stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
รายชื่อธงในประเทศฟินแลนด์
ดูเพิ่ม

ตราแผ่นดินของฟินแลนด์
มามเมะ
เอทีพี เวิลด์ ทัวร์ ไฟนอล

เดอะ บาร์เคลย์ส เอทีพี เวิลด์ ทัวร์ ไฟนอล เป็นการแข่งขันเทนนิสของนักเทนนิสประเภทชายเดี่ยวและชายคู่ อันดับ 1-8 จากการจัดอันดับของสมาคมนักเทนนิสอาชีพ โดยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม แต่ละกลุ่มแข่งแบบพบกันหมด แล้วนำนักเทนนิสที่มีคะแนนดีที่สุดกลุ่มละสองคนมาไขว้สายแข่งรอบรองชนะเลิศ เพื่อหาผู้ชนะเข้าแข่งในรอบชิงชนะเลิศต่อไป
ประวัติ

เดิมการแข่งขันนี้มีชื่อว่า เดอะ มาสเตอร์ กรังปรีซ์ จัดการแข่งขันโดยสมาคมเทนนิสระหว่างประเทศ โดยจัดที่กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่นเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1970 ต่อมาสมาคมนักเทนนิสอาชีพได้เป็นผู้จัดการแข่งขันแทน โดยใช้ชื่อว่า เอทีพี ทัวร์ เวิลด์ แชมป์เปี้ยนชิป,  เดอะ มาสเตอร์ส คัพ และเปลี่ยนมาเป็นชื่อปัจจุบันในปี ค.ศ. 2009 โดยจัดแข่งที่ ดิ โอทู กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร
ในปี 2021-2025 เอทีพี ทัวร์ ได้ประกาศว่าจะเปลี่ยนสถานที่จัดการแข่งขันอีกครั้งที่สนาม Pala Alpitour ณ เมืองตูริน ประเทศอิตาลี
สำหรับการแข่งขันประเภทชายเดี่ยว ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1970 ผู้ที่คว้าตำแหน่งชนะเลิศมากที่สุดคือ โรเจอร์ เฟเดอเรอร์ จำนวน 6 สมัย และยังเป็นผู้เล่นที่เข้าชิงชนะเลิศมากที่สุดจำนวน 10 ครั้ง
สถานที่จัดการแข่งขัน

| Town | Years | Stadium | Surface | max>  spectators |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  London | 2009–2021 | O2 Arena | Hard | 17,500 |
|  Shanghai | 2006–2008 | Qizhong City Arena | Hard | 15,000 |
|  Shanghai | 2005 | Qizhong City Arena | Carpet | 15,000 |
|  Houston | 2003–2004 | Westside Tennis Club | Hard | 5,240 |
|  Shanghai | 2002 | SNIEC | Hard |   |
|  Sydney | 2001 | Acer Arena | Hard | 17,500 |
|  Lisbon | 2000 | Pavilhão Atlântico | Hard | 12,000 |
|  Hanover | 1997–1999 | Hanover fairground | Hard | 15,000 |
|  Hanover | 1996 | Hanover fairground | Carpet | 15,000 |
|  Frankfurt | 1990–1995 | Festhalle Frankfurt | Carpet | 12,000 |
|  New York City | 1977–1989 | เมดิสันสแควร์การ์เดน | Carpet | 18,000 |
|  Houston | 1976 | The Summit | Carpet |   16,300 |
|  Stockholm | 1975 | Kungliga tennishallen | Carpet | 6,000 |
|  Melbourne | 1974 |   Kooyong Stadium | Grass |   8,500 |
|  Boston | 1973 |   Boston Garden | Carpet |   14,900 |
|  Barcelona | 1972 |   Palau Blaugrana | Carpet | 5,700 |
|  Paris | 1971 | Stade Pierre de Coubertin | Carpet | 5,000 |
|  Tokyo | 1970 | ศูนย์กีฬาในร่มโตเกียว | Carpet |   6,500 |
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
↑  "2021-2025: Nitto ATP Finals in Turin". Elite Luxury Tours (ภาษาอิตาลี). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-07-09. สืบค้นเมื่อ 2021-07-09.
↑  "Nitto ATP Finals 2021 Presented In Turin | ATP Tour | Tennis". ATP Tour.
↑  "Champions & Cities". Nitto ATP Finals. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-06-16. สืบค้นเมื่อ 2021-07-09.
รายการขนมไทย

นี่คือ รายชื่อขนมไทย ประกอบด้วยขนมขบเคี้ยวและขนมหวานซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของอาหารไทย
ก
ข
ฃ
ค
ฅ
ฆ
ง
จ
ฉ
ช
ซ
ฌ
ญ
ฎ
ฏ
ฐ
ฑ
ฒ
ณ
ด
ต
ถ
ท
ธ
น
บ
ป
ผ
ฝ
พ
ฟ
ภ
ม
ย
ร
ฤ
ล
ฦ
ว
ศ
ษ
ส
ห
ฬ
อ
ฮ
ก

