stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ชาวยะฮาย

| --- | --- |
ชุมชนชาวยะฮายที่อุทยานหลวงแห่งรัฐเบอลุม รัฐเปรัก ประเทศมาเลเซีย
ภูมิภาคที่มีประชากรอย่างมีนัยสำคัญ
คาบสมุทรมลายู:
 มาเลเซีย (รัฐเปรักและรัฐกลันตัน): 2,326 (2010)
 ไทย: 200
ภาษา
ภาษายะฮาย, ภาษามลายู
ศาสนา
ศาสนาชาติพันธุ์ (ส่วนใหญ่), อิสลาม, คริสต์
กลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง
เซมัง (ชาวบาเติก, ชาวลาโนฮ์), เนกริโต (ชาวมานิก, เนกริโตฟิลิปปิน, ชาวอันดามัน) 
ชาวยะฮาย หรือ เยไฮ, ยาไฮ, จาไฮ เป็นชนพื้นเมือง (โอรังอัซลี) ขอกลุ่มชนเซมังที่พบในรัฐเปรักและรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย และประเทศไทยบางพื้นที่ พวกเขามีผิวดำ มักมีผมหยิก และมีลักษณะใบหน้าแบบเอเชีย พวกเขาเป็นคนเก็บของป่าล่าสัตว์ และฝึกทำเกษตรกรรมแบบถางโค่นและเผาป่าเป็นครั้งคราว
ชาวยะฮายเชื่อในระบบศาสนากับกาแร (Karei ออกเสียงว่า "Karεy") เป็นพลังเหนือธรรมชาติที่ควบคุมการกระทำและพฤติกรรมของพวกเขา เพื่อหลีกเลี่ยงการดึงดูดกาแรในทางลบ จึงมีข้อห้ามและกฎหลีกเลี่ยงที่ต้องปฏิบัติตาม พวกเขาเชื่อว่ากาแรสามารถทำให้กลัวหรือดึงดูดด้วยกลิ่นต่าง ๆ ขึ้นอยู่กับความชอบของกาแร เช่น กลิ่นที่ไม่พึงประสงค์ของเครย์ฟิชไหม้ ดังนั้น สิ่งนี้จึงนำไปคำศัพท์เกี่ยวกับกลิ่นที่หลากหลายในภาษายะฮาย ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่พบในชาวมานิกในประเทศไทยด้วย
ชาวยะฮาย ซึ่งดั้งเดิมเป็นชนเผ่าเร่ร่อน อาศัยอยู่ในถิ่นฐานถาวรในส่วนต่าง ๆ ของอุทยานหลวงแห่งรัฐเบอลุมในฐานะแหล่งดึงดูดนักท่องเที่ยว พวกเขาอาศัยอยู่อย่างโดดเดี่ยวและสถานที่ท่องเที่ยว และน่าจะขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ถนน โรงเรียน บริการสุขภาพ และอื่น ๆ นั่นส่งผลให้ทรัพยากรหมดไป อัตราการตายของชาวยะฮายในหมู่บ้านริมแม่น้ำเกอจาร์สูงถึง 50% ในกลุ่มเด็ก เนื่องจากเซอราวัน ซึ่งทำให้ประชากรที่นั่นลดลงจาก 600 คน เหลือเพียง 400 คน
ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ของชาวยะฮาย (ในรัฐเปรัก ใกล้ชายแดนรัฐกลันตัน) กับชุมชนโอรังอัซลีอื่น ๆ ในมาเลเซียตะวันตก
พลวัตของประชากรชาวยะฮายในประเทศมาเลเซียเป็นไปตามนี้:-
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ปี | 1960 | 1965 | 1969 | 1974 | 1980 | 1993 | 1996 | 2000 | 2003 | 2004 | 2010 |
| ประชากร | 621 | 546 | 702 | 769 | 740 | 1,049 | 1,049 | 1,244 | 1,843 | 1,843 | 2,326 |
เชเลียบินสค์

| เชเลียบินสค์ |
| --- | --- |
นคร
การถอดเสียงอื่น
บาทวิถีใจกลางนครเชเลียบินสค์
   ธง ตราอาร์ม
ที่ตั้งของเชเลียบินสค์ 
เชเลียบินสค์ที่ตั้งของเชเลียบินสค์แสดงแผนที่รัสเซียเชเลียบินสค์เชเลียบินสค์ (รัสเซีย)แสดงแผนที่รัสเซีย
พิกัด:  55°09′17″N 61°22′33″E﻿ / ﻿55.15472°N 61.37583°E﻿ / 55.15472; 61.37583
ประเทศ: รัสเซีย
หน่วยองค์ประกอบ: แคว้นเชเลียบินสค์
สถาปนา: พ.ศ. 2279
การปกครอง
 • องค์กร: สภาเมือง
 • นายกเทศมนตรี: นาตาลียา โคโตวา
ความสูง: 220 เมตร (720 ฟุต)
ประชากร (สำมะโนครัวปี 2010)
 • ทั้งหมด: 1,130,132 คน
 • ประมาณ (2018): 1,202,371 (+6.4%) คน
 • อันดับ: อันดับ 9 ในปี 2010
สถานะการบริหาร
 • เมืองศูนย์กลางทางการบริหารของ:  แคว้นเชเลียบินสค์,  นครเชเลียบินสค์
สถานะเทศบาล
 • เมืองศูนย์กลางทางการบริหารของ: เทศบาลนครเชเลียบินสค์
รหัสไปรษณีย์: 454xxx
รหัสโทรศัพท์: +7 351
รหัส OKTMO: 75701000001
เว็บไซต์: www.cheladmin.ru
เชเลียบินสค์ (รัสเซีย: Челя́бинск; ออกเสียง: [tɕɪˈlʲæbʲɪnsk]ไฟล์:Ru-Челябинск.oga) เป็นนครในประเทศรัสเซีย เป็นศูนย์กลางการปกครองของแคว้นเชเลียบินสค์ ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของแคว้น อยู่ห่างจากเมืองเยคาเตรินบุร์กทางทิศใต้ 210 กิโลเมตร (130 ไมล์) อยู่ทางทิศตะวันออกของเทือกเขายูรัล บนฝั่งแม่น้ำมิอัส (รัสเซีย: Река Миасс; บัชกอร์ต: Мейәс йылғаһы) บนเขตแดนระหว่างทวีปยุโรปและเอเชีย
ประวัติศาสตร์ > อารยธรรมเวทโบราณ

