stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
แอนนา ชวนชื่น
ผลงาน > ภาพยนตร์

| ภาพยนตร์ |
| --- | --- | --- | --- |

| พ.ศ. | เรื่อง | รับบทเป็น | หมายเหตุ |
| พ.ศ. 2546 | หลบผี ผีไม่หลบ | กะปะ |  |
| พ.ศ. 2548 | พยัคฆ์ร้ายส่ายหน้า |  |  |
| พ.ศ. 2548 | เอ๋อเหรอ | ลีซอ |  |
| พ.ศ. 2549 | แสบสนิท ศิษย์ส่ายหน้า |  |  |
| พ.ศ. 2549 | โกยเถอะโยม | เฮียเท๊ง |  |
| พ.ศ. 2550 | หอแต๋วแตก |  |  |
| พ.ศ. 2550 | โปงลางสะดิ้ง ลำซิ่งส่ายหน้า |  |  |
| พ.ศ. 2550 | ตั๊ดสู้ฟุด |  |  |
| พ.ศ. 2551 | หลวงพี่เท่ง 2 รุ่นฮาร่ำรวย | มีสซิสซิปปี้ (เถ้าแก่ปี้) |  |
| พ.ศ. 2552 | โหดหน้าเหี่ยว 966 | เจ็ก |  |
| พ.ศ. 2552 | อีส้มสมหวัง ชะชะช่า | ผู้จัดการคาเฟ่ | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2552 | บุปผาราตรี 3.2 | หยวน วู ปิง | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2552 | หอแต๋วแตกแหกกระเจิง |  |  |
| พ.ศ. 2552 | 32 ธันวา |  |  |
| พ.ศ. 2553 | บ้านฉัน..ตลกไว้ก่อน (พ่อสอนไว้) | ปีโป้ |  |
| พ.ศ. 2553 | สามย่าน |  |  |
| พ.ศ. 2553 | With Love…ด้วยรัก | ผู้กำกับฯ |  |
| พ.ศ. 2553 | โป๊ะแตก |  |  |
| พ.ศ. 2553 | หนูกันภัย ศึกมหายันต์ ยิงกันสนั่นจอ |  |  |
| พ.ศ. 2553 | หลวงพี่เท่ง 3 | เถ้าแก่ฉัตรชัย |  |
| พ.ศ. 2553 | เงา : กรรมใครกรรมมัน |  |  |
| พ.ศ. 2553 | ยายสั่งมาใหญ่ | เซียนหลู่ |  |
| พ.ศ. 2553 | กะปิ ลิงจ๋อไม่หลอกจ้าว |  |  |
| พ.ศ. 2553 | สุดเขตเสลดเป็ด |  |  |
| พ.ศ. 2553 | กองพันครึกครื้น ท.ทหารคึกคัก | เตี่ย |  |
| พ.ศ. 2553 | มือปืน ดาว/พระ/เสาร์ |  |  |
| พ.ศ. 2554 | หลุดสี่หลุด |  |  |
| พ.ศ. 2554 | ปัญญา เรณู | เสี่ย | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2554 | ชิป/หาย | เฮียกวาง |  |
| พ.ศ. 2554 | จั๊กกะแหล๋น | เฮียเปี๊ยก ปากเกร็ด |  |
| พ.ศ. 2554 | หมาแก่ อันตราย | เสี่ยเม้ง / ต้งเม้ง |  |
| พ.ศ. 2554 | เหลือแหล่ |  | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2554 | แวมไพร์สตรอเบอร์รี่ |  |  |
| พ.ศ. 2554 | สมอลล์รู กูแนว |  |  |
| พ.ศ. 2554 | บางคนแคร์ แคร์บางคน |  |  |
| พ.ศ. 2554 | ก้านคอกัด |  |  |
| พ.ศ. 2554 | ส.ค.ส. สวีทตี้ |  |  |
| พ.ศ. 2555 | ATM เออรัก เออเร่อ | จ.ส.ต.อำนวย ชาติเชื้อ |  |
| พ.ศ. 2555 | มะหมา 2 |  |  |
| พ.ศ. 2555 | Art Idol อยากให้เธอรู้ว่ากูติสท์ |  |  |
| พ.ศ. 2555 | ค่าน้ำนม |  |  |
| พ.ศ. 2555 | 24น. ปล้นบ้าง อะไรบ้าง |  |  |
| พ.ศ. 2555 | คุณนายโฮ | ทหารหนุ่ม | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2555 | สูบคู่กู้โลก |  |  |
| พ.ศ. 2556 | ฟัดจังโตะ |  |  |
| พ.ศ. 2557 | SUR-REAL |  |  |
| พ.ศ. 2557 | ตัวพ่อเรียกพ่อ THE ONE TICKET |  |  |
| พ.ศ. 2559 | โกยเถอะผีมาแว้วว |  |  |
| พ.ศ. 2559 | มะเก๋า คุณผี 4 ขา คุณหมากุ๊กกู๋ |  |  |
| พ.ศ. 2559 | DEADSTOCK รัก ปี ลึก |  |  |
| พ.ศ. 2560 | มิสเตอร์เฮิร์ท มือวางอันดับเจ็บ |  |  |
| พ.ศ. 2562 | มิสเตอร์ดื้อ กันท่าเหรียญทอง |  |  |
| พ.ศ. 2563 | มนต์รักดอกผักบุ้ง เลิกคุยทั้งอำเภอ | นายห้างเป๋ง | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2566 | มอนโด รัก/โพสต์/ลบ/ลืม |  |  |
| พ.ศ. 2568 | ซองแดงแต่งผี |  |  |
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

| ปี พ> ศ. | เรื่อง | ออกอากาศ | บทบาท | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2553 | วงษ์คำเหลา เดอะซีรีส์ | โมเดิร์นไนน์ทีวี | ทนายเด่น |  |
| 2554 | วนาลี | ช่อง 3 |  |  |
| 2554 | เพลงรักบ้านนา | ช่อง 7 | เจ๊กตง |  |
| 2554 | ช่วยด้วยครับ ผมรักลูกสาวเจ้าพ่อ | ช่อง 8 | ดอง |  |
| 2554 | หมวดโอภาส | โมเดิร์นไนน์ทีวี |  |  |
| 2555 | แม่ยายที่รัก | ช่อง 3 |  |  |
| 2555 | รักสุดปลายฟ้า | ช่อง 3 | ซาโม |  |
| 2556 | วิวาห์ป่าช้าแตก | ช่อง 8 | ผีจีน |  |
| 2556 | ยัยบุญกับหมอทึ่ม | ช่อง 3 | ลุงผาน (ภรรยาของปีบ) |  |
| 2556 | หลบผี ผีไม่หลบ | ช่อง 3 | ฉุย |  |
| 2557 | รถไฟ เรือเมล์ ลิเก กองถ่าย | ช่อง 3 | เสี่ยย้ง |  |
| 2558 | แก้วตาหวานใจ | ช่อง 3 | ซินแส | รับเชิญ |
| 2558 | ครอบครัวตึ๋งหนืดตืดขั้นเทพ | ช่อง 7 | เฮียห่าง | รับเชิญ |
| 2558 | นางร้ายที่รัก | ช่อง 3 | จ่ากุ๊ก |  |
| 2558 | ตามรักคืนใจ | ช่อง 3 | ประกอบ |  |
| 2558 | ลิเกหมัดสั่ง | ช่อง 3 | แปะกล้วย |  |
| 2559 | ท่านชายกำมะลอ | ช่อง 3 | เสี่ยชิน |  |
| 2559 | แรงตะวัน | ช่อง 3 | พ่อของเพ็ญสิริ |  |
| 2560 | มอม | ช่อง ไทยพีบีเอส | เฮียโก |  |
| 2560 | ที่หนี้มีรัก | ช่อง 3 | ลุงบุญมี |  |
| 2560 | ฝันรักฝันสลาย | ช่อง 3 | เถ้าแก่ร้านอาหารชาง | รับเชิญ |
| 2561 | เสน่ห์นางงิ้ว | ช่อง 3 | เสี่ยธานี |  |
| 2561 | Love Songs Love Series ตอน จะรักหรือจะร้าย | จีเอ็มเอ็ม 25 | ป๋าแดง |  |
| 2562 | แก้วกลางดง | ช่อง 3 | คำป้อ |  |
| 2562 | รักนี้บุญรักษา | ช่อง 7 | คุณตาลีโอนาโด้ / คุณตาสุดหล่อ |  |
| 2562 | แรงเทียน | จีเอ็มเอ็ม 25 | เฮียพ่อค้าขายก๊วยเตี๋ยว |  |
| 2562 | รักแท้ของนายถึก | ช่อง 3 | โก้เฮง (โก้) |  |
| 2563 | ไฟสิ้นเชื้อ | จีเอ็มเอ็ม 25 | คำรณ |  |
| 2564 | สาวออฟฟิศ 2000 ปี | จีเอ็มเอ็ม 25 | จ่าคงสิทธิ์ สมใจ | รับเชิญ |
| 2565 | ซ่อนกลิ่น | ช่อง 3 | วิญญาณลุง | รับเชิญ |
| 2565 | ภูตแม่น้ำโขง | ช่อง 3 | กำนันเล้ง |  |
ผลงาน > ผลงานละครชุด

| ปี พ> ศ. | เรื่อง | ออกอากาศ | บทบาท | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พ.ศ. 2553 | วงษ์คำเหลา เดอะซีรีส์ | โมเดิร์นไนน์ทีวี | ทนายเด่น |  |
| พ.ศ. 2554 | LOVE THERAPY บำบัดรัก บำรุงสุข | โมเดิร์นไนน์ทีวี |  |  |
| พ.ศ. 2555 | หมวดโอภาส เดอะซีรีส์ปี 2 | โมเดิร์นไนน์ทีวี | บิ๊กพวน |  |
| พ.ศ. 2559 | True Love Story เพราะเธอคือรัก ตอน กาลครั้งหนึ่ง | ทรูโฟร์ยู | ลุง |  |
| พ.ศ. 2562 | The Answer of Heaven คำตอบสำหรับสวรรค์ | ช่องวัน 31 | ผอ.เกียรติ (ลุงสารวัตรแป้ง) | สมทบ |
| พ.ศ. 2563 | 35 ดาราโชว์ เดอะซีรีส์ | ไลน์ทีวี | อาคม | สมทบ |
ผลงาน > ซิตคอม

