stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สงครามโบชิน
ภูมิหลังทางการเมือง > ความช่วยเหลือทางทหารจากต่างชาติ

แม้เหตุยิงถล่มคาโงชิมะ แคว้นซัตสึมะก็ยังใกล้ชิดกับบริเตนมากขึ้น และมุ่งทำให้กองทัพบกและกองทัพเรือของตนให้ทันสัยด้วยการสนับสนุนจากชาติดังกล่าว โทมัส เบลก โกลเวอร์ พ่อค้าชาวสกอต ขายปืนและเรือรบจำนวนมากให้หลายแคว้นทางใต้ ผู้เชี่ยวชาญทางทหารหลายคนชาวอเมริกันและอังกฤษหลายคน ซึ่งโดยทั่วไปเป็นอดีตนายทหาร อาจมีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงในความพยายามทางทหารนี้ แฮร์รี สมิธ ปากส์ (Harry Smith Parkes) เอกอัครราชทูตบริเตน สนับสนุนกำลังฝ่ายต่อต้านรัฐบาลโชกุนในการผลักดันให้สถาปนาการปกครองของจักรพรรดิเอกภาพและชอบธรรมในประเทศญี่ปุ่น และเพื่อตอบโต้อิทธิพลของฝรั่งเศสกับรัฐบาลโชกุน ในระยะเวลาดังกล่าว ผู้นำญี่ปุ่นภาคใต้ เช่น ไซโง ทะกะโมะริแห่งซัตสึมะ หรืออิโต ฮิโระบุมิ และอิโนะอุเอะ คะโอะรุแห่งโชชู เริ่มสร้างสายสัมพันธ์เฉพาะบุคคลกับนักการทูตบริติชหลายคน ที่สำคัญได้แก่ เออร์เนสต์ เมสัน ซาโตว์ (Ernest Mason Satow).
รัฐบาลโชกุนยังเตรียมรับความขัดแย้งอีกโดยการทำให้กองทัพของตนทันสมัย ตามแนวการออกแบบของปากส์ ชาวบริติช ซึ่งจนถึงเวลานั้นเป็นหุ้นส่วนหลักของรัฐบาลโชกุน พิสูจน์ว่าไม่เต็มใจยื่นความช่วยเหลือ โทกุงะวะจึงอาศัยความชำนาญของฝรั่งเศสเป็นหลัก โดยสบายใจกับเกียรติภูมิทางทหารของจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 ในเวลานั้น ซึ่งได้มาจากความสำเร็จในสงครามไครเมียและสงครามอิตาลี
รัฐบาลโชกุนดำเนินก้าวสำคัญสู่การสร้างกองทัพสมัยใหม่ที่ทรงอำนาจ คือ กองทัพเรือโดยมีแกนกลางเป็นเรือรบไอน้ำแปดลำที่มีการสร้างโดยใช้เวลาหลายปีและเป็นกองทัพเรือที่เข้มแข็งที่สุดในทวีปเอเชียแล้ว ใน ค.ศ. 1865 มีการก่อสร้างโรงงานสรรพาวุธกองทัพเรือสมัยใหม่แห่งแรกของประเทศญี่ปุ่นในโยะโกะซุกะโดย Léonce Verny วิศวกรชาวฝรั่งเศส ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1867 คณะผู้แทนทหารฝรั่งเศสมาถึงเพื่อจัดระเบียบกองทัพรัฐบาลโชกุนใหม่และสร้างกำลังหัวกะทิเด็นชูตะอิ และมีคำสั่งซื้อเรือรบซีเอสเอส สโตนวอลล์ เรือรบหุ้มเกราะเหล็ก (ironclad) ที่ฝรั่งเศสสร้าง จากสหรัฐ ซึ่งเป็นสิ่งตกทอดจากสงครามกลางเมืองอเมริกา เนื่องจากชาติตะวันตกประกาศเป็นกลาง อเมริกาจึงปฏิเสธไม่ขายเรือ แต่เมื่อยกเลิกความเป็นกลางแล้ว กลุ่มแยกจักรพรรดิได้เรือและใช้ในยุทธนาการในฮาโกดาเตะโดยใช้ชื่อว่า โคเตะสึ ("เรือหุ้มเกราะเหล็ก")
ภูมิหลังทางการเมือง > รัฐประหาร

