stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
นิราศ
ประวัติ

หนังสือประเภทนิราศ น่าจะมีมาช้านาน และน่าจะปรากฏในหลายชาติภาษา ด้วยบุคคลที่เป็นกวีนั้น เมื่อต้องเดินทาง ย่อมคิดอ่านที่จะพรรณนาถึงความรู้สึกต่างๆ ที่ตนเองมี หากเป็นการเดินทางชนิดที่ต้องพลัดพรากด้วยแล้ว อารมณ์สะเทือนใจจะยิ่งสูงเป็นพิเศษ นอกจากนี้ การเดินทางยังเป็นแหล่งข้อมูลอย่างดี ที่กวีสามารถนำมาร้อยเรียง เล่าเรื่องได้อย่างเพลิดเพลิน ตัวอย่างเช่น เมฆทูต บทกวีของกาลิทาส กวีภาษาสันสกฤต ในสมัยโบราณ
หนังสือที่แต่งตามขนบของนิราศ นั้นมีปรากฏมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา เช่น โคลงนิราศหริภุญชัย แต่งสมัยพระเจ้าปราสาททอง, โคลงกำสรวล แต่งในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช นอกจากนี้ยังมีโคลงทวาทศมาส โคลงมังทรารบเชียงใหม่ เป็นต้น
นิราศหลายเรื่องจะตั้งชื่อขึ้นด้วยด้วยคำว่า นิราศ ดังปรากฏให้เห็นอยู่แล้วในบทความนี้ อย่างไรก็ตาม ยังมีนิราศอีกหลายเรื่องที่ไม่ได้ตั้งชื่อ หรือเรียกชื่อว่านิราศ เช่น รำพันพิลาป, โคลงมังทรารบเชียงใหม่ เป็นต้น
คำประพันธ์

คำประพันธ์ที่ใช้แต่งนิราศนั้นมีด้วยกันหลากหลาย ขึ้นกับความนิยมของกวีผู้แต่งนิราศเรื่องนั้นๆ ในสมัยอยุธยา มักจะมีนิราศคำโคลงมากกว่าอย่างอื่นๆ ส่วนนิราศคำฉันท์นั้นปรากฏน้อย เช่น นิราศษีดา และบุณโณวาทคำฉันท์ ขณะเดียวกันนิราศที่แต่งด้วยกาพย์ห่อโคลง เช่น กาพย์ห่อโคลงนิราศธารทองแดง กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก ในสมัยปลายกรุงศรีอยุธยา
สม้ยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ นิราศส่วนใหญ่ยังนิยมแต่งด้วยคำโคลงมากกว่าอย่างอื่น เช่น นิราศนรินทร์ ของนายนรินทรธิเบศร์ ทว่าในสมัยต่อๆ มา เริ่มมีความนิยมแต่งนิราศคำกลอนมากขึ้น โดยเฉพาะนิราศของสุนทรภู่ นั้นส่วนใหญ่แต่งด้วยกลอนแปด หรือกลอนเพลงยาว หรือกลอนตลาด สุดแต่จะเรียก และกล่าวได้ว่า สุนทรภู่ เป็นกวีที่แต่งนิราศคำกลอนไว้มากที่สุดด้วย (สุนทรภู่มีนิราศคำโคลงหนึ่งเรื่อง คือนิราศสุพรรณ)
อย่างไรก็ตาม นิราศยังสามารถแต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทอื่นๆ ได้ เช่น ลิลิต คำกาพย์ หรือแม้กระทั่งร้อยแก้ว สำหรับนิราศร้อยแก้วนั้น ปรากฏน้อยมาก เช่น นิราศนครวัด พระนิพนธ์ในสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นต้น
นิราศเป็นการเรียกวรรณกรรมตามลักษณะของเนื้อหา มิใช่เป็นการบัญญัติหรือกำหนดกะเกณฑ์ ผู้อ่านจึงไม่ควรยึดถือเคร่งครัด ว่าวรรณกรรมเรื่องใดเป็นนิราศหรือไม่ เนื่องจากนิราศเรื่องหนึ่งๆ จึงอาจมีคุณสมบัติที่แตกต่างจากนิราศเรื่องอื่นๆ ก็ได้ เช่น เล่าถึงการเดินทาง แต่มิได้พรรณนาถึงการพลัดพราก เป็นต้น วรรณคดีบางเรื่องยังอาจระบุได้ไม่ถนัด ว่าเป็นนิราศหรือไม่ เช่น นิราศษีดา ที่นำเรื่องราวในรามเกียรติ์มาแต่งเป็นทำนองนิราศ ทว่าผู้แต่งมิได้มีประสบการณ์ร่วมในเนื้อหานั้นๆ
ตำบลนาแซง (อำเภอเสลภูมิ)

| ตำบลนาแซง |
| --- | --- |
ตำบล
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมัน: Tambon Na Saeng

ประเทศ: ไทย
จังหวัด: ร้อยเอ็ด
อำเภอ: เสลภูมิ
ประชากร (2565)
 • ทั้งหมด: 5,519 คน
รหัสไปรษณีย์ : 45120
รหัสภูมิศาสตร์: 451004
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
นาแซง เป็นตำบลหนึ่งของอำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
ประวัติ

วันที่ 25 พฤศจิกายน 2501 ตั้งตำบลวังหลวง แยกออกจากตำบลนาแซง และตำบลนาเมือง
วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลหนองหลวง แยกออกจากตำบลนาแซง
ที่ตั้งและอาณาเขต

ตำบลนาแซงมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลโนนชัยศรี และตำบลสว่าง (อำเภอโพนทอง)
ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลวังหลวง และตำบลโคกกกม่วง (อำเภอโพนทอง)
ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลนาเมือง และตำบลวังหลวง
ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลหนองหลวง
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนภูมิภาค

ตำบลนาแซงแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 14 หมู่บ้าน
| หมู่ที่ | ชื่อหมู่บ้าน | อักษรโรมัน | ประชากร (คน) | บ้าน (หลัง) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | นาแซง | Na Saeng | 366 | 98 |
| 2 | นาแซง | Na Saeng | 378 | 107 |
| 3 | โนนปลาขาว | Non Pla Khao | 500 | 140 |
| 4 | บุ่งเบ้า | Bung Bao | 427 | 118 |
| 5 | ไค่นุ่น | Khai Nun | 650 | 200 |
| 6 | หนองสิม | Nong Sim | 258 | 72 |
| 7 | หนองบัวบาน | Nong Bua Ban | 595 | 164 |
| 8 | ห้วยเจริญ | Huai Charoen | 316 | 87 |
| 9 | ใหม่สามัคคี | Mai Samakkhi | 365 | 90 |
| 10 | โนนสวรรค์ | Non Sawan | 349 | 90 |
| 11 | นาแซง | Na Saeng | 471 | 139 |
| 12 | ใหม่สามัคคี | Mai Samakkhi | 260 | 74 |
| 13 | นาแซง | Na Saeng | 383 | 102 |
| 14 | คำสร้างเสือ | Kham Sang Suea | 201 | 67 |
| รวม | รวม | รวม | 5,519 | 1,548 |
ข้อมูลปี 2565
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่ตำบลนาแซงทั้งหมดอยู่ในเขตการปกครองของเทศบาลตำบลนาแซง
ตราสุริยมณฑล

ตราประจำตระกูลบุนนาค ตราสุริยมณฑล และตราจันทรมณฑล เป็นตราประจำสกุลบุนนาค ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานตราสุริยมณฑลแก่ สมเด็จเจ้าพระยามหาประยูรวงศ์ และพระราชทานตราจันทรมณฑลแก่ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ
แหล่งข้อมูลอื่น

http://www.bunnag.in.th/history6-symbol.html เก็บถาวร 2007-07-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415

|  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415> ข้อมูลของเส้นทาง |
| --- | --- |
ความยาว: 48.161 กิโลเมตร (29.926 ไมล์)
ตำแหน่งที่ตั้ง
ประเทศ: ไทย
 
ระบบทางหลวง
 ทางหลวงแผ่นดิน  รายการ 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 สายนาเหนือ–พนม เป็นทางหลวงแผ่นดินที่เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดกระบี่และจังหวัดสุราษฎร์ธานี เส้นทางเริ่มต้นจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ที่สี่แยกนาเหนือ ตำบลนาเหนือ อำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่ และสิ้นสุดบนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 401 ที่สามแยกต้นยวน ตำบลต้นยวน อำเภอพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี เดิมเป็นเป็นถนน 2 ช่องจราจร และกำลังอยู่ในระหว่างการปรับปรุงเป็นถนนขนาด 4 ช่องจราจร มีเส้นทางอยู่ในจังหวัดกระบี่ประมาณ 22 กิโลเมตร และอยู่ในจังหวัดสุรษฎร์ธานีประมาณ 27 กิโลเมตร ระยะทางทั้งหมดประมาณ 49 กิโลเมตร
ในอดีต ทางเลี่ยงเมืองพังงาเคยเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 ปัจจุบันได้มีการเปลี่ยนเลขทางหลวงเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4311
รายชื่อทางแยก

| จังหวัด | กม> ที่ | ชื่อจุดตัด | ซ้าย | ขวา |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กระบี่ | 0+000 | แยกนาเหนือ | เชื่อมต่อจาก: กบ.ถ 42-001 กบ.ถ 42-001 จากบ้านปากลาว,  ทางหลวงชนบท กบ.1002 | เชื่อมต่อจาก: กบ.ถ 42-001 กบ.ถ 42-001 จากบ้านปากลาว,  ทางหลวงชนบท กบ.1002 |  |
| กระบี่ | 0+000 | แยกนาเหนือ |  ถนนเพชรเกษม ไปอำเภอทับปุด, จังหวัดพังงา  |  ถนนเพชรเกษม ไปอำเภออ่าวลึก, กระบี่ |  |
| กระบี่ |  | แยกเขาต่อ | ไม่มี  |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4197 ไปอำเภอปลายพระยา |  |
| สุราษฎร์ธานี | 48+161 | แยกต้นยวน |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 401 ไปอำเภอพนม, อำเภอตะกั่วป่า  |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 401 ไปอำเภอบ้านตาขุน, สุราษฎร์ธานี |  |
      สะพาน              กำลังก่อสร้างหรือโครงการในอนาคต
ตำบลนาไร่หลวง

| ตำบลนาไร่หลวง |
| --- | --- |
ตำบล
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมัน: Tambon Na Rai Luang
ประเทศ: ไทย
จังหวัด: น่าน
อำเภอ: สองแคว
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 190 ตร.กม. (70 ตร.ไมล์)
ประชากร (2554)
 • ทั้งหมด: 5,886 คน
 • ความหนาแน่น: 30.97 คน/ตร.กม. (80.2 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์ : 55160
รหัสภูมิศาสตร์: 551301
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
นาไร่หลวง เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอสองแคว จังหวัดน่าน ตั้งอยู่บริเวณทิศใต้สุดของตัวอำเภอ เป็นที่ตั้งของศูนย์ราชการต่างๆ ของอำเภอสองแคว
ที่ตั้ง

ทิศเหนือ ติดต่อตำบลชนแดน อำเภอสองแคว
ทิศตะวันออก ติดต่อตำบลพระพุทธบาท อำเภอเชียงกลาง
ทิศใต้ ติดต่อตำบลผาตอ อำเภอท่าวังผา
ทิศตะวันตก ติดต่อตำบลยอด อำเภอสองแคว
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนภูมิภาค

แบ่งการปกครองเป็น 10 หมู่บ้าน ได้แก่
หมู่ 1 บ้านถ้ำเวียงแก
หมู่ 2 บ้านปางปุก
หมู่ 3 บ้านหางทุ่ง
หมู่ 4 บ้านใหม่
หมู่ 5 บ้านสองแคว
หมู่ 6 บ้านขุนน้ำพริก
หมู่ 7 บ้านปางไฮ
หมู่ 8 บ้านวังไผ่
หมู่ 9 บ้านน้ำพัน
หมู่ 10 บ้านผาหมี
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนท้องถิ่น

องค์การบริหารส่วนตำบลนาไร่หลวงมีพื้นที่ครอบคลุมตำบลนาไร่หลวงทั้งหมด
สถานที่สำคัญ

ที่ว่าการอำเภอสองแคว
โรงพยาบาลสองแคว
โรงเรียนไตรเขตประชาสามัคคี รัชมังคลาภิเษก
สำนักงานองค์การบริหารส่วนตำบลนาไร่หลวง
นันทโชติ ชัยรัตน์

นันทโชติ ชัยรัตน์ ( - 2 พ.ค. 2551) อดีตที่ปรึกษาสมัชชาคนจนซึ่งร่วมต่อสู้กับขบวนการชาวบ้านสมัชชาคนจนมาอย่างยาวนาน มีผลงานเช่น เป็นที่ปรึกษาชาวบ้านในการเจรจากับรัฐเรื่องระยะเวลาเปิดเขื่อนปากมูล
นันทโชติเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ ขณะเดินทางกลับจากจังหวัดร้อยเอ็ด หลังจากไปช่วยชาวบ้านเจรจากรณีปัญหาเขื่อนราษีไศล เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2551
ตำบลน้ำขาว

| ตำบลน้ำขาว |
| --- | --- |
ตำบล
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมัน: Tambon Nam Khao
ควนธงและองค์เจดีย์ควนธง ปัจจุบันตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 11 บ้านหัวควน ตำบลน้ำขาว
ประเทศ: ไทย
จังหวัด: สงขลา
อำเภอ: จะนะ
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 56.06 ตร.กม. (21.64 ตร.ไมล์)
ประชากร (2566)
 • ทั้งหมด: 3,901 คน
 • ความหนาแน่น: 69.58 คน/ตร.กม. (180.2 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์ : 90130
รหัสภูมิศาสตร์: 900307
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
| องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำขาว |
| --- | --- |
องค์การบริหารส่วนตำบล
อบต.น้ำขาวที่ตั้งที่ทำการองค์การบริหารส่วนตำบลน้ำขาว
พิกัด: 6°47′52.3″N 100°40′11.4″E﻿ / ﻿6.797861°N 100.669833°E﻿ / 6.797861; 100.669833
ประเทศ:  ไทย
จังหวัด: สงขลา
อำเภอ: จะนะ
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 56.06 ตร.กม. (21.64 ตร.ไมล์)
ประชากร (2566)
 • ทั้งหมด: 3,901 คน
 • ความหนาแน่น: 69.58 คน/ตร.กม. (180.2 คน/ตร.ไมล์)
รหัส อปท.: 06900308
ที่อยู่ที่ทำการ: หมู่ที่ 6 ตำบลน้ำขาว อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา 90130
เว็บไซต์: www.namkhaw.go.th
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
น้ำขาว เป็นตำบลในอำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา
ที่ตั้งและอาณาเขต

ตำบลน้ำขาว มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลแค
ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลขุนตัดหวาย
ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลนาหมอศรี ตำบลคลองทราย (อำเภอนาทวี) และตำบลเขามีเกียรติ (อำเภอสะเดา)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลพะตง (อำเภอหาดใหญ่)
ประวัติ

ตำบลน้ำขาวมีผู้ให้ความเป็นมาไว้หลายคน บางที่มาเล่าว่ามาจากน้ำข้าว มาเป็น "น้ำขาว" บางที่มาเล่าว่าเป็นที่ตั้งในที่ลุ่ม พอฤดูน้ำหลากน้ำจะเต็มไปทั้งทุ่ง ซึ่งบ้านตั้งอยู่รายล้อมทุ่งน้ำ จึงดูน้ำสีขาวไปหมดจึงได้ชื่อว่า "น้ำขาว" (ซึ่งสอดคล้องกับชื่อบ้านทุ่งน้ำขาวในอำเภอนาทวี)
ในปี พ.ศ. 2492 ทางราชการได้แยกพื้นที่หมู่ 4, 12 (ในขณะนั้น) ของตำบลน้ำขาว ไปรวมกับพื้นที่หมู่ 1,3 (ในขณะนั้น) ของตำบลขุนตัดหวาย รวม 4 หมู่บ้าน ตั้งขึ้นเป็น "ตำบลแค"
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนภูมิภาค

ตำบลน้ำขาวแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 11 หมู่บ้าน ได้แก่
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| หมู่ 1 |  | บ้านเกาะแค |  | (Ban Ko Khae) |  |  |
| หมู่ 2 |  | บ้านคูตีน |  | (Ban Khu Tin) |  |  |
| หมู่ 3 |  | บ้านออกวัด |  | (Ban Ok Wat) |  |  |
| หมู่ 4 |  | บ้านท่าคู |  | (Ban Tha Khu) |  |  |
| หมู่ 5 |  | บ้านน้ำขาวกลาง |  | (Ban Nam Khao Klang) |  |  |
| หมู่ 6 |  | บ้านน้ำขาวตก |  | (Ban Nam Khao Tok) |  |  |
| หมู่ 7 |  | บ้านคลองแงะ |  | (Ban Khlong Ngae) |  |  |
| หมู่ 8 |  | บ้านคูหัวนอน |  | (Ban Khu Hua Non) |  |  |
| หมู่ 9 |  | บ้านต้นเหรียง |  | (Ban Ton Riang) |  |  |
| หมู่ 10 |  | บ้านนาดี |  | (Ban Na Di) |  |  |
| หมู่ 11 |  | บ้านหัวควน |  | (Ban Hua Khuan) |  |  |
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่ตำบลน้ำขาวมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพียงแห่งเดียว คือ องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำขาวทั้งหมด ซึ่งเป็นสภาตำบลน้ำขาวที่จัดตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2517 และยกฐานะขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลน้ำขาวในวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2539 จนถึงปัจจุบัน
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4197

|  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4197> ข้อมูลของเส้นทาง |
| --- | --- |
ความยาว: 15.938 กิโลเมตร (9.903 ไมล์)
ทางแยกที่สำคัญ
จาก:  ทางแยกเขาต่อ ใน อ.ปลายพระยา จ.กระบี่
ถึง:  ทางแยกปลายพระยา ใน อ.ปลายพระยา จ.กระบี่
ตำแหน่งที่ตั้ง
ประเทศ: ไทย
 
ระบบทางหลวง
 ทางหลวงแผ่นดิน  รายการ 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4197 สายแยกทางหลวงหมายเลข 415 (เขาต่อ) – บรรจบทางหลวงหมายเลข 4009 (ปลายพระยา) เป็นทางหลวงที่อยู่ในพื้นที่อำเภอปลายพระยา จังหวัดกระบี่ และอยู่ในเขตควบคุมของหมวดการทางทับปุด สำนักงานบำรุงทางพังงา แต่เดิมอยู่ในเขตควบคุมของแขวงการทางกระบี่ เส้นทางนี้เป็นเส้นทางที่รถบรรทุกนิยมวิ่งกันมากเนื่องจากเป็นเส้นทางลัด สามารถร่นระยะทางได้ถึง 10 กิโลเมตร โดยไม่ต้องผ่านอำเภออ่าวลึก ทางหลวงเส้นนี้เริ่มต้นจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 สิ้นสุดที่ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4009 มีระยะทางทั้งหมดประมาณ 16 กิโลเมตร
รายชื่อทางแยก

| จังหวัด | กม> ที่ | ชื่อจุดตัด | ซ้าย | ขวา |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กระบี่ | 0+000 | แยกเขาต่อ |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 ไปจังหวัดสุราษฎร์ธานี  |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 415 ไปอำเภออ่าวลึก, จังหวัดพังงา |  |
| กระบี่ |  | − | กบ.4010 ทางหลวงชนบท กบ.4010 ไปบ้านควนเขียว,บ้านคลองปัญญา,บ้านทะเลหอย และ อำเภอพนม  | กบ.1015 ทางหลวงชนบท กบ.1015 ไปบ้านช่องแบก, ถนนเพชรเกษม |  |
| กระบี่ | 15+938 | − |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4009 ไปอำเภอพระแสง, จังหวัดสุราษฎร์ธานี  |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4009 ไปอำเภออ่าวลึก |  |
| กระบี่ | 15+938 | − | ตรงไป: ซอยบางแก้วใต้ ไป  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 44 | ตรงไป: ซอยบางแก้วใต้ ไป  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 44 |  |
      สะพาน              กำลังก่อสร้างหรือโครงการในอนาคต
นิราศนครวัด

| นิราศนครวัด |
| --- | --- |
กวี: สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
ประเภท: นิราศ, สารคดี
คำประพันธ์: ร้อยแก้ว
ความยาว: 231 หน้า
ยุค: รัตนโกสินทร์
ปีที่แต่ง: พ.ศ. 2468
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมวรรณศิลป์
นิราศนครวัด เป็นนิราศร้อยแก้วเพียงเรื่องเดียวในบรรดาวรรณคดีของไทยทั้งหมด เป็นพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  นักปราชญ์คนสำคัญของเมืองไทย  นับเป็นหนังสือเล่าเรื่องเชิงประวัติศาสตร์และโบราณคดีเล่มแรกๆ ของไทย
ประวัติ

เดิมนั้น สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงตั้งพระทัยจะแต่ง นิราศนครวัด นี้เป็นนิราศอย่างธรรมเนียมการแต่งนิราศโดยทั่วไป ทว่าด้วยทรงเปลี่ยนพระทัย มาแต่งเป็นร้อยแก้ว ดังความปรากฏอยู่แล้วในบทกลอนก่อนเข้าเรื่องนิราศนครวัด ซึ่งทรงเขียนไว้ว่า “กลอนนิราศนครวัด” ฉะนั้น ด้วยเจตนาของผู้ประพันธ์ เราอาจเรียก นิราศนครวัด นี้ ว่าเป็นนิราศคำกลอนก็คงจะได้ ด้วยทรงพระนิพนธ์ไว้ว่า “มีกลอนนำสักนิดเหมือนติดแวว พอเนื่องแนวแบบนิราศปราชญ์โบราณ / มิฉะนั้นจะว่าไม่ใช่นิราศ ด้วยเหตุขาดคำกลอนอักษรสาร”
ปีที่แต่งนั้น คงจะเป็น พ.ศ. 2468 เนื่องจากเป็นการเล่าเหตุการณ์ที่เสด็จประพาสกัมพูชา ช่วงปลายปี พ.ศ. 2467 (16 พฤศจิกายน – 14 ธันวาคม) แต่ที่ท้าย “กลอนนิราศนครวัด” ต้นเรื่อง “นิราศนครวัด” นี้ ลงวันที่ 31 มีนาคม 2467 (เป็นการนับแบบเก่า หากนับแบบใหม่ จะถือเป็น พ.ศ. 2468 แล้ว)
เนื้อหา

