stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ภาษาเควนยา
ดูเพิ่ม

ภาษาซินดาริน
อักษรเทงกวาร์
แหล่งข้อมูลอื่น

ของวิกิพีเดีย ที่วิกิมีเดีย อินคิวเบเตอร์
The Elvish Linguistic Fellowship  เว็บชุมชนที่รวบรวมข้อมูลความรู้เกี่ยวกับภาษาเอลฟ์ไว้มากที่สุด
SpringOfArda เก็บถาวร 2007-03-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เป็นเว็บไทย ที่มีเรื่องเกี่ยวกับ ซิลมาริลลิออน ลอร์ดออฟเดอะริงส์ และเรื่องอื่นๆ ของคุณโทลคีน
| ด ค กภาษาประดิษฐ์ ในปกรณัมชุดมิดเดิลเอิร์ธ โดย  เจ>  อาร์. อาร์. โทลคีน |
| --- | --- |
ภาษา: ฮอบบิติช • อดูนาอิก • เวสทรอน • โรเฮียร์ริค • เควนยา • ซินดาริน • วาลาริน • คุซดุล • แบล็กสปีช
เอลวิชสำเนียงต่างๆ: เควนเดียนโบราณ • อวาริน • คอมมอนเอลดาริน • คอมมอนเทเลริน • เทเลริน • ซินดารินเหนือ • อิลโคริน • โดริอาธริน • ฟาลาธริน
อักษร: รูน • เทงกวาร์ • เคียร์ธ
วิกิวิทยาลัย
ภูมิคุ้มกันบกพร่อง

| ภูมิคุ้มกันบกพร่อง (Immunodeficiency)> บัญชีจำแนกและลิงก์ไปภายนอก |
| --- | --- |
ICD-10: D84.9
ICD-9: 279.3
DiseasesDB: 21506
MeSH: D007153
ภูมิคุ้มกันบกพร่อง (อังกฤษ: immunodeficiency หรือ immune deficiency) ในทางการแพทย์ถือว่า เป็นภาวะที่ความสามารถของระบบภูมิคุ้มกันในการต่อสู้กับโรคติดเชื้อลดลงหรือขาดไป ซึ่งส่วนมากพบเป็นแบบทุติยภูมิ หรือเกิดขึ้นภายหลัง (acquired หรือ secondary) แต่ในผู้ป่วยบางรายอาจมีภาวะนี้มาตั้งแต่กำเนิด หรือเรียกว่าภูมิคุ้มกันบกพร่องแบบปฐมภูมิ (primary immunodeficiency) ในผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะจะได้รับยากดภูมิคุ้มกันเพื่อลดการต่อต้านอวัยวะปลูกถ่ายเช่นเดียวกับผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันมากเกินจนต่อต้านร่างกายตนเอง สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องจะมีโอกาสติดเชื้อจากการติดเชื้อฉวยโอกาส (opportunistic infection) เพิ่มนอกเหนือไปจากการติดเชื้อทั่วไปที่เกิดขึ้นกับทุกคน
ชนิด > ภูมิคุ้มกันบกพร่องแบบปฐมภูมิ

โรคที่พบยากบางชนิดมีลักษณะการเพิ่มความไวรับต่อการติดเชื้อตั้งแต่วัยเด็ก ความผิดปกติดังกล่าวมักถ่ายทอดทางพันธุกรรมและมีลักษณะด้อย (autosomal recessive) หรือมียีนบนโครโมโซมเพศ (X-linked) กลุ่มอาการที่ทำให้เกิดภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิดพบแล้วมากกว่า 80 กลุ่มอาการซึ่งมีลักษณะร่วมกันของความผิดปกติในระบบภูมิคุ้มกัน เช่นในลิมโฟไซต์หรือแกรนูโลไซต์
การรักษาภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิดขึ้นกับธรรมชาติของโรค และอาจต้องให้แอนติบอดีในเส้นเลือด การใช้ยาปฏิชีวนะระยะยาว หรือในบางกรณีอาจรักษาด้วยสเต็มเซลล์
ชนิด > ภูมิคุ้มกันบกพร่องแบบเกิดภายหลัง

ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องอาจเป็นผลจากปัจจัยภายนอกหรือโรคบางอย่าง จึงเรียกผลดังกล่าวว่าภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องแบบทุติยภูมิ หรือเกิดขึ้นภายหลัง สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากทุพโภชนาการ (malnutrition) , ความชรา (aging) และยาบางชนิด เช่น เคมีบำบัด, ยารักษาโรคข้ออักเสบรูมาทอยด์ (disease-modifying antirheumatic drugs) , สารกดภูมิคุ้มกัน (immunosuppressive drugs) ที่ให้หลังจากการปลูกถ่ายอวัยวะ, และสเตอรอยด์เช่นกลูโคคอร์ติคอยด์ (glucocorticoids)
โรคบางชนิดมีผลทางตรงและทางอ้อมในการทำลายระบบภูมิคุ้มกัน เช่นมะเร็งหลายชนิด โดยเฉพาะมะเร็งไขกระดูกและเม็ดเลือด (เช่นมะเร็งเม็ดเลือดขาว (leukemia) , มะเร็งต่อมน้ำเหลือง (lymphoma) หรือมัลติเปิลไมอีโลมา (multiple myeloma) และโรคเรื้อรังบางชนิด ที่รู้จักกันดีเช่นเอดส์ (AIDS) หรือกลุ่มอาการภูมิคุ้มกันเสื่อมซึ่งมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องเป็นอาการหลัก เกิดจากไวรัสเอชไอวี (HIV) ซึ่งทำลายระบบภูมิคุ้มกันทางอ้อม
ในประเทศไทย สาเหตุของภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องที่พบได้บ่อยคือการติดเชื้อเอชไอวี ซึ่งพบได้มากกว่าภูมิคุ้มกันบกพร่องแบบปฐมภูมิ การวินิจฉัยเด็กที่สงสัยว่ามีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องจึงควรคำนึงถึงโรคเอดส์เอาไว้ด้วย
ภาษาใกล้สูญ

มากกว่าร้อยละ 50 ของภาษาทั่วโลกอยู่ในแปดประเทศ (สีแดง): อินเดีย, บราซิล, เม็กซิโก, ออสเตรเลีย, อินโดนีเซีย, ไนจีเรีย, ปาปัวนิวกินีและแคเมอรูน ในประเทศและรอบ ๆ ประเทศเหล่านี้ เป็นบริเวณที่มีความหลากหลายทางภาษามากที่สุดในโลก (สีน้ำเงิน)
ภาษาใกล้สูญ (อังกฤษ: endangered language) หรือ ภาษาวิกฤต เป็นภาษาซึ่งเสี่ยงต่อการเลิกใช้ หากภาษานั้นไม่มีผู้พูดเป็นภาษาแม่ ภาษานั้นก็จะเป็นภาษาที่ตายแล้ว หากไม่มีผู้ใดพูดภาษานั้นเลย จะเป็น "ภาษาสูญ" จำนวนภาษาทั้งหมดในโลกไม่เป็นที่ทราบ มีการประเมินกันหลากหลายขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย Michael E. Krauss ประเมินว่ามีภาษาใช้กันอยู่ในปัจจุบันราว 6,000 ภาษา จนถึง พ.ศ. 2550 ยูเนสโกใช้ตัวเลขนี้ Krauss นิยามภาษาว่า "ปลอดภัย" หากเด็ก ๆ จะมีโอกาสพูดในอีก 100 ปีข้างหน้า "ใกล้สูญ" หากเด็กไม่อาจพูดได้ในอีก 100 ปีข้างหน้า (ประมาณ 60-80% ของภาษาทั้งหมดอยู่ในหมวดหมู่นี้) และ "ใกล้ตาย" (moribund) หากเด็กไม่อาจพูดได้ในปัจจุบัน
การบ่ง

แม้ไม่มีนิยามชัดเจนในการบ่งภาษาว่าใกล้สูญ แต่มีการใช้สามเกณฑ์หลักเป็นแนวปฏิบัติดังนี้
จำนวนผู้พูดในปัจจุบันที่ยังมีชีวิตอยู่
อายุเฉลี่ยของผู้พูดเป็นภาษาแม่ และ/หรือ พูดได้คล่อง
ร้อยละของรุ่นอายุน้อยสุดที่มีความคล่องในภาษาที่กำลังกล่าวถึง
บางภาษา เช่น ภาษาในอินโดนีเซีย อาจมีผู้พูดนับหลายหมื่นคน แต่อาจเป็นภาษาใกล้สูญได้ เพราะเด็กไม่ได้เรียนรู้ภาษาอีกต่อไป และผู้พูดกำลังอยู่ระหว่างเปลี่ยนไปใช้ภาษาอินโดนีเซียซึ่งเป็นภาษาราชการแทนภาษาท้องถิ่น
ในทางกลับกัน ภาษาที่มีผู้พูดเพียง 100 คน อาจถูกพิจารณาให้เป็นภาษามีชีวิตอยู่อย่างยิ่งก็ได้ หากภาษานั้นเป็นภาษาหลักของชุมชน และเป็นภาษาแรก (หรือภาษาเดียว) ที่เด็กในชุมชนนั้นใช้พูดจริง
การประเมินว่า "ความหลากหลายทางภาษานั้นสำคัญต่อมรดกของมนุษย์" คณะผู้เชี่ยวชาญภาษาใกล้สูญเฉพาะกิจของยูเนสโกเสนอนิยามภาษาใกล้สูญไว้ว่า "... เมื่อผู้พูดเลิกใช้ภาษานี้, ใช้ภาษาในอาณาเขตสื่อสารจำนวนลดลงอย่างมาก และหยุดส่งต่อจากรุ่นหนึ่งไปสู่รุ่นต่อไป นั่นคือ ไม่มีผู้พูดใหม่ ไม่ว่าผู้ใหญ่หรือเด็ก"
แผนที่ชุดภาษาที่ตกอยู่ในอันตรายของโลก (Atlas of the World's Languages in Danger) ออนไลน์ของยูเนสโกจัด 2,500 ภาษาออกเป็นห้าระดับความเสี่ยงอันตราย: ไม่ปลอดภัย ใกล้สูญแน่นอน ใกล้สูญอย่างรุนแรง ใกล้สูญวิกฤต และสูญ มากกว่า 200 ภาษาทั่วโลกจะสูญในช่วงสามชั่วอายุคน
บรรณานุกรม

Zuckermann, Ghil'ad (กิลอัด สุขเคอร์แมน) & Walsh, Michael, 2011. Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures, Australian Journal of Linguistics 31: 111–127.
ภูมินามวิทยา

ภูมินามวิทยา (อังกฤษ: Toponymy (ออกเสียง)) คือการศึกษาชื่อสถานที่ หรือ ภูมินาม ที่เกี่ยวกับที่มา, ความหมาย, การใช้ และ การจัดกลุ่มชื่อ (Typology)
ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า “Toponymy” ซึ่งมาจากภาษากรีก “τόπος” (tópos) ที่แปลว่า “สถานที” และคำว่า “ὄνομα” (ónoma) ที่แปลว่า “ชื่อ” ภูมินามวิทยาเป็นสาขาหนึ่งของนามวิทยา (Onomatology) ซึ่งเป็นการศึกษาเกี่ยวกับที่มาของชื่อทุกชนิด ที่มักจะสับสนกับคำว่าศัพทมูลวิทยาที่เป็นการศึกษาเกี่ยวกับประวัติของที่มาของศัพท์ทางด้านภาษาศาสตร์
ดูเพิ่ม

ศัพทมูลวิทยา
นามวิทยา
แหล่งข้อมูลอื่น

Who Was Who in North American Name Study เก็บถาวร 2010-06-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Forgotten Toponymy Board (under construction)
Placename indexes เก็บถาวร 2006-09-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
The origins of British place names
An Index to the Historical Place Names of Cornwall เก็บถาวร 2009-07-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Planetary Maps: Visualization and Nomenclature เก็บถาวร 2012-11-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Cartographica 41/2 2006
Development of a Local Toponym System at the Mars Desert Research Station เก็บถาวร 2008-10-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Cartographica 42/2 2007
Celtic toponymy เก็บถาวร 2012-02-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
MyDanishRoots.com. "Place Name Etymology: Common Elements in Danish Place Names". by Anders Buch-Jepsen. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-04-30. สืบค้นเมื่อ 2010-02-07.
O'Brien, Francis J. Jr. (Moondancer) “Indian Place Names—Aquidneck Indian Council”
ภูมิภาค

ภูมิภาค (อังกฤษ: region) เป็นคำที่ใช้โดยทั่วไปทางภูมิศาสตร์ที่มีความหมายแตกต่างกันไปหลายอย่างตามแต่สาขาวิชาภูมิศาสตร์ โดยทั่วไปแล้วภูมิภาคหมายถึงบริเวณของบริเวณบนบกหรือในน้ำที่เล็กกว่าบริเวณทั้งหมดที่กล่าวถึง (เช่นภูมิภาคของโลก ภูมิภาคของชาติ ภูมิภาคของลุ่มแม่น้ำ ภูมิภาคของเทือกเขา และอื่น ๆ) แต่ใหญ่กว่าจุดใดจุดหนึ่ง บริเวณอาจจะเป็นกลุ่มของหน่วยที่เล็กกว่า (เช่นรัฐในนิวอิงแลนด์ของสหรัฐอเมริกา) หรือ ส่วนหนึ่งของส่วนที่ใหญ่กว่า (เช่นบริเวณนิวอิงแลนด์ของสหรัฐอเมริกา)
ภูมิศาสตร์มนุษย์ > ภูมิภาคทหาร

| ด ค กหน่วยทหารและ การจัดกำลังทหาร |
| --- | --- |
หน่วยรอง:  ชุดยิง / ชุด  Ø  หมู่  ●  ตอน / ชุดลาดตระเวน  ●● หมวด / กอง  ●●●  ชตัฟเฟิล  ●●●●  
หน่วย:  กองร้อย / กองร้อยปืนใหญ่ / ฝูงบิน ❘  กองพัน / กองพันทหารม้า / โคฮอร์ต ❘ ❘  กรม / กลุ่ม  ❘ ❘ ❘   
รูปขบวน:  กองพลน้อย / กลุ่ม / กองบิน ☓  กองพล / ลีเจียน ☓☓  กองทัพน้อย ☓☓☓  
หน่วยบัญชาการ:  กองทัพภาค / กองบัญชาการ ☓☓☓☓  หมู่กองทัพ / แนวรบ ☓☓☓☓☓  ภูมิภาค / ยุทธบริเวณ ☓☓☓☓☓☓  
หน่วยเฉพาะกาล:  หน่วยแยก  การตรวจตรา  กองกำลังสนาม  กองกำลังเฉพาะกิจ  กลุ่มกองพลน้อย  หน่วยเคลื่อนที่เร็ว  หน่วยบัญชาการรบ  กรมผสม  กลุ่มกองพันยุทธวิธี  กลุ่มชุดรบ  หมู่กองทัพ  ชุดรบ 
ในการใช้งานทางทหาร ภูมิภาคเป็นคำย่อของรูปขบวนทหารขนาดใหญ่กว่ากลุ่มทัพ และเล็กกว่ายุทธบริเวณ ชื่อเต็มของรูปขบวนทางทหารนี้คือ ภูมิภาคทหารบก (army region) ขนาดของภูมิภาคทหารบกอาจจะมีขนาดที่แตกต่างกันอย่างมาก โดยจะอยู่ระหว่างประมาณ 1 ล้านถึง 3 ล้านคน ภูมิภาคทหารบกตั้งแต่ 2 ภูมิภาคขึ้นไป สามารถสร้างเป็นยุทธบริเวณได้ โดยภูมิภาคทหารบกจะอยู่ใต้การบัญชาการของพลเอก (นายพลสี่ดาวสหรัฐ) จอมพลหรือพลเอกแห่งกองทัพ (นายพลสหรัฐห้าดาว) หรือเจเนราลิสซีโม (สหภาพโซเวียต) และในกองทัพสหรัฐ พลเรือเอก (ปกติจะมีสี่ดาว) อาจจะบัญชาการในระดับภูมิภาคด้วย เนื่องจากรูปขบวนนี้ที่มีขนาดใหญ่ จึงไม่ค่อยมีการใช้งาน ตัวอย่างของภูมิภาคทหารบกคือ แนวรบด้านตะวันออก ตะวันตก และทางใต้ (ส่วนใหญ่อยู่ในอิตาลี) ในยุโรปช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง สัญลักษณ์ของหน่วยบนแผนที่ทางทหารสำหรับแสดงส่วนขยายของรูปขบวนนี้ (ดูเพิ่มที่หน่วยทางหทาร และ APP-6A) คือสัญลักษณ์ X หกตัว
สัญลักษณ์เนโทของภูมิภาคทหาร
ภูมิอากาศบรรพกาลวิทยา

ภูมิอากาศบรรพกาลวิทยา (อังกฤษ: paleoclimatology) คือการศึกษาทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับสภาพภูมิอากาศ ก่อนการประดิษฐ์เครื่องมืออุตุนิยมวิทยา เมื่อไม่มีข้อมูลการวัดโดยตรง เนื่องจากการบันทึกด้วยเครื่องมือมีเพียงเล็กน้อยของ ประวัติศาสตร์โลก การจำลองสภาพภูมิอากาศในยุคโบราณจึงมีความสำคัญต่อการทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติและวิวัฒนาการของสภาพภูมิอากาศในปัจจุบัน
ภูมิอากาศบรรพกาลวิทยาใช้หลากหลายวิธี ในการจำลองจากวิทยาศาสตร์ศาสตร์โลกและชีววิทยาศาสตร์ เพื่อรวบรวมข้อมูลที่เก็บรักษาไว้ก่อนหน้านี้ใน หิน ตะกอน หลุมเจาะ พืดน้ำแข็ง วงปีของต้นไม้ ปะการัง เปลือกหอย และซากดึกดำบรรพ์ขนาดเล็ก เมื่อรวมกับเทคนิคในการหาอายุของข้อมูลจำลอง บันทึกสภาพภูมิอากาศในอดีตจะถูกนำมาใช้เพื่อระบุสถานะในอดีตของบรรยากาศของโลก
ภูมิศาสตร์สหราชอาณาจักร

แผนที่สหราชอาณาจักรแสดงเขตเมืองและพื้นที่ใกล้เคียง
แผนที่ของสหราชอาณาจักรแสดงให้เห็นพื้นที่ที่เป็นเนินเขาไปทางทิศเหนือและทิศตะวันตก และพื้นที่ราบเรียบในทิศตะวันออกเฉียงใต้
สหราชอาณาจักร เป็นรัฐเอกราชที่ตั้งอยู่บริเวณชายฝั่งด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือของยุโรปภาคพื้นทวีป โดยมีพื้นที่โดยรวมประมาณ 241,930 ตารางกิโลเมตร (93,410 ตารางไมล์) สหราชอาณาจักรครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของกลุ่มเกาะบริติชไอลส์และเกรตบริเตน รวมถึงหนึ่งในหกส่วนของเกาะไอร์แลนด์ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือ และหมู่เกาะขนาดเล็กรอบ ๆ ประเทศ
พื้นที่

จากการสำรวจโดยธนาคารโลก พบว่าพื้นที่ทั้งหมดของสหราชอาณาจักรจะอยู่ที่ประมาณ 241,930 ตารางกิโลเมตร (93,410 ตารางไมล์) ประเทศครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของกลุ่มเกาะบริติชไอลส์และเกรดบริเตน รวมถึงหนึ่งในหกส่วนของเกาะไอร์แลนด์ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือ และหมู่เกาะขนาดเล็กรอบ ๆ ประเทศอยู่ระหว่างตอนเหนือของมหาสมุทรแอตแลนติกและทะเลเหนือ ที่มีชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้อยู่ภายใน 22 ไมล์ (35 กิโลเมตร) จากชายฝั่งทางตอนเหนือของประเทศฝรั่งเศส ซึ่งจะถูกคั่นด้วยช่องแคบอังกฤษ จากการสำรวจในปี พ.ศ. 2536 พบว่าพื้นที่ 10% ของสหราชอาณาจักรเป็นป่า 46% เป็นทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ และ 25% เป็นพื้นที่เกษตรกรรม 'เดอะรอยัลกรีนิช หอดูดาวกรุงลอนดอน' กำหนดจุดเส้นเมริเดียนแรกที่พาดผ่านตำบลกรีนิชของอังกฤษ (อังกฤษ: Prime Meridian)
ภาษาซุนดา

| ภาษาซุนดา |
| --- | --- |
basa Sunda ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ بَاسَا سُوْندَا‎
ออกเสียง: [basa sʊnda]
ประเทศที่มีการพูด: ประเทศอินโดนีเซีย
ภูมิภาค: จังหวัดชวาตะวันตก, จังหวัดบันเติน, จาการ์ตา, จังหวัดชวากลางฝั่งตะวันตกบางส่วน, จังหวัดลัมปุงตอนใต้ และชาวซุนดาพลัดถิ่นทั่วอินโดนีเซียและทั้งโลก
ชาติพันธุ์:   ซุนดา  • Badui  • บันเติน  • จีเรอบน  • ปรียางัน 
จำนวนผู้พูด: 42 ล้านคน  (2016)
ตระกูลภาษา: ออสโตรนีเซียน  มลายู-พอลินีเชียพิพาท: มลายู-ซุมบาวาหรือเกรตเตอร์บอร์เนียวเหนือSundanese-Baduyภาษาซุนดา
รูปแบบก่อนหน้า: ซุนดาเก่า ซุนดาคลาสสิกภาษาซุนดา 
รูปแบบมาตรฐาน: ซุนดาปรียางัน     
ภาษาถิ่น:  Baduy (ถือเป็นภาษาต่างหาก)  บันเติน  บาญูมัซ (สูญแล้ว)  โบโกร์  เบรอเบิซ  จียามิซ  ตะวันออกเฉียงเหนือ จีเรอบน  อินดรามายู  มาจาเลิงกา  ปรียางัน 
ระบบการเขียน: อักษรละติน (ปัจจุบัน) อักษรซุนดา (ปัจจุบัน; ทางเลือก) อักษรเปโกนซุนดา (คริสต์ศตวรรษที่ 17–20, ปัจจุบัน; ใช้ในโรงเรียนสอนศาสนาเท่านั้น) อักษรซุนดาเก่า (คริสต์ศตวรรษที่ 14–18, ปัจจุบัน; ทางเลือก) อักษรจาจารากันซุนดา (คริสต์ศตวรรษที่ 17–19 ปัจจุบันพบในบางพื้นที่) อักษรบูดา (คริสต์ศตวรรษที่ 13–15, ปัจจุบัน; ทางเลือก) อักษรกวิ (อดีต) อักษรปัลลวะ (อดีต) ปรานาการี (อดีต) วัตเตลุตตุ (อดีต)
สถานภาพทางการ
ผู้วางระเบียบ: สถาบันภาษาและวรรณกรรมซุนดา
รหัสภาษา
ISO 639-1: su
ISO 639-2: sun
ISO 639-3: มีหลากหลาย: sun – Sundanese bac – Baduy Sundanese osn – ซุนดาเก่า
Linguasphere: 31-MFN-a
  บริเวณที่ภาษาซุนดาเป็นภาษาแม่   บริเวณที่ภาษาซุนดาเป็นภาษาชนกลุ่มน้อยที่มีผู้พูด >100,000 คน   บริเวณที่ภาษาซุนดาเป็นภาษาชนกลุ่มน้อยที่มีผู้พูด <100,000 คน
บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด
บริเวณที่มีผู้พูดภาษาซุนดา
ผู้พูดภาษาซุนดา บันทึกในประเทศอินโดนีเซีย
ภาษาซุนดา (ซุนดา: basa Sunda, ออกเสียง: [basa sʊnda]; อักษรซุนดา: ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ; อักษรเปโกน: بَاسَا سُوْندَا‎) เป็นภาษากลุ่มมลายู-พอลินีเชียที่พูดโดยชาวซุนดา มีผู้พูดภาษานี้เป็นภาษาแม่ประมาณ 40 ล้านคนในบริเวณทางตะวันตกของเกาะชวา ซึ่งเทียบเท่ากับประมาณร้อยละ 15 ของประชากรทั้งหมดในประเทศอินโดนีเซีย
การจำแนก

รอเบิร์ต บลัสต์ นักภาษาศาสตร์ชาวอเมริกัน รายงานว่า ภาษาซุนดามีความใกล้ชิดกับกลุ่มภาษามาเลย์อิก เช่นเดียวกันกับกลุ่มของภาษาที่มีผู้พูดบนเกาะบอร์เนียว เช่น กลุ่มภาษาดายักบกหรือกลุ่มภาษากายัน–มูริก โดยอิงตามความคล้ายคลึงกันของคำศัพท์ระหว่างภาษาเหล่านี้ในระดับสูง
สัทวิทยา

ตัวอักษรซุนดามีความสอดคล้องกับหน่วยเสียงในระดับสูง
สัทวิทยา > สระ

ภาษาซุนดามีเสียงสระ 7 เสียง ได้แก่ a /a/, é /ɛ/, i /i/, o /ɔ/, u /u/, e /ə/ และ eu /ɨ/
|  | หน้า | กลาง | หลัง |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ปิด | i | ɨ | u |  |
| กลาง | ɛ | ə | ɔ |  |
| เปิด |  | a |  |  |
สัทวิทยา > พยัญชนะ

Müller-Gotama (2001) รายงานว่ามีเสียงพยัญชนะ 18 เสียงในระบบเสียงภาษาซุนดา ได้แก่ /b/, /t͡ʃ/, /d/, /ɡ/, /h/, /d͡ʒ/, /k/, /l/, /m/, /n/, /p/, /r/, /s/, /ŋ/, /t/, /ɲ/, /w/, /j/ อย่างไรก็ตาม อิทธิพลจากภาษาต่างชาติทำให้มีหน่วยเสียงใหม่เพิ่มเข้ามา เช่น /f/, /v/, /z/ (เช่นในคำ fonem, qur'an, xerox, zakat) หน่วยเสียงพยัญชนะเขียนแทนด้วยตัวอักษรดังต่อไปนี้ p, b, t, d, k, g, c /t͡ʃ/, j /d͡ʒ/, h, ng (/ŋ/), ny /ɲ/, m, n, s /s/, w, l, r /r~ɾ/ และ y /j/ พยัญชนะอื่น ๆ ที่ปรากฏในคำยืมจากภาษาอินโดนีเซียส่วนใหญ่ถูกรวมเข้ากับพยัญชนะที่มีอยู่เดิมในภาษาซุนดา ได้แก่ f/v /f/ → p; sy /ʃ/ → s; z /z/ → j; และ kh /x/ → h
|  |  | ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เส้นเสียง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| นาสิก | นาสิก | m | n | ɲ | ŋ |  |
| หยุด/ กักเสียดแทรก | ไม่ก้อง | p | t | t͡ʃ | k |  |
| หยุด/ กักเสียดแทรก | ก้อง | b | d | d͡ʒ | ɡ |  |
| เสียดแทรก | เสียดแทรก |  | s |  |  | h |
| ข้างลิ้น | ข้างลิ้น |  | l |  |  |  |
| รัว | รัว |  | r |  |  |  |
| เปิด | เปิด | w |  | j |  |  |
สระเรียงที่ประกอบด้วยสระสูงตามด้วยสระอื่น เมื่อออกเสียงจะแทรกเสียงกึ่งสระ /w/ หรือ /j/ เข้าไประหว่างสระเรียงนั้น เช่นในคำต่อไปนี้
kuéh - /kuwɛh/
muih - /muwih/
béar - /bejar/
miang - /mijaŋ/
ตัวเลข

| เลข | อักษรซุนดา | ภาษาซุนดา |
| --- | --- | --- |
| 1 | |᮱| | hiji |
| 2 | |᮲| | dua |
| 3 | |᮳| | tilu |
| 4 | |᮴| | opat |
| 5 | |᮵| | lima |
| 6 | |᮶| | genep |
| 7 | |᮷| | tujuh |
| 8 | |᮸| | dalapan |
| 9 | |᮹| | salapan |
| 10 | |᮱᮰| | sapuluh |
| 11 | |᮱᮱| | sabelas |
| 12 | |᮱᮲| | dua belas |
| 20 | |᮲᮰| | dua puluh |
| 21 | |᮲᮱| | dua puluh hiji |
| 30 | |᮳᮰| | tilu puluh |
| 31 | |᮳᮱| | tilu puluh hiji |
| 40 | |᮴᮰| | opat puluh |
| 50 | |᮵᮰| | lima puluh |
| 60 | |᮶᮰| | genep puluh |
| 70 | |᮷᮰| | tujuh puluh |
| 80 | |᮸᮰| | dalapan puluh |
| 90 | |᮹᮰| | salapan puluh |
| 100 | |᮱᮰᮰| | saratus |
| ร้อย | ร้อย | ratusan |
| 1000 | |᮱᮰᮰᮰| | sarébu |
| พัน | พัน | rébu |
ไวยากรณ์ > คำบุพบท > สถานที่

ภาษาซุนดามีคำบุพบททั่วไปสำหรับนิพจน์เชิงพื้นที่ 3 แบบ:
di: 'ใน', 'ที่' ฯลฯ, ระบุตำแหน่ง
dina/na: 'บน', 'ที่' ฯลฯ., ระบุตำแหน่งจำเพาะ
ka: 'ถึง', ระบุทิศทาง
kana: 'ถึง', ระบุทิศทางจำเพาะ
ti: 'จาก', ระบุความเป็นมา
tina: 'จาก', ระบุความเป็นมาจำเพาะ
ในการระบุนิพจน์เชิงพื้นที่จำเพาะกว่า (เช่น 'ข้างใน', 'ข้างใต้' ฯลฯ) จะมีการนำคำบุพบทเหล่านี้ไปประสมกับคำนามเฉพาะที่:
| ทางการ | สุภาพ | ไทย |
| --- | --- | --- |
| di jero | di lebet | ข้างใน |
| di luar | di luar | ข้างนอก |
| di gigir | di gédéng | ด้านข้าง |
| di luhur | di luhur | ข้างบน |
| di handap | di handap | ข้างล่าง |
| di tukang | di pengker | ข้างหลัง |
| di hareup | di payun | ข้างหน้า |
ไวยากรณ์ > คำบุพบท > เวลา

| ไทย | ซุนดา  (ทางการ) | ซุนดา  (สุภาพ) |
| --- | --- | --- |
| ก่อน | saacan/saméméh | sateuacan |
| หลัง | sanggeus | saparantos |
| ระหว่าง | basa | nalika |
| อดีต | baheula | kapungkur |
ไวยากรณ์ > คำบุพบท > อื่นๆ

| ไทย | ซุนดา  (ทางการ) | ซุนดา  (สุภาพ) |
| --- | --- | --- |
จาก: tina/ti
| สำหรับ | jang, paragi | kanggo/kanggé |
ตัวอย่าง

ข้อความข้างล่างนำมาจากคำแปลหัวข้อที่ 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนในภาษาซุนดา และของต้นฉบับในภาษาอังกฤษ (กับคำแปลในภาษาไทย)
ตัวอย่างข้อความภาษาซุนดา:
ฉบับแปลภาษาอังกฤษ:
ฉบับแปลภาษาไทย จากองค์กรแอมเนสตี้:
แหล่งข้อมูลอื่น

| ด ค กภาษาราชการและภาษาที่สำคัญของประเทศสมาชิกอาเซียน |
| --- | --- |
ภาษาราชการ   (ประเทศสมาชิก):  กัมพูชา : ภาษาเขมร •  ไทย : ภาษาไทย •  บรูไน : ภาษามลายู •  พม่า : ภาษาพม่า •  ฟิลิปปินส์ : ภาษาฟิลิปปินส์ • ภาษาอังกฤษ •  มาเลเซีย : ภาษามลายู •  ลาว : ภาษาลาว •  เวียดนาม : ภาษาเวียดนาม •  สิงคโปร์ : ภาษามลายู • ภาษาอังกฤษ • ภาษาจีนมาตรฐาน • ภาษาทมิฬ •  อินโดนีเซีย : ภาษาอินโดนีเซีย
ภาษาราชการของประเทศสังเกตการณ์:  ติมอร์-เลสเต : ภาษาเตตุน • ภาษาโปรตุเกส •  ปาปัวนิวกินี : ภาษาอังกฤษ • ตอกปีซิน • ภาษาฮีรีโมตู
ภาษาเฉพาะถิ่นที่สำคัญ:  กัมพูชา : ภาษาจาม •  ไทย : ภาษามลายูปัตตานี •  บรูไน : ภาษามลายูบรูไน •  พม่า : ภาษากะเหรี่ยง • ภาษากะชีน • ภาษาไทใหญ่ • ภาษามอญ • ภาษายะไข่ • ภาษาโรฮีนจา •  ฟิลิปปินส์ : ภาษาเซบัวโน • ภาษาตากาล็อก • ภาษาอีโลกาโน • ภาษามากินดาเนา •  ลาว : ภาษาม้ง •  เวียดนาม : ภาษาไทดำ •  อินโดนีเซีย : ภาษาชวา • ภาษาซุนดา • ภาษาบาหลี • ภาษาอาเจะฮ์
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  เยอรมนี  อิสราเอล  ญี่ปุ่น
ภูมิอากาศแบบอบอุ่น

แผนที่ภูมิอากาศแบบอบอุ่นตามการแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพิน
ในทางภูมิศาสตร์ ภูมิอากาศแบบอบอุ่น (อังกฤษ: Temperate climate) ของโลก เริ่มต้นตั้งแต่ละติจูดกลางซึ่งครอบคลุมระหว่างเขตร้อนกับบริเวณเขตขั้วโลก โดยทั่วไปแล้วเขตเหล่านี้จะมีช่วงอุณหภูมิที่กว้างตลอดทั้งปี และมีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลที่แตกต่างกันมากเมื่อเทียบกับภูมิอากาศแบบร้อนซึ่งมักมีการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเพียงเล็กน้อย
ในภูมิอากาศแบบอบอุ่น ตำแหน่งละติจูดไม่เพียงแต่จะมีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิแล้ว แต่กระแสน้ำในทะเล ทิศทางลมที่พัดผ่านทวีป (ขนาดของผืนดินมีขนาดใหญ่เพียงใด) และระดับความสูง ยังเป็นตัวกำหนดอุณหภูมิในภูมิอากาศในแบบอบอุ่นอีกด้วย
การแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพิน กำหนดสภาพภูมิอากาศว่า "อบอุ่น" เมื่ออุณหภูมิเฉลี่ยสูงกว่า −3 องศาเซลเซียส (26.6 องศาฟาเรนไฮต์) แต่ต่ำกว่า 18 องศาเซลเซียส (64.4 องศาฟาเรนไฮต์) ในเดือนที่หนาวที่สุด อย่างไรก็ตามยัมีการจำแนกประเภทสภาพอากาศแบบอื่น ๆ ที่กำหนดค่าต่ำสุดที่ 0 องศาเซลเซียส (32.0 องศาฟาเรนไฮต์)
ภาษาซีรีแอก

| ภาษาซีรีแอก |
| --- | --- |
ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ leššānā Suryāyā

ออกเสียง: /surˈjɑjɑ/ (ตะวันออก), /surˈjɔjɔ/ (ตะวันตก)
ประเทศที่มีการพูด: อาร์มีเนีย, อาเซอร์ไบจาน, จอร์เจีย, อิหร่าน, อิรัก, เลบานอน, ปาเลสไตน์, อิสราเอล, ซีเรีย, ตุรกี, รัฐเกราลา, อินเดีย
จำนวนผู้พูด: 1 500,000 คน  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา: แอโฟรเอชีแอติก  ภาษากลุ่มเซมิติกภาษากลุ่มเซมิติกตะวันตกภาษากลุ่มเซมิติกกลางภาษากลุ่มเซมิติกตะวันตกเฉียงเหนือภาษาแอราเมอิกภาษาแอราเมอิกตะวันออกภาษาซีรีแอก
ระบบการเขียน: อักษรซีรีแอก
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ:  อิรัก (บริเวณที่มีชาวอัสซีเรียเป็นชนส่วนใหญ่)
รหัสภาษา
ISO 639-2: syr
ISO 639-3: มีหลากหลาย: syr – ภาษาซีรีแอก (ทั่วไป) syc – ภาษาซีรีแอก (คลาสสิก) aii – ภาษาแอราเมอิกใหม่อัสซีเรีย bhn – ภาษาแอราเมอิกใหม่โบห์ตัน cld – ภาษาแอราเมอิกใหม่คัลเดีย lhs – ภาษามลาโซ kqd – ภาษากอย ซันจัก ซูรัต syn – ภาษาเซนายา tru – ภาษาตูโรโย
เอกสารภาษาซีรีแอกอายุราวพุทธศตวรรษที่ 16
ภาษาซีรีแอก (อังกฤษ: Syriac language; ซีรีแอก: ܣܘܪܝܝܐ Suryāyā) เป็นสำเนียงตะวันออกของภาษาแอราเมอิก ใช้พูดในกลุ่มชาวคริสต์ ที่อยู่ระหว่างจักรวรรดิโรมันและเปอร์เซีย ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 1 –12 ปัจจุบันยังคงใช้ในทางศาสนา โดยผู้พูดภาษาแอราเมอิกใหม่ในซีเรีย และใช้ในโบสถ์คริสต์ของชาวซีเรีย ในรัฐเกรละ ประเทศอินเดีย  เป็นภาษาทางศาสนาในตะวันออกกลางในช่วงพุทธศตวรรษที่ 7 – 13  ความหมายอย่างกว้างหมายถึงภาษาแอราเมอิกตะวันออกทั้งหมดที่ใช้ในหมู่ชาวคริสต์ ความหมายอย่างจำเพาะเจาะจงหมายถึงภาษาคลาสสิกของอีเดสซา ซึ่งเป็นภาษาทางศาสนาของชาวซีรีแอกที่นับถือศาสนาคริสต์ และกลายเป็นสื่อในการเผยแพร่วัฒนธรรมและศาสนาคริสต์จากทางเหนือไปสู่มาลาบาร์ และจากทางตะวันออกไปถึงจีนเคยใช้เป็นภาษากลางระหว่างชาวอาหรับกับชาวเปอร์เซียก่อนจะถูกแทนที่ด้วยภาษาอาหรับเมื่อ พุทธศตวรรษที่ 13
การจัดจำแนก

ภาษาซีรีแอกเป็นสมาชิกของตระกูลภาษาแอฟโฟร-เอเชียติก อยู่ในภาษากลุ่มเซมิติก สาขาเซมิติกตะวันตก และจัดอยู่ในกลุ่มของภาษาแอราเมอิก เขียนด้วยอักษรซีรีแอก
การแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์

เริ่มแรกภาษาซีรีแอกเป็นสำเนียงของภาษาแอราเมอิกท้องถิ่น ในเมโสโปเตเมียภาคเหนือ ก่อนที่ภาษาอาหรับจะเข้ามาเป็นภาษหลักในภูมิภาคนี้ ภาษาซีรีแอกเคยเป็นภาษาหลักของชาวคริสต์ในตะวันออกกลาง เอเชียกลางและรัฐเกรละ ปัจจุบันมีผู้ใช้เป็นภาษาแรกในชุมชนเล็ก ๆ ในซีเรีย เลบานอน ตุรกี อิรัก อิหร่าน ปาเลสไตน์ อิสราเอล อาร์มีเนีย จอร์เจีย และอาเซอร์ไบจาน
ประวัติ

ประวัติของภาษาซีรีแอกแบ่งได้เป็นสามยุคกว้างๆคือ
ภาษาซีรีแอกโบราณ เป็นภาษาของราชอาณาจักรออสโรเอเน
ภาษาซีรีแอกยุคกลาง Syriac (ܟܬܒܢܝܐ Kṯāḇānāyâ: ภาษาซีรีแอกวรรณคดี) แบ่งได้อีกเป็น
ภาษาซีรีแอกยุคกลางตะวันตก เป็นภาษาทางศาสนาและวรรณคดีของชาวคริสต์นิกายซีรีแอกและมาโรไนต์
ภาษาซีรีแอกยุคกลางตะวันออกเป็นภาษาทางศาสนาและวรรณคดีของชาวคริสต์นิกายคัลเดียและอัสซีเรีย
ภาษาซีรีแอกสมัยใหม่ เป็นภาษาแอราเมอิกตะวันออกสมัยใหม่ แบ่งได้เป็น
ภาษาซีรีแอกตะวันตกสมัยใหม่ ได้แก่ ภาษาตูโรโย และภาษามลาโซ
ภาษาซีรีแอกตะวันออกสมัยใหม่ เช่น ภาษาแอราเมอิกใหม่อัสซีเรีย ภาษาแอราเมอิกใหม่คัลเดีย เป็นต้น
ประวัติ > จุดกำเนิด

ภาษาซีรีแอกเริ่มจากเป็นสำเนียงที่ไม่มีการเขียนของภาษาแอราเมอิกโบราณในเมโสโปเตเมียเหนือ หลักฐานอย่างแรกของสำเนียงนี้คืออิทธิพลต่อภาษาแอราเมอิกจักรวรรดิในพุทธศตวรรษที่ 10 หลังจากการรุกรานซีเรียและเมโสโปเตเมียของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช ภาษาซีรีแอกและภาษาแอราเมอิกสำเนียงอื่นๆกลายเป็นภาษาเขียนเพื่อต่อต้านการทำให้เป็นกรีก ใน พ.ศ. 411 ราชอาณาจักรออสโรเอเนที่พบในเอเดสซาใช้ภาษาซีรีแอกเป็นภาษาราชการ
ประวัติ > ภาษาซีรีแอกวรรณคดี

ในพุทธศตวรรษที่ 8 โบสต์คริสต์ในเอเดสซาเริ่มใช้ภาษาซีรีแอกในทางศาสนา มีการแปลไบเบิลเป็นภาษาซีรีแอก (ܦܫܝܛܬܐ  Pšîṭtâ) และมีการเขียนกวีนิพนธ์ด้วยภาษาซีรีแอกมากมาย ตัวอย่างเช่น
Ṭûḇayhôn l'aylên daḏkên b-lebbhôn: d-hennôn neḥzôn l'allāhâ.(ลมหายใจบริสุทธิ์ในหัวใจ สำหรับพวกเขาที่จะได้เห็นพระเจ้า)
ใน พ.ศ. 1032 ชาวคริสต์ที่พูดภาษาซีรีแอกจำนวนมากอพยพจากจักรวรรดิโรมันไปยังเปอร์เซียเพื่อหลีกหนีการกลั่นแกล้งและความเป็นปฏิปักษ์ของชาวคริสต์ที่พูดภาษากรีก การเพิ่มขึ้นของนิกายในเปอร์เซียที่เรียกว่าเนสโตเรียโดยชาวตะวันตก ทำให้ภาษาซีรีแอกถูกแบ่งเป็นสองส่วนคือสำเนียงตะวันตกและตะวันออกโดยมีความแตกต่างกันทั้งด้านระบบเสียง ระบบการเขียนและคำศัพท์ด้วยบางส่วน
ภาษาซีรีแอกยุคกลางตะวันตกเป็นภาษาราชการของนิกายซีรีแอกออร์ทอดอกซ์ นิกายซีเรียนคาทอลิก นิกายมาโรไนต์ นิกายมาลันการาซีเรียนออร์ทอดอกซ์ นิกายมาร์ โทมา และนิกายซีโร-มาลันการาคาทอลิก
ภาษาซีรีแอกยุคกลางตะวันออกเป็นภาษาทางศาสนาของนิกายอัสซีเรียแห่งตะวันออก (รวมนิกายคัลเดียนซีเรียนด้วย) นิกายคัลเดียนคาทอลิก และนิกายซีโร-มาลาบาร์
Abûn d-ḇašmayâ
บทสวดข้าแต่พระบิดา , ร้องเป็นภาษาซีรีแอก
ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12 เป็นต้นมา ภาษาอาหรับเข้ามาเป็นภาษาสำหรับการติดต่อสื่อสารแทนภาษาซีรีแอก การรุกรานของมองโกลในพุทธศตวรรษที่ 18 ทำให้ผู้พูดภาษานี้ลดลงอย่างรวดเร็ว มีการฟื้นฟูภาษาซีรีแอกโดยออกหนังสือพิมพ์เป็นภาษาซีรีแอกวรรณคดี (ܟܬܒܢܝܐ Kthābānāyā) แปลหนังสือจากภาษาอาหรับและภาษาของชาวตะวันตกเป็นภาษาซีรีแอก ส่วนภาษาซีรีแอกในรัฐเกรละถูกแทนที่ด้วยภาษามลยาฬัม
ประวัติ > ภาษาซีรีแอกสมัยใหม่

ภาษาซีรีแอกคลาสสิกผสมกับสำเนียงตะวันออกอื่นๆของภาษาแอราเมอิกที่ไม่มีการเขียนซึ่งใช้พูดตลอดภาคเหนือของเมโสโปเตเมีย ภาษาซีรีแอกสมัยใหม่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาษาซีรีแอกคลาสสิกและมีความหลากหลายจนทำให้การติดต่อระหว่างผู้พูดภาษาซีรีแอกสมัยใหม่ต่างสำเนียงกันเข้าใจกันได้ยาก
ภาษาหลักของภาษาซีรีแอกตะวันตกสมัยใหม่ได้แก่ภาษาตูโรโยซึ่งเป็นสำเนียงภูเขาของตูร์ อับดินในตุรกีตะวันออก ภาษาที่ใกล้เคียงแต่เป็นอีกภาษาหนึ่งต่างหากและคาดว่าเป็นภาษาตายไปแล้วคือภาษามลาโซ
ภาษาซีรีแอกตะวันออกสมัยใหม่มีลักษณะใกล้เคียงกับสำเนียงยิวของภาษาแอราเมอิกตะวันออก ภาษาในกลุ่มนี้แพร่กระจายจากบริเวณทะเลสาบอูร์เมียในโมซุล มีความหลากหลายมาก ภาษาแอราเมอิกใหม่อัสซีเรียและภาษาแอราเมอิกใหม่คัลเดียเป็นภาษาหลักของชาวคริสต์ เนื่องจากความขัดแย้งในบริเวณนี้ในช่วง 200 ปีที่ผ่านมา ทำให้ผู้พูดภาษานี้มีการแพร่กระจายไป ทางใต้ไปซีเรียและอิรัก ทางเหนือไปจอร์เจีย อาร์มีเนียและอาเซอร์ไบจาน รวมทั้งบริเวณอื่นๆของโลก