หลังรัฐประหารในโชชูซึ่งส่งผลให้กลุ่มแยกต่อต้านรัฐบาลโชกุนหัวรุนแรงกลับเถลิงอำนาจ รัฐบาลโชกุนจึงประกาศเจตนานำการรบนอกประเทศโคชูครั้งที่สองเพื่อลงโทษแคว้นทรยศนั้น เหตุนี้กระตุ้นให้โชชูตั้งพันธมิตรกับแคว้นซัตสึมะอย่างลับ ๆ ในฤดูร้อน ค.ศ. 1866 รัฐบาลโชกุนแพ้ต่อโคชู ทำให้เสื่อมอำนาจลงมาก ทว่า ปลาย ค.ศ. 1866 ทีแรกโชกุนอิเอะโมะชิเสียชีวิต แล้วจักรพรรดิโคเมเสด็จสวรรคต ซึ่งตำแหน่งตกแก่โยชิโนบุและจักรพรรดิเมจิตามลำดับ เหตุการณ์เหล่านี้ "ทำให้เลี่ยงการสงบศึกไม่ได้" ตามคำของนักประวัติศาสตร์ มารีอัส เจนเซน
วันที่ 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1867 มีการประกอบพระราชโองการลับโดยแคว้นซัตสึมะและแคว้นโชชูในพระปรมาภิไธยจักรพรรดิเมจิ บัญชาให้ "ฆ่าโยชิโนบุโทษฐานทรยศ" ทว่า ก่อนหน้านี้ และให้หลังข้อเสนอจากไดเมียวโทะซะ โยชิโนบุลาออกจากตำแหน่งและถวายอำนาจคืนแก่จักรพรรดิ โดยตกลง "เป็นเครื่องมือนำไปปฏิบัติ" ซึ่งพระบรมราชโองการของจักรพรรดิ รัฐบาลเอโดะจึงสิ้นสุด
แม้การลาออกของโยชิโนบุทำให้เกิดสุญญากาศในตำแหน่งระดับสูงสุดของรัฐบาล ระบบกลไกรัฐของเขานั้นยังดำรงอยู่ ยิ่งกว่านั้นรัฐบาลโชกุน โดยเฉพาะตระกูลโทกูงาวะ จะยังเป็นกำลังสำคัญในระเบียบการเมืองที่วิวัฒนาและจะมีอำนาจบริหารหลายอย่าง เป็นภาพที่ผู้ไม่ประนีประนอม (hard-liner) จากซัตสึมะและโชชูทนไม่ได้ เหตุการณ์มาถึงจุดสูงสุดในวันที่ 3 มกราคม ค.ศ. 1868 เมื่อทั้งสองแคว้นยึดพระราชวังจักรพรรดิที่กรุงเกียวโต และในวันรุ่งขึ้น จักรพรรดิเมจิ พระชนมายุ 15 พรรษา ทรงประกาศฟื้นฟูพระราชอำนาจเต็มของพระองค์ แม้สภาองคมนตรีจักรพรรดิฝ่ายข้างมากสุขกับคำประกาศการปกครองโดยตรงอย่างเป็นทางการของราชสำนักและมีแนวโน้มสนับสนุนการร่วมมือกับโทกูงาวะต่อ (ภายใต้มโนทัศน์ "รัฐบาลอันเป็นธรรม" ญี่ปุ่น: 公議政体; ทับศัพท์: kōgiseitai) แต่ไซโง ทะกะโมะริคุกคามสภาให้เลิกตำแหน่ง "โชกุน" และสั่งริบที่ดินของโยชิโนบุ
แม้ทีแรกเขาเห็นพ้องกับข้อเรียกร้องเหล่านี้ แต่ในวันที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1868 โยชิโนบุประกาศว่า เขาไม่ถูกผูกมัดกับคำประกาศฟื้นฟูพระราชอำนาจและเรียกร้องให้เลิกประกาศนั้น วันที่ 24 มกราคม โยชิโนบุตัดสินใจเตรียมการโจมตีพระนครเกียวโตซึ่งถูกกำลังซัตสึมะและโชชูยึดครองอยู่ การตัดสินใจดังกล่าวนี้ถูกกระตุ้นจากที่เขาทราบว่าเกิดการลอบวางเพลิงหลายครั้งในเอะโดะ เริ่มจากการเผาฝ่ายหน้าของปราสาทเอะโดะ อันเป็นที่พำนักหลักของตระกูลโทกูงาวะ เหตุนี้ถูกกล่าวโทษแก่โรนินซัตสึมะ ซึ่งในวันนั้นโจมตีสำนักงานรัฐบาลแห่งหนึ่ง วันรุ่งขึ้น กำลังรัฐบาลโชกุนสนองโดยโจมตีที่พำนักของไดเมียวซัตสึมะในเอะโดะ ซึ่งคู่แข่งหลายคนของรัฐบาลโชกุน ภายใต้การชี้นำของทะกะโมะริ กำลังซ่อนตัวและก่อปัญหาอยู่ พระราชวังถูกเผหา และคู่แข่งหลายคนถูกฆ่าหรือถูกประหารชีวิตทีหลัง
ความขัดแย้งเปิดฉาก

วันที่ 27 มกราคม ค.ศ. 1868 กำลังฝ่ายรัฐบาลโชกุนโจมตีกำลังของโชชูและซะซึมะ โดยปะทะใกล้โทะบะและฟุชิมิ ณ ทางเข้าทิศใต้ของกรุงเกียวโต บางส่วนของกำลังฝ่ายรัฐบาลโชกุนจำนวน 15,000 นายได้รับฝึกโดยที่ปรึกษาทางทหารชาวฝรั่งเศส แต่ส่วนใหญ่ยังเป็นกำลังซามูไรสมัยกลาง ในกำลังซามูไรนั้นยังมีชินเซ็งงุมิด้วย ขณะเดียวกัน กำลังโชชูและซัตสึมะเป็นจำนวนน้อยกว่าถึง 3:1 แต่มีกองทัพทันสมัยโดยมีเฮาวิตเซอร์อาร์มสตรอง ปืนเล็กยาวมีนี (Minié rifle) และปืนแกตลิง (Gatling gun) หลังเริ่มต้นโดยไม่รู้ผลแพ้ชนะ ในวันที่สอง มีการส่งธงจักรพรรดิให้ทหารฝ่ายป้องกัน และพระญาติของจักรพรรดิ นินนะจิโนะมิยะ โยะชิอะกิ ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการทหาร ทำให้กองทัพนั้นเป็นกองทัพจักรพรรดิ (ญี่ปุ่น: 官軍; โรมาจิ: kangun) อย่างเป็นทางการ ยิ่งไปกว่านั้น ไดเมียวท้องถิ่นหลายคนซึ่งจนถึงบัดนี้ยังซื่อสัตย์ต่อโชกุน เริ่มแปรพักตร์เข้ากับฝ่ายราชสำนักจักรพรรดิเพราะถูกมหาดเล็กชักจูง ไดเมียวดังกล่าวมีไดเมียวโยโดะเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ และไดเมียวสึเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ เปลี่ยนสมดุลทางทหารให้เข้าทางฝ่ายจักรพรรดิมากขึ้น
วันที่ 7 กุมภาพันธ์ โทกูงาวะ โยชิโนบุ ซึ่งชัดเจนว่าอึดอัดกับพระบรมราชานุญาตที่จักรพรรดิพระราชทานแก่การกระทำของซัตสึมะและโชชู หนีจากโอซะกะบนเรือไคโยมะรุ ไปเอะโดะ กำลังรัฐบาลโชกุนที่เสียขวัญจากการหนีของโชกุนและการหักหลังของโยะโดะและสึถอย ทำให้การประจัญหน้าที่โทะบะ-ฟุชิมิเป็นชัยของฝ่ายจักรพรรดิ แม้มักถือกันว่าฝ่ายรัฐบาลโชกุนน่าจะชนะ ไม่ช้าปราสาทโอซะกะถูกล้อมในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ (หรือวันที่ 1 มกราคมตามปฏิทินตะวันตก) นำให้ยุทธการที่โทะบะ-ฟุชิมิสิ้นสุด
ขณะเดียวกัน ในวันที่ 28 มกราคม ค.ศ. 1868 เกิดยุทธนาวีที่อะวะระหว่างรัฐบาลโชกุนและกองทัพเรือซัตสึมะบางส่วน นับเป็นยุทธนาการระหว่างกองทัพเรือสมัยใหม่สองทัพครั้งที่สองของประเทศญี่ปุ่น ยุทธนาวีขนาดเล็กดังกล่าวยุติลงโดยรัฐบาลโชกุนเป็นฝ่ายชนะ
ส่วนในด้านการทูต รัฐมนตรีของต่างชาติประชุมในท่าเปิดฮโยโงะ (ปัจจุบันคือ โคเบะ) ในต้นเดือนกุมภาพันธ์ ออกคำประกาศว่ารัฐบาลโชกุนยังถือเป็นรัฐบาลโดยชอบแห่งเดียวของญี่ปุ่น ให้ความหวังแก่โทกูงาวะ โยชิโนบุว่าต่างชาติ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝรั่งเศส) อาจพิจารณาแทรกแซงโดยถือข้างเขา ทว่า ไม่กี่วันต่อมา ผู้แทนจักรพรรดิที่เยี่ยมรัฐมนตรีเหล่านั้นประกาศว่ายุบรัฐบาลโชกุนแล้ว จะเปิดท่าตามสนธิสัญญาระหว่างประเทศ และจะคุ้มครองคนต่างด้าว รัฐมนตรีดังกล่าวจึงตัดสินใจรับรองรัฐบาลใหม่
กระนั้น ความรู้สึกต่อต้านต่างด้าวนำสู่การโจมตีคนต่างด้าวหลายครั้งในหลายเดือนต่อมา ซามูไรโทะซะฆ่ากะลาสีชาวฝรั่งเศสสิบเอ็ดคนจากเรือคอร์เว็ตดูเปลอิส (Dupleix) ในเหตุการณ์ซะไกในวันที่ 8 มีนาคม ค.ศ. 1868 สิบห้าวันต่อมา เซอร์แฮร์รี ปากส์ เอกอัครราชทูตบริติช ถูกซามูไรกลุ่มหนึ่งทำร้ายในถนนกรุงเกียวโต
เอะโดะยอมจำนน

ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ด้วยความช่วยเหลือของเลยง โรเช (Léon Roches) เอกอัครราชทูตฝรั่งเศส มีการร่างแผนเพื่อหยุดการรุกของราชสำนักจักรพรรดิที่โอะดะวะระ จุดเข้ายุทธศาสตร์สุดท้ายสู่เอะโดะ แต่โยชิโนบุตัดสินใจค้านแผนนี้ เลยง โรเชประหลาดใจและลาออกจากตำแหน่ง ในต้นเดือนมีนาคม ภายใต้อิทธิพลของรัฐมนตรีบริติช แฮร์รี ปากส์ ต่างชาติลงนามความตกลงความเป็นกลางเข้มงวด ซึ่งตามสนธิสัญญานั้น ต่างชาติไม่สามารถแทรกแซงหรือให้กำลังบำรุงทางทหารแก่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจนความขัดแย้งยุติ
ไซโง ทะกะโมะรินำทัพจักรพรรดิคว้าชัยไปทางเหนือและตะวันออกทั่วประเทศญี่ปุ่น โดยชนะที่ยุทธการที่โคชู-คะสึนุมะ สุดท้ายเขาล้อมเอะโดะในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1868 นำไปสู่ความปราชัยอย่างไม่มีเงื่อนไขหลังคัตสึ คะอิชู รัฐมนตรีสงครามของโชกุน เจรจาการยอมจำนน บางกลุ่มยังต่อต้านต่อไปหลังการยอมจำนนนี้แต่แพ้ในยุทธการที่อุเอะโนะในวันที่ 4 กรกฎาคม ค.ศ. 1868
ขณะเดียวกัน ผู้นำกองทัพเรือของโชกุน เอะโนะโมะโตะ ทะเกอะกิ ปฏิเสธยอมจำนนเรือทั้งหมดของเขา เขาส่งเรือให้เพียงสี่ลำ ซึ่งในนั้นมีฟุจิซัง แต่เขาหลบหนีขึ้นเหนือไปพร้อมกับกองทัพเรือโชกุนที่เหลือ (เรือรบไอน้ำแปดลำ) และทหารเรือ 2,000 นาย ด้วยหวังจัดการโจมตีตอบโต้ร่วมกับไดเมียวทางเหนือ เขามีที่ปรึกษาทางทหารชาวฝรั่งเศสจำนวนหนึ่งเข้าด้วย ที่ขึ้นชื่อที่สุดคือ ฌูล บรูเน (Jules Brunet) ซึ่งลาออกจากกองทัพบกฝรั่งเศสอย่างเป็นทางการเพื่อเข้ากับกบฏ
การแข็งข้อของแนวร่วมฝ่ายเหนือ

