stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี
พระกรณียกิจโดยสังเขป > ด้านการแพทย์และการสาธารณสุข

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ทรงอุปการะกิจการเพื่อการสาธารณประโยชน์อื่นๆ อีกมากมาย อาทิ สมาคม องค์กร และชุมนุมซึ่งบำเพ็ญประโยชน์ต่อสังคม เช่นเมื่อครั้งทรงเจริญพระชันษา 60 ปี ในวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2508 ได้ทรงจัดงานฉลองพระชันษา ณ วังรื่นฤดี มีเจ้านายพระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ ตลอดจนพระอนุวงศ์ ข้าราชบริพาร และผู้จงรักภักดีเสด็จและเดินทางมาร่วมงานเป็นจำนวนมาก มีสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 เป็นอาทิ การนั้นได้มีผู้ถวายเงินโดยเสด็จพระกุศลตามพระอัธยาศัยเป็นจำนวนมากจึงได้ทรงสมทบเพิ่มเติมและประทานแก่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทยจนสามารถสร้างอาคารสำหรับผู้ป่วยนอกและห้องฉุกเฉินในโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ทางด้านสวนลุมพินีได้ 1 หลัง แต่มิได้โปรดให้ใช้พระนามของพระองค์เป็นนามตึก หากแต่ได้พระราชทานนามว่า “ตึกมงกุฎ-เพชรรัตน” โอกาสนั้น พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดตึก ในวันที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2510 ด้วย นอกจากนี้ ทรัพย์สินส่วนพระองค์ที่ทรงได้รับมรดกคือที่ดินและบ้านของพระบุพการี ณ จังหวัดปราจีนบุรี ก็ทรงพระกรุณาประทานกรรมสิทธิ์ให้แก่ทางราชการ เมื่อทางราชการได้ใช้สถานดังกล่าวสร้างโรงพยาบาลก็ไม่ใช้พระนามของพระองค์เป็นนามโรงพยาบาลแห่งนี้ หากแต่โปรดพระราชทานทานนามว่าโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เพื่อเป็นเกียรติแก่พระบรรพบุรุษ
ในกาลต่อมาเป็นเวลา 8 ปีหลังจากพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในรัชกาลที่ 6 สิ้นพระชนม์แล้ว โรงพยาบาลได้สร้างอาคารเพิ่มเติมเป็นอาคารสูง 4 ชั้น และขอพระราชทานพระอนุญาตขนานนามว่า “อาคารเพชรรัตน-สุวัทนา” นับเป็นครั้งแรกที่มีพระนามปรากฏต่อสาธารณชนบนถาวรวัตถุสถานนอกจากนี้ ยังทรงอุปการะกิจกรรมซึ่งเฉลิมพระเกียรติของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวร่วมกับพระธิดาอยู่มิได้ขาด
พระกรณียกิจโดยสังเขป > การเสด็จเยี่ยมราษฎร