กง
ก้นถั่ว
กรวย
กรอก
กรอบเค็ม
กระเช้าสีดา
กระยาสารท
กล้วย — ทำจากกล้วย แป้งข้าวเจ้า กะทิ หรือมะพร้าวขูด และส่วนผสมอื่น ๆ แล้วนำส่วนผสมใส่ในถ้วยตะไลเล็ก ๆ หรือห่อด้วยใบตอง จากนั้นนำไปนึ่งก่อนโรยหน้าด้วยมะพร้าวขูด ขนมกล้วยมีรสหอมหวานของกล้วยที่กำลังสุกงอมผสมกับความความหวานมันของกะทิ
กล้วยแขก
กล้วยฉาบ
กล้วยเชื่อม
กล้วยตาก
กล้วยทับ
กล้วยบวชชี
กล้วยเผา
กลีบลำดวน — ทำจากแป้งสาลี เป็นขนมมงคลในงานแต่งงาน ได้ชื่อนี้เพราะลักษณะคล้ายดอกลำดวน
กวนขาว
ก้อ
กะละแม
กะลา; ชารส
ก้านบัว
กุยช่าย
กุสรัง
กุหลี — ขนมพื้นบ้านภาคใต้ ทำจากแป้งข้าวเหนียว โดยนำข้าวเหนียวไปโม่ให้ละเอียด ขยำแป้งที่ได้ลงบนใบตอง นำไปนึ่งให้สุก โรยหน้าด้วยมะพร้าวขูดคลุกเกลือและข้าวเหนียวคั่ว เมื่อจะรับประทานจึงตัดเป็นชิ้น จิ้มกับน้ำเชื่อมที่เคี่ยวจนเหนียว
เกล็ดปลากะโห้
เกลียว
เกสรชมพู่
เกสรลำเจียก
แกงบวด (กระเทียมโทน, ข้าวโพด, ถั่วดำ, เผือก, ฟักทอง, มัน, ลูกตาล, ลูกลาน)
แก้วชิงดวง
แก้อาม
ข

ขนุนเชื่อม
ข้าวเกรียบกุ้ง
ข้าวเกรียบงาดำ
ข้าวเกรียบปากหม้อ
ข้าวเกรียบยาหน้า
ข้าวเกรียบอ่อน; ข้าวเกรียบลอยน้ำ
ข้าวแขก
ข้าวจี่
ข้าวแดกงา; ข้าวหนุกงา
ข้าวตอกตั้ง
ข้าวต้มจิ้ม
ข้าวต้มน้ำวุ้น
ข้าวต้มใบกะพ้อ
ข้าวต้มมัด (ไต้, ลูกโยน, หัวหงอก)
ข้าวตัง (มะพร้าวคลุก, เมี่ยงลาว, ส้มโอน้ำปลาหวาน, หน้าตั้ง, หมูหย็อง)
ข้าวตู
ข้าวโป่ง; ข้าวเกรียบโป่ง; ข้าวเกรียบว่าว; ข้าวควบ; หูช้าง
ข้าวพอง
ข้าวเม่า (คลุก, ทอด, บด, เบื้อง, ราง, หมี่)
ข้าวยาคู; ข้าวกระยาคู
ข้าวหมาก
ข้าวหลาม
ข้าวเหนียวแก้ว
ข้าวเหนียวขนุน
ข้าวเหนียวไข่แมงดา
ข้าวเหนียวแดง
ข้าวเหนียวตัด; ข้าวเหนียวหน้านวล
ข้าวเหนียวถั่วดำ
ข้าวเหนียวทอด
ข้าวเหนียวทุเรียน
ข้าวเหนียวปลาแห้ง
ข้าวเหนียวปิ้ง; ข้าวเหนียวย่าง
ข้าวเหนียวเปียกลำไย
ข้าวเหนียวมะม่วง
ข้าวเหนียวมะยงชิด
ข้าวเหนียวมูน
ข้าวเหนียวสังขยา
ข้าวเหนียวหน้ากระฉีก
ข้าวเหนียวหน้ากุ้ง
ขี้มอด
ขี้แมว
ขี้หนู; ทราย; ละอองฟ้า
เข่ง
เขียว; เขียวมรกต; เขียวใบหยก
เขียวเมฆา
ไข่
ไข่เต่า
ไข่นกกระทา
ไข่นกกระสา
ไข่นอนรัง
ไข่ในรัง; ฝอยเงิน
ไข่ปลา
ไข่แมงดาฉาบ
ไข่หงส์; ไข่เหี้ย
ไข่หวาน
ค

ครก
ครองแครง (กรอบ, น้ำกะทิ)
ควยลิง
คันหลาว
ค้างคาวเผือก
โค (แห้ง, น้ำกะทิ)
ฆ

ฆานม
ง

งาตัด
แง่งขิง
จ

จรกาซ่อนรูป
จาก
จ่ามงกุฎ
จาวตาลเชื่อม
จี้
จีโจ้
จีบ
จีบไทย; จีบนก
เจาะหู
เจิมมาศ
ฉ

เฉาก๊วย
ช

ช่อบุษราคัม
ช่อผกากรอง
ช่อพวงชมพู
ช่อม่วง
ช่อมรกต
ช่อมะลิซ้อน
ชะมด
ชั้น
ชุนเปี๊ยะ
แชงม้า; แชงมา; ปลากริมไข่เต่า
ซ

ซ่อนลูก
ซาลาเปา
ซ่าหริ่ม; ซาหริ่ม
ด

ดอกจอก
ดอกดิน
ดอกประยงค์
ดอกโสน
ดอกอัญชัน
ดาราทอง; ทองเอกกระจัง
ดาวล้อมเดือน
ต

ต้ม (ขาว, แดง)
ตะโก้
ตะลุ่ม
ตังเม
ตาล
ตาหยาบ
ตูโบ้
เต้าทึง
เต้าส่วน
เต้าฮวย
แตงไทย; แตงลาย
แตงไทยน้ำกะทิ
โตเกียว
ถ

ถ้วย; ถ้วยตะไล
ถ้วยฟู
ถังแตก
ถั่วกรอบแก้ว
ถั่วกวน
ถั่วตัด
ถั่วทอด
ถั่วแปบ; หูช้าง
ถั่วเขียวต้มน้ำตาล
ถั่วดำต้มกะทิ; จรกาลงสรง
ถั่วแดงต้มน้ำตาล
ถาดเกสร; ไป๋
ถุงทอง
ท

ทองคำขาว
ทองชมพูนุท
ทองทัต
ทองนพคุณ
ทองพลุ
ทองพับ
ทองม้วน (แห้ง, สด)
ทองหยอด
ทองหยิบ
ทองอัฐ
ทองเอก
ทับทิมกรอบ
ทุเรียน
ทุเรียนทอด
เทียน; เทียนนมสาว
เทียนแก้ว
เทียนสลัดงา
น

