stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
โรคไวรัสอีโบลา
สาเหตุ > วิทยาไวรัส > วงจรชีวิต

วงจรชีวิตของ ebolavirus เริ่มด้วยการยึดกับตัวรับผิวเซลล์ที่จำเพาะของวิริออน ตามด้วยการเชื่อมเปลือกหุ้มวิริออน (virion envelope) กับเยื่อหุ้มเซลล์และการปล่อยนิวคลิโอแคปซิด (nucleocapsid) ของไวรัสสู่น้ำในเซลล์ (cytosol) ดำเนินร่วม เอ็นไซม์อาร์เอ็นเอพอลิเมอเรส (RNA polymerase) ของไวรัส ซึ่งเข้ารหัสโดยยีนแอล (L gene) เปิดนิวคลิโอแคปซิดบางส่วนแล้วถอดรหัสยีนเป็นเอ็มอาร์เอ็นเอสายบวก ซึ่งถูกแปลรหัสต่อไปเป็นโปรตีนโครงสร้างและโปรตีนไม่ใช่โครงสร้าง อาร์เอ็นเอพอลิเมอเรส (แอล) ของ ebolavirus ยึดกับโปรโมเตอร์ (promoter) เดี่ยวซึ่งอยู่ที่ปลาย 3' ของจีโนม การถอดรหัสจะยุติหลังจากยีนหนึ่งหรือดำเนินต่อไปยังยีนต่อไปตามลำดับอย่างใดอย่างหนึ่ง หมายความว่า ยีนที่อยู่ใกล้ปลาย 3' ของจีโนมจะถูกถอดรหัสออกมาปริมาณมากที่สุด ขณะที่ยีนที่อยู่ใกล้ปลาย 5' จะถูกถอดรหัสน้อยที่สุด ฉะนั้น ลำดับยีนจึงเป็นการกำกับการถอดรหัสที่เรียบง่ายแต่ทรงประสิทธิภาพ โปรตีนที่ผลิตมากที่สุด คือ นิวคลิโอโปรตีน (nucleoprotein) ซึ่งความเข้มข้นของนิวคลิโอโปรตีนในเซลล์ตัดสินว่าเมื่อใดยีนแอลเปลี่ยนจากการถอดรหัสยีนเป็นการถ่ายแบบจีโนม การถ่ายแบบทำให้มีแอนติจีโนม (antigenome) สายบวกเต็มความยาวซึ่งจะถูกถอดรหัสเป็นสำเนาจีโนมลูกหลานไวรัสสายลบต่อไป โปรตีนโครงสร้างที่สังเคราะห์ใหม่และการประกอบตัวเองของจีโนมและสะสมอยู่ใกล้ด้านในของเยื่อหุ้มเซลล์ วิริออนแตกหน่อ (bud) ออกจากเซลล์ โดยได้เปลือกหุ้มมาจากเยื่อหุ้มเซลล์ที่แตกหน่อออกมา แล้วอนุภาคลูกลานเต็มวัยจะติดเชื้อเซลล์อื่นเพื่อเริ่มวงจรซ้ำ
พยาธิสรีรวิทยา

เซลล์เนื้อเยื่อบุโพรง, เซลล์กลืนกิน (phagocyte) ซึ่งมีนิวเคลียสเดียว, และเซลล์ตับเป็นเป้าหมายหลักของการติดเชื้อ หลังติดเชื้อ จะมีการสร้างไกลโคโปรตีนที่หลั่งออกมา (secreted glycoprotein, sGP) ชื่อ อีโบลาไวรัสไกลโคโปรตีน (Ebola virus glycoprotein, GP) การถ่ายแบบของอีโบลารบกวนการสังเคราะห์โปรตีนของเซลล์ที่ติดเชื้อและการป้องกันทางภูมิคุ้มกันของตัวถูกเบียน GP ก่อเป็นกลุ่มรวมไตรเมอร์ (trimeric complex) ซึ่งยึดไวรัสกับเซลล์เนื้อเยื่อบุโพรงตามผิวด้านล่างของหลอดเลือด sGP ก่อโปรตีนไดเมอร์ (dimer) ซึ่งแทรกแซงการส่งสัญญาณของนิวโตรฟิล (neutrophil) ซึ่งเป็นเม็ดเลือดขาวประเภทหนึ่ง ซึ่งทำให้ไวรัสหลบหลีกระบบภูมิคุ้มกันโดยการยับยั้งการปลุกฤทธิ์นิวโตรฟิลขั้นแรก ๆ เม็ดเลือดขาวเหล่านี้ยังเป็นพาหะที่ขนส่งไวรัสทั่วทั้งร่างกายไปยังสถานที่อย่างปุ่มน้ำเหลือง ตับ ปอดและม้าม
การมีอนุภาคไวรัสและความเสียหายของเซลล์ที่เกิดจากการแตกหน่อทำให้เกิดการปล่อยไซโทไคน์ (กล่าวโดยเจาะจง คือ TNF-α, IL-6, IL-8 ฯลฯ) ซึ่งส่งสัญญาณโมเลกุลของไข้และการอักเสบ ฤทธิ์ไซโทไคน์จากการติดเชื้อในเซลล์เนื้อเยื่อบุโพรง ทำให้ความแข็งแรงของหลอดเลือด (vascular integrity) เสียไป การเสียความแข็งแรงของหลอดเลือดนี้ยังส่งเสริมด้วยการสังเคราะห์ GP ซึ่งลดอินทีกริน (integrin) จำเพาะซึ่งมีหน้าที่ในการยึดติดของเซลล์กับโครงสร้างในเซลล์ และความเสียหายต่อตับ ซึ่งนำไปสู่ลิ่มเลือดผิดปกติ
การวินิจฉัย

