ปรัชญาสังคมศาสตร์
ญาณวิทยา

ในสาขาวิชาใด ๆ จะมีความโน้มเอียงทางปรัชญาอย่างมากในโครงการของนักวิทยาศาสตร์ ความโน้มเอียงเหล่านี้บางส่วนเกี่ยวข้องกับธรรมชาติของความรู้ทางสังคม  ธรรมชาติของความเป็นจริงทางสังคม และตำแหน่งของการควบคุมของมนุษย์ในการดำเนินการ  ปัญญาชนไม่เห็นด้วยกับขอบเขตที่ว่าสังคมศาสตร์ควรเลียนแบบวิธีการที่ใช้ในวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ  ผู้ก่อตั้งปฏิฐานนิยม (positivists) ของสังคมศาสตร์โต้แย้งว่าปรากฏการณ์ทางสังคมสามารถศึกษาด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์แบบดั้งเดิม   แนวคิดนี้มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์ ลัทธิธรรมชาตินิยมและกายภาพนิยม  หลักคำสอนที่ว่าปรากฏการณ์ทั้งหมดจะถูกลดทอนในท้ายที่สุดสำหรับเอกลักษณ์ทางกายภาพและกฎทางกายภาพ   ฝ่ายตรงข้ามของลัทธิธรรมชาตินิยม  รวมถึงผู้สนับสนุนวิธี verstehen โต้แย้งว่าจำเป็นต้องมีแนวทางการตีความในการศึกษาการกระทำของมนุษย์ซึ่งเป็นเทคนิคที่แตกต่างจากวิทยาศาสตร์ธรรมชาติอย่างสิ้นเชิง  งานพื้นฐานสำหรับปรัชญาสังคมศาสตร์จึงเป็นการตั้งคำถามถึงขอบเขตที่แนวคิดปฏิฐานนิยมอาจมีลักษณะเป็น 'วิทยาศาสตร์' ที่เกี่ยวข้องกับรากฐานทางญาณวิทยาพื้นฐาน  การอภิปรายเหล่านี้ยังคงแพร่หลายในสังคมศาสตร์ร่วมสมัยที่พิจารณาถึงอัตวิสัย, ภววิสัย, intersubjectivity และการปฏิบัติจริงในการจัดการของทฤษฎีและการวิจัย นักปรัชญาสังคมศาสตร์ตรวจสอบญาณวิทยาและวิธีวิทยาเพิ่มเติม  รวมถึงแนวคิดสัจนิยม สัจนิยมเชิงวิพากษ์ อุปกรณ์นิยม หน้าที่นิยม โครงสร้างนิยม นิยัตินิยม ปรากฏการณ์วิทยาและหลังโครงสร้างนิยม
แม้ว่าโดยพื้นฐานแล้ว นักสังคมศาสตร์ทั้งหมดตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ยอมรับว่าสาขาวิชาเผชิญกับความท้าทายที่แตกต่างจาก วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ  ความสามารถในการนิยามความสัมพันธ์เชิงสาเหตุทำให้เกิดการอภิปรายแบบเดียวกับอภิทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์  บางครั้งลัทธิปฏิฐานนิยมก็เผชิญกับภาพล้อเลียนในฐานะสายพันธุ์ของประสบการณ์นิยมที่ไร้เดียงสา  แต่คำนี้มีประวัติอันยาวนานในการใช้งานตั้งแต่ Comte ไปจนถึงงานเขียนของ Vienna Circle และอื่น ๆ ในทำนองเดียวกัน  ถ้าลัทธิปฏิฐานนิยมสามารถระบุความเป็นสาเหตุได้  ก็จะเปิดโอกาสให้แนวคิดของลัทธิเหตุผลนิยมเชิงวิพากษ์ ไม่ใช่ justificationism เกิดขึ้น นำเสนอโดย คาร์ล พอปเปอร์ ที่ตัวเองอาจจะถูกโต้แย้งผ่านแนวคิดการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ทางญาณวิทยาของโทมัส คูห์น
นักตีความชาวเยอรมันในยุคแรก เช่น Wilhelm Dilthey เป็นผู้บุกเบิกความแตกต่างระหว่างวิทยาศาสตร์ธรรมชาติและสังคมศาสตร์ (' Geisteswissenschaft ')  ทำให้เกิดแนวคิดอปฏิฐานนิยมของ Max Weber และ Georg Simmel อย่างมาก และยังคงดำเนินต่อไปด้วย ทฤษฎีวิพากษ์   ตั้งแต่ทศวรรษที่ 1960  วิธีการนิรนัยของวิทยาศาสตร์ถูกลดทอนลงในช่วงเวลาเดียวกันกับการวิพากษ์ "ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์" หรือ 'วิทยาศาสตร์ในฐานะอุดมการณ์'  Jürgen Habermas ให้เหตุผลใน On the Logic of the Social