หลังโยชิโนบุยอมจำนน ประเทศญี่ปุ่นส่วนมากก็ยอมรับการปกครองของจักรพรรดิ แต่แนวร่วมแว่นแคว้นในภาคเหนือซึ่งสนับสนุนแคว้นไอสึยังแข็งข้อต่อไป ในเดือนพฤษภาคม ไดเมียวในภาคเหนือหลายคนตั้งพันธมิตรเพื่อต่อกรกองทัพจักรพรรดิ ส่วนใหญ่ประกอบด้วยกำลังจากแคว้นเซ็นได โยะเนะซะวะ ไอสึ โชนะอิและนะงะโอะกะ มีทั้งสิ้น 50,000 นาย เจ้าฝ่ายจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง คิตะชิระกะวะ โยะชิฮิซะ เสด็จหนีขึ้นเหนือพร้อมพลพรรครัฐบาลเอโดะ และได้รับแต่งตั้งเป็นหัวหน้าในนามของแนวร่วมฝ่ายเหนือ โดยเจตนาตั้งพระองค์เป็น "จักรพรรดิโทะบุ"
กองเรือของเอะโนะโมะโตะถึงท่าเซ็นไดในวันที่ 26 สิงหาคม แม้ว่าแนวร่วมฝ่ายเหนือมีทหารมากมาย แต่ติดอาวุธเลวและอาศัยวิธีการต่อสู้แบบเก่า ยุทธภัณฑ์สมัยใหม่ขาดแคลน และมีความพยายามกระชั้นชิดในการสร้างปืนใหญ่ทำด้วยไม้และเสริมความแข็งแรงด้วยการรัดเชือกและยิงกระสุนหิน ปืนใหญ่ดังกล่าวที่ติดตั้งบนสิ่งปลูกสร้างตั้งรับ ยิงกระสุนได้สี่ถึงห้านัดเท่านั้นก่อนระเบิด อีกฝ่ายหนึ่ง ไดเมียวนะงะโอะกะจัดการหาปืนแกตลิงสองจากสามกระบอกในประเทศญี่ปุ่น และปืนเล็กยาวฝรั่งเศสสมัยใหม่ 2,000 กระบอกจากพ่อค้าอาวุธชาวเยอรมัน เฮนรี ชเนลล์ (Henry Schnell)
ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1868 ไดเมียวนะงะโอะกะสร้างความสูญเสียใหญ่หลวงต่อกำลังฝ่ายจักรพรรดิในยุทธการที่โฮะกุเอตสึ (Hokuetsu) แต่สุดท้ายปราสาทของเขาเสียในวันที่ 19 พฤษภาคม ทหารฝ่ายจักรพรรดิยังเคลื่อนขึ้นเหนือ พิชิตชินเซ็งงุมิที่ยุทธการที่ช่องเขาโบะนะริ ซึ่งเปิดทางให้เข้าตีปราสาทไอสึวะกะมัตสึในยุทธการที่ไอสึในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1868 ทำให้ป้องกันที่ตั้งดังกล่าวไม่ได้
แนวร่วมพังทลาย และในวันที่ 12 ตุลาคม กองเรือออกจากเซ็นไดมุ่งหน้าสู่ฮกไกโด หลังได้เรืออีกสองลำ และทหารอีกประมาณ 1,000 นาย กำลังรัฐบาลโชกุนที่เหลือภายใต้โอโตะริ เคสึเกะ กำลังชินเซ็งงุมิภายใต้ฮิจิกะตะ โทะชิโซ เหล่ากองโจร (ยูเงะกิไต) ภายใต้ฮิโตะมิ คัตสึตะโร เช่นเดียวกับที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสอีกหลายคน
วันที่ 26 ตุลาคม เอะโดะถูกเปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว และสมัยเมจิเริ่มต้นอย่างเป็นทางการ ไอสึถูกล้อมเริ่มตั้งแต่เดือนนั้น นำไปสู่การฆ่าตัวตายหมู่ของนักรบหนุ่มเบียะโกะไต (เหล่าพยัคฆ์ขาว) หลังยุทธการยืดเยื้อหนึ่งเดือน สุดท้ายไอสึยอมจำนนในวันที่ 6 พฤศจิกายน
การทัพฮกไกโด > สถาปนาสาธารณรัฐเอะโซะ

บทความหลัก: สาธารณรัฐเอะโซะ
หลังปราชัยบนเกาะฮนชู เอะโนะโมะโตะ ทะเกะอะกิหนีไปฮกไกโดพร้อมด้วยกองทัพเรือที่เหลืออยู่และที่ปรึกษาการทหารชาวฝรั่งเศสอีกจำนวนหนึ่ง พวกเขาร่วมกันจัดตั้งรัฐบาลโดยมีวัตถุประสงค์สถาปนารัฐชาติอิสระขึ้นบนเกาะเพื่ออุทิศให้การพัฒนาเกาะฮกไกโด สาธารณรัฐเอะโซะตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 ธันวาคมตามแบบจำลองสหรัฐอเมริกา นับเป็นสาธารณรัฐแห่งเดียวของประเทศญี่ปุ่นที่เคยมี และเอะโนะโมะโตะได้รับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีด้วยเสียงข้างมาก สาธารณรัฐพยายามติดต่อกับสถานเอกอัครราชทูตต่างประเทศที่อยู่ในฮาโกดาเตะ เช่น สหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศสและรัสเซีย แต่ไม่สามารถได้การรับรองหรือการสนับสนุนระหว่างประเทศ เอะโนะโมะโตะเสนอให้โอนดินแดนให้โชกุนโทกูงาวะภายใต้การปกครองของจักรพรรดิ แต่สภาปกครองจักรวรรดิปฏิเสธข้อเสนอของเขา
ในฤดูหนาว พวกเขาเสริมการป้องกันบริเวณคาบสมุทรทางใต้ของฮาโกดาเตะ โดยมีป้อมโกะเรียวคะคุอยู่ตรงกลาง มีการจัดระเบียบกำลังภายใต้การบัญชาการร่วมของญี่ปุ่น-ฝรั่งเศส โดยมีโอะโตะริ เคซุกะเป็นผู้บัญชาการทหาร และร้อยเอก ฌูลส์ บรูเน ชาวฝรั่งเศส เป็นรองผู้บัญชาการ และแบ่งกำลังออกเป็น 4 กองพลน้อย แต่ละกองพลน้อยมีนายทหารประทวนชาวฝรั่งเศสเป็นผู้บังคับบัญชา (อาเธอร์ ฟอร์ตังต์, ฌอง มาร์แลง, อังเดร กาเซอเนิฟ, ฟรองซัวส์ บูฟฟิเยร์) และแบ่งกำลังย่อยออกเป็น 8 กึ่งกองพลน้อย (half-brigade) ที่อยู่ใต้การบังคับบัญชาของญี่ปุ่น
การทัพฮกไกโด > ความพ่ายแพ้ครั้งสุดท้ายและการยอมจำนน

