stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ชาติ เกียรติเพชร

| ชาติ เกียรติเพชร |
| --- | --- |
เกิด: นายสุริยา สมีแจ้ง 28 มิถุนายน พ.ศ. 2518
ชาติ เกียรติเพชร หรือนายสุริยา สมีแจ้ง เป็นชาวจังหวัดขอนแก่น เกิดเมื่อ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2518 สถิติการชก 7 ครั้ง ชนะ 5 (น็อค 4) แพ้ 2
ชกมวยไทย

ชาติเริ่มชกมวยไทยตั้งแต่อายุ 8 ขวบขึ้นชกที่เวทีมวยแถวบ้านเกิดหลายครั้ง จึงเข้ามาชกมวยไทยในกรุงเทพฯโดยอยู่ในสังกัดของชุ้น เกียรติเพชร ใช้ชื่อ มนต์สวรรค์ ลูกคลองจั่น หันมาชกมวยสากลครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2539 ชกชนะน็อคคู่ชกสามครั้งรวด จัดเป็นมวยหมัดหนักคนหนึ่ง
เกือบได้ชิง

ในช่วงนั้นมีข่าวออกมาเรื่อย ๆ ว่าริคาร์โด โลเปซ แชมป์โลกรุ่นสตรอเวท WBC เตรียมจะเลื่อนรุ่น สหสมภพ ศรีสมวงศ์จึงคัดเลือกนักมวยในสังกัดเพื่อผลักดันให้เป็นรองแชมป์โลกอันดับสูง รอชิงแชมป์ที่ว่าง ชาติถูกประกบคู่ให้เจอกับพยัคฆ์ นครหลวงโปรโมชั่น เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2540 ผลการชกปรากฏว่าชาติเป็นฝ่ายแพ้คะแนนเพราะสู้ชั้นเชิงไม่ได้ แต่ก็ชกพยัคฆ์ลงไปให้กรรมการนับแปดถึงสองครั้ง อย่างไรก็ตาม โลเปซไม่ได้สละแชมป์ตามที่ใคร ๆ คาดไว้ และพยัคฆ์ก็แขวนนวมไป ไม่ได้ขึ้นชกอีกเลย (ต่อมามีการจัดชิงแชมป์เฉพาะกาลรุ่นสตรอเวท WBC ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2541 วันดี จ.เจริญได้ไปชิงแชมป์ที่ว่าง ชนะคะแนน ร็อคกี้ หลิน ได้ครองแชมป์ จนโลเปซสละแชมป์ใน พ.ศ. 2542 วันดีจึงได้เป็นแชมป์โลกตัวจริงแทน)
เป็นมวยแทน

หลังจากชกแพ้พยัคฆ์ ชาติหยุดชกมวยสากล หันไปชกมวยไทยอย่างเดียว จนกระทั่งสมาน ส.จาตุรงค์เสียแชมป์โลกให้ โย ซัมชอย มีการคัดเลือกนักมวยไปชิงแชมป์โลกตามสัญญาออปชั่นแรก ซึ่งผลการชกปรากฏว่าพงษ์ศักดิ์เล็ก ศิษย์คนองศักดิ์ ชนะน็อค ฤทธิชัย เกียรติประภัสร์ ยก 3 แต่ทางฝ่ายของ โย ซัมชอยปฏิเสธไม่ยอมป้องกันตำแหน่งกับพงษ์ศักดิ์เล็กเพราะเห็นว่าอันตรายเกินไป สหสมภพจึงจัดให้มีการคัดเลือกนักมวยอีกครั้ง ชาติได้รับเลือกให้ขึ้นชกตัดเชือกกับหลักชัย เดชากุล ปรากฏว่า ชาติ ชนะคะแนน ได้ไปชิงแชมป์โลก
กำหนดการชกมีการเลื่อนออกไปหลายครั้ง ในท่สุดได้กำหนดเป็นวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2543 ผลการชกเป็นไปตามที่คาด ชาติสู้ความแข็งแกร่งของโย ซัมแชไม่ได้เป็นฝ่ายแพ้น็อคในยกที่ 5 หลังจากนั้นชาติไม่ได้ขึ้นชกมวยสากลอีกเลย คงชกแต่มวยไทยเพียงอย่างเดียว
เกียรติประวัติ

เคยชิงแชมป์ต่อไปนี้แต่ไม่สำเร็จ
ชิงแชมป์โลกรุ่นไลท์ฟลายเวท WBC เมื่อ 17 มิ.ย. 2543 แพ้น็อค ชอย โยซัม (เกาหลีใต้) ยก 5 ที่ โซล, เกาหลีใต้
มอดุลัสของยัง

มอดุลัสของยัง (Young's modulus) หรือ มอดุลัสของสภาพยืดหยุ่น (modulus of elasticity หรือ elastic modulus) เป็นค่าบอกระดับความแข็งเกร็ง (en:stiffness) ของวัสดุ ค่ามอดุลัสของยังหาจาก ค่าลิมิตของอัตราการเปลี่ยนแปลงของ ความเค้น (stress) ต่อ ความเครียด (strain) ที่ค่าความเค้นน้อย  สามารถหาจากความชัน ของกราฟความสัมพันธ์ ความเค้น-ความเครียด (en:stress-strain curve) ที่ได้จากการทดลองดึง (en:tensile test) ค่ามอดุลัสของยัง ตั้งชื่อตาม ชาวอังกฤษ โทมัส ยัง ซึ่งเป็นทั้งนักฟิสิกส์ แพทย์ แพทย์นรีเวช  และผู้ที่ศึกษาวิชาเกี่ยวกับวัฒนธรรมและวัตถุโบราณของอียิปต์
หน่วย