เมื่อ วันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2467 สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงมีโอกาสเสด็จส่วนพระองค์ไปยังประเทศกัมพูชา โดยเสด็จไปทางเรือ ออกจากท่าเรือบริษัทอิสต์อาเซียติค ข้างเหนือวัดพระยาไกร โดยมีผู้ตามเสด็จไปด้วยคือ หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย, หม่อมเจ้าหญิงพิลัยเลขา และหม่อมเจ้าหญิงพัฒนายุ  พระธิดา นอกจากนี้ยังมีพระยาพจนปรีชา (ม.ร.ว.สำเริง อิศรศักดิ์ ณ อยุธยา) , หลวงสุริยพงศพิสุทธิแพทย์ (กระจ่าง บุนนาค) ซึ่งเป็นแพทย์และล่าม, ศาสตราจารย์ยอช เซเดส์ (บรรณารักษ์ใหญ่ในหอพระสมุดสำหรับพระนคร) เป็นมัคคุเทศก์ นายสมบุญ โชติจิตร เป็นเสมียน และนายเดช คงสายสินธุ์ เป็นมหาดเล็กรับใช้ รวม 9 คน กับครอบครัวของศาสตราจารย์ยอช อีก 5 คน รวมทั้งสิ้น 14 คน
เรือโดยสารนี้ชื่อว่า เรือสุทธาทิพย์ แล่นจากท่าเรือในกรุงเทพฯ ออกไปถึงสมุทรปราการ ออกทะเล ผ่านเกาะช้าง และเกาะกูด แล้วไปเทียบท่าขึ้นฝั่งที่เมืองกำปอดของกัมพูชา ในวันที่ 18
สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่าถึงการเดินทาง และสิ่งที่ได้พบเห็นในกัมพูชา ตามลำดับเวลาที่ได้เสด็จไป เบื้องต้นได้ทอดพระเนตรสถานที่ต่างๆ ในกรุงพนมเปญ เล่าเรื่องและตำนานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง จากนั้นเสด็จไปยังพิพิธภัณฑสถาน และชมพระที่นั่งต่างๆ ทั้งนี้ได้ลำดับทำเนียบพระสมณศักดิ์ของพระราชาคณะกัมพูชา เล่าเรื่องพระราชพิธีประจำปี และคำถวายอติเรก ฯลฯ
จากนั้นได้เสด็จไปเมืองเสียมราฐ เพื่อทอดพระเนตรปราสาทนครวัด ทรงเล่าเรื่องและอธิบายประวัติเกี่ยวกับปราสาทนครวัด และปราสาทหินอื่นๆ โดยละเอียด นับได้ว่าเป็นหนังสือเล่มแรก ๆ ของไทยที่ใช้อ้างอิงเกี่ยวกับปราสาทหินของเขมรได้ ทั้งนี้ด้วยความสนพระทัยส่วนพระองค์อยู่แล้ว และยังมีศาสตราจารย์ยอช เซเดส์ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นมัคคุเทศก์ด้วย
สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และคณะได้พักที่บ้านของเมอสิเออ บอดูแอง เรสิดังสุปีริเอกรุงกัมพูชา (เวลานั้นกัมพูชาอยู่ในการดูแลของฝรั่งเศส) แม้ว่าจะเสด็จไปเป็นการส่วนพระองค์ แต่พระองค์และคณะก็ได้รับการต้อนรับจากหลายฝ่ายด้วยดี (ดังปรากฏในกลอนนิราศที่ทรงแต่งไว้) ทั้งนี้ยังได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระศรีสวัสดิ์ พระเจ้ากรุงกัมพูชา
เมื่อมีเวลาในช่วงท้ายของการเดินทาง ชาวคณะของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้เดินทางไปยังเมืองไซ่ง่อน เนื่องจากเวลานั้นเพิ่งมีถนนตัดใหม่จากกรุงพนมเปญ เมืองไซ่ง่อนของเวียดนาม ภายใต้การกำกับดูแลของฝรั่งเศสในเวลานั้น มีร้านรวงและห้างขายของใหม่ เจ้าหน้าที่บ้านเมืองของเวียดนามมาเฝ้ารับเสด็จด้วยดีเช่นเดียวกับในกัมพูชา ทั้งนี้ได้เสด็จไปทอดพระเนครละครโอเปร่า และทอดพระเนตรหนังฉาย ทั้งหนังข่าวและหนังเรื่อง มี “เรื่องตลกฮาโรลด์ลอยด์ (แว่นตาโต) เรื่องหนึ่ง”
เมื่อกลับถึงพนมเปญ ยังได้เสด็จไปทอดพระเนตรการแสดงละครของเขมร ซึ่งนิยมเล่นละครอย่างของไทย เรื่องพระสมุทร ทรงถึงการแต่งตัว เปรียบเทียบกับละครของไทยด้วย ก่อนเสด็จกลับยังได้พบกับคนไทยที่เคยเป็นครูละครหรือพนักงานในวังที่กรุงเทพฯ มาอาศัยในกัมพูชา 30-40 ปี ทรงเคยรู้จักหรือคุ้นเคยอยู่บ้าง
คณะของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เดินทางกลับกรุงเทพมหานคร โดยเส้นทางเดิม แต่โดยสารเรืออีกลำหนึ่ง ชื่อเรือวลัย ถึงกรุงเทพฯ วันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2467
นิราศนครวัด เป็นหนังสือดีที่มีเกร็ดประวัติศาสตร์และโบราณคดีหลายเรื่องด้วยกัน ทั้งยังบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ของไทยในอดีต ผู้ที่ได้อ่านนอกจากจะได้ความเพลิดเพลินอย่างอ่านหนังสือนำเที่ยวแล้ว ยังได้ความรู้หลากหลาย ตามรสนิยมของปราชญ์ผู้ทรงพระนิพนธ์ ที่ล้วนแต่บันทึกและเล่าเรื่องความรู้เผยแพร่แก่สาธารณชนเสมอมา
กลอนนิราศนครวัด

| --- | --- |
 : ๏ แต่ฟังเขาเล่าขานนานหนักหนา
พวกที่ได้ไปเมืองเขมรมา: ว่าปราสาทศิลาน่าชมนัก
ล้วนใหญ่โตมโหฬารโบราณสร้าง: ฝีมือช่างขอมชำนาญการจำหลัก
ทำลวดลายหลายอย่างช่างเยื้องยัก: เขาชอบชักชวนให้เราไปดู
แต่ยังติดกิจการพานขัดข้อง: ก็จำต้องเฝ้าผัดหลายนัดอยู่
จนถึงปีชวดนี้มีช่องคู: จะไปสู่นครวัดได้บัดนี้
ฝ่ายธิดายาใจอยากไปบ้าง: จะขัดขวางเธอไว้ก็ใช่ที่
เที่ยวแห่งใดก็ไปด้วยทุกที: จำปรานียอมให้ไปด้วยกัน
จึงทูลลาพาสามทรามสวาท: แรมนิราศกรุงไกรมไหศวรรย์
แต่เดือนพฤศจิกายนจนถึงเดือนธันว์: ไปดัดดั้นเที่ยวอยู่กัมพูชา
ฝรั่งเศสแสนดีอารีเหลือ: เขาเอื้อเฟื้อสารพัดช่วยจัดหา
ไปถึงไหนก็เป็นสุขทุกเวลา: ช่างนึกน่าขอบใจกระไรเลย
ทั้งเจ้านายฝ่ายกรุงกัมพูชา: ก็ต้อนรับสู่หาไม่เพิกเฉย
ได้พูดจาสาสะจนคุ้นเคย: ใจก็เลยชักชอบด้วยขอบใจ
เที่ยวสนุกขุกคิดถึงมิตรสหาย: ทั้งหญิงชายอยู่หลังยังกรุงใหญ่
ให้นึกอยากฝากของต้องฤทัย: แต่คิดไปก็ลำบากยากใช่น้อย
จะซื้อหาสิ่งไรมาให้เล่า: ทุนของเราก็ไม่พอต้องท้อถอย
ด้วยเพื่อนฝูงคณนาเห็นกว่าร้อย: จะแจกย่อยไปทุกคนพ้นปัญญา
อย่าเลยจะเลี่ยงทำเยี่ยงปราชญ์: แต่งนิราศสักทีจะดีกว่า
ลองเล่าเรื่องที่ไปเมืองกัมพูชา: ให้บรรดามิตรสหายทั้งหลายฟัง
แล้วพิมพ์แจกเช่นทำนองเป็นของฝาก: เห็นโดยมากจะสมอารมณ์หวัง
แต่คิดกลอนแหละเบื่อเหลือกำลัง: จะแต่งตั้งนับปีก็มิแล้ว
ด้วยกล่าวกลอนไม่สันทัดออกขัดข้อง: เห็นจะต้องเรียบเรียงเพียงร้อยแก้ว
มีกลอนนำสักนิดเหมือนติดแวว: พอเนื่องแนวแบบนิราศปราชญ์โบราณ
มิฉะนั้นจะว่าไม่ใช่นิราศ: ด้วยเหตุขาดคำกลอนอักษรสาร
จึงแต่งไว้พอเห็นเป็นพยาน: ขอเชิญอ่านเนื้อเรื่องเนื่องไปเทอญฯ
    :
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4135

|  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4135> ข้อมูลของเส้นทาง |
| --- | --- |
ความยาว: 10.187 กิโลเมตร (6.330 ไมล์)
ทางแยกที่สำคัญ
 :   แยกโคกเมา  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 414 ในอำเภอบางกล่ำ สงขลา  แยกสนามบินนอก   ในอำเภอหาดใหญ่ สงขลา  แยกสนามบินใน   ในอำเภอหาดใหญ่ สงขลา 
ตำแหน่งที่ตั้ง
ประเทศ: ไทย
 
ระบบทางหลวง
 ทางหลวงแผ่นดิน  รายการ 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4135 สายทางเข้าสนามบินหาดใหญ่ เป็นทางหลวงที่อยู่ในเขตควบคุมของแขวงทางหลวงสงขลาที่ 1 สำนักงานทางหลวงที่ 18 สงขลา มีระยะทางเริ่มต้นจากถนนลพบุรีราเมศวร์ที่หลักกิโลเมตรที่ 22+100 โดยสิ้นสุดที่ท่าอากาศยานนานาชาติหาดใหญ่ ระยะทางประมาณ 10 กิโลเมตร
รายละเอียดเส้นทาง

เป็นถนน 4 เลน ไม่มีเกาะกลางตลอดเส้นทาง
รายชื่อทางแยก

| จังหวัด | กม> ที่ | ชื่อจุดตัด | ซ้าย | ขวา |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| สงขลา | 0+000 | แยกโคกเมา |  ถนนลพบุรีราเมศวร์ ไปอำเภอเมืองสงขลา  |  ถนนลพบุรีราเมศวร์ ไปจังหวัดพัทลุง |  |
| สงขลา | 2+274 | แยกสนามบินนอก |  ถนนเพชรเกษมสายเก่า เข้าเมืองหาดใหญ่                 |  ถนนเพชรเกษมสายเก่า ไปอำเภอรัตภูมิ, จังหวัดพัทลุง |  |
| สงขลา | ⁓2+724 | − | สข.4029 สข.4029 ไปบรรจบถนนศรีภูวนารถ                 | ไม่มี |  |
| สงขลา | 3+328 | แยกสนามบินใน |  ถนนเพชรเกษม ไปอำเภอสะเดา, จังหวัดปัตตานี  |  ถนนเพชรเกษม ไปจังหวัดพัทลุง |  |
| สงขลา | 8+926 | − |  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 425 ไปอำเภอเมืองสงขลา, จังหวัดปัตตานี  | ไม่มี |  |
| สงขลา |  | − | สข.4040 สข.4040 ไปอำเภอคลองหอยโข่ง  | ไม่มี |  |
| สงขลา |  | − | ไม่มี  | สข.4013 สข.4013 ไปอำเภอรัตภูมิ |  |
| สงขลา | 10+187 | − | ไม่มี  | สข.4037 สข.4037 ไปบ้านวังผา |  |
| สงขลา | 10+187 | − | ตรงไป: ทางเข้าท่าอากาศยานนานาชาติหาดใหญ่ | ตรงไป: ทางเข้าท่าอากาศยานนานาชาติหาดใหญ่ |  |
      สะพาน              กำลังก่อสร้างหรือโครงการในอนาคต
ท่านหญิงคาซูงะ

| โจโร โอโตชิโยริ 春日局 คาซูงะ โนะ สึโบเนะ |
| --- | --- |
ภาพท่านหญิงคาซูงะ
เกิด: ไซโต ฟูกุ (斉藤福) 1579
เสียชีวิต: 26 ตุลาคม ค.ศ. 1643(1643-10-26) (63–64 ปี) ปราสาทเอโดะ, แคว้นมูซาชิ, ประเทศญี่ปุ่น
สุสาน: เขตบุงเกียว โตเกียว
คู่สมรส: อินาบะ มาซานาริ
บุตร: อินาบะ มาซากัตสึ ฮตตะ มาซาโตชิ (รับเลี้ยง) บุตรอีกคน
บิดามารดา: ไซโต โทชิมิตสึ (บิดา)
ญาติ:  ตระกูลไซโต  ตระกูลอินาบะ  ตระกูลโทกูงาวะ
เกียรติยศ: รอง ชั้นสอง (Junior Second Rank; 従二位, ค.ศ. 1629)
ท่านหญิงคาซูงะ (ญี่ปุ่น: 春日局; โรมาจิ: Kasuga no Tsubone) หรือชื่อจริงว่า ไซโต ฟูกุ (ญี่ปุ่น: 斎藤福; โรมาจิ: Saitō Fuku; พ.ศ. 2122 — 26 ตุลาคม พ.ศ. 2186) เป็นสุภาพสตรีจากตระกูลซะมุไรที่มีชื่อเสียงแห่งยุคอะซุชิโมะโมะยะมะจนถึงยุคเอะโดะ และเป็นนางนมของโทะกุงะวะ อิเอะมิสึ โชกุนรัฐบาลเอะโดะ
ประวัติ

ท่านหญิงคาซูงะเกิดในตระกูลซะมุไรที่มีชื่อเสียง เป็นธิดาของไซโต โทะชิมิสึ ผู้ติดตามของอะเกะชิ มิสึฮิเดะ ส่วนมารดาเป็นธิดาของอินะบะ โยะชิมิชิ
เธอสมรสกับอินะบะ มะซะนะริ มีบุตรด้วยกันสามคน หนึ่งในนั้นคืออินะบะ มะซะกะสึ นอกจากนี้ยังรับอุปการะฮตตะ มะซะโตะชิ บุตรของฮตตะ มะซะโมะริ ผู้เป็นที่ปรึกษาของโชกุนอิเอะยะซุ ที่ต่อมาท่านหญิงคะซุงะได้เป็นนางนมของโทะกุงะวะ อิเอะมิสึ และรับบรรดาศักดิ์เป็นนางในชั้นสูง (ญี่ปุ่น: 大奥; โรมาจิ: Ōoku) สูงศักดิ์ยิ่งกว่าสตรีนางใดในปราสาทเอะโดะ
ในปี 2172 เธอเข้าเฝ้าจักรพรรดิ ณ ราชสำนักเคียวโตะ และมีพระกรุณาโปรดเกล้าเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นกรณีพิเศษเป็นนางในชั้นสูงขั้นที่สอง และถูกเรียกอย่างยกย่องว่า ท่านหญิงคะซุงะ มาแต่นั้น
ท่านหญิงคาซูงะถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2186 มีพิธีปลงศพ ณ วัดริงโช บุงเกียว กรุงโตเกียว ภายในวัดดังกล่าวได้เก็บรักษาภาพของเธอที่วาดโดยคะโน ทังยู ส่วนย่านคะซุงะในเขตบุงเกียวก็ตั้งตามนามของเธอ
บรรณานุกรม

Murdock, James. (1996)  A History of Japan. London: Routledge.
แหล่งข้อมูลอื่น

Jotei: Kasuga no tsubone at IMDB
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  สหรัฐ  ญี่ปุ่น 
อื่น ๆ:  IdRef
ซ่งเจียง

ซ่งเจียง (จีน: 宋江) หรือซ้องกั๋ง ในสำเนียงฮกเกี้ยน เป็นผู้นำกลุ่มกบฏคนสำคัญในสมัยราชวงศ์ซ่ง เคยครองความเป็นใหญ่ในบริเวณมณฑลซานตงและมณฑลเหอหนาน ก่อนที่จะยอมสวามิภักดิ์ต่อราชสำนักในภายหลัง ซ่งเจียงยังเป็นตัวละครหลักในวรรณกรรมเรื่องสุยหู่จ้วน ซึ่งเป็นหนึ่งในสี่สุดยอดวรรณกรรมจีน ซ่งเจียงถูกจัดอยู่อันดับแรกใน 36 ดาวฟ้า แห่ง 108 ผู้กล้าหาญแห่งเขาเหลียงซาน มีฉายาว่า "พิรุณทันกาล" (及時雨)
ประวัติ

ซ่งเจียงถูกกล่าวถึงในประวัติศาสตร์ช่วงปลายรัชสมัยฮ่องเต้ซ่งฮุยจงแห่งราชวงศ์ซ่ง มีหลักฐานยืนยันชัดเจนถึงภูมิลำเนาบ้านเกิดของซ่งเจียง และกล่าวถึงการที่ซ่งเจียงต้องลี้ภัยไปเป็นโจรที่มณฑลซานตง และมีหลักฐานที่ยังไม่ได้รับการยอมรับบางชิ้นกล่าวว่าซ่งเจียงและพรรคพวกกองโจรได้อพยพมาจากทางตอนเหนือของแม่น้ำฮวงโหไปตั้งถิ่นฐานที่หุบเขาทางตอนใต้ของแม่น้ำหวย (淮河) ซ่งเจียงทำการปราบปรามกบฏกลุ่มอื่น ๆ และกองทัพที่ส่งมาจากราชสำนักซ่ง (เมืองหลวงอยู่ที่เมืองไคฟง)
จดหมายเหตุราชวงศ์ซ่ง (宋史) ซึ่งเป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์ได้กล่าวไว้ว่า "ทหารที่ทางการส่งไปกว่าหนึ่งหมื่นนายไม่สามารถปราบปรามซ่งเจียงลงได้ เนื่องจากเขามีกองกำลังที่เข้มแข็งและเก่งกาจ แต่เมื่อกบฏฟางล่าปะทุความรุนแรงขึ้น เหตุใดซ่งเจียงจึงขอนิรโทษกรรมจากทางราชสำนัก และอาสานำพรรคพวกปราบปรามกบฏฟางล่าจนต้องสูญเสียพลพรรคไปมากมาย"
ในปี ค.ศ.1121 ซ่งเจียงและพวกก่อการที่บริเวณเมืองซูโจวและเมืองจี่โจว (ปัจจุบันอยู่บริเวณตอนกลางของมณฑลเจียงซู) การปฏิวัติก่อการของซ่งเจียงถูกบันทึกไว้ในชีวประวัติของจางซูเย่ ผู้เป็นเจ้าเมืองจี่โจว เนื้อความว่า "จางซูเย่ได้สอบถามทหารสอดแนม ได้ความว่า กลุ่มโจรได้ทำการยึดพื้นที่เขตแนวชายฝั่งทะเลและเรือใหญ่ทั้งสิบลำไว้ได้ จางซูเย่จึงได้วางแผนให้กองกำลังที่คัดเลือกไว้หนึ่งพันคนซุ่มอยู่ในเมือง แล้วส่งทหารราบกองหนึ่งไปล่อกลุ่มโจรเข้ามา แล้วให้ทหารประจำชายฝั่งจุดไฟเผาเรือโจรเสีย เมื่อกลุ่มโจรเห็นไฟลุกไหม้ก็ไม่มีขวัญกำลังใจในการรบและพ่ายแพ้ในที่สุด กลุ่มโจรถูกจับได้มากมาย ซ่งเจียงจึงจำต้องยอมจำนน" แล้วในประวัติศาสตร์ก็ไม่ได้บันทึกชะตากรรมของซ่งเจียงหลังจากที่ยอมจำนนต่อราชสำนักอีกเลย
ในนิยาย

ซ่งเจียงถูกกล่าวถึงในนิทานพื้นบ้านจีนว่า "กลุ่มโจรแถบเหลียงซาน มีหัวหน้าใหญ่ 36 คน หัวหน้ารอง 72 คน โดยมีซ่งเจียงเป็นผู้นำ" ตามวรรณกรรมเรื่องสุยหู่จ้วนได้อธิบายไว้ว่าซ่งเจียงมีหน้าตาและบุคลิกภาพที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ โดยมีดวงตาเป็นประกายเหมือนหงส์ ปากใหญ่เป็นรูปสี่เหลี่ยม มีผิวดำ และมีความสูงเพียงหกฉือ (3 ฉือ = 1 เมตร) ซึ่งถือว่าค่อนข้างเตี้ยเมื่อเทียบกับผู้กล้าคนอื่น ๆ