ความจำชัดแจ้ง
ประสาทจิตวิทยา > งานวิจัยโดยรอยโรค > งานศึกษารอยโรคในฮิปโปแคมปัส

งานหาทางในสระของมอร์ริส  (Morris water navigation task)  เป็นวิธีการศึกษาการเรียนรู้พื้นที่ของหนู 
ในงานนี้  หนูเรียนรู้ที่จะหนีออกจากสระโดยว่ายน้ำไปยังแท่นที่จมอยู่ใต้น้ำเพียงเล็กน้อย
ตัวช่วยในการสังเกตจะอยู่รอบ ๆ สระ (เป็นเก้าอี้หรือหน้าต่าง) เพื่อช่วยหนูในการหาแท่นในการทดสอบครั้งต่อ ๆ ไป
การใช้เหตุการณ์เฉพาะแต่ละอย่าง  ตัวช่วยทางตา  และสถานที่ต่าง ๆ ล้วนแต่เป็นรูปแบบของความจำชัดแจ้ง
มีการทดลองกับหนู 2 กลุ่ม  กลุ่มควบคุมไม่มีรอยโรค  และกลุ่มทดลองมีรอยโรคในฮิปโปแคมปัส
ในการทดสอบที่มอร์ริสและคณะได้คิดขึ้น  จะมีการปล่อยหนูลงในสระที่ตำแหน่งเดียวกันตลอดการทดลอง 12 ครั้ง
การทดลองแต่ละครั้งจะมีการบันทึกทั้งเวลาทั้งทางว่ายน้ำของหนู
แม้ว่า  หนูที่มีรอยโรคจะสามารถเรียนรู้ที่จะหาแท่นใต้น้ำ
แต่ว่าถ้าถูกปล่อยในจุดต่าง ๆ กัน  หนูที่มีรอยโรคปกติจะไม่สามารถหาแท่นเจอได้
แต่ว่า  หนูกลุ่มควบคุมจะสามารถหาแท่นโดยใช้ตัวช่วยต่าง ๆ ที่เรียนรู้ในการทดลองครั้งก่อน ๆ ได้ 
ผลนี้แสดงว่า  ฮิปโปแคมปัสมีบทบาทในความจำชัดแจ้ง  คือโดยแบบจำลอง 3 ระยะของไอเค็นบอม  ฮิปโปแคมปัสมีการสร้างความสัมพันธ์ของเหตุการณ์ต่าง ๆ ในปริภูมิความจำที่สามารถใช้เพื่ออนุมานหาคำตอบได้  แต่เพราะหนูที่มีรอยโรคขาดโครงสร้างนี้  จึงไม่สามารถทำการอนุมานเหมือนกับหนูในกลุ่มควบคุมได้
การทดสอบโดยใช้ Odor-odor Recognition Task ที่คิดขึ้นโดยบันซีย์และไอเค็นบอมมีการพบกันระหว่างหนูสองตัว  (เรียกว่า  "ตัวทดลอง" [subject] และ "ตัวแสดง" [demonstrator])
หนูตัวแสดงหลังจากที่ได้กินอาหารชนิดหนึ่งจะมาพบกับหนูตัวทดลอง
ซึ่งก็จะดมกลิ่นอาหารจากลมหายใจของหนูตัวแสดง
หลังจากนั้น  นักวิจัยก็จะให้หนูตัวทดลองตัดสินใจระหว่างอาหารสองประเภท
ประเภทแรกเป็นอาหารที่หนูตัวแสดงได้กิน  และประเภทที่สองเป็นอาหารชนิดใหม่
นักวิจัยพบว่า  เมื่อไม่มีช่วงเวลาที่คั่นระหว่าง  ทั้งหนูกลุ่มควบคุมและหนูที่มีรอยโรคเลือกอาหารที่หนูตัวแสดงได้กิน
แต่หลังจาก 24 ช.ม. หนูที่มีรอยโรคในฮิปโปแคมปัสจะเลือกอาหารทั้งสองประเภทเป็นครึ่งต่อครึ่ง  ในขณะที่หนูกลุ่มควบคุมจะเลือกอาหารที่หนูตัวแสดงได้กิน 
ซึ่งอธิบายได้โดยความที่หนูที่มีรอยโรคในฮิปโปแคมปัสไม่สามารถสร้างความจำอาศัยเหตุการณ์ใหม่
