stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
การครุ่นคิด (จิตวิทยา)
ทฤษฎี > Self-regulatory executive function model

แบบจำลอง self-regulatory executive function (S-REF) เกี่ยวกับการทำหน้าที่ผิดปรกติทางอารมณ์ (affective dysfunction) ยืนยันว่า ความครุ่นคิดสามารถอธิบายได้อย่างแม่นยำภายในแบบจำลองของการควบคุมตัวเองแบบหลายระดับ (multilevel model of self-regulation)
โดยเฉพาะแล้ว แบบจำลอง S-REF นิยามการครุ่นคิดไว้ว่า "ความคิดซ้ำ ๆ ที่เกิดจากความพยายามเพื่อรับมือความขัดแย้งในตัวเอง (self-discrepancy) โดยมุ่งหมายเพื่อปฏิบัติการต่อข้อมูลเกี่ยวกับตนเองเป็นหลักและไม่ใช่เพื่อการกระทำมีเป้าหมายแบบทันที"
หรือพูดง่าย ๆ ก็คือ เมื่อบุคคลกำลังครุ่นคิด เขามุ่งที่จะตอบคำถามอย่างเช่น
ฉันรู้สึกอย่างไรกับเหตุการณ์นี้
ฉันจะเปลี่ยนความคิดความรู้สึกของฉันเกี่ยวกับเหตุการณ์นี้ได้อย่างไร
ฉันจะป้องกันความคิดความรู้สึกที่ไม่ดีในอนาคตได้อย่างไร
แต่ว่า ในการตอบปัญหาเหล่านี้ คนที่กำลังครุ่นคิดมักจะใส่ใจที่อารมณ์ของตนเอง (คือ ปฏิบัติการต่อข้อมูลเกี่ยวกับตนเอง) แทนที่จะใส่ใจในวิธีแก้ปัญหา (คือ การกระทำที่มีเป้าหมาย)
ความสำนึกรู้ความคิดของตนเอง (Metacognition) เป็นส่วนสำคัญของแบบจำลอง S-REF และช่วยอธิบายการเชื่อมต่อกันระหว่างการครุ่นคิดและความซึมเศร้า
โดยเฉพาะก็คือ ผู้ที่เชื่อในเชิงบวก (เป็น metacognitive belief) ว่าการครุ่นคิดมีประโยชน์ (เช่น ฉันต้องครุ่นคิดเหตุการณ์ร้ายในอดีตเพื่อที่จะเข้าใจ)
จะมีแรงจูงใจในการครุ่นคิดต่อไป
และเมื่อเริ่มครุ่นคิดแล้ว ความเชื่อเกี่ยวกับการครุ่นคิดจะเปลี่ยนเป็นเชิงลบ คือว่ามันเป็นทุกข์ (เช่น การครุ่นคิดทำให้ฉันป่วยทางกาย) ควบคุมไม่ได้ (เช่น การครุ่นคิดหมายถึงฉันควบคุมตัวเองไม่ได้) และมีผลลบทางสังคม
ความเชื่อ (ที่เป็น metacognitive belief) เชิงลบจะมีส่วนให้เกิดและดำรงความซึมเศร้า
ทฤษฎี > Goal progress theory

ทฤษฎี Goal progress theory (ตัวย่อ GPT) อธิบายการครุ่นคิดว่า เป็นเรื่องเกี่ยวกับความก้าวหน้าในการถึงเป้าหมาย
โดยเฉพาะก็คือ GPT มองการครุ่นคิดว่าเป็นตัวอย่างหนึ่งของ Zeigarnik effect ซึ่งแสดงว่า บุคคลจะจำข้อมูลเกี่ยวกับงานที่ยังไม่เสร็จได้ดีกว่างานที่เสร็จแล้ว
จากมุมมองนี้ GPT นิยามการครุ่นคิดไว้ว่า "ความโน้มเอียงที่จะคิดถึงบ่อย ๆ ซึ่งเป้าหมายที่สำคัญ และสูงยิ่ง ๆ ขึ้นไป ที่ยังไม่ได้" หรือที่ยังไม่ก้าวหน้าอย่างเพียงพอ
ทฤษฎี GPT พยากรณ์ว่า บุคคลที่มีข้อมูลเกี่ยวกับเป้าหมายที่คิดถึงได้ง่ายมีโอกาสสูงกว่าที่จะครุ่นคิด
ซึ่งเป็นการพยากรณ์ที่มีหลักฐานจากงานศึกษาหลายงาน
พยาธิสภาพ

งานวิจัยมากมายเกี่ยวกับผลของการครุ่นคิด หรือความโน้มเอียงที่จะพิจารณาตัวเอง (self-reflect) แสดงว่าการครุ่นคิดเชิงลบจะขัดขวางสมาธิในการแก้ปัญหา และมีผลเป็นการหมกมุ่นอยู่ในความคิดเชิงลบเกี่ยวกับความล้มเหลวในอดีต
หลักฐานจากงานศึกษาแสดงว่า ผลลบของการครุ่นคิดมากจากความเอนเอียงทางประชาน (cognitive bias) เช่นความเอนเอียงทางความจำหรือการใส่ใจ ซึ่งทำให้บุคคลคิดเลือกเอาแต่สิ่งเร้าเชิงลบ
ความโน้มเอียงที่จะครุ่นคิดในเชิงลบดำรงอยู่อย่างสม่ำเสมอเป็นเวลานาน และเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อโรคซึมเศร้า
ไม่ใช่เพียงแค่คนครุ่นคิดเป็นประจำเท่านั้นที่เกิดความซึมเศร้า งานศึกษาแบบทดลองได้แสดงแล้วว่า บุคคลที่ถูกชักจูงให้ครุ่นคิดประสบกับความรู้สึกซึมเศร้ามากกว่า
มีหลักฐานด้วยว่า การครุ่นคิดสัมพันธ์กับความวิตกกังวลทั่วไป ความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ การดื่มเหล้าเพื่อให้เมา (binge drinking) ความผิดปกติในการรับประทาน และพฤติกรรมทำร้ายตัวเอง
ความครุ่นคิดตอนเแรกเชื่อกันว่า เป็นตัวพยากรณ์ช่วงเวลาของอาการซึมเศร้า
กล่าวอีกอย่างก็คือ การครุ่นคิดถึงปัญหา สมมุติว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของการซ้อมความจำ (memory rehearsal) ซึ่งเคยเชื่อว่าทำประสบการณ์ซึมเศร้าให้ยาวนานขึ้น
แต่หลักฐานปัจจุบันแสดงว่า แม้ว่าการครุ่นคิดจะมีส่วนก่อความซึมเศร้า แต่ไม่จำเป็นต้องสัมพันธ์กับช่วงเวลาการเกิดอาการ
รูปแบบและเรื่องที่คิด

