stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
โครงแบบอิเล็กตรอน

ออร์บิทัลเชิงอะตอมหรือเชิงโมเลกุลของอิเล็กตรอนและการจัดเรียงระดับพลังงาน
ในฟิสิกส์อะตอมและเคมีควอนตัม การจัดเรียงอิเล็กตรอน หรือ โครงแบบอิเล็กตรอน หมายถึง การแจกแจงของอิเล็กตรอนในอะตอมหรือโมเลกุล (หรือโครงสร้างทางฟิสิกส์อื่น ๆ) ในออร์บิทัลเชิงอะตอมหรือเชิงโมเลกุล  และมีการจัดเรียงตามระดับพลังงานหลักและระดับพลังงานย่อย โดยมีการแบ่งชั้นที่แน่นอน โดยในอะตอมจะเรียงไปเรื่อย ๆ ตามโดยเลขอะตอม ตัวอย่างเช่นโครงแบบอิเล็กตรอนของอะตอมนีออนคือ 1s2 2s2 2p6  หมายความว่าระดับชั้นย่อย 1s 2s และ 2p จะมีอิเล็กตรอนอยู่จำนวน 2 2 และ 6 ตัวตามลำดับ
โครงแบบอิเล็กตรอนกล่าวไว้ว่า อิเล็กตรอนแต่ละตัวเคลื่อนที่ได้อย่างอิสระภายในออร์บิทัล ในสนามเฉลี่ยที่สร้างขึ้นโดยนิวเคลียส และอิเล็กตรอนตัวอื่น ๆ  ในทางคณิตศาสตร์สามารถอธิบายได้ด้วยดีเทอร์มิแนนต์สเลเตอร์หรือฟังก์ชันสถานะโครงแบบ
ตามกฎของกลศาสตร์ควอนตัม ระดับชั้นพลังงานจะสอดคล้องกับแต่ละโครงแบบอิเล็กตรอน ในบางสถานการณ์ อิเล็กตรอนสามารถเคลื่อนย้ายจากโครงแบบหนึ่งไปอีกโครงแบบหนึ่ง ด้วยการคายหรือดูดพลังงานเป็นควอนตัม ในรูปของโฟตอน
ความรู้เรื่องโครงแบบอิเล็กตรอนของอะตอมต่าง ๆ มีประโยชน์ในการเข้าใจโครงสร้างของตารางธาตุ เพื่ออธิบายพันธะเคมีที่เชื่อมอะตอมเข้าด้วยกัน และในการเข้าใจสูตรเคมีของสารประกอบและเรขาคณิตของโมเลกุล  ในวัสดุปริมาณมวล ความคิดเดียวกันนี้ช่วยอธิบายสมบัติบางประการของ
แผนภาพโปร์ของลิเทียม
เลเซอร์และสารกึ่งตัวนำ
เชลล์และซับเชลล์

บทความหลัก: ระดับชั้นอิเล็กตรอน
|  | s  (l = 0)> m = 0.s | p (l = 1)> m = 0.pz | p (l = 1)> m = ±1.px | p (l = 1)> m = ±1.py |
| --- | --- | --- | --- | --- |
n = 1: 
n = 2: 
โครงแบบอิเล็กตรอนถูกคิดเป็นครั้งแรกในแบบจำลองอะตอมของโปร์ และยังได้รับการกล่าวถึงเมื่อพูดถึงเชลล์และซับเชลล์ ซึ่งสวนกับความเข้าใจที่เพิ่มขึ้นของธรรมชาติอิเล็กตรอนในเชิงกลศาสตร์ควอนตัม
เชลล์และซับเชลล์ > เชลล์หรือระดับชั้น

ระดับชั้นอิเล็กตรอนเป็นเซตของสถานะยินยอมที่มีเลขควอนตัมมุขสำคัญ n ร่วมกันที่อิเล็กตรอนสามารถมีได้ ในแต่ละพจน์ของโครงแบบอิเล็กตรอน n เป็นจำนวนเต็มบวกที่อยู่หน้าตัวอักษรแสดงออร์บิทัล (โครงแบบอิเล็กตรอนของฮีเลียมคือ 1s2 ดังนั้น n = 1 และออร์บิทัลมีอิเล็กตรอน 2 ตัว) ระดับชั้นอิเล็กตรอนที่ n จะสามารถบรรจุอิเล็กตรอนได้ 2n2 ตัว ตัวอย่างเช่น ระดับชั้นที่หนึ่งสามารถบรรจุอิเล็กตรอน 2 ตัว ระดับชั้นที่สองอิเล็กตรอน 8 ตัว ระดับชั้นที่สาม 18 ตัว ไปเรื่อย ๆ  ตัวประกอบเลข 2 ประกฏขึ้นเนื่องด้วยจำนวนของสถานะยินยอมเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในแต่ละระดับชั้นที่ติดกันเนื่องจากสปินของอิเล็กตรอน แต่ละออร์บิทัลเชิงอะตอมจะสามารถบรรจุอิเล็กตรอนได้มากสุด 2 ตัวที่มีสปินตรงข้ามกัน ตัวหนึ่งมีสปินเป็น +1/2 (มักจะเขียนโดยใช้ลูกศรชี้ขึ้น) และตัวหนึ่งมีสปินเป็น -1/2 (โดยใช้ลูกศรชี้ลง)
เชลล์และซับเชลล์ > ซับเชลล์หรือระดับชั้นย่อย

