stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อุยกาย
ประวัติ

อุยกาย เป็นชาวเมืองอิเหลง มณฑลเกงจิ๋ว (ปัจจุบัน คือ เขตเสี่ยวติง เมืองยี่ชาง มณฑลหูเป่ย์).  เขาเป็นลูกหลานของ Huang Zilian (黃子廉) อดีตผู้ตรวจการของ Nanyang Commandery  ปู่ของ Huang Gai ย้ายจาก Nanyang ไปยัง Lingling และยังคงอยู่ที่นั่นตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา. พื้นเพเป็นคนยากจนเพราะ กำพร้าพ่อแม่มาแต่ยังเด็ก แต่เป็นคนที่มีความมุ่งมั่นเด็ดเดี่ยวกล้าหาญ ตั้งปณิธานไว้ว่าจะเอาดีให้ได้ เมื่อเสร็จจากงานผ่าฟืนก็ขยันหมั่นเพียรศึกษาหาความรู้ จนกระทั่งได้บรรจุเป็นเข้ารับราชการเป็นเสมียนระดับล่างจนได้รับการคัดเลือกจากบ้านเกิดเป็นบัณฑิตผู้มีความกตัญญูและมีประวัติดีงาม(เสี้ยวเหลียน)ไปอยู่ในสำนักงานของหนึ่งในสามองคมนตรี(ซานกง) ต่อมาซุนเกี๋ยน ได้รวบรวมทหารเข้าปราบปรามโจรกบฎโพกผ้าเหลือง ตามคำสั่งของราชสำนักในปี 184 อุยกายก็เข้าร่วมด้วย อุยกายติดตามซุนเกี๋ยนปราบโจรป่าและปราบตั๋งโต๊ะ 
เมื่อซุนเกี๋ยนเสียชีวิตในปี 191/634 ก็รับใช้ซุนเซ็กต่อมาในการยึดครองกังตั๋ง จนถึงยุคของซุนกวน
ตามวรรณกรรม ในศึกเซ็กเพ็ก โจโฉยกทัพกว่าร้อยหมื่นมาบุกกังตั๋ง เมื่อขงเบ้งเดินทางมาถึงกังตั๋ง ขณะถูกที่ปรึกษาที่นำโดยเตียวเจียวรุมถามด้วยคำถามที่ต้องการเยาะเย้ยมากมาย อุยกายปรากฏตัวขึ้นมาขวางพร้อมกล่าวว่า ขงเบ้งเป็นยอดอัจฉริยะแห่งยุค ไม่ต้องตอบคำถามคนโง่งมเหล่านี้ จะพาขงเบ้งไปหาซุนกวนโดยตรง อุยกายเห็นจิวยี่มีความหนักใจในการศึกครั้งนี้ จึงอาสาตนให้จิวยี่โบยตีกลางที่ประชุมทัพจนสาหัสหนัก ขงเบ้งเป็นผู้เดียวที่ล่วงรู้ทันแผนการนี้ ถึงกับเอ่ยปากว่า "กังตั๋งมียอดขุนพลเช่นนี้ มีหรือทัพโจโฉจะไม่แตก" ซึ่งก็เป็นดังคำของขงเบ้งในศึกเซ็กเพ็กโจโฉพ่ายแพ้อย่างย่อยยับ
ส่วนในประวัติศาสตร์จริง อุยกายเป็นผู้วางแผนให้จิวยี่ใช้อุบายยอมสวามิภักดิ์ และเมื่อแล่นเรือของตนเข้าหากองเรือของโจโฉแล้ว กว่าฝ่ายโจโฉจะรู้ว่าแท้จริงแล้วเป็นเรือที่บรรทุกไปด้วยน้ำมันและวัตถุระเบิดก็สายไปแล้ว นำมาสู่ความพ่ายแพ้อย่างยับเยินของโจโฉในครั้งนี้ การบันทึกในประวัติศาสตร์ได้ยกความกล้าหาญและวีรกรรมครั้งนี้ของอุยกายไว้มาก
ดูเพิ่ม

ศึกผาแดง
อุมแบร์โต บอชโชนี

อุมแบร์โต บ็อชชิโอนี (อังกฤษ: Umberto Boccioni) (19 ตุลาคม ค.ศ. 1882 - 17 สิงหาคม ค.ศ. 1916) เป็นจิตรกรและประติมากรชาวอิตาลีของขบวนการอนาคตนิยมของคริสต์ศตวรรษที่ 19 และ 20 งานของบ็อชชิโอนีแสดงถึงความเคลื่อนไหว (dynamism), ความรวดเร็ว และ เทคโนโลยี
ระเบียงภาพ

“Unique Forms of Continuity in Space”
ค.ศ. 1913
“States of Mind III;
Those Who Stay”
ค.ศ. 1916
“ภาพเหมือน
แฟร์รุชชิโอ บูโซนี”
ค.ศ. 1916
“A strada entra nella casa”
ค.ศ. 1911
“ภาพเหมือนตนเอง”
ค.ศ. 1905
ดูเพิ่ม

อนาคตนิยม
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ อุมแบร์โต บ็อชชิโอนี
| ด ค กจิตรกรในศิลปะตะวันตก |
| --- | --- |
ทั่วไป:  จิตรกรแบ่งตามสมัย  จิตรกรแบ่งตามคริสต์ศตวรรษ  จิตรกรแบ่งตามสัญชาติ  จิตรกรแบ่งตามประเภท 
สมัย:  สมัยไบแซนไทน์  สมัยกอทิก  สมัยเนเธอร์แลนด์เริ่มแรก  ยุคทองของเนเธอร์แลนด์  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาในฟลานเดอส์  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาในเนเธอร์แลนด์  สมัยจริตนิยม  สมัยบาโรก  สมัยโรโกโก  ลัทธิคลาสสิกใหม่  สมัยจินตนิยม  ลัทธิประทับใจ  ลัทธิประทับใจยุคหลัง  ลัทธิสำแดงพลังอารมณ์  กลุ่มนิยมแบบก่อนราฟาเอล  ลัทธิสัญลักษณ์นิยม  ลัทธิบาศกนิยม  ลัทธิเหนือจริง  สมัยใหม่ 
ศตวรรษ:  คริสต์ศตวรรษที่ 13  คริสต์ศตวรรษที่ 14  คริสต์ศตวรรษที่ 15  คริสต์ศตวรรษที่ 16  คริสต์ศตวรรษที่ 17  คริสต์ศตวรรษที่ 18  คริสต์ศตวรรษที่ 19  คริสต์ศตวรรษที่ 20 
หัวเรื่อง/ประเภท:  ภาพประวัติศาสตร์ (รวมศิลปะศาสนา)  ภาพชีวิตประจำวัน  ภาพเหมือน  ภาพภูมิทัศน์  ภาพนิ่ง   ภาพพิมพ์หิน  ภาพไร้มายา  หนังสือวิจิตร  ภาพประกอบ 
สัญชาติ:  ชาวไทย  ชาวดัตช์  ชาวฝรั่งเศส  ชาวเฟลมิช  ชาวเยอรมัน  ชาวสเปน  ชาวออสเตรีย  ชาวอังกฤษ  ชาวอิตาลี  ชาวกรีก  ชาวอเมริกัน  ชาวสวีเดน  ชาวรัสเซีย  ชาวยูเครน 
 ปรัชญาศิลปะ  จิตรกรรม  จิตรกรที่มีบทความเกี่ยวกับงานเขียน  จิตรกรที่มีรายชื่องานเขียน  จิตรกรรมแบ่งตามสมัย  จิตรกรรมแบ่งตามประเภท  จิตรกรรมแบ่งตามหัวเรื่อง
อุโมงค์เยอร์บาบเวนา

| --- | --- |
ปากอุโมงค์ชั้นบนทางตะวันออกในเดือนธันวาคม 1994
ข้อมูลทั่วไป
ชื่อทางการ: ไม่มี
ชื่ออื่น: อุโมงค์เกาะเยอร์บาบเวนา
ที่ตั้ง:  ซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา
พิกัด: 37°48′34″N 122°21′56″W﻿ / ﻿37.80944°N 122.36556°W﻿ / 37.80944; -122.36556
สถานะ: เปิดใช้งาน
เส้นทาง:  อินเตอร์สเตต 80
ลอดผ่าน: เกาะเยอร์บาบเวนา
การดำเนินงาน
เริ่มสร้าง: 9 กรกฎาคม ค.ศ. 1933
สร้างเสร็จ: ค.ศ. 1933–36
บูรณะ: ค.ศ. 1961–62
เจ้าของ: กระทรวงคมนาคมแคลิฟอร์เนีย
การจราจร: รถยนต์
จำนวนพาหนะต่อวัน: 250,000 คัน (2014)
ข้อมูลทางเทคนิค
วิศวกรออกแบบ: ชาลส์ เอช. เพอร์เซลล์
ความยาว: 540 ฟุต (160 เมตร)
จำนวนช่องจราจร: 10
ระยะห่างอุโมงค์: 58 ฟุต (18 เมตร)
ความกว้าง: 76 ฟุต (23 เมตร)
อุโมงค์เยอร์บาบเวนา (อังกฤษ: Yerba Buena Tunnel) หรือที่รู้จักกันในชื่อ อุโมงค์เกาะเยอร์บาบเวนา เป็นอุโมงค์ทางหลวงในเมืองซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างสะพานซานฟรานซิสโก–อ่าวโอ๊กแลนด์ที่ผ่านเกาะเยอร์บาบเวนา อุโมงค์แห่งนี้รองรับถนน 10 ช่องจราจรของทางหลวงอินเตอร์สเตตหมายเลข 80 (Interstate 80) บนสองชั้น เชื่อมต่อสองช่วงของสะพานอ่าวได้แก่ สะพานแขวนในช่วงตะวันตกและสะพานแขวนตรึงตัวเองในช่วงตะวันออก เมื่อสะพานอ่าวเปิดใช้งานในปี ค.ศ. 1936 อุโมงค์เยอร์บาบเวนาก็ถือเป็นอุโมงค์ที่มีเส้นผ่าศูนย์กลางกว้างที่สุดในโลก
อุโมงค์เยอร์บาบเวนาเป็นการผสมกันระหว่างรางรถไฟสองทิศทางกับทางเดินรถบรรทุกบนชั้นล่างกับรถยนต์ชั้นบน แต่ต่อมามีการเปลี่ยนเป็นการจราจรทางเดียวบนแต่ละชั้น
หน้าตัดอุโมงค์เยอร์บาบเวนา (หันหน้าไปทางทิศตะวันออก)
ค.ศ. 1938
ค.ศ. 1962
อุปมาเรื่องผู้หว่านพืช

อุปมาที่สอนโดยพระเยซูแห่งนาซาเร็ธตามที่บรรยายในพระวรสารของศาสนาคริสต์
'ผู้หว่านพืช' (Cathedral of Hajdúdorog ประเทศฮังการี)
อุปมาเรื่องผู้หว่านพืช (ซ้าย) ในอาสนวิหารนักบุญมารีย์ เมืองคิลเคนี ประเทศไอร์แลนด์
อุปมาเรื่องผู้หว่านพืช (อังกฤษ: Parable of the Sower) บางครั้งเรียกว่า อุปมาเรื่องดิน (อังกฤษ: Parable of the Soils) เป็นอุปมาของพระเยซูที่ปรากฏในมัทธิว 13:1 -23, มาระโก 4:1–20 , ลูกา 8:4 -15 และพระวรสารนักบุญโธมัสซึ่งอยู่นอกสารบบ
พระเยซูทรงเล่าเรื่องชาวนาผู้หว่านเมล็ดพืชอย่างสุ่ม ๆ เมล็ดพืชบางส่วนตกตามหนทาง (ข้างทาง) ที่ไม่มีดิน บางส่วนตกบนพื้นหินที่มีดินน้อย บางส่วนตกบนดินที่เต็มไปด้วยต้นหนาม และบางส่วนตกอยู่บนดินดี ในกรณีแรก เมล็ดพืชถูกนกกินไป ในกรณีที่สองและสาม เมล็ดพืชไม่สามารถให้ผลผลิต แต่เมื่อเมล็ดพืชตกบนดินดี ก็เติบโตและเกิดผลผลิตสามสิบเท่าบ้าง หกสิบเท่าบ้าง ร้อยเท่าบ้าง
ภายหลังพระเยซูทรงอธิบายให้สาวกว่าเมล็ดพืชนั้นเปรียบได้กับพระวจนะ ผู้หว่านพืชเปรียบได้กับบุคคลใด ๆ ผู้ประกาศพระวจนะ และดินต่าง ๆ เปรียบได้กับการตอบสนองของผู้คนต่อพระวจนะ
ความในคัมภีร์ไบเบิล

"จงฟังเถิด มีคนหนึ่งออกไปหว่านพืช และเมื่อเขาหว่าน เมล็ดพืชก็ตกตามหนทางบ้าง แล้วนกก็มากินเสีย บ้างก็ตกที่ซึ่งมีพื้นหินมีเนื้อดินแต่น้อย จึงงอกขึ้นโดยเร็ว เพราะดินไม่ลึก แต่เมื่อแดดจัด แดดก็แผดเผา เพราะรากไม่มี จึงเหี่ยวไป บ้างก็ตกกลางต้นหนาม ต้นหนามก็งอกขึ้นปกคลุมเสีย จึงไม่เกิดผล บ้างก็ตกที่ดินดี แล้วงอกงามจำเริญขึ้น เกิดผลสามสิบเท่าบ้าง หกสิบเท่าบ้าง ร้อยเท่าบ้าง" แล้วพระองค์ตรัสว่า "ใครมีหู จงฟังเถิด"
— มาระโก 4:3 -9 (THSV11)
พระเยซูทรงอธิบายอุปมาดังนี้
เมื่อฝูงคนไปแล้ว คนที่อยู่รอบพระองค์พร้อมกับสาวกสิบสองคน ได้ทูลถามพระองค์ถึงอุปมานั้น พระองค์จึงตรัสกับพวกเขาว่า "ข้อความลับลึกแห่งแผ่นดินของพระเจ้าโปรดให้ท่านทั้งหลายรู้ได้ แต่ข้อความทุกอย่างจะแจ้งเป็นอุปมาแก่บุคคลภายนอก เพื่อว่า

 แม้พวกเขาดูแล้วดูเล่า แต่จะมองไม่เห็น

    แม้ฟังแล้วฟังเล่า แต่จะไม่เข้าใจ

 มิฉะนั้นแล้วพวกเขาจะหันกลับมาหาพระเจ้าและได้รับการอภัย"

พระองค์ตรัสกับพวกเขาว่า "พวกท่านยังไม่เข้าใจอุปมาเรื่องนี้หรือ? ถ้าอย่างนั้นพวกท่านจะเข้าใจเรื่องอุปมาทั้งหมดได้อย่างไร? ผู้ที่หว่านนั้นก็หว่านพระวจนะ ส่วนที่ตกริมหนทางนั้นได้แก่พระวจนะที่หว่านลงไป แล้วทันทีที่พวกเขาได้ยิน ซาตานก็มาชิงเอาพระวจนะที่หว่านในตัวเขาไปเสีย ส่วนที่ตกลงไปในพื้นหินนั้น ได้แก่คนที่ได้ยินพระวจนะ แล้วก็รับทันทีด้วยความยินดี แต่ไม่ได้หยั่งรากลงในตัวจึงทนอยู่เพียงชั่วคราว เมื่อเกิดการยากลำบากหรือการข่มเหงเพราะพระวจนะนั้น พวกเขาก็เลิกเสียทันที ส่วนพืชที่หว่านลงกลางหนามนั้นได้แก่คนที่ได้ยินพระวจนะ แล้วความกังวลของโลก และความลุ่มหลงในทรัพย์สมบัติ และความโลภในสิ่งต่างๆ ประดังเข้ามา และรัดพระวจนะนั้น จึงไม่เกิดผล ส่วนพืชที่หว่านตกในดินดีนั้น ได้แก่บุคคลที่ได้ยินพระวจนะนั้น และรับไว้ จึงเกิดผลสามสิบเท่าบ้าง หกสิบเท่าบ้าง ร้อยเท่าบ้าง”"
บริบท

ในพระวรสารนักบุญมาระโกและพระวรสารนักบุญมัทธิว อุปมานี้ คำอธิบายจุดประสงค์ของอุปมา และคำอธิบายของตัวอุปมาเองเป็นส่วนหนึ่งของคำเทศนาครั้งที่ 3 หรือ "คำเทศนาเชิงอุปมา" ของพระเยซู ซึ่งทรงเทศนาจากบนเรือในทะเลกาลิลี ในแต่ละเรื่องเล่า พระเยซูทรงใช้เรือสำหรับการเทศนาต่อผู้คนจำนวนมากที่รวมตัวอยู่ริมทะเลสาบ ในพระวรสารนักบุญลูกาไม่ได้ทรงใช้เรือสำหรับการเทศนา แต่พระเยซูยังทรงเทศนาอุปมาต่อผู้คนจำนวนมากที่รวมตัวกันจาก 'ทุกเมือง' หลังจากการเทศนาอุปมาแล้ว จึงทรงอธิบายจึงจุดประสงค์ของอุปมา และทรงอธิบายถึงตัวอุปมาเรื่องผู้หว่านพืช
อุปมานั้นพระเยซูทรงบอกให้มหาชนฟัง ส่วนคำอธิบายนั้นพระองค์ตรัสไว้เฉพาะกับเหล่าสาวกของพระองค์
บรรณานุกรม

Kilgallen, John J., A Brief Commentary on the Gospel of Mark, Paulist Press, 1989. ISBN 0-8091-3059-9
Bruce R. McConkie, Doctrinal New Testament Commentary, Vol. I:289
James E. Talmage, Jesus The Christ, pg. 263–266
Martijn Linssen, The Parable of the Sower in Context: against religion
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ อุปมาเรื่องผู้หว่านพืช
| ด ค กอุปมาของพระเยซู |
| --- | --- |
พระวรสารในสารบบ:  การลากอวน  การเลี้ยงสมรส  แกะกับแพะ  แกะหาย  ข้าวละมานท่ามกลางต้นข้าวสาลี  ขุมทรัพย์ที่ซ่อนไว้  ไข่มุก  คนทำงานในสวนองุ่น  คนที่มีกำลังมาก  คนสร้างบ้านที่มีสติปัญญาและคนสร้างบ้านที่โง่เขลา  ความเสียสละในการเป็นสาวก  งานเลี้ยงใหญ่  เงินตะลันต์  เงินเหรียญหาย  ชาวสะมาเรียใจดี  เชื้อขนม  ต้นมะเดื่อแตกหน่อ  ต้นมะเดื่อที่ไม่มีผล  ต้นไม้และผลของมัน  ตะเกียงใต้ถัง  เถาองุ่นแท้  ทาสที่ไม่ยอมให้อภัย  ธรรมาจารย์  นายกับบ่าว  บ่าวที่ซื่อสัตย์  บุตรชายสองคน  บุตรหายไป  ผงและไม้ทั้งท่อน  ผู้เลี้ยงแกะที่ดี  ผู้หว่านพืช  พ่อบ้านที่ไม่ซื่อสัตย์  เพื่อนเวลากลางคืน  ฟาริสีและคนเก็บภาษี  เมล็ดข้าว  เมล็ดพืชที่งอกขึ้น  เมล็ดมัสตาร์ด  ลูกหนี้สองคน  เศรษฐีกับลาซารัส  เศรษฐีโง่  สวนองุ่นและคนเช่า  หญิงพรหมจารีสิบคน  หญิงม่ายและผู้พิพากษาอธรรม  เหล้าองุ่นใหม่ใส่ในถุงหนังเก่า 
นอกสารบบ / เป็นที่ถกเถียง:  มือสังหาร  โหลว่างเปล่า 
เกี่ยวข้อง:  พระเยซู พระราชกิจ  นิทานคติสอนใจ (อุปมา)
อุโบสถ (ศาสนาพุทธแบบจีน)

อุโบสถในวัดพุทธแบบจีน หรือเรียกว่า ต้าสยงเป่าเตี้ยน (จีน: 大雄寶殿; นิยมแปลว่า วิหารมหาวีระ, อังกฤษ: Mahavira Hall) เป็นวิหารหลักของวัด อันเป็นที่ประดิษฐานรูปเคารพของพระโคตมพุทธเจ้า ตลอดจนพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์พระองค์อื่น ๆ
อุโบสถของวัดจีนมักตั้งอยู่ทางเหนือต่อวิหารท้าวจตุโลกบาล และถือเป็นองค์ประกอบหลักกลางของสถาปัตยกรรมวัดจีน ภายในมักประดิษฐานพระศากยมุนีพุทธเจ้า และบ่อยครั้งมักประดิษฐานพระสาวกเอกสององค์ขนาบซ้ายขวา คือ พระมหากัสสปะ ผู้ชรากว่า และพระอานนท์ ผู้เยาว์กว่า ด้านหลังต่อรูปของพระศากยมุนีนิยมประดิษฐานพระโพธิสัตว์สามองค์หันหน้าออกทางทิศเหนือ ได้แก่ พระมัญชุศรี, พระสมันตภัทร และ เจ้าแม่กวนอิม
ชื่อ

ในการแปลเป็นภาษาอังกฤษมักเรียกอุโบสถว่าโถงหลักหรือโถงใหญ่ ("Main" หรือ "Great Halls") ส่วนคำว่า วิหารมหาวีระ หรือ โถงมหาวีระ ("Mahavira Hall", "Mahāvīra Hall" หรือ "Hall of the Mahāvīra") เป็นการแปลความกลับจากภาษาจีนเป็นภาษาสันสกฤต นอกจากนี้ยังปรากฏชื่อแปลโดยเต็ม เช่น วิหารผู้กล้าผู้ยิ่งใหญ่ (Precious Hall of the Great Hero) หรือ วิหารกำลังยิ่งใหญ่ (Hall of Great Strength)
ในภาษาไทยนิยมเรียกว่า อุโบสถ ตามลักษณะประดิษฐานพระพุทธรูปองค์หลักเหมือนกัน
อุรังอุตังบอร์เนียว

| อุรังอุตังบอร์เนียว |
| --- | --- |

เพศผู้

เพศเมียกับลูก ทั้งคู่อยู่ในอุทยานแห่งชาติตันจุงปูติง เกาะบอร์เนียว
สถานะการอนุรักษ์
 เสี่ยงขั้นวิกฤติต่อการสูญพันธุ์  (IUCN 3.1)
CITES Appendix I (CITES)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอตา Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia
อันดับ:: อันดับวานร 
อันดับย่อย:: ฮาพลอไรนิ Haplorhini
อันดับฐาน:: Simiiformes 
วงศ์:: ลิงใหญ่ 
สกุล:: Pongo  (Linnaeus, 1760)
สปีชีส์:: Pongo pygmaeus
ชื่อทวินาม
Pongo pygmaeus (Linnaeus, 1760)

ชนิดย่อย
 P. p. morio  P. p. pygmaeus  P. p. wurmbii

การกระจายพันธุ์ในเกาะบอร์เนียว
ชื่อพ้อง
 P. agris (Schreber, 1799)  P. batangtuensis (Selenka, 1896)  P. borneensis Röhrer-Ertl, 1983  P. borneo (Lacépède, 1799)  P. brookei (Blyth, 1853)  P. curtus (Blyth, 1855)  P. dadappensis (Selenka, 1896)  P. genepaiensis (Selenka, 1896)  P. landakkensis (Selenka, 1896)  P. morio (Owen, 1837)  P. owenii (Blyth, 1853)  P. rantaiensis (Selenka, 1896)  P. rufus (Lesson, 1840)  P. satyrus (Linnaeus, 1766) [in part]  P. skalauensis (Selenka, 1896)>  P. sumatranus (Mayer, 1856)  P. tuakensis (Selenka, 1896)  P. wallichii (Gray, 1871)  P. wurmbii (Tiedemann, 1808)
อุรังอุตังบอร์เนียว หรือ อุรังอุตังบอร์เนียน (อังกฤษ: Bornean orangutan; ชื่อวิทยาศาสตร์: Pongo pygmaeus) เป็นชนิดหนึ่งของอุรังอุตัง มีถิ่นกำเนิดในเกาะบอร์เนียว  มีลักษณะคล้ายคลึงกับอุรังอุตังสุมาตรา (P. abelii) แต่มีขนาดใหญ่กว่า
อุรังอุตังบอร์เนียวมีอายุยืนถึง 35 ปี ในป่า ในกรงเลี้ยงสามารถมีอายุยืนยาวได้ถึง 60 ปี จากการสำรวจอุรังอุตังบอร์เนียวในป่า พบว่า เพศผู้มีน้ำหนักโดยเฉลี่ย 75 กก. โดยอยู่ในช่วง 50 - 100 กก. ยาว 1.2 - 1.4 ม. เพศเมียมีน้ำหนักโดยเฉลี่ย 38.5 กก. โดยอยู่ในช่วง 30 - 50 กก. ยาว 1 - 1.2 ม.
รังของอุรังอุตังบอร์เนียว
อุรังอุตังบอร์เนียวในธรรมชาติ ปัจจุบันมีแหล่งอาศัยอยู่ที่ใหญ่ที่สุดอยู่ที่อุทยานแห่งชาติทันจุงปูติง บนเกาะบอร์เนียว ที่อุทยานแห่งนี้ เจ้าหน้าที่จะทำการสร้างซุ้มสำหรับให้อาหารแก่อุรังอุตังบอร์เนียวด้วยผลไม้ชนิดต่าง ๆ เช่น กล้วย เมื่อยามที่ผลไม้ในป่าขาดแคลน ซึ่งการทำเช่นนี้มีการศึกษาแล้วพบว่า จะทำให้พฤติกรรมตามธรรมชาติเสียไป จึงต้องกระทำด้วยความระมัดระวัง ไม่ให้กระทบกระเทือนกับวิถีชีวิตตามธรรมชาติ ซึ่งเมื่ออุรังอุตังบอร์เนียวลงมากินอาหารนั้น จะเป็นเวลาที่เจ้าหน้าที่หรือนักวิทยาศาสตร์ทำการศึกษาและแยกแยะประชากรอุรังอุตังบอร์เนียวแต่ละตัวด้วย
อุรังอุตังบอร์เนียว มีพฤติกรรมสร้างรังด้วยการหักเอากิ่งไม้ต่าง ๆ มาขัดสร้างบนต้นไม้เพื่อทำการหลับนอน และจะย้ายที่นอนไปเรื่อย ๆ ในวัน ๆ หนึ่งอาจมีรังได้มากถึง 4-5 รัง ซึ่งอุรังอุตังบอร์เนียวแต่ละตัวจะไม่ต่อสู้หรือขัดแย้งกัน เพราะมีอาณาเขตชัดเจนและเป็นสัตว์ที่ไม่มีอุปนิสัยดุร้าย ก้าวร้าว
อ่านเพิ่ม

Russon, Anne E.; Compost, Alain; Kuncoro, Purwo; Ferisa, Agnes (December 2014). "Orangutan fish eating, primate aquatic fauna eating, and their implications for the origins of ancestral hominin fish eating". Journal of Human Evolution. 77: 50–63. Bibcode:2014JHumE..77...50R. doi:10.1016/j.jhevol.2014.06.007. PMID 25038033.
แหล่งข้อมูลอื่น

แม่แบบ:ARKive
The Borneo Orangutan Survival Foundation (BOS)
Save The Orangutan Foundation
World Wildlife Fund: Orangutans
Orangutan Foundation International
Sepilok Orang Utan Sanctuary
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q599672  Wikispecies: Pongo pygmaeus  ADW: Pongo_pygmaeus  BOLD: 17485  EoL: 326450  EPPO: PONGPY  Fossilworks: 183261  GBIF: 5219532  iNaturalist: 43582  IRMNG: 11011124  ITIS: 573083  IUCN: 17975  MSW: 12100805  NCBI: 9600  Species+: 7106 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  เช็กเกีย
อุลตร้ากาแล็คซี่ไฟท์

อุลตร้ากาแล็คซี่ไฟท์ (ญี่ปุ่น: ウルトラギャラクシーファイト; โรมาจิ: Urutora Gyarakushī Faito) เป็นภาพยนตร์ชุดของซีรีส์อุลตร้าแมน ผลิตโดยสึบุรายะ โปรดักชั่น ออกอากาศในรูปแบบทางสื่อนำส่งผ่านอินเทอร์เน็ต มีทั้งหมด 3 ภาคด้วยกัน
อุลตร้ากาแล็คซี่ไฟท์ นิวเจนเนอเรชันฮีโร่ส์ (ญี่ปุ่น: ウルトラギャラクシーファイトニュージェネレーションヒーローズ; โรมาจิ: Urutora Gyarakushī Faito Nyū Jenerēshon Hīrōzu) ฉายเมื่อวันที่ 29 กันยายน ถึง 22 ธันวาคม ค.ศ. 2019 มีจำนวนตอนทั้งหมด 13 ตอน เผยแพร่ทางแพล็ตฟอร์มแชนแนลยูทูบ
อุลตร้ากาแล็คซี่ไฟท์ มหาภัยสมคบคิด (ญี่ปุ่น: ウルトラギャラクシーファイト大いなる陰謀; โรมาจิ: Urutora Gyarakushī Faito Ōinaru Inbō) (อังกฤษ: Ultra Galaxy Fight: The Absolute Conspiracy) เผยแพร่เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 2020 ถึงวันที่ 31 มกราคม ค.ศ. 2021 มีจำนวนตอนทั้งหมด 10 ตอน เผยแพร่ทางแพล็ตฟอร์มแชนแนลยูทูบ
อุลตร้ากาแล็คซี่ไฟท์ ทางแยกแห่งชะตา (ญี่ปุ่น: ウルトラギャラクシーファイト 運命の衝突; โรมาจิ: Urutora Gyarakushī Faito Unmei no Shōtotsu) (อังกฤษ: Ultra Galaxy Fight: The Destined Crossroad) เผยแพร่เมื่อวันที่ 29 เมษายน ค.ศ. 2022 เผยแพร่ทางแพล็ตฟอร์มสตรีมมิ่ง TSUBURAYA IMAGINATION ในประเทศญี่ปุ่น เผยแพร่ทุกวันศุกร์ มีจำนวนตอนทั้งหมด 10 ตอน ส่วนในต่างประเทศเผยแพร่ทางเว็บไซต์ Ultraman Connection เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม ปีเดียวกัน
อุลตร้าแมนเรกุลอส

อุลตร้าแมนเรกุลอส (ญี่ปุ่น: ウルトラマンレグロス; โรมาจิ: Urutoraman Regurosu) เป็นภาพยนตร์ชุดย่อยที่มี อุลตร้าแมนเรกุลอส เป็นตัวนำเรื่อง โดยจะเล่าถึงความเป็นมาของ เรกุลอส นักรบหนุ่มที่เดินทางมายังดาวเคราะห์ D-60 เพื่อฝึกวิชา เพลงหมัดอสูรมายา คอสโม่ ออกอากาศเผยแพร่ทางแพล็ตฟอร์มสตรีมมิ่ง TSUBURAYA IMAGINATION ในประเทศญี่ปุ่น และทางเว็บไซต์ Ultraman Connection สำหรับส่วนในต่างประเทศ เผยแพร่เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม ค.ศ. 2023
อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท

| อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท * |
| --- | --- |
  แหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโก
หอนางอุสาภายในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท
พิกัด: 17°43′51.8″N 102°21′22.6″E﻿ / ﻿17.731056°N 102.356278°E﻿ / 17.731056; 102.356278
ประเทศ:  ไทย
ภูมิภาค **: เอเชียและแปซิฟิก
ส่วนหนึ่งของ: ภูพระบาท ประจักษ์พยานแห่งวัฒนธรรมสีมาสมัยทวารวดี
ประเภท: มรดกทางวัฒนธรรม
เกณฑ์พิจารณา: (iii), (v)
อ้างอิง: 1507-001
ประวัติการขึ้นทะเบียน
ขึ้นทะเบียน: 2567 (คณะกรรมการสมัยที่ 46)
พื้นที่: 575.976 เฮกตาร์
พื้นที่กันชน: 568.078 เฮกตาร์
ที่ตั้งอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทแสดงแผนที่จังหวัดอุดรธานีอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท (ประเทศไทย)แสดงแผนที่ประเทศไทย
* ชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนในบัญชีแหล่งมรดกโลก ** ภูมิภาคที่จัดแบ่งโดยยูเนสโก
อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท เป็นอุทยานประวัติศาสตร์แห่งหนึ่งของประเทศไทยภายใต้การดูแลของกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาภูพาน ครอบคลุมพื้นที่ 3,430 ไร่ ในเขตป่าสงวนแห่งชาติที่มีชื่อว่าป่าเขือน้ำ ท้องที่บ้านติ้ว ตำบลเมืองพาน อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี อยู่ห่างจากตัวจังหวัดเป็นระยะทางประมาณ 67 กิโลเมตร
เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทและแหล่งวัฒนธรรมสีมาวัดพระพุทธบาทบัวบานเป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมโดยใช้ชื่อว่า ภูพระบาท ประจักษ์พยานแห่งวัฒนธรรมสีมาสมัยทวารวดี (อังกฤษ: Phu Phrabat, a testimony to the Sīma stone tradition of the Dvaravati period) ในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญ ครั้งที่ 46 ณ กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย
ศัพทมูลวิทยา

ชื่อ ภูพระบาท มีชื่อเรียกอื่นว่า ภูพาน หรือ ภูกูเวียน ตามเรื่องราวใน ตำนานอุรังคธาตุ (โดยข้อสันนิษฐานของ ศ.พิเศษ ศรีศักร วัลลิโภดม และยุทธพงศ์ มาตย์วิเศษ) ทั้งนี้ชื่อภูพระบาทเป็นชื่อภูเขาขนาดเล็กชื่อหนึ่งในอำเภอบ้านผือ และยังเชื่อมต่อกับทิวเขาภูพานทางทิศเหนือ อย่างไรก็ตาม ผศ.ดร.ธีระวัฒน์ แสนคำ เสนอว่า ข้อสันนิษฐานเดิมที่ว่าภูพระบาทคือภูกูเวียนอันเป็นที่อยู่ของสุวรรณนาคมีความน่าสงสัย ควรที่จะได้รับการทบทวนใหม่อีกครั้ง
ประวัติ

อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทพบร่องรอยทางอารยธรรมของมนุษย์สมัยโบราณบนภูแห่งนี้ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์สืบมาถึงวัฒนธรรมสมัยทวารวดี สมัยลพบุรี สมัยล้านช้าง และสมัยรัตนโกสินทร์ตามลำดับ กำหนดอายุราว 3,000–2,500 ปีก่อนประวัติศาสตร์มาแล้ว ร่องรอยหลักฐานทางโบราณคดีเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางสังคมของมนุษย์ได้เป็นอย่างดี เช่น การใช้สีแดงเขียนภาพสีภาพสลักบนผนังถ้ำซึ่งพบมากกว่า 54 แห่ง การสลักหินรูปประติมากรรมพระพุทธรูปและเทวรูป การก่อสร้างศาสนสถานสมัยทวารวดีด้วยอิฐ เช่น ถ้ำพระ พระพุทธบาทบัวบก อาคารรอบพระพุทธบาทหลังเต่า รอยพระพุทธบาทสมัยทวารวดีและล้านช้าง การดัดแปลงเพิงผาธรรมชาติ เช่น หอนางอุสา ใบเสมาหินขนาดใหญ่ ภาพแกะสลักนูนต่ำ เป็นต้น สิ่งก่อสร้างต่าง ๆ เหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ มีเพียงส่วนน้อยที่เป็นสิ่งก่อสร้างด้วยฝีมือมนุษย์
พื้นที่ภูพระบาทนับเป็นแหล่งสีมาที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ในการทำหน้าที่เป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ในการประกอบพิธีกรรมทางพุทธศาสนา และแสดงให้เห็นถึงการใช้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงของสภาพทางธรณีวิทยาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์เป็นต้นมา ในฐานะของการเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และพื้นที่ประกอบพิธีกรรม ทั้งนี้การเผยแผ่ของพระพุทธศาสนาเริ่มเข้ามาสู่ดินแดนสุวรรณภูมิราวพุทธศตวรรษที่ 5 จากการอพยพของชนเผ่าดั้งเดิมที่อาศัยอยู่ในดินแดนเอเชียใต้อันเนื่องมาจากการรุกรานของชาวอารยันรวมทั้งการรุกรานของพระเจ้าอโศกมหาราชในสมัยหลัง แล้วเข้ามาตั้งถิ่นฐานในดินแดนคาบสมุทรอินโดจีนและดินแดนสุวรรณภูมิ ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 5 ถึงก่อนพุทธศตวรรษที่ 10 มีชนเผ่าที่อาศัยอยู่ทางใต้ของอินเดียอีกกลุ่มหนึ่งซึ่งนับถือศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์ และยังมีชนชาติอื่น ๆ เข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นเจ้าครองดินแดนสุวรรณภูมิแห่งนี้ ด้วยเหตุนี้สิ่งก่อสร้างรวมถึงศาสนสถานต่าง ๆ สมัยทวารวดีที่ปรากฏหลายแห่ง เช่น ภูพระบาท อำเภอบ้านผือ มีศิลปะแบบอินเดียโบราณและมอญอยู่ด้วย
ภูพระบาทตามความเชื่อของชาวอีสานและชาวลาวในอดีตได้นำศาสนสถานและร่องรอยโบราณสถานผูกเรื่องราวกับตำนานและวรรณกรรมของชาวลุ่มแม่น้ำโขง ได้แก่ ตำนานอุรังคธาตุ ตำนานพระเจ้าเลียบโลก ซึ่งกล่าวถึงพระพุทธเจ้าเสด็จมายังลุ่มแม่น้ำโขงมาโปรดสัตว์ที่ภูพระบาทอันเป็นที่อยู่ของพญานาค 2 ตน แล้วประทับรอยพระพุทธบาทไว้สำหรับสักการบูชา ได้แก่ รอยพระพุทธบาทบัวบกและรอยพระพุทธบาทบัวบาน หรือวรรณกรรมอีสานพื้นบ้านเรื่อง พระกึดพระพาน มีส่วนที่เกี่ยวข้องกับภูพระบาท เช่น นางอุสา ท้าวบารส เป็นต้น ตำนานและวรรณกรรมพื้นบ้านเหล่านี้ล้วนได้รับอิทธิพลมาจากภูพระบาทต่อความเชื่อและจิตใจของชาวอีสานมาช้านาน
ประวัติ > การค้นพบ

คณะสำรวจโครงการผามอง กรมศิลปากร ได้สำรวจแหล่งโบราณคดีภูพระบาทตั้งแต่ พ.ศ. 2515 เป็นต้นมา พบว่ามีโบราณสถานทั้งสิ้น 68 แห่ง แบ่งเป็นโบราณสถานสมัยก่อนประวัติศาสตร์ 45 แห่ง สิ่งก่อสร้างซึ่งส่วนใหญ่ดัดแปลงเพิงหินธรรมชาติให้เป็นศาสนสถาน 23 แห่ง ร่องรอยการค้นพบทางด้านโบราณคดีของอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทแบ่งตามยุคสมัย ได้แก่
ภาพเขียนสียุคสมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายยุคโลหะ อายุราว 3,000–2,500 ปีก่อนประวัติศาสตร์
ศาสนสถานสมัยทวารวดี อายุราวพุทธศตวรรษที่ 12–16
โบราณสถานสมัยลพบุรี อายุราวพุทธศตวรรษที่ 15–18
ศาสนสถานสมัยล้านช้าง อายุราวพุทธศตวรรษที่ 21–23
โบราณสถานที่บูรณะสมัยรัตนโกสินทร์
ต่อมา เดโช สวนานนท์ อธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้นได้ดำเนินการขึ้นทะเบียนโบราณสถานพระพุทธบาทบัวบกที่ภูพระบาทเมื่อวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2524 ตาม ประกาศกรมศิลปากร เรื่อง กำหนดที่ดินโบราณสถาน ลงใน ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 98 ตอนที่ 63 เมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2524 แล้วจึงริเริ่มดำเนินการอนุรักษ์พัฒนาเรื่อยมาจนแล้วเสร็จเพื่อเปิดให้เป็นแหล่งเรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ต่อมากรมศิลปากรได้ประกาศโบราณสถานภูพระบาทให้เป็นอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทเมื่อ พ.ศ. 2532 และกรมป่าไม้ได้อนุญาตให้กรมศิลปากรเข้าทำประโยชน์และพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2534 ในโอกาสนี้ได้รับพระกรุณาธิคุณจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (พระอิสริยยศในขณะนั้น) เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเป็นประธานในพิธีเปิดอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2535 เนื่องในวันอนุรักษ์มรดกไทย
ประวัติ > การจำแนกกลุ่มโบราณสถาน

การจำแนกกลุ่มตำแหน่งโบราณสถานที่ค้นพบในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท แบ่งออกเป็น 9 กลุ่มใหญ่ ดังนี้
กลุ่มภาพเขียนสี ประกอบด้วยภาพเขียนสีโนนหินเกลี้ยง จำนวน 3 แห่ง และภาพเขียนสีถ้ำดินเพียง จำนวน 7 แห่ง
กลุ่มภาพเขียนสี-โบราณสถาน ประกอบด้วยวัดพ่อตา–วัดลูกเขย พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 27 แห่ง
กลุ่มวัดพระพุทธบาทบัวบก พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 9 แห่ง
กลุ่มถ้ำห้วยหินลาด พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 2 แห่ง
กลุ่มโนนสาวเอ้ พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 4 แห่ง
กลุ่มห้วยหินร่อง พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 9 แห่ง
กลุ่มพระพุทธบาทหลังเต่า พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 5 แห่ง
กลุ่มเจดีย์ร้าง (อุปโมงค์) และถ้ำพระเสี่ยง พบแหล่งภาพเขียนสีและโบราณสถานจำนวน 2 แห่ง
แม้ว่าสมัยพุทธศตวรรษที่ 16–18 เคยมีขอมแผ่อิทธิพลเข้ามาถึงดินแดนอีสานตอนบน แต่กลับไม่พบสิ่งก่อสร้างหรือศิลปกรรมที่เป็นลัทธิเทวราชาซึ่งเป็นคติความเชื่อมาจากขอมในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทเลย
สภาพภูมิประเทศ

สภาพภูมิประเทศของภูพระบาทมีลักษณะเป็นโขดหินและเพิงผาที่กระจัดกระจายอยู่เป็นจำนวนมาก เกิดจากการผุพังสลายตัวของหินทราย ซึ่งมีเนื้อหินที่แข็งแกร่งแตกต่างกัน ระหว่างชั้นของหินที่เป็นทรายแท้ ๆ ซึ่งมีความแข็งแกร่งมาก กับชั้นที่เป็นทรายปนปูนซึ่งมีความแข็งแกร่งน้อยกว่า นาน ๆ ไปจึงเกิดเป็นโขดหินและเพิงผารูปร่างแปลก ๆ ดังที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน
ในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ประมาณ 2,000–3,000 ปีมาแล้ว ผู้คนในสมัยนั้นดำรงชีวิตด้วยการเก็บของป่าและล่าสัตว์เป็นอาหาร เมื่อขึ้นมาพักค้างแรม อยู่บนโขดหินและเพิงผาธรรมชาติเหล่านี้ก็ได้ใช้เวลาว่างขีดเขียนภาพต่าง ๆ เช่น ภาพคน ภาพสัตว์ ภาพฝ่ามือ ตลอดจนภาพลายเส้นสัญลักษณ์ต่าง ๆ ไว้บนผนังเพิงผาที่ใช้พักอาศัย ในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาทปรากฏภาพเขียนสีเหล่านี้เป็นจำนวนมาก เช่นที่ถ้ำวัว–ถ้ำคนและภาพเขียนสีโนนสาวเอ้ ซึ่งยังคงเป็นปริศนาให้ผู้คนในชั้นหลังค้นหาความหมายที่แท้จริงต่อไป
สถานที่สำคัญ

สถานที่สำคัญในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท ได้แก่
| --- | --- |
 หอนางอุสา  ถ้ำพระ  ถ้ำวัว–ถ้ำคน  ภาพเขียนสีโนนสาวเอ้  หีบศพนางอุสา  วัดลูกเขย  วัดพ่อตา  ถ้ำช้าง  กู่นางอุสา:  ผาเสด็จ  คอกม้าท้าวบารส  คอกม้าน้อย  บ่อน้ำนางอุสา  เพิงหินนกกระทา  ฉางข้าวนายพราน  อูปโมงค์  ถ้ำฤๅษี  ถ้ำปู่เจ