สมัยการบูรณะ
ปัจจัยทางสังคมและเศรษฐกิจ > ศาสนา

เสรีชนมีความกระตือรือร้นอย่างมากในการก่อตั้งนิกายทางศาสนาของตนเอง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นนิกายแบปทิสต์ หรือ เมธอดิสต์ และพยายามให้พระเป็นคนของพวกเขาเพื่อบทบาทการเป็นผู้นำทั้งทางศีลธรรมและการเมือง ในกระบวนการแบ่งแยกตนเอง คนผิวดำเกือบทั้งหมดได้ออกจากโบสถ์นิกายของคนผิวขาว ทำให้มีนิกายหรือโบสถ์ไม่กี่แห่งที่ยังมีการรวมเชื้อชาติอยู่ (ยกเว้นโบสถ์คาทอลิกบางแห่งในรัฐลุยเซียนา) พวกเขาริเริ่มก่อตั้งคริสตจักรแบปทิสต์ผิวดำใหม่หลายแห่งและในไม่ช้ามีการก่อตั้งสมาคมแบล็กสเตตใหม่
กลุ่มชนสี่กลุ่มรณรงค์แข่งขันกันทั่วภาคใต้เพื่อก่อตั้งโบสถ์เมธอดิสต์แห่งใหม่สำหรับเสรีชน ได้แก่ คริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์แห่งแอฟริกา, คริสตจักรเอพิสโกพัลไซอันเมธอดิสต์ ซึ่งเป็นนิกายคนผิวดำอิสระที่ก่อตั้งขึ้นในฟิลาเดลเฟียและนิวยอร์กตามลำดับ คริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์คัลเลอร์ (ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากคริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์, ภาคใต้ของคนผิวขาว) และคริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์ ซึ่งได้รับเงินทุนสนับสนุนอย่างดี (ส่วนใหญ่เป็นเมธอดิสต์ผิวขาวแห่งภาคเหนือ) คริสตจักรเมธอดิสต์แตกแยกก่อนสงครามเนื่องจากความขัดแย้งเรื่องทาส ในปีค.ศ. 1871 โบสถ์เมธอดิสต์ภาคเหนือมีสมาชิกผิวดำ 88,000 คนในภาคใต้ และได้เปิดโรงเรียนมากมายให้แก่คนผิวดำ
คนผิวดำทางใต้เป็นองค์ประกอบหลักของพรรครีพับลิกัน พวกพระของพวกเขามีบทบาททางการเมืองที่สำคัญและโดดเด่นเนื่องจากพวกเขาไม่ได้รับการสนับสนุนจากคนผิวขาว ตรงกันข้ามกับครูอาจารย์ นักการเมือง นักธุรกิจ และเกษตรกรผู้เช่านา ตามหลักปฏิบัติของชาลส์ เอช. เพียร์ซ พระคริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์แห่งแอฟริกาในฟลอริดา กล่าวไว้ว่า "ชายคนหนึ่งในรัฐนี้ไม่สามารถทำหน้าที่ของผู้เป็นพระทั้งหมดได้ เว้นแต่เขาจะคอยดูแลผลประโยชน์ทางการเมืองของประชาชนของตน" มีพระบาทหลวงผิวดำมากกว่า 100 คนได้รับเลือกให้เป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติในช่วงสมัยการบูรณะ เช่นเดียวกันมีหลายคนได้เข้าไปในรัฐสภา และมีคนหนึ่งเป็นวุฒิสมาชิก คือ ไฮรัม อาร์. เรเวลส์
ในช่วงสงครามมีการกระทำที่เป็นเรื่องโต้แย้งกันอย่างมากเมื่อ ฝ่ายเมธอดิสต์ภาคเหนือใช้กองทัพเพื่อยึดการควบคุมคริสตจักรเมธอดิสต์ในเมืองใหญ่ มีการประท้วงกันอย่างดุเดือดโดยคริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์, ภาคใต้ นักประวัติศาสตร์ ราล์ฟ มอร์โรว์ ได้รายงานว่า
คำสั่งกระทรวงกลาโหมในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1863 ซึ่งบังคับใช้กับรัฐทางตะวันตกเฉียงใต้ของสมาพันธรัฐ อนุญาตให้กลุ่มเมธอดิสต์ตอนเหนือเข้าครอบครอง สถานที่สักการบูชาทั้งหมดของริสตจักรเอพิสโกพัลเมธอดิสต์ภาคใต้ ซึ่งพระบาทหลวงผู้ภักดีที่ได้รับการแต่งตั้งจากบิชอปแห่งคริสตจักรกลับไม่ได้ปฏิบัติหน้าที่"
หลายนิกายทั่วภาคเหนือ โดยเฉพาะเมธอดิสต์ คองกรีเกชันนัลลิสต์และเพรสไบทีเรียน รวมถึงเควกเกอร์ สนับสนุนนโยบายของฝ่ายหัวรุนแรงอย่างมาก การมุ่งเน้นไปที่ปัญหาสังคมนำไปสู่ขบวนการโซเชียลกอสเปล แมททิว ซิมป์สัน บิชอปเมธอดิสต์มีบทบาทสำคัญในการระดมกลุ่มเมธอดิสต์ตอนเหนือเพื่อจุดประสงค์นี้ โรเบิร์ต ดี. คลาร์ก ผู้เขียนชีวประวัติ เรียกเขาว่า "มหาปุโรหิตแห่งพวกรีพับลิกันหัวรุนแรง"  สมาคมพระเมธอดิสต์แห่งบอสตัน ซึ่งประชุมกันหลังการลอบสังหารลินคอล์นไปแล้วสองสัปดาห์ เรียกร้องให้ดำเนินการอย่างแข็งกร้าวต่อผู้นำฝ่ายสมาพันธรัฐ
มีมติว่าไม่ควรมีเงื่อนไขใดๆ กับคนทรยศ ไม่มีการประนีประนอมกับกลุ่มกบฏ...เพราะว่าเราถืออำนาจระดับชาติที่ผูกมัดด้วยพันธกรณีต่อพระผู้เป็นเจ้าและมนุษย์ ในการเป็นผู้นำทั้งทางพลเรือนและทางทหารในการนำกบฏเข้าสู่การพิจารณาคดีภายในกำหนด ตามกฎหมาย และเมื่อมีการพิพากษาลงโทษชัดเจนแล้วให้ดำเนินการตามนั้น
แต่ละนิกายได้ส่งมิชชันนารี ครูสอนศาสนา และนักเคลื่อนไหวไปทางใต้เพื่อช่วยเหลือกลุ่มเสรีชน อย่างไรก็ตาม มีแต่เพียงพวกเมธอดิสต์เท่านั้นที่ทำให้คนเปลี่ยนใจมาเลื่อมใสจำนวนมาก นักเคลื่อนไหวที่ได้รับการสนับสนุนจากคริสตจักรเมธอดิสต์ภาคเหนือมีบทบาทสำคัญในสำนักเสรีชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งบทบาทสำคัญด้านการศึกษา ในฐานะผู้กำกับดูแลด้านการศึกษาสำนักเสรีชนระดับรัฐ หรือผู้ช่วยผู้กำกับการด้านการศึกษาสำหรับรัฐเวอร์จิเนีย ฟลอริดา แอละแบมา และเซาท์แคโรไลนา
ชาวอเมริกันจำนวนมากตีความเหตุการณ์สำคัญในแง่ศาสนา วิลสัน ฟอลลิง จูเนียร์ นักประวัติศาสตร์ เปรียบเทียบสงครามกลางเมืองและสมัยการบูรณะในทัศนะของแบปทิสต์ผิวขาวกับทัศนะแบปทิสต์ผิวดำในแอละแบมา แบปทิสต์ผิวขาวแสดงความคิดเห็นว่า
พระเจ้าทรงลงโทษพวกเขาและมอบภารกิจพิเศษแก่พวกเขา นั่นคือการรักษาความเชื่อหรือหลักปฏิบัติที่มาแต่ดั้งเดิม พระคัมภีร์ที่เข้มงวด ความเคร่งครัดในศาสนาส่วนตัว และความสัมพันธ์ทางเชื้อชาติตามประเพณี พวกเขายืนกรานว่าการเป็นทาสไม่ได้เป็นบาป แต่การเลิกทาสกลับเป็นโศกนาฏกรรมทางประวัติศาสตร์ และการสิ้นสุดสมัยการบูรณะเป็นสัญญาณที่ชัดเจนถึงพระประสงค์ของพระผู้เป็นเจ้า
ในทางกลับกัน แบปทิสต์ผิวดำตีความสงครามกลางเมือง การเลิกทาสและสมัยการบูรณะว่า
ของขวัญแห่งอิสรภาพจากพระเจ้า พวกเขายินดีปรีดากับโอกาสที่จะได้ใช้ความเป็นอิสระ สักการบูชาในแบบของพวกเขาเอง สามารถยืนยันคุณค่าและศักดิ์ศรีของตน และประกาศความเป็นพ่อของพระเจ้าและความเป็นภราดรภาพของมวลมนุษย์ ที่สำคัญที่สุด พวกเขาสามารถก่อตั้งโบสถ์ สมาคม และมีการประชุมใหญ่ของตนเองได้ สถาบันเหล่านี้สามารถช่วยเหลือตนเองและยกระดับเชื้อชาติ และจัดให้มีสถานที่ที่สามารถประกาศพระวรสารแห่งการปลดปล่อยได้ ผลก็คือ นักเทศน์ผิวดำยังคงยืนกรานว่าพระเจ้าจะยังปกป้องและช่วยเหลือพวกเขา พระเจ้าจะทรงเป็นศิลากล้าของพวกเขาในดินแดนที่มีพายุโหมกระหน่ำ