ระดับชั้นย่อยเป็นเซตของสถานะที่นิยามโดยเลขควอนตัมคงทิศทาง l ร่วมกันภายในระดับชั้น ค่าของ l จะอยู่ในช่วงตั้งแต่ 0 ถึง n − 1  ค่า l = 0, 1, 2, 3 สอดคล้องกับชื่อ s p d และ f ตามลำดับ ตัวอย่างเช่น ระดับย่อย 3d มี n = 3 และ l = 2  จำนวนอิเล็กตรอนมากสุดที่สามารถวางในระดับย่อยได้ 2(2l + 1) สูตรนี้ให้อิเล็กตรอน 2 ตัวในระดับชั้นย่อย s  อิเล็กตรอน 6 ตัวในระดับชั้นย่อย p  อิเล็กตรอน 14 ตัวในระดับชั้นย่อย f
จำนวนอิเล็กตรอนที่สามารถอยู่ได้ภายใน แต่ละระดับชั้นและแต่ละระดับชั้นย่อยมาจากสมการต่าง ๆ ในกลศาสตร์ควอนตัม โดยเฉพาะหลักการกีดกันของเพาลี ที่กล่าวไว้ว่า ไม่มีสองอิเล็กตรอนใดเลยในอะตอมเดียวกันที่สามารถมีเลขควอนตัมสี่ตัวเหมือนกันทุกตัวได้เลย
รายละเอียดทางเทคนิคอย่างละเอียดถี่ถ้วนเกี่ยวกับทฤษฎีกลศาสตร์ควอนตัมที่สมบูรณ์ของสเปกตรัมและโครงสร้างของอะตอมสามารถพบและศึกษาได้ในหนังสือพื้นฐานของ Robert D. Cowan
ระดับชั้นย่อยจะมี 4 ประเภทใหญ่ คือ s,p,d และ f และแต่ละชนิดก็จะมีรูปร่างต่างกันอีก ดังตาราง
| --- | --- |
ระดับพลังงานหลัก: ชนิดของออร์บิทัลที่มีได้
1: s
2: s p
3: s p d
4: s p d f
5: s p d f g*
ออร์บิทัล g ยังไม่มีการค้นพบ เนื่องจากในการจัดเรียงอิเล็กตรอน จะมีการซ้อนเหลื่อมกัน
ของแต่ละออร์บิทัลที่ต่างชั้นระดับพลังงานหลักกัน ทำให้ในการจัดเรียงอิเล็กตรอนแทนที่จะออกมาเป็นดังนี้
1s 2s 2p 3s 3p 3d 4s 4p 4d 4f 5s 5p 5d 5f 5g 6s...
กลับกลายเป็น 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s ... ทำให้ธาตุที่ค้นพบปัจจุบันนี้ยังไม่มีจำนวนอิเล็กตรอนที่มากพอจะถึงชั้น g
เพิ่มเติม ออร์บิทัลเหล่านี้ เมื่อดูจากตารางธาตุ จะพบว่าธาตุในตารางธาตุมีการจัดเรียงเวเลนซ์อิเล็กตรอนตามออร์บิทัลด้วย
โดยธาตุ 2 หมู่ซ้ายสุด จะอยู่ในออร์บิทัล s หมู่ IIIA - VIIIA จะอยู่ในออร์บิทัล p ธาตุแทรนซิชันชั้นในทั้งหมดอยู่ในออร์บิทัล d
และอนุกรมแลนทาไนด์-แอกทิไนด์ อยู่ในออร์บิทัล f
ดูเพิ่ม

การประมาณของบอร์น-ออปเพนไฮเมอร์
จำนวนอิเล็กตรอนระดับชั้นย่อย d
โครงแบบอิเล็กตรอนของธาตุ (หน้าข้อมูล)
ตารางธาตุ (ขยาย) – อภิปรายเกี่ยวกับขีดจำกัดของตารางธาตุ
หมู่ (ตารางธาตุ)
โฮโม/ลูโม
สัญลักษณ์พจน์เชิงโมเลกุล
กฎออกเตต
ตารางธาตุ (การจัดเรียงอิเล็กตรอน)
ฮาร์มอนิกเชิงทรงกลม
อิเล็กตรอนขาดคู่
เวเลนซ์อิเล็กตรอน
พระสุนทรราชวงศา (เจ้าคำสิงห์)

| พระสุนทรราชวงศา (ท้าวคำสิงห์) |
| --- | --- |

เจ้าเมืองยศสุนทร
ครองราชย์: พ.ศ. 2357
รัชกาลก่อนหน้า: ท้าวคำม่วง
รัชกาลถัดไป: พระสุนทรราชวงศา (ท้าวสีชา)
พิราลัย: พ.ศ. 2366
พระมเหสี: ไม่ปรากฏพระนาม
พระบุตร: ท้าวบุตร และท้าวคำ
ราชวงศ์: แสนทิพย์นาบัว
พระบิดา: พระวิไชยราชสุริยวงษขัติยราช
พระมารดา: ไม่ปรากฏพระนาม
พระสุนทรราชวงศา (ท้าวคำสิงห์)  ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองยศสุนทรคนแรก (ปัจจุบันคือจังหวัดยโสธรในภาคอีสานของประเทศไทย) นามเดิมว่า ท้าวคำสิงห์ หรือ ท้าวราชวงศ์สิงห์ เป็นพระโอรสในพระวิไชยราชสุริยวงษขัติยราช (เจ้าฝ่ายหน้า) เจ้าประเทศราชผู้ครองนครจำปาศักดิ์ องค์ที่ 3 และเป็นพระนัดดาพระประทุมวรราชสุริยวงศ์ (ท้าวคำผง ณ อุบล) เจ้าประเทศราชผู้ครองเมืองอุบลราชธานีศรีวนาไลยประเทศราชองค์แรก สมภพที่นครเวียงจันทน์ สืบเชื้อสายเจ้านายราชวงศ์แสนทิพย์นาบัว อันมีเจ้าอุปราชนอง (เจ้านอง) เป็นปฐมราชวงศ์ผู้สร้างนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน
กรณียกิจที่สำคัญ