| พ> ศ. | เรื่อง | ออกอากาศ | บทบาท | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พ.ศ. 2552 - พ.ศ. 2558 | นัดกับนัด | ช่อง 9 | หมอแหนม |  |
| พ.ศ. 2554 | บางรักซอย 9 ตอน น้ายีกับถ้วยอัคนี | ช่อง 9 | หมอซ่ง |  |
| พ.ศ. 2554 | ผู้กองเจ้าเสน่ห์ | ช่อง 3 | หมอแหนม (บทเหมือนนัดกับนัด) | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2554 | อภินิหารคุณยายทองคำ | ช่อง 7 |  | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2555 | หมู่บ้านสำราญรัก | ช่อง 7 |  |  |
| พ.ศ. 2555 - พ.ศ. 2557 | ครอบครัวขำ | ช่อง 3 |  |  |
| พ.ศ. 2556 | เณรจ๋า | ช่อง 7 | เจ็กไช้ |  |
| พ.ศ. 2558 | ระเบิดเถิดเทิงสิงโตทอง | ช่องเวิร์คพอยท์ | อากงเจ้ก |  |
| พ.ศ. 2558 | รับแซ่บ MY BOSS | ช่องทรูโฟร์ยู | ลุงเล็ก |  |
| พ.ศ. 2558 | สภ.รอรัก | ช่อง 7 | นายพลยูริ จอแคระ |  |
| พ.ศ. 2558 | รักล้นดอย ตอน พ่อนะยะ | ช่อง 7 |  | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2558 - พ.ศ. 2559 | บ้านนี้มีรัก ตอน ก๋วยเตี๋ยวไก่กับคุณนายเขียวหวาน ตอน ผู้พิพากษา ตอน วัยระเริง | ช่อง 9, ช่องวัน 31 | ผีอาแป๊ะ | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2559 | ครอบครัวตัวสลับ | ทรูโฟร์ยู | บุญเติม สุทธิรักษ์ (เติม) |  |
| พ.ศ. 2560 | สูตรรักชุลมุน ตอน วันที่รอคอย | ช่องวัน 31 | 18 มงกุฏที่มาสวมรอย เป็นกรรมการในรายการแกะสูตรเชฟดัง | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2560 | มาวัดกันมั้ย ตอน ชายไม่จริง หญิงไม่แท้ | ช่องวัน 31 | พ่อของแจ๊ค | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2561 | ชะนีหนีคาน | ช่องวัน 31 | เฮียเบิ้ม |  |
| พ.ศ. 2561 | รักล้น ๆ คนเต็มบ้าน ตอน ผีกัดอย่ากัดตอบ | ช่องวัน 31 | เฮียเบิ้ม | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2561 | สุภาพบุรุษสุดซอย ตอน เฮ้ย ๆ ๆ ๆ ลุงหรือลัง | ช่องวัน 31 | เฮียเบิ้ม | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2562 | เป็นต่อ 2019 ตอน ป๋าวอก ตอน ชาวนากับงูเห่า ตอน ดวลจีบชิงทุน | ช่องวัน 31 | ลุงเล็ก | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2563 | เป็นต่อ 2020 ตอน จอห์น วิค ตอน งามไส้พจมาน ตอน จุดยืน | ช่องวัน 31 | ลุงเล็ก | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2564 | เป็นต่อ 2021 ตอน เล็กน้ำไม่วอก ตอน ปู่โดนแล้ว | ช่องวัน 31 | ลุงเล็ก | รับเชิญ |
| พ.ศ. 2565 | โอมเพี้ยงอาจารย์คง ตอน สุดท้ายต้องขายที่ | ช่องเวิร์คพอยท์ | แสนล้าน | รับเชิญ |
ผลงาน > มิวสิควิดีโอ

ตื่น (Wake Up Call) - PP Krit feat. MILLI
ผลงาน > พิธีกร

โทรทัศน์
รายการแปะแอนนา ไล้เหลี่ยว ทาง ททบ.5 3 กันยายน พ.ศ. 2557 - 24 ธันวาคม พ.ศ. 2557
ออนไลน์
พ.ศ. 2565 : รายการ พากินพาเที่ยว ทางช่อง YouTube:แอนนา ชวนชื่น
ผลงาน > รายการโทรทัศน์

รายการป๋าซ่าพาซิ่ง ทาง ทรูโฟร์ยู
รายการป๋าซ่าพาซิ่ง ซีซั่น2 ทาง ทรูโฟร์ยู
รายการอะจ๊าก EP.58 (รับเชิญ) ทาง GMM25
ผลงาน > เพลง

แปะแอนนา ไล้เหลี่ยว พ.ศ. 2557
อ่อนว่ะ ของ เพียว เพียว อาร์ สยาม
ผลงาน > ชีวิตส่วนตัว

ชีวิตส่วนตัวเคยเปิดร้านอาหารที่ถนนรามอินทรา แต่ไม่ประสบความสำเร็จ จากนั้นจึงได้ขายเสื้อผ้าสำเร็จรูปแบบเปิดท้ายขายหลังรถกระบะและขายก๋วยเตี๋ยว ก่อนจะมาแสดงตลก
แหล่งข้อมูลอื่น

เพลงแปะแอนนา ไล้เหลี่ยว
รายการ แปะแอนนา ไล้เหลี่ยว ออกอากาศวันแรก เมื่อ 3 กันยายน 2557
แอนนา ชวนชื่น ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
นครเชียงใหม่

สำหรับเขตการปกครองส่วนท้องถิ่นในปัจจุบัน ดูที่ เทศบาลนครเชียงใหม่
รัตนติงสาอภินวปุรีสรีคุรุรัฎฐพระนครเชียงใหม่ (ไทยถิ่นเหนือ: ᩁᩢᨲ᩠ᨲᨶᨲᩥᩴᩈᩣᩋᨽᩥᨶᩅᨷᩩᩁᩦᩈᩕᩦᨣᩩᩁᩩᩁᩢᨭᩛᨻᩕᨶᨣᩬᩁᨩ᩠ᨿᨦᩉ᩠ᨾᩲ᩵) หรือ นครเชียงใหม่ เป็นประเทศราชในหัวเมืองเหนือของสยามตั้งแต่ปี พ.ศ. 2317 ภายหลังจากการขจัดอิทธิพลของจีนออกจากดินแดนล้านนา อาณาเขตของนครเชียงใหม่ประกอบด้วยพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดเชียงราย และจังหวัดแม่ฮ่องสอนในปัจจุบัน รวมถึงดินแดนฝั่งขวาแม่น้ำเจ้าพระยาในตอนใต้ของรัฐฉาน
ประวัติศาสตร์

ล้านนา เดิมเป็นอาณาจักรที่รุ่งเรืองมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 19 มีอาณาเขตกว้างขวาง ในยุคทองของอาณาจักรล้านนานั้น มีอาณาเขตกว้างใหญ่ไปจนถึงรัฐไทใหญ่, สิบสองปันนา, ล้านช้าง, พม่า และ สุโขทัย การขยายอำนาจของอาณาจักรล้านนาทำให้เกิดความขัดแย้งกับอาณาจักรอยุธยา จนเกิดสงครามกันหลายครั้ง ถึงแม้ยามล้านนาอ่อนแอ ก็ไม่เคยตกเป็นประเทศราชของอยุธยาอย่างแท้จริง
อาณาจักรล้านนารุ่งเรืองอยู่สองร้อยกว่าปีก็ตกเป็นประเทศราชของพม่าซึ่งเป็นช่วงเวลายาวนานกว่าสองร้อยกว่าปีเช่นกัน จนกระทั่งผู้นำของเมืองเชียงใหม่และลำปางได้เข้าขอความช่วยเหลือทางทหารต่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจนสามารถขับไล่พม่าจากล้านนาไปได้ ล้านนาก็เป็นขัณฑสีมาของธนบุรีมานับแต่นั้น
ประวัติศาสตร์ > ล้านนาในฐานะประเทศราชของสยาม