ประวัติผู้ป่วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งประวัติการท่องเที่ยวและทำงานร่วมกับการสัมผัสสัตว์ป่าสำคัญต่อการสงสัยวินิจฉัยโรคไวรัสอีโบลา ยืนยันการวินิจฉัยโดยการแยกไวรัส ตรวจหาอาร์เอ็นเอหรือโปรตีนไวรัส หรือตรวจหาสารภูมิต้านทานต่อไวรัสในเลือดของบุคคล การแยกไวรัสโดยการเพาะเลี้ยงเซลล์ การตรวจหาอาร์เอ็นเอไวรัสโดยปฏิกิริยาลูกโซ่พอลิเมอเรส (PCR) และการตรวจหาโปรตีนโดยวิธีอีไลซา (ELISA) มีประสิทธิภาพเร็วและในผู้ที่เสียชีวิตจากโรค การตรวจหาสารภูมิต้านทานต่อไวรัสมีประสิทธิภาพช้าในโรคและในผู้ที่ฟื้นตัว
ระหว่างการระบาด การแยกไวรัสมักเป็นไปไม่ได้ วิธีการวินิจฉัยที่ใช้มากที่สุดจึงเป็นเรียลไทม์ PCR และการตรวจโปรตีนด้วย ELISA ซึ่งสามารถทำได้ในโรงพยาบาลสนามหรือโรงพยาบาลเคลื่อนที่ พบและระบุวิริออนฟิโลไวรัสได้ในการเพาะเลี้ยงเซลล์โดยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนเนื่องจากรูปทรงเส้นด้ายอันเป็นเอกลักษณ์ของพวกมัน แต่กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนไม่อาจบอกความแตกต่างระหว่างฟิโลไวรัสชนิดต่าง ๆ ได้แม้ความยาวแตกต่างกันบ้าง
การวินิจฉัย > การจำแนก

สกุล Ebolavirus และ Marburgvirus เดิมจัดเป็นสปีชีส์หนึ่งของสกุล Filovirus ซึ่งเลิกใช้แล้ว ในเดือนมีนาคม 2541 คณะอนุกรรมการไวรัสสัตว์มีกระดูกสันหลัง (Vertebrate Virus Subcommittee) เสนอในคณะกรรมการระหว่างประเทศว่าด้วยอนุกรมวิธานไวรัส (International Committee on Taxonomy of Viruses, ICTV) ให้เปลี่ยนสกุล Filovirus เป็นวงศ์ Filoviridae ซึ่งมีสองสกุล ได้แก่ Ebola-like viruses (ไวรัสคล้ายอีโบลา) และ Marburg-like viruses (ไวรัสคล้ายมาร์เบิร์ก) มีการรับข้อเสนอนี้ในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ในเดือนเมษายน 2544 และในกรุงปารีสในเดือนกรกฎาคม 2545 ในปี 2543 มีการเสนออีกข้อหนึ่งในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ให้เปลี่ยน "ไวรัสคล้าย" (-like viruses) เป็น "ไวรัส" (-virus) จึงกลายเป็น Ebolavirus และ Marburgvirus ดังในปัจจุบัน
มีอัตราการเปลี่ยนแปลงพันธุกรรมช้ากว่าไวรัสไข้หวัดใหญ่เอในมนุษย์ 100 เท่า แต่มีขนาดเท่ากับตับอักเสบบี การประมาณค่านอกช่วงย้อนหลังไปโดยใช้อัตราเหล่านี้ชี้ว่า Ebolavirus และ Marburgvirus แยกออกจากกันเมื่อหลายพันปีก่อน ทว่า ซากดึกดำบรรพ์จีโนมของ filovirus ที่พบในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชี้ว่า วงศ์ Filoviridae มีอายุอย่างน้อยหลายสิบล้านปี พบไวรัสที่กลายเป็นซากดึกดำบรรพ์ซึ่งสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ ebolavirus ในจีโนมของแฮมสเตอร์จีน
การวินิจฉัย > การวินิจฉัยแยกโรค

อาการของโรคไวรัสอีโบลาคล้ายกับอาการของโรคไวรัสมาร์เบิร์ก สับสนได้ง่ายกับโรคอื่นจำนวนมากที่พบบ่อยในแอฟริกาแถบเส้นศูนย์สูตร เช่น ไข้เลือดออกจากไวรัสอื่น มาลาเรียชนิดฟัลซิปารัม ไข้ไทฟอยด์ โรคติดเชื้อชิเกลลา  โรคจากริกเก็ตเซีย เช่น ไข้รากสาดใหญ่ อหิวาตกโรค ภาวะเลือดเป็นพิษเหตุติดเชื้อแกรมลบ โรคไลม์ เช่น โรคไข้กลับ หรือลำไส้อักเสบ EHEC โรคติดเชื้ออื่นที่ควรรวมอยู่ในการวินิจฉัยแยกโรคด้วย รวมถึง โรคฉี่หนู ไข้รากสาดใหญ่จากป่าละเมาะ กาฬโรค ไข้คิว โรคติดเชื้อราแคนดิดา โรคติดเชื้อราฮีสโตพลาสมา โรคติดเชื้อทริปาโนโซมา โรคติดเชื้อลิชมาเนียอวัยวะ โรคฝีดาษเลือดออก โรคหัด และโรคตับอักเสบจากไวรัสเร็วร้าย โรคไม่ติดเชื้อที่อาจสับสนกับโรคไวรัสอีโบลา ได้แก่ มะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันชนิดโปรไมอิโลไซติก กลุ่มอาการเม็ดเลือดแดงแตก-ยูรีเมีย การได้พิษงู การพร่องปัจจัยเลือดจับลิ่มและ/หรือความผิดปกติของเกล็ดเลือด มีลิ่มเลือดในหลอดเลือดขนาดเล็ก หลอดเลือดฝอยพองและมีเลือดออกที่เป็นกรรมพันธุ์ โรคคาวาซากิ และกระทั่งภาวะพิษวาร์ฟาริน
การป้องกัน > การเปลี่ยนพฤติกรรม