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี และ เจ้าฟ้าพระราชธิดา โปรดที่จะเสด็จประพาสรถทุกเย็นเพื่อทรงชมพระพุทธรูป หรือ สิ่งศักดิสิทธิ์ต่าง ๆ ในกรุงเทพและจังหวัดปริมณฑล พระบรมราชานุสาวรีย์พระบรมราชบุพการี หรืออัฐิของพระบุพการีในสายสกุลบุนนาค โดยจะเสด็จเพียงสองพระองค์ พร้อมกับสารถีและข้าราชบริพาร เป็นการเสด็จอย่างเงียบ ๆ ไม่มีรถนำขบวน ไม่ปักธงพระบรมราชวงศ์ใหญ่ เมื่อไฟแดงรถพระที่นั่งก็หยุดอย่างสามัญชน แต่เพียงว่าในสมัยนั้นรถและการจราจรยังไม่ติดขัด ด้วยพระอุปนิสัยเช่นนี้จึงมักจะได้ทอดพระเนตรวิถีชีวิตของราษฎรโดยปราศจากการปรุงแต่งของทางราชการ โดยมักจะมีรับสั่งกับชาวบ้านแถวพระตำหนักสวนรื่นฤดีเสมอ บางคราวก็เสด็จไปประทับเสวยพระกระยาหารที่บางปู จังหวัดสมุทรปราการ และ จะพระราชทานอาหารแก่นกนางนวลที่หนีหนาวมา บางครั้งก็เสด็จไปต่างจังหวัดโดยเงียบ ๆ ไม่แจ้งแก่ทางราชการ หรือสำนักพระราชวัง เช่น เมื่อคราวเสด็จจังหวัดสมุทรสาคร ก็เสด็จไปในตลาด ทอดพระเนตรวิถีชีวิตชาวบ้านที่ดำเนินชีวิตตามปกติ โดยในวันนั้นมีการแสดงอุปรากรจีน (งิ้ว) ที่ตลาดแห่งนั้น เมื่อทอดพระเนตรเห็นเก้าอี่ไม้ธรรมดาเหมือนตามโรงเรียนประชาบาลสองตัวว่างอยู่ ก็เสด็จประทับทอดพระเนตรการแสดงอย่างชาวบ้านทั่วไป พร้อมมีรับสั่งอย่างสนุกสนาน เมื่อการแสดงจบเจ้าของคณะงิ้วก็นำตัวพระกับตัวนางมากราบแทบฝ่าพระบาท พร้อมทั้งรับพระราชทานเงินของขวัญจากทั้งสองพระองค์ พระนางเจ้าสุวัทนาฯ โปรดที่จะมีรับสั่งกับประชาชนทั่วไปอย่างไม่ถือพระองค์ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ด้วยเจียมพระองค์ว่าเดิมทรงเป็นสามัญชนแม้ในปัจจุบันจะดำรงพระยศสูงส่งก็ตามที เช่น เมื่อคราวเสด็จอำเภอกระบุรี จังหวัดระนอง มีรับสั่งกับชาวบ้านสูงอายุอย่างออกรสว่า "...ยายจ๋าเป็นอย่างไรบ้างจ๊ะ สบายดีไหม...ไหนดูสิ ยายปวดหลังเหมือนฉันไหม?..." ชาวบ้านเห็นว่ามีรับสั่งเช่นนี้ก็ตกใจที่พระราชวงศ์ ลงมานับญาติด้วย แต่ก็กล้าตอบด้วย เพราะเห็นว่าพระบรมวงศานุวงศ์ก็เจ็บเป็นปวดเป็น ทำให้ทรงใกล้ชิดกับราษฎรและทอดพระเนตรเห็นปัญหาของราษฎรอย่างแท้จริง
พระกรณียกิจโดยสังเขป > ด้านการเศรษฐกิจ

ได้โปรดที่จะเสด็จประพาสตลาดแทบทุกเย็น และโปรดจะประพาสตลาดหัวเมืองต่าง ๆ ทั้งทรงสนับสนุนสินค้าของราษฎร เช่น ผ้าทอ เครื่องจักสาน รวมถึงผัก ผลไม้ ต้นไม้ ไม้ดอกไม้ประดับ เพื่อเป็นการสนับสนุนสินค้าของราษฎร เพื่อส่งเสริมให้ราษฎรมีรายได้ และยังพระราชทานเงินสำหรับซื้อผ้าห่มและผ้านุ่งจากตลาดต่าง ๆ เวลาเสด็จหัวเมืองและนำมาเก็บไว้ที่วัง เมื่อเสด็จในที่ทุรกันดารก็จะโปรดให้เอาไปพระราชทานแก่ราษฎร
พระกรณียกิจโดยสังเขป > ด้านกิจการลูกเสือ เนตรนารี

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ทรงสนับสนุนกิจการลูกเสือโดยพระราชทานเงินสนันสนุนกิจการลูกเสือที่พระสวามีทรงก่อตั้งไว้ ทั้งยังทรงอบรมพระราชธิดาด้วยความทรงจำเมื่อครั้งตามเสด็จพระสวามีไปยังพระราชวังสนามจันทร์และมีการสวนสนามของเสือป่าและลูกเสือ ทั้งยังทรงเป็นเบื้องหลังในการสนับสนุนการก่อตั้งคณะเนตรนารีเพชราวุธ โดยมิได้ทรงออกพระนาม
พระกรณียกิจโดยสังเขป > ด้านศิลปวัฒนธรรมไทย

ด้านนาฏศิลป์ เมื่อสิ้นรัชกาลพระสวามี ก็ทรงสนับสนุนการละครหลวง โดยจะเสด็จพระดำเนินไปทอดพระเนตรละครที่โรงละครของพระยาอนิรุธเทวา เมื่อเสด็จไปประเทศอังกฤษ ก็ทรงเผยแผ่วัฒนธรรมไทยอาทิ การรำ การละครซึ่งส่วนใหญ่จะแสดงเป็นละครจากบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยุ่หัว โดยอาศัยงานสมาคมชาวไทยในอังกฤษ งานสามัคคีสมาคม หรืองานภายในพระตำหนัก โดยจะเป็นประธานนำรำวง โดยชาวต่างชาติต่างชื่นชมในวัฒนธรรมไทย ด้วยทรงเคยรับราชการในกรมมหรสพมาก่อนจึงทรงรำวงได้งดงามมาก เมื่อเสด็จนิวัตประเทศไทยแล้วก็โปรดพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์บำรุงนาฏศิลป์ไทย
พระกรณียกิจโดยสังเขป > ด้านการเกษตร