การพยากรณ์ว่าอะไรเป็นเรื่องที่บุคคลครุ่นคิด ต่าง ๆ กันไปขึ้นอยู่กับมุมมองของทฤษฎี
ทฤษฎีบางอย่างเสนอว่า การครุ่นคิดจะสนใจที่ความรู้สึกเชิงลบ และ/หรือ สถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกนั้น (รวมทั้งทฤษฎี RST, rumination on sadness, Trapnell and Campbell, stress-reactive rumination, post-event processing model)
มีทฤษฎีอื่นที่พยากรณ์ว่า เป็นการคิดถึงความไม่ลงรอยกันระหว่างสถานะของตนในปัจจุบันและสถานะที่ต้องการ (goal progress, conceptual evaluative model of rumination)
และทฤษฎีอื่น ๆ เสนอว่า ตีมเชิงลบในเรื่องความควบคุมไม่ได้และความเสียหายที่จะมีใน metacognition เป็นเรื่องที่สำคัญที่สุด
ความคิดสามัญที่เป็นลักษณะของการครุ่นคิดก็คือการถามความอยู่เป็นสุขของตนเอง และการสนใจในเรื่องเหตุและผลของอาการซึมเศร้าของตนเอง
ยกตัวอย่างเช่น "ทำไมฉันจึงเป็นคนไม่เอาไหนเช่นนี้" "ทำไมฉันจึงอารมณ์ไม่ดีอย่างนี้" หรือว่า "ทำไมฉันไม่รู้สึกอยากจะทำอะไรเลย"
ความแตกต่างทางทฤษฎีอีกอย่างก็คือกาลเวลาของเรื่องที่คิด โดยมีหลายทฤษฎีสมมุติว่า สามารถเกี่ยวข้องทั้งอดีต อนาคตและปัจจุบัน ส่วนบางทฤษฎีสมมุติว่า เป็นเรื่องในอดีตหรือปัจจุบัน แต่ว่า ก็มีรายงานที่สม่ำเสมอว่า การครุ่นคิดเมื่อเทียบกับความกลุ้มใจ เป็นเรื่องเกี่ยวกับอดีต
แต่ว่างานศึกษาในปี 2007 พบว่า เวลาจะเปลี่ยนไปในช่วงการครุ่นคิด คือบุคคลจะเริ่มที่เรื่องในอดีตก่อน แล้วเพิ่มความคิดเกี่ยวกับปัจจุบันและอนาคตมากขึ้นต่อมา
ดังนั้น การครุ่นคิดอาจจะซับซ้อนกว่าที่เคยคิด และไม่ใช่เป็นเรื่องอดีตล้วน ๆ
มีการเสนอแบบการครุ่นคิดเหล่านี้ คือ
State rumination (การครุ่นคิดถึงสภาวะ) ซึ่งเป็นการหมกมุ่นในเรื่องผลและความรู้สึกที่สัมพันธ์กับความล้มเหลวในอดีต การครุ่นคิดเช่นนี้เป็นเรื่องสามัญกว่าในบุคคลที่มองโลกในแง่ร้าย มีบุคลิกภาพแบบ neuroticism และอธิบายเหตุการณ์ต่าง ๆ ในเชิงลบ (negative attributional style)
Action rumination (การครุ่นคิดถึงการกระทำ) เป็นกระบวนการคิดที่สนใจในสิ่งที่จะทำ โดยพุ่งความสนใจไปที่การถึงเป้าหมายและการแก้ไขความผิดพลาด
Task-irrelevant rumination (การครุ่นคิดถึงสิ่งที่ไม่เกี่ยวข้อง) ซึ่งคิดถึงเหตุการณ์หรือบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้องกับเป้าหมายที่ไม่สามารถเข้าถึง เพื่อที่จะเปลี่ยนความสนใจไปจากความล้มเหลว
การวัด

ความครุ่นคิดสามารถวัดได้โดย Ruminative Responses Scale จากชุดคำถาม Response Styles Questionnaire
ซึ่งให้ผู้รับการทดสอบแสดงว่า ตนมีความคิดหรือพฤติกรรม 22 อย่างบ่อยแค่ไหนเมื่อรู้สึกเศร้าใจหรือซึมเศร้า
ความแตกต่างระหว่างเพศ

ตาม ศ. จิตวิทยาที่มหาวิทยาลัยเยลท่านหนึ่ง หญิงมักจะครุ่นคิดเมื่อเศร้า เทียบกับชายที่มักจะหันไปสนใจเรื่องอื่น
ความแตกต่างในการตอบสนองเช่นนี้ชี้ว่า ทำไมหญิงจึงมีอัตราความซึมเศร้าสูงกว่าชาย
นักวิจัยอื่น ๆ ได้พบหลักฐานยืนยันว่าหญิงมีโอกาสสูงกว่าที่จะครุ่นคิด แม้ว่า หลักฐานที่แสดงว่าชายมักหันไปสนใจเรื่องอื่นจะมีหลักฐานที่ไม่สม่ำเสมอ
การเปิดเผยแบบดี