นักโบราณคดีได้ค้นพบซากปรักหักพังของเมืองโบราณ อาร์คาอิม (รัสเซีย: Аркаим) ซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกับเมืองเชเลียบินสค์ มีรายงานว่ามีสิ่งบ่งชี้ถึงอารยธรรมที่ก้าวหน้าของแหล่งกำเนิดอารยธรรมอินโด-เวท ซึ่งมีอายุอย่างน้อย 4,000 ปีในอาร์คาอิม
แหล่งโบราณคดีนี้เป็นที่รู้จักของนักโบราณคดีชาวรัสเซียเป็นเวลาอย่างน้อย 70 ปี ในฐานะแหล่งวัฒนธรรม ซินตัชตา-เปตรอฟกา-อาร์คาอิม (รัสเซีย: Синташта-Петровка-Аркаим) ของชาวอารยันโบราณ แต่ก็มักจะไม่ได้รับการพิจารณาในการให้ทุนเพื่อศึกษาวิจัยจากองค์กรด้านประวัติศาสตร์ของแองโกล-อเมริกัน พื้นที่วัฒนธรรมซินตัชตา-เปตรอฟกา ทอดยาวไปตามทางตะวันออกของเทือกเขายูรัลในทุ่งหญ้าสเตปป์ยูเรเชียนที่กว้างใหญ่กว่า 400 กม. ทางใต้ของเชเลียบินสค์ และไปทางทิศตะวันออกประมาณ 200 กม. มีแหล่งโบราณคดีที่ได้รับการยอมรับว่าอยู่ในกลุ่มนี้ 23 แหล่ง การฝังศพของแหล่งวัฒนธรรมซินตัชตา และที่พบในแหล่งอื่น ๆ ของอาร์คาอิมนั้น มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญในรายละเอียด การฝังศพของแหล่งนี้ให้หลักฐานทางโบราณคดีเกี่ยวกับพิธีกรรมฝังศพในคัมภีร์ฤคเวท และคัมภีร์อเวสตะ และด้วยเหตุนี้อารยธรรมนี้จึงถูกเรียกว่า อินโด-อิราเนียน
แหล่งอารยธรรมเหล่านี้ถูกเรียกว่า "เมือง" และส่วนใหญ่ถูกค้นพบผ่านภาพถ่ายทางอากาศ เมืองเหล่านี้ถูกวางผังในรูปทรงกลม, สี่เหลี่ยมหรือรูปไข่ ในขณะที่มีเพียงสองเมืองเท่านั้นคือที่อาร์คาอิม และซินตัชตา ที่ถูกขุดค้นเป็นหลัก ทั้งสองเมืองมีลักษณะเป็นป้อมปราการ มีการเชื่อมต่อบ้านและมีหลักฐานมากมายเกี่ยวกับโลหการ การขุดค้นหลุมฝังศพที่แหล่งซินตัชตา ได้ให้หลักฐานทางโบราณคดีหลายแง่มุมของพิธีฝังศพที่ถูกบันทึกอยู่ในตำราของฤคเวท และอเวสตะ
ผู้คนในวัฒนธรรมซินตัชตา คาดว่าพูดภาษาโปรโต-อินโด-อิราเนียน ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของกลุ่มภาษาอินโด-อิราเนียน สิ่งบ่งชี้นี้มีพื้นฐานอยู่บนความคล้ายคลึงกันระหว่าง หลายส่วนของคัมภีร์ฤคเวทซึ่งเป็นข้อความทางศาสนาของอินเดีย ซึ่งได้รวมเพลงสวดอินโด-อิราเนียนโบราณที่บันทึกไว้ในพระเวทภาษาสันสกฤต กับพิธีกรรมฝังศพของวัฒนธรรมซินตัชตา ที่ถูกเปิดเผยโดยนักโบราณคดี
ประวัติศาสตร์ > ประวัติศาสตร์ยุครัสเซียสมัยใหม่

