เจ้าพระรามราชรามางกูรขุนโอกาส (ราม รามางกูร)
เหตุการณ์สำคัญในสมัยปกครองธาตุพนม

สมัยเจ้าพระรามราชปกครองธาตุพนม (พ.ศ. ๒๓๒๕-๖๐) ตลอดระยะเวลา ๓๕ ปีมีการผลัดเปลี่ยนกษัตริย์เวียงจันทน์ถึง ๓ รัชกาลและปรากฏเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์เกิดขึ้นที่ธาตุพนมหลายครั้ง เริ่มจากกองทัพไตเซินของเวียดนามบุกเผาทำลายธาตุพนมในรัชกาลสมเด็จพระเจ้านันทเสน การบูรณะพระธาตุพนมในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอินทวงศ์ การสร้างและฉลองสะพานหน้าวัดพระธาตุพนม เศวตรฉัตรพระธาตุพนมหัก ตั้งบุญหลวงฉลองหอพระแก้ว และสร้างสะพานข้ามแม่น้ำโขงในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์ หลังเจ้าพระรามราชได้รับแต่งตั้งจากเวียงจันทน์ให้ขึ้นปกครองธาตุพนมนาน ๙ ปี สยามเล็งเห็นผลประโยชน์ทางการเมืองจากเวียงจันทน์จึงสนับสนุนพระเจ้านันทเสนให้ได้ขยายอำนาจเข้าครอบครองดินแดนล้านช้างทางตอนเหนือเพื่อแสดงตนเป็นปฏิปักษ์ต่อเวียดนาม พระองค์รวบรวมไพร่พลขึ้นไปตีเมืองพวนและสิบสองจุไทซึ่งเป็นกลุ่มหัวเมืองใหญ่ที่มีสถานะสองฝ่ายฟ้าของเวียงจันทน์และเวียดนาม จักรพรรดิกวางจุงผู้นำสูงสุดของกบฏไตเซิน (ไกเซิน) จึงส่งกองทัพที่เง่อานเข้าตีตลบหลังเวียงจันทน์ที่เมืองนครพนม คำเกิด และธาตุพนม เป็นเหตุให้กองทัพไตเซินบุกเผาทำลายพระธาตุพนมใน พ.ศ. ๒๓๓๔ ตรงกับ จ.ศ. ๑๑๕๓ ปีกุน ตรีศก ปูมโหรเวียงจันท์ (พงศาวดารย่อเวียงจันทน์) วัดแจ้งสว่างนอกระบุว่า ...สังกาสได้ ๔๐ ๓ (๕๐ ๓) ปีฮวงไค้ แกวมาล้อมเมืองลครแตกเข้าจูดธาตุพนมแลเมื่อเดือน ๑๒ แฮม ๗ ค่ำหั้นแล...  ซึ่งปีนี้พงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ (แผนเมือง) ระบุว่าเจ้าจำปาศักดิ์นิพพานส่วนนครเวียงจันทน์ นครพนมหรือเมืองละคร และกองเจ้าสมพมิตบ้านธาตุเชิงชุมก็ถูกตีแตกจากสงครามเวียดนามเช่นกัน ๑๐ ปีถัดมาราว พ.ศ. ๒๓๔๔ เมื่อเวียงจันทน์เปลี่ยนรัชกาลใหม่สมเด็จพระเจ้าอินทวงศ์อาจเล็งเห็นผลสูญเสียจากสงครามเวียดนามซึ่งบุกเข้าทำลายพระธาตุพนมในอดีตจึงเสด็จมาบูรณปฏิสังขรณ์พระธาตุขนานใหญ่ ใบลานตำนานเมืองเก่า (บั้งจุ้ม) ระบุว่า ...สังกราด ๑๑๖๓ ปลีฮวงเฮ้า เจ้าอีนไปพอกธาดตุ... ซึ่งพงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ (แผนเมือง) ระบุตรงกันว่า ...ศักราช ๑๖๓ ปีฮวงเฮ้า เจ้าอินทร์ไปพอก (ปิด) ธาตุ... มีข้อสังเกตว่าการบูรณะครั้งนี้ได้ใช้ปูนหรือซะทายพอกโอบภายนอกของพระธาตุตั้งแต่ฐานขึ้นไปถึงยอดที่อาจเสื่อมโทรมจากการถูกเผาทำลายใน พ.ศ. ๒๓๓๔ โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเดิมขององค์ธาตุ และเข้าใจว่าเป็นการบูรณะปฏิสังขรณ์ทั้งองค์ครั้งแรกในรอบ ๑๐ ปี อย่างไรก็ตามพงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ (แผนเมือง) อีกฉบับระบุว่าในปลายปีนี้คือปีฮวงเฮ้า (ระกา) ต่อถึงปีใหม่คือปีเส็ด (จอ) พระองค์พร้อมด้วยเจ้าปาศักดิ์และหัวเมืองทั้งหลายได้ขึ้นไปทำลายโพค้ำหรือบ้านโพธิ์คำ ศูนย์กลางเมืองนครพนมทางฝั่งขวาแม่น้ำโขงซึ่งตั้งอยู่ห่างธาตุพนมขึ้นไปทางเหนือเลียบลำน้ำโขงไม่เกิน ๘๐ กิโลเมตร แต่ไม่ปรากฏลำดับเวลาว่าทรงบูรณะปฏิสังขรณ์พระธาตุพนมก่อนหรือขึ้นไปทำลายโพค้ำก่อนแน่ ๕ ปีต่อมาหลังเปลี่ยนรัชกาลใน พ.ศ. ๒๓๔๙ พงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ (แผนเมือง) ระบุว่าสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์เสด็จมาพร้อมกับชาวเมืองนครพนมและเมืองมุกดาหารเพื่อร่วมกันสร้างสะพานขึ้น ๒ แห่งคือสะพานหน้าวัดพระธาตุพนมและหน้าวัดท่ง (วัดท่งเว้า) เมืองมุกดาหารซึ่งปัจจุบันกลายเป็นวัดร้าง สะพานทั้ง ๒ แห่งไม่ปรากฏที่ตั้งแน่ชัดแต่สันนิษฐานว่าหากไม่เป็นสะพานข้ามลำน้ำโขงจากท่าหน้าวัดอาจหมายถึงสะพานเทียบท่าหน้าวัดทั้ง ๒ แห่งลงสู่ตลิ่งชายฝั่งแม่น้ำโขงโดยเอกสารระบุว่า ...ศักราชได้ ๑๖๘ ตัว ปียี (ขาน) เจ้าอนุแลเมืองนครแลบังมุก (มุกดาหาร) สร้างขัว (สพาน) ในพระมหาธาตุ วัดท่ง (ทุ่ง) บ่ (ไม่) ทันแล้ว... ปีต่อมาใน พ.ศ. ๒๓๕๐ เมื่อสร้างสะพานแล้วเสร็จสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์จึงเสด็จลงมาฉลองสะพานทั้ง ๒ แห่งโดยตำนานเมืองเก่าระบุว่า ...สังกราด ๑๑๖๙ ปลีเมิงเหม้า เจ้าอนุไปสลองขัวธาดตุ... ขัวธาตุในเอกสารนี้อาจหมายถึงสะพานหน้าวัดธาตุพนมแห่งเดียวโดยไม่รวมถึงสะพานหน้าวัดท่ง ส่วนพงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ระบุตรงกันว่า ...ศักราชได้ ๑๖๙ ปีเม่า (เถาะ) เจ้าเวียงจันทน์ไปฉลองขัว (สะพาน) ธาตุ... อย่างไรก็ตามพงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ (แผนเมือง) อีกฉบับกลับให้รายละเอียดต่างไปว่าทรงลงมาฉลองสะพานวัดทั้ง ๒ แห่งความว่า  ...ศักราชได้ ๑๖๙ ปีเม่า (เถาะ) เจ้าอนุเวียงจันทน์กลับเมืองละครบังมุก (มุกดาหาร) พร้อมกันฉลองขัว (สพาน) ในพระมหาธาตุแลวัดท่ง (ทุ่ง)...
ต่อมาราว พ.ศ. ๒๓๕๕-๕๖ พระองค์ได้ตั้งบุญหลวงฉลองหอพระแก้ววัดพระธาตุพนมและสร้างสะพานข้ามน้ำโขงหน้าวัดซึ่งเข้าใจว่าเป็นสะพานข้ามแอ่งน้ำจำนวนมากจากหน้าวัดพระธาตุพนมไปสู่ทางลงแม่น้ำโขงทางทิศตะวันออก โดยตำนานเมืองเก่าระบุว่า ...สังกราด ๑๑๗๔ ปลีเต่าสัน เจ้าอนุไปสลองวัดธาดตุแล้วคืนมาเถิงเวียงเดือน ๓ (ปี) ขึ้น ๓ ค่ำ เดือน ๓ เพ็ง ตั้งบุรหลวงฮอดมื้อลับจีงแล้วสลองหอพระพระแก้วฟ้า...ส้างขัวข้ามน้ำของก็ปีนั้นแล... ส่วนพงศาวดารย่อเมืองเวียงจันทน์ระบุว่า ...ศักราชได้ ๑๗๕ ปีเต่าสัน (วอก) ไปฉลองเดือนเจียง (อ้าย) แรม ๔ ค่ำ วันอังคาร เจ้าเวียงจันทน์วัดธาตุคืนมาเมื่อเดือนยี่ ขึ้นสามค่ำ วันพฤหัสบดี ฮอด (ถึง) มื้อ (วัน) นั้นเดือนสามเพ็งตั้งบุญหลวงเท่าฮอด (จนถึง) มื่อฮับจึงแล้ว สร้างขัว (สะพาน) ข้ามของก็ปีนั้น...