สงครามสยาม-เวียดนาม พ.ศ. 2314
สงครามตีเมืองกัมพูชาและห่าเตียน พ.ศ. 2314 > สยามโจมตีและเข้ายึดเมืองห่าเตียน

วันอาทิตย์ แรมสิบเอ็ดค่ำเดือนสิบเอ็ด (3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2314) สมเด็จพระเจ้าตากสิน ทรงเรือพระที่นั่งสำเภาพร้อมเรือแม่ทัพนายกองไทยจีนทั้งหลายประกอบด้วยเรือรบ 200 ลำ เรือทะเล 200 ลำ กำลังพล 15,000 คน ยกพยุหยาตราจากธนบุรีไปยังปากน้ำสมุทรปราการ จากนั้นเสด็จยกทัพต่อไปยังจันทบุรี มีพระราชโองการให้พระยาพิพิธ (ตั้งเลี้ยง) ยกทัพล่วงหน้าไปโจมตีเมืองกำปงโสม ทัพเรือหลวงใช้เวลาห้าวันจึงเดินทางถึงปากน้ำบันทายมาศในวันพฤหัสบดีขึ้นแปดค่ำเดือนสิบสอง (14 พฤศจิกายน) สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จขึ้นไปบนตึกจีนแห่งหนึ่งทางฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองห่าเตียน มีพระราชโองการให้เจ้าพระยาจักรี (หมุด) และพระยาทิพโกษา ไปทำค่ายน้ำสองฟากไว้สำหรับเรือรบปืนใหญ่ ขณะนั้นมีนายมาชาวญวนเข้าสวามิภักดิ์ นายมากราบทูลว่าพระยาราชาเศรษฐีกำลังคิดวางแผนที่จะหนี จึงมีพระราชโองการให้พระยาพิชัยไอศวรรย์ (หยางจิ้นจง) แต่งสาสน์ให้นายมาชาวญวนถือเข้าไปหาพระยาราชาเศรษฐีใจความว่า
สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวยกกองทัพบกทัพเรือมานี้ พระราชประสงค์จะเศกพระองค์รามราชาให้ครองกรุงกัมพูชาธิบดี แล้วจะเอาตัวเจ้าจุ้ยเจ้าเสสังแลข้าหลวงชาวกรุงซึ่งไปอยู่เมืองใดๆจงสิ้น ถ้าและพระยาราชาเศรษฐีมิได้ภักดีด้วยเห็นว่าต้านทานได้ ก็ให้แต่งการป้องกันเมืองจงสรรพ ถ้าเห็นว่าจะสู้มิได้ ก็ยังทรงพระกรุณาโปรดอยู่ ให้ออกมากราบถวายบังคม เราจะช่วยทำนุบำรุง เถิงว่าแก่แล้วมามิได้ ก็ให้แต่งหุเอียบุตรออกมาถวายบังคงจงฉับพลัน ถ้าช้าอยู่จะทรงพิโรธฆ่าเสียให้สิ้น
ฝ่ายพระยาราชาเศรษฐีหมักเทียนตื๊อได้รับสาสน์แล้ว ตอบว่าขอเวลาปรึกษาหารือขุนนางกันก่อน ถ้าได้ข้อตกลงแล้วจะกราบทูลอีกครั้ง หลักฐานเวียดนามระบุว่า เมืองห่าเตียนนั้นเป็นป้อมปราการมีกำแพงเพียงทำจากไม้เท่านั้น ฝ่ายเมืองห่าเตียนสูญเสียกำลังพลไปมากจากการโจมตีเมืองจันทบุรีก่อนหน้านี้ เกณฑ์กำลังพลมาป้องกันเมืองได้เพียง 1,000 คนเท่านั้น หมักเทียนตื๊อขอความช่วยเหลือจากเหงียนฟุกถ่วน (Nguyễn Phúc Thuần, 阮福淳) เจ้าญวนใต้ตระกูลเหงียน แต่ฝ่ายเวียดนามยังไม่ให้การสนับสนุนแก่หมักเทียนตื๊อ เนื่องจากในครั้งก่อนเมื่อพ.ศ. 2310 หมักเทียนตื๊อเคยขอทัพญวนมา ทัพญวนมารออยู่เป็นเวลานานแต่ทัพสยามไม่ได้ยกมา ฝ่ายสยามนำปืนใหญ่ขึ้นไปบนเขายิงถล่มใส่เมืองห่าเตียน ส่วนในเมืองห่าเตียนนั้นคลังกระสุนดินดำเกิดระเบิดขึ้นสร้างความสับสนวุ่นวาย หมักเทียนตื๊อให้บุตรชายคือหมักตื๊อซุง (Mạc Tử Dung, 鄚子溶) นำทัพเข้ารบกับสยามทางบก และหมักตื๊อถั๋ง (Mạc Tử Thảng, 鄚子淌) รบกับสยามทางเรือ
ผ่านไปสามวันหมักเทียนตื๊อยังไม่ตอบสาสน์ของพระยาพิชัยไอศวรรย์ สมเด็จพระเจ้าตากสินจึงตรัสเรียกประชุมแม่ทัพ ตรัสถามว่าจะให้เข้าโจมตีหักเอาเมืองพุทไธมาศในคืนนี้ได้หรือไม่ ถ้าได้ก็ให้ว่าได้ ถ้าไม่ได้ก็ว่าไม่ได้ ถ้าว่าได้แต่บุกเข้าไปแล้วไม่ได้ถอยออกมาจะให้ประหารชีวิตเสีย ถ้าบุกเข้าไปยึดเมืองพุทไธมาศได้จะทรงปูนบำเหน็จ มีพระราชโองการให้ตั้งค่ายล้อมเมืองและเกณฑ์กำลังพล 2,400 คน และอาทมาท 111 คน เข้าสมทบกองอาจารย์ พระราชทานฤกษ์และอุบายให้เข้าโจมตีเมืองพุทไธมาศในคืนนั้น
ในเวลาสองยามคืนนั้น กองอาจารย์พร้อมไพร่พลและอาทมาทเข้าโจมตีเมืองพุทไธมาศ สามารถปืนกำแพงขึ้นไปได้ ฝ่ายสยามจุดไฟเผาเมืองพุทไธมาศหรือห่าเตียนเกิดแสงสว่างสู้รับกับฝ่ายญวนในเมืองนั้น ฝ่ายทัพสยามที่ล้อมเมืองไม่สามารถยกเข้าไปช่วยได้ เนื่องจากฝ่ายญวนยังรักษาเชิงเทินไว้อยู่ยิงปืนใหญ่ใส่ทัพสยาม ฝ่ายสยามยกกำลังเข้าโจมตีเมืองพุทไธมาศทั้งทางน้ำทางบก เข้ายึดเมืองพุทไธมาศห่าเตียนได้สำเร็จในเช้าวันรุ่งขึ้นวันอาทิตย์ขึ้นสิบเอ็ดค่ำเดือนสิบสอง (17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2314) แม่ทัพฝ่ายญวนได้ช่วยเหลือพระยาราชาเศรษฐีหมักเทียนตื๊อให้ลงเรือหลบหนีออกจากเมืองห่าเตียนไปได้ ไปอยู่ที่เมืองเจิวด๊ก (พงศาวดารกัมพูชาว่าไปที่ตึกเขมา) ส่วนบุตรชายสามคนของหมักเทียนตื๊อได้แก่ หมักตื๊อฮว่าง (Mạc Tử Hoàng, 鄚子潢) หมักตื๊อถั๋ง และหมักตื๊อซุง หลบหนีไปเกียนซางอยู่ภายใต้ความคุ้มครองของเวียดนาม
วันรุ่งขึ้นเสด็จไปประที่วังหรือจวนของพระยาราชาเศรษฐี ให้พลทหารทั้งปวงเที่ยวเก็บทรัพย์สินในเมืองมาได้จำนวนมาก ตรัสถามพระญาณประสิทธิ์ พระสุธรรมาจารย์ และอาจารย์จันทร์ แห่งกองอาจารย์นั้นว่า เมื่อคุมทหารเข้าโจมตีเมืองห่าเตียนนั้นเข้าทางด้านใดของเมือง อาจารย์ทั้งสามตอบไม่เหมือนกันและไม่ตรงกับความจริง จึงลงพระราชอาญาให้เฆี่ยนอาจารย์ทั้งสาม ทรงได้บุตรีของพระยาราชาเศรษฐีสองคนมีผู้นำมาถวายฯ ฝ่ายเจ้าจุ้ยซึ่งประทับอยู่ที่เมืองห่าเตียนลงเรือเสด็จหนีออกไปเช่นกันแต่ถูกจับกุมกลับมาได้ มีพระราชโองการให้เฆี่ยนเจ้าจุ้ยหนึ่งยกแล้วจองจำไว้ พระราชทานเงินรางวัลให้แก่ผู้ที่สามารถเข้าตีเมืองพุทไธมาศได้ก่อน เป็นเงินถึงสามร้อยยี่สิบห้าชั่ง แล้วมีประกาศกฏห้ามมิให้กำลังพลสยามทำร้ายราษฏรจีนญวน ให้ค้าขายดังแต่ก่อน ทรงแต่งตั้งพระยาพิพิธ (ตั้งเลี้ยง) ผู้ว่าราชการที่โกษา เป็นพระยาราชาเศรษฐีเจ้าเมืองปากน้ำพุทไธมาศ นับจากนั้น พระยาพิพิธ (ตั้งเลี้ยง) จึงได้รับสมยานามว่า"พระยาราชาเศรษฐีจีน" ในขณะที่หมักเทียนตื๊ออดีตเจ้าเมืองห่าเตียนได้รับสมยานามว่า"พระยาราชาเศรษฐีญวน"