รัฐสภา
การพัฒนารัฐสภาสมัยใหม่ > สหราชอาณาจักร

บทความหลัก: ระบบเวสต์มินสเตอร์, รัฐสภาบริเตนใหญ่, และ รัฐสภาสหราชอาณาจักร
รัฐสภาของบริเตนใหญ่ (Parliament of Great Britain) ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1707 ผ่าน พระราชบัญญัติสหภาพ (Acts of Union) ซึ่งยุบเลิกสภาของอังกฤษ และ สภาของรัฐสภาสกอตแลนด์เดิม ต่อมาในปี ค.ศ. 1801 มีการรวมเอา รัฐสภาของบริเตนใหญ่ เข้ากับ รัฐสภาไอร์แลนด์ กลายเป็น รัฐสภาสหราชอาณาจักร ในปัจจุบัน
รัฐสภาอังกฤษ มักถูกเรียกขานว่า "มารดาแห่งรัฐสภา" (ความจริงแล้วเป็นการอ้างผิดจากคำพูดของ จอห์น ไบรต์ (John Bright) ซึ่งกล่าวไว้ในปี 1865 ว่า "อังกฤษคือมารดาแห่งรัฐสภา") เนื่องจากรัฐสภาอังกฤษเป็นต้นแบบให้กับระบบรัฐสภาในหลายประเทศ และพระราชบัญญัติต่าง ๆ ของอังกฤษ ยังเป็นที่มาของรัฐสภาในอีกหลายประเทศด้วยเช่นกัน หลายประเทศที่มีรัฐสภา ได้ยึดถือรูปแบบ "สามชั้น" ของอังกฤษ ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในชื่อ ระบบเวสต์มินสเตอร์ ในระดับหนึ่ง โดยส่วนใหญ่ ประเทศต่างๆ ในยุโรป และ เครือจักรภพแห่งประชาชาติ (Commonwealth) มีการจัดระบบรัฐสภาที่คล้ายคลึงกัน โดยมีประมุขแห่งรัฐ ซึ่งทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ เป็นผู้เปิดและปิดสมัยประชุมรัฐสภา มีสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้งเป็นสภาล่าง และมีสภาสูงที่มีขนาดเล็กกว่า รัฐสภาแห่งสหราชอาณาจักร ได้รับการยกย่องว่า มีระบบการบริหารที่มั่นคง และมีความสามารถในการปรับตัวรับกับการเปลี่ยนแปลง
รัฐสภาสหราชอาณาจักร ประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก คือ สภาสามัญชน, สภาขุนนาง, กษัตริย์ โดยที่
สภาสามัญชน (House of Commons): มีสมาชิก 650 คน (ในอนาคตจะลดลงเหลือ 600 คน) มาจากการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชนชาวอังกฤษ โดยแต่ละเขตเลือกตั้งจะมีผู้แทนเพียงคนเดียว พรรคการเมืองที่ได้รับเลือกตั้งมากที่สุด (เกินกึ่งหนึ่งของสภา) หรือสามารถรวมเสียงกับพรรคเล็กๆ จนมีเสียงข้างมากในสภา จะได้รับการแต่งตั้งจากพระมหากษัตริย์ ให้เป็นผู้นำในการจัดตั้งรัฐบาล
สภาขุนนาง (House of Lords): เป็นสภาที่สมาชิกมาจากการแต่งตั้งหรือสืบทอดตำแหน่ง โดยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ดังนี้
ขุนนางฝ่ายอาณาจักร (Lords Temporal): มีทั้งหมด 92 คน ได้ตำแหน่งมาจากการสรรหาแต่งตั้ง ประกอบด้วย
2 คน ได้รับแต่งตั้งโดยกษัตริย์ สืบทอดตำแหน่งต่อกัน
90 คน ได้รับเลือกจากสมาชิกสภาขุนนางด้วยกันเอง ดำรงตำแหน่งตลอดชีพ
ขุนนางฝ่ายศาสนจักร (Lords Spiritual): มีบิชอปทั้งหมด 26 คน ซึ่งดำรงตำแหน่งในสภาตลอดช่วงเวลาที่ยังอยู่ในวาระการเป็นบิชอป
ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างสภาผู้แทนราษฎรและสภาขุนนาง
สภาสามัญชน: มาจากการเลือกตั้งโดยตรง มีบทบาทสำคัญในการออกกฎหมาย และควบคุมการทำงานของรัฐบาล
สภาขุนนาง: มาจากการแต่งตั้งหรือสืบทอดตำแหน่ง มีบทบาทในการพิจารณาตรากฎหมาย เสนอแนะแก้ไขกฎหมาย แต่โดยรวมมีอำนาจน้อยกว่าสภาผู้แทนราษฎร
ร่างกฎหมายในสหราชอาณาจักร เริ่มต้นได้จากทั้งสภาขุนนาง (Lords) หรือสภาสามัญชน (Commons) โดยต้องผ่านการลงคะแนนในแต่ละสภา แบ่งเป็น 3 วาระ ดังนี้
วาระที่ 1: เสนอ - เป็นการนำเสนอร่างกฎหมายเบื้องต้น ไม่มีการลงคะแนน เน้นความเป็นพิธีการ
วาระที่ 2: พิจารณาร่างกฎหมายโดยรวม - สมาชิกจะถกเถียง วิเคราะห์ เนื้อหาโดยรวมของร่างกฎหมาย มีการลงคะแนนเพื่อพิจารณาต่อไป
วาระที่ 3: พิจารณาเนื้อหาละเอียด - สมาชิกจะพิจารณาแต่ละข้อความ (Clauses) ของร่างกฎหมายอย่างละเอียด อาจมีการเสนอแก้ไข และลงคะแนนทีละข้อความ
แม้จะผ่านการลงคะแนนใน 3 วาระแล้ว ร่างกฎหมายยังต้องผ่านการพิจารณาในชั้นกรรมาธิการ ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ละเอียดมาก มีการตรวจสอบเนื้อหาของร่างกฎหมายทีละข้อความ อาจมีการเสนอให้ปรับแก้ไขเพิ่มเติมด้วย เมื่อผ่านขั้นตอนนี้ ร่างกฎหมายจะถูกส่งต่อไปยังอีกสภา (สภาที่ไม่ได้พิจารณาในตอนแรก) เพื่อนำไปพิจารณาในลักษณะเดียวกัน ผ่านการลงคะแนน 3 วาระ และอาจมีการพิจารณาในคณะกรรมธิการของอีกสภาด้วย หากทั้งสองสภาเห็นต่างกันเกี่ยวกับเนื้อหาของร่างกฎหมายที่ลงคะแนนผ่าน ร่างกฎหมายจะถูกส่งกลับไปยังสภาแรกเพื่อพิจารณาข้อแก้ไขที่สภาที่สองเสนอมา เมื่อผ่านกระบวนการประนีประนอมระหว่างสองสภา และได้รับการอนุมัติจากพระมหากษัตริย์ ร่างกฎหมายจึงจะถือว่าสมบูรณ์และมีผลบังคับใช้กลายเป็นกฎหมาย (Act of Parliament)
สภาขุนนาง ถือเป็นสภาที่มีอำนาจน้อยกว่าสภาสามัญชนตามพระราชบัญญัติรัฐสภา ค.ศ. 1911 และ 1949 (Parliament Acts 1911 and 1949) พระราชบัญญัติเหล่านี้ได้ลบอำนาจวีโต้ (veto power) ของสภาขุนนางออกจากกฎหมายจำนวนมาก กรณีที่ร่างกฎหมายได้รับการรับรองจากประธานสภาสามัญชน ว่าเป็นร่างกฎหมายเกี่ยวกับเงิน (money bill) (เช่น กฎหมายที่เพิ่มภาษีและกฎหมายที่คล้ายคลึงกัน) สภาขุนนางสามารถขัดขวางได้เพียงหนึ่งเดือนเท่านั้น หากร่างกฎหมายทั่วไปมีต้นกำเนิดจากสภาสามัญชน สภาขุนนางสามารถขัดขวางได้เพียงสูงสุด 1 สมัยประชุม (session) ของรัฐสภา อย่างไรก็ตาม กฎเกณฑ์นี้มีข้อยกเว้น เช่น ร่างกฎหมายที่ขยายเวลาการดำรงตำแหน่งของรัฐสภาเกินกว่าห้าปี
นอกเหนือจากการทำหน้าที่เป็นสภาสูงของรัฐสภาแล้ว สภาขุนนางยังเคยเป็นศาลอุทธรณ์ (court of appeal) สูงสุดสำหรับคดีความจำนวนมากในสหราชอาณาจักรอีกด้วย ซึ่งการรวมกันของหน้าที่ฝ่ายตุลาการและนิติบัญญัติ (judicial and legislative function) นี้สะท้อนถึงต้นกำเนิดของสภาฯ ที่มาจากคูเรียรีจิส (Curia Regis) บทบาทนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปในเดือนตุลาคม 2009 เมื่อศาลฎีกาสหราชอาณาจักร (Supreme Court of the United Kingdom) ได้เปิดดำเนินการและรับช่วงต่อหน้าที่เดิมของสภาขุนนาง
ตั้งแต่ปี 1999 สกอตแลนด์มีรัฐสภาสกอตแลนด์ (Scottish Parliament) ตั้งอยู่ที่เอดินบะระ และตั้งแต่ปี 2020 เวสต์มินสเตอร์ หรือรัฐสภาเวลส์ (Senedd - Welsh Parliament) ตั้งอยู่ที่คาร์ดิฟฟ์ อย่างไรก็ตาม สภานิติบัญญัติแห่งชาติแห่งเดียวเหล่านี้ไม่มีอำนาจเต็มเหนือประเทศของตนเองในสหราชอาณาจักร พวกเขามีเพียงอำนาจที่ได้รับการมอบหมาย (devolved) จากเวสต์มินสเตอร์ตั้งแต่ปี 1997 เท่านั้น พวกเขาไม่สามารถออกกฎหมายเกี่ยวกับเรื่องกลาโหม สกุลเงิน หรือภาษีแห่งชาติ (เช่น ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) หรือภาษีเงินได้) นอกจากนี้ สภาเหล่านี้อาจถูกยุบสภา (dissolved) ได้ตามทฤษฎี โดยรัฐสภาอังกฤษ โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากรัฐบาลที่ได้รับการมอบหมายอำนาจ