โรงเรียนไชยาวิทยา
ตราโรงเรียน-พระโพธิสัตว์อวโลติเกศวร

พระโพธิสัตว์อวโลติเกศวร
พระอวโลกิเตศวรครึ่งองค์ หมายถึง ความบริสุทธิ์ ความมีปัญญา ความเมตตาและความอดทน คือ สุทธิ ปัญญา เมตตา ขันติ ซึ่งเป็นคุณธรรมประจำองค์พระอวโลกิเตศวร
อวโลกิเตศวร พบที่สนามหญ้าตรงหน้าบริเวณกำแพงพระบรมธาตุออกไป สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสด็จมาพบด้วยพระองค์เอง ผู้ที่เคยเป็นเจ้าหน้าที่โดยตรงในเวลานั้นเล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า ท่านทอดพระเนตรเห็นตั้งแต่บนหลังช้าง ช้างยังไม่ทันจะทรุดตัวลงอย่างเรียบร้อย ท่านก็รีบลงอย่างกับว่าหล่นลงมา ตรงไปอุ้มรูปนี้ขึ้นด้วยพระองค์เอง
(จากหนังสือแนวสังเขปของโบราณคดีรอบอ่าวบ้านดอน โดยพระครูอินทปัญญาจารย์ (พุทธทาสภิกขุ))
อวโลกิเตศวรองค์ที่กล่าวถึงนี้ คือพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรสำริด สมัยศรีวิชัย ขนาดใหญ่เท่าตัวคน ชำรุดเหลือเพียงครึ่งท่อน มี 2 กร สูง 114 เซนติเมตร ได้ชื่อว่าเป็นประติมากรรมชิ้นที่งดงามที่สุดในสมัยศรีวิชัย (อายุระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-18) สภาพเดิมก่อนที่จะได้พบนั้นถูกทิ้งอยู่ในบริเวณสนามหญ้าหน้ากำแพงวัดพระบรมธาตุไชยา เนื่องจากคนรุ่นหลังไม่ทราบว่าเป็นประติมากรรมในพระพุทธศาสนา เมื่อเห็นว่ามิใช่พระพุทธรูปและอยู่ในสภาพชำรุดหักพังเพียงครึ่งองค์จึงไม่มีผู้สนใจ จนกระทั่งสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสด็จมาที่วัดนี้เมื่อปี พ.ศ. 2448 จึงได้อัญเชิญไปไว้ที่พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร ต่อมาเมื่อมีการจัดตั้งพิพิธภัณฑสถานสำหรับพระนคร เมื่อปี พ.ศ. 2469 ในสมัยรัชกาลที่ 7 จึงได้นำไปจัดตั้งแสดงเป็นศิลปะชิ้นสำคัญประจำพิพิธภัณฑ์สืบม
ตามความเชื่อของศาสนาพุทธลัทธิมหายาน นิยมสร้างรูปพระโพธิสัตว์เป็นที่เคารพบูชา เพราะเชื่อกันว่าพระโพธิสัตว์มีหน้าที่ช่วยเหลือ เป็นผู้ให้แสงสว่าง และผู้สอนพระธรรม แต่ก็ยังมีลักษณะทางโลกประกอบด้วย การสร้างสมัยแรก ๆ เกิดขึ้นในประเทศอินเดีย นิยมสร้างให้มีลักษณะเป็นแบบกษัตริย์ ต่อมาได้สร้างให้มีลักษณะเป็นนักบวชมากขึ้น มีแต่ชฎามงกุฎเท่านั้นที่เหมือนกัน จากนั้นได้มีวิวัฒนาการในเรื่องเครื่องประดับตกแต่งมากขึ้น มี 2 กรบ้าง 4 กรบ้าง วิธีสังเกตว่าเป็นพระโพธิสัตว์จากพระพุทธรูปองค์เล็กเหนือศิวาภรณ์และถือดอกบัว ส่วนพระโพธิสัตว์ศรีอริยเมตไตรยจะมีสถูปหรือเจดีย์องค์เล็ก ๆ เหนือศิวาภรณ์และถือดอกบัว
ในเมืองไทยได้พบพระโพธิสัตว์จำนวนมากที่ภาคใต้ มีทั้งขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่เท่าคนจริง มีทั้งประทับนั่งและประทับยืน มี 2 กร และ 4 กร ที่พบมาก ได้แก่ อำเภอเมือง จังหวัดยะลา อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา อำเภอเมืองและอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช และอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเฉพาะประติมากรรมชิ้นเอกล้วนพบที่อำเภอไชยาทั้งสิ้น ส่วนใหญ่เป็นประติมากรรมที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะอินเดีย ซึ่งแพร่หลายเข้ามาพร้อมกับการเผยแพร่พระพุทธศาสนา มีทั้งที่เป็นศิลปะสมัยคุปตะ (พุทธศตวรรษที่ 9-13) และสมัยปาละ (พุทธศตวรรษที่ 14-17) นอกจากนี้ ยังมีลักษณะคล้ายคลึงกันกับชิ้นที่พบในเกาะชวาภาคกลาง ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะอินเดียเช่นเดียวกัน
พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรองค์ที่พบที่พระบรมธาตุไชยา ได้ชื่อว่าเป็นประติมากรรมที่งดงามที่สุดในศิลปะสมัยศรีวิชัย มีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 14 แม้จะชำรุดและเหลือเพียงครึ่งองค์ แต่ก็ยังคงมีร่องรอยความงดงามปรากฏอยู่ในท่าเอียงสะโพก หรือตริภังค์ นุ่งห่มลำตัวท่อนบนด้วยหนังกวาง มีรูปช้างและกวางอยู่ที่พระอังสาซ้าย มีลักษณะแบบเดียวกับยุวราช ตกแต่งด้วยเครื่องประดับอย่างงดงามคล้ายกับศิลปะในราชวงศ์ไศเลนทร์ของชวาภาคกลางในประเทศอินโดนีเซีย พระพักตร์แสดงให้เห็นถึงความรู้สึกที่อ่อนโยน สมดังพระนาม “พระผู้เป็นเจ้าผู้คอยดูแลคุ้มครองมวลสรรพชีวิตด้วยพระเมตตาจากเบื้องบน”
พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรองค์จริง แม้จะถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร แต่ก็ได้จำลององค์เหมือนจริงทุกอย่างไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี สำหรับผู้สนใจจะชมพร้อมกับโบราณสถานและโบราณวัตถุเป็นจำนวนมาก ซึ่งอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน