ภาษาไทยถิ่นเหนือ
ความแตกต่างจากภาษาไทยกลาง > ความแตกต่างทางด้านระบบเสียง

โดยมากแล้วภาษาไทยกลางและคำเมืองมักมีเสียงที่เหมือนกันยกเว้นบางครั้ง ที่ไม่เหมือนแต่คล้ายกันได้แก่ เสียงธนิต (aspirate) ของอักษรต่ำมักตรงกับเสียงสิถิล (unaspirate) เช่น จาก "ท" เป็น "ต" หรือ "ท" เป็น "ท" (ᨴ) (เช่น "ทาง" เป็น "ตาง" หรือ   "ทาง" เป็น "ทาง" (ᨴᩤ᩠ᨦ)), "ช" เป็น "จ" หรือ "ช" เป็น "ช" (ᨩ) (เช่น "ช้อน" เป็น "จ๊อน" หรือ "ช้อน" เป็น "ช้อน" (ᨩᩬ᩶ᩁ)), "พ" เป็น "ป" หรือ "พ" เป็น "พ" (ᨻ) (เช่น "แพง" เป็น "แปง" หรือ "แพง" เป็น "แพง"(ᨻᩯ᩠ᨦ)), "ค" เป็น "ก" หรือ "ค" เป็น "ค" (ᨣ) (เช่น "คำ" เป็น "กำ" หรือ "คำ" เป็น "คำ" (ᨣᩤᩴ)) เป็นต้น โดยมักจะคงเสียงวรรณยุกต์เดิม (เช่น "ใช้" เป็น "ใจ๊" หรือ "ใช้" (ᨩᩲ᩶)) อย่างไรก็ตาม เสียงธนิต (aspirate) ของอักษรต่ำที่ตรงกับเสียงโฆษะบาลีมักมีเสียงที่ตรงกันในทั้งสองภาษา เช่น ภาพ เป็น ภาพ (ᨽᩣ᩠ᨻ) และ ธรรม เป็น ธัมม์ (ᨵᩢᨾ᩠ᨾ᩺) (ไม่มี ร หัน) เป็นต้น นอกจากนี้แล้ว เสียงธนิต (aspirate) ของอักษรต่ำที่ตามด้วย ร ควบกล้ำในไทยกลางมักตรงกับเสียงธนิตแต่ไม่มี ร ตามในคำเมือง เช่น คราว เป็น คาว (ᨣᩕᩣ᩠ᩅ), ครั้ง เป็น คั้ง (ᨣᩕᩢ᩠᩶ᨦ), และ พระ เป็น พะ (ᨻᩕᩡ) นอกจากนี้แล้ว ยังมีความแตกต่างที่อื่นด้วย ได้แก่ เสียง ร ในไทยกลางมักตรงกับเสียง ฮ และ ล (ᩁ) เป็นบางคำ คำเมือง (เช่น "เรา" เป็น "เฮา" (ᩁᩮᩢᩣ)) เสียง ย ที่สะกดด้วย ทั้ง ย และ ญ ในภาษาไทยมักตรงกับเสียง ย นาสิก (ᨿ/ᨬ) ซึ่งไม่มีในภาษาไทยกลาง และถิ่นใต้ (เช่น "หญ้า" เป็น "หญ้า (นาสิก)" (ᩉ᩠ᨿ᩶ᩣ)
นอกจากความแตกต่างทางด้านพยัญชนะแล้ว ทั้งสองมีความแตกต่างทางด้านเสียงวรรณยุกต์อีกด้วย คำที่ขึ้นต้นด้วยอักษรกลาง (ยกเว้น ด (ᨯ), บ (ᨷ), อย (ᩀ), และ อ (ᩋ)) ในคำเป็นภาษาไทยที่มีเสียงสามัญมักตรงกับเสียงจัตวาในคำเมือง (เช่น "ตัว" เป็น "ตั๋ว" (ᨲ᩠ᩅᩫ), "ใจ" เป็น "ใจ๋" (ᨧᩲ)) แต่ในคำพ้องเสียงของภาคกลาง ในภาษาเหนือนั้นอาจจะออกเสียงไม่เหมือนกัน ส่วนในคำตายนั้นเสียงเอกมักตรงกับเสียงจัตวาในคำเมือง (เช่น "หัก" เป็น "หั๋ก" (ᩉᩢ᩠ᨠ/ᩉᩢ))
ปัจจุบันภาษาถิ่นเหนือได้รับเอาอิทธิพลทางภาษาไทยกลางไปใช้มากมีคำยืมนำไปใช้หลายคำแต่เขียนไม่เหมือนกัน เป็นแค่การถอดเสียง (ทับศัพท์)                             พยัญชนะภาคกลางเป็นล้านนาโดยแบ่งเป็น 2 กลุ่ม   คือกลุ่ม พ เช่น พ เป็น ผ , ช  เป็น  ฉ , ค  เป็น  ฅ , ท เป็น  ถ , ธ  ส่วน เป็นกลุ่ม ป เป็น ป๋ , จ  เป็น  จ๋ , ก เป็น  ก๋ , ต เป็น  ต๋  เหมือนเดิม ตัวอย่างคำ  เช่น กลุ่ม พ "พ่อ" เป็น "ผ้อ", "พื้น" เป็น "ผื้น", "พบ" เป็น "ผบ", "พอ" เป็น "ผอ", "พัด" เป็น "ผั้ด", "พัน" เป็น "ผั่น",  พี่" เป็น "ผี้", "พุง" เป็น "ผุง", "พึ่ง" เป็น "ผึ้ง", "พา"  เป็น "ผา", "แพง" เป็น "แผง", "แพ้" เป็น "แผ้", "พ่าย" เป็น "ผ้าย",  "เพียง" เป็น "เผียง", "เพื่อน"  เป็น "เผื้อน", "เพิ่ม" เป็น "เผิ้ม", "ชาย" เป็น "ฉาย",  "ชาว" เป็น "ฉาว", "ช้าง" เป็น "ฉ้าง", "ช่าง" เป็น "ฉ่าง",  "ใช่" เป็น "ใฉ่",  "ใช้" เป็น "ใฉ้", "เชื่อ" เป็น "เฉื้อ", "เช่น"  เป็น "เฉ้น",  "เชียง" เป็น "เฉียง", "ชอบ" เป็น "ฉอบ", "ช่วย" เป็น "ฉ้วย", "ชิง" เป็น "ฉิง", "ชื่น" เป็น "ฉื่น",  "ชื้น" เป็น "ฉื้น", "ชั้น" เป็น "ฉั้น", "เพิ่น" เป็น "เผิ้น", "คำ" เป็น "ฅำ"(คำศัพท์), "ความ" เป็น "ฅวาม", "ควาย" เป็น "ฅวาย",  "ค้า" เป็น "ฅ้า",  "คน" เป็น "ฅน", "คิด" เป็น "ฅิด", "คืน" เป็น "ฅืน",  "คือ" เป็น "ฅือ", "ค่ำ" เป็น "ฅ่ำ",  "คบ" เป็น "ฅบ",  "คง" เป็น "ฅง", "เคย" เป็น "เฅย", "ใคร" เป็น "ใฅร", "ใคร่" เป็น "ใฅร่", "ทา" เป็น "ถา", "ท่า" เป็น "ถ่า", "ทำ" เป็น "ถำ", "ทาง" เป็น "ถ้าง", "ที่" เป็น "ถี้",  "ทุ่ง" เป็น "ถุ้ง", "ทั้ง" เป็น "ถั้ง", "เท่า" เป็น "เถ้า",  "ไท" เป็น "ไธ",  "เที่ยว" เป็น "เถี่ยว", "แท้" เป็น "แทร้", "ท่าน" เป็น "ธ้าน", "ทาน" เป็น "ธาน", "ท้าว" เป็น "ถ้าว",  "ทอง" เป็น "ถอง", "ท้อง" เป็น "ถ้อง", "ทิ้ง" เป็น "ถิ้ง", "ธง"  เป็น "ถ่ง", "ท่วม" เป็น "ถ้วม", "เถอะ" เป็น "เถอะ",   "เทื่อ" เป็น  "เถื้อ", "ถาม"  เป็น "ถาม",  "ถูก"  เป็น "ถูก", "ถึง" เป็น "ถึง"  ส่วนกลุ่ม  ป  เหมือนเดิม เช่น "ปู๋" เป็น "ปู๋", "ใจ๋" เป็น "ใจ๋", "กิ๋น" เป็น "กิ๋น",  "ตั๋ว" เป็น "ตั๋ว" เป็นต้น