พระสุนทรราชวงศา (ท้าวคำสิงห์) ได้กอปรกรณียกิจสำคัญ ดังนี้
ศึกนครเวียงจันทน์
ปราบจราจลเขมร
ปราบกบฏอ้ายเชียงแก้ว
ดูแลเก็บส่วยด่านเมืองโขง
ได้ให้ไพร่พลก่อสร้างโฮงคำไว้สำหรับออกว่าราชการบ้านเมือง
ก่อสร้างฉางข้าวหลวงไว้สำหรับเก็บเสบียงสำรองภายในเมือง
พระโอรสและพระธิดา

พระสุนทรราชวงศา (ท้าวคำสิงห์) มีพระโอรสตามพงศาวดารกล่าวไว้เพียง 2 พระองค์ คือ
ท้าวบุตร ต่อมาเป็นที่อุปราชเมืองยศสุนทร และถูกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) สั่งให้ประหารชีวิตในคุกเพลิง กรณีกบฎเจ้าอนุวงศ์
ท้าวคำ ต่อมาถูกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) สั่งให้ประหารชีวิตในคุกเพลิง กรณีกบฎเจ้าอนุวงศ์
ถึงเเก่กรรม

พ.ศ. 2566 พระสุนทรราชวงศา (ท้าวคำสิงห์) ได้ถึงแก่กรรม ตลอดสมัยที่ปกครองเมืองยสสุนทร บ้านเมืองสงบร่มเย็นผาสุข และเจริญรุ่งเรืองมาโดยตลอด
พระญาติวงศ์

พระสุนทรราชวงศา (ท้าวคำสิงห์)มีพระอนุชา และพระขนิษฐา รวมทั้งหมด 5 พระองค์ คือ
พระสุนทรราชวงศาฯ (ท้าวฝ่ายบุต) เจ้าเมืองยศสุนทร องค์ที่ 3
ท้าวสุดตา
เจ้านางแดง
เจ้านางไทย
เจ้านางก้อนแก้ว
อาณาเขตเมืองยศสุนทร

ทิศเหนือจรดภูสีฐานด่านเมยยอดยัง (ภูเขาในท้องที่ตำบลบ้านเหล่า อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร และต้นกำเนิดลำน้ำยัง ในท้องที่บ้านดงหมู ตำบลคุ้มเก่า อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์)
ทิศใต้จรดห้วยก้ากว้าก (ท้องที่อำเภอมหาชนะชัยติดต่อกับอำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด), อำเภอศิลาลาดจังหวัดศรีสะเกษ)
ทิศตะวันออกถึงบ้านคำพระมะแงลำน้ำเซ (บ้านคำพระ ตำบลคำพระ อำเภอหัวตะพาน จังหวัดอำนาจเจริญ)
ทิศตะวันตกจรดห้วยไส้ไก่วังเจ็ก (บริเวณห้วยไส้ไก่บรรจบแม่น้ำชีท้องที่ตำบลหน่อม อำเภออาจสามารถ จังหวัดร้อยเอ็ด)
ทิศตะวันตกเฉียงเหนือจรดห้วยตาแหลว (บริเวณห้วยตาแหลวบรรจบแม่น้ำชี ท้องที่บ้านดงหวาย ตำบลเกาะแก้ว อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด)
ดังนั้นจะเห็นได้ว่าบริเวณเมืองยศสุนทรในสมัยเริ่มตั้งเมืองนั้นได้มีอาณาเขตครอบคลุมพื้นที่พื้นที่บางส่วนของจังหวัดกาฬสินธุ์ และบางส่วนของจังหวัดร้อยเอ็ดในปัจจุบัน
หม่อมราชวงศ์ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์

| ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์ ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ ม> ป.ช., ม.ว.ม., จ.ภ. |
| --- | --- |
เกิด: 25 กันยายน พ.ศ. 2490 (77 ปี) จังหวัดพระนคร ประเทศไทย
สัญชาติ: ไทย
คู่สมรส: หม่อมราชวงศ์พร้อมฉัตร สวัสดิวัตน์
บุตร: หม่อมหลวงศศิภา สวัสดิวัตน์ โลว์ หม่อมหลวงจันทราภา สวัสดิวัตน์
บิดามารดา: หม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ สวัสดิวัตน์ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานต์มณี
ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ (เกิด 25 กันยายน พ.ศ. 2490) เกิดที่จังหวัดพระนคร เป็นนักวิจัยไทยที่มีผลงานดีเด่นในสาขาชีวเคมี และชีวเคมีศึกษา มีความสนใจเป็นพิเศษเกี่ยวกับโปรตีนและเอนไซม์ และเน้นการสอนและการวิจัยทางด้านนี้มาตลอดระยะเวลากว่า 35 ปี เป็นผู้ก่อตั้งชมรมวิจัยโปรตีนแห่งประเทศไทยขึ้น เมื่อ พ.ศ. 2548 หม่อมราชวงศ์ชิษณุสรรเป็นโอรสในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานตมณี กับหม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ สวัสดิวัตน์ และยังเป็นพระภาติยะ (หลานป้า) ในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ต่อมาสมรสกับหม่อมราชวงศ์พร้อมฉัตร สวัสดิวัตน์ (ราชสกุลเดิม วุฒิชัย; ธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิมลฉัตรและหม่อมเจ้าอุทัยเฉลิมลาภ วุฒิชัย) มีบุตรีสองคน คือ หม่อมหลวงศศิภา สวัสดิวัตน์ โลว์ และหม่อมหลวงจันทราภา สวัสดิวัตน์
ประวัติ > การศึกษา

ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ ศึกษาที่ประเทศอังกฤษตั้งแต่อายุ 6 ขวบ โดยสำเร็จการศึกษาระดับประถม ที่โรงเรียน Cheam School และระดับมัธยมที่โรงเรียน Rugby School จากนั้นได้รับปริญญาตรี (เกียรตินิยม) สาขาชีวเคมี จาก มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ ใน พ.ศ. 2511 ได้รับปริญญาโท สาขาชีวเคมี และปริญญาเอก สาขาอณูชีววิทยา จาก มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ใน พ.ศ. 2515 โดยทำงานวิจัยกับนักวิทยาศาสตร์รางวัลโนเบล Dr. César Milstein ที่ MRC Laboratory of Molecular Biology
ประวัติ > ประวัติการทำงาน

ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ เข้ารับราชการเป็นอาจารย์ ประจำภาควิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ในปี พ.ศ. 2515 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ ใน พ.ศ. 2518 รองศาสตราจารย์ใน พ.ศ. 2521 และศาสตราจารย์ใน พ.ศ. 2525 เคยปฏิบัติงานวิจัยที่ University of Texas Medical Branch ประเทศสหรัฐอเมริกา ระหว่าง พ.ศ. 2519-2520  ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง ศาสตราจารย์ระดับ 11 ภาควิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ตำแหน่งหน้าที่อื่น ๆ
พ.ศ. 2523 - 2527 - หัวหน้าภาควิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2538 - 2540 - รองคณบดีคณะวิทยาศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2540 - 2542 - รองอธิการบดีฝ่ายวิเทศสัมพันธ์ มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2533 - ปัจจุบัน - หัวหน้าห้องปฏิบัติการชีวเคมี สถาบันวิจัยจุฬาภรณ์
พ.ศ. 2544 - ปัจจุบัน - หัวหน้าหน่วยวิจัยโครงสร้างและการทำงานของโปรตีน คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2548 - 2550 - คณบดีบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2548 - 2550 - กรรมการสภา มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2548 - ปัจจุบัน - กรรมการสภา มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ
พ.ศ. 2551 - ปัจจุบัน - นายกสมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
ตำแหน่งในสมาคมและองค์กรต่าง ๆ ของประเทศไทย
พ.ศ. 2528 - 2530 - ประธานสาขาชีวเคมี สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
พ.ศ. 2528 - 2530 - บรรณาธิการวารสารของ สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
พ.ศ. 2534 - 2541 - กรรมการสาขาเกษตรและชีววิทยา สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
พ.ศ. 2528 - ปัจจุบัน - กรรมการมูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี
พ.ศ. 2533 - ปัจจุบัน - กรรมการมูลนิธิไทย-เคมบริดจ์
พ.ศ. 2540 - ปัจจุบัน -  สมาชิก บัณฑิตสภาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
พ.ศ. 2544 - ปัจจุบัน - บรรณาธิการวารสาร ScienceAsia ของ สมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
พ.ศ. 2545 - ปัจจุบัน - กรรมการสาขาวิทยาศาสตร์เคมีและเภสัชวิทยา สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
ตำแหน่งในสมาคมและองค์กรระดับนานาชาติ
พ.ศ. 2522 - 2525 - Member, Coordinating Committee, Asian Network of Biological Science
พ.ศ. 2523 - 2529 - Treasurer, Federation of Asian and Oceanian Biochemists (FAOB)
พ.ศ. 2533 - 2535 - President, Federation of Asian and Oceanian Biochemists (FAOB)
พ.ศ. 2539 - 2545 - Member, Committee on Symposia, International Union of Biochemistry and Molecular Biology (IUBMB)
พ.ศ. 2541 - ปัจจุบัน - Thai Delegate to International Union of Biochemistry and Molecular Biology (IUBMB)
พ.ศ. 2541 - ปัจจุบัน - Member, Governing Council Asia-Pacific International Molecular Biology Network
พ.ศ. 2544 - 2548 - Membership Committee for Biochemistry and Biophysics, Third World Academy of Science (TWAS)
พ.ศ. 2546 - ปัจจุบัน - Editorial Board, Molecules and Cells, Korean Society of Molecular and Cellular Biology
พ.ศ. 2546 - ปัจจุบัน - Member, Health Committee, European Action on Global Life Sciences (EAGLES)
พ.ศ. 2547 - ปัจจุบัน - Council Member, Asian and Oceanic Human Proteome Organization (AOHUPO)
เกียรติคุณและรางวัล

พ.ศ. 2525 - ได้รับพระราชทานรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล สาขาการวิจัย
พ.ศ. 2537 - Honorary Member, Federation of Asian and Oceanian Biochemists and Molecular Biologists (FAOBMB)
พ.ศ. 2538 - Honorary Member, Philippine Society for Biochemistry and Molecular Biology
พ.ศ. 2539 - Elected Fellow, Third World Academy of Science (TWAS)
พ.ศ. 2540 - สมาชิกก่อตั้งบัณฑิตสภาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
พ.ศ. 2540 - รางวัลนักวิจัยดีเด่นของทบวงมหาวิทยาลัย สาขาอาจารย์หรือนักวิชาการในสถาบันอุดมศึกษา ที่มีผลงานวิจัยและพัฒนาที่มีผลในการยกระดับคุณภาพการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษา
พ.ศ. 2541 - Member, Asia Pacific International Molecular Biology Network
พ.ศ. 2544 -  เมธีวิจัยอาวุโส สกว.  สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย  (สาขาชีวเคมี)
พ.ศ. 2545 -  รางวัล นักวิทยาศาสตร์ดีเด่น ของ มูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในพระบรมราชูปถัมภ์
พ.ศ. 2546 -  รางวัล นักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขาวิทยาศาสตร์เคมีและเภสัช ของ สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
พ.ศ. 2546 -  รางวัลอาจารย์ดีเด่น ของสภาอาจารย์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2547 -    รางวัลอาจารย์ตัวอย่าง ของสภาคณาจารย์ มหาวิทยาลัยมหิดล
พ.ศ. 2547 -  รางวัลอาจารย์ดีเด่นแห่งชาติ สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จากที่ประชุมประธานสภาอาจารย์ มหาวิทยาลัยแห่งประเทศไทย (ปอมท.)
พ.ศ. 2547 -  เมธีวิจัยอาวุโส สกว. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สาขาวิทยาการโปรตีน)
พ.ศ. 2548 - ได้รับพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา  เข็มศิลปวิทยา สาขาวิทยาศาสตร์ เก็บถาวร 2007-07-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2541 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2536 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2546 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 4 จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)
พ.ศ. 2548 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ)) สาขาวิทยาศาสตร์
พ.ศ. 2540 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
หอยแครง

| หอยแครง |
| --- | --- |


การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Mollusca
ชั้น:: Bivalvia
ชั้นย่อย:: Pteriomorphia
อันดับ:: Arcoida
วงศ์:: Arcidae
สกุล:: Tegillarca
สปีชีส์:: T.  granosa
ชื่อทวินาม
Tegillarca granosa (Linnaeus, 1758)

ชื่อพ้อง
  Anadara bisenensis Schrenck & Reinhart, 1938  Anadara granosa  (Linnaeus, 1758)   Anadara thackwayi Airedale, 1927  Anomalocardia pulchella Dunker, 1868  Arca aculeata Bruguière, 1789  Arca corbicula Gmelin, 1791  Arca corbula Dillwyn, 1817  Arca granosa Linnaeus, 1758  Arca granosa kamakuraensis Noda, 1966  Arca nodulosa Lightfoot, 1786  Arca obessa Kotaka, 1953  Tegillarca granosa bessalis Iredale, 1939 
หอยแครง (ชื่อวิทยาศาสตร์: Tegillarca granosa) เป็นหอยจำพวกกาบคู่ ความยาวประมาณ 6-7 เซนติเมตร
ถิ่นอาศัย: พื้นท้องทะเลชายฝั่งตื้น ๆ ที่เป็นโคลนหรือโคลนเหลว ในน่านน้ำไทยพบมากที่จังหวัดชลบุรี, เพชรบุรี, สุราษฎร์ธานี, ปัตตานี
อาหาร: พวกไดอะตอม, แพลงก์ตอนพืช และแพลงก์ตอนสัตว์บางชนิด
ความสำคัญทางเศรษฐกิจ

หอยแครงเป็นหอยสองฝาอีกชนิดหนึ่งที่เป็นสัตว์เศรษฐกิจในประเทศไทย โดยเนื้อใช้รับประทานเป็นอาหารที่ให้โปรตีน นิยมนำไปปรุงด้วยการเผาหรือลวก ส่วนเปลือกใช้ทำเครื่องประดับของชำร่วย หรือ บดผสมลงในอาหารไก่ และยังทำเป็นปูน รวมถึงทำเป็นวัสดุสังเคราะห์ทดแทนกระดูกมนุษย์ได้ด้วย
กรมประมงจึงมีการส่งเสริมให้เกษตรกรเพาะเลี้ยงเป็นสัตว์เศรษฐกิจ นิยมเลี้ยงกันอยู่ที่แถบจังหวัดสมุทรสงคราม เพชรบุรี สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช ภูเก็ต สตูล และปัตตานี
นิรุกติศาสตร์เปรียบเทียบ

สันนิษฐานว่าคำว่า "แครง" หรือ "คราง" นั้นมาจากภาษาชวา-มลายู ที่เรียกหอยจำพวกหอยแครงและหอยครางว่า "เกอรัง" หรือ "กรัง" (kerang, krang) จึงเพี้ยนเป็นแครงกับครางในที่สุด
ดูเพิ่ม

หอยคราง
ภัทรธิดา พัชรวีระพงษ์

| ภัทรธิดา พัชรวีระพงษ์ |
| --- | --- |

สารนิเทศภูมิหลัง
ชื่อเกิด: แตงโม พัชรวีระพงษ์
ชื่ออื่น: นิดา พัชรวีระพงษ์
เกิด: 13 กันยายน พ.ศ. 2527 กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
เสียชีวิต: 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565 (37 ปี) อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี ประเทศไทย
ส่วนสูง: 1.68 เมตร (5 ฟุต 6 นิ้ว)
คู่สมรส: ภาคิน คำวิลัยศักดิ์ (พ.ศ. 2556–2558)
อาชีพ: นักแสดง นางแบบ นักร้อง พิธีกร นักแข่งรถ
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2541–2565
สังกัด: สถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 (2543–2556)
รางวัล
พิฆเนศวร: นักแสดงสมทบหญิงดีเด่น – ใบไม้ที่ปลิดปลิว (2562)
ภัทรธิดา พัชรวีระพงษ์ หรือเคยใช้ชื่อในวงการบันเทิงว่า นิดา พัชรวีระพงษ์ (13 กันยายน พ.ศ. 2527 – 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565) ชื่อเล่น แตงโม เป็นนักแสดง นางแบบ พิธีกร และนักร้องชาวไทย
ประวัติ

ภัทรธิดาเกิดเมื่อวันที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2527 ที่โรงพยาบาลพร้อมมิตร กรุงเทพมหานคร เป็นบุตรคนเดียวของโสภณ พัชรวีระพงษ์ ชาวไทยเชื้อสายจีน จากจังหวัดภูเก็ต กับภนิดา ศิระยุทธโยธิน อดีตนักแสดง นางแบบ และนางงาม เป็นชาวจังหวัดลพบุรี มีพี่ชายต่างบิดาคนหนึ่งชื่อดายศ เดชจบ บิดาและมารดาหย่ากันขณะภัทรธิดามีอายุได้สามขวบ โดยเธอได้รับการเลี้ยงดูจากบิดาตลอด ที่ต่อมาโสภณได้สมรสใหม่และภายหลังได้แยกบ้าภัทรธิดา ส่วนภนิดาก็สมรสใหม่เช่นกันกับนักการทูตไทยประจำประเทศสวิตเซอร์แลนด์ และไปมาหาสู่กับเธอเป็นระยะ ภัทรธิดาเป็นคริสต์ศาสนิกชนนิกายโปรเตสแตนต์ สมาชิกคริสตจักรแห่งความสุข (สังกัดสหคริสตจักรแบ๊บติสต์ในประเทศไทย) เธอมีชื่อแต่แรกเกิดว่า "แตงโม พัชรวีระพงษ์" ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็น "ภัทรธิดา" และได้เปลี่ยนชื่อในวงการบันเทิงว่าเป็น "นิดา" ตามลำดับ ซึ่งการเปลี่ยนชื่อครั้งหลังนี้เธอว่าใช้ชื่อภัทรธิดาสำหรับชื่อภัทรธิดาจริงและชื่อเล่นเสียด้วย กระทั่งเดือนตุลาคม พ.ศ. 2564 ภัทรธิดาให้สัมภาษณ์ผ่านรายการ ไนน์เอ็นเตอร์เทน ว่าเธอกลับไปใช้ชื่อว่า "ภัทรธิดา" ดังเดิม ตามคำแนะนำของคชาภา ตันเจริญ และบทสัมภาษณ์ในรายการ ยิ่งศักดิ์ยิ่งแซ่บ เธอกล่าวว่าเปลี่ยนกลับมาใช้ชื่อภัทรธิดา และสามารถเรียกได้ทั้งสองชื่อทั้งภัทรธิดาและนิดา
ภัทรธิดาสำเร็จศึกษาระดับประถมศึกษาที่โรงเรียนคริสต์ธรรมศึกษา(โรงเรียนไทยคริสเตียน), มัธยมศึกษาตอนต้นที่โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยรามคำแหง, มัธยมศึกษาตอนปลายที่โรงเรียนเพ็ญสมิทธ์ ที่เดียวกับสาวิกา ไชยเดช และอภิเชษฐ์ กิตติกรเจริญ ซึ่งเป็นนักร้องและนักแสดงเช่นกัน ต่อมาสำเร็จการศึกษาระดับอนุปริญญาผู้ช่วยการพยาบาล บางกอกเอ็นเอ เมืองทองธานี และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากสาขาวิชาผู้นำทางสังคม ธุรกิจและการเมือง วิทยาลัยนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยรังสิต
วงการบันเทิง

ภัทรธิดาเข้าวงการบันเทิงขณะกำลังเรียนอยู่ในระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1 เวลานั้น ภัทรธิดาเดินซื้อของในห้างสรรพสินค้าแห่งหนึ่งก็มีแมวมองชวนไปทดสอบบทและให้นามบัตรไว้ เธอได้ไปทดสอบหน้ากล้องและได้ถ่ายโฆษณาใน พ.ศ. 2541 ต่อมาภัทรธิดาได้มีโอกาสแสดงละครโทรทัศน์ครั้งแรกในเรื่อง ปริศนา ออกอากาศทางช่อง 7 ซึ่งเธอรับบทสมทบและออกเพียงไม่กี่ฉาก ต่อมาในปี 2545 ได้เข้าประกวดมิสทีนไทยแลนด์ ปี 2002 ได้หมายเลข 17 และได้ตำแหน่งรางวัลรองชนะเลิศอันดับที่ 4 จากนั้นภัทรธิดาเห็นประกาศของโทรทัศน์ช่อง 7 จึงทดสอบบท จนได้เล่นละครเรื่อง เบญจา คีตา ความรัก และยังได้แสดงละครเรื่อง อุ่นไอรัก ซึ่งทำให้เธอได้รับรางวัลท็อปอวอร์ด สาขานักแสดงหน้าใหม่ยอดนิยม และเข้าชิงอีกหลาย ๆ รางวัล[ต้องการอ้างอิง]
วันที่ 6 เมษายน 2550 ภัทรธิดาประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์ระหว่างขับรถกลับบ้านหลังเลิกงานถ่ายละคร โดยขับรถโฟล์กสวาเกนเปิดประทุนบนทางด่วนด้วยความเร็วสูง โดยไม่ได้คาดเข็มขัดนิรภัย เกิดหลับใน และหักหลบรถคันข้างหน้าจนรถเสียหลักพลิกคว่ำ และตัวกระเด็นออกมานอกรถ
กลางปี 2553 นิดาถูกสื่อมวลชนสายบันเทิงคว่ำบาตรไม่นำเสนอข่าว เนื่องจากแสดงอาการฉุนเฉียวก้าวร้าวใส่สื่อมวลชนอยู่เสมอ ต่อมาได้มีการขอโทษสื่อมวลชนผ่านคลิปวิดีโอ
ในปี 2557 ภัทรธิดาได้ขอยกเลิกสัญญาจากการเป็นนักแสดงในสังกัดช่อง 7 มาเป็นนักแสดงอิสระ หลังจากอยู่ในสังกัดช่อง 7 มานานถึง 11 ปี ผลงานละครโทรทัศน์เรื่องสุดท้ายของภัทรธิดา คือเรื่อง คุณชาย ของช่องวัน 31 ซึ่งยังถ่ายทำไม่เสร็จสิ้น เนื่องจากเสียชีวิตระหว่างถ่ายทำ
การเสียชีวิต

