stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ปรินิพพานสถูป
ประวัติ

หลังจาก 45 ปีของการเผยแผ่พระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าเริ่มประชวรในที่สุดพระองค์ตัดสินพระทัยเดินทางไปยังเมือง กุสินารา เพื่อแสดงธรรมโปรดปัจฉิมสาวกคือ พระสุภัททะปริพาชก และแสดงปัจฉิมโอวาทโปรดพระสงฆ์สาวกของพระองค์ และเสด็จดับขันธ ปรินิพพาน เมื่อ 487 ปีก่อนคริสตกาล กษัตริย์แห่ง ราชวงศ์เมารยะ พระเจ้าอโศกมหาราช ได้มีการบันทึกว่าพระองค์เสด็จเยือนเมืองกุสินาราเมื่อ 260 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งพระองค์ได้สร้างพระพุทธไสยาสน์และพระสถูปเป็นจำนวนมากเพื่อเป็นเกียรติแก่สถานที่เสด็จดับขันธปรินิพพานของพระพุทธเจ้า สิ่งก่อสร้างทางพระพุทธศาสนาในกุสินาราได้รับการบูรณะอย่างต่อเนื่องระหว่างยุค จักรวรรดิกุษาณะ (ป. ค.ศ. 50-241) เมื่อกุสินาราร่วมเป็นสักขีพยานในระหว่างยุคทองของ จักรวรรดิคุปตะ (ป. ค.ศ. 320-647) ปรินิพพานสถูปได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่พร้อมกับพระพุทธไสยาสน์องค์ใหญ่ พระพุทธไสยาสน์และพระสถูปถูกค้นพบและขุดตกแต่งพร้อมกับพระสถูปที่อยู่ใกล้กันและได้ถูกบูรณะปฏิสังขรณ์เมื่อเดือนมีนาคม ค.ศ. 1877 (หรือ พ.ศ. 2420 ตรงกับรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) พระพุทธไสยาสน์อยู่ในสภาพปรักหักพังแตกกระจัดกระจายนับไม่ถ้วน จึงได้มีการก่อสร้างขึ้นมาใหม่ส่วนพระสถูปได้รับการบูรณะและได้มีการสร้างหลังคาครอบองค์พระพุทธไสยาสน์โดยคณะสำรวจทางโบราณคดีของอินเดีย
พันท้ายนรสิงห์

รูปเคารพพันท้ายนรสิงห์ ที่ศาลพันท้ายนรสิงห์ ภายในอุทยานประวัติศาสตร์พันท้ายนรสิงห์
สำหรับความหมายอื่น ดูที่ พันท้ายนรสิงห์ (แก้ความกำกวม)
พันท้ายนรสิงห์ เป็นนายท้ายเรือในรัชสมัยพระเจ้าเสือหรือสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี พระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 2 แห่งราชวงศ์บ้านพลูหลวงตอนปลายอาณาจักรอยุธยา โดยพันท้ายนรสิงห์เป็นผู้มีชื่อเสียงด้านความซื่อสัตย์
มรดกสืบทอด

ปัจจุบันมีสถานที่รำลึกหรือเกี่ยวเนื่องกับพันท้ายนรสิงห์หลายแห่ง ได้แก่
มรดกสืบทอด > ศาลพันท้ายนรสิงห์

ศาลพันท้ายนรสิงห์ แห่งแรกตั้งอยู่บริเวณปากคลองโคกขาม ตำบลพันท้ายนรสิงห์ อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร (พิกัดภูมิศาสตร์13°34′24.6″N 100°20′44.8″E﻿ / ﻿13.573500°N 100.345778°E﻿ / 13.573500; 100.345778) เชื่อว่าเป็นศาลพันท้ายนรสิงห์ที่เก่าแก่ที่สุดและเป็นจุดที่เชื่อว่าพันท้ายนรสิงห์ถูกประหารชีวิต ตัวศาลเดิมนั้นได้ผุพังไปตามกาลเวลาและถูกน้ำกัดเซาะตลิ่ง จึงได้มีการสร้างใหม่ และมีศาลในลักษณะศาลเพียงตาที่มีขา 6 ขา ที่ตั้งอยู่หน้าตัวศาลใหญ่ สร้างโดย พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล เมื่อปี พ.ศ. 2493 จากการที่ได้สร้างภาพยนตร์เรื่องพันท้ายนรสิงห์ในปีเดียวกัน รูปเคารพพันท้ายนรสิงห์ในศาลแห่งนี้ สร้างขึ้นจากไม้จันทร์หอม
มรดกสืบทอด > วัดโคกขาม

วัดโคกขาม ตำบลโคกขาม อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร (พิกัดภูมิศาสตร์13°34′10.2″N 100°20′36.9″E﻿ / ﻿13.569500°N 100.343583°E﻿ / 13.569500; 100.343583) ก็เป็นอีกแห่งหนึ่งที่เชื่อว่าเป็นจุดที่พันท้ายนรสิงห์ถูกประหารชีวิตด้วยเช่นกัน
มรดกสืบทอด > อุทยานประวัติศาสตร์พันท้ายนรสิงห์

เป็นอีกหนึ่งสถาณที่ ซึ่งเป็นที่ตั้งของศาลพันท้ายนรสิงห์ ตั้งอยู่ที่บ้านพันท้ายนรสิงห์ ตำบลพันท้ายนรสิงห์ อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร (พิกัดภูมิศาสตร์13°31′58.34″N 100°22′43.43″E﻿ / ﻿13.5328722°N 100.3787306°E﻿ / 13.5328722; 100.3787306) เป็นอีกจุดหนึ่งที่เชื่อว่าพันท้ายนรสิงห์ถูกประหารชีวิต เนื่องจากกรมศิลปากรร่วมด้วยคณาจารย์โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยได้พบท่อนไม้ท่อนหนึ่ง พร้อมกับไม้ที่ยาวราว 80 เซนติเมตร ที่เชื่อว่าเป็นโขนเรือเอกไชย ซึ่งมีร่องรอยความเสียหาย และเมื่อได้ผ่านการตรวจสอบความเก่าแก่แล้วพบว่า น่าจะตรงกับสมัยที่พันท้ายนรสิงห์ถูกประหารชีวิต จึงเชื่อว่าท่อนไม้นั้นเป็นหลักประหารชีวิตพันท้ายนรสิงห์ และยังมีศาลเจ้าแม่ศรีนวล ผู้ที่เชื่อว่าเป็นภรรยาของพันท้ายนรสิงห์ และมีรูปเหมือนของพระเจ้าเสือและพันท้ายนรสิงห์ที่ทูลขอพระราชทานอาญาโทษประหารชีวิต
ศาลพันท้ายนรสิงห์แห่งนี้ถูกประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 72 ตอนที่ 2 เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2498 กรมศิลปากรได้ดำเนินการจัดสร้างศาลพันท้ายนรสิงห์ขึ้นอยู่ถัดจากศาลเก่าที่พังลงมาไม่มากนัก โดยกันอาณาบริเวณรอบ ๆ ศาลไว้ประมาณ 100 ไร่ เพื่อจัดตั้งเป็น "อุทยานประวัติศาสตร์พันท้ายนรสิงห์" ภายในศาลมีรูปเคารพของพันท้ายนรสิงห์ขนาดเท่าของจริงในท่าถือท้ายคัดเรือ ที่สร้างขึ้นและนำมาประดิษฐานไว้เมื่อปี พ.ศ. 2519
ผู้ที่ศรัทธากราบไหว้พันท้ายนรสิงห์จะเรียกพันท้ายนรสิงห์ด้วยความเคารพว่า "พ่อพันท้าย" และเชื่อว่าสามารถบนบานสักการะขอได้ในทุกเรื่อง ยกเว้นเรื่องการเกณฑ์ทหาร ที่บนบานขอแล้วจะไม่ประสบความสำเร็จ
มรดกสืบทอด > อนุสาวรีย์พันท้ายนรสิงห์

จากบันทึกประวัติศาสตร์อ้างถึงถิ่นฐานเดิมว่าเป็นชาวบ้านนรสิงห์ แขวงเมืองวิเศษชัยชาญ เพื่อเป็นการรำลึกถึงความสำคัญของบรรพบุรุษชาวอ่างทอง จึงได้มีการร่วมกันจัดสร้างอนุสาวรีย์พันท้ายนรสิงห์ ขึ้นที่วัดนรสิงห์ ตำบลนรสิงห์ อำเภอป่าโมก จังหวัดอ่างทอง และทำพิธีเปิดอนุสาวรีย์ขึ้นในวันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2532
มรดกสืบทอด > การแข่งขันมวยไทย

วันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2557 ได้มีการจัดการแข่งขันมวยไทยนานาชาติ ชิงแชมป์เข็มขัดพันท้ายนรสิงห์ขึ้นเป็นครั้งแรกที่จังหวัดสมุทรสาคร
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย

เรื่องราวของพันท้ายนรสิงห์ได้รับการนำเสนอในรูปแบบต่าง ๆ เช่น ละครเวที, ภาพยนตร์, ละครโทรทัศน์, หุ่นกระบอกไทย และหนังสือการ์ตูน
| รูปแบบการนำเสนอ | ปี | สิน/พันท้ายนรสิงห์ | นวล | พระเจ้าเสือ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ละครเวที | พ.ศ. 2488 | สุรสิทธิ์ สัตยวงษ์ | สุพรรณ บูรณะพิมพ์ | จอก ดอกจันทร์ |
| ภาพยนตร์ | พ.ศ. 2493 | ชูชัย พระขรรค์ชัย | สุพรรณ บูรณะพิมพ์ | ถนอม อัครเศรณี |
| ละครเวที | พ.ศ. 2508 | กำธร สุวรรณปิยะศิริ | นงลักษณ์ โรจนพรรณ | ฉลอง สิมะเสถียร |
| ละครโทรทัศน์ | พ.ศ. 2515 | กำธร สุวรรณปิยะศิริ | นงลักษณ์ โรจนพรรณ | ถนอม อัครเศรณี |
| ละครโทรทัศน์ | พ.ศ. 2521 | นิรุตติ์ ศิริจรรยา | ดวงใจ หทัยกาญจน์ | ตรัยเทพ เทวะผลิน |
| ภาพยนตร์ | พ.ศ. 2525 | สรพงศ์ ชาตรี | อาภาพร กรทิพย์ | สมบัติ เมทะนี |
| ละครเวที | พ.ศ. 2532 | ศรัณยู วงษ์กระจ่าง | นาถยา แดงบุหงา | พิศาล อัครเศรณี |
| ละครเวที | พ.ศ. 2536 | สรพงศ์ ชาตรี | ลีลาวดี วัชโรบล | กรุง ศรีวิไล |
| ละครโทรทัศน์ | พ.ศ. 2543 | ธีรภัทร์ สัจจกุล | พิยดา อัครเศรณี | พงษ์พัฒน์ วชิรบรรจง |
| ละครโทรทัศน์ | พ.ศ. 2558 | พงศกร เมตตาริกานนท์ | พิมดาว พานิชสมัย | วันชนะ สวัสดี |
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย > ละครเวที

ละครเวทีครั้งแรกในปี พ.ศ. 2488 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล ทรงนิพนธ์เป็นบทละครเวทีพันท้ายนรสิงห์ โดยเล่าเรื่องที่แต่งขึ้นจากเรื่องเกร็ดในพงศาวดารและประวัติศาสตร์สมัยรัชกาลพระเจ้าเสือ กรุงศรีอยุธยาตอนปลาย แสดงโดยคณะศิวารมณ์ นำโดย สุรสิทธิ์ สัตยวงษ์ เป็น พันท้ายนรสิงห์, สุพรรณ บูรณะพิมพ์ เป็น นวล, จอก ดอกจันทร์ เป็น พระเจ้าเสือ มีเพลงประกอบคือเพลง น้ำตาแสงไต้ เป็นเพลงประกอบในฉากพันท้ายนรสิงห์และนวลร่ำลากัน ละครเวทีได้รับความนิยมอย่างสูงสุดในช่วงสงครามและหลังสงครามโลกครั้งที่ 2
ปี พ.ศ. 2508 ได้นำมาสร้างเป็นละครเวทีพิเศษเพื่อการกุศลของสมาคมต่อต้านยาเสพติดแห่งประเทศไทย แสดงที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นำแสดงโดย กำธร สุวรรณปิยะศิริ รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ และ นงลักษณ์ โรจนพรรณ รับบทเป็น นวล ฉลอง สิมะเสถียร แสดงเป็น พระเจ้าเสือ
ภาพจากสูจิบัตรละครเวทีเรื่อง พันท้ายนรสิงห์ ของ สมาคมต่อต้านยาเสพติดแห่งประเทศไทย แสดงที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในภาพ นงลักษณ์ โรจนพรรณ - กำธร สุวรรณปิยะศิริ ถ่ายที่หน้าศาลพันท้ายนรสิงห์ ในวันที่ไปบวงสรวง
ภาพปกซองแผ่นเสียงจากละครเวทีเรื่อง พันท้ายนรสิงห์ ของ สมาคมต่อต้านยาเสพติดแห่งประเทศไทย แสดงที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในภาพ นงลักษณ์ โรจนพรรณ - กำธร สุวรรณปิยะศิริ
ภาพหน้าปกสูจิบัตรจากละครเวทีเรื่อง พันท้ายนรสิงห์ ของ สมาคมต่อต้านยาเสพติดแห่งประเทศไทย แสดงที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พุทธศักราช 2508
รายชื่อทีมงานและผู้แสดงละครเวทีเรื่อง พันท้ายนรสิงห์ ของ สมาคมต่อต้านยาเสพติดแห่งประเทศไทย แสดงที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พุทธศักราช 2508
ปี พ.ศ. 2532 จัดแสดงละครเวที พันท้ายนรสิงห์ขึ้น ณ ศาลาเฉลิมไทย เพื่อเป็นอนุสรณ์ในการอำลา ศาลาเฉลิมไทย นำแสดงโดย ศรัณยู วงษ์กระจ่าง รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ นาถยา แดงบุหงา รับบทเป็น นวล และ พิศาล อัครเศรณี รับบทเป็น พระเจ้าเสือ
ปี พ.ศ. 2536 จัดแสดงละครเวที พันท้ายนรสิงห์ขึ้น ณ หอประชุมใหญ่ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในงานคอนเสิร์ต 60 ปี ธรรมศาสตร์ นำแสดงโดย สรพงศ์ ชาตรี รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ ลีลาวดี วัชโรบล รับบทเป็น นวล และ กรุง ศรีวิไล รับบทเป็น พระเจ้าเสือ
ละครเวทีพันท้ายนรสิงห์ มีการนำมาสร้างอีกหลายต่อหลายครั้ง โดยสร้างจากบทละครเวทีของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย > ภาพยนตร์

ปี พ.ศ. 2493 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล ได้นำมาสร้างใหม่เป็นภาพยนตร์ครั้งแรก ในชื่อเรื่อง พันท้ายนรสิงห์ โดยสร้างจากบทละครเวทีเดิม นำแสดงโดย ชูชัย พระขรรค์ชัย ซึ่งเป็นนักมวยไทยที่มีชื่อเสียง มารับบทเป็นพันท้ายนรสิงห์ สุพรรณ บูรณะพิมพ์ รับบทเป็น นวล และ ถนอม อัครเศรณี รับบทเป็น พระเจ้าเสือ ร่วมด้วย ทัต เอกทัต, ชั้น แสงเพ็ญ, อบ บุญติด และ สมพงษ์ พงษ์มิตร กำกับการแสดงโดย มารุต
ปี พ.ศ. 2525 บริษัทไชโยภาพยนตร์ ได้สร้างเป็นภาพยนตร์ 35 มม. ในชื่อ พระเจ้าเสือ พันท้ายนรสิงห์ กำกับการแสดงโดย เนรมิต นำแสดงโดย สรพงษ์ ชาตรี เป็น พันท้ายนรสิงห์, สมบัติ เมทะนี เป็น พระเจ้าเสือ, อาภาพร กรทิพย์ เป็น นวล ร่วมด้วย พิศมัย วิไลศักดิ์, มานพ อัศวเทพ, ส.อาสนจินดา, สีเทา, สุพรรณ บูรณะพิมพ์, จิรศักดิ์ อิศรางกูร ภาพยนตร์เน้นเรื่องราวและความผูกพันของพระเจ้าเสือและพันท้ายนรสิงห์
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย > ละครโทรทัศน์

ประมาณปี พ.ศ. 2515 ละครโทรทัศน์ครั้งแรก ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 นำแสดงโดย กำธร สุวรรณปิยะศิริ รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ และ นงลักษณ์ โรจนพรรณ รับบทเป็น นวล
ปี พ.ศ. 2521 ละครโทรทัศน์ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 นำแสดงโดย นิรุตติ์ ศิริจรรยา รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ ดวงใจ หทัยกาญจน์ รับบทเป็น นวล และ ตรัยเทพ เทวะผลิน รับบทเป็น พระเจ้าเสือ
ปี พ.ศ. 2543 ละครโทรทัศน์ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 นำแสดงโดย ธีรภัทร์ สัจจกุล รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ พิยดา อัครเศรณี รับบทเป็น นวล และ พงษ์พัฒน์ วชิรบรรจง รับบทเป็น พระเจ้าเสือ ร่วมด้วย กมลชนก โกมลฐิติ, ธนายง ว่องตระกูล, สุวัจนี ไชยมุสิก, ชุติมา นัยนา, วิทิต แลต กำกับการแสดงโดย พิศาล อัครเศรณี
ปี พ.ศ. 2559 หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล หรือ ท่านมุ้ย ได้นำฉบับเต็มของภาพยนตร์ที่วางแผนฉายในปี พ.ศ. 2558 มาออกอากาศเป็นละครโทรทัศน์ความยาว 20 ตอนทางช่องเวิร์คพอยท์ นำแสดงโดย พงศกร เมตตาริกานนท์ รับบทเป็น พันท้ายนรสิงห์ วันชนะ สวัสดี รับบทเป็น พระเจ้าเสือ และ พิมดาว พานิชสมัย รับบทเป็น นวล ในตอนแรกละครเรื่องนี้จะออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 เนื่องจาก พงศกร เมตตาริกานนท์ ผู้รับบท พันท้ายนรสิงห์ เป็นนักแสดงในสังกัดช่อง 3 แต่ด้วยปัญหาเรื่องช่วงเวลาออกอากาศทำให้ท่านมุ้ยทรงนำพันท้ายนรสิงห์ไปตัดต่อและฉายเป็นภาพยนตร์ ต่อมา หม่อมราชวงศ์เฉลิมชาตรี ยุคล หรือ คุณชายอดัม โอรสของท่านมุ้ยได้ตัดสินใจซื้อละครพันท้ายนรสิงห์กลับมาจากช่อง 3 และนำไปออกอากาศทางช่องโมโน 29 แต่ด้วยเหตุผลบางประการทำให้ละครเรื่องนี้ไม่สามารถออกอากาศทางช่องโมโน 29 ได้ ทำให้ท่านมุ้ยตัดสินใจนำละครเรื่องพันท้ายนรสิงห์มาออกอากาศทางช่องเวิร์คพอยท์แทน มีจำนวน 19 ตอน ตอน โดยเริ่มออกอากาศในวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2559 และอวสานเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2559
ดูเพิ่ม

น้ำตาแสงไต้ เพลงประกอบละครเวทีพันท้ายนรสิงห์ พ.ศ. 2488
พันท้ายนรสิงห์ (ภาพยนตร์ พ.ศ. 2493)
พันท้ายนรสิงห์ (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2559)
แหล่งข้อมูลอื่น

ธนพงศ์ จิตต์สง่า. (2556, ต.ค.–2557, มี.ค.). การมองพันท้ายนรสิงห์ในบริบททางประวัติศาสตร์ไทย. วารสารไทยคดีศึกษา. 11(1): 81–126.
| ด ค กมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาวรรณกรรมพื้นบ้าน โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- | --- |
นิทานพื้นบ้าน:  ศรีธนญชัย  สังข์ทอง  ขุนช้างขุนแผน  ดาวลูกไก่  ปลาบู่ทอง  วรวงศ์  ตาม่องล่าย  พระสุธน มโนราห์  วันคาร  ยายกะตา  ปัญญาสชาดก  นายดัน 
ตำนานพื้นบ้าน:  พระแก้วมรกต  พระเจ้าห้าพระองค์  พระเจ้าเลียบโลก  พระบรมธาตุนครศรีธรรมราช  พระพุทธสิหิงค์  พญาคันคาก  จามเทวี  ผาแดงนางไอ่  แม่นากพระโขนง  นางเลือดขาว  พระร่วง  เจ้าหลวงคำแดง  พระธาตุดอยตุง  เจ้าแม่สองนาง  อุรังคธาตุ  หลวงปู่ทวด  นางโภควดี  สร้างโลกภาคใต้  ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่  เจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว  เจ้าแม่เขาสามมุก  กบกินเดือน  พญากง พญาพาน  พันท้ายนรสิงห์  ชาละวัน  ปู่แสะย่าแสะ  ตำนานเขาสาปยา  ตำนานเมืองลพบุรี  ตำนานนางผมหอม  ตำนานหลวงพ่อพระใส 
บทสวดหรือบทกล่าวในพิธีกรรม:  บททำขวัญข้าว  บททำขวัญนาค  บททำขวัญควาย  บทเวนทาน  บททำขวัญช้าง 
ตำรา:  ตำราแมว  ตำราเลขยันต์  ปักขะทึนล้านนา  ตำราศาสตรา  ตำราพรหมชาติ  ตำราพิชัยสงคราม  ตำรานรลักษณ์ 
บทร้องพื้นบ้าน:  เพลงแห่นางแมว  กาพย์เซิ้งบั้งไฟ 
สำนวน ภาษิต: ผญาอีสาน
 ศิลปะการแสดง  ช่างฝีมือดั่งเดิม  วรรณกรรมพื้นบ้าน  กีฬาภูมิปัญญาไทย  แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล  ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล  ภาษา  มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม 
จิตรกรรมเรื่องโคลงภาพพระราชพงศาวดาร รูปที่ 56 แผ่นดินสมเด็จพระเจ้าเสือ "ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต" ผลงานของพระวรรณวาดวิจิตร (ทอง จารุวิจิตร) โคลงประกอบภาพนี้เป็นบทพระนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ขณะดำรงพระยศเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร ทรงพระนิพนธ์เมื่อ พ.ศ. 2430
ศาลพันท้ายนรสิงห์ ภายในอุทยานประวัติศาสตร์พันท้ายนรสิงห์ ตำบลพันท้ายนรสิงห์ อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (นาค)

| สมเด็จพระอริยวงษญาณ   (นาค) |
| --- | --- |
สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก

สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก
ดำรงพระยศ: พ.ศ. 2386 - พ.ศ. 2392
สถาปนา: พ.ศ. 2386 วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ก่อนหน้า: สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (ด่อน)
ถัดไป: สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส
สถิต: วัดราชบูรณะราชวรวิหาร

ประสูติ: พ.ศ. 2306
สิ้นพระชนม์: พ.ศ. 2392(86ปี) วัดราชบูรณะราชวรวิหาร
สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (นาค) เป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 6 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ สถิต ณ วัดราชบุรณราชวรวิหาร ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2386 ทรงดำรงตำแหน่งอยู่ 6 ปี สิ้นพระชนม์เมื่อปี พ.ศ. 2392 เมื่อพระชันษาได้ 86 ปี
พระประวัติตอนต้นไม่พบรายละเอียด มีแต่เพียงว่าประสูติในรัชสมัยสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์แห่งกรุงศรีอยุธยา เมื่อปี พ.ศ. 2301 เป็นพระราชาคณะที่ พระนิกรมุนี ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้เลื่อนเป็น พระพรหมมุนี เมื่อปี พ.ศ. 2359 ต่อมาเป็น พระธรรมอุดม และได้เลื่อนเป็น สมเด็จพระพนรัตน เมื่อปี พ.ศ. 2373 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
เนื่องจากในระยะเวลาที่ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหารกำลังอยู่ระหว่างการปฏิสังขรณ์ พระองค์จึงสถิต ณ วัดราชบูรณะตลอดมาจนสิ้นพระชนม์ ทำให้ธรรมเนียมการแห่สมเด็จพระสังฆราชมาสถิต ณ วัดมหาธาตุ เป็นอันเลิกไปตั้งแต่นั้นมา และสมเด็จพระสังฆราชเคยสถิตอยู่ ณ พระอารามใด เมื่อครั้งก่อน เป็นสมเด็จพระสังฆราช ก็ยังคงสถิตอยู่ ณ พระอารามนับสืบต่อไป เป็นแบบธรรมเนียมมาจนถึงปัจจุบัน
ได้มีการส่งสมณทูตไปลังกาเป็นครั้งที่ 2 เมื่อปี พ.ศ. 2387 โดยทางเรือและเดินทางกลับในปีเดียวกัน พร้อมกับ ได้ยืมหนังสือพระไตรปิฎกมาอีก 30 คัมภีร์ พร้อมทั้งมีภิกษุสามเณร และคฤหัสถ์ชาวลังกา ติดตามมาด้วยกว่า 40 คน การที่มีพระสงฆ์ชาวลังกาเดินทางเข้ามาสยามบ่อยครั้ง จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ ขณะผนวชและเป็นเจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร รับภาระต้อนรับดูแลพระสงฆ์ชาวลังกา ดังนั้น วัดบวรนิเวศจึงมีหมู่กุฎีไว้รับรองพระสงฆ์ลังกาโดยเฉพาะ เรียกว่า คณะลังกา
จิมมี เวลส์

ผู้ร่วมก่อตั้งวิกิพีเดีย
| จิมมี เวลส์ |
| --- | --- |
เวลส์ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2019
เกิด: จิมมี ดอนอล เวลส์  (1966-08-07) 7 สิงหาคม ค.ศ. 1966 (58 ปี) ฮันต์สวิลล์ รัฐแอละแบมา สหรัฐ
ชื่ออื่น: จิมโบ (ชื่อบนเวที)
การศึกษา: มหาวิทยาลัยออเบิร์น (วิทยาศาสตรบัณฑิต) มหาวิทยาลัยแอละแบมา ทัสคาลูซา (วิทยาศาสตรบัณฑิต) มหาวิทยาลัยอินดีแอนา บลูมิงตัน
อาชีพ: ผู้ประกอบการด้านอินเทอร์เน็ต, เว็บมาสเตอร์, นักธุรกิจการเงิน (อดีต)
ตำแหน่ง: ประธานแฟนดอม (2004–ปัจจุบัน) ประธานมูลนิธิวิกิมีเดีย (2003–2006) ประธานกิตติมศักดิ์มูลนิธิวิกิมีเดีย (2006–ปัจจุบัน)
ผู้สืบตำแหน่ง: Florence Devouard (ในฐานะประธานมูลนิธิวิกิมีเดีย)
กรรมการใน: มูลนิธิวิกิมีเดีย ครีเอทีฟคอมมอนส์ Sunlight Foundation (คณะกรรมการที่ปรึกษา) (จนถึงกันยายน ค.ศ. 2020) MIT Center for Collective Intelligence (คณะกรรมการที่ปรึกษา) Guardian Media Group (จนถึงเมษายน ค.ศ. 2017)
คู่สมรส: Pamela Green (สมรส 1986; หย่า 1993) Christine Rohan (สมรส 1997; หย่า 2011) Kate Garvey (สมรส 2012)
บุตร: ลูกสาว 3 คน
รางวัล: ดูข้างล่าง
   เสียงของจิมมี เวลส์  บันทึกในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2014 
เว็บไซต์: jimmywales.com 
ลายมือชื่อ

จิมมี ดอนอล เวลส์ (อังกฤษ: Jimmy Donal Wales; เกิดวันที่ 7 สิงหาคม ค.ศ. 1966) รู้จักในนามแฝง จิมโบ (Jimbo) เป็นเว็บมาสเตอร์ ผู้ประกอบการด้านอินเทอร์เน็ต และอดีตนักธุรกิจการเงินชาวอเมริกันเชื้อสายอังกฤษ เขาเป็นผู้ร่วมก่อตั้งวิกิพีเดีย สารานุกรมไม่แสวงหาผลกำไรออนไลน์ และวิเกีย ซึ่งภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นแฟนดอม เว็บโฮสติงแสวงหากำไร
เวลส์เกิดที่ฮันต์สวิลล์ รัฐแอละแบมา โดยเริ่มศึกษาที่โรงเรียนรูด็อล์ฟ โรงเรียนเตรียมมหาวิทยาลัย เขาจบปริญญาตรีและปริญญาโทสาขาการเงินจากมหาวิทยาลัยออเบิร์นและมหาวิทยาลัยแอละแบมาตามลำดับ
ใน ค.ศ. 1996 เวลส์กับพันธมิตรสองคนก่อตั้งเซิร์ชพอร์ทัลชื่อโบมิส ซึ่งโดยหลักเป็นที่รู้จักจากการแสดงเนื้อหาผู้ใหญ่ โบมิสได้ลงทุนให้กับนูพีเดีย (2000–2003) สารานุกรมพิชญพิจารณ์เสรี ในวันที่ 15 มกราคม ค.ศ. 2001 เขาร่วมกับแลร์รี แซงเงอร์กับคนอื่น ๆ ก่อตั้งวิกิพีเดีย สารานุกรมเนื้อหาเสรีที่ได้เติบโตและเป็นที่นิยมอย่างมาก ถึงแม้ว่าเคยมีการระบุเขาเป็นผู้ร่วมก่อตั้ง เขาโต้แย้งสิ่งนี้และประกาศตนเองเป็นผู้ก่อตั้งคนเดียว
เวลส์ดำรงตำแหน่งคณะกรรมการจัดการมูลนิธิวิกิมีเดีย มูลนิธิที่เขาช่วยก่อตั้งเพื่อบริหารวิกิพีเดีย เนื่องจากบทบาทในการก่อตั้งวิกิพีเดียของเขา สารานุกรมขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ไทม์ จัดให้เขาเป็นหนึ่งใน "100 ผู้ทรงอิทธิพลที่สุดในโลก" ใน ค.ศ. 2006
ชึวิตช่วงต้น

เวลส์เกิดที่ฮันต์สวิลล์ รัฐแอละแบมา ในเวลาก่อนเที่ยงคืนวันที่ 7 สิงหาคม ค.ศ. 1966 อย่างไรก็ตาม สูติบัตรของเขาระบุวันเกิดเป็น 8 สิงหาคม จิมมี ซีเนียร์ พ่อของเขา ทำงานเป็นผู้จัดการร้านขายของชำ ส่วน ดอริส แอนน์ (สกุลเดิม ดัดลีย์) แม่ของเขา และเออร์มา ย่า/ยายของเขา ดำเนินกิจการ House of Learning
ผลงาน > การพัฒนาวิกิพีเดีย

ในวันที่ 15 มกราคม ค.ศ. 2001 เวลส์และแซงเงอร์ได้ตั้งวิกิพีเดีย ซึ่งเป็นเว็บไซต์วิกิในรูปแบบที่คล้ายคลึงกับนูพีเดียขึ้น  โดยตั้งใจว่าจะใช้วิกิพีเดียเป็นพื้นที่ระดมความคิดสำหรับเขียนเนื้อหาสารานุกรมในขั้นต้น ก่อนที่จะส่งไปที่นูพีเดียเพื่อตรวจสอบอีกครั้ง การเติบโตอย่างรวดเร็วของวิกิพีเดียในเวลาต่อมาทำให้วิกิพีเดียกลายเป็นโครงการหลักและโครงการนูพีเดียต้องระงับไป ในระยะแรกของการพัฒนาวิกิพีเดียนั้น แซงเงอร์เป็นผู้ดำเนินการเป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่เวลส์เป็นผู้ออกเงินทุน เวลส์ถือว่าตนเองเป็นผู้ก่อตั้งวิกิพีเดียแต่เพียงผู้เดียว ถึงแม้ว่าแซงเงอร์จะยังคงเรียกตนเองว่าเป็น "ผู้ร่วมก่อตั้ง" วิกิพีเดียก็ตาม แซงเงอร์ได้ยุติการทำงานในโครงการวิกิพีเดียในเวลาต่อมา โดยประกาศการลาออกไว้ที่หน้าผู้ใช้วิกิพีเดียของเขาเอง หลังจากลาออก แซงเงอร์ได้วิพากษ์วีธีที่เวลส์ดำเนินโครงการ  โดยวิจารณ์ว่าเวลส์เป็นบุคคลจำพวก "ต่อต้านพวกหัวกะทิอย่างสิ้นเชิง" ("decidedly anti-elitist") ซึ่งเวลส์ไม่เห็นด้วยกับมุมมองนี้ของแซงเงอร์ และกล่าวว่าตนไม่ได้ต่อต้านพวกหัวกะทิ แต่ "น่าจะเป็นจำพวกต่อต้านพวกถือใบประกาศฯ (anti-credentialist) มากกว่า สำหรับผม สิ่งสำคัญคือทำให้ถูกต้อง และถ้ามีใครก็ตามที่เป็นคนฉลาดและทำงานได้น่าอัศจรรย์แล้วล่ะก็ ผมไม่สนหรอกว่าเขาจะเป็นนักเรียนมัธยมปลายหรือศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด งานที่เขาทำต่างหากที่สำคัญ ... คุณหวังพึ่งใบประกาศฯ ของคุณในวิกิพีเดียไม่ได้หรอก ... คุณต้องเดินเข้าตลาดความคิดและสัมพันธ์กับคนอื่น ๆ"
ในกลาง ค.ศ. 2003 เวลส์ได้ก่อตั้งมูลนิธิวิกิมีเดียขึ้น โดยเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร ตั้งในเมืองแทมปา รัฐฟลอริดา ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนวิกิพีเดียและโครงการพี่น้องอื่น ๆ นับแต่นั้น บทบาทของเวลส์จะเพิ่มขึ้นจากเดิมในด้านการส่งเสริมและการพูดในที่ต่าง ๆ ถึงโครงการของมูลนิธิ นับถึง ค.ศ. 2005 เวลส์ยังคงดำรงตำแหน่งประธานมูลนิธิและประธานกรรมการบริหารมูลนิธิอยู่
ใน ค.ศ. 2004 มีการอ้างคำพูดของเวลส์ว่าเขาใช้เงินส่วนตัวประมาณ 500,000 ดอลลาร์สหรัฐ ในการก่อตั้งและดำเนินงานโครงการวิกิต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม เมื่อสิ้นสุดการระดมทุนของมูลนิธิวิกิมีเดียในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2005 มูลนิธิได้รับการสนับสนุนที่จำเป็นทั้งหมดจากสิ่งของและเงินบริจาค
เวลส์ยังปฏิบัติหน้าที่ในฐานะ "จอมเผด็จการผู้เมตตา (benevolent dictator)" ของวิกิพีเดียด้วย ถึงแม้เวลส์จะไม่สนับสนุนการใช้คำนี้ก็ตาม เวลส์ยังคงมีอำนาจการควบคุมสูงสุดในมูลนิธิวิกิมีเดีย โดยนอกจากตัวเขาเองจะเป็นกรรมการบริหารมูลนิธิแล้ว เขายังเสนอชื่อหุ้นส่วนทางธุรกิจของเขาจำนวนสองคน ซึ่งมิได้เป็นผู้แก้ไขวิกิพีเดียอย่างสม่ำเสมอ ให้ร่วมเป็นกรรมการด้วย ซึ่งเนื่องจากคณะกรรมการบริหารมูลนิธิมีอยู่ด้วยกันห้าคน โดยพฤตินัยแล้วจึงถือว่าเวลส์ครองเสียงข้างมาก (สามเสียง) ในคณะกรรมการ อย่างไรก็ตาม เวลส์กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า หากกรรมการในฟากผู้แก้ไขวิกิพีเดียอย่างสม่ำเสมอทั้งสองคนเห็นพ้องกันในญัตติใดญัตติหนึ่งแล้ว ตนจะออกเสียงสนับสนุนด้วย ซึ่งมีผลทำให้กรรมการฟากผู้แก้ไขได้รับเสียงข้างมาก เวลส์ยังกล่าวด้วยว่าคำว่า "จอมเผด็จการผู้เมตตา" ใช้กันมากโดยสื่อมวลชน แต่ชุมชนวิกิพีเดียไม่ยอมรับคำนี้[ต้องการอ้างอิง]
ผลงาน > โครงการอื่น ๆ

เมื่อเร็ว ๆ นี้ เวลส์ได้ก่อตั้งบริษัทวิเกีย ซึ่งเป็นบริษัทแสวงหาผลกำไร มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นเว็บโฮสต์ให้โครงการวิกิต่าง ๆ และดูแลโครงการวิกิซิตีส์ซึ่งมีลักษณะเดียวกับวิกิพีเดีย ทั้งนี้น่าจะเป็นเพราะอิทธิพลจากความสำเร็จของวิกิพีเดีย
ชีวิตส่วนตัว

จิมมี เวลส์แต่งงานสามครั้ง ตอนอายุ 20 ปี เขาแต่งงานกับ Pamela Green เพื่อนร่วมงานในร้านขายของชำที่รัฐแอละแบมา ทั้งคู่หย่ากันใน ค.ศ. 1993 ต่อมาได้พบกับ Christine Rohan ภรรยาคนที่สองผ่านเพื่อนในชิคาโก โดยเธอทำงานเป็นแม่ค้าเหล็กของมิตซูบิชิ ทั้งคู่แต่งงานกันที่เทศมณฑลมอนโร รัฐฟลอริดาในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1997 และมีลูกสาวคนเดียวก่อนที่จะแยกกันใน ค.ศ. 2008
เวลส์แต่งงานกับ Kate Garvey ที่Wesley's Chapelในลอนดอนเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม ค.ศ. 2012 เธอเป็นอดีตเลขาธิการจดบันทึกของโทนี แบลร์ ซึ่งเวลส์พบเธอที่ดาโวส ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เวลส์มีลูกสาวสามคน: กับ Rohan หนึ่งคน และกับ Garvey สองคน
เวลส์อาศัยอยู่ที่ลอนดอน ประเทศอังกฤษมาตั้งแต่ ค.ศ. 2012 เขาได้รับสิทธิพลเมืองอังกฤษใน ค.ศ. 2019 และระบุตนเองว่าเป็นเชฟที่หลงใหล
สิ่งตีพิมพ์

Brooks, Robert; Corson, Jon; Wales, Jimmy Donal (1994). "The Pricing of Index Options When the Underlying Assets All Follow a Lognormal Diffusion". Advances in Futures and Options Research. 7. SSRN 5735.
Wales, Jimmy; Weckerle, Andrea (December 31, 2008). "Foreword".  ใน Fraser, Matthew; Dutta, Soumitra (บ.ก.). Throwing Sheep in the Boardroom: How Online Social Networking Will Transform Your Life, Work and World (1st ed.). Wiley. ISBN 978-0-470-74014-9. OCLC 233939846.
Wales, Jimmy; Weckerle, Andrea (January 8, 2009). "Commentary: Create a tech-friendly U.S. government". CNN. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-08-16. สืบค้นเมื่อ 2021-11-30.
Wales, Jimmy; Weckerle, Andrea (February 10, 2009). "Foreword".  ใน Powell, Juliette (บ.ก.). 33 Million People in the Room: How to Create, Influence, and Run a Successful Business with Social Networking (1st ed.). Financial Times Press. ISBN 978-0-13-715435-7. OCLC 244066502.
Wales, Jimmy; Weckerle, Andrea (March 3, 2009). "Foreword".  ใน Weber, Larry (บ.ก.). Marketing to the Social Web: How Digital Customer Communities Build Your Business (2nd ed.). Wiley. ISBN 978-0-470-41097-4. OCLC 244060887.
Wales, Jimmy (March 17, 2009). "Foreword".  ใน Lih, Andrew (บ.ก.). The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia (1st ed.). Hyperion. ISBN 978-1-4013-0371-6. OCLC 232977686.
Wales, Jimmy; Weckerle, Andrea (March 30, 2009). "Most Define User-Generated Content Too Narrowly". Advertising Age. 80. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ July 18, 2012. สืบค้นเมื่อ May 4, 2009.
Wales, Jimmy; Weckerle, Andrea (December 28, 2009). "Keep a Civil Cybertongue". The Wall Street Journal.
Mons, B.; Ashburner, M.; Chichester, C.; Van Mulligen, E.; Weeber, M.; Den Dunnen, J.; Van Ommen, G. J.; Musen, M.; Cockerill, M.; Hermjakob, H.; Mons, A.; Packer, A.; Pacheco, R.; Lewis, S.; Berkeley, A.; Melton, W.; Barris, N.; Wales, J.; Meijssen, G.; Moeller, E.; Roes, P.; Borner, K.; Bairoch, A. (2008). "Calling on a million minds for community annotation in WikiProteins". Genome Biology. 9 (5): R89. doi:10.1186/gb-2008-9-5-r89. PMC 2441475. PMID 18507872.
อ่านเพิ่ม

"Wikimania: Meet the Wikipedians. Those "persnickety," techy types who keep your favorite Internet information website brimming with data." 60 Minutes: Morley Safer interviewing Jimmy Wales. First aired on April 5, 2015. Rebroadcast on July 26, 2015.
Wales, Jimmy (July 2005). "The birth of Wikipedia – Jimmy Wales recalls how he assembled "a ragtag band of volunteers," gave them tools for collaborating and created Wikipedia, the self-organizing, self-correcting, never-finished online encyclopedia". TED talks.
On Being w/Krista Tippett เก็บถาวร 2017-01-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน; Jimmy Wales – The Sum of All Human Knowledge (broadcast WAMU American University) September 11, 2016
Wikipedia Founder Jimmy Wales is Taking on Facebook and the Dangers Lurking in the Rise of Artificial Intelligence, by Fred Guterl, Newsweek, December 12, 2019.
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
จิมมี เวลส์ ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
แม่แบบ:Charlie Rose
ข้อมูลการออกสื่อ บน ซี-สแปน
จิมมี เวลส์ บน เท็ด
Roberts, Russ (March 9, 2009). "Wales on Wikipedia". EconTalk. Library of Economics and Liberty.
Wikipedia:Role of Jimmy Wales, Wales's role in the English Wikipedia as described by its editors
You can look it up: The Wikipedia story – excerpt from the 2014 book The Innovators
หน้าผู้ใช้บนวิกิพีเดีย
Wikia userpage
Wales, Jimmy (December 9, 2016). "How Wikipedia Works". cato.org. Cato Institute. Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย  โปแลนด์ 
วิชาการ:  DBLP 
อื่น ๆ:  IdRef 
เวลส์กับภรรยาคนที่สอง Christine Rohan