น้อยหน่าน้ำกะทิ
นางเล็ด
น้ำแข็งไส
น้ำดอกไม้; ชักหน้า
น้ำตาลปั้น
นิ่มนวล; บอบแบบ
เนียล
บ

บดิน
บอระเพ็ด; เข็ดหมูน
บัวลอย (แก้วอัญชัน, ไข่เค็ม, ไข่หวาน, เปียกปูนใบเตย)
บ้าบิ่น
บุหงัด; บุงัด
บุหลันดั้นเมฆ
บุษบาลงสรง
เบื้อง; เบื้องไทย
เบื้องญวน
เบื้องแย้มโอษฐ์
ป

ปลากริม
ปลาแนม
ปลาแห้งแตงโม; ปลาแห้งแตงอุลิด
ปั้นสิบ (ทอด, นึ่ง)
ปาด
ปาท่องโก๋
ปังขาไก่
ปังหน้าหมู
ปุยฝ้าย
เปลือกส้มโอเชื่อม
เปาะเปี๊ยะ
เปียกปูน
เปี๊ยะ
ผ

ผักกาด
ผักกาดหวาน
ผิง
ผูกรัก
เผือกกวน
เผือกฉาบ
เผือกทิพย์
ฝ

ฝรั่งกุฎีจีน
ฝอยทอง
ฝักบัว
พ

พระพาย
พวงประทัด; ประทัดลม
พันตอง
โพรงแสม
ไพลินกรอบ
ฟ

ฟักเขียวกวน
ฟักเขียวต้มโรยปลาแห้ง
ฟักทอง
ฟักทองฉาบ
ฟักทองเชื่อม
ม

ม่วงอำพัน
มะกรูดเชื่อม
มะขามแก้ว
มะตะบะ
มะตูมเชื่อม
มะนาวเชื่อม
มะพร้าวแก้ว
มะม่วงกวน; ส้มแผ่น; ส้มลิ้ม
มะยมเชื่อม
มะละกอรังแตนเชื่อม
มัทนาลงสรง
มันฉาบ
มันเชื่อม
มันเดือยถั่ว
มันต้ม
มันทิพย์
มันปิ้ง
มันสำปะหลัง
มัศกอด
ม้าฮ่อ
มุก; ไข่มุก
เม็ดขนุน
เม็ดบัวฉาบ
เมืองเพชร
ย

ยิ้มเสน่ห์; หัวเราะ
ยี่ป้า
ร

รวมมิตร
รังแตน; ข้าวแต๋น
รังนก
รังผึ้ง; พิมพ์
รากบัวเชื่อม
รากบัวต้มน้ำตาล
เรไร; รังไร
โรตีสายไหม
ล

ลอดช่อง
ลอยแก้ว (กระท้อน, เงาะ, มะกรูด, มะปราง, มะยงชิด, ลำไย, ลิ้นจี่, ลูกจาก, ลูกลาน, ลูกตาล, ว่านหางจระเข้, ส้ม, สละ)
ละมุด
ลา
ล่าเตียง
ลำไยอัญมณี
ลิ้นจี่
ลืมกลืน
ลุดตี่
ลูกจันน้ำกะทิ
ลูกชิดเชื่อม
ลูกชุบ
ลูกเดือยน้ำกะทิ
ลูกเดือยเปึยก
ลูกตำลึงเชื่อม
ลูกบัวต้ม
ลูกลานเชื่อม
เล็บมือนาง; ด้วง
ว

วง; วงทอง; เข้ามูนข่วย
วุ้นกรอบ
วุ้นกะทิ
วุ้นไข่
วุ้นมะพร้าว
วุ้นลูกแก้วอัญชันมะพร้าวอ่อน
วุ้นว่านหางจระเข้น้ำกะทิ
วุ้นสังขยา
ศ

ศิลาอ่อน
ส

ส้มฉุน; ส้มลิ้ม
สอดไส้; ใส่ไส้
สะบัดงา
สะบ้า
สังขยา (กวน)
สังขยา (นึ่ง)
สับปะรดเชื่อม
สาเกเชื่อม
สาคูนึ่ง
สาคูเปียก
สาคูไส้หมู
สามเกลอ
สามแซ่
สายบัว
สาลิกาเล่นน้ำ
สาลี่ (นึ่ง, กรอบ)
สำปันนี
สีดาแรมดง
สี่ถ้วย: ไข่กบ, นกปล่อย, มะลิลอย, อ้ายตื้อ
เสน่ห์จันทร์
โสมนัส
ห

หน่อไม้
หน้าแตก
หน้านวล; ทองโปร่ง
หม้อแกง; กุมภมาศ
หม้อตาล
หยกมณี
หรุ่ม
หันตรา; ฝอย
หัวครกหราน้ำผึ้ง
หัวล้าน
หินฝนทอง
เหนียว
เห็ดโคน
อ

อังกู๊
อาเกาะ; อาเก๊าะ
อาโป้ง; อาโป๊ง; อะโป๊ง
อาละหว่า
อาลัว
อินทนิล
อีบั๊ว
โอ้เอ๋ว
ไอติมผัด
ดูเพิ่ม

