stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วัดสำโรงกนุง

| วัดสำโรงกนุง |
| --- | --- |
វត្តសំរោងក្នុង
ศาสนา
ศาสนา: ศาสนาพุทธ
ที่ตั้ง
ที่ตั้ง: เมืองพระตะบอง
ประเทศ: กัมพูชา
ตำแหน่งที่ตั้งในประเทศกัมพูชา
พิกัดภูมิศาสตร์: 13°7′40″N 103°13′9″E﻿ / ﻿13.12778°N 103.21917°E﻿ / 13.12778; 103.21917
สถาปัตยกรรม
เสร็จสมบูรณ์: พ.ศ. 2243
วัดสำโรงกนุง (เขมร: វត្តសំរោងក្នុង) หรือ วัดสำโรงใน เป็นวัดที่เมืองพระตะบอง ประเทศกัมพูชา สร้างเมื่อ พ.ศ. 2243 สมัยเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (แบน) เจ้าเมืองคนแรกเคยมาทำพิธีบวงสรวงเวลาเกิดเหตุการณ์สำคัญและเคยสร้างวิหารไม้ไว้
วิหารของวัดสร้างเมื่อ พ.ศ. 2433 โดยพระยาอภัยภูเบศร (นอง) หน้าบันไม้แกะสลักทำแบบมุขประเจิด เจดีย์ทรงเครื่องแบบไทยทางซ้ายและขวาด้านหน้าอุโบสถ องค์เรือนธาตุประดับซุ้มทิศ ย่อมุมละเอียด (ย่อมุมไม้ยี่สิบสี่) สัดส่วนเจดีย์เหมือนสถาปัตยกรรมไทยสมัยอยุธยาตอนปลาย อุโบสถสร้างขึ้นโดยเจ้าพระยาอภัยภูเบศรทดแทนหลังเดิมที่สร้างจากไม้ เจดีย์บรรจุอัฐิของคนตระกูลอภัยภูเบศร 11 โกศ นอกจากนั้นยังพบตราพานแว่นฟ้าเดี่ยวบรรจุสมุดใบข่อยบนประตูด้านหลังของวัด บ้างสันนิษฐานว่าเป็นพานรัฐธรรมนูญของไทย เนื่องจากไม่มีรัศมีเปล่งออก มีความเป็นไปได้ว่าเป็นศิลปะคณะราษฎรที่ได้ขยายอิทธิพลเข้าสู่พระตะบองมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2483
ในสมัยเขมรแดง วัดสำโรงกนุงได้ถูกยึด ได้ใช้พื้นที่วัดเป็นที่คัดแยกแรงงาน เป็นเรือนจำและทุ่งสังหาร ในวัดมีหลุมศพมากมาย มีผู้คนตายไปนับร้อยนับพันคน
ปราสาทตาควาย

| ปราสาทตาควาย> ศาสนา |
| --- | --- |
ศาสนา: ศาสนาฮินดู
เทพ: พระศิวะ
ที่ตั้ง
ที่ตั้ง: ชายแดนไทย-กัมพูชา
ประเทศ: ไทย-กัมพูชา
ที่ตั้งในประเทศไทยแสดงแผนที่ประเทศไทยปราสาทตาควาย (ประเทศกัมพูชา)แสดงแผนที่ประเทศกัมพูชา
พิกัดภูมิศาสตร์: 14°21′10″N 103°22′24″E﻿ / ﻿14.35278°N 103.37333°E﻿ / 14.35278; 103.37333
สถาปัตยกรรม
ประเภท: เขมร
เสร็จสมบูรณ์: คริสต์ศตวรรษที่ 11
ปราสาทตาควาย, ปราสาทตาวาย หรือในภาษาเขมรเรียกว่า ปราสาทกรอเบย (เขมร: ប្រាសាទ​តា​ក្របី​ บฺราสาท​ตา​กฺรบี​) ตั้งอยู่บริเวณช่องตาควาย ในเขตบ้านไทยนิยมพัฒนา หมู่ 17 ตำบลบักได อำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ เป็นปราสาทหินศิลาแลง ตั้งทางด้านทิศตะวันออกของปราสาทตาเมือนธมที่อยู่ห่างไปประมาณ 12 กิโลเมตร
นักประวัติศาสตร์คาดการณ์จากรูปทรงของตัวปราสาท ว่าปราสาทนี้น่าจะสร้างในช่วงปลายสมัยนครวัด ต่อตอนต้นสมัยบายน ระหว่างรัชกาลพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ถึงพระเจ้าชัยวรมันที่ 7  ศาสนสถานถูกสร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 11 เพื่ออุทิศแด่พระศิวะและกลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมใกล้ชายแดนไทย-กัมพูชาในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา
ลักษณะ

ปราสาทตาควายตั้งอยู่บนสันเขาห่างจากหน้าผาสูงของเทือกเขาพนมดงรักประมาณ 10 เมตร เป็นปราสาทจตุรมุข ตั้งหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ผังของปราสาทเป็นรูปกากบาท ส่วนฐานต่ำ ส่วนล่างสุดก่อด้วยศิลาแลง ส่วนบนก่อด้วยศิลาทรายทั้งหมด หลังคาห้องครรภคฤหะ ก่อเป็นทรงพุ่มยอดปรางค์ ซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไป 5 ชั้น ส่วนหลังคามุขก่อเป็นรูปประทุน จรดหน้าบันทั้ง 4 ด้าน ภายในห้องมีประติมากรรม ลักษณะคล้ายสวายยัมภูวลึงค์ 1 ชิ้น
ที่ตั้ง

ปราสาทนี้ตั้งอยู่บนทิวเขาพนมดงรัก ตรงชายแดนไทย-กัมพูชา ซึ่งอยู่ทางตะวันตกของเมืองสำโรง 57 กิโลเมตร และอยู่ห่างจากปราสาทตาเมือนธม 13 กิโลเมตร นักท่องเที่ยวสามารถเดินทางไปเมืองสำโรงผ่านทางหลวงหมายเลข 56 และถนนคอนกรีตบนภูเขาที่มีเส้นทางไปยังโบราณสถาน
ชาวกัมพูชาอ้างสิทธิ์ว่าปราสาทนี้ตั้งอยู่ในเขตหมู่บ้านแฌร์สลับ (Chher Slap)  คุ้มโคกขปัวส์ (Kouk Khpos) สรุกบันเตียอ็อมปึล (Banteay Ampil) จังหวัดอุดรมีชัย ส่วนฝั่งไทยตั้งอยู่ในอำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ การเป็นเจ้าของปราสาทอยู่ในกรณีพิพาทพรมแดนไทย–กัมพูชา และเคยมีการโจมตีของทหารใกล้ปราสาทใน ค.ศ. 2008 ถึง 2011
ดูเพิ่ม

ปราสาทตาเมือนธม
แหล่งข้อมูลอื่น

Fact Sheet: Temple of Ta Kwai เก็บถาวร 2008-09-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กระทรวงการต่างประเทศ
พัด สุภาภา

| ออกญาลี ยงพัด |
| --- | --- |
លី យ៉ុងផាត់

สมาชิกวุฒิสภากัมพูชา
นายกรัฐมนตรี: ฮุน เซน
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: พัด สุภาภา พ.ศ. 2501 (อายุราว 66 ปี) เสาธง จังหวัดกำปอด อาณาจักรกัมพูชา
สัญชาติ: กัมพูชา ไทย
พรรคการเมือง: พรรคประชาชนกัมพูชา
คู่สมรส: กิม เฮียง
บุตร: ลี อาพร ลี เยาวลักษณ์ พัด บุนฮัว
อาชีพ: นักการเมือง นักธุรกิจ

ออกญา ลี ยงพัด (เขมร: លី យ៉ុងផាត់ ลี ยุงผาต; จีน: 李永法; เกิด พ.ศ. 2501) มีชื่อไทยว่า พัด สุภาภา หรือ เสี่ยพัด เป็นสมาชิกวุฒิสภาและนักธุรกิจชาวกัมพูชาเชื้อสายจีนและไทยเกาะกง เขาเป็นเจ้าของบริษัทแอลวายพีกรุป (LYP Group) อันเป็นบริษัทขนาดใหญ่ของกัมพูชา ซึ่งดำเนินธุรกิจหลากหลาย ได้แก่ อสังหาริมทรัพย์ นิคมอุตสาหกรรม บ่อนกาสิโน ยาสูบ พลังงานไฟฟ้า และการท่องเที่ยว มีธุรกิจหลักอยู่ในจังหวัดเกาะกงอันเป็นบ้านเกิด ธุรกิจของพัดมักเชื่อมโยงกับข้อครหามากมาย เป็นต้นว่า การใช้แรงงานเด็ก การบังคับขับไล่ที่ดิน รวมทั้งมีความสัมพันธ์อันดีกับทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรีของประเทศไทย
พัดได้รับการแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกวุฒิสภา และยังได้รับการแต่งตั้งให้เป็นที่ปรึกษาส่วนตัวของฮุน เซน นายกรัฐมนตรีของประเทศกัมพูชา เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2565
ชีวิตส่วนตัว

พัดเกิดที่อำเภอเสาธง จังหวัดกำปอด (ปัจจุบันคืออำเภอเขมรภูมินทร์ จังหวัดเกาะกง) ในครอบครัวชาวจีนไหหลำ บางแห่งว่าเขามีเชื้อสายไทยจากเกาะกง ครอบครัวของเขาเคยอพยพมาตั้งถิ่นฐานที่จังหวัดตราดในช่วงสงครามในประเทศกัมพูชา จนได้รับสัญชาติไทย และได้ใช้นามสกุลสุภาภาของญาติในฝั่งไทย ครั้นเมื่อเขมรแดงสิ้นอำนาจใน พ.ศ. 2522 พัดจึงกลับไปทำธุรกิจในเกาะกงอีกครั้ง โดยเริ่มจากการนำเข้าเครื่องยนต์เก่าจากสิงคโปร์ แล้วรับโอนธุรกิจนำเข้าบุหรี่จากต่างประเทศ ผูกขาดแต่เพียงผู้เดียว ปัจจุบันเขาถือสองสัญชาติ คือ กัมพูชาและไทย
พัดสมรสกับกิม เฮียง (มีชื่อไทยว่า มานี สุภาภา) มีบุตร ได้แก่ ลี อาพร (ชื่อไทยว่า อาพร สุภาภา), ลี เยาวลักษณ์ (ชื่อไทยว่า เยาวลักษณ์ สุภาภา) และพัด บุนฮัว เยาวลักษณ์สมรสกับพู เซปิง (Phu Sae Ping) บุตรชายของกก อาน ซึ่งเป็นนักธุรกิจที่มีชื่อเสียงของเกาะกงอีกคนหนึ่ง ส่วนอาพร สมรสกับเซง เยอะ (Seng Nhak) ซึ่งเป็นนักธุรกิจเช่นกัน
พระเจ้าชัยวรมันที่ 1

พระเจ้าชัยวรรมันที่ 1 (เขมร: ជ័យវរ្ម័នទី១ ; อักษรโรมัน: Jayavarman I) หรือไทยมักเรียก ชัยวรมันที่ 1 หรือพระนามเต็มว่า พระกมรเตง อัญศรีชัยวรมัน (วฺระ กํมฺรตางฺ อญฺ ศฺรีชยวฺมฺมเทว) ถือเป็นกษัตริย์องค์สุดท้ายของอาณาจักรเจนละที่เป็นเอกภาพซึ่งเป็นบรรพบุรุษของอาณาจักรเขมร
พระราชประวัติ

พระองค์ปกครองตั้งแต่ประมาณ พ.ศ.1200 ถึงประมาณ พ.ศ.1224 ตลอดรัชสมัยของพระองค์และพระราชบิดาของพระองค์คือพระเจ้าภววรมันที่ 2 กษัตริย์เขมรได้รวมอำนาจไว้ในพื้นที่ที่เคยถูกปกครองโดยอาณาจักรฟูนัน อย่างไรก็ตาม พระเจ้าชัยวรมันที่ 1 สวรรคตโดยไม่มีรัชทายาทชาย ซึ่งนำไปสู่การแตกแยกของอาณาจักรเจนละ
สวรรคต

พระเจ้าชัยวรมันที่ 1 สวรรคตเมื่อประมาณ พ.ศ.1224 มีพระนามเมื่อสวรรคตแล้วว่า "พระบาทศิวปุระ"
พระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2

พระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2 (เขมร: ឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ , โรมัน : Udayadityavarman II ) เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรพระนคร ครองราชย์ระหว่างปี  พ.ศ. 1593 – 1609  ถัดจากพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เป็นพระราชโอรสพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เมื่อสวรรคตไม่ปรากฏพระสมัญญานาม
พระราชประวัติ

พระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2 ทรงสร้างปราสาทบาปวน ซึ่งเป็นปราสาทขนาดใหญ่มีปรางค์ประธานตั้งอยู่บนยอด มีฐานเป็นชั้น ประดิษฐานพระศิวลึงค์ทอง มีรูปทรงคล้ายพีระมิดเป็นปราสาทแห่งแรกที่มีการสลักภาพนูนต่ำเล่าเรื่องศาสนาและเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ พระองค์ทรงสร้างสระน้ำขนาดใหญ่กว้าง 2.2 กิโลเมตร ยาว 8 กิโลเมตรหรือ บารายตะวันตก มีขนาดใหญ่กว่าบารายตะวันออกของพระเจ้ายโศวรมันที่ 1 ซึ่งขณะนั้นอาจตื้นเขินบ้างแล้ว บารายที่สร้างขึ้นในสมัยนั้นยังใช้ประโยชน์ได้จนถึงปัจจุบันเป็นสิ่งที่พิสูจน์ความจริงในจารึกสด๊กก๊อกธม ที่ว่า “กษัตริย์อุทยาทิตยะ…พระองค์ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน…ได้รับความเป็นเลิศทางเกษตร  อันเป็นยอดของกษัตริย์วรมันองค์อื่นๆ” ทรงสร้างปราสาทแม่บุญตะวันตกกลางบารายตะวันตกเพื่อประดิษฐานเทวรูปนารายณ์บรรทมสินธุ์สำริด ศิลปะขอมแบบบาปวน
จารึกพระโงกที่ปราสาทบาปวนกล่าวว่า พระองค์ต้องปราบปรามกบฏโดยแม่ทัพชื่อ สงคราม ในปี พ.ศ.1594 หัวหน้ากบฏชื่อ อรวินทหรัท ก่อกบฏยึดพื้นที่ภาคใต้ไว้เกือบครึ่งหนึ่งของอาณาจักร แม่ทัพสงครามปราบปรามได้ อรวินทหรัทหนีไปพึ่งอาณาจักรจามปา ช่วงปลายรัชกาล ราวปี พ.ศ.1608 ขุนพลชื่อ กำเวา ก่อกบฏนำกองทัพทหารออกจากเมืองหลวง แม่ทัพสงครามนำกองทหารออกปราบถูกพวกกบฏทำร้าย แต่ก็สามารถสังหารกำเวาได้ ต่อมาเกิดกบฏทางทิศตะวันออกแม่ทัพสงครามก็ปราบพวกกบฏได้สำเร็จอีก
ปราสาทสด๊กก๊อกธม ซึ่งตั้งอยู่ใกล้ อำเภออรัญประเทศ ของไทยในปัจจุบันได้สร้างขึ้นในรัชสมัยของพระองค์ ปราสาทมีชื่อเสียงมากที่สุดในฐานะสถานที่ค้นพบจารึกที่เล่าโดยละเอียดถึงลำดับของอดีตพระมหากษัตริย์เขมร ปัจจุบันจารึกนี้อยู่ใน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร
หลังจากที่พระองค์สวรรคตลงพระเจ้าหรรษวรมันที่ 3พระอนุชาได้ขึ้นครองราชย์สืบไป
พระองค์ทองราชา

พระองค์ทองราชาหรือนักองค์นู (เขมร: ព្រះបាទអង្គទងរាជា) พระมหากษัตริย์แห่งกัมพูชา ครองสิริราชสมบัติระหว่าง พ.ศ.2178-2182
พระองค์ทองราชา เป็นพระโอรสองค์ที่ 2 ของพระไชยเชษฐาที่ 2 ขึ้นครองสิริราชสมบัติในปี พ.ศ.2174 โดยมีพระอุไทยพระปิตุลา (อา) เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์มีพระยศเป็นพระมหาอุปโยราช
คณะเดินทางสำรวจชาวฮอลันดา เดินทางมาเยือนกัมพูชาเป็นครั้งแรกและเข้าเฝ้าพระองค์ทองราชา (นักองค์นู) พระมหากษัตริย์แห่งกัมพูชาในยุคนี้
เมื่อพระไชยเชษฐาที่ 2 พระราชบิดาทรงเสด็จทิวงคต พญาตูหรือพระศรีธรรมราชาที่ 2 เชษฐาของพระองค์จึงได้ขึ้นสืบราชสมบัติต่อมา โดยทรงสถาปนาพระเจ้าอาหรือพระอุไทย เป็นพระอุปโยราช ต่อมาพระศรีธรรมราชาที่ 2 และพระอุไทย เกิดผิดพระทัยกันเพราะพระศรีธรรมราชาที่ 2 เกิดต้องพระทัยนักองค์วาที ซึ่งทรงหมั้นหมายอยู่กับพระอุไทยอยู่ก่อนแล้วและทรงหมายที่จะเอานักองค์วาทีเข้าเป็นบาทบาจาริกา อย่างไรก็ตามในที่สุดนักองค์วาทีก็ได้ถวายตัวต่อพระอุไทยในปี พ.ศ.2173 แต่ทั้งสองก็แอบปฏิพัทธ์กันแบบลับๆ เหตุนี้ทำให้พระอุไทยเจ็บแค้นมาก จนถึงปี พ.ศ.2174 ขณะที่พระศรีธรรมราชาที่ 2 เสด็จพระราชดำเนินเยือนเมืองพระนครหลวงอดีตราชธานี พระอุไทยซึ่งมีใจเจ็บแค้นเป็นกำลังได้ว่าจ้างทหารรับจ้างชาวต่างชาติให้เข้าโจมตีขบวนเสด็จ พระศรีธรรมราชาที่ 2 ทรงเสด็จทิวงคตขณะหลบหนี พระอุไทยจึงทูลเชิญองค์ทองราชาพระราชโอรสองค์รองของพระไชยเชษฐาที่ 2 ให้ขึ้นครองราชสมบัติสืบต่อมา
ลุถึงปี พ.ศ.2183 พระองค์ทองราชาได้เสด็จทิวงคตอย่างลึกลับในเดือนมิถุนายน ขณะประทับอยู่ในพระราชมณเทียรในพระราชวังหลวงซึ่ง พระองค์จันท์ เป็นผู้ที่สมควรขึ้นสืบราชสมบัติแทนแต่พระอุไทยกลับใช้กำลังทหารบุกเข้าล้อมพระราชวังหลวงไว้และบังคับให้พระองค์จันท์มอบราชสมบัติให้พระปทุมราชาที่ 1 ซึ่งเป็นโอรสของพระอุไทยเอง
ดูเพิ่ม

รายพระนามพระมหากษัตริย์กัมพูชา
แหล่งข้อมูลอื่น

Chroniques Royales du Cambodge de 1594 à 1677. École française d'Extrême Orient. Paris 1981 ISBN 2855395372
Achille Dauphin-Meunier Histoire du Cambodge Presses universitaires de France, Paris 1968 Que sais-je ? n° 916.
| ก่อนหน้า |  | พระองค์ทองราชา |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระศรีธรรมราชาที่ 2 |  | กษัตริย์กัมพูชา  (1631-1640) |  | พระปทุมราชาที่ 1 |
พิพิธภัณฑ์การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ต็วลแซลง

| พิพิธภัณฑ์การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ต็วลแซลง |
| --- | --- |
พิพิธภัณฑ์แห่งชาติของกัมพูชา, ค่ายกักกัน

Location of พิพิธภัณฑ์การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ต็วลแซลง within ประเทศกัมพูชา
พิกัดภูมิศาสตร์: 11°32′58″N 104°55′04″E﻿ / ﻿11.54944°N 104.91778°E﻿ / 11.54944; 104.91778
ชื่ออื่น: S-21
เป็นที่รู้จักจาก: การใช้งานเป็นค่ายกักกันและทรมานของเขมรแดง
ที่ตั้ง: St.113, Boeung Keng Kang III, Khan Boeng Keng Kang, พนมเปญ ประเทศกัมพูชา
ดำเนินการโดย: เขมรแดง
ผู้บังคับบัญชา: คัง เกก กิว
การใช้งานสถานที่ก่อนหน้า: โรงเรียนมัธยม
เปิดใช้งาน: S-21 (สิงหาคม 1975), โรงเรียนมัธยม (ก่อนปี 1976)
จำนวนผู้ถูกกักกัน: 18,145 (เป็นไปได้ว่ามากกว่านี้)
เสียชีวิต: 18,133
ปลดปล่อยโดย: กองทัพประชาชนเวียดนาม
ผู้ถูกกักกันที่มีชื่อเสียง: Bou Meng, Chum Mey, Vann Nath
เว็บ: www.tuolsleng.gov.kh/en/
พิพิธภัณฑ์การฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุต็วลแซลง (เขมร: សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង, อักษรโรมัน: Saromontir Ukredth Kamm Braly Pouchsasa Tuol Sleng; Tuol Sleng Genocide Museum) หรือ ต็วลแซลง (เขมร: ទួលស្លែង, Tuŏl Slêng  [tuəl slaeŋ]; Tuol Sleng, แปลว่า: "เนินไม้พิษ" หรือ "เนินต้นแสลงใจ") หรือบางทีนิยมทับศัพท์เป็น ตวลสเลง เป็นพิพิธภัณฑ์ที่บอกเล่าลำดับเหตุการณ์ของการสังหารหมู่ชาวเขมร ตั้งอยู่ในพนมเปญ ประเทศกัมพูชา ตัวอาคารเริ่มแรกสร้างขึ้นเป็นโรงเรียนมัธยม และต่อมาถูกเขมรแดงใช้งานเป็น เรือนจำความมั่นคงที่ 21 (Security Prison; S-21; เขมร: មន្ទីរស-២១) นับตั้งแต่ปี 1975 กระทั่งถูกโค่นล้มในปี 1979 ในระหว่างปี 1976 ถึง 1979 มีผู้ถูกคุมขังประมาณ 20,000 คนในต็วลแซลง ที่นี่เป็นหนึ่งใน 150 ถึง 196 ศูนย์ทรมานและประหารชีวิตของเขมรแดงและตำรวจลับ สันติบาล เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม 2010 ศาลคดีเขมรแดงตัดสินความผิดอดีตผู้กำกับการเรือนจำต็วลแซลง Kang Kek Iew ด้วยความผิดฐานอาชญากรรมสงครามต่อมนุษยชาติ และความผิดต่ออนุสัญญาเจนีวาปี 1949 เขาเสียชีวิตเมื่อปี 2020 ขณะถูกจำคุกตลอดชีวิต
ประวัติศาสตร์

เดิมที ค่ายกักกันนี้เป็นอาคารของโรงเรียนต็วลสวัยเพรย (Tuol Svay Prey High School) ชื่อนี้ตั้งตามลูกหลานคนหนึ่งของกษัตริย์นโรดม สีหนุ อาคารเรียนห้าอาคารถูกแปรสภาพเป็นเรือนจำและศูนย์สอบปากคำในปี 1976  เขมรแดงเปลี่ยนชื่อหมู่อาคารนี้ว่าเป็น "เรือนจำความมั่นคงที่ 21" (S-21 จาก Security Prison 21) มีการก่อสร้างเพื่อปรับสภาพให้ใช้งานเป็นเรือนจำ มีการติดตั้งลวดหนามไฟฟ้าโดยรอบ ห้องเรียนถูกแปรสภาพเป็นเรือนจำขนาดจิ๋วและห้องทรมานนักโทษ หน้าต่างถูกล้อมปิดด้วยแท่งเหล็กและลวดหนาม
ระหว่างปี 1976 ถึง 1979 มีการประมาณจำนวนผู้ถูกกักขังที่ต็วลแซลงอยู่ที่ 20,000 คน กระนั้นไม่เป็นที่ทราบถึงจำนวนแน่ชัด ในเวลาหนึ่ง ๆ จะมีผู้ถูกคุมขังอยู่ราว 1,000 ถึง 1,500 คน ผู้ถูกคุมขังจะถูกทรมานซ้ำแล้วซ้ำอีก และถูกบังคับให้บอกชื่อสมาชิกในครอบครัวและมิตรสหายซึ่งต่อมาจะถูกจับ ทรมาน และฆ่าทิ้ง ในช่วงเดือนแรกของค่ายกักกัน ผู้ถูกคุมขังส่วนใหญ่มาจากรัฐบาลของ ลอน นอล และรวมถึงทหาร เจ้าหน้าที่รัฐ ไปจนถึงนักวิชาการ แพทย์ ครูอาจารย์ นักเรียนนักศึกษา คนงานโรงงาน พระภิกษุสงฆ์ วิศวกร ฯลฯ ในภายหลัง ยังมีผู้สนับสนุนพรรคและครอบครัวที่ถูกพาตัวมาที่ต็วลแซลง ผู้ถูกจับกุมยังรวมถึงนักการเมืองระดับสูง เช่น Khoy Thoun, วอน เวต และ ฮู นิม บางครั้ง ครอบครัวของผู้ถูกคุมขังจะถูกนำตัวมาสอบสวนเป็นหมู่คณะ ก่อนจะถูกสังหารที่เจิงเอก แม้ส่วนใหญ่ของเหยื่อจะเป็นคนกัมพูชา แต่มีชาวต่างชาติอยู่จำนวนหนึ่งเช่นกัน อันประกอบด้วยชาวเวียดนาม 488 คน, ชาวไทย 31 คน, ชาวฝรั่งเศส 4 คน, ชาวอเมริกันสองคน, ชาวออสเตรเลียสองคน, ชาวลาว ชาวอินโดนีเซีย ชาวอาหรับ ชาวอังกฤษ ชาวแคนาดา และชาวนิวซีแลนด์ ชนชาติละหนึ่งคน
ในปี 1979 กองทัพเวียดนามเข้ามายึดครองเรือนจำนี้ได้ และในราวปี 1979 ถึง 1980 รัฐบาลกัมพูชาได้มีการแปรสภาพเป็นพิพิธภัณฑ์ระลึกถึงการกระทำของเขมรแดง
ยายเพ็ญ

| เพ็ญ |
| --- | --- |
รูปปั้นยายเพ็ญที่วัดพนม
เพ็ญ (เขมร: ពេញ, ออกเสียง "ปึญ") หรือรู้จักในชื่อ ยายเพ็ญ (ដូនពេញ, ออกเสียง "โฎนปึญ") เป็นนามของหญิงชรา ที่ปรากฏในนิทานเรื่อง ภูเขายายเพ็ญ อันเป็นตำนานการสร้างกรุงพนมเปญ เมืองหลวงของประเทศกัมพูชาในปัจจุบัน
ประวัติ

ในนิทานเรื่อง ภูเขายายเพ็ญ (ភ្ដូយាយពេញ, ออกเสียง "ภนุมเยียปึญ") ระบุว่ายายเพ็ญเป็นหญิงชราผู้มั่งมี ตั้งเรือนอยู่ริมแม่น้ำจตุมุข จนวันหนึ่งในฤดูน้ำหลากของ พ.ศ. 1919 มีต้นตะเคียนต้นใหญ่ลอยมาติดที่ท่าหน้าบ้าน หลังจากนั้นยายเพ็ญจึงให้คนช่วยกันลากต้นตะเคียนใหญ่ขึ้นฝั่งได้ ขณะยายเพ็ญกำลังล้างทำความสะอาดต้นตะเคียนก็พบว่ามีพระพุทธรูปและเทวรูปอยู่ในโพรงต้นตะเคียน โดยเป็นพระพุทธรูปขนาดเล็กสี่องค์ และเทวรูปจากหินอีกหนึ่งองค์ มีพระเกศมุ่นมวย ลักษณะยืน พระหัตถ์ข้างหนึ่งถือกระบอง และพระหัตถ์อีกข้างถือสังข์ เมื่อเป็นเช่นนั้น ยายเพ็ญจึงขอแรงชาวบ้านช่วยกันถมดินบริเวณหลังบ้านของนางให้สูงเป็นภูเขาขนาดย่อมสำหรับสร้างวัดเพื่อประดิษฐานพระพุทธรูปไว้บนภูเขานั้น ส่วนเทวรูปอัญเชิญไว้บนแท่นบริเวณเชิงเขา และเรียกชื่อว่าเนียะตาพระเจ้า เมื่อสร้างเสร็จจึงเรียกภูเขานี้ว่า เขายายเพ็ญ หรือสำเนียงเขมรว่า ภนุมโฎนปึญ (ភ្ដូនពេញ) ต่อมาคำกร่อนลงเหลือเพียง ภนุมปึญ หรือที่ไทยเรียกว่าพนมเปญ ส่วนวัดภนุมโฎนปึญ ก็กร่อนเหลือเพียงวัดภนุม หรือพนมมาจนถึงปัจจุบัน
ขณะที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเขียนนิทานดังกล่าวลงในพระนิพนธ์เรื่อง นิราสนครวัด (2468) ไว้ว่า "...พระธาตุพนมเพ็ญนั้น เขาบอกเรื่องตำนานว่า เดิมทีเดียวมียายแก่คนหนึ่งชื่อ เพ็ญ ตั้งบ้านเรือนอยู่ในตำบลนั้น มีความศรัทธาเลื่อมใสในพระสาสนาแก่กล้า ปรารถนาจะสร้างวัด แต่ขัดข้องด้วยยากจน จึงตั้งสัตย์อธิษฐาน โดยอำนาจกุศลผลบุญของยายเพ็ญ บันดาลให้มีไม้ซุงลอยลำน้ำโขงมาติดอยู่ที่ตรงนั้น มีทั้งพระพุทธรูปแลเทวรูปอยู่ในโพรงไม้ซุง ยายเพ็ญจึงได้ไม้ได้พระ แล้วได้กำลังสร้าง "พนม" คือภูเขาขึ้นในที่นั้น ภูเขานั้นจึงได้ชื่อว่าพนมเพ็ญ ถ้าจะเรียกเปนภาษาไทยก็เห็นจะเรียกว่า "เขายายเพ็ง" ครั้นมาสร้างเมืองขึ้นเมื่อภายหลัง คนทั้งหลายจึงเรียกชื่อเมืองตามชื่อภูเขาอันเปนสิ่งสำคัญอยู่ในท้องที่ ว่าเมืองพนมเพ็ญ ดังนี้..."
พล่า

| --- | --- |
พล่ากุ้ง
ประเภท: ยำ
มื้อ: อาหารจานหลัก
แหล่งกำเนิด: ไทย
ส่วนผสมหลัก: เนื้อสัตว์ (เช่นเนื้อวัว กุ้ง ฯลฯ) น้ำยำ ตะไคร้ ใบมะกรูด น้ำพริกเผา
 ตำราอาหาร: พล่า
พล่า เป็นอาหารไทยประเภทยำ ใช้เนื้อสัตว์สด ๆ ปรุงรสด้วยน้ำมะนาว น้ำปลา พริก ตะไคร้ฝอย ใบสะระแหน่ เป็นต้น พล่าต่างจากยำตรงที่พล่ามักใช้เนื้อสัตว์ที่ไม่สุกมาก คลุกกับผักและเครื่องปรุงแบบยำแต่ใส่ตะไคร้ ใบมะกรูด และน้ำพริกเผาเพิ่มเข้ามาด้วย พล่ายังคล้ายกับแสร้งว่า แต่แสร้งว่าเป็นน้ำพริกเครื่องจิ้มผักดิบมักใช้กุ้งที่ย่างหรือลวกจนสุก
ประวัติ

พล่าเป็นอาหารโบราณ ปรากฏในบทละครเรื่อง รามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ตอน ศึกท้าวสัทธาสูร วิรุญจำบัง ที่ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อ พ.ศ. 2313 (จ.ศ. 1132) ความว่า
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| บัดนั้น |  | ฝ่ายนางวิเสทนอกซ้ายขวา |
| หุงต้มปิ้งจี่เป็นโกลา |  | ยำพล่าอุตลุดวุ่นไป |
ปรากฏใน กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ความว่า
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ช้าช้าพล่าเนื้อสด |  | ฟุ้งปรากฏรสหื่นหอม |
| คิดความยามถนอม |  | สนิทเนื้อเจือเสาวคนธ์ |
ตำรา แม่ครัวหัวป่าก์ (พ.ศ. 2452) ของท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ ได้ระบุสูตรพล่าโดยอ้างจาก กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน ว่า "พล่าเนื้อสด ตามตำราสมเด็จพระพันพรรษา (สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี)" โดยเนื้อสดที่ว่าคือเนื้อสมัน ในสูตรกล่าวไว้ว่า
"หั่นบาง ๆ ให้พอจานหนึ่ง เอาเกลือป่นเคล้าให้เค็มสักหน่อย น้ำส้มนิด น้ำมะนาวลงขยำนวดไปจนเนื้อนั้นซีดสุก ออกสีขาว แล้วบิดให้แห้ง…เอากระเทียมแห้งปอกซอยตามกลีบ แบ่งเอาขึ้นเจียวกับมันหมูส่วนหนึ่ง เหลือดิบไว้สองส่วน พริกชี้ฟ้าผ่าแคะเมล็ดออก หั่นตามยาว เมล็ดแตงเอาขึ้นขั้วทั้งเปลือก แล้วแกะเอาแต่เมล็ดใน สระแหน่เด็ดเอาแต่ใบ แล้วเอาของที่กล่าวเหล่านี้ลงประสมเคล้ากับเนื้อ เอาน้ำเคยดี น้ำมะนาวเคล้าให้ทั่วกัน…"
สูตรดังกล่าวแตกต่างจากพล่าในปัจจุบันไม่ว่าจะมีกลิ่นกระเทียมเจียว รสเผ็ดจากพริกชี้ฟ้า หรือกระทั่งความนุ่มของเนื้อสดที่ใช้ เนื้อที่ใช้ในตำรานี้นอกจากเนื้อสมัน เนื้อกวาง นางเก้ง สุกรป่าก็ใช้ได้ ถ้าไม่มี เนื้อสันโคสดก็ใช้ได้ แต่ปัจจุบันการรับประทานดิบลดลงจึงประยุกต์มาทำเป็นเนื้อสัตว์แบบสุกมากขึ้น เช่น เนื้อวัว เนื้อหมู หรือกุ้ง
บรรจบ พันธุเมธา นักภาษาศาสตร์ ระบุว่า คำว่า "พล่า" เป็นคำยืมมาจากคำเขมรว่า ภลา (เขมร: ភ្លា)
สมเด็จพระมหาสังฆราช (เนิล เตียง สุวณฺณเกสโร)

พระรูปของสมเด็จพระมหาสังฆราช (นิล เตียง สุวณฺณเกสโร)
สมเด็จพระมหาสังฆราช (นิล เตียง สุวณฺณเกสโร) (เขมร: សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ និល ទៀង សុវណ្ណកេសរោ เอกสารภาษาไทยบางแห่งระบุชื่อตัวของท่านว่า "เที่ยง") เป็นสมเด็จพระมหาสังฆราชฝ่ายมหานิกายที่สำคัญในรัชกาลสมเด็จพระนโรดม ประสูติเมื่อวันเสาร์ ขึ้น ๘ ค่ำ เดือนแปด(๘) ปีวอก พ.ศ. 2368 ตรงกับวันที่ 4 กรกฏาคม ค.ศ.1824 ที่เมืองโพธิบาท เขตเคียนสวาย เมื่ออายุได้ 11 ปี เกิดสงครามสยาม-เวียดนาม ท่านถูกกวาดต้อนมาประเทศไทยพร้อมครอบครัว
ต่อมาเมื่อ พ.ศ.2378 ได้บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดมหาธาตุท่าพระจันทร์ กรุงเทพ ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมเรื่อยมาและเข้าสอบเปรียญ 1-2 ถึงเปรียญ 9 ใน พ.ศ. 2388 และได้อุปสมบทเป็นนาคหลวงในสมัยรัชกาลที่ 3 เมื่อ พ.ศ. 2388 ปีเดียวกัน
ต่อมาเมือพระองค์ด้วงได้ครองราชย์สมบัติในกัมพูชาได้นิมนต์พระภิกษุเที่ยงไปสืบศาสนาในกัมพูชาในกัมพูชาเมื่อ พ.ศ. 2393 ท่านได้เลื่อนสมณศักดิ์จนได้เป็นพระสังฆราชเมื่อ พ.ศ. 2402 ท่านมีบทบาทในการบูรณะวัดโบราณ และสร้างวิหารพระแก้วมรกต และสร้างวัดเพิ่มเติมขึ้น ท่านสิ้นพระชนม์เมื่อ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2426
พระองค์เจ้านโรดม เวชชรา

