stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชประวัติ > สวรรคต

|  พระมหากษัตริย์ราชวงศ์จักรี |
| --- | --- |
: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร
: พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร
: พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
ด ค ก
เมื่อ พ.ศ. 2411 พระองค์ทรงคำนวณว่าจะสามารถเห็นสุริยุปราคาเต็มดวงได้ในประเทศสยาม ณ หมู่บ้านหว้ากอ ตำบลคลองวาฬ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ พระองค์จึงโปรดให้ตั้งพลับพลาเพื่อเสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรสุริยุปราคาที่ตำบลหว้ากอ ซึ่งเมื่อถึงเวลาที่พระองค์ทรงคำนวณก็เกิดสุริยุปราคาเต็มดวงดังที่ทรงได้คำนวณไว้ พระองค์เสด็จประทับอยู่ที่หว้ากอเป็นระยะเวลาประมาณ 9 วัน จึงเสด็จกลับกรุงเทพมหานคร ภายหลังการเสด็จกลับมายังพระนคร พระองค์เริ่มมีพระอาการประชวรจับไข้และทรงทราบว่าพระอาการประชวรของพระองค์ในครั้งนี้คงจะไม่หาย วันที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2411 พระองค์มีพระบรมราชโองการให้หา พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงเทเวศร์วัชรินทร์ ซึ่งเป็นพระราชวงศ์ผู้ใหญ่ที่มีพระชนมายุมากกว่าพระองค์อื่น ๆ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ซึ่งเป็นพระราชวงศ์ผู้ใหญ่ในราชการ และเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) อัครเสนาบดีที่สมุหพระกลาโหม หัวหน้าข้าราชการทั้งปวง เข้าเฝ้าพร้อมกันที่พระแท่นบรรทม โดยพระองค์มีพระบรมราชโองการมอบพระราชกิจในการดูแลพระนครแก่ทั้ง 3 ท่าน
หลังจากนั้น ในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำรัสสั่งให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) และเจ้าพระยาภูธราภัย (นุช บุณยรัตพันธุ์) ที่สมุหนายก เข้าเฝ้าฯ และมีพระราชดำรัสว่า
ท่านทั้ง 3 กับพระองค์ได้ทำนุบำรุงประคับประคองกันมา บัดนี้กาละจะถึงพระองค์แล้ว ขอลาท่านทั้งหลายในวันนี้ ขอฝากพระราชโอรสธิดาอย่าให้มีภัยอันตราย หรือเป็นที่กีดขวางในการแผ่นดิน ถ้ามีผิดสิ่งไรเป็นข้อใหญ่ ขอแต่ชีวิตไว้ให้เป็นแต่โทษเนรเทศ ขอให้ท่านทั้ง 3 จงเป็นที่พึ่งแก่พระราชโอรสธิดาต่อไปด้วยเถิด
พระองค์ตรัสขอให้ผู้ใหญ่ทั้ง 3 ท่านได้ช่วยกันดูแลบ้านเมืองต่อไป ให้ทูลพระเจ้าแผ่นดินองค์ใหม่เอาธุระรับฎีกาของราษฎรผู้มีทุกข์ร้อนดังที่พระองค์เคยปฏิบัติมา โดยไม่ทรงเอ่ยว่าจะให้ผู้ใดขึ้นครองราชย์แทนพระองค์ นอกจากนี้ พระองค์รับสั่งว่าเมื่อพระองค์ผนวชอยู่นั้น ทรงออกอุทานวาจาว่าวันใดเป็นวันพระราชสมภพก็อยากสวรรคตในวันนั้น โดยพระองค์พระราชสมภพในวันเพ็ญเดือน 11 ซึ่งเป็นวันมหาปวารณา เมื่อพระองค์จะสวรรคตก็ขอให้สวรรคตท่ามกลางสงฆ์ขณะที่พระสงฆ์กระทำวินัยกรรมมหาปวารณา ในเวลา 20.06 นาฬิกา พระองค์ทรงภาวนาอรหังสัมมาสัมพุทโธแล้วผ่อนอัสสาสะปัสสาสะ (ลมหายใจเข้า-ออก) เป็นครั้งคราว จนกระทั่ง เวลา 21.05 นาฬิกา เสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งภาณุมาศจำรูญ ภายในพระบรมมหาราชวัง สิริพระชนมพรรษา 65 พรรษา
พระมเหสี เจ้าจอม พระราชโอรส และ พระราชธิดา

พระมเหสี เจ้าจอมมารดา และเจ้าจอม บทความหลัก: รายพระนามและชื่อภรรยาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว .
พระราชโอรสและพระราชธิดา บทความหลัก: พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชกรณียกิจ > ด้านกฎหมาย

ในรัชสมัยของพระองค์ มีการลดภาษีอากร ลดหย่อนค่านา ยกเลิกการเก็บอากรตลาด เปลี่ยนเป็นเก็บภาษีโรงร้านเรือนแพจากผู้ค้าขายรายใหม่ ประกาศมิให้ตกข้าวแก่ชาวนา ออกพระราชบัญญัติกำหนดใช้ค่าที่ดินให้ราษฎรเมื่อมีการเวนคืน ออกประกาศเตือนราษฎรให้รอบคอบในการทำนิติกรรม ยังมีการออกกฎหมายสำคัญ คือกำหนดลักษณะของผู้ที่จะถูกขายเป็นทาสให้เป็นธรรมยิ่งขึ้น โปรดเกล้า ฯ ให้ยกเลิกกฎหมายเดิมที่ให้ สิทธิบิดา มารดา และสามีในการขายบุตรและภรรยา และตราพระราชบัญญัติใหม่ให้การซื้อขายทาส เป็นไปด้วยความยินยอมของเจ้าตัวที่จะถูกขายเป็นทาสเท่านั้น
พระราชกรณียกิจ > ด้านวรรณคดีพุทธศาสนา

พระองค์ทรงเอาพระทัยใส่ทำนุบำรุงเป็นอย่างดี พระราชนิพนธ์ส่วนใหญ่เป็นประเภทร้อยแก้ว บทพระราชนิพนธ์ที่สำคัญ ได้แก่
ชุมนุมพระบรมราโชบาย 4 หมวด คือ หมวดวรรณคดี โบราณคดี ธรรมคดี และตำรา
ตำนานเรื่อง พระแก้วมรกต เรื่องปฐมวงศ์
ทรงริเริ่มให้มีการค้นคว้าศิลาจารึกในประเทศไทยขึ้นเป็นครั้งแรก คือ จารึกหลักที่ 1 ของพ่อขุนรามคำแหงและจารึกหลักที่ 4 ของพระยาลิไทย
พระราชกรณียกิจ > ด้านพระพุทธศาสนา

พระองค์ทรงฟื้นฟูพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง โดยทรงตั้งธรรมยุตติกาวงศ์ขึ้น เป็นนิกายใหม่ในพระพุทธศาสนา ที่มีความเคร่งครัดในพระธรรมวินัยและระเบียบแบบแผน
ด้านพระพุทธศาสนา
พระราชกรณียกิจ > ด้านความสัมพันธ์กับต่างประเทศ

ด้วยเหตุที่ทรงสนพระทัยในวิทยาการตะวันตกมาตั้งแต่ก่อนขึ้นครองราชย์ จึงทรงคุ้นเคยกับชาวตะวันตกโดยเฉพาะอังกฤษเป็นอย่างมาก ทั้งยังเกี่ยวข้องกับเสนาบดีสกุลบุนนาคเช่นพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ผู้กราบบังคมทูลเชิญเสด็จขึ้นครองราชย์นั้นก็เป็นผู้สนิทสนมและนิยมอังกฤษ เช่นนี้ในรัชสมัยของพระองค์จึงเปิดความสัมพันธ์กับประเทศตะวันตกอย่างกว้างขวาง มีการทำสัญญากับต่างประเทศถึง 10 ประเทศ ทรงยึดนโยบาย "ผ่อนสั้น ผ่อนยาว" มาใช้กับประเทศมหาอำนาจเป็นพระองค์แรกในสมัยรัตนโกสินทร์ อันทำให้ไทยสามารถดำรงเอกราชอยู่ได้จนทุกวันนี้ พระองค์ได้ส่งคณะทูตไทยโดยมีพระยามนตรีสุริยวงศ์เป็นราชทูต เจ้าหมื่นสรรเพ็ชภักดีเป็นอุปทูต หมื่นมณเฑียรพิทักษ์เป็นตรีทูต นำพระราชสาส์นไปถวายสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งอังกฤษนับเป็นความคิดริเริ่มให้มีการเดินทางออกนอกประเทศได้ เนื่องจากแต่เดิมกฎหมายห้ามมิให้ เจ้านาย พระราชวงศ์ ข้าราชการผู้ใหญ่เดินทางออกจากพระนคร เว้นเสียแต่ไปในการสงครามกับกองทัพ
พระองค์โปรดเกล้าให้ชาวต่างประเทศรับราชการเป็นกงสุลไทย เช่น เซอร์ จอห์น เบาริง อัครราชทูตของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งประเทศอังกฤษ เข้ามาทำสนธิสัญญากับประเทศไทยเป็นชาติแรก เมื่อ พ.ศ. 2398 ได้พระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "พระยาสยามานุกูลกิจ สยามมิตรมหายศ" เป็นกงสุลไทยประจำกรุงลอนดอน
พระราชกรณียกิจ > การรุกรานอินโดจีนของฝรั่งเศส