ขนมไทย
กล้วยบวชชี
กะละแม
ขนมกุยช่าย
แกงบวดมัน
ข้าวแดกงา
ข้าวโป่ง
ข้าวเม่าคลุกมะพร้าวอ่อน
ข้าวเหนียวมะม่วง
ขนมไข่
ขนมครก
ค้างคาวเผือก
ครองแครงน้ำกะทิ
ช่อม่วง
ขนมชะมด
ดาราทอง
ตะโก้
ขนมโตเกียว
ขนมถั่วแปบ
ทองหยอด
ทับทิมกรอบ
น้ำแข็งไส
บุหลันดั้นเมฆ
ขนมเบื้อง
ขนมเปียกปูน
ขนมผักกาด
ขนมฝรั่งกุฎีจีน
ฝอยทอง
ขนมพระพาย
มะตะบะ
มะม่วงกวน
ม้าฮ่อ
โรตีสายไหม
ลอดช่อง
ลูกชุบ
วุ้น
ส้มฉุน
สาคูไส้หมู
ข้าวเหนียวสังขยา
ขนมหัวล้าน
อาลัว
อับบักกีโอ

อาหารอิตาลีจากเนื้อลูกแกะ
| --- | --- |
อับบักกีโออัลลาโรมานา (abbacchio alla romana)
ประเภท: เนื้อสัตว์
มื้อ: เซกอนโด (อาหารอิตาลีจานสอง)
แหล่งกำเนิด: ประเทศอิตาลี
ภูมิภาค: แคว้นลัตซีโย
อุณหภูมิเสิร์ฟ: ร้อน
ส่วนผสมหลัก: เนื้อลูกแกะ
ส่วนผสมที่มักใช้: (ทางเลือก): กระเทียม, น้ำมันมะกอก, แฮม, โรสแมรี, น้ำส้มสายชู, เกลือ, พริกไทยดำ
 ตำราอาหาร: อับบักกีโอ
อับบักกีโอ (อิตาลี: abbacchio; ภาษาอิตาลี: [abˈbakkjo]) เป็นอาหารอิตาลีที่ทำจากเนื้อลูกแกะในแบบฉบับของอาหารโรมัน นิยมรับประทานทั่วภาคกลางของประเทศอิตาลีในฐานะอาหารประจำเทศกาลอีสเตอร์และคริสต์มาส อับบักกีโอเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการคุ้มครองโดยสหภาพยุโรปด้วยเครื่องหมาย PGI
แหล่งข้อมูลอื่น

"Abbacchio Romano IGP". abbacchioromanoigp.it. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-07-14. สืบค้นเมื่อ 2022-11-02.
"Abbacchio romano IGP". cibo360.it.
พระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟแห่งสวีเดน

| พระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟแห่งสวีเดน |
| --- | --- |
ดยุกแห่งโฮลสไตน์-ออยทีน

พระมหากษัตริย์แห่งสวีเดน
ครองราชย์: 29 มีนาคม 1792 –  29 มีนาคม 1809
ราชาภิเษก: 3 เมษายน 1800
ก่อนหน้า: กุสตาฟที่ 3
ถัดไป: คาร์ลที่ 13

พระราชสมภพ: 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 1778(1778-11-01) พระราชวังสต็อกโฮล์ม, สวีเดน
สวรรคต: 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1837(1837-02-07) (58 ปี) St. Gallen, สมาพันธ์สวิต
ฝังพระศพ: 29 พฤษภาคม 1884 โบสถ์ริดดาห์โฮล์ม, สต็อกโฮล์ม, สวีเดนและนอร์เวย์
คู่อภิเษก: เฟรเดอริกาแห่งบาเดิน
พระราชบุตร: เจ้าชายกุสตาฟ เจ้าชายแห่งวาซา เจ้าหญิงโซฟีแห่งสวีเดน เจ้าหญิงเซซิเลียแห่งสวีเดน (1807-1844) เจ้าหญิงอะมาเลียแห่งสวีเดน
ราชวงศ์: โฮลสไตน์-ก็อททอร์ป
พระราชบิดา: พระเจ้ากุสตาฟที่ 3 แห่งสวีเดน
พระราชมารดา: โซเฟีย มักดาลีนา แห่งเดนมาร์ก
ศาสนา: ลูเทอแรน
ลายพระอภิไธย: 
| ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟแห่งสวีเดน |
| --- | --- |
พระราชลัญจกร
การทูล: His Majesty  (ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท)
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: your Majesty (พระพุทธเจ้าข้า/เพคะ)
พระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟ (Gustav IV Adolph) ทรงเป็นกษัตริย์แห่งสวีเดนระหว่าง ค.ศ. 1792 จนกระทั่งพระองค์สละบัลลังก์ในปี ค.ศ. 1809 เป็นพระราชโอรสในพระเจ้ากุสตาฟที่ 3 แห่งสวีเดนกับพระอัครมเหสี พระนางโซเฟีย มักดาลีนา ซึ่งเป็นพระราชธิดาในพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 5 แห่งเดนมาร์ก พระองค์ทรงปกครองสวีเดนระหว่างสงครามนโปเลียน และยังเป็นกษัตริย์ชาวสวีเดนองค์สุดท้ายที่ได้ปกครองฟินแลนด์ เนื่องจากถูกยึดครองโดยซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งรัสเซียในปี 1808-09 ซึ่งเป็นสาเหตุของการเสื่อมพระราชอำนาจ และเกิดรัฐประหารบีบให้พระองค์ลงจากราชบัลลังก์ในวันที่ 29 มีนาคม ค.ศ. 1809 หลังจากนั้น กฎหมายของรัฐบาลใหม่ก็ได้ประกาศใช้ในวันที่ 6 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันชาติของสวีเดนจนถึงปัจจุบัน
หลังจากพระองค์สละราชบัลลังก์ บัลลังก์ก็ตกเป็นของพระเจ้าคาร์ลที่ 13 ซึ่งมีศักดิ์เป็นน้าของพระองค์ อย่างไรก็ตาม หลังพระเจ้าคาร์ลที่ 13 บัลลังก์ก็ตกเป็นของพระเจ้าคาร์ลที่ 14 โยฮัน จากราชวงศ์เบอร์นาดอตต์ อดีตจอมพลแห่งจักรวรรดิฝรั่งเศส
แหล่งข้อมูลอื่น

Bain, Robert Nisbet (1911). "Gustavus IV." . สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911 (11 ed.).
"Gustavus IV. Adolphus" . New International Encyclopedia. 1905.
| ก่อนหน้า |  | พระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟแห่งสวีเดน |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระเจ้ากุสตาฟที่ 3 |  | พระมหากษัตริย์สวีเดน  (29 มีนาคม พ.ศ. 2335 – 29 มีนาคม พ.ศ. 2352) |  | พระเจ้าคาร์ลที่ 13 |
| ด ค กเจ้าชายแห่งสวีเดน |
| --- | --- |
เริ่มนับรุ่นจากพระราชวงศ์ที่สืบเชื้อสายจากพระเจ้ากุสตาฟที่ 1 แห่งสวีเดน
รุ่นที่ 1:  King Eric XIV  King John III  เจ้าชายมักนุส ดยุกแห่งเอิสเตร์เกิตลันด์  เจ้าชายคาร์ล  Prince Sten  พระเจ้าคาร์ลที่ 9 
รุ่นที่ 2:  พระเจ้าซิกมุนด์ที่ 1  Gustav, Prince of Uglich  เจ้าชายเฮนริก  เจ้าชายอาร์โนลด์  เจ้าชายลุดวิก  เจ้าชายกุสตาฟ  เจ้าชายจอห์น ดยุกแห่งเอิสเตร์เกิตลันด์  พระเจ้ากุสตาฟที่ 2 อดอล์ฟ  เจ้าชายคาร์ล ฟิลิป ดยุกแห่งเซอเดร์มันลันด์ 
รุ่นที่ 3:  พระเจ้าววาดือสวัฟที่ 4 แห่งโปแลนด์ แกรนด์ดยุกแห่งลิทัวเนีย#  เจ้าชายคริสโตเฟอร์#  Prince John Casimir#  พระเจ้ายันที่ 2 กาชีมีแยช แห่งโปแลนด์ แกรนด์ดยุกแห่งลิทัวเนีย#  Prince Alexander Charles#  John Albert, Prince-Bishop of Warmia and Kraków#  Prince Charles Ferdinand, Duke of Opole# 
รุ่นที่ 4:  Prince Sigismund Casimir#  Prince John Sigismund#  พระเจ้าคาร์ลที่ 11 
รุ่นที่ 5:  พระเจ้าคาร์ลที่ 12  เจ้าชายกุสตาฟ  Prince Ulrich  Prince Friedrich  เจ้าชายคาร์ล กุสตาฟ  พระเจ้าเฟรเดอริกที่ 1* 
รุ่นที่ 6:  พระเจ้าอดอล์ฟ เฟรเดอริก* 
รุ่นที่ 7:  พระเจ้ากุสตาฟที่ 3  พระเจ้าคาร์ลที่ 13  พระเจ้าเฟรเดอริก อดอล์ฟ ดยุกแห่งเอิสเตร์เกิตลันด์ 
รุ่นที่ 8:  พระเจ้ากุสตาฟที่ 4 อดอล์ฟ  เจ้าชายคาร์ล กุสตาฟ ดยุกแห่งซาล์มลันด์  เจ้าชายคาร์ล อดอล์ฟ ดยุกแห่งแวร์มลันด์  Crown Prince Charles August*  พระเจ้าคาร์ลที่ 14 โยฮัน*,** 
รุ่นที่ 9:  มกุฎราชกุมารกุสตาฟ เจ้าชายแห่งวาซา  เจ้าชายคาร์ล กุสตาฟ แกรนด์ดยุกแห่ฟินแลนด์และดยุกแห่งซาล์มลันด์  พระเจ้าออสการ์ที่ 1** 
รุ่นที่ 10:  เจ้าชายหลุยส์แห่งวาซา  พระเจ้าคาร์ลที่ 15**  เจ้าชายกุสตาฟ ดยุกแห่งอัปป์ลันด์**  สมเด็จพระเจ้าออสการ์ที่ 2**  เจ้าชายออกุส ดยุกแห่งดัลลันด์** 
รุ่นที่ 11:  เจ้าชายคาร์ล ออสการ์ ดยุกแห่งเซอเดร์มันลันด์**  สมเด็จพระเจ้ากุสตาฟที่ 5**  เจ้าชายออสการ์ ดยุกแห่งกอตลันด์**,^  เจ้าชายคาร์ล ดยุกแห่งเวสเตร์เกิตลันด์**  เจ้าชายยูจีน ดยุกแห่งนาร์ก** 
รุ่นที่ 12:  สมเด็จพระเจ้ากุสตาฟที่ 6 อดอล์ฟ**  เจ้าชายวิลเฮล์ม ดยุกแห่งเซอเดร์มันลันด์**  เจ้าชายเอริก ดยุกแห่งเวสเตร์มันลันด์**  เจ้าชายคาร์ล ดยุกแห่งเอิสเตร์เกิตลันด์^ 
รุ่นที่ 13:  เจ้าชายกุสตาฟ อดอล์ฟ ดยุกแห่งเวสเตร์บอตเติน  เจ้าชายซิกวาร์ดแห่งสวีเดน ดยุคแห่งอัปป์ลันด์^  เจ้าชายเบร์ติล ดยุกแห่งฮัลลันด์  เจ้าชายคาร์ล โจฮัน ดยุกแห่งดาลาร์นา^  เจ้าชายเลนนาร์ต ดยุกแห่งซาล์มลันด์^ 
รุ่นที่ 14:  สมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟ 
รุ่นที่ 15:  เจ้าชายคาร์ล ฟิลิป ดยุกแห่งแวร์มลันด์  เจ้าชายดาเนียล ดยุกแห่งเวสเตร์เยิตลันด์* 
รุ่นที่ 16:  เจ้าชายออสการ์ ดยุกแห่งสกอเน  เจ้าชายอเล็กซันเดอร์ ดยุกแห่งเซอเดร์มันลันด์  เจ้าชายกาเบรียล ดยุกแห่งดอลาร์นา  เจ้าชายนีโคลัส ดยุกแห่งโอเงร์มันลันด์  เจ้าชายยูเลียน ดยุกแห่งฮัลลันด์ 
* ไม่ใช่เจ้าชายแห่งสวีเดนตั้งแต่แรกประสูติ  ** ทรงเป็นเจ้าชายแห่งนอร์เวย์ด้วย ^ ภายหลังเสียพระอิสริยยศเจ้าชายเพราะการอภิเษกสมรสต่างฐานันดรศักดิ์ # ทรงเป็นเจ้าชายแห่งโปแลนด์และลิทัวเนียด้วย
เอวาริสต์ กาลัว

