stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
การยึดกรุงไซ่ง่อน
การอพยพออกจากเมือง

การรุกคืบอย่างรวดเร็วของเวียดนามเหนือในเดือนมีนาคมและต้นเมษายนทำให้เกิดความวิตกในไซง่อน ซึ่งเป็นเมืองที่เงียบสงบมาตลอดสงคราม และไม่ค่อยความลำบากใดๆ กับชาวเมือง กลับกลายเป็นเมืองที่กำลังจะถูกโจมตีโดยตรง คนจำนวนมากกลัวว่าเมื่อฝ่ายคอมมิวนิสต์ยึดครองเมืองแล้ว จะเกิดการล้างแค้นด้วยเลือด เมื่อปี พ.ศ. 2511 กองกำลังผสมระหว่างกองทัพเวียดนามเหนือ และแนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติ (เวียดกง) สามารถยึดครองเมืองเว้มาได้เกือบเดือน หลังจากที่ฝ่ายคอมมิวนิสต์ถูกตีโต้ออกไปจากเมือง กองกำลังอเมริกันและเวียดนามใต้ก็พบสุสานขนาดใหญ่ การศึกษาเพื่อเตรียมภารกิจของสหรัฐฯ ในเวียดนามระบุว่า ฝ่ายคอมมิวนิสต์พุ่งเป้าไปที่นายทหารเวียดนามใต้, ชาวแคทอลิก, ปัญญาชน, นักธุรกิจและผู้ที่ต้องสงสัยเป็นนักต่อต้านการปฏิวัติคนอื่นๆ และก่อนการบุกไม่นาน ก็มีชาวอเมริกาแปดนายถูกจับตัวไปในเมืองบานเมอถวก พวกเขาหายตัวไปและมีข่าวมาถึงเมืองเว้และดานังว่าพวกเขาถูกตัดศีรษะหรือถูกประหารด้วยวิธีการอื่นๆ แต่รายงานดังกล่าวส่วนใหญ่ถูกปฏิเสธโดยโฆษณาสงครามของรัฐบาลเวียดนามใต้ ชาวอเมริกันและชาวตะวันตกเป็นจำนวนมากต้องการอพยพออกจากไซ่ง่อน ก่อนที่กรุงจะแตก ในขณะที่ชาวเวียดนามใต้ส่วนใหญ่ก็ต้องหนีออกจากเมืองเช่นกัน
เมื่อถึงตอนปลายเดือนมีนาคม ก็เริ่มมีชาวอเมริกันบางส่วนหนีออกจากเมืองบ้างแล้ว อย่างในวันที่ 31 มีนาคม ก็มีกว่าสิบครอบครัวที่ออกจากเมือง เที่ยวบินออกจากไซ่ง่อน ซึ่งปกติมักจะไม่มีคนจองนั้นเต็มหมด ตลอดเดือนเมษายน การอพยพเป็นไปอย่างเร่งรีบยิ่งขึ้น เมื่อสำนักงานประสานงานกลาโหม (DAO) เริ่มที่จะส่งบุคลากรที่ไม่สำคัญออกไปทางเครื่องบิน ชาวอเมริกันเป็นจำนวนมากที่เป็นผู้ประสานงานให้กับ DAO ปฏิเสธที่จะออกจากเมือง ถ้าไม่ได้นำเพื่อนและบริวารชาวเวียดนาม ซึ่งรวมไปถึงภรรยาตามกฎหมายและลูก การจะนำบุคคลเหล่านี้เข้าไปในสหรัฐอเมริกานั้นถือว่าผิดกฎหมาย ทำให้ DAO ไม่สามารถยินยอมตามข้อเรียกร้อง และทำให้อัตราการออกเมืองช้าลงไปเล็กน้อยในช่วงแรก แต่ท้ายที่สุดแล้วเมื่อ DAO ก็เริ่มส่งชาวเวียดนามที่ไม่มีเอกสารเข้าเมืองไปยังฐานทัพอากาศคลาร์คในฟิลิปปินส์อย่างผิดกฎหมาย
ในวันที่ 3 เมษายน ประธานาธิบดีเจอรัลด์ อาร์. ฟอร์ดแห่งสหรัฐอเมริกา ก็ประกาศให้เริ่มปฏิบัติการเบบีลิฟท์ ซึ่งเป็นการอพยพเด็กกำพร้าประมาณ 2,000 คนออกมาจากประเทศ แต่เครื่องบิน C-5A กาแลคซี ลำหนึ่งที่เข้าร่วมปฏิบัติการเกิดตก ทำให้ผู้โดยสาย 138 คนเสียชีวิต และบั่นทอนกำลังใจของเจ้าหน้าที่อเมริกันอย่างมาก นอกจากเด็กกำพร้า 2,000 คนที่ถูกอพยพในปฏิบัติการเบบีลิฟท์แล้ว ปฏิบัติการนิวไลฟ์ยังทำการอพยพชาวเวียดนามอีกกว่า 110,000 คน
การอพยพออกจากเมือง > แผนของรัฐบาลอเมริกันสำหรับการอพยพครั้งสุดท้าย

เมื่อรัฐบาลของ ปธน. ฟอร์ดเริ่มวางแผนที่จะอพยพบุคลากรอเมริกันทั้งหมดออกจากเวียดนาม ก็ต้องประสบกับความยุ่งยากในด้านการนำแผนไปปฏิบัติงาน อีกทั้งยังมีความกังวลเกี่ยวปัญหาทางยุทธศาสตร์และทางกฎหมาย คนในรัฐบาลเห็นไม่ตรงกันว่าควรจะดำเนินการอพยพเร็วแค่ไหน กระทรวงกลาโหมต้องการให้อพยพคนออกมาให้เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อลดความเสี่ยงที่จะมีผู้ได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต และหลีกเลี่ยงอุบัติเหตุอื่นๆ เอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำเวียดนามใต้ แกรห์ม มาร์ติน ซึ่งในทางเทคนิคแล้วจะต้องเป็นผู้ควบคุมการอพยพใดๆ ในภาคสนาม เนื่องจากการอพยพนั้นตกอยู่ในขอบเขตอำนาจของกระทรวงการต่างประเทศ มาร์ตินได้รับเสียงตำหนิจำนวนมากจากคนในกระทรวงกลาโหมเนื่องจากเขาต้องการให้การอพยพเป็นไปอย่างสงบและเป็นระเบียบมากที่สุด เพื่อป้องการไม่ให้เกิดความโกลาหล และลดความเป็นไปได้ของการที่ชาวเวียดนามใต้จะหันมาต่อต้านชาวอเมริกัน และเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการนองเลือดอย่างไม่ยั้งมือ
ปธน. ฟอร์ดอนุมัติแผนที่เป็นทางสายกลาง โดยชาวอเมริกันทั้งหมด ลบ 1,250 คน (จำนวนที่ถูกลบคือจำนวนคนที่น้อยพอที่จะอพยพทางเฮลิคอปเตอร์ได้ภายในวันเดียว) จะถูกอพยพอย่างเร่งด่วน ส่วนอีก 1,250 คนทีเหลือจะอพยพก็ต่อเมื่อสนามบินถูกคุมคาม ระหว่างนั้น จะทำการอพยพชาวเวียดนามให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
ในขณะเดียวกัน มาร์ตินเริ่มทยอยปล่อยวีซ่าออกนอกประเทศมาเพื่ออนุญาตให้ทุกคนที่ต้องการจะออกจากกรุงไซ่ง่อน สามารถทำได้ไม่ว่าจะด้วยวิธีใดๆ นอกจากนี้ มาร์ตินกับรองเอกอัครราชทูต วูลฟ์แกง เลห์แมน ยังเริ่มปล่อยให้ชาวเวียดนามใต้ออกนอกประเทศโดยไม่แจ้งกระทรวงกลาโหม
แผนการอพยพของอเมริกามีขึ้นทั้งที่ขัดแย้งกับนโยบายอื่นๆ ของรัฐบาล ปธน. ฟอร์ดยังหวังที่จะขอความช่วยเหลือทางทหารเพิ่มเติมให้กับเวียดนามใต้ได้ ตลอดทั้งเดือนเมษายน เขาพยายามที่จะขอให้รัฐสภาคองเกรสอนุมัติการจัดสรรงบประมาณ 722 ล้านดอลลาร์ ซึ่งจะนำไปใช้ในการฟื้นฟูกองกำลังเวียดนามใต้บางส่วนที่ถูกทำลายไป รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เฮนรี คิสซินเจอร์คัดค้านการอพยพเต็มรูปแบบตราบใดที่ตัวเลือกที่จะส่งความช่วยเหลือยังอยู่บนโต๊ะเจรจา เนื่องจากการถอนกำลังอเมริกันออกจะส่งสัญญาณออกไปว่า ปธน. เตี่ยวเสียความไว้วางใจของรัฐบาลสหรัฐฯ ซึ่งจะทำให้อำนาจทางการเมืองของเขาอ่อนแอลงอย่างยิ่ง
นอกจากนี้ ยังเกิดความกังวลภายในรัฐบาลว่าการใช้กำลังทหารเพื่อสนับสนุนการอพยพนั้นถูกกฎหมายหรือไม่ ภายใต้ข้อมติอำนาจยามสงครามที่เพิ่งผ่านเป็นกฎหมายออกมา ในที่สุด นักกฎหมายของรัฐบาลก็ตีความข้อกฎหมายออกมาได้ว่า การใช้กำลังทหารอเมริกันในการช่วยเหลือพลเรือนในยามฉุกเฉินนั้นไม่น่าจะฝ่าฝืนข้อกฎหมาย แต่ประเด็นว่าด้วยการใช้ทรัพยากรทางทหารเพื่ออพยพผู้ลี้ภัยนั้นไม่ทราบแน่ชัดว่าผิดกฎหมายหรือไม่ การอพยพออกจากกรุงไซ่ง่อนยังต้องแย่งทรัพยากรกับการอพยพที่กำลังเกิดขึ้นที่กรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา ซึ่งถูกยึดครองในวันที่ 17 เมษายน
การอพยพออกจากเมือง > ผู้อพยพ

ในขณะที่พลเมืองอเมริกันได้รับการรับรองว่าจะออกจากประเทศได้อย่างง่ายดาย แค่เพียงรายงานตัวที่ศูนย์อพยพ ชาวเวียดนามใต้ที่ต้องการออกจากไซ่ง่อนก่อนที่เมืองจะถูกยึด จำเป็นต้องไปหาทางกันเอาเอง การใช้เงินใต้โต๊ะเพื่อขอหนังสือเดินทางและวีซ่าออกนอกประเทศเพิ่มขึ้นถึงหกเท่าตัว และราคาของค่าขึ้นเรือออกทะเลเพิ่มขึ้นสามเท่า ผู้ที่เป็นเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ในเมืองถูกบังคับให้ขายสินทรัพย์ในราคาที่ขาดทุนจากเดิมมา หรือไม่ก็ต้องทิ้งที่ดินไปเลย ราคาสอบถามของบ้านสวยหลังหนึ่งถูกหั่นลงไปร้อยละ 75 ภายในระยะเวลาสองสัปดาห์ วีซ่าอเมริกันมีมูลค่ามหาศาล และคนเวียดนามที่ต้องการได้ผู้อนุเคราะห์ชาวอเมริกันต่างก็ลงโฆษณาในหนังสือพิมพ์ นี่คือข้อความตัวอย่างจากโฆษณาเหล่านี้อันหนึ่ง "หาพ่อแม่บุญธรรม เด็กนักเรียนยากไร้ใจขยัน" ตามด้วยชื่อ, วันเกิดและเลขบัตรประจำตัวประชาชน
ความเคลื่อนไหวทางการเมือง และความพยายามที่จะเจรจา

ในขณะที่เวียดนามเหนือรุกคืบเข้ามาในเวียดนามใต้เรื่อยๆ การต่อต้านปธน. เตี่ยวจากในประเทศก็เริ่มสะสม อย่างในเดือนเมษายน เมื่อวุฒิสภาลงมติอย่างเป็นเอกฉันท์เพื่อแสดงท่าทีเรียกร้องให้มีการแต่งตั้งผู้นำคนใหม่ และผู้บัญชาการทหารระดับสูงสุดบางคนกดดันให้มีการก่อรัฐประหาร เพื่อลดแรงกดดัน ปธน. เตี่ยนจึงทำการเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี และนายกรัฐมนตรีเติ่น เตียน เฟียมก็ประกาศลาออก การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ค่อยช่วยลดแรงต่อต้านต่อปธน. เตี่ยวสักเท่าไรนัก และในวันที่ 8 เมษายน นักบินชาวเวียดนามใต้ และสายลับให้กับฝ่ายคอมมิวนิสต์เหวน ตันห์ ตรุง ได้ทำการลอบวางระเบิดทำเนียบประธานาธิบดี และหลบหนีไปทางลานบินของกองทัพเวียดนามเหนือ ปธน.เตี่ยนไม่ได้รับบาดเจ็บ
คนจำนวนมากในคณะทูตของอเมริกา โดยเฉพาะมาร์ติน และบุคลากรสำคัญบางคนจากวอชิงตัน เชื่อว่าการเจรจากับฝ่ายคอมมิวนิสต์ยังเป็นไปได้ โดยเฉพาะถ้าไซ่ง่อนยังสามารถรักษาเสถียรภาพทางการทหารเอาไว้ได้ ท่านทูตมาร์ตินยังหวังไว้ว่าผู้นำของเวียดนามเหนือจะยินยอมให้ทหารอเมริกันค่อยๆ ถอนกำลังออกไปเป็นระยะๆ ซึ่งรวมไปถึงการอพยพชาวอเมริกันทั้งหมด และชาวเวียดนามที่มีประโยชน์ออกไป และถอนกำลังทหารทั้งหมดออกไป ภายในระยะเวลาหลายเดือน
มีความเห็นที่แตกต่างกันออกไปเกี่ยวกับผลที่เตี่ยวในฐานะผู้นำรัฐบาลมีต่อการแก้ปัญหาทางการเมือง รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศของรัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลกล่าวในวันที่ 2 เมษายน ว่ารัฐบาลเฉพาะกาลอาจจะยอมเจรจากับรัฐบาลไซง่อนถ้ารัฐบาลนั้นไม่มีเตี่ยวอยู่ ทำให้แรงกดดันที่จะขับไล่เตี่ยวออกจากตำแหน่งเพิ่มขึ้น แม้แต่ในเหล่าผู้สนับสนุนของเตี่ยวเอง
ประธานาธิบดีเตี่ยวประกาศลาออกในวันที่ 21 เมษายน โดยถ้อยแถลงลาออกของเขานั้นมีท่าทีที่ตำหนิรัฐบาลสหรัฐฯ มากเป็นพิเศษ โดยโทษสหรัฐฯ ที่บีบให้เวียดนามใต้ยอมลงนามในข้อตกลงสันติภาพปารีส และล้มเหลวในการสนับสนุนเวียดนามใต้ หลังจากที่เวียดนามใต้ยอมรับข้อตกลง ในขณะที่เรียกร้องให้เวียดนามใต้ "ทำในสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เหมือนให้เอาหินไปถมทะเล" ตำแหน่งประธานาธิบดีถูกส่งต่อไปให้กับรองประธานาธิบดีตรัน วัน เฮือง ความเห็นของฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่ได้รับการกระจายเสียงผ่านวิทยุฮานอย กล่าวว่ารัฐบาลใหม่ก็แค่รัฐบาลหุ่นกระบอกอีกชุดหนึ่งเท่านั้น
ช่วงสุดท้าย

ในวันที่ 27 เมษายน ไซง่อนถูกโจมตีจากจรวดของกองทัพเวียดนามเหนือ 3 ลูก เป็นจรวดชุดแรกในระยะกว่า 40 เดือน
ช่วงสุดท้าย > การยอมจำนนของฝ่ายเวียดนามใต้

ในเวลา 6.00 น. ของวันที่ 29 เมษายน พลเอกจุ๋งได้รับคำสั่งจากคณะกรรมการพรรคคอมมิวนิสต์ (โพลิตบูโร) "ให้โจมตีด้วยความมุมานะสูงสุดเพื่อเข้าไปสู่ฐานที่มั่นสุดท้ายของศัตรู"
ในตอนเช้าของวันที่ 29 เมษายน ยังมีเฮลิคอปเตอร์ของสายการบินแอร์อเมริกาเป็นจำนวนมากที่ยังอยู่ในเตินเซินเญิ้ต หลังเวลา 7.35 น. ไม่นานนัก เฮลิคอปเตอร์ UH-1 เป็นจำนวนเริ่มบินออกจากลานจอดบนดาดฟ้ารอบเมือง ไปยังเรือรบของกองทัพเรือสหรัฐฯ ที่อยู่นอกชายฝั่ง เครื่องบินปีกตรึงแต่ละลำมีนักบินประจำเครื่อง แต่เพราะเกิดความสับสน นักบินเป็นจำนวนมากจึงไม่สามารถเดินไปถึงสนามบินได้ เรืออากาศเอกอี.จี. อะดัมส์ได้รับมอบหมายให้เป็นนักบินของเครื่องบินที่ชื่อว่าโวลพาร์ บีช และจะเป็นนักบินคนที่สุดท้ายที่จะออกจากลานจอดของแอร์อเมริกา (บุคลากรคนอื่นอพยพไปยังศูนย์บัญชาการช่วยเหลือทางทหารหมดแล้ว) และยังมีเครื่องบิน C-46 ที่เต็มไปด้วยผู้อพยพจอดอยู่ อะดัมส์ขึ้นเครื่องบินและเป็นเครื่องบินปีกตรึงลำสุดท้ายที่บินออกจากไซ่ง่อนในการอพยพ
หลังจากทำการยิงถล่มและค่อยๆ รุกคืบเข้าไปเป็นเวลาหนึ่งวัน ฝ่ายเวียดนามเหนือก็พร้อมที่จะทำการบุกตะลุยครั้งใหญ่เข้าไปในเมือง ในช่วงเช้าของวันที่ 30 เมษายน จุ๋งได้รับคำสั่งจากโพลิตบูโรให้โจมตี เขาจึงสั่งให้ผู้บัญชาการภาคสนามเคลื่อนทัพตรงไปยังสาธารณูปโภคสำคัญและจุดยุทธศาสตร์ในเมือง หน่วยของกองทัพเวียดนามเหนือหน่วยแรกที่เข้าไปในเมืองคือกองร้อยที่ 324 ประธานาธิบดีดูง วัน มินห์แห่งเวียดนามใต้ ที่เพิ่งดำรงตำแหน่งมาได้สามวัน ออกแถลงการณ์ยอมจำนนเมื่อเวลา 10.24 น. และขอให้กองกำลังเวียดนามใต้ "หยุดต่อสู้ อยู่ในความสงบ และไม่เคลื่อนพลไปไหน" และเชิญรัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลมาร่วม "พิธีถ่ายโอนอำนาจอย่างเป็นระเบียบเพื่อหลีกเลี่ยงการเสียเลือดเนื้อของประชากรอย่างไม่จำเป็น"
อย่างไรก็ตาม ฝ่ายเวียดนามเหนือไม่สนใจที่จะเจรจาเพื่อครอบครองเมืองอย่างสันติ และใช้กำลังเข้ายึดเมือง และจับกุมมินห์ ประตูทำเนียบอิสรภาพถูกทำลายโดยรถถังของกองทัพเวียดนามเหนือขณะที่กำลังเข้าไป และธงเวียดกงถูกเชิญขึ้นเหนือทำเนียบในเวลา 11.30 น. ในเวลา 15.30 น. มินห์กระจายเสียงไปทางวิทยุ โดยแถลงว่า "ข้าพเจ้าประกาศรัฐบาลไซ่ง่อนสิ้นสุดลงในทุกระดับขั้น" การล่มสลายของรัฐบาลเวียดนามใต้จึงถือเป็นการยุติสงครามเวียดนามอย่างมีประสิทธิผล
หลังการยึด > ไซ่ง่อนเปลี่ยนมือ

ฝ่ายคอมมิวนิสต์เปลี่ยนชื่อเมืองเป็นนครโฮจิมินห์ ตามชื่อของอดีตประธานาธิบดีเวียดนามเหนือ แต่ตัวชื่อเองไม่ค่อยถูกใช้นัก นอกจากในธุระทางการ ความสงบค่อยๆ กลับคืนมา แม้ว่ากิจการและธุรกิจเป็นจำนวนมาก รวมไปถึงสถานทูตสหรัฐฯ ที่ถูกทิ้งร้างจะถูกปล้นไปหมดแล้ว ในขณะการติดต่อสื่อสารสู่โลกภายนอกถูกตัด ฝ่ายคอมมิวนิสต์พบว่า กลไกของพรรคคอมมิวนิสต์ในเวียดนามใต้นั้นอ่อนแอลงไป ส่วนหนึ่งก็เนื่องจากโครงการฟีนิกซ์ของ CIA ที่กำจัดเวียดกงไปเป็นจำนวนมาก กองทัพเวียดนามเหนือจึงทำหน้าที่ในการรักษาความสงบแทน พลเอกเตรียน วัน ตรา รองของพลเอกจุ๋ง ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการชั่วคราว ทางการคอมมิวนิสต์ใหม่จัดงานเดินขบวนฉลองชัยชนะในวันที่ 7 พฤษภาคม
ตามข้อมูลของรัฐบาลฮานอย ชาวเวียดนามใต้มากกว่า 200,000 คน ซึ่งประกอบไปด้วยเจ้าหน้าที่รัฐและทหารถูกส่งไปยัง "ค่ายอบรมใหม่" ที่ๆ พวกเขาต้องเผชิญกับทารุณกรรม, โรคภัยไข้เจ็บและความอดอยาก
จุดมุ่งหมายอีกข้อหนึ่งของรัฐบาลคอมมิวนิสต์คือการลดจำนวนประชากรที่อาศัยอยู่ในไซ่ง่อน ซึ่งกลายเป็นเมืองที่เต็มไปด้วยคนที่เพิ่งเข้ามาอาศัยอยู่ระหว่างช่วงสงครามเป็นจำนวนมาก ทำให้มีมีปัญหาประชากรหนาแน่นเกินไปและมีอัตราการว่างงานสูง รัฐบาลทำการจัดตั้งชั้นเรียนเพื่ออบรมใหม่ให้กับอดีตทหารเวียดนามใต้ ที่ระบุให้นักเรียนย้ายออกจากเมืองไปทำกสิกรรมเพื่อแลกกับการได้รับสถานะพลเมืองของสังคมคืนมา มีการแจกข้าวให้กับคนยากจนเพื่อแลกกับสัญญาที่จะออกจากไซ่ง่อนไปยังชนบท ตามข้อมูลของรัฐบาล ภายในสองปีของการยึดเมือง มีคนย้ายออกจากไซ่ง่อนหนึ่งล้านคน
วันที่ 30 เมษายนถูกจัดให้เป็นวันรวมประเทศ หรือวันปลดแอก (Ngày Giải Phóng) ซึ่งถือเป็นวันนักขัตฤกษ์ในเวียดนาม อย่างไรก็ตาม วันที่เวียดนามรวมประเทศกันอย่างเป็นทางการคือวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2519
หลังการยึด > การประเมินผลการอพยพ

มีการถกเถียงกันว่าการอพยพถือเป็นความสำเร็จหรือไม่ หลังจากสิ้นสุดสงคราม ปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์ได้รับการประเมินโดยทั่วว่าเป็นความสำเร็จในระดับน่าพึงพอใจ แม้แต่หวั่น เตี๋ยง จุ๋งยังยอมรับในหนังสือบันทึกความทรงจำของเขา และหนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทม์สกล่าวว่าการอพยพถูกจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพและกล้าหาญ แต่ก็มีการตำหนิว่าการอพยพทางอากาศนั้นช้าเกินไปและไม่เด็ดขาด ทำให้อพยพประชาชนและทหารชาวเวียดนาม ที่ร่วมงานกับสหรัฐฯ ได้ไม่มากพอ
เอกอัครราชทูตมาร์ตินไม่สนใจคำตำหนิและกล่าวโทษ และไม่อธิบายแรงจูงใจใดๆ ของสิ่งที่เขาทำไปให้สื่อรับฟัง การกระทำของมาร์ตินสามารถตีผลออกได้สองด้าน ด้านหนึ่งเขาคือคนที่ยอมให้คนเวียดนามใต้ที่อาจจะหนีไม่พ้น หนีไปได้ แต่อีกด้านหนึ่ง เขาก็เป็นคนที่ทิ้งให้ชาวเวียดนามอีกหลายพันคนที่เหลือไม่สามารถหนีรอดไปได้ การอพยพอาจทำให้เกิดความตื่นตระหนก ซึ่งอาจทำให้ต้องสูญเสียชีวิตคนอเมริกัน หรืออาจเป็นไปในทางตรงกันข้าม อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ตอนเริ่มการอพยพ ประธานาธิบดีฟอร์ดและเฮนรี คิสซิงเจอร์คำนึงถึงเพียงแค่การอพยพบุคลากรอเมริกันที่สำคัญอยู่แล้ว
กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประมาณการว่ามีลูกจ้างชาวเวียดนามที่ทำงานให้กับสถานทูตสหรัฐฯ ตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน โดยรวมครอบครัวของพวกเขาไปด้วย มีจำนวนถึง 90,000 คน ในคำให้การของมาร์ตินต่อรัฐสภา เขายืนยันว่ามีการอพยพลูกจ้างเหล่านั้นออกไปเพียง 22,294 คนเท่านั้นในช่วงปลายเดือนเมษายน มีผู้ร่วมงานชาวเวียดนามเป็นหมื่นๆ คน ที่ทำงานร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ของสหรัฐฯ ทั้งกระทรวงการต่างประเทศ, CIA, กองทัพ รวมไปถึงนายทหารอีกจำนวนมากที่เสี่ยงต่อการล้างแค้น และชะตากรรมของพวกเขานั้น ไม่มีผู้ใดทราบ
การรำลึก

วันที่ 30 เมษายน เป็นวันปลดแอก หรือ วันรวมประเทศ และถือเป็นวันหยุดนักขัตฤกษ์ในเวียดนาม โดยผู้ทำงานจะได้หยุดควบกับวันที่ 1 พฤษภาคม ซึ่งเป็นวันแรงงานสากล และจะมีการจัดงานเฉลิมฉลองทั่วประเทศ
แต่สำหรับผู้ลี้ภัยชาวเวียดนามในสหรัฐฯ และประเทศอื่นๆ แล้ว สัปดาห์ของวันที่ 30 ถูกเรียกว่าเมษาฯ ทมิฬ และถือว่าวันนี้เป็นรำลึกถึงการเสียกรุงไซ่ง่อน มีการตีความเมษาฯ ทมิฬในหลายรูปแบบ บ้างก็บอกว่าเป็นวันที่เป็นสัญลักษณ์แห่งการทอดทิ้งของชาวอเมริกัน หรือเป็นวันที่เป็นอนุสรณ์แห่งสงครามและการอพยพครั้งใหญ่ที่ตามมา
ดูเพิ่ม

การยึดกรุงพนมเปญ
การยึดกรุงเบอร์ลิน
การยึดกรุงคาบูล (พ.ศ. 2544)
การยึดกรุงคาบูล (พ.ศ. 2564)
การยึดกรุงดามัสกัส (พ.ศ. 2461)
การยึดกรุงดามัสกัส (พ.ศ. 2463)
การยึดกรุงดามัสกัส (พ.ศ. 2567)
อ่านเพิ่ม

Adams, E. G. "The Beginning of the End". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 20 July 2011.
Brown, Weldon A. (1976). The Last Chopper: The Dénouement of the American Role in Vietnam, 1963–1975. Kennikat Press. ISBN 0-8046-9121-5.
Butler, David (1985). The Fall of Saigon. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-671-46675-5.
Dawson, Alan (1977). 55 Days: The Fall of South Vietnam. Prentice-Hall. ISBN 0-13-314476-3.
Dunham, George R.; Quinlan, David A. (1990). U.S. Marines in Vietnam: The Bitter End, 1973–1975 (PDF). Washington DC: History and Museums Division, Headquarters, U.S. Marine Corps. ISBN 978-0-16-026455-9.
Engelmann, Larry (1990). Tears before the Rain: An Oral History of the Fall of South Vietnam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-505386-9.
Isaacs, Arnold (1983). Without Honor: Defeat in Vietnam and Cambodia. The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6107-1.
Kissinger, Henry (2003). Ending the Vietnam War: A History of America's Involvement in and Extrication from the Vietnam War. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-1532-X.
Pike, Douglas (1970). "The Viet-Cong Strategy of Terror" (PDF). vietnam.ttu.edu. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 20 July 2011. สืบค้นเมื่อ 18 January 2007.
Smith, Homer D. (22 May 1975). "The Final Forty-Five Days in Vietnam" (PDF). vietnam.ttu.edu. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 20 July 2011. สืบค้นเมื่อ 16 January 2007.
Snepp, Frank (1977). Decent Interval: An Insider's Account of Saigon's Indecent End Told by the CIA's Chief Strategy Analyst in Vietnam. Random House. ISBN 0-394-40743-1.
Tanner, Stephen (2000). Epic Retreats: From 1776 to the Evacuation of Saigon. Sarpedon. ISBN 1-885119-57-7. (See especially p. 273 and on.)
Todd, Olivier (1990). Cruel April: The Fall of Saigon. W W Norton & Company. ISBN 0-393-02787-2. (originally published in 1987 in French)
Tucker, Spencer C., บ.ก. (1998). Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History. Oxford University Press. ISBN 0-874-36983-5.
Văn Tiến Dũng (1977). Our Great Spring Victory: An Account of the Liberation of South Vietnam. Monthly Review Press. ISBN 0-85345-409-4.
Willbanks, James H. (2004). Abandoning Vietnam: How America Left and South Vietnam Lost Its War. University Press of Kansas. ISBN 978-0-7006-1331-1.
"The Americans Depart". The New York Times. 30 April 1975. p. 37.
Moise, Edwin E. (1988). "Nationalism and Communism in Vietnam". Journal of Third World Studies. University Press of Florida. 5 (2): 6–22. JSTOR 45193059.
แหล่งข้อมูลอื่น

"Saigon's Finale" – The New York Times.
"1975: Saigon surrenders" – BBC News.
ภาพยนตร์สั้น Fall of Saigon (1975) สามารถดาวน์โหลดได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายที่อินเทอร์เน็ตอาร์ไคฟ์
Last Days in Vietnam on Youtube
ผู้ลี้ภัยชาวเวียดนามใต้เดินทางมาถึงเรือรบของสหรัฐฯ ระหว่างปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์
นาวิกโยธินนายหนึ่งกำลังรักษาความปลอดภัย ในขณะที่เฮลิคอปเตอร์ลงจอดที่สำนักงานประสานงานกลาโหม (DAO)
แบบจำลองสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำกรุงไซ่ง่อน บันไดขึ้นดาดฟ้าที่เห็นในแบบจำลอง ตัวจริงถูกจัดแสดงถาวรอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ประธานาธิบดีเจรัลด์ อาร์ ฟอร์ด ในแกรนด์แรพิดส์, มิชิแกน
เซียว เจาเหวิน

เซียว เจาเหวิน (อังกฤษ: Xiao Zhaowen จีน: 蕭昭文) (ครองราชย์เมื่อปี ค.ศ. 480–494) หรือ อ๋องแห่งไห่หลิง (海陵恭王) พระนามเดิมว่า จิ้นเฉิง (季尚) เป็นจักรพรรดิแห่งราชวงศ์ฉีใต้ของจีน พระองค์เป็นที่รู้จักในพระยศว่าอ๋องแห่งไห่หลิง เพราะนั่นเป็นตำแหน่งที่พระองค์ถูกถอดลงหลังจากที่พระองค์ถูก เซียว หลวน พระอัยกาของพระองค์สั่งเนรเทศ ในปี ค.ศ. 494 (ดิก่อนหน้านี้ในปี 494 หลังจากการลอบสังหาร เซียว เจาเย่ พระอนุชาแล้ว เซียวหลวนจึงแต่งตั้งพระองค์เป็นฮ่องเต้) หลังจากถูกถอดยศ พระองค์ก็ถูกเซียวหลวนวางยาพิษจนสิ้นพระชนม์ แล้วเซียวหลวนจึงขึ้นเสวยราชย์เอง
ภูมิหลัง

เซียวเจาเหวินเกิดในปี ค.ศ. 480 เป็นบุตรชายคนที่สองของเซียว จงเหมา อ๋องแห่งหนานในขณะนั้น ซึ่งเป็นบุตรชายคนโตของรัชทายาทเซียวเจ๋อ มารดาของเขาคือพระสนมซวี พระสนมของเซียว จงเหมา มีข้อมูลเกี่ยวกับวัยเด็กของเขาเพียงเล็กน้อย หลังจากการสวรรคตของจักรพรรดิเกา พระอัยกาทวดของเขา ในปี ค.ศ. 482 เซียวเจ๋อ พระอัยกาของเขาได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ (ทรงพระนามว่าจักรพรรดิอู่) และบิดาของเขาเซียว จงเหมา กลายเป็นรัชทายาท ในปี ค.ศ. 486 ขณะที่เซียวเจาเหวินมีอายุได้ 6 ปี เขาได้รับแต่งตั้งเป็นอ๋องแห่งหลินรู่ ในปี ค.ศ. 490 เขาอภิเษกสมรสกับหวังเซ่าหมิง บุตรสาวของหวังซือ (王慈) ขุนนางในราชสำนัก ในช่วงต้นปี ค.ศ. 493 บิดาของเขาเซียว จงเหมา สิ้นพระชนม์ และพี่ชายของเขาเซียวเจาเย่ได้กลายเป็นรัชทายาท หลายเดือนต่อมาในปี ค.ศ. 493 จักรพรรดิอู่สวรรคต และ เซียว เจาเย่ ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ เซียว เจาเย่ ได้แต่งตั้งเซียวเจาเหวินเป็นอ๋องแห่งซินอัน
เซียว เจาเย่ เป็นผู้ปกครองที่เหลวไหลและฟุ่มเฟือย ทรงใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการจัดงานเลี้ยงและการเล่นสนุกสนาน ในฤดูใบไม้ร่วงปี ค.ศ. 494 เซียวหลวน 
โหวแห่งซีชาง ซึ่งเป็นอัครมหาเสนาบดีและญาติของจักรพรรดิอู่ เมื่อเห็นว่า เซียว เจาเย่ เป็นผู้ปกครองที่ไร้ความสามารถ และเชื่อว่า เซียว เจาเย่ มีแผนจะลงมือจัดการตนเอง จึงก่อรัฐประหารและลอบสังหาร เซียว เจาเย่ จากนั้นจึงแต่งตั้งเซียวเจาเหวินขึ้นครองราชย์สืบต่อจาก เซียว เจาเย่
รัชสมัย

ในขณะที่เซียวเจาเหวินอายุ 14 ปี ก็ได้ดำรงตำแหน่งฮ่องเต้ แต่ผู้ที่ถืออำนาจที่แท้จริงคือเซียวหลวน ซึ่งตั้งตนเป็นซวนเฉิงกง และต่อมาเป็นอ๋องแห่งซวนเฉิง ในนามของเซียวเจาเหวิน เซียวหลวนได้สั่งประหารอ๋องจำนวนมากที่เป็นบุตรของจักรพรรดิเกาและจักรพรรดิอู่ ซึ่งเขามองว่าเป็นภัยคุกคามต่ออำนาจของตนเอง ได้แก่
-เซียวเฉียง (蕭鏘) อ๋องแห่งโพหยาง โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวจื่อหลง (蕭子隆) อ๋องแห่งสุย โอรสของจักรพรรดิอู่
-เซียวจื่อเม่า (蕭子懋) อ๋องแห่งจิ้นอัน โอรสของจักรพรรดิอู่
-เซียวจื่อจิ้ง (蕭子敬) อ๋องแห่งอันลู่ โอรสของจักรพรรดิอู่
-เซียวรุ่ย (蕭銳) อ๋องแห่งหนานผิง โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวชิว (蕭銶) อ๋องแห่งจิ้นซี โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวเคิง (蕭鏗) อ๋องแห่งอี้ตู โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวซั่ว (蕭鑠) อ๋องแห่งกุ้ยหยาง โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวจวิน (蕭鈞) อ๋องแห่งเหิงหยาง โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวเฟิง (蕭鋒) อ๋องแห่งเจียงเสีย โอรสของจักรพรรดิเกา
-เซียวจื่อเจิน (蕭子真) อ๋องแห่งเจี้ยนอัน โอรสของจักรพรรดิอู่
-เซียวจื่อหลุน (蕭子倫) อ๋องแห่งปาหลิง โอรสของจักรพรรดิอู่
-เซียวจื่อชิง (蕭子卿) อ๋องแห่งหลูหลิง โอรสของจักรพรรดิอู่
ในตอนแรก เซียวเจาเหวิน  มีคำสั่งให้ประหารชีวิตเซียวเจาซิ่ว น้องชายของเขาซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นอ๋องแห่งหลินไห่ (臨海王) แต่ในวินาทีสุดท้าย เซียวเจาซิ่วกลับได้รับการละเว้นโทษประหาร แทนที่การให้ตำแหน่งสำคัญแก่เชื้อสายของจักรพรรดิเกา (高帝) และจักรพรรดิอู่ (武帝) เซียวหลวน เนื่องจากบุตรชายของเขายังอายุน้อย จึงแต่งตั้งหลานชายของเขา ได้แก่ เซียวเหยากวง (蕭遙光) เซียวเหยาอิ๋น (蕭遙欣) และเซียวเหยาฉาง (蕭遙昌) ให้ดำรงตำแหน่งสำคัญต่าง ๆ
ไม่ถึงสามเดือนหลังจากที่เซียวเจาเหวินขึ้นครองราชย์ เซียวหลวนออกพระราชโองการในนามของหวังเป่าหมิง (王寶明) พระชายาของเซียวจงเหมา ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นไทเฮา ประกาศว่าเซียวเจาเหวินไม่มีสติปัญญาและสุขภาพที่เพียงพอในการปกครอง จากนั้นจึงถอดเซียวเจาเหวินออกจากตำแหน่งและขึ้นครองราชย์เองในฐานะจักรพรรดิหมิง (明帝)
บั้นปลายชีวิตและการสวรรคต

พระราชโองการที่ถอดถอนเซียวเจาเหวิน ออกจากตำแหน่งจักรพรรดิ ได้แต่งตั้งให้เขามีบรรดาศักดิ์เป็นอ๋องแห่งไห่หลิง (海陵王) อย่างไรก็ตาม ประมาณหนึ่งเดือนหลังจากที่เขาถูกปลด เซียวหลวนได้อ้างเหตุว่าเซียวเจาเหวินล้มป่วย และส่งหมอหลวงไปดูอาการ แต่แท้จริงแล้วได้สั่งให้หมอหลวงวางยาพิษเขา เซียวเจาเหวินได้รับพระนามหลังสิ้นพระชนม์ว่า "กง" (恭) ซึ่งมีความหมายว่า "สำรวมและนอบน้อม" และได้รับการฝังศพอย่างสมเกียรติ แต่ไม่ใช่ในฐานะฮ่องเต้
เจ็ดปราชญ์แห่งป่าไผ่

กลุ่มบัณฑิต นักเขียน และนักดนตรีในคริสต์ศตวรรษที่ 3
ภาพวาดเจ็ดปราชญ์แห่งป่าไผ่ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 โดยเซ็ซซง ชูเค
เจ็ดปราชญ์แห่งป่าไผ่ (จีนตัวเต็ม: 竹林七賢; จีนตัวย่อ: 竹林七贤; พินอิน: Zhúlín Qī Xián; เป่อ่วยยี: Tiok-lîm Chhit Hiân) เป็นกลุ่มบัณฑิต นักเขียน และนักดนตรีชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 3 แม้ว่าบุคคลต่าง ๆ เหล่านี้มีตัวตนอยู่จริง แต่ไม่แน่ชัดว่ามีความเชื่อมโยงกันอย่างไร ใน 7 คนนี้มีหลายคนที่มีความเชื่อมโยงกับสำนักชิงถานแห่งลัทธิเต๋าที่อยู่ในรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน
ปราชญ์ทั้งเจ็ดเห็นว่าชีวิตของพวกตนอยู่ในอันตรายเพื่อราชวงศ์จิ้นของตระกูลสุมาซึ่งรับรองลัทธิขงจื๊อขึ้นสู่อำนาจ ในปราชญ์ 7 คนนี้มีบางคนที่เขียนกวีนิพนธ์วิพากย์วิจารณ์ราชสำนักและการบริหารราชการ และเขียนวรรณกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากลัทธิเต๋า ปราชญ์ทั้งเจ็ดไม่มีมีมุมมองที่เหมือนกันทั้งหมด บางคนพยายามหาทางเพื่อผ่านพ้นสถานการณ์ทางการเมืองที่ยากลำบากโดยการสวมบทบาทอย่างระมัดระวังเป็นนักเลงสุราและคนบ้าเพื่อหลีกเลี่ยงการควบคุมของราชสำนัก (เช่น หลิว หลิง) แต่บางคนก็เข้าร่วมกับราชวงศ์จิ้น (เช่น อ๋องหยง) แม้ว่าปราชญ์ทั้งเจ็ดอาจจะเคยหรือไม่เคยเข้าร่วมใน "การสนทนาหรือโต้วาทีอันเฉียบแหลม" (ชิงถาน) แต่ทั้งเจ็ดก็กลายเป็นหัวข้อของตนเองในชื่อชัวซิน-ยฺหวี่ (จีน: 世說新語; พินอิน: Shìshuō Xīnyǔ, "งานเขียนใหม่ว่าด้วยเรื่องเล่าในโลก")