เมื่อราชสำนักเวียดนามตั้งตัวเป็นศัตรูต่อศาสนาคริสต์ ทำให้ฝรั่งเศสมีเหตุผลที่จะใช้กำลังทหารเข้าแทรกแทรงเวียดนามด้วยกำลังอาวุธ ท้ายที่สุดเวียดนามก็เสียภาคใต้แก่ฝรั่งเศสในวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2402 รัฐบาลสยามค่อนข้างยินดีที่ฝรั่งเศสทำให้ภัยคุกคามต่อสยามจากเวียดนามกำลังจะหมดไป และปรารถนาที่กระชับไมตรีกับฝรั่งเศสในทันทีที่ฝรั่งเศสเข้าปกครองเวียดนามทั้งหมด อย่างไรก็ตาม ราชสำนักเวียดนามในกรุงฮานอยได้ส่งราชทูตลับมายังกรุงเทพ เพื่อเสนอยกบางส่วนของไซ่ง่อนให้สยาม แลกกับการที่สยามจะต้องให้เวียดนามเดินทัพผ่านเขมร(ซึ่งเป็นประเทศราชของสยาม)เพื่ออ้อมไปโจมตีฝรั่งเศส  แม้พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจะไม่เห็นด้วย แต่เนื่องจากพวกขุนนางสยามสนับสนุนข้อเสนอดังกล่าวทำให้พระองค์ต้องยอมตาม ดังนั้นสยามจึงยกทัพเข้าประจำชายแดนด้านตะวันออกติดกับเวียดนาม และยื่นคำขาดว่า หากเวียดนามกระทำการใดที่เป็นการรุกรานเขมรแล้ว สยามจะบุกเวียดนามทันที
รัฐบาลฝรั่งเศสมองว่าการกระทำดังกล่าวเป็น "นโยบายเหยียบเรือสองแคม" ของสยาม คือวางตัวเป็นกลางระหว่างเวียดนามและฝรั่งเศส ส่วนกงสุลฝรั่งเศสก็เรียกร้องต่อรัฐบาลสยามเพื่อขอทำสนธิสัญญากับเขมรโดยตรง เนื่องจากเขมรมีพรมแดนร่วมกับไซ่ง่อนซึ่งอยู่ในบังคับของฝรั่งเศสแล้ว ขณะเดียวกัน สหรัฐและอังกฤษก็พยายามยุแยงให้สยามไม่ไว้วางใจฝรั่งเศส การที่รัฐบาลสยามเอาแน่เอานอนไม่ได้เช่นนี้ ทำให้รัฐบาลฝรั่งเศสมีความเห็นว่าฝรั่งเศสควรจะแสดงบทบาทเป็นผู้อารักขาอินโดจีนเสียเลย ดังนั้นรัฐบาลฝรั่งเศสจึงมีโทรเลขถึงรัฐบาลสยาม เรียกร้องสิทธิของฝรั่งเศสเหนือเขมรและเรียกร้องขอทำสนธิสัญญาโดยตรงกับเขมร โดยอ้างชัยชนะของตนในเวียดนามใต้ รัฐบาลสยามปฏิเสธในทันที เรียกร้องให้มีการเจรจากันที่กรุงเทพ ในระหว่างนี้สยามได้ชิงตัดหน้าฝรั่งเศสทำสนธิสัญญากับเขมรอย่างลับ ๆ ใน พ.ศ. 2406 มีเนื้อหาระบุว่าเขมรยอมรับอธิปไตยของสยามเหนือเขมร
...ถ้าหากเราพบบ่อทองในประเทศของเราพอที่จะซื้อเรือรบจำนวนร้อย ๆ ลำก็ตาม เราก็คงไม่สามารถจะสู้กับพวกนี้ได้ เพราะเราจะต้องซื้อเรือรบและอาวุธจากประเทศเหล่านี้ พวกนี้จะหยุดขายให้เราเมื่อไหร่ก็ได้ อาวุธชนิดเดียวที่จะเป็นประโยชน์อย่างแท้จริงต่อเราในอนาคตคือวาจาและหัวใจของเราอันกอปรด้วยสติและปัญญา
ในปีพ.ศ. 2410 รัฐบาลสยามทำสนธิสัญญากับฝรั่งเศส โดยสยามยกดินแดน 123,050 ตร.กม. พร้อมเกาะ 6 เกาะให้เป็นดินแดนในอารักขาของฝรั่งเศส และฝรั่งเศสก็รับรองว่าดินเขมรส่วนใน อันประกอบด้วย พระตะบอง เสียมราฐ ศรีโสภณ เป็นดินแดนในอธิปไตยของสยาม
พระราชกรณียกิจ > ด้านการศึกษาศิลปวิทยา