Sciences (1967) ว่า "วิทยานิพนธ์เชิงปฏิฐานนิยมของวิทยาศาสตร์ที่เป็นหนึ่งเดียว ซึ่งหลอมรวมวิทยาศาสตร์ทั้งหมดเข้ากับรูปแบบทางวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ มีความล้มเหลวเนื่องจากความสัมพันธ์อันใกล้ชิดระหว่างสังคมศาสตร์และประวัติศาสตร์  รวมไปถึงข้อเท็จจริงที่ว่าพวกเขาอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจความหมายในสถานการณ์เฉพาะที่สามารถอธิบายได้เฉพาะอย่างลึกลับเท่านั้น…  การเข้าถึงความเป็นจริงก่อนโครงสร้างที่เป็นสัญลักษณ์ไม่สามารถได้มาจากการสังเกตเพียงอย่างเดียว" ทฤษฎีสังคม Verstehende เป็นข้อสงสัยในงานเขียนทางด้านปรากฏการณ์วิทยา เช่น Phenomenology of the Social World (1932) ของ Alfred Schütz และ Truth and Method (1960) ของ Hans-Georg Gadamer  ปรากฏการณ์วิทยาจะพิสูจน์ว่ามีอิทธิพลต่อทฤษฎีที่มีเนื้อหาเป็นศูนย์กลางของนักหลังโครงสร้างนิยมในภายหลัง
ช่วงกลางศตวรรษที่ 20  จุดเปลี่ยนทางภาษานำไปสู่การเกิดขึ้นของสังคมวิทยาเชิงปรัชญามากขึ้น  เช่นเดียวกับมุมมองที่เรียกว่า "แนวคิดหลังสมัยใหม่ " เกี่ยวกับการได้มาซึ่งความรู้ทางสังคม  บทวิจารณ์สังคมศาสตร์ที่โดดเด่นอย่างหนึ่งซึ่งพบได้ในข้อความ Wittgensteinian ของ Peter Winch เรื่อง The Idea of Social Science and its Relation to Philosophy (1958)  Michel Foucault ให้การวิพากษ์อย่างมีศักยภาพในวงศาวิทยา  แม้ว่า Habermas และ Richard Rorty ต่างก็โต้แย้งว่า Foucault แค่นำระบบความคิดดังกล่าวมาแทนที่ด้วยอีกระบบความคิดหนึ่ง
ปัญหาพื้นฐานอย่างหนึ่งสำหรับนักจิตวิทยาเชิงสังคม คือ การศึกษาสามารถเข้าใจอย่างลึกซึ้งในแง่ของความหมายและจิตสำนึกที่อยู่เบื้องหลังการกระทำทางสังคม  เช่นเดียวกับจิตวิทยาพื้นบ้าน  หรือข้อเท็จจริงที่มีวัตถุประสงค์ เป็นธรรมชาติ วัตถุนิยม และพฤติกรรมมากกว่านั้น ซึ่งจะต้องได้รับการศึกษาพิเศษ   ปัญหานี้มีความสำคัญเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่อยู่ในแวดวงสังคมศาสตร์ที่ศึกษาปรากฏการณ์ทางจิตเชิงคุณภาพ เช่น จิตสำนึก  การเชื่อมโยงความหมาย และการแสดงทางจิต   เพราะการปฏิเสธการศึกษาความหมายจะนำไปสู่การจัดประเภทงานวิจัยดังกล่าวว่าไม่เป็นวิทยาศาสตร์  ประเพณีที่ทรงอิทธิพล เช่น ทฤษฎีทางจิตวิทยาและการปฏิสัมพันธ์เชิงสัญลักษณ์  อาจเป็นเหยื่อรายแรกของการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ดังกล่าว  ปัญหาทางปรัชญาที่รออยู่เบื้องหลังตำแหน่งที่แตกต่างกันเหล่านี้ได้นำไปสู่ความมุ่งมั่นในวิธีการบางประเภทซึ่งบางครั้งมีความทับซ้อนกัน  ถึงกระนั้น นักวิจัยหลายคนได้ชี้ให้เห็นถึงการขาดความอดทนสำหรับผู้เสนอวิธีการที่หัวรั้นเกินไป  ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
การวิจัยทางสังคมยังคงพบเห็นได้ทั่วไปและมีประสิทธิภาพในทางปฏิบัติ โดยคำนึงถึงสถาบันทางการเมืองและธุรกิจ  Michael Burawoy ได้แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างสังคมวิทยาเชิงสาธารณะ ซึ่งมุ่งเน้นไปที่การประยุกต์ใช้จริง และ สังคมวิทยาเชิงวิชาการ หรือ สังคมวิทยาเชิงวิชาชีพ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสนทนาระหว่างนักสังคมศาสตร์และนักปรัชญาท่านอื่นๆ