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี โปรดไม้ดอกไม้ประดับอย่างยิ่ง ในวังของพระองค์มีสวนดอกไม้อันงดงาม เต็มไปด้วยไม้ดอกไม้ประดับมากมาย จึงมีคนที่อยากจะยลโฉมสวนดอกไม้ของพระองค์มากมาย โปรดที่จะซื้อต้นไม้จากเกษตรกรเพาะปลูกจากตลาดนัดท้องสนามหลวง จนเต็มท้ายรถพระที่นั่งทุกสัปดาห์ และยังโปรดเพาะพันธุ์ต้นไม้อีกด้วย
พระอัจฉริยภาพ

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีมีพระอัจฉริยภาพ ในด้านต่าง ๆ
พระอัจฉริยภาพ > พระอัจฉริยภาพด้านการทำอาหาร

พระนางเจ้าสุวัทนาฯ มีพระอัจฉริยภาพด้านการทำอาหารอย่างยิ่ง ทำได้ทั้งของคาวของหวาน ทั้งอาหารไทยและอาหารฝรั่ง โดยว่ากันว่าอาหารและขนมฝรั่งทรงเรียนจากนิตยสารประจำสัปดาห์และหนังสือสอนทำอาหาร ส่วนอาหารไทยทรงเรียนมาจากคุณท้าวแก้ว ผู้เป็นยาย เมื่อทรงพระเยาว์ที่บ้านสวนสาลี่ (ทำเนียบรัฐบาลในปัจจุบัน) พระนางเจ้าสุวัทนาฯ โปรดที่จะทำอาหารเลี้ยงบรรดานักเรียนไทยในอังกฤษ โดยจะเป็นอาหารไทยทั้งสิ้น ส่วนงานจัดปาร์ตี้ก็จะทรงจัดทั้งอาหารไทยและฝรั่ง โดยถ้ามีงานก็จะทรงประกอบอาหารอยู่ในห้องเครื่องทั้งวัน ด้านขนมนั้น ทรงทำอร่อยหลายอย่าง อาทิ เค้ก มารากรอง ฯลฯ ตามคำบอกเล่าของข้าหลวงในตำหนักถึงฝีพระหัตถ์ในการทำเค้กคริสมาส ว่า
พอถึงเดือนกันยา-ตุลา เสด็จพระนางฯ จะทรงเตรียมทำฟรุตเค้ก และคริสต์มาสพุดดิ้ง ล่วงหน้าก่อนงานคริสต์มาสเป็นเดือน ๆ ทรงเตรียมแป้ง น้ำตาล ผลไม้แห้ง ถั่ว เครื่องเทศต่างๆ และเหล้าบรั่นดี หมักใส่ชามใหญ่ห่อผ้าเก็บไว้ใต้ถุนตำหนัก สองเดือนผ่านไปก็ได้ที่ พอวันงานก็ทรงนำมานึ่งอีกตั้ง ๔-๕ ชั่วโมงจนสุก แล้วราดด้วยบรั่นดีซ็อส 
...น่าเสียดายที่ไม่รู้สูตรของท่าน จำได้แต่ว่าไม่เคยรับประทานคริสต์มาสพุดดิ้งที่ไหน อร่อยเท่าของเสด็จพระนางฯ
พระอัจฉริยภาพ > พระอัจฉริยภาพด้านการถ่ายภาพ

พระนางเจ้าสุวัทนา มีพระอัจฉริยภาพในด้านการถ่ายภาพ โดยเมื่อคราวที่เสด็จประพาสปีนังจวบจนเสด็จไปยังอังกฤษ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีทรงโปรดการถ่ายภาพและสนพระทัยการถ่ายภาพอย่างจริงจัง ทรงศึกษาการใช้กล้องถ่ายภาพต่าง ๆ รวมทั้งโปรดที่จะถ่ายภาพในขณะที่ประพาสที่ต่าง ๆ
พระอัจฉริยภาพ > พระอัจฉริยภาพด้านการกีฬา

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีโปรดที่จะทรงกีฬามาตั้งแต่ประทับในสวนดุสิต สนพระทัยกีฬาหลายประเภท ตามพระราชนิยมของสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ที่โปรดทรงกีฬาหลายประเภท แต่กีฬาส่วนใหญ่มักเป็นแบบฝรั่ง ตามอย่างเจ้านายเล่นกัน เมื่อเสด็จประทับ ณ ประเทศอังกฤษ โปรดที่จะทรงกอล์ฟและเทนนิส ตามพระราชนิยมของพระบาทสมเด็จสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ที่โปรดจะทรงกีฬากอล์ฟและโปรดเกล้าฯ ให้จัดการแข่งขันกอล์ฟขึ้น
พระอัจฉริยภาพ > พระอัจฉริยภาพด้านภาษา