ดูเพิ่ม: ล้านนาไท 57 เมือง
ภายหลังการกอบกู้เอกราชของล้านนาโดยการนำของพระเจ้ากาวิละ แต่เดิมพระองค์เป็นพระยานครลำปาง สืบเชื้อสายมาแต่พระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) องค์ปฐมวงศ์ราชวงศ์ทิพย์จักร และเจ้าอนุชารวม 7 องค์ ภายใต้การสนับสนุนทัพหลวงในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีแล้ว ล้านนาจึงได้เข้ามาอยู่ในฐานะประเทศราชของกรุงธนบุรีตั้งแต่นั้น
หลังจากสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกปราบดาภิเษกขึ้นครองราชย์เป็นปฐมบรมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีแล้ว ด้วยความสัมพันธ์ในฐานะพระญาติระหว่างราชวงศ์จักรีและราชวงศ์ทิพย์จักร เนื่องด้วยเจ้าศรีอโนชา พระขนิษฐาในพระเจ้ากาวิละ ได้เป็นพระอัครชายาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท กอปรกับพระเจ้ากาวิละและเจ้านายฝ่ายเหนือได้ถวายความจงรักภักดีต่อราชวงศ์จักรีมาแต่ก่อนสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ ได้ทรงสู้ขับไล่ข้าศึกพม่าให้พ้นแผ่นดินล้านนา ขยายขอบขัณฑสีมาอาณาจักรออกไปอย่างกว้างใหญ่ ได้กวาดต้อนผู้คนและสิ่งของจากหัวเมืองน้อยใหญ่ที่หนีภัยสงครามในช่วงที่พม่ายึดครอง และทรงสร้างบ้านแปงเมืองอาณาจักรล้านนาใหม่ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เฉลิมพระนามพระยากาวิละขึ้นเป็น พระบรมราชาธิบดี เป็นพระเจ้าประเทศราชปกครองเมืองเชียงใหม่และ 57 หัวเมืองล้านนา
พระเจ้ากาวิละได้ทรงส่งพระญาติเจ้านายบุตรหลานไปปกครองหัวเมืองล้านนา อันประกอบด้วย นครเชียงใหม่, นครลำปาง และนครลำพูน รวมถึง เมืองพะเยา และเมืองเชียงราย โดยมีนครเชียงใหม่เป็นราชธานี มีอิสระในการปกครองราชอาณาจักร โดยนครประเทศราช มีหน้าที่สำคัญดังนี้
ทุก 3 ปี เจ้าหลวงเชียงใหม่, ลำพูน และ ลำปาง ต้องส่งดอกไม้เงินดอกไม้ทองและเครื่องบรรณาการ ถวายไปยังราชสำนักสยามที่กรุงเทพฯ ของที่ถวายก็ตามแต่อัธยาศัย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นของที่ราชสำนักสยามต้องใช้ในโอกาสพิธีการสำคัญ เช่น ราชพิธีพระศพ อาทิ ขี้ผึ้ง, ผ้าขาว, งาช้าง, เครื่องเขิน และไม้ซุง เป็นต้น
สร้างรายได้แก่เมืองแม่ ด้วยการส่งส่วยและของถวายเป็นสินค้าที่สำคัญของท้องถิ่นที่ตลาดภายในและนอกต้องการ เช่น ไม้สักและของป่า
ส่งกำลังหรือเสบียงตลอดจนการสนับสนุนอื่น ๆ ในยามสงคราม เช่นในยามศึก ทำหน้าที่ดูแลรักษาชายแดน และส่งข่าวความเคลื่อนไหวจากพม่า
เมืองเชียงใหม่เปนเมืองขึ้นกรุงเทพก็จริง แต่เปนประเทศราช กฎหมายแผ่นดินแลธรรมเนียมบ้านเมืองเขาก็ใช้ตามนิใสเขา ไม่ได้เอากฎหมายที่กรุงเทพไปใช้ เมืองเหล่านี้กฎหมายเขาแรงนัก ทำผิดก็ฆ่าเสียง่ายๆ... แล้วก็เปนบ้านป่าเมืองดง ธรรมเนียมเมืองนั้นก็เปนทำเนียมป่าทำเอาตามชอบใจ
ประวัติศาสตร์ > เหตุการณ์ในรัชสมัยพระเจ้าอินทวิชยานนท์

