อำเภอเมืองลพบุรี
ประวัติ

ที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรี ครั้งแรกยังไม่มีอาคารเป็นเอกเทศ ต้องอาศัยอาคารในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ร่วมกันกับศาลากลางจังหวัดลพบุรี หลวงจารุมัย (อิ้ว สิงหพันธ์) เป็นนายอำเภอคนแรก ต่อมาจนกระทั่งถึง พ.ศ. 2461 ร้องอำมาตย์ตรี หลีใจไทย ดำรงตำแหน่งนายอำเภอ เห็นว่าบริเวณพระนารายณ์ราชนิเวศน์ สถานที่ราชการคับแคบ ให้สมกับเป็นโบราณสถานที่เชิดหน้าชูตาของประกอบกับทางราชการมีโครงการที่จะบูรณะพระราชวัง ชาวจังหวัดลพบุรี จึงได้ย้ายสถานที่ที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรีออกมาตั้งอยู่ริมถนนราชดำเนินทางทิศเหนือฝั่งถนนตรงข้ามกับกำแพงพระนารายณ์ราชนิเวศน์ หรือทางทิศตะวันออกของวัดเสาธงทอง ซึ่งบริเวณนี้มีหอทะเบียนที่ดินจังหวัดลพบุรี (สำนักงานที่ดินจังหวัดลพบุรี) ปัจจุบันเป็นตลาดสดเทศบาลเมืองลพบุรี โดยเทศบาลเมืองลพบุรีได้ให้ประชาชนปลูกสร้างอาคารพาณิชย์ จึงไม่มีสิ่งใดเป็นสัญลักษณ์ให้เห็นว่าสถานที่นี้เคยเป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรีเหลืออยู่เลย
หลังจากประเทศไทยได้เปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบประชาธิปไตย รัฐบาลสมัยนายกรัฐมนตรีจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ได้มีบัญชาให้ขยายตัวเมืองไปทางทิศตะวันออกของตลาดลพบุรีเริ่มตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2479 ซึ่งเป็นสมัยที่ เรือเอกขุนชาญ ใช้จักร์ ร.น. ดำรงตำแหน่งนายอำเภอ รัฐบาลได้สั่งการให้กรมโยธาธิการมาวางผังปลูกสร้างศาลากลางจังหวัดลพบุรีที่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของวงเวียนเทพสตรีและที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรี ที่ทางทิศใต้ของวงเวียนเทพสตรี ถนนพหลโยธิน ตำบลทะเลชุบศร อำเภอเมืองลพบุรี ซึ่งเป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัดลพบุรีและที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรีในปัจจุบันศาลากลางจังหวัดลพบุรีและที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรี ได้เริ่มทำการก่อสร้างพร้อมกันในปี พ.ศ. 2480 พร้อมกันนั้นได้สร้างบ้านพักนายอำเภอ บ้านพักปลัดขวา บ้านพักปลัดซ้าย บ้านพักเสมียนตราสมุห์บัญชี บ้านพักศึกษาธิการอำเภอ บ้านพักพนักงานของอำเภอ ซึ่งปัจจุบันยังคงสภาพอยู่ครบ เมื่อทำการก่อสร้างอาคารที่ว่าการอำเภอ และบ้านพักข้าราชการเสร็จเรียบร้อยแล้ว ก็ขนย้ายสิ่งของมาเปิดทำการ ณ ที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ เมื่อวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2482 ชาวบ้านจึงพากันเรียกอำเภอที่ตั้งใหม่ว่า "เมืองใหม่" ส่วนที่ตั้งอำเภอเดิมชาวบ้านเรียกกันว่า "เมืองเก่า" นายศักดิ์ ไทยวัฒน์ ได้ย้ายมาดำรงตำแหน่งนายอำเภอ วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2482 ได้ทำการปรับปรุงพัฒนาบริเวณอาคารสถานที่อำเภอเมืองลพบุรี ตัวอาคารและบริเวณต่าง ๆ ก็ได้รับการพัฒนาให้เจริญก้าวหน้ามาโดยลำดับ และในปี พ.ศ. 2537 ได้สร้างอาคารที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ในบริเวณเดียวกัน ตั้งแต่ตั้งอำเภอเมืองลพบุรีมาจนถึงปัจจุบันนี้
วันที่ 17 มกราคม 2451 โอนพื้นที่ตำบลธรณี อำเภอสระโบสถ์ (อำเภอโคกสำโรง) มาขึ้นกับอำเภอเมือง
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี มณฑลกรุงเก่า เป็น อำเภอเมืองลพบุรี และเปลี่ยนแปลงชื่อตำบลศาลาสูง อำเภอเมืองลพบุรี เป็น ตำบลพรหมมาสตร์
วันที่ 19 พฤศจิกายน 2465 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลโพกะต้น อำเภอเมืองลพบุรี เป็นตำบลโพธิ์เก้าต้น
วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2467 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลหางสลาด อำเภอเมืองลพบุรี เป็นตำบลท้ายตลาด
วันที่ 4 พฤศจิกายน 2460 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองลพบุรี มณฑลกรุงเก่า ในท้องที่ตำบลท่าหิน และตำบลพรหมมาสตร์
วันที่ 10 ธันวาคม 2478 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเมืองลพบุรี จัดตั้งขึ้นเป็น เทศบาลเมืองลพบุรี
วันที่ 7 มีนาคม 2480 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเมืองลพบุรี จัดตั้งขึ้นเป็น เทศบาลเมืองลพบุรี (อีกครั้ง) ยกเลิกประกาศของปี พ.ศ. 2478
วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดสระบุรี กับจังหวัดลพบุรี โดยโอนตำบลท่าศาลา ตำบลกกโก ของกิ่งอำเภอพระพุทธบาท อำเภอหนองโดน จังหวัดสระบุรี มาขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี และโอนพื้นที่ตำบลป่าตาล ตำบลโคกลำพาน ตำบลดอนโพธิ์ จากอำเภอหนองโดน จังหวัดสระบุรี มาขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
วันที่ 22 มกราคม 2482 ย้ายที่ว่าการอำเภอเมืองลพบุรี จากตำบลท่าหิน ไปตั้งที่หมู่ 4 ตำบลทะเลชุบศร
วันที่ 11 มิถุนายน 2483 ย้ายศาลากลางจังหวัดลพบุรี จากตำบลท่าหิน ไปตั้งที่หมู่ 4 ตำบลทะเลชุบศร
วันที่ 22 ตุลาคม 2483 ยุบตำบลบางขันหมากเหนือ กับตำบลบางขันหมากใต้ รวมเข้ากับท้องที่ตำบลพรหมมาสตร์ ยุบตำบลถนนใหญ่ รวมกับท้องที่ตำบลทะเลชุบศร ยุบตำบลโพผีให้ รวมเข้ากับท้องที่ตำบลโพธิ์เก้าต้น ยุบตำบลโพธิ์ตรุ รวมกับท้องที่ตำบลท้ายตลาด ยุบตำบลงิ้วราย รวมเข้ากับท้องที่ตำบลตะลุง ยุบตำบลท่าแค และนำพื้นที่ที่ยุบไปรวมกับท้องที่ตำบลโคกกะเทียม และตำบลทะเลชุบศร ยุบตำบลกกโก รวมเข้ากับท้องที่ตำบลป่าตาล
วันที่ 14 ตุลาคม 2484 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดลพบุรี กับจังหวัดสระบุรี โดยโอนพื้นที่หมู่ 12,13 (ในขณะนั้น) ของตำบลขุนโขลน ของกิ่งอำเภอพระพุทธบาท อำเภอหนองโดน จังหวัดสระบุรี มาขึ้นกับตำบลท่าศาลา อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
วันที่ 18 สิงหาคม 2485 จัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่อำเภอเมืองสระบุรี อำเภอเสาไห้ อำเภอแก่งคอย อำเภอหนองโดน อำเภอไชยบาดาล จังหวัดสระบุรี และท้องที่อำเภอเมืองลพบุรี อำเภอโคกสำโรง และอำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี
วันที่ 20 มิถุนายน 2487 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองลพบุรี เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น โดยขยายครอบคลุมเขตตำบลทะเลชุบศร ตำบลโคกกะเทียม ตำบลท่าศาลา ตำบลท่าหิน และตำบลป่าตาล
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลบางขันหมาก แยกออกจากตำบลพรหมมาสตร์ ตั้งตำบลเขาพระงาม แยกออกจากตำบลโคกกะเทียม ตั้งตำบลงิ้วราย แยกออกจากตำบลตะลุง และตำบลโก่งธนู ตั้งตำบลโพธิ์ตรุ แยกออกจากตำบลท้ายตลาด ตั้งตำบลกกโก แยกออกจากตำบลป่าตาล ตั้งตำบลท่าแค แยกออกจากตำบลทะเลชุบศร และตำบลโคกกะเทียม
วันที่ 20 กรกฎาคม 2491 โอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลตะลุง ไปตั้งเป็นหมู่ 11 ของตำบลโพธิ์เก้าต้น
วันที่ 31 พฤษภาคม 2492 ตั้งตำบลนิคมสร้างตนเอง แยกออกจากตำบลท่าศาลา ตั้งตำบลเขาสามยอด แยกออกจากตำบลทะเลชุบศร และตำบลท่าแค ตั้งตำบลสี่คลอง แยกออกจากตำบลโก่งธนู และตำบลบ้านข่อย
วันที่ 16 สิงหาคม 2492 โอนพื้นที่หมู่ 8 (ในขณะนั้น) ของตำบลท้ายตลาด ไปตั้งเป็นหมู่ 6 ของตำบลสี่คลอง
วันที่ 1 มิถุนายน 2497 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองลพบุรี เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น โดยลดขนาดของเทศบาลให้ครอบคลุมเพียงตำบลท่าหินทั้งตำบลและบางส่วนของตำบลทะเลชุบศร
วันที่ 26 ตุลาคม 2497 ตั้งตำบลทะเลชุบศร ตำบลท่าแค ตำบลเขาสามยอด ตำบลป่าตาล และตำบลท่าศาลา แยกออกจากตำบลท่าหิน (ตั้งขึ้นใหม่) เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองลพบุรี ปี พ.ศ. 2497 กับโอนพื้นที่หมู่บ้านเสาธง, บ้านสุขขี, บ้านสามแยก (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าหิน ไปขึ้นตำบลเขาพระงาม กับโอนพื้นที่หมู่บ้านป่าสัก, บ้านใหม่, บ้านกกโก (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าหิน ไปขึ้นตำบลกกโก และโอนพื้นที่หมู่บ้านท่าตะโก, บ้านหนองถ้ำ (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าหิน ไปขึ้นตำบลนิคมสร้างตนเอง
วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2505 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอโคกสำโรง อำเภอไชยบาดาล และอำเภอเมืองลพบุรี โดยโอนพื้นที่ตำบลดีลัง ของอำเภอโคกสำโรง มาขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี กับโอนพื้นที่ตำบลมะนาวหวาน ตำบลโคกสลุง ของอำเภอไชยบาดาล มาขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี และเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดลพบุรี กับจังหวัดสระบุรี โดยโอนพื้นที่ตำบลช่องสาริกา อำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี มาขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี กับโอนพื้นที่ตำบลหนองบัว อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี มาขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
วันที่ 13 มีนาคม 2505 แยกพื้นที่ตำบลดีลัง ตำบลมะนาวหวาน ตำบลโคกสลุง ตำบลช่องสาริกา และตำบลหนองบัว จากอำเภอเมืองลพบุรี ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอพัฒนานิคม และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเมืองลพบุรี
วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอพัฒนานิคม อำเภอเมืองลพบุรี เป็น อำเภอพัฒนานิคม
วันที่ 8 ธันวาคม 2507 จัดตั้งสุขาภิบาลโคกตูม ในท้องที่บางส่วนของตำบลนิคมสร้างตนเอง
วันที่ 24 สิงหาคม 2516 จัดตั้งสภาตำบลทะเลชุบศร (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองลพบุรี) สภาตำบลกกโก สภาตำบลโก่งธนู สภาตำบลเขาพระงาม สภาตำบลเขาสามยอด สภาตำบลโคกกะเทียม สภาตำบลโคกลำพาน สภาตำบลงิ้วราย สภาตำบลดอนโพธิ์ สภาตำบลตะลุง สภาตำบลท่าแค สภาตำบลท่าศาลา สภาตำบลบางขันหมาก สภาตำบลบ้านข่อย สภาตำบลท้ายตลาด สภาตำบลป่าตาล สภาตำบลสี่คลอง สภาตำบลพรหมมาสตร์ สภาตำบลโพธิ์เก้าต้น และสภาตำบลโพธิ์ตรุ ตามลำดับ ในท้องที่อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี
วันที่ 2 กรกฎาคม 2517 ตั้งตำบลโคกตูม แยกออกจากตำบลนิคมสร้างตนเอง
วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลถนนใหญ่ แยกออกจากตำบลทะเลชุบศร
วันที่ 3 มีนาคม 2538 ยกฐานะจากสภาตำบลเขาสามยอด และสภาตำบลท่าศาลา เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลเขาสามยอด และองค์การบริหารส่วนตำบลท่าศาลา ตามลำดับ
วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะจากสภาตำบลทะเลชุบศร (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองลพบุรี) สภาตำบลเขาพระงาม สภาตำบลโคกกะเทียม สภาตำบลท่าแค สภาตำบลบางขันหมาก สภาตำบลท้ายตลาด สภาตำบลป่าตาล สภาตำบลพรหมมาสตร์ สภาตำบลโพธิ์เก้าต้น และสภาตำบลถนนใหญ่ เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลทะเลชุบศร องค์การบริหารส่วนตำบลเขาพระงาม องค์การบริหารส่วนตำบลโคกกะเทียม องค์การบริหารส่วนตำบลท่าแค องค์การบริหารส่วนตำบลบางขันหมาก องค์การบริหารส่วนตำบลท้ายตลาด องค์การบริหารส่วนตำบลป่าตาล องค์การบริหารส่วนตำบลพรหมมาสตร์ องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์เก้าต้น และองค์การบริหารส่วนตำบลถนนใหญ่ ตามลำดับ
วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะจากสภาตำบลกกโก สภาตำบลโก่งธนู สภาตำบลโคกลำพาน สภาตำบลงิ้วราย สภาตำบลดอนโพธิ์ สภาตำบลตะลุง สภาตำบลบ้านข่อย และสภาตำบลโพธิ์ตรุ เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลกกโก องค์การบริหารส่วนตำบลโก่งธนู องค์การบริหารส่วนตำบลโคกลำพาน องค์การบริหารส่วนตำบลงิ้วราย องค์การบริหารส่วนตำบลดอนโพธิ์ องค์การบริหารส่วนตำบลตะลุง องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านข่อย และองค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ตรุ ตามลำดับ
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลโคกตูม เป็นเทศบาลตำบลโคกตูม ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 20 สิงหาคม 2547 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเขาพระงาม เป็นเทศบาลตำบลเขาพระงาม
วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบสภาตำบลสี่คลอง รวมกับองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านข่อย
วันที่ 23 สิงหาคม 2550 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเขาสามยอด เป็นเทศบาลเมืองเขาสามยอด
วันที่ 24 สิงหาคม 2550 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลท่าศาลา เป็นเทศบาลตำบลท่าศาลา
วันที่ 30 กันยายน 2550 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลตำบลโคกตูม เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น เพื่อเป็นไปตามสภาพพื้นที่จริง โดยปรับเขตตำบลท่าศาลา และตำบลนิคมสร้างตนเองให้สอดคล้องกับประกาศสุขาภิบาลโคกตูมปี พ.ศ. 2507 และปรับเขตตำบลนิคมสร้างตนเอง และตำบลโคกตูม ตามประกาศกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี วันที่ 29 ธันวาคม 2540, ประกาศกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี วันที่ 29 ธันวาคม 2540, ประกาศกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี วันที่ 29 ธันวาคม 2540 กับประกาศกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี วันที่ 27 เมษายน 2541 ทำให้เทศบาลตำบลโคกตูม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมสร้างตนเอง และตำบลโคกตูมทั้งตำบล
วันที่ 24 กรกฎาคม 2551 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลถนนใหญ่ เป็นเทศบาลตำบลถนนใหญ่
วันที่ 27 ตุลาคม 2552 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลกกโก เป็นเทศบาลตำบลกกโก
วันที่ 31 สิงหาคม 2555 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลป่าตาล เป็นเทศบาลตำบลป่าตาล