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเป็นนักดาราศาสตร์ไทย ทรงการคำนวณการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงได้อย่างแม่นยำในวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2411 ล่วงหน้า 2 ปี และได้เสด็จพระราชดำเนินพร้อมเชิญทูตฝรั่งเศสและสิงคโปร์ทอดพระเนตรสุริยุปราคาครั้งนั้น นอกจากนี้ พระปรีชาสามารถของพระองค์ในด้านวิทยาศาสตร์นั้น ยังทำให้พระองค์ได้รับการยกย่องเป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์ของสัตววิทยาสมาคมแห่งสหราชาอาณาจักรอีกด้วย วันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2525 รัฐบาลพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ประกาศยกย่องพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็น "พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย" และอนุมัติให้วันที่ 18 สิงหาคมของทุกปีเป็นวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ
ทรงใส่พระทัยกวดขันคนไทยให้ใช้ภาษาไทยให้ถูกต้อง ทรงสนับสนุนโรงเรียนของหมอสอนศาสนาที่เข้ามาเปิดกิจการในประเทศไทยเพื่อให้คนไทยได้เรียนรู้ภาษา อรรถคดี 
และวิทยาการของชาติตะวันตก ทรงพระกรุณาส่งข้าราชการระดับบริหารไปศึกษางานที่จำเป็น สำหรับราชการไทย ณ ต่างประเทศ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ จัดตั้งโรงอักษรพิมพการขึ้นในพระบรมมหาราชวัง ผลิตข่าวสารของทางราชการเผยแพร่ให้ราษฎรได้ทราบทั่วถึงกัน ใช้ชื่อว่า ราชกิจจานุเบกษา ซึ่งยังคงพิมพ์มาจนถึงปัจจุบัน
พระราชกรณียกิจ > ด้านโหราศาสตร์

นอกจากนี้แล้ว ยังทรงเป็นนักโหราศาสตร์อีกด้วย ทรงแต่งตำราทางโหราศาสตร์ที่เรียกว่า "เศษพระจอมเกล้า" ซึ่งเป็นอีกหนึ่งตำราที่ได้รับการยอมรับว่าแม่นยำ  และทรงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติว่าทรงเป็น "พระบิดาแห่งโหราศาสตร์ไทย"
เหตุการณ์สำคัญในสมัย

