stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
จังหวัดปกครองตนเองชนชาติไท สิบสองปันนา
วรรณกรรม

Davis, Sara (2006). "Premodern Flows in Postmodern China: Globalisation and the Sipsongpanna Tais". Centering The Margin: Agency And Narrative In Southeast Asian Borderlands. Berghahn Books. pp. 87–110.
Giersch, Charles Patterson (2006). Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier. Harvard University Press.
Forbes, Andrew; Henley, David (2011). China's Ancient Tea Horse Road. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B005DQV7Q2.
Hsieh, Shih-Chung (July 1989). Ethnic-political adaptation and ethnic change of the Sipsong Panna Dai: an ethnohistorical analysis (PhD). The University of Washington.
Hansen, Mette Halskov (1999). "Teaching Backwardness or Equality: Chinese State Education Among the Tai in Sipsong Panna". China's National Minority Education: Culture, Schooling, and Development. Routledge. pp. 243–279.
Hansen, Mette Halskov (2004). "The Challenge of Sipsong Panna in the Southwest: Development, Resources, and Power in a Multiethnic China". Governing China's Multiethnic Frontiers. University of Washington Press. pp. 53–83.
Sethakul, Ratanaporn (2000). "Tai Lue of Sipsongpanna and Müang Nan in the Nineteenth-Century". Civility and Savagery: Social Identity in Tai States. Curzon Press.
云南省编辑委员会 [Yunnan Editors Committee], บ.ก. (2009).  景洪县哈尼族社会调查 [Social Survey of Hani Nationality in Jinghong County].  哈尼族社会历史调查 [Social History Survey of Hani Nationality]. 民族出版社. ISBN 978-7-10-508775-4.
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์รัฐบาลจังหวัดสิบสองปันนา, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 7 พฤษภาคม 2021
เว็บไซต์รัฐบาลสิบสองปันนา-นครเชียงรุ่ง, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 30 กันยายน 2008
หมู่บ้านปะหล่องในสิบสองปันนา
Estola hirsutella

ชนิดของด้วง
| Estola hirsutella |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอตา Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์ขาปล้อง Arthropod
ชั้น:: แมลง Insecta
อันดับ:: Coleoptera 
วงศ์:: Cerambycidae 
สกุล:: Estola  Aurivillius, 1922
สปีชีส์:: Estola hirsutella
ชื่อทวินาม
Estola hirsutella Aurivillius, 1922

Estola hirsutella เป็นชนิดของด้วงในวงศ์ Cerambycidae ที่ได้รับการบรรยายโดย Per Olof Christopher Aurivillius ใน ค.ศ. 1922 และเป็นที่รู้จักจากชิลี
Estola hirsuta

ชนิดของด้วง
| Estola hirsuta |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอตา Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์ขาปล้อง Arthropod
ชั้น:: แมลง Insecta
อันดับ:: Coleoptera 
วงศ์:: Cerambycidae 
สกุล:: Estola  (DeGeer, 1775)
สปีชีส์:: Estola hirsuta
ชื่อทวินาม
Estola hirsuta (DeGeer, 1775)

Estola hirsuta เป็นชนิดของด้วงในวงศ์ Cerambycidae ที่ได้รับการบรรยายโดย DeGeer ใน ค.ศ. 1775 ถือเป็นแมลงที่เป็นที่รู้จักจากบราซิล, เฟรนช์เกียนา, ปานามา, กายอานา และซูรินาม
Estola hispida

ชนิดของด้วง
| Estola hispida |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอตา Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์ขาปล้อง Arthropod
ชั้น:: แมลง Insecta
อันดับ:: Coleoptera 
วงศ์:: Cerambycidae 
สกุล:: Estola  Lameere, 1893
สปีชีส์:: Estola hispida
ชื่อทวินาม
Estola hispida Lameere, 1893

Estola hispida เป็นชนิดของด้วงในวงศ์ Cerambycidae ที่ได้รับการบรรยายโดย Lameere ใน ค.ศ. 1893 ถือเป็นแมลงที่เป็นที่รู้จักจากเวเนซุเอลา
พรรคพลังใหม่

| พรรคพลังใหม่  |
| --- | --- |

หัวหน้า: กระแส ชนะวงศ์
รองหัวหน้า: ประสิทธิ์ ณรงค์เดช ประสาน ต่างใจ สมหวัง ศรีชัย สันฐาน สุริยะคำ
เลขาธิการ: ปราโมทย์ นาครทรรพ
คำขวัญ: เพื่อความเป็นธรรมในสังคม
ก่อตั้ง: 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2517 (ชื่อ "พรรคพลังใหม่") 26 มีนาคม พ.ศ. 2531 (เปลี่ยนชื่อเป็น "พรรคพลังสังคมประชาธิปไตย") พ.ศ. 2535 (เปลี่ยนชื่อเป็น "พรรครวมพลังใหม่")
ถูกยุบ: พ.ศ. 2535
ที่ทำการ: 48 ถนนเศรษฐศิริ เขตดุสิต กรุงเทพ
การเมืองไทย   รายชื่อพรรคการเมือง การเลือกตั้ง
พรรคพลังใหม่ เป็นพรรคการเมืองในประเทศไทย ก่อตั้งและดำเนินกิจกรรมการเมืองหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 โดยจดทะเบียนเป็นพรรคการเมืองเลขที่ 17/2517 เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2517 มีนายแพทย์กระแส ชนะวงศ์ ดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรค
ซึ่งพรรคพลังใหม่ เป็นพรรคการเมืองขนาดเล็ก แต่ได้รับการจับตามองอย่างกว้างขวาง เนื่องจากเป็นพรรคที่ถูกมองว่าเป็นแหล่งรวมนักการเมืองน้ำดี หรือนักการเมืองรุ่นใหม่ และเป็นพรรคที่เอนไปทางฝ่ายซ้าย หรือสังคมนิยม ทางพรรคได้ส่งผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 26 มกราคม พ.ศ. 2518 ภายใต้รัฐธรรมนูญ ฉบับ ปี พ.ศ. 2517 ซึ่งบังคับให้ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรต้องสังกัดพรรคการเมือง มีสมาชิกพรรคพลังใหม่ได้รับเลือกตั้งเป็น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 12 คน อาทิ นายเลิศ ชินวัตร บิดาของทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี, นายปรีดา พัฒนถาบุตร และนายชัชวาลย์ ชมภูแดง
ในการเลือกตั้งครั้งนั้นมีพรรคการเมืองส่งผู้สมัครถึง 42 พรรค แต่ได้รับเลือกตั้งเพียง 22 พรรค ซึ่งได้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกระจายกันออกไป หลังการเลือกตั้ง หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ที่ได้ ส.ส. มาทั้งหมด 72 คน เป็นพรรคที่มีคะแนนเสียงเป็นอันดับหนึ่ง สามารถรวบรวมพรรคต่าง ๆ ร่วมกันจัดตั้งรัฐบาลได้ และได้เป็นนายกรัฐมนตรี
ต่อมาในการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครในปีเดียวกัน ซึ่งเป็นการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นครั้งแรกด้วย พรรคพลังใหม่ก็ได้ส่งผู้สมัครลงสมัคร คือ ดร.อาทิตย์ อุไรรัตน์ แต่ไม่ได้รับการเลือกตั้ง เพราะพ่ายแพ้ต่อ นายธรรมนูญ เทียนเงิน ผู้สมัครจากพรรคประชาธิปัตย์ไปราว 7,000 คะแนนเท่านั้น กระทั่งเกิดการรัฐประหารเมื่อวันพุธที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519 โดย คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ทำให้พรรคพลังใหม่ในยุคแรกต้องยุติบทบาทลง
ใน พ.ศ. 2525 ได้มีการจดทะเบียนพรรคพลังใหม่ขึ้นมาอีกครั้งโดยใช้ตราสัญลักษณ์เมื่อคราวจดทะเบียนปี พ.ศ. 2517 เป็นตราประจำพรรคมี ร้อยตรี สมหวัง ศรีชัย เป็นหัวหน้าพรรคคนแรกและนาย สุเทพ วงศ์กำแหง เป็นเลขาธิการพรรคคนแรก
พรรคพลังสังคมประชาธิปไตย

ต่อมาในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2531 พรรคพลังใหม่ได้ทำการประชุมใหญ่สามัญของพรรคและได้เปลี่ยนแปลงคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่โดยมีนาย ชัชวาลย์ ชมภูแดง เป็นหัวหน้าพรรคคนใหม่พร้อมกับเปลี่ยนแปลงชื่อพรรคเป็น พรรคพลังสังคมประชาธิปไตย  แต่ได้รับเลือกตั้งเพียง 1 ที่นั่ง ในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2531 และเปลี่ยนชื่อเป็นพรรครวมพลังใหม่ ในปี พ.ศ. 2535 แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จทางการเมือง จนกระทั่งยุบพรรคในปีต่อมา
พรรคพลังสังคมประชาธิปไตย > ผลการเลือกตั้งทั่วไป

| การเลือกตั้ง | จำนวนที่นั่ง | คะแนนเสียงทั้งหมด | สัดส่วนคะแนนเสียง | ผลการเลือกตั้ง | สถานภาพพรรค | ผู้นำเลือกตั้ง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
พรรคพลังใหม่
| 2518 | 12 / 269 |  |  |  12 ที่นั่ง | ร่วมรัฐบาล | กระแส ชนะวงศ์ |
| 2519 | 3 / 279 |  |  |  9 ที่นั่ง | ฝ่ายค้าน | กระแส ชนะวงศ์ |
กลุ่มพลังใหม่
| 2522 | 8 / 301 |  |  |  5 ที่นั่ง | ฝ่ายค้าน | กระแส ชนะวงศ์ |
พรรคพลังใหม่
| 2526 | 0 / 324 |  |  |  8 ที่นั่ง | ไม่ได้รับเลือกตั้ง | ร้อยตรี สมหวัง ศรีชัย |
| 2529 | 1 / 347 |  |  |  1 ที่นั่ง | ร่วมรัฐบาล | ประสาน ต่างใจ |
พรรคพลังสังคมประชาธิปไตย
| 2531 | 1 / 357 |  |  |  0 ที่นั่ง | ร่วมรัฐบาล | ชัชวาลย์ ชมภูแดง |
พรรครวมพลังใหม่
| มีนาคม 2535 | 0 / 360 |  |  |  1 ที่นั่ง | ไม่ได้รับเลือกตั้ง | ปราโมทย์ นาครทรรพ |
วัดเสมียนนารี

13°50′23″N 100°33′22″E﻿ / ﻿13.839810°N 100.556197°E﻿ / 13.839810; 100.556197
สำหรับสถานีรถไฟฟ้าชานเมือง สายสีแดงเข้ม ดูที่ สถานีวัดเสมียนนารี
| วัดเสมียนนารี |
| --- | --- |


ที่ตั้ง: ถนนกำแพงเพชร 6 แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
ประเภท: พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ
นิกาย: มหานิกาย
เจ้าอาวาส: พระเทพวรสิทธาจารย์ (อุทัย  อุทโย)
 สถานีย่อยพระพุทธศาสนา
วัดเสมียนนารี เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ในแขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ 18 ไร่  90 ตารางวา
ประวัติ

วัดเสมียนนารีตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2400 ในนาม วัดแคราย โดยได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2420 ผู้ริเริ่มตั้งวัดมีนามว่า ท่านเสมียนขำ ซึ่งดำรงตำแหน่งเสมียนพระคลังข้างที่ ภายหลังตกทอดมายังธิดาของท่าน คือ คุณท้าวภัณฑสารนุรักษ์ (เพิ่มรัตนทัศนีย์) ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2522 วัดได้รับนามว่า "วัดเสมียนนารี" เพื่อเป็นเกียรติประวัติแก่ท่านทั้งสองที่ได้สร้างและทำนุบำรุงวัดนี้มาตลอดอายุขัย ต่อมาใน พ.ศ. 2555 สมัยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ยกฐานะวัดเสมียนนารีจากวัดราษฎร์ขึ้นเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ต่อมาในวาระที่ 2 มีพิธีสมโภชการยกวัดราษฎร์ขึ้นเป็นพระอารามหลวง
อาคารเสนาสนะและปูชนียวัตถุ

อุโบสถหลังเก่าประดิษฐานพระพุทธรูปแบบศิลปะสุโขทัย มีพระนามว่า หลวงพ่อพุทธสุโขอภิโรจนะ และหลวงพ่อพุทธโสธร หลวงพ่อสังกัจจายน์
อุโบสถหลังใหม่ของวัดมีขนาดกว้าง 10 เมตร ยาว 30 เมตร ลักษณะทรงไทย สร้างด้วยหินอ่อนทั้งหลัง ภายในอุโบสถมีพระประธานพิมพ์พระพุทธชินราช (จำลอง) พระนามว่า พระศรีศากยะพุทธวงศ์มุนี ขนาดหน้าตักกว้าง 4 ศอก 9 นิ้ว ปิดทองทั้งองค์ และฝาผนังอุโบสถมีภาพจิตรกรรมฝาผนัง ด้านทิศใต้เป็นภาพพุทธประวัติตั้งแต่ประสูติ ตรัสรู้ จนถึงปรินิพพาน ด้านหลังอุโบสถเป็นหลวงพ่อพระร่วงโรจนฤทธิ์ ด้านหน้าวิหารมีรูปเหมือนพระครูภัทรโสภณ (หลวงพ่อโปร่ง) ด้านขวาวิหารเป็นศาลาพระโพธิสัตว์เจ้าแม่กวนอิม ด้านข้างมีพระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ศาลาการเปรียญหลังใหม่มีความสูง 3 ชั้น ขนาดกว้าง 20 เมตร ขนาดยาว 57 เมตร ลักษณะทรงไทย ส่วนที่พักของพระภิกษุสามเณรเป็นกุฏิทรงไทย 3 ชั้น มี 81 ห้อง
ระเบียงภาพ

ป้ายชื่อวัด
ป้ายประวัติของวัด
หลวงพ่อพุทธสุโขอภิโรจนะ ภายในอุโบสถหลังเก่า
พระศรีศากยะพุทธวงศ์มุนี พระประธานในอุโบสถหลังใหม่
อุโบสถหลังใหม่
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี

| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี |
| --- | --- |
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 1  เจ้าฟ้าชั้นโท
พระราชชายานารี
ดำรงพระยศ: ก่อนพ.ศ. 2359 – 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367

ประสูติ: พ.ศ. 2341 พระราชวังหลวง กรุงเทพพระมหานคร อาณาจักรรัตนโกสินทร์ พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจันทบุรี
สิ้นพระชนม์: 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 (40 ปี) กรุงเทพพระมหานคร อาณาจักรรัตนโกสินทร์
พระราชทานเพลิง: 5 เมษายน พ.ศ. 2382 พระเมรุมาศ ทุ่งพระเมรุ
บรรจุพระอัฐิ: หอพระนาก
พระราชสวามี: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระบุตร: สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าปิ๋ว
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาทองสุก ในรัชกาลที่ 1
ศาสนา: พุทธเถรวาท
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี (พระนามเดิม พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจันทบุรี; พ.ศ. 2341 — 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาทองสุก ในรัชกาลที่ 1 ซึ่งเป็นพระธิดาในพระเจ้าอินทวงศ์แห่งนครเวียงจันทน์ ต่อมาทรงได้รับการสถาปนาเป็น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี และได้มีพระราชพิธีโสกันต์เต็มตามพระยศสมเด็จเจ้าฟ้าเป็นครั้งแรกของกรุงรัตนโกสินทร์
ในสมัยรัชกาลที่ 2 ทรงเข้ารับราชการฝ่ายในเป็นพระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย แม้จะทรงมีฐานันดรศักดิ์สูงกว่าสมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าบุญรอด แต่พระราชสวามีก็มิได้ทรงยกย่องหรือสถาปนาพระยศพระองค์ให้สูงขึ้นแต่อย่างใดตลอดรัชสมัย พระองค์มีพระราชโอรส 3 พระองค์ พระราชธิดา 1 พระองค์ สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 3 เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 สิริพระชันษา 40 ปี
พระประวัติ > สมเด็จพระเจ้าลูกเธอในรัชกาลที่ 1

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจันทบุรี เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชกับเจ้าจอมมารดาทองสุก พระราชธิดาพระเจ้าอินทวงศ์แห่งนครเวียงจันทน์ แห่งราชอาณาจักรลาว ประสูติเมื่อ ปีมะเมีย พ.ศ. 2341 เมื่อพระชันษาได้ 5 ปี เจ้าจอมมารดาทองสุกก็ถึงแก่พิราลัย เมื่อประมาณ ปีกุนเบญจศก พ.ศ. 2346
เมื่อพระชันษาได้ 6 ปี มีอุปัทวเหตุเกิดขึ้น ทรงพลาดตกลงน้ำ แต่ทรงรอดพระชนม์มาได้ราวปาฏิหาริย์ โดยพระองค์ทรงลอยเกาะทุ่นหยวกไว้ไม่ทรงจมูก พระราชบิดาทรงสงสารและทรงพระกรุณามากขึ้น อีกทั้งประการหนึ่ง คือ เจ้าจอมมารดาเจ้าทองสุกนั้นก็ได้ถึงแก่พิราลัยไปเมื่อเจ้าฟ้าหญิงฯ มีพระชันษาได้เพียง 5 ปีเท่านั้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นให้เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้า
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสถาปนาพระองค์เจ้าจันทบุรีขึ้นเป็นเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี เมื่อ พ.ศ. 2347 เพราะทรงเป็นพระนัดดาของพระเจ้านครเวียงจันทน์ ดังความปรากฏในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 ว่า
ครั้นถึง ณ วันพฤหัสบดี เดือน 11 ขึ้น 14 ค่ำ เสด็จพระราชดำเนินลงไปทรงลอยพระประทีป พระเจ้าลูกเธอพระองค์หญิงพระองค์หนึ่ง ปรากฏพระนามว่า พระองค์เจ้าจันทบุรี พระชนม์ได้ 6 พรรษา ตามเสด็จลงไปที่พระตำหนักแพ เมื่อเวลาจุดดอกไม้ รับสั่งว่าประชวรพระเนตรอยู่ ให้กลับขึ้นไปพระราชวังเสียก่อน พระองค์เจ้าหญิงนั้นก็เสด็จกลับขึ้นมาถึงเรือบัลลังก์กับตำหนักแพต่อกัน พลาดตกลงน้ำหายไป พี่เลี้ยงนางนมร้องอื้ออึงขึ้น คนทั้งปวงตกใจพากันลงน้ำเที่ยวค้นหา จึงพบพระองค์เจ้าลูกเธอพระองค์นั้นเกาะทุ่นหยวกอยู่ท้ายน้ำ หาได้เป็นอันตรายไม่ เป็นอัศจรรย์ จึงมีพระราชโองการดำรัสว่า พระเจ้าลูกเธอพระองค์นี้ เจ้าจอมมารดาก็เป็นบุตรเจ้ากรุงศรีสัตนาคนหุต สิ้นชีพเสียแต่เมื่อปีกุนเบญจศก (2) แต่พระชนม์พระองค์เจ้าได้ 5 พรรษา ไม่มีมารดา ทรงพระกรุณามาก พระองค์เจ้านี้อัยกาก็เป็นเจ้าประเทศราชยังดำรงชีพอยู่ ควรจะสถาปนาให้มีอิสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้า ครั้น ณ วันอาทิตย์ เดือน 12 ขึ้น 2 ค่ำ จึงโปรดให้ตั้งการพระราชพิธีเฉลิมพระนาม ครั้นรุ่งขึ้น ณ วันจันทร์ เดือน 12 ขึ้น 3 ค่ำ พระราชทานพระสุพรรณบัฏ เลื่อนขึ้นเป็น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี แล้วมีงานสมโภชอีก 3 วัน
ในปีนั้น พระเจ้าอินทวงศ์ ซึ่งเป็นอัยกาของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี ป่วยถึงแก่พิราลัย ณ เดือน 3 ขึ้น 8 ค่ำ ครองเมืองได้ 10 ปี โปรดให้ข้าหลวงเชิญศุภอักษรและพระราชทานโกศและสิ่งของพระราชทานเพลิงขึ้นไปปลงศพเสร็จแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดตั้งเจ้าอนุผู้น้อง ให้ครองนครศรีสัตนาคนหุตล้านช้างต่อไป
ในจดหมายเหตุความทรงจำซึ่ง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสันนิษฐานว่า เป็นจดหมายเหตุความทรงจำของพระเจ้าไปยิกาเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี มีข้อความกล่าวถึงสมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีว่า
"ณ วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ปีชวดฉศก พระองค์เจ้าพระชันษา 7 ขวบ ตามเสด็จลงที่นั่งบัลลังก์ตกหว่างเรือไม่จมลอยพระองค์ได้ โปรดประทานพระนามใหม่ สมโภชเจ้าฟ้ากุณฑล 3 วัน เฉลิมพระขวัญพร้อมพระญาติวงศ์ข้าราชการสมโภชถ้วนหน้า"
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชวิจารณ์ไว้ว่า "พระองค์เจ้าองค์นี้มีนามว่า จันทบุรี ตามชื่อเมืองเวียงจันทน์ ในจดหมายเหตุเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ว่าตกหลังเรือบัลลังก์ การสมโภชแต่ก่อนมีเฉพาะเจ้าฟ้าทั้งประสูติและโสกันต์"
พระประวัติ > สิ้นพระชนม์

สมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีสิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 3 เมื่อวันเสาร์ เดือน 4 ขึ้น 3 ค่ำ ปีจอ ตรงกับวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 สิ้นพระชนม์ พระชนมายุได้ 40 พรรษา ทรงได้รับพระราชทานเพลิงพระบรมศพ ณ พระเมรุท้องสนามหลวงเมื่อวันแรม 6 ค่ำ เดือน 5 ตรงกับวันศุกร์ที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2382
ในพระราชพงศาวดารรัชกาลที่ 3 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์มหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) แต่งมีข้อความว่า
"ในเดือน 4 ปีจอนั้น สมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี ทรงพระประชวรพระโรคโบราณมานานแล้ว ครั้น ณ วันเสาร์ เดือน 4 ขึ้น 3 ค่ำ สิ้นพระชนม์ พระชนมายุได้ 40 พรรษา 8 เดือน 18 วัน โปรดให้ทำการพระเมรุที่ท้องสนามหลวง เจ้าพนักงานได้จัดการทำพระเมรุอยู่"
ในพระราชพงศาวดารฉบับดังกล่าวอีกตอนหนึ่งมีว่า
"ฝ่ายที่กรุงการพระเมรุเสร็จแล้ว ครั้น ณ วัน เดือน 5 แรม 4 ค่ำ ได้ชักพระบรมศพสมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีกับพระศพพระองค์เจ้า (ผู้เป็น) พระธิดาออกสู่พระเมรุ เชิญพระบรมศพประดิษฐานบนพระเบญจา มีการมหรสพทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายไทยธรรมแก่พระสงฆ์ พระราชาคณะ ฐานานุกรมเป็นอันมาก ครั้น ณ วัน เดือน 5 แรม 6 ค่ำ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ได้พระราชทานเพลิงแล้วสมโภชพระบรมอัฐิอีก วัน 1 คืน 1 เป็นคำรบ 4 วัน 4 คืน"
ชีวิตส่วนพระองค์

สมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีมีเจ้าฟ้าด้วยกันกับพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รวมด้วยกัน 4 พระองค์ สิ้นพระชนม์เสียในรัชกาลสมเด็จพระชนกนารถพระองค์หนึ่ง คงพระชนม์ชีพต่อมา 3 พระองค์ เป็นเจ้าฟ้าชาย เจ้าฟ้าทั้ง 3 พระองค์นี้ ในรัชกาลที่ 2 เรียกกันว่าพระองค์ใหญ่ พระองค์กลาง และพระองค์ปิ๋วทั้งสิ้น เพิ่งมาเรียกพระองค์ใหญ่ว่า เจ้าฟ้าอาภรณ์ กันในรัชกาลที่ 3
สมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีได้ทรงร่วมสุขร่วมทุกข์ ด้วยกันมาด้วยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยพระราชสวามี เสด็จสวรรคตเมื่อวันพุธ เดือน 8 แรม 11 ค่ำ ตรงกับวันที่ 21 กรกฎาคม ปีวอก พ.ศ. 2367 การเสด็จสวรรคตของพระราชสวามีย่อมนำความวิปโยคโศกเศร้าสลดรันทดพระทัยมาสู่พระองค์เป็นอย่างยิ่ง
เวลาสิ้นรัชกาลที่ 2 นั้น สมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี พระมเหสีฝ่ายซ้ายพระชนมายุได้ 26 พรรษา วัยเบญจเพสพอดี เจ้าฟ้าพระราชโอรสพระองค์แรกคือเจ้าฟ้าอาภรณ์มีพระชนมายุได้ 8 พรรษา พระองค์ที่สองคือ เจ้าฟ้ากลาง คือ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยาบำราบปรปักษ์ มีพระชนมายุได้ 5 พรรษา พระองค์ที่สามคือ เจ้าฟ้าปิ๋ว พระชนมายุได้ 2 พรรษา พระองค์ย่อมทรงได้รับความลำบากอย่างแสนสาหัส เพราะพระโอรสยังทรงพระเยาว์มากทั้งสิ้น
พระราชบุตร

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี มีพระราชโอรสและพระราชธิดากับพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รวมทั้งสิ้น 4 พระองค์ ได้แก่
| พระรูป | พระนาม | ประสูติ | สิ้นพระชนม์ | พระชันษา | พระโอรสธิดา |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | เจ้าฟ้าชายอาภรณ์ | 19 เมษายน พ.ศ. 2359 | พ.ศ. 2391 | 33 ปี | 9 องค์ (ราชสกุลอาภรณ์กุล) |
|  | เจ้าฟ้าชายกลาง (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์) | 24 เมษายน พ.ศ. 2362 | 1 กันยายน พ.ศ. 2429 | 67 ปี | 11 องค์ (ราชสกุลมาลากุล) |
|  | เจ้าฟ้าหญิง  (ไม่ปรากฏพระนาม) | 21 มีนาคม พ.ศ. 2363 | ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย | ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ | - |
|  | เจ้าฟ้าชายปิ๋ว | 26 เมษายน พ.ศ. 2365 | พ.ศ. 2383 | 19 ปี | - |
พระกรณียกิจ

เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จขึ้นครองราชย์ ทรงโปรดให้มีการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกจัดขึ้นในวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2352 หลังจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จขึ้นพระที่นั่งไพศาลทักษิณ ประทับเหนือพระที่นั่งภัทรบิฐ ข้าราชการฝ่ายในเฝ้าทูลลอองพระบาทพร้อมกัน ท้าววรจันทร์กราบบังคมทูลฯ ถวายสิบสองพระกำนัล และมีพระราชปฏิสันถารแล้ว พอได้เวลาพระฤกษ์เฉลิมพระราชมณเฑียร ในครั้งนั้นเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี ได้เป็นผู้เชิญเสด็จพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จขึ้นพระราชมณเฑียร เป็นปฐมฤกษ์
ภายหลังจากที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี ทรงเข้าเป็นพระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยแล้ว เนื่องจากพระองค์ทรงยึดมั่นศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างมั่นคงตลอดมา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระองค์ทรงรับหน้าที่ถวายอาหารบิณฑบาตแก่พระสงฆ์เป็นงานหลวงมาจนตลอดรัชสมัย ครั้นเมื่อสิ้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ใน พ.ศ. 2367 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จขึ้นเถลิงถวัลย์ราชสมบัติเป็นรัชกาลที่ 3 สืบต่อมา ครั้งนั้นสมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีทรงต้องทำหน้าที่พระมารดา ดูแลอบรมพระราชโอรสทั้งสามพระองค์ด้วยความเข้มแข็ง ทั้งยังทรงถือเป็นธุระในการถวายอาหารบิณฑบาตแก่พระสงฆ์อยู่เป็นนิจ ตามที่พระราชสวามีทรงมอบหมายหน้าที่ไว้แต่เดิม
พระเกียรติยศ