กองทัพเรือจักรพรรดิถึงท่ามิยะโกะเมื่อวันที่ 20 มีนาคม แต่กบฏเอะโซะคาดหมายการมาของเรือฝ่ายจักรพรรดิและจัดระเบียบแผนบ้าบิ่นในการยึดโคเตะซึ มีการส่งเรือรบสามลำสำหรับโจมตีผิดคาด โดยมีผู้บังคับบัญชาชินเซ็งงุมิ ฮิจิกะตะ โทะชิโซเป็นผู้นำ เรียก ยุทธนาวีที่อ่าวมิยะโกะ ยุทธนาวียุติลงด้วยความล้มเหลวของฝ่ายโทกูงาวะ เนื่องจากสภาพอากาศเลว ปัญหาเครื่องยนต์และการใช้ปืนแกตลิงโดยกำลังฝ่ายจักรพรรดิต่อคณะขึ้นเรือซามูไรอย่างเด็ดขาด
ไม่นาน กำลังฝ่ายจักรพรรดิรวบรวมการควบคุมบนแผ่นดินใหญ่ญี่ปุ่น และในเดือนเมษายน ค.ศ. 1869 ส่งกองเรือและกำลังทหารราบ 7,000 นายไปเอะโซะ เริ่มต้นยุทธการที่ฮาโกดาเตะ กำลังฝ่ายจักรพรรดิคืบหน้าอย่างรวดเร็วและชนะยุทธนาการทางเรือ ณ อ่าวฮาโกดาเตะ เป็นยุทธนาวีทางเรือขนาดใหญ่ครั้งแรกของประทเศญี่ปุ่นระหว่างกองทัพเรือสมัยใหม่ ขณะที่ป้อมโกะเรียวกะกุถูกทหารที่เหลือ 800 นายล้อม เมื่อเห็นสถานการณ์เข้าตาจน ที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสหลบหนีไปเรือฝรั่งเศสซึ่งประจำอยู่ในอ่าวฮาโกดาเตะ แคตโลกง (Coëtlogon) ภายใต้การบังคับบัญชาของดูว์เปตี-ตูอาร์ (Dupetit-Thouars) แล้วโดยสารกลับไปโยะโกะฮะมะและฝรั่งเศส ญี่ปุ่นขอให้ที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสรับการพิพากษาในประเทศฝรั่งเศส ทว่า เนื่องจากการสนับสนุนของประชาชนในประเทศฝรั่งเศสจากกรรมของพวกเขา อดีตที่ปรึกษาชาวฝรั่งเศสในประเทศญี่ปุ่นจึงไม่ถูกลงโทษ
เอะโนะโมะโตะแน่วแน่ที่จะต่อสู้จนจบ และส่งทรัพย์มีค่าของเขาให้ข้าศึกเพื่อเก็บรักษา ในนั้นมีรหัสกองทัพเรือที่เขานำกลับจากฮอลแลนด์ซึ่งเขามอบให้พลเอกของฝ่ายจักรพรรดิ คุโระดะ คิโยะตะกะ และโอะโตะริเกลี้ยกล่อมให้เขายอมจำนน โดยบอกเขาให้ตัดสินใจใช้ชีวิตผ่านความพ่ายแพ้เป็นวิถีที่หาญกล้าอย่างแท้จริง "หากท่านประสงค์ตาย ท่านสามารถทำได้ทุกเวลา" เอะโนะโมะโตะยอมจำนนเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1869 โดยยอมรับการปกครองของจักรพรรดิเมจิ และสาธารณรัฐเอะโซะก็ไม่มีอีกต่อไป
หนังสืออ่านเพิ่มเติม

Jansen, Marius B. (1999). The Cambridge History of Japan Volume 5: The Nineteenth Century, Chapter 5, "The Meiji Restoration". Cambridge. ISBN 0-521-65728-8.
Ravina, Mark (2005). The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori. Wiley. ISBN 0-471-70537-3.
แหล่งข้อมูลอื่น

