูรณ์ แต่คำว่า "ซาร์ดีน" และ "พิลเชิร์ด" นั้นมีความหมายไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับภูมิภาค เช่น ในสหราชอาณาจักร สำนักงานอุตสาหกรรมปลาทะเล (Sea Fish Industry Authority) กำหนดว่า ปลาซาร์ดีนคือปลาพิลเชิร์ดที่ยังเล็ก ๆ หลักเกณฑ์บางฉบับว่า ปลาซาร์ดีนต้องตัวเล็กกว่า 15 เซนติเมตร ถ้าใหญ่กว่านั้น จึงเรียก ปลาพิลเชิร์ด ส่วนองค์การอาหารและการเกษตร (Food and Agriculture Organization) และองค์การอนามัยโลก (World Health Organization) ก็ได้วางมาตรฐานซึ่งระบุถึงสายพันธุ์ปลา 21 สายพันธุ์ที่จะถือได้ว่า เป็นปลาซาร์ดีน
ที่มาของคำ

คำว่า ซาร์ดีน เริ่มใช้ในภาษาอังกฤษตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาฝรั่งเศสคือ sardine
ซึ่งมาจากคำภาษาละตินว่า sardina อันมาจากคำภาษากรีกโบราณว่า σαρδίνη (sardínē) หรือ σαρδῖνος (sardínos)
ซึ่งก็เชื่อว่ามาจากคำภาษากรีกว่า "Sardò" (Σαρδώ) โดยหมายถึงเกาะซาร์ดิเนีย Athenaios นักวาทศิลป์และนักไวยากรณ์ชาวกรีก ได้อ้างอิงวรรคหนึ่งจากแอริสตอเติลผู้กล่าวถึงปลา sardinos โดยหมายถึงปลาซาร์ดีนหรือปลาพิลเชิร์ด
แต่เกาะซาร์ดิเนียก็อยู่ห่างจากกรุงเอเธนส์ ถึง 1,300 กิโลเมตร นักภาษาศาสตร์ผู้หนึ่ง (Ernest Klein) จึงเขียนในงาน Etymological Dictionary of the English Language (1971) ว่า "แทบจะเป็นไปไม่ได้ว่า คนกรีกได้นำปลามาไกลจากซาร์ดิเนียในสมัยโบราณยุคแอริสตอเติล"
เนื้อปลาซาร์ดีนหรือพิลเชิร์ดออกสีแดงน้ำตาลคล้ายกับหินซาร์ดอนิกซ์หรือหินซาร์ดีน โดยเป็นคำที่มาจาก σαρδῖον (sardion) ซึ่งมาจากรากศัพท์ที่แปลว่า แดง และปรากฏว่ามาจากรากเดียวกับคำว่า Sardis ซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรลิเดีย (ปัจจุบันในตุรกีตะวันตก) และเป็นแหล่งหิน
ส่วนวลีว่า "packed like sardines" (อัดแน่นเหมือนปลาซาร์ดีน) เริ่มใช้ตั้งแต่ปี 1911
สกุล (ชีววิทยา)

ปลาซาร์ดีนมีอยู่ในหลายสกุล
สกุล Dussumieria
ปลาซาร์ดีนสายรุ้ง (Rainbow sardine, Dussumieria acuta)
ปลาซาร์ดีนสายรุ้งเรียว (Slender rainbow sardine, Dussumieria elopsoides)
สกุล Escualosa
ปลาซาร์ดีนขาวเรียว (Slender white sardine, Escualosa elongata)
ปลาซาร์ดีนขาว (White sardine, Escualosa thoracata)
สกุล Sardina
ปลาซาร์ดีนยุโรป/ปลาซาร์ดีนแท้ (Sardina pilchardus)
สกุล ปลากุแล (Sardinella )
ปลาซาร์ดีนแถบทอง (Goldstripe sardinella, Sardinella gibbosa)
ปลาซาร์ดีนอินเดีย (Indian oil sardine, Sardinella longiceps)
ปลาซาร์ดีนกลม (Round sardinella, Sardinella aurita)
สกุล Sardinops
ปลาซาร์ดีนแปซิฟิก (Sardinops sagax)
สปีชีส์

| สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> สกุล .สกุล  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ชื่อสามัญ .ชื่อสามัญ  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ชื่อวิทยาศาสตร์ .ชื่อวิทยาศาสตร์  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ยาวสุด 	.ซม.  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ยาวสุด 	.นิ้ว  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ยาวปกติ 	.ซม. 	 | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ยาวปกติ 	.นิ้ว 	 | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> หนักสุด 	.ก.  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> หนักสุด 	.ออนซ์ | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> อายุมาก สุด-ปี 	.อายุมาก สุด-ปี 	 | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ระดับ ในโซ่อาหาร .ระดับ ในโซ่อาหาร  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> Fish Base 	.Fish Base 	 | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> FAO .FAO  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> ITIS .ITIS  | สปีชีส์สำคัญในการประมงพาณิชย์> สถานะIUCN.สถานะIUCN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sardina  | ปลาซาร์ดีนยุโรป* 	 | Sardina pilchardus (Walbaum, 1792)  | 27.5  	 | 10.8  	 | 20.0  	 | 7.9  	 |   |   | 15 	 | 3.05 	 |   |   |   |   |
| Sardinops  | South American pilchard  | Sardinops sagax (Jenyns, 1842)  | 39.5 	 | 15.6 	 | 20.0 	 | 7.9  	 | 490 	 | 17 	 | 25 	 | 2.43 	 |   |   |   |   |
| Sardinops  | Japanese pilchard  | Sardinops melanostictus (Schlegel, 1846)  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | NE |
| Sardinops  | Californian pilchard  | Sardinops caeruleus (Girard, 1854)  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | NE |
| Sardinops  | Southern African pilchard  | Sardinops ocellatus (Pappe, 1854)  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | NE |
| Sardinella  | Bali sardinella 	 | Sardinella lemuru (Bleeker, 1853)  | 23 	 | 9.1 	 | 20 	 | 7.9 	 |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Sardinella  | Brazilian sardinella 	 | Sardinella brasiliensis (Steindachner, 1879)  |   |   |   |   |   |   |   | 3.10 	 |   |   |   |   |
| Sardinella  | Japanese sardinella 	 | Sardinella zunasi (Bleeker, 1854)  |   |   |   |   |   |   |   | 3.12 	 |   |   |   |   |
| Sardinella  | Indian oil sardine 	 | Sardinella longiceps (Valenciennes, 1847)  |   |   |   |   |   |   |   | 2.41 	 |   |   |   |   |
| Sardinella  | Goldstripe sardinella 	 | Sardinella gibbosa (Bleeker, 1849)  |   |   |   |   |   |   |   | 2.85 	 |   |   |   |   |
| Sardinella  | Round sardinella 	 | Sardinella aurita (Valenciennes, 1847)  |   |   |   |   |   |   |   | 3.40 	 |   |   |   |   |
| Sardinella  | Madeiran sardinella 	 | Sardinella maderensis (Lowe, 1839)  |   |   |   |   |   |   |   | 3.20 	 |   |   |   |   |
| Dussumieria  | Rainbow sardine 	 | Dussumieria acuta (Valenciennes, 1847)  |   |   | 20  	 | 7.9  	 |   |   |   | 3.40 	 |   |   |   |   |
1 2 3  
มีปลาสกุล Sardinops อยู่ 4 กลุ่ม (stock) ที่อยู่กระจายไปทั่ว
องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ปฏิบัติต่อปลาเหล่านี้เหมือนกับเป็นสปีชีส์ต่าง ๆ กัน แต่ FishBase ปฏิบัติเหมือนเป็นสปีชีส์เดียวกัน คือ Sardinops sagax
ปลาซาร์ดีนยุโรป (Sardina pilchardus)
ในคริสต์ทศวรรษ 1980 ปลา South American pilchard คือ Sardinops sagax เป็นปลาซาร์ดีนที่ถูกจับมากที่สุด ปลาจึงลดลงอย่างน่าใจหายในคริสต์ทศวรรษ 1990 (ดูต่อไป)
Californian pilchard 
(Sardinops sagax caerulea)
อาหารของปลา

ปลาซาร์ดีนกินแพลงก์ตอนสัตว์ (zooplankton) เกือบอย่างเดียวเป็นอาหาร และจะชุมนุมกันในที่ที่มีแพลงก์ตอนมาก 
เมื่อเวลากินจะอ้าปากดูดแพลงก์ตอนจากน้ำทะเลเข้าปากแล้วผ่านการกรองโดยน้ำจะไหลออกทางช่องเหงือก
การประมง

ปลาซาร์ดีนที่จับได้ทั่วโลกเป็นตัน ตามรายงานของ FAO
ปกติแล้ว ปลาจะจับด้วยอวนล้อมจับ (encircling net) โดยเฉพาะอวนล้อมจับมีสายมาน (purse seine)
"อวนล้อมจับ" อาจมีลักษณะต่าง ๆ รวมทั้งอีจู้ ข้อง หรือแม้แต่ซั้ง
โดยอย่างหลังเป็นเครื่องกั้นอยู่กับที่ ประกอบด้วยเสาปักที่จะนำฝูงปลาเข้าไปเมื่อว่ายน้ำไปตามชายฝั่ง
ปลาโดยหลักจะจับได้ตอนกลางคืนเมื่อโผล่ขึ้นมายังผิวน้ำเพื่อกินแพลงก์ตอน
หลังจากจับได้ ก็จะแช่ปลาไว้ในน้ำเค็มแล้วขนไปที่ฝั่ง
ปลาซาร์ดีนจับเพื่อการพาณิชย์หลายอย่าง เช่น เป็นเหยื่อตกปลา
เพื่อบริโภคสด ๆ 
เพื่อบรรจุกระป๋อง ทำแห้ง ใส่เกลือ หรือรมควัน
และเพื่อทำเป็นอาหารสัตว์หรือน้ำมันปลา
แต่โดยหลักก็เพื่อป็นอาหารมนุษย์
ส่วนน้ำมันปลาใช้ได้หลายอย่างรวมทั้งการทำสี น้ำมันวาร์นิช และพรมน้ำมัน
อาหาร

บทความหลัก: ปลาซาร์ดีน (อาหาร)
มนุษย์กินปลาซาร์ดีนอย่างสามัญ
ปลาบ่อยครั้งย่าง ดอง รมควัน หรืออัดกระป๋อง
ปลาซาร์ดีนมีวิตามินและแร่ธาตุมาก
ปลาชิ้นเล็กที่หนึ่งต่อวันจะให้วิตามินบี2ตามที่ร่างกายต้องการถึง 13% (คิดตามค่ามาตรฐานสหรัฐ RDA), ไนอาซิน (วิตามินบี3) ได้ประมาณ 25% และวิตามินบี12ได้ถึง 150%
วิตามินบีทั้งหมดช่วยสนับสนุนการทำงานของระบบประสาทและใช้ในกระบวนการเมแทบอลิซึมเกี่ยวกับพลังงาน หรือการแปลงอาหารให้เป็นพลังงาน
ปลามีแร่ธาตุหลัก ๆ สูง รวมทั้งฟอสฟอรัส แคลเซียม โพแทสเซียม และแร่ธาตุจำนวนน้อย ๆ (trace) รวมทั้งเหล็กและซีลีเนียม
ปลายังเป็นแหล่งธรรมชาติของกรดไขมันโอเมกา-3 จากสัตว์ทะเล ซึ่งอาจลดการเกิดโรคหลอดเลือดและหัวใจ
อนึ่ง งานศึกษาปลายคริสต์ทศวรรษ 2010 ยังแสดงด้วยว่า การบริโภคกรดไขมันโอเมกา-3 เป็นประจำลดโอกาสเป็นโรคอัลไซเมอร์และอาจทำให้สมองทำงานได้ดีขึ้น
กรดไขมันยังอาจช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดเล็กน้อยอีกด้วย
ปลาเป็นแหล่งวิตามินดี
แคลเซียม วิตามินบี12
และโปรตีนที่ดี
เพราะเป็นสัตว์ในโซ่อาหารส่วนล่าง ๆ จึงมีสารปนเปื้อน เช่น ปรอท น้อยมากเมื่อเทียบกับปลาอาหารสามัญอื่น ๆ
ประวัติ > ประวัติการประมงปลาซาร์ดีนในสหราชอาณาจักร