แม้ว่าการครุ่นคิดโดยทั่วไปจะไม่ดีและสัมพันธ์กับความซึมเศร้า การคิดถึงและกล่าวถึงความรู้สึกตนเองมีประโยชน์ในสถานการณ์บางอย่าง
ตาม ศ. ที่มหาวิทยาลัยเท็กซัส ออสติน การเปิดเผยตนเองที่ดีสามารถลดความเครียดและความครุ่นคิด ถ้าการเปิดเผยนำไปสู่ความเข้าใจที่ดีขึ้นเกี่ยวกับเหตุของปัญหา
ดังนั้น ถ้าบุคคลแชร์ความรู้สึกตนเองกับผู้อื่นที่ตนมีความสัมพันธ์ที่ดี นี่อาจจะเป็นความเจริญงอกงาม
โดยเปรียบเทียบกัน เมื่อบุคคลครุ่นคิดซ้ำ ๆ ซาก ๆ และหมกหมุ่นอยู่ในปัญหาเดียวกันโดยที่ไม่ก้าวหน้า ก็จะมีโอกาสเกิดความซึมเศร้ามากขึ้น
ความสัมพันธ์กับแนวคิดอื่น ๆ

ความครุ่นคิด (Rumination) คล้ายกันหรือเหลื่อมกันกับแนวคิด/โครงสร้างอื่น ๆ เช่น ความกลุ้มใจ (Worry) และความคิดเชิงลบอัตโนมัติ (negative automatic thought)
ความสัมพันธ์กับแนวคิดอื่น ๆ > ความกลุ้มใจ

ความครุ่นคิดปรากฏว่าสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับความกลุ้มใจ (Worry) โดยสามารถนิยามความกลุ้มใจได้ว่า "ลูกโซ่ของความคิดและจินตภาพ ที่เต็มไปด้วยอารมณ์เชิงลบ และค่อนข้างควบคุมไม่ได้ เป็นการพยายามแก้ปัญหาในใจเกี่ยวกับประเด็นที่มีผลไม่แน่นอน แต่มีโอกาสที่จะมีผลลบอย่างน้อยหนึ่งอย่างหรือมากกว่านั้น"
มีการเปรียบเทียบความครุ่นคิดกับความกลุ้มใจ ซึ่งในทฤษฎีบางอย่าง ความครุ่นคิดเป็นรูปแบบหนึ่งของความกลุ่มใจ (เช่น S-REF)
นอกจากนั้นแล้ว นักวิจัยหลายคนได้ให้ข้อสังเกตว่า มีความเกิดร่วมกันของโรค (comorbidity) สูงระหว่างโรควิตกกังวล (GAD) และโรคซึมเศร้า (MDD)
คือ คนไข้ 60% ที่มีอาการของ GAD สามารถวินิจฉัยว่ามี MDD ด้วย
การเกิดร่วมอย่างสำคัญเช่นนี้ทำให้มีวรรณกรรมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เกี่ยวกับความเหลื่อมล้ำระหว่างความครุ่นคิด ซึ่งบ่อยครั้งศึกษาในเรื่อง MDD กับความกลุ้มใจ ซึ่งบ่อยครั้งศึกษาในเรื่อง GAD
ค่าวัดของความครุ่นคิดและความกลุ้มใจมีสหสัมพันธ์สูง เหนือกว่าค่าวัดอาการความวิตกกังวลและความซึมเศร้า (r=.66; Beck & Perkins, 2001)
ทั้งความครุ่นคิดและความกลุ้มใจเหลื่อมกันในความสัมพันธ์กับโรควิตกกังวลและโรคซึมเศร้า แม้ว่าจะมีงานศึกษาที่แสดงความจำเพาะ (specificity) ของความครุ่นคิดกับโรคซึมเศร้าและความกลุ้มใจกับโรควิตกกังวล
นอกจากนั้นแล้ว มีการพบว่า ความครุ่นคิดสามารถพยากรณ์ความเปลี่ยนแปลงของอาการซึมเศร้าและของอาการวิตกกังวล และคนไข้ MDD รายงานระดับความกลุ้มใจคล้ายกับคนไข้ GAD
ดังนั้นโดยองค์รวมแล้ว งานวิจัยเหล่านี้แสดงว่า ความครุ่นคิดและความกลุ้มใจไม่ใช่แค่สัมพันธ์กันเท่านั้น เพราะแต่ละอย่างยังสัมพันธ์กับอาการของทั้งความซึมเศร้าและความวิตกกังวลอีกด้วย
มีงานศึกษาที่แสดงว่า เรื่องที่กลุ้มใจกับเรื่องที่ครุ่นคิดแตกต่างกัน
ความกลุ้มใจบ่อยครั้งเป็นเรื่องการแก้ปัญหาและเกี่ยวกับอนาคต ในขณะที่ความครุ่นคิดมักจะเป็นเรื่องความสูญเสียและเกี่ยวกับอดีต
ความครุ่นคิด เมื่อเทียบกับความกลุ้มใจ สัมพันธ์กับความพยายามและความมั่นใจที่น้อยกว่าในการแก้ปัญหา
มีการเสนอว่า ความครุ่นคิดและความกลุ้มใจมีหน้าที่ต่างกัน คือ ความครุ่นคิดสัมพันธ์กับความเชื่อว่าตัวเองมีส่วนในสถานการณ์มากกว่าและจำเป็นต้องเข้าใจมากกว่า เทียบกับความกลุ้มใจที่สัมพันธ์กับความต้องการหลีกเลี่ยงความคิดที่ทำให้กลุ้มใจ (Watkins 2004b)
ยังมีสมมติฐานอีกด้วยว่า ความกลุ้มใจเป็นเรื่องจินตนาการมากกว่าความครุ่นคิด
แต่ว่าหลักฐานเกี่ยวกับเรื่องนี้ไม่ลงรอยกัน
ดังนั้น โดยทั่วไปแล้ว งานศึกษาเหล่านี้แสดงว่า ความกลุ้มใจและความครุ่นคิดเป็นแนวคิดที่สัมพันธ์กันและทั้งสองต่างก็นำไปสู่ความซึมเศร้าและความวิตกกังวล
เป็นไปได้ว่า ความครุ่นคิดและความกลุ้มใจเป็นแบบการคิดซ้ำ ๆ ที่สัมพันธ์กัน และอาจจะชัดเจนกว่าถ้าจัดเป็นแบบย่อยของโครงสร้างที่ครอบคลุมแนวคิดทั้งสอง เช่น เป็นกลยุทธ์รับมือปัญหาแบบหลีกเลี่ยง (avoidant coping strategy)
ความสัมพันธ์กับแนวคิดอื่น ๆ > ความคิดเชิงลบอัตโนมัติ