ป้อมปราการแห่งเชเลียบา ซึ่งต่อมาเมืองได้ใช้ชื่อนี้ในการก่อตั้ง ได้สร้างขึ้นในสถานที่ตั้งของหมู่บ้านเชเลียบีของชาวแบชเคียร์ (บัชกอร์ต: Силәбе, Siläbe) โดยนายพันอเล็กซี เตฟเคเลฟ (คุตลู-มูฮัมเหม็ด) (ตาตาร์: Qotlımөxəmmət Mameş uğlı Təfkilev) ในปี พ.ศ. 2279 เพื่อป้องกันเส้นทางการค้าโดยรอบจากการโจมตีที่อาจเป็นไปได้โดยชาวแบชเคียร์นอกกฎหมาย ในช่วงการจลาจลของปูกาเชฟ (รัสเซีย: Восстание Пугачёва) ป้อมปราการยืนหยัดต่อต้านการโจมตีโดยกองกำลังกบฏในปี พ.ศ. 2317 แต่ในที่สุดก็ถูกยึดครองเป็นเวลาหลายเดือนในปี พ.ศ. 2318 ในปี พ.ศ. 2325 ในฐานะส่วนหนึ่งของเขตอุปราชแห่งอูฟา (รัสเซีย: Уфимское наместничество) ซึ่งต่อมาถูกปฏิรูปให้เป็นจังหวัดอาเรนบุร์ก (รัสเซีย: Оренбургская губерния) เชเลียบินสค์กลายเป็นเขตการปกครองและในที่สุดก็ได้รับสถานะเมืองและชื่อปัจจุบันในปี พ.ศ. 2330
จนกระทั่งถึงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 เชเลียบินสค์ เป็นเมืองเล็ก ๆ ในชนบท  ต่อมาในปี พ.ศ. 2435 ทางรถไฟสาย ซามารา-ซลาเตาสต์ เสร็จสมบูรณ์ซึ่งเชื่อมต่อกับมอสโกและส่วนที่เหลือของรัสเซียภาคพื้นยุโรป นอกจากนี้ในปี พ.ศ. 2435 การก่อสร้างทางรถไฟสายทรานส์-ไซบีเรียจากเมืองเชเลียบินสค์เริ่มต้นขึ้นและในปี พ.ศ. 2439 ก็เชื่อมโยงกับเมืองเยคาเตรินบุร์ก เชเลียบินสค์กลายเป็นศูนย์กลางสำหรับการย้ายถิ่นฐานไปยังไซบีเรีย ในเวลาสิบห้าปีมีกว่าสิบห้าล้านคน ซึ่งเป็นหนึ่งในสิบของประชากรชาวรัสเซีย เดินทางผ่านเชเลียบินสค์ บางคนตั้งรกรากอยู่ในเชเลียบินสค์ ซึ่งทำให้เมืองมีการเติบโตอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ในเชเลียบินสค์ สำนักงานศุลกากรได้มีการจัดตั้ง "จุดแบ่งแยกพิกัดศุลกากร" ข้าวและชาปลอดภาษีที่ถูกส่งไปยังส่วนภาคพื้นยุโรปของประเทศ นำไปสู่การเกิดขึ้นของโรงสีและการจัดตั้งโรงงานบรรจุชา ในไม่ช้าเชเลียบินสค์เริ่มเปลี่ยนเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญ ประชากรที่อาศัยอยู่เพิ่มขึ้นถึง 20,000 คนในปี พ.ศ. 2440, เพิ่มเป็น 45,000 คนในปี พ.ศ. 2456 และเป็น 70,000 คนในปี พ.ศ. 2460 ซึ่งการเติบโตอย่างรวดเร็วในช่วงเปลี่ยนสู่คริสต์ศตวรรษที่ 20 คล้ายคลึงกับเมืองในสหรัฐอเมริกา เชเลียบินสค์จึงถูกเรียกว่า "ชิคาโกเบื้องหลังทิวเขายูรัล"
ในช่วงแผนห้าปีแรกของคริสต์ทศวรรษ 1930 เชเลียบินสค์มีการเติบโตทางอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว สถานประกอบการหลายแห่งรวมถึงโรงงานประกอบรถแทรกเตอร์เชเลียบินสค์ และโรงงานโลหการเชเลียบินสค์ ถูกสร้างขึ้นในเวลานี้ ต่อมาในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง โจเซฟ สตาลิน ตัดสินใจย้ายโรงงานการผลิตส่วนใหญ่ของสหภาพโซเวียต ไปยังสถานที่ที่อยู่ห่างไกลจากการรุกคืบของกองทัพเยอรมันที่กำลังจะมาถึงในปลายปี พ.ศ. 2484 ซึ่งนำอุตสาหกรรมใหม่และแรงงานนับพันมาสู่เชเลียบินสค์ มีสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการผลิตรถถัง ที-34 และเครื่องยิงจรวดคัตยูชาภายในเมือง ซึ่งในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองได้ผลิตรถถัง 18,000 คันและเครื่องยนต์ดีเซลสำหรับรถถัง 48,500 เครื่องรวมทั้งกระสุนมากกว่า 17 ล้านนัด ในช่วงเวลานั้น เชเลียบินสค์ ถูกเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า แทงโกกราด หรือเมืองแห่งรถถัง โรงงานหมายเลข 185 ของเอส. เอ็ม. คิรอฟ ถูกย้ายมาจากเลนินกราดเพื่อผลิตรถถังหนัก ซึ่งถูกย้ายต่อไปยังเมืองออมสค์ หลังจากปี พ.ศ. 2505
ประวัติศาสตร์ > เหตุการณ์ดาวตก พ.ศ. 2556

ไม่นานหลังจากรุ่งสาง เวลาท้องถิ่นประมาณ 9:20 นาฬิกา (YEKT; UTC+5) ในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2556 เกิดการแตกระเบิดขนาดใหญ่ของสะเก็ดดาวตก (อังกฤษ: Superbolide meteor) ที่เคลื่อนที่ลงมาด้วยความเร็ว 60,000- 69,000 กิโลเมตรต่อชั่วโมง (40,000- 42,900 ไมล์ต่อชั่วโมง) เหนือเทือกเขายูรัล มีการระเบิดที่ระดับความสูง 29.7 กิโลเมตร (18.5 ไมล์หรือ 97,000 ฟุต)
ดาวตกได้สร้างแสงสว่างวาบชั่วขณะหนึ่งที่สว่างราวกับดวงอาทิตย์ และสร้างคลื่นกระแทกที่ทำให้ผู้คนบาดเจ็บกว่าพันคน เศษเล็กเศษน้อยตกอยู่รอบ ๆ และในเมืองเชเลียบินสค์  วาดิม กาเลสนิคอฟ โฆษกกระทรวงมหาดไทยกล่าวว่ามีผู้คน 1,100 รายเรียกความช่วยเหลือทางการแพทย์หลังเกิดเหตุการณ์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการรักษาอาการบาดเจ็บจากกระจกแตกจากการระเบิด ผู้หญิงคนหนึ่งประสบเหตุกระดูกสันหลังหัก กาเลสนิคอฟ ยังกล่าวอีกว่าหลังคาที่โรงงานสังกะสีขนาดประมาณ 600 ตารางเมตร (6,500 ตารางฟุต) ได้ถล่มลงมา โฆษกหญิงคนหนึ่งของกระทรวงฉุกเฉินบอกกับสื่อมวลชนที่ติดตามว่ามีฝนดาวตก แต่กระนั้นโฆษกหญิงของกระทรวงอีกคนหนึ่ง อ้างกับสำนักข่าวอินเตอร์แฟกซ์ว่าเป็นดาวตกดวงเดียว ขนาดได้รับการประมาณที่เส้นผ่าศูนย์กลาง 20 เมตร (66 ฟุต) ที่มีมวล 12,000–13,000 เมตริกตัน พลังของการระเบิดนั้นอยู่ที่ประมาณ 500 กิโลตันของทีเอ็นที (ประมาณ 1.8 เพตาจูล) ซึ่งเป็นพลังงาน 20-30 เท่ามากกว่าที่ปล่อยจากระเบิดปรมาณูเหนือเมืองฮิโรชิมา เมืองสามารถหลีกเลี่ยงการบาดเจ็บล้มตายและการทำลายล้างสูงเนื่องจากการระเบิดเกิดในชั้นบรรยากาศระดับสูง
สถานะหน่วยการบริหารและเทศบาล

เชเลียบินสค์ เป็นศูนย์กลางการปกครองของแคว้น ภายในกรอบของการแบ่งเขตการปกครองของประเทศรัสเซีย นครเชเลียบินสค์ เป็นหน่วยการปกครองที่มีสถานะเทียบเท่ากับเขตการปกครองอื่น ในฐานะที่เป็นเทศบาล นครเชเลียบินสค์ มีสถานะเป็นเทศบาลนครเชเลียบินสค์ ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2557 เขตของนครเชเลียบินสค์เจ็ดเมือง ได้รับการรับรองสถานะตามกฎหมาย
ภูมิศาสตร์

เชเลียบินสค์ตั้งอยู่ทางตะวันออกของเทือกเขายูรัล ห่างจากเยคาเตรินบุร์กไปทางใต้ 199 กม. ระดับความสูงจากน้ำทะเล 200–250 เมตร
เมืองถูกแบ่งออกเป็นสองส่วนโดยแม่น้ำมิอัสซึ่งถือเป็นพรมแดนระหว่างเทือกเขายูรัลและไซบีเรีย ซึ่งลักษณะทางธรณีวิทยาของพื้นที่มีเนินเขาหินแกรนิตเตี้ย ๆ ของเทือกเขายูรัลทางด้านตะวันตกและหินตะกอนชั้นล่างของที่ราบไซบีเรียตะวันตกอยู่ทางทิศตะวันออก
"สะพานเลนินกราด" เชื่อมต่อทั้งสองด้านดังนั้นจึงเรียกว่า "สะพานแห่งเทือกเขายูรัลกับไซบีเรีย" เชเลียบินสค์ยังเป็นที่รู้จักกันในนาม "ประตูสู่ไซบีเรีย"
เช่นเดียวกับกรุงโรม, คอนสแตนติโนเปิล และมอสโก กล่าวกันว่าเชเลียบินสค์ตั้งอยู่บนเนินเขาทั้งเจ็ด
ภูมิอากาศ

เมืองมีภูมิอากาศแบบอบอุ่นชื้นฤดูร้อนภาคพื้นทวีป (การแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพิน: Dfb) แบบทางตอนเหนือไกลกว่าแบบที่พบในทุ่งหญ้าแพรรีของแคนาดา อุณหภูมิเฉลี่ยในเดือนมกราคมต่ำกว่าจุดเยือกแข็ง (-14 °C / 6.6 °F) ถึงกระนั้นเดือนกรกฎาคมมีค่าเฉลี่ยค่อนข้างเย็น (19 °C / 66.7 °F) และค่าเฉลี่ยประจำปีอยู่เหนือศูนย์องศาเซลเซียสเล็กน้อย (3 °C / 37.8 °F) ซึ่งแสดงว่ายังมีค่าพอประมาณอยู่บ้าง ช่วงของความแตกต่างที่มากที่สุดกล่าวว่ามีช่วงถึง 70 °C / 158 °F อ้างได้ว่าเป็นแบบอย่างของภูมิอากาศแถบละติจูดกลางในทวีปใหญ่เช่นยูเรเชีย
การตกของหยาดน้ำฟ้าสูงสุดมีความถี่สูงในฤดูร้อนและลดลงในฤดูหนาว เดือนกรกฎาคมมีปริมาณหยาดน้ำฟ้าที่สูงสุดเฉลี่ย 87 มม. / 3.44" และเดือนมกราคมเป็นเดือนที่แล้งที่สุดมีปริมาณหยาดน้ำฟ้าเฉลี่ย 15 มม. / 0.6" ปริมาณน้ำฝนประจำปีโดยรวมทั้งหมดคือ 16.9" และดังนั้นจึงเข้าใกล้กับสภาพภูมิอากาศกึ่งแห้งแล้ง ในหนึ่งปีมี 119 วันที่ฝนตก แต่เดือนแรกของปีบันทึกเฉลี่ยเพียงสามวัน
| ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> เดือน | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ม.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ก.พ. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> มี.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> เม.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> พ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> มิ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ก.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ส.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ก.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ต.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> พ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ธ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเชเลียบินสค์> ทั้งปี |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อุณหภูมิสูงสุดที่เคยบันทึก °C (°F) | 4.9 (40.8) | 5.6 (42.1) | 19.9 (67.8) | 34.9 (94.8) | 39.9 (103.8) | 39.9 (103.8) | 39.9 (103.8) | 39.9 (103.8) | 34.9 (94.8) | 24.9 (76.8) | 14.9 (58.8) | 9.9 (49.8) | 39.9 (103.8) |
| อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย °C (°F) | -10.5 (13.1) | -7.9 (17.8) | 1.0 (33.8) | 10.6 (51.1) | 20.3 (68.5) | 23.9 (75) | 25.2 (77.4) | 23.6 (74.5) | 17.2 (63) | 9.3 (48.7) | -0.4 (31.3) | -6.9 (19.6) | 8.8 (47.8) |
| อุณหภูมิเฉลี่ยแต่ละวัน °C (°F) | -14.9 (5.2) | -13.4 (7.9) | -4.8 (23.4) | 4.7 (40.5) | 12.1 (53.8) | 18.3 (64.9) | 19.3 (66.7) | 17.1 (62.8) | 10.9 (51.6) | 4.1 (39.4) | -5.2 (22.6) | -11.1 (12) | 3.0 (37.4) |
| อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย  °C (°F) | -19.0 (-2.2) | -18.9 (-2) | -9.3 (15.3) | -0.3 (31.5) | 7.9 (46.2) | 12.9 (55.2) | 14.5 (58.1) | 13.5 (56.3) | 7.6 (45.7) | 1.3 (34.3) | -5.9 (21.4) | -14.6 (5.7) | −0.9 (30.4) |
| อุณหภูมิต่ำสุดที่เคยบันทึก °C (°F) | -49.9 (-57.8) | -44.9 (-48.8) | -44.9 (-48.8) | -29.9 (-21.8) | -19.9 (-3.8) | -4.9 (23.2) | 0.1 (32.2) | 0.1 (32.2) | -9.9 (14.2) | -24.9 (-12.8) | -39.9 (-39.8) | -44.9 (-48.8) | −49.9 (−57.8) |
| หยาดน้ำฟ้า มม (นิ้ว) | 17 (0.67) | 16 (0.63) | 19 (0.75) | 27 (1.06) | 47 (1.85) | 55 (2.17) | 87 (3.43) | 44 (1.73) | 41 (1.61) | 30 (1.18) | 26 (1.02) | 21 (0.83) | 430 (16.93) |
| ความชื้นร้อยละ | 85 | 77 | 76 | 66 | 61 | 64 | 69 | 71 | 73 | 73 | 82 | 83 | 73 |
| วันที่มีฝนตกโดยเฉลี่ย | 0.1 | 0.3 | 4 | 10 | 15 | 19 | 17 | 16 | 16 | 10 | 6 | 1 | 114 |
| วันที่มีหิมะตกโดยเฉลี่ย | 18 | 16 | 15 | 6 | 1 | 0.3 | 0 | 0 | 1 | 6 | 15 | 19 | 97 |
แหล่งที่มา 1: Pogoda.ru.net
แหล่งที่มา 2: World Meteorological Organization (เฉพาะจำนวนวันที่มีหยาดน้ำฟ้า)
ภูมิทัศน์ของเมือง

ทิวทัศน์ของเมืองเชเลียบินสค์โดยมีแม่น้ำมิอัสไหลผ่าน
ภูมิทัศน์ของเมือง > สถาปัตยกรรม

สถาปัตยกรรมของเชเลียบินสค์ ได้รับการหล่อหลอมผ่านประวัติศาสตร์ของเมือง โดยการเปลี่ยนแปลงของยุคประวัติศาสตร์ในการพัฒนาของรัสเซียก่อนการปฏิวัติในปี พ.ศ. 2460 เมืองนี้เป็นศูนย์กลางการค้าขาย มีอาคารร้านค้าจำนวนมากในรูปแบบสถาปัตยกรรมตามคตินิยมสรรผสานและแบบสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ ซึ่งมีองค์ประกอบของสถาปัตยกรรมรัสเซียยุคฟื้นฟู โดยบางส่วนได้รับการเก็บรักษาไว้บริเวณถนนคีรอฟกา ซึ่งเป็นถนนที่สงวนไว้สำหรับคนเดินเท้า
การพัฒนาอุตสาหกรรมเริ่มในปลายคริสต์ทศวรรษ 1920 การก่อสร้างโรงงานขนาดใหญ่นั้นมาพร้อมกับการก่อสร้างอาคารที่พักอาศัย และอาคารสาธารณะแห่งใหม่ในรูปแบบสถาปัตยกรรมตามแนวศิลปะเค้าโครง (อังกฤษ: Constructivist architecture) บริเวณของสถาปัตยกรรมในแนวทางนี้ทั้งหมดสามารถพบเห็นได้ในพื้นที่ของโรงงานแทรกเตอร์เชเลียบินสค์ (รัสเซีย: Челябинский тракторный завод; ЧТЗ)
ในช่วงปลายยุคคริสต์ทศวรรษ 1930 ยุคใหม่เริ่มขึ้นในเมืองโดยการเริ่มต้นการก่อสร้างอาคารอนุสาวรีย์ ในรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบคลาสสิคสังคมนิยมของสตาลิน บริเวณใจกลางเมืองและถนนสายกลางถูกสร้างขึ้นในรูปแบบนี้อย่างมีนัยสำคัญ
อีก 60 ปีต่อมามีการก่อสร้างอาคารที่พักอาศัยทรงสูงอย่างหนาแน่น เนื่องจากประชากรของเมืองเพิ่มขึ้นเป็นประมาณหนึ่งล้านคน มีการบันทึกบนแผนที่ถึงบริเวณที่อยู่อาศัยขนาดใหญ่เรียกว่า "เซเวโร-ซาปาด" (รัสเซีย: Северо-запад; เหนือ-ตะวันตก)
ด้วยการปฏิรูปตลาดในยุคคริสต์ทศวรรษ 1990 ทำให้เมืองเริ่มก่อสร้างอาคารสำนักงานเพื่อธุรกิจและห้างสรรพสินค้าขนาดใหญ่ ในแบบสถาปัตยกรรมหลังสมัยใหม่และรูปแบบสถาปัตยกรรมไฮเทค
ภูมิทัศน์ของเมือง > สวนสาธารณะ

เชเลียบินสค์มีสวนสาธารณะสิบเจ็ดแห่ง แห่งที่ใหญ่ที่สุดคือหนึ่งในสวนสาธารณะที่ดีที่สุดในรัสเซีย - ซุนตรานีปาร์ค (รัสเซีย: Центральный парк; Central Park) หรือปาร์คกาการินา (รัสเซีย: Парк Гагарина) ซึ่งตั้งชื่อตามยูริ กาการิน นักบินอวกาศคนแรกของโลกที่เดินทางกลับถึงพื้นโลกอย่างปลอดภัย พื้นที่ของสวนเป็นการอนุรักษ์ป่าในเมืองซึ่งประกอบด้วยหมู่ต้นสนและหินแกรนิต มีทิวทัศน์ที่งดงามของเหมืองหินเก่าหลายแห่งซึ่งจมอยู่ใต้น้ำ
การศึกษา

มีมหาวิทยาลัยมากกว่าสิบแห่งในเชเลียบินสค์ เช่น ที่เก่าแก่ที่สุดคือมหาวิทยาลัยการเกษตรของรัฐภูมิภาคยูรัลใต้ (รัสเซีย: ЮУрГАУ) ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2473, สถาบันศิลปะของรัฐภูมิภาคยูรัลใต้ในนามปิออตร์ อิลิช ไชคอฟสกี (รัสเซีย: ЮУрГИИ) เป็นต้น หลังสงครามโลกครั้งที่สอง เชเลียบินสค์กลายเป็นศูนย์กลางหลักในการศึกษาสายอาชีพของภูมิภาคยูรัลทั้งหมด
เศรษฐกิจ

เชเลียบินสค์เป็นหนึ่งในศูนย์กลางอุตสาหกรรมที่สำคัญของรัสเซีย อุตสาหกรรมหนักโดยเฉพาะอย่างยิ่งโลหะวิทยาและเครื่องจักรกลทหาร ที่มีชื่อเสียงเช่นโรงงานผลิตเหล็กกล้าของบริษัท "Mechel", โรงงานประกอบรถแทรกเตอร์เชเลียบินสค์, โรงงานสังกะสีเชเลียบินสค์ ซึ่งผลิต 60% ของผลผลิตสังกะสีของรัสเซียและ 2% ของโลก, บริษัทเชเลียบินสค์เครื่องจักรสำหรับงานก่อสร้างถนนผู้ผลิตรถบรรทุกกระบะยกเท (อังกฤษ: Dump truck) "Terex"
เมืองยังเป็นที่ตั้งของบริษัทอุตสาหกรรมเกษตร "Makfa" ผู้ผลิตพาสตารายใหญ่ที่สุดของรัสเซียและเป็นหนึ่งในห้าของผู้ผลิตพาสตารายใหญ่ที่สุดของโลก, บริษัทผลิตรองเท้า "Unichel" เป็นผู้ผลิตรองเท้ารายใหญ่ที่สุดในรัสเซีย
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาเชเลียบินสค์ มีบทบาทสำคัญในระบบเศรษฐกิจเกิดใหม่, กิจกรรมการธนาคารและการประกันภัย, ศูนย์โลจิสติกส์, การท่องเที่ยว และมีห้างสรรพสินค้าขนาดใหญ่หลายแห่งเปิดดำเนินกิจการ
เศรษฐกิจ > การคมนาคม

ระบบขนส่งสาธารณะของเชเลียบินสค์ มีระบบเครือข่ายรถประจำทาง, ระบบรถรางไฟฟ้า และทรอลลีบัส รวมถึงบริการรถโดยสารส่วนตัวร่วม (รัสเซีย: маршрутка; Marshrutka) และมีบริษัท รถแท็กซี่หลายแห่ง
เชเลียบินสค์เริ่มก่อสร้างเครือข่ายรถไฟใต้ดิน (รัสเซีย: Челябинский метрополитен; อังกฤษ: Chelyabinsk Metro) สามเส้นทางในปี พ.ศ. 2535 (กำหนดเปิดดำเนินการ พ.ศ. 2568)
ท่าอากาศยานเชเลียบินสค์เป็นสนามบินที่ใกล้ที่สุดอยู่ห่างไป 18 กม. ทางทิศเหนือของเมือง
วัฒนธรรม

มีพิพิธภัณฑ์เก้าแห่งในเชเลียบินสค์ พิพิธภัณฑ์ภูมิภาคเชเลียบินสค์ ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2456 มีสิ่งจัดแสดงประมาณ 300,000 ชิ้น มีการแสดงโบราณวัตถุของวัฒนธรรมอาร์คาอิม "ดินแดนแห่งเมือง" อายุระหว่าง 3 ถึง 2 พันปีก่อนคริสต์ศักราช, มีการจัดแสดงชิ้นส่วนที่ใหญ่ที่สุดของอุกาบาตเชเลียบินสค์ ซึ่งมีน้ำหนัก 570 กก., นิทรรศการอาวุธที่ได้รับการตกแต่งที่มีชื่อเสียงในคริสต์ศตวรรษที่ 19 และ 20 ซึ่งสร้างจากโรงงานในเมืองซลาเตาสต์, นิทรรศการศิลปะเหล็กหล่อจากเมืองคาสลี (รัสเซีย: Касли́) เป็นต้น
เมืองพี่น้องและเมืองแฝด

