stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สุมาปอง
การรับราชการกับวุยก๊ก

สุมาปองเป็นบุตรชายคนที่ 2 ของสุมาหู แต่ไปเป็นบุตรบุญธรรมของซือหมา หล่าง (司馬朗) ลุงคนโตที่ไม่มีบุตรชายเป็นทายาท สุมาปองจึงเป็นทายาทอย่างเป็นทางการของซือหมา หล่าง สุมาปองเริ่มรับราชการในรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก และดำรงตำแหน่งหลายตำแหน่ง เช่น เจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ของเมืองผิงหยาง (平陽郡 ผิงหยางจฺวิ้น)  และขุนพลราชองครักษ์นิคมการเกษตรแห่งลกเอี๋ยง (洛陽典農中郎將 ลั่วหยางเตี่ยนหยงจงหลางเจี้ยง) ในปี ค.ศ. 251 สุมาปองติดตามสุมาอี้ผู้เป็นลุงในการรบกับหวาง หลิง (王淩) ผู้ก่อก่อกบฏ หลังปราบปรามกบฏสำเร็จ ราชสำนักวุยก๊กตั้งให้สุมาปองมีบรรดาศักดิ์เป็นหย่งอานถิงโหว (永安亭侯) จากความดีความชอบในการศึก ต่อมาสุมาปองได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นโหวระดับตำบลในชื่อ "อานเล่อเซียงโหว" (安樂鄉侯) และได้เลื่อนตำแหน่งเป็นขุนพลพิทักษ์ทัพ (護軍將軍 ฮู่จฺวินเจียงจฺวิน) และนายทหารม้ามหาดเล็ก (散騎常侍 ซ่านฉีฉางชื่อ)
โจมอจักรพรรดิวุยก๊ก (ครองราชย์ ค.ศ. 254–260) ทรงชื่นชมปัญญาชนเป็นอย่างมาก จึงทรงสนิทกับปัญญาชนที่มีชื่อเสียงอย่างสุมาปอง, หุยสิว, อองซิม และจงโฮย โจมอทรงขึ้นชื่อว่าเป็นผู้มีพระทัยเร็ว และทรงต้องการให้ปัญญาชนเหล่านี้มาร่วมงานเลี้ยงที่พระองค์จัดขึ้นให้เร็วที่สุด เนื่องจากหุยสิว, อองซิม, จงโฮย และคนอื่น ๆ รับราชการเป็นขุนนางในพระราชวังจึงสามารถเดินทางไปร่วมงานเลี้ยงได้ทันเวลา แต่สุมาปองใช้เวลานานในการเดินทางไปถึงพระราชวังเพราะสุมาปองประจำการอยู่ในค่ายทหาร โจมอจึงพระราชทานรถม้าแล่นเร็วให้สุมาปองเพื่อให้สุมาปองเดินทางได้เร็วขึ้น และยังพระราชทานราชองครักษ์ 5 นายมาช่วยคุ้มกันด้วย
ในช่วงเวลานั้น โจมอเป็นเพียงจักรพรรดิหุ่นเชิด เนื่องจากอำนาจที่แท้จริงอยู่ในมือของผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์สุมาเจียว (ลูกพี่ลูกน้องของสุมาปอง) แม้ว่าสุมาปองจะเป็นคนสนิทของโจมอ แต่ก็มักรู้สึกไม่สบายใจเมื่อเข้าเฝ้าโจมอ สุมาปองจึงทูลขอไปดำรงตำแหน่งที่ห่างไกลจากนครหลวงลกเอี๋ยง โจมอจึงทรงแต่งตั้งให้สุมาปองเป็นขุนพลโจมตีภาคตะวันตก (征西將軍 เจิงซีเจียงจฺวิน) และมอบอำนาจดูแลราชการทหารในมณฑลยงจิ๋วและเลียงจิ๋วบริเวณชายแดนด้านตะวันตกของวุยก๊ก ช่วงก่อนที่สุมาปองจะไปถึงมณฑลยงจิ๋วและเลียงจิ๋ว ภูมิภาคแถบนี้ได้ถูกโจมตีอย่างต่อเนื่องจากจ๊กก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊ก โดยเกียงอุยขุนพลจ๊กก๊กเปิดฉากการบุกหลายครั้ง หลังสุมาปองมาประจำการ ก็ได้เสริมการป้องกันภายในภูมิภาคและนำกลวิธีการป้องกันใหม่ ๆ มาใช้ จึงประสบความสำเร็จในการป้องกันข้าศึกไม่ให้เข้ายึดพื้นที่ หลังสุมาปองปฏิบัติหน้าที่ที่ชายแดนด้านตะวันตกเป็นเวลาประมาณ 8 ปี สุมาปองก็ถูกเรียกตัวกลับมาลกเอี๋ยงให้มารับตำแหน่งเป็นขุนพลพิทักษ์ (衛將軍 เว่ย์เจียงจฺวิน) และภายหลังเป็นขุนพลทหารม้าทะยาน (驃騎將軍 เพี่ยวฉีเจียงจฺวิน) ไม่นานหลังจากนั้น สุมาปองได้มาแทนที่โฮเจ้ง (何曾 เหอเจิง) ในตำแหน่งเสนาบดีมหาดไทย (司徒 ซือถู)
การรับราชการกับราชวงศ์จิ้น

ในปี ค.ศ. 265 หลังการเสียชีวิตของสุมาเจียว สุมาเอี๋ยน (จักรพรรดิจิ้นอู่ตี้) บุตรชายของสุมาเจียวชิงบัลลังก์จากโจฮวนจักรพรรดิลำดับสุดท้ายของวุยก๊กและก่อตั้งราชวงศ์จิ้น โดยตัวสุมาเอี๋ยนขึ้นเป็นจักรพรรดิ หลังการขึ้นครองราชย์ สุมาเอี๋ยนทรงตั้งให้สุมาปองมีฐานันดรศักดิ์เป็นอ๋องแห่งงีหยง (義陽王 อี้หยางหวาง) มีเขตศักดินาที่ประกอบด้วย 10,000 ครัวเรือน และยังมีกำลังพล 2,000 นายใต้บังคับบัญชา ในปี ค.ศ. 267 สุมาเอี๋ยนทรงแต่งตั้งสุมาปองเป็นเสนาบดีกลาโหม (太尉 ไท่เว่ย์)
ในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 260 ชือ จี (施績) ขุนพลของง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของราชวงศ์จิ้น นำกำลังพลบุกเมืองกังแฮ (江夏郡 เจียงเซี่ยจฺวิ้น) สุมาปองนำกำลังพล 20,000 นายไปประจำการที่หลงเปย์ (龍陂) และเสริมกำลังป้องกันโดยรอบเมืองกังแฮ จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนยังพระราชทานอาญาสิทธิ์แก่สุมาปอง และแต่งตั้งให้เป็นแม่ทัพใหญ่ดูแลราชการทหารในภูมิภาค สุมาปองกลับไปลกเอี๋ยงหลังทัพง่อก๊กถูกขับไล่กลับโดยเฮาเหลก (胡烈 หู เลี่ย) ข้าหลวงมณฑลของมณฑลเกงจิ๋ว ในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 260 เตงฮองขุนพลง่อก๊กนำกำลังพลโจมตีจุดยุทธศาสตร์ของราชวงศ์จิ้นที่เชฺว่เปย์ (芍陂) เมื่อสุมาปองทราบเรื่องนี้จึงนำทัพราชวงศ์จิ้นไปต้านข้าศึก แต่เตงฮองล่าถอยไปเองก่อนที่สุมาปองจะยกมาถึงเชฺว่เปย์ จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงเลื่อนตำแหน่งสุมาปองให้เป็นเสนาบดีกลาโหมชื่อตำแหน่งต้ายสุม้า (大司馬 ต้าซือหม่า)
ในปี ค.ศ. 271 ซุนโฮจักรพรรดิง่อก๊กทรงนำทัพด้วยพระองค์เข้าโจมตีฉิวฉุน (壽春 โช่วชุน; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย) สุมาปองจึงนำทหารราบ 20,000 นายและทหารม้า 3,000 นายไปยังแม่น้ำห้วย (淮河 หฺวายเหอ) เพื่อเสริมการป้องกันในภูมิภาค ในที่สุดซุนโฮก็ทรงถอนทัพกลับง่อก๊ก สุมาปองสิ้นพระชนม์หลังจากนั้นในปีเดียวกันขณะพระชนมายุ 67 พรรษา (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) สุมาเอี๋ยนพระราชทานสมัญญานามให้สุมาปองเป็น "เฉิงหวาง" (成王) สุมาปองจึงทรงได้รับการเรียกอย่างเป็นทางการว่า "เฉิงหวางแห่งงีหยง" (義陽成王 อี้หยางเฉิงหวาง) เนื่องจากสุมาปองเป็นคนตระหนี่ถี่เหนียวขณะยังมีชีวิตอยู่ ครอบครัวของสุมาปองจึงมีทรัพย์สินมากมายในช่วงเวลาที่สุมาปองเสียชีวิต คนอื่น ๆ ดูหมิ่นสุมาปองจากความตระหนี่ดังกล่าว
ดูเพิ่ม

รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก
บรรณานุกรม

ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
ฝาน เสฺวียนหลิง (648). จิ้นชู.
ซือหม่า กวาง (1084). จือจื้อทงเจี้ยน.
| ด ค กบุคคลสำคัญในวุยก๊ก |
| --- | --- |
จักรพรรดิ:  โจผี  โจยอย  โจฮอง  โจมอ  โจฮวน 
จักรพรรดินี:  เปียนซี  เอียนซี  กุยฮุย  มอซือ  กวยทายเฮา  จักรพรรดินีเจิน  เตียวฮองเฮา  จักรพรรดินีหวาง  จักรพรรดินีเปี้ยน (โจมอ)  จักรพรรดินีเปี้ยน (โจฮวน) 
เจ้าชายและราชนิกูลชาย:  โจเจียง  โจสิด  โจฮู  เฉา ก้ง  เฉา ก้าน  เฉา กุ่น  เฉา จฺวิ้น  เฉา จฺวี้  เฉา เจี้ยน  เฉา เปียว  เฉา เม่า (อ๋องแห่งเล่อหลิง)  เฉา ยง  เฉา สฺวิน  เฉา เสีย  เฉา เหยี่ยน  เฉา หรุย  เฉา หลิน (อ๋องแห่งตองไฮ)  เฉา หลิน (อ๋องแห่งไพก๊ก)  เฉา หลี่  เฉา ฮุย 
เจ้าหญิงและราชนิกูลหญิง:  โจเฮา  เฉา เซี่ยน  เฉา หฺวา  หลิว ม่าน  เจ้าหญิงตงเซียง  เจ้าหญิงอานหยาง 
ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน:  โจซอง  สุมาอี้  สุมาสู  สุมาเจียว  สุมาเอี๋ยน 
ข้าราชการฝ่ายพลเรือน:  กงซุน หฺว่าง  กว่าน หนิง  กาเซี่ยง  กาอุ้น  โกหยิว  งอก๋ง  งีสง  จงฮิว  จูจ้าน  เจียวเจ้  โจง่าน  โจจุ้น  ชาง ฉือ  ซุนจู  ซุนโจย  เซียวค้า  เซียวหลวน  ตังเจี๋ยว  ตังสิม  ตันกุ๋น  ตู้ จี  เตงปิด  เตงเหยียง  เตียวกี๋  เตียวต๋อง  เตียวบ้อ  เตียวอิบ  บู๊ขิวเตี้ยน  ปิดห้วน  เป้า ซฺวิน  เปาต้าน  ลิเตียน  ลิฮอง  เล่าเซียว  เล่าหัว  เลียงกี๋  หลิว ฉือ  หลีซิน  หวนแก  หันค่าย  หุยสิว  อองก๋วน  อองเก๋ง  อองซก  อองซิม  อองลอง  อองเหงียบ  อุยก๋วน (เว่ย์ กว้าน)  เอียวจ๋ง  ฮวนกาย  ฮวนห้อม  ฮัวหิม  ฮูสวน  เฮ่งเสียง  แฮหัวหุย  แฮหัวฮุย  แฮหัวโฮ  แฮเฮาเหียน  โฮอั๋น 
ข้าราชการฝ่ายทหาร:  กองซุนเอี๋ยน  กัว ซิว  กากุ๋ย  กุยห้วย  กุอั๋น  คันห่อง  คูเกี๋ยน  เคาทู  เคาหงี  เค้าอิ๋น  งักจิ้น  งักหลิม  งุยเป๋ง  จงป้า  จงโฮย  จวนตวน  จวนเต๊ก  จิวท่าย  จีนล่ง  จูกัดสู  จูกัดเอี๋ยน  จูเหลง  เจียวปั้น  เจียวอี้  โจจิ๋น  โจเจียง  โจเป๋า  โจหยิน  โจหอง  โจหุ้น  โจอี้  โจฮิว  ซินต๋ำ  ซินเป  ซินหงี  ซิหลง  ซุนไค  ซุนเล้  เซงจุย  เซงเจ  ต๋องจู  ตันเกี๋ยน  ต้านท่าย  เตงงาย  เตงต๋ง  เตาอี้  เตียวคับ  เตียวเต๊ก  เตียวเลี้ยว  เตียวอี้  เตียวฮอ  ไต้เหลง  บังเต๊ก  เบ้งตัด  บุนขิม  บุนเพ่ง  บุนเอ๋ง  บุนเฮา  บู๊ขิวเขียม  ปีเอียว  ลิหิม  สุมาปอง  สุมาเล่าจี๋  สุเมา  หมันทอง  หวาง หลิง  อองกิ๋น  อองกี๋  อองซอง  อองสง  อ้าวจุ๋น  อิกิ๋ม  อินต้ายบก  อินเล้  อุยก๋วน (หฺวาง เฉฺวียน)  เอียวเก๋า  เอียวฉิว  เอียวหัว  ฮั่นจ๋ง  เฮ็กเจียว  เฮาเกียน  เฮาหุน  เฮาเหลก  แฮหัวซง  แฮหัวตุ้น  แฮหัวป๋า  แฮหัวหลิม 
สตรีที่มีชื่อเสียง:  กัว หฺวาย  จาง ชางผู  จาง ชุนหฺวา  เจ้าหญิงฉางชาน  ชุยชื่อ  ซัวเอี๋ยม  ซินเหียนเอ๋ง  เซี่ยโหว ฮุย  ผาง เอ๋อ  เว่ย์ ฮฺวาฉุน  สฺวิน ฉ่าย  สฺวี อี้  หวาง ยฺเหวียนจี  หยาง เยี่ยน  หวาง อี้  หยาง ฮุย-ยฺหวี  แฮฮัวเหลง 
บุคคลที่มีชื่อเสียงคนอื่น ๆ:  กวนลอ  กองซุนสิว  แก่หวน  เจ็ดปราชญ์แห่งป่าไผ่  โจวุนซก  ปีเอี๋ยน  ปู้ตู้เกิน  ม้ากิ้น  ลิวฮู  ลุนติด  ห่อปี  อองเกี๋ยน  เอียวจอ  โอยเอี๋ยน  เฮ่งเพา
เฮาเหลก

ขุนพลของรัฐวุยก๊กและราชวงศ์จิ้น (ค.ศ. 220-270)
| เฮาเหลก (หู เลี่ย) |
| --- | --- |
胡烈

ข้าหลวงมณฑลฉินโจว (秦州刺史 ฉินโจวชื่อฉื่อ)
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. 269 (269) – 9 กรกฎาคม ค.ศ. 270 (270)
กษัตริย์: สุมาเอี๋ยน
ข้าหลวงมณฑลเกงจิ๋ว (荊州刺史 จิงโจวชื่อฉื่อ)
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. 264 (264) – ค.ศ. 269 (269)
กษัตริย์: โจฮวน สุมาเอี๋ยน
ผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 ฮู่จฺวิน)
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. ? (?) – ค.ศ. 264 (264)
กษัตริย์: โจฮวน
เจ้าเมืองลำอั๋น (南安太守 หนานอานไท่โฉ่ว)
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. ? (?) – ค.ศ. 264 (264)
กษัตริย์: โจฮวน
เจ้าเมืองซงหยง (襄陽太守 เซียงหยางไท่โฉ่ว)
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. ? (?) – ค.ศ. ? (?)
กษัตริย์: โจฮวน
เจ้าเมืองไทสัน (泰山太守 ไท่ชานไท่โฉ่ว)
ดำรงตำแหน่ง ค.ศ. 267 (267) – ค.ศ. ? (?)
กษัตริย์: โจมอ
ก่อนหน้า: ฉาง ฉือ
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: ค.ศ. 220 อำเภอเจิ้น-ยฺเหวียน มณฑลกานซู่
เสียชีวิต: 9 กรกฎาคม ค.ศ. 270
บุตร: เฮาเกียน
บุพการี: อ้าวจุ๋น (บิดา)
ญาติ: หู กว่าง (พี่ชาย) เฮาหุน (พี่ชาย) หู ฉี (น้องชาย) พี่ชายหรือน้องชายอีก 2 คน
อาชีพ: ขุนพล, ขุนนาง
ชื่อรอง: เสฺวียนอู่ (玄武)