บทความหลัก: การเสียชีวิตของภัทรธิดา พัชรวีระพงษ์
วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565 ภัทรธิดาประสบอุบัติเหตุตกเรือกลางแม่น้ำเจ้าพระยา เวลาประมาณ 22:32 น. ระหว่างล่องเรือถ่ายรูปบริเวณสะพานพระราม 7 และเจ้าหน้าที่ทีมชุดประดาน้ำและร่วมกตัญญูเริ่มลงพื้นที่ค้นหาในเวลา 00:20 น. ของวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565 เจ้าหน้าที่ทีมชุดประดาน้ำร่วมกตัญญูและชุดเรือตรวจการณ์กองทัพเรือ ร่วมปฏิบัติการค้นหานิดาตั้งแต่วันที่แจ้งเหตุ
ในที่สุดวันที่ 26 กุมภาพันธ์​ เวลาประมาณ 13:10 น. ใช้เวลา 38 ชั่วโมงกว่า เจ้าหน้าที่ได้รับแจ้งจากประชาชนบริเวณใกล้เคียงว่าพบวัตถุที่รูปร่างคล้ายมนุษย์ลอยขึ้นผิวน้ำบริเวณใกล้เคียงท่าเรือพิบูลสงคราม 1 และในขณะที่พี่ชายของภัทรธิดาได้ขับเรือไปที่ตรงนั้นพอดี พบว่าเป็นร่างผู้หญิงลอยขึ้นมา จึงนำร่างขึ้นท่าเรือพิบูลสงคราม 1 เพื่อให้ญาติคือคุณแม่และพี่ชายยืนยันอัตลักษณ์ในเบื้องต้น ซึ่งทั้งคู่ให้การว่าร่างนี้คือภัทรธิดา เจ้าหน้าที่จึงบันทึกเวลาเสียชีวิต ก่อนนำร่างไปชันสูตรหาสาเหตุการเสียชีวิตที่สถาบันนิติเวชวิทยา โรงพยาบาลตำรวจ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ถนนพระรามที่ 1 แขวงปทุมวัน เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร
ภายหลังการเสียชีวิต ทางญาติได้จัดพิธีไว้อาลัย ตามแบบศาสนาคริสต์ ที่คริสตจักรเสรีภาพกรุงเทพ เมื่อวันที่ 11-13 มีนาคม พ.ศ.2565 ก่อนจะนำร่างไปฌาปนกิจและเก็บอัฐิไว้ที่คริสตจักรเมธอดิสท์รังสิต จังหวัดปทุมธานี เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ.2565 โดยมีญาติ นักแสดง ผู้จัดละคร รวมทั้งประชาชนเป็นจำนวนมาก มาร่วมงานดังกล่าว
ก่อนจะเสียชีวิตไม่นาน ภัทรธิดา กำลังถ่ายทำละครเรื่อง คุณชาย ค้างอยู่ โดยเธอรับบทเป็น “คุณจันทร์” ภายหลังทีมงานสร้างได้เปลี่ยนบทดารานำมาเป็น ปานวาด เหมมณี แสดงแทน
ชีวิตส่วนตัว > สมรส

ภัทรธิดาสมรสกับภาคิน คำวิลัยศักดิ์ นักร้องหนุ่ม ซึ่งทั้งคู่ได้หมั้นหมายกัน เมื่อวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2556 ที่ เซนต์เบเนดิก สตูดิโอ ย่านเลียบทางด่วนรามอินทรา เป็นพิธีตามศาสนาคริสต์แบบเรียบง่าย มีเพียงญาติและเพื่อนสนิทมาร่วมงานประมาณ 50 คนเท่านั้น
ซึ่งทั้งคู่คบหากันมา 6 เดือน แต่ก็ยังมีแฟนคลับจำนวนมากที่ไม่ยอมรับ ต่อมาทั้งคู่ได้เลิกกันแล้วในปี พ.ศ. 2558  จนทำให้ภัทรธิดาเป็นโรคซึมเศร้า รับประทานยานอนหลับเกินขนาด แต่ถูกส่งตัวไปรักษาโรงพยาบาลล้างท้องไว้ได้ทัน
ชีวิตส่วนตัว > บทบาททางการเมือง