พระนางเจ้าสุวัทนา ทรงศึกษาภาษาอังกฤษจากครูที่ทรงจ้างมาสอนสมเด็จเจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา พระราชธิดาพระองค์เดียว จนทรงสามารถมีรับสั่งกับชาวต่างประเทศได้อย่างคล่องแคล่ว มีรับสั่งกับพนักงานร้านทิฟฟานี่ที่ดูแคลนพระเกียรติของพระองค์ อย่างคล่องแคล่ว พร้อมเคยรับสั่งกับผู้จัดการธนาคารในสหรัฐอเมริกาอย่างคล่องแคล่ว สั่งกับเลขาเจ้าระเบียบของมิสเตอร์แพตเดอร์สันอย่างคล่องแคล่วและยังทรงใช้สำนวนจนเลขาผู้นั้นยอมให้พระองค์พบกับมิสเตอร์แพตเดอร์สัน
พระพุทธรูปประจำพระชนมวาร

พระพุทธรูปประจำพระชนมวารพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี องค์นี้เป็นพระพุทธรูปนาคปรก สำหรับองค์พระพุทธรูปนั้นเป็นพระพุทธรูปประทับนั่งแบบวัชราสนะ (ขัดสมาธิเพชร) วางพระหัตถ์ขวาซ้อนบนพระหัตถ์ซ้ายเหนือพระเพลา พระพุทธรูปมีพระพักตร์ค่อนข้างกลม พระนลาฏค่อนข้างแคบ พระขนงโก่ง พระเนตรเหลือบต่ำ พระนาสิกโด่งพระโอษฐ์เรียว พระกรรณสั้น ไม่มีพระเกตุมาลาองค์พระพุทธรูปครองอุตราสงค์ห่มคลุม จีบเป็นริ้วเหมือนริ้วผ้าตามธรรมชาติ ประทับบนฐานนาคขดสามชั้นนาคสร้างเป็นลักษณะคล้ายงูใหญ่แผ่แม่เบี้ย แต่ส่วนหัวเป็นนาค มีหนึ่งเศียร อ้าปาก โดยแผ่ปรกพังพานองค์พระเป็นซุ้ม มีพุทธลักษณะคล้ายพระพุทธรูปประจำพระชนมวารของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างในคราวทรงเจริญพระชันษา 5 รอบ 60 ในพ.ศ. 2508 ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ในห้องพระเจ้า วังรื่นฤดี
พระเกียรติยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี |
| --- | --- |
ตราประจำพระองค์
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พะย่ะค่ะ/เพคะ
พระเกียรติยศ > พระอิสริยยศ

เครือแก้ว อภัยวงศ์ (15 เมษายน พ.ศ. 2448 - 3 เมษายน พ.ศ. 2467)
สุวัทนา อภัยวงศ์ (3 เมษายน พ.ศ. 2467 - 10 สิงหาคม พ.ศ. 2467)
เจ้าจอมสุวัทนา (10 สิงหาคม พ.ศ. 2467 - 11 ตุลาคม พ.ศ. 2468)
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี (11 ตุลาคม พ.ศ. 2468 - 10 ตุลาคม พ.ศ. 2528)
พระเกียรติยศ > เครื่องราชูปโภค

พานพระศรี (พานใส่หมากพลู) ทองคำลงยา พร้อมพานรองลายสลัก
พระสุพรรณศรี (กระโถนเล็ก) ทองคำลงยา
หีบพระศรีทองคำลงยา พร้อมพานรอง
พระคนโททองคำลงยา พร้อมพานรอง
หีบพระศรีนาก พร้อมพานรอง
กากระบอกสลักลายดอกไม้ ฝาตรามงกุฎพร้อมถาดรอง
พานเครื่องพระสำอาง พร้อมพระสางวงเดือนและพระสางเสนียดสอดในซองผ้าเยียรบับ สำหรับบรรจุเครื่องพระสำอาง
ขันน้ำพระสุธารสเย็น พร้อมจอกลอยทองคำลงยา
ขันสรงพระพักตร์ทองคำขอบลายสลักพร้อมผ้าคลุมปัก
พระเกียรติยศ > เครื่องบำเหน็จในพระองค์ รัชกาลที่ 6