| นโรดม เวชชรา |
| --- | --- |
พระองค์เจ้า
ประสูติ: 17 สิงหาคม พ.ศ. 2489 พระบรมราชวังจตุมุขสิริมงคล พนมเปญ กัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส
สิ้นพระชนม์: 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2556 (66 ปี) ประเทศฝรั่งเศส
พระภัสดา: เทพ สมพารา (หย่า) อีฟ ดูมงต์
พระบุตร: 1 คน
ราชวงศ์: ตรอซ็อกผแอม
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระบรมนาถนโรดม สุรามฤต
พระมารดา: คุณเทพกัญญาโสภา (คิมอัน เยียป)
พระองค์เจ้านโรดม เวชชรา (เขมร: នរោត្តម វេជ្ជរ៉ា, นโรตตมฺ เวชฺชฺรา; 17 สิงหาคม พ.ศ. 2489 — 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2556) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระบรมนาถนโรดม สุรามฤต กับคุณเทพกัญญาโสภา (คิมอัน เยียป) เป็นพระขนิษฐาต่างพระชนนีของพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ และเป็นพระปิตุจฉาในพระบาทสมเด็จพระบรมนาถนโรดม สีหมุนี
พระประวัติ

พระองค์เจ้านโรดม เวชชรา ประสูติเมื่อวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2489 ณ กรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระบรมนาถนโรดม สุรามฤต กับคุณเทพกัญญาโสภา (คิมอัน เยียป) พระองค์เจ้าเวชชราสามารถรับสั่งภาษาฝรั่งเศส ภาษาอังกฤษ และภาษาสเปนได้ พระองค์สำเร็จการศึกษาจาก Lycées Sisowath และ Descalies, Baccalauréat série B degree เมื่อ พ.ศ. 2489 ต่อมาทรงสำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาสาขาวรรณคดีร่วมสมัย มหาวิทยาลัยตูลูส ประเทศฝรั่งเศส เมื่อ พ.ศ. 2511 ต่อมาทรงศึกษาต่อด้านภาษาฝรั่งเศสระหว่างประเทศ จากมหาวิทยาลัยตูลูส ประเทศฝรั่งเศส จนสำเร็จการศึกษาเมื่อ พ.ศ. 2512 และทรงสำเร็จการศึกษาสถาบันการศึกษานานาชาติระหว่างประเทศและพัฒนาด้านรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยตูลูส ในปี พ.ศ. 2513
พระองค์เจ้าเวชชราเสกสมรสครั้งแรกกับเทพ สมพารา เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2509 ต่อมาภายหลังได้ทรงหย่า และเสกสมรสใหม่กับอีฟ ดูมงต์ (Yves Dumont) ซึ่งเป็นประธานของ Champagne laurent perrier และมีพระโอรสด้วยกัน 1 คน
หน้าที่การงาน

พระองค์เจ้าเวชชราทรงมีความรู้เกี่ยวกับด้านการศึกษาเกี่ยวกับกัมพูชาศึกษา นอกจากนี้เป็นสมาชิกรัฐสภาประเทศกัมพูชาตั้งแต่กันยายน ค.ศ. 1998 โดยพระองค์เล่นในนามพรรคฟุนซินเปค  พระองค์ได้ดำรงตำแหน่งประธานของคณะกรรมการรัฐสภาเป็นเวลากิจการเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ และทรงเป็นนักหนังสือพิมพ์ข่าวต่างประเทศ
สิ้นพระชนม์

พระองค์เจ้านโรดม เวชชรา สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2556 ที่ประเทศฝรั่งเศส ด้วยโรคมะเร็งในพระปัปผาสะ สิริพระชนมายุได้ 66 ปี
กุนเขมร

| --- | --- |

ยังเป็นที่รู้จักในชื่อ: คุนขแมร, มวยเขมร, คบัคคุน ปราดาล ขแมร
มุ่งเน้น: การกอดต่อสู้, การปะทะ
Hardness: ทั้งตัว
ประเทศต้นกำเนิด:  กัมพูชา
กีฬาโอลิมปิก: ไม่บรรจุ
กุนเขมร บ้างสะกดเป็น กุนขแมร์ (อังกฤษ: Kun Khmer) หรือ คุนขแมร (เขมร: គុនខ្មែរ,  [kun kʰmae], กุนคมาย) หรือเรียกในอีกชื่อว่า ปรฏาลเสรี (เขมร: ប្រដាល់សេរី,  [prɑɗal seːrəj], เปราะดาลเสเร็ย) เป็นศิลปะการป้องกันตัวของกัมพูชา มีลักษณะคล้ายกับมวยไทยในไทย และและเหว่ในพม่า ซึ่งได้รับเเรงบันดาลใจมาจากมวยไทย (Muay Thai)
ประวัติ

กล่าวกันว่าศิลปะการต่อสู้ที่ไม่ใช้อาวุธมีอยู่ในกัมพูชาตั้งแต่ศตวรรษที่ 12 เพื่อเป็นวิธีการตอบโต้ภัยคุกคามจากประเทศเพื่อนบ้านและมีประวัติยาวนาน[ใคร?]
เมื่อกัมพูชาเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ชาวอาณานิคมจากฝรั่งเศสได้กำหนดกฎเกณฑ์ต่าง ๆ เช่น ระบบสังเวียนมวยเหลี่ยม การใช้นวมชกมวย และการห้ามใช้ท่าโหดร้าย ทำให้เกิดรูปแบบที่ทันสมัยของกุนเขมร
ในทศวรรษ 1970 เมื่อสมัยเขมรแดงนำโดยพล พต กุนเขมรได้ถูกสั่งห้าม และนักกีฬาถูกบังคับให้ไปทำงาน หรือประหารชีวิตเพื่อสร้างสังคมคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตามกุนเขมรได้รับการฟื้นฟูโดยลอกแบบมาจากมวยไทยหลังจากการล่มสลายของระบอบการปกครองของ พล พต และยังคงอยู่จนถึงทุกวันนี้
ประวัติ > ความพยายามทำให้รูปแบบมวยรวมเข้ากัน

ประเทศใกล้เคียงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีศิลปะการต่อสู้แบบมวยคล้ายกัน
รูปแบบและกติกา

รูปแบบกติกาปัจจุบันที่ กุน เขมร ใช้ในการปัจจุบันจึงใช้กติกาที่ลอกแบบมาจากกติกาของมวยไทย เช่น การแข่งแบ่งเป็น 5 ยก ยกละ 3 นาที การต่อสู้จะทำกันบนเวทีที่เป็นสี่เหลี่ยมจตุรัสขนาด 6.1 เมตร ก่อนเริ่มการแข่งจะมีการรำที่คล้ายกับการไหว้ครูรำมวยของไทย ระหว่างการแข่งจะบรรเลงดนตรีมี ปี่และกลองเช่นเดียวกันกับมวยไทย และผู้แข่งขันจะต้องสวมนวมและกางเกงมวย
เช่นเดียวกับมวยไทย สามารถจบการแข่งขันทันทีด้วยการชนะน็อกโดยเทคนิค หรือในมวยไทยจะเรียกว่า แม่ไม้มวยไทย
การโจมตีใส่ในขณะที่คู่ต่อสู้ไม่ได้ยืน คว้าเชือก โจมตีจุดอ่อนหรือกระดูกสันหลัง หรือใช้ฟันกัด ถือว่าผิดกฎ
คลังภาพ

ภาพการต่อสู้ที่นครวัด
ตีศอก นครวัด (ศตวรรษที่ 12) กัมพูชา
นักกีฬากุนเขมร
ภาพรวม

มีการถ่ายทอดสดการแข่งขันและเป็นศิลปะการป้องกันตัวที่ได้รับความนิยมในกัมพูชา เช่นเดียวกับมวยไทยในประเทศไทย
ดูเพิ่ม

ลบกกะตาว
มวยไทย
ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์)

| รองอำมาตย์โท ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์) ต> ช., ต.ม. |
| --- | --- |

เกิด: 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2440 ตำบลบางลำเจียก อำเภอบางยี่เรือ จังหวัดธนบุรี
เสียชีวิต: 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2523 (82 ปี) โรงพยาบาลโรงงานยาสูบ กรุงเทพมหานคร
สัญชาติ: ไทย
อาชีพ: ผู้กำกับ, นักเขียน, นักแต่งเพลง
คู่สมรส: วิเชียร อภิวัฒน์
บุตร: 7 คน
บิดามารดา: ขุนสารการ (ทองดี) (บิดา) คุณพับ (มารดา)
รองอำมาตย์โท ขุนวิจิตรมาตรา นามเดิม สง่า กาญจนาคพันธุ์ (7 กรกฎาคม พ.ศ. 2440 – 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2523) ผู้สร้างหนัง ผู้กำกับภาพยนตร์ไทย ผู้ประพันธ์เพลงต่าง ๆ หลายเพลง ซึ่งรวมถึงเนื้อร้องเพลงชาติไทยฉบับแรกสุดในปี พ.ศ. 2475 และเป็นผู้แต่งหนังสือต่าง ๆ หลายเรื่อง เช่น หลักไทย ภูมิศาสตร์สุนทรภู่ เป็นต้น นับได้ว่าเป็นนักคิด นักค้นคว้า และนักเขียนสำคัญคนหนึ่งของ ยุครัตนโกสินทร์
ครอบครัว

สมรสกับ นางสาววิเชียร อภิวัฒน์ ธิดาของ นายจิ๋ว และ นางเล็ก มีบุตร-ธิดา รวม 7 ท่าน คือ
นายโสภณ กาญจนาคพันธุ์
นายโสภิณ กาญจนาคพันธุ์
นางโสภา เปี่ยมพงศ์สานต์ ภรรยา นายเสวตร เปี่ยมพงศ์สานต์
นายชาญ กาญจนาคพันธุ์
นายดิเรก กาญจนาคพันธุ์
นางสีแพร จริตงาม ภรรยา เรืออากาศเอกสงวน จริตงาม
ร้อยเอก เอก กาญจนาคพันธุ์
ผลงาน > ภาพยนตร์

รบระหว่างรัก (2474) กำกับ / เรื่อง (หนังเงียบ)
ท้าวกกขนาก (2475) กำกับ / เรื่อง (หนังเงียบ)
หลงทาง (2475) กำกับ / เรื่องและเพลง
ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2476) กำกับ / เรื่องและเพลง
เลือดทหารไทย (2478) กำกับ / เรื่องและเพลง
พญาน้อยชมตลาด (2478) เพลง
เมืองแม่หม้าย (2478) เพลง
เพลงหวานใจ (2480) กำกับ / เรื่องและเพลง
บ้านไร่นาเรา (2485) เรื่องและเพลง
ทะเลรัก (2495) กำกับ / เรื่อง
วารุณี (2496) กำกับ / เรื่อง
กลัวเมีย (2514) กำกับ
ผลงาน > ละคร

ศรอนงค์ (เรื่องและเพลง ละครเวทีคณะของพระนางเธอ ลักษมีลาวัณ ช่วงสงครามมหาเอเซียบูรพา ศาลาเฉลิมกรุง พ.ศ. 2486)
มาร์โคโปโลกับคุบไบลข่าน (เรื่องและเพลง ไทยทีวีช่อง 4 บางขุนพรหม  พ.ศ. 2502)
เจ้าจอมเจียวกุน (เรื่องและเพลง ไทยทีวี)
ไซซี (เรื่องและเพลง ไทยทีวี)
ฮวนลิฮวยกับซิเต็งซัน  (เรื่อง ไทยทีวี)