ไวรัสอีโบลาติดต่อ โดยส่วนใหญ่การป้องกันเกี่ยวกับการเปลี่ยนพฤติกรรม อุปกรณ์ป้องกันบุคคลทั่วกายที่เหมาะสมและการฆ่าเชื้อ เทคนิคเพื่อเลี่ยงการติดเชื้อเกี่ยวกับการไม่สัมผัสกับเลือดหรือสารคัดหลั่งที่ติดเชื้อ รวมทั้งเลือดและสารคัดหลั่งจากศพ ซึ่งจำต้องสงสัยและวินิจฉัยโรคโดยเร็วและใช้ความระมัดระวังมาตรฐานสำหรับผู้ป่วยทุกคนในสถานสาธารณสุข มาตรการที่แนะนำเมื่อดูแลผู้ติดเชื้อรวมการแยกผู้ป่วย การทำไร้เชื้อซึ่งอุปกรณ์ และการสวมเสื้อผ้าป้องกัน ได้แก่ หน้ากาก ถุงมือ กาวน์และแว่นตา การล้างมือสำคัญแต่อาจลำบากในพื้นที่ซึ่งไม่มีแม้น้ำสำหรับดื่ม
สามารถกำจัดไวรัสอีโบลาได้ด้วยความร้อน (ให้ความร้อน 60 °C เป็นเวลา 30 ถึง 60 นาที หรือต้มเป็นเวลา 5 นาที) ผลิตภัณฑ์ที่มีแอลกอฮอล์ โซเดียมไฮโปคลอไรต์ (สารฟอกจาง) หรือแคลเซียมไฮโปคลอไรต์ (ผงฟอกจาง) ที่ความเข้มข้นที่เหมาะสม
โรคระบาดขนาดใหญ่ส่วนมากเกิดในพื้นที่ยากจนทุรกันดารซึ่งไม่มีโรงพยาบาลสมัยใหม่หรือเจ้าหน้าที่แพทย์ที่มีการศึกษาดี เนื่องจากขาดอุปกรณ์และการปฏิบัติสุขลักษณะที่เหมาะสม พิธีกรรมฝังตามประเพณี โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเพณีที่ต้องฉีดดองศพ ควรถูกห้ามปรามหรือเปลี่ยนแปลง ลูกเรือสายการบินที่บินไปยังบริเวณระบาด ได้รับการสอนให้ระบุอีโบลาและแยกผู้ที่มีอาการ
การป้องกัน > การกักโรค

การกักโรค หรือการแยกโดยบังคับ ปกติมีผลลดการแพร่โรคได้ รัฐบาลมักกักโรคซึ่งพื้นที่ที่เกิดโรคหรือปัจเจกบุคคลที่อาจติดเชื้อ ในสหรัฐอเมริกา กฎหมายอนุญาตให้กักโรคผู้ติดเชื้ออีโบลา การขาดถนนและการขนส่งอาจช่วยชะลอโรคในทวีปแอฟริกา ระหว่างการระบาดในปี 2557 ประเทศไลบีเรียปิดโรงเรียน
การป้องกัน > วัคซีน

ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนสำหรับมนุษย์ วัคซีนขั้นทดลองที่มีหวังที่สุด คือ วัคซีนดีเอ็นเอ หรือวัคซีนที่มาจาก แอดิโนไวรัส (adenovirus), ไวรัสปากอักเสบตุ่มพองอินเดียนา (vesicular stomatitis Indiana virus, VSIV) หรืออนุภาคคล้าย filovirus เนื่องจากวัคซีนขั้นทดลองเหล่านี้สามารถป้องกันไพรเมตที่มิใช่มนุษย์จากโรคที่ ebolavirus ชักนำได้ วัคซีนดีเอ็นเอ วัคซีนยึดแอดิโนไวรัส และวัคซีนยึด VSIV เข้าสู่การทดลองทางคลินิกแล้ว
วัคซีนช่วยปกป้องไพรเมตที่มิใช่มนุษย์ การก่อภูมิคุ้มกันใช้เวลาหกเดือน ซึ่งขัดขวางการใช้วัคซีนเพื่อรับมือการระบาด ในปี 2546 ในการแสวงการเริ่มต้นประสิทธิภาพที่เร็วขึ้น มีการทดสอบวัคซีนตัวหนึ่งโดยใช้ตัวนำโรคแอดิโนไวรัสที่มีโปรตีนเดือยอีโบลา (Ebola spike protein) กับลิงแสม ยี่สิบแปดวันให้หลัง พวกมันถูกทดสอบด้วยไวรัสและยังคงต้านทานอยู่ วัคซีนที่อาศัยไวรัสปากอักเสบตุ่มพองผสมอ่อนฤทธิ์ (attenuated recombinant) ที่มีไกลโคโปรตีนของอีโบลาหรือมาร์เบิร์กในปี 2548 ป้องกันไพรเมตที่มิใช่มนุษย์ และเปิดการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ การศึกษาในเดือนตุลาคมเสร็จสิ้นการทดลองในมนุษย์ครั้งแรก การให้วัคซีนสามรอบในสามเดือนชักนำให้เกิดการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันอย่างปลอดภัย มีการติดตามผู้รับการทดลองเป็นเวลาหนึ่งปี และในปี 2549 การศึษาโดยทดสอบวัคซีนเข็มเดียวออกฤทธิ์เร็วเริ่มต้น การศึกษาใหม่นี้แล้วเสร็จในปี 2551 การทดสอบวัคซีนกับสายพันธุ์อีโบลาที่คล้ายกับสายพันธุ์ที่ติดเชื้อในมนุษย์เป็นก้าวถัดไป ในวันที่ 6 ธันวาคม 2554 มีรายงานการพัฒนาวัคซีนอีโบลาสำหรับหนูสำเร็จ วัคซีนชนิดนี้สามารถทำให้แห้งแบบเยือกแข็ง (freeze-dry) ได้ ไม่เหมือนกับวัคซีนชนิดก่อน ๆ ฉะนั้นจึงเก็บได้นานคอยการระบาด มีการใช้วัคซีนทดลองที่นักวิจัยที่ห้องปฏิบัติการแห่งชาติของแคนาดาผลิตในวินนีเพ็กในปี 2552 เพื่อชิงรักษานักวิทยาศาสตร์ชาวเยอรมันผู้หนึ่งที่อาจติดเชื้อระหว่างอุบัติเหตุห้องปฏิบัติการ ทว่า การติดเชื้อไวรัสอีโบลาแท้จริงอาจไม่สามารถแสดงได้โดยปราศจากข้อสงสัย ในการทดลอง สามารถใช้ไวรัสปากอักเสบตุ่มพองอินเดียนาผสมที่แสดงออกซึ่งไกลโคโปรตีนของไวรัสอีโบลาหรือไวรัสซูดานสำเร็จในแบบจำลองไพรเมตที่มิใช่มนุษย์เป็นมาตรการป้องกันโรคหลังสัมผัสเชื้อ ปัจจุบัน การแนะนำของศูนย์ควบคุมโรคกำลังอยู่ระหว่างการทบทวน
การป้องกัน > ห้องปฏิบัติการ

