stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เอไอเอ็ม-120 แอมแรม
ลักษณะการใช้งาน

แอมแรม มีความสามารถในการปฏิบัติการในทุกสภาพอากาศ และยังมีความสามารถในการทำ Beyond-visual-range (BVR) มันช่วยเพื่มความสามารถในการรบทางอากาศของกองทัพสหรัฐ และชาติพันธมิตร แอมแรม ได้ถูกนำเข้าประจำการในปี พ.ศ. 2534 มันเข้ามาแทนที่ เอไอเอ็ม-7สแปร์โรว์เพราะแอมแรมนั้นเร็วกว่า เล็กกว่า เบากว่า และมีความสามารถในการจัดการข้าศึกที่ระดับความสูงต่ำและมันสามารถยังใช้ ดาต้าลิงก์ ในการนำวิถีขีปนาวุธไปยังเป้าหมาย
ระบบนำวิถี > ระยะไกล

จรวดนำวิถี เอไอเอ็ม-120 ติดตั้งระบบนำวิถี 2 ช่วง (two-stage guidance system) เมื่อจะทำการใช้อาวุธต่ออากาศยานเป้าหมายระยะไกล โดยเครื่องขับไล่ที่ติดตั้งอาวุธจะส่งข้อมูลเป้าหมายให้กับจรวดนำวิถีก่อนทำการยิงจากข้อมูลที่ได้จากเรดาร์ควบคุมการยิงของเครื่องบินขับไล่ที่ตรวจพบอากาศยานเป้าหมายประกอบด้วย ตำแหน่ง ความเร็ว และทิศทางเพื่อให้จรวดนำวิถีเคลื่อนที่ไปในทิศทางตามข้อมูลที่ได้รับโดยการใช้ระบบนำร่อง Inertial Navigation System (INS) นอกจากนี้ เอไอเอ็ม-120 แอมแรม ยังสามารถรับข้อมูลเป้าหมายจากระบบอินฟราเรดค้นหาและติดตามเป้าหมาย (Infrared- Search and Track System;IRST) หรือผ่านเครือข่าย ดาต้าลิงก์ จากเครื่องบินลำอื่นๆ และเมื่อขณะอยู่ในเส้นทางการบินไปยังเป้าหมายจรวดนำวิถีจะได้รับข้อมูลเป็นระยะๆ จากเครื่องบินขับไล่ท่ทำการปล่อยอาวุธโดยการควบคุมการบินและปรับเปลื่ยนทิศทางให้ตรงกับตำแหน่งเป้าหมายจะทำกระทำผ่านครีบทั้ง 4 แห่ง โดยติดตั้งอยู่ที่หางจนกระทั่งเข้าสู่ระยะอุปกรณ์เรดาร์ติดตามเป้าหมาย (Active Seeker Radar) ติดตั้งกับจรวดนำวิถีจะเปิดระบบเพื่อนำวิถีให้จรวดพุ่งชนโดยการจุดระเบิดหัวรบด้วยหัวรบแบบเฉียดกระทบให้ระเบิดขนาด 40 ปอนด์ระเบิดทำลายอากาศยานเป้าหมาย
ระบบนำวิถี > ระยะใกล้

สำหรับการใช้อาวุธเข้าโจมตีเป้าหมายระยะใกล้ (Close Range) จรวดนำวิถี แอมแรม จะใช้เฉพาะระบบเรดาร์นำวิถีตัวเองนำจรวดนำวิถีพุ่งกระทบเป้าหมาย ดังนัน จึงทำให้เครื่องบินขับไล่ที่ยิงอาวุธออกมาแล้วมีอิสระที่ทำการสู้รบกับเป้าหมายอื่นๆต่อไปซึ่งมีขีดความสามารถดังกล่าวจึงถูกเรียกว่าเป็นอาวุธประเภท"ยิงแล้วลืม"(Fire and Forget)
ประวัติการใช้งาน

ในปี 1991 กองทัพอากาศสหรัฐ เป็นกองทัพแรกที่ได้รับจรวดนำวิถี เอไอเอ็ม-120เอ เข้าประจำการ ในปี 1992 ได้ถูกนำมาใช้งานครั้งแรกในสงครามอ่าวเปอร์เซีย (Operation Desert Strom)โดยติดตั้งกับเครื่องบินขับไล่ครองอากาศ แบบ เอฟ-15 ซี เป็นแบบแรกแต่ไม่เคยใช้ในการสู้รบ กองทัพอากาศสหรัฐประสบความสำเร็จในการรบทางอากาศกับจรวดนำวิถี แอมแรม ครั้งกับเครื่องบินขับไล่ เอฟ-16 ดี รุ่น สองที่นั่ง นักบินใช้จรวดนำวิถี เอไอเอ็ม-120 เอ ยิงเครื่องบินขับไล่ แบบ มิก-25 ของกองทัพอากาศอิรัคซึ่งละเมิดเขตห้ามบิน (No-Fly Zone) ตกเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 1992 ความสำเร็จครั้งที่สองเกิดขึ้นในอีกเดือนต่อมา เป็นเครื่องบินขับไล่ เอฟ-16 เช่นเดิม แต่เป็นรุ่น เอฟ-16 ซี ที่นั่งเดี่ยว ยิงเครื่องบินขับไล่ มิก-23 ตกเมื่อเดือนมกราคม 1993ในอีก 1 ปีต่อมาในสงครามบอสเนียนักบินเครื่องบินขับไล่ เอฟ-16 ซี ของกองทัพอากาศสหรัฐ ใช้จรวดนำวิถีเอไอเอ็ม-120 เอ ยิงเครื่องบินฝึกไอพ่น แบบ เจ-21 ของทัพอากาศบอสเนียตกเนื่องจากบินละเมิดเขตห้ามบินซึ่งสหประชาชาติกำหนดขึ้น หลังจากความสำเร็จยิงเครื่องบินตก 3 เครื่อง จรวดนำวิถี เอไอเอ็ม-120 ได้ถูกขนามนามว่า"สแลมเมอร์" (Slammer) ในระหว่าง Operation Allied Force การรบทางอากาศเหนือน่านฟ้ากรุงคอซอวอนักบินเครื่องบินขับไล่กองทัพอากาศสหรัฐฯและชาติพันธมิตรที่กำลังส่งกำลังทางอากาศเข้าร่วมปฏิบัติการใช้จรวดนำวิถี เอไอเอ็ม-120 เอ ยิงเครื่องบินขับไล่ มิก-29 ของกองทัพอากาศเซอร์เบียตกรวม 6 เครื่อง โดยเป็นผลงานของนักบินเครื่องบินขับไล่ เอฟ-15 ซี จำนวน 4 เครื่อง นักบินเครื่องบินขับไล่เอฟ-16ซี และ เอฟ-16 เอเอ็ม ของกองทัพอากาศเนเธอร์แลนด์คนละ 1 เครื่องมีข้อมูลแย้งว่าผลงานของ เอฟ-16 ซี อาจจะเป็นผลงานของพลยิงจรวดนำวิถีต่อสู้อากาศยาน แบบ เอสเอ-7 ของทัพเซอร์เบียยิงเครื่องบินฝ่ายเดียวกัน
ในปี 1994 กองทัพอากาศมีความผิดพลาดในการใช้อาวุธเกิดขึ้นเช่นกัน เมื่อนักบินขับไล่ เอฟ-15 ซี กองทัพอากาศสหรัฐ ใช้จรวดนำวิถี แอมแรม ยิงเฮลิคอปเตอร์ แบบ ยูเอซ-60 เอ แบลคฮอว์คตกใน Northern no-Fly zone ทางตอนเหนือของอิรัค
ประเทศผู้ใช้งาน

กองทัพอากาศออสเตรเลีย
กองทัพอากาศเบลเยียม
กองอากาศบาห์เรน
กองทัพอากาศแคนาดา
กองทัพอากาศชิลี
เช็กเกีย
กองทัพอากาศเช็ก
กองทัพอากาศเดนมาร์ก
กองทัพอากาศฟินแลนด์
กองทัพอากาศเยอรมนี
กองทัพอากาศกรีซ
กองทัพอากาศฮังการี
กองทัพอากาศอิสราเอล
กองทัพอากาศอิตาลี
กองทัพเรืออิตาลี
กองทัพอากาศอินโดนีเซีย (อยู่ระหว่างการสั่ง)
กองกำลังป้องกันตนเองทางอากาศญี่ปุ่น (อยู่ระหว่างการทดลอง)
กองทัพอากาศจอร์แดน
กองทัพอากาศคูเวต
กองทัพอากาศโมร็อกโก
กองทัพอากาศมาเลเซีย
กองทัพอากาศเนเธอร์แลนด์
กองทัพอากาศนอร์เวย์
กองทัพอากาศโอมาน
กองทัพอากาศปากีสถาน
กองทัพอากาศโปแลนด์
กองทัพอากาศโปรตุเกส
กองทัพอากาศซาอุดีอาระเบีย
กองทัพอากาศสิงคโปร์
กองทัพอากาศเกาหลีใต้
กองทัพอากาศสวิตเซอร์แลนด์
กองทัพอากาศสเปน
กองทัพบกสเปน
กองทัพเรือสเปน
กองทัพอากาศสวีเดน
กองทัพอากาศไต้หวัน
กองทัพอากาศไทย
กองทัพอากาศตุรกี
กองทัพอากาศสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
กองทัพอากาศสหราชอาณาจักร
กองทัพอากาศสหรัฐ
กองทัพเรือสหรัฐ
นาวิกโยธินสหรัฐ
ดูเพิ่ม

เอไอเอ็ม-9ไซด์ไวน์เดอร์เอไอเอ็ม-9ไซด์ไวน์เดอร์
เอไอเอ็ม-7 สแปร์โรว์เอไอเอ็ม-7 สแปร์โรว์
สีฟ้าแสดงถึงประเทศที่มี AIM-120 แอมแรมประจำการอยู่
มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน

| Homo sapiens sapiens |
| --- | --- |

Homo sapiens - ชาวอาข่าในประเทศไทย
สถานะการอนุรักษ์
 ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอตา Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia
อันดับ:: อันดับวานร 
อันดับย่อย:: ฮาพลอไรนิ Haplorhini
อันดับฐาน:: Simiiformes 
วงศ์:: ลิงใหญ่ 
วงศ์ย่อย:: โฮมินินี 
สกุล:: โฮโม 
สปีชีส์:: H.  sapiens
สปีชีส์ย่อย:: H.  s. sapiens
Trinomial name
Homo sapiens sapiens 

ที่อยู่ของ H. s. sapiens (แดงและชมพู)
ในสาขาบรรพมานุษยวิทยา คำว่า มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน หรือ มนุษย์ปัจจุบัน
(อังกฤษ: anatomically modern human, ตัวย่อ AMH)
หรือ โฮโมเซเปียนส์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน (อังกฤษ: anatomically modern Homo sapiens, ตัวย่อ AMHS)
หมายถึงสมาชิกของมนุษย์สปีชีส์ Homo sapiens ที่มีรูปพรรณสัณฐานภายในพิสัยลักษณะปรากฏของมนุษย์ปัจจุบัน
มนุษย์ปัจจุบันวิวัฒนาการมาจากมนุษย์โบราณ (archaic humans) ยุคหินกลาง (แอฟริกา) ประมาณ 300,000 ปีก่อน
ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของสปีชีส์ Homo sapiens อันมนุษย์ทุกคนที่ยังมีชีวิตเป็นสมาชิก
ซากดึกดำบรรพ์เก่าแก่ที่สุดอายุประมาณ 315,000 ปีก่อนมาจากโบราณสถาน Jebel Irhoud ประเทศโมร็อกโก ในแอฟริกาเหนือ ซึ่งรวมส่วนกะโหลกศีรษะ ขากรรไกร ฟัน และกระดูกยาวของแขนขา จากบุคคล 5 คน
ซากศพเก่าแก่อื่น ๆ ที่เคยพบรวมทั้ง
ซาก "Omo remains" อายุ 195,000 ปี จากแอฟริกาตะวันออก รวมกะโหลกศีรษะไม่สมบูรณ์ 2 ชิ้น กระดูกแขน ขา เท้า และเชิงกราน
ซากอายุ 160,000 ปี ของ Homo sapiens idaltu ซึ่งเป็นสปีชีส์ย่อยใหม่ที่เสนอจากโบราณสถาน Herto ในประเทศเอธิโอเปีย
ซากอายุ 90,000 ปีจากถ้ำในประเทศอิสราเอล เป็นซากศพมนุษย์ปัจจุบันเก่าแก่ที่สุดนอกแอฟริกา
ซากศพเก่าแก่ที่สุดซึ่งสามารถตรวจจีโนมอย่างสมบูรณ์ก็คือ "Ust'-Ishim man" ผู้มีชีวิตราว 45,000 ปีก่อนในไซบีเรียตะวันตก
การเปลี่ยนมามีพฤติกรรมปัจจุบัน (Behavioral modernity) ซึ่งเป็นความเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมและความคิด/ประชานรวมทั้งการคิดเป็นนามธรรม การวางแผนระยะยาว พฤติกรรมเชิงสัญลักษณ์ (เช่น ศิลปะ เครื่องประดับ และดนตรี) การหากินจากสัตว์ใหญ่ และการใช้เทคโนโลยีหินแบบใบมีด ก็เริ่มชัดเจนขึ้นในช่วง 40,000-50,000 ปีก่อน
ซึ่งอาจเกิดขึ้นอย่างฉับพลันในเวลานั้น หรือค่อย ๆ เกิดเป็นระยะเวลานานแล้ว
ถึงกระนั้น ก็ยังสามารถกล่าวได้ว่า Homo sapiens มีสมรรถภาพในการมีพฤติกรรมปัจจุบันตั้งแต่เกิดขึ้นแล้ว
ชื่อกับกายวิภาค

ข้อมูลเพิ่มเติม: กายวิภาคศาสตร์มนุษย์
ชื่อทวินามโดยอนุกรมวิธานของสปีชีส์ที่รวมประชากรมนุษย์ทั้งโลกก็คือ Homo sapiens
ซึ่งเชื่อว่าเกิดจากบรรพบุรุษในสกุล Homo ราว ๆ 300,000 ปีก่อน
ชื่อกับกายวิภาค > รูปร่างสัณฐานทั่วไป

โดยทั่วไปแล้ว มนุษย์ปัจจุบันจะบอบบางกว่ามนุษย์โบราณที่เป็นบรรพบุรุษ
แต่มนุษย์ก็แตกต่างกันมาก
คือมนุษย์ปัจจุบันก็ยังอาจแข็งแรงมาก และมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ก็จะยิ่งแข็งแรงกว่านั้น
ถึงกระนั้น มนุษย์ปัจจุบันก็ยังแตกต่างจากมนุษย์โบราณ (เช่น นีแอนเดอร์ทาลและมนุษย์กลุ่ม Denisovan) ทางกายวิภาคพอสมควร
ชื่อกับกายวิภาค > กระดูกหุ้มสมอง

กระดูกหุ้มสมองไม่มีส่วนยื่นออกที่กระดูกท้ายทอย (occipital bun) ตรงคอ ซึ่งเป็นส่วนยึดกล้ามเนื้อคอที่แข็งแรงของนีแอนเดอร์ทาล
โดยทั่วไป มนุษย์ปัจจุบันแม้ระยะต้น ๆ จะมีสมองส่วนหน้าใหญ่กว่าของมนุษย์โบราณ โดยอยู่เหนือลูกตาแทนที่จะอยู่ไปทางด้านหลัง
ดังนั้น หน้าผากจึงมักทอดสูงกว่าแม้จะไม่เสมอไป และมีสันคิ้วที่เล็กลง
ถึงกระนั้น ทั้งมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ และมนุษย์บางพวกในปัจจุบันก็ยังมีสันคิ้วหนาพอสมควร 
แต่ต่างจากแบบโบราณเพราะมีช่องเหนือเบ้าตาเป็นร่องวิ่งผ่านสันคิ้วเหนือตาแต่ละข้าง
ซึ่งแบ่งสันคิ้วออกเป็นส่วนตรงกลางส่วนหนึ่งและส่วนปลายสองข้าง
ดังนั้น มนุษย์ปัจจุบันบ่อยครั้งจะมีแค่ส่วนตรงกลาง ถ้ามี
ซึ่งต่างจากมนุษย์โบราณ ที่สันคิ้วทั้งใหญ่และไม่แยกออกจากกัน
มนุษย์ปัจจุบันมักจะมีหน้าผากสูง บางครั้งตั้งฉาก เทียบกับของบรรพบุรุษที่มักจะเทลาดไปทางด้านหลังอย่างชัดเจน
ตามนักชีวสังคมวิทยาท่านหนึ่ง หน้าผากที่ตั้งฉากในมนุษย์มีบทบาทสำคัญในการสื่อสารโดยการขยับคิ้วและย่นหน้าผาก
ชื่อกับกายวิภาค > ขากรรไกร

เทียบกับมนุษย์โบราณ มนุษย์ปัจจุบันมีฟันที่เล็กกว่าและมีรูปร่างต่างกัน
ทำให้กระดูกขากรรไกรล่างเล็กกว่าและยื่นออกน้อยกว่า มีผลให้คางดูยื่นออกมาบ่อยครั้งอย่างเด่นชัด
โดยส่วนกลางของกระดูกขากรรไกรล่างที่เป็นส่วนของคาง มีบริเวณรูปสามเหลี่ยมซึ่งเป็นส่วนสุดของคางที่เรียกว่า mental trigon ซึ่งมนุษย์โบราณไม่มี
มีสันนิษฐานว่า ในกลุ่มมนุษย์ที่ยังมีอยู่ การใช้ไฟและเครื่องมือทำให้จำเป็นต้องใช้กล้ามเนื้อขากรรไกรลดลง ขากรรไกรจึงบอบบางและเล็กกว่า
เมื่อเทียบกับมนุษย์โบราณ มนุษย์ปัจจุบันจะมีใบหน้าที่เล็กกว่าและยื่นออกน้อยกว่า
ชื่อกับกายวิภาค > กระดูกร่างกาย

กระดูกร่างกายของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ที่แข็งแรงที่สุด ก็ยังแข็งแรงสู้ของนีแอนเดอร์ทาล (และของมนุษย์กลุ่ม Denisovan แม้จะยังรู้จักน้อย) ไม่ได้ 
โดยเฉพาะเกี่ยวกับกระดูกยาวของแขนขา คือ กระดูกท่อนปลายของแขนขา (คือกระดูกเรเดียส/อัลนา) และกระดูกแข้ง/น่อง มีขนาดเกือบเท่ากับ หรือสั้นกว่ากระดูกส่วนต้น (คือกระดูกต้นแขน/ต้นขา) เพียงเล็กน้อย
แต่ว่าในมนุษย์โบราณ โดยเฉพาะนีแอนเดอร์ทาล กระดูกส่วนปลายจะสั้นกว่า ซึ่งมักพิจารณาว่าเป็นการปรับตัวให้เข้ากับอากาศหนาว
และการปรับตัวเช่นเดียวกันก็เห็นได้ในมนุษย์ปัจจุบันที่อยู่ในเขตขั้วโลก
มนุษย์โบราณมีโครงกระดูกที่แข็งแรง ซึ่งแสดงถึงชีวิตที่ต้องใช้แรงมาก
และอาจหมายความว่า มนุษย์ปัจจุบันที่มีโครงสร้างบอบบางกว่า ได้กลายมาพึ่งเทคโนโลยีแทนที่จะพึ่งกำลังกายล้วน ๆ เพื่อต่อสู้กับธรรมชาติ
วิวัฒนาการ > สกุล Homo

บทความหลัก: โฮโม และ มนุษย์โบราณ
ข้อมูลเพิ่มเติม: Homo erectus, วิวัฒนาการของมนุษย์, และ กาลานุกรมของวิวัฒนาการมนุษย์
มนุษย์สกุล Homo ได้วิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษกลุ่ม australopithecine หลังจาก 3 ล้านปีก่อน
เมื่อ Homo erectus ปรากฏในหลักฐานซากดึกดำบรรพ์ประมาณ 1.8 ถึง 1.3 ล้านปีก่อน โดยขนาดกะโหลกศีรษะได้เพิ่มขึ้นทวีคูณเป็น 850 ซม3 
เชื่อกันว่า Homo erectus และ Homo ergaster เป็นมนุษย์ชนิดแรก ๆ ที่ใช้ไฟและเครื่องมือที่ซับซ้อน
ส่วนมนุษย์ปัจจุบันได้วิวัฒนาการมาจาก Homo heidelbergensis, Homo rhodesiensis หรือ Homo antecessor และเมื่อระหว่าง 100,000-50,000 ปีก่อนได้อพยพเข้าไปแทนที่กลุ่มมนุษย์ในเขตต่าง ๆ รวมกลุ่มมนุษย์ Homo erectus, Homo denisova, Homo floresiensis และ Homo neanderthalensis
มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ

ข้อมูลเพิ่มเติม: สปีชีส์, สปีชีส์ย่อย, และ อนุกรมวิธาน
มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ > ประวัติการค้นพบ

มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ที่พบในยุคแรก ๆ อยู่ในยุโรปและเป็นมนุษย์พวก Cro-Magnon
จนกระทั่งปลายคริสต์ศตวรรษที่ 20 จึงได้พบซากใหม่ ๆ ทั่วโลก ซึ่งขยายความรู้เกี่ยวกับกำเนิดและการขยายถิ่นฐานของมนุษย์
แม้จะเคยใช้คำว่า Cro-Magnon แต่ปัจจุบันวรรณกรรมทางวิชาการก็มักจะใช้คำว่า มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ (early modern humans) ส่วนคำว่า Cro-Magnon จะใช้จำกัดต่อซากที่คล้ายกับที่ค้นพบในเบื้องต้น
มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ > ความแข็งแรงของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ

ซากศพที่พบของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ จำนวนมาก เช่นที่โบราณสถาน Omo, Herto, Skhul, และ Peștera cu Oase มีลักษณะทั้งของมนุษย์ปัจจุบันและมนุษย์โบราณ
ยกตัวอย่างเช่น ซาก Skhul V มีสันคิ้วที่เด่นและมีหน้ายื่นออก
แต่ว่า กระดูกหุ้มสมองค่อนข้างกลม ต่างจากของนีแอนเดอร์ทาล และคล้ายกับของมนุษย์ปัจจุบัน
ปัจจุบันรู้แล้วว่า มนุษย์ปัจจุบันเหนือสะฮาราและนอกแอฟริกามีสายพันธุ์มาจากมนุษย์โบราณด้วย
แต่ว่า ความแข็งแรงที่พบในมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ เช่น Skhul V จะเป็นตัวสะท้อนสายพันธุ์ผสมหรือการรักษาลักษณะเก่าของบรรพบุรุษไว้ ยังเป็นเรื่องไม่ชัดเจน
มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ > ศัพท์และการจัดชั้น

