ออร์แกเนลล์
ออร์แกเนลล์ในยูแคริโอต

เซลล์ยูแคริโอตมีโครงสร้างที่ซับซ้อน และตามความหมายจะถูกจัดระเบียบบางส่วนภายในที่ล้อมรอบด้วยเยื่อหุ้มไขมันที่มีลักษณะคล้ายกับเยื่อหุ้มเซลล์ ออร์แกเนลล์ขนาดใหญ่เช่นนิวเคลียสและแวคิวโอลสามารถมองเห็นได้ง่ายด้วยกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง ออร์แกเนลล์ดังกล่าวถือเป็นหนึ่งในการค้นพบทางชีววิทยาครั้งแรกที่เกิดขึ้นหลังจากการประดิษฐ์กล้องจุลทรรศน์
เซลล์ยูแคริโอตบางเซลล์อาจไม่ได้มีออร์แกเนลล์ครบทั้งหมดที่แสดงตามตารางด้านล่าง สิ่งมีชีวิตบางชนิดไม่พบกระทั่งออร์แกเนลล์ที่สามารถพบได้เป็นปกติในสิ่งมีชีวิตอื่น เช่น ไมโทคอนเดรีย นอกจากนี้ยังมีข้อยกเว้นบางประการเกี่ยวกับจำนวนเยื่อหุ้มออร์แกเนลล์ที่ระบุไว้ในตารางด้านล่าง (เช่นบางส่วนที่ระบุว่ามีเยื่อหุ้มสองชั้นบางครั้งก็พบเป็นชั้นเดียวหรือสามชั้น) นอกจากนี้จำนวนของออร์แกเนลล์แต่ละชนิดที่พบในเซลล์จะแตกต่างกันไปโดยขึ้นอยู่กับการทำงานของเซลล์นั้น
| ออร์แกเนลล์ | คุณสมบัติหลัก | โครงสร้าง | สิ่งมีชีวิต | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| เยื่อหุ้มเซลล์ | แยกภายในของเซลล์ออกจากสภาพแวดล้อมภายนอก (extracellular space) | ของเหลวที่กระจายตัวในสองมิติ | ยูแคริโอตทั้งหมด |  |
| ผนังเซลล์ | ประกอบด้วยเพปทิโดไกลแคน มีความแข็งทำให้เซลล์คงรูปร่างไว้ได้ ช่วยให้ออร์แกเนลล์อยู่ภายในเซลล์และป้องกันไม่ให้เซลล์แตกออกจากการเปลี่ยนแปลงความดันออสโมติก | เซลลูโลส | พืช โพรทิสต์ สิ่งมีชีวิตเคลปโตพลาสติก |  |
| คลอโรพลาสต์ (พลาสติด) | การสังเคราะห์ด้วยแสง ดักจับพลังงานจากแสงแดด | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | พืช โพรทิสต์ สิ่งมีชีวิตเคลปโตพลาสติก | มีดีเอ็นเอของตัวเอง  ตามทฤษฎีเชื่อว่าถูกกลืนกินโดยบรรพบุรุษของเซลล์ยูแคริโอต (endosymbiosis) |
| ร่างแหเอนโดพลาซึม | การแปลและการจัดรูปร่างโปรตีนใหม่ (ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบหยาบ) สังเคราะห์สารพวกลิพิด (ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบเรียบ) | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | ยูแคริโอตทั้งหมด | ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบหยาบมีไรโบโซม |
| แฟลเจลลัม | การเคลื่อนไหว การรับรู้ | โปรตีน | ยูแคริโอตบางชนิด |  |
| กอลไจแอปพาราตัส | คัดแยก บรรจุ และดัดแปลงโปรตีน | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | ยูแคริโอตทั้งหมด | cis-face (ด้านนูน) ปกคลุมด้วยไรโบโซม มีลักษณะเป็นถุงแบน ๆ trans-face (ด้านเว้า) มีลักษณะเป็นท่อ |
| ไมโทคอนเดรีย | การผลิตพลังงานจากปฏิกิริยาออกซิเดชันของกลูโคสและการปลดปล่อยพลังงานจากอะดีโนซีนไตรฟอสเฟต | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | ยูแคริโอตส่วนใหญ่ | องค์ประกอบของ คอนไดรโอม มีดีเอ็นเอของตัวเอง ตามทฤษฎีเชื่อว่าถูกกลืนกินโดยบรรพบุรุษของเซลล์ยูแคริโอต (endosymbiosis) |
| นิวเคลียส | การบำรุงรักษา DNA ควบคุมกิจกรรมทั้งหมดของเซลล์ การถอดรหัส RNA | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | ยูแคริโอตทั้งหมด | มีจีโนมจำนวนมาก |
| แวคิวโอล | การจัดเก็บ การขนส่ง ช่วยรักษาภาวะธำรงดุล | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | ยูแคริโอต |  |

ไมโทคอนเดรีย และพลาสติดทั้งหลายรวมถึงคลอโรพลาสต์ มีเยื่อหุ้มสองชั้นและดีเอ็นเอของตัวเอง ตามทฤษฎีเอ็นโดซิมไบโอติก เชื่อว่ามีต้นกำเนิดมาจากโพรแคริโอตที่เข้ารุกรานเซลล์ หรืออาจถูกเซลล์เจ้าบ้านกลืนกินเข้าไปอย่างไม่สมบูรณ์
| ออร์แกเนลล์ / โมเลกุลมหภาค | คุณสมบัติหลัก | โครงสร้าง | สิ่งมีชีวิต |
| --- | --- | --- | --- |
| อะโครโซม | ช่วยให้อสุจิหลอมรวมกับไข่ | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | สัตว์ส่วนใหญ่ |
| ออโตฟาโกโซม | เวสิเคิลที่กักเก็บไซโตพลาสซึมและออร์แกเนลล์ที่จะทำการย่อยสลาย | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | ยูแคริโอตทั้งหมด |
| เซนทริโอล | จุดยึดสำหรับไซโทสเกเลตัน แบ่งเซลล์โดยการสร้างเส้นใยสปินเดิล | โปรตีนไมโครทิวบูล | สัตว์ |
| ซิเลีย | การเคลื่อนไหว การพัดโบกสาร การส่งสัญญาณในช่วงวิกฤติของการพัฒนาตัวอ่อน | โปรตีนไมโครทิวบูล | สัตว์ โพรติสต์ พืชไม่กี่ชนิด |
| ไนโดซิสต์ | ปล่อยเข็มพิษ | ขดของท่อกลวง | ไนดาเรีย |
| อายสปอตแอพพาราตัส | ตรวจจับแสง ทำให้เกิดโฟโตแท็กซิสได้ |  | สาหร่ายสีเขียว และสิ่งมีชีวิต เซลล์เดียวที่สังเคราะห์ด้วยแสงได้ เช่น ยูกลีนอยด์ |
| ไกลโคโซม | กระบวนการไกลโคไลซิส | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | โพรโทซัวบางชนิดเช่น Trypanosomes |
| ไกลออกซิโซม | การเปลี่ยนไขมันเป็นน้ำตาล | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | พืช |
| ไฮโดรเจโนโซม | การผลิตพลังงานและไฮโดรเจน | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | ยูแคริโอตเซลล์เดียวไม่กี่ชนิด |
| ไลโซโซม | การสลายโมเลกุลขนาดใหญ่ (เช่นโปรตีนและโพลีแซ็กคาไรด์) | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | สัตว์ |
| เมลาโนโซม | การจัดเก็บเม็ดสี | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | สัตว์ |
| ไมโทโซม | เป็นไปได้ว่ามีบทบาทในการประกอบคลัสเตอร์ของเหล็ก–กำมะถัน (Fe–S) | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | ยูแคริโอตเซลล์เดียวจำนวนน้อย |
| ไมโอไฟบริล | การหดตัวของเซลล์กล้ามเนื้อ | มัดเส้นใย | สัตว์ |
| นิวคลีโอลัส | การผลิตองค์ประกอบตั้งของไรโบโซม | โปรตีน–ดีเอ็นเอ–อาร์เอ็นเอ | ยูแคริโอตส่วนใหญ่ |
| โอเซลลอยด์ | ตรวจจับแสงและรูปร่างของวัตถุที่ไปสัมผัส ทำให้เกิดโฟโตแท็กซิส | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มสองชั้น | โพรโตซัวในวงศ์ Warnowiaceae |
| พาเรนทีโซม | ไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด | ไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด | ฟังไจ |
| เพอรอกซิโซม | สลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่เป็นผลของกระบวนการเมตาบอลิสซึม | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | ยูแคริโอตทั้งหมด |
| โปรทีเอโซม | ย่อยสลายโปรตีนที่เสียหายหรือไม่จำเป็นต่อเซลล์ด้วยกระบวนการโปรตีโอไลซิส | โปรตีนซับซ้อนขนาดใหญ่ | ยูแคริโอตทั้งหมด อาร์เคียทั้งหมด และแบคทีเรียบางชนิด |
| ไรโบโซม (80S) | การแปลอาร์เอ็นเอเป็นโปรตีน | อาร์เอ็นเอ - โปรตีน | ยูแคริโอตทั้งหมด |
| สเตรสแกรนูล | จัดเก็บเอ็มอาร์เอ็นเอ | ไม่มีเยื่อหุ้ม  (mRNP คอมเพล็กซ์)  | ยูแคริโอตส่วนใหญ่ |
| โดเมน TIGER | โปรตีนสำหรับถอดรหัสเอ็มอาร์เอ็นเอ | ไม่มีเยื่อหุ้ม | สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่ |
| เวสิเคิล | การขนส่งสาร | โครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มชั้นเดียว | ยูแคริโอตทั้งหมด |
โครงสร้างอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง:
ไซโทซอล
ระบบเอนโดเมมเบรน
นิวคลีโอโซม
ไมโครทิวบูล
เยื่อหุ้มเซลล์