stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ยุทธการที่อิเหลง
ยุทธการ > เล่าปี่ถอยไปเป๊กเต้เสีย

เล่าปี่และกำลังทหารที่เหลือล่าถอยไปยังเขาม้าอั๋ว (馬鞍山 หม่าอานชาน; ปัจจุบันอยู่ทางตะวันออกของอำเภอชางหยาง มณฑลหูเป่ย์) ซึ่งยังคงถูกโจมตีอย่างรุนแรงจากทัพง่อก๊กในทุกทิศทาง ในเวลาเดียวกัน เกิดดินถล่มขึ้นที่เขาม้าอั๋วทำให้ทัพจ๊กก๊กได้รับบาดเจ็บหลายพันคน ซุนหวนขุนพลง่อก๊กต่อสู้อย่างสุดชีวิตและฝ่าแนวรบของข้าศึกไปยึดจุดยุทธศาสตร์สำคัญของเขาม้าอั๋ว กองกำลังของเล่าปี่ถูกบีบให้หนีผ่านพื้นที่ภูเขาอันตรายและหนีพ้นในตอนกลางคืนอย่างแทบเอาชีวิตไม่รอด ระหว่างการล่าถอย เล่าปี่มีรับสั่งให้ทหารไปนำชุดเกราะมากองและจุดไฟเผาเพื่อสร้างแนวป้องกันสกัดการไล่ตามของทัพง่อก๊ก
เล่าปี่รวบรวมกองกำลังที่กระจัดกระจายใหม่ และมีรับสั่งให้ละทิ้งเรือและเดินเท้าไปยังอำเภอยฺหวีฟู่ (魚復) ที่ซึ่งพระองค์เปลี่ยนชื่อเป็น "เองอั๋น" (永安 หย่งอาน; แปลว่า "สันตินิรันดร์") นายทหารของ่อก๊กคือลิอี้ (李異; หลี่ อี้) และหลิว เออ (劉阿) นำกองกำลังไล่ตามเล่าปี่และตั้งกองทหารรักษาการที่ลำสัน (南山 หนานซาน) ปลายเดือนกันยายนหรือต้นตุลาคม ค.ศ. 222 เล่าปี่และกองกำลังถอยมาถึงช่องเขาอู
ในเวลาที่เล่าปี่มาถึงเป๊กเต้เสียโดยปลอดภัย เรือ ยุทโธปกรณ์ และเสบียงทั้งหมดของทัพจ๊กก๊กถูกทัพง่อก๊กยึดไป  ศพทหารจ๊กก๊กล่องลอยอยู่ในแม่น้ำและกีดขวางการไหลของน้ำ เล่าปี่ทรงกริ้วต่อการพ่ายแพ้ของพระองค์ ตรัสอุทานว่า "ไม่ใช่เพราะลิขิตสวรรค์หรอกหรือที่ทำให้ข้าต้องอับอายขายหน้าเพราะลกซุน" เมื่อเตียวจูล่งนำกองกำลังเสริมยกจากกังจิวมาที่เตงอั๋น ทัพง่อก๊กที่ไล่ตามมาก็ล่าถอยไปเองแล้ว
อุบัติการณ์ระหว่างยุทธการ > ลกซุนปฏิเสธที่จะช่วยเหลือซุนหวน

ในช่วงต้นของยุทธการ ซุนหวนนำกองกำลังแยกเข้าโจมตีทัพหน้าของจ๊กก๊กที่งิเต๋า แต่จบลงด้วยการถูกล้อมโดยข้าศึก ซุนหวนขอกำลังเสริมจากลกซุนแต่ลกซุนปฏิเสธ นายทหารง่อก๊กคนอื่น ๆ พูดกับลกซุนว่า "ขุนพลซุนเป็นญาติของนายท่าน บัดนี้กำลังถูกล้อม เราไม่ควรไปช่วยหรอกหรือ" ลกซุนตอบว่า "เขาได้รับการสนับสนุนจากทหารของเขาอยู่แล้ว ฐานที่มั่นก็ป้องกันได้มั่นคงดี และเสบียงก็มีเพียงพอ ไม่มีอะไรต้องวิตก เมื่อดำเนินตามแผนของข้า ถึงเราไม่ไปช่วยเขา วงล้อมก็จะสลายไปเอง" หลังจากง่อก๊กได้รับชัยชนะที่จูเต๋ง ซุนหวนมาพบลกซุนและพูดว่า "ก่อนหน้านี้ข้าโกรธมากจริง ๆ ที่ท่านปฏิเสธไม่ไปช่วยข้า แต่บัดนี้หลังได้รับชัยชนะ ข้าเห็นแล้วว่าท่านมีแนวทางจะกระทำการในแบบของท่านเอง"
อุบัติการณ์ระหว่างยุทธการ > นายทหารของง่อก๊กไม่เต็มใจจะปฏิบัติตามคำสั่งของลกซุน

