stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ธรรมกาย
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ

มหายาน ได้กล่าวถึงกายที่สาม ที่ต่างจากเถรวาทซึ่งมีเพียงสองกาย (รูปกายและธรรมกาย) โดยมหายานได้เพิ่ม สัมโภคกาย ขึ้นมากระทั่งกลายเป็นแนวคิดตรีกายอันประกอบด้วย นิรมาณกาย สัมโภคกาย และธรรมกาย
ในมหายานกล่าวว่าธรรมกายเป็นกายที่แท้จริงของพระพุทธเจ้า เป็นแก่นแท้ เป็นสัจจธรรม ที่ดำรงอยู่ไม่มีวันสลาย เป็นกายหนึ่งในสามของพระพุทธเจ้าและมีความสำคัญอย่างสูงสุด ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเนื้อหรือตาทิพย์ ไร้ลักษณะอย่างขันธ์ห้า แต่ประกอบไปด้วยธรรมขันธ์คือ ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุมติ วิมุตติญาณทรรศนะ
นอกจากนี้ ธรรมกายยังมีคุณสมบัติเดียวกับนิพพานคือมีความเป็น นิจจัง สุขขัง อัตตา และ บริสุทธิ์ อย่างแท้จริง ซึ่งตรงข้ามกับสรรพสัตว์สรรพสิ่งในภพสามที่ยังตกอยู่ภายใต้กฏไตรลักษณ์และความมีมลทิน
ในคัมภีร์มหาปรินิรวาณสูตร (大般涅槃經) กล่าวว่า พุทธธาตุ (佛性; ไวพจน์ของคำว่าธรรมกาย) นั้นประกอบด้วยลักษณะมหาบุรุษครบถ้วน 32 ประการ และอนุพยัญชนะอีก 80
นอกจากนี้ในคัมภีร์มหาปรินิพพานสูตร (大般涅槃經) เล่มที่ 2 ตอนที่ 1 หมวดว่าด้วยอายุขัย (壽命品) ยังระบุว่า
「《大般涅槃經》卷2〈1 壽命品〉：「佛言：「善男子！如來已於無量無邊阿僧祇劫，無有食身、煩惱之身，無後邊身，常身、法身、金剛之身。善男子，未見佛性者，名煩惱身、雜食之身，是後邊身。菩薩爾時受飲食已，入金剛三昧，此食消已，即見佛性，得阿耨多羅三藐三菩提」
พระพุทธองค์ตรัสว่า: "ดูกรกุลบุตร! ตลอดกาลอสงไขยกัปอันยาวนานไร้ประมาณ ตถาคตไม่มีสิ่งที่เรียกว่า 'กายที่ต้องพึ่งพาอาหาร' (食身), 'กายที่ถูกครอบงำด้วยกิเลส' (煩惱之身), หรือ 'กายที่มีจุดจบ' (後邊身) แต่ประกอบด้วย 'กายอันเป็นนิรันดร์' (常身), 'ธรรมกาย' (法身), และ 'กายเพชร' (金剛之身) ดูกรกุลบุตร! ผู้ที่ยังไม่เห็นพุทธธาตุ (佛性) ย่อมชื่อว่า[ผู้ที่ยังเห็นพุทธองค์แค่ระดับ] 'กายที่ยังไม่เที่ยง ถูกห่อมหุ้มด้วยกิเลส' (煩惱身), 'กายที่ยังต้องเสวยขบฉันภัตตาหารต่างๆ' (雜食之身), และ 'กายที่มีความตายเป็นจุดจบ' (後邊身)" ลำดับนั้นเมื่อพระสิทธัตถะโพธิสัตว์ได้กระทำภัตรกิจเสร็จแล้ว ก็เข้าสู่วัชรสมาธิ (สมาธิเพชร; 金剛三昧) และทันทีที่ภัตาหารนั้นถูกย่อยแล้ว พระองค์ก็ทรงเห็นพุทธธาตุ (見佛性; ไวพจน์ของคำว่า ธรรมกาย) และได้บรรลุพระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ (阿耨多羅三藐三菩提)
การรู้เห็นธรรมกายจัดเป็นอจินไตย คือไม่สามารถนึกคิดหรือคาดเดาด้วยตรรกะอย่างปุถุชนได้   ธรรมกายมี "ความเป็นเช่นนั้นเอง" (ตถตา) เป็น "อมลวิญญาณ" (จิตเดิมจิตแท้ของสรรพชีวิต) ทั้งนี้เพราะเป็น "อสังขตธรรม" พ้นแล้วจากเหตุปัจจัยปรุงแต่ง จึงไม่เกิด และเมื่อไม่มีการเกิดจึงไม่มีการตาย ธรรมกายมีความบริสุทธิ์สะอาด ปราศจากมลทิน (清淨法身) ไม่ใช่รูปนามในภพสามที่ยังเป็นอนัตตา ด้วยเหตุนี้ แม้มี (อมลวิญญาณ) ก็เหมือนไม่มี แม้จะว่าไม่มีแต่ก็มี เป็น"ศูนยตา"ซึ่งหมายถึง"ว่างจากกิเลสทั้งปวง" อย่างแท้จริง  มีความเป็นหนึ่งเดียวไม่มีสอง ไม่มีการแบ่งแยก พระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ และสรรพสัตว์ทั้งหลายนั้น ล้วนเป็นสิ่งสมมุติ และธรรมกายยังสัมพันธ์กับเรื่องราวของ ตถาคตครรภ์, พุทธธาตุ, นิรวาณ (นิพพาน), ธรรมธาตุ
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > ไวพจน์ของคำว่าธรรมกาย

ไวพจน์หรือคำที่ต่างรูปแต่มีความหมายคล้ายคลึงกัน  สำหรับคำว่าธรรมกายนั้น มีไวพจน์ เช่น  ศูนยตา (สุญญตา) , ตถาคตา, ยถาภูตตา, นิรวาณ (นิพพาน), สัสสตา, สทิสตา, สัจจตา, นิโรธ, พุทธธาตุ, ธรรมธาตุ, พุทธกาย , ตถาคตกาย, พุทธตา, ธัมมตาพุทธ, ตถาคตคัพภ์, จิต และ อาลยวิญญาณ (จิตเดิมแท้) เป็นต้น
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > แนวคิดเรื่องตรีกาย

คติความเชื่อสภาวะของพระพุทธเจ้าแตกต่างกันไปตามนิกาย คติพุทธมหายานกล่าวถึงความมีตัวตนของพระพุทธเจ้าเป็นทิพย์ภาวะ กล่าวคือการปรินิพพานไม่ได้ดับสูญ มีความเป็นนิรันดร ในคัมภีร์มหายาน "กายตรยสูตร" กล่าวถึงกายหรือสภาวะของพระพุทธเจ้าว่า พระศากยมุนีมีพุทธดำรัสกับพระอานนท์ว่า ทรงไม่ได้มีกายเดียว แต่มีสามกาย คือ นิรมาณกาย สัมโภคกาย และ ธรรมกาย เรียกกันว่า "ตรีกาย"
นิรมาณกาย (กายเนื้อ หรือกายที่บิดเบือนได้) คือพระกายที่ธรรมกายนิรมิตขึ้นมา มีเลือดมีเนื้อมีการ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ไม่มีความเป็นนิรันดร์ คนทั่วไปสามารถมองเห็นได้ กายนี้เพื่อใช้สั่งสอนมนุษย์ถึงความไม่จีรัง ประกอบด้วยพระพุทธเจ้าในภัทรกัป กกุสันธะ โกนาคมนะ กัสสปะ โคตมะ ศรีอริยเมตไตรย
สัมโภคกาย (กายทิพย์ หรือกายที่ตรัสรู้แล้ว) คือพระกายที่เป็นทิพยภาวะ เป็นร่างที่ธรรมกายเนรมิตขึ้นมา เพื่อสั่งสอนพระโพธิสัตว์และเทวดาเท่านั้น เห็นได้ในลักษณะมหาบุรุษ 32 ประการ และ อสีตยานุพยัญชนะ หรือ อนุพยัญชนะ 80 ประการ (คติสำคัญในการสร้างพระพุทธรูป) เป็นนิรันดร์ พ้นจาก อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ดำรงอยู่ระหว่างธรรมกายและนิรมาณกาย ประกอบด้วย พระพุทธเจ้าไวโรจนะ อักโษโภยะ รัตนสัมภาวะ อมิตาภะ อโมฆสิทธิ หรือเรียกว่า พระชินนะทั้ง 5
ธรรมกาย (กายธรรม หรือ พระธรรม) เป็นกายที่แท้จริงของพระพุทธเจ้า เป็นแก่นแท้ เป็นสัจจธรรม ไม่มีจุดเริ่มต้น ดำรงอยู่ไม่มีวันดับสลาย จะเนรมิตกายเป็นสัมโภคกาย และ นิรมาณกาย เรียกว่า ธยานิพุทธ
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > พระธรรมกายพุทธเจ้า

พระธรรมกายพุทธเจ้า (法身佛) คือพระนามหนึ่งของพระไวโรจนพุทธะ ผู้เป็นอาทิพุทธะ หรือพระปฐมพุทธเจ้าตามความเชื่อของพุทธศาสนานิกายมหายานและวัชรยาน หรือในอีกหลายพระนามเช่น พระมหาไวโรจนะประภาพุทธเจ้า (大毘盧遮那遍照佛)  พระมหาสูรยตถาคต (大日如來) มีความหมายโดยรวมว่า พระพุทธเจ้าทรงมีกายธรรม (ธรรมกาย) ที่ส่องสว่างด้วยรัศมีแห่งปัญญาญาณ ฉายส่องไปทั่วธรรมธาตุโดยไร้สิ่งกีดขวาง  และพระไวปุลยกายพุทธเจ้า (廣博身佛) หมายถึง  พระพุทธเจ้าซึ่งมีพระวรกายกว้างขวางไพบูลย์ (ครอบคลุมซึ่งสรรพสิ่ง)
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > พระธรรมกายพุทธเจ้า > พระธยานิพุทธะ

ความเชื่อในพระพุทธเจ้าของฝ่ายมหายานและฝ่ายเถรวาทมีเนื้อหาสรุปย่อๆ ได้ดังนี้ ฝ่ายมหายานเชื่อว่า อาทิพุทธ (ชื่อพระพุทธเจ้า) เป็นพระพุทธเจ้าที่อุบัติขึ้นพร้อมกับโลก หรือเรียกว่า ธรรมกาย เป็นต้นกำเนิดแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายทั้งจักรวาลที่เรียกว่า พระธยานิพุทธะ
พุทธศาสนตามแบบนิกายวัชรยาน พระธยานิพุทธะ จะประกอบด้วยพระพุทธเจ้าที่สำคัญ 5 พระองค์คือ
พระไวโรจนพุทธะ หรืออีกชื่อหนึ่งคือ มหาสุริยประภา พระปฐมพุทธะ
พระอักโษภยพุทธะ
พระอโมฆสิทธิพุทธะ
พระรัตนสัมภวพุทธะ
พระอมิตาภพุทธะ
พุทธศาสนาแบบมหายาน (แบบจีน, ญี่ปุ่น และ เกาหลี) จะประกอบด้วยพระธยานิพุทธะคือ พระอมิตาภพุทธะ หรือบางแห่งอาจจะนับถือ พระไวโรจนพุทธะ โดยถือว่าเป็นพระพุทธเจ้าสูงสุด ไม่เหมือนอย่างในนิกายวัชรยาน ของเนปาลและธิเบตที่ถือว่าพระธยานิพุทธเจ้าที่สำคัญนั้นมี 5 พระองค์
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > พระธรรมกายพุทธเจ้า > พระปฏิมาของพระไวโรจนะพุทธเจ้า

ธรรมกาย ในที่นี้หมายถึง ตัวแทนของความจริงสากล เป็นตัวแทนของอากาศธาตุ ธรรมกายนั้นมีความหมายอีกประการหนึ่งก็คือ พระพุทธเจ้านั้นมีกายคือ ธรรมะ คือความจริงในฝ่ายมหายานนั้น กำหนดพุทธศิลป์รูปแบบของพระไวโรจนะ (พระธรรมกาย) ในความหมายของความจริงแท้ ซึ่งสะท้อนว่า ธรรมกายไม่ใช่ตัวตนในระดับโลกียะ แต่เป็นตัวตนในระดับโลกุตระ ที่มีสีขาวเป็นสัญลักษณ์ รัศมีธรรมเป็นสีน้ำเงินอ่อน ประทับอยู่ในท่าธรรมจักรพุทธาที่แสดงโดยนิ้วพระหัตถ์มาวงล้อมกัน อันหมายถึงกงล้อธัมมจักกัปปวัตนสูตรหรือความจริงแท้ ที่ยังคงหมุนอยู่ตลอดเวลาท่านั่งขัดสมาธิทรงเครื่องจักรพรรดิ เป็นสัญลักษณ์ของอำนาจและความกล้าหาญ มีความหมายถึงความจริงแท้ (ต่อมาฝ่ายเถรวาทถอดมาเป็นพระพุทธรูปทรงเครื่องจักรพรรดิ) เสียงประจำพระองค์คือ โอม เสียงที่หมายถึง ความจริงแท้ ความสัมบูรณ์ หรือ ความเป็นอมตะนิรันดร
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > คำสอนเรื่องธรรมกายของคณาจารย์นิกายเซน > เว่ยหล่าง (พระสังฆปริณายกแห่งนิกายเซนองค์ที่ 6)

“….อาตมาก็จะได้กล่าวแก่ท่านทั้งหลายถึงเรื่องตรีกายของพระพุทธเจ้าแห่งจิตเดิมแท้สืบไป เพื่อท่านทั้งหลายจะสามารถเห็นกายทั้งสามนี้ และจะเห็นแจ้งในจิตเดิมแท้อย่างชัดเจน จงตั้งใจฟังให้ดี และว่าตามดังๆ พร้อมกันทุกคนเหมือนที่อาตมาจะว่านำ “ด้วยกายเนื้อของเรานี้ เราขอถือที่พึ่งในธรรมกายอันบริสุทธิ์ (คือกายแก่น) ของพระพุทธเจ้า…”
ท่านผู้คงแก่เรียนทั้งหลาย กายเนื้อของเรานี้  อาจเปรียบได้กับโรงพักแรม, ดังนั้นเราจึงไม่สามารถยึดเอาเป็นที่พึ่ง, ในภายในจิตเดิมแท้ของเรา เราอาจหาพบกายทั้งสามนี้ และเป็นของสาธารณะทั่วไปสำหรับทุกคน แต่เนื่องจากใจ (ของคนธรรมดาสามัญ) ทำกิจอยู่ด้วยความรู้ผิด เขาจึงไม่ทราบถึงธรรมชาติแท้ในภายในกายของเขา ผลจึงเกิดขึ้นมีว่าเขาไม่รู้จักตรีกายภายในตัวของเขาเอง (มิหนำซ้ำยังเชื่อผิด) ว่าตรีกายนั้น เป็นสิ่งที่แสวงหาจากภายนอก, ท่านจงตั้งใจฟังเถิด อาตมาจะแสดงให้เห็นว่าตัวท่านเอง ท่านจะพบกายเป็นปรากฏการณ์ อันแสดงออกของจิตเดิมแท้ อันเป็นสิ่งไม่อาจพบได้จากภายนอก…”
“จิตเดิมแท้ของเราเป็นของบริสุทธิ์ ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นเพียงการแสดงออกของจิตนี้ กรรมดีกรรมชั่วเป็นเพียงผลของความคิดดีและคิดชั่วตามลำดับฉะนั้น ภายในจิตเดิมแท้ สิ่งทุกสิ่ง (ย่อมบริสุทธิ์จริงแท้) เหมือนกับสีของท้องฟ้ากับดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ซึ่งเมื่อเมฆผ่านมาบัง ความแจ่มแจ้งนั้นดูประหนึ่งว่า ถูกทำให้มัวไป แต่เมื่อเมฆเคลื่อนไปแล้ว ความแจ่มแจ้งกลับมาปรากฏอีก และสิ่งต่างๆ ก็ได้รับแสงมาส่องมาเต็มอย่างเดิม.  ….จิตชั่วเปรียบกับเมฆ ความรู้แจ้งแทงตลอดและปัญญาของเราเปรียบเหมือนดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ตามลำดับ เมื่อเราพัวพันอยู่กับอารมณ์ภายนอก จิตเดิมแท้ของเรา ก็ถูกบดบังไว้ ด้วยความรู้สึกที่ติดรสของอารมณ์ ซึ่งย่อมจะปิดกั้นความรู้แจ้งแทงตลอดและปัญญาของเราไว้มิให้ส่องแสงออกมาภายนอกได้
แต่เผอิญเป็นโชคดีแก่เราอย่างเพียงพอที่ได้พบกับครูผู้รอบรู้และอารีที่ได้นำธรรมะอันถูกต้องตามธรรมมาให้เราทราบ จึงสามารถกำจัดอวิชชาและความรู้ผิดเสียได้ด้วยน้ำพักน้ำแรงของเรา จนถึงกับเราเป็นผู้รู้แจ้งสว่างไสวทั้งภายในและภายนอก และธรรมชาติแท้ของสิ่งทั้งปวงปรากฏตัวมันเองอยู่ในภายในจิตเดิมของเรา นี่แหละคือสิ่งที่บังเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ได้เผชิญหน้ากันกับจิตเดิมแท้ และนี่แหละคือสิ่งซึ่งเรียก ธรรมกายอันบริสุทธิ์ของพระพุทธเจ้า…”
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > คำสอนเรื่องธรรมกายของคณาจารย์นิกายเซน > ฮวงโป

