stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ภาษาละติน
แหล่งข้อมูลอื่น > เครื่องมือภาษา

"Latin Dictionary Headword Search". Perseus Hopper. Tufts University. Searches Lewis & Short's A Latin Dictionary and Lewis's An Elementary Latin Dictionary. Online results.
"Online Latin Dictionary with conjugator and declension tool". Olivetti Media Communication. Search on line Latin-English and English-Latin dictionary with complete declension or conjugation. Online results.
"Latin Word Study Tool". Perseus Hopper. Tufts University. Identifies the grammatical functions of words entered. Online results.
Aversa, Alan. "Latin Inflector". University of Arizona. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-04-30. สืบค้นเมื่อ 2021-03-13. Identifies the grammatical functions of all the words in sentences entered, using Perseus.
"Latin Verb Conjugator". Verbix. Displays complete conjugations of verbs entered in first-person present singular form.
"Online Latin Verb Conjugator". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 May 2016. สืบค้นเมื่อ 30 September 2014. Displays conjugation of verbs entered in their infinitive form.
Whittaker, William. "Words". Notre Dame Archives. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 June 2006. Identifies Latin words entered. Translates English words entered.
"Alpheios". Alpheios Project. Combines Whittakers Words, Lewis and Short, Bennett's grammar and inflection tables in a browser addon.
Latin Dictionaries ที่เว็บไซต์ Curlie
Dymock, John (1830). A new abridgment of Ainsworth's Dictionary, English and Latin, for the use of Grammar Schools (4th ed.). Glasgow: Hutchison & Brookman.
"Classical Language Toolkit เก็บถาวร 2016-05-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน" (CLTK). A Natural Language Processing toolkit for Python offering a variety of functionality for Latin and other classical languages.
"Collatinus web". Online lemmatizer and morphological analysis for Latin texts.
แหล่งข้อมูลอื่น > หลักสูตร

Latin Lessons เก็บถาวร 2015-04-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (free online through the Linguistics Research Center at UT Austin)
Free 47-Lesson Online Latin Course, Learnlangs
Learn Latin Grammar, vocabulary and audio
Latin Links and Resources, Compiled by Fr. Gary Coulter
der Millner, Evan (2007). "Latinum". Latin Latin Course on YouTube and audiobooks. Molendinarius. สืบค้นเมื่อ 2 February 2012.
Byrne, Carol (1999). "Simplicissimus" (PDF). The Latin Mass Society of England and Wales. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-04-30. สืบค้นเมื่อ 20 April 2011. (a course in ecclesiastical Latin).
Harsch, Ulrich (1996–2010). "Ludus Latinus Cursus linguae latinae". Bibliotheca Augustiana (ภาษาละติน). Augsburg: University of Applied Sciences. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-02-20. สืบค้นเมื่อ 24 June 2010.
Beginners' Latin on The National Archives (United Kingdom)
แหล่งข้อมูลอื่น > ไวยากรณ์และบทเรียน

Bennett, Charles E. (2005) [1908]. New Latin Grammar (2nd ed.). Project Gutenberg. ISBN 978-1-176-19706-0.
Griffin, Robin (1992). A student's Latin Grammar (3rd ed.). University of Cambridge. ISBN 978-0-521-38587-9.
Lehmann, Winifred P.; Slocum, Jonathan (2008). "Latin Online". The University of Texas at Austin. สืบค้นเมื่อ 17 April 2020.
Ørberg, Hans (1991). LINGVA LATINA PER SE ILLVSTRATA - Pars I FAMILIA ROMANA. ISBN 87-997016-5-0.
Ørberg, Hans (2007). LINGVA LATINA PER SE ILLVSTRATA - Pars II ROMA AETERNA. ISBN 1-58510-067-6.
Allen and Greenough (1903). New Latin Grammar. Athanæum Press.
แหล่งข้อมูลอื่น > สัทศาสตร์

Cui, Ray (2005). "Phonetica Latinae-How to pronounce Latin". Ray Cui. สืบค้นเมื่อ 25 June 2010.
"Latin Language" . สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911 (11 ed.). 1911.
Ranieri, Luke. "Latin Pronunciation (for Classical Latin)". สืบค้นเมื่อ 31 August 2018.
แหล่งข้อมูลอื่น > ข่าวและเสียงภาษาละติน

Ephemeris, online Latin newspaper
Nuntii Latini, from Finnish YLE Radio 1
Nuntii Latini เก็บถาวร 2020-08-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, monthly review from German Radio Bremen (Bremen Zwei)
Classics Podcasts in Latin and Ancient Greek, Haverford College
Latinum Latin Language course and Latin Language YouTube Index
แหล่งข้อมูลอื่น > สังคมออนไลน์ภาษาละติน

Grex Latine Loquentium (Flock of those Speaking Latin)
Circulus Latinus Interretialis (Internet Latin Circle)
Latinitas Foundation, at the Vatican
Latin Discord Forum
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
อื่น ๆ:  สารานุกรมของยูเครนสมัยใหม่  พจนานุกรมประวัติศาสตร์ของสวิสเซอร์แลนด์ 
ภูมิทัศน์ทางภาษาของอิตาลีตอนกลางในยุคแรกของการขยายตัวของชาวโรมัน
จูเลียส ซีซาร์ บันทึกเหตุการณ์สงครามแกลลิค เป็นหนังสือภาษาละตินที่มีชื่อเสียงที่สุดเล่มหนึ่งในช่วงยุคทองของภาษาละติน เขียนขึ้นในสไตล์ที่ไม่ขัดเกลา และตรงไปตรงมาของการรายงานเหตุการณ์อย่างนักวารสาร และเป็นต้นแบบของการใช้ภาษาละตินในสาธารณรัฐโรมัน
รางวัลปุชกาชของฟีฟ่า