ก่อนรัชสมัยของพระเจ้าอินทวิชยานนท์ ในวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2411 มีศาสนาจารย์แมคกิลวารีและครอบครัวมิชชันนารีได้อพยพขึ้นมาศัยอยู่ที่นครเชียงใหม่ ตั้งจุดประกาศศาสนาโดยเริ่มจัดการศึกษาแบบตะวันตก โดยมีนางโซเฟีย รอยซ์ แมคกิลวารีได้เริ่มให้มีการศึกษาสำหรับสตรีครั้งแรกในปี พ.ศ. 2418
ต่อมาในปี พ.ศ. 2422 นางสาวแมรี แคมป์เบลล์ และเอ็ดนา โคลได้มาจัดระเบียบโรงเรียนสตรี บริเวณเชิงสะพานนวรัฐ จนกลายมาเป็นโรงเรียนดาราวิทยาลัยในปัจจุบัน ส่วนการศึกษาสำหรับเด็กชายนั้น ได้มีการจัดตั้ง "โรงเรียนเด็กชายวังสิงห์คำ" ขึ้นที่บริเวณที่เรียกว่า วังสิงห์คำ เมื่อ พ.ศ. 2431 โดยมีศาสนาจารย์ เดวิด จี.คอลลินส์เป็นผู้ก่อตั้ง ต่อมาเป็นโรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย โรงเรียนดังกล่าวระยะแรกนั้นใช้ภาษาอังกฤษและภาษาไทยถิ่นเหนือในการเรียนการสอน มีการพิมพ์ตำราด้วยอักษรธรรมล้านนา ในขณะที่ตัวหนังสือแป้นนั้นมีมาตั้งแต่ พ.ศ. 2379 แล้ว
ในช่วงเดียวกันนี้ บริษัททำป่าไม้ซึ่งทยอยเข้ามาที่เมืองเชียงใหม่ เช่น บริษัทบริติชบอร์เนียว (British Borneo, เข้ามาในราว พ.ศ. 2407), บริษัทบอมเบย์ เบอร์มา (Bombay Burma, เข้ามาในราว พ.ศ. 2432) และบริษัทสยามฟอเรสต์ (Siam Forest) เป็นต้น ได้นำเอาลูกจ้างชาวพม่า, กะเหรี่ยง และชาวพื้นเมืองอื่น ๆ เข้ามาทำงาน ดังนั้นจึงมีชาวอังกฤษและผู้ติดตามเข้ามาในล้านนามากขึ้น ทำให้เกิดการฟ้องศาลที่กรุงเทพฯ หลายคดี จากหลักฐานพบว่า ตั้งแต่ พ.ศ. 2401–2416 มีคดีความจำนวน 42 เรื่อง ตัดสินยกฟ้อง 31 คดี ส่วนอีก 11 คดีนั้นพบว่าเจ้านายทำผิดจริง จึงตัดสินให้จ่ายค่าเสียหายรวม 466,015 รูปี หรือ 372,812 บาทสยาม (เทียบเท่าราคาเรือรบอย่างดีสองลำ) เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ในขณะนั้นคือ พระเจ้าอินทวิชยานนท์ ได้ทรงขอชำระเพียงครึ่งเดียวก่อน ส่วนที่เหลือจะทรงชำระภายใน 6 เดือน แต่กงสุลอังกฤษไม่ยินยอม เรียกร้องให้พระเจ้านครเชียงใหม่ชำระทั้งหมด หรือมิฉะนั้นต้องจ่ายค่าดอกเบี้ย ซึ่งราชสำนักกรุงเทพฯ ก็ไม่ยินยอมด้วยเช่นกัน ดังนั้นพระเจ้าอินทวิชยานนท์จึงทรงจ่ายค่าเสียหาย 150,000 รูปี (120,000 บาทสยาม) และราชสำนักกรุงเทพฯ ให้ทรงยืมอีก 310,000 รูปี (248,000 บาทสยาม) โดยต้องชำระคืนภายใน 7 ปี พร้อมทั้งดอกเบี้ยในรูปไม้สัก 300 ท่อนต่อปี
ความสัมพันธ์กับสยาม

ด้วยความช่วยเหลือจากสยามจนทำให้สามารถขับไล่พม่าออกไปได้ ทำให้เมืองต่าง ๆ ในล้านนายอมรับอำนาจของสยามและมีความสัมพันธ์กันในฐานะเมืองแม่กับเมืองประเทศราชมาตลอด อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์จะแตกต่างกันไปตามแต่สมัย ในสมัยธนบุรี พระเจ้าตากสินทรงปฏิบัติต่อหัวเมืองล้านนาอย่างเข้มงวด จะเห็นได้ว่า พระเจ้าตากสินทรงตัดสินให้ลงโทษพระยากาวิละข้อหาทำร้ายข้าหลวงด้วยการเฆี่ยน 100 ที และตัดขอบใบหูทั้งสองข้างและจำคุก แต่ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ไม่ปรากฏการลงโทษเจ้านายฝ่ายเหนืออย่างรุนแรง มีเพียงการกักตัวไว้ที่กรุงเทพฯ เพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งกันระหว่างเจ้านายเท่านั้น
ความสัมพันธ์ในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ราบรื่นเป็นพิเศษ เนื่องจากความสัมพันธ์ทางเครือญาติระหว่างราชวงศ์จักรีและราชวงศ์ทิพย์จักร จากการที่เจ้ารจจา ขนิษฐาของพระเจ้ากาวิละ ได้เป็นพระอัครชายาในกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท และเนื่องจากช่วงเวลานั้นยังมีการรุกรานจากพม่า ทำให้สยามต้องการล้านนาที่มีผู้นำเข้มแข็งเพื่อช่วยต่อต้านพม่า ทำให้สยามใช้นโยบายประนีประนอมและเอาใจ เพื่อให้ล้านนาสวามิภักดิ์และทำหน้าที่ดูแลรักษาชายแดน ตลอดจนการสร้างความผูกพันใกล้ชิด เช่น ราชสำนักสยามส่งหมอหลวงมาดูแลรักษาในยามเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ประชวร หรือส่งสิ่งของเครื่องใช้มาช่วยงานพระศพ
อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างสยามและประเทศราชล้านนาในสายตาชนชั้นปกครองสยามนั้นแตกต่างกัน ส่วนหนึ่งถือว่าล้านนาเป็น "เมืองสวามิภักดิ์" ไม่ใช่ "เมืองขึ้นกรุง"
...ฉันว่าสวามิภักดิ์จริงแต่คนตระกูลนี้ (ราชวงศ์ทิพย์จักร) แต่เมืองมิได้สวามิภักดิ์ เราตีได้แล้วตั้งให้อยู่ต่างหาก ใครพูดดังนี้เห็นจะไม่ถูก ท่านว่านั้นแลเขาพูดกันอย่างนั้น มันจึงเปรี้ยวนัก...
ในฐานะพระเจ้าอธิราช กษัตริย์สยามมีพระราชอำนาจในการแต่งตั้งเจ้านายต่าง ๆ และเจ้านายตำแหน่งสำคัญ ๆ ของเมืองต่าง ๆ ส่งผลให้สยามสร้างอิทธิพลเหนือเจ้านายและขุนนางล้านนา เพราะทุกครั้งที่มีการแต่งตั้งเจ้าหลวงและเจ้านายสำคัญ เจ้าตัวจะต้องลงไปเฝ้าที่กรุงเทพฯ ด้วยตนเอง เป็นการแสดงความภักดี แม้การแต่งตั้งจะเป็นไปตามที่ทางหัวเมืองประเทศราชเสนอมา แต่การแต่งตั้งโดยกษัตริย์สยามก็เป็นการรับรองสิทธิธรรมในการปกครองของเจ้านายอีกชั้นหนึ่ง และเพื่อยืนยันฐานะของเจ้านายที่ได้รับแต่งตั้ง กษัตริย์สยามจะพระราชทานเครื่องยศ ที่เป็นสัญลักษณ์ปกครอง เช่น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงพระราชทาน พระสัปตปฎลเศวตฉัตร กางเหนือพระแท่นของพระเจ้ากาวิละในหอคำหลวง ซึ่งแสดงถึงฐานันดรศักดิ์เทียบชั้นพระอุปราชแห่งสยาม
ทั้งล้านนาและสยามต่างชิงไหวชิงพริบในการสร้างสมดุลของความสัมพันธ์เชิงอำนาจ เมื่อมีโอกาส กษัตริย์สยามมักจะแสดงให้พระเจ้าประเทศราชล้านนาเห็นแสนยานุภาพการรบของตน เพื่อให้เกิดความยำเกรง ไม่คิดกบฏหรือเอาใจออกหาก ส่วนเจ้านายล้านนาก็แสดงถึงกำลังอำนาจของตนให้สยามเห็น ด้วยการทำสงครามกับบ้านเล็กเมืองน้อยรอบ ๆ ด้วยตนเอง อาทิ รัฐไทใหญ่, เชียงตุง และ สิบสองปันนา เมื่อชนะสงครามก็มักนำเจ้าเมืองและไพร่พลลงมาถวายกษัตริย์สยามที่กรุงเทพเพื่อเป็นการสร้างความดีความชอบและเลื่อนยศ สินสงครามที่ถวายแด่กษัตริย์สยาม มักจะพระราชทานคืนแก่บ้านเมืองที่ทำสงคราม และเพื่อเข้าเฝ้ากษัตริย์สยามนั้น เจ้าหลวงล้านนามักจะแสดงอำนาจและความเข็มแข็งด้านกำลังคนให้สยามประจักษ์ เช่น กระบวนพยุหยาตราชลมารคของพระเจ้ากาวิละที่ลงไปเฝ้ารัชกาลที่ 1 มีเรือติดตามรวมกันถึง 138 ลำ
ชนชั้นทางสังคม

