stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สโมสรฟุตบอลเอฟเวอร์ตัน
ผู้สนับสนุน และ สโมสรคู่อริ

เอฟเวอร์ตันเป็นหนึ่งในสโมสรที่มีผู้ติดตามมากที่สุดในอังกฤษ พวกเขามียอดผู้ชมสูงสุดเป็นอันดับแปดในฤดูกาล 2008–09 กลุ่มผู้สนับสนุนส่วนใหญ่อยู่ในนอร์ทเวสต์อิงแลนด์ และ แมนเชสเตอร์ รวมทั้งได้รับความนิยมในประเทศไอร์แลนด์ และทางตอนเหนือของเวลส์ เอฟเวอร์ตันยังมีสโมสรผู้สนับสนุนมากมายทั่วโลกในประเทศต่าง ๆ เช่น ทวีปอเมริกาเหนือ, สิงคโปร์, อินโดนีเซีย, เลบานอน, มาเลเซีย, ไทย, อินเดีย และออสเตรเลีย พอล แม็กคาร์ตนีย์ เป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนสโมสรที่มีชื่อเสียงมากที่สุด กลุ่มผู้สนับสนุนหลุกของสโมสรก่อตั้งกลุ่ม FOREVERTON และมีการออกแฟนซีนได้แก่ When Skies are Grey และ Speke from the Harbour ซึ่งวางจำหน่ายหน้าสนามในวันแข่ง
แฟนบอลของสโมสรมักจะเดินทางไปให้กำลังใจทีมในการแข่งขันต่างประเทศ ในรายการฟุตบอลยุโรป สโมสรใช้รูปแบบคะแนนสะสมที่เสนอโอกาสในการซื้อตั๋วสำหรับผู้ถือตั๋วฤดูกาลที่เข้าร่วมการแข่งขันนัดเยือนมากที่สุด และตั๋วชมเกมเยือนของสโมสรมักจะถูกขายหมดเสมอ ในเดือนตุลาคม 2009 มีกองเชียร์สโมสรกว่า 7,000 คน ไปให้กำลังใจทีมในการแข่งชันกับเบนฟิกา ของโปรตุเกส ซึ่งเป็นสถิติสูสุดของสโมสรยุโรปนับตั้งแต่รอบชิงชนะเลิศ ยูฟ่าคัพวินเนอร์สคัพ 1985
เอฟเวอร์ตันเป็นสโมสรคู่อริของลิเวอร์พูล จากกรณีพิพาทในเรื่องการเช่าสนามแข่ง การพบกันของทั้งสองสโมสรเรียกว่า เมอร์ซีย์ไซด์ดาร์บี โดยชื่อนี้ถูกเรียกขึ้นครั้งแรกใน ค.ศ. 1955 ขณะที่บรรดาผู้สนับสนุนของสองสโมสรเรียกว่า ดาร์บีมิตรภาพ (The friendly derby) เพราะถือว่าในการแข่งขันผู้สนับสนุนไม่มีความขัดแย้งหรือแข่งขันกันดุเดือดเกินไป ทว่านับตั้งแต่ยุคพรีเมียร์ลีกเป็นต้นมา การแข่งขันทวีความรุนแรงขึ้น และเมอร์ซีย์ไซด์ดาร์บีถือเป็นการแข่งขันดาร์บีที่มีจำนวนใบแดงมากที่สุดในฟุตบอลอังกฤษ
ผู้เล่น > ผู้เล่นชุดปัจจุบัน

หมายเหตุ: ธงชาติที่ปรากฏบ่งบอกให้ทราบว่าผู้เล่นคนนั้นสามารถเล่นให้กับชาติใดตามกฎของฟีฟ่าตามความเหมาะสม เพราะผู้เล่นบางคนอาจถือสองสัญชาติ
ผู้เล่น > ผู้เล่นที่ถูกยืมตัว

หมายเหตุ: ธงชาติที่ปรากฏบ่งบอกให้ทราบว่าผู้เล่นคนนั้นสามารถเล่นให้กับชาติใดตามกฎของฟีฟ่าตามความเหมาะสม เพราะผู้เล่นบางคนอาจถือสองสัญชาติ
ผู้เล่น > อดีตผู้เล่นระดับตำนาน

| อันดับ | ชื่อ | ฤดูกาลที่ร่วมทีม | จำนวนเกม | ประตู |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ปีเตอร์ รีด | 1982 - 1989 | 234 | 13 |
| 2 | แกรม ชาร์ป | 1979 - 1991 | 447 | 159 |
| 3 | โจ รอยล์ | 1966 - 1974 | 275 | 119 |
| 4 | เควิน แรคคลิฟฟ์ | 1980 - 1991 | 461 | 2 |
| 5 | เรย์ วิลสัน | 1964 - 1969 | 116 | 0 |
| 6 | อลัน บอล จูเนียร์ | 1966 - 1971 | 208 | 66 |
| 7 | ฮาวเวิร์ด เคนดัลล์ | 1967 - 1974 | 229 | 21 |
| 8 | เดวิด วัตสัน | 1990 - 1999 | 524 | 28 |
| 9 | เนวิลล์ เซาท์ธอลล์ | 1980 - 1989 | 751 | 0 |
| 10 | บ็อบ แลตช์ฟอร์ด | 1970 - 1979 | 289 | 138 |
| 11 | อเล็กซ์ ยัง | 1960 - 1969 | 273 | 87 |
| 12 | เดฟ ฮิคสัน | 1950 - 1959 | 243 | 111 |
| 13 | ที. จี. โจนส์ | 1940 - 1949 | 178 | 5 |
| 14 | เท็ด ซาการ์ | 1930 - 1939 | 499 | 0 |
| 15 | ดิ๊กซี่ ดีน | 1920 - 1929 | 433 | 383 |
| 16 | แซม เชดซอย | 1910 - 1919 | 300 | 36 |
| 17 | แจ็ค ชาร์ป | 1900 - 1909 | 342 | 80 |
| 18 | โคลิน ฮาร์วีย์ | 1963 - 1974 | 384 | 24 |
ผู้เล่น > อดีตผู้เล่นระดับตำนาน > ทีมยอดเยี่ยมตลอดกาล