พ.ศ. 2556 ภัทรธิดาได้เข้าร่วมชุมนุมคัดค้านร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมฯ ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยพร้อมกับบิดา ด้วยวาทะการพูดแบบโผงผางดังฉายา "ฝีปากไร้ตะกร้อ" ตามที่สื่อมวลชนขนานนาม
พ.ศ. 2563 ภัทรธิดาได้เข้าร่วมการชุมนุมทางการเมืองอีกครั้ง ซึ่งเป็นการชุมนุมของกลุ่มราษฎร
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

| ปี พ> ศ. | เรื่อง | บทบาท | ออกอากาศ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2543 | ​ปริศนา​​ | เพื่อน​ของปริศนา​ | ช่อง 7 |
| 2544 | ​เพชรตัดเพชร​​ | ปิ่น | ช่อง 7 |
| 2546 | เบญจา คีตา ความรัก | เฟียซ | ช่อง 7 |
| 2547 | รวมพลคนก้นบาตร | แตงกวา | ช่อง 7 |
| 2547 | อุ่นไอรัก | กานติมา ธาราสุข (กาเหว่า) | ช่อง 7 |
| 2548 | พยัคฆ์ร้ายหัวใจจิ๋ว | สะพรั่งฟ้า | ช่อง 7 |
| 2548 | รุ้งเคียงดาว | แสงดาว / พราวรุ้ง | ช่อง 7 |
| 2549 | ยัยไบบ้า | สไบ | ช่อง 7 |
| 2549 | เหมือนเราจะรักกันไม่ได้ | เพียงออ | ช่อง 7 |
| 2549 | เปลวไฟในฝัน | มะลิ | ช่อง 7 |
| 2550 | กาษา นาคา | วินตา (วินนี่) | ช่อง 7 |
| 2550 | เพียงผืนฟ้า | พลอย | ช่อง 7 |
| 2551 | ตลาดน้ำดำเนินฯ รัก 2 | คนโต | ช่อง 7 |
| 2551 | ห้องสมุดสุดหรรษา | ฝุ่น | ช่อง 7 |
| 2551 | คู่ป่วนอลวน | ภาวิกา | ช่อง 7 |
| 2552 | ดำขำ | กาฬมณี (หนูดำ) | ช่อง 7 |
| 2552 | รักแท้แก้ได้ | อบเชย | ช่อง 7 |
| 2553 | เปรี้ยวตลาดแตก | เปรี้ยว | ช่อง 7 |
| 2553 | หมู่ 7 เด็ดสะระตี่ | หมอก | ช่อง 7 |
| 2554 | ลุย | สร้อยคีรี | ช่อง 7 |
| 2554 | เจ้าหญิงหลงยุค | เจ้าหญิงกรรณิกาเกสร (กรรณิการ์) | ช่อง 7 |
| 2554 | เพลงรักบ้านนา | ศรีแพร | ช่อง 7 |
| 2555 | สาวน้อยร้อยเล่มเกวียน | วีนัส พิพัฒวัฒนากุล (วี) | ช่อง 7 |
| 2555 | สี่สหายสบายดี | พลอยสวย | ช่อง 7 |
| 2556 | วันนี้ที่รอคอย | จ้าวเหม่ยอิง | ช่อง 7 |
| 2556 | นักสู้มหากาฬ | ร.ต.อ.หญิง ณัฐชา | ช่อง 7 |
| 2558 | เพลิงดาว | มณฑิกา (ฑิกา) | พีพีทีวี |
| 2558 | คุณหญิงนอกทำเนียบ | คุณหญิงศุภศจี(ศจี) | ช่อง 8 |
| 2559 | เสน่ห์ร้ายอุบายรัก | พอเพียง พอเจริญกุล (แพร) | พีพีทีวี |
| 2560 | ทรายย้อมสี | มณียง​ แสงไพบูลย์​ (ยง)​ | ช่อง 8 |
| 2561 | สายรักสายสวาท | ฟองแข​ อินต๊ะ​ / ฟองแข วรากร ณ อยุธยา / ฟองแข ณ เวียงสรวง | ช่องวัน 31 |
| 2562 | ใบไม้ที่ปลิดปลิว | รังรอง สิริวัฒน์ (รอง) | ช่องวัน 31 |
| 2562 | เล่ห์รัญจวน | บุหลัน | ช่อง 8 |
| 2563 | เนื้อใน | กัญญา | GMM 25 |
ผลงาน > ซีรีส์

| ปี พ> ศ. | เรื่อง | ตอน | บทบาท | ออกอากาศ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2559 | Club Friday the series 7 เหตุ..เกิดจากความรัก |  ตอน รักต้องเลือก | แอม | จีเอ็มเอ็ม 25 |
| 2559 | The Extra วงการร้าย วงการรัก |  | ภัทร | ช่อง 9 |
| 2560 | พ่อบ้านใจกล้าสตอรี่ |  | คริส (รับเชิญ) | เวิร์คพอยท์ |
| 2561 |  เมืองมายา Live | ตอน มายารัก On Lie | ดารา บูรณะสวัสดิ์ (ดาว) | ช่องวัน 31 |
| 2561 | เพราะรักมันซับซ้อน It's Complicated |  | จือ | ไลน์ทีวี |
| 2561 | Club Friday the Series 10 รักนอกใจ  |  ตอน รักที่ไม่อยากเลือก | ตอง | จีเอ็มเอ็ม 25 |
| 2561 | Bangkok รัก Stories 2 |  ตอน ไม่เดียงสา | คลอเดีย | จีเอ็มเอ็ม 25 |
ผลงาน > ละครเฉลิมพระเกียรติ

| ปี | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2549 | ยายหนูลูกพ่อ | อัมพิลา |
| 2556 | สายใย | หมวดนะโม |
| 2560 | Guiding Light ก้าวตามรอยพ่อ ตอน นางฟ้าเดินดิน | หมอเจี๊ยบ |
ผลงาน > ละครเฉลิมพระเกียรติ > ละครที่เคยถูกวางตัว

พ.ศ. 2565 คุณชาย (ช่องวัน 31) รับบทเป็น คุณจันทร์ (ซ้อรอง) ปานวาด เหมมณี รับบทแทน