เฮาเหลก (ค.ศ. 220 - 9 กรกฎาคม ค.ศ. 270) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า หู เลี่ย (จีน: 胡烈; พินอิน: Hú Liè) ชื่อรอง เสฺวียนอู่ (จีน: 玄武; พินอิน: Xuánwǔ) เป็นขุนพลและขุนนางของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน ภายหลังเป็นขุนพลและขุนนางของราชวงศ์จิ้นตะวันตก
ประวัติช่วงต้น

เฮาเหลกเป็นชาวอำเภอหลินจิง (臨涇縣 หลินจิงเซี่ยน) เมืองฮันเต๋ง (安定郡 อานติ้งจฺวิ้น) ซึ่งปัจจุบันคืออำเภอเจิ้น-ยฺเหวียน มณฑลกานซู่ เฮาเหลกเป็นบุตรชายของอ้าวจุ๋น (胡遵 หู จุน) ผู้เป็นขุนพลทหารม้าและรถรบ (車騎將軍 เชอฉีเจียงจฺวิน) เฮาเหลกเป็นน้องชายของเฮาหุน (胡奮 หู เฟิ่น) และเป็นบิดาของเฮาเกียน (胡淵 หู เยฺวียน)
การรับราชการกับวุยก๊ก

ในปี ค.ศ. 257 ในช่วงกบฏจูกัดเอี๋ยน เฮาเหลกได้รับแต่งตั้งให้มีตำแหน่งเป็นเจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ของเมืองไทสัน (泰山郡 ไท่ชานจฺวิ้น; อยู่บริเวณนครไท่อาน มณฑลชานตงในปัจจุบัน) และเข้าร่วมในการปราบปรามกบฏ เฮาเหลกนำทหาร 5,000 นายลอบเข้าโจมตีกองลำเลียงของจูอี้ขุนพลของรัฐง่อก๊กที่ยกมาสนับสนุนจูกัดเอี๋ยน และเผาเสบียงอาหารจนสิ้น จูอี้ที่ล่าถอยถูกซุนหลิมผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งง่อก๊กสั่งประหารชีวิตในภายหลัง
ในช่วงระหว่างวันที่ 17 เมษายนและ 16 พฤษภาคม ค.ศ. 261 เติ้ง โหยว (鄧由) และหลี่ กวาง (李光) นายทหารของง่อก๊กนำทหารมาแสร้งยอมจำนนต่อวุยก๊ก เฮาเหลกซึ่งเวลานั้นดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองของเมืองซงหยง (襄陽 เซียงหยาง) รายงานอองกี๋ผู้เป็นขุนพลโจมตีภาคใต้ (征南將軍 เจิงหนานเจียงจฺวิน) เรื่องการสวามิภักดิ์ของทั้งคู่ แต่อองกี๋มองออกว่าการสวามิภักดิ์นี้เป็นอุบาย
ในปี ค.ศ. 263 เฮาเหลกที่เวลานั้นดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองของเมืองลำอั๋น (南安郡 หนานอานจฺวิ้น; อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอหล่งซี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 ฮู่จฺวิน) ได้ติดตามจงโฮยขุนพลวุยก๊กในยกเข้าโจมตีรัฐจ๊กก๊ก จงโฮยให้เฮาเหลกคุมทัพหน้ายกเข้าโจมตีด่านเองเปงก๋วน (陽平關 หยางผิงกวาน) หรือหยางอานกวาน (陽安關; อยู่ในอำเภอหนิงเฉียง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) เจียวสีนายทหารใต้บังคับบัญชาของปอเฉียมขุนพลจ๊กก๊กผู้รักษาด่านเองเปงก๋วนตัดสินใจนำกำลังพลออกจากด่านเองเปงก๋วนไปยังอิมเป๋ง (陰平 อินผิง) เพื่อยอมจำนนต่อเฮาเหลก เฮาเหลกจึงใช้โอกาสนี้ที่การป้องกันของด่านเองเปงก๋วนอ่อนแอลงจากการแปรพักตร์ของเจียวสี ยกพบเจ้าโจมตีด่านและยึดได้สำเร็จ ปอเฉียมถูกสังหารที่รบ
ภายหลังจากเตงงายขุนพลวุยก๊กพิชิตจ๊กก๊กได้สำเร็จ เฮาเหลกร่วมกับจงโฮย, สุเมา (師纂 ซือ จฺว่าน) และคนอื่น ๆ กล่าวโทษเตงงายในข้อหาที่ไม่เคารพอำนาจของราชสำนักวุยก๊ก และอ้างว่าเตงงายมีท่าทีจะเริ่มก่อกบฏ ทำให้ราชสำนักวุยก๊กออกพระราชโองการสั่งให้จับกุมเตงงายและคุมตัวกลับมาลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) นครหลวงของวุยก๊ก
ในปี ค.ศ. 264 จงโฮยเริ่มก่อกบฏต่อวุยก๊กที่เซงโต๋ (成都 เฉิงตู) อดีตนครหลวงของจ๊กก๊ก เฮาเหลกและคนอื่น ๆ เข้าร่วมกับอุยก๋วนในการก่อการกำเริบต่อต้านจงโฮยและปราบจงโฮยได้สำเร็จ จากความดีความชอบนี้เฮาเหลกจึงได้เลื่อนตำแหน่งเป็นข้าหลวงมณฑล (刺史 ชื่อฉื่อ) ของมณฑลเกงจิ๋ว ต่อมาเฮาเหลกได้รับคำสั่งให้นำพลไปช่วยเหลือหลัว เซี่ยน (羅憲) ที่กำลังรักษาอำเภอเองอั๋น (永安 หย่งอาน; ปัจจุบันคืออำเภอเฟิ่งเจี๋ย นครฉงชิ่ง)
การรับราชการกับราชวงศ์จิ้น

ในปี ค.ศ. 268 ในรัชสมัยของสุมาเอี๋ยนจักรพรรดิแห่งราชวงศ์จิ้น เฮาเหลกทำศึกตีทัพง่อก๊กที่นำโดยขุนพลชือ จี (施績) และบั้นเฮ็ก (萬彧 ว่าน ยฺวี่) แตกพ่ายที่เมืองซงหยง
ในปี ค.ศ. 269 เฮาเหลกได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงมณฑลของมณฑลฉินโจว (秦州) ประจำการอยู่ที่เกาผิงชฺวาน (高平川; ปัจจุบันคือแม่น้ำชิงฉุ่ย นครกู้-ยฺเหวียน เขตปกครองตนเองหนิงเซี่ยหุย) เพื่อเฝ้าระวังชนเผ่าเซียนเปย์ (鮮卑) หลายหมื่นคนที่ก่อนหน้านี้ถูกเตงงายเกลี้ยกล่อมให้ยอมสวามิภักดิ์และอาศัยกระจัดกระจายในมณฑลยงจิ๋วและเลียงจิ๋ว (อยู่ช่วงตอนกลางทางตะวันตกของมณฑลกานซู่ไปจนถึงทางตะวันตกของเขตปกครองตนเองมองโกเลียใน)
เสียชีวิต

ในช่วงเวลานั้นมณฑลเลียงจิ๋วเกิดภัยแล้งรุนแรง ชนเผ่าเซียนเปย์ได้ก่อกบฏขึ้น ในวันที่ 9 กรกฎาคม ค.ศ. 270 เฮาเหลกถูกสังหารโดยผู้นำชนเผ่าเซียนเปย์ชื่อทูฟ่า ชู่จีเหนิง (禿髮樹機能) ที่เนินว่านหู (萬斛堆 ว่านหูตุย; ตั้งอยู่บริเวณเขตแดนระหว่างอำเภอจิ้ง-ยฺเหวี่ยน มณฑลกานซู่และนครจงเว่ย์ เขตปกครองตนเองหนิงเซี่ยหุยในปัจจุบัน)
ดูเพิ่ม

รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก
บรรณานุกรม

ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
ฉาง ฉฺวี (คริสต์ศตวรรษที่ 4). หฺวาหยางกั๋วจื้อ.
เฉิ่น เยฺว (493 ). ซ่งชู.
เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
ฝาน เสฺวียนหลิง (648). จิ้นชู.
ซือหม่า กวาง (1084). จือจื้อทงเจี้ยน.
| ด ค กบุคคลสำคัญในวุยก๊ก |
| --- | --- |
จักรพรรดิ:  โจผี  โจยอย  โจฮอง  โจมอ  โจฮวน 
จักรพรรดินี:  เปียนซี  เอียนซี  กุยฮุย  มอซือ  กวยทายเฮา  จักรพรรดินีเจิน  เตียวฮองเฮา  จักรพรรดินีหวาง  จักรพรรดินีเปี้ยน (โจมอ)  จักรพรรดินีเปี้ยน (โจฮวน) 
เจ้าชายและราชนิกูลชาย:  โจเจียง  โจสิด  โจฮู  เฉา ก้ง  เฉา ก้าน  เฉา กุ่น  เฉา จฺวิ้น  เฉา จฺวี้  เฉา เจี้ยน  เฉา เปียว  เฉา เม่า (อ๋องแห่งเล่อหลิง)  เฉา ยง  เฉา สฺวิน  เฉา เสีย  เฉา เหยี่ยน  เฉา หรุย  เฉา หลิน (อ๋องแห่งตองไฮ)  เฉา หลิน (อ๋องแห่งไพก๊ก)  เฉา หลี่  เฉา ฮุย 
เจ้าหญิงและราชนิกูลหญิง:  โจเฮา  เฉา เซี่ยน  เฉา หฺวา  หลิว ม่าน  เจ้าหญิงตงเซียง  เจ้าหญิงอานหยาง 
ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน:  โจซอง  สุมาอี้  สุมาสู  สุมาเจียว  สุมาเอี๋ยน 
ข้าราชการฝ่ายพลเรือน:  กงซุน หฺว่าง  กว่าน หนิง  กาเซี่ยง  กาอุ้น  โกหยิว  งอก๋ง  งีสง  จงฮิว  จูจ้าน  เจียวเจ้  โจง่าน  โจจุ้น  ชาง ฉือ  ซุนจู  ซุนโจย  เซียวค้า  เซียวหลวน  ตังเจี๋ยว  ตังสิม  ตันกุ๋น  ตู้ จี  เตงปิด  เตงเหยียง  เตียวกี๋  เตียวต๋อง  เตียวบ้อ  เตียวอิบ  บู๊ขิวเตี้ยน  ปิดห้วน  เป้า ซฺวิน  เปาต้าน  ลิเตียน  ลิฮอง  เล่าเซียว  เล่าหัว  เลียงกี๋  หลิว ฉือ  หลีซิน  หวนแก  หันค่าย  หุยสิว  อองก๋วน  อองเก๋ง  อองซก  อองซิม  อองลอง  อองเหงียบ  อุยก๋วน (เว่ย์ กว้าน)  เอียวจ๋ง  ฮวนกาย  ฮวนห้อม  ฮัวหิม  ฮูสวน  เฮ่งเสียง  แฮหัวหุย  แฮหัวฮุย  แฮหัวโฮ  แฮเฮาเหียน  โฮอั๋น 
ข้าราชการฝ่ายทหาร:  กองซุนเอี๋ยน  กัว ซิว  กากุ๋ย  กุยห้วย  กุอั๋น  คันห่อง  คูเกี๋ยน  เคาทู  เคาหงี  เค้าอิ๋น  งักจิ้น  งักหลิม  งุยเป๋ง  จงป้า  จงโฮย  จวนตวน  จวนเต๊ก  จิวท่าย  จีนล่ง  จูกัดสู  จูกัดเอี๋ยน  จูเหลง  เจียวปั้น  เจียวอี้  โจจิ๋น  โจเจียง  โจเป๋า  โจหยิน  โจหอง  โจหุ้น  โจอี้  โจฮิว  ซินต๋ำ  ซินเป  ซินหงี  ซิหลง  ซุนไค  ซุนเล้  เซงจุย  เซงเจ  ต๋องจู  ตันเกี๋ยน  ต้านท่าย  เตงงาย  เตงต๋ง  เตาอี้  เตียวคับ  เตียวเต๊ก  เตียวเลี้ยว  เตียวอี้  เตียวฮอ  ไต้เหลง  บังเต๊ก  เบ้งตัด  บุนขิม  บุนเพ่ง  บุนเอ๋ง  บุนเฮา  บู๊ขิวเขียม  ปีเอียว  ลิหิม  สุมาปอง  สุมาเล่าจี๋  สุเมา  หมันทอง  หวาง หลิง  อองกิ๋น  อองกี๋  อองซอง  อองสง  อ้าวจุ๋น  อิกิ๋ม  อินต้ายบก  อินเล้  อุยก๋วน (หฺวาง เฉฺวียน)  เอียวเก๋า  เอียวฉิว  เอียวหัว  ฮั่นจ๋ง  เฮ็กเจียว  เฮาเกียน  เฮาหุน  เฮาเหลก  แฮหัวซง  แฮหัวตุ้น  แฮหัวป๋า  แฮหัวหลิม 
สตรีที่มีชื่อเสียง:  กัว หฺวาย  จาง ชางผู  จาง ชุนหฺวา  เจ้าหญิงฉางชาน  ชุยชื่อ  ซัวเอี๋ยม  ซินเหียนเอ๋ง  เซี่ยโหว ฮุย  ผาง เอ๋อ  เว่ย์ ฮฺวาฉุน  สฺวิน ฉ่าย  สฺวี อี้  หวาง ยฺเหวียนจี  หยาง เยี่ยน  หวาง อี้  หยาง ฮุย-ยฺหวี  แฮฮัวเหลง 
บุคคลที่มีชื่อเสียงคนอื่น ๆ:  กวนลอ  กองซุนสิว  แก่หวน  เจ็ดปราชญ์แห่งป่าไผ่  โจวุนซก  ปีเอี๋ยน  ปู้ตู้เกิน  ม้ากิ้น  ลิวฮู  ลุนติด  ห่อปี  อองเกี๋ยน  เอียวจอ  โอยเอี๋ยน  เฮ่งเพา
เสียนหนิง

ศักราชของราชวงศ์จิ้นตะวันตก
เสียนหนิง (จีน: 咸寧; พินอิน: Xiánníng) เป็นชื่อศักราชลำดับที่ 2 ในรัชสมัยของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนแห่งราชวงศ์จิ้นตะวันตก (จิ้นอู่ตี้) ชื่อศักราชเสียนหนิงใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 275 ถึง ค.ศ. 280 เดือน 4 รวมเวลา 6 ปี
ในเดือน 4 ของศักราชเสียนหนิงปีที่ 6 (ค.ศ. 280) เปลี่ยนชื่อศักราชเป็นไท่คางปีที่ 1
ตารางเทียบศักราช

| เสียนหนิง | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ค.ศ. | 275 | 276 | 277 | 278 | 279 | 280 |
| ง่อก๊ก | เทียนเช่อ 1 | เทียนเช่อ 2 เทียนสี่ 1 | เทียนจี้ 1 | เทียนจี้ 2 | เทียนจี้ 3 | เทียนจี้ 4 |
ดูเพิ่ม

ศักราชของจีน
บรรณานุกรม

ฝาง เสฺวียนหลิง (648). จิ้นชู.
| ก่อนหน้า |  | เสียนหนิง |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ไท่ฉื่อ |  | ศักราชของราชวงศ์จิ้นตะวันตก  (ค.ศ. 275 - 280) |  | ไท่คาง |
วิมานพญาแถน

| วิมานพญาแถน |
| --- | --- |

ประเภท: อุทยาน/พิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่
ที่ตั้ง: ถนนมงคลบูรพา ตำบลในเมือง อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร 35000
เปิดตัว: ทุกวันไม่เว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์
ผู้ดำเนินการ: เทศบาลเมืองยโสธร
สถานะ: สถานที่จัดกิจกรรมประจำจังหวัด
วิมานพญาแถน เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของจังหวัดยโสธร ตั้งอยู่ริมฝั่งลำน้ำทวนฝั่งขวา ถนนมงคลบูรพา ตำบลในเมือง อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเชิงนิเวศ และใช้เป็นแหล่งเรียนรู้และพิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง โดยจังหวัดยโสธรได้นำเอาแนวคิดทั้งด้านการตลาดและนโยบายด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยววิถีไทยให้มีศักยภาพในการแข่งขัน จึงได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเกี่ยวกับวัฒนธรรมและประเพณีของชาวอีสาน ซึ่งการก่อสร้างวิมานพญาแถนได้เชื่อมโยงกับงานประเพณีที่สำคัญของจังหวัดยโสธร คือ ประเพณีบุญบั้งไฟซึ่งเป็นประเพณีขอฝนให้ตกตามฤดูกาลเพื่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ ส่งผลให้เกษตรกร ชาวไร่ ชาวนา ได้มีน้ำเพื่อทำการเกษตรกรรมอย่างพอเพียง
ประวัติ

จังหวัดยโสธรเป็นจังหวัดที่มีประเพณีการปฏิบัติสืบเนื่องกันมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะประเพณีที่เกี่ยวข้องกับศาสนา ความเชื่อ และวิถีชีวิตของชาวยโสธร ซึ่งมีความเชื่อว่าโลกนั้นประกอบด้วย โลกมนุษย์ โลกเทวดา และโลกบาดาล โดยโลกมนุษย์อยู่ภายใต้อิทธิพลของโลกเทวดาซึ่งชาวอีสานเรียกเทวดาว่า พญาแถน ซึ่งพญาแถนมีอิทธิพลต่อ ฝน ฟ้า ลม หากมนุษย์ทำให้พญาแถนโปรดปรานหรือพอใจ ก็จะบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล จึงเกิดพิธีการบูชาพญาแถนโดยการใช้บั้งไฟ เพื่อแสดงการเคารพและเป็นการขอฝนจากพญาแถน อันเป็นที่มาของประเพณีบุญบั้งไฟจังหวัดยโสธรอันโด่งดัง จากตำนานเรื่องเล่าอันถือว่ามีความสำคัญต่อจังหวัดยโสธรดังกล่าวข้างต้น จังหวัดยโสธรจึงจัดสร้าง “วิมานพญาแถน” ขึ้นบริเวณลำทวนเพื่อใช้เป็นสถานที่ที่แสดงถึงวัฒนธรรมประเพณีของจังหวัด เป็นแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญของจังหวัด ซึ่งภายในวิมานพญาแถนนั้นประกอบไปด้วยสิ่งก่อสร้างที่สะท้อนถึงตำนานบุญบั้งไฟของยโสธร จึงจัดสร้าง วิมานพญาแถน ขึ้นบริเวณลำทวนเพื่อใช้เป็นสถานที่ที่แสดงถึงวัฒนธรรมประเพณีของจังหวัด เป็นแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญของจังหวัดอโดยเริ่มก่อสร้างวิมานพญาแถน มาตั้งแต่สมัย นายวันชัย อุดมสิน อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดยโสธรและอดีตรองอธิบดีกรมการปกครอง ได้เริ่มดำเนินการเป็นครั้งแรก ต่อมาเมื่อนายพีรพันธุ์ พาลุสุข รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์ฯ ขณะนั้น ได้จัดสรรงบประมาณจากกลุ่มจังหวัดคือ ยโสธร อุบลราชธานี ศรีสะเกษ และอำนาจเจริญ มาดำเนินการก่อสร้าง เป็นช่วงๆ ปี คาดว่าจะใช้งบทั้งสิ้นประมาณ 200 ล้านบาท เป้าหมายเพื่อพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวแห่งใหม่ในกลุ่มจังหวัด
สัญลักษณ์ของวิมานพญาแถน > พิพิธภัณฑ์พญาคันคาก

อาคารพญาคันคากที่เป็นจุดสนใจของนักท่องเที่ยวนั้น สร้างขึ้นเป็นรูปร่างพญาคันคาก มีความสูง 19 เมตร พื้นที่รวม 835 ตารางเมตร งบประมาณการก่อสร้าง 18.97 ล้านบาท ภายในอาคารประกอบด้วยพื้นที่จัดนิทรรศการจำนวน 5 ชั้น ได้แก่
ชั้นที่ 1 แสดงประวัติศาสตร์ความเป็นมาของเมืองยโสธร
ชั้นที่ 2 ตำนานพญาแถนและพญาคันคาก
ชั้นที่ 3 ตำนานและเรื่องราวของบั้งไฟ
ชั้นที่ 4 อัตลักษณ์เมืองยโสธร
ชั้นที่ 5 จุดชมวิวเมืองยโสธร
สัญลักษณ์ของวิมานพญาแถน > พิพิธภัณฑ์พญานาค

สร้างทอดยาวริมฝั่งลำน้ำทวน ด้านทิศเหนือของพิพิธภัณฑ์พญาคันคาก อาคารกว้าง 12.50 เมตร ยาว 99 เมตร สูง 15-16 เมตร งบประมาณการก่อสร้าง 45 ล้านบาท มีแหล่งเรียนรู้ภายในอาคาร 5 โซน ดังนี้
โซนที่ 1 เล่าขานตำนาน เป็นเรื่องราวพญาคันคากและพญาแถน  และการกำเนิดความเชื่อเรื่องพญานาค
โซนที่ 2 รากความเชื่อ กำเนิดความเชื่อเรื่องพญานาคและงูใหญ่ทั่วโลก
โซนที่ 3 สถิตในศรัทธา เรื่องราวของพญานาคที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา นาคในคติฮินดู และพุทธ
โซนที่ 4 ปฐมกาลมหานที ตำนานการเกิดแม่น้ำโขงโดยพญานาค ความพิเศษของโถงนี้คือการจำลองบรรยากาศให้เหมือนถ้ำบาดาล นักท่องเที่ยวจะได้ยืนบนสะพานพญานาคและชมภาพวีดีทัศน์ผ่านกำแพงถ้ำ
โซนที่ 4.2 จารีตและวิถี แสดงความเชื่อตามจารีตประเพณีเกี่ยวกับพญานาค จัดแสดงในกล่องทรงกลมวางตามมุมต่างๆ บนพื้นที่จัดแสดง ซึ่งทุกเรื่องสามารถอ่านรายละเอียดได้บนหน้าจอสัมผัส หรือบนกราฟิกบอร์ด
โซนที่ 5 ชีววิทยาพญานาค ให้ความรู้เกี่ยวกับพญานาคและเรื่องราวของงูตามหลักเหตุผล โดยนำเสนอวิวัฒนาการของงู ผ่านกราฟิกบอร์ด, อนาโตมี่ของงูบนกราฟิกบอร์ด, ความหลากหลายทางชีวภาพของงู ผ่านการแสดงฉากจำลอง 6 ฉาก ตลอดจนได้ศึกษาวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของงู โทษและประโยชน์ของงู รวมถึงการป้องกันรักษาเมื่อถูกงูกัด
พิพิธภัณฑ์พญาคันคาก ใช้รูปแบบภายนอกอาคารเลียนแบบกายภาพโดยตรงของคางคก
พิพิธภัณฑ์พญานาค
อินทร์สม ไชยซาววงศ์

| อินทร์สม ไชยซาววงศ์ท> ม., ต.ม..ข้อมูลส่วนบุคคล |
| --- | --- |
เกิด: 10 มีนาคม พ.ศ. 2473 (94 ปี) อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ ประเทศสยาม
พรรคการเมือง: ประชาธิปัตย์ (2516–ปัจจุบัน)
คู่สมรส: อำไพ ไชยซาววงศ์

อินทร์สม ไชยซาววงศ์ (เกิด 10 มีนาคม พ.ศ. 2473) อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ อดีตสมาชิกสภาจังหวัดเชียงใหม่ อดีตประธานศูนย์มูลนิธิช่วยคนปัญญาอ่อนแห่งประเทศไทย เป็นเจ้าของศูนย์การค้าทิพย์เนตร และโรงภาพยนตร์ทิพยเนตร
ประวัติ

อินทร์สม ไชยซาววงศ์ เป็นชาวอำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ เกิดเมื่อวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2473 เป็นบุตรของนายน้อย ไชยซาววงศ์ กับนางศรีวรรณ ไชยซาววงศ์ จบชั้นมัธยมจากโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย และเข้าเรียนต่อที่วิทยาลัยครูเชียงใหม่ จนเข้ารับราชการครูในปี พ.ศ. 2493 จนได้เป็นครูใหญ่โรงเรียนวัดลวงเหนือ แล้วลาออกจากราชการ มาประกอบธุรกิจส่วนตัว คือ เจ้าของกิจการทิพยเนตรรามา (โรงภาพยนตร์ทิพยเนตร) จังหวัดเชียงใหม่ และศูนย์การค้าทิพยเนตร
อินทร์สม เริ่มเล่นการเมืองจากการชักชวนของกำนันผู้ใหญ่บ้านในพื้นที่อำเภอดอยสะเก็ด โดยการลงสมัครสมาชิกสภาจังหวัด (ส.จ.) ในระหว่างปี พ.ศ. 2513 - 2516 หลังจากนั้นจึงเข้าร่วมงานกับพรรคประชาธิปัตย์ และลงสมัครในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2518 แต่ไม่ได้รับเลือกตั้ง
ต่อมาอินทร์สม ได้ลงสมัครรับเลือกตั้งในการเลือกตั้งซ่อม พ.ศ. 2518 แทน ทองดี อิสราชีวิน ส.ส.เชียงใหม่ พรรคประชาธิปัตย์ ที่เสียชีวิต และได้รับเลือกตั้งเป็นสมัยแรก
อินทร์สม ได้ร่วมใจัดตั้งและเป็นรองประธานศูนย์มูลนิธิช่วยคนปัญญาอ่อนแห่งประเทศไทย ต่อมาเป็นประธานศูนย์ฯ ในระหว่างปี พ.ศ. 2525 - 2530
อินทร์สม สมรสกับนางภรรณี ไชยซาววงศ์ มีบุตร 2 คน คือ นางสุดาพร กับนายอำนาจ ไชยซาววงศ์ อดีตผู้สมัคร ส.ส.พรรคเพื่อแผ่นดิน ต่อมาสมรสกับนางอำไพ ไชยซาววงศ์ (พ.ศ. 2533 - ปัจจุบัน)
อินทร์สม ไชยซาววงศ์ ยังเป็นที่นับถือของสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์ โดยอภิรักษ์ โกษะโยธิน ยังได้เข้าแวะเวียนไปเยี่ยมเยียนเมื่อครั้งเดินทางไปยังเชียงใหม่
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2523 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 2 ทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย (ท.ม.)
พ.ศ. 2519 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 3 ตริตาภรณ์มงกุฎไทย (ต.ม.)
พระนางอินทรเทวี

| อินทรเทวี |
| --- | --- |
พระมเหสี
อินทรเทวีภายในปราสาทบายน
พระราชสวามี: พระเจ้าชัยวรมันที่ 7
ราชวงศ์: มหิธรปุระ
ศาสนา: พุทธนิกายมหายาน (เดิมฮินดู)
อินทรเทวี หรือ ศรีอินทรเทวี เป็นพระมเหสีลำดับที่สองในพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 พระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรพระนคร และเป็นพระเชษฐภคินีในชยราชเทวี ซึ่งเป็นพระอัครมเหสีร่วมพระราชสวามี อินทรเทวีเป็นผู้รู้ด้านศาสนาพุทธนิกายมหายานอย่างเอกอุ จนได้รับการแต่งตั้งให้เป็นอาจารย์ใหญ่ประจำพุทธวิหารถึงสามแห่ง มีหน้าที่เผยแผ่ศาสนาแก่เหล่านักนางสนมทั้งหลาย ทั้งยังมีความรู้ในภาษาสันสกฤตอย่างแตกฉาน งานเขียนของพระองค์ได้รับการยกย่องว่า "หาที่ติมิได้" หรือ "งดงามอย่างไร้ที่ติ"