ไวรัสอีโบลาเป็นจุลชีพก่อโรคกลุ่มเสี่ยง 4 ขององค์การอนามัยโลก ซึ่งต้องการการกักกันเทียบเท่าความปลอดภัยทางชีวภาพระดับ 4 (biosafety level 4-equivalent containment) นักวิจัยห้องปฏิบัติการต้องได้รับการฝึกอย่างเหมาะสมในการปฏิบัติความปลอดภัยทางชีวภาพระดับ 4 และสวมอุปกรณ์ป้องกันบุคคลอย่างเหมาะสม
การรักษา

ไม่มีการรักษาที่จำเพาะต่อ ebolavirus สภาพการรักษาประคับประคองเป็นหลัก และรวมลดการดำเนินการที่รุกล้ำให้น้อยที่สุด รักษาสมดุลของเหลวและอิเล็กโทรไลต์เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ การให้สารกันเลือดเป็นลิ่มในการติดเชื้อโดยเร็วเพื่อป้องกันหรือควบคุมภาวะเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดแบบแพร่กระจาย การให้สารเร่งเลือดจับลิ่ม (procoagulant) ในการติดเชื้อระยะหลังเพื่อควบคุมเลือดไหล การรักษาระดับออกซิเจน การจัดการความปวด และการใช้ยารักษาโรคเพื่อรักษาการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราทุติยภูมิ การรักษาแต่เนิ่นอาจเพิ่มโอกาสรอดชีวิต กำลังมีการศึกษาการรักษาเชิงทดลองจำนวนหนึ่ง
การพยากรณ์โรค

โรคนี้มีอัตราตายสูง มักระหว่าง 50% ถึง 90% เมื่อเดือนเมษายน 2557 สารสนเทศจากองค์การอนามัยโลกตลอดการอุบัติทั้งสิ้นจนปัจจุบันให้อัตราตายรวมที่ 60%-65% มีข้อบ่งชี้โดยอาศัยอัตราตายระหว่างประเทศที่การรักษาอาการโดยเร็วและมีประสิทธิภาพ (คือ การอภิบาลประคับประคองเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ) อาจลดอัตราตายอย่างมีนัยสำคัญ หากผู้ติดเชื้อรอดชีวิต การฟื้นตัวอาจเร็วและสมบูรณ์ได้ ผู้ป่วยระยะยาวมักมีการเกิดปัญหาระยะยาวแทรกซ้อน เช่น อัณฑะอักเสบ ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ ผิวหนังลอกหรือผมร่วง ยังมีการอธิบายอาการของตา เช่น ไวต่อแสง น้ำตาไหลมาก ม่านตาอักเสบ ม่านตาและซิลิอารีบอดีอักเสบ คอรอยด์อักเสบและตาบอดด้วย ไวรัสอีโบลาและไวรัสซูดานยังอาจคงอยู่ในน้ำอสุจิของผู้รอดชีวิตบางคนได้นานเจ็ดสัปดาห์ ซึ่งอาจนำไปสู่การติดเชื้อและโรคผ่านการร่วมเพศ
อ่านเพิ่ม

Wilson F (2014). CDC Guidance on Ebola Virus (EVD). International Publications Media Group. ISBN 978-1632670113.
Ebola Virus: New Insights for the Healthcare Professional: 2011 Edition: ScholarlyPaper. Scholarly Editions. 2012. ISBN 978-1464914935.
Klenk HD (January 1999). Marburg and Ebola Viruses. Current Topics in Microbiology and Immunology 235. Berlin: Springer-Verlag Telos. ISBN 978-3540647294.
Klenk HD, Feldmann H (2004). Ebola and Marburg viruses: molecular and cellular biology (Limited preview). Wymondham, Norfolk: Horizon Bioscience. ISBN 978-0954523237.
Kuhn JH (2008). Filoviruses: A Compendium of 40 Years of Epidemiological, Clinical, and Laboratory Studies. Archives of Virology Supplement (Limited preview). Vol. 20. Vienna: SpringerWienNewYork. ISBN 978-3211206706.
Pattyn SR (1978). Ebola Virus Haemorrhagic Fever (1st ed.). Amsterdam: Elsevier/North-Holland Biomedical Press. ISBN 978-0444800602. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (Full free text)เมื่อ 11 December 2010.
Ryabchikova EI, Price BB (2004). Ebola and Marburg Viruses: A View of Infection Using Electron Microscopy. Columbus, Ohio: Battelle Press. ISBN 978-1574771312.
แหล่งข้อมูลอื่น

