สายธรรมกาย
วัดสำคัญ > วัดพระธรรมกาย

บทความหลัก: วัดพระธรรมกาย
วัดพระธรรมกายตั้งอยู่ในจังหวัดปทุมธานี ทางตอนเหนือของกรุงเทพมหานคร ก่อตั้งโดย แม่ชีจันทร์ ขนนกยูง และพระไชยบูลย์ ธมฺมชโย วัดนี้เป็นวัดที่มีชื่อเสียงที่สุดในสายธรรมกาย เนื่องจากมีขนาดใหญ่และมีผู้ติดตามจำนวนมาก มีกิจกรรมมากมาย และยังมีเรื่องขัดแย้งมากมาย วัดนี้เป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นกลางในกรุงเทพฯ และมีการจัดโครงการฝึกอบรมมากมาย วัดเน้นการทำบุญด้วยการทำสมาธิ การให้ทาน และการเป็นอาสาสมัคร ตามคำกล่าวของนักเทววิทยา รอรี่ แม็คเคนซี่ วัดนี้เปิดรับบริจาคจากผู้นับถือในการพบปะในพื้นที่สาธารณะขนาดใหญ่ โดยสัญญาว่าจะ "ให้ผลเฉพาะจากการบริจาคเฉพาะ" รูปลักษณ์ของวัดเป็นวัดที่เป็นระเบียบเรียบร้อย และสามารถอธิบายได้ว่าเป็น "สุนทรียศาสตร์ร่วมสมัย" ตามที่ สก็อตต์ กล่าว จากข้อมูลเมื่อปี พ.ศ. 2560 วัดนี้มีผู้ติดตามทั่วโลกประมาณ 3 ล้านคน ชุมชนที่อาศัยอยู่ในวัดพระธรรมกายมีพระภิกษุและสามเณรมากกว่า 1,000 รูป และมีเจ้าหน้าที่ประจำซึ่งเป็นฆราวาสกว่าหลายร้อยคน วัดแห่งนี้เน้นย้ำถึงการฟื้นฟูคุณค่าของพุทธศาสนาแบบดั้งเดิม แต่ดำเนินการผ่านวิธีการและเทคโนโลยีที่ทันสมัย ​วัดแห่งนี้เน้นการเปลี่ยนแปลงส่วนบุคคล ซึ่งแสดงออกผ่านคำขวัญของวัดว่า "สันติภาพโลกเกิดขึ้นด้วยสันติสุขภายใน" โดยวัดแห่งนี้ให้บริการปฏิบัติธรรมและการบวชเป็นภาษาอังกฤษด้วย
ในช่วงแรก วัดแห่งนี้ก่อตั้งขึ้นเพื่อเป็นศูนย์ปฏิบัติธรรม ชื่อว่า ศูนย์พุทธจักรปฏิบัติธรรม หลังจากแม่ชีจันทร์ และหลวงพ่อธัมมชโยซึ่งเป็นพระอุปสมบทใหม่ที่วัดปากน้ำไม่สามารถรองรับผู้เข้าร่วมกิจกรรมการปฏิบัติธรรมที่วัดปากน้ำ ภาษีเจริญได้อีกต่อไป ศูนย์แห่งนี้จึงกลายเป็นวัดอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2520 วัดแห่งนี้เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980 เมื่อโครงการฝึกอบรมของวัดเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในหมู่ชนชั้นกลางในเมือง วัดพระธรรมกายได้ขยายพื้นที่และเริ่มสร้างเจดีย์ขนาดใหญ่ อย่างไรก็ตาม ในช่วงที่เกิดวิกฤตเศรษฐกิจในเอเชีย วัดแห่งนี้กลับตกเป็นเป้าวิพากษ์วิจารณ์ เนื่องจากหลวงพ่อธัมมชโยถูกกล่าวหาว่ายักยอกทรัพย์และถูกปลดจากตำแหน่งเจ้าอาวาส ในปี พ.ศ. 2549 ท่านพ้นผิดจากข้อกล่าวหาเหล่านี้และได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสอีกครั้ง วัดแห่งนี้เติบโตขึ้นและเป็นที่รู้จักจากกิจกรรมด้านการศึกษา การส่งเสริมจริยธรรม และโครงการทุนการศึกษา ภายใต้การปกครองของคณะทหารในปี พ.ศ. 2557 เจ้าอาวาสและวัดถูกตรวจสอบอีกครั้ง และหลวงพ่อธัมมชโยถูกกล่าวหาว่ารับเงินที่ขโมยมาผ่านการบริจาคของผู้สนับสนุน วัดนี้ถูกเรียกว่าเป็นองค์กรที่มีอิทธิพลเพียงแห่งเดียวในประเทศไทยที่ยังไม่ถูกปราบโดยคณะทหารที่ปกครอง ซึ่งได้ปิดฉากฝ่ายค้านส่วนใหญ่ตั้งแต่เข้ายึดอำนาจ กระบวนการยุติธรรมต่อเจ้าอาวาสและวัดตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1990 ทำให้เกิดการถกเถียงกันอย่างมากเกี่ยวกับขั้นตอนและบทบาทของรัฐต่อศาสนา การถกเถียงนี้ทวีความรุนแรงมากขึ้นระหว่างการล็อกดาวน์วัดโดยคณะทหารในปี พ.ศ. 2560 ซึ่งในปี พ.ศ. 2560 เจ้าหน้าที่ยังไม่พบหลวงพ่อธัมมชโย และต่อมาในปี พ.ศ. 2561 พระครูปลัดรัตนวีรวัฒน์ (รังสฤษดิ์ อิทฺธิจินฺตโก) ได้รับมอบหมายให้เป็นเจ้าอาวาสแทน
วัดพระธรรมกายเน้นย้ำถึงวัฒนธรรมการทำบุญด้วยการทำความดีและการทำสมาธิ ตลอดจนทัศนคติที่ถูกต้องต่อชีวิต วัดส่งเสริมให้เกิดชุมชนกัลยาณมิตร ('มิตรที่ดี') เพื่อให้บรรลุถึงวัฒนธรรมดังกล่าว แม้ว่าวัดจะเน้นย้ำถึงคุณค่าของพุทธศาสนาแบบดั้งเดิม แต่ก็ได้ใช้วิธีการเผยแผ่ศาสนาสมัยใหม่ เช่น สถานีโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมและมหาวิทยาลัยทางไกล รวมถึงวิธีการจัดการที่ทันสมัย ภายในบริเวณวัดขนาดใหญ่ วัดมีอนุสาวรีย์และอนุสรณ์สถานหลายแห่ง และในการออกแบบอาคารได้ใช้แนวคิดพุทธศาสนาแบบดั้งเดิมในรูปแบบที่ทันสมัย ​​เนื่องจากวัดมองเห็นตัวเองเป็นศูนย์กลางทางจิตวิญญาณระดับโลก
ตามที่แซนดรา เคท นักมานุษยวิทยาที่เน้นด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ระบุว่า การทำบุญตามประเพณีของชาวพุทธในอดีตนั้น "ถูกนำไปใช้อย่างสุดขั้ว" โดยวัดพระธรรมกายในการหาเงินบริจาคและใช้เทคนิคการตลาดที่ซับซ้อนและการสร้างเครือข่าย นิวเวลล์กล่าวว่า การผลิตและการขายพระเครื่องเป็น "วิธีการทั่วไปในการระดมทุนสำหรับโครงการก่อสร้างวัดขนาดใหญ่" เพื่อระดมเงินบริจาค ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 วัดพระธรรมกายได้อ้างว่ามี "ปาฏิหาริย์บนท้องฟ้า" ซึ่งดวงอาทิตย์หายไปและถูกแทนที่ด้วยรูปปั้นทองคำของหลวงปู่สดหรือดวงแก้วขนาดยักษ์บนท้องฟ้า ซึ่ง ผู้มีบุญ มีความเชื่อมโยงกับสถานะ มหาบุรุษ (บุคคลผู้ยิ่งใหญ่) ผิวพรรณผ่องใส และความสมบูรณ์แบบทางจิตวิญญาณ พระมโน เมตตานนฺโทได้วิพากษ์วิจารณ์การทำบุญเหล่านี้ว่าเป็น "ทางแก้ปัญหาส่วนตัวและปัญหาสังคมทั้งหมด" และด้วยเหตุนี้ "จึงดึงดูดผู้ศรัทธาให้บริจาคเงินเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ" ความพยายามระดมทุนของธรรมกายได้ใช้แคมเปญการตลาดแบบแมสที่เชื่อมโยง "ระดับการบริจาคกับสถานะทางสังคมของพวกเขา" ตามที่สก็อตต์กล่าว ตามที่ รุ่งรวี เฉลิมศรีภิญโญรัช กล่าว สิ่งพิมพ์ของวัดพระธรรมกายย้ำความเชื่อในผลของการทำบุญและพระเครื่องซ้ำแล้วซ้ำเล่าโดย "นำเสนอเรื่องราวของการเอาชีวิตรอดอย่างปาฏิหาริย์หลังจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ที่ร้ายแรง การฟื้นตัวจากมะเร็งร้ายที่อธิบายไม่ได้ และความสำเร็จอันเหลือเชื่อในธุรกิจหลังจากทำบุญ"
วัดพระธรรมกายอาศัยเงินบริจาคและเงินทำบุญสร้างวัดและดำเนินงาน วัดใช้สื่อโฆษณาและป้ายโฆษณาที่คำนึงถึงผู้บริโภคเป็นหลักเพื่อ "ใช้กลยุทธ์การแข่งขันและการโฆษณาแบบผู้บริโภคตามความเชื่อดั้งเดิมของการสะสมบุญซึ่งท้ายที่สุดแล้วจะกลายเป็นสินค้าที่แสดงถึงบุญ" นักสังคมวิทยา ผศ.ดร.อภิญญา เฟื่องฟูสกุ กล่าว ผู้บริจาคจะได้รับคำมั่นสัญญาว่าจะได้รับผลตอบแทนในการเกิดใหม่ในอนาคต และเงินบริจาคของพวกเขาจะได้รับการยอมรับในพิธีท่ามกลางที่สาธารณะ แม้ว่าวิธีการและคำสอนของวัดจะไม่ได้มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในวัดพระธรรมกาย แต่ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างมากในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1990 ระหว่างวิกฤตเศรษฐกิจเอเชีย เนื่องจากขนาดของวัดและการระดมทุนครั้งใหญ่ที่วัดดำเนินการในขณะนั้น นอกจากนี้ ยังมีแนวโน้มในหมู่ครูอาจารย์และผู้ปฏิบัติธรรมที่จะเพิกเฉยหรือแม้กระทั่งดูหมิ่นการทำบุญโดยหันไปสนับสนุนคำสอนทางพุทธศาสนาอื่น ๆ เกี่ยวกับการปล่อยวางและการบรรลุนิพพาน ซึ่งนักวิชาการด้านการศึกษาด้านพุทธศาสนา นายลานซ์ คูซินส์ ได้บัญญัติคำว่า "ลัทธิสูงสุด" ultimatism ขึ้นมา ตามที่นักวิชาการด้านการศึกษาด้านเอเชีย นายโมนิกา ฟอล์ก กล่าว พุทธพาณิชย์ได้กลายมาเป็นประเด็นทางการเมืองในประเทศไทย
วัดพระธรรมกายเน้นการทำสมาธิแบบวิชชาธรรมกายเป็นหลักและการสอนแบบสมัยใหม่ทำให้แตกต่างจากพุทธศาสนาในไทย การผสมผสานระหว่างแบบดั้งเดิมและแบบสมัยใหม่ยังพบได้ในคำสอนของวัด ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่างพุทธศาสนาแบบปัญญาชนและศาสนาพื้นบ้านของไทย วัดพยายามฟื้นฟูบทบาทของวัดในท้องถิ่นในฐานะศูนย์กลางชุมชนทางจิตวิญญาณ แต่ดำเนินการในรูปแบบที่สอดคล้องกับสังคมและประเพณีสมัยใหม่ ตามปรัชญาการเผยแผ่ศาสนาของวัดนั้นมองว่า ในปัจจุบัน ผู้คนจะไม่มาที่วัดพุทธอีกต่อไป เพราะวัดไม่ใช่ศูนย์กลางของชีวิตชุมชนอีกต่อไป ดังนั้น วัดจึงต้องแสวงหาฆราวาสในสังคมอย่างหนัก เพื่อส่งเสริมคุณธรรมทั้งในวัด ที่บ้าน และที่โรงเรียน ส่วนสำคัญของรูปแบบการเผยแผ่ศาสนาแบบแข็งขันนี้คือบทบาทของฆราวาส ซึ่งวัดมีชื่อเสียงในเรื่องความสำคัญของการมีส่วนร่วมของฆราวาส
ตามคำบอกเล่าของ แม็กดาเนียล วัดพระธรรมกายเน้นเรื่องความสะอาด ความเป็นระเบียบเรียบร้อย และความเงียบสงบ เป็นหลักศีลธรรมในตัวของมันเอง และเป็นวิธีสนับสนุนการปฏิบัติธรรม วัดพระธรรมกายมักจัดพิธีในวันอาทิตย์แทนที่จะเป็นวันอุโบสถ (วันพระ) ตามปฏิทินจันทรคติแบบดั้งเดิม มีรถบัสฟรีในการรับส่งไปที่วัด ผู้เข้าร่วมพิธีควรสวมชุดสีขาวซึ่งเป็นประเพณีดั้งเดิม ห้ามสูบบุหรี่ ดื่มสุรา หรือการกระทำเชิงชู้สาวกันในบริเวณวัด ห้ามนำหนังสือพิมพ์ สัตว์ หรือดูดวงมาด้วย นอกจากนี้ ไม่มีการจัดงานวัดแบบดั้งเดิมที่มีเสียงดัง ผู้ปฏิบัติธรรมยังได้รับการสนับสนุนให้รักษาความเรียบร้อยและความสะอาดด้วยกิจกรรมทำความสะอาดที่จัดขึ้น วัดเน้นย้ำถึงวินัยและความเป็นระเบียบเรียบร้อยโดยจัดพิธีที่ยิ่งใหญ่และละเอียดถี่ถ้วน
วัดพระธรรมกายสอนว่า การทำบุญอย่างสม่ำเสมอจะทำให้บุญนั้นกลายเป็น "บารมี" เพิ่มขึ้น เมื่อเวลาผ่านไป บุญนั้นก็จะ "กลั่นตัว" ขึ้นเรื่อย ๆ เป็นการอุทิศชีวิตเพื่อการทำความดี และสอนว่าทุกคนที่ต้องการบรรลุจุดหมายแห่งการพ้นทุกข์ตามหลักพุทธศาสนา ซึ่งบารมีนั้นสามารถเกิดได้ด้วยการทำบุญ 3 ประการ คือ ทาน ศีล ภาวนา ซึ่งส่วนใหญ่ก็ได้แก่ การทำสมาธิ การทำบุญที่วัดพระธรรมกายสอนนั้น จึงเป็นการฝึกตนและเสียสละตนเอง โดยบุญนั้นขึ้นอยู่กับเจตนา ไม่ใช่จำนวนเงินที่บริจาคเท่านั้น
จากการสำรวจ เหตุผลหลักประการหนึ่งในการเข้าร่วมกิจกรรมของวัดคือโครงสร้างและความชัดเจนของคำสอน วิถีชีวิตของวัดส่งเสริมค่านิยมครอบครัวที่ดี และเน้นเครือข่ายเพื่อนที่มีใจเดียวกันเพื่ออำนวยความสะดวกในการพัฒนาจิตวิญญาณ วัดพระธรรมกายสนับสนุนให้ผู้คนชักชวนผู้อื่นให้ทำบุญ เพราะการชักชวนดังกล่าวถือเป็นบุญในตัว ในกิจกรรมของวัด แม้แต่ในการบำเพ็ญธรรม ก็มีโอกาสมากมายในการเข้าสังคมและมิตรภาพทางจิตวิญญาณ ในคำสอนของวัด ผู้ปฏิบัติธรรมได้รับการสนับสนุนให้จัดตั้ง บ้านกัลยาณมิตร เพื่อทำสมาธิร่วมกับเพื่อนและครอบครัว และผู้ปฏิบัติธรรมได้รับการฝึกอบรมให้รับบทบาทผู้นำ