| เอวาริสต์ กาลัว |
| --- | --- |
ภาพเหมือนของเอวาริสต์ กาลัวตอนอายุ 15 ปี
เกิด: Évariste Galois 25 ตุลาคม ค.ศ. 1811(1811-10-25) บูร์-ลา-แรน จักรวรรดิฝรั่งเศส
เสียชีวิต: 31 พฤษภาคม ค.ศ. 1832(1832-05-31) (20 ปี) ปารีส ราชอาณาจักรฝรั่งเศส
สาเหตุเสียชีวิต: บาดแผลถูกลูกปืนที่หน้าท้อง
ศิษย์เก่า: École préparatoire (ไม่มีปริญญา)
มีชื่อเสียงจาก: ผลงานด้านทฤษฎีเชิงสมการ, ทฤษฎีกรุป และทฤษฎีกาลัว
อาชีพทางวิทยาศาสตร์
สาขา: คณิตศาสตร์
มีอิทธิพลต่อ: อาดรีแย็ง-มารี เลอฌ็องดร์ โฌแซ็ฟ-หลุยส์ ลากร็องฌ์
 
ลายมือชื่อ

เอวาริสต์ กาลัว (ฝรั่งเศส: Évariste Galois, เสียงอ่านภาษาฝรั่งเศส: [evaʁist ɡalwa] , 25 ตุลาคม ค.ศ. 1811 – 31 พฤษภาคม ค.ศ. 1832) เป็นนักคณิตศาสตร์ชาวฝรั่งเศสในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์-ฟิลิปป์ที่ 1 แห่งฝรั่งเศส ขณะที่เป็นวัยรุ่น กาลัวสามารถหาเงื่อนไขจำเป็นและเงื่อนไขพอเพียงสำหรับการหาคำตอบของพหุนามอันดับใด ๆ ผลงานของกาลัวนับว่าเป็นรากฐานของทฤษฎีกาลัว ซึ่งเป็นหนึ่งในสาขาหลักของวิชาพีชคณิตนามธรรม และเป็นสาขาหนึ่งใน Galois connection นอกจากนี้ กาลัวยังเป็นบุคคลแรกที่ใช้คำว่า กรุป (Group, ฝรั่งเศส: groupe) ในฐานะของศัพท์เฉพาะทาง เพื่อที่จะอธิบายเรื่องกลุ่มในการเรียงสับเปลี่ยน นอกเหนือจากความสนใจในคณิตศาสตร์แล้ว กาลัวยังเป็นผู้ที่นิยมแนวคิดสาธารณรัฐอย่างสุดโต่ง กาลัวถูกยิงเสียชีวิตจากการดวลปืนในขณะที่มีอายุได้เพียง 20 ปี
ประวัติ