สิ่งที่เห็นในงานทดลองนี้ก็สามารถเห็นได้ในมนุษย์ผู้มีภาวะเสียความจำ  (amnesia) ด้วย
ซึ่งบ่งความเป็นนัยทั่วไปของบทบาทที่ฮิปโปแคมปัสมีในการสร้างความจำอาศัยเหตุการณ์
ข้อมูลเพิ่มเติม: เฮ็นรี่ โมไลสัน
นายเฮ็นรี่ โมไลสัน  ซึ่งก่อนที่จะเสียชีวิตรู้จักกันว่า  "คนไข้ H.M." ได้รับการตัดสมองกลีบขมับด้านใน  (คือ medial temporal lobe รวมทั้งฮิปโปแคมปัส) บางส่วนจากซีกสมองทั้งสองข้าง
ซึ่งมีผลเป็นการสูญเสียความสามารถในการสร้างความจำใหม่ ๆ
ความจำชัดแจ้งระยะยาวของเขามีความเสียหายอย่างสำคัญ
เมื่อโครงสร้างต่าง ๆ จากสมองกลีบขมับด้านในถูกตัดออก
รวมทั้งความสามารถในการสร้างความจำอาศัยความหมายและความรู้เชิงความหมาย (semantic knowledge) ใหม่ ๆ
ความแตกต่างกันระหว่างการสร้างความจำชัดแจ้งและการเรียนรู้ประเภทอื่น ๆ ในโมไลสัน  ครั้งแรกสุดเห็นจากการเรียนรู้ทักษะการเคลื่อนไหว  (motor learning)
ความจำชัดแจ้งของโมไลสันไม่ทำงาน  ดังที่เห็นเมื่อเขารับการทดสอบทางการรู้จำ (recognition) ที่ต้องใช้ความจำชัดแจ้ง
แต่ว่า  คะแนนทักษะการเคลื่อนไหวของเขาดีขึ้นในการทดสอบครั้งต่อ ๆ ไป  แม้ว่าจะยังต่ำกว่าบุคคลในกลุ่มควบคุม
ผลคล้าย ๆ กันกับการทดลองนี้ก็เห็นด้วยในการทดสอบหน้าที่พื้นฐานทางความจำอื่น ๆ เช่นการสร้างความจำ  (remembering)  การระลึกถึงความจำ  (recall)  และการรู้จำ (recognizing) 
ดังนั้น  การมีรอยโรคจึงไม่ควรเป็นเหตุให้สรุปว่าเกิดความเสียหายแบบสิ้นเชิง  เพราะว่าในกรณีของนายโมไลสัน  ไม่ได้มีการสูญเสียความจำและการรู้จำทั้งหมด
และถึงแม้ว่าความจำชัดแจ้งของนายโมไลสันจะเสียหายอย่างรุนแรง
เขาก็ยังมีความรู้สึกว่าตน  (sense of self)  และยังมีความทรงจำที่มีมาก่อนการเกิดรอยโรคที่ยังหลงเหลืออยู่
คนไข้ R.B. เป็นอีกกรณีหนึ่งที่ให้หลักฐานสนับสนุนบทบาทของฮิปโปแคมปัสในความจำชัดแจ้ง
หลังจากประสบกับการขาดเลือดเฉพาะที่ในสมองในระหว่างการผ่าตัดหัวใจแบบบายพาส
คนไข้ตื่นขึ้นมาพร้อมกับภาวะเสียความจำส่วนอนาคต  (anterograde)  อย่างรุนแรง
ระดับเชาวน์ปัญญาและภาวะทางประชานอื่น ๆ ไม่มีความเสียหาย  แต่ว่า  มีความบกพร่องเกี่ยวกับความจำชัดแจ้ง  (แม้ว่าจะไม่เท่ากับในกรณีของนายโมไลสัน)
เมื่อเสียชีวิตแล้ว  การชันสูตรศพพบว่า  คนไข้มีรอยโรคในซีกสมองทั้งสองข้างที่เขต CA1  ตลอดฮิปโปแคมปัส