รางวัลปุชกาชของฟีฟ่า (อังกฤษ: FIFA Puskás Award; [ˈpuʃkaːʃ]) เป็นรางวัลที่จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม ค.ศ. 2009 โดยสหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ (ฟีฟ่า) ตามคำสั่งของเซ็พ บลัทเทอร์ ประธานในขณะนั้น เพื่อมอบให้แก่นักฟุตบอลชายหรือนักฟุตบอลหญิงที่ได้รับการตัดสินว่าทำประตูได้อย่างสุนทรีย์ที่สุด หรือ "สวยที่สุด" ประจำปีปฏิทิน
รางวัลนี้เป็นเกียรติแก่แฟแร็นตส์ ปุชกาช กองหน้าของเรอัลมาดริดในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1950 และ 1960 และเป็นสมาชิกคนสำคัญของฝ่ายฮังการีที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงในยุคเดียวกัน ปุชกาชได้รับการพิจารณาอย่างกว้างขวางจากหลายคนว่าเป็นกองหน้าที่ทรงพลังและมีผลงานมากที่สุดในฟุตบอลดิวิชัน 1 ของยุโรป และได้รับการยกย่องจากสหพันธ์ประวัติศาสตร์และสถิติฟุตบอลนานาชาติ (IFFHS) ใน ค.ศ. 1997 ในฐานะผู้ทำประตูสูงสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ปุชกาชยิงได้ 511 ประตูจาก 533 เกม และยิงให้ทีมชาติ 84 ประตูจาก 85 นัดเป็นสถิติโลกในเวลานั้น
ผู้ชนะและผู้เข้าชิง > ค.ศ. 2024

ฟีฟ่าประกาศรายชื่อผู้เข้าชิง 11 คน เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน ค.ศ. 2024
เริ่มตั้งแต่ปีนี้ ฟีฟ่ายังได้จัดตั้ง รางวัลมาร์ตาฟีฟ่า เป็นหมวดหมู่แยกสำหรับนักฟุตบอลหญิง โดยตั้งชื่อตาม กองหน้าหญิงและกัปตันทีมชาติบราซิล ที่รับใช้ทีมมานานกว่า 2 ทศวรรษ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2002 ถึงปี ค.ศ. 2024
| อันดับ | ผู้เล่น | ทีม | คู่แข่ง | คะแนน | การแข่งขัน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อันดับ 1 |  อาเลฆันโดร การ์นาโช |  แมนเชสเตอร์ ยูไนเต็ด |  เอฟเวอร์ตัน | 1–0 | พรีเมียร์ลีก ฤดูกาล 2023–24 |
| อันดับ 2 |  ยาสซีน เบนเซีย |  แอลจีเรีย |  แอฟริกาใต้ | 3–3 | ฟีฟ่า ซีรีส์ 2024 |
| อันดับ 3 |  เดนิส โอเมดี |  คิทารา |  KCCA | 3–3 | ซูเปอร์ 8 ค.ศ. 2024 |
| อันดับ 4 |  โมฮัมเหม็ด คูดุส |  เวสต์แฮม ยูไนเต็ด |  เอ็สเซ ไฟรบวร์ค | 4–0 | ยูฟ่า ยูโรปาลีก ฤดูกาล 2023–24 |
| อันดับ 5 |  วอลเตอร์ โบ |  ลานุส |  ติเกร | 3–2 | อาร์เจนตินา พรีเมียร์ ดิวิชั่น ค.ศ. 2024 |
| อันดับ 6 |  เฟเดริโก้ ดิมาร์โก |  อินเตอร์ มิลาน |  โฟรซิโนเน | 1–0 | เซเรียอา ฤดูกาล 2023–24 |
| อันดับ 7 |  เจเดน ฟิโลจีน |  ฮัลล์ ซิตี้ |  ร็อตเธอร์แฮม ยูไนเต็ด | 1–1 | อีเอฟแอลแชมเปียนชิป ฤดูกาล 2023–24 |
| อันดับ 8 |  เทอร์รี แอนโทนิส |  เมลเบิร์น ซิตี้ |  เวสเทิร์น ซิดนีย์ วันเดอเรอร์ส | 7–0 | เอ-ลีก ฤดูกาล 2023–24 |
| อันดับ 9 |  มิเคล ชิริโนส |  ฮอนดูรัส |  คอสตาริกา | 1–0 | รอบเพลย์ออฟรอบคัดเลือกโกปาอเมริกา ค.ศ. 2024 |
| อันดับ 10 |  ฮัสซัน อัล-ไฮดอส |  กาตาร์ |  จีน | 1–0 | เอเชียนคัพ 2023 |
| อันดับ 11 |  พอล โอนัวชู |  แทร็บซอนสปอร์ |  คอนยาสปอร์ | 2–1 | ซือเปร์ลีก ฤดูกาล 2023–24 |
คริสเตียโน โรนัลโด เป็นผู้รับรางวัลคนแรกจากการยิงประตูระยะไกลใส่ ปอร์โต จากระยะ 40 หลา รุด กุลลิต อดีตกองหลังทีมชาติเนเธอร์แลนด์ เรียกประตูนี้ว่า "สไตรค์" ขณะที่ เซอร์ อเล็กซ์ เฟอร์กูสัน อดีตผู้จัดการทีม แมนเชสเตอร์ ยูไนเต็ด กล่าวว่า "ผมต้องย้อนความทรงจำกลับไปไกลมากเพื่อค้นหาประตูแบบนั้นอีกครั้ง!"
หมามุ่ย