| อักษรไทย | ประเภทในภาษาไทยกลาง | เสียงคำเมือง | ตัวอย่าง | ความหมาย |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ก, จ, ต/ฏ, ป | อักษรกลางอโฆษะ | ก (ᨠ), จ (ᨧ), ต/ฏ (ᨲ/ᨭ), ป (ᨸ) ตามลำดับ | ก๋า (ᨠᩣ), จ๋าน (ᨧᩣ᩠ᨶ), ต๋า (ᨲᩣ), ป๋า (ᨸᩖᩣ) ตามลำดับ | กา, จาน, ตา, ปลา ตามลำดับ |
| ด/ฎ/ฑ, บ, อย, อ | อักษรกลางโฆษะ และ อ | ด, บ, อย, อ ตามลำดับ | ด้าว, บ่าว, อย่า, อาว ตามลำดับ | ด้าว, บ่าว, อย่า, อาผู้ชาย (อาว) ตามลำดับ |
| ค, ช, ท, พ | อักษรต่ำโฆษะบาลี | ออกได้ 2 แบบ ก, จ, ต, ป กับ   ค, ช,ท, พ          ตามลำดับ | ก้า หรือ ค่า, จ๊าง หรือ ช้าง, ตาง หรือ ทาง, ปา หรือ พา      ตามลำดับ | ค่า, ช้าง, ทาง, พา ตามลำดับ |
| ฅ, ซ, ฟ | อักษรต่ำเสียดแทรก | ค, ซ, ฟ ตามลำดับ | คืน, ซ้ำ, ฟ้า ตามลำดับ | ฅืน, ซ้ำ, ฟ้า ตามลำดับ |
| ฆ, ฌ, ธ/ฒ/ฑ, ภ | อักษรต่ำธนิต | ค, ซ, ท , พ  ตามลำดับ |  |  |
| ข/ฃ,ฉ, ถ/ฐ, ผ, ฝ | อักษรสูงธนิต | ข, ส, ถ, ผ, ฝ  ตามลำดับ | ขา, สัตร, ถง, ผ้า, ฝา  ตามลำดับ | ขา, ร่มฉัตร, ถุง, ผ้า, ฝา  ตามลำดับ |
| ศ/ษ/ส | อักษรสูงเสียดแทรก | ส | สาย | สาย |
| กร, ตร, ปร | อักษรกลาง + ร | ข, ก, ผ ตามลำดับ | ขาบ, กง, ผาสาท ตามลำดับ | กราบ, ตรง, ปราสาท ตามลำดับ |
| คร, คว ,พร | อักษรต่ำ + ร | ค, พ ตามลำดับ | คั้ง, ความ, พะ ตามลำดับ | ครั้ง, พระ ตามลำดับ |
| ย, ร, ล/ฬ , ว, ฮ | อักษรต่ำกึ่งสระ และ ฮ | ญ (นาสิก), ฮ (บางครั้ง ล ในคำภาษาบาลี), ล , ว, ฮ ตามลำดับ | ญาว (นาสิก), เฮือ, ลอง , ว่า, ฮิ ตามลำดับ | ยาว, เรือ, ลอง, ว่า, พยายาม ตามลำดับ |
| ง, ญ, น/ณ, ม | อักษรต่ำนาสิก | ง, ญ (นาสิก), น, ม ตามลำดับ | งู, ใหญ่ (นาสิก), นา, ม้า ตามลำดับ | งู, ใหญ่, นา, ม้า ตามลำดับ |
| ห, หง, หย/หญ, หน, หม, หร/หล, หว | อักษรต่ำ ห และ ห นำ | ห, หง, หญ (นาสิก), หน, หม, หล, หว ตามลำดับ | หา, เหงา, หญ้า (นาสิก), หนู, หมู, หลาน, แหวน ตามลำดับ | หา, เหงา, หญ้า, หนู, หมู, หลาน, แหวน ตามลำดับ |