WHO fact sheet on Ebola
Ebola (Ebola Virus Disease) – Centers for Disease Control and Prevention, Viral Special Pathogens Branch.
Videos: Ebola outbreak response – World Health Organization.
"Ebola Preparedness and Response". U.S. Food and Drug Administration (FDA). 13 January 2021.
Ebola: What You Need to Know – Scientific American articles related to Ebola; note these are general reading articles, they are not scientific peer-reviewed research articles.
| --- | --- |
การจำแนกโรค: DICD-10: A98.4 ICD-9-CM: 078.89 MeSH: D019142 DiseasesDB: 18043
ทรัพยากรภายนอก: MedlinePlus: 001339 eMedicine: med/626
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย 
อาการของอีโบลา
วงจรชีวิตของ Ebolavirus
วิริออนของไวรัสอีโบลาถ่ายด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน
แผนภาพพยาธิกำเนิด
ต้นไม้วิวัฒนาการเปรียบเทียบ Ebolavirus และ Marburgvirus
หอผู้ป่วยแยกในโรงพยาบาลที่เมืองกูลู ประเทศยูกันดา คราวการระบาดเมื่อเดือนตุลาคม 2543
แม่น้ำคัมชัตคา

| แม่น้ำคัมชัตคา |
| --- | --- |
พื้นที่ลำน้ำโค้งตวัดของแม่น้ำ
ตำแหน่งของปากแม่น้ำ
ที่ตั้ง
ประเทศ: รัสเซีย
ลักษณะทางกายภาพ
ปากน้ำ: มหาสมุทรแปซิฟิก
 • ตำแหน่ง: อุสต์-คัมชัตสค์
 • พิกัด: 56°12′12″N 162°29′04″E﻿ / ﻿56.2032°N 162.4844°E﻿ / 56.2032; 162.4844
ความยาว: 758 km (471 mi)
พื้นที่ลุ่มน้ำ: 55,900 km2 (21,600 sq mi)
แม่น้ำคัมชัตกา
แม่น้ำคัมชัตคา (รัสเซีย: Камча́тка) เป็นแม่น้ำที่ยาวที่สุดในคาบสมุทรคัมชัตคา ตั้งอยู่ในดินแดนคัมชัตคาในตะวันออกไกลของรัสเซีย แม่น้ำสายนี้ไหลลงสู่มหาสมุทรแปซิฟิกที่เมืองอุสต์-คัมชัตสค์บนชายฝั่งตะวันออกของคาบสมุทรคัมชัตคา แม่น้ำสายนี้มีระยะทางยาวถึง 758 กิโลเมตร (471 ไมล์) และมีพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำใหญ่ถึง 55,900 ตารางกิโลเมตร (21,600 ตารางไมล์) แม่น้ำสายนี้อุดมไปด้วยปลาแซลมอนที่ซึ่งวางไข่นับล้านตัวทุกปี และเคยเป็นแหล่งอาศัยของชนพื้นเมืองชาว Itelmen อีกด้วย
ภูมิอากาศ

ลุ่มแม่น้ำคัมชัตคามีภูมิอากาศแบบไม่มีฤดูแล้งหนาวภาคพื้นสมุทรในพื้นที่ระดับความสูงต่ำ โดยมีฤดูร้อนที่สั้นและเย็นสบาย แต่กลับมีฤดูหนาวที่หนาวเหน็บและมีหิมะตกชุก
| ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> เดือน | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ม.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ก.พ. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> มี.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> เม.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> พ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> มิ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ก.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ส.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ก.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ต.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> พ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ธ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเมือง Icha (Climate ID:32411)> ทั้งปี |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อุณหภูมิสูงสุดที่เคยบันทึก °C (°F) | 7.2 (45) | 6.6 (43.9) | 8.4 (47.1) | 13.8 (56.8) | 19.8 (67.6) | 25.6 (78.1) | 30.1 (86.2) | 27.8 (82) | 25.4 (77.7) | 19.4 (66.9) | 13.0 (55.4) | 8.8 (47.8) | 30.1 (86.2) |
| อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย °C (°F) | -8.5 (16.7) | -7.6 (18.3) | -3.4 (25.9) | 0.5 (32.9) | 5.7 (42.3) | 10.1 (50.2) | 14.1 (57.4) | 15.2 (59.4) | 12.5 (54.5) | 6.2 (43.2) | -0.2 (31.6) | -5.5 (22.1) | 3.26 (37.87) |
| อุณหภูมิเฉลี่ยแต่ละวัน °C (°F) | -11.8 (10.8) | -11.0 (12.2) | -6.9 (19.6) | -2.5 (27.5) | 2.8 (37) | 7.3 (45.1) | 11.5 (52.7) | 12.7 (54.9) | 9.8 (49.6) | 3.6 (38.5) | -2.7 (27.1) | -8.6 (16.5) | 0.35 (32.63) |
| อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย  °C (°F) | -15.1 (4.8) | -14.6 (5.7) | -10.3 (13.5) | -5.3 (22.5) | 0.5 (32.9) | 5.4 (41.7) | 9.4 (48.9) | 10.8 (51.4) | 7.3 (45.1) | 1.2 (34.2) | -5.4 (22.3) | -11.8 (10.8) | −2.33 (27.82) |
| อุณหภูมิต่ำสุดที่เคยบันทึก °C (°F) | -36.1 (-33) | -35.1 (-31.2) | -31 (-24) | -26.7 (-16.1) | -10.7 (12.7) | -2.3 (27.9) | 1.1 (34) | -0.8 (30.6) | -3.9 (25) | -12.6 (9.3) | -23.9 (-11) | -30 (-22) | −36.1 (−33) |
| หยาดน้ำฟ้า มม (นิ้ว) | 25 (0.98) | 20 (0.79) | 20 (0.79) | 27 (1.06) | 34 (1.34) | 41 (1.61) | 66 (2.6) | 102 (4.02) | 74 (2.91) | 87 (3.43) | 77 (3.03) | 41 (1.61) | 614 (24.17) |
แหล่งที่มา: Roshydromet
มาฮัชคาลา