หน่วย SI ของมอดุลัสของสภาพยืดหยุ่น คือ ปาสกาล (pascal) ในกรณีของวัสดุทั่วไปที่มีค่านี้สูง จะใช้หน่วย เมกะปาสกาล (megapascal) และ จิกะปาสกาล (gigapascal)
นอกจากหน่วย SI แล้ว ค่ามอดุลัสของสภาพยืดหยุ่น ยังสามารถระบุในหน่วยอื่น เช่น ปอนด์ต่อตารางนิ้ว (psi-pounds per square inch)
การใช้งาน

ค่ามอดุลัสของยัง นั้นมีประโยชน์ใช้ในการคำนวณพฤติกรรมในการรับแรงของวัสดุ ตัวอย่างเช่น สามารถใช้ในการคาดคะเน ความยืดของลวดในขณะรับแรงดึง หรือคำนวณระดับแรงดันที่กดลงบนแท่งวัสดุ แล้วทำให้แท่งวัสดุยวบหักลง ในการคำนวณจริงอาจมีค่าอื่นๆ เกี่ยวข้องด้วย เช่น มอดุลัสของแรงเฉือน (shear modulus) อัตราส่วนของปัวซอง (en:Poisson's ratio) และ ความหนาแน่น
การใช้งาน > ความเป็นเชิงเส้น และ ไม่เป็นเชิงเส้น

ในวัสดุหลายประเภท ค่ามอดุลัสของยัง นั้นมีค่าคงที่ ที่ระดับความยืดช่วงหนึ่ง วัสดุประเภทนี้จะเรียกว่า เป็นวัสดุเชิงเส้น และมีคุณสมบัติเป็นไปตาม กฎของฮุค (Hooke's law) ตัวอย่างของวัสดุเชิงเส้น คือ เหล็ก แก้ว และ เส้นใยคาร์บอน (carbon fiber) ส่วน ยาง (rubber) นั้นเป็นวัสดุไม่เป็นเชิงเส้น
การใช้งาน > วัสดุแบบมีทิศทาง

โลหะหลายชนิด รวมทั้งเซรามิก และ วัสดุอื่นๆ นั้นเป็นวัสดุไอโซทรอปิก คือ มีคุณสมบัติไม่ขึ้นกับทิศทาง
แต่ก็มีวัสดุบางประเภท โดยเฉพาะวัสดุผสม ที่มีโครงสร้างเป็นเส้นใย หรือ โครงสร้างในลักษณะเดียวกัน เป็นผลให้คุณสมบัติการรับแรงของวัสดุนั้นขึ้นกับทิศทาง คือ เป็นวัสดุแอนไอโซทรอปิก (anisotropic) ตัวอย่างเช่น เส้นใยคาร์บอน นั้นจะมีความแข็งเกร็งมาก (ค่ามอดุลัสของยังสูง) หากรับแรงตามแนวเส้นใย (ในแนวขนานกับแนวเส้นใย) วัสดุอื่นๆ ก็มี ไม้ และ คอนกรีตเสริมแรง
การคำนวณ

มอดุลัสของสภาพยืดหยุ่น  \,\lambda \, หาได้จากการหาร ค่าความเค้น ด้วย ค่าความเครียด
โดย (ในหน่วย SI)
\,\lambda \, คือ ค่ามอดุลัสของสภาพยืดหยุ่น ในหน่วย ปาสกาล
\,F\, คือ แรง ในหน่วย นิวตัน
\,A\, คือ พื้นที่หน้าตัดรับแรง ในหน่วย ตารางเมตร
\,x\, คือ ส่วนที่ยืดออกของวัสดุ ในหน่วย เมตร
\,l\, คือ ความยาวปกติของวัสดุ ในหน่วยเมตร
การคำนวณ > ความตึง

มอดุลัสของสภาพยืดหยุ่น ของวัสดุ สามารถใช้ในการคำนวณหาแรงตึง จากส่วนที่ยืดออกได้โดย
โดย
\,T\, คือ แรงตึง ในหน่วย นิวตัน
การคำนวณ > พลังงานศักย์ของความยืดหยุ่น

พลังงานศักย์ของความยืดหยุ่น (en:elastic potential energy) หาได้จากการอินทิเกรต แรงตึงเทียบกับตัวแปร  \,x\, ได้พลังงงานสะสม  \,E\,
โดย
\,E\, คือ พลังงานศักย์ของความยืดหยุ่น ในหน่วย จูล
สวนสราญรมย์

| สวนสราญรมย์ |
| --- | --- |
น้ำพุพานโลหะที่ทางเข้าของสวนสราญรมย์

ประเภท: สวนละแวกบ้าน   สวนชุมชน
ที่ตั้ง: 678–681 ถนนราชินี แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร 10200
พื้นที่: 23 ไร่
เปิดตัว: พ.ศ. 2503
ผู้ดำเนินการ:   กรุงเทพมหานคร
สถานะ: 05.00–21.00 น. ทุกวัน
สวนสราญรมย์ หรือ พระราชอุทยานสราญรมย์ เป็นสวนชุมชน อยู่ตรงข้ามกับพระบรมมหาราชวังไปทางทิศตะวันออก ในอดีตเคยเป็นอุทยานของวังสราญรมย์ซึ่งตั้งอยู่ติดกัน กระทั่งหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองได้กลายมาเป็นของคณะราษฎร์ ใช้งานเป็นสถานที่จัดเทศกาลฉลองรัฐธรรมนูญและการประกวดนางสาวสยามประจำปี
พื้นที่โดยรอบสวนเป็นที่รู้จักในฐานะบริเวณที่มักมีผู้ค้าบริการทางเพศมายืนหาลูกค้าในเวลากลางคืน
ประวัติศาสตร์