เมื่อคราวที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระประชวรหนักในพ.ศ. 2468 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดเครื่องบำเหน็จพระราชทานแก่ผู้ที่มีส่วนในการพยาบาลพระองค์  พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีทรงพยาบาลพระบรมราชสวามีเป็นอย่างดี แม้จะทรงพระครรภ์แก่ พระบรมราชสวามีจึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องบำเหน็จชั้นพิเศษ ดังนี้
ซองทองคำลงยาราชาวดี มีตราพระปรมาภิไธยย่อ รร ๖ ประดับเพชร
ซองทองลงยามีสายสร้อย สำหรับผู้หญิง
กำไลทองคำลงยา อักษรพระนาม รร ๖ ประดับเพชร
กำไลงาช้าง อักษรพระนาม รร ๖
ชุดพระสางและเครื่องพระสำอาง
เข็มนายทหารของประเทศอังกฤษ
เข็มเสมาประดับเพชร
ผ้าซับพระพักตร์ ประดับอักษรพระนาม รร ๖ และอักษร ส ขมวดหางเป็นเลข ๖
พระเกียรติยศ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2510 –  เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายใน)
พ.ศ. 2468 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนวราภรณ์ (ร.ว.) (ฝ่ายหน้า)‎
พ.ศ. 2468 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายใน)
พ.ศ. 2467 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 1 (ว.ป.ร.1)
พ.ศ. 2469 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 2 (ป.ป.ร.2)
พ.ศ. 2510 –  เหรียญกาชาดสรรเสริญ
พระเกียรติยศ > เครื่องเชิดชูพระเกียรติต่างประเทศ

ในสมัยที่ประทับ ณ ประเทศอังกฤษ เป็นช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ได้เสด็จพระดำเนินพร้อมด้วยพระราชธิดาไปยังสภากาสชาดอังกฤษ เพื่อทรงช่วยเหลือกิจการต่าง ๆ ของสภากาชาดอังกฤษ เช่น ทรงม้วนผ้าพันแผล เป็นต้น สภากาชาดอังกฤษจึงได้ถวายเครื่องบำเหน็จของสภากาชาดอังกฤษ ดังนี้
เหรียญเชิดชูเกียรติอุปถัมภ์สภากาชาดอังกฤษ
ประกาศนียบัตรของสภากาชาดอังกฤษ
พระเกียรติยศ > ตราประจำพระองค์

ธงประจำพระองค์พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี เป็นธงสี่เหลี่ยมผืนผ้า พื้นธงเป็นสีม่วง ประดับอักษรพระนามาภิไธย ส. ผูกเป็นรูปงูอยู่ใต้ เลข ๖ เปล่งรัศมี มีความหมาย ดังนี้
สีพื้นธง คือ สีม่วง อันเป็นสีประจำวันประสูติ คือ วันเสาร์
อักษรพระนามาภิไธย ส. ย่อมาจาก สุวัทนา
อักษรพระนามาภิไธยผูกเป็นรูปงู คือ ปีมะเส็ง ปีประสูติ
ภายใต้เลข ๖ พร้อมรัศมี หมายถึง พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชสวามี
พระอนุสรณ์ > ชื่ออันเนื่องมาจากพระนาม

พระพุทธเพชรรัตนสุวัทนามัยมหามุนีชินสีห์วิสุทธิโสภาคย์ พระประธานวัดสิริจันทรนิมิตร (วัดเขาพระงาม)
วันที่ระลึกพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี 10 ตุลาคม ของทุกปี
มูลนิธิเพชรรัตน-สุวัทนา เพื่อบำรุงบวรพุทธศาสนา และ ทหารผ่านศึก
อาคารสุวัทนา พระราชวังสวนสุนันทา กรุงเทพมหานคร
อาคารสุวัทนา กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กรุงเทพมหานคร
ตึกสุวัทนา วชิราวุธวิทยาลัย กรุงเทพมหานคร
ตึกสุวัทนาโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร จังหวัดปราจีนบุรี
ห้องอนุสรณ์พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร จังหวัดปราจีนบุรี
ตึกสุวัทนา-เพชรรัตน พระตำหนักสวนรื่นฤดี กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร กรุงเทพมหานคร
อาคารเพชรรัตน-สุวัทนา มหาวิทยาลัยศิลปากร จังหวัดนครปฐม
อาคารเพชรรัตน-สุวัทนา โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร จังหวัดปราจีนบุรี
ห้องประชุมพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร จังหวัดปราจีนบุรี
อาคารเพชรรัตน-สุวัทนา โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่
พระอนุสรณ์ > ทุนการศึกษา

ทุนเพชรรัตน-สุวัทนา เพื่อการศึกษา
การเฉลิมพระเกียรติ > อภิลิขิตสมัย 100 ปีวันประสูติ