มีการเปรียบเทียบความครุ่นคิดกับความคิดเชิงลบอัตโนมัติ (negative automatic thoughts) ที่นิยามว่าเป็นความคิดซ้ำ ๆ ที่มีตีมเกี่ยวกับความสูญเสียหรือความล้มเหลวส่วนบุคคล
ตาม ศ. จิตวิทยาที่มหาวิทยาลัยเยล (2004) เธอยืนยันว่า ความครุ่นคิด (ดังที่นิยามใน RST) ต่างจากความคิดเชิงลบอัตโนมัติ เพราะว่า ความคิดเชิงลบอัตโนมัติเป็นการประเมินแบบรวบรัด ถึงเรื่องความสูญเสียและความล้มเหลวในโรคซึมเศร้า ในขณะที่ความครุ่นคิดเป็นลูกโซ่ของความคิดที่ซ้ำ ๆ วนเวียน เป็นเรื่องลบ เกี่ยวกับตนเอง ที่อาจเกิดขึ้นโดยตอบสนองต่อความคิดเชิงลบอัตโนมัติในเบื้องต้น
เธอยังเสนอด้วยว่า ความครุ่นคิดอาจมีตีมเชิงลบที่พบในความคิดเชิงลบอัตโนมัตินอกเหนือไปจากการวิเคราะห์อาการ เหตุ และผลของความรู้สึก
หนังสือปี 2004 ยังให้หลักฐานที่สนับสนุนข้อสรุปนี้ คือ นักเขียนพบว่า ความครุ่นคิดสามารถพยากรณ์ความซึมเศร้าแม้เมื่อควบคุมการคิดเชิงลบ (negative cognition) ซึ่งแสดงว่า แนวคิดทั้งสองไม่ใช่เรื่องเดียวกัน และมีคุณค่าการพยากรณ์ที่ต่างกัน
แต่แม้ว่า จะมีการอ้างว่า ความครุ่นคิดและความคิดเชิงลบอัตโนมัติเป็นเรื่องที่แตกต่างกัน แต่ว่า Response Style Questionnaire ก็ได้ถูกคัดค้านในประเด็นว่ามีส่วนเหลื่อมกับความคิดเชิงลบอัตโนมัติ
ดูเพิ่ม

โรคซึมเศร้า
โรคย้ำคิดย้ำทำ
การตอบสนองที่เกี่ยวข้องกับความเครียดจากการก่อภูมิคุ้มกัน

การตอบสนองที่เกี่ยวข้องกับความเครียดจากการก่อภูมิคุ้มกัน (อังกฤษ: immunization stress-related response, ย่อ: ISRR) เป็นการอธิบายอาการและอาการแสดงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในช่วงก่อน ระหว่างและหลังการก่อภูมิคุ้มกัน โดยไม่ได้เกิดจากวัคซีน จัดอยู่ในกลุ่มอาการภายหลังได้รับการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค (Adverse events following immunization, AFFI) อาการอาจพบในผู้ได้รับวัคซีนหลายคนในหลักนาที ชั่วโมงหรือวัน ซึ่งอาจพบในสถานที่เดียวกัน
สำหรับกลุ่มอาการที่มีอธิบายในคู่มือขององค์การอนามัยโลก ได้แก่ กลุ่มอาการเจ็บปวดเฉพาะที่แบบซับซ้อน (Complex regional pain syndrome, CRPS) ซึ่งอาจรวมถึงไวต่อความปวดมากขึ้น รับรู้อุณหภูมิไม่เท่ากัน บวมหรือเหงื่อออก ตลอดจนพิสัยการเคลื่อนไหวลดลง อ่อนแรง สั่น หรือความตึงของกล้ามเนื้อผิดปกติ ซึ่งเป็นการวินิจฉัยหลังตัดโรคอื่นออกแล้ว; กลุ่มอาการหัวใจเต้นเร็วท่ายืนตรง (Postural orthostatic tachycardia syndrome, POTS) โดยไม่มีความดันเลือดต่ำ และอาจมีอาการอย่างใจสั่น เวียนศีรษะ อ่อนเพลีย ชาปลายมือปลายเท้า ผิวหนังม่วง ตาพร่า และบางคนอาจหมดสติชั่วคราวได้; และปฏิกิริยาอาการทางประสาทแบบดิสโซซิเอชัน (Dissociative neurological symptom reactions, DNSR) ซึ่งอาจมีอาการอ่อนแรงหรืออัมพาต การเคลื่อนไหวผิดปกติ ท่าเดินผิดปกติ พูดลำบาก และชักแบบไม่ใช่โรคลมชัก โดยอาจเกิดได้หลายชั่วโมงหรือวันหลังได้รับวัคซีน โดยพบมากกว่าในหญิง ทั้งนี้ ตามแบบเป็นการวินิจฉัยหลังตัดโรคอื่นออกแล้ว
การตัดอวัยวะออก

| การตัดอวัยวะออก |
| --- | --- |
เจ. แม็กไนต์ (J. McKnight) ผู้เสียแขนขาในอุบัติเหตุทางรถไฟในปี 2408 เป็นคนที่สองที่รอดชีวิตจากการตัดสามรยางค์ในคราวเดียวเท่าที่มีบันทึก
บัญชีจำแนกและลิงก์ไปภายนอก
ICD-10: T14.7
MeSH: D000673
การตัดอวัยวะออก (อังกฤษ: amputation) หมายถึง การที่แขนหรือขาหลุดออกโดยอุบัติเหตุ โรคหรือการผ่าตัด ในทางศัลยกรรม มีการตัดอวัยวะออกเพื่อควบคุมความเจ็บปวดหรือกระบวนการโรคในแขนหรือขาที่ได้รับผลกระทบ เช่น มะเร็งหรือเนื้อตายเน่า ในผู้ป่วยบางคน มีการตัดอวัยวะออกเป็นการผ่าตัดป้องกันปัญหาดังกล่าว มีกรณีพิเศษคือ การตัดอวัยวะออกแต่กำเนิด เป็นโรคแต่กำเนิดซึ่งแขนหรือขาของทารกถูกแถบรัดตีบ (constrictive band) ตัดออก บางประเทศใช้หรือเคยใช้การตัดมือ เท้าหรือส่วนอื่นของร่างกายเป็นการลงโทษผู้ก่ออาชญากรรมรูปแบบหนึ่ง นอกจากนี้ การตัดอวัยวะยังเป็นยุทธวิธีในสงครามและการก่อการร้าย และอาจเกิดเป็นการบาดเจ็บในสงคราม ในบางวัฒนธรรมและศาสนา การตัดอวัยวะออกหรือการทำให้เสียอวัยวะเล็กน้อยถือเป็นพิธีกรรม เมื่อแขนหรือขาหลุดออกแล้วจะไม่งอกกลับคืน ไม่เหมือนกับบางอวัยวะ เช่น ตับบางส่วน และต่างจากสัตว์ที่มิใช่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางชนิด เช่น กิ้งก่าที่สลัดหาง และปลาดาวที่สามารถงอกทั้งตัวใหม่ได้จากชิ้นส่วนเล็ก ๆ ทางเลือกสำหรับกู้แขนหรือขากลับคืนมีแต่การปลูกถ่ายหรือกายอุปกรณ์เท่านั้น
ในสหรัฐ การตัดอวัยวะออกรายใหม่ส่วนมากเกิดจากภาวะแทรกซ้อนของระบบหลอดเลือด โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากโรคเบาหวาน ระหว่างปี 2531 ถึง 2539 มีผู้ถูกตัดอวัยวะออกโดยเฉลี่ย 133,175 คนต่อปีในสหรัฐ
การจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมดิวอี้

ชั้นวางหนังสือในห้องสมุดที่ฮ่องกงจัดเรียงตามแผนการจำแนกประเภทสำหรับห้องสมุดจีนแบบใหม่ ซึ่งเป็นแบบแผนที่ดัดแปลงจากการจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมดิวอี้
การจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมดิวอี้ (อังกฤษ: Dewey Decimal Classification; DDC) เป็นระบบการจัดหมู่หนังสือแบบห้องสมุดที่อนุญาตให้เพิ่มหนังสือใหม่ในห้องสมุดในตำแหน่งที่เหมาะสมตามหัวเรื่อง 
ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในสหรัฐโดยเมลวิล ดิวอีใน ค.ศ. 1876ขณะที่เขากำลังเป็นผู้ช่วยบรรณารักษ์อยู่ที่วิทยาลัยแอมเฮอร์ส (Amherst College)
การจัดหมวดหมู่ในจำนวนเลขฐานสิบแนะนำแนวคิดของ ตำแหน่งสัมพัทธ์ และ ดัชนีสัมพัทธ์ ก่อนหน้านี้ห้องสมุดได้จัดเตรียมตำแหน่งชั้นวางหนังสือถาวรที่เกี่ยวข้องกับลำดับการได้มามากกว่าหัวข้อ สัญกรณ์การจัดหมวดหมู่ใช้ตัวเลขสามหลักสำหรับชั้นหลัก โดยมีทศนิยมที่เป็นเศษส่วนเพื่อขยายดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ ตัวเลขมีความยืดหยุ่นในระดับที่สามารถขยายได้ในลักษณะเส้นตรงเพื่อให้ครอบคลุมลักษณะพิเศษในวิชาทั่วไป มีห้องสมุดที่ใช้การจัดหมวดหมู่แบบนี้ถึง 200,000 แห่งในอย่างน้อย 135 ประเทศ
รูปแบบ

การจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมดิวอี้จัดระเบียบเนื้อหาในห้องสมุดตามระเบียบหรือสาขาวิชา โดยแบ่งออกเป็น10 หมวดหมู่ แต่ละหมวดหมู่แบ่งออกเป็น 10 หมวดหมู่ย่อย ซึ่งแบ่งออกเป็น 10 ส่วน สัญกรณ์ของระบบนี้ใช้ตัวเลขฮินดู-อารบิก โดยมีตัวเลขสามตัวประกอบขึ้นเป็นหมู่หลักและหมู่ย่อย กับทศนิยมเพิ่มเติม โครงสร้างการจำแนกเป็นแบบลำดับหมู่และสัญกรณ์ก็เป็นไปตามลำดับเดียวกัน ห้องสมุดไม่จำเป็นต้องให้รายละเอียดทั้งหมด โดยสามารถจำแนกประเภทด้วยการตัดทศนิยมด้านขวาสุดออกจากหมายเลขหมู่เพื่อให้ได้การจัดประเภททั่วไปมากขึ้น ดังตัวอย่าง:
เดิมทีการจำแนกประเภทนี้เป็นการแจกแจง นั่นหมายความว่ามีการระบุหมู่ทั้งหมดอย่างชัดเจนในตาราง เมื่อเวลาผ่านไป การจำแนนประเภทนี้เพิ่มแบบแผนระบบการจัดหมู่แบบแฟเซ็ทบางส่วนที่อนุญาตให้ตัวแยกประเภทสร้างตัวเลขจากการรวมหมายเลขหมู่สำหรับหัวข้อกับรายการจากตารางแยกต่างหาก ตารางต่าง ๆ ครอบคลุมองค์ประกอบที่ใช้กันทั่วไป เช่น ลักษณะทางภูมิศาสตร์และเวลา ภาษา และรูปแบบบรรณานุกรม เช่น เราสามารถสร้างหมายเลขหมู่ได้โดยใช้ 330 สำหรับเศรษฐศาสตร์ + .9 สำหรับการปฏิบัติทางภูมิศาสตร์ (geographic treatment) + .04 สำหรับทวีปยุโรป เพื่อสร้างหมู่ 330.94 เศรษฐศาสตร์ยุโรป หรืออาจรวมหมู่ 973 (สำหรับสหรัฐ) + .05 (สำหรับสิ่งพิมพ์รายคาบในหัวข้อ) เพื่อสร้างหมายเลข 973.05 สำหรับสิ่งพิมพ์รายคาบเกี่ยวกับสหรัฐโดยทั่วไป การจำแนกนี้ยังสามารถใช้นีโมนิคในบางหัวข้อได้ เช่น เลข 5 แทนประเทศอิตาลีในหมวดตัวเลขอย่าง 945 (ประวัติศาสตร์อิตาลี), 450 (ภาษาอิตาลี) และ 195 (ปรัชญาอิตาลี) การรวมกันระหว่างแฟเซ็ทกับนีโมนิคทำให้การจำแนกประเภทเป็น สังเคราะห์ ตามธรรมชาติ โดยความหมายนั้นสร้างขึ้นในส่วนต่าง ๆ ของหมายเลขการจำแนกประเภท
การจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมดิวอี้มีตัวเลขสำหรับทุกประเภท รวมถึงงานแต่ง แม้ว่าห้องสมุดหลายแห่งจะแยกหมวดงานแต่งตามตัวอักษรในนามสกุลของผู้แต่ง แต่ละหมายเลขที่กำหนดประกอบด้วยสองส่วน: หมายเลขหมู่ (จากระบบดิวอี้) และหมายเลขหนังสือ ซึ่ง "ป้องกันความสับสนของหนังสือที่ต่างกันในหัวเรื่องเดียวกัน" รูปแบบทั่วไปของหมายเลขหนังสือเรียกว่า เลขคัตเตอร์ ซึ่งแสดงผู้แต่งและทำให้หนังสือนั้นแตกต่างจากหนังสือเล่มอื่น ๆ ในหัวข้อเดียวกัน
รูปแบบ > หมู่หนังสือ

บทความหลัก: รายชื่อหมู่ระบบทศนิยมดิวอี้
การจัดหมู่หนังสือตามระบบทศนิยมของดิวอี้ แบ่งหนังสือออกเป็นหมู่ต่าง ๆ เริ่มจากหมู่ใหญ่คือหลักร้อย ไปหาหมู่ย่อยคือหลักสิบ หลักหน่วย ตามลำดับ
(จาก DDC 23)
000 – วิทยาการคอมพิวเตอร์ สารสนเทศ และงานเขียนทั่วไป
100 – ปรัชญาและจิตวิทยา
200 – ศาสนา
300 – สังคมศาสตร์
400 – ภาษา
500 – วิทยาศาสตร์บริสุทธิ์
600 – เทคโนโลยี
700 – ศิลปะและนันทนาการ
800 – วรรณกรรม
900 – ประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์
น - นวนิยาย
ย - เยาวชน
อิทธิพลและข้อวิจารณ์

การจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมดิวอี้มีพื้นฐานมาจากการจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมสากล (UDC) ที่รวมตัวเลขดิวอี้พื้นฐานกับเข้ากับเครื่องหมายวรรคตอนที่เลือกไว้ (จุลภาค ทวิภาค วงเล็บ ฯลฯ) การปรับระบบเฉพาะสำหรับภูมิภาคนอกพื้นที่ที่ใช้ภาษาอังกฤษ ได้แก่ การจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมเกาหลี, แผนการจำแนกประเภทสำหรับห้องสมุดจีนแบบใหม่ และการจัดหมู่หนังสือแบบทศนิยมนิปปงในประเทศญี่ปุ่น
แม้ว่าจะมีการใช้งานแพร่หลาย การจัดหมู่หนังสือแบบนี้ถูกวิจารณ์ในด้านความซับซ้อนและความสามารถในการแก้ไขที่จำกัด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การจัดเรียงหัวข้อย่อยที่มีการอธิบายว่าล้าสมัยและมีอคติตามโลกทัศน์ของชาวแองโกล-อเมริกัน (Anglo-American)
อิทธิพลและข้อวิจารณ์ > หัวข้อรักร่วมเพศ

ใน ค.ศ. 1932 หัวข้อที่เกี่ยวข้องกับรักร่วมเพศได้รับการบรรจุในหมู่ 132 (ความผิดปกติทางจิต) และ 159.9 (จิตวิทยาอปกติ) ต่อมาใน ค.ศ. 1952 หัวข้อรักร่วมเพศก็ถูกบรรจุในหมู่ 301.424 (การศึกษาเพศในสังคม) จากนั้นใน ค.ศ. 1989 จึงถูกบรรจุลงใน 363.49 (ปัญหาทางสังคม) และยังคงเป็นเช่นนั้นจนถึงปัจจุบัน
ใน ค.ศ. 1996 หัวข้อรักร่วมเพศได้รับการบรรจุลงในหมู่ 306.7 (เพศสัมพันธ์) และยังคงอยู่ตำแหน่งนั้นจนถึงปัจจุบัน แม้ว่าจะมีหนังสืออยู่ในหมู่ 616.8583 (พฤติกรรมทางเพศที่พิจารณาเป็นความผิดปกติทางการแพทย์) แนวทางอย่างเป็นทางการระบุว่า:
ใช้หมู่ 616.8583 สำหรับรักร่วมเพศต่อเมื่อผลงานนั้นถือสิ่งนี้เป็นความผิดปกติทางการแพทย์ หรือมุ่งเน้นเรื่องประเด็นโต้แย้งต่อผู้ที่พิจารณาว่ารักร่วมเพศเป็นความผิดปกติทางการแพทย์ ... ถ้าสงสัย ให้ใช้หมายเลขใดก็ตามนอกจาก 616.8583
อิทธิพลและข้อวิจารณ์ > หัวข้อศาสนา

หมู่หน้าสุดของศาสนาเข้าข้างศาสนาคริสต์มาก โดยใช้ช่อง 200 เกือบทั้งหมด ส่วนศาสนาอื่น ๆ ของโลกนับพันศาสนาได้รับการบรรจุในช่องที่ 290 ลงมา เช่น ศาสนาอิสลามจัดไว้ใน DDC 297 แม้ว่าจะมีผู้นับถือเกือบเท่ากับศาสนาคริสต์ก็ตาม หมู่ที่ 200 ทั้งหมดยังไม่ได้รับการเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ DDC 1 เนื่องจากการปรับโครงสร้างจะทำให้เกิดงานจำนวนมากสำหรับห้องสมุดที่มีอยู่ แรงจูงใจสำหรับการเปลี่ยนแปลงนี้เป็นเชิงอุดมคติมากกว่าเชิงเทคนิค เนื่องจากการเพิ่มตัวเลขสำคัญสามารถเพิ่มช่องว่างได้ตามต้องการ
แหล่งข้อมูลอื่น

Wikidata
has the property:
การจัดหมู่ระบบทศนิยมดิวอี้ (P1036) (ดูเพิ่มที่จำนวนการใช้)
OCLC's Dewey Decimal website
Full text of Dewey Decimal Classification and Relative Index online loan from the Internet Archive (various editions available)
Full text of A Classification and Subject Index for Cataloguing and Arranging the Books and Pamphlets of a Library (Dewey Decimal Classification) (1876) from Project Gutenberg
Book Industry Standards and Communications (BISAC) system
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  VIAF 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย
การตกมัน

เทมพอริน (temporin) ที่หลั่งออกมาในช่วงตกมัน
การตกมัน (อังกฤษ: musth หรือ must) เป็นสภาวะชั่วครั้งชั่วคราวในช้างพลาย อันมีลักษณะของพฤติกรรมก้าวร้าวอย่างสูง และการหลั่งฮอร์โมนสืบพันธุ์มากผิดปกติ ระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนในช้างที่กำลังตกมันสามารถสูงถึง 60 เท่ากว่าช้างในเวลาปกติ อย่างไรก็ตาม ยังไม่ทราบว่าการเพิ่มขึ้นผิดปกติของฮอร์โมนสืบพันธุ์ของช้างนั้นเป็นสาเหตุเดียวของการตกมัน หรือเป็นเพียงปัจจัยประกอบเท่านั้น การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ของการตกมันยังเป็นปัญหา เพราะช้างที่กำลังตกมัน แม้แสดงท่าทางสงบนิ่ง ก็อาจพยายามฆ่ามนุษย์ได้
สาเหตุและผลกระทบ

ผู้เข้าเยี่ยมชมสวนสัตว์มักสังเกตว่าการตกมันนั้นเชื่อมโยงกับการเป็นสัด (rut) แต่ข้อสังเกตดังกล่าวไม่น่าจะถูกต้องในทางชีววิทยา เพราะวงรอบการเป็นสัดของช้างเพศเมียนั้นไม่ขึ้นกับฤดูกาล แม้ว่าช้างส่วนใหญ่จะตกมันในฤดูหนาว ยิ่งไปกว่านั้น ช้างพลายที่ตกมันมักทราบกันว่าจะทำร้ายช้างเพศเมียด้วย ไม่ว่าช้างตัวเมียนั้นกำลังติดสัดหรือไม่ มีการสังเกตว่าอาจมีความเชื่อมโยงระหว่างการตกมันกับพฤติกรรมเด่น
ช้างที่กำลังตกมันมักได้ปลดปล่อยสิ่งคัดหลั่งข้นคล้ายน้ำมันดิน เรียกว่า เทมพอริน (temporin) จากท่อเทมพอรัลข้างหัว เทมพอรินประกอบด้วยโปรตีน ลิพิต (ที่โดดเด่นคือ คอเลสเตอรอล) ฟีนอล ครีซอล และเซสควิเทอร์ฟีน สิ่งคัดหลั่งและปัสสาวะที่ถูกเก็บรวบรวมจากช้างในสวนสัตว์แสดงให้เห็นว่ามีระดับคีโตนและอัลดีไฮด์มีกลิ่นหลายชนิดเพิ่มสูงขึ้น ความก้าวร้าวของช้างบางส่วนอาจเกิดขึ้นจากปฏิกิริยาต่อเทมพอริน ซึ่งโดยธรรมชาติแล้วจะย้อยเข้าปากช้าง อีกปัจจัยประกอบหนึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการบวมของต่อมเทมพอรัล ซึ่งไปกดตาของช้างและทำให้เกิดความเจ็บปวดเฉียบพลันเทียบได้กับฝีรุนแรงที่รากฟัน บางครั้งช้างพยายามจัดการกับความเจ็บปวดนี้โดยการขุดงาลงไปในดิน
การตกมันยังเชื่อมโยงกับความตื่นตัวทางเพศหรือการสร้างความครอบงำ แต่ความสัมพันธ์ดังกล่าวมีความชัดเจนน้อยมาก มีการบันทึกเหตุการณ์ช้างแทงและฆ่าแรดในอุทยานแห่งชาติหลายแห่งในทวีปแอฟริกา และคาดว่าน่าจะเกิดจากการตกมันในช้างเพศผู้วัยหนุ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช้างที่ไม่ได้เติบโตมากับเพศผู้ที่มีอายุมากกว่า การศึกษาแสดงให้เห็นว่าการนำช้างเพศผู้ที่มีอายุกลับเข้ามาในประชากรช้างในพื้นที่ดูเหมือนว่าจะช่วยป้องกันมิให้ช้างเพศผู้วัยหนุ่มเข้าสู่สภาวะตกมัน และสามารถหยุดพฤติกรรมก้าวร้าวนี้ได้
ช้างที่ตกมันมักมีอายุมากกว่า 25 ปี ช้างเลี้ยงที่กำลังตกมันต้องถูกล่ามหรือขังไว้ แม้ว่าช้างเพศผู้ยังสามารถสืบพันธุ์ได้แม้ไม่ได้กำลังตกมัน แต่ช้างที่กำลังตกมันจะมีกำลังมากกว่า และช้างเพศเมียก็มักเลือกคู่เป็นช้างเพศผู้ที่กำลังตกมัน
แหล่งข้อมูลอื่น