ผู้รักษาประตู - เนวิลล์ เซาท์ธอลล์ (1981-1997)
แบ็กซ้าย - แกรี สตีเวนส์ (1982-1989)
เซ็นเตอร์ฮาล์ฟ - ไบรอัน ลาโบน (1958-1971)
เซ็นเตอร์ฮาล์ฟ - เควิน แรคคลิฟฟ์ (1980-1991)
แบ็กขวา - เรย์ วิลสัน (1964-1969)
ปีกขวา - เทรเวอร์ สตีเวน (1983-1990)
มิดฟิลด์ - อลัน บอล จูเนียร์ (1966-1971)
มิดฟิลด์ - ปีเตอร์ รีด (1982-1989)
ปีกซ้าย - เควิน ชีดี้ (1982-1992)
กองหน้า ดิ๊กซี่ ดีน (1925-1937)
กองหน้า - แกรม ชาร์ป (1980-1991)
ชุดแข่งขันและสปอนเซอร์

| ปี | ชุดที่ใช้ | สปอนเซอร์ |
| --- | --- | --- |
| 1974–79 | อัมโบร | none |
| 1979–83 | อัมโบร | Hafnia |
| 1983–85 | เลอ คอก สปอร์ติฟ | Hafnia |
| 1985–86 | เลอ คอก สปอร์ติฟ | NEC |
| 1986–95 | อัมโบร | NEC |
| 1995–97 | อัมโบร | เดนคา |
| 1997–2000 | อัมโบร | One 2 One |
| 2000–02 | พูม่า | One 2 One |
| 2002–04 | พูม่า | เคอเจี้ยน |
| 2004–09 | อัมโบร | เบียร์ช้าง |
| 2009–12 | เลอ คอก สปอร์ติฟ | เบียร์ช้าง |
| 2012–17 | ไนกี้ | เบียร์ช้าง |
| 2017– | อัมโบร | สปอตเปซ่า |
ทำเนียบผู้จัดการทีม

| อันดับ | ชื่อ | ปี | จำนวนเกม | เปอร์เซ็นต์คุมทีมชนะ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ธีโอ เคลลี | 1939 – 1948 | 102 | 47 |
| 2 | คลิฟท์ บรีตัน | 1948 – 1956 | 339 | 50 |
| 3 | เอียน บุชา | 1956 – 1958 | 99 | 43 |
| 4 | จอห์นนี แคร์รี | 1958 – 1961 | 122 | 51 |
| 5 | แฮร์รี่ แคทเทอริก | 1961 – 1973 | 594 | 60 |
| 6 | บิลลี บิงแฮม | 1973 – 1977 | 172 | 53 |
| 7 | สตีฟ เบอร์เทินชอว์ | 1977 – 1977 | 1 | 50 |
| 8 | กอร์ดอน ลี | 1977 – 1981 | 234 | 55 |
| 9 | ฮาวเวิร์ด เคนดัลล์ | 1981 – 1987 | 338 | 66 |
| 10 | โคลิน ฮาร์วีย์ | 1987 – 1990 | 174 | 57 |
| 11 | ฮาวเวิร์ด เคนดัลล์ | 1990 – 1993 | 122 | 51 |
| 12 | ไมค์ วอล์กเกอร์ | 1994 – 1994 | 34 | 32 |
| 13 | โจ รอยล์ | 1994 – 1997 | 119 | 55 |
| 14 | ฮาวเวิร์ด เคนดัลล์ | 1997 – 1998 | 42 | 42 |
| 15 | วอลเตอร์ สมิธ | 1998 – 2002 | 168 | 46 |
| 16 | เดวิด มอยส์ | 2002 – 2013 | 516 | 42 |
| 17 | โรเบร์โต มาร์ติเนซ | 2013 – 2016 | 140 | 43 |
| 18 | โรนัลด์ กุมัน | 2016 – 2017 | 58 | 41 |
| 19 | แซม อัลลาร์ไดซ์ | 2017 – 2018 | 26 | 39 |
| 20 | มาร์กู ซิลวา | 2018 | 42 | 41 |
| 21 | ดันแคน เฟอร์กูสัน | 2019 | 4 | 25 |
| 22 | การ์โล อันเชลอตตี | 2019 – 2021 | 67 | 46 |
| 23 | ราฟาเอล เบนิเตซ | 2021 – 2022 | 22 | 31 |
| 24 | ดันแคน เฟอร์กูสัน | 2022 | 1 | 0 |
| 25 | แฟรงก์ แลมพาร์ด | 2022 – 2023 | 43 | 28 |
| 26 | ชอน ไดช์ | 2023 – 2025 | 86 | 31 |
เกียรติประวัติ > ระดับประเทศ

ดิวิชันหนึ่ง
ชนะเลิศ (9):  1890–91, 1914–15, 1927–28, 1931–32, 1938–39, 1962–63, 1969–70, 1984–85, 1986–87
ดิวิชันสอง
ชนะเลิศ (1):  1930–31
เอฟเอคัพ
ชนะเลิศ (5):  1906, 1933, 1966, 1984, 1995
อีเอฟแอลคัพ
รองชนะเลิศ (2):  1977, 1984
เอฟเอคอมมิวนิตีชีลด์
ชนะเลิศ (9):  1928, 1932, 1963, 1970, 1984, 1985, 1986 (แชมป์ร่วม), 1987, 1995
ฟูลเม็มเบอร์คัพ
รองชนะเลิศ (2):  1989, 1991
ซูเปอร์คัพ (อังกฤษ)
รองชนะเลิศ (1):  1985–86
เกียรติประวัติ > ระดับทวีปยุโรป

