ประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์
งานการเมือง

ประสิทธิ์ลงรับสมัครเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดฉะเชิงเทราครั้งแรก ในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2489 แต่ได้รับเลือกตั้งครั้งแรก ใน พ.ศ. 2495 และได้รับเลือกเรื่อยมา รวม 5 สมัย
ประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์ ได้รับตำแหน่งทางการเมืองสำคัญหลายตำแหน่ง อาทิ ดำรงตำแหน่งประธานสภาผู้แทนราษฎร ในสภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 11 เป็นรัฐมนตรีสมัยแรกในปี พ.ศ. 2501 ในตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสหกรณ์ ต่อมาในปี พ.ศ. 2512 เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเศรษฐการ และเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในปี พ.ศ. 2515
สังคมได้รับรู้มานานแล้วว่าฐานะของเขาเป็นพ่อค้าที่กว้างขวางและให้การสนับสนุนนักการเมืองจํานวนมาก อีกทั้งยังทราบกันดีว่าเขาเป็นตัวแทนของกลุ่มทุนธนาคารกรุงเทพที่เข้ามาเล่นการเมือง ซึงอาจจะทําให้เกิดผลประโยชน์ทับซ้อนกันได้ ด้วยความคลางแคลงดังกล่าวทําให้ภายหลังมีเสียงเรียกร้องอย่างมากจากประชาชนให้เปลี่ยนตัวรัฐมนตรีพาณิชย์ แม้ประภาสจะแสดงความลําบากใจแต่ก็ไม่เห็นด้วยกับข้อเรียกร้องและยังกล่าวอีกว่าตนให้การสนับสนุนประสิทธิ์อย่างเต็มที่
ในช่วงวิกฤตการณ์ข้าวในไทย เริ่มขึ้นตั้งแต่ปลายปี พ.ศ.2515 (ค.ศ.1972) เมื่อเกิดภัยธรรมชาติทําให้ฝนแล้งทั่วโลก ประเทศส่งออกข้าวที่สําคัญหลายประเทศประสบปัญหาภัยแล้ง ทําให้เกิดภาวขาดแคลนข้าวทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทยที่ผลิตข้าวได้น้อยลง ราคาข้าวภายในประเทศเริ่มเขยิบตัวสูงขึ้นตั้งแต่เดือนกันยายนพ.ศ. 2515 (ค.ศ.1972) เป็นต้นมา และสูงขึ้นเรื่อยมาจนถึงปี พ.ศ.2516 (ค.ศ.1973) พร้อมกันนั้นได้พบว่าเริ่มมีการขาดแคลนข้าวเกิดขึ้นในบางพื้นที่
สถานการณ์ทั่วไปในเดือนสิงหาคมพ.ศ.2516 (ค.ศ.1973) พบว่า ราคาข้าวเพิ่มขึ้นมากกว่าช่วงเดียวกันของปีที่แล้วกว่าเท่าตัว คนจนทั้งในเมืองและต่างจังหวัดต่างประสบความเดือดร้อนกันถ้วนหน้า ภายในระยะเวลาหนึ่งเดือนค่าครองชีพเพิ่มขึ้นอีก10% และราคาสินค้ายังชีพก็มีราคาเพิ่มสูงขึ้นอย่างมาก ยิ่งไปกว่านั่นราคานํ้ามันในตลาดโลกที่เพิ่มสูงขึ้นยังส่งผลต่อราคาสินค้าอืนๆอีก นอกจากนี้การขึ้นค่าเงินเยนยังมีส่วนทําให้สินค้าเข้าแพงขึ้นด้วย แม้ปัจจัยเหล่านี้จะมีผลกระทบต่อชาวนาน้อยมาก แต่สําหรับพ่อค้า นักศึกษาและชาวเมืองจะได้รับผลร้ายอย่างชัดเจน
ในกรณีของประสิทธิ์ และประภาส พบว่าเกียวข้องกับการกักตุนและส่งออกข้าว ส่วนณรงค์เองภายหลังก็พบว่าลักลอบส่งข้าวออกทางจังหวัดสตูลเป็นแสนกระสอบ
กล่าวโดยสรุป สาเหตุภายในของปัญหาข้าวเกิดจากปัญหาโครงสร้างอํานาจทางการเมืองที่ตัวแทนของทุนคือ ประสิทธิ์ กาญจนวัตน์ ได้เข้ามานั่งอยู่ในคณะรัฐมนตรี ภายใต้การคุ้มกันของผู้ทีมีอํานาจอันดับสองคือประภาส นีคือก้าวใหม่ของรัฐไทยที่ทุนเข้ามาเกี่ยวข้องกับอํานาจรัฐอย่างใกล้ชิด ทุนนั้นมีตรรกะที่ชัดเจนในการหาผลประโยชน์ดังนั้นจึงไม่สามารถต้านทานความต้องการที่จะหาประโยชน์จากสภาวะขาดแคลนที่เกิดขึ้นได้ เมื่อรัฐบาลตัดสินใจนําเอาองค์ประกอบอีกส่วนหนึ่งคือการใช้อํานาจของเผด็จการทหารมาใช้ โดยกตป.และมาตรา 17 ก็เกิดแรงกระตุ้นในการเข้ามาแก่งแย่งแสวงหาผลประโยชน์ โครงสร้างทางการเมืองดังกล่าวสะท้อนความขัดแย้งระหว่างกลุ่มผู้นํา ซึงทําให้รัฐบาลไม่สามารถแก้ปัญหาข้าวได้ ดังนั้นแทนที่รัฐบาลจะได้รับการจัดการกับปัญหาอย่างมีประสิทธิภาพกลับยิ่งทําให้เกิดผลเสียมากยิ่งขึ้น
สําหรับโครงสร้างอํานาจภายนอกนั้นในช่วงเวลาที่ความสัมพันธ์ระหว่างไทย-สหรัฐฯมีปัญหา เราได้เห็นบทบาทของสหรัฐฯในการเข้ามาขอให้ไทยช่วยเหลือประเทศต่างๆ ในยามที่สถานการณ์ข้าวของประเทศอยู่ในภาวะคับขัน แม้เราจะไม่รู้ว่าข้อเรียกร้องเหล่านั้นเป็นไปโดยจงใจหรือไม่ แต่สิ่งที่สหรัฐฯได้กระทําไปส่งผลให้สถานการณ์ข้าวของไทยเลวร้ายลงอย่างแน่นอน
ปัญหาข้าวแพงเป็นที่มาของปัญหาเศรษฐกิจอื่นๆ ตามมา ไม่ว่าจะเป็นภาวะเงินเฟ้อ ค่าครองชีพสูง อันนํามาสู่การนัดหยุดงานซึ่งเป็นปรากฏการณ์ใหม่ที่สําคัญคือวิกฤตข้าวเป็นปัญหาของกรุงเทพฯ ซึงภาพของการเข้าคิวซื้อข้าวถึง2 วัน การจํายอมซื้อข้าวราคาแพงจากตลาดมืด การขาดแคลนข้าวของภิกษุสงฆ์ได้บ่มเพาะความรู้สึกต่อต้านรัฐบาลทั้งนี้รัฐบาลได้แสดงให้เห็นแล้วว่าไม่สามารถรับมือกับปัญหาเศรษฐกิจและสังคมซึ่งทวีความสลับซับซ้อนมากขึ้น ความล้มเหลวในการรับมือกับภาวะขาดแคลนข้าวและค่าครองชีพทีพุ่งสูงขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่กระทบต่อความเป็นอยู่ของคนในสังคมโดยตรงนั้นทําให้ประชาชนเกิดความรู้ สึกที่ว่า ปัญหาของพวกเขาไม่ได้รับความใส่ใจจากรัฐบาล และเมื่อเกิดความคลางแคลงว่ามีผู้ที่อยู่ในแวดวงรัฐบาลได้ประโยชน์จากปัญหาทางเศรษฐกิจของพวกเขาส่งผลให้ความไม่พอใจที่มีต่อรัฐบาลยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นไปอีกกลายเป็นพลังทางสังคมอีกส่วนหนึ่ง ซึ่งการแสดงตัวที่เป็นรูปธรรมที่เมื่อรวมเข้ากับกลุ่มนักศึกษาแล้วกลายเป็นคลื่นมหาชนที่ร่วมชุมนุมขับไล่รัฐบาลในเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ
หลังจากนั้น ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ในรัฐบาลหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช จนกระทั่งพ้นจากตำแหน่งเนื่องจากนายกรัฐมนตรีลาออก และได้รับแต่งตั้งเป็นรองนายกรัฐมนตรี แต่ดำรงตำแหน่งเพียง 12 วัน และได้เข้าเฝ้าถวายสัตย์ปฏิญาณเพียงวันเดียวก็ต้องพ้นจากตำแหน่ง เนื่องจากการรัฐประหารของพลเรือเอก สงัด ชลออยู่
ต่อมาได้รับการแต่งตั้งให้เป็น สมาชิกวุฒิสภา ในปี พ.ศ. 2522 ก่อนที่จะวางมือทางการเมืองในปี พ.ศ. 2527