| หมามุ่ย/หมามุ้ย |
| --- | --- |


การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
หมวด:: Magnoliophyta
ชั้น:: Magnoliopsida
อันดับ:: Fabales
วงศ์:: Fabaceae
วงศ์ย่อย:: Faboideae
เผ่า:: Phaseoleae
สกุล:: Mucuna
สปีชีส์:: M.  pruriens
ชื่อทวินาม
Mucuna pruriens (L.) DC.

หมามุ่ย หรือ หมามุ้ย ชื่อวิทยาศาสตร์ Mucuna pruriens DC. เป็นพืชเถาซึ่งขน (Trichomes) บริเวณใบ เถา ฝัก และ ปลายยอดมีสารกลุ่มโปรตีนคือ Mucuniean Enzyme และสาร Serotonin เป็นสารกระตุ้น ให้ร่างกายหลั่ง histamine ก่อให้เกิดการแพ้ผื่นคัน บวมแดง
ลักษณะทั่วไป ใบมีรูปร่างคล้ายรูปไข่หรือรูปไข่ปนขนมเปียกปูน โคนใบอาจมีทั้งมน กลม หรือหน้าตัดก็ได้ ตัวใบบางและมีขนทั้งสองด้าน ดอกสีม่วงดำ ออกเป็นช่อตามง่ามใบ มีเมล็ด 4-7 เมล็ด ฝักจะมีขนอ่อนคลุม ฝักแก่นี้เองจะกลายเป็นพืชที่มีพิษ เมื่อผิวหนังสัมผัสกับขนพิษ ปลายยอดของขนจะแตกออก และฉีดสารพิษออกมา ทำให้ผิวหนังบวมแดง คันและปวดแสบปวดร้อน
การรักษา รีบกำจัดขนพิษออกจากบริเวณที่สัมผัส โดยใช้เทียนไขลนไฟให้อ่อนตัว หรือข้าวเหนียวคลึงจนเนื้อข้าวเหนียวกลืนกัน แล้วนำมาคลึงบริเวณที่สัมผัสขนหลายๆ ครั้งจนหมด หรืออาจใช้ผมมาถูกับบริเวณที่โดนก็ได้ ยิ่งผมสั้นเท่าไหร่ยิ่งจำจัดได้มาก และหากยังมีอาการแดงร้อนหรือคันอยู่ให้ทาคาลาไมน์โลชั่น หรือครีมสเตียรอยด์ พร้อมกับรับประทานยาแก้แพ้ เช่น คลอเฟนิรามีน 4 มก. ครั้งละ 1 เม็ดทุก 6 ชม. จนเป็นปกติ
สายพันธุ์

หมามุ่ยมี 2 สายพันธุ์คือ
หมามุ่ยใหญ่ Mucuna monosperma DC. Ex Wight  Fabaceae (Leguminosa-Papilionoideae)
หมามุ่ยลาย Mucuna stenoplax Wilmot-Dear  Fabaceae (Leguminosa-Papilionoideae)
มิวนิก
ชื่อ

ชื่อของเมืองมักจะถูกตีความว่ามีรากศัพท์จากภาษาเยอรมันสูงเก่าหรือเยอรมันสูงกลาง Munichen หมายถึง "โดยเหล่าพระ" (by the monks) ซึ่งหมายถึงพระในคณะเบเนดิกติน ผู้ดูแลวัดในพื้นที่ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นเมืองเก่าของมิวนิก บนตราอาร์มของเมืองในปัจจุบันยังมีภาพของพระอยู่หนึ่งรูป
มิวนิกถูกกล่าวถึงเป็นครั้งแรกในชื่อ forum apud Munichen ในใบอนุญาโตตุลาการเอาคส์บวร์ค (เยอรมัน: Augsburger Schied) เมื่อวันที่ 14 มิถุนายน ค.ศ. 1158 โดยจักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
ชื่อของเมืองในภาษาเยอรมันสมัยใหม่คือ "München" แต่ถูกแปลออกเป็นภาษาต่าง ๆ ในภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส และภาษาอื่น ๆ ใช้คำว่า "Munich" ในภาษาอิตาลี "Monaco (di Baviera)" ในภาษาโปรตุเกส "Munique"
ประวัติศาสตร์ > ยุคก่อนประวัติศาสตร์

การค้นพบทางโบราณคดีในมิวนิก เช่น ในเขตไฟรฮัม/เอาบิง (Freiham/Aubing) บ่งชี้ว่ามีการตั้งถิ่นฐานและหลุมศพยุคแรกที่ย้อนกลับไปถึงยุคสัมฤทธิ์ (ก่อนคริสต์ศักราช 600-700 ปี) นอกจากนี้ยังพบหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของชาวเคลต์ในช่วงยุคเหล็กบริเวณพื้นที่รอบเขตแพร์ลัค (Perlach)
ประวัติศาสตร์ > ยุคโรมันและหลังยุคโรมัน

ถนนโรมันโบราณสายหนึ่งชื่อ Via Julia ซึ่งเชื่อมเมืองเอาคส์บวร์คและซาลซ์บูร์กเข้าด้วยกัน ตัดข้ามแม่น้ำอีซาร์ทางทิศใต้ของมิวนิกในยุคปัจจุบันบริเวณเมืองไบเยอบรุน (Baierbrunn) และเกาทิง (Gauting) ในเขตเด็นนิง/โบเกินเฮาเซิน (Denning/Bogenhausen) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของมิวนิกมีการขุดค้นทางโบราณคดีของชุมชนชาวโรมัน
ในศตวรรษที่ 6 และหลังจากนั้น ได้มีกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เช่น ชาวบายูวาเริน (เยอรมัน: Bajuwaren) อาศัยอยู่บริเวณใกล้เคียงเมืองมิวนิกในปัจจุบัน เช่น ในเขตโยฮันเนิสเคียร์เชิน (Johanneskirchen), เฟ็ลด์ม็อคคิง (Feldmoching), โบเกินเฮาเซิน (Bogenhausen) และพัสซิง (Pasing) โบสถ์คริสต์แห่งแรกที่รู้จักถูกสร้างขึ้นราว ค.ศ. 815 ในเขตเฟริทมันนิง (Fröttmanning)
ประวัติศาสตร์ > เมืองหลวงหลังการรวมบาวาเรีย

เมื่อดัชชีย่อยทั้งสี่แห่งของบาวาเรียกลับมารวมกันในปี ค.ศ. 1506 จากการทำสงครามสั้น ๆ กับดัชชีแห่งลันทซ์ฮูท มิวนิกจึงกลายเป็นเมืองหลวงดััชชีแห่งบาวาเรีย ศิลปะและการเมืองได้รับอิทธิพลจากราชสำนักมากขึ้น ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16 มิวนิกเป็นศูนย์กลางแห่งหนึ่งของการปฏิรูปคาทอลิกและศิลปะเรอแนซ็องส์ในเยอรมนี วิลเฮล์มที่ 5 ดยุกแห่งบาวาเรียดำริให้สร้างโบสถ์ซังกท์มิชชาเอลของคณะเยสุอิต ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นศูนย์กลางแห่งหนึ่งของการปฏิรูปคาทอลิก นอกจากนี้ในปี ค.ศ. 1589 ยังมีการสร้างโรงเบียร์โฮฟบรอยเฮาส์ (Hofbräuhaus) ผลิตเบียร์สีน้ำตาล ปี ค.ศ. 1609 ก่อตั้งสันนิบาตคาทอลิกขึ้นในมิวนิก
ปี ค.ศ. 1623 ช่วงที่เกิดสงครามสามสิบปี มิวนิกมีสถานะเป็นที่ประทับของเจ้านครรัฐผู้คัดเลือก เนื่องด้วยประมุขมัคซีมีลีอานที่ 1 ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นคณะผู้คัดเลือกหนึ่งในการเลือกแต่งตั้งพระจักรพรรดิ แต่หลังจากนั้นในปี ค.ศ. 1632 มิวนิกก็ถูกปกครองโดยพระเจ้ากุสตาฟที่ 2 อดอล์ฟ กษัตริย์แห่งสวีเดน สองปีต่อมา ระหว่างปี ค.ศ. 1634 และ 1635 เกิดกาฬโรคระบาดทำให้ประชากรของเมืองราวหนึ่งในสามเสียชีวิต ภายใต้สถานะที่ประมุขเป็นผู้คัดเลือก มิวนิกเป็นศูนย์กลางสำคัญของวัฒนธรรมบารอกรวมทั้งต้องประสบกับการยึดครองของราชวงศ์ฮาพส์บวร์คในปี ค.ศ. 1704 และ ค.ศ. 1742
หลังการผูกมิตรกับฝรั่งเศสในยุคของนโปเลียนเมื่อปี ค.ศ. 1806 มิวนิกกลายเป็นเมืองหลวงของราชอาณาจักรบาวาเรียที่สถาปนาขึ้นใหม่ ผู้คัดเลือกมัคซีมีลีอาน โยเซ็ฟ กลายเป็นกษัตริย์องค์แรกของอาณาจักร เป็นที่ตั้งของสภารัฐ (เยอรมัน: Landtag) และอัครมุขมณฑลมิวนิกและไฟรซิงใหม่
ในช่วงต้นถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 กำแพงเมืองเก่าส่วนใหญ่ที่เคยทำหน้าที่เป็นป้อมปราการของมิวนิกถูกรื้อถอนเนื่องจากการขยายตัวของประชากร
เทศกาลเบียร์อ็อกโทเบอร์เฟสต์ของมิวนิกที่มีชื่อเสียงและจัดขึ้นทุกปี มีต้นกำเนิดมาจากพิธีอภิเษกสมรสครั้งหนึ่งของราชสำนักเมื่อเดือนตุลาคม ค.ศ. 1810 ลานจัดพิธีเป็นส่วนหนึ่งของสนาม "เทเรเซียนวีเซอ" (Theresienwiese) ในปัจจุบันซึ่งอยู่ใกล้กับเขตเมืองเก่า
ในปี ค.ศ. 1826 มหาวิทยาลัยลูทวิช-มัคซีมีลีอานถูกย้ายจากเมืองลันทซ์ฮูทมายังมิวนิก อาคารที่สวยงามที่สุดหลายแห่งของเมืองมาจากยุคนี้และสร้างขึ้นในรัชสมัยของกษัตริย์บาวาเรียสามพระองค์แรก โดยเฉพาะในรัชสมัยของพระเจ้าลูทวิชที่ 1 ทรงส่งเสริมสถานะของเมืองมิวนิกให้กลายเป็นศูนย์กลางศิลปะ ดึงดูดศิลปินจำนวนมากเข้ามาและยกระดับคุณค่าทางสถาปัตยกรรมของเมืองด้วยการสร้างถนนใหญ่และอาคารต่าง ๆ
สถานีรถไฟมิวนิกแห่งแรกถูกสร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1839 โดยมีเส้นทางหนึ่งสายออกจากเมืองไปทางทิศตะวันตกสู่เอาคส์บวร์ค ในปี ค.ศ. 1849 สถานีรถไฟแห่งใหม่สร้างเสร็จซึ่งกลายเป็นมาสถานีรถไฟกลางมิวนิก มีเส้นทางไปทางทิศเหนือถึงเมืองลันทซ์ฮูทและเรเกินส์บวร์ค
พอเข้าสู่รัชสมัยของพระเจ้าลูทวิชที่ 2 ในปี ค.ศ. 1864 พระองค์ได้ใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่นอกเขตเมืองหลวง สนพระทัยไปกับการสร้างปราสาทอันฟุ้งเฟ้อตามพื้นที่ชนบทของบาวาเรียจนได้รับฉายาในภายหลังว่าเป็น "กษัตริย์เทพนิยาย" หากแต่ในด้านคุณความดีพระองค์ยังทรงเป็นผู้อุปถัมภ์ริชชาร์ท วากเนอร์ คีตกวีคนสำคัญของเยอรมนี ทั้งปราสาทหลายแห่งที่พระองค์ได้สร้างไว้ ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามายังรัฐไบเอิร์น หลังรัชสมัยพระเจ้าลูทวิชที่ 2 สมัยของเจ้าชายลูอิทโพลด์ ผู้ทรงดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ได้มีกิจกรรมทางศิลปะและวัฒนธรรมเพิ่มขึ้นอีกมากในมิวนิก บางส่วนส่งอิทธิพลไปสู่ระดับโลก เช่น ศิลปินฟรันซ์ ชทุก และกลุ่มเบลาเออไรเทอร์
ประวัติศาสตร์ > หลังสงครามจนถึงปัจจุบัน

หลังการเข้ายึดของสหรัฐในปี ค.ศ. 1945 (พ.ศ. 2488) มิวนิกได้รับการสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมดตามแผนที่วางไว้อย่างพิถีพิถัน ผังถนนก่อนสงครามถูกรักษาเอาไว้ มิวนิกเริ่มโตขึ้นโดยในปี 1957 มีประชากรมากกว่า 1 ล้านคน และยังคงรักษาสถานะสำคัญในด้านเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรมของประเทศเยอรมนีเอาไว้ จนเกิดฉายาเมืองหลวงลับ (Heimliche Hauptstadt) เป็นเวลากว่าหลายทศวรรษหลังสงครามโลกครั้งที่สอง
สถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งบาวาเรียเริ่มออกอากาศทางโทรทัศน์ครั้งแรกในมิวนิกในปี ค.ศ. 1954
มิวนิกเป็นเมืองเจ้าภาพจัดการประชุมประจำปีเกี่ยวกับนโยบายความมั่นคงระหว่างประเทศ (Munich Security Conference) ตั้งแต่ ค.ศ. 1963 จนถึงปัจจุบัน
มิวนิกยังเป็นที่รู้จักในระดับการเมืองด้วยอิทธิพลอันแข็งแกร่งของนักการเมืองชาวบาวาเรีย ฟรันซ์ โยเซฟ ชเทราส์ (Franz Josef Strauss) ในระหว่างปี 1960 ถึง 1980 ท่าอากาศยานมิวนิกที่สร้างขึ้นในปี 1992 ได้รับการตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่เขา
มิวนิกเคยเป็นเมืองเจ้าภาพจัดกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน 1972 ซึ่งเกิดเหตุการณ์สังหารหมู่อันน่าเศร้าขึ้น โดยนักกีฬาชาวอิสราเอล 11 คนถูกสังหารโดยผู้ก่อการร้ายชาวปาเลสไตน์ การสังหารหมู่ยังเกิดขึ้นในปี 1980 และ 2016 มิวนิกได้รับเกียรติให้เป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันฟุตบอลโลก 1974 รอบชิงชนะเลิศ และเป็นหนึ่งในเมืองเจ้าภาพฟุตบอลโลก 2006
ภูมิศาสตร์

เมืองมิวนิกตั้งอยู่บนที่ราบสูงบาวาเรียตอนบน อยู่ห่างจากตอนเหนือของเทือกเขาแอลป์ไปทางทิศเหนือประมาณ 50 กิโลเมตร มิวนิกตั้งอยู่สูง 520 เมตร (1,706.04 ฟุต) จากระดับน้ำทะเลปานกลาง แม่น้ำสำคัญที่ไหลผ่านได้แก่ แม่น้ำอีซาร์ และแม่น้ำเวือร์ม
เขตการปกครอง

นับตั้งแต่การปฏิรูปการปกครองในปี ค.ศ. 1992 เมืองมิวนิกประกอบด้วยเขตนคร (เยอรมัน: Stadtbezirke) จำนวนทั้งสิ้น 25 เขต (พื้นที่และประชากรเดือนธันวาคม 2021) ได้แก่
| ที่ | เขต | พื้นที่ (ตร> กม.) | ประชากร | ความหนาแน่น (คนต่อตร> กม.) | แผนที่ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | อัลท์ชตัท-เลเฮิล (Altstadt-Lehel) | 3.15 | 20,626 | 6,556 |  |
| 2 | ลูทวิชส์ฟอร์ชตัท-อีซาร์ฟอร์ชตัท (Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt) | 4.40 | 50,943 | 11,573 |  |
| 3 | มักฟอร์ชตัท (Maxvorstadt) | 4.30 | 51,228 | 11,918 |  |
| 4 | ชวาบิง-เว็สท์ (Schwabing-West) | 4.36 | 68,255 | 15,643 |  |
| 5 | เอา-ฮาอิดเฮาเซิน (Au-Haidhausen) | 4.22 | 62,315 | 14,767 |  |
| 6 | เซ็นด์ลิง (Sendling) | 3.94 | 40,704 | 10,334 |  |
| 7 | เซ็นด์ลิง-เว็สท์พาร์ค (Sendling-Westpark) | 7.81 | 60,540 | 7,747 |  |
| 8 | ชวันทาเลอร์เฮอเออ (Schwanthalerhöhe) | 2.07 | 28,870 | 13,945 |  |
| 9 | น็อยเฮาเซิน-นึมเฟินบวร์ค (Neuhausen-Nymphenburg) | 12.91 | 99,415 | 7,698 |  |
| 10 | โมซัค (Moosach) | 11.09 | 54,928 | 4,951 |  |
| 11 | มิลแบทส์โฮเฟิน-อัม ฮาร์ท (Milbertshofen-Am Hart) | 13.42 | 75,658 | 5,639 |  |
| 12 | ชวาบิง-ไฟรมัน (Schwabing-Freimann) | 25.67 | 77,701 | 3,026 |  |
| 13 | โบเกินเฮาเซิน (Bogenhausen) | 23.71 | 92,593 | 3,905 |  |
| 14 | แบร์คอัมไลม์ (Berg am Laim) | 6.31 | 46,769 | 7,406 |  |
| 15 | ทรูเดอริง-รีม (Trudering-Riem) | 22.45 | 74,884 | 3,335 |  |
| 16 | ราเมิร์สดอร์ฟ-แพร์ลัค (Ramersdorf-Perlach) | 19.90 | 118,010 | 5,931 |  |
| 17 | โอเบอร์กีซิง-ฟาซานการ์เทิน (Obergiesing-Fasangarten) | 5.72 | 53,483 | 9,349 |  |
| 18 | อุนเทอร์กีซิง-ฮาร์ลัคชิง (Untergiesing-Harlaching) | 8.06 | 52,999 | 6,578 |  |
| 19 | ทาลเคียร์เชิน-โอเบอร์เซ็นด์ลิง-ฟอร์สเทินรีท-เฟือร์สเทินรีท-ซ็อลเลิน (Thalkirchen-Obersendling-Forstenried-Fürstenried-Solln) | 17.76 | 99,260 | 5,588 |  |
| 20 | ฮาเดิร์น (Hadern) | 9.22 | 50,290 | 5,452 |  |
| 21 | พัสซิง-โอเบอร์เม็นซิง (Pasing-Obermenzing) | 16.50 | 78,232 | 4,742 |  |
| 22 | เอาบิง-ล็อกเฮาเซิน-ลังวีด (Aubing-Lochhausen-Langwied) | 34.06 | 51,786 | 1,521 |  |
| 23 | อัลลัค-อุนเทอร์เม็นซิง (Allach-Untermenzing) | 15.45 | 34,566 | 2,237 |  |
| 24 | เฟ็ลด์ม็อคคิง-ฮาเซินแบร์เกิล (Feldmoching-Hasenbergl) | 28.94 | 62,192 | 2,149 |  |
| 25 | ไลม์ (Laim) | 5.29 | 55,881 | 10,572 |  |
|  | มิวนิก | 310.71 | 1,562,128 | 5,028 |  |
ประชากร

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2007 เมืองมิวนิกมีประชากร 1.34 ล้านคน โดย 300,129 คนไม่ใช่พลเมืองชาวเยอรมัน มิวนิกมีชุมชนชาวตุรกีและบอลข่านอยู่อย่างหนาแน่น ชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่มากที่สุดได้แก่ ชาวตุรกี (43,309 คน) อัลบาเนีย (30,385 คน) โครเอเชีย (24,866 คน) เซอร์เบีย (24,439 คน) กรีก (22,486 คน) ออสเตรีย (21,411 คน) และชาวอิตาลี (20,847 คน) ซึ่ง 37% ของจำนวนชาวต่างชาติที่อยู่ในมิวนิกมาจากสหภาพยุโรป
ในปี ค.ศ. 1700 มิวนิกมีประชากรเพียง 24,000 คน ประชากรเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในทุก ๆ 30 ปี ตัวอย่างเช่น มิวนิกมีประชากร 100,000 คนใน ค.ศ.1852 และต่อมาในปี ค.ศ. 1883 มีประชากร 250,000 คน และในปี ค.ศ.1901 ได้เพิ่มขึ้นสองเท่าอีกเป็น 500,000 คน ตั้งแต่ตอนนี้ มิวนิกได้กลายเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดอันดับ 3 ในประเทศเยอรมนี ใน ค.ศ.1933 มีประชากร 840,901 คน และในปี ค.ศ.1957 มิวนิกมีประชากรเกินกว่า 1 ล้านคน
ประชากรกว่า 47.4% ในเมืองมิวนิกไม่นับถือศาสนาใด ๆ โดยในวันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 2008 มีประชากรนับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก 38.3%  ศาสนาคริสต์นิกายโปรเตสแตนต์ 14.0% และยิว 0.3%
กีฬา

มิวนิกเป็นบ้านของทีมฟุตบอลมืออาชีพจำนวนมาก รวมถึงสโมสรฟุตบอลบาเยิร์นมิวนิก ซึ่งเป็นทีมที่มีชื่อเสียงและประสบความสำเร็จมากที่สุดในเยอรมนี ปัจจุบันมีทีมฟุตบอลในเมืองมิวนิกที่ได้เข้าเล่นในบุนเดิสลีกา 3 ทีม ได้แก่ สโมสรฟุตบอลบาเยิร์นมิวนิก, เทเอสเฟา 1860 มึนเชิน และ SpVgg Unterhaching ซึ่งทั้งสามทีมได้เล่นในดิวิชั่นสูงสุดของฟุตบอลเยอรมัน ส่วนทีมฮอกกี้ของมิวนิกคือ EHC มิวนิก
มิวนิกเคยเป็นเจ้าภาพจัดกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน 1972 ณ สนามกีฬาโอลิมปิกเมืองมิวนิก นอกจากนี้มิวนิกเป็นหนึ่งในเมืองเจ้าภาพกีฬาฟุตบอลโลก 2006 ซึ่งจัดในสนามกีฬาอัลลิอันซ์อารีนา
ในวันที่ 16 ตุลาคม ค.ศ. 2009 คณะกรรมการโอลิมปิกสากลได้กำหนดมิวนิกเป็นหนึ่งในเมืองที่ขอเสนอตัวเป็นเจ้าภาพกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว 2018 ซึ่งรวมถึงเมืองอองเนอซี ประเทศฝรั่งเศส และเมืองพย็องชังในเกาหลีใต้ ถ้ามิวนิกถูกเลือกให้เป็นเจ้าภาพ จะเป็นเมืองแรกของโลกที่ได้เป็นเจ้าภาพทั้งกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน และกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว
เมืองพี่น้อง

มิวนิกเป็นเมืองพี่น้องกับเมืองดังนี้:
เอดินบะระ สหราชอาณาจักร (1954)
เวโรนา ประเทศอิตาลี (1960)
บอร์โด ประเทศฝรั่งเศส (1964)
ซัปโปโระ ประเทศญี่ปุ่น (1972)
ซินซินแนติ สหรัฐ (1989)
เคียฟ ประเทศยูเครน (1989)
ฮาราเร ประเทศซิมบับเว (1996)
เบียร์ชีบา ประเทศอิสราเอล (2021)
แหล่งข้อมูลอื่น

Official website for the City of Munich
Münchner Verkehrs- und Tarifverbund – public transport network
München Wiki – open city wiki for Munich with more than 15,000 articles (ในภาษาเยอรมัน)
On the brink: Munich 1918–1919
Munichfound – magazine for English speaking Münchners
Destination Munich – online guide
Munich Airport – official website Franz Josef Strauss Airport
münchen.tv – local TV station
Historical Atlas of Munich (ในภาษาเยอรมัน)
เรื่องอื้อฉาวการทารุณทางเพศของจอห์นนี คิตะงะวะ

สำนักงานใหญ่ บริษัท จอห์นนีแอนด์อะโซชีเอท
ในปี 2023 มีการเปิดเผยว่า จอห์นนี คิตะงะวะ (1931–2019) ผู้ก่อตั้งบริษัทจัดหานักแสดงสัญชาติญี่ปุ่น จอห์นนีแอนด์อะโซชีเอท ได้ก่ออาชญากรรมล่วงละเมิดทางเพศหลายครั้งตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1970 จนถึงกลางทศวรรษ 2010 คิตาคาวะได้รับการกล่าวว่าเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งในอุตสาหกรรมบันเทิงของญี่ปุ่น และมีอำนาจผูกขาดในการจัดตั้งวงบอยแบนด์ในญี่ปุ่นมานานกว่าสี่สิบปี ไม่มีการฟ้องร้องคดีอาญาใดๆ ต่อคิตะงะวะ เนื่องจากสื่อญี่ปุ่นปกปิดการละเมิดสิทธิดังกล่าวโดยมิได้มีการรายงานข่าวเลย
ระหว่างปี 1988 ถึง 2000 คิตะงะวะตกเป็นเป้าหมายของข้อกล่าวหาต่าง ๆ มากมายว่าเขาใช้ตำแหน่งหน้าที่ของตนในการมีความสัมพันธ์ทางเพศที่ไม่เหมาะสมกับเด็กชายวัยรุ่นที่มีสัญญากับจอห์นนีแอนด์อะโซชีเอท คิตะงะวะปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว และในปี 2002 ศาลตัดสินให้นิตยสารชูกังบุนชุนต้องชดใช้ค่าเสียหาย 8.8 ล้านเยน ซึ่งเป็นค่าเสียหายที่สูงมาก นิตยสารได้ยื่นอุทธรณ์ ซึ่งส่งผลให้การตัดสินพลิกกลับบางส่วน ศาลสูงโตเกียวได้ลดค่าเสียหายลงเหลือ 1.2 ล้านเยนโดยสรุปว่า ข้อกล่าวหาว่าคิตะงะวะบังคับให้เด็กดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่เป็นการหมิ่นประมาท แต่ข้อกล่าวหาว่าเขาแสวงหาประโยชน์ทางเพศนั้นเป็นความจริง สองปีต่อมาศาลสูงสุดปฏิเสธคำอุทธรณ์ของคิตะงะวะ คดีนี้ได้รับการรายงานน้อยมากในญี่ปุ่น โดยนักข่าวหลายคนระบุว่าเป็นผลจากอิทธิพลของคิตะงะวะที่มีต่อสื่อของประเทศ
ในปี 2023 สี่ปีหลังจากที่เขาเสียชีวิต การล่วงละเมิดของคิตะงะวะเป็นที่รู้จักต่อสาธารณะมากขึ้นหลังจากรายงานในเดือนสิงหาคมของปีนั้น สรุปว่าเขาได้กระทำการล่วงละเมิดทางเพศตั้งแต่ต้นทศวรรษปี 1970 จนถึงกลางทศวรรษปี 2010 รวมถึงการข่มขืนเด็กชายหลายร้อยคนที่อยู่ภายใต้สัญญากับจอห์นนีแอนด์อะโซชีเอท รายงานดังกล่าวออกมาหลังจากที่ข้อกล่าวหาเรื่องการล่วงละเมิดต่อคิตะงะวะ ได้รับความสนใจอีกครั้งหลังจากที่มีการเผยแพร่สารคดีเรื่อง "พรีเดเตอร์: เดอะซีเคร็ตสแกนดัลออฟเจป๊อบ" รวมถึงข้อกล่าวหาอื่นๆ ที่ถูกกล่าวอ้างโดยคาอุอัน โอกาโมโตะ นักดนตรีและอดีตสมาชิกวงจอห์นนีส์จูเนียร์ มีรายงานว่ามีผู้เสียหายจากกรณีดังกล่าวถึง 478 ราย โดย 325 รายเรียกร้องค่าชดเชย และมีเพียง 150 รายเท่านั้นที่ได้รับการยืนยันว่าเซ็นสัญญากับจอห์นนีแอนด์อะโซชีเอท ในช่วงปลายปีนั้น ได้มีการเปิดเผยว่าบริษัทจะเปลี่ยนชื่อเป็น "สไมล์อัพ" และสิ่งใดก็ตามที่มีชื่อว่า "จอห์นนี" เช่น บริษัทที่เกี่ยวข้องและกลุ่มนักแสดง จะมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อลบร่องรอยใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับชื่อของคิตะงะวะออกไป
ข้อกล่าวหาในช่วงชีวิตของคิตะงะวะ > การเรียกร้องเบื้องต้น

ในปี 1988 โคจิ คิตะ [ja] อดีตสมาชิกของโฟร์ลีฟส์ ได้ตีพิมพ์ชุดไดอารีในชื่อ ฮิคะรุ เกนจิ เอะ (ญี่ปุ่น: Hikaru Genji e; โรมาจิ: 光Genjiへ; ทับศัพท์: Dear Hikaru Genji) คิตะเขียนว่าจอห์นนี คิตะงะวะ ใช้ตำแหน่งที่มีอิทธิพลเหนือกลุ่มเพื่อล่วงละเมิดทางเพศเด็กชายที่เซ็นสัญญากับคิตะงะวะ ในปี 1989 เรียว นะกะทะนิ อดีตสมาชิกจอห์นนีส์จูเนียร์ ตีพิมพ์ข้อกล่าวหาที่คล้ายคลึงกันในหนังสือของเขา จอห์นนีส์รีเวนจ์ และระบุว่าเขาถูกคิตะงะวะล่วงละเมิดทางเพศเมื่ออายุ 11 ขวบ ข้อกล่าวหาที่คล้ายกันนี้ถูกกล่าวถึงในหนังสือที่ตีพิมพ์ในปี 1996 โดยจุนยุ ฮิระโมะโตะ อดีตสมาชิกจอห์นนีส์จูเนียร์ ฮิระโมะโตะกล่าวหาว่า คิตะงะวะอยู่หอพักเดียวกับศิลปินที่เขาชื่นชอบ อีกทั้งยังเคยเห็นคิตะงะวะบังคับเด็กชายคนหนึ่งให้มีเซ็กส์กับเขา
ในปี 1999 นิตยสารรายสัปดาห์ ชูกังบุนชุน ได้พิมพ์ชุดบทความจำนวน 10 ตอนที่ระบุรายละเอียดข้อกล่าวหาเรื่องการละเมิดทางเพศมากมาย ผู้กล่าวหาเป็นเด็กวัยรุ่นชายประมาณ 12 คนที่ถูกคัดเลือกเข้าองค์กรจอห์นนีแอนด์อะโซชีเอท ซึ่งให้การโดยไม่เปิดเผยชื่อ นอกจากนี้ ซีรีส์ยังกล่าวหาว่าคิตะงะวะอนุญาตให้ผู้เยาว์ในบริษัทของเขาดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่