stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เสียงเรียกของคธูลู
อิทธิพล

ออกัสต์ เดอเลธเพื่อนนักประพันธ์ของเลิฟคราฟท์ ใช้ศัพท์ว่าตำนานคธูลูเพื่อใช้หมายถึงจักรวาลสมมุติที่เป็นฉากหลังของเรื่องต่างๆในงานประพันธ์ที่เกี่ยวข้องกันของเลิฟคราฟท์และคนอื่นๆ และเกมเล่นตามบทบาทซึ่งใช้ฉากหลังเป็นตำนานคธูลูของบริษัทเคออเซียม ก็มีชื่อว่า Call of Cthulhu
เพลง The Call Of Ktulu และ The Thing That Should Not Be ของเมทัลลิก้า มีที่มาจากเรื่องสั้นเรื่องนี้
แหล่งข้อมูลอื่น

Cthulhu Lives เก็บถาวร 2009-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, movie version of "The Call of Cthulhu"
สัมภาระอันตราย

| สัมภาระอันตราย |
| --- | --- |
กำกับ: Jaume Collet-Serra
เขียนบท: ที.เจ. ฟิกซ์แมน
อำนวยการสร้าง: ดีแลน คลาร์ก
นักแสดงนำ:   ทารอน เอเกอร์ตัน  โซเฟีย คาร์สัน  Danielle Deadwyler  เจสัน เบตแมน 
กำกับภาพ: Lyle Vincent
ตัดต่อ:   Fred Raskin  เอลเลียต กรีนเบิร์ก  Krisztian Majdik 
ดนตรีประกอบ: Lorne Balfe
บริษัทผู้สร้าง:   Dylan Clark Productions  ดรีมเวิกส์  
ผู้จัดจำหน่าย: เน็ตฟลิกซ์
วันฉาย:   13 ธันวาคม ค.ศ. 2024 (2024-12-13) 
ความยาว: 119 นาที
ประเทศ: สหรัฐ
ภาษา: อังกฤษ
ทุนสร้าง: 47 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
สัมภาระอันตราย (อังกฤษ: Carry-On) เป็นภาพยนตร์อเมริกันแนวโลดโผน ระทึกขวัญ ปี ค.ศ. 2024 กำกับโดย Jaume Collet-Serra และเขียนบทโดยทีเจ ฟิกซ์แมน นำแสดงโดยทารอน อีเกอร์ตัน, โซเฟีย คาร์สัน, Danielle Deadwyler และเจสัน เบตแมน เนื้อเรื่องเกี่ยวกับเจ้าหน้าที่ TSA หนุ่มที่ถูกแบล็กเมล์เพื่อให้ปล่อยให้สารพิษทำลายระบบประสาทขึ้นเครื่องบินในคืนคริสต์มาสอีฟ
สัมภาระอันตราย ฉายในเน็ตฟลิกซ์เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม ค.ศ. 2024 ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้รับคำวิจารณ์เชิงบวกจากนักวิจารณ์
การผลิต

ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2021 Amblin Partners ได้ลงนามในข้อตกลงกับเน็ตฟลิกซ์ในการผลิตภาพยนตร์หลายเรื่องต่อปีสำหรับบริการสตรีมมิ่ง เดิมที สัมภาระอันตราย วางแผนเป็นภาพยนตร์เรื่องแรกจากข้อตกลงนี้ โดยร่างบทภาพยนตร์ฉบับแรกเขียนโดยทีเจ ฟิกซ์แมน อดีตนักเขียนของ Insomniac Games ส่วนไมเคิล กรีนเขียนร่างอีกฉบับหนึ่ง ในที่สุดมีเพียงฟิกซ์แมนเท่านั้นที่ได้รับเครดิตในการเขียนบทภาพยนตร์ ส่วนกรีนได้รับเครดิตเป็น "เนื้อหาเพิ่มเติม" นอกจอ
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2022 มีการประกาศว่าทารอน อีเกอร์ตันจะได้รับบทนำเป็นอีธาน โคเป็ค ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2022 เจสัน เบตแมนร่วมแสดงในภาพยนตร์ร่วมกับเอเกอร์ตันในบทนักเดินทางลึกลับ โซเฟีย คาร์สันและดาเนียล เดดไวเลอร์เข้าร่วมทีมนักแสดงในเดือนกันยายน ค.ศ. 2022 ธีโอ รอสซีเข้าร่วมทีมนักแสดงในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2022 ดีน นอร์ริส, โลแกน มาร์แชลล์-กรีนและซินควา วอลล์สเป็น 8 นักแสดงใหม่ที่จะมาร่วมแสดงในภาพยนตร์ในช่วงปลายเดือนนั้น
โดยมีงบประมาณประมาณ 47 ล้านเหรียญสหรัฐ การถ่ายภาพหลักเกิดขึ้นในนิวออร์ลีนส์ รัฐลุยเซียนา ตั้งแต่เดือนกันยายน ค.ศ. 2022 ถึงมกราคม ค.ศ. 2023
ฉาย

สัมภาระอันตราย ฉายทางเน็ตฟลิกซ์เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม ค.ศ. 2024
สรัสวตีวีณา

| --- | --- |
สรัสวตีวีณา
เครื่องสาย
ชื่ออื่น: กีตาร์สุรัสวดี
ประเภท:  เครื่องสาย
นักดนตรี
 Veenai Dhanammal, S. Balachander, Chitti Babu, Kalpakam Swaminathan, E. Gayathri, Jayanthi Kumaresh, Rajhesh Vaidhya, Punya Srinivas
ตัวอย่างเสียง
 
บทความที่เกี่ยวข้อง
 รุทรวีณา, วิจิตรวีณา, จิตรวีณา
สรัสวตีวีณา (ฮินดี: सरस्वती वीणा; เตลูกู: సరస్వతి వీణ; กันนาดา: ಸರಸ್ವತಿ ವೀಣೆ; ทมิฬ: சரஸ்வதி வீணை; มลยาฬัม: സരസ്വതി വീണ) เป็นเครื่องดนตรีอินเดียโบราณพัฒนามาจากวีณา อันขนานนามมาจาก พระสุรัสวดี เทวีในศาสนาฮินดู ที่มักจะปรากฏว่าทรงไว้ในหัตถ์หรือกำลังบรรเลงเครื่องดนตรีชนิดนี้อยู่เสมอ และเครื่องดนชนิดนี้รู้จักในนาม รฆุนาถะ วีณา ส่วนใหญ่จะใช้ในดนตรีคลาสสิกของอินเดีย
ศาสนสมาคมในศาสนาฮินดู

เทวีในศาสนาฮินดูผู้อุปถัมภ์ในศาสนาฮินดู, พระสุรัสวดี, เทวีในศาสนาฮินดูแห่งการเรียนรู้และศิลปะ มักมีประติมานวิทยาประทับนั่งอยู่บนหงส์ที่ทรงเครื่องดนตรีชนิดนี้อยู่เสมอ และพระอิศวรมักจะทรงไว้หัตถ์หรืออยู่อิริยาบถในขณะทรงบรรเลงเช่นกันในภาค "วีณาธร" อันหมายถึง "ผู้ทรงวีณาไว้ในหัตถ์" อีกด้วย และพระฤๅษีนารอดเป็นที่รู้จักในฐานะผู้เชี่ยวชาญเช่นกัน เจ้ากรุงลังกาทศกัณฐ์, พญายักษ์ในรามเกียรติ์, ซึ่งเป็นนักปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ด้วย , ประมุขอันทรงความสามารถและสาวกศิษยานุศิษย์ที่ภักดีของพระอิศวร, ยังได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่เชี่ยวชาญเช่นกัน  สำหรับพระสุรัสวดีนักวิชาการเชื่อว่าในฐานะที่ทรงเป็นเทวีในศาสนาฮินดูแห่งศิลปศาสตร์ ศิลปินร่วมสมัยจึงเชิญเครื่องดนตรีเครื่องสายที่มีวิวัฒนาการมากที่สุดในยุคทั้งหมดไว้ในหัตถ์ของพระนางอันหมายถึง ทรงเชี่ยวชาญและอุปถัมป์เป็นใหญ่เหนือศิลปศาสตร์ทั้งปวง
ดูเพิ่ม

วีณา
แหล่งข้อมูลอื่น

สรัสวตีวีณา
วงศ์ลิงใหญ่

| Hominidae ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: สมัยไมโอซีน–ปัจจุบัน, 17–0Ma  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N      |
| --- | --- |

สปีชีส์โฮมินิดที่ยังมีอยู่ 8 ชนิด หนึ่งสกุลต่อแถว (มนุษย์ ชิมแปนซี กอริลลา อุรังอุตัง)

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia
อันดับ:: อันดับวานร Primates
อันดับย่อย:: Haplorhini Haplorhini
อันดับฐาน:: Simiiformes Simiiformes
อนุอันดับ:: Catarrhini Catarrhini
วงศ์ใหญ่:: โฮมินอยเดีย Hominoidea
วงศ์:: ลิงใหญ่ Hominidae Gray, 1825

สกุลต้นแบบ
Homo ลินเนีย, 1758
Subfamilies
 Ponginae  Homininae วงศ์พี่น้อง: Hylobatidae

การกระจายตัวของลิงใหญ่
ชื่อพ้อง
 Pongidae Elliot, 1913  Gorillidae Frechkop, 1943  Panidae Ciochon, 1983
วงศ์ลิงใหญ่ 
หรือ โฮมินิดี (Hominidae, /hɒˈmɪnɪdiː/) 
ซึ่งมีสมาชิกที่เรียกว่า ลิงใหญ่ (อังกฤษ: great ape) 
หรือเรียกเป็นคำภาษาอังกฤษว่า โฮมินิด (อังกฤษ: Hominid)
เป็นวงศ์ทางอนุกรมวิธานของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับวานรซึ่งรวมสปีชีส์ที่ยังดำรงเผ่าพันธุ์อยู่ 8 สปีชีส์ใน 4 สกุล คือ
Pongo (อุรังอุตังบอร์เนียว สุมาตรา และตาปานูลิ)
Gorilla (กอริลลาตะวันออก และตะวันตก)
Pan (ชิมแปนซีและโบโนโบ)
และ Homo ซึ่งเหลือเพียงมนุษย์ปัจจุบัน (Homo sapiens) เท่านั้น
มีการแก้ไขหมวดหมู่ของลิงใหญ่หลายครั้ง จึงเปลี่ยนความหมายของคำว่า "โฮมินิด" ไปเรื่อย ๆ
ความหมายดั้งเดิมหมายถึงเฉพาะมนุษย์ (โฮโม) และญาติใกล้ชิดที่สูญพันธุ์ไปแล้วเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม ในช่วงทศวรรษ 1990 มนุษย์และลิงไร้หาง (เอป) ชนิดอื่น ๆ ได้พิจารณาว่าเป็น "โฮมินิด"
ความหมายที่จำกัดก่อนหน้านี้เดี๋ยวนี้ใช้คำว่า โฮมินิน (hominin) แทนเป็นส่วนใหญ่ โดยหมายถึงสมาชิกทั้งหมดในเคลดมนุษย์หลังจากแยกสายพันธุ์ออกจากชิมแปนซี (Pan) แล้ว
ความหมายปัจจุบันของ "โฮมินิด" จึงรวมลิงใหญ่ทั้งหมดรวมทั้งมนุษย์
อย่างไรก็ตาม การใช้คำก็ยังต่าง ๆ กันอยู่ เพราะนักวิทยาศาสตร์และบุคคลทั่วไปบางส่วนยังคงใช้ "โฮมินิด" ในความหมายเดิมที่จำกัด
และวรรณกรรมทางวิชาการโดยทั่วไปก็ได้ใช้ความหมายดั้งเดิมจนถึงต้นศตวรรษที่ 21
หน่วยอนุกรมวิธาน Hominidae มีทั้งสกุลที่ยังมีชีวิตอยู่และสูญพันธุ์ไปแล้วหลายสกุลโดยจัดกลุ่มร่วมกับมนุษย์ ชิมแปนซี และกอริลลาในวงศ์ย่อย Homininae
ส่วนสกุลอื่น ๆ จัดกลุ่มร่วมกับอุรังอุตังในวงศ์ย่อย Ponginae (ดู รูปด้านล่าง)
บรรพบุรุษร่วมล่าสุดของลิงใหญ่ทั้งหมดมีชีวิตอยู่เมื่อประมาณ 14 ล้านปีก่อน
เป็นช่วงที่บรรพบุรุษของอุรังอุตังแยกออกจากสายบรรพบุรุษของอีก 3 สกุลที่เหลือ
ส่วนบรรพบุรุษของลิงใหญ่จริง ๆ ก็ได้แยกออกจากวงศ์ Hylobatidae (ชะนี) แล้วก่อนหน้านั้นเมื่อประมาณ 15–20 ล้านปีก่อน
เนื่องจากมนุษย์สัมพันธ์ทางพันธุกรรมอย่างใกล้ชิดกับลิงใหญ่อื่น ๆ 
จึงมีองค์กรสิทธิสัตว์ต่าง ๆ เช่น Great Ape Project (โปรเจ็กต์ลิงใหญ่) ที่อ้างว่า ลิงใหญ่ที่ไม่ใช่มนุษย์จริง ๆ เป็นบุคคลและควรได้รับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน
ประเทศ 29 ประเทศได้ออกกฎห้ามการวิจัยเพื่อปกป้องลิงใหญ่จากการทดสอบทางวิทยาศาสตร์ทุกรูปแบบ
วิวัฒนาการ

ข้อมูลเพิ่มเติม: วิวัฒนาการของมนุษย์
ในสมัยไมโอซีนตอนต้นเมื่อประมาณ 22 ล้านปีที่แล้ว มีสปีชีส์ลิงโลกเก่า (Catarrhini) ดั้งเดิมที่ปรับตัวขึ้นต้นไม้ในแอฟริกาตะวันออกจำนวนมาก
ความหลายหลากเช่นนี้บ่งประวัติการเกิดความหลากหลายอันยาวนานก่อนหน้านี้
ซากดึกดำบรรพ์ (ฟอสซิล) จากเมื่อ 20 ล้านปีก่อนรวมชิ้นส่วนที่ระบุว่าเป็นของไพรเมต Victoriapithecus ซึ่งเป็นลิงโลกเก่าซึ่งเก่าแก่ที่สุด
สกุลที่คิดว่าอยู่ในสายวิวัฒนาการของเอปจนถึง 13 ล้านปีที่แล้วได้แก่ Proconsul, Rangwapithecus, Dendropithecus, Limnopithecus, Nacholapithecus, Equatorius, Nyanzapithecus, Afropithecus, Heliopithecus และ Kenyapithecus ทั้งหมดอยู่ในแอฟริกาตะวันออก
ส่วนในแหล่งบรรพชีวินวิทยาซึ่งไกลจากแอฟริกาตะวันออก พบซากของไพรเมตที่ไม่อยู่ในวงศ์ลิงโลกเก่าจากกลางสมัยไมโอซีน คือ
Otavipithecus จากสิ่งทับถมถ้ำในประเทศนามิเบีย, Pierolapithecus และ Dryopithecus จากประเทศฝรั่งเศส สเปน และออสเตรีย
นี่เป็นหลักฐานเพิ่มเติมสำหรับความหลากหลายของรูปแบบบรรพบุรุษเอปทั่วแอฟริกาและพื้นที่รอบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนในช่วงสภาพภูมิอากาศที่ค่อนข้างอบอุ่นและสม่ำเสมอในช่วงต้นและกลางสมัยไมโอซีน
ลิงยุคไมโอซีนเช่นนี้ (โฮมินอยด์) ซึ่งมีอายุน้อยที่สุดก็คือ Oreopithecus ได้พบซากในชั้นถ่านหินที่มีฟอสซิลมากในภาคเหนือของประเทศอิตาลีโดยมีอายุ 9 ล้านปีก่อน
หลักฐานทางอณูชีววิทยาแสดงว่า สายพันธุ์ชะนี (วงศ์ Hylobatidae) แยกออกจากสายพันธุ์ลิงใหญ่เมื่อประมาณ 18–12 ล้านปีที่แล้ว
และสายพันธุ์อุรังอุตัง (วงศ์ย่อย Ponginae) แยกออกจากของลิงใหญ่อื่น ๆ เมื่อประมาณ 12 ล้านปีก่อน
ไม่มีฟอสซิลที่แสดงบรรพบุรุษของชะนีอย่างชัดเจน ซึ่งอาจมีต้นกำเนิดมาจากประชากรเอปในเอเชียอาคเนย์ที่ยังไม่รู้จัก
แต่ฟอสซิลของบรรพบุรุษอุรังอุตังที่ตรวจอายุได้ประมาณ 10 ล้านปี อาจใช้ Sivapithecus จากประเทศอินเดียและ Griphopithecus จากตุรกีเป็นตัวแบบ
ส่วนสปีชีส์ที่ใกล้เคียงกับบรรพบุรุษร่วมล่าสุดของกอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์ อาจใช้ฟอสซิลของ Nakalipithecus ที่พบในเคนยาและของ Ouranopithecus ที่พบในกรีซเป็นตัวแทน
หลักฐานทางอณูชีววิทยาชี้ว่าระหว่าง 8–4 ล้านปีที่แล้ว กอริลลา (สกุล Gorilla) และต่อจากนั้น ชิมแปนซี (สกุล Pan) ได้แยกออกจากสายพันธุ์ที่กลายเป็นมนุษย์
ดีเอ็นเอของมนุษย์เหมือนกับของชิมแปนซีประมาณ 98.4% เมื่อเทียบโดยซิงเกิลนิวคลีโอไทด์โพลีมอร์ฟิซึม
อย่างไรก็ตาม ฟอสซิลของกอริลลาและชิมแปนซีก็มีจำกัด
ทั้งการเสื่อมสภาพเพราะดินในป่าฝนมักเป็นกรดแล้วสลายกระดูก และความเอนเอียงโดยการสุ่มตัวอย่างน่าจะเป็นสาเหตุหลักของปัญหานี้
ส่วนสายพันธุ์มนุษย์อื่น ๆ น่าจะปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งกว่านอกเขตเส้นศูนย์สูตรของแอฟริกา
ซึ่งเป็นเขตที่มีตัวแอนทิโลป ไฮยีนา ช้างและสัตว์อื่น ๆ ที่กำลังปรับตัวเพื่อการอยู่รอดในทุ่งหญ้าสะวันนาของแอฟริกาตะวันออก โดยเฉพาะในเขตซาเฮลและ Serengeti
เขตป่าชื้นที่เส้นศูนย์สูตรได้หดตัวลงหลังจากประมาณ 8 ล้านปีที่แล้ว และมีหลักฐานฟอสซิลน้อยมากในเรื่องการแยกตัวของสายพันธุ์มนุษย์จากของกอริลลาและชิมแปนซี ซึ่งเชื่อว่าเกิดในเวลานั้น
ฟอสซิลอันเก่าแก่ที่สุดที่นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่าเป็นส่วนของสายพันธุ์มนุษย์คือ Sahelanthropus tchadensis (7 ล้านปีก่อน) และ Orrorin tugenensis (6 ล้านปีก่อน) ตามด้วยสกุล Ardipithecus (5.5–4.4 ล้านปี) รวมทั้งสปีชีส์ A. kadabba และ A. ramidus
อนุกรมวิธาน > ศัพท์

มีการแก้ไขการจัดหมวดหมู่ของลิงใหญ่หลายครั้งในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมา
การใช้คำว่า "โฮมินิด" จึงหลากหลายตามกาลเวลา 
ความหมายดั้งเดิมหมายถึงเฉพาะมนุษย์และญาติผู้ใกล้ชิดที่สุดเท่านั้น ซึ่งปัจจุบันจะระบุความหมายนี้ด้วยคำว่า "โฮมินิน"
ส่วนความหมายของหน่วยอนุกรมวิธาน Hominidae นั้นค่อย ๆ เปลี่ยน ดังนั้น คำว่า "โฮมินิด" ปัจจุบันจึงหมายถึงลิงใหญ่ทั้งหมดรวมทั้งมนุษย์
มีคำคล้ายกันจากภาษาอังกฤษหลายคำเพื่อจำแนกหมวดหมู่ คือ
โฮมินอยด์ (hominoid) บางครั้งเรียกว่าเอป เป็นสมาชิกของวงศ์ใหญ่ Hominoidea โดยสมาชิกที่ยังมีอยู่คือชะนี (วงศ์ Hylobatidae) และโฮมินิด
โฮมินิด (hominid) เป็นสมาชิกของวงศ์ Hominidae คือลิงใหญ่ รวมอุรังอุตัง กอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์
โฮมินีน (hominine) เป็นสมาชิกของวงศ์ย่อย Homininae รวมกอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์ (เว้นอุรังอุตัง)
โฮมินิน (hominin) เป็นสมาชิกของเผ่า Hominini รวมชิมแปนซีและมนุษย์
โฮมินินัน (homininan) ตามข้อเสนอของวู้ดและริชมอนด์ (2000) เป็นสมาชิกของเผ่าย่อย Hominina อันเป็นส่วนของเผ่า Hominini ซึ่งก็คือ มนุษย์ปัจจุบันและญาติที่ใกล้ชิดที่สุดรวมถึง Australopithecina เว้นชิมแปนซี
มนุษย์ เป็นสมาชิกของสกุล Homo ซึ่ง Homo sapiens เป็นสปีชีส์เดียวที่ยังมีอยู่ โดยมี Homo sapiens sapiens เป็นสปีชีส์ย่อยเดียวที่ยังอยู่รอด
แผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์ (cladogram) ซึ่งแสดงชื่อสามัญ (เทียบกับแผนภาพที่ละเอียดกว่าด้านล่าง)
อนุกรมวิธาน > ญาติของมนุษย์ที่ยังมีอยู่และที่เหลือแต่ฟอสซิล

Hominidae เดิมเป็นชื่อที่ให้กับวงศ์ของมนุษย์และญาติสนิท (ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว) 
โดยจัดลิงใหญ่อื่น ๆ (อุรังอุตัง กอริลลา และชิมแปนซี) ในวงศ์แยกต่างหากคือ Pongidae
อย่างไรก็ตาม นิยามดังกล่าวในที่สุดก็ทำให้ Pongidae กลายเป็นกลุ่มแบบ paraphyletic คือกลุ่มที่รวมบรรพบุรุษร่วมล่าสุดแต่ไม่ได้รวมลูกหลานทุก ๆ สาย
เพราะจริง ๆ มีลิงใหญ่อย่างน้อยหนึ่งสปีชีส์ (ชิมแปนซี) ที่สัมพันธ์กับมนุษย์อย่างใกล้ชิดกว่าลิงใหญ่อื่น ๆ 
นักอนุกรมวิธานปัจจุบันส่วนใหญ่สนับสนุนให้จัดกลุ่มแบบ monophyletic คือ กลุ่มที่รวมบรรพบุรุษร่วมล่าสุดและลูกหลานทั้งหมด
ซึ่งในกรณีนี้จะต้องจำกัดการใช้หน่วย Pongidae กับกลุ่มที่สัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดเพียงกลุ่มเดียว
ดังนั้น นักชีววิทยาปัจจุบันจึงมักจัดสกุล Pongo (ในวงศ์ย่อย Ponginae) ให้อยู่ในวงศ์ Hominidae
แผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์บนแสดงการจัดกลุ่มแบบ monophyletic ตามความเข้าใจปัจจุบันถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับลิงใหญ่
มนุษย์และญาติใกล้ชิดรวมถึงเผ่า Hominini และ Gorillini รวมกันเป็นวงศ์ย่อย Homininae 
(นักวิจัยบางคนถึงขั้นจัดชิมแปนซีและกอริลลาให้อยู่ในสกุล Homo เช่นเดียวกับมนุษย์)
แต่ก็มีสปีชีส์ฟอสซิลที่เป็นญาติใกล้ชิดกับมนุษย์ยิ่งกว่าชิมแปนซี
มีการศึกษาโฮมินิดที่สูญพันธุ์ไปแล้วหลายชนิดเพื่อช่วยให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ปัจจุบันกับโฮมินิดที่ยังมีชีวิตอยู่ชนิดอื่น ๆ
สมาชิกที่สูญพันธุ์ไปแล้วของวงศ์นี้รวมสกุล Gigantopithecus, Orrorin, Ardipithecus, Kenyanthropus 
และเผ่าย่อย Australopithecina รวมทั้งสกุล Australopithecus และ Paranthropus
เมื่ออาศัยความเข้าใจในปัจจุบันในเรื่องต้นกำเนิดมนุษย์ เกณฑ์ในการจัดเป็นสมาชิกในเผ่า Hominini ก็จะไม่ชัดเจน
แต่โดยทั่วไปแล้ว หน่วยอนุกรมวิธานนี้รวมสปีชีส์ที่มีดีเอ็นเอร่วมกันกับจีโนมมนุษย์ปัจจุบันยิ่งกว่า 97% 
และแสดงศักยภาพในการใช้ภาษาหรือมีวัฒนธรรมอย่างง่าย ๆ ที่ยิ่งไปกว่าครอบครัวหรือกลุ่มในท้องถิ่น
ส่วนแนวคิดเรื่องทฤษฎีจิต ซึ่งรวมถึงความสามารถต่าง ๆ 
เช่น ความเห็นอกเห็นใจ การเข้าใจสภาวะจิตใจของตนและผู้อื่น และแม้แต่การหลอกลวงเพื่อประโยชน์ของบุคคลนั้น 
เป็นเกณฑ์ที่ยังมีการโต้แย้ง
เป็นสมรรถภาพที่แยกมนุษย์ผู้ใหญ่จากโฮมินิดอื่น ๆ
มนุษย์จะพัฒนาสมรรถภาพนี้หลังจากอายุประมาณ 4 ขวบ
ในขณะที่ยังไม่มีการพิสูจน์ (หรือหักล้าง) ว่ากอริลลาหรือชิมแปนซีสามารถพัฒนาทฤษฎีจิตได้หรือไม่
แต่นี่ก็จริงด้วยสำหรับลิงโลกใหม่บางชนิดที่อยู่นอกวงศ์ลิงใหญ่ด้วย เช่น ลิงคะพูชิน
อย่างไรก็ตาม แม้จะไม่สามารถทดสอบได้ว่าสมาชิกต้น ๆ ของ Hominini ว่ามีสมรรถภาพทางทฤษฎีจิตหรือไม่
แต่การทำเป็นไม่สนใจความคล้ายคลึงกันกับสายพันธุ์ลูกพี่ลูกน้องก็เป็นเรื่องยาก
เช่น อุรังอุตังมีการพัฒนาวัฒนธรรมที่เทียบเท่ากับของชิมแปนซี
นักวิชาการบางคนยังกล่าวด้วยว่า อุรังอุตังอาจเข้าเกณฑ์ในเรื่องสมรรถภาพทางทฤษฎีจิตด้วย
การอภิปรายทางวิทยาศาสตร์นี้มีนัยสำคัญทางการเมืองสำหรับผู้สนับสนุนแนวคิดความเป็นบุคคลของลิงใหญ่
คำอธิบาย

ลิงใหญ่เป็นไพรเมตไร้หาง สปีชีส์ที่เล็กที่สุดคือโบโนโบ มีน้ำหนัก 30–40 กิโลกรัม ชนิดใหญ่ที่สุดคือกอริลลาตะวันออก ตัวผู้หนัก 140–180 กก. 
ในลิงใหญ่ทั้งหมด ตัวผู้โดยเฉลี่ยจะใหญ่และแข็งแรงกว่าตัวเมีย แต่ระดับภาวะทวิสัณฐานทางเพศ (คือความแตกต่างทางเพศ) จะต่างกันมากตามสายพันธุ์
ฟันของโฮมินิดจะกล้ายกับของลิงโลกเก่าและชะนี โดยของลิงกอริลล่าจะใหญ่เป็นพิเศษ 
สูตรจำนวนฟันกับชนิดฟันของกรามซีกหนึ่งก็คือ
 {\tfrac {2.1.2.3}{2.1.2.3}}
คือแบ่งเป็น ฟันตัด.ฟันเขี้ยว.ฟันกรามน้อย.ฟันกราม โดยเหนือเส้นระบุฟันบน ใต้เส้นระบุฟันล่าง 
ฟันและขากรรไกรมนุษย์เล็กกว่าอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับขนาดกายโดยเปรียบเทียบกับเอปอื่น ๆ
ซึ่งอาจเป็นการปรับตัวไม่ใช่เพียงไปใช้เครื่องมือเพื่อแทนที่บทบาทของขากรรไกรในการล่าสัตว์และการต่อสู้เท่านั้น
แต่ปรับตัวไปกินอาหารปรุงสุกตั้งแต่สมัยไพลสโตซีนด้วย
พฤติกรรม

แม้สปีชีส์โฮมินิดที่ยังมีส่วนใหญ่จะเดินสี่ขาเป็นหลัก แต่ทั้งหมดก็ใช้มือเพื่อเก็บอาหารหรือเก็บวัสดุทำที่นอน และในบางกรณีก็ใช้เครื่องมือได้
สามารถสร้างที่นอนที่ซับซ้อน หรือที่เรียกว่ารัง บนต้นไม้เพื่อนอนในตอนกลางคืน แต่ชิมแปนซีและกอริลลาก็สร้างรังบนพื้นดินด้วย และกอริลลายังสามารถนอนบนพื้นดินเปล่าได้
ทุก ๆ สปีชีส์กินได้ทั้งพืชและสัตว์ แม้ชิมแปนซีและอุรังอุตังจะกินผลไม้เป็นหลัก
เมื่อกอริลลาขาดแคลนผลไม้ในบางช่วงของปีหรือในบางภูมิภาค ก็จะหันไปกินหน่อและใบไม้ โดยเฉพาะไผ่ซึ่งเป็นพืชในวงศ์หญ้า
กอริลลาได้ปรับตัวอย่างสุด ๆ ในการเคี้ยวและย่อยอาหารคุณภาพต่ำ แม้ก็ยังชอบผลไม้มากกว่าเมื่อมีให้กิน โดยมักจะเดินทางไกลเป็นหลาย ๆ กิโลเพื่อไปหาผลไม้ที่ชอบ
ส่วนมนุษย์ตั้งแต่การปฏิวัติยุคหินใหม่ ได้บริโภคธัญพืชและอาหารจำพวกแป้งเป็นหลัก รวมถึงอาหารที่แปรรูปเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตลอดจนพืชเพาะปลูกอื่น ๆ (รวมถึงผลไม้) และเนื้อสัตว์
ระยะการตั้งครรภ์ของลิงใหญ่อยู่ที่ 8–9 เดือน โดยคลอดลูกตัวเดียวหรือน้อยครั้งเป็นแฝด
ทารกเกิดใหม่จะช่วยตัวเองไม่ได้และต้องดูแลเป็นเวลานาน 
ลิงใหญ่มีช่วงวัยรุ่นที่ยาวนานและไม่หย่านมเป็นเวลาหลายปีเทียบกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมส่วนใหญ่
และจะไม่โตเต็มที่จนถึงอายุ 8–13 ปีในสปีชีส์โดยมาก (และยาวกว่านี้อีกในอุรังอุตังและมนุษย์)
ดังนั้น เพศเมียจึงมักคลอดลูกเพียงตัวเดียวทุก ๆ 2–3 ปี
ไม่มีฤดูผสมพันธุ์ที่แน่นอน
กอริลลาและชิมแปนซีอยู่เป็นครอบครัวประมาณ 5–10 ตัว แต่บางครั้งก็พบกลุ่มใหญ่กว่านี้
ชิมแปนซีอาศัยอยู่เป็นกลุ่มใหญ่กว่า แต่จะแตกออกเป็นกลุ่มเล็กลงเมื่อผลไม้หายากขึ้น
เมื่อชิมแปนซีตัวเมียแยกเป็นกลุ่มเล็กไปในทิศต่าง ๆ เพื่อหาผลไม้ จ่าฝูงตัวผู้ก็จะไม่สามารถควบคุมแล้วตัวเมียก็มักจะผสมพันธุ์กับตัวผู้ที่เป็นลูกน้อง
ในทางตรงกันข้าม กอริลลามักจะอยู่ด้วยกันเป็นกลุ่มไม่ว่าจะหาผลไม้ได้หรือไม่
เมื่อผลไม้หายาก ก็จะหันไปกินหน่อและใบแทน
ระดับภาวะทวิสัณฐานทางเพศ (คือความแตกต่างทางเพศ) จะต่างกันมากตามสายพันธุ์
กอริลลามีภาวะทวิสัณฐานทางเพศยิ่งกว่าชิมแปนซี
นั่นคือ ความแตกต่างของขนาดระหว่างกอริลลาตัวผู้กับตัวเมียนั้นยิ่งกว่าของชิมแปนซีเป็นอย่างมาก
ซึ่งทำให้ตัวผู้สามารถข่มตัวเมียทางกายได้ง่ายกว่า
ทั้งในชิมแปนซีและกอริลลา จะมีจ่าฝูงอย่างน้อยหนึ่งตัว และตัวผู้วัยรุ่นจะออกจากกลุ่มเมื่อโตแล้ว
สถานะทางกฎหมาย

เนื่องจากมนุษย์สัมพันธ์ทางพันธุกรรมอย่างใกล้ชิดกับลิงใหญ่อื่น ๆ องค์กรสิทธิสัตว์บางแห่ง เช่น โครงการลิงใหญ่ (Great Ape Project) 
จึงอ้างว่าลิงใหญ่ที่ไม่ใช่มนุษย์จริง ๆ เป็นบุคคล และตามปฏิญญาลิงใหญ่ (Declaration on Great Apes) ควรได้รับสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน
ในปี 1999 นิวซีแลนด์เป็นประเทศแรกที่ห้ามการทดลองกับลิงใหญ่ทุกชนิด โดยปัจจุบันมีประเทศ 29 ประเทศที่ได้ห้ามการวิจัยเพื่อปกป้องลิงใหญ่จากการทดสอบทางวิทยาศาสตร์ทุกรูปแบบ
เมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2008 รัฐสภาสเปนได้สนับสนุนกฎหมายใหม่ที่จะทำให้ "การเลี้ยงลิงใหญ่เพื่อใช้ในละครสัตว์ โฆษณาโทรทัศน์ หรือการถ่ายทำภาพยนตร์" ผิดกฎหมาย
เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2010 สหภาพยุโรปได้ห้ามการทดสอบลิงใหญ่
การอนุรักษ์

ตารางต่อไปนี้แสดงจำนวนโดยประมาณของลิงใหญ่ที่ไม่ได้อยู่ในสวนสัตว์
| สปีชีส์ 	 | จำนวน โดยประมาณ 	 | สถานะ การอนุรักษ์ 	 | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- |
| อุรังอุตังบอร์เนียว  | 104,700  	 | ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ  |  |
| อุรังอุตังสุมาตรา  | 6,667 		 | ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ  |  |
| อุรังอุตังตาปานูลี  | 800 	 | ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ  |  |
| กอริลลาตะวันตก 	 | 200,000 	 | ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ  |  |
| กอริลลาตะวันออก 	 | <5,000 	 | ใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤติ  |  |
| ชิมแปนซี  | 200,000 	 | ใกล้สูญพันธุ์  |  |
| โบโนโบ  | 10,000 	 | ใกล้สูญพันธุ์  |  |
| มนุษย์ (2024) 	 | 8,073,260,400 	 |   |  |
วิวัฒนาการชาติพันธุ์

ด้านล่างนี้คือแผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์โดยรวมสปีชีส์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว[ไม่อยู่ในแหล่งอ้างอิง]
มีการระบุโดยประมาณว่าแยกออกเป็นเคลดใหม่เมื่อกี่ล้านปีก่อน (Mya)
อนุกรมวิธานของ Hominoidea (เน้นวงศ์ Hominidae) คือ หลังจาก Hylobatidae (ชะนี) แยกตัวออกจากสายหลักเมื่อประมาณ ก่อน สาย Ponginae ก็ได้แยกออกไปโดยในที่สุดก็กลายเป็นอุรังอุตัง ต่อมา Homininae ก็แยกออกเป็นเผ่า Hominini (ในที่สุดกลายเป็นมนุษย์และชิมแปนซี) และเผ่า Gorillini (ในที่สุดเป็นกอริลลา)
วิวัฒนาการชาติพันธุ์ > ที่ยังมีอยู่

มีลิงใหญ่ 8 สปีชีส์ที่ยังมีชีวิตอยู่ โดยแบ่งออกเป็น 4 สกุล
การจัดหมวดหมู่ดังต่อไปนี้มักเป็นที่ยอมรับ
วงศ์ Hominidae รวมมนุษย์และลิงใหญ่อื่น ๆ เมื่อไม่รวมสกุลและสปีชีส์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว
วงศ์ย่อย Ponginae
เผ่า Pongini
สกุล Pongo
อุรังอุตังบอร์เนียว Pongo pygmaeus
อุรังอุตังบอร์เนียวตะวันตกเฉียงเหนือ, Pongo pygmaeus pygmaeus
อุรังอุตังบอร์เนียวตะวันออกเฉียงเหนือ, Pongo pygmaeus morio
อุรังอุตังบอร์เนียวตอนกลาง, Pongo pygmaeus wurmbii
อุรังอุตังสุมาตรา, Pongo abelii
อุรังอุตังตาปานูลี, Pongo tapanuliensis
วงศ์ย่อย Homininae
เผ่า Gorillini
สกุล Gorilla
กอริลลาตะวันตก, Gorilla gorilla
กอริลลาที่ลุ่มตะวันตก, Gorilla gorilla gorilla
กอริลลาแม่น้ำครอสส์, Gorilla gorilla diehli
กอริลลาตะวันออก, Gorilla beringei
กอริลลาภูเขา, Gorilla beringei beringei
กอริลลาที่ลุ่มตะวันออก, Gorilla beringei graueri
เผ่า Hominini
เผ่าย่อย Panina
สกุล Pan
ชิมแปนซี, Pan troglodytes
ชิมแปนซีภาคกลาง, Pan troglodytes troglodytes
ชิมแปนซีตะวันตก, Pan troglodytes verus
ชิมแปนซีไนจีเรีย-แคเมอรูน, Pan troglodytes ellioti
ชิมแปนซีตะวันออก, Pan troglodytes schweinfurthii
โบโนโบ, Pan paniscus
เผ่าย่อย Hominina
สกุล Homo
มนุษย์, Homo sapiens
มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน, Homo sapiens sapiens
ดูเพิ่ม

พิภพวานร
รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์
กาลานุกรมวิวัฒนาการมนุษย์
วิวัฒนาการของมนุษย์
เชิงอรรถ

1 2 3 4  นักวิชาการบางส่วนใช้คำว่า โฮมินิน (hominin) โดยหมายถึง สมาชิกทั้งหมดในเคลดมนุษย์หลังจากแยกสายพันธุ์ออกจากชิมแปนซี (Pan) แล้ว
แต่บางส่วนก็ยังรวมเอาสกุล Pan ด้วย
แหล่งข้อมูลอื่น

The Animal Legal and Historical Center at Michigan State University College of Law, Great Apes and the Law (archived 13 April 2011)
NPR News: Toumaï the Human Ancestor
Hominid Species at TalkOrigins Archive
For more details on Hominid species, including photos of fossil hominids (archived 30 April 2013)
Scientific American magazine (April 2006 Issue) Why Are Some Animals So Smart? (archived 14 October 2007)
A new mediterranean hominoid-hominid link discovered, Anoiapithecus brevirostris, "Lluc": A unique Middle Miocene European hominoid and the origins of the great ape and human clade Link to graphical reconstruction
Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q635162  Wikispecies: Hominidae  ADW: Hominidae  BOLD: 1007  EoL: 1653  EPPO: 1HOMXF  Fossilworks: 40899  GBIF: 5483  iNaturalist: 43575  IRMNG: 104701  ITIS: 180090  MSW: 12100786  NBN: NHMSYS0000376765  NCBI: 9604  NZOR: 02719e92-1dfa-4e2c-8fb1-3ccde4e4b2ac  WoRMS: 1455975  ZooBank: 76721B68-0861-469D-B09D-FED5445765B4 
อุรังอุตังสุมาตรา (Pongo abelii)
มนุษย์เป็นสกุลหนึ่งของโฮมินิดที่ยังมีอยู่
นิทรรศการซากดึกดำบรรพ์โฮมินิดที่พิพิธภัณฑ์วิทยากระดูก เมืองโอคลาโฮมาซิตี รัฐโอคลาโฮมา
กอริลลา
กะโหลกศีรษะจำลองของซากดึกดำบรรพ์ที่บางครั้งเรียกว่า "Nutcracker Man" ที่ แมรี ลีกคี เป็นคนค้นพบ
มอเตอร์เฮด

| มอเตอร์เฮด |
| --- | --- |
มอเตอร์เฮดแสดงสดใน เอดมันตัน อัลเบอร์ตา พฤษภาคม 2005
ข้อมูลพื้นฐาน
ที่เกิด: ลอนดอน, อังกฤษ
แนวเพลง: เฮฟวีเมทัล, ร็อกแอนด์โรล, ฮาร์ดร็อก, สปีดเมทัล
ช่วงปี: 1975–2015
ค่ายเพลง: Sanctuary, SPV, Epic, GWR, Bronze
อดีตสมาชิก: สมาชิกสุดท้ายก่อนแยกวง: เล็มมี ฟิล แคมป์เบล มิกกีย์ ดี

เว็บไซต์: www.imotorhead.com
มอเตอร์เฮด (อังกฤษ: Motörhead) เป็นวงร็อกอังกฤษก่อตั้งวงในปี 1975 โดยเลมมี มือเบส นักร้อง นักแต่งเพลง วงเป็นส่วนหนึ่งของการเคลื่อนไหวของดนตรีนิวเวฟออฟบริติชเฮฟวีเมทัล ที่ได้รับการกระตุ้นเพลงเฮฟวีเมทัลอีกครั้งในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1970 และต้นคริสต์ทศวรรษ 1980 มอเตอร์เฮดประสบความสำเร็จในต้นคริสต์ทศวรรษ 1980 ที่มีซิงเกิลหลายซิงเกิลประสบความสำเร็จบนชาร์ตท็อป 40 ชาร์ต และอัลบั้มอย่าง Overkill, Bomber, Ace of Spades โดยเฉพาะอย่างยิ่งอัลบั้มชุด No Sleep 'til Hammersmith ทำให้วงมีชื่อเสียงในฐานะวงร็อกแถวหน้าของสหราชอาณาจักร
ขณะที่แนวเพลงทั่วไปของวงจะเป็นแนวเพลง แทรชเมทัล  แต่ทั้งนี้ตัวเลมมีเองไม่ชอบที่จะแบ่งแนวเพลงเป็นประเภทดังกล่าว เขาพอใจกับการเรียกอธิบายแนวเพลงง่าย ๆ ว่าเป็น ร็อกแอนด์โรล แนวเพลงของวงยังคงเดิมตลอดการทำงานของพวกเขา โดยพวกเขาพึงพอใจที่จะเล่นในสิ่งที่เขาพึงพอใจและทำได้ดีที่สุด รวมถึงการชื่นชอบในเพลงร็อกแอนด์โรลยุคแรก ๆ เห็นได้จากเพลงที่พวกเขานำมาทำใหม่ในบางครั้ง ส่วนเนื้อเพลงขอวงจะกล่าวถึงสงคราม การต่อสู้ของความดีและความชั่ว การใช้อำนาจในทางที่ผิด พฤติกรรมสำส่อนทางเพศ การติดสารเสพติด และเส้นทางชีวิต วงยังมีโลโก้ที่มีจุดเด่น เป็นหน้าที่มีเขี้ยวที่เกินหน้าเขาของหมูป่ากับโซ่และตะปู ออกแบบโดยศิลปินที่ชื่อ โจ ปีทาก์โน ในปี 1977 ออกแบบสำหรับอัลบั้มชุด Motörhead และยังปรากฏในหลาย ๆ ปกของอัลบั้มถัด ๆ มา วงติดอันดับ 26 ของการจัดอันดับทางช่องวีเอชวัน ในหัวข้อ 100 ศิลปินฮาร์ดร็อกที่ยอดเยี่ยมที่สุด
ผลงานอัลบั้ม

Motörhead (1977)
Overkill (1979)
Bomber (1979)
Ace of Spades (1980)
Iron Fist (1982)
Another Perfect Day (1983)
Orgasmatron (1986)
Rock 'n' Roll (1987)
1916 (1991)
March ör Die (1992)
Bastards (1993)
Sacrifice (1995)
Overnight Sensation (1996)
Snake Bite Love (1998)
We Are Motörhead (2000)
Hammered (2002)
Inferno (2004)
Kiss of Death (2006)
Motörizer (2008)
The Wörld Is Yours (2010)
Aftershock (2013)
Bad Magic (2015)