All about elephants in zoo and circus. Elephant encyclopedia written by an elephant keeper
Transport and Maintenance of Musth in Elephants เก็บถาวร 2012-02-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ช้างแอฟริกาที่กำลังตกมันตัวหนึ่งกำลังวิ่งไล่ยีราฟ
การฉาบปูนขาว

การฉาบปูนขาว (อังกฤษ: whitewashing) เป็นคำพังเพยในสังคมตะวันตก หมายถึง "ปกปิดหรือซ่อนเร้นความชั่ว ความผิด หรือความอัปยศ หรือทำให้พ้นข้อครหา โดยใช้วิธีสืบสวนแบบขอไปที หรือนำเสนอข้อมูลข่าวสารอันมากด้วยอคติ" ทำนองเดียวกับสำนวนไทยว่า "ผักชีโรยหน้า" หรือ "ข้างนอกสุกใส ข้างในเป็นโพรง โดยถ้อยคำ "ฉาบปูนขาว" นี้มักใช้เปรียบเปรยในวงการเมือง หรือในแวดวงบริษัทหรือองค์กรต่าง ๆ
ศัพทมูล

คำว่า "ฉาบปูนขาว" (whitewash) นั้น ปรากฏว่าใช้ครั้งแรกใน ค.ศ. 1591 โดยในสมัยนั้น ฉาบปูนขาว คือ ทาหรือโบกปูนขาว (calcium hydroxide) ราคาถูกลงบนเสื้อผ้าอาภรณ์เพื่อให้ดูขาวสะอาด ต่อมาใน ค.ศ. 1800 มีการนำถ้อยคำนี้ไปใช้ในบริบททางการเมือง เมื่อหนังสือพิมพ์ ออโรรา (Aurora) ของฟิลลาเดเฟีย ลงบทบรรณาธิการ ความตอนหนึ่งว่า "ถ้าไม่รีบฉาบปูนขาวให้ใต้เท้าแอดัมส์ ความสกปรกของเขาก็จะลามเลียไปยังพรรคด้วยเหมือนกับแมลงวันแห่มาตอมขี้ แล้วก็จะทำให้ทั้งเขาทั้งพรรคเป็นด่างเป็นดวงราวกับกำแพงโสโครก และดำปื๋อดุจพระกาฬทีเดียว"
การใช้ในวัฒนธรรมร่วมสมัย

รัฐเผด็จการและรัฐอำนาจนิยม รวมถึงรัฐประชาธิปไตยด้วย มักใช้วิธีฉาบปูนขาวเพื่อทำให้ผลลัพธ์บางประการออกมาดูดี
ในยุคโซเวียต โจเซฟ สตาลิน (Iosif Stalin) ตัดต่อรูปที่ตนถ่ายคู่กับวลาดิมีร์ เลนิน (Vladimir Lenin) โดยเขยิบรูปตนเองให้ใกล้เลนินมากขึ้น จะได้ให้ความรู้สึกว่าทั้งคู่มีความสัมพันธ์อันดี ต่อมา ในระหว่างที่โซเวียตยกพลขึ้นบกเชโกสโลวาเกียหลังจากเหตุการณ์ที่เรียก "ปรากสปริง" (Prague Spring) ใน ค.ศ. 1968 สื่อมวลชนของโซเวียตเผยแพร่ประมวล "ข้อเท็จจริง, เอกสาร, รายงานข่าว และคำบอกเล่าของประจักษ์พยาน" ซึ่งได้รับสมัญญาว่า "หนังสือสีขาว" (The White Book) เพราะมีปกสีขาวด้วยประการหนึ่ง และมีวัตถุประสงค์จะ "ฉาบปูนขาว" ให้แก่การยกพลขึ้นบกนั้นโดยเน้นย้ำว่า ประเทศภาคีแห่งกติกาสัญญาวอร์ซอมีสิทธิและมีหน้าที่จะรุกรานได้ อีกประการหนึ่ง
สถานีวิทยุของเกาหลีเหนือมักไขข่าวแพร่หลายในประเทศว่า ประเทศมีเสบียงเกียกกายเหลือหลาย แม้ว่ารัฐบาลตนต้องร้องขอความช่วยเหลือด้านอาหารจากต่างประเทศเสมอ
ญี่ปุ่นเองก็ถูกหาว่า ฉาบปูนขาวใส่ประวัติศาสตร์ด้านการยุทธและจักรวรรดินิยมของตน โดยละทิ้งหรือลดทอนประเด็นหลาย ๆ ประเด็นในหนังสือเรียน เช่น ที่เกี่ยวกับการสังหารหมู่ที่นานกิง
การใช้ในไบเบิล

ในไบเบิล ภาคพันธสัญญาใหม่ มัทธิว บทที่ 23 ข้อที่ 27 ก็มีการใช้สำนวน "ฉาบปูนขาว" นี้ ตอนที่เยซูบริภาษเดียรถีย์แห่งฟาริสีว่า กำลังฉาบปูนขาวใส่ตนเองให้ดูดี แล้วอำพรางอกุศลกรรมของตน โดยเยซูตรัสว่า "วิบัติแก่เจ้า พวกธรรมาจารย์และพวกฟาริสี คนหน้าซื่อใจคด เพราะว่า เจ้าเป็นเหมือนอุโมงค์ฝังศพซึ่งฉาบด้วยปูนขาว ข้างนอกดูงดงามจริง ๆ แต่ข้างในเต็มไปด้วยกระดูกคนตาย และการโสโครกสารพัด"  จอห์น กิล (John Gill), แอลเบิร์ต บานส์ (Albert Barnes) และ อดัม คลาร์ก (Adam Clarke) นักเทววิทยาทั้งสาม ได้ทำอรรถาธิบายข้อดังกล่าวว่า มาจากธรรมเนียมที่มักใช้ชอล์กสีขาวหรือปูนขาวขีดเตือนให้ชาวยิวทราบถึงที่ต้องห้าม เช่น สุสานที่โสโครก