เนื่องในวโรกาสอภิลิขิตสมัยครบรอบ 100 ปีวันประสูติพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีในพ.ศ. 2548 สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีและพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าในพระองค์ ได้จัดงานเฉลิมพระเกียรติ ดังนี้ ในวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2548 คณะพระประยูรญาติ ข้าราชบริพาร ผู้แทนองค์กรที่เคยได้รับพระกรุณาธิคุณ และผู้จงรักภักดี ได้ร่วมบำเพ็ญพระกุศลอุทิศถวาย ณ พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม ซึ่งภายในพระวิหารทิศเหนือบริเวณผนังเชื่อมกับฐานพระร่วงโรจนฤทธิ์เป็นสถานที่บรรจุพระสรีรางคาร เคียงข้างพระบรมราชสรีรางคารของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในการนี้สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี  ทรงพระกรุณาโปรดพระราชทานเครื่องไทยธรรม ไตรสดับปกรณ์ และเงินบำรุงองค์กรที่ดำเนินกิจกรรมอันเนื่องด้วยพระชนนีมาพระราชทานด้วย ส่วนงานนิทรรศการและกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติจะมีตั้งแต่วันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2548 ณ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นสถานที่แรกที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบังเกิดพระราชประดิพัทธ์ต้องพระราชอัธยาศัยในพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในงานจะมีการจัดนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ โดยสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดาฯ ทรงพระกรุณาโปรดพระราชทานสิ่งของส่วนพระองค์ของพระชนนีมาจัดแสดง เช่น ฉลองพระองค์พร้อมมงกุฎดอกส้มของพระนางเจ้าสุวัทนาฯ ในวันราชาภิเษกสมรส  พระภูษาทรง พระกลดแพรที่ได้รับพระราชทานจากรัชกาลที่ ๖ หีบพระศรีนาก ฯลฯ ตลอดจนมีการแสดงดนตรีทั้งไทยและสากล
ในวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2548 จะมีการถวายเครื่องสักการะที่หน้าพระฉายาลักษณ์ซึ่งประดิษฐานกลางท้องพระโรง พระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์ อันเป็นสถานที่แรกที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงร่วมแสดงละครเรื่องพระร่วงกับ "คุณติ๋ว" ซึ่งต่อมาคือ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในงานจะมีหนังสือ "เฉลิมพระเกียรติ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในรัชกาลที่ ๖" ทั้งยังมีเข็มที่ระลึกจำหน่ายเพื่อนำรายได้สมทบมูลนิธิพระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ในพระอุปถัมภ์สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี
การเฉลิมพระเกียรติ > อภิลิขิตสมัย 9 รอบ 108 ปีวันประสูติ

เนื่องในวโรกาสอภิลิขิตสมัยครบรอบ 108 ปีวันประสูติพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีในพ.ศ. 2556 พระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชบริพาร ข้าในพระองค์ พ่อค้า ประชาชน ได้จัดงานเฉลิมพระเกียรติ ดังนี้ ในวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2556 พระอนุวงศ์ พระประยูรญาติ ข้าราชบริพาร ผู้แทนองค์กรที่เคยได้รับพระกรุณาธิคุณ และผู้จงรักภักดี ได้ร่วมบำเพ็ญพระกุศลอุทิศถวาย ณ พระวิหารหลวง ทิศตะวันออก ขององค์พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม นำโดยท่านหญิงศรีสว่างวงศ์ ยุคล บุญจิตราดุลย์ โดยเริ่มจากทรงจุดธูปเทียนบูชาพระพุทธสิหิงค์ พระบรมสารีริกธาตุ พระแท่นวัชรอาสน์(จำลอง)จุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยถวายสักการะหน้าพระฉายาลักษณ์ จากนั้นเจริญพระพุทธมนต์ ฉันเพล ถวายผ้าสดับปกรณ์ พระสงฆ์สดับปกรณ์ 
ต่อมาพระอนุวงศ์ คณะข้าราชบริพาร พระประยูรญาติ ผู้จงรักภักดี ได้ร่วมถวายถวายเครื่องราชสักการะ พวงมาลัย ดอกไม้ และพระกระยาหารสังเวยแด่ดวงพระวิญญาณ ณ สถานที่บรรจุพระสรีรางคาร บริเวณผนังพระปฤฎางค์พระร่วงโรจนฤทธิ์ เคียงข้างพระบรมราชสรีรางคารของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี
ในวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2556 จะมีการถวายพานพุ่ม เครื่องสักการะที่หน้าพระฉายาลักษณ์ซึ่งประดิษฐานกลางท้องพระโรง พระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์ อันเป็นสถานที่แรกที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงร่วมแสดงละครเรื่องพระร่วงกับ "คุณติ๋ว" ซึ่งต่อมาคือ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี
การเฉลิมพระเกียรติ > งานนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ 100 ปี พระประสูติกาล