นายทหารของง่อก๊กหลายคนที่เข้าร่วมในยุทธการมีทั้งที่รับราชการในง่อตั้งแต่ยุคของซุนเซ็กและที่เป็นญาติของตระกูลซุนกวน นายทหารเหล่านี้จึงมองว่าตนสูงส่งและไม่เต็มใจที่จะปฏิบัติตามคำสั่งของลกซุน ลกซุนวางกระบี่ลงบนโต๊ะและพูดว่า:
"เล่าปี่มีชื่อเสียงไปทั่วแผ่นดิน แม้แต่โจโฉยังหวั่นเกรง บัดนี้เล่าปี่อยู่ที่ชายแดนและเราก็กำลังต่อสู้อย่างยากลำบาก  พวกท่านได้รับความกรุณาจากรัฐ จึงควรจะร่วมมือกันอย่างสมัครสมานและปฏิบัติงานร่วมกันในการปราบข้าศึกเพื่อตอบแทนความกรุณาของรัฐ พวกท่านไม่ควรปฏิบัติตนอย่างที่พวกท่านเป็นอยู่บัดนี้ ข้าอาจจะเป็นเพียงบัณฑิต แต่ข้าได้รับคำสั่งจากนายท่าน เหตุผลที่รัฐขอให้พวกท่านลดตนและยอมรับคำบัญชาการของข้าก็เพราะข้ามีค่าเล็กน้อยและข้าสามารถอดทนต่อความอัปยศเพื่อประโยชน์แก่การที่ใหญ่ยิ่งกว่า พวกท่านต่างมีหน้าที่ของตนเองจึงไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ กฎอัยการศึกมีกำหนดไว้นานแล้ว พวกท่านไม่ควรฝ่าฝืน"
นายทหารของง่อก๊กเริ่มแสดงความนับถือลกซุนมากขึ้นหลังง่อก๊กได้รับชัยชนะโดยสาเหตุหลักมาจากความสำเร็จทางกลยุทธ์ของลกซุน ลกซุนไม่ได้รายงานเรื่องที่นายทหารเหล่านี้ไม่เชื่อฟังตนแก่ซุนกวน แต่ซุนกวนก็ทราบเรื่องได้เองในภายหลังยุทธการ เมื่อซุนกวนถามลกซุนเกี่ยวกับเรื่องนี้ ลกซุนตอบว่าตนเห็นคุณค่าของนายทหารเหล่านี้แม้ว่าพวกเขาจะไม่เชื่อฟังคำสั่งของตน และตัดสินใจที่จะอดทนต่อพวกเขาเพราะตนรู้สึกว่าเป็นการรักษาความสัมพันธ์ในการร่วมงานกับพวกเขาเป็นสิ่งสำคัญเพื่อบรรลุเป้าหมายร่วมกันในการต้านการบุกของจ๊กก๊ก ซุนกวนยกย่องและมอบรางวัลให้ลกซุนอย่างงาม
อุบัติการณ์ระหว่างยุทธการ > วีรกรรมของเปาเตียวและเทียกี

เปาเตียวอาสาคุ้มกันแนวหลังในขณะที่ทัพจ๊กก๊กกำลังล่าถอยจากอิเหลงและจูเต๋ง เปาเตียวยังคงยืนหยัดอย่างมั่นคงและทุ่มความโกรธในการรบกับข้าศึกแม้ว่าทหารร่วมรบทั้งหมดจะถูกสังหารจนสิ้นก็ตาม เมื่อทหารง่อก๊กบอกให้เปาเตียวยอมจำนน เปาเตียวตอบว่า "ไอ้พวกหมาแดนง่อ! คิดว่าขุนพลฮั่นจะยอมจำนนหรือไร" ในที่สุดเปาเตียวจึงถูกสังหารในที่รบ
เทียกีก็คุ้มกันแนวหลังระหว่างการล่าถอยของทัพจ๊กก๊กเช่นกัน เมื่อข้าศึกยกมาใกล้ มีบางคนเสนอให้เทียกีสละเรือหนี แต่เทียกีตอบว่า "ข้าไม่เคยหนีจากยุทธการตลอดการเป็นทหารของข้า อีกทั้งจักรพรรดิกำลังอยู่ในสถานการณ์อันตราย" เมื่อทัพง่อก๊กมาถึง เทียกีถือทวนจี่ต่อสู้อย่างดุเดือด สามารถจมเรือข้าศึกได้จำนวนหนึ่งก่อนที่เทียกีจะถูกข้าศึกล้อมและสังหารในที่สุด
อุบัติการณ์ระหว่างยุทธการ > โจผีคาดการณ์การพ่ายแพ้ของเล่าปี่

เมื่อโจผีได้รับข่าวว่าทัพจ๊กก๊กตั้งค่ายต่อเนื่องเป็นระยะทางยาวมากกว่า 700 ลี้ จึงตรัสกับเหล่าขุนนางว่า:
"(เล่า) ปี่ไม่รู้พิชัยยุทธ์  มีใครบ้างที่ทำศึกโดยตั้งค่ายเป็นระยะทางยาวกว่า 700 ลี้ 'ผู้ที่วางกองกำลังไว้ในพื้นที่ป่าและพื้นที่อับชื้นมีอุปสรรคก็มีชะตาต้องถูกข้าศึกจับ' นี่เป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงในการทำศึก ข้าจะได้ข่าวจากซุนกวนในไม่ช้า"
โจผีได้รับรายงานเรื่องชัยชนะของง่อก๊กในอีก 7 วันต่อมา
ผลสืบเนื่อง

ดูเพิ่ม: การบุกง่อก๊กของโจผี
อุยก๋วนและกองกำลังแยกของทัพจ๊กก๊กที่ฝั่งเหนือของแม่น้ำแยงซีถูกตัดขาดจากทัพหลักของจ๊กก๊กระหว่างการจู่โจมกลับของทัพง่อก๊กและไม่สามารถกลับไปยังจ๊กก๊กได้ อุยก๋วนและผาง หลิน (龐林; น้องชายของบังทอง) ผู้ใต้บังคับบัญชาหมดหนทางจึงนำกองกำลังเข้าสวามิภักดิ์กับวุยก๊ก
เกิดกบฏขนาดเล็กในเมืองเลงเหลง (零陵 หลิงหลิง) และฮุยเอี๋ยง (桂陽 กุ้ยหยาง) หลังทัพจ๊กก๊กล่าถอย เปาจิดที่มาประจำการที่อี้หยางตั้งแต่ก่อนยุทธการจึงนำทัพง่อก๊กไปปราบปรามกบฏ
หลังยุทธการ ชีเซ่ง พัวเจี้ยง ซงเขียม และนายทหารของง่อก๊กคนอื่น ๆ แนะนำให้โจมตีเป๊กเต้เสียเพื่อจับตัวเล่าปี่ เมื่อซุนกวนถามความคิดเห็นจากลกซุน ลกซุน จูเหียน และเล่งทอง (駱統 ลั่ว ถ่ง) กล่าวว่าเมื่อโจผีรวบรวมกำลังทหารและทำทีจะมาช่วยง่อก๊กโจมตีจ๊กก๊กแต่แท้จริงแล้วมีเจตนาร้าย จึงเตือนซุนกวนเกี่ยวกับเรื่องนี้และแนะนำให้ยกเลิกการไล่ตามเล่าปี่แล้วกลับไปง่อก๊ก ซุนกวนทำตามคำแนะนำ ไม่นานหลังจากนั้นโจผีนำทัพวุยก๊กบุกง่อก๊กจากสามทิศทาง
เมื่อเล่าปี่ได้ยินเรื่องการบุกง่อก๊กของวุยก๊ก จึงทรงพระอักษรถึงลกซุนว่า:
"บัดนี้ข้าศึก (วุยก๊ก) อยู่ที่กังเหลง หากข้าเปิดการโจมตีอีกครั้ง ตามความเห็นของท่านแล้วคิดว่าข้าจะชนะหรือไม่"
ลกซุนเขียนหนังสือทูลตอบว่า:
"กระหม่อมเกรงว่าทัพของฝ่าบาทเพิ่งพ่ายแพ้และยังไม่ฟื้นตัว ยามนี้เป็นเวลาที่ฝ่าบาทควรจะประนีประนอม พักผ่อนและพักฟื้น มิใช่เวลาที่ควรจะเปิดการโจมตีเราอีกครั้ง แต่หากฝ่าบาทไม่ทรงพิจารณาอย่างถี่ถ้วนและวางแผนจะส่งกองกำลังที่เหลือทั้งหมดออกโจมตีอีกครั้ง กระหม่อมขอรับรองว่าจะไม่เหลือใครที่ฝ่าบาทส่งมาที่นี่ที่จะรอดชีวิตกลับไป"
เล่าปี่ประชวรหนักในเดือนเมษายน ค.ศ. 223 ก่อนจะสวรรคตในวันที่ 10 มิถุนายน พระองค์ตั้งให้โอรสเล่าเสี้ยนเป็นผู้สืบทอดราชบัลลังก์และตั้งให้จูกัดเหลียงและลิเงียมเป็นผู้สำเร็จราชการช่วยเหลือเล่าเสี้ยน หลังจากจูกัดเหลียงได้อำนาจบริหารจึงดำเนินการผูกไมตรีกับง่อก๊กและฟื้นฟูความเป็นพันธมิตรระหว่างง่อก๊กและจ๊กก๊กอีกครั้งเพื่อต้านวุยก๊ก
บุคคลในยุทธการ