โครงสร้างทางสังคมของประเทศราชฝ่ายเหนือประกอบด้วย 4 ชนชั้น คือ:
เจ้าขุนท้าวพระญา คือชนชั้นเจ้านายและขุนนาง เจ้านายล้านนานี้มีลักษณะพิเศษต่างจากเชื้อพระวงศ์ไทยคือ ราชวงศ์ล้านนาจะสืบเชื้อสายต่อ ๆ กันไปไม่มีสิ้นสุด ไม่มีการลดฐานันดรเพื่อจำกัดจำนวนเจ้า นอกจากเจ้านายแล้ว ยังมีชนชั้นขุนนางซึ่งมียศลดหลั่นกันไปตั้งแต่ พระญา เจ้าแสน เจ้าหมื่น เจ้าพัน นายร้อย นายห้าสิบ นายซาว นายสิบ นายจ๊าง นายม้า นายบ้าน ขุนนางได้รับอภิสิทธิ์ไม่ต้องเสียภาษี มีที่ดินเป็นของตัวเอง และไม่ต้องถูกเกณฑ์แรงงานเหมือนไพร่ แต่ถ้าขุนนางทำผิดจะต้องรับโทษหนักกว่าไพร่
พระสงฆ์ พระสงฆ์ถือเป็นผู้นำทางจิตใจ เมื่อถึงยามคับขันพระสงฆ์ก็เข้ามามีส่วนร่วมทางการเมืองได้ เช่น ในช่วง พ.ศ. 2272–2275 พระอธิการวัดชมภูเมืองนครลำปางเป็นผู้นำกอบกู้บ้านเมืองจากพม่า ประชาชนฝ่ายเหนือมีความยกย่องศรัทธาสถาบันสงฆ์มาก พระสงฆ์หลายองค์เป็นผู้นำการบูรณะสาธารณสถานต่าง ๆ
ไพร่เมือง คือกลุ่มคนที่มีจำนวนมากสุดในสังคม รวมกันแล้วมีจำนวน 2 ใน 3 ของประชากรทั้งหมด ประกอบด้วยชนหลายเชื้อชาติ
ข้า คือชนชั้นทาส ทาสในภาคเหนือมีความเป็นอยู่ที่ดีพอสมควร นายทาสค่อนข้างอะลุ่มอล่วยไม่กดขี่ บ้านเมืองเองก็มีกฎหมายคุ้มครองทาส หากนายทาสไม่เอาใจใส่ดูแลทาส เช่น ทาสป่วยแต่ไม่ยอมรักษา หรือนายคิดร้ายต่อทาส เป็นชู้กับเมียทาส ฯลฯ นายทาสต้องปล่อยทาสเป็นอิสระพร้อมทั้งเสียค่าสินไหมแก่ทาส หากทาสไม่ได้รับความเป็นธรรมก็สามารถฟ้องร้องกับทางราชการได้ การที่ทาสมีความเป็นอยู่ดีเช่นนี้ ทำให้เกิดภาวะไพร่เมืองขายตัวเป็นทาสจำนวนมาก จนทางการต้องออกกฎหมายห้ามขุนนางรับไพร่บางประเภทเป็นทาส ทาสแบ่งเป็นสามประเภท คือ:
ข้าเชลย คือทาสที่ถูกกวาดต้อนมาจากการทำสงคราม
ข้าสินไถ่ คือคนที่ขายตัวเองหรือถูกพ่อแม่ขายเป็นทาส
ข้าวัด คือทาสที่ถูกยกให้แก่วัดเพื่อรับใช้ภิกษุสงฆ์
การปกครอง

แม้ล้านนาจะเป็นประเทศราชของสยาม แต่สยามก็ไม่เคยเข้ามาปกครองล้านนาโดยตรง เมืองต่าง ๆ ของล้านนายังคงปกครองตนเองในลักษณะนครรัฐ รวมทั้งระยะทางที่ห่างไกลและยากลำบากจากกรุงเทพฯ ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างล้านนาและสยามไม่ได้ใกล้ชิดนัก อีกทั้งในภาคเหนือ ยังมีเทือกเขาทอดยาวจากทิศเหนือสู่ทิศใต้ ยอดเขาแต่ละแห่งสูงไม่ต่ำกว่า 1,000 เมตร ทำให้การเดินทางระหว่างเมืองต่าง ๆ ในล้านนาไม่สะดวกนัก ซึ่งมีส่วนทำให้การปกครองของราชวงศ์ทิพย์จักรเป็นแบบกระจายอำนาจ ไม่ได้เป็นรัฐเดี่ยวเสมือนอาณาจักรล้านนาแต่ก่อน เมืองต่าง ๆ ปกครองโดยเจ้านายฝ่ายเหนือที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันทางเครือญาติ อาทิ เมืองใหญ่อย่างเชียงใหม่, ลำพูน และ ลำปาง มีอำนาจในการปกครองตนเอง โดยยอมรับเจ้าหลวงเชียงใหม่เป็นประมุขแห่งราชวงศ์ และการติดต่อกับสยาม เจ้าเมืองต่าง ๆ จะติดต่อโดยผ่านเชียงใหม่
นอกจากสภาพภูมิศาสตร์ที่ยากแก่การเข้าถึงแล้ว ปราการที่ป้องกันอำนาจจากสยามอีกประการคือ อำนาจการปกครองตนเองที่เข้มแข็งของเมืองล้านนา การปกครองหัวเมืองประเทศราชภาคเหนือ ก่อนที่จะมีการปฏิรูปสมัยพระเจ้าอินทวิชยานนท์ อยู่ภายใต้อำนาจของราชตระกูลเจ้าเจ็ดตน เริ่มจากเจ้ากาวิละ และอนุชาทั้งหก เจ้าเมืองทั้งหลาย ต่างมีอำนาจในการปกครองเมืองของตนเองเป็นอิสระแก่กัน โดยมีเมืองเล็กเมืองน้อยเป็นบริวาร เจ้านครประเทศราชออกกฎหมายภายในนครของตนเอง โดยมีลำดับขั้นในการบริหารในนครประเทศราชต่าง ๆ มีสามขั้น ได้แก่
เจ้าห้าขัน หรือ เจ้าขันห้าใบ
เค้าสนาม (สภาขุนนาง)
นายบ้าน (หัวหน้าหมู่บ้าน)
การปกครอง > เจ้าห้าขัน

การปกครองเจ้าห้าขัน หรือ เจ้าขันห้าใบ เป็นระบบการปกครองแบบคณาธิปไตยที่สืบทอดมาจากราชตระกูลเจ้าเจ็ดตนที่ฟื้นฟูบ้านเมืองและขับไล่พม่าออกไป เจ้าห้าขันเป็นกลุ่มผู้ปกครองสูงสุด ประกอบด้วยเจ้าหลวงของนครประเทศราชนั้น ๆ เป็นประมุข และเจ้าอื่น ๆ อีก 4 ตำแหน่ง ได้แก่ เจ้าหอหน้า (หรือ เจ้าอุปราช), เจ้าราชวงศ์, เจ้าราชบุตร และ เจ้าหอเมืองแก้ว (หรือ เจ้าบุรีรัตน์) โดยเจ้าห้าขันเป็นเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ที่มีอำนาจและอิทธิพลสูง ทั้งการเมือง, เศรษฐกิจและสังคม การสืบตำแหน่งเจ้าห้าขันนั้นจะขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ในวงศ์ตระกูลของเจ้านาย จะต้องเป็นเชื้อสายเจ้านายสำคัญ มีอิทธิพล มั่งคั่ง มีข้าทาสบริวารจำนวนมาก เป็นที่เคารพนับถือของราษฎร และมีราชสำนักสยามเป็นผู้รับรองการแต่งตั้ง
นอกจากอำนาจทางการเมืองและการทหารแล้ว เจ้าห้าขันใช้จารีตประเพณีเป็นสัญลักษณ์ที่ยืนยันอำนาจในการเป็นเจ้าอธิราชในบ้านเมืองของตน เมื่อเจ้าหลวงถึงแก่พิราลัย บรรดาเจ้านายและเสนาอำมาตย์จะเป็นผู้น้อมถวายเมืองแก่เจ้านายผู้จำรับตำแหน่งต่อไป แล้วเจ้านายพระองค์นั้นจะเสด็จยังกรุงเทพฯ เพื่อรับพระบรมราชโองการแต่งตั้งจากกษัตริย์สยาม จากนั้น เจ้าหลวงองค์ใหม่จะเข้าพิธีมุรธาพิเศกสรงพระเจ้านครเชียงใหม่อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งสืบทอดมาตั้งแต่ราชวงศ์มังราย
การปกครอง > เจ้าหลวง

เจ้าหลวงมีอำนาจเฉกเช่นพระมหากษัตริย์ เจ้าหลวงที่ทรงอำนาจมากจะเรียกว่า เจ้ามหาชีวิต อาทิ เจ้าหลวงบุญมาแห่งลำพูน และพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์แห่งเชียงใหม่ แม้ว่าล้านนาจะเป็นประเทศราชของสยาม แต่เจ้าหลวงของแต่ละเมืองต่างมีอำนาจเด็ดขาด ดังข้าราชการอังกฤษที่เดินทางมาติดต่อกับเจ้านายล้านนาพบว่า เจ้าหลวงนั้นเป็น "...ผู้นำอิสระที่มีอำนาจเหนือคนในบังคับของตนและเหนือทรัพย์สินรายได้ เป็นผู้สร้างและบังคับใช้กฎหมาย ควบคุมวัดวาอารามและมีพระสงฆ์เป็นผู้รับใช้ ไม่มีกองทัพบกหรือกองทัพเรือ แต่ถ้ามีก็จะอยู่ภายใต้อำนาจพระองค์..."
แม้ว่าในสมัยรัตนโกสินทร์นี้ นครต่าง ๆ ของล้านนาไม่รวมกันเป็นปึกแผ่นภายใต้ผู้ปกครองคนเดียวเหมือนสมัยราชวงศ์มังราย แต่เจ้าหลวงเชียงใหม่ก็ได้รับการยกย่องให้เป็นผู้นำของล้านนา เป็นผู้ดูแลปกครองเจ้านายที่ครองเมืองต่าง ๆ ซึ่งเป็นญาติพี่น้องกัน พระเจ้าเชียงใหม่มีอิทธิพลเหนือนครอื่น ๆ เช่น ลำปางและลำพูน ทรงทำหน้าที่ปรองดองสมานสามัคคีในหมู่เจ้านาย นอกจากนี้ เจ้าหลวงเชียงใหม่ยังทำหน้าที่เป็นตัวกลางประสานงานกับราชสำนักสยาม มีอำนาจในการแต่งตั้งเจ้าห้าขันและตำแหน่งเจ้าเมืองอื่น ๆ ต่อกษัตริย์สยาม ซึ่งมักจะแต่งตั้งตามที่เสนอ เช่น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงแต่งตั้งเจ้าเมืองตากและเจ้าเมืองเถินตามที่พระเจ้ากาวิละ กราบทูลเสนอมา นอกจากนี้ เจ้าหลวงเป็นสัญลักษณ์ของความสามัคคีเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของเจ้านาย สืบทอดประเพณีล้านนา โดยเป็นองค์ประธานในงานพิธีสำคัญ ๆ เช่น สงกรานต์ และการเลี้ยงผีอารักษ์เมืองประจำปี
การปกครอง > เจ้าหอหน้า