เดิมสวนสราญรมย์เป็นเขตพระราชอุทยานของพระราชวังสราญรมย์ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2409  สวนสราญรมย์ก่อสร้างขึ้นในช่วงต้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประมาณ พ.ศ. 2417 ตามคำแนะนำของเฮนรี อาลาบาศเตอร์ โดยโปรดเกล้าฯ ให้มิสเตอร์เฮนรี อาลาบาศเตอร์ เป็นผู้ออกแบบและจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ตามแบบอย่างในต่างประเทศ โดยมี พระยาอภิรักษ์ราชอุทยาน (แฉล้ม อมาตยกุล) ดูแลการก่อสร้าง ซึ่งเมื่อเสด็จไปที่ใด พบพันธุ์ไม้แปลก ๆ ก็โปรดให้นำมาปลูกเพิ่มเติมที่สวนสราญรมย์อยู่เสมอ
ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวใช้เป็นสถานที่จัดงานฤดูหนาว  ต่อมาภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ พระราชทานให้กับรัฐบาล ใช้เป็นที่ทำการของคณะราษฎร กระทั่ง พ.ศ. 2503 คณะรัฐมนตรีได้มีมติมอบสวนสราญรมย์ ให้แก่กรุงเทพมหานคร เพื่อปรับปรุงเป็นสวนสาธารณะแก่ประชาชนทั่วไป ในปี พ.ศ. 2524 คณะรัฐมนตรีมีมติรับทราบให้รื้อย้ายสโมสรราษฏร์สราญรมย์ และไม่อนุญาตให้สโมสรราษฏร์สราญรมย์ใช้อาคารและสถานที่พระราชอุทยานสราญรมย์ และให้กรุงเทพมหานครจ่ายค่าทดแทนในการนี้ให้แก่สโมสรราษฏร์สราญรมย์ เป็น 1,470,000 บาท ตามที่กระทรวงมหาดไทยเสนอ
ในสมัยที่สวนเป็นที่ทำการของคณะราษฎร์ ซึ่งภายหลังการปฏิวัติสยามได้กลายเป็นสโมรสรทางการเมือง ดำเนินการในอาคารสโมสรคณะราษฎร์สราญรมย์ ได้มีการจัดการฉลองรัฐธรรมนูญขึ้นในสวนทุกวันที่ 10 ธันวาคม ในการฉลองรัฐธรรมนูญประจำปีนี้ยังมีการจัดการประกวดนางงามประจำชาติรายปีขึ้นครั้งแรกในชื่อนางสาวสยาม (ต่อมาคือ นางสาวไทย)
สิ่งก่อสร้างสำคัญภายในสวน > อนุสาวรีย์สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์

อนุสาวรีย์ฯ สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2426 ล้อมรอบด้วยต้นลั่นทม ตรงพื้นที่ที่ระบุว่าสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์เคยทรงพระสำราญในสวนเมื่อครั้งยังทรงมีพระชนม์ชีพอยู่ ตัวอนุสาวรีย์ทำด้วยหินอ่อนสีขาวมียอดเป็นปรางค์เป็นที่บรรจุพระอัฐิ และมีคำจารึกแสดงความทุกข์โทมนัสของรัชกาลที่ 5 บนแผ่นหินอ่อน จารึกมี 4 ด้าน โดยด้านที่ 1 เป็นร้อยแก้ว, ด้านที่ 2 และ 4 เป็นร้อยกรอง และด้านที่ 3 เป็นภาษาอังกฤษ จารึกด้วยอักษรโรมัน สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศเสด็จทรงถือสายสูตรเปิดผ้าคลุมอนุสาวรีย์เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2426
สิ่งก่อสร้างสำคัญภายในสวน > สโมสรคณะราษฎร์สราญรมย์

สโมสรคณะราษฎร์สราญรมย์ เป็นอาคารสูงชั้นเดียว ก่อสร้างอย่างเรียบง่ายตามแบบสถาปัตยกรรมคณะราษฎร ด้านหน้าของอาคารตั้งประติมากรรมรูปพานรัฐธรรมนูญประดับด้วยงานกระจกสี ปัจจุบันอาคารเป็นที่ทำการของสวนสราญรมย์
สิ่งก่อสร้างสำคัญภายในสวน > เรือนกระจก

อดีตอาคารของสโมสรทวีปัญญา หรือรู้จักในชื่อเรือนกระจก ตามรูปแบบสถาปัตยกรรมของอาคารซึ่งสร้างแบบเรือนกระจกในยุควิกตอเรีย เคยเป็นที่พบปะสังสรรค์ อ่านหนังสือ และแสดงละครของชนชั้นสูงในชื่อสโมสรทวีปัญญา อย่างไรก็ตาม อาคารไม่ได้ใช้งานเป็นเรือนเพาะปลูก ปัจจุบันอาคารขาดการดูแลอย่างหนัก และใช้งานเป็นที่เก็บของของสวน
สิ่งก่อสร้างสำคัญภายในสวน > ศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง

ศาลเจ้าแม่ตะเคียนทองในสวนสราญรมย์เป็นศาลเจ้าดั้งเดิมของสวน ไม่ปรากฏหลักฐานว่าตั้งขึ้นเมื่อใด ในคริสต์ทศวรรษ 1910 ได้มีการทำนุบำรุงศาลขึ้นใหม่เป็นเก๋งจีนความสูงสามชั้น
ระเบียงภาพ

ศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง
ซุ้มประตูเหล็กหล่อทางเข้าออกสวน
ประติมากรรมรูปรัฐธรรมนูญบนพานแว่นฟ้าที่อาคารสโมสรราษฎร์สราญรมย์
อนุสาวรีย์สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์
อาคารทวีปัญญาสโมสร (เรือนกระจก)
อาคารทวีปัญญาสโมสร (เรือนกระจก)
ดูเพิ่ม

พระราชวังสราญรมย์
แหล่งข้อมูลอื่น

แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ สวนสราญรมย์
ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์
13°44′54″N 100°29′43″E﻿ / ﻿13.748254°N 100.495221°E﻿ / 13.748254; 100.495221
ภาพถ่ายทางอากาศของ สวนสราญรมย์
สวนสราญรมย์ เก็บถาวร 2006-12-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เอนก นาวิกมูล (2006). วังบ้านฐานถิ่น (2 ed.). แสงดาว. ISBN 9789749818473.
| ด ค กสวนสาธารณะในกรุงเทพมหานคร |
| --- | --- | --- |
| ฝั่งพระนคร |  ท้องสนามหลวง  สวนลุมพินี  สวนจตุจักร  สวนสราญรมย์  สวนรมณีนาถ  สวนหลวง ร.9  สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ  สวนวชิรเบญจทัศ  อุทยานเบญจสิริ  สวนเบญจกิติ  สวนป่าเบญจกิติ  สวนสันติชัยปราการ  สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติเกียกกาย  สวนสันติภาพ  สวนเสรีไทย  สวนรมณีย์ทุ่งสีกัน  สวนกีฬารามอินทรา  สวนพระนคร  สวนปทุมวนานุรักษ์  สวนหนองจอก  สวนป่าวิภาวดี  สวนเฉลิมพระเกียรติ ร.9  สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบพระชนมพรรษา  สวนมหาดไทย  สวนสาธารณะสะพานพระราม 7  สวนวนธรรม  สวน 60 พรรษา สมเด็จพระบรมราชินีนาถ  สวน 50 พรรษาฯ มหาจักรีสิรินธร  สวนสุขภาพประชานุกูล  สวนพรรณภิรมย์  สวนนวมินทร์ภิรมย์  สวนนาคราภิรมย์  สวนบางนาภิรมย์  สวนน้ำบริเวณซอยลาดพร้าว 71  สวนวารีภิรมย์  สวนสุขภาพกองทัพอากาศ  สวนสุขภาพแต้จิ๋ว  สวนสาธารณะคลองช่องนนทรี  อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร  ศูนย์กีฬาทางน้ำบึงหนองบอน  |  |
| ลอยฟ้าเหนือแม่น้ำเจ้าพระยา |  สวนลอยฟ้าเจ้าพระยา  |  |
| ฝั่งธนบุรี |  วงเวียนใหญ่  สวนธนบุรีรมย์  สวนทวีวนารมย์  อุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี  สวนเฉลิมพระเกียรติฯ 80 พรรษา  สวนยอดแขม  สวนหลวงพระราม 8  สวนมณฑลภิรมย์  สวนเพชรกาญจนารมย์  สวนสิรินธราพฤกษาพรรณ  สวนบางแคภิรมย์  สวนบางกอกใหญ่  |  |
| ในอดีต |  สวนสัตว์ดุสิต  |  |
สโมสรราษฎร์สราญรมย์ ปัจจุบันเป็นที่ทำการสวน
ประเทศติมอร์-เลสเต

| สาธารณรัฐประชาธิปไตยติมอร์-เลสเต República Democrática de Timor-Leste (โปรตุเกส) Repúblika Demokrátika Timór-Leste (เตตุน) |
| --- | --- |
   ธงชาติ     ตราแผ่นดิน  
คำขวัญ: "เอกภาพ การกระทำ ความก้าวหน้า" (โปรตุเกส: Unidade, Acção, Progresso; เตตุน: Unidade, Asaun, Progresu)
เพลงชาติ: "ปาตรียา"

เมืองหลวง และเมืองใหญ่สุด: ดิลี 8°33′S 125°34′E﻿ / ﻿8.55°S 125.56°E﻿ / -8.55; 125.56
ภาษาราชการ:   โปรตุเกส  เตตุนa 
ภาษาประจำชาติ:  15 ภาษา  Atauru  Baikeno  Bekais  Bunak  Fataluku  Galoli  Habun  Idalaka  Kawaimina  Kemak  Makalero  Makasae  Makuva  Mambai  Tokodede 
ภาษาปฏิบัติการ:   อังกฤษ  อินโดนีเซีย 
ศาสนา  (สำมะโน ค.ศ. 2015): 99.53% คริสต์ —97.57% โรมันคาทอลิก —1.96% โปรเตสแตนต์ 0.24% อิสลาม 0.23% อื่น ๆ
การปกครอง: รัฐเดี่ยว สาธารณรัฐระบบกึ่งประธานาธิบดี

• ประธานาธิบดี : ฌูแซ รามุช-ออร์ตา
• นายกรัฐมนตรี : ชานานา กุฌเมา
 
สภานิติบัญญัติ: รัฐสภา
เอกราช จากโปรตุเกสและอินโดนีเซีย

• ติมอร์ของโปรตุเกส : คริสต์ศตวรรษที่ 16
• ประกาศเอกราช : 28 พฤศจิกายน ค.ศ. 1975
• อินโดนีเซียผนวกดินแดน : 17 กรกฎาคม ค.ศ. 1976
• บริหารโดยองค์การบริหารช่วงเปลี่ยนผ่าน : 25 ตุลาคม ค.ศ. 1999
• ฟื้นฟูเอกราช : 20 พฤษภาคม ค.ศ. 2002
 
พื้นที่
• รวม: 15,007 ตารางกิโลเมตร (5,794 ตารางไมล์) (อันดับที่ 154)
• แหล่งน้ำ (%): น้อยมาก
ประชากร
• ค.ศ. 2021 ประมาณ: 1,340,513 (อันดับที่ 153)
• สำมะโนประชากร ค.ศ. 2015: 1,183,643
• ความหนาแน่น: 78 ต่อตารางกิโลเมตร (202.0 ต่อตารางไมล์)
จีดีพี (อำนาจซื้อ) : ค.ศ. 2020 (ประมาณ)
• รวม: 5.315 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ต่อหัว: 4,031 ดอลลาร์สหรัฐ
จีดีพี (ราคาตลาด) : ค.ศ. 2020 (ประมาณ)
• รวม: 1.920 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ต่อหัว: 1,456 ดอลลาร์สหรัฐ
จีนี (ค.ศ. 2014):  28.7 ต่ำ
เอชดีไอ (ค.ศ. 2019):  0.606 ปานกลาง · อันดับที่ 141
สกุลเงิน: ดอลลาร์สหรัฐb (USD)
เขตเวลา: UTC+9 (TLT)
ขับรถด้าน: ซ้ายมือ
รหัสโทรศัพท์: +670
รหัส ISO 3166: TL
โดเมนบนสุด: .tlc
เว็บไซต์ timor-leste.gov.tl
 "ภาษาประจำชาติ" อีก 15 ภาษาได้รับการรับรองในรัฐธรรมนูญ นอกจากนี้ยังใช้เหรียญเซ็งตาวู .tp ยกเลิกการใช้แล้ว 
ติมอร์-เลสเต, ตีโมร์-แลชต์ (โปรตุเกส: Timor-Leste, ออกเสียง: [tiˈmoɾ ˈlɛʃtɨ]) หรือ ติมอร์ตะวันออก (เตตุน: Timór Lorosa'e) มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า สาธารณรัฐประชาธิปไตยติมอร์-เลสเต หรือ สาธารณรัฐประชาธิปไตยตีโมร์-แลชต์ (โปรตุเกส: República Democrática de Timor-Leste; เตตุน: Repúblika Demokrátika Timór-Leste) เป็นประเทศที่ตั้งอยู่บนเกาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประกอบด้วยเกาะติมอร์ด้านตะวันออก เกาะอาเตารู (Atauro) และเกาะฌากู (Jaco) ที่อยู่ใกล้เคียง และเทศบาลโอเอกูซี (Oecusse) ซึ่งตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของเกาะติมอร์ ติมอร์ตะวันออกถูกล้อมรอบโดยพื้นที่ของประเทศอินโดนีเซีย
แต่เดิมประเทศติมอร์-เลสเตถูกปกครองโดยประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งได้ยึดครองติมอร์ตะวันออกเป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศเมื่อปี พ.ศ. 2518 (ค.ศ. 1975) และในปี พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999) ติมอร์ตะวันออกได้แยกตัวเป็นอิสระ และได้รับเอกราชอย่างเต็มตัวเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 (ค.ศ. 2002) เมื่อประเทศติมอร์ตะวันออกเข้าร่วมองค์การสหประชาชาติในปีเดียวกัน ก็ได้ตกลงว่าจะเรียกประเทศอย่างเป็นทางการว่า ตีโมร์-แลชต์ ซึ่งเป็นชื่อในภาษาโปรตุเกส มีดอกไม้ประจำชาติคือดอกกุหลาบ
ภูมิศาสตร์

ประเทศติมอร์-เลสเตเป็นประเทศหมู่เกาะ จัดเป็นเกาะในกลุ่มเกาะอินโดนีเซีย เรียกว่า เกาะติมอร์ ด้วยเงื่อนไขทางภูมิศาสตร์ที่เป็นเกาะขนาดเล็ก เกาะติมอร์ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของประเทศออสเตรเลีย และอยู่ห่างจากกรุงจาการ์ตา ของประเทศอินโดนีเซียไปทางตะวันออกประมาณ 2,100 กิโลเมตร ประเทศติมอร์ตะวันออกประกอบไปด้วยดินแดนส่วนปลายด้านตะวันออกของเกาะติมอร์ และมีดินแดนส่วนแยกเทศบาลโอเอกูซีที่ตั้งอยู่บนชายฝั่งทางตอนเหนือของติมอร์ตะวันตกซึ่งอยู่ในการปกครองของประเทศอินโดนีเซีย
ภูมิศาสตร์ > ภูมิอากาศ

ประเทศติมอร์-เลสเตมีเพียงสองฤดูเช่นเดียวกับทางภาคใต้ของประเทศไทย คือมีฤดูฝนและฤดูร้อน ภูมิอากาศบางแห่งมีภูมิอากาศแบบสะวันนา ด้วยเหตุที่ได้รับลมแล้งจากทะเลทรายทางตอนเหนือของประเทศออสเตรเลีย ทรัพยากรทางธรรมชาติของติมอร์ตะวันออกคือ น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ ซึ่งอาจมีมากไม่แพ้ประเทศบรูไนที่อยู่ในทะเลลึกที่เรียกว่า Timor Gap ซึ่งอยู่ครึ่งทางระหว่างติมอร์-เลสเตกับออสเตรเลีย ส่วนพืชเศรษฐกิจที่สำคัญได้แก่ กาแฟ มะพร้าว โกโก้ ข้าวโพด และปศุสัตว์ที่สำคัญได้แก่ โค กระบือ แกะ ม้า และทรัพยากรสัตว์น้ำที่มีอยู่มากมาย
ประวัติศาสตร์ > อาณานิคมโปรตุเกส

บทความหลัก: อาณานิคมติมอร์ของโปรตุเกส
ดินแดนติมอร์ตะวันออกเป็นอาณานิคมของประเทศโปรตุเกสตั้งแต่ปี พ.ศ. 2063 (ค.ศ. 1520)
ประวัติศาสตร์ > การอ้างสิทธิ์เรียกร้องเอกราช

บทความหลัก: วิกฤตการณ์ติมอร์ตะวันออก และ จังหวัดติมอร์ตะวันออก
ภายหลังโปรตุเกสถอนตัวออกไปเมื่อปี พ.ศ. 2518 โดยมิได้จัดการปกครองให้แก่ติมอร์ตะวันออกแต่อย่างใด เป็นเหตุให้ประเทศอินโดนีเซียได้ส่งทหารเข้ายึดครองติมอร์ตะวันออกโดยผนวกเข้าเป็นจังหวัดที่ 27 ของประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งต่อมาได้ถูกคัดค้านจากประชาชนชาวติมอร์ตะวันออกเป็นเหตุให้เกิดความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่การชุมนุมทางศาสนาในพิธีมิสซาที่โบสถ์โมตาเอล (Motael) เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม ค.ศ. 1991 ริมทะเลกรุงดิลี โดยผู้ชุมนุมได้เดินขบวนไปยังสุสานซานตาครูซจำนวนผู้ร่วมชุมนุมจึงมีมากขึ้น และการชุมนุมก็เปลี่ยนเป็นการเรียกร้องเอกราช โดยมีนายชานานา กุฌเมา เป็นผู้นำที่มีบทบาทอย่างมากต่อการเรียกร้องเอกราชจากอินโดนีเซีย
อย่างไรก็ดีเมื่อรัฐบาลอินโดนีเซียยินยอมให้ชาวติมอร์ตะวันออกลงประชามติเพื่อแยกตัวเป็นเอกราชจากอินโดนีเซีย ในวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2542 ประชาชนชาวติมอร์ตะวันออกกว่าร้อยละ 80 ออกเสียงสนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราช จึงก่อให้เกิดเหตุการณ์รุนแรงในติมอร์ตะวันออกโดยกลุ่มกองกำลังมิลิเทีย (militia) ที่นิยมอินโดนีเซีย สหประชาชาติจึงได้ตัดสินใจจัดตั้งกองกำลังนานาชาติ (International Force in East Timor – INTERFET) เมื่อ 15 กันยายน 2542 เพื่อส่งเข้าไปรักษาสันติภาพในติมอร์ตะวันออก ก่อนที่จะประกาศเอกราชในวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 ในขณะนี้ สหประชาชาติดำเนินการสนับสนุนติมอร์ตะวันออกภายใต้ United Nations Mission of Support in East Timor (UNMISET) ตั้งแต่ 20 พฤษภาคม  พ.ศ. 2545
ประวัติศาสตร์ > วิกฤตการเมือง พ.ศ. 2548

ความวุ่นวายได้เริ่มขึ้นในติมอร์-เลสเตเมื่อเดือนเมษายน พ. หลังจากที่การชุมนุมเพื่อสนับสนุนทหารติมอร์-เลสเต 600 นาย ซึ่งถูกปลดออกจากราชการเนื่องจากหนีทัพกลายเป็นการจลาจลที่มีผู้เสียชีวิต 5 คน และมีมากกว่า 20000 คนที่หนีจากบ้านของตัวเอง
การต่อสู้อันรุนแรงทหารที่สนับสนุนรัฐบาลกับทหารฟาลินติลที่ไม่พอใจได้เกิดขึ้นเมื่อเดือนพฤษภาคม 2549 แม้ว่าจะยังไม่มีความชัดเจน แรงจูงใจเบื้องหลังการต่อสู้ คาดว่าจะเป็นการกระจายของกองทุนน้ำมัน และการจัดการไม่ดีของกองทัพและตำรวจติมอร์-เลสเต ซึ่งรวมถึงตำรวจอินโดนีเซียเดิมและกบฏติมอร์เดิม นายกรัฐมนตรีมารี อัลกาตีรี ได้เรียกความรุนแรงนี้ว่าเป็นการรัฐประหาร และได้ยอมรับความช่วยเหลือจากกองทัพจากต่างประเทศหลายชาติ ณ วันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2549 ประเทศออสเตรเลีย โปรตุเกส นิวซีแลนด์ และมาเลเซียได้ส่งทหารมายังติมอร์-เลสเตเพื่อปราบปรามความไม่สงบ
เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2549 ประธานาธิบดีชานานา กุฌเมา ได้ขอร้องอย่างเป็นทางการให้นายกรัฐมนตรีมารี อัลกาตีรี ลาออก ซึ่งสมาชิกพรรคเฟรตีลินส่วนใหญ่ได้ข้อรองให้นายกรัฐมนตรีลาออก โดยกล่าวหาว่า ได้พูดเท็จเกี่ยวกับการกระจายอาวุธให้พลเรือน เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2549 นายกรัฐมนตรีมารี อัลกาตีรี ได้ลาออกโดยกล่าวว่า เป็นไปเพื่อหลีกเลี่ยงการลาออกของประธานาธิบดี ฌูแซ รามุช-ออร์ตา ได้รับการแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีคนใหม่เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2549
การปกครอง

ปัจจุบันประเทศติมอร์-เลสเตมีการปกครองในระบอบของประชาธิปไตย แต่ด้วยความที่เป็นประเทศใหม่ ซึ่งต้องเผชิญกับเหตุการณ์สงครามกลางเมือง และการรุกรานจากประเทศอื่น เพื่อให้การดำเนินการในติมอร์ตะวันออกเป็นไปโดยสงบ องค์การสหประชาชาติโดยสำนักงานโครงการเพื่อสนับสนุนภารกิจของในติมอร์ตะวันออก (United Nation Mission of Support in East Timor: UNMISET) เป็นหน่วยงานที่คอยให้การสนับสนุนการดำเนินการต่าง ๆ ในติมอร์-เลสเตให้เป็นไปอย่างเรียบร้อย ประเทศติมอร์-เลสเตเป็นสมาชิกขององค์การสหประชาชาติเมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2545
การแบ่งเขตการปกครอง

ติมอร์-เลสเตแบ่งเขตการปกครองเป็น 13 เทศบาล (โปรตุเกส: município; เตตุน: munisípiu) ดังนี้
กอวาลีมา
ดิลี
เบาเกา
โบโบนารู
มานาตูตู
มานูฟาฮี
ลีกีซา
เลาเต็ง
วีเกเก
เอร์เมรา
โอเอกูซี
ไอนารู
ไอเลอู
เศรษฐกิจ > สถานการณ์เศรษฐกิจ

ลู่ทางการค้าการลงทุนในติมอร์-เลสเตที่มีศักยภาพ คือ ไร่กาแฟ การทำประมง ธุรกิจการท่องเที่ยว รวมถึงแหล่งทรัพยากรประเภทน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติในเขต Timor Gap ซึ่งอยู่ระหว่างติมอร์-เลสเตกับออสเตรเลีย อย่างไรก็ดี ธุรกิจเหล่านี้ยังจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาและการสนับสนุนด้านการเงินจากนักลงทุนภายนอกอยู่มาก เนื่องจากติมอร์-เลสเตยังขาดเงินทุน และชาวติมอร์-เลสเตยังขาดทักษะในการประกอบกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ประกอบกับในปัจจุบันมีอัตราผู้ว่างงานสูงประมาณร้อยละ 80 ซึ่งในส่วนของนักธุรกิจไทยจำเป็นต้องศึกษาความเป็นไปได้ของระเบียบรวมถึงอุปสรรคดังกล่าวต่าง ๆ ข้างต้น เพื่อประกอบการพิจารณาถึงความเสี่ยงในการลงทุนในติมอร์-เลสเต และขณะนี้สินค้าส่วนใหญ่ในติมอร์-เลสเตนำเข้าจากออสเตรเลีย เพื่อรองรับการบริโภคของคณะเจ้าหน้าที่จากสหประชาชาติและคณะทูตที่ปฏิบัติงานในติมอร์-เลสเต
โครงสร้างพื้นฐาน > เส้นทางคมนาคม

ท่าอากาศยานนานาชาติประธานาธิบดีนีกูเลา ลูบาตู (Aeroporto Internacional Presidente Nicolau Lobato) เป็นสนามบินนานาชาติเพียงแห่งเดียวในติมอร์-เลสเต และท่าเรือติมอร์และท่าเรือดิลี ท่าเรือสำคัญของประเทศ
โครงสร้างพื้นฐาน > การศึกษา

การศึกษาของติมอร์-เลสเตเป็นไปตามโครงสร้าง 6-3-3 มีระดับการศึกษาตั้งแต่ก่อนประถมศึกษา ประถมศึกษา มัธยมศึกษาและมหาวิทยาลัย ทั้งนี้รัฐได้จัดสวัสดิการการศึกษาขั้นพื้นฐานให้แก่เยาวชนในระดับประถมศึกษา (EDUCATION POLICY AND DATA CENTER, 2012)
ประชากร > ภาษา

ภาษาที่มีถึง 30 กลุ่ม โดยต่างคนต่างอยู่ นอกจากนี้ยังมีชุมชนชาวติมอร์เชื้อสายจีน และคนไทยในกรุงดิลี ส่วนภาษาทางการนั้นไม่เป็นที่ตกลงแน่นอนว่าจะใช้ภาษาใดเป็นภาษาทางการ แต่ภาษาที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในติมอร์-เลสเต คือ ภาษาเตตุน ภาษาโปรตุเกส ภาษาอินโดนีเซีย และภาษาอังกฤษ โดยสองภาษาหลังนี้ทางการถือเป็นภาษาปฏิบัติการ นอกจากนี้ยังมีภาษาของชนเผ่าพื้นเมืองต่าง ๆ ที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ
ประชากร > ศาสนา

| ศาสนา | จำนวนศาสนิก | ร้อยละ |
| --- | --- | --- |
| ศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก | 191 | 96.5 % |
| ศาสนาคริสต์นิกายโปรเตสแตนต์ | 16,616  คน | 2.2 % |
| นับถือผี/ไสยศาสตร์ | 5,883 คน | 0.8 % |
| ศาสนาอิสลาม | 616 | 0.3 % |
| ศาสนาพุทธ | 700000 | 0.06 % |
| ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู | 191 คน | 0.02 % |
| อื่น ๆ | 616 คน | 0.08 % |
| รวม | 741,530 คน | 100.00 % |
ประชากรส่วนใหญ่ในประเทศติมอร์-เลสเตนับถือศาสนาคริสต์ โดยแยกเป็นสองนิกายหลัก คือ นิกายโรมันคาทอลิก มีศาสนิกกว่าร้อยละ 96 ส่วนนิกายโปรเตสแตนต์นั้นมีร้อยละ 2.2 มีส่วนน้อยนับถือศาสนาอิสลามซึ่งส่วนใหญ่เป็นแบบซุนนี นอกนั้นนับถือศาสนาพุทธ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และอื่น ๆ
ประชากร > วัฒนธรรม

ประชาชนชาวติมอร์-เลสเตส่วนใหญ่อาศัยอยู่ตามชนบท โดยส่วนมากยังทำการเกษตรแบบดั้งเดิมและพึ่งพาตนเอง มีการศึกษาต่ำ มีการจับปลาและเลี้ยงสัตว์ ผู้คนส่วนใหญ่ค้าขายไม่เป็น ไม่มีความรู้เกี่ยวกับอุตสาหกรรม เครื่องจักรกล แต่ชาวติมอร์-เลสเตนั้นมีความเคารพในระบบอาวุโส มีระบบเครือญาติที่แข็งแกร่ง รักพวกพ้อง รักขนบธรรมเนียมประเพณีดั้งเดิม โดยสตรีชาวติมอร์-เลสเตนั้นจะทำงานหนักในขณะที่บุรุษมักไม่ค่อยช่วยงานบ้าน
บรรณานุกรม

Cashmore, Ellis (1988). Dictionary of Race and Ethnic Relations. New York: Routledge. ASIN B000NPHGX6
Charny, Israel W. Encyclopedia of Genocide Volume I. Denver: Abc Clio.
Dunn, James (1996). East Timor: A People Betrayed. Sydney: Australian Broadcasting Corporation.
Durand, Frédéric (2006). East Timor: A Country at the Crossroads of Asia and the Pacific, a Geo-Historical Atlas. Chiang Mai: Silkworm Books. ISBN 9749575989.
Groshong, Daniel J (2006). Timor-Leste: Land of Discovery. Hong Kong: Tayo Photo Group. ISBN 988987640X.
Gunn, Geoffrey C. (1999). Timor Loro Sae: 500 years. Macau: Livros do Oriente. ISBN 972-9418-69-1.
แม่แบบ:HD of East Timor
Hägerdal, Hans (2012), Lords of the Land, Lords of the Sea; Conflict and Adaptation in Early Colonial Timor, 1600–1800. Oapen.org
Kingsbury, Damien; Leach, Michael (2007). East Timor: Beyond Independence. Monash Papers on Southeast Asia, no 65. Clayton, Vic: Monash University Press. ISBN 9781876924492.
Hill, H; Saldanha, J, บ.ก. (2002). East Timor: Development Challenges for the World's Newest Nation. London: Palgrave Macmillan UK. ISBN 978-0-333-98716-2.
Leach, Michael; Kingsbury, Damien, บ.ก. (2013). The Politics of Timor-Leste: Democratic Consolidation After Intervention. Studies on Southeast Asia, no 59. Ithaca, NY: Cornell University, Southeast Asia Program Publications. ISBN 9780877277897.
Levinson, David. Ethnic Relations. Denver: Abc Clio.
Molnar, Andrea Katalin (2010). Timor Leste: Politics, History, and Culture. Routledge Contemporary Southeast Asia series, 27. London; New York: Routledge. ISBN 9780415778862.
Rudolph, Joseph R. Encyclopedia of Modern Ethnic Conflicts. Westport: Greenwood P, 2003. 101–106.
Shelton, Dinah. Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity. Thompson Gale.
Taylor, John G. (1999). East Timor: The Price of Freedom. Australia: Pluto Press. ISBN 978-1-85649-840-1.
Viegas, Susana de Matos; Feijó, Rui Graça, บ.ก. (2017). Transformations in Independent Timor-Leste: Dynamics of Social and Cultural Cohabitations. London: Routledge. ISBN 9781315534992.
East Timor: a bibliography, a bibliographic reference, Jean A. Berlie, launched by PM Xanana Gusmão, Indes Savantes editor, Paris, France, published in 2001. ISBN 978-2-84654-012-4, ISBN 978-2-84654-012-4.
East Timor, politics and elections (in Chinese)/ 东帝汶政治与选举 (2001–2006): 国家建设及前景展望, Jean A. Berlie, Institute of Southeast Asian Studies of Jinan University editor, Jinan, China, published in 2007.
Mats Lundahl and Fredrik Sjöholm. 2019. The Creation of the East Timorese Economy. Springer.