stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ประธานาธิบดีติมอร์-เลสเต
รายชื่อประธานาธิบดี > ช่วงสงครามประกาศเอกราช

| ลำดับ | ภาพ | ชื่อ (เกิด–เสียชีวิต) | เลือกตั้ง | ดำรงตำแหน่ง> เริ่มต้น | ดำรงตำแหน่ง> สิ้นสุด | ดำรงตำแหน่ง> รวม | พรรค |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | ฟรังซิชกู ชาวีแอร์ ดู อามารัล (1939–2012) | — | 28 พฤศจิกายน ค.ศ. 1975 | 7 ธันวาคม ค.ศ. 1975 | 0 ปี 9 วัน | เฟรตีลิน |
| 2 |  | นีกูเลา ดุช ไรช์ ลูบาตู (1946–1978) | — | 7 ธันวาคม ค.ศ. 1975 | 31 ธันวาคม ค.ศ. 1978† | 3 ปี 24 วัน | เฟรตีลิน |
รายชื่อประธานาธิบดี > หลังได้รับเอกราช

| ลำดับ | ภาพ | ชื่อ (เกิด–เสียชีวิต) | เลือกตั้ง | ดำรงตำแหน่ง> เริ่มต้น | ดำรงตำแหน่ง> สิ้นสุด | ดำรงตำแหน่ง> รวม | พรรค |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 3 |  | ชานานา กุฌเมา (เกิด ค.ศ. 1946) | 2002 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2002 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2007 | 5 ปี 0 วัน | อิสระ |
| 4 |  | ฌูแซ รามุช-ออร์ตา (เกิด ค.ศ. 1949) | 2007 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2007 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2012 | 5 ปี | อิสระ |
| – |  | วีเซงตือ กูแตรึช (เกิด ค.ศ. 1956) รักษาการแทน | — | 11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2008 | 13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2008 | 0 ปี 2 วัน | CNRT |
| – |  | ฟืร์นังดู ดือ อาราอูฌู (1962–2015) รักษาการแทน | — | 13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2008 | 17 เมษายน ค.ศ. 2008 | 0 ปี 64 วัน | PD |
| 5 |  | ตาอูร์ มาตัน รูอัก (เกิด ค.ศ. 1956) | 2012 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2012 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2017 | 5 ปี | อิสระ |
| 6 |  | ฟรังซิชกู กูแตรึช (เกิด ค.ศ. 1954) | 2017 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2017 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2022 | 5 ปี | เฟรตีลิน |
| 7 |  | ฌูแซ รามุช-ออร์ตา (เกิด ค.ศ. 1949) | 2022 | 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2022 | ดำรงตำแหน่ง | 2 ปี 172 วัน | CNRT |
ดูเพิ่ม

ประเทศติมอร์-เลสเต
นายกรัฐมนตรีติมอร์-เลสเต
ไก่ถั่วงอก

| --- | --- |

มื้อ: เที่ยงและเย็น
แหล่งกำเนิด: มาเลเซีย
ภูมิภาค: รัฐเประ
ส่วนผสมหลัก: ไก่ ข้าว และถั่วงอก
 ตำราอาหาร: ไก่ถั่วงอก
ถั่วงอกที่กินเคียงกับไก่ถั่วงอก
ไก่ถั่วงอก (จีนกวางตุ้ง: Ngah Choi Kai; มลายู: taugeh ayam) เป็นอาหารที่มีลักษณะคล้ายข้าวมันไก่ โดยนำไก่นึ่งไปปรุงกับซีอิ๊วและน้ำมันงา กินกับถั่วงอกเป็นเครื่องเคียง รับประทานกับก๋วยเตี่ยวและน้ำซุปไก่ ไก่ถั่วงอกของเมืองอีโปะฮ์ รัฐเประ มีชื่อเสียง
แหล่งข้อมูลอื่น

http://www.friedchillies.com/fc/more.php?id=1540_0_1_0 เก็บถาวร 2011-07-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ภาษาตูโรโย

| ภาษาตูโรโย |
| --- | --- |
ซูรัยต์/ซูร์โยโย
ܛܘܪܝܐ Turoyo
ออกเสียง: [tˤuˈrɔjɔ]
ประเทศที่มีการพูด: ตุรกี, ซีเรีย
ภูมิภาค: จังหวัดมาร์ดินทางตะวันออกเฉียงใต้ของตุรกี; เขตผู้ว่าการอัลฮะซะกะฮ์ในซีเรียตะวันออกเฉียงเหนือ
ชาติพันธุ์: ซีรีแอก/อัสซีเรีย
จำนวนผู้พูด: unknown (undated figure of 250,000)
ตระกูลภาษา: แอโฟรเอชีแอติก  เซมิติกเซมิติกกลางเซมิติกตะวันตกเฉียงเหนือแอราเมอิกแอราเมอิกตะวันออกแอราเมอิกใหม่กลางภาษาตูโรโย
ระบบการเขียน: อักษรซีรีแอก (ตะวันตก) อักษรละติน (ตูโรโย)
สถานภาพทางการ
ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รับรองใน:  ฝ่ายปกครองตนเองซีเรียเหนือและตะวันออก  ตุรกี
รหัสภาษา
ISO 639-3: tru
บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด
ภาษาตูโรโย (ตูโรโย: ܛܘܪܝܐ) เป็นภาษาซีเรียคใหม่หรือภาษาแอราเมอิกใหม่ ใช้พูดในตุรกีตะวันออกและซีเรียตะวันออกเฉียงเหนือ โดยผู้นับถือศาสนาคริสต์นิกายซีเรียคออร์ธอดอกซ์ คำว่าตูโร ( ṭuro) , หมายถึงภูเขา  ตูโรโย (Ṭuroyo) จึงหมายถึงสำเนียงภูเขาทงตะวันออกเฉียงใต้ของตุรกี  ชื่อเก่าของภาษานี้คือซูรายต์ (Ṣurayt) ซึ่งอาจจะเกี่ยวข้องกับคำว่าซีเรียค ผู้พูดภาษานี้ใช้ภาษาซีเรียคคลาสสิกเป็นภาษาทางศาสนาและวรรณคดี  และมีความพยายามที่จะนำกลับมาใช้เป็นภาษาพูด ไม่มีการใช้ภาษาตูโรโยเป็นภาษาเขียนแต่เขียนด้วยภาษาซีเรียคคลาสสิกแทน
ระบบการเขียน

ในพ.ศ. 2423 มิชชันนารีชาวตะวันตกพยายามเขียนภาษาตูโรโยด้วยอักษรซีเรียคแบบเซอร์โต ด้วยความยุ่งยากในบริเวณบ้านเกิด ผู้พูดภาษาตูโรโยได้อพยพออกไปทั่วโลก ทั้งไปซีเรีย เลบานอน สวีเดนและเยอรมัน ชุมชนผู้พูดภาษานี้ในสวีเดนได้มีการพัฒนาสื่อการสอนด้วยภาษาตูโรโย Yusuf Ishaq พัฒนาระบบการเขียนภาษาตูโรโยด้วยอักษรละติน และเรียกการเขียนแบบนี้ว่า Toxu Qorena! (มาอ่านเถอะ!) และมีการสร้างพจนานุกรมภาษาสวีเดน-ตูโรโยด้วยอักษรนี้
คำศัพท์และระบบเสียง

ภาษาตูโรโยมีคำยืมจากภาษาอาหรับ ภาษาเคิร์ดและภาษาตุรกีมาก ผู้พูดภาษานี้พูดภาษาอื่นได้ด้วย โรงเรียนในโบสถ์ในซีเรียและเลบานอนสอนภาษาซีเรียคคลาสสิกแทนภาษาตูโรโย และมักแทนที่คำที่ไม่ได้มาจากภาษาซ๊เรียคด้วยคำภาษาซีเรียค โบสถ์บางแห่งพยายามพัฒนาการเขียนภาษตูโรโยด้วยวิธีเดียวกับที่เขียนภาษาซีเรียค
ระบบเสียงของภาษาตูโรโยใกล้เคียงกับภาษาซีเรียคคลาสสิก ระบบคำกริยาใกล้เคียงกับภาษาแอราเมอิกใหม่ มีการพัฒนาคำสรรพนามชี้เฉพาะมากกว่าภาษาแอราเมอิก มีคำนำหน้านามชี้เฉพาะ เช่น u-malko (the king) i-malëkṯo (the queen)
แหล่งข้อมูลอื่น

Turoyo alphabets and pronunciation at Omniglot
ของวิกิพีเดีย ที่วิกิมีเดีย อินคิวเบเตอร์
Semitisches Tonarchiv: Dokumentgruppe "Aramäisch/Turoyo" (ในภาษาเยอรมัน)
The Turoyo language today เก็บถาวร 2007-09-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Syriac Turoyo-Bible
Turoyo is studied and taught at the HSE Institute for Oriental and Classical Studies
| ด ค กภาษาแอราเมอิกใหม่ |
| --- | --- |
แอราเมอิกใหม่-ยิว:  ภาษาลิซานิด โนซาน  ภาษาแอราเมอิกใหม่ยิวบาร์ซาน  ภาษาฮูลัวลา  ภาษาลิซานา เดนี  ภาษาลิซาน ดิดัน 
แอราเมอิกใหม่-คริสต์:  ภาษาแอราเมอิกใหม่อัสซีเรีย  ภาษาแอราเมอิกใหม่โบห์ตัน  ภาษาซูริท  ภาษาแอราเมอิกใหม่ตะวันตก  ภาษาเฮอร์เตวิน  ภาษากอย ซันจัก ซูรัต  ภาษามลาโซ  ภาษาเซนายา  ภาษาตูโรโย 
แอราเมอิกใหม่อื่น ๆ:  ภาษาแอราเมอิกใหม่  ภาษามันดาอิก  ภาษาแอราเมอิกสะมาริตัน 
 ดูเพิ่ม ตระกูลภาษาแอฟโฟร-เอเชียติก ภาษากลุ่มเซมิติก กลุ่มภาษาแอราเมอิก 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  เยอรมนี
บทเพลงตอนมหาทรมาน

บทเพลงตอนมหาทรมาน (อังกฤษ: Passion music) เป็นบทเพลงทางศาสนา มีเนื้อหาเกี่ยวกับการพิพากษาและการตรึงไม้กางเขนของพระเยซู ซึ่งมักจะมีการแสดงในช่วงเทศกาลอีสเตอร์ บทเพลงนี้เป็นบทเพลงขนาดใหญ่ และมีการประพันธ์มากันแต่โบราณ เนื้อเพลงที่นำมาเขียนจะนำมาจากพระคัมภีร์ (Gospel) ซึ่งก็มีผู้เขียนหลายคน ได้แก่ ยอร์น มาระโก มัทธิว ผู้ประพันธ์เพลงที่สำคัญ คือ ไฮน์ริช ชึทซ์, โยฮัน เซบัสทีอัน บัค และโยเซ็ฟ ไฮเดิน
เชียงลาบ

เมืองเชียงลาบ (พม่า: ကျိုင်းလပ်; ไทใหญ่: ၵဵင်းလၢပ်ႈ; ไทลื้อ: ᨩ᩠ᨿᨦᩃᩣ᩠ᨷ ) หรือ "เวียงแคว้นสา" เป็นเมืองเก่าแก่ของชาวไทลื้อบางครั้งจะเรียกชื่อเมืองโขง หรือ เมืองโขงโค้ง หรือ เวียงแคว้นสา ตั้งอยู่ในจังหวัดท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่า ตรงข้ามกับบ้านเชียงกก เมืองลอง แขวงหลวงน้ำทา ประเทศลาว และตั้งอยู่ครึ่งทางระหว่างหิรัญเงินยางนคร (เมืองเชียงแสน) ประเทศไทย และเมืองเชียงรุ่ง สิบสองปันนา มณฑลยูนนาน ประเทศจีน ตัวเมืองตั้งอยู่ตรงแหลมเชียงลาบ มีเจ้าผู้ครองเมืองตามนามเมืองว่า "เจ้าหลวงเชียงลาบ" ปฐมผู้สร้างเมืองคือ พญาเจิงหาญ หรือ ขุนเจือง หรือ สมเด็จพระเจ้าเจืองฟ้าธรรมิกราชสมเด็จพระเจ้าหอคำเชียงรุ่งที่ 1 วีรบุรุษในตำนานของชนชาติไทใหญ่ ตลอดลุ่มแม่น้ำโขง แห่งราชวงค์อาฬโวสวนตาน
เชียงลาบซึ่งเป็นบริเวณที่แม่น้ำโขงไหลเชี่ยวที่สุด หรือที่เรียกว่า "โขงโค้ง" เป็นแนวบริเวณที่อันตรายที่สุดในการเดินเรือ เนื่องจากเป็นบริเวณที่แม่น้ำโขงไหลลงมาตรงแล้วกระทบกับโขดหินและไหลย้อยกลับขึ้นไปข้างบน จึงทำให้แม่น้ำโขงในบริเวณนี้ไหลแรงและเชี่ยวที่สุดและต้องใช้ความชำนาญสูงในการเดินเรือสินค้า หากมองด้านจุดยุทธศาสตร์การเมือง การคมนาคม และการค้าขายในอดีต เมื่อสองร้อยกว่าปีที่ผ่านมา หากต้องเดินทางเดินทางจากเชียงแสนไปเชียงรุ่ง ต้องหยุดพักตรงนี้ เมื่อมีการหยุดพักแล้วจึงมีคารวานต่าง ๆ มาแลกเปลี่ยนสินค้าในบริเวณดังกล่าว จึงทำให้เชียงลาบกลายเป็นเมืองหน้าด่านสู่ประตูสู่เชียงรุ่งโดยปริยาย
บริเวณเมืองเมืองตั้งอยู่บริเวณริมฝั่งแม่น้ำโขงที่ไหลย้อนขึ้นและไหลลง ชาวเมืองเรียกบริเวณนี้ว่า "โขงโค้ง" ทางตอนกลางของเมืองมีแม่น้ำลาบ ไหลผ่านลงไปแม่น้ำโขง หากนั่งเรือจากเชียงแสนขึ้นไปราว 82 กม. ตลอดฝั่งลำน้ำโขงบริเวณเมืองเชียงลาบจะพบหินมหัศจรรย์ ซึ่งเป็นหิน 7 สีตลอดสองฝั่งแม่น้ำโขง ซึ่งมีเพียงแห่งเดียวในแม่น้ำโขงที่เมืองเชียงลาบ และถือว่าเป็นหินศักดิ์สิทธิ์
เมืองเชียงลาบ ได้ปรากฏอยู่ในเอกสารทางด้านประวัติศาสตร์ และพงศาวดาร มากมาย หลายฉบับ บ้างก็กล่าวชื่อเมืองว่า เชียงราบ เชียงลับ เมืองลับ เมืองลาบ เมืองราบ เก็งลับ เชียงแขง ยองห้วย  เป็นต้น ซึ่งในแต่ละยุคแต่ละสมัยการการเรียกชื่อเมืองแตกต่างกันไป เช่น ครั้งหนึ่งเชียงลาบได้ถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของเชียงแขง ก็มีการเรียกชื่อเมืองรวมกัน แต่แท้ที่จริง แล้วเป็นคนละเมือง ซึ่งอยู่คนละฝั่งแม่น้ำโขง บางยุคถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเมืองหลวยใต้ หรือเมืองยู้ ก็ปรากฏอาณาเขตของเมืองดังกล่าวรวมเชียงลาบไว้ด้วย
หากมองในประวัติศาสตร์ของสยาม นั้นเชียงลาบ ไม่ค่อยคุ้นหู แต่หากพูดถึงเชียงแขง นั้นอาจจะคุ้น เพราะ สมัยเจ้ามหาขนานดวงแสง นั้นได้ครอบครองดินแดนเมืองเชียงแขง ซึ่งรวมถึงเมืองเชียงลาบด้วย
ภาษา ศาสนาและความเชื่อ

สำเนียงภาษาชาวลื้อเมืองเชียงลาบ เป็นสำเนียงภาษาเดียวกับภาษาเชียงรุ่ง เหมือนกับภาษาชาวไทยอง (ลื้อเมืองยอง)
ตัวอักษรของชาวไทลื้อคล้ายกับภาษาของชาวไทเขิน ซึ่งต่างจากอักษรล้านนา
ชาวไทลื้อเมืองเชียงลาบนับถือพุทธศาสนา และนับถือผีบรรพบุรุษและผีต่าง ๆ
ภาษา ศาสนาและความเชื่อ > การนับถือพุทธศาสนา

พระพุทธศาสนา นับถือนิกายเถรวาท ประยุกต์เข้ากับวัฒนธรรมการนับถือผีของชาวเชียงลาบ
ชาวเมืองเชียงลาบในประเทศไทย

หลังจากเหตุการณ์ ปี พ.ศ. 2347 เมืองเชียงลาบแตก ไพร่พลและชาวเมืองบางส่วนถูกกวาดต้อนมาที่เมืองน่าน ครั้นเมื่อพญาอัตถวรปัญโญ ได้เดินทางมาถึงเมืองน่าน ได้เกิดนองหลวงที่เมืองย่าง และเมืองยม ผู้คนล้มตายเป็นจำนวนมาก อีกทั้งแสนปั๋น เจ้าเมืองย่าง ได้สิ้นชีวิต เจ้าอัตถวรปัญเจ้าจึงได้เดินทางมาตรวจสภาพความเสียหาย พร้อมกับโปรดให้ชาวเมืองเชียงลาบ เมืองยอง และเมืองยู้ ได้ตั้งบ้านเรือนอยู่ริมฝั่งแม่น้ำย่างเขตเมืองยม เพื่อฟื้นฟูสภาพความเสียหาย อีกทั้งครั้งนั้นท่านได้แต่งตั้งแสนจิณขึ้นปกครองเมืองย่าง
ส่วนชาวไทลื้อเมืองเชียงลาบนั้นได้ตั้งบ้านเรือนริมน้ำบั่ว โดยตั้งชื่อหมู่บ้านว่า บ้านน้ำบั่วป่ากล้วย ปัจจุบันคือ บ้านลอมกลาง ขึ้นการปกครองกับบ้านเชียงยืน โดยมีหลวงแสนปัญญาเป็นหัวหน้าหมู่บ้านเชียงยืน ทำหน้าที่ปกครอง บ้านน้ำบั่วป่ากล้วย บ้านน้ำบั่ววัด บ้านเชียงยืน
ประเพณีของชาวลื้อเมืองเชียงลาบ

ป๋างสี่ป๋างแปด ตรงกับเดือนสี่ และเดือนแปด ตามปฏิทินไทลื้อ คือพิธีบวชสรวงดวงวิญญาณของเจ้าหลวงเชียงลาบ และพระนางมหาเตวีเจ้า และเหล่าดวงวิญญานักรบโบราณ เสื้อบ้าน เสื้อเมืองเชียงลาบ ซึ่งจะจัดขึ้นทุกปี ในช่วงเดือนสี่ และเดือนแปด ของชาวไทลื้อ (เป็นประเพณีที่ต้องทำทุกปี ห้ามเว้นโดยเด็ดขาด)
ประเพณีปี๋ใหม่ ตรงกับเดือนหกของชาวไทลื้อ คือวันสงกรานต์ของไทย พิธีที่ต่างกันจากชาวล้านนาทั่วไปคือ ชาวลื้อจะมีการฉลองโดยการทำพิธีบายสีสู่ขวัญคนเฒ่าคนแก่ทุกคน และจะต้องทำให้ครบทุกคนในหมู่บ้าน และทุกบ้านหากมีผู้สูงอายุต้องทำพิธี และต้องเชิญชาวบ้านมาร่วมงาน และจะมีการฆ่าไก่ เพื่อมาต้มสู่ขวัญและ นำมาเลี้ยงแขกทุกคนในบ้าน และต้องเลี้ยงจนแขกคนสุดท้ายกลับ
ภาษาเตตุน

| ภาษาเตตุน |
| --- | --- |
Tetun Prasa; Tétum Praça (โปรตุเกส)
Tetun Dili, Tetun Prasa
ประเทศที่มีการพูด: ประเทศติมอร์-เลสเต
จำนวนผู้พูด: 390,000 คน  (2009) ภาษาที่สอง: 570,000 คนในประเทศติมอร์-เลสเต
ตระกูลภาษา: ออสโตรนีเซียน  มาลาโย-โพลีเนเซียกลาง–ตะวันออกติมอร์เตตุนภาษาเตตุน
ภาษาถิ่น: Belunese (Tetun Belu) Terik (Tetun Terik)                  
ระบบการเขียน: ละติน (อักษรเตตุน)
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ: ติมอร์-เลสเต
ผู้วางระเบียบ: สถาบันภาษาศาสตร์แห่งชาติ
รหัสภาษา
ISO 639-3: tdt
บริเวณที่มีผู้พูดภาษาเตตุนเป็นภาษาแม่ในติมอร์-เลสเต
บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด
| ภาษาเตตุง (โปรตุเกส), เตตุน (เตตุน) |
| --- | --- |
Lian Tetun
ประเทศที่มีการพูด: ติมอร์ตะวันตก, ติมอร์-เลสเต
จำนวนผู้พูด: 500,000 คน ส่วนใหญ่อยู่ในประเทศอินโดนีเซีย  (2010–2011) ผู้พูดภาษาที่สองในอินโดนีเซียและติมอร์-เลสเต 50,000 คน
ตระกูลภาษา: ออสโตรนีเซียน  มาลาโย-โพลีเนเซียกลาง–ตะวันออกติมอร์–บาบาร์เตตุนภาษาเตตุง (โปรตุเกส), เตตุน (เตตุน)
ภาษาถิ่น: Belunese (Tetun Belu) Terik (Tetun Terik)                  
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ:  ติมอร์-เลสเต
ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รับรองใน:  อินโดนีเซีย (จังหวัดนูซาเติงการาตะวันออก)
รหัสภาษา
ISO 639-2: tet
ISO 639-3: tet
บริเวณที่มีผู้พูดภาษา Tetum Belu (ตะวันตก) และ Tetum Terik (ตะวันออกเฉียงใต้) ในติมอร์-เลสเต แผนที่นี้ไม่แสดงผู้พูดภาษาเตตุนส่วนใหญ่ในติมอร์ตะวันตก
เตตุน (เตตุน: Tetun, ออกเสียง: [ˈt̪et̪un̪]) หรือ เตตุง (โปรตุเกส: Tetum, ออกเสียง: [ˈt̪et̪ũ]) เป็นภาษาประจำชาติของประเทศติมอร์-เลสเต เป็นภาษากลุ่มออสโตรนีเชียน ที่มีคำจำนวนมากมาจากภาษาโปรตุเกส รวมถึงภาษามลายูและภาษาอินโดนีเซีย
ประวัติ

เตตุนเกิดเป็นภาษาสำหรับการติดต่อในคริสต์ศตวรรษที่ 16 หลังจากที่ได้กลายเป็นอาณานิคมของประเทศโปรตุเกส ภาษาหลักของภาษานี้ เป็นภาษาที่ใช้ในเมืองหลวงดิลี เรียกว่า เตตุน-ปราซา: Tetun-Prasa ส่วนรูปแบบพื้นเมืองที่ใช้พูดในชนบทเรียกว่า เตตุน-เตริก: Tetun-Terik
ถึงแม้ว่า ภาษาโปรตุเกสเป็นภาษาราชการของติมอร์ของโปรตุเกส ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้เรียกในสมัยนั้น เตตุน-ปราซา เป็นภาษา lingua franca ที่ใช้กันเป็นหลัก ซึ่งยืมคำมาจากโปรตุเกสเป็นอย่างมาก เมื่อประเทศอินโดนีเซียบุกเข้ายึดครองติมอร์ตะวันออกเป็นจังหวัดที่ 27 ของสาธารณรัฐ ได้มีการห้ามใช้ภาษาโปรตุเกส อย่างไรก็ดี แทนที่ศาสนจักรนิกายคาทอลิก จะนำภาษาอินโดนีเซียมาใช้ในพิธีสวดมนต์ ก็ได้นำภาษาเตตุนมาใช้แทน ทำให้เป็นจุดรวมของเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมและชาติ
ไวยากรณ์

ไวยากรณ์ของภาษาเตตุนไม่ซับซ้อน ไม่มีการแบ่งเพศ ไม่มีการผันคำกริยา ไม่มีคำนำหน้านามชี้เฉพาะ ไม่มีคำกริยาที่ตรงกับ verb to be ของภาษาอังกฤษ แต่มีคำ la'ós (แปลว่าไม่เป็น) ซึ่งแสดงความปฏิเสธ
Timor-oan la'ós Indonézia-oan.= ชาวติมอร์ไม่ได้เป็นชาวอินโดนีเซีย
Lia-indonézia la'ós sira-nia lian. = ภาษาอินโดนีเซียไม่ใช่ภาษาของเรา
maka (ผู้ซึ่ง ที่ซึ่ง) ใช้เป็นคำคุณศัพท์ได้ เช่น
Xanana Gusmão maka ita-nia Prezidente. = นี่คือ ซานานา กุสเมา ผู้เป็นประธานาธิบดีของเรา
João maka gosta serveja. = จอห์นเป็นคนคนหนึ่งซึ่งชอบเบียร์
คำถามใช่/ไม่ใช่ สร้างโดยใช้คำ ka (หรือ) หรือ ka lae (หรือไม่)
O bulak ka? = คุณบ้าหรือเปล่า
O gosta ha'u ka lae? = คุณไม่ชอบฉันหรือ
รูปพหูพจน์ไม่นิยมใช้กับคำนาม ยกเว้นมีคำว่า sitra (พวกเขา) อยู่ด้วย เช่น fetu = ผู้หญิง (1 คน) fetu sitra = ผู้หญิง (หลายคน) ในกรณีของคำที่มาจากภาษาโปรตุเกส มีการแยกรูปพหูพจน์ (ลงท้ายด้วย s) เช่น Estadus Unidus = สหรัฐอเมริกา Nasoens Unidas = สหภาพแห่งชาติ
เปลี่ยนคำคุณศัพท์เป็นคำนาม เติมคำ oan เช่น malae = ต่างชาติ malae-oan = ชาวต่างชาติ  ในทำนองเดียวกัน ชาวติมอร์เขียนว่า Timor-oan เมื่อกล่าวถึงประเทศของชาวติมอร์ใช้ Rai-Timor
ไม่แสดงรูปอดีตเว้นแต่มีคำบ่งชี้ เช่น ona (แล้ว) เช่น
Ha'u han = ฉันกิน
Ha'u han etu =  ฉันกินข้าว (ปัจจุบัน/อดีต)
Ha'u han etu ona = ฉันกินข้าวแล้ว (อดีต/ปัจจุบันสมบูรณ์)
ภาษาเตตุนมีคำว่า"เรา" 2 คำแบบเดียวกับภาษามลายู คือ ami (ไม่รวมผู้ฟัง) และ ita (รวมผู้ฟัง) เช่น ami-nia karreta = รถของเรา ita-nia rain = ประเทศของเรา
คำว่า nia แสดงถึงเหตุการณ์ที่ยังดำเนินอยู่ การแสดงความเป็นเจ้าของใช้คำว่า nian เช่น povu Timór Lorosa'e nian = ประชาชนของติมอร์-เลสเต
คำกริยาสร้างโดยใช้คำอุปสรรค "ha-" หรือ "hak-" นำหน้านามหรือคุณศัพท์ เช่น
habeen - ทำให้เป็นของเหลว ละลาย- จาก been (ของเหลว)
habulak - ขับอย่างบ้าคลั่ง- จาก bulak (บ้า)
hamanas - ให้ความร้อน- จาก manas (ร้อน)
ในภาษาเตตุนไม่มีรูปประธานถูกกระทำ แต่คำอุปสรรค "na-" หรือ "nak-" ใช้เปลี่ยนรูปกริยาจากสกรรมกริยาเป็นอกรรมกริยา เช่น
nabeen - (ถูก) ทำให้เหลว
nabulak - (ถูก) ขับอย่างบ้าคลั่ง
namanas - (ถูก) ทำให้ร้อน
ข้อความพื้นฐาน

Bondia - "สวัสดี (ตอนเช้า)" (จากภาษาโปรตุเกส Bom dia).
Di'ak ka lae? - "เป็นอย่างไรบ้าง?" (แปลตรงตัว "คุณรู้สึกดีหรือไม่?")
Ha'u di'ak - "ฉันสบายดี"
Obrigadu/Obrigada - "ขอบคุณ", พูดโดยผู้ชาย/ผู้หญิง (จากภาษาโปรตุเกส Obrigado/Obrigada).
Ita bele ko'alia Tetun? - "คุณพูดภาษาเตตุนได้ไหม?"
Loos - "ใช่"
Lae - "ไม่"
Ha'u' [la] komprende - "ฉัน (ไม่) เข้าใจ" (จากภาษาโปรตุเกส compreender).
แหล่งข้อมูลอื่น

Peace Corps East Timor Tetun Language Manual (2011, 2nd edition; 2015, 3rd edition เก็บถาวร 2022-01-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน)
Intensive Tetun language courses at Dili Institute of Technology เก็บถาวร 2018-02-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Pictures from a Portuguese language course, using Tetum, published in the East Timorese newspaper Lia Foun in Díli (from Wikimedia Commons)
Tetun website with sound files
Teach yourself Tetum... an interview with some information on the history of Tetum
Wordfinder (Tetun/English minidictionary) เก็บถาวร 2010-06-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน and other publications available from Dili
Damien LEIRIS - Personal approach of the Tetum language (PDF)
Tetun dictionary
Tetum illustrated dictionary
Dili Institute of Technology Institute of Technology website
A Traveller's Dictionary in Tetun-English and English-Tetun includes some information on grammar, based on the Tetun-Terik dialect
Sebastião Aparício da Silva Project for the Protection and Promotion of East Timorese Languages
Suara Timor Lorosae Daily newspaper in Tetum and Indonesian
Jornal Nacional Semanário Tetum page
Tetum dictionaries เก็บถาวร 2008-02-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Tetun 1, Tetun 2 เก็บถาวร 2010-06-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Tetun writing courses for East Timorese university students, by Catharina Williams-van Klinken, Dili Institute of Technology
Talk Tetum in Timor VisitEastTimor.com Travel Guide help you to talk in East Timor
Robert Blust's field notes on Tetun are archived with Kaipuleohone
| ด ค กภาษาราชการและภาษาที่สำคัญของประเทศสมาชิกอาเซียน |
| --- | --- |
ภาษาราชการ   (ประเทศสมาชิก):  กัมพูชา : ภาษาเขมร •  ไทย : ภาษาไทย •  บรูไน : ภาษามลายู •  พม่า : ภาษาพม่า •  ฟิลิปปินส์ : ภาษาฟิลิปปินส์ • ภาษาอังกฤษ •  มาเลเซีย : ภาษามลายู •  ลาว : ภาษาลาว •  เวียดนาม : ภาษาเวียดนาม •  สิงคโปร์ : ภาษามลายู • ภาษาอังกฤษ • ภาษาจีนมาตรฐาน • ภาษาทมิฬ •  อินโดนีเซีย : ภาษาอินโดนีเซีย
ภาษาราชการของประเทศสังเกตการณ์:  ติมอร์-เลสเต : ภาษาเตตุน • ภาษาโปรตุเกส •  ปาปัวนิวกินี : ภาษาอังกฤษ • ตอกปีซิน • ภาษาฮีรีโมตู
ภาษาเฉพาะถิ่นที่สำคัญ:  กัมพูชา : ภาษาจาม •  ไทย : ภาษามลายูปัตตานี •  บรูไน : ภาษามลายูบรูไน •  พม่า : ภาษากะเหรี่ยง • ภาษากะชีน • ภาษาไทใหญ่ • ภาษามอญ • ภาษายะไข่ • ภาษาโรฮีนจา •  ฟิลิปปินส์ : ภาษาเซบัวโน • ภาษาตากาล็อก • ภาษาอีโลกาโน • ภาษามากินดาเนา •  ลาว : ภาษาม้ง •  เวียดนาม : ภาษาไทดำ •  อินโดนีเซีย : ภาษาชวา • ภาษาซุนดา • ภาษาบาหลี • ภาษาอาเจะฮ์
ภาษาเตตุนและโปรตุเกส
ภาษาเตตุน ภาษามัมไบและภาษาโปรตุเกส
ซาเลฮาร์ด

| ซาเลฮาร์ด Салехард |
| --- | --- |
เมือง
วงกลมขั้วโลก อนุสาวรีย์ในซาเลฮาร์ด
   ธง ตราอาร์ม
ที่ตั้งของซาเลฮาร์ด 
ซาเลฮาร์ดที่ตั้งของซาเลฮาร์ดแสดงแผนที่รัสเซียซาเลฮาร์ดซาเลฮาร์ด (รัสเซีย)แสดงแผนที่รัสเซีย
พิกัด:  66°32′N 66°36′E﻿ / ﻿66.533°N 66.600°E﻿ / 66.533; 66.600
ประเทศ: รัสเซีย
หน่วยองค์ประกอบ: เขตปกครองตนเองยามาโล-เนเนตส์
สถาปนา: 1595
จัดตั้งเป็นเมือง: 1938
การปกครอง
 • นายกเทศมนตรี: อเล็กซี่ ติตอฟสกี้
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 84.50 ตร.กม. (32.63 ตร.ไมล์)
ความสูง: 15 เมตร (49 ฟุต)
ประชากร (สำมะโนครัวปี 2010)
 • ทั้งหมด: 42,544 คน
 • ประมาณ (2018): 49 214 คน
 • ความหนาแน่น: 500 คน/ตร.กม. (1,300 คน/ตร.ไมล์)
สถานะการบริหาร
 • เขตย่อยของ: เมืองสำคัญในเขตซาเลฮาร์ด
 • เมืองศูนย์กลางทางการบริหารของ: เขตปกครองตนเองยามาโล-เนเนตส์, เมืองสำคัญในเขตซาเลฮาร์ด
สถานะเทศบาล
 • เขตเมือง: เขตเมืองซาเลฮาร์ด
 • เมืองศูนย์กลางทางการบริหารของ: เขตเมืองซาเลฮาร์ด
รหัสไปรษณีย์: 629000
รหัสโทรศัพท์: +7 34922
รหัส OKTMO: 71951000001
เว็บไซต์: www.salekhard.org
ซาเลฮาร์ด (รัสเซีย: Салеха́рд; ฮันตี: Пуӆңават, Pułñawat; เนเนตส์: Саляʼ харад, Salja’ harad; อังกฤษ: Salekhard) เป็นเมืองในเขตปกครองตนเองยามาโล-เนเนตส์ ประเทศรัสเซีย เป็นศูนย์กลางการปกครองของเขต เมืองตั้งอยู่บนเส้นวงกลมอาร์กติก ประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ทางใต้เส้นวงกลมอาร์กติกประมาณ 1 กิโลเมตร (0.62 ไมล์) และชานเมืองตั้งอยู่เหนือเส้นวงกลมอาร์กติก
ข้อมูลประชากร

