เหมา เจ๋อตง
กิจกรรมการปฏิวัติช่วงแรก > การก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์จีน: ค.ศ. 1921–1922

พรรคคอมมิวนิสต์จีนก่อตั้งโดยเฉิน ตู๋ซิ่ว และหลี่ ต้าเจา ในเขตสัมปทานฝรั่งเศสเซี่ยงไฮ้ใน ค.ศ. 1921 ในฐานะสมาคมศึกษาและเครือข่ายที่ไม่เป็นทางการ เหมาได้ก่อตั้งสาขาในฉางชา พร้อมทั้งก่อตั้งสาขาของเหล่ายุวชนสังคมนิยมและสมาคมหนังสือวัฒนธรรม ซึ่งได้เปิดร้านหนังสือเพื่อเผยแพร่วรรณกรรมปฏิวัติทั่วหูหนาน เขาเข้าร่วมขบวนการเรียกร้องความเป็นอิสระของหูหนาน โดยมีความหวังว่ารัฐธรรมนูญของหูหนานจะนำไปสู่การขยายเสรีภาพพลเมืองและอำนวยความสะดวกให้กิจกรรมปฏิวัติของเขา เมื่อขบวนการประสบความสำเร็จในการสถาปนาอำนาจปกครองตนเองของมณฑลภายใต้ขุนศึกคนใหม่ เหมาจึงลืมส่วนร่วมของตนเอง[โปรดขยายความ] ภายใน ค.ศ. 1921 กลุ่มมาร์กซิสต์ขนาดเล็กได้ก่อตัวขึ้นในเมืองสำคัญหลายแห่งของจีน เช่น เซี่ยงไฮ้ ปักกิ่ง ฉางชา อู่ฮั่น กวางโจว และจี่หนาน จึงมีมติให้จัดการประชุมระดับกลางขึ้นซึ่งเริ่มต้นขึ้นที่เซี่ยงไฮ้ในวันที่ 23 กรกฎาคม ค.ศ. 1921 การประชุมใหญ่ครั้งแรกของพรรคคอมมิวนิสต์จีนมีผู้แทนเข้าร่วม 13 คน รวมถึงเหมาด้วย เมื่อเจ้าหน้าที่รัฐส่งสายลับตำรวจมาเข้าร่วมการประชุม คณะผู้แทนจึงย้ายไปยังเรือลำหนึ่งบนทะเลสาบหนานหูใกล้เมืองเจียซิง มณฑลเจ้อเจียง เพื่อหลบเลี่ยงการถูกจับกุม แม้จะมีผู้แทนจากโซเวียตและโคมินเทิร์นเข้าร่วม แต่การประชุมครั้งแรกก็เพิกเฉยต่อคำแนะนำของเลนินที่ให้ยอมรับพันธมิตรชั่วคราวระหว่างคอมมิวนิสต์กับ "ประชาธิปไตยแบบชนชั้นกระฎุมพี" (bourgeois democrats) ซึ่งสนับสนุนการปฏิวัติแห่งชาติด้วยเช่นกัน แทนที่จะทำเช่นนั้น พวกเขากลับเลือกยึดมั่นในความเชื่อดั้งเดิมของลัทธิมากซ์ที่ว่ามีเพียงชนชั้นกรรมาชีพในเมืองเท่านั้นที่จะนำการปฏิวัติสังคมนิยมได้
เหมาดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ประจำมณฑลหูหนานโดยมีฐานตั้งอยู่ในฉางชา เขาใช้ยุทธวิธีต่าง ๆ มากมายเพื่อสร้างพรรคขึ้นที่นั่น ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1921 เขาก่อตั้งมหาวิทยาลัยศึกษาด้วยตนเอง ซึ่งเป็นสถานที่ที่ผู้อ่านสามารถเข้าถึงวรรณกรรมปฏิวัติ ในอาคารของสมาคมเพื่อการศึกษาหวัง ฟูจือ นักปรัชญาชาวหูหนานผู้ต่อต้านแมนจูในสมัยราชวงศ์ชิง เขาเข้าร่วมขบวนการมวลชนศึกษาของวายเอ็มซีเอ (YMCA) เพื่อต่อสู้กับปัญหาการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ แม้เขาจะแก้ไขตำราเรียนให้มีแนวคิดสุดโต่งก็ตาม เขายังคงจัดระเบียบให้แรงงานทำการนัดหยุดงานต่อต้านการบริหารของจ้าว เหิงที่ ผู้ว่าการมณฑลหูหนาน อย่างไรก็ตาม ปัญหาแรงงานยังคงเป็นประเด็นสำคัญ การนัดหยุดงานที่เหมืองถ่านหินอันหยวน [zh] ซึ่งประสบความสำเร็จและมีชื่อเสียง (ขัดแย้งกับประวัติศาสตร์ของพรรคในภายหลัง) นั้นอาศัยทั้งกลยุทธ์ "ชนชั้นกรรมาชีพ" และ "ชนชั้นกระฎุมพี" หลิว เช่าฉี หลี่ ลี่ซาน และเหมาไม่เพียงแต่ระดมแรงงานเหมืองแร่เท่านั้น แต่ยังก่อตั้งโรงเรียนและสหกรณ์ รวมถึงมีปฏิสัมพันธ์กับปัญญาชนท้องถิ่น ขุนนาง ทหาร พ่อค้า หัวหน้าแก๊งมังกรแดง และแม้แต่บาทหลวง งานจัดระเบียบแรงงานของเหมาในเหมืองอันหยวนยังเกี่ยวข้องกับหยาง ไคฮุ่ย ภรรยาของเขา ซึ่งทำงานเพื่อสิทธิสตรี รวมถึงการส่งเสริมการรู้หนังสือและการศึกษาในชุมชนชาวนาใกล้เคียง แม้เหมาและหยางจะไม่ได้เป็นผู้ริเริ่มวิธีการก่อตั้งองค์กรทางการเมืองแบบผสมซึ่งรวมเอาการจัดตั้งองค์กรแรงงานชายเข้ากับประเด็นสิทธิสตรีในชุมชน แต่ทั้งสองก็เป็นหนึ่งในผู้ที่ใช้วิธีการนี้ได้อย่างมีประสิทธิผลที่สุด ความสำเร็จในการก่อตั้งองค์กรทางการเมืองของเหมาในเหมืองอันหยวนทำให้เฉิน ตู๋ซิ่ว เทียบเชิญเขาเข้าร่วมเป็นสมาชิกคณะกรรมาธิการกลางของพรรคคอมมิวนิสต์
เหมาอ้างว่าตนพลาดการประชุมใหญ่ครั้งที่สองของพรรคคอมมิวนิสต์ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1922 ที่เซี่ยงไฮ้เพราะทำที่อยู่หาย โดยยึดคำแนะนำของเลนิน ผู้แทนได้ตกลงร่วมมือกับ "ประชาธิปไตยแบบชนชั้นกระฎุมพี" ของก๊กมินตั๋งเพื่อประโยชน์ของ "การปฏิวัติแห่งชาติ" สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์ได้เข้าร่วมก๊กมินตั๋ง ด้วยความหวังจะผลักดันนโยบายพรรคให้เอียงไปทางซ้าย เหมาเห็นด้วยอย่างกระตือรือร้นกับการตัดสินใจนี้ โดยให้เหตุผลสนับสนุนการสร้างพันธมิตรข้ามชนชั้นทางสังคมและเศรษฐกิจของจีน และในที่สุดก็ก้าวขึ้นมาเป็นหัวหน้าฝ่ายโฆษณาชวนเชื่อของพรรคก๊กมินตั๋ง เหมาเป็นผู้ต่อต้านจักรวรรดินิยมอย่างเปิดเผย และในงานเขียนของเขาได้วิจารณ์รัฐบาลญี่ปุ่น อังกฤษ และสหรัฐอเมริกาอย่างรุ่นแรง โดยกล่าวถึงประเทศหลังว่าเป็น "เพชฌฆาตที่โหดเหี้ยมที่สุด"