กาลัวเกิดที่เมืองบูร์-ลา-แรน (Bourg-la-Reine) ใกล้กับกรุงปารีส ครอบครัวของกาลัวเป็นครอบครัวมีการศึกษาดี และบิดาเคยดำรงตำแหน่งนายกเทศมนตรีของเมือง กาลัวและพี่น้องได้รับการศึกษาที่บ้านโดยมีมารดาเป็นผู้สอนจนถึงอายุ 12 ปี จึงเข้าศึกษาต่อในโรงเรียนประจำในกรุงปารีส เมื่อเข้าเรียนแล้วกาลัวกลับประสบปัญหาต้องซ้ำชั้นเมื่ออายุ 15 ปี ในปีต่อมา กาลัวพบว่าคณิตศาสตร์เป็นสิ่งที่เขาชอบและเริ่มหลงใหลในวิชานี้ และเริ่มใช้เวลาอ่านตำราคณิตศาสตร์และขบคิดปัญหาต่อจนละเลยวิชาอื่น ทำให้ผลการเรียนโดยรวมของกาลัวไม่ดีนัก
ในปี ค.ศ. 1828 กาลัวไม่สามารถสอบเข้าเรียนต่อได้ที่ École Polytechnique อันเป็นสถาบันการศึกษาชั้นนำในเวลานั้น แต่ในปีต่อมา กาลัวสามารถตีพิมพ์ผลงานชิ้นแรกซึ่งเกี่ยวกับเศษส่วนต่อเนื่อง (continued fraction) ในวารสาร Annales de mathématiques
ในปี ค.ศ. 1829 เป็นเวลาที่ฝรั่งเศสมีความไม่สงบทางการเมืองระหว่างฝ่ายนิยมกษัตริย์กับฝ่ายสาธารณรัฐ บิดาของกาลัวซึ่งอยู่ฝ่ายสาธารณรัฐถูกบาทหลวงนิกายเยซูอิต ซึ่งอยู่ฝ่ายตรงกันข้าม ใส่ร้ายจนต้องฆ่าตัวตาย ในปี ค.ศ. 1829 หลังจากบิดาเสียชีวิต กาลัวพยายามสอบเข้า École Polytechnique อีกครั้งแต่ไม่สำเร็จเช่นเคย ทั้งนี้เพราะความหัวแข็งและอารมณ์ร้อนจึงทำให้มีปัญหากับกรรมการสอบ ต่อมากาลัวได้ส่งบทความเกี่ยวกับการแก้สมการพีชคณิตไปยังสถาบันวิทยาศาสตร์ (Académie des Sciences) แต่ก็ไม่ได้รับการตีพิมพ์ เพราะผู้อ่านบทความคือ โคชี อ้างว่าทำบทความหาย จากเหตุการณ์ต่าง ๆ ข้างต้น ทำให้กาลัวรู้สึกว่าถูกกลั่นแกล้งแต่ไม่ได้รับความเป็นธรรม
หลังจากผิดหวังจากการสมัครเรียนที่ École Polytechnique กาลัวจึงได้สมัครเข้าเรียนต่อที่ École Normale Supérieure ซึ่งมีชื่อเสียงน้อยกว่า École Polytechnique ต่อมาในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1830 ได้เกิดปฏิวัติในฝรั่งเศสอีกครั้ง ผู้อำนวยการของ École Normale Supérieure ได้สั่งขังนักศึกษาไว้ในสถาบันเพื่อไม่ให้นักศึกษาไปร่วมการปฏิวัติ เหตุการณ์ครั้งนี้ทำให้กาลัวไม่พอใจเป็นอันมาก กาลัวจึงเขียนบทความวิพากษ์วิจารณ์สถาบัน ส่งผลให้เขาถูกไล่ออกจากสถาบัน
การที่กาลัวอยู่ฝ่ายสาธารณรัฐ ทำให้เขาถูกจับตาจากทางการและถูกจับกุมในปี ค.ศ. 1831 ด้วยข้อหามุ่งร้ายต่อพระเจ้าหลุยส์-ฟิลิปส์ และในอีกหนึ่งเดือนต่อมา เขาได้รับการปล่อยตัวแต่ก็ถูกจับอีกครั้งด้วยข้อหาแต่งเครื่องแบบต้องห้าม กาลัวเสียชีวิตจากการดวลปืน ซึ่งก็ได้มีทฤษฎีที่กล่าวถึงสาเหตุการดวลปืนครั้งนั้นเป็นสองแนวทาง แนวทางแรกคือ ในระหว่างถูกคุมขังครั้งที่สองนั้นเอง กาลัวได้ตกหลุมรักกับผู้หญิงคนหนึ่งแต่ถูกบอกเลิก กาลัวได้ก่อเหตุทะเลาะวิวาทจนถูกชายผู้หนึ่งท้าดวล ส่วนแนวทางที่สองคือ เนื่องจากกาลัวเป็นผู้ที่มีแนวคิดเอนเอียงไปทางฝ่ายสาธารณรัฐ ทำให้มีความเป็นไปได้ว่าการดวลปืนกันครั้งนั้นอาจจะเป็นการจัดฉากโดยฝ่ายรัฐบาล
ในคืนสุดท้ายก่อนที่กาลัวจะเสียชีวิต เขาได้บันทึกองค์ความรู้ทางคณิตศาสตร์ทั้งหมดที่เขาคิดขึ้นตลอดทั้งคืน ในเช้าของวันที่ 30 พฤษภาคม ค.ศ. 1832 กาลัวถูกยิงที่ท้องได้รับบาดเจ็บสาหัสจนมีชาวบ้านมาพบและนำส่งโรงพยาบาล กาลัวเสียชีวิตในวันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ. 1832  ในงานศพของกาลัว กลายเป็นงานชุมนุมของฝ่ายสาธารณรัฐ มีผู้ร่วมงานนับพันคนและเกิดการจลาจลติดต่อกันหลายวัน
ภายหลังจากเสียชีวิต น้องชายและเพื่อนสนิทของกาลัว ได้คัดลอกบทความของเขา และส่งให้นักคณิตศาสตร์ชั้นนำหลายคน อาทิ เช่น ปีเตอร์ กุสตาฟ ยาโคบี และ คาร์ล ฟรีดริช เกาส์ ในภายหลังมีนักคณิตศาสตร์ชื่อ ลียูวิล ได้นำผลงานของเขาไปตีพิมพ์ในในปี ค.ศ. 1846 ผลงานเหล่านี้ต่อมาได้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ ทฤษฎีกาลัว (Galois theory)
ผลงาน

แม้กาลัวจะมีผลงานทางคณิตศาสตร์รวมทั้งหมดมีความหนาเพียง 60 หน้ากระดาษโดยประมาณ แต่ล้วนแล้วแต่เป็นแนวคิดสำคัญในวงการคณิตศาสตร์ ผลงานของกาลัว มักถูกนำไปเปรียบเทียบกับ นีลส์ เฮนริก อาเบล ผู้ซึ่งเป็นนักคณิตศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่ชาวนอร์เวย์แต่เสียชีวิตตั้งแต่อายุยังน้อยเช่นกัน โดยที่งานของทั้งสองคนนี้มีส่วนที่ทับซ้อนกันเป็นอย่างมาก กาลัวได้เคยแสดงความประสงค์ว่าอยากจะให้ปีเตอร์ กุสตาฟ ยาโคบี และ คาร์ล ฟรีดริช เกาส์  อ่านงานของเขา ดังนี้
Tu prieras publiquement Jacobi ou Gauss de donner leur avis, non sur la vérité, mais sur l'importance des théorèmes.
(ฉัน (กาลัว) อยากให้) ยาโคบี หรือ เกาส์ออกความเห็นด้วย ไม่ใช่ในเชิงที่ว่าทฤษฎีบทถูกต้องหรือไม่ แต่ในเชิงที่ว่าทฤษฎีบทเหล่านี้มีความสำคัญมากน้อยเพียงไร
Après cela, il y aura, j'espère, des gens qui trouveront leur profit à déchiffrer tout ce gâchis.
ในภายหน้า ฉันได้แต่หวังว่าจะมีใครซักคนได้พบความสำคัญ และถอดรหัสความยุ่งยากทั้งหมดนี้ได้
ผลงาน > ทฤษฎีกาลัว

ทฤษฎีกาลัว (Galois theory) จัดว่าเป็นผลงานที่สำคัญที่สุดของกาลัว และเป็นรากฐานของพีชคณิตนามธรรม ทฤษฎีนี้กล่าวว่ารากคำตอบของพหุนามมีความสัมพันธ์กับโครงสร้างของกรุปการเรียงสับเปลี่ยน (group of permutation) หรือที่เรียกว่า กรุปกาลัว (Galois group) กาลัวพบว่าสมการสามารถแก้เพื่อหารากที่อันดับใด ๆ ได้ ถ้าหากสามารถพบอนุกรมของกลุ่มย่อยในกลุ่มของกาลัว การพิสูจน์ทฤษฎีนี้สามารถได้หลายแนวทางมาก แต่ผลงานต้นฉบับของกาลัวใช้ความรู้ทางด้านทฤษฎีสมการ (Theory of equations) ในการพิสูจน์
ข้อมูล

Artin, Emil (1998), Galois Theory, Dover Publications, Inc., ISBN 978-0-486-62342-9 – Reprinting of second revised edition of 1944, The University of Notre Dame Press.
Astruc, Alexandre (1994), Évariste Galois, Grandes Biographies (ภาษาฝรั่งเศส), Flammarion, ISBN 978-2-08-066675-8
Bell, E.T. (1937), "Galois", Men of Mathematics, vol. 2. Still in print.
Désérable, François-Henri (2015), Évariste (ภาษาฝรั่งเศส), Gallimard, ISBN 9782070147045
Edwards, Harold M. (May 1984), Galois Theory, Graduate Texts in Mathematics 101, Springer-Verlag, ISBN 978-0-387-90980-6 – This textbook explains Galois Theory with historical development and includes an English translation of Galois's memoir.
Ehrhardt, Caroline (2011), Évariste Galois, la fabrication d'une icône mathématique, En temps et lieux (ภาษาฝรั่งเศส), Editions de l'Ecole Pratiques de Hautes Etudes en Sciences Sociales, ISBN 978-2-7132-2317-4
Infeld, Leopold (1948), Whom the Gods Love: The Story of Evariste Galois, Classics in Mathematics Education Series, Reston, Va: National Council of Teachers of Mathematics, ISBN 978-0-87353-125-2 – Classic fictionalized biography by physicist Infeld.
Livio, Mario (2006), "The Equation That Couldn't Be Solved: How Mathematical Genius Discovered the Language of Symmetry", Physics Today, Souvenir Press, 59 (7): 50, Bibcode:2006PhT....59g..50L, doi:10.1063/1.2337831, ISBN 978-0-285-63743-6
Toti Rigatelli, Laura (1996), Évariste Galois, Birkhauser, ISBN 978-3-7643-5410-7 – This biography challenges the common myth concerning Galois's duel and death.
Stewart, Ian (1973), Galois Theory, Chapman and Hall, ISBN 978-0-412-10800-6 – This comprehensive text on Galois Theory includes a brief biography of Galois himself.
Tignol, Jean-Pierre (2001), Galois' theory of algebraic equations, Singapore: World Scientific, ISBN 978-981-02-4541-2 – Historical development of Galois theory.
แหล่งข้อมูลอื่น

ผลงานของ Évariste Galois ที่โครงการกูเทินแบร์ค
ผลงานเกี่ยวกับ/โดย เอวาริสต์ กาลัว ที่อินเทอร์เน็ตอาร์ไคฟ์
O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "เอวาริสต์ กาลัว", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.
The Galois Archive (biography, letters and texts in various languages)
Two Galois articles, online and analyzed on BibNum : "Mémoire sur les conditions de résolubilité des équations par radicaux" (1830) (link เก็บถาวร 2019-05-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน)[for English analysis, click 'A télécharger']; "Démonstration d'un théorème sur les fractions continues périodiques" (1829) (link เก็บถาวร 2019-06-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน) [for English analysis, click 'A télécharger']
Rothman, Tony (1982). "Genius and Biographers: The Fictionalization of Evariste Galois" (PDF). The American Mathematical Monthly. 89 (2): 84–106. doi:10.2307/2320923. JSTOR 2320923.
La vie d'Évariste Galois by Paul Dupuy The first and still one of the most extensive biographies, referred to by every other serious biographer of Galois
เก็บถาวร 2018-01-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Œuvres Mathématiques published in 1846 in the Journal de Liouville, converted to Djvu format by Prof. Antoine Chambert-Loir at the University of Rennes.
Alexandre Dumas, Mes Mémoires, the relevant chapter of Alexandre Dumas' memoires where he mentions Galois and the banquet.
เอวาริสต์ กาลัว at the Mathematics Genealogy Project
Theatrical trailer of University College Utrecht's "Évariste – En Garde"
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  นอร์เวย์  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  กาตาลุญญา  เยอรมนี  อิตาลี  อิสราเอล  สหรัฐ  สวีเดน  ลัตเวีย  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย  ออสเตรเลีย  กรีซ  โครเอเชีย  เนเธอร์แลนด์  โปแลนด์  นครรัฐวาติกัน 
วิชาการ:  CiNii  MathSciNet  Mathematics Genealogy Project  zbMATH 
ประชาชน:  Deutsche Biographie  Trove 
อื่น ๆ:  IdRef 
จดหมายหน้าสุดท้ายที่กาลัวเขียนถึงเพื่อนชื่อ Auguste Chevalier ในคืนก่อนที่เขาจะออกไปดวลปืน
อนุสรณ์รำลึกถึงของกาลัวที่สุสานในเมืองบูร์-ลา-แรน โดยที่ร่างของกาลัวถูกฝั่งในหลุมฝั่งศพรวม และตำแหน่งที่ฝั่งยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด