แม่น้ำอิรวดี

| แม่น้ำอิรวดี ဧရာဝတီမြစ် |
| --- | --- |
ภาพถ่ายทางอากาศของแม่น้ำอิรวดี
แนวลำน้ำ, ลุ่มน้ำ, เมืองและลำน้ำสาขาหลักแม่น้ำอิรวดี
ที่ตั้ง
ประเทศ: พม่า
รัฐ/ภูมิภาค: กะชีน มัณฑะเลย์ ซะไกง์ มะกเว พะโค อิรวดี
เมือง: มยิจีนา บะมอ มัณฑะเลย์ ซะไกง์ ปะโคะกู พุกาม มะกเว แปร ฮีนตาดะ
ลักษณะทางกายภาพ

ต้นน้ำ: รีดง ชู ต้นน้ำ, ตะวันออกเฉียงใต้ของทิเบต, ประเทศจีน: จุดกำเนิดทางภูมิศาสตร์
 • พิกัด: 28°44′04″N 97°52′21″E﻿ / ﻿28.73444°N 97.87250°E﻿ / 28.73444; 97.87250
 • ระดับความสูง: 4760 เมตร (ประมาณ)
 

แหล่งที่ 2:  
 • ตำแหน่ง: กาดา ชู ต้นน้ำ, ตะวันออกเฉียงใต้ของทิเบต, ประเทศจีน: ต้นทางเหนือสุด
 • พิกัด: 28°45′57″N 97°45′1″E﻿ / ﻿28.76583°N 97.75028°E﻿ / 28.76583; 97.75028 (ประมาณ)
 • ระดับความสูง: 4760 เมตร (ประมาณ)
 

แหล่งที่ 3: แม่น้ำเมคะ
 • ตำแหน่ง: รัฐกะชีน, ประเทศพม่า
 • พิกัด: 28°31′50″N 97°37′55″E﻿ / ﻿28.53056°N 97.63194°E﻿ / 28.53056; 97.63194  (ประมาณ)
 • ระดับความสูง: 4650 เมตร (ประมาณ)
 

แหล่งที่ 4: แม่น้ำเมลิคะ
 • ตำแหน่ง: รัฐกะชีน, ประเทศพม่า
 • พิกัด: 27°44′48″N 97°2′5″E﻿ / ﻿27.74667°N 97.03472°E﻿ / 27.74667; 97.03472  (ประมาณ)
 • ระดับความสูง: 3800 เมตร (ประมาณ)
 

จุดบรรจบ:  
 • ตำแหน่ง: ดานเพะ, รัฐกะชีน
 • พิกัด: 25°42′0″N 97°30′0″E﻿ / ﻿25.70000°N 97.50000°E﻿ / 25.70000; 97.50000
 • ระดับความสูง: 147 เมตร (482 ฟุต)
 
ปากน้ำ: ทะเลอันดามัน
 • ตำแหน่ง: อะเล-ยวา, เขตอิรวดี, ประเทศพม่า
 • พิกัด: 15°51′19″N 95°14′27″E﻿ / ﻿15.85528°N 95.24083°E﻿ / 15.85528; 95.24083
 • ระดับความสูง: 0 เมตร (0 ฟุต)
ความยาว: 2,288 กิโลเมตร (1,422 ไมล์)
พื้นที่ลุ่มน้ำ: 404,200 ตารางกิโลเมตร (156,100 ตารางไมล์) 

อัตราการไหล:  
 • ตำแหน่ง: ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี
 • เฉลี่ย: 15,112 m3/s (533,700 cu ft/s)
 • ต่ำสุด: 2,300 m3/s (81,000 cu ft/s)
 • สูงสุด: 60,000 m3/s (2,100,000 cu ft/s)
 