ยูฟ่าคัพวินเนอร์สคัพ
ชนะเลิศ (1): 1984–85
เกียรติประวัติ > รายการอื่น ๆ

World Soccer Magazine World Team of the Year
ชนะเลิศ (1): 1985
แหล่งข้อมูลอื่น

(
info/dl
)
ไฟล์เสียงนี้ถูกสร้างขึ้นจากรุ่นของบทความ "" เมื่อวันที่   และอาจไม่ใช่การแก้ไขล่าสุด (วิธีใช้เสียง)
www.evertonfc.com (อังกฤษ) Official Website
สโมสรฟุตบอลเอฟเวอร์ตัน ที่เฟซบุ๊ก
th.evertonfc.com เก็บถาวร 2013-08-15 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของสโมสรเอฟเวอร์ตัน ภาคภาษาไทย
www.facebook.com/evertonfcthailand แฟนเพจอย่างเป็นทางการของสโมสรเอฟเวอร์ตัน ภาคภาษาไทย
www.toffeweb.com
www.bluesblood.com Evertonians Thailand Fan Club ได้รับการรับรองให้เป็นแฟนคลับอย่างเป็นทางการจากสโมสรเอฟเวอร์ตัน
www.evertonthailand.com เก็บถาวร 2013-07-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Everton Thailand Website เว็บไซต์แฟนเอฟเวอร์ตัน ภาคภาษาไทย
www.facebook.com/Everton.Thailand Facebook Everton Thailand แฟนเพจ ภาคภาษาไทย
| ด ค กสโมสรฟุตบอลเอฟเวอร์ตัน |
| --- | --- |
สโมสร:  ประวัติ  ผู้เล่น  ผู้จัดการทีม  ทีมงาน  บันทึกและสถิติ  ผู้เล่นต่างชาติ  ฤดูกาล  ยุโรป  ทีมสำรองและทีมเยาวชน 
สนามเหย้า:  แอนฟีลด์ (1884–1892)  กูดิสันพาร์ก (1892–2025)  สนามกีฬาเอฟเวอร์ตัน (2025 อนาคต) 
สนามซ้อม:  เบลฟีลด์ (1946–2007)  ฟินช์ฟาร์ม (2007–ปัจจุบัน) 
เบ็ดเตล็ด:  David France Collection  ผู้สนับสนุน  โบสต์เซนต์ลู้ก  เอฟเวอร์ตันทีวี  Everton Former Players' Foundation  หอคอยพรินซ์รูเปิร์ตส์  Founding Fathers of Merseyside Football  "จอห์นนี ทอดด์"  สปิริตออฟเดอะบลูส์  Gwladys Street's Hall of Fame 
คู่ปรับ:  เมอร์ซีย์ไซด์ดาร์บี 
ทีมเยาวชนพันธมิตร:  ทีมเยาวชนเอเชีย–แปซิฟิก  ทีมเยาวชนฟุตบอลช้าง–เอฟเวอร์ตัน 
ทีมพันธมิตร:  ทีมหญิง  เอฟเวอร์ตันไทเกอรส์ (พันธมิตรในอดีต) 
  หมวดหมู่    คอมมอนส์ 
ผู้เล่นเอฟเวอร์ตันในชุดที่ชนะเลิศฟุตบอลลีกครั้งแรกใน ค.ศ. 1891
ผู้เล่นเอฟเวอร์ตันในชุดที่ชนะเลิศเอฟเอคัพ ค.ศ. 1906
กราฟแสดงอันดับในฟุตบอลลีกทุกฤดูกาลของเอฟเวอร์ตันตั้งแต่ ค.ศ. 1889
ผู้เล่นเอฟเวอร์ตันในการแข่งขันยูฟ่ายูโรปาลีก ฤดูกาล 2014–15 พบกับสโมสรดือนามอกือยิว
เวย์น รูนีย์ ขณะฉลองการทำประตูในนัดที่พบกับลิเวอร์พูลในพรีเมียร์ลีก ฤดูกาล 2017–18
ล็อกอัพเอฟเวอร์ตัน กลายเป็นสัญลักษณ์ของสโมสรนับตั้งแต่ ค.ศ. 1938 เป็นต้นมา
กูดิสันพาร์ก สนามเหย้าของเอฟเวอร์ตัน
ดิ๊กซี่ ดีน เจ้าของสถิติ 60 ประตูต่อหนึ่งฤดูกาล ถือเป็นสถิติทำประตูในลีกสูงสุดมากที่สุดตลอดกาลมาถึงปัจจุบัน
เดวิด มอยส์ ผู้จัดการทีมคนปัจจุบัน
noicon
บทความเสียงวิกิพีเดีย
รายการสถิติพายุหมุนเขตร้อน

นี่คือรายการบันทึกสถิติของพายุหมุนเขตร้อน
ดูเพิ่ม

พายุหมุนเขตร้อน
รายชื่อพายุหมุนเขตร้อนที่มีความรุนแรง
เจ้าจอมมารดาน้อย ในรัชกาลที่ 4

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ เจ้าจอมมารดาน้อย (แก้ความกำกวม)
| เจ้าจอมมารดาน้อย ในรัชกาลที่ 4 |
| --- | --- |
เกิด: 24 ตุลาคม พ.ศ. 2348
เสียชีวิต: พ.ศ. 2389–2400 (ราว 41–52 ปี)
คู่สมรส: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
บุตร: • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธร
บิดามารดา: พระอินทร์อภัย (บิดา)
เจ้าจอมมารดาน้อย หรือ คุณหญิงน้อย (24 ตุลาคม พ.ศ. 2348 – ราวปี พ.ศ. 2398–2400) เป็นธิดาของพระอินทร์อภัย หรือ พระอินทอำไพ (อดีตสมเด็จเจ้าฟ้าทัศไภยในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี) เป็นพระสนมคนแรกในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ประวัติ

