stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ปลาแซลมอน (อาหาร)

ซาชิมิแซลมอน
| คุณค่าทางโภชนาการต่อ 100 กรัม (3> 5 ออนซ์) |
| --- | --- |
พลังงาน: 142 กิโลแคลอรี (590 กิโลจูล)

ไขมัน: 0.981 ก.
อิ่มตัว: 3 ก.
ไม่อิ่มตัวมีพันธะคู่เดี่ยว: 3.8 ก.
ไม่อิ่มตัวมีพันธะคู่หลายคู่โอเมกา-3โอเมกา-6: 3.9 ก.2,506 มก.982 มก.
 

โปรตีน: 20.4 ก.
 

วิตามิน
วิตามินเอ: 50.0 IU
ไทอามีน (บี1): (17%) 0.2 มก.
ไรโบเฟลวิน (บี2): (17%) 0.2 มก.
ไนอาซิน (บี3): (58%) 8.7 มก.
กรดแพนโทเทนิก (บี5  ) : (30%) 1.5 มก.
วิตามินบี6: (46%) 0.6 มก.
โฟเลต (บี9): (7%) 26.0 μg
วิตามินบี12: (133%) 3.2 μg
คลอรีน: (16%) 78.5 มก.
วิตามินซี: (5%) 3.9 มก.
วิตามินอี: (24%) 3.6 มก.
วิตามินเค: (0%) 0.5 μg
 

แร่ธาตุ
แคลเซียม: (1%) 12 มก.
เหล็ก: (2%) 0.3 มก.
แมกนีเซียม: (8%) 27.0 มก.
ฟอสฟอรัส: (34%) 240 มก.
โพแทสเซียม: (8%) 363 มก.
โซเดียม: (4%) 59.0 มก.
สังกะสี: (4%) 0.4 มก.
 

องค์ประกอบอื่น
น้ำ: 64.9 ก.
 
ลิงก์ไปยังฐานข้อมูลกระทรวงเกษตรสหรัฐ
 หน่วย  μg = ไมโครกรัม • mg = มิลลิกรัม  IU = หน่วยสากล 
ประมาณร้อยละคร่าว ๆ โดยใช้การแนะนำของสหรัฐสำหรับผู้ใหญ่  แหล่งที่มา: USDA FoodData Central
ปลาแซลมอนเป็นอาหารยอดนิยม
เพราะจัดเป็นปลามีไขมันสูง (oily fish)
มีโปรตีน กรดไขมันโอเมกา-3 และวิตามินดีสูง ดังนั้น จึงถือว่าเป็นอาหารสุขภาพ
แต่ปลาก็เป็นแหล่งคอเลสเตอรอลด้วยโดยมี 23-485 มก. ต่อปลา 100 ก. ขึ้นอยู่กับสปีชีส์
อนึ่ง ตามรายงานปี 2005 ในวารสาร Science ปลาแซลมอนเลี้ยงอาจมีระดับสารมลพิษ dioxin (Polychlorinated dibenzodioxins) สูง
เช่น ระดับ PCB (Polychlorinated biphenyl) อาจสูงเป็นแปดเท่าของปลาธรรมชาติ
แต่ก็ยังต่ำกว่าขีดอันตรายมาก
อย่างไรก็ดี ตามงานศึกษาปี 2006 ในวารสารการแพทย์ คือ JAMA ประโยชน์ของการทานแม้ปลาแซลมอนเลี้ยงก็ยังมากกว่าความเสี่ยงที่อาจมีเพราะสิ่งปนเปื้อน
สี

เนื้อปลาแซลมอลทั่วไปจะมีสีส้มจนถึงแดง แต่ก็มีปลาธรรมชาติที่มีเนื้อขาวบ้าง
สีเนื้อธรรมชาติเกิดจากสารรงควัตถุประเภทแคโรทีนอยด์ (carotenoid pigment) โดยหลักคือแอสตาแซนทิน (astaxanthin) แต่ก็มีแคนทาแซนทิน (canthaxanthin) บ้าง
ปลาธรรมชาติได้แคโรทีนอยด์เพราะกินเคยและหอยเล็ก ๆ
เพราะผู้บริโภคไม่นิยมปลาแซลมอนเนื้อขาว ผู้เลี้ยงจึงใส่แอสตาแซนทิน (E161j) และแคนทาแซนทิน (E161g) เล็กน้อยในอาหารที่เลี้ยงปลา เพราะอาหารที่ใช้เลี้ยงปกติจะไม่มีสารเหล่านี้[ต้องการอ้างอิง]
แแอสทาแซนทินโดยมากจะสังเคราะห์ทางเคมี
หรือสกัดมาจากเนื้อกุ้ง
อีกวิธีหนึ่งก็คือใช้ยีสต์หรือสาหร่ายเซลล์เดียว (microalgae/microphyte) สีแดงตากแห้ง ซึ่งให้สารรงควัตถุเดียวกัน
แต่สารสังเคราะห์ก็ถูกที่สุด
แอสทาแซนทินเป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่มีฤทธิ์มาก กระตุ้นพัฒนาการระบบประสาทของปลา ช่วยเพิ่มความเจริญพันธุ์ (fertility) และช่วยให้โตเร็ว
แต่แคนทานแซนทินอาจมีผลเสียต่อตามนุษย์ คือสะสมที่จอตาถ้าบริโภคปลามาก
ปัจจุบัน ความเข้มข้นของแคโรทีนอยด์ (โดยหลักแคนทาแซนทินและแอสตาแซนทิน) ในเนื้อจะเกิน 8 มก./กก. และผู้ผลิตปลาทั้งหมดจะพยายามให้ถึงระดับ 16 ที่วัดโดยใช้บัตรกำหนดสี (Roche Colour Card) ที่แสดงว่า ปลาจะมีสีชมพูแค่ไหนเมื่อใช้สารที่ระดับต่าง ๆ
แต่วิธีนี้ใช้สำหรับสีชมพูเนื่องกับแอสตาแซนทินเท่านั้น ไม่ใช่สีส้มที่ได้จากแคนทาแซนทิน
แต่กระบวนการแปรรูปและการเก็บซึ่งลดความเข้มข้นของแคนทาแซนทินในเนื้อ จึงทำให้ผู้ผลิตต้องเพิ่มสีในอาหารเพื่อแก้ปัญหาเช่นนี้
ส่วนในปลาที่ไม่ได้เลี้ยง ระดับแคโรทีนอยด์อาจถึง 25 มก. แต่ระดับแคนทาแซนทินโดยเปรียบเทียบก็จะต่ำมาก
ผลิตภัณฑ์

ปลาแซลมอนแอตแลนติกโดยมากที่ขายในตลาดเป็นปลาเลี้ยง 
เทียบกับปลาแซลมอนแปซิฟิกโดยมากที่จับได้ในทะเล[ต้องการอ้างอิง]
แซลมอนกระป๋องในสหรัฐปกติจะเป็นปลาแซลมอนแปซิฟิกธรรมชาติ แต่ก็มีปลาเลี้ยงเช่นกัน
ปลาอัดกระป๋องปกติจะมีหนังปลา (ซึ่งไม่เป็นอัตราย) และกระดูก (ซึ่งให้แคลเซียม) รวมอยู่ด้วย
แต่ปลากระป๋องไม่มีหนังไร้กระดูกก็มีด้วยเหมือนกัน
การรมควันเป็นวิธีการถนอมปลาที่นิยมอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งอาจจะรมควันร้อนหรือเย็น
ล็อกซ์อาจหมายถึงแซลมอนที่รมควันเย็น หรือแซลมอนที่แช่น้ำเกลือจนเค็ม ซึ่งเรียกอีกอย่างว่า gravlax
เนื้อปลาดิบอาจมีนีมาโทดาสกุล Anisakis ซึ่งเป็นพยาธิทะเล (ก่อโรคพยาธิ anisakiasis ในมนุษย์)
คนญี่ปุ่นไม่ได้บริโภคปลาแซลมอนดิบก่อนจะมีการแช่เย็น
และทั้งเนื้อปลาและไข่ปลาก็พึ่งมาใช้ทำซาชิมิและซูชิเมื่อเริ่มมีปลาแซมอนจากนอร์เวย์ที่ไร้พยาธิในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980
ปลาแซลมอนธรรมดาที่สุกจะมีกรดไขมันที่คล้ายกันสองอย่าง คือ docosahexaenoic acid (DHA) 500-1,500 มก. และ eicosapentaenoic acid (EPA) 100 ก. ต่อปลา 100 ก.
ไม่เหมือนกับปลาเลี้ยงอื่น ๆ กระดูกปลาแซลมอนจะไม่ค่อยรู้สึกในปากเพราะปกติจะค่อนข้างบางและไม่แข็งมาก
เมนูแซลมอน

| ชื่อ 	 | ภาพ 	 | แหล่ง 	 | รายละเอียด |
| --- | --- | --- | --- |
| Gravlax 	 |   | กลุ่มประเทศนอร์ดิก  | ปลาแซลมอนดิบแช่เกลือ น้ำตาล และผักชีลาว มักใช้เป็นอาหารเรียกน้ำย่อย เป็นปลาหั่นบาง ๆ เสิร์ฟกับซอสมัสตาร์ดกับผักชีลาว (hovmästarsås หรือ gravlaxsås) บนขนมปังบางชนิด หรือเสิร์ฟกับมันฝรั่งต้ม |
| Lohikeitto (ซุปครีมแซลมอน) 	 |   | กลุ่มประเทศนอร์ดิก  | ซุปครีมแซลมอน มีเนื้อปลาไม่มีกระดูก มันฝรั่งต้ม และกระเทียมต้น เสิร์ฟร้อน ๆ กับผักชีลาว |
| Lomi salmon (สลัดมะเขือเทศกับแซลมอน) 	 |   | พอลินีเชีย  | เป็นเมนูเครื่องเคียง เป็นสลัดมะเขือเทศสกับแซลมอน เริ่มเมื่อกะลาสีชาวตะวันตกในยุคต้น ๆ ได้แนะนำให้คนฮาวาย ปกติทำผสมเนื้อปลาดิบแช่เกลือหั่นเป็นลูกเต๋ากับมะเขือเทศ, หอมฉุนแบบเบา ๆ (หอมเมาวี) หรือบางครั้งหอมต้นเดี่ยว, และบางครั้งพริกสับหรือน้ำแข็งบด เป็นอาหารเสิร์ฟเย็น รูปแบบอื่น ๆ อาจเป็นแซลมอน มะเขือเทศหั่นลูกเต๋า แตงกวาหั่นลูกเต๋า และหอมฉุน (sweet onion) สับ |
| ล็อกซ์  |   | ชาวยิวอัชเคนาซิยุโรป 	 | เนื้อปลาไม่มีก้างที่ได้ผ่านการถนอมอาหาร รูปแบบนิยมที่สุดเป็นปลาหั่นบางกว่า 5 มม. และปกติ (ในอเมริกาเหนือ) เสิร์ฟบนเบเกิลบ่อยครั้งกับครีมชีส หอม มะเขือเทศ แตงกวา และผักชิงชี่ (สกุล Capparis spinosa) ล็อกซ์ชิ้นเล็ก ๆ ยังบ่อยครั้งเติมในไข่คน บางครั้งกับหอมสับ |
| รุยเบ (ルイベ) เป็นปลาแซลมอนหมัก 	 |   | ญี่ปุ่น  | ปลาแซลมอนที่แช่แข็งกลางแจ้ง หั่นเหมือนกับซาชิมิ เสิร์ฟกับซอสถั่วเหลืองและผักไผ่สกุล Persicaria hydropiper |
| เบอร์เกอร์ปลาแซลมอน 	 |   |   | เป็นเค้กปลาที่โดยมากทำจากแซลมอนในรูปแบบของแฮมเบอร์เกอร์ ทำยากเพราะต้องใช้ส่วนผสมที่ยึดปลาเข้าด้วยกัน ทำสุกเกินได้ง่ายซึ่งแห้งเกิน เป็นอาหารค่อนข้างสามัญในรัฐอะแลสกาโดยรับประทานแทนแฮมเบอร์เกอร์ที่ทำด้วยเนื้อ |
| ทาร์ทาร์แซลมอน (Salmon tartare) 	 |   |   | เป็นอาหารเรียกน้ำย่อยทำด้วยเนื้อปลาดิบใส่เครื่องปรุงรส ปกติจะใช้ทาขนมปังแคร็กเกอร์หรือขนมปังที่ทำด้วยช่างอบฝีมือ (artisan style bread) |
| แซลมอนรมควัน (Smoked salmon) 	 |   |   | เนื้อแซลมอนไม่มีก้างที่ได้ผ่านการถนอมอาหารแล้ว แล้วรมควันไม่ว่าจะเป็นแบบร้อนหรือเย็น เพราะค่อนข้างแพง จึงจัดว่าอร่อย แม้บางครั้งจะเรียกว่าล็อกซ์ แต่จริง ๆ ก็เป็นอาหารคนละอย่าง |
| ซาชิมิแซลมอน  |   | ญี่ปุ่น 	 | แซลมอนดิบหั่นบาง ๆ เสิร์ฟกับของประดิดประดอย ปกติรับประทานกับซอสถั่วเหลืองและวาซาบิ |
| ซูชิแซลมอน  |   | นอร์เวย์  | แซลมอนดิบหั่นบาง ๆ ห่อข้าวและบางครั้งสาหร่าย (นอริ) เหมือนกับมากิซูชิ หรือแปะบนข้าวเหมือนกับนิกิริซูชิ เสิร์ฟกับของประดิดประดอย ปกติรับประทานกับซอสถั่วเหลืองและวาซาบิ |
| Kippered salmon 	 |   | คนพื้นเมืองอเมริกันเดิมในรัฐแคลิฟอร์เนีย คือคน Hupa, Karuk, และ Yurok 	 | เนื้อปลารมควันจากการเผาไม้ผลจนข้างนอกสุกแต่ข้างในยังดิบ แล้วใส่กระป๋องทำให้สุกด้วยความอัดดันจากไอน้ำ อาจปรุงรสด้วยพริกแดงและเครื่องปรุงรสอื่น ๆ |
ปลาแซลมอนแปลงพันธุกรรม > สหรัฐอเมริกา

AquAdvantage salmon เป็นปลาแซลมอนแอตแลนติกดัดแปลงพันธุกรรมที่ทำโดยบริษัทเทคโนโลยีชีวภาพ AquaBounty Technologies ในปี 1989
เป็นการเพิ่มยีนจากปลาสองชนิดอย่างอื่น (คือ ปลาแซลมอนชินูกแปซิฟิกและปลากะพงคือ ocean pout [Zoarces americanus]) เข้าในยีนของปลาแซลมอนแอตแลนติก ซึ่งทำให้ปลาสามารถเจริญเติบโตตลอดปีต่างกับปลาธรรมชาติที่โตในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูร้อนเท่านั้น
องค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) ได้อนุมัติให้วางตลาดขายปลานี้ปลายปี 2015 
โดยประกาศว่า "แซลมอน AquAdvantage ปลอดภัยเพื่อรับประทานเหมือนกับแซลมอนแอตแลนติกที่ไม่ได้ดัดแปลงพันธุกรรม และมีคุณค่าทางโภชนาการเหมือนกันด้วย"
แต่ข้อกำหนดต่อท้ายของกฎหมายงบประมาณปี 2016 (Consolidated Appropriations Act, 2016) ได้ห้ามไม่ให้นำเข้าปลาจนกว่าจะมีกฎขึ้นป้ายบรรจุภัณฑ์
จนถึงเดือนตุลาคม 2018 ปลานี้ก็ยังไม่ได้ขายในสหรัฐ และการนำเข้าไข่ปลาแซลมอนจากแคนาดาเพื่อไปเลี้ยงที่ฟาร์มก็ไม่ได้อนุญาต
ปลาแซลมอนแปลงพันธุกรรม > แคนาดา

ปลายปี 2013 สำนักงานความเปลี่ยนแปลงทางสิ่งแวดล้อมและภูมิอากาศแคนาดา (Environment and Climate Change Canada) ได้ตัดสินว่า ปลาแซลมอนจีเอ็มโอไม่เป็นภัยต่อสิ่งแวดล้อมหรือสุขภาพมนุษย์เมื่อเลี้ยงในที่ฟักไข่ปลาของบริษัท ซึ่งเปิดโอกาสให้บริษัทผลิตไข่ปลาเพื่อการพาณิชย์
ในเดือนพฤษภาคม 2016 สำนักงานตรวจอาหารแคนาดา (Canadian Food Inspection Agency) ก็ได้อนุมัติให้ขายปลาจีเอ็มโอ
ในกลางปี 2017 บริษัทได้แจ้งว่าได้ขายเนื้อปลาแซลมอน AquaAdvantage 4.5 ตันให้แก่ผู้บริโภคในแคนาดาแล้ว
ดูเพิ่ม

ปลาแซลมอนแอตแลนติก
เชิงอรรถและอ้างอิง > แหล่งข้อมูลอื่น

Come back, salmon, By Molly Cone, Sierra Club Books, 48 pages, - A book for juveniles describes the restoration of 'Pigeon Creek'.
The salmon: their fight for survival, By Anthony Netboy, 1973, Houghton Mifflin Co., 613 pages,
Trading Tails: Linkages Between Russian Salmon Fisheries and East Asian Markets. Shelley Clarke. (November 2007). 120pp..
"Last Stand of the American Salmon," G. Bruce Knecht for Men's Journal
Plea for the Wanderer, an NFB documentary on West Coast salmon
Canned Salmon Recipes by Alaska Packers' Association, 1900 e-book with colour illustrations, available from Internet Archive
Epicurean.com Salmon Recipes Collected recipes using salmon at epicurean.com
แหล่งข้อมูลอื่น

สเต็กแซลมอน (ซ้าย) และเนื้อปลาไม่มีก้าง (ขวา) ที่ขายในตลาด
ภาพ Still Life with Salmon (1866-1869) ของเอดัวร์ มาแน แสดงปลาแซลมอนเนื้อขาว
ทิวเขาอินทนนท์

| ทิวเขาอินทนนท์ |
| --- | --- |
ถนนธงชัยตะวันออก
ทิวเขาอินทนนท์ซึ่งเป็นยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศไทย
จุดสูงสุด
ยอด: ดอยอินทนนท์
ความสูง เหนือระดับน้ำทะเล: 2,565 เมตร (8,415 ฟุต)
ข้อมูลทางภูมิศาสตร์
ประเทศ:  ไทย
เทือกเขา: ฉานโยมา กลุ่มภูเขาฉาน-ไทยตะวันตก ระบบภูเขาอินโด-มาลายัน
ทิวเขาอินทนนท์ หรือ ทิวเขาถนนธงชัยตะวันออก เป็นชื่อของทิวเขาที่อยู่ทางภาคเหนือของประเทศไทย เป็นทิวเขาที่มีระบบภูเขาเชื่อมต่อกับทิวเขาแดนลาว และเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาฉานโยมา แต่วางตัวตามแนวเหนือ-ใต้ ขนานกับทิวเขาถนนธงชัย บางครั้งเราจึงเรียกว่าทิวเขาถนนธงชัยตะวันออก
ทิวเขาอินทนนท์ เป็นชื่อที่ตั้งตามชื่อดอยสูงสุดของทิวนี้ คือยอดดอยอินทนนท์ ปัจจุบันอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ ซึ่งอัญเชิญมาจากพระนามของพระเจ้าอินทวิชยานนท์อีกทอดหนึ่ง
ดูเพิ่ม

อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์
| ด ค กทิวเขาในประเทศไทย |
| --- | --- |
 จันทบุรี  ดงพญาเย็น  แดนลาว  ตะนาวศรี  ถนนธงชัย ถนนธงชัยกลาง  ถนนธงชัยตะวันตก  ถนนธงชัยตะวันออก  นครศรีธรรมราช  บรรทัด  ผีปันน้ำ ขุนตาน  พนมดงรัก  เพชรบูรณ์  ภูเก็ต  ภูพาน  สันกาลาคีรี  สันกำแพง  หลวงพระบาง
สงครามพม่าตีเชียงใหม่ พ.ศ. 2340 และ 2345

| ด ค กสงครามพม่า–สยาม |
| --- | --- |
 พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้  ช้างเผือก  การเสียกรุงครั้งที่หนึ่ง  ยุทธหัตถี  1593–1600  1609–1622  1662–1664  1675–1676  1700–1701  พระเจ้าอลองพญา  การเสียกรุงครั้งที่สอง  เชียงใหม่  บางแก้ว  อะแซหวุ่นกี้  เก้าทัพ  ตีเมืองทวาย  ทวาย  พม่าตีเชียงใหม่  เชียงแสน  เมืองถลาง  เชียงตุง 
สงครามพม่าตีเชียงใหม่ พ.ศ. 2345 เป็นสงครามระหว่างสยามอาณาจักรรัตนโกสินทร์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และอาณาจักรพม่าในสมัยพระเจ้าปดุงแห่งราชวงศ์โก้นบอง เป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งเหนืออาณาจักรล้านนาระหว่างสยามและพม่า พระเจ้าปดุงแห่งพม่าส่งทัพเข้ารุกรานเมืองเชียงใหม่ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ มีพระราชโองการให้กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทยกทัพจากกรุงเทพขึ้นไปช่วยเหลือพระยากาวิละแห่งเชียงใหม่ในการต่อสู้กับพม่า ผลของสงครามนี้สยามได้รับชัยชนะสามารถขับทัพพม่าออกไปได้ การรุกรานเชียงใหม่ของพม่าในปี พ.ศ. 2345 นี้ เป็นการรุกรานล้านนาของพม่าครั้งสุดท้ายในประวัติศาสตร์ไทย และนำไปสู่สงครามเชียงแสนใน พ.ศ. 2347
เหตุการณ์นำ > สงครามกับพม่า

พ.ศ. 2325 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงแต่งตั้งพระยากาวิละเป็นพระยาวิเชียรปราการเจ้าเมืองเชียงใหม่ ให้นายน้อยธรรมน้องชายของพระยากาวิละเป็นอุปราชเมืองเชียงใหม่ แต่ในเวลานั้นเมืองเชียงใหม่ยังคงเป็นเมืองร้างยังไม่สามารถตั้งเมืองอยู่ได้ พระยากาวิละจึงมาตั้งมั่นที่เวียงป่าซาง (หรือป่าช้าง) เพื่อรวบรวมผู้คนไปตั้งเมืองเชียงใหม่ เมืองลำปางและเวียงป่าซางของพระยากาวิละกลายเป็นเมืองหน้าด่านที่สำคัญของล้านนาและสยามในการต้านทานการรุกรานของพม่า ในสงครามเก้าทัพ พ.ศ. 2328 เจ้าชายปะกันแมงสะโดสิริมหาอุจนาพระอนุชาของพระเจ้าปดุงยกทัพหัวเมืองไทใหญ่มาที่เมืองเชียงแสน เจ้าชายสะโดสิริมหาอุจนาและธาปะระกามะนี (Abaya-Kamani အဘယကာမဏိ) (พื้นเมืองเชียงแสนเรียก พะแพหวุ่น) ยกทัพพม่าจากเมืองเชียงแสนจำนวน 30,000 คน เข้าโจมตีและล้อมเมืองลำปาง นำไปสู่การล้อมเมืองลำปาง นอกจากนี้ ฝ่ายพม่ายังยกทัพไปตีเมืองแพร่จับกุมตัวพระยาแพร่มังไชยเจ้าเมืองแพร่กลับไปเป็นเชลย พญากาวิละรักษาเมืองลำปางอยู่ได้เกือบสามเดือน ทางฝ่ายกรุงเทพฯ จึงส่งทัพขึ้นมานำโดยพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงจักรเจษฎา และเจ้าพระยามหาเสนา (ปลี) ช่วยเหลือขับไล่พม่าให้พ้นไปจากเมืองลำปางได้สำเร็จใน พ.ศ. 2329 กองทัพพม่าถอยทัพกลับไป แต่ตั้งให้ธาปะระกามะนีเป็นเจ้าเมืองเชียงแสน
ในพ.ศ. 2319 พระยากาวิละส่งคนขึ้นไปเกลี้ยกล่อมหัวเมืองทางเหนือต่อล้านนาต่าง ๆให้เป็นกบฏแยกตัวจากพม่า เจ้าฟ้าเมืองยอง (Mong Yawng) เจ้าเมืองฝาง และพระยาแพร่มังไชยซึ่งถูกจับกุมตัวไปไว้ที่เชียงแสนตั้งแต่สงครามเก้าทัพ จึงลุกฮือขึ้นก่อกบฏต่อพม่า ปีต่อมาในพ.ศ. 2330 พระเจ้าปดุงส่งทัพมาปราบเมืองฝางได้ และตั้งทัพที่เมืองฝางเตรียมเข้ารุกรานลำปางต่อไป ธาปะระกามะนีนำกองทัพเข้ามาสมทบก่อนกลับเมืองเชียงแสน เจ้าอัตถวรปัญโญเจ้าเมืองน่านเข้าขอสวามิภักดิ์ต่อสยาม พระยาแพร่มังไชยอยู่ที่เมืองยองร่วมมือกับเจ้าฟ้ากองเมืองยอง ยกทัพเข้าโจมตีเมืองเชียงแสน ธาปะระกามะนีหลบหนีไปเมืองเชียงราย พระยาเพชรเม็ง (น้อยจิตตะ) เจ้าฟ้าเมืองเชียงรายจับตัวธาปะระกามะนีส่งให้แก่พระยากาวิละ พระยากาวิละจึงส่งตัวธาปะระกามะนีลงมาที่กรุงเทพฯ  ฝ่ายพม่าตีเมืองเชียงแสนคืนไปได้และยกทัพจากเชียงแสนและเมืองฝาง เข้าโจมตีเมืองลำปางและยกมาทางเมืองยวม (อำเภอแม่สะเรียง) เข้าตีเมืองป่าซาง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ มีพระราชโองการให้กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท เสด็จยกทัพขึ้นมาช่วยเมืองลำปาง กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงสามารถขับทัพพม่าออกไปจากลำปางได้สำเร็จ หลังจากที่เมืองเชียงใหม่เป็นเมืองร้างเป็นเวลาประมาณสิบเอ็ดปี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ มีพระราชโองการให้ตั้งเมืองเชียงใหม่ขึ้นอีกครั้งให้เรียบร้อย เพื่อเป็นเมืองสำหรับการรับศึกพม่าทางเหนือ ให้พระยากาวิละรวบรวมผู้คนจากลำปางมาตั้งเมืองเชียงใหม่ พระยากาวิละยังคงอยู่ที่เวียงป่าซางอยู่จนถึง พ.ศ. 2339 จึงเข้าครองเมืองเชียงใหม่
เหตุการณ์นำ > พม่าตีเชียงใหม่ พ.ศ. 2340

พระเจ้าปดุงแห่งพม่ายังคงทรงมีขัตติยมานะในการกอบกู้หัวเมืองล้านนาทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำคงให้กลับไปคืนแก่พม่า พระเจ้าปดุงทรงแต่งทัพเข้ารุกรานเมืองเชียงใหม่ในพ.ศ. 2340 แม่ทัพพม่าคืออินแซะหวุ่นเนเมียวจอดินสีหสุระ (Einshe Wun Nemyo Kyawdin Thihathu) แม่ทัพพม่าผู้ซึ่งได้เอาชนะทัพฝ่ายไทยในการรบที่เมืองทวายเมื่อพ.ศ. 2337 เนเมียวจอดินสีหสุระยกทัพจำนวน 55,000 คน มาทางเมืองนายและแบ่งทัพออกเป็นสองส่วน ส่วนหนึ่งยกมาทางเมืองปั่น (Mong Pan) และอีกส่วนหนึ่งยกมาทางเมืองหางหรือเมืองแหง (Mong Hin) ลงมาล้อมเมืองเชียงใหม่ไว้ และส่งทัพบางส่วนไปตั้งมั่นที่เมืองลำพูนและเมืองลี้ พระยากาวิละนำญาติพี่น้องจัดทัพออกรบต่อการกับพม่า แต่ฝ่ายพม่าเข้าตีเมืองเชียงใหม่หลายครั้งอย่างต่อเนื่อง จึงให้คนถือศุภอักษรลงไปกรุงเทพฯ ขอพระราชทานทัพมาช่วยเมืองเชียงใหม่ รายละเอียดการรบระหว่างสยามและพม่าในครั้งนี้ ปรากฏในเพลงยาวพระยาสุนทรพิทักษ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ มีพระราชโองการให้จัดทัพขึ้นไปช่วยเมืองเชียงใหม่จำนวน 20,000 คน ดังนี้;
ฝ่ายพระราชวังบวรฯ : กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท พร้อมทั้งพระโอรสคือพระองค์เจ้าลำดวนและพระองค์เจ้าอินทปัต พร้อมทั้งกรมขุนสุนทรภูเบศร์ และพระยากลาโหมราชเสนา (พระไชยบูรณ์)
ฝ่ายพระราชวังหลวงและทัพหัวเมือง: พระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพหริรักษ์ พร้อมทั้งพระยายมราช (บุญมา)
นอกจากนี้ เจ้าอุปราชอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ อนุชาของพระเจ้าอินทวงศ์แห่งเวียงจันทน์ ยกทัพลาวเวียงจันทน์จำนวน 20,000 คน เพื่อมาช่วยเมืองเชียงใหม่อีกด้วย
กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทเสด็จยกทัพไปถึงเมืองเถิน จากนั้นมีพระราชบัณฑูรให้กรมหลวงเทพหริรักษ์ กรมขุนสุนทรภูเบศร์ พระยากลาโหมราชเสนา และพระยายมราช (บุญมา) ยกทัพล่วงหน้าไปตั้งที่เมืองลำปางก่อน ให้พระองค์เจ้าลำดวนและพระองค์เจ้าอินทปัตเสด็จยกทัพไปสู้กับพม่าที่เมืองลี้ จากนั้นทัพฝ่ายวังหน้าและวังหลวงจากเมืองลำปางจึงแข่งขันกันเข้ายึดเมืองลำพูนจากพม่า กรมหลวงเทพหริรักษ์และพระยายมราชยกทัพวังหลวงไปตั้งที่ทางใต้ของเมืองลำพูน ส่วนกรมขุนสุนทรภูเบศร์และพระยากลาโหมราชเสนายกทัพวังหน้าไปตั้งทางตะวันตกเฉียงเหนือของลำปางทางเมืองป่าซาง ทั้งทัพวังหน้าและวังหลวงเข้าโจมตีเมืองลำพูน นำไปสู่การรบที่ลำพูน ฝ่ายทัพพม่าที่เมืองลี้ยกมาโจมตีทัพไทยที่ลำพูน ทัพฝ่ายไทยสามารถเข้ายึดเมืองลำพูนได้สำเร็จในเดือนเมษายน พ.ศ. 2341 ฝ่ายพม่าที่ลำพูนแตกพ่ายกลับไปเมืองเชียงใหม่
ทัพของทั้งวังหน้าและวังหลวงยกจากลำพูนขึ้นไปโจมตีพม่าที่เชียงใหม่ นำไปสู่การรบที่เชียงใหม่ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2341 ในเวลานั้น ทัพลาวเวียงจันทน์ของเจ้าอนุวงศ์จำนวน 20,000 คนมาถึงเมืองเชียงใหม่ ทัพหลวงของกรมพระราชวังหลังฯ และพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นจักรเจษฎา จำนวนอีก 20,000 คน ได้ยกมาสมทบที่เชียงใหม่เช่นกัน กรมหลวงเทพหริรักษ์ทรงยกทัพเข้าตีทัพพม่าทางตะวันตกของเชียงใหม่ กรมขุนสุนทรภูเบศร์ยกเข้าตีทางแม่น้ำปิงทางตะวันออก เจ้าอนุวงศ์ยกเข้าตีทางห้วยแม่ข่า กรมพระราชวังหลังและกรมหลวงจักรเจษฎาทรงยกเข้าตีทางวังตาล พระยากาวิละยกทัพออกมาตีจากในเมืองเชียงใหม่ ทัพพม่าแตกพ่ายยับเยินถอยร่นกลับไป แม่ทัพพม่าคนหนึ่งชื่อว่าเนเมียวจอดินสีหสุระ (Nemyo Kyawdinthihathu) ถูกสังหารในที่รบ แม่ทัพพม่าชื่อว่าอุบากอง (Upagaung) ถูกจับเป็นเชลย เมื่อมีชัยชนะเหนือพม่าแล้ว กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทจึงยกทัพเสด็จคืนพระนคร
เหตุการณ์นำ > เชียงใหม่ตีเมืองสาดและเชียงตุง

อาณาจักรล้านนาเปรียบเสมือนเป็นเมืองหน้าด่านรัฐกันชนระหว่างสยามและพม่า หัวเมืองล้านนาต่าง ๆมีข้อเสียเปรียบพม่าประสบปัญหาขาดแคลนกำลังคนเนื่องจากสงครามที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน พระยากาวิละแห่งเชียงใหม่และเจ้าเมืองล้านนาอื่น ๆ ต่างดำเนินนโยบาย”เก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง” ยกทัพออกไปโจมตีเมืองต่าง ๆเพื่อกวาดต้อนกำลังพลเข้ามาในเมืองล้านนา ในพ.ศ. 2345 พระเจ้าปดุงทรงแต่งตั้งให้นายจอมหง ซึ่งเป็นชาวจีนจากมณฑลยูนนาน ให้เป็นเจ้าฟ้าเจ้าเมืองสาด (Mong Hsat) และพระเจ้าปดุงทรงประกาศยกย่องราชาจอมหงแห่งเมืองสาดให้เป็นเจ้าเหนือหัวเมืองล้านนาทั้งปวงทั้งห้าสิบเจ็ดหัวเมือง พระยากาวิละแห่งเชียงใหม่จึงมีคำสั่งให้อุปราชน้อยธรรม ยกทัพเชียงใหม่ขึ้นไปโจมตีเมืองสาดในเดือนเมษายนพ.ศ. 2345 อุปราชน้อยธรรมสามารถเข้ายึดเมืองสาดได้อุปราชน้อยธรรมจับกุมตัวราชาจอมหง รวมทั้งจับกุมทูตพม่าซึ่งได้เดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีกับพระเจ้ายาล็องแห่งเวียดนาม จากนั้นอุปราชน้อยธรรมจึงยกทัพเลยไปโจมตีเมืองเชียงตุง เมืองเชียงตุงเคยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านนาในสมัยราชวงศ์มังราย ประชากรเมืองเชียงตุงเป็นชาวไทเขิน อุปราชน้อยธรรมจึงยกทัพขึ้นไปตีเมืองเชียงตุง เข้ายึดเมืองเชียงตุงได้อีกเช่นกัน เจ้าฟ้าศิริไชยเจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงหลบหนีไป อุปราชน้อยธรรมกวาดต้อนชาวไทเขินจากเมืองเชียงตุงจำนวน 6,000 คน และจากเมืองสาดอีก 5,000 คน มาไว้ที่เมืองเชียงใหม่ เมืองเชียงตุงถูกทำลายและว่างร้างลง
พระเจ้าปดุงทรงพิโรธพระยากาวิละแห่งเชียงใหม่ที่ยกทัพไปตีเมืองเชียงตุงและเมืองสาดและจับทูตพม่าไป จึงมีพระราชโองการให้จัดทัพพม่าเข้าตีเมืองเชียงใหม่อีกเป็นครั้งที่สอง
บทสรุปและเหตุการณ์สืบเนื่อง

การรุกรานเชียงใหม่ของพม่าในพ.ศ. 2345 นี้ เป็นการรุกรานล้านนาของพม่าเป็นครั้งสุดท้ายในประวัติศาสตร์ไทย ทางฝ่ายกรุงเทพสามารถจัดทัพขึ้นไปช่วยพระยากาวิละเมืองเชียงใหม่ ขับไล่ทัพฝ่ายพม่ากลับไปได้เฉกเช่นทุกครั้ง หลังจากที่ได้ชัยชนะเหนือพม่าที่เชียงใหม่ในพ.ศ. 2345 นี้ กรมหลวงเทพหริรักษ์ พร้อมทั้งพระยายมราช (บุญมา) และเจ้าอนุวงศ์ ประทับอยู่ที่เมืองล้านนาเพื่อจัดเตรียมทัพเข้าโจมตีเมืองเชียงแสน นำไปสู่สงครามเชียงแสนในพ.ศ. 2347
พระยากาวิละนำตัวราชาจอมหงเมืองสาดลงไปกรุงเทพไปเข้าเฝ้าฯ ในเดือนกันยายนพ.ศ. 2345 ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ มีพระราชโองการให้สถาปนาพระยากาวิละ ผู้ซึ่งมีความชอบป้องกันเมืองเชียงใหม่และล้านนาจากการรุกรานของพม่าไว้ได้หลายครั้ง ขึ้นเป็นพระเจ้าเชียงใหม่ พระราชทานพระนามว่า พระบรมราชาธิบดีศรีสุริยวงศ์องค์อินทรสุริยศักดิ์สมญา มหาขัตติยราชชาติราไชยสวรรย์ เจ้าขัณฑสีมาพระนครเชียงใหม่ราชธานี เป็นเจ้าประเทศราชเป็นอธิบดีในหัวเมืองล้านนาทั้งห้าสิบเจ็ดเมือง
เมื่อกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทเสด็จกลับพระนครแล้ว อาการพระประชวรทุเลาลง ทรงแต่งตั้งพระยาเสน่หาภูธร (ทองอิน) ว่าที่กลาโหมราชเสนา ขึ้นเป็นพระยากลาโหมราชเสนา ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2346 อาการพระประชวรกำเริบขึ้นมาอีก กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทสิ้นพระชนม์เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2346 ต่อมาอีกสามเดือน เกิดความว่าพระองค์เจ้าลำดวนและพระองค์เจ้าอินทปัต พระโอรสในกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ทรงร่วมมือกับพระยากลาโหมราชเสนา (ทองอิน) วางแผนการกบฏ จึงมีพระราชโองการลงพระราชอาญาสำเร็จโทษพระองค์เจ้าลำดวนและพระองค์เจ้าอินทปัตด้วยท่อนจันทน์ และให้ประหารชีวิตพระยากลาโหมราชเสนา (ทองอิน)
ในพ.ศ. 2347 กรมหลวงเทพหริรักษ์ พระยายมราช (บุญมา) ทัพฝ่ายไทย เจ้าอนุวงศ์ทัพฝ่ายลาวเจียงจันทน์ พร้อมทั้งเจ้าอุปราชน้อยธรรมเมืองเชียงใหม่ เจ้าคำโสมเมืองลำปาง ฝ่ายล้านนา และเจ้าอัตวรปัญโญเมืองน่าน ยกทัพโดยพร้อมกันเข้าโจมตีเมืองเชียงแสน จนสามารถยึดเมืองเชียงแสนจากพม่าได้ หัวเมืองล้านนาทางเหนือที่อยู่ภายใต้การปกครองของพม่าจึงมาอยู่ภายใต้การปกครองของสยาม อำนาจของพม่าในหัวเมืองล้านนาจึงหมดสิ้นไปอย่างถาวร
อุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย

| อุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย |
| --- | --- |
ไอยูซีเอ็นกลุ่ม 2 (อุทยานแห่งชาติ)
เสาหินบะซอลต์ในอุทยาน

ที่ตั้ง: จังหวัดแพร่ จังหวัดลำปาง
พิกัด: 17°56′N 99°33′E﻿ / ﻿17.93°N 99.55°E﻿ / 17.93; 99.55
พื้นที่: 410 ตารางกิโลเมตร (260,000 ไร่)
จัดตั้ง: 9 ตุลาคม พ.ศ. 2524
ผู้เยี่ยมชม: 22,060 (2562)
หน่วยราชการ: กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
อุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย เป็นอุทยานแห่งชาติที่ตั้งอยู่ในเขตอำเภอลอง อำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ และอำเภอเถิน อำเภอสบปราบ อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง มีลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน ประกอบด้วยป่าดงดิบเขา ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็มรัง นอกจากนี้ยังมีป่าสนและทุ่งหญ้าในบริเวณยอดเขาสูง เป็นแหล่งกำเนิดแม่น้ำหลายสาย และมีสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น หมูป่า หมี เสือโคร่ง เลียงผา เป็นต้น โดยมีจุดเด่นคือดงตะเคียนทองอายุกว่าร้อยปี ที่มีขนาด 3-4 คนโอบ
สถานที่น่าสนใจ

น้ำตก มีน้ำตกหลายแห่งในอุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย ได้แก่ น้ำตกแม่เกิ๋งหลวง และน้ำตกแม่เกิ๋งน้อย เป็นน้ำตกที่ไหลลดหลั่นเป็นชั้นๆ จึงได้ชื่อว่า แม่เกิ๋ง ซึ่งเป็นภาษาพื้นเมือง หมายถึงขั้นบันได นอกจากนี้ยังมีน้ำตกแม่สิน น้ำตกแม่จอก น้ำตกแม่ป้าก น้ำตกแม่รัง และน้ำตกขุนห้วย
บ่อน้ำร้อนแม่จอก อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานประมาณ 5 กิโลเมตร บ่อน้ำร้อนมีอุณหภูมิประมาณ 80 องศาเซลเซียส
แหล่งข้อมูลอื่น

อุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย เก็บถาวร 2007-02-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
| ด ค กอุทยานแห่งชาติในประเทศไทย |
| --- | --- | --- |
| ภาคเหนือ |  ขุนขาน  ขุนแจ  ขุนน่าน  ขุนพะวอ  ขุนสถาน  เขลางค์บรรพต  เขาค้อ  คลองลาน  คลองวังเจ้า  แควน้อย  แจ้ซ้อน  ผาแดง  ดอยขุนตาล  ดอยจง  ดอยผากลอง  ดอยผ้าห่มปก  ดอยภูคา  ดอยภูนาง  ดอยเวียงผา  ดอยสอยมาลัย  ดอยสุเทพ-ปุย  ดอยหลวง  ดอยอินทนนท์  ต้นสักใหญ่  ตากสินมหาราช  ตาดหมอก  ถ้ำปลา–น้ำตกผาเสื่อ  ถ้ำผาไท  ถ้ำสะเกิน  ถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน  ทุ่งแสลงหลวง  นันทบุรี  น้ำตกชาติตระการ  น้ำตกบัวตอง–น้ำพุเจ็ดสี  น้ำตกพาเจริญ  น้ำตกแม่สุรินทร์  น้ำหนาว  ภูชี้ฟ้า  ภูซาง  ภูสอยดาว  ภูหินร่องกล้า  แม่เงา  แม่จริม  แม่ตะไคร้  แม่โถ  แม่ปิง  แม่ปืม  แม่เมย  แม่ยม  แม่วงก์  แม่วะ  แม่วาง  แม่สะเรียง  รามคำแหง  ลานสาง  ลำน้ำกก  ลำน้ำน่าน  เวียงโกศัย  ศรีน่าน  ศรีลานนา  ศรีสัชนาลัย  สาละวิน  ห้วยน้ำดัง  ออบขาน  ออบหลวง  |  |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ |  แก่งตะนะ  เขาพระวิหาร  เขาใหญ่  ตาดโตน  ตาพระยา  ทับลาน  ไทรทอง  นายูง-น้ำโสม  น้ำพอง  ป่าหินงาม  ผาแต้ม  ภูกระดึง  ภูเก้า-ภูพานคำ  ภูจองนายอย  ภูเรือ  ภูแลนคา  ภูเวียง  ภูผาเทิบ  ภูผาม่าน  ภูผายล  ภูผาเหล็ก  ภูพาน  ภูลังกา  ภูสระดอกบัว  ภูสวนทราย  ภูหินจอมธาตุ–ภูพระบาท  |  |
| ภาคกลาง |  น้ำตกเจ็ดสาวน้อย  น้ำตกสามหลั่น  พุเตย  |  |
| ภาคตะวันออก |  เขาคิชฌกูฏ  เขาชะเมา-เขาวง  เขาสิบห้าชั้น  เขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด  น้ำตกคลองแก้ว  น้ำตกพลิ้ว  ปางสีดา  หมู่เกาะช้าง  |  |
| ภาคตะวันตก |  กุยบุรี  แก่งกระจาน  เขาสามร้อยยอด  เขาแหลม  เขื่อนศรีนครินทร์  เฉลิมพระเกียรติไทยประจัน  เฉลิมรัตนโกสินทร์  ทองผาภูมิ  ไทรโยค  น้ำตกห้วยยาง  ลำคลองงู  หาดวนกร  เอราวัณ  |  |
| ภาคใต้ |  แก่งกรุง  เขานัน  เขาน้ำค้าง  เขาปู่-เขาย่า  เขาพนมเบญจา  เขาลำปี-หาดท้ายเหมือง  เขาสก  เขาหลวง  เขาหลัก-ลำรู่  คลองพนม  ตะรุเตา  ใต้ร่มเย็น  ทะเลบัน  ธารเสด็จ-เกาะพะงัน  ธารโบกขรณี  น้ำตกซีโป  น้ำตกทรายขาว  น้ำตกโยง  น้ำตกสี่ขีด  น้ำตกหงาว  บางลาง  บูโด-สุไหงปาดี  ลำน้ำกระบุรี  ศรีพังงา  สันกาลาคีรี  สิรินาถ  หมู่เกาะเภตรา  หมู่เกาะชุมพร  หมู่เกาะระนอง  หมู่เกาะลันตา  หมู่เกาะสิมิลัน  หมู่เกาะสุรินทร์  หมู่เกาะอ่างทอง  หาดขนอม-หมู่เกาะทะเลใต้  หาดเจ้าไหม  หาดนพรัตน์ธารา-หมู่เกาะพีพี  แหลมสน  อ่าวพังงา  อ่าวมะนาว-เขาตันหยง  อ่าวสยาม  |  |
 ระดับประเทศ อุทยานประวัติศาสตร์ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เขตห้ามล่าสัตว์ป่า ระดับโลก แหล่งมรดกโลกในไทย ความทรงจำแห่งโลกของไทย มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย พื้นที่ชุ่มน้ำแรมซาร์ในไทย พื้นที่สงวนชีวมณฑลโลกในไทย อุทยานธรณีโลกในไทย
พยาธิ

พยาธิปากขอ
พยาธิ เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้องอาศัยในร่างกายของสัตว์อื่น (ปรสิต) ประเภทหนึ่ง
การดำรงชีวิต

ดำรงชีวิตอยู่ได้โดยการแย่งและดูดซึมสารอาหารจากร่างกาย และสืบพันธุ์ในร่างกายของคนและสัตว์ บางชนิดก็ไม่ก่อความเดือดร้อนต่อร่างกายคนและสัตว์ที่อาศัยอยู่ เพียงแต่แย่งดูดซึมอาหารเท่านั้น บางชนิดก็ก่อให้เกิดพยาธิสภาพรุนแรงถึงชีวิตได้ถ้าไม่ได้รับการรักษา