| มาฮัชคาลา Махачкала |
| --- | --- |
นคร
บน-ล่าง, ซ้าย-ขวา: มุมมองของมาฮัชคาลา, อาคารรัฐบาลของดาเกสถาน, โรงละครกอร์กีรัสเซียแห่งรัฐดาเกสถาน, มหาวิหารพระแม่แห่งหอพัก, มัสยิดใหญ่แห่งมาฮัชคาลา, มุมมองทางอากาศของมาฮัชคาลา และทะเลแคสเปียน
   ธง ตราอาร์ม
ที่ตั้งของมาฮัชคาลา 
มาฮัชคาลาที่ตั้งของมาฮัชคาลาแสดงแผนที่รัสเซียมาฮัชคาลามาฮัชคาลา (รัสเซียฝั่งยุโรป)แสดงแผนที่รัสเซียฝั่งยุโรปมาฮัชคาลามาฮัชคาลา (เทือกเขาคอเคซัส)แสดงแผนที่เทือกเขาคอเคซัส
พิกัด:  42°58′N 47°29′E﻿ / ﻿42.967°N 47.483°E﻿ / 42.967; 47.483
ประเทศ: รัสเซีย
หน่วยองค์ประกอบ: สาธารณรัฐดาเกสตาน
สถาปนา: 1844
จัดตั้งเป็นนคร: 1857
การปกครอง
 • องค์กร: สภาผู้แทนราษฎร
 • หัวหน้า: วิทาลี วาร์บาสโซวิช
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 468.13 ตร.กม. (180.75 ตร.ไมล์)
ความสูง: 10 เมตร (30 ฟุต)
ประชากร (สำมะโนครัวปี 2010)
 • ทั้งหมด: 572,076 คน
 • ประมาณ (2018): 596,356 (+4.2%) คน
 • อันดับ: 27 ในปี 2010
 • ความหนาแน่น: 1,200 คน/ตร.กม. (3,200 คน/ตร.ไมล์)
สถานะการบริหาร
 • เขตย่อยของ: นครมาฮัชคาลา
 • เมืองศูนย์กลางของ: สาธารณรัฐดาเกสถาน
 • เมืองศูนย์กลางทางการบริหารของ: นครมาฮัชคาลา
สถานะเทศบาล
 • เขตเมือง: เขตเมืองมาฮัชคาลา
 • เมืองศูนย์กลางทางการบริหารของ: เขตเมืองมาฮัชคาลา
รหัสไปรษณีย์: 367000-367999
รหัสโทรศัพท์: +7 8722
รหัส OKTMO: 82701000001
เว็บไซต์: www.mkala.ru
มาฮัชคาลา (รัสเซีย: Махачкала, สัทอักษรสากล: [məxət͡ɕˈkʲalə] ไฟล์:Ru-Makhachkala.ogg) หรือ เปตรอฟสโกเย (รัสเซีย: Петровское; ค.ศ. 1844–1857) และ เปตรอฟสค์-ปอร์ต (รัสเซีย: Петровск-Порт, อักษรโรมัน: Petrovsk-Port; ค.ศ. 1857–1921) หรือตามชื่อท้องถิ่นที่ชาวคูมิคเรียกว่า อันจิ (Kumyk: Анжи) เป็นเมืองหลวงและเมืองที่ใหญ่ที่สุดของสาธารณรัฐดาเกสถานในประเทศรัสเซีย เมืองนี้ตั้งอยู่ริมฝั่งทะเลแคสเปียน ครอบคลุมพื้นที่ 468.13 ตารางกิโลเมตร (180.75 ตารางไมล์) มีประชากรกว่า 603,518 คน แต่เมื่อรวมประชากรทั้งหมดที่อาศัยอยู่ในเขตเมืองจะมีประมาณ 1 ล้านคน ครอบคลุมพื้นที่กว่า 3,712 ตารางกิโลเมตร (1,433 ตารางไมล์) มาฮัชคาลาเป็นเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับ 4 ในคอเคซัส เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในคอเคซัสเหนือและเขตสหพันธ์คอเคซัสเหนือ และยังเป็นเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับ 3 ในทะเลแคสเปียน เมืองนี้มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์อย่างมาก โดยมีประชากรชาวรัสเซียเพียงเล็กน้อย
ตามประวัติศาสตร์ต้นกำเนิดของเมืองนี้คือ เมืองท่าอันจิ (Andzhi) ตั้งอยู่ใน ภูมิภาคคุไมเกียและเป็นส่วนหนึ่งของการครอบครองของรัฐตาร์กิ ซึ่งเคยเป็นเมืองหลวงของชาวคูมิกส์ (Kumyks) ที่รู้จักกันตั้งแต่ศตวรรษที่ 8
เมืองนี้เคยได้รับการตั้งชื่อว่า เปตรอฟสโกเย (Petrovskoye) ตามพระนามของซาร์ปีเตอร์มหาราช หลังจากได้รับสถานะนครในปี ค.ศ. 1857 ป้อมปราการเปตรอฟสโกเยได้เปลี่ยนชื่อเป็น เปตรอฟสค์-พอร์ต (Petrovsk-Port) ต่อมาหลังจากการปฏิวัติรัสเซียเปตรอฟสค์-พอร์ต ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น มาฮัชคาลา เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1921 ตามชื่อของ มาคัช ดักคาเดฟ (Makhach Dakhadaev [ru]) นักปฏิวัติบอลเชวิค  เมืองนี้เป็นเมืองหลวงของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตปกครองตนเองดาเกสถานซึ่งจัดตั้งขึ้นใหม่ในวันเดียวกันนั้นเช่นกัน ต่อมาภายหลังจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียต เมืองนี้เป็นเมืองหลวงของสาธารณรัฐดาเกสถาน
มาฮัชคาลาเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมที่สำคัญของคอเคซัสเหนือ เมืองนี้เป็นเมืองท่าสำคัญของรัสเซียในทะเลแคสเปียน และเป็นศูนย์กลางการคมนาคมขนส่ง เมืองนี้เป็นหนึ่งในเมืองที่เติบโตเร็วที่สุดในรัสเซีย และกำลังอยู่ในระหว่างการก่อสร้างที่เฟื่องฟู
ยอร์กเชอร์พุดดิง

| --- | --- |
ยอร์กเชอร์พุดดิง
ชื่ออื่น: ยอร์กเชอร์
ประเภท: พุดดิง
แหล่งกำเนิด: สหราชอาณาจักร
ภูมิภาค: ตอนเหนือของประเทศอังกฤษ
ส่วนผสมหลัก: นมหรือน้ำ แป้ง และไข่
 ตำราอาหาร: ยอร์กเชอร์พุดดิง   สื่อ: ยอร์กเชอร์พุดดิง
ยอร์กเชอร์พุดดิง
ยอร์กเชอร์พุดดิง (อังกฤษ: Yorkshire pudding) เป็นพุดดิงอบที่ทำจากแป้งนวดเหลวที่มีส่วนผสมได้แก่ไข่ แป้ง และนมหรือน้ำ ยอร์กเชอร์พุดดิงเป็นเครื่องเคียงที่นิยมรับประทานในสหราชอาณาจักรซึ่งสามารถเสิร์ฟได้หลายรูปแบบขึ้นอยู่กับส่วนผสม ขนาด และอาหารที่จะรับประทานคู่ ถ้าเสิร์ฟเป็นอาหารเรียกน้ำย่อยจะเสิร์ฟคู่กับเกรวีหอมใหญ่ ถ้าเสิร์ฟเป็นอาหารจานหลักจะเสิร์ฟร่วมกับเนื้ออบและน้ำเกรวี ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเนื้ออบวันอาทิตย์ตามธรรมเนียมบริติชดั้งเดิม แต่ก็ยังสามารถใช้เป็นจานรองสำหรับบรรจุไส้กรอกและมันฝรั่งบดได้ด้วยเช่นกัน นอกจากนี้ยังสามารถเพิ่มไส้กรอกลงไปเพื่อทำเป็นอาหารอีกจานหนึ่งที่เรียกว่าโทดอินเดอะโฮลได้ด้วย วลี "ยอร์กเชอร์พุดดิง" ปรากฏในงานตีพิมพ์ครั้งแรกโดยฮันนาห์ กลาส นักเขียนตำราอาหารชาวอังกฤษในศตวรรษที่ 18
ยอร์กเชอร์พุดดิงมีลักษณะคล้ายกับพอปโอเวอร์ของอเมริกันซึ่งทำจากส่วนผสมเดียวกัน และคล้ายกับแพนเค้กของชาวดัตช์ที่เรียกว่าดัดช์เบบี
ประวัติศาสตร์

เมื่อผู้คนในสหราชอาณาจักรเริ่มใช้แป้งสาลีเป็นหลักเพื่ออบเค้กและพุดดิง คนครัวทางตอนเหนือของประเทศอังกฤษก็เริ่มคิดหาวิธีที่จะใช้ดริปปิงหรือมันที่หยดลงมาจากเนื้อระหว่างอบเพื่อทอดพุดดิงในระหว่างที่อบเนื้อ ใน ค.ศ. 1737 ตำราอาหาร เดอะโฮลดิวทีออฟอะวูมัน ของเซอร์อเล็กซานเดอร์ วิลเลียม จอร์จ เคสซีย์ ได้กล่าวถึงวิธีการปรุง "ดริปปิงพุดดิง" ไว้ว่า:
Make a good batter as for pancakes; put in a hot toss-pan over the fire with a bit of butter to fry the bottom a little then put the pan and butter under a shoulder of mutton, instead of a dripping pan, keeping frequently shaking it by the handle and it will be light and savoury, and fit to take up when your mutton is enough; then turn it in a dish and serve it hot.
วิธีการปรุงในลักษณะเดียวกันปรากฏในหนังสือ ดิอาร์ตออฟคุกเคอรีเมดเพลนแอนด์อีซี ของฮันนาห์ กลาส ใน ค.ศ. 1747 ฮันนาห์ได้เปลี่ยนชื่อเรียกจาก "ดริปปิงพุดดิง" เป็น "ยอร์กเชอร์พุดดิง" ซึ่งยอร์กเชอร์พุดดิงในสมัยนั้นจะแบนราบกว่าแบบที่ปรากฏในปัจจุบัน วิลเลียม ซิตเวลล์เสนอว่าชื่อ "ยอร์กเชอร์" นั้นน่าจะมาจากการที่พื้นที่ยอร์กเชอร์เป็นแหล่งถ่านหินที่เป็นที่รู้จักแหล่งหนึ่ง ซึ่งให้ความร้อนสูง ความร้อนจากถ่านหินของยอร์กเชอร์น่าจะมีส่วนทำให้แป้งพุดดิงกรอบกว่าปกติ
เดิมทีเดียวนั้นยอร์กเชอร์พุดดิงจะเสิร์ฟเป็นอาหารเรียกน้ำย่อยโดยราดน้ำเกรวีข้นลงไปด้วย เพื่อถ่วงท้องแขกไม่ให้รับประทานเนื้อในอาหารจานหลักซึ่งมีราคาแพงกว่ามากเกินไป เนื่องจากน้ำเกรวีจากเนื้ออบถูกใช้ในอาหารเรียกน้ำย่อยไปแล้ว อาหารจานหลักในช่วงนั้นได้แก่เนื้อและผักก็มักจะเสิร์ฟเคียงกับซอสผักชีฝรั่งหรือซอสขาว ในครอบครัวที่ยากจนจะรับประทานยอร์กเชอร์พุดดิงเป็นมื้อหลัก โดยใช้ดริปปิงหรือไขมันสัตว์ร่วมกับแป้ง ไข่ และนม และจะรับประทานเคียงกับเกรวีหรือซอสเพื่อให้พุดดิงชุ่ม
วิธีปรุง