The Boshin War เก็บถาวร 2007-11-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (Japanese)
The Battle of Ezo เก็บถาวร 2007-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (Japanese)
National Archives of Japan: Boshinshoyo Kinki oyobi Gunki Shinzu, precise reproduction of Imperial Standard and the colors used by Government Army during Boshin War (1868) เก็บถาวร 2008-04-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เรือ คันรินมะรุ ของฝ่ายรัฐบาลโชกุน เรือรบไอน้ำขับเคลื่อนด้วยใบจักรลำแรกของประเทศญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1855 รัฐบาลโชกุนมุ่งทำให้ทันสมัยอย่างขันแข็ง แต่เผชิญกับความไม่พอใจในประเทศที่เพิ่มขึ้นต่อภัยคุกคามอธิปไตยของชาติจากการติดต่อกับชาวตะวันตก
ภาพวาดกองทหารยุคบากูมัตสึบริเวณใกล้ภูเขาฟุจิใน ค.ศ. 1867 โดยจูลส์ บรูเนต์ นายทหารชาวฝรั่งเศส แสดงภาพการผสมผสานระหว่างญี่ปุ่นและชาติตะวันตกจากแหล่งต่างๆ
กองทัพของรัฐบาลโชกุนในปี ค.ศ. 1866 กองทัพสมัยใหม่ของรัฐบาลโชกุนในเวลานั้นปรากฏชัดว่ายังเป็นรองกองทัพของแคว้นโชชู
ฉากการรบในยุทธการโทะบะ-ฟุชิมิ กองทัพฝ่ายโชกุนอยู่ทางด้านซ้าย ซึ่งรวมถึงกองพันจากแคว้นไอสึ ด้านขวาเป็นกองกำลังจากแคว้นโชชูและแคว้นโทซะ กองทัพเหล่านี้ล้วนเป็นกองพันทหารตามแบบสมัยใหม่ แต่บางส่วนก็อยู่ในชุดตามธรรมเนียมของซามูไร (โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฝ่ายโชกุน)
ทหารโทะซะฆ่ากะลาสีเรือชาวฝรั่งเศสในกรณีซะกะอิ, 8 มีนาคม ค.ศ. 1868, ภาพจาก "Le Monde Illustré"
คนโด อิซะมิ ผู้นำกลุ่มผู้สนับสนุนโชกุน "ชินเซ็งงุมิ" เผชิญหน้ากับทหารของแคว้นโทซะ (สังเกตจากเครื่องสวมศีรษะ "ชะกุมะ" (赤熊, Shaguma - "หมีแดง") ซึ่งใช้สำหรับนายทหารของแคว้นนั้น) ในยุทธการโคชู-คะสึนุมะ
กองทหารจากเมืองเซ็นไดซึ่งเคลื่อนพลตั้งแต่เดือนเมษายน เข้าสมทบกับกองทัพพันธมิตรแว่นแคว้นฝ่ายเหนือเพื่อต่อต้านกองทัพฝ่ายจักรพรรดิ ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1868
ปืนใหญ่ไม้ซึ่งทหารเซ็นไดใช้ในสงครามโบชิน ณ พิพิธภัณฑ์เมืองเซ็นได
ชาวญี่ปุ่นและที่ปรึกษาด้านการทหารชาวฝรั่งเศสที่ฮกไกโด
เรือรบเหล็กของกองทัพเรือฝ่ายจักรพรรดิ โคเตะสึ ที่ฝรั่งเศสสร้าง (เดิมคือ ซีเอสเอส สโตนวอล)
จักรพรรดิเมจิ พระชนมายุ 16 พรรษา เสด็จจากกรุงเกียวโตไปโตเกียว ปลาย ค.ศ. 1868
จักรพรรดิเมจิวัยรุ่นกับผู้แทนต่างประเทศ ราว ค.ศ. 1868–1870
จักรพรรดิเมจิทรงต้อนรับคณะทูตทหารฝรั่งเศสซึ่งมาเยือนญี่ปุ่นเป็นชุดที่ 2, ค.ศ. 1872
A romanticized Japanese vision of the Battle of Hakodate (函館戦争の図), painted circa 1880. The cavalry charge, with a sinking sailship in the background, is led by the leaders of the rebellion in anachronistic samurai attire. French soldiers are shown behind the cavalry charge in white trousers. With a modern steam warship visible in the background, imperial troops with modern uniforms are on the right.
ปืนในสงครามโบชิน (จากบนลงล่าง) ปืนสไนเดอร์-เอ็นฟิลด์ (Snider-Enfield), ปืนเล็กสั้นสตาร์ (Starr), ปืนเกเวร์ (Gewehr)
ปืนครก (ปืนใหญ่ยิงกระสุนวิถีโค้ง) พร้อมด้วยกระสุนปืนแบบกลวง, สงครามโบชิน (ค.ศ. 1868-1869), ญี่ปุ่น
ปาณิชดา แสงสุวรรณ

| ปาณิชดา แสงสุวรรณ |
| --- | --- |
ชื่อเกิด: ปาณิชดา แสงสุวรรณ
เกิด: 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2537 (30 ปี) จังหวัดสุพรรณบุรี ประเทศไทย
ส่วนสูง: 1.65 เมตร (5 ฟุต 5 นิ้ว)
อาชีพ: นักแสดง นักร้อง พิธีกร ยูทูบเบอร์
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2556–ปัจจุบัน
ผลงานเด่น: อุษา - สุสานคนเป็น (2557)  เจ้านางทองพญา - เพลิงพระนาง (2560)  การะเกด / แก้วตา ท้ารัก - ชะชะช่า ท้ารัก (2561)  หมวดนรี - รอยอาฆาต (2562)  สราริน - จากศัตรูสู่หัวใจ (2564)  หมวดน้ำหนึ่ง - พยัคฆ์ร้ายนายกุหลาบ (2565) สาลิกา - โอมพระยาไฟ(2568)
สังกัด: 7 HD (2556–ปัจจุบัน)
ปาณิชดา แสงสุวรรณ (เกิด 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2537) ชื่อเล่น แจมมี่ เป็นนักแสดงหญิงชาวไทย สังกัดช่อง7 HD มีผลงานแสดงละครอย่างเรื่อง สุสานคนเป็น, เพลิงพระนาง, รอยอาฆาต, ทางเสือผ่าน
ประวัติ

ปาณิชดา แสงสุวรรณ ชื่อเล่น แจมมี่ เป็นนักแสดงชาวไทยจากช่อง 7 เอชดี เกิดวันศุกร์ที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2537 ที่อำเภอหนองหญ้าไซ จังหวัดสุพรรณบุรี จบการศึกษาปริญญาตรี คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ เริ่มงานในวงการบันเทิงจากการสมัครดรีมสตาร์เซิร์ช 2011 ปี พ.ศ. 2554 ผ่านเข้ารอบสุดท้าย ซึ่งมี จีรนันท์ มะโนแจ่ม และ นวพล ภูวดล เป็นเจ้าของและจัดการประกวด ปัจจุบันเซ็นสัญญาเป็นนักแสดงของสปีดวัน และ ช่อง 7 จากนั้นได้มีโอกาสไปแคสติ้งงานกับทางช่อง 7 และ มีผลงานเรื่องแรกจากละครเรื่อง สุสานคนเป็น จากนั้นแสดงละครช่วงเย็นทางช่อง 7 เรื่อง หลานสาวนิรนาม
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