การประมงและแปรรูปปลาพิวชาร์ดได้กลายเป็นอุตสาหกรรมที่เฟื่องฟูในเทศมณฑลคอร์นวอลล์ ประเทศอังกฤษเริ่มจากราว ๆ ปี 1750 จนถึง 1880 แต่หลังจากนั้นปลาก็น้อยลงเรื่อย ๆ จนเกือบหมดลง
ปลาที่จับได้จะต่าง ๆ กันแต่ละปี ในปี 1871 จับปลาได้เป็นจำนวน 47,000 ถัง (hogshead) เทียบกับปี 1877 ที่จับได้เพียง 9,477 ถัง
ถัง ๆ หนึ่งจะมีปลาซาร์ดีน 2,300-4,000 ตัว และถ้าอัดปลาให้แน่น ก็จะหนัก 476 ปอนด์ (216 กก.)
ปลาโดยมากส่งออกไปยังประเทศคริสตังเช่น อิตาลีและสเปน ซึ่งเรียกปลาว่า fermades
ตลาดหลักสำหรับน้ำมันปลาก็คือเมืองบริสตอลในอังกฤษ โดยมากใช้เป็นน้ำมันเครื่องยนตร์
ตั้งแต่ปี 1997 ปลาซาร์ดีจากคอ์นวอลล์ขายเป็น "Cornish sardines" (ปลาซาร์ดีนคอร์นิช) และตั้งแต่เดือนมีนาคม 2010 ก็ได้กลายเป็นปลาที่มีชื่อคุ้มกันซึ่งเขตภูมิภาคอื่น ๆ ใช้ไม่ได้ (Protected Geographical Status) ตามกฎหมายของสหภาพยุโรป
อุตสาหกรรมพื้นบ้านนี้ปรากฏในงานศิลป์ต่าง ๆ มากมาย (โดยเฉพาะของ Stanhope Forbes และของช่างศิลป์สำนัก Newlyn School)
เพลงพื้นบ้าน "Toast to Pilchards" มุ่งหมายการส่งออกปลาไปยังประเทศคริสตังในยุโรป คือ
ประวัติ > ประวัติการประมงปลาซาร์ดีนในสหรัฐ

ในสหรัฐ อุตสาหกรรมอัดปลาซาร์ดีนใส่กระป๋องได้เจริญสุดในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950
แต่จากนั้นเป็นต้นมาก็เสื่อมลงเรื่อย ๆ 
โรงงานอัดกระป๋องในอ่าวมอนเตอเรย์ (แคลิฟอร์เนียตอนเหนือ) ซึ่งเป็นที่ดำเนินเรื่องของนิยาย Cannery Row (แปลในชื่อวิมานคนยาก พ.ศ. 2526 โดยณรงค์ จันทร์เพ็ญ) ของจอห์น สไตน์เบ็ค ได้ยุติดำเนินการตั้งแต่กลางคริสต์ทศวรรษ 1950
ส่วนโรงงานอัดปลาซาร์ดีนใส่กระป๋องใหญ่ที่สุดในสหรัฐ คือ Stinson Seafood plant ในรัฐเมนได้ยุติดำเนินการในวันที่ 15 เมษายน 2010 หลังจากทำการมาแล้ว 135 ปี
กลางเดือนเมษายน 2015 สภาบริหารการประมงแปซิฟิก (Pacific Fishery Management Council) ได้สั่งสำนักงานการประมงของ NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) ให้ยุติฤดูการประมงในรัฐออริกอน วอชิงตัน และแคลิฟอร์เนียเพราะจำนวนปลาได้ลดลงอย่างน่าตกใจ
โดยมีผลต่อเรือประมง 100 ลำที่มีใบอนุญาต แม้จริง ๆ จำนวนน้อยกว่านั้นกำลังจับปลาอยู่ในขณะนั้น
ฤดูการประมงปกติจะยุติวันที่ 30 มิถุนายน
ตอนนั้นคาดว่าจะห้ามจับปลาเกินกว่าปี แต่ก็ยังห้ามอยู่จนถึงเดือนพฤษภาคม 2019
วัฒนธรรม

วิธีการอัดปลาซาร์ดีนในกระป๋องได้สร้างวลียอดนิยมในภาษาอังกฤษว่า "packed like sardines" (อัดแน่นเหมือนปลาซาร์ดีน) ซึ่งเป็นคำอุปมาหมายถึงสถานการณ์ที่มีคนหรือวัสดุแน่นเหมือนอัดปลากระป๋อง
นักกวีและนักตลกชาวอังกฤษผู้หนึ่ง (Spike Milligan) ได้ล้อตลกเรื่องนี้ในกลอน "Sardine Submarine" ของเขา ที่แม่ปลาซาร์ดีนกล่าวถึงเรือดำน้ำที่ไม่ค่อยมีให้เห็นให้ลูกปลาฟังว่า "เป็นกระป๋องดีบุกมีคนเต็ม"
ซาร์ดีนยังใช้เป็นชื่อการละเล่นของเด็กซึ่งเป็นเกมคล้ายกับซ่อนหา แต่จะมีคนเดียวที่ซ่อนตัว คนอื่นทั้งหมดจะเป็นผู้หา คนแรก ๆ ที่หาคนซ่อนได้จะซ่อนตัวเองด้วยในที่เดียวกันซึ่งอาจแน่นจนเหมือนปลากระป๋อง จนกระทั่งเหลือคนสุดท้ายที่หากลุ่มคนซ่อนเจอ คนสุดท้ายจะเป็นผู้แพ้และต้องเป็นคนซ่อนคนต่อไป
แหล่งข้อมูลอื่น

Parrish, R. H.;  และคณะ (1989). "The monotypic sardines, Sardina and Sardinops: Their taxonomy, distribution, stock structure, and zoogeography" (PDF). Can. J. Fish. Aquat. Sci. 46 (11): 2019–36. doi:10.1139/f89-251.
Sardines - Seafood Watch, Monterey Bay Aquarium
เรือจับปลาซาร์ดีนด้วยอวนล้อมจับ ประเทศฝรั่งเศส
รูปจำลองหญิงอัดปลาซาร์ดีนในกระป๋อง ณ พิพิธภัณฑ์รัฐเมนในเมืองหลวงของรัฐ 
ซาร์ดีนเป็นปลาเศรษฐกิจของเมน
ปลาซาร์ดีนว่ายน้ำโดยใช้ตัว-ครีบหาง (body-caudal fin locomotion) และทำตัวเพรียวโดยแนบครีบครีบอื่น ๆ ไว้ที่ตัว
ลูซิเฟอร์

ระวังสับสนกับ ซาตาน
หนังสือเอเสเคียล คำว่า "ลูซิเฟอร์" หมายถึงทูตสวรรค์ที่ถูกพระเจ้าขับไล่
ลูซิเฟอร์ (อังกฤษ: Lucifer) เป็นคำคำหนึ่งจากการถอดเสียงคำภาษาฮีบรู הֵילֵל ในหนังสืออิสยาห์ บทที่ 14 ข้อที่ 12 คำนี้สามารถถอดเสียงออกมาได้ว่า เฮเลล  คำนี้ปรากฏเพียงครั้งเดียวในคัมภีร์ฮีบรู ซึ่งมีความหมายว่า "ผู้ส่องแสง" คำว่าลูซิเฟอร์ปรากฏครั้งแรกใน ค.ศ. 382 เมื่อคัมภีร์ไบเบิลฉบับวัลเกต แปล הֵילֵל เป็นภาษาละตินว่า Lucifer  หลังจากนั้น คำนี้เริ่มแพร่หลายในเกาะอังกฤษเมื่อคัมภีร์ไบเบิลฉบับพระเจ้าเจมส์ (ค.ศ. 1604) รับเอาคำว่า Lucifer ตามฉบับวัลเกต
คริสตชนโบราณยุคหลัง มักจะใช้คำในภาษาละตินว่า ลูซิเฟอร์ ในฐานะมารก่อนตกสวรรค์ เพื่อแทนตัวตนของมาร/ซาตาน ทำให้ลูซิเฟอร์ในภาพลักษณ์ปีศาจถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลายในวิหารและวรรณกรรมนิยมมากมาย มหากาพย์ที่โด่งดังของอังกฤษเรื่อง สวรรค์ลา โดยจอห์น มิลตัน ตั้งชื่อตัวเอกว่าลูซิเฟอร์ก่อกบฏต่อพระเจ้าจนตกจากสวรรค์ และความคิดนี้ก็แพร่หลายไปในคนทั่วไปโดยเฉพาะชาวคริสต์
หากยึดตามพระคัมภีร์ คำว่าลูซิเฟอร์คือฉายาหนึ่งของซาตาน แต่ซาตานไม่ใช่คนเดียวที่ได้ฉายาลูซิเฟอร์ ดังนั้นการสรุปว่าลูซิเฟอร์กับซาตานคือบุคคลเดียวกันจึงถูกต้องเพียงส่วนเดียว