พ.ศ. 2394 โปรดเกล้าฯ ให้มีพระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยาสำหรับพระราชวงศ์ เสนาบดี ทหารและพลเรือนทั้งหลายต่างดื่มน้ำพระพิพัฒน์สัตยาทั่วทุกคน พระองค์มิได้มีพระราชประสงค์ให้ข้าราชบริพารซื่อสัตย์จงรักภักดีต่อพระองค์ฝ่ายเดียว แต่ทรงพระราชดำริว่าจะต้องทรงให้คำมั่นสัญญาต่อประชาชนของพระองค์ด้วยพระองค์จึงเป็นกษัตริย์พระองค์แรกที่เสวยน้ำพระพิพัฒน์สัตยา
พ.ศ. 2395 มีเหตุการณ์สำคัญดังนี้
โปรดเกล้าฯ ให้ขุนนางสวมเสื้อเวลาเข้าเฝ้า
ร้อยเอกอิมเปญ์ เข้ามาฝึกทหารแบบยุโรป
คณะมิชชันนารี สอนภาษาอังกฤษ ในพระบรมมหาราชวัง
ร้อยเอกโทมัส ยอร์ช น็อกซ์ เข้ามาเป็นครูฝึกทหารวังหน้า
คณะมิชชันนารีอเมริกา เข้ามาสอนภาษา
กองทัพไทยไปตีเมืองเชียงตุง
พ.ศ. 2396 มีเหตุการณ์สำคัญดังนี้
โปรดเกล้าฯ ให้ใช้ “หมาย” แทนเงินตรา
ไทยรบพม่าที่เมืองเชียงตุง ( เป็นสงครามครั้งสุดท้ายระหว่าง ไทย - พม่า )
พ.ศ. 2398 เซอร์ จอห์น เบาริง ขอเข้ามาเจริญพระราชไมตรี ทำสนธิสัญญาใหม่กับอังกฤษ
พ.ศ. 2399 ทำสนธิสัญญาการทูตกับอเมริกาและฝรั่งเศส
พ.ศ. 2400 มีเหตุการณ์สำคัญดั่งนี้
โปรดเกล้าฯ ให้ส่งทูตไปเจริญทางพระราชไมตรีกับประเทศอังกฤษ
โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยขึ้นเป็นครั้งแรก เพื่อพระราชทานแก่พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการเป็นบำเหน็จความดีความชอบ
เริ่มสร้างกำปั่นเรือกลไฟ
พ.ศ. 2401 โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งโรงพิมพ์หลวงขึ้นในวัง เรียกว่า "โรงราชกิจจานุเบกษา" เพื่อออกราชกิจจานุเบกษาเสนอข่าวราชการเป็นครั้งแรก
พ.ศ. 2402 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งประพาสพิพิธภัณฑ์ และ พระราชวังนครคีรี
พ.ศ. 2403 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างโรงกษาปณ์ขึ้นที่หน้าพระคลังมหาสมบัติในพระบรมมหาราชวัง เพื่อผลิตเหรียญเงินราคาต่าง ๆ เพื่อใช้เป็นสิ่งแลกเปลี่ยนแทนเงินอย่างเก่าคือพดด้วง พระราชทานนามว่า "โรงกษาปณ์สิทธิการ" นับเป็นโรงกษาปณ์แห่งแรกในประเทศไทย
พ.ศ. 2404 มีเหตุการณ์สำคัญดังนี้
โปรดเกล้าฯ ให้ส่งทูตไปเจริญทางพระราชไมตรีกับประเทศฝรั่งเศส
แรกมีตำรวจพระนครบาล
โปรดเกล้าฯ ให้ตัดถนนและขุดคลองให้เป็นทางสัญจรอย่างใหม่ สำหรับชาวไทยและชาวต่างประเทศเหมือนกับประเทศที่เจริญแล้วทางยุโรป เช่น การสร้างถนนเจริญกรุงเป็นสายแรก ถนนบำรุงเมือง ถนนเฟื่องนคร และ ถนนสีลม ส่วนคลองได้แก่ คลองผดุงกรุงเกษม คลองภาษีเจริญ คลองหัวลำโพง คลองมหาสวัสดิ์ และคลองดำเนินสะดวก เป็นต้น
พ.ศ. 2405 นางแอนนา ลีโอโนเวนส์ เข้ามารับราชการเป็นครูสอนภาษาอังกฤษในพระราชสำนัก
พ.ศ. 2407 สร้างวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม
พ.ศ. 2408 พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต
พ.ศ. 2411 มีเหตุการณ์สำคัญดังนี้
โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกรมเรือกลไฟ
ทรงคำนวณว่าจะเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงที่ตำบลหว้ากอ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
เสด็จสวรรคต
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |
| --- | --- |
พระราชลัญจกร
ธงประจำพระอิสริยยศ
ตราประจำพระองค์
การทูล: ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พระพุทธเจ้าข้าขอรับ/เพคะ
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระบรมราชอิสริยยศ

สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าพระองค์ใหญ่ (18 ตุลาคม พ.ศ. 2347 - 8 มีนาคม พ.ศ. 2356)
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎสมมติเทววงศ์ พงศ์อิศวรกษัตริย์ วรขัตติยราชกุมาร (8 มีนาคม พ.ศ. 2356 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367)
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ามกุฎสมมติวงศ์ พระวชิรญาณมหาเถร (21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2394)
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (15 พฤษภาคม พ.ศ. 2394 - 1 ตุลาคม พ.ศ.2411)
ภายหลังการสวรรคต
พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2459 - สมัยรัชกาลที่ 7)
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (สมัยรัชกาลที่ 7 - 18 ตุลาคม พ.ศ. 2562)
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระสยามเทวมหามกุฏวิทยมหาราช (18 ตุลาคม พ.ศ. 2562 - ปัจจุบัน)
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระราชลัญจกรประจำพระองค์

พระราชลัญจกรประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าอยู่หัว ได้แก่ พระมหาพิชัยมงกุฎ หนึ่งในเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ ซึ่งการสร้างพระลัญจกรประจำพระองค์นั้น จะใช้แนวคิดมาจากพระบรมนามาภิไธยก่อนทรงราชย์ นั่นคือ "มงกุฎ" นั่นเอง โดยพระราชลัญจกรจะเป็นตรางา ลักษณะกลมรี ซึ่งประดิษฐานบนพานแว่นฟ้า 2 ชั้น มีฉัตรบริวารตั้งขนาบทั้ง 2 ข้าง ถัดออกไปจะมีพานแว่นฟ้า 2 ชั้น ทางด้านซ้ายวางสมุดตำรา ซึ่งแสดงถึงทรงมีความเชี่ยวชาญทางด้านอักษรศาสตร์และดาราศาสตร์ ส่วนทางด้านขวาวางพระแว่นสุริยกานต์ เพชร ซึ่งมาจากพระฉายาเมื่อพระองค์ผนวชว่า "วชิรญาณ"
พระราชลัญจกรของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั้น ยังได้ใช้เป็นแม่แบบของพระราชลัญจกรของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกด้วย
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

พ.ศ. 2404 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ (น.ร.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2404 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
ดาราไอยราพต (เครื่องต้น)
ดาราไอยราพต (องค์รอง)
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ

ฝรั่งเศส  :  เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นประถมาภรณ์ (พ.ศ. 2406)
พระบรมราชอิสริยยศและพระเกียรติยศ > พระราชสมัญญานาม

พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย
พระสยามเทวมหามกุฏวิทยมหาราช
ชั้นยศ
จอมพล
จอมพลเรือ
จอมพลอากาศ
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม

มีนักแสดงผู้รับบท พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้แก่
โจว เหวินฟะ จากภาพยนตร์เรื่อง แอนนาแอนด์เดอะคิง (2542)
วัลลภ เทียนทอง จากภาพยนตร์เรื่อง ทวิภพ (2547)
ดูเพิ่ม

รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย
คลังภาพ

พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง
ฉลองพระองค์ จัดแสดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร
พระที่นั่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร
พระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 4 ณ ที่มหาวิทยาลัยขอนแก่น
พระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 4 ณ พระราชวังสราญรมย์
พระบรมฉายาลักษณ์รัชกาลที่ 4 ณ พิพิธภัณฑ์  เหรียญกษาปณานุรักษ์
พระราชวัชรรังษี (เอี่ยม สิริวณฺโณ)

| พระราชวัชรรังษี (เอี่ยม สิริวณฺโณ)> ส่วนบุคคล |
| --- | --- |
เกิด: 1 ตุลาคม พ.ศ. 2476 อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี สยาม (89 ปี)
มรณภาพ: 8 มิถุนายน พ.ศ. 2566 โรงพยาบาลกรุงเทพ เขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานคร
นิกาย: มหานิกาย
การศึกษา: นักธรรมเอก
ตำแหน่งชั้นสูง
ที่อยู่: วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร
อุปสมบท: 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2496
พรรษา: 70
ตำแหน่ง: ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวงวัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร
พระราชวัชรรังษี (เอี่ยม สิริวณฺโณ) เป็นพระราชาคณะชั้นราช ดำรงตำแหน่งตำแหน่งทางพระสังฆาธิการเป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวงวัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถในการแต่งหนังสือสวดมนต์ มนต์พิธี ซึ่งเป็นหนังสือรวบรวมพระพุทธมนต์ที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมเป็นที่นิยมสำหรับพระภิกษุและสามเณรผู้เตรียมตัวบวช ตลอดจนพุทธศาสนิกชนในประเทศไทย
ประวัติ > ปฐมวัย

พระราชวัชรรังษี มีนามเดิมว่า เอี่ยม นามสกุลสุภราช เป็นบุตรของนายกรุย สุภราช ผู้เป็นบิดา และนางแคล้ว สุภราช (ต่อมานามสกุล คำสุข) ผู้เป็นมารดา เกิดเมื่อวันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2476 ที่บ้านพังตรุ อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี ประเทศสยาม (ปัจจุบันคือ ประเทศไทย) มีพี่น้อง 5 คน
โดยช่วงปฐมวัยได้เข้ารับการศึกษาที่โรงเรียนวัดพังตรุ ขณะเรียนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 บิดาเสียชีวิต ประกอบกับมีอาการป่วย มารดาจึงอธิษฐานว่า "ถ้าหายจะให้บวช 7 วัน" แต่เมื่อถึงชั้นประถมศึกษาที่ 4 มารดาเสียชีวิต เมื่ออายุ 17 ปี ได้แจ้งความประสงค์กับยาย จึงได้บวชบรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2493 ณ วัดสาลวนาราม (ดอนตาเพชร) อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี เมื่อปี พ.ศ. 2494 สอบได้นักธรรมชั้นตรีถึงนักธรรมชั้นโท สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง
ประวัติ > อุปสมบท

โดยเมื่ออายุ 20 ปี ได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุ เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2496 ณ พัทธสีมาอุโบสถวัดเบ็ญพาด อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี โดยมีพระครูพนมธรรมรัต (ซ้ง อินฺทสโร) วัดสาลวนาราม (ดอนตาเพชร) เป็นพระอุปัชฌาย์, พระอธิการเพิ่ม วัดดอนงิ้ว เป็นพระกรรมวาจาจารย์, และพระเหลือ วัดสาลวนาราม เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายานามว่า สิริวณฺโณ ในช่วงเดียวกัน พระภิกษุเอี่ยม สิริวณฺโณ ได้เดินทางศึกษาต่อที่วัดไชยชุมพลชนะสงคราม จนสำเร็จการศึกษานักธรรมชั้นเอก สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง
เมื่อปี พ.ศ. 2499 ได้เป็นครูสอนบาลีที่วัดคูหาสวรรค์ จังหวัดราชบุรี เมื่อปี พ.ศ. 2500 ย้ายอยู่วัดสุทธิวาตวราราม จังหวัดสมุทรสาคร ก่อนเป็นเลขานุการเจ้าคณะตำบลที่วัดแหลมสุวรรณาราม จังหวัดสมุทรสาคร ต่อมา ย้ายพำนักที่วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร เป็นเลขานุการเจ้าคณะภาค 16 เมื่อปี พ.ศ. 2507 ดำรงตำแหน่ง 5 ปี เมื่อปี พ.ศ. 2511 ย้ายพำนักที่วัดราษฎร์บำรุง จังหวัดชลบุรี เพื่อเป็นครูสอนวิชาสามัญศึกษาและเป็นพระเลขานุการส่วนตัวของพระธรรมโกศาจารย์ (ชอบ อนุจารี)
ประวัติ > การแต่งตำรา รวบรวมบทพระคาถาทางพระพุทธศาสนา "หนังสือมนต์พิธี"

ได้รวบรวมเรียบเรียงไว้นั้น ก็เป็นที่ชื่นชอบอยู่ด้วย หนังสือเล่มนี้ รวบรวมบทสวดมนต์ พระมหาคาถา ทั่วแผ่นดินสยามที่ครบถ้วนสมบูรณ์ เหมาะอย่างยิ่งสำหรับพระภิกษุ สามเณร ผู้เตรียมตัวบวช ตลอดจนพุทธศาสนิกชนทั่วไปที่สนใจในพระศาสนา เปรียบเสมือนเป็นมรดกทางธรรม เพื่อสืบทอดหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาต่อไป
— คำปรารถในหนังสือ มนต์พิธี โดยพระราชวัชรรังษี
เมื่อปี พ.ศ. 2513 พระเสวย พุทฺธเทโว เป็นภิกษุบวชใหม่มีความสนใจในหนังสือสวดมนต์ แต่ไม่เป็นที่น่าปราถนา จึงชักชวนพระเอี่ยมแต่งหนังสือสวดมนต์ โดยพิมพ์ครั้งแรกจำนวน 1,000 เล่ม ถวายภิกษุภายในจังหวัดชลบุรี ต่อมา จึงมีรวบรวมพระพุทธมนต์ พระคาถา และคำที่ใช้ในพิธีกรรม โดยหนังสือมีชื่อว่า สวดมนต์และศาสนพิธี พิมพ์จำนวน 1,000 เล่ม โดยเป็นที่นิยมในภิกษุและพุทธศาสนิกชนในจังหวัดชลบุรี
เมื่อปี พ.ศ. 2515 หนังสือเป็นที่นิยมอย่างมากในภิกษุและพุทธศาสนิกชนในประเทศไทยจึงเปลี่ยนชื่อว่า มนต์พิธี โดยมีพระธรรมโกศาจารย์ (ชอบ อนุจารี) เป็นผู้เขียนคำนำ เมื่อปี พ.ศ. 2520 ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าคณะตำบลหนองเหียง และผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราษฎร์บำรุง เมื่อปี พ.ศ. 2523 ย้ายกลับพำนักที่วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร เมื่อปี พ.ศ. 2529 เป็นรักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดประดู่ในทรงธรรม
เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นโท ในราชทินนามว่า พระครูอรุณธรรมรังษี ต่อมา เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอก ในราชทินนามเดิม
เมื่อปี พ.ศ. 2560 สำนักพิมพ์เลี่ยงเชียง เพียรเพื่อพุทธศาสน์ ได้ติดต่อเพื่อขอลิขสิทธิ์ในการจัดพิมพ์หนังสือ มนต์พิธี และหนังสือที่แต่งโดยพระครูอรุณธรรมรังษี ให้เป็นผู้ดูแลการจัดพิมพ์และเผยแพร่
เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2564 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระบรมราชโองการพระราชทานสัญญาบัตรสมณศักดิ์เป็น พระราชวัชรรังษี เป็นพระราชาคณะชั้นราช สถิตวัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 4 รูป คือ พระครูปลัด พระครูสังฆรักษ์ พระครูสมุห์ และพระครูใบฎีกา
ประวัติ > มรณภาพ

เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2566 พระราชวัชรรังษี ถึงแก่มรณภาพด้วยอาการอันสงบ ที่โรงพยาบาลกรุงเทพ เขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานครด้วยอาการสงบ
เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2566 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานน้ำหลวงสรงศพ และพวงมาลาส่วนพระองค์ สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีพระราชทานพวงมาลาส่วนพระองค์ เมื่อบำเพ็ญกุศลปัญญาสมวาร ต่อมา เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพ ณ ฌาปนสถานเมรุวัดอรุณราชวราราม กรุงเทพมหานคร โดยมีเจ้าประคุณ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก เป็นประธานในพิธี
สมณศักดิ์

5 ธันวาคม พ.ศ. 2534 มีพระบรมราชโองการโปรดพระราชทานสมณศักดิ์ พระครูสัญญาบัตร มีพัดยศประจำตำแหน่งสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวงชั้นโท (ผจล.ชท.) ในราชทินนามที่ พระครูอรุณธรรมรังษี
5 ธันวาคม พ.ศ. 2549 ได้รับพระบัญชาสมเด็จพระสังฆราช โปรดให้เลื่อนชั้นสมณศักดิ์พัดยศ ตามมติมหาเถรสมาคม เป็นพระครูสัญญาบัตรผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวงชั้นเอก (ผจล.ชอ.) ในราชทินนามเดิมที่ พระครูอรุณธรรมรังษี
20 มิถุนายน พ.ศ. 2564 มีพระบรมราชโองการโปรดพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์พัดยศขึ้น เป็นพระราชาคณะชั้นราช ในราชทินนามที่ พระราชวัชรรังษี พุทธมนต์พิธีธุราทร มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี
แหล่งข้อมูลอื่น

พระราชวัชรรังษี (เอี่ยม สิริวณฺโณ) – สังฆาธิการ.คอม
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

พระบาทสมเด็จพระปรโมรุราชามหาจักรีบรมนาถ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (20 มีนาคม พ.ศ. 2280 — 7 กันยายน พ.ศ. 2352) หรือ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เป็นพระมหากษัตริย์ไทยรัชกาลที่ 1 ในราชวงศ์จักรีและเป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 45 ตามประวัติศาสตร์ไทย เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันพุธ แรม 5 ค่ำ เดือน 4 ปีมะโรง อัฐศก จ.ศ. 1098 เวลา 3 ยาม ตรงกับวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2280 (เมื่อเทียบปฏิทินสุริยคติแล้ว) ปราบดาภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 ขณะมีพระชนมายุได้ 45 พรรษา และทรงย้ายราชธานีจากฝั่งธนบุรีมาอยู่ฝั่งพระนคร และโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระบรมมหาราชวังเป็นที่ประทับ นอกจากนี้ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้ทรงรับการยกย่องเป็น 1 ใน 8 สมเด็จพระบูรพมหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ในประเทศไทย พระองค์ทรงได้รับพระราชสมัญญานามว่าเป็น มหาราช เพราะทรงได้รับชัยชนะจากสงครามเก้าทัพ
พระราชประวัติ > พระราชสมภพ

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช มีพระนามเดิมว่า ทองด้วง เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2280 (วันที่ 20 เดือน 4 ตามปีจันทรคติ) ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศแห่งอาณาจักรอยุธยา พระองค์เป็นบุตรคนที่ 4 ของพระอักษรสุนทรศาสตร์ (ทองดี) ซึ่งต่อมาได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก กับพระอัครชายา (หยก)  เมื่อเจริญวัยขึ้นได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กในสมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนพรพินิต (ต่อมาคือสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร) ครั้นพระชนมายุครบ 21 พรรษา ก็เสด็จออกผนวชเป็นภิกษุอยู่วัดมหาทลาย 1 พรรษา แล้วลาผนวชเข้ารับราชการเป็นมหาดเล็กหลวงในสมเด็จพระเจ้าอุทุมพรดังเดิม เมื่อพระชนมายุได้ 25 พรรษา พระองค์เสด็จออกไปรับราชการที่เมืองราชบุรีในตำแหน่ง "หลวงยกกระบัตร" ในแผ่นดินสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์ และได้สมรสกับคุณนาค (ภายหลังได้รับการสถาปนาที่สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี) ธิดาในตระกูลเศรษฐีมอญที่มีรกรากอยู่ที่บ้านอัมพวา เมืองสมุทรสงคราม
|  พระมหากษัตริย์ราชวงศ์จักรี |
| --- | --- |
: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
: พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร
: พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร
: พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
ด ค ก