ละครโทรทัศน์ทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางช่อง 7
| พ> ศ. | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2557 | สุสานคนเป็น | อุษา |
| 2557 | หลานสาวนิรนาม | นุสรา |
| 2557 | ลูกผู้ชายหัวใจเข้ม | นาย |
| 2558 | จับกัง | เพชร |
| 2559 | เหยี่ยวรัตติกาล | อีท |
| 2560 | เพลิงพระนาง | เจ้านางทองพญา |
| 2560 | สื่อสองโลก | ปลายจันทร์ |
| 2561 | คุณชายไก่โต้ง | ฝน |
| 2561 | เขยผู้ใหญ่สะใภ้กำนัน | กำนันจิรกานต์ (กำนันคนสวย / หนูแดง) |
| 2561 | ลูกไม้ลายสนธยา | เรขรุจี |
| 2561 | ชะชะช่า ท้ารัก | การะเกด / แก้วตา ท้ารัก |
| 2561 | เล่ห์รักบุษบา | สริยา โพธิ์วินิจ |
| 2562 | รอยอาฆาต | หมวดนรี |
| 2563 | พ่อหม้ายเลขท้ายสองตัว | การะเกด |
| 2563 | จากศัตรูสู่หัวใจ | สราริน อัณธำรง |
| 2564 | ทางเสือผ่าน | สารภี ภาคพยัคฆ์ |
| 2565 | ป้อมปางบรรพ์ | คำแก้ว |
| 2565 | พยัคฆ์ร้ายนายกุหลาบ | หมวดน้ำหนึ่ง |
| 2567 | ดวงใจเจ้าป่า | ดวงใจ |
| 2568 | โอมพระยาไฟ | สาริกา |
ผลงาน > เพลงประกอบละคร

เพลงประกอบละคร จับกัง
เพลง ฮักแปลว่ารัก ร้องคู่กับ กฤตฤทธิ์ บุตรพรม
เพลง หึงไม่มีสาเหตุ
เพลงประกอบละคร ชะชะช่า ท้ารัก
เพลง ชะชะช่า ท้ารัก
เพลง เสน่หา
เพลง ปาท่องโก๋กับกาแฟ ร้องคู่กับ ธนากร ศรีบรรจง
เพลง ขอใครสักคนที่เข้าใจ
เพลง ตะกายดาว ร้องคู่กับ พรภัสร์ชนก มิตรชัย
เพลง คำแพง ร้องคู่กับ แซ็ค ชุมแพ และ พรภัสร์ชนก มิตรชัย
เพลงประกอบละคร พ่อหม้ายเลขท้าย 2 ตัว
เพลง อ่านใจเธอไม่ออก
ผลงานพิธีกร > โทรทัศน์

พ.ศ. 25 : ทุกวัน เวลา น.-น. ทางช่อง () ร่วมกับ
ผลงานพิธีกร > ออนไลน์

พ.ศ. 2561 : EP.1 Swaggy P. ทางช่อง YouTuber:Swaggy P.
แหล่งข้อมูลอื่น

ปาณิชดา แสงสุวรรณ ที่อินสตาแกรม
18 กรกฎาคม

วันที่ 18 กรกฎาคม เป็นวันที่ 199 ของปี (วันที่ 200 ในปีอธิกสุรทิน) ตามปฏิทินสุริยคติแบบเกรกอเรียน เมื่อถึงวันนี้จะยังเหลือวันอีก 166 วันในปีนั้น
เหตุการณ์

พ.ศ. 607 (ค.ศ. 64) - เกิดอัคคีภัยครั้งใหญ่ในกรุงโรม เผาทำลายเมืองอย่างไร้การควบคุม ขณะมีรายงานว่าจักรพรรดิเนโรทรงดีดพิณ พร้อมกับทอดพระเนตรเหตุการณ์จากสถานที่ที่ปลอดภัย
พ.ศ. 2378 (ค.ศ. 1835) - หมอบรัดเลย์ แพทย์และหมอสอนศาสนาชาวอเมริกัน เดินทางมาถึงกรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2468 (ค.ศ. 1925) - อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ตีพิมพ์เผยแพร่หนังสือ ไมน์คัมพฟ์ (การต่อสู้ของข้าพเจ้า)
พ.ศ. 2521 (ค.ศ. 1978)
วันสถาปนาหน่วยทหารพรานของกองทัพบกไทย
ก่อตั้ง คณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
พ.ศ. 2528 (ค.ศ. 1985) - คดีแชร์ชม้อย : นางชม้อยและพวกจึงถูกตำรวจกองปราบปรามจับกุม พร้อมทั้งยึดทรัพย์สร้างความตกตะลึงให้ชุดจับกุมอย่างมาก
พ.ศ. 2538 (ค.ศ. 1995) - สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีเสด็จสวรรคตที่โรงพยาบาลศิริราช ด้วยโรคพระวักกะ (ไต)
พ.ศ. 2550 (ค.ศ. 2007) - พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 เริ่มมีผลบังคับใช้ (30 วันหลังจากประกาศในราชกิจจานุเบกษา)
พ.ศ. 2563 (ค.ศ. 2020) - ประชาชนและเยาวชนชาวไทยได้ไปชุมนุมกันที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยมากกว่า 2,000 คน เพื่อขอความเป็นธรรมกับรัฐบาลแก่ประชาชน โดยมีข้อเรียกร้อง 3 ประการ คือ ต้องการยุบสภา หยุดคุกคามประชาชน และร่างรัฐธรรมนูญใหม่ ในยุคของ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา
วันเกิด