“ธรรมกายที่แท้จริงของพุทธะ ย้อมเหมือนความว่าง เป็นวิธีกล่าวอีกอย่างหนึ่งที่จะกล่าวว่า ธรรมกายคือความว่าง หรือความว่างคือธรรมกาย ก็ตาม คนทั้งหลายมักอวดอ้างว่า  ธรรมกาย มีอยู่ในความว่าง และ ความว่าง บรรจุไว้ซึ่ง ธรรมกาย นี้เป็นเพราะเขาไม่รู้แจ้งเห็นจริงว่า สิ่งทั้งสองนั้นเป็นเพียงสิ่งเดียวและอันเดียวกัน แต่ถ้าพวกเธอจำกัดความลงไปว่า ธรรมกายนั้น เป็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ ถ้าเป็นเช่นนั้น ถ้าเป็นเช่นนั้นก็ไม่ใช่ความว่าง ...”
“คำทั้งสองนี้ ไม่แตกต่างจากกันและกันเลย หรือนัยหนึ่งก็คือไม่มีความแตกต่างใดๆ ในระหว่างสามัญสัตว์ทั้งปวงกับพระพุทธเจ้าทั้งหลาย หรือระหว่างสังสารวัฏกับพระนิพพาน หรือระหว่างโมหะกับโพธิ…”
“พุทธะองค์หนึ่งๆ มี 3 กาย โดยคำว่า ธรรมกาย ย่อมหมายถึง ธรรมะ (ธรรมดา) ของธรรมกายนั้น ไม่อาจจะแสวงหาได้โดยทางการพูดหรือโดยทางการฟัง หรือโดยทางหนังสือ ไม่มีอะไรที่อาจจะพูด หรือทำให้เป็นลายลักษณ์อักษรเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมาได้ มีอยู่ก็แต่ความว่างแห่งสภาวะธรรมดาที่แท้จริงของทุกสิ่งทุกสิ่ง ซึ่งเป็นอยู่เองอันมีอยู่ในทุกที่ทุกหนทุกแห่ง และไม่มีอะไรไปมากกว่านั้นอีก…”
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > มัญชุศรีปรัชญาปารมิตาสูตร (文殊師利所說般若波羅蜜經)

爾時世尊告文殊師利：「汝今真實見如來乎？」文殊師利白佛言：「世尊！如來法身本不可見，我為眾生故來見佛。佛法身者不可思議，無相無形，不來不去，非有非無，非見非不見，如如實際，不去不來，非無非非無，非處非非處，非一非二，非淨非垢，不生不滅。我見如來亦復如是。」
พระผู้มีพระภาคตรัสกะพระมัญชุศรีว่า “บัดนี้ เธอได้เห็นตถาคตอย่างแท้จริงหรือไม่ ?” พระมัญชุศรีทูลว่า “พระผู้มีพระภาค! ธรรมกายแห่งพระตถาคตแต่เดิมมาก็ไม่อาจเห็นได้ เพื่อสรรพสัตว์เป็นเหตุข้าพระองค์จึงมาทัศนาพระพุทธองค์ ธรรมกายของพระองค์นั้นเป็นอจินไตย (นึกคิดเอาไม่ได้) ไร้ลักษณะ ไร้รูปร่าง มิได้มาแลมิได้ไป มิใช่มีแลมิใช่ไม่มี มิใช่เห็นแลมิใช่ไม่เห็น ดั่งตถตา (ความเป็นไปอย่างนั้นเอง) ที่ไม่ได้มาและไม่ได้ไป มิใช่การปราศจาก และมิใช่การไม่ปราศจาก มิใช่สถานที่แลมิใช่การไม่ใช่สถานที่ มิใช่การเป็นหนึ่ง มิใช่การเป็นสอง มิใช่ความบริสุทธิ์ มิใช่มลทิน ไม่เกิดไม่ดับ ข้าพระองค์ทัศนาพระตถาคตอยู่อย่างนี้พระเจ้าข้า
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > ธรมธาตุปรกฤตยอวตารสูตร (入法界體性經)