เป็นนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในโอกาสอภิลักขิตสมัย 100 ปีแห่งพระประสูติกาล โดยจัดแสดงสิ่งของในพระองค์ที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานแก่พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี อาทิ กล่องพระโอสถมวนที่มีเศษพระโอสถมวนอยู่ก้นหีบ พระกลดแพร ของพระราชทานที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานแก่สมเด็จพระเจ้าภาติกาเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีอาทิ กล่องเฉลิมพระขวัญรูปโคอุสุภราช และของที่รื้อจากการพระเมรุมาศ สิ่งของส่วนพระองค์ของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีมาจัดแสดง เช่น ฉลองพระองค์พร้อมมงกุฎดอกส้มของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในวันราชาภิเษกสมรส  พระภูษาทรง หีบพระศรีนาก ฯลฯ
การเฉลิมพระเกียรติ > งานนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ

เป็นนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี และสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี โดยเป็นนิทรรศการถาวรตั้งอยู่ที่พระที่นั่งพิมานปฐม พระที่นั่งอภิรมย์ฤดี จัดแสดงเรื่องราวพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ สิ่งของส่วนพระองค์ และสิ่งของจากงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี อาทิ ธงสงครามโลกครั้งที่ 1 ฉลองพระองค์ ลายพระหัตถ์ เข็มพระราชทาน รูปท้าวจตุโลกบาลประดับพระจิตกาธาน โดยมีพิธีเปิดโดยมีสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี เป็นองค์ประธานในพิธี
การเฉลิมพระเกียรติ > งานนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติสามขัตติยนารีแห่งสยาม

เป็นนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ จัดขึ้นที่ท้องพระโรงวังรื่นฤดี เพื่อเฉลิมพระเกียรติสามขัตติยนารีแห่งสยาม ได้แก่ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี โดยได้จัดแสดงเรื่องราวพระกรณียกิจของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี และสิ่งของส่วนพระองค์ อาทิ พระสไบของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ชุดเครื่องเสวยของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี เหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลปัจจุบันของสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ฯลฯ โดยจัดระหว่างวันที่ 9 -14 ธันวาคม พ.ศ. 2557
การเฉลิมพระเกียรติ > หนังสือ

หนังสืออนุสรณ์การพระราชทานเพลิงพระศพ มี 3 เล่ม คือ เล่มแรกพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชโปรดเกล้าฯ ให้จัดพิมพ์หนังสือแนวพระราชดำริรูปแบบการปกครองในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เรียบเรียงโดยนายสนธิ เดชานนท์ จำนวน 71 หน้า เล่มที่ 2 สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี โปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์บทพระราชนิพนธ์โคลงสุภาสิตในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบรมชนกนาถ จำนวน 246 หน้า เล่มที่ 3 สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี โปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์บทละครเรื่องพระยาราชวังสัน กับ สามัคคีเสวก ซึ่งเป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระบรมชนกนาถ และเป็นเรื่องที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าให้พิมพ์พระราชทานในวโรกาสฉลองอายุ 20 ปีของเจ้าจอมสุวัทนา
หนังสือเฉลิมพระเกียรติพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในรัชกาลที่ 6 สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีโปรดเกล้าให้จัดพิมพ์เนื่องในวโรกาสงานประสูติครบ 100 ปีพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี โดยแบ่งเป็น 3 ตอน ตอนแรกเป็นพระประวัติและพระกรณียกิจในพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี และเป็นการรวมพระฉายาลักษณ์ของเสด็จพระนางฯ ตอนที่สอง เป็นเรื่องเกี่ยวกับสกุลอภัยวงศ์ เรียบเรียงโดยนายวิษณุ เครืองาม และตอนสุดท้าย เป็นประวัติของท้าวศรีสุนทรนาฏ (แก้ว พนมวัน ณ อยุธยา)พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ จำนวน 107 หน้า
หนังสือพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในรัชกาลที่ 6 จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ให้จัดพิมพ์ขึ้นเพื่อเป็นการสนองพระคุณ เป็นหนังสือประมวลพระประวัติ พระกรณียกิจของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี และในโอกาสที่สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีในวโรกาสเจริญพระชันษา 76 ปี จำนวน 43 หน้า
หนังสือดวงแก้วแห่งพระมงกุฎเกล้า เป็นหนังสือเฉลิมพระเกียรติพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีและสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีเรียบเรียงโดยคุณหญิงวนิตา ดิถียนต์ และ ดร.ชัชพล ไชยพร สำนักนายกรัฐมนตรีให้จัดพิมพ์เนื่องในวโรกาสที่สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีทรงเจริญพระชันษา 84 ปี จำนวน 695 หน้า
หนังสือยศ ศรี เกียรติ เจริญ เป็นหนังสือที่คณะข้าราชบริพารในพระองค์ จัดทำขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองพระประสูติการครบ 9 รอบ 108 ปี เขียนโดย ดร.ชัชพล ไชยพร พิมพ์แจกในงานบำเพ็ญกุศลทักษณานุปทาน อุทิศถวายพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ณ พระวิหารตะวันออก องค์พระปฐมเจดีย์ เมื่อวันที่ 4 เมษายน 2556 โดยเป็นหนังสือประมวลพระฉายาลักษณ์ของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีไว้มากที่สุด
การเฉลิมพระเกียรติ > บทเพลง