ลุ่มน้ำ
ลำน้ำสาขา:  
 • ซ้าย: แม่น้ำชี่น-ดวี่น, แม่น้ำมู่
 • ขวา: มยิแง
แม่น้ำอิรวดี (พม่า: ဧရာဝတီမြစ်; เอ็มแอลซีทีเอส: erawa.ti mrac, ออกเสียง: [ʔèjàwədì mjɪʔ], ออกเสียง เอยาวะดี) เป็นแม่น้ำที่ไหลจากเหนือจรดใต้ผ่านประเทศพม่า เป็นแม่น้ำที่ใหญ่สุดในประเทศและเป็นเส้นทางการค้าที่สำคัญที่สุด ชื่ออิรวดีในพม่ามาจากภาษาบาลี Irāvatī Airavati Erāvatī  อิร แปลว่า เมฆฝน วดี แปลว่า กำแพง, รั้ว เป็นชื่อบาลีของช้างเอราวัณพาหนะของพระอินทร์ เอราวัณ แปลว่า สีแห่งเมฆฝน เป็นที่มาของความเชื่อว่าช้างเผือกจะนำมาซึ่งเมฆฝน เพราะเป็นสีของช้างเอราวัณที่จะมากับเมฆฝน สายฟ้าในเมฆฝนมาจากวชิราวุธของพระอินทร์ ดังนั้น ช้างจึงมักถูกใช้เป็นสัญลักษณ์สำหรับน้ำ คนสมัยโบราณในภูมิภาคนี้ จึงแย่งชิงช้างเผือก ด้วยเชื่อว่าจะทำให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล และยังใช้เป็นชื่อของแม่น้ำอื่น ๆ ในหลายภูมิภาค เช่น แม่น้ำอจิรวดี ในอินเดีย
แม่น้ำอิรวดีมีต้นกำเนิดจากจุดบรรจบกันของแม่น้ำเมลิคะและแม่น้ำเมคะ ที่ไหลลงมาจากธารน้ำแข็งบริเวณเทือกเขาหิมาลัยทางตอนเหนือของปูดาโอในพม่าตอนบน แม่น้ำค่อนข้างไหลเป็นเส้นตรงไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ผ่านดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี และไหลลงสู่ทะเลอันดามัน แม่น้ำอิรวดีมีพื้นที่ลุ่มน้ำ 404,200 ตารางกิโลเมตร (156,026 ตารางไมล์) ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศพม่า หลังจากที่รัดยาร์ด คิปลิง กวีชาวอังกฤษได้กล่าวถึงแม่น้ำอิรวดีในบทกวีของเขา บางครั้งแม่น้ำสายนี้เรียกว่า "ถนนสู่มัณฑะเลย์"
กว่าหกศตวรรษที่มีการใช้แม่น้ำสำหรับการค้าขายและการขนส่ง แม่น้ำมีความสำคัญต่อจักรวรรดิอังกฤษหลังได้พม่าเข้ามาอยู่ในอาณานิคมได้มีการพัฒนาเครือข่ายคลองชลประทาน แม่น้ำยังคงมีความสำคัญในปัจจุบันเนื่องจากเป็นเส้นทางการจราจรและเป็นเส้นทางของสินค้าส่งออกจำนวนมาก ข้าวมีการผลิตในเขตดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีซึ่งมีการใช้น้ำจากแม่น้ำ
ในปี พ.ศ. 2550 รัฐบาลพม่าได้ลงนามในข้อตกลงกับบริษัทสัญชาติจีนในการก่อสร้างเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำจำนวนเจ็ดเขื่อน ซึ่งมีกำลังผลิตรวม 13,360 เมกะวัตต์ในแม่น้ำเมลิคะและแม่น้ำเมคะ รวมถึงเขื่อน มยิตโซน เขื่อนใหญ่ขนาด 6,000 เมกะวัตต์ บริเวณที่บรรจบกันของแม่น้ำทั้งสองแห่ง กำลังไฟฟ้าที่เกิดจากเขื่อนจะส่งไปยังประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่โดยส่วนใหญ่จะส่งไปยังประเทศจีน และมีเป้าหมายการส่งออกพลังงานไปยังประเทศไทย อินเดีย และบังคลาเทศ องค์กรด้านสิ่งแวดล้อมได้ยกความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อระบบนิเวศบนความหลากหลายทางชีวภาพของแม่น้ำ สัตว์ที่อาจได้รับผลกระทบได้แก่ โลมาอิรวดี และปลาฉลามในแม่น้ำอิรวดี ซึ่งเป็นสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ ปัจจุบันโครงการเขื่อนมยิโซนถูกระงับไว้เนื่องจากมีการประท้วงและผู้ไม่เห็นด้วยจำนวนมาก