文殊師利。所言佛者。即是法界。於彼諸力無畏。亦是法界。文殊師利。我不 見法界有其分數。我於法界中。不見此是凡夫法。此是阿羅漢法。辟支佛法。及諸佛 法。其法界無有勝異。亦無壞亂。文殊師利。譬如恒河。若閻摩那。若可羅跋提河。 如是等大河入於大海。其水不可別異。如是文殊師利。如是種種名字諸法。入於法界 中無有名字差別。
มัญชุศรี อันคำว่า พุทธะก็คือ ธรรมธาตุ ในบรรดาพละ เวสารัชชะทั้งหลาย ก็คือธรรมธาตุมัญชุศรี ตถาคตไม่เห็นธรรมธาตุว่ามีการแบ่งคำนวณนับ ท่ามกลางธรรมธาตุ ตถาคตไม่เห็นว่าสิ่งนี้คือบุถุชนธรรม ว่านี้คืออรหันตธรรม ว่าสิ่งนี้คือปัจเจกพุทธธรรมและว่าคือพุทธธรรมทั้งปวง ธรรมธาตุนั้นไร้ซึ่งความดีเลิศหรือแตกต่าง จึงไม่มีการเสื่อมสลายแปรปรวน มัญชุศรี อุปมาแม่น้ำาคงคา หรือแม่น้ำยมนา หรือแม่น้ำาอิราวตี อันมหานทีเหล่านี้ที่ไหลสู่มหาสมุทร ชลวารีนั้นก็ไม่อาจจำแนกความต่างอย่างนี้แหละมัญชุศรี บรรดานามอักษรนานาของธรรมทั้งปวง ก็ไหลสู่ธรรมธาตุ ปราศจากซึ่งความต่างของนามอักษร อย่างนี้
文殊師利。譬如種種諸穀聚中不可說別。是法界中亦無別名。有此有彼。是染 是淨。凡夫聖人及諸佛法。如是名字不可示現。如是法界如我今說。如是法界無違逆 如是信樂。何以故。文殊師利。其逆順界法界無二相故。無來無去。不可見故。無其 起處。
มัญชุศรี อุปมาบรรดาธัญญาพืชนานาที่รวมกันอยู่ก็ไม่อาจกล่าวว่าต่างกัน ท่ามกลางธรรม ธาตุจึงไร้ซึ่งนามที่ต่างกัน ว่ามีสิ่งนี้ มีสิ่งนั้น เป็นสิ่งสกปรก เป็นสิ่งสะอาด บุถุชน อริยบุคคล และ พุทธธรรมทั้งปวง ก็ไม่อาจปรากฏนามอักษรอย่างนี้ ธรรมธาตุก็ดั่งที่ตถาคตกล่าวอยู่บัดนี้อย่างนี้ ธรรมธาตุปราศจากความขัดแย้งอยู่อย่างนี้ เป็นอัธยาศัยอยู่อย่างนี้ เหตุไฉนนั้นฤๅ มัญชุศรี เพราะ ธาตุคือความเป็นสิ่งที่ขัดแย้งหรือ อนุโลมตามธรรมธาตุนั้น ปราศจากทวิลักษณะ ไร้การมา ไร้การไป เหตุที่ไม่อาจพบเห็น จึงปราศจากสถานที่เกิดขึ้นของสิ่งนั้น
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > คัมภีร์วิมลเกียรตินิทเทสสูตร

ได้กล่าวถึงพระธรรมกายของพระพุทธเจ้าว่า “ก็คือกายแห่งอากาศ มิเกิดขึ้นและมิได้มิเกิด ไร้รูปลักษณ์และมิได้ไร้รูปลักษณ์ ก้าวล่วงการเปรียบเทียบของภพทั้งสาม และหาคำพรรณนาสรรเสริญใดมาเทียบเท่าเห็นไม่มี… ฯลฯ”
พระพุทธเจ้าทั้งปวง ด้วยจากการแสดงของปัจจัยแห่งการเกิดและดับของสรรพสิ่ง จึงให้รู้แจ้งว่า “ปัจจัยนั้นล้วนเกิดขึ้นแต่ความอนัตตา” อันเมื่อสัตยธรรมจริงแท้เป็นเช่นนี้ ก็ย่อมวางเฉยในรูปร่างที่โป้ปดหรือคือสิ่งที่หลอกลวงได้ แล้วเข้าสู่ศูนยตาภาววิสัยอันมิเกิดขึ้นและมิดับสูญ อาศัยธรรมภาวะหรือธรรมธาตุว่าคือกาย ที่ไร้รูปและไร้ลักษณ์ (ของขันธ์ห้า)
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > คัมภีร์อวตังสกะสูตร

“อันธรรมธาตุแต่เดิมนั้นว่างเปล่า มิอาจยึดถือแลมิอาจพบเห็น สภาวะที่ว่างเปล่านั้นแลคือพระพุทธะ ซึ่งมิอาจตรึกคิดคาดประมาณ”
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > คัมภีร์มหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์

“ครั้งหนึ่งเมื่อพระศากยมุนีพุทธเจ้าประทับยังดาวดึงส์เทวโลกแล้วประทานพระธรรมเทศนาเสร็จสิ้นแล้ว คราที่พระองค์เสด็จนิวัติสู่โลกมนุษย์นั้น บรรดามหาชนทั้งปวงล้วนเฝ้ารอรับเสด็จ มีเพียงแต่พระสุภูติเถรเจ้าเท่านั้นที่เร้นกายในพนาวาส นั่งพิจารณาสรรพพุทธธรรมทั้งปวงว่าล้วนแต่มีความศูนย์โดยสภาพ พระศากยมุนีทรงทราบด้วยพระญาณแล้วจึงตรัสกับผู้ที่มาเฝ้ารับเสด็จว่า สุภูติเป็นผู้ได้อภิวาทเราตถาคตเป็นคนแรก เหตุเพราะว่าสุภูตินั้นได้พิจารณาธรรมทั้งปวงว่าเป็นศูนยตา นี่แหละจึงเรียกว่าได้พบธรรมกายของพระพุทธเจ้า ได้ถวายสักการะอย่างแท้จริง อันเป็นการบูชาที่ประเสริฐสุดแล”
“หากเพ่งพิศพระพุทธะด้วยรูปลักษณ์ นั้นคือพบเพียงลักษณะมายา หากพิจารณา พระพุทธะด้วยธรรม ย่อมได้ประสบพระพุทธะที่แท้จริง”
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > คัมภีร์มหายานสูตราลังการสูตร

ธรรมกาย สัมโภคกาย นิรมาณกาย เหล่านี้คือกายของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ธรรมกายเป็นมูลฐานของสัมโภคกายและนิรมาณกาย สัมโภคกายในโลกทั้งปวงและจักรวาลนั้น แตกต่างกันไปตามภูมิภาค แตกต่างกันในชื่อ รูปร่าง และประสบการณ์ในปรากฏการณ์ แต่ธรรมกายที่เป็นเอกรูปและสุขุมนั้นมีอยู่ในสัมโภคกาย และโดยอาศัยธรรมกายนี้ สัมโภคกายก็สามารถควบคุมของตนได้ ในเมื่อธรรมกายสำแดงตนให้ปรากฏได้ตามประสงค์ นิรมาณกายย่อมเปิดเผยด้วยการเกิดที่ชำนาญ ด้วยการตรัสรู้พระนิพพาน เพราะนิรมาณกายมีอำนาจลึกลับที่จะนำมนุษย์ไปสู่การตรัสรู้อยู่มาก กายของพระพุทธเจ้าทั้งหลายประกอบด้วยสามกายนี้
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > พระไตรปิฎกภาษาจีน > ลังกาวตารสูตร

ครั้งนั้นท่านมหามติโพธิสัตว์มหาสัตว์ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์ได้ตรัสถึงสิ่งที่เรียกว่าตถาคตครรภะเสมอในพระสูตรทั้งหลาย พระองค์ทรงอธิบายว่า สิ่งที่เรียกว่าตถาคตครรภะนั้นบริสุทธิ์ผ่องใสโดยธรรมชาติ ตถาคตครรภะนี้เดิมทีนั้นไร้มลทินประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ 32 ประการ ซ่อนอยู่ในร่างกายของสรรพสัตว์ อุปมาดังรัตนชาติมูลค่ามหาศาลที่ถูกห่อหุ้มด้วยผ้าสกปรก ตถาคตครรภะนี้ก็ฉันนั้น ถูกห่อหุ้มด้วยผ้าคือขันธ์ ธาตุและอายตนะ ถูกทำให้สกปรกด้วยธุลี คือ ความโลภ ความโกรธ ความหลง และความนึกคิดที่ผิดๆพระองค์ยังทรงบรรยายลักษณะของตถาคตครรภะนี้ว่า เป็นสิ่งนิรันดร์ ยั่งยืนถาวร และมาสามารถเปลี่ยแปลงได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ! หากคถาคตครรภะเป็นดังที่พระองค์ตรัสมานี้ ตถาคตครรภะจะต่างจากอาตมันที่นักปราชญ์ทั้งหลาย พูดกันอย่างไร อาตมันที่สอนกันในสำนักปรัชญาเหล่านั้นคือ ผู้สร้างนิรันดร์ เป็นอมตะ หาสิ่งใดเทียบได้ แทรกอยู่ในสรรพสิ่ง และไม่มีใครทำลาย
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ไม่หรอกมหามติ ! สิ่งที่เราเรียกว่าตถาคตครรภะเป็นคนละอย่างกับอาตมัน ที่นักปรัชญาทั้งหลายพูดถึง มหามติ ! พระพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมสอนว่า สิ่งที่เรียกว่าตถาคตครรภะนี้คือสุญญตา (ความว่าง) นิพพาน (ความดับเย็น) เป็นสิ่งที่ไม่เกิด ไม่สามารถระบุคุณสมบัติได้… มหามติ ! เราหวังว่า ปวงโพธิสัตว์มหาสัตว์ทั้งในปัจจุบันและอนาคตไม่ยึดถือความคิดว่าเป็นอาตมัน
ในทางมหายานและสำนักปรัชญาอื่น ๆ > หลักฐานคัมภีร์มหายาน > คัมภีร์อื่น ๆ > สูตรเว่ยหล่าง

ธรรมกายเป็นสิ่งที่เต็มเปี่ยมและสงบ ตัวแท้และการทำหน้าที่ของธรรมกายย่อมอยู่ใน “ภาวะคงที่เสมอ” ขันธ์ทั้งห้าเป็นของว่างโดยแท้จริง และอายตนะภายนอกทั้งหก เป็นของไม่มีอยู่ในสมาธิไม่มีการเข้า ไม่มีทั้งการออก ไม่มีทั้งความเงียบ ไม่มีทั้งความวุ่นวาย
หลักฐานในศิลาจารึก

ศิลาจารึก พ.ศ. 2092 ภาษาไทย-บาลี อักษร ขอมสุโขทัย บัญชี/ทะเบียนวัตถุ/พล.2 พบที่พระเจดีย์วัดเสือ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก ปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติพระนคร กรุงเทพฯ กล่าวว่า ...สพฺพญฺญูตญาณปวรสีลํ นิพานรมฺมณํ ปวรวิลสิ ตเกส จตูถชานาปวร ลลาต วชฺชิรสมาปตฺติ ปวรอุ... ...อิมํ ธมฺมกายพุทฺธลกฺขณํ โยคาวจรกุลปุตฺเตน ติกฺขญาเณน สพฺพญฺญุพุทฺธภาวํ ปตฺเถนฺเตน ปุนปฺปุนํ อนุสฺสริตพฺพํฯคำแปล "พระพุทธลักษณะคือ ธรรมกาย มีพระเศียรอันเประเสริฐคือ พระนิพพาน อันเป็นอารมณ์แห่งผลสมาบัติ มีพระนลาฏอันเประเสริฐ คือจตุตถฌาน มีพระอุณาโลมอันประเสริฐ ประกอบด้วยพระรัศมี คือพระปัญญาในมหาวชิรสมาบัติ... พระพุทธลักษณะ คือ "ธรรมกาย" นี้ อันโยคาวจรกุลบุตรผู้มีญานอันกล้า เมื่อปรารถนาซึ่งภาวะแห่งตน เป็นสัพพัญญูพุทธเจ้า พึงระลึกเนืองๆ ฯ"
ศิลาจารึกเมืองพิมาย  เป็นศิลาจารึกภาษาสันสกฤต อักษรขอม มีอายุอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 18 พบที่อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ได้มีการถอดความและแปลแล้ว จัดพิมพ์ขึ้นเป็นตัวหนังสือเรื่อง "จารึกพระเจ้าชัยวรมันที่ 7" ปัจจุบันอยู่ที่หอสมุดวชิรญาณ (หอสมุดแห่งชาติกรุงเทพฯ) กล่าวว่า นโมวุทฺธายนิรฺมมาณ (ธรฺมสามฺโภคมูรฺตฺตเย) ภาวาภาวทฺวยาตีโต (ทฺวยาตฺมาโยนิราตฺมก:)คำแปล "ขอความนอบน้อม จงมีแด่พระพุทธเจ้า ผู้มีนิรมาณกาย ธรรมกาย และสัมโภคกาย ผู้ล่วงพ้นภาวะและอภาวะทั้งสองผู้มีอาตมันเป็นสอง และหาอาตมันมิได้
ศิลาจารึกที่ปราสาทพระขรรค์ เป็นจารึกภาษาสันสกฤต กล่าวว่า "สมฺภารวิสฺตรวิภาวิตธรฺมกาย สมฺโภคนิรฺมฺมิติวปุรฺภควานฺวิภกฺต:"คำแปล "พระผู้มีพระภาค ผู้ประกอบด้วย ธรรมกาย อันพระองค์ยังให้เกิดขึ้นแล้วอย่างเลิศ ด้วยการสั่งสม (บุญบารมี) ทั้งสัมโภคกายและนิรมาณกาย"
禪-ฉาน (ธฺยาน,ฌาน,เซน)
ฮิวสตัน
ภูมิอากาศ

| ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> เดือน | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ม.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ก.พ. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> มี.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> เม.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> พ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> มิ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ก.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ส.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ก.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ต.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> พ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ธ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของฮิวสตัน (ท่าอากาศยานฮ็อบบี)> ทั้งปี |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย °F (°C) | 63.3 (17.39) | 67.1 (19.5) | 73.6 (23.11) | 79.4 (26.33) | 85.9 (29.94) | 91.0 (32.78) | 93.6 (34.22) | 93.4 (34.11) | 89.3 (31.83) | 82.0 (27.78) | 72.5 (22.5) | 65.4 (18.56) | 79.7 (26.5) |
| อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย  °F (°C) | 45.2 (7.33) | 48.2 (9) | 54.8 (12.67) | 60.6 (15.89) | 68.1 (20.06) | 73.5 (23.06) | 75.3 (24.06) | 75.3 (24.06) | 71.6 (22) | 62.3 (16.83) | 53.4 (11.89) | 46.7 (8.17) | 61.3 (16.28) |
| หยาดน้ำฟ้า นิ้ว (มม) | 4.25 (108) | 3.01 (76.5) | 3.19 (81) | 3.46 (87.9) | 5.11 (129.8) | 6.84 (173.7) | 4.36 (110.7) | 4.54 (115.3) | 5.62 (142.7) | 5.26 (133.6) | 4.54 (115.3) | 3.78 (96) | 53.96 (1,370.6) |
| วันที่มีหยาดน้ำฟ้าโดยเฉลี่ย (≥ 0.01 in) | 10.0 | 7.9 | 7.6 | 6.8 | 7.6 | 8.6 | 8.5 | 9.5 | 9.0 | 6.7 | 8.2 | 8.7 | 99.1 |
| จำนวนชั่วโมงที่มีแดด | 142.6 | 155.4 | 192.2 | 210.0 | 248.0 | 282.0 | 294.5 | 269.7 | 237.0 | 229.4 | 168.0 | 148.8 | 2,577.6 |
แหล่งที่มา 1: NOAA 
แหล่งที่มา 2: HKO
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
ฮิวสตัน ที่อินสตาแกรม
Greater Houston Convention & Visitors Bureau
Greater Houston Partnership (GHP) Houston Chamber
Greater Houston Transportation and Emergency Management Center
ฮิวสตัน ที่เว็บไซต์ Curlie
รายชื่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย

ระวังสับสนกับ รายชื่อแหล่งมรดกโลกในประเทศไทย

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม หรือ มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ขององค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) หมายถึงประเพณีและการปฏิบัติที่ไม่ใช่ทางกายภาพที่ดำเนินการโดยบุคคล ในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมของประเทศ ซึ่งรวมถึงการเฉลิมฉลอง เทศกาล การแสดง ประเพณีมุขปาฐะ ดนตรี และการทำหัตถกรรม ตามอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ซึ่งร่างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2546 และมีผลบังคับใช้ใน พ.ศ. 2549 การขึ้นทะเบียนรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของยูเนสโกนั้นกระทำโดยคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ซึ่งเป็นองค์การที่จัดตั้งขึ้นตามอนุสัญญานี้
ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีในอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ค.ศ. 2003 เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2559 (ค.ศ. 2016) ในปัจจุบัน ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย ทั้งสิ้น 6 รายการ ในชนิดรายการตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)
รายการที่ขึ้นทะเบียนแล้ว (inscribed)

หลายประเทศร่วมลงนาม
| รายการ | ภาพ | ประเภท | ปีขึ้นบัญชี   (พ> ศ./ค.ศ.) | หมายเหตุ | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| โขน ละครรำสวมหน้ากากในไทย |  | RL | 2561/2018 | เป็นศิลปะการแสดงของไทย ที่ผสมผสานองค์ประกอบทางดนตรี การร้อง วรรณกรรม นาฏศิลป์ พิธีกรรม และงานฝีมือ | 01385 |
| นวดไทย การนวดแผนไทย |  | RL | 2562/2019 | เป็นส่วนหนึ่งของศิลปะ วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมของการดูแลสุขภาพแบบไทย ในฐานะการรักษาโดยไม่ใช้ยาและการบำบัดด้วยตนเอง เกี่ยวข้องกับการขยับร่างกายโดยผู้ประกอบวิชาชีพ ช่วยปรับสมดุลร่างกาย พลังงาน และโครงสร้างของผู้ป่วย เพื่อรักษาอาการเจ็บป่วย | 01384 |
| โนรา นาฏศิลป์ในภาคใต้ของไทย |  | RL | 2564/2021 | เป็นการแสดง เต้นรำ และการร้องเพลงสดที่มีชีวิตชีวาพร้อมกายกรรมจากภาคใต้ของไทย โดยปกติแล้ว การแสดงประกอบด้วยการกล่าวอัญเชิญด้วยวาจา ตามด้วยการนำเสนอโดยตัวละครหลักที่เต้นรำด้วยการเคลื่อนไหวของขา แขน และนิ้วอย่างมีพลังและซับซ้อน | 01587 |
| สงกรานต์ในไทย เทศกาลปีใหม่ไทยดั้งเดิม |  | RL | 2566/2023 | เป็นประเพณีวันขึ้นปีใหม่ของไทยมาแต่โบราณ เป็นประเพณีที่งดงาม อ่อนโยน เอื้ออาทร และเต็มไปด้วยบรรยากาศของความกตัญญู ความสนุกสนาน ความอบอุ่น และการให้เกียรติเคารพซึ่งกันและกัน สะท้อนให้เห็นถึงลักษณะของความเป็นไทยได้อย่างชัดเจน โดยใช้น้ำเป็นสื่อในการเชื่อมสัมพันธไมตรี | 01719 |
| ต้มยำกุ้ง |  | RL | 2567/2024 | เป็นอาหารที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตที่เรียบง่ายของชุมชนเกษตรกรรมริมแม่น้ำลำคลองในภาคกลางของไทย ที่มีวัฒนธรรมการบริโภคอาหารผ่านการสังเกตและเรียนรู้จากธรรมชาติ โดยนำกุ้งที่มีมากมายในท้องถิ่นมาต้มในน้ำเดือดที่มีสมุนไพรอย่างข่า ตะไคร้ ใบมะกรูด พริก และมะนาว ซึ่งนิยมปลูกไว้กินเองในครัวเรือน ต้มยำกุ้งจึงเป็นอาหารที่สะท้อนถึงความเรียบง่าย และวิถีชีวิตที่พึ่งพิงธรรมชาติ พึ่งพาตนเองและมีประโยชน์ต่อสุขภาพ | 01879 |
| เกอบายา : ความรู้ ทักษะ ประเพณี และแนวปฏิบัติ+ |  | RL | 2567/2024 | เป็นเสื้อสตรีพื้นเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการแต่งกายบาบ๋า-เปอรานากันในภาคใต้ของไทยซึ่งเป็นวัฒนธรรมร่วมของกลุ่มคนที่มีเชื้อสายจีนและมลายู กลุ่มชาวจีนฮกเกี้ยนที่มาจากปีนังและมะละกาที่ได้เดินทางเข้ามาค้าขายบริเวณคาบสมุทรมลายูและเข้ามาอยู่ในมณฑลภูเก็ตในสมัยรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 5 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ ทำให้เกิดการผสมผสานทางเชื้อชาติและวัฒนธรรมระหว่างผู้เข้ามาและคนในท้องถิ่นดั้งเดิม อันแสดงถึงการอยู่ร่วมกันในความหลากหลายทางวัฒนธรรมอย่างสันติสุข ทั้งนี้ การสวมใส่เกอบายาในวิถีชีวิตของผู้คนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นอกจากคุณค่าความสวยงามแล้วการเสนอเป็นมรดกร่วมที่สอดคล้องคล้ายคลึงกันยังบ่งบอกถึงความผูกพันและความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างประเทศ | 02090 |
รายการที่เสนอขึ้นทะเบียนแล้ว อยู่ระหว่างการพิจารณาของยูเนสโก (on-going nomination)

ผ้าขาวม้า (รอการพิจารณาอย่างเป็นทางการของยูเนสโกใน พ.ศ. 2568)
ชุดไทย : ความรู้ งานช่างฝีมือ และแนวปฏิบัติการแต่งกายชุดไทยประจำชาติ (รอการพิจารณาอย่างเป็นทางการของยูเนสโกใน พ.ศ. 2569)
มวยไทย : การชกมวยไทยดั้งเดิม (รอการพิจารณาอย่างเป็นทางการของยูเนสโกใน พ.ศ. 2570)
รายการที่เตรียมเสนอขึ้นทะเบียน หรือกำลังศึกษาความเป็นไปได้เพื่อขึ้นทะเบียน

ประเพณีลอยกระทง (กำลังดำเนินการศึกษาจัดทำข้อมูล เพื่อเสนอขอความเห็นชอบต่อคณะรัฐมนตรี)
พิธีไหว้ครู (กำลังศึกษาความเป็นไปได้เพื่อขึ้นทะเบียน)
หนังใหญ่ [กำลังศึกษาความเป็นไปได้เพื่อขึ้นทะเบียน โดยจะขอขึ้นทะเบียนในรายการมรดกที่เป็นแบบอย่างที่ดีในการสงวนรักษา (Register of Good Safeguarding Practices)]
หมอลำ (กำลังศึกษาความเป็นไปได้เพื่อขึ้นทะเบียน)
ข้าวแกง – อาจเสนอขึ้นทะเบียนร่วมกับประเทศสิงคโปร์ ในรายการ "วัฒนธรรมอาหารริมทางของสิงคโปร์" ซึ่งขึ้นทะเบียนแล้วเมื่อ พ.ศ. 2563
ผีตาโขน
ข้าวเหนียวมะม่วง
ดูเพิ่ม

รายชื่อแหล่งมรดกโลกในประเทศไทย
ความทรงจำแห่งโลก