โหมโรงเพชรรัตน-สุวัทนา ในโอกาส 100 ปีวันประสูติ
ดวงแก้วจากฟ้า ในโอกาส 100 ปีวันประสูติ
สุนัขและสัตว์ทรงเลี้ยง

พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ทรงโปรดการเลี้ยงสุนัชอย่างมาก โดยทรงโปรดตั้งแต่ทรงประทับ ณ พระตำหนักสวนรื่นฤดี จนกระทั่งเสด็จไปประทับ ณ สหราชอาณาจักร ประจวบเหมาะกับช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง จึงทรงงดเลี้ยงไประยะหนึ่งเมื่อมาประทับ ณ พระตำหนักหลุยส์เครเซน จึงทรงเลี้ยงสุนัช ชื่อเจ้า มอนตี้ โดเยเป็นสุนัขพันธุ์พูเดิ้ลสีดำ จนเมื่อทรงย้ายมาประทับ ณ พระตำหนักไดก์โรดหรือพระตำหนักบ้านรื่นฤดีทรงโปรดให้สร้างกรงนกไว้หลังพระตำหนัก พระราชธิดาพระราชทานชื่อกรงนกนั้นว่า บุหงาลันตา ก็ทรงได้สุนัขทรงเลี้ยงตัวใหม่ เป็นสุนัขพันธุ์ใหญ่เนื่องด้วยพระราชธิดาทรงโปรดชื่อเจ้า โดปี้ตามที่คุณสุรัสวดี กุวานนท์ แม็กซี่ ข้าหลวงรุ่นเล็กในพระตำหนัก เล่าว่า
โดปี้เป็นสุนัขพันธุ์บ๊อกเซอร์ตัวโต สมเด็จเจ้าฟ้าฯ โปรดมากเพราะท่านโปรดสุนัขพันธุ์ใหญ่ ฉะนั้นเจ้ามอนตี้ก็ได้ชื่อว่าเป็นของเสด็จพระนางฯ ส่วนเจ้าโดปี้เป็นของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ โดปี้นี่เสียงเห่าน่ากลังมาก ใครได้ยินแล้วก็ผวา แต่หารู้ไม่ ถ้าได้มาเห็นตัวมันเวลาเห่าแล้วก็จะขำ เพราะจริงๆ โดปี้เป็นสุนัขขี้กลัวมากๆ เห่าไปตัวสั่นไป พอเอจคนแปลกหน้าก็ถอดกรูดทั้งๆที่เห่าเสียงดังนั่นแหละ...
จนเมื่อเสด็จนิวัตประเทศไทยทรงเลี้ยงสุนัข,นก,ปลา แต่ก็มิได้ทรงเลี้ยงเอง เพราะสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีพระราชธิดา โปรดการเลี้ยงนก,ปลา จึงโปรดให้สร้างสร้างกรงนก และ บ่อปลาขนาดใหญ่ไว้ในวัง เพื่อให้เจ้าฟ้าพระราชธิดาได้ทรงสำราญพระหฤทัย โดยเมื่อนิวัตประเทศไทยก็ทรงเลี้ยงสุนัขอีกตัวชื่อ ปิแอร์ โดยสุนัขตัวนี้โปรดมาก โดยเป็นพันธุ์พูเดิ้ลสีขาว และ ยังปรากฏพระฉายาลักษณ์ที่มีเจ้า ปิแอร์ อยู่มาก อาทิ พระฉายาลักษณ์ที่ฉายในวันรับพระราชทานเครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์ เป็นต้น
เชิงอรรถ

↑  บทพระราชนิพนธ์บทกล่อมบรรทมบทนี้ ไม่ได้นำมาใช้ตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องจากพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ประสูติพระราชธิดา อย่างไรก็ตาม ภายหลังได้มีการนำบทพระราชนิพนธ์นี้มาใส่ทำนองและใช้ชื่อว่า เพลง "พระหน่อนาถ" เพื่อเฉลิมฉลองในโอกาสที่สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ทรงเจริญพระชนมายุครบ 7 รอบ (อ้างอิง : “พระหน่อนาถ” จาก “บทกล่อม” ร.6 สู่ “บทเพลง” โดย ทฤษฎี ณ พัทลุง[ลิงก์เสีย])