คำว่า ต้น ๆ เมื่อใช้กับมนุษย์ปัจจุบันปกติจะจำกัดต่อมนุษย์ก่อนยุคหินเก่าปลาย ที่ประมาณ 10,000 ปีก่อนเท่านั้น
ซึ่งตรงกับการยุติของยุคน้ำแข็งสุดท้าย และเป็นช่วงที่สัตว์ใหญ่ยุคน้ำแข็งได้สูญพันธุ์เป็นครั้งใหญ่
จากจุดนี้ ประชากรมนุษย์ได้เปลี่ยนจากวัฒนธรรมล่าสัตว์ใหญ่กลายไปล่าสัตว์ที่เล็ก ๆ กว่า โดยส่วนที่น้อยมากก็เริ่มหากินจากธัญพืชและพืชมีแป้งสูงที่สามารถเก็บไว้ได้
ซึ่งเพิ่มการอยู่กับที่แล้วเพิ่มความหนาแน่นประชากร และในที่สุดโดยอย่างช้า 8,000 ปีก่อน ก็เกิดการปรับพืชเป็นไม้เลี้ยงและการปรับสัตว์เป็นสัตว์เลี้ยง แล้วก็เกษตรกรรมแบบเร่งผลผลิต
เมื่อประชากรหนาแน่นขึ้น มีเครื่องมือดีขึ้น มีการใช้แรงน้อยลง คนทั่วโลกจึงแข็งแรงน้อยลง มีผลเป็นกลุ่มประชากรในปัจจุบันที่บอบบางกว่ามนุษย์รุ่นต้น ๆ
ดังนั้น มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบันจึงสามารถแบ่งเป็น 2 กลุ่มอย่างคร่าว ๆ คือระยะต้น (แข็งแรง คือ robust) และระยะหลังยุคน้ำแข็ง (บอบบาง คือ gracile)
กระบวนการที่นำไปสู่วิวัฒนาการของมนุษย์ที่มีขนาดเล็กว่าและมีกระดูกแบบบางกว่าดูเหมือนจะเริ่มอย่างช้าก็ 50,000 - 30,000 ปีก่อน
มีสปีชีส์ย่อยของมนุษย์ที่ยอมรับกันโดยทั่วไป เช่น H. s. sapiens ซึ่งรวมมนุษย์ปัจจุบันที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมด
และ H.s. idaltu ที่พบหลักฐานซากดึกดำบรรพ์อายุ 160,000 ปีก่อน
| กลุ่ม 	 | สปีชีส์ย่อย  | ประชากร |
| --- | --- | --- |
| มนุษย์ 	 | H. s. sapiens  (มนุษย์ปัจจุบัน)  | H. sapiens |
| มนุษย์ 	 | H. s. idaltu | H. sapiens |
| นีแอนเดอร์ทาล  | H. s. neanderthalensis  | H. neanderthalensis |
| มนุษย์โบราณ  | H. s. heidelbergensis  | H. heidelbergensis |
| มนุษย์โบราณ  | H. s. rhodesiensis  | H. rhodesiensis |
| มนุษย์โบราณ  | H. s. antecessor  | H. antecessor |
มนุษย์โบราณ : Denisovan
ดูเพิ่ม

ซากดึกดำบรรพ์, รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์, บรรพชีวินวิทยา
วิวัฒนาการของมนุษย์ (ทฤษฎีของลามาร์ก, อีพีเจเนติกส์)
ประชากรโลก
แหล่งข้อมูลอื่น

The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex, Volume 1; Volume 2. โดย ชาลส์ ดาร์วิน.
The Natural Genesis. By Gerald Massey.
A Series of Engravings: Representing the Bones of the Human Skeleton. By Edward Mitchell, John Barclay
Modern Ideas of Evolution as Related to Revelation and Science. By Sir John William Dawson
The Journey of Man: A Genetic Odyssey. by Spencer Wells. 256 pages เก็บถาวร 2017-02-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Biological Anthropology of the Human Skeleton. Edited by M. Anne Katzenberg เก็บถาวร 2014-04-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, Shelley R. Saunders. 680 pages
The Origins of Modern Humans: Biology Reconsidered. By Fred H. Smith, James C. Ahern เก็บถาวร 2015-04-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. 480 pages
Becoming Human: Evolution and Human Uniqueness. By Ian Tattersall.
The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Evolution. โดยริชาร์ด ดอว์กินส์. 673 pages.
Lev A. Zhivotovsky, Noah A. Rosenberg, and Marcus W. Feldman "Features of Evolution and Expansion of Modern Humans, Inferred from Genomewide Microsatellite Markers" Am. jr. of Human Genetics, May 2003; 72(5), pp 1171-1186.
Early And Late "archaic"homo Sapiens And "anatomically : Modern" Homo Sapiens เก็บถาวร 2009-08-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. hawaii.edu.
Keith L. Hunley, Meghan E. Healy, and Jeffrey C. Long: "The global pattern of gene identity variation reveals a history of long-range migrations, bottlenecks, and local mate exchange: Implications for biological race" American Journal of Physical Anthropology: Special Issue: Race Reconciled: How Biological Anthropologists View Human Variation Volume 139, Issue 1, pages 35-46, May 2009
Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?เก็บถาวร 2010-11-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน actionbioscience.org
homo erectus tool use and adaptation. public.wsu.edu.
Early Human Evolution: Early Human Culture; Early Modern Homo sapiens เก็บถาวร 2015-04-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. palomar.edu.
Human Timeline (Interactive) - Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).
Species; Human Family Tree. si.edu. The Smithsonian Institution's Human Origins Program
Meet our early human family. nhm.ac.uk.
Homo sapiens เก็บถาวร 2009-07-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. mnsu.edu
การเปรียบเทียบทางกายวิภาคของกะโหลกมนุษย์ Homo sapiens (ซ้าย) และ Homo neanderthalensis (ขวา)

 (ในพิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยาคลีฟแลนด์)

ส่วนที่เปรียบเทียบรวมทั้งกระดูกหุ้มสมอง หน้าผาก สันคิ้ว กระดูกจมูก การยื่นออกของใบหน้า มุมกระดูกแก้ม คาง และกระดูกท้ายทอย
แบบจำลองกำเนิดจากแอฟริกาเร็ว ๆ นี้

แบบจำลองของวิถีการอพยพของมนุษย์ปัจจุบันแสดงบนแผนที่โลก ลูกศรแสดงการอพยพออกจากทวีปแอฟริกา ผ่านทวีปยูเรเชีย ไปสู่ทวีปออสเตรเลีย และทวีปอเมริกา ส่วนขั้วโลกเหนืออยู่ตรงกลาง แอฟริกาซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นอยู่ที่ข้างบนด้านซ้าย ส่วนอเมริกาใต้อยู่ขวาสุด ตัวเลขแสดงเป็นพันปีก่อนปัจจุบัน ดูเชิงอรรถเพื่อข้อมูลเพิ่มเติม
ต้นไม้ Mitochondrial DNA ของมนุษย์


("Mitochondrial Eve"
อยู่เกือบบนสุด ติดกับลูกศรขาด ๆ ที่ชี้ไปที่ "Outgroup" โดยระยะห่างจากกลุ่มที่ไม่ใช่คนแอฟริกาเป็นตัวชี้ว่า สายพันธุ์ทางไมโทคอนเดรียของมนุษย์จะรวมตัวลงที่แอฟริกา)
ซากดึกดำบรรพ์ Skhul V ประมาณ 120,000 ปีกอ่น ที่มีลักษณะของทั้งมนุษย์ปัจจุบันและมนุษย์โบราณ
แมลิก เดลกาตี

| แมลิก เดลกาตี Malik Delgaty |
| --- | --- |
เกิด: ฌุสแต็ง เลซาฌ  (2000-09-29) 29 กันยายน ค.ศ. 2000 (24 ปี) มอนทรีออล, รัฐเกแบ็ก, ประเทศแคนาดา

ส่วนสูง: 1.91 เมตร (6 ฟุต 3 นิ้ว)
รสนิยมทางเพศ: รักต่างเพศ
 
แมลิก เดลกาตี (อังกฤษ: Malik Delgaty) หรือชื่อเกิด ฌุสแต็ง เลซาฌ (ฝรั่งเศส: Justin Lesage) เป็นนักแสดงภาพยนตร์ลามกเกย์ และนายแบบชาวแคนาดาเชื้อสายฝรั่งเศส
ชีวิตส่วนตัว

เดลกาตีเกิดเมื่อวันที่ 29 กันยายน ค.ศ.2000 ณ มอนทรีออล, รัฐเกแบ็ก โดยเขาเป็นชาวแคนาดาเชื้อสายฝรั่งเศส ทั้งนี้เขาเคยเป็นนักกีฬาประเภทยูโด
อาชีพ

เริ่มแรกเดลกาตีได้เริ่มทำงานเป็นสตริปเปอร์ ให้กับร้านแคมปัสที่มอนทรีออลซึ่งเป็นสถานที่ที่พ่อของเขาเคยทำงานเป็นสตริปเปอร์ด้วยเช่นกัน โดยเดลกาตีก็ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว ต่อมาจากการระบาดทั่วของโควิด-19 ทำให้เขาได้ตัดสินใจเป็นนักแสดงภาพยนตร์ลามกหลังจากที่ต้นสังกัดของเขาได้นำเสนอข้อตกลงกับเขา เดลกาตีได้ติดต่อไปยังหลายสตูดิโอ แต่เขาได้ตัดสินใจเซ็นสัญญากับเม็นดอตคอมซึ่งเป็นสตูดิโอภาพยนตร์ลามกเกย์หลังจากทางค่ายได้เสนอสัญญาฉบับพิเศษให้กับเขาและในปี ค.ศ. 2020 เดลกาตี ก็ได้เป็นนิวเฟซของเม็นดอตคอม
เดลกาตีได้เริ่มเล่นภาพยนตร์ลามกแนวรักร่วมสองเพศให้กับวายน็อตไบ (ซึ่งร่วมกับเม็นดอตคอม) ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2022 และได้เริ่มรับบทบาทเป็นฝ่ายรับ ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2022 เดลกาตีเคยได้รับการแสดงชื่อเข้าชิงในรางวัลทั้งเกย์วีเอ็นอะวอดส์ และเอ็กซ์บิซอะวอดส์ ซึ่งเขาเคยชนะรางวัลของเกย์วีเอ็นอะวอดส์ในสาขาฝ่ายรุกยอดนิยมและฉากรักร่วมสองเพศที่ดีที่สุดในปี ค.ศ. 2023
ในด้านของวงการแฟชั่นเดลกาตีได้ร่วมแคมเปญถ่ายโฆษณาให้กับชุดชั้นในคอลเลกชัน Stripped2 ของดีนแอนด์แดน แคทีน ดีไซเนอร์ชาวแคนาดา เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2021 และได้ขึ้นปกนิตยสารดีเอ็นเอ ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2021 ต่อมาเดลกาตีได้เดินแบบทั้งในงานนิวยอร์กแฟชั่นวีคในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2022 และงานลอสแองเจลิสแฟชั่นวีคในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2022
ภาพลักษณ์

ตั้งแต่ที่เขาได้เริ่มเข้าสู่วงการภาพยนตร์ลามกเกย์ เดลกาตีได้นิยามตัวเองว่าเป็นชายรักต่างเพศ และไม่เคยมีความรู้สึกอ่อนไหวกับผู้ชายก่อนจะเข้าสู่หน้ากล้อง ถึงอย่างนั้นเขาก็ได้บอกว่าถึงแม้ว่าเขาจะเป็นชายรักต่างเพศแต่ก็มีผู้ชายบางคนที่เขารู้สึกชอบ ซึ่งเขาสามารถที่จะมีเพศสัมพันธ์ได้ทั้งผู้ชายและผู้หญิง
เดลกาตีได้รับการจัดอันดับว่าเขาเป็นนักแสดงภาพยนตร์ลามกเกย์ที่ถูกค้นหามากที่สุดของกูเกิลในปี ค.ศ. 2022 ซึ่งรายงานโดยสเตรทอัพเกย์พอร์น ขณะที่พอร์นฮับ ได้ออกมาเปิดเผยว่าเขาเป็นนักแสดงภาพยนตร์ลามกเกย์ที่ถูกค้นหาในเว็บไซต์มากที่สุดในปี ค.ศ. 2023
แหล่งข้อมูลอื่น

แมลิก เดลกาตี ที่ Internet Adult Film Database
กาเบรียล

| กาเบรียล |
| --- | --- |
ภาพของกาเบรียลในสมัยจักรวรรดิไบแซนไทน์
อัครทูตสวรรค์ ทูตสวรรค์แห่งพระวิวรณ์
นิกาย: ออร์ทอดอกซ์  โรมันคาทอลิก  แองกลิคันคอมมิวเนียน  ศาสนาอิสลาม
วันฉลอง: 29 กันยายน
สัญลักษณ์: ทูตสวรรค์ถือดอกลิลลี่ ทูตสวรรค์ถือแตร ทูตสวรรค์ถือตะเกียง ทูตสวรรค์ถือคัมภีร์
กาเบรียล หรือ กาบรีเอล(גַּבְרִיאֵל, ภาษาฮีบรูมาตรฐาน: “Gavriʼel”, ละติน: Gabrielus, กรีก: Γαβριήλ, ภาษาฮิบรูไทบีเรียน: “Gaḇrîʼēl”) เป็นทูตสวรรค์ในศาสนาอับราฮัม ชาวมุสลิมเรียกตามภาษาอาหรับว่า ญิบรีล (อาหรับ: جبريل “Jibrīl” หรือ “Jibrail”) แปลตรงตัวว่า 'พละกำลังของพระเป็นเจ้า' เชื่อว่าเป็นอัครทูตสวรรค์ผู้นำสารมาจากพระเป็นเจ้า
ความเชื่อของชาวยิว และคริสตชน

กาเบรียลถูกเอ่ยถึงในหนังสือดาเนียลของคัมภีร์ฮีบรู และถูกกล่าวถึงในหนังสือมีคาห์ของคัมภีร์ไบเบิล ซึ่งในไบเบิลถือว่ากาเบรียลเป็นทูตสวรรค์หรือเป็นผู้สื่อสารองค์หนึ่งจากพระเจ้า และเป็นหนึ่งในอัครทูตสวรรค์สำคัญเจ็ดองค์ เชื่อว่าท่านเป็นทูตสวรรค์ที่แจ้งการกำเนิดของยอห์นผู้ให้บัพติศมาแก่นักบุญเศคาริยาห์ผู้เป็นพ่อ และการประสูติของพระเยซูแก่พระแม่มารีย์พรหมจารีพระชนนีของพระเจ้าว่า: "ทูตสวรรค์องค์หนึ่งชื่อกาเบรียลปรากฏต่อพระนางและบอกว่าพระเจ้าจะให้พระนางกำเนิดบุตรชายโดยพระวิญญาณบริสุทธิ์หรือพลังปฏิบัติการของพระองค์ ทั้ง ๆ ที่พระนางเป็นหญิงพรหมจารี บุตรชายผู้นี้จะเป็นกษัตริย์ที่สัญญาไว้นานมาแล้ว ซึ่งจะปกครองตลอดไป! เด็กผู้นี้คือพระบุตรของพระเจ้าเอง"
ในศาสนาอิสลาม

ในศาสนาอิสลาม ญิบรีล ถือเป็นมะลักที่ทำหน้าที่เป็นทูตส่งสาส์นจากอัลลอฮ์ให้แก่เราะซูลที่เป็นมนุษย์ เชื่อว่าเป็นผู้ชี้คัมภีร์อัลกุรอานแก่ท่านนบีมุฮัมมัด และเป็นผู้ส่งสารแก่ประกาศกถึงหน้าที่ความรับผิดชอบ นอกจากนี้ กาเบรียลปรากฏในข้อเขียนของศาสนาบาไฮด้วย
นิสิตใหม่

| นิสิตใหม่ |
| --- | --- |
กำกับ: ไพโรจน์ สังวริบุตร
อำนวยการสร้าง: เจริญ เอี่ยมพึ่งพร
นักแสดงนำ: ไพโรจน์ สังวริบุตร   มนฤดี ยมาภัย   เอกลักษณ์ ยลระบิล
วันฉาย: 11 มิถุนายน พ.ศ. 2526
ประเทศ:  ไทย
ภาษา: 
นิสิตใหม่ ภาพยนตร์ไทยแนวโรแมนติก ดราม่า จาก ไฟว์สตาร์ โปรดักชั่น โดยฝีมือการกำกับของ ไพโรจน์ สังวริบุตร ซึ่งรับบทเป็นพระเอกอีกด้วยออกฉายครั้งแรกเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2526 นอกจากนี้ยังมี มนฤดี ยมาภัย และ เอกลักษณ์ ยลระบิล ร่วมแสดง รวมถึงได้นิสิตมหาวิทยาลัยศิลปากร (วิทยาเขตทับแก้ว) มาร่วมแสดง
นักแสดง

ไพโรจน์ สังวริบุตร - วาที
มนฤดี ยมาภัย - ปาริชาติ
เอกลักษณ์ ยลระบิล - แซม
ต่อลาภ กำพุสิริ
วรารัตน์ เทพโสธร
เปียทิพย์ คุ้มวงศ์ - จันทรา
สมชาย สามิภักดิ์ - พ่อของแซม
เจ้ากอแก้วประกายกาวิล ณ เชียงใหม่ - แม่ของแซม
มาเรีย เกตุเลขา (รับเชิญ)
ลินดา ค้าธัญเจริญ (รับเชิญ)
จิระศักดิ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา (รับเชิญ)
การ์ลูส ละฏูฟ

| การ์ลูส ละฏูฟ |
| --- | --- |
ละฏูฟใน ค.ศ. 2012
เกิด:  (1968-11-30) 30 พฤศจิกายน ค.ศ. 1968 (56 ปี) ริโอเดจาเนโร ประเทศบราซิล
มีชื่อเสียงจาก: การ์ตูนล้อการเมือง
การ์ลูส ละฏูฟ (โปรตุเกส: Carlos Latuff; อาหรับ: كارلوس لطوف; เกิดวันที่ 30 พฤศจิกายน ค.ศ. 1968) เป็นนักวาดการ์ตูนล้อการเมืองชาวบราซิล ผลงานของเขาเกี่ยวข้องกับสาระสำคัญอย่างความรู้สึกต่อต้านตะวันตก, การต่อต้านทุนนิยม และการต่อต้านการแทรกแซงทหารในต่างประเทศของสหรัฐ เขาเป็นที่รู้จักดีจากภาพเกี่ยวกับความขัดแย้งอิสราเอล–ปาเลสไตน์และอาหรับสปริง
การ์ตูนเปรียบเทียบอิสราเอลเข้ากับนาซีเยอรมนีของละฏูฟ ถูกองค์กรสนับสนุนบางส่วนและบางบุคคลระบุเป็นการต่อต้านยิว ละฏูฟปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าวเป็น "กลยุทธ์ในการทำลายความน่าเชื่อถือของการวิพากษ์วิจารณ์อิสราเอล" และระบุว่าภาพวาดของเขามีจุดมุ่งหมายเพื่อเน้นย้ำถึงความคล้ายคลึงกันระหว่างสถานะของชาวยิวในยุโรปที่ถูกเยอรมนียึดครองกับสถานะของชาวปาเลสไตน์ในดินแดนที่อิสราเอลยึดครอง
ชีวิตช่วงต้น

ละฏูฟเกิดในย่าน São Cristóvão ของริโอเดจาเนโร ประเทศบราซิลและมีเชื้อสายเลบานอน เขาระบุว่า "รากอาหรับ" ของตนเป็นแรงขับเคลื่อนในการสนับสนุนมูลเหตุอาหรับ รวมถึงมูลเหตุปาเลสไตน์
ประวัติ

อาชีพของละฏูฟเริ่มขึ้นใน ค.ศ. 1990 โดยทำงานเป็นนักวาดการ์ตูนให้สำนักพิมพ์ฝ่ายซ้ายในบราซิล หลังดูสารคดีเกี่ยวกับซาปาติสตาในประเทศเม็กซิโกเมื่อ ค.ศ. 1997 เขาส่งการ์ตูนสองสามเรื่องไปให้พวกเขา และได้รับการตอบรับในเชิงบวก เขากล่าวว่าหลังประสบการณ์นี้ จึงตัดสินใจเปิดเว็บไซต์และมีส่วนร่วมใน "การเคลื่อนไหวเชิงศิลปะ" Graham Fowell อดีตประธาน Cartoonists' Club of Great Britain เปรียบเทียบผลงานของเขาเข้ากับแบงก์ซี ศิลปินกราฟิตีจากอังกฤษ
ใน ค.ศ. 2011 ละฏูฟได้รับการติดต่อจากผู้ชุมนุมในประเทศอียิปต์ เขากล่าวว่าตนได้รับกำลังใจเมื่อเห็นการ์ตูนของเขาบางเรื่องปรากฎในการประท้วงในวันที่ 25 มกราคมภายในไม่กี่วันหลังจากที่เขาวาด รอยเตอร์รายงานว่า สิ่งนี้ช่วยให้เขาเป็น "วีรบุรุษในอาหรับสปริงอันวุ่นวายด้วยภาพล้อเลียนที่วาดอย่างรวดเร็ว"
ละฏูฟเคยถูกจับกุมจากการ์ตูนเกี่ยวกับตำรวจบราซิลอย่างน้อย 3 ครั้ง ซึ่งเขาวิจารณ์ถึงความรุนแรงของตำรวจ
ฉาก

ละฏูฟวาดการ์ตูนเกี่ยวกับความขัดแย้งอิสราเอล–ปาเลสไตน์จำนวนมาก ซึ่งคาดว่ามีความสำคัญต่อนักวาดการ์ตูนคนนี้หลังไปเยือนภูมิภาคนี้ในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1990 การ์ตูนของเขาวิจารณ์อิสราเอลอย่างรุนแรง
ผลงานของละฏูฟก็วิจารณ์การกระทำของทหารสหรัฐในอิรักและในอัฟกานิสถาน เขาเริ่มเผยแพร่ผลงานของเขาบนเว็บตั้งแต่ช่วงแรก ๆ ของการรุกราน ละฏูฟกล่าวว่า "สงครามไม่ใช่วิดีโอเกม และความใคร่ต่อเทคโนโลยี (technofetishism) ไม่ควรได้รับการเฉลิมฉลอง แต่ควรเปิดเผย"
นับตั้งแต่ปลาย ค.ศ. 2010 เขาวาดการ์ตูนเกี่ยวกับอาหรับสปริงโดยเข้าข้างฝ่ายปฏิวัติ หลังชัยชนะของฝ่ายปฏิวัติในตูนิเซีย อียิปต์ และลิเบีย การ์ตูนของเขาจึงถูกเน้นที่ภัยคุกคามของการปฏิวัติซ้อนหรือการแทรกแซงของตะวันตก การ์ตูนบางเรื่องของเขาได้รับการแสดงในการชุมนุมประท้วงในประเทศอาหรับ
สื่อตีพิมพ์

Drawing attention to the Israeli-Palestinian Conflict: Political Cartoons by Carlos Latuff, 2019, ISBN 9780993186646.