พ.ศ. 1900 (ค.ศ. 1357) - พระเจ้าช็องจงแห่งโชซ็อน (สวรรคต 15 ตุลาคม พ.ศ. 1962)
พ.ศ. 2178 (ค.ศ. 1635) - โรเบิร์ต ฮุค นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ (ถึงแก่กรรม 3 มีนาคม พ.ศ. 2246)
พ.ศ. 2347 (ค.ศ. 1804) - หมอบรัดเลย์ (แดน บีช แบรดลีย์) แพทย์และหมอสอนศาสนาชาวอเมริกัน (ถึงแก่กรรม 23 มิถุนายน พ.ศ. 2416)
พ.ศ. 2452 (ค.ศ. 1909) - แอนเดรีย โกรมีโก นักการทูตและประธานาธิบดีแห่งสหภาพโซเวียต (ถึงแก่กรรม 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2532)
พ.ศ. 2461 (ค.ศ. 1918) - เนลสัน แมนเดลา นักปฏิวัติและประธานาธิบดีแอฟริกาใต้ (ถึงแก่กรรม 5 ธันวาคม พ.ศ. 2556)
พ.ศ. 2463 (ค.ศ. 1920) - เจิ้ง หมิ่น นักวิชาการและกวีชาวจีน (ถึงแก่กรรม 3 มกราคม พ.ศ. 2565)
พ.ศ. 2464 (ค.ศ. 1921) - จอห์น เกล็นน์ นักขับเครื่องบิน นักบินอวกาศ และนักการเมืองชาวอเมริกัน (ถึงแก่กรรม 8 ธันวาคม พ.ศ. 2559)
พ.ศ. 2465 (ค.ศ. 1922) - โทมัส คุนห์ นักปรัชญาวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน (ถึงแก่กรรม 17 มิถุนายน พ.ศ. 2539)
พ.ศ. 2472 (ค.ศ. 1929) - เภา สารสิน นายกสภามหาวิทยาลัยขอนแก่น และมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง (ถึงแก่กรรม 7 มีนาคม พ.ศ. 2556)
พ.ศ. 2478 (ค.ศ. 1935) - วงจันทร์ ไพโรจน์ นักร้องลูกทุ่งชาวไทย
พ.ศ. 2504 (ค.ศ. 1961) - แอลัน พาร์ดิว ผู้จัดการทีมฟุตบอลชาวอังกฤษ
พ.ศ. 2508 (ค.ศ. 1965) - นึกคิด บุญทอง นักแสดง และนักร้องชาวไทย
พ.ศ. 2510 (ค.ศ. 1967) - วิน ดีเซล นักแสดงชาวอเมริกัน
พ.ศ. 2512 (ค.ศ. 1969) - กรรชัย กำเนิดพลอย นักแสดงชาวไทย
พ.ศ. 2518 (ค.ศ. 1975) - เจด วีดอน นักเขียนบทภาพยนตร์และนักดนตรีชาวอเมริกัน
พ.ศ. 2520 (ค.ศ. 1977) -
วิทยา วสุไกรไพศาล นักแสดงชาวไทย
นำชัย รัตนชัยยิม นักมวยชาวไทย
พ.ศ. 2521 (ค.ศ. 1978) - ชัยวัฒน์ นาคเอี่ยม นักฟุตบอลชาวไทย
พ.ศ. 2523 (ค.ศ. 1980) - คริสเตน เบลล์ นักแสดงชาวอเมริกัน
พ.ศ. 2528 (ค.ศ. 1985) - เชส ครอว์ฟอร์ด นักแสดงชาวอเมริกัน
พ.ศ. 2529 (ค.ศ. 1986) -
นาโออากิ อาโอยามะ นักฟุตบอลชาวญี่ปุ่น
อภิภู สุนทรพนาเวศ นักฟุตบอลชาวไทย
พ.ศ. 2531 (ค.ศ. 1988) - ซาบีฮอลลาห์ โปร์ไชบ์ นักคาราเต้ชาวอิหร่าน
พ.ศ. 2532 (ค.ศ. 1989) -
ปานพิมพ์ เตชะธนชัยพัฒน์ นักแสดงชาวไทย
มูท เดวิด โรแลนด์ นักฟุตบอลชาวแคเมอรูน
พ.ศ. 2533 (ค.ศ. 1990) - ซาอุล อัลบาเรซ นักมวยสากลชาวเม็กซิโก
พ.ศ. 2536 (ค.ศ. 1993) -
นาบีล เฟกีร์ นักฟุตบอลอาชีพชาวฝรั่งเศส
ลี แทมิน นักร้องชาวเกาหลีใต้
ปัทมา นาคสวัสดิ์ นักร้องลูกทุ่งชาวไทย
พ.ศ. 2537 (ค.ศ. 1994) - อี ยู-มี นักแสดงชาวเกาหลีใต้
พ.ศ. 2538 (ค.ศ. 1995) - อนิส สุวิทย์ นักแสดงและนางงามชาวไทย
พ.ศ. 2539 (ค.ศ. 1996) - คริษฐา สังสะโอภาส นักแสดงชาวไทย
พ.ศ. 2541 (ค.ศ. 1998) - พรชนก เลี่ยนกัตวา นักร้องชาวไทย
วันถึงแก่กรรม

พ.ศ. 2360 (ค.ศ. 1817) - เจน ออสเตน นักเขียนนวนิยายชาวอังกฤษ (เกิด 16 ธันวาคม พ.ศ. 2318)
พ.ศ. 2527 (ค.ศ. 1984) - อาณัติ บุนนาค ช่างภาพส่วนพระองค์ (เกิด 2 สิงหาคม พ.ศ. 2466)
พ.ศ. 2538 (ค.ศ. 1995) - สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พระราชสมภพ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2443)
พ.ศ. 2555 (ค.ศ. 2012) - ราเชศ ขันนา นักแสดงชาวอินเดีย (เกิด 29 ธันวาคม พ.ศ. 2485)
พ.ศ. 2562 (ค.ศ. 2019)
ยาซูฮิโระ ทาเกโมโตะ (เหตุการณ์การลอบวางเพลิงเกียวโตแอนิเมชัน; เกิด 5 เมษายน พ.ศ. 2515)
ฟูโตชิ นิชิยะ (เหตุการณ์การลอบวางเพลิงเกียวโตแอนิเมชัน; ไม่ทราบวันเดือนปีเกิด)
พ.ศ. 2563 (ค.ศ. 2020)
มิอุระ ฮารุมะ นักร้องและนักแสดงชาวญี่ปุ่น (เกิด 5 เมษายน พ.ศ. 2533)
ธรัญญา สัตตบุศย์ นางแบบและนักร้องหญิงชาวไทย (เกิด 28 สิงหาคม พ.ศ. 2515)
พ.ศ. 2565 (ค.ศ. 2022) - ซันนี ยูโฟร์ นักร้อง นักแสดงชาวไทย (เกิด 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515)
วันสำคัญและวันหยุดเทศกาล

วันรัฐธรรมนูญในอุรุกวัย
วันที่ระลึกคล้ายวันสวรรคต สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี