เบนิโต มุสโสลินี
สงครามโลกครั้งที่สอง > สาธารณรัฐสังคมอิตาลี(สาธารณรัฐ"ซาโล")

บทความหลัก: สาธารณรัฐสังคมอิตาลี
เพียงสองเดือนหลังมุสโสลินีถูกปลดและจับกุม เขาได้รับความช่วยเหลือจากที่คุมขังของเขาที่โรงแรมกัมโป อิมเพอราโตเรในการตีโฉบฉวยแกรน์ แซสโซ เมื่อวันที่ 12 กันยายน ค.ศ. 1943 โดยหน่วยรบพิเศษของฟัลเชียร์มเยเกอร์(ทหารพลร่ม) และหน่วยคอมมานโดของหน่วยวัฟเฟิน-เอ็สเอ็สภายใต้การนำโดยพลตรีออทโท-ฮารัลด์ มอร์ส กับออทโท สกอร์เซนี ซึ่งก็ปรากฏตัวมาให้เห็น  การให้ความช่วยเหลือครั้งนี้ได้ช่วยชีวิตมุสโสลินีจากการส่งมอบตัวไปยังฝ่ายสัมพันธมิตรตามข้อตกลงของการสงบศึก  ฮิตเลอร์ได้มีแผนที่จะจับกุมกษัตริย์ มกุฎราชกุมารอุมแบร์โต บาโดลโย และส่วนที่เหลือของรัฐบาลและฟื้นฟูมุสโสลินีขึ้นสู่อำนาจในกรุงโรม แต่การหลบหนีของรัฐบาลไปยังทางใต้ทำให้แผนการดังกล่าวไม่อาจที่จะดำเนินต่อไปได้
สามวันหลังจากที่เขาได้รับความช่วยเหลือในการตีโฉบฉวยแกรน์ แซสโซ มุสโสลนีได้ถูกนำตัวไปยังเยอรมนีเพื่อเข้าพบกับฮิตเลอร์ในรัสแทนแบร์กที่กองบัญชาการใหญ่ปรัสเซียตะวันออกของเขา แม้ว่าจะได้รับการสนับสนุนจากสาธารณชนก็ตาม ฮิตเลอร์ก็ต้องตกตะลึงอย่างเต็มตากับภาพลักษณฺ์ที่ดูไม่เรียบร้อยและสภาพซูบผอมของมุสโสลินี รวมทั้งความดื้อรั้นเพื่อที่จะไล่ล่าคนในกรุงโรมที่ทำการโค่นล้มเขา ความรู้สึกว่าเขาต้องทำทุกวิถีทางเพื่อที่จะลดขอบเขตการปราบปรามของนาซี มุสโสลินีได้ตกลงที่จัดตั้งระบอบการปกครองใหม่ สาธารณรัฐสังคมอิตาลี(อิตาลี: Repubblica Sociale Italiana, RSI), เป็นที่รู้จักกันอย่างไม่เป็นทางการว่า สาธารณรัฐซาโล เพราะการปกครองจากเมืองซาโลที่เขาได้จัดตั้งอยู่ได้เพียง 11 วัน ภายหลังที่เขาได้รับความช่วยเหลือโดยเยอรมัน ระบอบการปกครองใหม่ของมุสโสลินีได้เผชิญกับการสูญเสียดินแดนมากมาย: นอกเหนือจากการสูญเสียดินแดนอิตาลีจากการยึดครองโดยฝ่ายสัมพันธมิตรและรัฐบาลบาโดลโย จังหวัดของโบลซาโน เบลลูโน และเทรนโนได้อยู่ภายใต้การบริหารปกครองของเยอรมันในเขตปฏิบัติการของเยอรมันในเชิงเขาอัลไพน์ ในขณะที่จังหวัดของอูดิเน โกริเซีย ตรีเยสเต โพลา(ปัจจุบันคือ พูลา) ฟียูเม(ปัจจุบันคือ รีเยกา) ลูบลิยานา(ลูเบียนาในภาษาอิตาลี) ถูกรวมเข้ากับเขตปฏิบัติการของเยอรมันในฝั่งทะเลอาเดรียติค
นอกจากนี้ กองทัพเยอรมันได้เข้ายึดครองแคว้นดัลเมเชี่ยนของสปลิต(สปาลาโต)และโคเตอร์(กัตตาโร) ซึ่งต่อมาถูกผนวกรวมโดยระบอบฟาสซิสต์โครเอเชีย ดินแดนที่ได้รับมาของอิตาลีในกรีซและแอลเบเนียก็ยังสูญเสียให้กับเยอรมนี ยกเว้นเพียงหมู่เกาะทะเลอีเจียนของอิตาลี ซึ่งยังคงอยู่ภายใต้การปกครองเพียงในนามของ RSI มุสโสลินีได้ค้ดค้านการลดทอนดินแดนของรัฐอิตาลีและกล่าวกับเพื่อนร่วมงานของเขาว่า:
ข้าพเจ้าไม่ได้อยู่ที่นี่เพื่อจะสละดินแดนของรัฐแม้แต่ตารางเมตร เราจะกลับไปทำสงครามเพื่อสิ่งนี้ และเราจะก่อกบฏต่อใครก็ตามสำหรับครั้งนี้ ที่ใดที่ธงชาติอิตาลีโบกสะบัด ธงชาติอิตาลีจะกลับมา และที่แห่งนั้นจะไม่มีการลดธงลง บัดนี้ ข้าพเจ้าอยู่ที่นี่แล้ว จะไม่มีใครลดมันลงได้ ข้าพเจ้าได้กล่าวสิ่งนี้กับท่านฟือเรอร์
มุสโสลินีได้อาศัยอยู่ที่การ์ญาบนทะเลสาบการ์ดาในลอมบาร์ดีได้ประมาณหนึ่งปีครึ่ง แม้ว่าจะยืนยันในที่สาธารณะว่าเขาได้ควบคุมอย่างสมบูรณ์ แต่เขารู้ดีว่าเขาเป็นเพียงแค่ผู้ปกครองหุ่นเชิดภายใต้การคุ้มครองจากเยอรมันผู้ปลดปล่อยของเขา—สำหรับความตั้งใจและจุดประสงค์ทั้งหมด เกาไลเทอร์แห่งลอมบาร์ดี อันที่จริงแล้ว เขาได้อาศัยอยู่ภายใต้การกักตัวภายในบ้านของหน่วยเอ็สเอ็ส ซึ่งได้จำกัดการสื่อสารและการเดินทางของเขา เขาได้บอกกับเพื่อนร่วมงานคนหนึ่งว่า น่าจะส่งเขาไปยังค่ายกักกันดีกว่าจะอยู่ในสถานะหุ่นเชิด
ภายหลังจากการยอมจำนนต่อแรงกดดันของฮิตเลอร์และพวกฟาสซิสต์ผู้จงรักภักดีที่เหลืออยู่ซึ่งได้ก่อตั้งรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐซาโล มุสโสลินีได้ช่วยเหลือในการจัดเตรียมการประหารชีวิตเหล่าผู้นำฟาสซิสต์บางคนซึ่งได้ทรยศหักหลังเขาในการประชุมครั้งสุดท้ายของสภาใหญ่แห่งฟาสซิสต์ หนึ่งในนั้นคือ กาลีซโซ ชิอาโน ผู้เป็นลูกเขยของเขา ในฐานะประมุขแห่งรัฐและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศแห่งสาธารณรัฐสังคมอิตาลี มุสโสลินีได้ใช้เวลาส่วนใหญ่เขียนบันทึกความทรงจำของเขา นอกเหนือจากงานเขียนอัตชีวประวัติของเขาใน ค.ศ. 1928 งานเขียนเหล่านี้ได้ถูกรวบรวมและตีพิมพ์โดย Da Capo Press ในชื่อเรื่องว่า ความรุ่งโรจน์และการล่มสลายของข้าพเจ้า ในการให้บทสัมภาษณ์ เมื่อเดือนมกราคม ค.ศ. 1945 โดย Madeleine Mollier เมื่อไม่กี่เดือนก่อนที่เขาจะถูกจับกุมและประหารชีวิตโดยพลพรรคอิตาลี เขาได้กล่าวอย่างราบเรียบว่า "เมื่อเจ็ดปีที่แล้ว ข้าพเจ้าเป็นบุคคลที่น่าสนใจ ตอนนี้ ข้าพเจ้าเป็นมากกว่าซากศพ" เขายังได้กล่าวต่อว่า:
ใช่แล้ว คุณผู้หญิง ข้าพเจ้าจบสิ้นแล้ว ดาวของข้าพเจ้าได้ตกหล่นแล้ว ข้าพเจ้าไม่หลงเหลือการต่อสู้อยู่ในตัวข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าทำงานและข้าพเจ้าได้พยายาม แต่กลับรู้ดีว่าทุกอย่างเป็นแค่เรื่องขบขัน... ข้าพเจ้ากำลังรอจุดจบของโศกนาฏกรรม และ—แปลกแยกจากทุกสิ่ง—ข้าพเจ้าไม่ได้รู้สึกว่าเป็นนักแสดงอีกต่อไป ข้าพเจ้ารู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้ชมคนสุดท้าย