กลุ่มชาติพันธุ์ของเมืองประกอบด้วย (2010):
รัสเซีย – 65%
ตาตาร์ – 9%
ยูเครน – 6.2%
ฮันตี – 3.3%
เนเนต – 3%
โคมิ – 2.7%
คีร์กีซ – 1%
อื่นๆ – 9.8%
ทิมบักตู

| ทิมบักตู ⵜⵏⴱⴾⵜ (Tamashek) Tumbutu (Koyra Chiini Songhay) Himba |
| --- | --- |
เมือง
การถอดเสียง 
 • ทัวเร็ก:: Tin Buqt
มัดเราะซะฮ์ซ็องกอเรที่ทิมบักตู
ทิมบักตูที่ตั้งในประเทศมาลี
พิกัด: 16°46′33″N 3°00′34″W﻿ / ﻿16.77583°N 3.00944°W﻿ / 16.77583; -3.00944
ประเทศ: มาลี
ภูมิภาค: ตงบุกตู
Cercle: ทิมบักตู
ก่อตั้ง: ศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช
การปกครอง
 • นายกเทศมนตรี: Hallé Ousmane
ความสูง: 261 เมตร (856 ฟุต)
ประชากร (2009)
 • ทั้งหมด: 54,453 คน
ภูมิอากาศ: BWh

 แหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโก
เกณฑ์พิจารณา: วัฒนธรรม: ii, iv, v
อ้างอิง: 119
ขึ้นทะเบียน: 1988 (สมัยที่ 12th)
ภาวะอันตราย: 1990–2005; 2012–ปัจจุบัน
 
ทิมบักตู (อังกฤษ: Timbuktu) หรือ ตงบุกตู (ฝรั่งเศส: Tombouctou; ทัวเร็ก: ⵜⵏⴱⴾⵜ, อักษรโรมัน: Tin Buqt; Koyra Chiini: Tumbutu) เป็นเมืองแห่งหนึ่งของประเทศมาลี ตั้งอยู่ทางตอนกลางของประเทศที่มีแม่น้ำไนเจอร์ มีประชากรราว 54,453 คนตามสำมะโน ค.ศ. 2009 เป็นเมืองที่ได้รับจดทะเบียนเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม
เมืองพี่น้อง

ทิมบักตูเป็นเมืองพี่น้องกับเมืองดังนี้:
เค็มนิทซ์ ประเทศเยอรมนี
เฮย์-ออน-วาย ประเทศเวลส์ สหราชอราณาจักร
อัลก็อยเราะวาน ประเทศตูนิเซีย
มาร์ราคิช ประเทศโมร็อกโก
Saintes ประเทศฝรั่งเศส
เท็มพี สหรัฐ
แหล่งข้อมูลอื่น

Timbuktu – World History Encyclopedia
"Timbuktu" . สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911. Vol. 26 (11 ed.). 1911.
Jeppie, Ahamil "A Timbuktu book collector between the Mediterranean and Sahel", Video of a presentation given at the conference The southern shores of the Mediterranean and beyond: 1800 – to the present held at the University of Minnesota in April 2013.
เก็บถาวร 2019-03-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – contains information on the archaeological projects targeting the Iron Age occupation of Timbuktu
Ancient West Africa's Megacities – contains video footage of Timbuktu's Iron Age occupation
Islamic Manuscripts from Mali, Library of Congress – fuller presentation of the same manuscripts from the Mamma Haidara Commemorative Library
Timbuktu materials in the Aluka digital library
Timbuktu manuscripts: Africa's written history unveiled, The UNESCO Courier, 2007–5, pp. 7–9
Ancient chroniclers of West Africa's past; journeys of discovery through the 'country of the black people', The UNESCO Courier, October 1959
Timbuktu on Global Heritage Network – early warning and threat monitoring system for endangered cultural heritage sites
Presentation showing images of Timbuktu เก็บถาวร 2019-04-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ArchNet.org. "Timbuctu". Cambridge, Massachusetts: MIT School of Architecture and Planning. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 14 April 2013.
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  VIAF 
ประจำชาติ:  สเปน  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
อื่น ๆ:  IdRef
แคว้นเวเนโต