คุณหญิงน้อย เป็นธิดาลำดับที่ 2 ในจำนวนพระบุตร 13 องค์ของพระอินทร์อภัย พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับกรมบริจาภักดีศรีสุดารักษ์
ต่อมา สมัย ร.2 คุณหญิงน้อย ได้สนองพระเดชพระคุณเป็นหม่อมในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎ ได้ให้ประสูติพระโอรส 2 พระองค์ ก่อนที่พระสวามีจะผนวช และเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ คือ
หม่อมเจ้าชายนพวงศ์ ประสูติเมื่อวันพฤหัสบดี เดือน 4 แรม 10 ค่ำ ปีมะเมีย ตรงกับวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2365 ต่อมาได้รับโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาส เมื่อ พ.ศ. 2396 กำกับกรมล้อมพระราชวัง และกรมพระคลังมหาสมบัติ ทรงเป็นต้นราชสกุล นพวงศ์ ณ อยุธยา
หม่อมเจ้าชายสุประดิษฐ์ ประสูติเมื่อวันพุธ เดือน 6 แรม 14 ค่ำ ปีวอก ตรงกับวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2367 ต่อมาได้รับโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธร เมื่อ พ.ศ. 2399 กำกับกรมพระคลังมหาสมบัติ ทรงเป็นต้นราชสกุล สุประดิษฐ์ ณ อยุธยา
หลังจากสมเด็จเจ้าฟ้าชายทัศไภย พระบิดาถูกประหารชีวิตเมื่อปีวอก พ.ศ. 2355 และเมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ผนวชเป็นพระภิกษุ เมื่อปีวอก พ.ศ. 2367 ขณะนั้นหม่อมเจ้านพวงศ์และหม่อมเจ้าสุประดิษฐ์ มีพระชันษา 2 ปี และ 2 เดือน ตามลำดับ เจ้าจอมมารดาน้อยได้ไปอาศัยอยู่กับพระพงษ์นรินทร์ ผู้เป็นลุง  โดยหม่อมเจ้าสุประดิษฐ์ อยู่ในพระอุปถัมภ์ของสมเด็จเจ้าฟ้าจุฑามณี (พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว) ที่พระราชวังเดิม
เจ้าจอมมารดาน้อยถึงแก่อนิจกรรมในรัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้พระราชทานเพลิงศพที่สวนท้ายวังของกรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธร หลังพิธีพระราชทานเพลิงศพ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้กรมหมื่นวิษณุนาถนิภาธรทรงสร้างวัดขึ้นในบริเวณนั้น แต่สิ้นพระชนม์เสียก่อนในปีจอ พ.ศ. 2405 ก่อนที่วัดจะสร้างเสร็จ จึงโปรดให้กรมหมื่นมเหศวรศิววิลาสทรงสร้างวัดต่อ แต่ก็สิ้นพระชนม์อีกในปีเถาะ พ.ศ. 2410  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงรับเป็นผู้สร้างวัดต่อมาจนสำเร็จ พระราชทานนามวัดว่า วัดตรีทศเทพวรวิหาร มีความหมายว่า "เทวดาสามองค์เป็นผู้สร้าง"
พุทธประวัติ

พุทธประวัติ คือ ประวัติ เรื่องราวต่าง ๆ ของพระพุทฺธสุมฺมโณ ตลอดถึงเรื่องราวต่างของบุคคลและสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับพระโคตมพุทธเจ้า
พุทธประวัติที่เป็นหนังสือหรือตำรา นอกจากจะมีเนื้อหาที่ประวัติของพระโคตมพุทธเจ้าแล้ว ยังมีเนื้อหาที่เป็นประวัติพระสาวก ประวัติสถานที่ เหตุการณ์และประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาหลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพาน
พุทธประวัติรวบรวมได้จากพระไตรปิฎกโดยเก็บเนื้อหาซึ่งกระจายอยู่ในพระวินัยบ้าง พระสูตรบ้าง มาจัดลำดับให้เป็นเรื่องราวติดต่อกันไปตามเหตุการณ์จริง นำเนื้อหาจากคัมภีร์อรรถกถาเข้ามาเสริมบ้างเพื่อให้เกิดความสมบูรณ์ขึ้น
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > เทวทูตทั้ง 4

พระสิทธัตถะบริบูรณ์ด้วยความสุขตั้งแต่ทรงพระเยาว์ จนทรงพระเจริญวัยเห็นปานนี้ ก็เพราะเป็นพระราชโอรสสุขุมาลชาติ ยิ่งพระราชบิดาและพระญาติวงศ์ ได้ทรงฟังคำทำนายของอสิตดาบส และพราหมณ์ทั้ง 8 นาย ว่ามีคติเป็นสอง คือจะต้องประสบอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าอยู่ครองสมบัติ จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์ ถ้าออกบรรพชาจะได้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นศาสดาเอกในโลก ก็จำเป็นอยู่เองที่พระองค์จะปรารถนาให้พระกุมารอยู่ครองสมบัติ มากกว่าที่จะยอมให้ออกบรรพชา จึงต้องคิดอุบายรักษาผูกพันพระกุมารไว้ให้เพลิดเพลินในกามสุขอย่างนี้
วันหนึ่ง พระสิทธัตถะเสด็จประพาสพระราชอุทยาน โดยรถพระที่นั่ง ได้ทอดพระเนตรเห็นเทวทูตทั้ง 4 คือ คนแก่ คนเจ็บ คนตาย และสมณะ ซึ่งเทพยดานิรมิตให้ทอดพระเนตรในระยะทาง ทรงเบื่อหน่ายในกามสุข ตั้งต้นแต่ได้ทรงเห็นคนแก่ เป็นลำดับไป
ทรงหยั่งเห็นความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ครอบงำมหาชนอยู่ทุกคน มิล่วงพ้นไปได้ เป็นอย่างนั้น เพราะโทษที่ไม่ได้ฟังคำสอนของนักปราชญ์ เห็นผู้อื่นเกิดแก่เจ็บตาย ย่อมเบื่อหน่ายเกลียดชัง ไม่คิดถึงตัวตนว่า จะต้องเป็นเหมือนอย่างนั้นบ้างอย่างนี้บ้าง อยู่ในวัย ในความไม่มีโรค และในชีวิต เหมือนหนึ่งเป็นคนจะไม่ต้องเกิดแก่เจ็บตาย
เมื่อดำริอย่างนี้แล้ว ก็ทรงบรรเทาความจริง 3 ประการ คือ ในวัย ในความไม่มีโรค และในชีวิต กับทั้งความเพลิดเพลินในกลางประกอบเป็นสมบัติ จึงทรงดำริต่อไปว่า ธรรมดาสภาวะทั้งปวง ย่อมมีของที่เป็นข้าศึกแก่กัน เช่นมีร้อน ก็มีเย็นแก้ มีมืด ก็มีสว่างแก้ บางทีจะมีอุบายแก้ทุกข์ 3 อย่างนั้นได้บ้างกระมัง ก็แต่ว่า การที่จะแสวงหาอุบายแก้ทุกข์ 3 อย่างนั้น เป็นการยากอย่างยิ่ง สำหรับผู้ที่ยังอยู่ในฆราวาสวิสัย จะแสวงหาไม่ได้ เพราะฆราวาสนี้เป็นที่คับแคบนัก และเป็นที่ตั้งแห่งอารมณ์อันทำใจให้เศร้าหมอง เหตุความรัก ความชัง ความหลง ดุจเป็นทางมาแห่งธุลี บรรพชาเป็นช่องว่าง พอเป็นที่แสวงหาอุบายนั้นได้ ทรงดำริอย่างนี้แล้ว ก็มีพระอัธยาศัยน้อมไปในบรรพชา ไม่ยินดีในฆราวาสสมบัติ
ครั้นทรงแน่พระทัยว่า เป็นอุบายให้แสวงหาธรรมเป็นเครื่องพ้นได้เช่นนั้น ก็ทรงโสมนัส เสด็จกลับพระราชวังในเวลาเย็น ด้วยพระเกียรติยศอันสูง เสด็จขึ้นประทับที่มุขปราสาทชั้นบน
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ทรงสดับคุณบทพระนิพพาน

ขณะนั้น พระนางกีสาโคตมี ราชกัญญาแห่งศากยราช ได้ทอดพระเนตรเห็นพระสิทธัตถะ มีพระทัยปฏิพัทธ์ ได้ตรัสคาถาสรรเสริญพระคุณสมบัติของพระกุมารด้วยสุรเสียงอันไพเราะว่า
นิพฺพุตา นูน สา มาตา
นิพฺพุโต นูน โส ปิตา
นิพฺพุตา นูน สา นารี
ยสฺสายํ อีทิโส ปติ.
ความว่า หญิงใด เป็นมารดาของพระกุมารนี้ หญิงนั้นดับทุกข์ได้ ชายใดเป็นบิดาของพระกุมารนี้ ชายนั้นดับทุกข์ได้ พระกุมารนี้เป็นสามีของนางใด นางนั้นก็ดับทุกข์ได้
พระสิทธัตถะทรงสดับคาถานั้น ทรงเลื่อมใส พอพระทัยในคำว่า นิพฺพุตา ความดับทุกข์ ซึ่งมีความหมายไกลออกไปถึงพระนิพพาน ธรรมเครื่องดับทุกข์ทั้งมวล ทรงดำริว่า พระน้องนางผู้นี้ ให้เราได้สดับคุณบทแห่งพระนิพพานครั้งนี้ ชอบยิ่งแล้วจึงทรงถอดสร้อยมุกข์ซึ่งมีค่ายิ่งจากพระศอ พระราชทานรางวัลแก่พระนางกีสาโคตมีด้วยทรงปีติยินดี ผดุงน้ำพระทัยให้พระองค์น้อมไปในการเสด็จออกบรรพชายิ่งขึ้น แต่ตรงข้ามจากความรู้สึกของพระนางกีสาโคตมี ซึ่งมีความรู้สึกในศัพท์ว่า นิพฺพุตา ต่ำ ๆ เพียงดับทุกข์ยาก ไม่ต้องเดือดร้อน สำหรับคนครองเรือน ยิ่งได้รับพระราชทานสร้อยมุกข์ ก็กลับเพิ่มความปฏิพัทธ์ในพระกุมารยิ่งขึ้น คิดว่าพระกุมารคงจักพอพระทัยปฏิพัทธ์ในพระนาง และแล้วก็คิดไกลออกไปตามวิสัยของคนมีความรัก
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > เสด็จออกบรรพชา

ครั้นพระสิทธัตถะทรงน้อมพระทัยเสด็จออกบรรพชาเช่นนั้น ก็ทรงเห็นมีทางเดียว คือ เสด็จออกจากพระนคร ตัดความอาลัย ความเยื่อใย ในราชสมบัติ พระชายา และพระโอรส กับทั้งพระประยูรญาติ ตลอดราชบริพารทั้งสิ้น ด้วยหากจะทูลพระราชบิดา ก็คงจะถูกทัดทาน ยิ่งมวลพระประยูรญาติทราบเรื่อง ก็จะรุมกันห้ามปราม การเสด็จออกซึ่งหน้า ไม่เป็นผลสำเร็จได้ เมื่อทรงตั้งพระทัยเสด็จหนีเช่นนั้นแล้ว ในเวลาราตรีนั้น เสด็จบรรทมแต่หัวค่ำ ไม่ทรงใยดีในการขับประโคมด้วยดุริยางค์ดนตรีของพวกราชกัญญาทั้งหลาย ที่ประจงจัดถวายบำรุงบำเรอทุกประการ
เมื่อพระสิทธัตถะทรงตื่นบรรทมในเวลาดึกสงัดแห่งราตรีนั้น ได้ทอดพระเนตรเห็นนางบำเรอฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรีเหล่านั้น นอนหลับอยู่เกลื่อนภายในปราสาท ซึ่งสร้างด้วยแสงประทีป บางนางอ้าปาก กัดฟัน น้ำลายไหล บางนางผ้านุ่งหลุด บางนางกอดพิณ บางนางก่ายเปิงมาง บางนางบ่น ละเมอ นอนกลิ้งกลับไปมา ปรากฏแก่พระสิทธัตถะ ดุจซากศพ อันทิ้งอยู่ในป่าช้าผีดิบ ปราสาทอันงามวิจิตรแต่ไหนแต่ไรมา ได้กลายเป็นป่าช้า ปรากฏแก่พระสิทธัตถะในขณะนั้น เป็นการเพิ่มกำลังความดำริในการออกบรรพชาในเวลาย่ำค่ำเพิ่มขึ้นอีก ทรงเห็นบรรพชาเป็นทางที่ห่างอารมณ์อันล่อให้หลงและมัวเมา เป็นช่องที่จะบำเพ็ญปฏิบัติ เป็นประโยชน์ตนและผู้อื่น ทำชีวิตให้มีผลไม่เป็นหมัน ทรงตกลงพระทัยเช่นนี้ ก็เตรียมแต่งพระองค์ทรงพระขรรค์ รับสั่งเรียกนายฉันนะ อำมาตย์ ให้เตรียมผูกม้ากัณฐกะ เพื่อเสด็จออกในราตรีนั้น
ครั้นตรัสสั่งแล้วก็เสด็จไปยังปราสาทพระนางพิมพาเทวี เพื่อทอดพระเนตรพระอานันทราหุลกุมาร พระราชโอรสาพระองค์เดียวของพระองค์ เผยพระทวารห้องบรรทมของพระนางพิมพาเทวี เห็นพระนางบรรทมหลับสนิท พระกรกอดโอรสอยู่ ทรงดำริจะอุ้มพระโอรสขึ้นชมเชยเป็นครั้งสุดท้าย ก็เกรงว่าพระนางพิมพาจะทรงตื่นบรรทม เป็นอุปสรรคขัดขวางการเสด็จออกบรรพชา จึงตัดพระทัยระงับความเสน่หาในพระโอรส เสด็จออกจากห้องเสด็จลงจากปราสาท พบนายฉันนะเตรียมม้าพระที่นั่งไว้พร้อมดีแล้ว ก็เสด็จขึ้นประทับม้ากัณฐกะ มีนายฉันนะตามเสด็จหนึ่งคน เสด็จออกจากพระนครในราตรีกาล ซึ่งเทพยดาบันดาลเปิดทวารพระนครไว้ให้เสด็จโดยสวัสดี
เมื่อเสด็จข้ามพระนครไปแล้ว ขณะนั้นพญามารวัสวดี ผู้มีจิตบาป เห็นพระสิทธัตถะสละราชสมบัติ เสด็จออกจากพระนคร เพื่อบรรพชา จะล่วงพ้นบ่วงของอาตมาซึ่งดักไว้ จึงรีบเหาะมาประดิษฐานลอยอยู่ในอากาศ ยกพระหัตถ์ขึ้นร้องห้ามว่า ดูกร พระสิทธัตถะ ท่านอย่ารีบร้อนออกบรรพชาเสียก่อนเลย ยังอีก 7 วันเท่านั้น ทิพยรัตนจักรก็จะปรากฏแก่ท่าน แล้วท่านก็จะได้เป็นองค์บรมจักรพรรดิ์ เสวยสมบัติเป็นอิสราธิบดี มีทวีใหญ่ทั้ง 4 เป็นขอบเขต ขอท่านจงนิวัตนาการกลับคืนเข้าพระนครเถิด
พระสิทธัตถะจึงตรัสว่า ดูกรพญามาร แม้เราก็ทราบแล้วว่า ทิพยรัตนจักรจะเกิดขึ้นแก่เรา แต่เราก็มิได้มีความต้องการด้วยสมบัติบรมจักรพรรดิ์นั้น เพราะแม้สมบัติบรมจักรพรรดิ์นั้น ก็ตกอยู่ในอำนาจไตรลักษณ์ ไม่อาจนำผู้เสวยให้พ้นทุกข์ได้ ท่านจงหลีกไปเถิด เมื่อทรงขับพญามารให้ถอยไปแล้ว ก็ทรงขับม้ากัณฐกะราช ชาติมโนมัยไปจากที่นั้น บ่ายหน้าสู่มรรคา เพื่อข้ามให้พ้นเขตราชเสมาแห่งกบิลพัสดุ์บุรี เหล่าเทพยดาก็ปลาบปลื้มยินดี บูชาด้วยบุบผามาลัยมากกว่ามาก บ้างก็ติดตามห้อมล้อมถวายการรักษาพระมหาบุรุษเจ้าตลอดไป
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ถือเพศบรรชิต

พอจวนเวลาใกล้รุ่งปัจจุสมัย ก็บรรลุถึงฝั่งแม่น้ำอโนมานที ก็ทรงขี่ม้ากัณฐกะกระโจนข้ามแม่น้ำไปโดยสวัสดี เมื่อทรงทราบว่าพ้นเขตบุรีกบิลพัสดุ์แล้ว ก็เสด็จลงจากหลังอัสวราช ประทับนั่งเหนือหาดทรายอันขาวสะอาด รับสั่งแก่นายฉันนะว่า เราจักบรรพชาถือเพศเป็นบรรพชิตในที่นี้ ท่านจงเอาเครื่องประดับของอาตมากับม้าสินธพกลับพระนครเถิด ครั้นตรัสแล้วก็ทรงเปลื้องเครื่องประดับสำหรับขัตติยราชทั้งหมดมอบให้แก่นายฉันนะ ตั้งพระทัยปรารถนาจะทรงบรรพชา จึงทรงดำริว่า เกศาของอาตมานี้ ไม่สมควรแก่สมณเพศ จึงทรงจับพระโมลีด้วยพระหัตถ์ซ้าย พระหัตถ์ขวาทรงพระขรรค์ ตัดพระโมลีให้ขาดออกเรียบร้อยด้วยพระองค์เอง แล้วทรงจับพระโมลีนั้นขว้างขึ้นไปบนอากาศ ทรงอธิษฐานว่า ถ้าอาตมาจะได้ตรัสรู้สัมโพธิญาณโดยแท้แล้ว ขอจุฬาโมลีนี้ จงตั้งอยู่ในอากาศ อย่าได้ตกลงมา ทว่าจะมิได้บรรลุสิ่งซึ่งต้องประสงค์ ก็จงตกลงมายังพื้นพสุธา ในทันใดนั้น จุฬาโมฬีก็มิได้ตกลงมา คงลอยอยู่ในอากาศ จึงสมเด็จพระอัมรินทราธิราชก็เอาผอบแก้วมารองรับไว้ แล้วนำไปบรรจุยังจุฬามณีเจดีย์สถาน ในเทวโลก
ขณะนั้น ฆฏิการพรหม ก็น้อมนำไตรจีวรและบาตร มาจากพรหมโลกเข้าไปถวาย พระสิทธัตถะทรงรับผ้าไตรจีวรกาสาวพัสตร์และบาตรแล้ว ก็ทรงนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ อันเป็นธงชัยของพระอรหันต์ ทรงอธิษฐานเพศเป็นบรรพชิต อุดมเพศ แล้วทรงมอบผ้าทรงเมื่อยังเป็นคฤหัสถ์เพศทั้งคู่ ให้แก่ฆฏิการพรหม ๆ ก็น้อมรับผ้าคู่นั้นไปบรรจุไว้ในทุสสเจดีย์ ในพรหมโลกสถาน.
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > นายฉันนะนำอาภรณ์กลับพระนครกบิลพัสดุ์

เมื่อพระมหาบุรุษเจ้าทรงบรรพชาแล้ว จึงดำรัสสั่งนายฉันนะ อำมาตย์ว่า ท่านจงเป็นธุระนำอาภรณ์ของอาตมากลับเข้าไปยังกรุงกบิลพัสดุ์ แจ้งข่าวแก่ขัตติยสกุลทั้งหลายอันยังมิได้รู้เหตุ แล้วกราบทูลพระปิตุเรศ และพระราชมาตุจฉาว่า พระโอรสของพระองค์หาอันตรายโรคาพยาธิสิ่งใดมิได้ บัดนี้บรรพชาแล้ว อย่าให้พระองค์ทรงทุกข์โทมนัสถึงพระราชบุตรเลย จงเสวยภิรมย์ราชสมบัติให้เป็นสุขทุกอิริยาบถเถิด เมื่ออาตมาได้บรรลุพระสัพพัญญุญาณแล้ว จะได้ไปเฝ้าพระราชบิดา พระมารดา กับทั้งพระประยูรญาติขัตติยวงศ์ทั้งมวล ท่านจงกลับไปกราบทูลข่าวสารด้วยประการฉะนี้
นายฉันนะ อำมาตย์ รับพระราชโองการแล้ว ก็ถวายบังคมลาแทบพระยุคลบาท มิอาจจะกลั้นโศกาอาดูรได้ มิอยากจะจากไปด้วยความเสน่หาอาลัยเป็นที่ยิ่ง รู้สึกว่าเป็นโทษหนักที่ทอดทิ้งให้พระมหาบุรุษเจ้าอยู่แต่พระองค์เดียว แต่ก็ไม่อาจขัดพระกระแสรับสั่งได้ จำต้องจากพระมหาบุรุษเจ้าไปด้วยความสลดใจสุดจะประมาณ นำเครื่องอาภรณ์ของพระมหาบุรุษเจ้าทั้งหมด เดินทางพร้อมกับม้ากัณฐกะสินธวชาติ กลับพระนครกบิลพัสดุ์ พอเดินทางไปได้ชั่วสุดสายตาเท่านั้น ม้ากัณฐกะก็ขาดใจตาย ด้วยความอาลัยในพระมหาบุรุษเจ้าสุดกำลัง
เมื่อนายฉันนะกลับไปถึงพระนคร ชาวเมืองทั้งปวงก็โจษจันกันอึงมี่ ว่านายฉันนะอำมาตย์กลับแล้ว ต่างก็รีบไปถามข่าว มวลหมู่อำมาตย์ทราบความก็บอกเล่ากันต่อ ๆ ไป ตราบจนนายฉันนะอำมาตย์เข้าเฝ้าพระเจ้าสุทโธทนะราช ถวายเครื่องอาภรณ์ของพระมหาบุรุษเจ้า แล้วกราบทูลความตามที่พระมหาบุรุษเจ้าสั่งมาทุกประการ
ครั้นพระราชบิดา พระมาตุจฉา พระนางพิมพา ตลอดจนขัตติยราช ได้สดับข่าวก็ค่อยคลายความโศกเศร้า และต่างก็ตั้งหน้าคอยสดับข่าวตรัสรู้พระสัมมาสัมโพธิญาณ ของพระมหาบุรุษสืบไป ตามคำพยากรณ์ที่อสิตดาบส และพราหมณ์ทั้งหลายทูลถวายไว้แต่ต้นนั้น
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > โกณฑัญญพราหมณ์ชวนเพื่อนออกบวช

ฝ่ายโกณฑัญญะพราหมณ์ได้ฟังข่าวว่า พระมหาบุรุษเสด็จออกบรรพชาแล้วก็ดีใจ รีบไปหาบุตรของเพื่อนพราหมณ์ทั้ง 7 คน ที่ร่วมคณะถวายคำทำนายพระลักษณะด้วยกัน กล่าวว่า บัดนี้พระสิทธัตถกุมารเสด็จออกบรรพชาแล้ว พระองค์จะได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยแท้ ไม่มีข้อที่จะสงสัย ถ้าบิดาของท่านทั้งหลายยังมีชีวิตอยู่ก็จะออกบรรพชาด้วยกันในวันนี้ ผิว่าท่านทั้งหลายปรารถนาจะบวช ก็จงมาบวชตามเสด็จพระมหาบุรุษพร้อมกันเถิด แต่บุตรพราหมณ์ทั้ง 7 นั้น หาได้พร้อมใจกันทั้งสิ้นไม่ ยินดีรับยอมบวชด้วยเพียง 4 คน โกณฑัญญะพราหมณ์ก็พาพราหมณ์มานพทั้ง 4 ออกบรรพชา เป็น 5 คนด้วยกัน จึงได้นามว่า พระปัญจวัคคีย์ เพราะมีพวก 5 คน ชวนกันออกสืบเสาะติดตามพระมหาบุรุษเจ้า
ส่วนพระมหาบุรุษหลังแต่ทรงบรรพชาแล้ว เสวยบรรพชาสุขอยู่ ณ ที่ป่าไม้มะม่วงตำบลหนึ่ง มีนามว่า อนุปิยอัมพวัน เว้นเสวยพระกระยาหารถึง 7 วัน ครั้นวันที่ 8 จึงเสด็จดำเนินจากอนุปิยอัมพวันเข้าไปบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ โดยกิริยาสงบอยู่ในอาการสังวร สมควรแก่ภาวะของสมณะ เป็นที่ตั้งแห่งความเลื่อมใสของทุกคนที่ได้เห็น เมื่อได้บิณฑภัตรพอแก่ยาปนมัตถ์ ก็เสด็จกลับจากพระนคร โดยเสด็จออกจากทางประตูที่แรกเสด็จเข้าไป ตรงไปยังมัณฑวะบรรพต มีหน้าผาเป็นที่ร่มเย็น ควรแก่สมณวิสัย ประทับนั่ง ณ ที่สมควร ทรงปรารภจะเสวยอาหารในบาตร ทอดพระเนตรเห็นบิณฑาหารในบาตร ไม่สะอาด ไม่ประณีต หารสกลิ่นอันควรแก่การเสวยมิได้ เป็นอาหารเลว ที่พระองค์ไม่เคยเสวยมาแต่ก่อน ก็บังเกิดปฏิกูล น่ารังเกียจเป็นที่ยิ่ง
ลำดับนั้น พระองค์จึงตรัสสอนพระองค์เองว่า "สิทธัตถะ ตัวท่านบังเกิดในขัตติยสุขุมาลชาติ เคยบริโภคแต่อาหารปรุงแต่งด้วยสุคันธชาติโภชนสาลี อันประกอบด้วยสูปพยัญชนะมีรสอันเลิศต่าง ๆ ไฉนท่านจึงไม่รู้สึกตนว่า เป็นบรรพชิตเห็นปานฉะนี้ และเที่ยวบิณฑบาต อย่างไรจะได้โภชนาหารอันสะอาดประณีตมาแต่ที่ใดเล่า และบัดนี้ ท่านสมควรจะคิดอย่างไรแก่อาหารที่ได้มานี้" ครั้นให้โอวาทแก่พระองค์ฉะนี้แล้ว ก็มนสิการในปฏิกูลสัญญา พิจารณาอาหารบิณฑบาตด้วยปัจจเวกขณ์ และปฏิกูลปัจจเวกขณ์ ด้วยพระปรีชาญาณสมบูรณ์ด้วยพระสติดำรงมั่น เสวยมิสกาหารบิณฑบาตอันนั้น ปราศจากความรังเกียจดุจอมฤตรส และทรงกำหนดในพระทัยว่า ตั้งแต่ทรงบรรพชามาได้ 8 วัน เพิ่งได้เสวยภัตตาหารในวันนี้
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > พระเจ้าพิมพิสารเข้าเฝ้าพระมหาบุรุษถวายราชสมบัติ

ครั้นพวกราชบุรุษได้เห็นพระมหาบุรุษในขณะเสด็จบิณฑบาต ก็นำความไปกราบทูลพระเจ้าพิมพิสาร ราชาธิบดีแห่งแคว้นมคธ พระเจ้าพิมพิสารจึงรับสั่งให้สะกดรอยติดตาม เพื่อทราบความเท็จจริงของบรรพชิตพิเศษรูปนี้ ครั้นพวกราชบุรุษติดตามได้ความจริงแล้ว ก็นำความขึ้นกราบบังคมทูลพระเจ้ากรุงมคธให้ทรงทราบ
พระเจ้าพิมพิสาร ได้ทรงสดับ ก็มีพระทัยโสมทัสในพระคุณสมบัติ ทรงพระประสงค์จะได้พบ จึงเสด็จด้วยพระราชยานออกจากพระนครโดยด่วน ครั้นถึงบัณฑวะบรรพต ก็เสด็จลงจากราชยาน เสด็จพระราชดำเนินเข้าไปเฝ้าพระมหาบุรุษเจ้า เมื่อได้ทอดพระเนตรเห็นพระอิริยาบถเรียบร้อย อยู่ในสมณสังวร ก็ยิ่งหลากพระทัย ทรงเลื่อมใสในปฏิปทาของพระมหาบุรุษ ครั้นได้ทูลถามถึงตระกูล ประเทศ และพระชาติ เมื่อทรงทราบว่าเป็นขัตติยศากยราชเสด็จออกบรรพชา ก็ทรงดำริว่า ชะรอยพระมหาบุรุษจะทรงพิพาทกับพระประยูรญาติ ด้วยเรื่องพระราชสมบัติเป็นแม่นมั่น จึงได้เสด็จออกบรรพชา ซึ่งเป็นธรรมดาของนักพรต ที่ออกจากราชตระกูลบรรพชาแต่กาลก่อน จึงได้ทรงเชื้อเชิญพระมหาบุรุษด้วยราชสมบัติ ซึ่งพระองค์ยินดีจะแบ่งถวายให้เสวยสมพระเกียรติทุกประการ
พระมหาบุรุษจึงตรัสตอบขอบพระทัยพระเจ้าพิมพิสาร ซึ่งมีพระทัยกอรปด้วยพระเมตตา แบ่งสิริราชสมบัติพระราชทานให้ครอบครอง แต่พระองค์มิได้มีความประสงค์จำนงหมายเช่นนั้น ทรงสละราชสมบัติออกผนวช เพื่อมุ่งหมายพระสัพพัญญุตญาณโดยแท้
พระเจ้าพิมพิสารได้ทรงสดับ ก็ตรัสอนุโมทนา และทูลขอปฏิญญากะพระมหาบุรุษว่า ถ้าพระองค์ได้บรรลุพระสัพพัญญุตญาณแล้ว ขอได้ทรงพระกรุณาเสด็จมายังพระนครราชคฤห์ แสดงธรรมโปรด ครั้นพระมหาบุรุษทรงรับปฏิญญาแล้ว ก็ถวายบังคมลากลับเข้าพระนคร