| --- | --- |
 ทัพง่อก๊ก แม่ทัพใหญ่ (大都督 ต้าตูตู)  ลกซุน  ขุนศึกสำแดงยุทธ (昭武將軍 เจาอู่เจียงจฺวิน) จูเหียน  ขุนพลกระตุ้นพลานุภาพ (振威將軍 เจิ้นเวย์เจียงจฺวิน) พัวเจี้ยง  ขุนพลรอง (偏將軍 เพียนเจียงจฺวิน) ฮันต๋ง  ขุนพลสถาปนายุทธ (建武將軍 เจี้ยนอู่เจียงจฺวิน) ชีเซ่ง  ขุนพลราชองครักษ์สงบบูรพา (安東中郎將 อันตงจงหลางเจี้ยง) ซุนหวน  ขุนพลราชองครักษ์สถาปนาความภักดี (建忠中郎將 เจี้ยงจงจงหลางเจี้ยง) เล่งทอง (駱統 ลั่ว ถ่ง)  ซงเขียม  ตุนอิตั๋น (鮮于丹 เซียนยฺหวี ตาน)  ลิอี้ (李異 หลี่ อี้)  หลิว เออ (劉阿)  เจี่ยง อี (蔣壹) บุตรชายของเจียวขิม ไม่เข้าร่วมยุทธการ เงาอ๋องหรืออ๋องแห่งง่อก๊ก (吳王 อู๋หวาง) ซุนกวน  ขุนพลสงบเผ่าหรง (平戎將軍 ผิงหรงเจียงจฺวิน) เปาจิด:  ทัพจ๊กก๊ก ทัพหลัก จักรพรรดิแห่งจ๊กก๊ก (蜀漢皇帝 ฉู่ฮั่นหฺวางตี้) เล่าปี่   † แม่ทัพใหญ่ (大督 ต้าตู) ปองสิบ   † แม่ทัพหน้า (前部 เฉียนตู) เตียวหลำ  แม่ทัพกองกำลังแยก (別督 เปี๋ยตู) ฝู ควาง (輔匡)  แม่ทัพกองกำลังแยก (別督 เปี๋ยตู) เตียวหยง (趙融 เจ้า หรง)  แม่ทัพกองกำลังแยก (別督 เปี๋ยตู)  เลียวฮัว   † แม่ทัพกองกำลังแยก (別督 เปี๋ยตู) เปาเตียว   † ขุนนางมหาดเล็ก (侍中 ชื่อจง) ม้าเลี้ยง  ขุนพลธง (牙門將 หยาเหมินเจี้ยง) เฮียงทง (向寵 เซี่ยง ฉ่ง)  นายทหารผู้ช่วย (別駕從事 เปี๋ยเจี้ยฉงชื่อ) หลี่ เฉา (李朝)   † ขุนนางผู้ช่วยและรับผิดชอบพิธีบวงสรวง (從事祭酒 ฉงชื่อจี้จิ่ว) เทียกี  งอปั้น  ตันเซ็ก   † อองฮู    ตู้ ลู่ (杜路)    หลิว หนิง (劉寧) ทัพเหนือ ขุนพลพิทักษ์อุดร (鎮北將軍 เจิ้นเป่ย์เจียงจฺวิน) อุยก๋วน  ขุนนางผู้ช่วยสำนักปกครองกลาง (治中從事 จื้อจงฉงชื่อ) ผาง หลิน (龐林) น้องชายของบังทอง พันธมิตร  † สะโมโข ไม่เข้าร่วมยุทธการ ขุนพลช่วยเหลือทัพ (翊軍將軍 อี้จฺวินเจียงจฺวิน) เตียวจูล่ง
ในนิยายสามก๊ก

ดูเพิ่ม: รายการนิยายแต่งในสามก๊ก
เหตุการณ์ก่อน, ระหว่าง และหลังยุทธการที่อิเหลงถูกเล่าในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในศตวรรษที่ 14 เรื่องสามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) โดยล่อกวนตง ในระหว่างตอนที่ 81-84 มีการเพิ่มเรื่องราวสมมติบางเรื่องและขยายความเรื่องราวของเหตุการณ์จริงเพื่อผลเชิงละคร ต่อไปนี้เป็นบางเหตุการณ์ที่มีชื่อเสียงที่เกี่ยวข้องกับยุทธการที่อิเหลงตามที่บรรยายในนิยาย:
ในนิยายสามก๊ก > การคัดค้านการตัดสินใจของเล่าปี่ในการทำศึก

จักรพรรดิเล่าปี่วางแผนที่จะยกทัพไปรบกับซุนกวนเพื่อแก้แค้นให้กวนอูและชิงมณฑลเกงจิ๋วคืน ขุนนางหลายคนคัดค้านการตัดสินใจของพระองค์ คนแรกที่พยายามห้ามพระองค์ไม่ให้ทำศึกคือเตียวจูล่ง แต่เล่าปี่ก็เพิกเฉยเสีย ภายหลังขุนนางจ๊กก๊กคนอื่น ๆ อย่างม้าเลี้ยงและตันจิ๋นเรียกร้องให้จูกัดเหลียงทูลยับยั้งเล่าปี่ จูกัดเหลียงจึงนำขุนนางเหล่านั้นไปเข้าเฝ้าเล่าปี่และทูลทัดทานการติดสินพระทัยของพระองค์ แต่เล่าปี่ปฏิเสธคำแนะนำ ขณะเล่าปี่กำลังเตรียมการทำศึก จินปิดทูลทัดทานการตัดสินพระทัยของพระองค์ เล่าปี่ทรงกริ้วต้องการจะสั่งประหารชีวิตจินปิด แต่จูกัดเหลียงและขุนนางจ๊กก๊กคนอื่น ๆ ทูลขอชีวิตให้จินปิด จินปิดจึงได้รับการละเว้นโทษ จากนั้นจูกัดเหลียงจึงเขียนฎีกาถึงเล่าปี่ทูลอธิบายเหตุผลที่เล่าปี่ไม่ควรทำศึกกับซุนกวน แต่เมื่อเล่าปี่อ่านแล้วจึงขว้างฎีกาลงกับพื้นแล้วตรัสว่า "เราไม่ฟังคำขุนนางทั้งปวงแล้ว อย่าห้ามเราเลย"
บันทึกประวัติศาสตร์ สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ) ไม่ได้ระบุเรื่องที่จูกัดเหลียงคัดค้านการติดสินพระทัยของเล่าปี่ในการออกรบกับซุนกวน แต่มีการระบุว่าเตียวจูล่งและจินปิดพยายามจะทูลทัดทานเล่าปี่ เตียวจูล่งทูลแนะนำเล่าปี่ไม่ให้โจมตีซุนกวนแต่คำแนะนำถูกเพิกเฉย จินปิดถูกเล่าปี่สั่งให้นำตัวไปขังคุกหลังจินปิดทูลทัดทานการทำศึก แต่ได้รับการปล่อยตัวในภายหลัง
ในนิยายสามก๊ก > การเสียชีวิตของฮองตง

ฮองตงขุนพลจ๊กก๊กเข้าร่วมในยุทธการที่อิเหลงแม้ว่าจะอายุมากกว่า 70 แล้วในเวลานั้น ฮองตงสังหารสิวเจ๊ก (史蹟 ฉื่อ จี้) นายทหารใต้บังคับบัญชาของพัวเจี้ยง และเอาชนะกองกำลังของพัวเจี้ยงได้ในการรบวันแรก ในวันที่สองระหว่างที่ฮองตงไล่ตามพัวเจี้ยงก็ตกอยู่ในการซุ่มโจมตีและถูกล้อมโดยจิวท่าย ฮันต๋ง เล่งทอง (凌統 หลิง ถ่ง) และพัวเจี้ยง ฮองตงถูกม้าต๋ง (馬忠 หม่า จง) ยิงด้วยเกาทัณฑ์ กวนหินและเตียวเปายกกำลังมาช่วยฮองตงฝ่าออกจากวงล้อมมาได้ แต่ฮองตงก็เสียชีวิตจากบาดแผลในคืนนั้น เล่าปี่ทรงกรรเสงให้กับการตายของฮองตง เนื่องจากยุทธการที่อิเหลงในประวัติศาสตร์เกิดขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 221-222 ปีที่ฮองตงเสียชีวิตตามที่ระบุในนวนิยายจึงควรอยู่ในราวปี ค.ศ. 221-222
ชีวประวัติฮองตงในสามก๊กจี่ระบุว่าฮองตงเสียชีวิตในปี ค.ศ. 220 หนึ่งปีหลังสิ้นสุดยุทธการที่ฮันต๋ง สาเหตุการเสียชีวิตไม่มีการระบุ
ในนิยายสามก๊ก > กวนหินสังหารพัวเจี้ยง

ในการศึกช่วงต้นครั้งหนึ่ง กวนหินเผชิญหน้ากับพัวเจี้ยงผู้จับตัวกวนอูที่เป็นบิดาของตนในการซุ่มโจมตีระหว่างยุทธการที่เป๊กเสีย กวนหินจึงไล่ตามพัวเจี้ยงเข้าไปในหุบเขาด้วยความอยากจะแก้แค้นให้บิดาแต่หลงทางอยู่ในนั้น ครั้นเวลากลางคืน กวนหินขับม้าไปรอบ ๆ จนกระทั่งพบบ้านหลังหนึ่งที่มีชายชราคนหนึ่งอาศัยอยู่ กวนหินจึงขอพักค้างแรมที่นั่น กวนหินเห็นภาพวาดของกวนอูผู้บิดาแขวนบนผนังในบ้านหลังนั้น ต่อมาในคืนนั้นพัวเจี้ยงก็มาเจอบ้านหลังเดียวกันนี้และขอค้างแรม กวนหินเห็นพัวเจี้ยงจึงร้องตะคอกใส่ พัวเจี้ยงคิดจะหนีแต่ก็เจอเข้ากับผีของกวนอูจึงตกใจแน่นิ่งไป กวนหินตามมาทันและสังหารพัวเจี้ยงเสีย ควักหัวใจนำมาวางบนแท่นหน้าภาพวาดกวนอูเพื่อเซ่นแก่วิญญาณของบิดา
ชีวประวัติพัวเจี้ยงในสามก๊กจี่ระบุว่าพัวเจี้ยงเสียชีวิตในปี ค.ศ. 234 – หลังยุทธการที่อิเหลงมากกว่า 10 ปี สาเหตุการเสียชีวิตไม่ระบุแน่ชัด ชีวประวัติกวนอูระบุว่ากวนหินรับราชการในฐานะขุนนางฝ่ายพลเรือนในจ๊กก๊กหลังเข้าสู่วัยผู้ใหญ่แล้ว (เมื่ออายุราว 19 ปี) และเสียชีวิตในอีกไม่กี่ปีต่อมาขณะอยู่ในตำแหน่ง กวนหินจึงอาจจะไม่ได้เข้าร่วมในยุทธการ
ในนิยายสามก๊ก > การเสียชีวิตของกำเหลง

กำเหลงกำลังป่วยเป็นโรคบิดในช่วงที่เกิดยุทธการที่อิเหลง แต่ยังคงเข้าร่วมในยุทธการโดยไม่คำนึงถึงอาการป่วยของตน ระหว่างที่กำเหลงขณะกำลังพักผ่อนก็ได้ยินว่าทัพข้าศึกกำลังใกล้เข้ามา กำเหลงจึงรีบขึ้นม้าและเตรียมเข้ารบ กำเหลงเผชิญหน้ากับกลุ่มทหารชนเผ่าที่นำโดยสะโมโข กำเหลงเห็นว่ากำลังข้าศึกมีมากเกินไปจึงตัดสินใจล่าถอย ระหว่างขี่ม้าหนีกำเหลงถูกสะโมโขยิงเกาทัณฑ์ไปถูกหน้าผาก กำเหลงยังคงหนีต่อไปโดยลูกเกาทัณฑ์ยังติดอยู่ที่หน้าผาก เมื่อมาถึงอูตี๋ (富池 ฟู่ฉือ; ปัจจุบันคืออำเภอหยางซิน มณฑลหูเป่ย์) กำเหลงนั่งลงใต้ต้นไม้และเสียชีวิต กาสิบกว่าตัวบนต้นไม้บินลงมาล้อมรอบศพ เมื่อซุนกวนทราบข่าวการเสียชีวิตของกำเหลงก็เสียใจอย่างมากและให้ฝังศพของกำเหลงอย่างสมเกียรติ
ไม่มีข้อมูลสาเหตุการเสียชีวิตและวันเวลาที่กำเหลงเสียชีวิตในชีวประวัติของกำลังในสามก๊กจี่ การเสียชีวิตของกำเหลงมีระบุโดยสังเขปว่าเมื่อกำเหลงเสียชีวิต ซุนกวนร้องไห้ให้กับการเสียชีวิตของกำลังอย่างสุดซึ้ง
ในนิยายสามก๊ก > เตียวจูล่งสังหารจูเหียน

เล่าปี่ล่าถอยโดยมีกวนหินและเตียวเปาคอยคุ้มกันหลังทัพง่อก๊กจุดไฟเผาค่ายของทัพจ๊กก๊กและยกกำลังไล่ตามเล่าปี่ ในช่วงเวลาวิกฤต เตียวจูล่งก็ปรากฏตัวมาสกัดการโจมตีของข้าศึก เตียวจูล่งเผชิญหน้ากับจูเหียนและสังหารจูเหียนได้ แล้วช่วยคุ้มกันเล่าปี่ที่มุ่งหน้าไปยังเป๊กเต้เสีย
ในเจ้ายฺหวินเปี่ยจฺว้านระบุว่าเตียวจูล่งไม่ได้เข้าร่วมในยุทธการที่อิเหลง ก่อนยุทธการ เตียวจูล่งทัดทานเล่าปี่ไม่ให้ยกทัพไปรบกับซุนกวนแต่ถูกเพิกเฉย เล่าปี่มีรับสั่งให้เตียวจูล่งอยู่รักษาอำเภอกังจิว เมื่อเตียวจูล่งทราบข่าวว่าเล่าปี่แตกพ่ายที่จีกุ๋ย จึงนำกองกำลังจากกังจิวมายังเตงอั๋นเพื่อช่วยเล่าปี่
ชีวประวัติจูเหียนในสามก๊กจี่ระบุว่าจูเหียนเสียชีวิตในปี ค.ศ. 249 ขณะอายุ 68 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) – หลังยุทธการที่อิเหลงราว 27 ปี นอกจากนี้จูเหียนยังมีชีวิตยืนยาวกว่าเตียวจูล่งซึ่งตามประวัติศาสตร์เสียชีวิตในปี ค.ศ. 229
ในนิยายสามก๊ก > การเสียชีวิตของซุนฮูหยิน

ข่าวการพ่ายแพ้ของเล่าปี่ในยุทธการรู้ไปถึงซุนฮูหยินอดีตภรรยาของเล่าปี่ซึงได้กลับไปยังง่อก๊ก หลังได้ยินข่าวลือว่าเล่าปี่ถูกปลงพระชนม์ในยุทธการ ซุนฮูหยินจึงเดินทางออกไปที่ริมฝั่งแม่น้ำแยงซี ซุนฮูหยินหันหน้าไปทางตะวันตกและร้องไห้ก่อนจะโจนน้ำตาย
ไม่มีบันทึกในประวัติศาสตร์ว่าซุนฮูหยินเป็นอย่างไรหลังจากเดินทางจากเล่าปี่กลับไปในอาณาเขตของง่อก๊ก
ในนิยายสามก๊ก > ลกซุนเผชิญหน้ากับค่ายกลทหารศิลาของจูกัดเหลียง

บทความหลัก: ค่ายกลทหารศิลาแปดประตู § ลกซุนเผชิญหน้ากับค่ายกล
บรรณานุกรม

ตันซิ่ว. สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
ล่อกวนตง. สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้).
เผย์ ซงจือ. อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
ซือหม่า กวาง. จือจื้อทงเจี้ยน.
Sawyer, Ralph (2014), Zhuge Liang: Strategy, Achievements, and Writings, North Charleston, ISBN 9781492860020
ลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา

อาณานิคมที่ประเทศจากยุโรปครอบครองในปี 1913
  เบลเยียม
  สหราชอาณาจักร
  ฝรั่งเศส
  เยอรมนี
  อิตาลี
  โปรตุเกส
  สเปน
  ประเทศเอกราช
อาณานิคมในแอฟริกา (อังกฤษ: Scramble for Africa) หรือ การอาณานิคมในแอฟริกา เกิดขึ้นใน ค.ศ. 1885 จากประเทศเยอรมนีโดยการนำของ อ็อทโท ฟ็อน บิสมาร์ค ได้จัดให้มีการประชุมในกรุงเบอร์ลินว่าด้วยข้อตกลงเกี่ยวกับการเข้าครอบครองดินแดนในทวีปแอฟริกา
จักรวรรดินิยมในทวีปแอฟริกา

ทวีปแอฟริกาเป็นทวีปที่มีขนาดใหญ่ มีทรัพยากรจำนวนมหาศาล อันเป็นที่ต้องการของชาวยุโรป นอกจากนี้ยังเป็นเส้นทางการค้าที่สำคัญเชื่อมต่อกับโลกใหม่และทวีปเอเชีย จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีเพียงไม่กี่อาณาจักรในแอฟริกาที่มีระบบการปกครองที่มั่นคง อาณาจักรเหล่านี้ได้แก่ กานา มาลี แต่ก็มีความเจริญเทียบได้กับยุโรปในยุคกลางเท่านั้น เมื่อพวกอาหรับรุกรานมาจากทางตอนเหนือ อาณาจักรเหล่านี้ก็ถูกทำลายไปสิ้น ในเวลานั้นชาวยุโรปยังไม่เคยเข้าไปสำรวจถึงใจกลางทวีป จนกระทั่งในช่วง 30 ปีสุดท้ายของคริสต์ศตวรรษที่ 19 เมื่อมีความพยายามจะเผยแผ่ศาสนาไปในหมู่ชาวแอฟริกา โดยพวกมิชชันนารี ทำให้มีการสำรวจดินแดนใจกลางทวีปขึ้น พร้อมกันนั้นก็มีนักวิทยาศาสตร์และนักสำรวจติดตามไปด้วย พวกนี้ได้นำเอาเรื่องราวการค้นพบแหล่งทรัพยากรที่สมบูรณ์มาเผยแพร่ ทำให้นักลงทุนโดยการสนับสนุนของรัฐบาลเริ่มเข้าไปแสวงหาผลประโยชน์มากยิ่งขึ้น ในไม่ช้าก็เกิดการแย่งชิงกรรมสิทธิ์หรือการเข้าครอบครอง
ใน ค.ศ. 1885 เยอรมนีโดยการนำของออตโต ฟอน บิสมาร์ค ได้จัดให้มีการประชุมในกรุงเบอร์ลินว่าด้วยข้อตกลงเกี่ยวกับการเข้าครอบครองดินแดนในทวีปแอฟริกา ที่ประชุมตกลงกันว่าชาติใดที่มีดินแดนอยู่ตามชายฝั่งสามารถยึดครองพื้นที่ที่ลึกเข้าไปได้ โดยการส่งคนไปปกครองดูแลและประกาศการเข้ายึดครองอย่างเป็นทางการ
นับตั้งแต่นั้นมาดินแดนในทวีปแอฟริกาก็ถูกแบ่งแยกออกเป็นส่วน ๆ โดยการเข้าครอบครองของอังกฤษ ฝรั่งเศส เบลเยียม และเยอรมนี ส่วนโปรตุเกสนั้นยังคงรักษาสถานีการค้าของตนไว้ได้ที่อังโกลาและโมซัมบิก
สาเหตุการเข้ายึดครอง

การเข้ายึดครองแอฟริกาของชาวยุโรปในครั้งนั้นมีข้ออ้าง 3 ประการ คือ
เพื่อเปิดประตูการค้าให้กว้างขวางตลอดทั่วภาคพื้นทวีป
เพื่อปลดปล่อยชนเผ่าต่าง ๆ ให้เป็นอิสระจากพวกนักค้าทาสชาวอาหรับ
เพื่อเผยแผ่คริสต์ศาสนาไปยังดินแดนที่ชาวยุโรปเรียกว่ากาฬทวีป (Dark Continent)
หลังจากนั้นเพียง 30 ปี ของการเข้าแย่งชิงผลประโยชน์แอฟริกาทั้งทวีป ยกเว้นไลบีเรียกับเอธิโอเปีย ก็ตกเป็นอาณานิคมของชาวยุโรปจนหมดสิ้น
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > เบลเยียม

เสรีรัฐคองโก และเบลเจียนคองโก (ปัจจุบันคือสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก)
รวันดาและบุรุนดีของเบลเยียม (ภายหลังแยกเป็น รวันดา และ บุรุนดี, 1922–62)
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > ฝรั่งเศส

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  แอฟริกาตะวันตกของฝรั่งเศส : มอริเตเนีย  เซเนกัล  อัลเบลดา (1681–1857, ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ แกมเบีย)  ซูดานของฝรั่งเศส (ปัจจุบันคือมาลี)  เฟรนช์กินี (ปัจจุบันคือกินี)  ไอวอรีโคสต์  อาณานิคมไนเจอร์ของฝรั่งเศส  อัปเปอร์วอลตาของฝรั่งเศส (ปัจจุบันคือบูร์กินาฟาโซ)  ฟรานซ์ดาโฮมี่ (ปัจจุบันคือเบนิน)  โตโกแลนด์ของฝรั่งเศส (1916–60, ปัจจุบันคือโตโก) |  แอฟริกาศูนย์สูตรของฝรั่งเศส : กาบอง  แคเมอรูนของฝรั่งเศส (1922–60)  คองโกของฝรั่งเศส  (ปัจจุบันคือสาธารณรัฐคองโก)  อุบังกี-ชารี (ปัจจุบันคือสาธารณรัฐแอฟริกากลาง)  อาณานิคมชาดของฝรั่งเศส |  แอฟริกาเหนือของฝรั่งเศส : แอลจีเรียของฝรั่งเศส  ดินแดนอารักขาตูนิเซียของฝรั่งเศส  โมร็อกโกของฝรั่งเศส |  แอฟริกาตะวันออกของฝรั่งเศส  : มาดากัสการ์ของฝรั่งเศส  คอโมโรส  อาณานิคมหมู่เกาะในมหาสมุทรอินเดีย  โซมาลีแลนด์ของฝรั่งเศส (ปัจจุบันคือจิบูตี) |
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > เยอรมนี

แคเมอรูนของเยอรมนี (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ แคเมอรูน และ ไนจีเรีย, 1884–1916)
แอฟริกาตะวันออกแห่งเยอรมนี (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของรวันดา, บุรุนดี และส่วนใหญ่ของ แทนซาเนีย, 1885–1919)
แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้แห่งเยอรมนี (ปัจจุบันคือ ประเทศนามิเบีย, 1884–1915)
โตโกแลนด์แห่งเยอรมนี (ปัจจุบันเป็น ประเทศโตโก และฝั่งตะวันออกกลายเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของประเทศกานา, 1884–1914)
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > อิตาลี

แอฟริกาเหนือของอิตาลี
อิตาเลียนลิเบีย
แอฟริกาตะวันออกของอิตาลี
อิตาเลียนเอริเทเรีย
อิตาเลียนโซมาลีแลนด์ (ต่อมาโอนดินแดนไปขึ้นกับส่วนที่เป็นอาณานิคมของอังกฤษ ที่กลายเป็นเอกราชในชื่อ รัฐโซมาลีแลนด์ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของ ประเทศโซมาเลีย)
อิตาเลียนเอธิโอเปีย
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > โปรตุเกส

| --- | --- |
 แอฟริกาตะวันตกแห่งโปรตุเกส (ปัจจุบันเป็น ประเทศแองโกลา) แองโกลาแห่งโปรตุเกส  คองโกแห่งโปรตุเกส (ปัจจุบันเป็น จังหวัดคาบินดา ใน ประเทศแองโกลา)  แอฟริกาตะวันออกแห่งโปรตุเกส (ปัจจุบันเป็น ประเทศโมซัมบิก)  กีนีของโปรตุเกส (ปัจจุบันเป็น กินี-บิสเซา):  หมู่เกาะเคปเวิร์ด  São Tomé e Príncipe เกาะเซาโตเม  เกาะปรินซิเป  ท่าเรือเซา เจา แบบทิสตา เดอ อาจุด (now Ouidah, in Benin)
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > สเปน

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  แอฟริกาเหนือของสเปน เหนือ โมรอกโกของสเปน เชฟเชิน (Chauen)  เยบาลา (Yebala)  เคิร์ต  ลุกโกส (Lucus)  ริฟ |  แอฟริกาตะวันตกแห่งสเปน โมร็อกโกใต้แห่งสเปน เคปจูบี้  อิฟนิ  ซาฮาราของสเปน (ปัจจุบันเป็นพื้นที่ ซาฮาราตะวันตก) รีโอเดอโอโล  ซากูยเอลฮัมรา |  กีเนียแห่งสเปน (ปัจจุบันคือ อิเควทอเรียลกินี) เปอร์นานโด โป  รีโอมูนี  อันโนบอน |
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > สหราชอาณาจักร

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  อียิปต์ของอังกฤษ  แองโกลอียิปต์และซูดาน (1899–1956)(ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ ประเทศซูดาน แต่ดินแดนตอนใต้ แยกไปเป็น ประเทศเซาท์ซูดาน)  บริติชโซมาลีแลนด์ (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ ประเทศโซมาเลีย)  แอฟริกาตะวันออกแห่งอังกฤษ: อาณานิคมเคนยาแห่งอังกฤษ  ดินแดนอารักขายูกันดาแห่งอังกฤษ  แทนซาเนีย : อาณานิคมแห่งแทนกันยีกา (1919–61)  แซนซิบาร์ |  เบชวานาแลนด์ (ปัจจุบันเป็น ประเทศบอตสวานา)  โรดีเซียใต้ (ปัจจุบันเป็น ประเทศซิมบับเว)  โรดีเซียเหนือ (ปัจจุบันเป็น ประเทศแซมเบีย)  แอฟริกาใต้ภายใต้การปกครองของอังกฤษ แอฟริกาใต้ : อาณานิคมทรานสวัล  อาณานิคมเคป  อาณานิคมนาทาล  อาณานิคมแม่น้ำออเร้นจ์  แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้แห่งอังกฤษ (ตั้งแต่ปี 1915, ปัจจุบันเป็น ประเทศนามิเบีย) |  แกมเบียของอังกฤษ  เซียร์ราลีโอน  อาณานิคมไนจีเรีย  บริติชโตโกแลนด์ (1916–56, ปัจจุบันเป็น ประเทศกานา)  แคมเมอรูน (1922–61, ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ ประเทศแคมเมอรูน และส่วนหนึ่งของ ประเทศไนจีเรีย)  บริติชโกลด์โคสต์ (ปัจจุบันคือกานา)  นยาซาแลนด์ (ปัจจุบันคือมาลาวี)  บาซูโตแลนด์ของอังกฤษ (ปัจจุบันคือเลโซโท)  สวาซิแลนด์ |
การแบ่งสรรทวีปแอฟริกาโดยชาวยุโรป > รัฐเอกราช

ไลบีเรีย, จัดตั้งรัฐบาลโดย สมาคมสังคมชาวเมืองขึ้นแห่งอเมริกา ในปี 1821 และประกาศเอกราชและเป็นที่ยอมรับจากประเทศสหรัฐอเมริกา ในปี 1847
จักรวรรดิเอธิโอเปีย (อะบิสซิเนีย) แม้จะเป็นประเทศเอกราชก็จริง แต่เมื่อเข้าสู่ยุค 1930 แล้ว ก็ต้องยอมยกดินแเดนที่เป็นเอริเทรีย ไปเป็นของประเทศอิตาลี จึงกลายมาเป็น อิตาเลียนเอริเทรีย ในเวลาต่อมา ก่อนที่จะถูกประเทศอิตาลี เข้ายึดครองจนสูญเสียเอกราชในระยะสั้น อันเนื่องมาจากวิกฤตการณ์อะบิสซีเนีย และ สงครามอิตาลี-อะบิสซิเนียครั้งที่สอง ในปี 1936 กลายมาเป็นดินแดนอิตาเลียนเอธิโอเปีย และอิตาลีได้ให้เอกราชในปี 1941
ผลของจักรวรรดินิยมในแอฟริกา

การกำหนดเขตแดนของแอฟริกาโดยชาวยุโรป กระทำไปโดยไม่คำนึงถึงภาษาและเผ่าพันธุ์ของประชากรในพื้นที่นั้น ๆ จะเห็นได้จากอาณาเขตของหลายประเทศที่ปรากฏในแผนที่จะมีการลากเป็นเส้นตรง ด้วยเหตุนี้ภายหลังที่ชาติเหล่านี้ได้เอกราชจึงเกิดปัญหาความเป็นเอกภาพภายในชาติมาจนถึงทุกวันนี้
การเข้าครอบครองของชาติตะวันตกได้ทำให้เกิดความทุกข์ยากแก่ชาวแอฟริกาทั้งมวล เดิมทีชาวพื้นเมืองดำรงชีพด้วยการทำไร่ เลี้ยงสัตว์ตามแบบดั้งเดิมที่เคยทำกันมา ชาวแอฟริกามีภาษาเขียนไม่มากนัก แต่มีงานทางด้านศิลปะ คือ รูปปั้นสำริด การแกะสลักไม้และงาช้าง มีภาพวาดตามแบบพื้นเมืองจำนวนมาก ชาวพื้นเมืองไม่เคยรู้เรื่องของวิทยาการสมัยใหม่ ไม่รู้จักระบบการแข่งขันทางเศรษฐกิจ ไม่รู้จักระบบการปกครอง กฎหมายและกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน ชาวยุโรปได้เข้าเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของชาวพื้นเมือง ด้วยการบังคับแรงงานชาวพื้นเมืองให้สร้างถนน ขุดเหมืองแร่ ขุดดิน ด้วยเวลาการทำงานที่ยาวนานกว่าปกติมีการนำเอาพืชใหม่ ๆ มาปลูก เช่น ยางพารา โกโก้ แทนที่พื้นดินที่เคยใช้เป็นที่เลี้ยงสัตว์ ล่าสัตว์ และที่อยู่อาศัยของชาวพื้นเมือง มีการกวาดต้อนเผ่าชนทั้งเผ่าไปอยู่ในบริเวณที่กำหนดไว้ แยกผู้ชายออกจากครอบครัวแล้วส่งไปทำงานยังที่ห่างไกล ถ้าใครขัดขืนก็จะถูกลงโทษอย่างรุนแรง เช่น ตัดมือ ยิงเป้า เป็นต้น
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ประเทศส่วนใหญ่ในแอฟริกาได้เอกราชกลับคืนมาแต่ประเทศที่เกิดใหม่เหล่านี้เกิดขึ้นตามแบบฉบับของชาวตะวันตก คือ มีเมืองเป็นศูนย์กลางของความทันสมัย อิทธิพลทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการศึกษาแผนใหม่ ทำให้วิถีชีวิตของชนเผ่าต่าง ๆ เปลี่ยนแปลงไปตลอดกาล
ดูเพิ่ม

การทำให้เป็นอาณานิคมในทวีปแอฟริกา (Colonization of Africa)
ทหารฝ่ายสาธารณรัฐนิยมในเบลเจียนคองโก ในจุดสูงสุด ฝ่ายสาธารณรัฐนิยมมีกำลังทหารแอฟริกันอยู่ 19,000 นาย นำโดยนายทหารขาว 420 นาย
การรุกรานเซเนกัล, นำโดยนายพลอัลเฟรด อาเมดี ดอดส์, บุกครองดาโฮเมย์ (ปัจจุบันคือเบนิน) ในปี 1892
แผนที่แอฟริกาของฝรั่งเศส ค.ศ. 1911 ด้วยการอ้างสิทธิ์ สีเหลืองคืออาณานิคมอังกฤษ; สีชมพูคืออาณานิคมฝรั่งเศส; สีส้มให้เบลเยี่ยม; สีเขียวในเยอรมนี; สีม่วงในโปรตุเกส; สีชมพูเข้มในอิตาลี; สีส้มเข้มในสเปน; สีน้ำตาลในเอธิโอเปีย
Opening of the railway in Rhodesia, 1899
ลิงแมงมุม

| ลิงแมงมุม |
| --- | --- |

ลิงแมงมุมหัวดำ (Ateles fusciceps)

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Mammalia
อันดับ:: Primates
อันดับย่อย:: Haplorrhini
อันดับฐาน:: Simiiformes
อนุอันดับ:: Platyrrhini
วงศ์:: Atelidae
วงศ์ย่อย:: Atelinae
สกุล:: Ateles E. Geoffroy, 1806

ชนิดต้นแบบ
Simia paniscus Linnaeus, 1758
Species
 Ateles belzebuth  Ateles chamek  Ateles hybridus  Ateles marginatus  Ateles fusciceps  Ateles geoffroyi  Ateles paniscus

ถิ่นที่อยู่
ลิงแมงมุม (อังกฤษ: spider monkey) อยู่ในสกุล Ateles เป็นลิงโลกใหม่ (New World monkey) ที่ถูกพบในป่าเขตร้อนของอเมริกากลางและอเมริกาใต้จากทางใต้ของเม็กซิโกไปยังบราซิล ลิงแมงมุมอาศัยอยู่ในป่าฝน กินผลไม้ แต่บางครั้งก็จะกินใบไม้ ดอกไม้ และ แมลง มีขากับหางที่ยาวและแข็งแรงมากส่วนมากจะอาศัยอยู่บนต้นไม้โดยแทบจะไม่ลงมาแตะพื้นดินเลย เมื่อเร็ว ๆ นี้ได้มีการวิเคราะห์เกี่ยวกับการศึกษาความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับลิงแมงมุม ระบุว่าลิงแมงมุมเป็นลิงที่ฉลาดที่สุดในโลก พวกมันสามารถเลียนเสียงได้หลากหลายและจะ คำราม เมื่อถูกคุกคาม พวกมันถูกคุกคามโดยการทำลายถิ่นที่อยู่เนื่องจากการตัดไม้ ลิงแมงมุมนั้นอ่อนแอต่อโรคมาลาเรีย แนวโน้มประชากรลิงแมงมุมกำลังลดลง รายชื่อของบัญชีแดงไอยูซีเอ็น ระบุว่าลิงสายพันธุ์หนึ่งมีความเสี่ยงใกล้สูญพันธุ์