| แคว้นเวเนโต Regione Veneto (อิตาลี) |
| --- | --- |
แคว้น
   ธง ตราอาร์ม
แผนที่ประเทศอิตาลีแสดงที่ตั้งของแคว้นเวเนโต
ประเทศ: อิตาลี
เมืองหลัก: เวนิส
การปกครอง
 • ประธานแคว้น: ลูคา ซายา
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 18,399 ตร.กม. (7,104 ตร.ไมล์)
ประชากร (30 ตุลาคม 2555)
 • ทั้งหมด: 4,865,380 คน
 • ความหนาแน่น: 260 คน/ตร.กม. (680 คน/ตร.ไมล์)
ความเป็นพลเมือง
 • อิตาลี: ร้อยละ 92
 • โรมาเนีย: ร้อยละ 2
 • โมร็อกโก: ร้อยละ 1
เขตเวลา: UTC+1 (เวลายุโรปกลาง)
 • ฤดูร้อน  (เวลาออมแสง): UTC+2 (เวลาออมแสงยุโรปกลาง)
จีดีพี (ตัวเงิน): 166.4 พันล้านยูโร (2558)
จีดีพี (อำนาจซื้อ): 33,500 ยูโร (2558)
เว็บไซต์: www.regione.veneto.it
เวเนโต (อิตาลี: Veneto) หรือ แวเนโต (เวเนโต: Vèneto) เป็นแคว้นหนึ่งใน 20 แคว้นของประเทศอิตาลี ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 18,000 ตารางกิโลเมตร มีประชากรประมาณ 4.8 ล้านคน มีเมืองหลักคือเมืองเวนิส (เวเน็ตเซีย) ครั้งหนึ่งเคยเป็นแผ่นดินของสาธารณรัฐเวนิส ในปัจจุบันแคว้นเวเนโตเป็นแคว้นที่มีความมั่งคั่งและเป็นแหล่งอุตสาหกรรมมากที่สุดในประเทศอิตาลี และยังเป็นแคว้นหนึ่งที่มีนักท่องเที่ยวมามากที่สุดแห่งหนึ่งอีกด้วย ซึ่งมีนักท่องเที่ยวมาประมาณ 60 ล้านคนในทุก ๆ ปี (ค.ศ. 2007)
ภูมิศาสตร์

แคว้นเวเนโตเป็นแคว้นที่ใหญ่เป็นอันดับ 8 ของประเทศอิตาลี มีพื้นที่ 18,398.9 ตารางกิโลเมตร (7,103.9 ตารางไมล์) ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ และมีอาณาเขตติดต่อกับแคว้นปกครองตนเองฟรียูลี-เวเน็ตเซียจูเลียทางทิศตะวันออก ติดกับแคว้นเอมีเลีย-โรมัญญาทางทิศใต้ ติดกับแคว้นลอมบาร์เดียทางทิศตะวันตก ติดกับแคว้นปกครองตนเองเตรนตีโน-อัลโตอาดีเจและประเทศออสเตรียทางทิศเหนือ
รูปภาพ

เมืองเวนิส
เมืองเวโรนา
เมืองปาโดวา
เมืองวีเชนซา
เมืองเตรวีโซ
เมืองโรวีโก
เมืองคียอจจา
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของแคว้นเวเนโต (อิตาลี)
กระถินณรงค์

| กระถินณรงค์ |
| --- | --- |

สถานะการอนุรักษ์
 ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
หมวด:: Magnoliophyta
ชั้น:: Magnoliopsida
อันดับ:: Fabales
วงศ์:: Fabaceae
สกุล:: Acacia
สปีชีส์:: A.  auriculiformis
ชื่อทวินาม
Acacia auriculiformis A.Cunn. ex Benth.


ข้อมูลถิ่นกำเนิดจาก AVH
กระถินณรงค์ (ชื่อวิทยาศาสตร์: Acacia auriculiformis ; อังกฤษ: Auri, Earleaf acacia, Earpod wattle, Northern black wattle, Papuan wattle, Tan wattle; ตอกปีซิน: akas) เป็นพืชตระกูลถั่ว มีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมตามธรรมชาติในทุ่งหญ้าของประเทศปาปัวนิวกินี ไปจนถึงพื้นที่ทางตอนเหนือของประเทศออสเตรเลีย แต่ปัจจุบันได้มีการนำไปปลูกกันทั่วโลกทั้งทวีปเอเชีย แอฟริกา และอเมริกาใต้ เนื่องจากสามารถฟื้นฟูสภาพป่าเสื่อมโทรมได้
เป็นไม้ที่มีขนาดเล็กถึงขนาดกลางมีความสูง 8 เมตร ไปจนถึง 20 เมตร ดอกกระถินณรงค์ มีสีเหลืองกลิ่นหอม ออกดอกรวมกันเป็นช่อ คล้ายหางกระรอก
ในประเทศไทย ร.ท.ขุนณรงค์ชวนกิจ (ชวน ณรงคะชวนะ) เป็นผู้สั่งเข้ามาปลูกในประเทศไทยเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2478 โดยนำมาปลูกในลักษณะของไม้ประดับ
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

กระถินณรงค์เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ขนาดกลาง – ใหญ่ สูง 10 – 30 เมตร เรือนยอดทรงกลมทึบ เปลือกสีน้ำตาลถึงสีน้ำตาลเข้ม แตกเป็นร่องตามยาว ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น เมื่อยังเล็กและเปลี่ยนรูปเป็นใบขนาดใหญ่หนา สีเขียวเข้ม เรียวยาว โค้งเป็นรูปเคียว กว้างประมาณ 1.2 – 2.5 ซม. ยาวประมาณ 7 – 15 ซม. ดอกสีเหลือง มีกลิ่นหอม ออกรวมกันเป็นช่อคล้ายหางกระรอกตามง่ามใบ ดอกย่อยแต่ละดอกมีขนาดเล็กมาก ช่อหนึ่ง ๆ มี ประมาณ 70 – 100 ดอก ช่อดอกจะห้อยลงข้างล่าง ผลแห้งแตก เป็นฝักแบน สีเขียว ม้วนบิดเป็นวง 1 – 3 วง เมื่อแก่มีสีน้ำตาล มีเมล็ดสีน้ำตาลดำเป็นมัน 5 – 12 เมล็ด