ในรัชกาลที่ 5 พระโอรสของสมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีพระองค์หนึ่ง คือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์ ทรงเป็นเจ้านายชั้นสูงศักดิ์ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคารพนับถือมากด้วยเหตุว่า สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยาบำราบปรปักษ์ ทรงรับราชการเป็นหลักแผ่นดินในตอนต้นรัชกาลที่ 5 ครั้นเมื่อมีงานรัชฎาภิเษกในรัชกาลที่ 5 ณ พระราชวังบางปะอิน เมื่อ พ.ศ. 2436 โปรดให้มีการแต่งกลอนจารึก แต่งประทีป เฉลิมพระเกียรติพระเจ้าแผ่นดิน, เจ้านาย, และบุคคลสำคัญ ในงานนั้นมีคำกลอนจารึกแต่งประทับเฉลิมพระเกียรติสมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดีของท่าน เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (หม่อมราชวงศ์เปีย มาลากุล) เมื่อยังเป็นพระมนตรีพจนกิจ มีว่าดังนี้
พระเกียรติท่านเพิ่มเติม ให้มากกว่าแต่ก่อนมา

จะได้คนอย่างท่าน ก็กันดารเหลือจะหา

ความดีเหลือพรรณนา จะว่าย่อพอให้คน

ได้ทราบทั่วกันว่า นามเจ้าฟ้า ธ กุณฑล

ท่านได้ร่วมสุขปน ในรัชกาลที่สองมา

อยู่นานกาลล่วงไป ท่านก็ได้โอรสา
พระอิสริยยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี |
| --- | --- |
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจันทบุรี (พ.ศ. 2341 - พ.ศ. 2347)
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี (พ.ศ. 2347 - ก่อน พ.ศ. 2359)
สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี (ก่อน พ.ศ. 2359 - พ.ศ. 2367)
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี (พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2381)
ราชตระกูล

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |

| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนก: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | พระอัยกาฝ่ายพระชนก: สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) | พระปัยกาฝ่ายพระชนก: พระยาราชนิกูล (ทองคำ) |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนก: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | พระอัยกาฝ่ายพระชนก: สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) | พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก: ไม่มีข้อมูล |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนก: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก: พระอัครชายา (หยก) (หรือ ดาวเรือง) | พระปัยกาฝ่ายพระชนก: ไม่มีข้อมูล |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนก: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช | พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก: พระอัครชายา (หยก) (หรือ ดาวเรือง) | พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก: ไม่มีข้อมูล |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนนี: เจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงทองสุก | พระอัยกาฝ่ายพระชนนี: พระเจ้าอินทวงศ์ เจ้านครเวียงจันทน์ | พระปัยกาฝ่ายพระชนนี: พระเจ้าสิริบุญสาร เจ้านครเวียงจันทน์ |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนนี: เจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงทองสุก | พระอัยกาฝ่ายพระชนนี: พระเจ้าอินทวงศ์ เจ้านครเวียงจันทน์ | พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี: ไม่มีข้อมูล |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนนี: เจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงทองสุก | พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี: ไม่มีข้อมูล | พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:  ไม่มีข้อมูล |
| สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี  | พระชนนี: เจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงทองสุก | พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี: ไม่มีข้อมูล | พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี: ไม่มีข้อมูล |
จิตรกรรมเรื่องโคลงภาพพระราชพงศาวดาร รูปที่ 87 แผ่นดินพระบาทสมเด็จฯ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก "ภาพโสกันต์เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี" ผลงานของพระวรรณวาดวิจิตร (ทอง จารุวิจิตร)
ศาสนาฮินดู

ศาสนาฮินดู เป็นศาสนาหนึ่งในกลุ่มศาสนาอินเดีย และเป็นธรรมะหรือแนวทางการใช้ชีวิตของผู้คน ที่เป็นที่นับถืออย่างแพร่หลายในอนุทวีปอินเดียและบางส่วนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะบนเกาะบาหลี เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่าเป็นศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดในโลก ศาสนิกชนและนักวิชาการบางกลุ่มเรียกศาสนาฮินดูว่าเป็น "สนาตนธรรม" หรือหนทางนิรันดร์ชั่วประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ นักวิชาการมักมองศาสนาฮินดูว่าเป็นการผสมผสานของ หรือสังเคราะห์มาจาก วัฒนธรรม จารีต และประเพณีอันหลากหลายในอนุทวีปอินเดีย ที่มีรากฐานหลากหลาย และไม่มีศาสดาหรือผู้ริเริ่มตั้งศาสนา แต่ผู้เผยแผ่คัมภีร์พระเวท ยุคแรกเริ่มคือ ฤๅษีวยาส ท่านเปรียบเสมือนเป็นศาสดาคนหนึ่ง "การสังเคราะห์ศาสนาฮินดู" (Hindu synthesis) นี้เริ่มมีขึ้นระหว่างราว 500 ปีก่อนคริสตกาล ถึงคริสต์ศักราช 300 ภายหลังการสิ้นสุดลงของยุคพระเวท (1500 ถึง 500 ก่อนคริสตกาล), และเจริญรุ่งเรืองในอินเดียสมัยกลางไปพร้อมกับการเสื่อมของศาสนาพุทธในอนุทวีปอินเดีย
ถึงแม้ว่าศาสนาฮินดูจะเต็มไปด้วยปรัชญาหลายแขนง แต่ก็สามารถเชื่อมโยงถึงกันผ่านแนวคิดที่มีร่วมกัน, พิธีกรรมที่คล้ายคลึงกัน, จักรวาลวิทยาฮินดู, คัมภีร์ฮินดู และ สถานที่แสวงบุญ ส่วนคัมภีร์ของศาสนาฮินดูนั้นจำแนกออกเป็น ศรุติ (จากการฟัง) และ สมรติ (จากการจำ) คัมภีร์เหล่านี้มีทั้งปรัชญาฮินดู, ประมวลเรื่องปรัมปราฮินดู, พระเวท, โยคะ, พิธีกรรม, อาคม และการสร้างโบสถ์พราหมณ์ เป็นต้น คัมภีร์เล่มสำคัญได้แก่ พระเวท, อุปนิษัท, ภควัทคีตา, รามายณะ และ อาคม ที่มา ผู้ประพันธ์ และความจริงนิรันดร์ในคัมภีร์เหล่านี้ล้วนมีบทบาทสำคัญ แต่ศาสนาฮินดูก็มีแนวคิดหลักสำคัญที่สนับสนุนการตั้งคำถามต่อที่มาและเนื้อความของคัมภีร์เพื่อให้เข้าใจสัจธรรมต่าง ๆ ได้อย่างลึกซึ้ง และสร้างประเพณีหรือแนวคิดต่อยอดในอนาคต
สาระสำคัญในศาสนาฮินดูคือ "ปุรุษารถะ" ทั้งสี่ อันเป็นจุดมุ่งหมายอันสมควรในชีวิตของมุนษย์ ได้แก่ ธรรมะ (หน้าที่/จริยธรรม), อรรถะ (การเจริญเติบโต/หน้าที่การงาน), กามะ (ประสงค์/แรงจูงใจ) และ โมกษะ (การหลุดพ้น/การเป็นอิสระจากการเวียนว่ายตายเกิด) นอกจากนี้ แนวคิดสำคัญอื่น ๆ ที่พบในศาสนาฮินดูยังรวมถึง กรรม (การกระทำ/ผลของการกระทำ), สังสารวัฏ (วงจรเวียนว่ายตายเกิด) และ การปฏิบัติโยคะ (หนทางสู่โมกษะ) ที่มีอยู่หลากหลายปรัชญา การปฏิบัติในศาสนาฮินดู มีทั้ง ปูชา (การบูชา), การสวดมนต์และร้องเพลงสวด, ชปะ, การปฏิบัติสมาธิ, สังสการ (พิธีกรรมเปลี่ยนผ่าน), เทศกาลประจำปีและการออกเดินทางแสวงบุญตามโอกาส ศาสนิกชนบางส่วนละทิ้งชีวิตทางโลกและการยึดติดกับวัตถุ เพื่ออกสู่สันยาสะ (ถือพรต/ออกบวช) เพื่อเข้าสู่โมกษะ ศาสนาฮินดูยังเน้นย้ำถึงหน้าที่ตลอดกาล เช่น ความกตัญญู ซื่อสัตย์, ไม่ทำร้ายสัตว์และผู้คน (อหิงสา), การใจเย็น, ความอดทนอดกลั้น, การข่มใจตนเอง และความเมตตา นิกายในศาสนาฮินดูหลักมี 4 นิกาย คือ ลัทธิไวษณพ, ลัทธิไศวะ, ลัทธิศักติ และลัทธิสมารตะ
ศาสนาฮินดูถือเป็นศาสนาที่มีผู้นับถือมากที่สุดในโลกเป็นอันดับที่ 3 มีศาสนิกชนซึ่งเรียกว่า ชาวฮินดู อยู่ราว 1.15 พันล้านคน หรือ 15-16% ของประชากรโลก ศาสนาฮินดูมีผู้นับถือมากที่สุดในอินเดีย, เนปาล และ มอริเชียส นอกจากนี้ยังเป็นศาสนาหลักในจังหวัดบาหลี อินโดนีเซียเช่นกัน ชุมชนฮินดูขนาดใหญ่ยังพบได้ในแคริบเบียน, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, อเมริกาเหนือ, ยุโรป, แอฟริกา และประเทศอื่น ๆ
ความเชื่อ

สาระสำคัญในศาสนาฮินดูมันวนเวียนอยู่กับประเด็นของธรรมะ, สังสาระ, โมกษะ และการปฏิบัติโยคะ
ความเชื่อ > ปุรุษารถะ

ศาสนาฮินดูดั้งเดิมเชื่อว่าจุดมุ่งหมายในชีวิตของมนุษย์มีอยู่สี่ประการ ได้แก่ ธรรมะ, อรรถะ, กามะ และ โมกษะ เป้าหมายทั้งสี่นี่เรียกรวมว่า "ปุรุษารถะ"