ถัดจากเจ้าหลวงแล้ว อำนาจที่เป็นรองมาคือเจ้าหอหน้า หรือเจ้าอุปราช โดยเป็นเจ้านายที่ทรงอิทธิพลมากกว่าเจ้านายองค์อื่น ๆ บางครั้งเจ้าหอหน้าบางองค์มีอิทธิพลเหนือเจ้าหลวงด้วย ในยามที่เจ้าหลวงไม่ได้ประทับในนครหลวง, ประชวร หรือถึงแก่พิราลัย ระหว่างรอการแต่งตั้งเจ้าหลวงองค์ใหม่ เจ้าหอหน้าจะทำหน้าที่แทน ชาวต่างประเทศที่มาติดต่อกับล้านนาต้องเข้าพบเจ้าหอหน้าก่อนที่จะพบกับเจ้าหลวง เจ้าหอหน้าบางองค์สามารถเพิกถอนโองการของเจ้าหลวงได้
การปกครอง > เค้าสนามหลวง

โครงสร้างทางการเมืองที่รองจากเจ้าห้าขัน คือ เค้าสนามหลวง หรือสภาขุนนาง เป็นหน่วยบริหารราชการ ในสมัยของเจ้าหลวงบุญมาแห่งลำพูน ชาวอังกฤษได้เดินทางเข้าไปถึงลำพูนเพื่อเจรจาค้าวัวควายกับเจ้านาย ก็ต้องผ่านเค้าสนามหลวงลำพูนก่อน โดยพบว่าเค้าสนามของลำพูนนั้นเป็นเพียงเรือนไม้โทรม ๆ ที่ทำจากไม้ไผ่ ไม่มีเครื่องเรือนใด ๆ ด้านหลังเป็นที่คุมนักโทษ ในทางทฤษฎีประกอบด้วยสมาชิก 32 คน (นครแพร่มี 12 คน) มักเป็นเจ้านายชั้นรองและขุนนางที่แต่งตั้งโดยเจ้าห้าขัน มีหน้าที่ตัดสินคดีความ จัดเก็บภาษี และต้อนรับแขกเมือง
การปกครอง > เค้าสนามหลวง > สี่พญาพื้น

บ้างเรียก "พ่อเมืองทั้งสี่" หรือ "สี่สิงห์เมือง" เป็นขุนนางสี่คนที่มีอำนาจที่สุดในเค้าสนาม มาจากการแต่งตั้งโดยตรงของเจ้าหลวง ประกอบด้วย
ปฐมอรรคมหาเสนาธิบดี มียศเป็น พญาหลวงจ่าแสนบดีศรีรัษฎามาตย์
อรรคมหาเสนาบดีที่สอง มียศเป็น พญาสามล้านศิริราชโยธาไชยอามาตย์
อรรคมหาเสนาบดีที่สาม มียศเป็น พญาจ่าบ้านรัษฎาโยนัคราช
อรรคมหาเสนาบดีที่สี่ มียศเป็น พญาเด็กชายราชเสนา
การปกครอง > เค้าสนามหลวง > ซาวแปดขุนเมือง

หมายถึงขุนนางอีก 28 คนที่เป็นสมาชิกเค้าสนาม มียศลดหลั่นลงไปตั้งแต่ เจ้าพญา, พญาหลวง, พญา, อาชญา, แสนหลวง, แสน, ท้าว, หาญ, หมื่นหลวง และ หมื่น
การปกครอง > หมู่บ้าน

โครงสร้างระดับล่าง คือ หมู่บ้าน ในเมืองต่าง ๆ ประกอบด้วยหมู่บ้านจำนวนหนึ่ง มากบ้างน้อยบ้างตามขนาดของเมือง การปกครองระดับหมู่บ้านมีความสำคัญมาก เพราะหมู่บ้านเป็นหน่วยการผลิตที่แท้จริงที่เลี้ยงดูเมืองและชนชั้นปกครอง ในแต่ละหมู่บ้าน มีผู้ปกครองเป็นนายบ้าน ซึ่งผู้ปกครองหมู่บ้านมีตำแหน่งเป็น จ่า, หมื่น, แสน และ พญา อาจขึ้นตรงต่อเจ้านายองค์ใดองค์หนึ่งหรือเค้าสนาม นายบ้านทำหน้าที่ปกครองดูแลหมู่บ้านและเป็นตัวกลางระหว่างเจ้านายกับชาวบ้านในการเรียกเกณฑ์กำลังคน เมื่อมีคำสั่ง (อาดยา) จากเจ้านาย ซึ่งเป็นการเกณฑ์ไปเพื่อทำงาน หรือทำสงคราม ตลอดจนรวบรวมผลผลิตเพื่อส่งส่วยให้กับเจ้านาย ดูแลความสงบในพื้นที่ ตลอดจนตัดสินคดีความเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านหรือระหว่างหมู่บ้าน ในพื้นที่ห่างไกลเช่นที่แม่สะเรียง นายบ้านก็จะทำหน้าที่เก็บเงินค่าตอไม้ส่งเจ้าหลวง