ยอร์กเชอร์พุดดิงจะปรุงโดยการเทแป้งนวดเหลวที่ทำจากนม แป้ง และไข่ลงในถาดอบที่ทาน้ำมันและอบให้ร้อนเอาไว้ล่วงหน้าแล้ว อาจใช้ถ้วยขนาดเล็กหรือถาดสำหรับทำมัฟฟินแทนได้ถ้าต้องการยอร์กเชอร์พุดดิงขนาดเล็ก ส่วนผสมของแป้งนวดโดยทั่วไปจะใช้แป้ง 140 กรัม ไข่ 4 ฟอง และนม 200 มิลลิลิตร อย่างไรก็ตาม ถ้าใช้น้ำแทนนมจะได้ส่วนผสมที่เบาบางและอบได้กรอบกว่า แต่จะหวานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังสามารถทอดในกระทะเหล็กหล่อหรืออุปกรณ์ในลักษณะคล้ายคลึงกันได้ด้วย ตำราอาหารใน ค.ศ. 1926 ยังระบุว่ายอร์กเชอร์พุดดิงสามารถเสิร์ฟเป็นของหวานได้ โดยใช้กระดาษรองอบกันไขมันปิดด้านบนเพื่อนึ่งให้สุกและเสิร์ฟเคียงกับแยม เนย และน้ำตาล
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย

ในสหราชอาณาจักรมีการฉลองวันยอร์กเชอร์พุดดิงแห่งชาติทุกวันอาทิตย์แรกของเดือนกุมภาพันธ์ตั้งแต่ ค.ศ. 2007 ส่วนในสหรัฐจะฉลองในวันที่ 13 ตุลาคม
ยอร์กเชอร์พุดดิงในปัจจุบันนิยมทำให้ฟู ราชสมาคมเคมีแห่งสหราชอาณาจักรได้เสนอใน ค.ศ. 2008 ว่า "ยอร์กเชอร์พุดดิงจะไม่ใช่ยอร์กเชอร์พุดดิงถ้ามันสูงไม่ถึง 4 นิ้ว [10 เซนติเมตร]"
บริษัทที-โมไบล์ซึ่งเป็นบริษัทให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่ในสหราชอาณาจักรได้จัดอันดับความนิยมสิ่งที่ผู้คนรักเกี่ยวกับสหราชอาณาจักรใน ค.ศ. 2012 ยอร์กเชอร์พุดดิงได้รับการจัดอันดับให้อยู่ในอันดับที่สิบ
ยอร์กเชอร์พุดดิงขนาดเล็กซึ่งเสิร์ฟเคียงกับเนื้ออบวันอาทิตย์แบบดั้งเดิม
ยอร์กเชอร์พุดดิงใช้เป็นภาชนะบรรจุมันฝรั่งบด เนื้อวัว เกรวี และผัก
ยอร์กเชอร์พุดดิงทอดในกระทะเหล็กหล่อขนาด 22 เซนติเมตร
เจ้าหญิงโซฟีแห่งซัคเซิน

เจ้าหญิงโซฟีแห่งซัคเซิน (อังกฤษ: Princess Sophie of Saxony) ประสูติเมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2388 เป็นพระราชธิดาใน พระเจ้าจอห์นห่งซัคเซิน กับ  อมาลี เอากุสเทอแห่งบาวาเรีย สมเด็จพระราชินีแห่งซัคเซิน ทรงเป็นพระขนิษฐาใน พระเจ้าอัลแบร์ทแห่งซัคเซิน กับ พระเจ้าเกออร์คแห่งซัคเซิน และทรงเป็นพระปิตุจฉา (อาหญิง) ในพระเจ้าฟรีดริช เอากุสท์ที่ 3 แห่งซัคเซิน พระมหากษัตริย์รัชกาลสุดท้ายแห่งราชอาณาจักรซัคเซิน
เจ้าหญิงโซฟีแห่งซัคเซิน ทรงเสกสมรสกับ ดยุกคาร์ล-เทโอดอร์ในบาวาเรีย เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2408 โดยงานเสกสมรสจัดขึ้น ณ เมืองเดรสเดิน มีพระธิดาร่วมกันเพียงพระองค์เดียว คือ
ดัชเชสอะมาลีในบาวาเรีย
พระรูปของเจ้าหญิงโซฟีแห่งซัคเซิน ถ่ายพร้อมด้วยนางกำนัลส่วนพระองค์ ในปี พ.ศ. 2409
หลังการมีพระธิดา พระองค์ทรงประสบปัญหาด้านระบบหายพระทัยชนิดรุนแรง ซึ่งทำให้พระพลานามัยย่ำแย่ลงเรื่อยๆ โดยพระอาการจะทรงตัวและทรุดลง แต่ก็รักษาพระอาการได้ ด้วยพระสวามีเป็นหมอที่เก่งในขณะนั้น ต่อมาพระองค์ทรงประชวรด้วยพระไข้หวัดใหญ่ ด้วยพระอาการดังกล่าว ทำให้พระอาการของพระองค์ย่ำแย่ลงมาก จนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2410 ก่อนวันประสูติปีที่ 22 เพียง 6 วัน เท่านั้น พระศพถูกฝังไว้ที่ โบสถ์เทเกิร์นเช