เชเลียบินสค์ มีความร่วมมือเป็นเมืองพี่น้องและเมืองแฝดกับ
ฮาร์บิน, จีน (พ.ศ. 2555)
นอตทิงแฮมเชอร์, สหราชอาณาจักร (พ.ศ. 2543)
รามลา, อิสราเอล (พ.ศ. 2543)
อุรุมชี, จีน (พ.ศ. 2547)
โคลัมเบีย, เซาท์แคโรไลนา, สหรัฐอเมริกา (พ.ศ. 2538)
ซานโตโดมิงโก, โดมินิกัน (พ.ศ. 2562)
และเป็นเมืองพันธมิตรรัสเซียกับ
อูฟา (พ.ศ. 2542)
คาซัน (พ.ศ. 2545)
ออมสค์ (พ.ศ. 2545)
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิข่าว มีข่าวเกี่ยวกับบทความ: 
 (ภาษารัสเซีย)
Chelyabinsk city portal (ในภาษารัสเซีย)
Челябинск – столица Южного Урала – ข้อมูลเกี่ยวกับเชเลียบินสค์
Chisholm, Hugh, บ.ก. (1911). "Chelyabinsk". สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911 (11 ed.). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์.
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  เยอรมนี  อิสราเอล  เช็กเกีย 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
ฐานอาคารสองหลังในพิพิธภัณฑ์
แหล่งโบราณคดีเมืองป้อมอาร์คาอิม
โรงงานบรรจุชา คุซเนตซอฟ
(พ.ศ. 2441)
อาคารการค้า วาเลเยฟ (พ.ศ. 2454)
เหตุการณ์ดาวตกที่เมืองเชเลียบินสค์ (พ.ศ. 2556)
อาคารที่ทำการสภานิติบัญญัติของแคว้นเชเลียบินสค์
อาคารอนุรักษ์บริเวณจตุรัสการปฏิวัติ
สร้างในสถาปัตยกรรมตามแนวศิลปะเค้าโครง (พ.ศ. 2481)
มหาวิทยาลัยการเกษตรของรัฐ
ภูมิภาคยูรัลใต้
รถรางไฟฟ้าและทรอลลีบัส
ในเมืองเชเลียบินสค์
อาคารท่าอากาศยานเชเลียบินสค์
Wikinews
มุญาฮิดีนประชาชนอิหร่าน

| ขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่าน سازمان مجاهدين خلق |
| --- | --- |

ชื่อย่อ: MEK, MKO, PMOI
หัวหน้า: มัรยัม ราญาวีกับมัสอูด มาญาวี
เลขาธิการ: เซาะฮ์รอ เมอร์ริคี
 ผู้ก่อตั้ง  Mohammad Hanifnejad  Saeid Mohsen  Mohammad Asgarizadeh  Rasoul Meshkinfam  Ali-Asghar Badi'zadegan  Ahmad Rezaei  
ก่อตั้ง: 5 กันยายน 1965; 59 ปีก่อน (1965-09-05)
ถูกแบน: 1981 (ในอิหร่าน)
แยกจาก: Freedom Movement
ที่ทำการ:   Manëz, Durrës, ประเทศแอลเบเนีย (ค.ศ.2018–)41°25′36″N 19°34′26″E﻿ / ﻿41.42667°N 19.57389°E﻿ / 41.42667; 19.57389  ปารีส, ประเทศฝรั่งเศส (ค.ศ.1981–1986; 2003–)  มณฑลติรานา, ประเทศแอลเบเนีย (2016–)  Camp Liberty, ประเทศอิรัก (2012–2016)  Camp Ashraf, ประเทศอิรัก (1986–2013)  เตหะราน, ประเทศอิหร่าน (1965–1981) 
หนังสือพิมพ์: Mojahed
ฝ่ายทหาร: National Liberation Army (NLA) - ถูกปลดอาวุธโดยสหรัฐในปีค.ศ. 2003
ฝ่ายการเมือง: National Council of Resistance (NCR)
สมาชิกภาพ  (ปี 2011): 5,000 ถึง 13,500 (DoD estimate)
ศาสนา: ชีอะฮ์
สี:   แดง
เว็บไซต์
www.mojahedin.org
ธงประจำพรรค
  
การเมืองอิหร่าน   รายชื่อพรรคการเมือง การเลือกตั้ง
ขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่าน หรือ กองกำลังเพื่อการปลดปล่อยแห่งชาติอิหร่าน (อังกฤษ: People's Mujahedin of Iran; PMOI, MEK หรือ MKO ; เปอร์เซีย: سازمان مجاهدين خلق ايران sāzmān-e mojāhedin-e khalq-e īrān) เป็นองค์กรสังคมนิยมอิสลามที่ต่อต้านรัฐบาลปัจจุบันของอิหร่าน นิยมลัทธิมากซ์และอิสลาม ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2503 และถูกขับออกจากอิหร่านหลังการปฏิวัติ พ.ศ. 2522 เริ่มต้นกลุ่มนี้มีนโยบายต่อต้านชาติตะวันตกและโจมตีผลประโยชน์ภายใต้การปกครองระบบอิสลามในอิหร่าน ปัจจุบันเสนอให้แยกอำนาจรัฐออกจากศาสนา
หน่วยงานทางทหารของขบวนการคือกองทัพปลดปล่อยแห่งชาติอิหร่าน รัฐบาลอิหร่านกล่าวหาว่าขบวนการนี้เป็นผู้เสแสร้ง เป็นกลุ่มแรกที่ออกมาเปิดโปงกิจกรรมทางนิวเคลียร์ของอิหร่านเมื่อ พ.ศ. 2545 จนกลายเป็นความกังวลใจระดับโลกในปัจจุบัน สหรัฐอเมริกา แคนาดา สหภาพยุโรป และญี่ปุ่นเคยจัดให้ขบวนการมุญาฮิดีนประชาชนอิหร่านเป็นองค์กรก่อการร้าย ปัจจุบันขบวนการนี้ถูกจัดเป็นองค์กรก่อการร้ายในอิหร่านและอิรัก
ชื่ออื่น ๆ

ชื่ออื่น ๆ ขององค์กรนี้คือ Mojahedin-e-Khalq Organization (MEK) กองทัพปลดปล่อยแห่งชาติอิหร่าน Monafiqeen-e-Khalq (MKO) และอาจจะเป็นองค์กรเดียวกับ สภาแห่งชาติเพื่อการป้องกันอิหร่าน
ประวัติศาสตร์

ขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่านก่อตั้งโดยนักศึกษาที่เป็นชนชั้นกลางในมหาวิทยาลัยเตหะรานคือ โมฮัมหมัด ฮานิฟเนญาด ไซเอ็ด โมเซ็น และอาลี-อัสฆาร์ บาดิซาเดคัน เมื่อ พ.ศ. 2508 ขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่านต่อต้านการปกครองของพระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี โดยกล่าวหาว่าพระองค์คอรัปชั่นและกดขี่ ในช่วง 5 ปีแรก กลุ่มเน้นงานทางด้านอุดมการณ์ที่มีทั้งปรัชญาอิสลามและลัทธิมากซ์ ตำรวจลับของพระเจ้าชาห์เคยจับกุมผู้นำทั้งหมดและผู้เข้าร่วม 90% ผู้นำคนหนึ่งถูกประหารชีวิต คนอื่น ๆ ถูกคุมขังอยู่หลายปี กลุ่มสุดท้ายรวมทั้ง มัสซูด รายาวีถูกปล่อยตัวก่อนโคไมนีกลับมายังเตหะรานเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2522 ขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่านต่อต้านตะวันตกก่อนการปฏิวัติอิสลาม หลังจากนั้นได้หันมาตั้งกองกำลังต่อต้านรัฐบาลอิงศาสนาทั้งในอิหร่านและต่างประเทศ
ประวัติศาสตร์ > ก่อนและหลังการปฏิวัติอิหร่าน พ.ศ. 2522

แนวคิดของขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่านต้องการให้มีการเลือกตั้งและการออกเสียงของสาธารณชน พวกเขากล่าวว่าโลกของพระเจ้าและอิสลามจะมีความหมายน้อยถ้าขาดเสรีภาพและการยอมรับการออกเสียงรายบุคคล เขากล่าวว่าในอัลกุรอ่านระบุว่ามนุษย์ต่างจากสัตว์เพราะมีเสรีภาพ ซึ่งมีลักษณะผสมระหว่างลัทธิมากซ์และอิสลาม อิสลามมีแนวคิดแบ่งแยกเรื่องทางโลกและทางศาสนา ในยุคปัจจุบันภายใต้การนำของ มาเรียม รายาวี องค์กรได้พัฒนาหลักการทางด้านสิทธิสตรีมากขึ้น ผู้หญิงได้รับตำแหน่งที่สำคัญมากขึ้น รายาวีเชื่อมั่นว่าผู้หญิงควรมีสิทธิเท่าเทียมกับผู้ชาย
เพื่อรวบรวมการต่อต้านรัฐบาลอิหร่านอย่างมีประสิทธิภาพ PMOI จัดตั้งองค์กรที่เรียกว่าสภาแห่งชาติเพื่อการป้องกันอิหร่าน (NCRI) ซึ่งกล่าวอ้างว่าในช่วง 25 ปีมานี้ มีสมาชิกสภาพลัดถิ่นถึง 540 คน โดยมาจากการเลือกตั้งอย่างเสรี มีความเท่าเทียมกันทางเพศ ทางเชื้อชาติและศาสนา องค์กรนี้สนับสนุนระบบเศรษฐกิจแบบตลาดเสรีและสันติภาพในตะวันออกกลาง หน่วยสืบราชการลับของสหรัฐกล่าวว่าสภาแห่งชาติเพื่อการป้องกันอิหร่านนี้ไม่ใช่องค์กรอิสระแต่เป็นหน่วยงานหนึ่งของขบวนการประชาชนมุญาฮิดีนอิหร่านและอาจเป็นองค์กรแม่ขององค์กรอื่น ๆ เช่น พรรคประชาธิปไตยเคอร์ดิสถานแห่งอิหร่าน
ประวัติศาสตร์ > แรงกดดันภายใต้รัฐบาลอิสลาม

หลังจากที่มีบทบาทสำคัญในการปฏิวัติอิหร่าน พ.ศ. 2522 ในการปลุกระดมคนงาน นักศึกษา และกองทัพรุ่นหนุ่ม PMOI กลายเป็นองค์กรที่อยู่ตรงข้ามกับรัฐบาล รัฐบาลของโคไมนีพยายามควบคุมและจับกุมสมาชิกของกลุ่ม คาดว่ามีสมาชิก PMOI ราว 100 คนถูกฆ่าระหว่าง พ.ศ. 2522–2524 และมีผู้ถูกจับกุมราว 3,000 คน กลุ่ม MKO โจมตีรัฐบาลที่สำคัญสองครั้งคือเมื่อ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2524 โจมตีที่ทำการพรรคสาธารณรัฐอิสลาม มีผู้เสียชีวิตราว 70 คน อีก 2 เดือนต่อมา กลุ่ม MKO วางระเบิดทำเนียบรัฐบาล สังหารนายกรัฐมนตรี โมฮัมหมัด ยาวาด บาโฮนาร์
กลุ่ม PMOI ย้ายฐานที่ตั้งไปอยู่ฝรั่งเศสจนถึง พ.ศ. 2529 ซึ่งเป็นปีที่มีปัญหาระหว่างปารีสและเตหะราน รวมทั้งฝรั่งเศสเข้าไปเกี่ยวข้องกับวิกฤติการณ์ในเลบานอน PMOI จึงย้ายฐานที่มั่นไปอยู่ที่อิรัก โดยได้รับการสนับสนุนจากซัดดัม ฮุสเซน นักโทษการเมืองในสังกัด MEK และอื่น ๆ ถูกสังหารมากกว่า 30,000 คน ในช่วง พ.ศ. 2531
ประวัติศาสตร์ > ความเกี่ยวข้องกับฝรั่งเศส

ใน พ.ศ. 2529 หลังจากนายกรัฐมนตรี ฌาก ชีรักทำข้อตกลงกับเตหะราน เกี่ยวกับการปล่อยตัวประกันชาวฝรั่งเศสที่ถูกฮิซบุลลอหฺจับตัวไปในเลบานอน PMOI ถูกบีบให้ออกจากฝรั่งเศสไปอยู่ที่อิรักแทน