stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ขุนวรวงศาธิราช
พระราชประวัติ > การเลื่อนบรรดาศักดิ์

ต่อมาแม่หยัวศรีสุดาจันทร์ได้ให้พระยาราชภักดีเลื่อนพันบุตรศรีเทพเป็น ขุนชินราช (ในคำให้การชาวกรุงเก่าเรียกว่า ขุนเชียรราช) ผู้รักษาหอพระข้างใน ส่วนขุนชินราชคนเดิมให้ไปเป็นพันบุตรศรีเทพ จากนั้นขุนชินราชก็ลักลอบเป็นชู้กับแม่หยัวศรีสุดาจันทร์เป็นเวลานาน
แม่หยัวศรีสุดาจันทร์คิดจะแย่งชิงราชบัลลังก์ให้กับขุนชินราช จึงให้พระยาราชภักดีเลื่อนบรรดาศักดิ์ขุนชินราชเป็น ขุนวรวงศาธิราช เพื่อเป็นการเพิ่มอำนาจ นอกจากนั้นยังให้ปลูกจวนอยู่ริมศาลาสารบัญชีกับจวนสำหรับขุนวรวงศาธิราชว่าราชการอยู่ที่ประตูดินริมต้นหมัน ให้พิจารณาเลขสังกัดสมพรรค์ แล้วให้เตียงอันเป็นพระราชอาสน์ให้ขุนวรวงศาธิราชนั่งเพื่อให้ขุนนางทั้งหลายมีความยำเกรง
เมื่อเกิดเหตุการณ์นี้ พระยามหาเสนาได้พูดกับพระยาราชภักดีว่า"เมื่อแผ่นดินเป็นทุรยศฉะนี้ เราจะคิดประการใด" แม่หยัวศรีสุดาจันทร์ทรงทราบจึงให้พระยามหาเสนามาเข้าเฝ้าที่ประตูดิน จนเวลาค่ำพระยามหาเสนากลับออกไป มีผู้มาแทงพระยามหาเสนาตาย ก่อนตายพระยามหาเสนากล่าวว่า "เมื่อเราเป็นดั่งนี้แล้ว ผู้อยู่ภายหลังจะเป็นประการใดเล่า"
พระราชประวัติ > การขึ้นครองราชย์

ใน พ.ศ. 2091 แม่หยัวศรีสุดาจันทร์ทรงอ้างว่าสมเด็จพระยอดฟ้ายังทรงพระเยาว์ หัวเมืองฝ่ายเหนือก็ไม่เป็นปกติจึงปรึกษากับขุนนางว่าจะให้ขุนวรวงศาธิราชว่าราชการแผ่นดินจนกว่าสมเด็จพระยอดฟ้าจะทรงเจริญพระชนมายุ จึงทำพิธีราชาภิเษกขุนวรวงศาธิราชเป็นพระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาและสถาปนานายจัน น้องชายขุนวรวงศาธิราชอยู่บ้านมหาโลก ขึ้นเป็นพระมหาอุปราช
เมื่อขุนวรวงศาธิราชได้ครองราชบัลลังก์ก็สมคบกับแม่หยัวศรีสุดาจันทร์นำสมเด็จพระยอดฟ้าไปสำเร็จโทษที่วัดโคกพระยา เมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 8 ตรงกับวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2091 ปีจอ จ.ศ. 910 (พระราชพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศว่าตรงกับปีฉลู พ.ศ. 2072) ส่วนพระศรีศิลป์ พระราชโอรสพระองค์เล็กในสมเด็จพระไชยราชาธิราชที่ประสูติแต่แม่หยัวศรีสุดาจันทร์นั้นไม่ได้นำไปสำเร็จโทษแต่ให้เลี้ยงไว้
พระราชประวัติ > การล้มล้างราชบัลลังก์

การครองราชบัลลังก์ของขุนวรวงศาธิราชนั้น ไม่เป็นที่เห็นชอบของขุนนางในราชสำนักและพระญาติวงศ์บางส่วน เพราะขุนวรวงศาธิราชทรงขึ้นครองบัลลังก์โดยไม่ชอบธรรมจึงมีขุนนางบางคนรวมตัวกันเพื่อล้มล้างราชบัลลังก์ ได้แก่ ขุนพิเรนทรเทพ เจ้านายเชื้อสายราชวงศ์พระร่วง ขุนอินทรเทพ หมื่นราชเสน่หา (ในราชการ) และหลวงศรียศบ้านลานตากฟ้า
ทั้งสี่ร่วมกันวางแผนลอบปลงพระชนม์ จนโอกาสมาถึงเมื่อกรมการเมืองลพบุรีกราบทูลขุนวรวงศาธิราชว่า มีช้างเผือกเชือกหนึ่งที่ลพบุรี ขุนวรวงศาธิราชรับสั่งว่าจะไปจับแต่ต่อมาเปลี่ยนพระทัยให้กรมการเมืองลพบุรีไปจับแทน หลังจากนั้น 7 วันช้างเผือกเข้ามาทางวัดแม่นางปลื้มเข้าเพนียดวัดซองพระองค์จึงรับสั่งว่าหนนี้จะเสด็จไปจับเอง
ขุนพิเรนทรเทพสั่งให้หมื่นราชเสน่หา (นอกราชการ) ไปดักยิงอุปราชจันน้องขุนวรวงศาธิราชตายที่ท่าเสื่อระหว่างขี่ช้างไปเพนียด จากนั้น ขุนพิเรนทรเทพได้เรียกพระยาพิชัยกับพระยาสวรรคโลก ข้าราชการเมืองเหนือลงมาร่วมมือในการก่อการครั้งนี้ด้วย
ขุนวรวงศาธิราชประทับนั่งเรือพระที่นั่งไปกับแม่หยัวศรีสุดาจันทร์และพระธิดา (บางตำราว่าถูกสำเร็จโทษ) ที่เกิดด้วยกันและพระศรีศิลป์ ดังนั้น ขุนวรวงศาธิราชจึงทรงถูกลอบปลงพระชนม์ (บ้างก็ว่าถูกสำเร็จโทษ) ที่คลองสระบัว ข้างคลองปลาหมอโดยขุนพิเรนทรเทพกับสมัครพรรคพวก (ในบันทึกของเจอเรมิส วันวลิต บอกว่าถูกลอบยิงด้วยปืนที่ข้างประตูวัง )พร้อมแม่หยัวศรีสุดาจันทร์และพระธิดา พระบรมศพนั้นถูกนำไปเสียบประจานไว้ที่วัดแร้ง โดยในฉบับพระราชหัตถเลขา บอกว่าของขุนวรวงศาธิราช โดนฆ่า และโยนศพให้สุนัขกิน พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศว่าทรงครองราชย์ได้ 5 เดือน แต่คำให้การชาวกรุงเก่าว่า 2 ปี สวรรคตเมื่อพระชนมายุได้ 22 พรรษา
พระราชกรณียกิจ

ข้าราชการหัวเมืองเหนือทั้ง 7 มีความกระด้างกระเดื่องต่อขุนวรวงศาธิราช จึงให้สมุหนายกมีหมายเรียกข้าราชการหัวเมืองเหนือลงมาที่กรุงศรีอยุธยา
เมื่อขุนวรวงศาธิราชได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินแล้ว ก็ให้เอาพงศาวดารเก่า ๆ เผาไฟเสียบ้าง ด้วยเหตุนี้พงศาวดารเก่า ๆ จึงขาดเป็นตอน ๆ
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม

มีนักแสดงผู้รับบท ขุนวรวงศาธิราช ได้แก่
วิวัฒน์ ผสมทรัพย์ จากละครโทรทัศน์เรื่อง สมเด็จพระสุริโยทัย (2535)
จอนนี่ แอนโฟเน่ จากภาพยนตร์เรื่อง สุริโยไท (2544)
อัครา อมาตยกุล จากภาพยนตร์เรื่อง กบฏท้าวศรีสุดาจันทร์ (2545)
ธนภัทร กาวิละ จากละครเรื่อง แม่หยัว (2567)
ดูเพิ่ม

รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย
| ก่อนหน้า |  | ขุนวรวงศาธิราช |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| สมเด็จพระยอดฟ้า (พ.ศ. 2089 — พ.ศ. 2091) |  |   พระเจ้ากรุงศรีอยุธยา   ((พ.ศ. 2091)   (บางแห่งไม่นับว่าทรงเป็นกษัตริย์) ) |  | สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ (พ.ศ. 2091 — พ.ศ. 2111) |
​
พุทธวงศ์

หนังสือพุทธวงศ์
พุทธวงศ์ (บาลี: พุทฺธวํส; หมายถึง สายของพระพุทธเจ้า) เป็นปกรณ์ชีวประวัติที่กล่าวถึงชีวิตของพระโคตมพุทธเจ้าและพระพุทธเจ้า 24 พระองค์ก่อนหน้าและทำนายไว้ว่าพระองค์จะทรงบรรลุพุทธภาวะ พุทธวงศ์เป็นหนังสือเล่มที่ 14 ในขุททกนิกาย ซึ่งเป็นพระสุตตันตปิฎกลำดับที่ห้าและท้ายสุด พระสุตตันตปิฎกเป็นหนึ่งใน ปิฎก ที่อยู่ในพระไตรปิฎกหรือพระไตรปิฎกภาษาบาลีของศาสนาพุทธนิกายเถรวาท
นักวิชาการส่วนใหญ่ถือว่า พุทธวงศ์ เขียนขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 1 ถึง 2 ร่วมกับอปทานและจริยาปิฎก และถือว่าเป็นหนังสือรุ่นหลังที่บรรจุเข้าในพระไตรปิฎกภาษาบาลี
สรุป

พระโคตมพุทธเจ้าได้ตรัสเรื่องพุทธวงศ์ไว้คราวประทับ ณ นิโครธาราม ระหว่างการเสด็จนิวัตกรุงกบิลพัสดุ์ (หลังตรัสรู้) การสืบสายพุทธวงศ์ไม่ได้มาจากการสืบสายโลหิตหรือการชิงอำนาจปราบดาภิเษกอย่างการสืบราชสมบัติ แต่มาจากสั่งสมบำเพ็ญบารมีและรับพยากรณ์จากพระพุทธเจ้าในอดีต ในการสังคายนาครั้งที่ 1 ในศาสนาพุทธ พระอรหันต์สาวกที่ร่วมสังคายนาได้จัดให้เรื่อง "พุทธวงศ์" นี้เป็นคัมภีร์หนึ่งในหมวดอปทาน ขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎกในพระไตรปิฎกภาษาบาลี
ศาสนาพุทธเชื่อว่าพระพุทธเจ้าในอดีตมีจำนวนมากมายนับไม่ถ้วน แต่พระพุทธเจ้าในอดีตที่พระโคตมพุทธเจ้าทรงนับเข้าในพุทธวงศ์ของพระองค์มีอยู่ 24 พระองค์ เพราะ 24 พระองค์นี้เป็นผู้ประทานพยากรณ์ว่าพระโคตมโพธิสัตว์จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต เมื่อรวมพระโคตมพุทธเจ้าด้วย จึงมีพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น 25 พระองค์ในพุทธวงศ์
ลำดับพระพุทธเจ้าในพุทธวงศ์

| --- | --- |
 วงศ์ที่ 1 พระทีปังกรพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 2 พระโกณฑัญญพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 3 พระมังคลพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 4 พระสุมนพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 5 พระเรวตพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 6 พระโสภิตพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 7 พระอโนมทัสสีพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 8 พระปทุมพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 9 พระนารทพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 10 พระปทุมุตตรพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 11 พระสุเมธพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 12 พระสุชาตพุทธเจ้า:  วงศ์ที่ 13 พระปิยทัสสีพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 14 พระอัตถทัสสีพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 15 พระธัมมทัสสีพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 16 พระสิทธัตถพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 17 พระติสสพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 18 พระปุสสพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 19 พระวิปัสสีพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 20 พระสิขีพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 21 พระเวสสภูพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 22 พระกกุสันธพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 23 พระโกนาคมนพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 24 พระกัสสปพุทธเจ้า  วงศ์ที่ 25 พระโคตมพุทธเจ้า (พระพุทธเจ้าพระองค์ปัจจุบัน)
ดูเพิ่ม

จริยาปิฎก
นิทานชาดก
บารมี
ข้อมูล

Horner, IB, บ.ก. (1975). The minor anthologies of the Pali canon. Volume III: Buddhavaṁsa (Chronicle of Buddhas) and Cariyāpiṭaka (Basket of Conduct). London: Pali Text Society. ISBN 0-86013-072-X.
Hinüber, O (1996). A Handbook of Pāli Literature (1st ed.). Philadelphia: Coronet Books Inc. ISBN 978-8121507783.
แหล่งข้อมูลอื่น

The chronicle of twenty-four Buddhas, by Mingun Sayadaw, edited and translated by Professor U Ko Lay and U Tin Lwin, Yangon, Myanmar. Includes only chapters 1, 22, 23, and 24.
ขีปนาวุธพริอุส

รถยนต์ โตโยต้า พริอุส ที่ประสบอุบัติเหตุ
ขีปนาวุธพริอุส (ญี่ปุ่น: プリウス・ミサイル; โรมาจิ: Puriusu-Misairu) เป็นคำศัพท์สแลงอินเทอร์เน็ตที่มีต้นกำเนิดจากประเทศญี่ปุ่นในช่วงปี 2010 คำนี้ใช้ในญี่ปุ่นเพื่ออธิบายโตโยต้า พริอุสว่าเป็น "ขีปนาวุธ" เนื่องจากมักถูกขับโดยผู้สูงอายุที่เกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุจราจรและพุ่งชนอาคาร
คำสแลงนี้เชื่อว่ามีที่มาจากการที่สื่อญี่ปุ่นมักรายงานข่าวอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับพริอุส ซึ่งส่วนใหญ่มักเกิดจากการเร่งเครื่องโดยไม่ตั้งใจ (sudden unintended acceleration) ตัวอย่างเช่น อุบัติเหตุรถพุ่งชนในฮิงาชิ-อิเคะบุคุโระ ในปี 2019
ที่มา

คำสแลงนี้มีต้นกำเนิดในญี่ปุ่นช่วงปลายทศวรรษ 2010 ซึ่งเป็นช่วงที่อุบัติเหตุทางรถยนต์ที่เกิดจากผู้สูงอายุเร่งเครื่องโดยไม่ตั้งใจได้รับความสนใจมากขึ้น ในโลกอินเทอร์เน็ต ได้มีการเปรียบเทียบเหตุการณ์ที่รถพุ่งเข้าชนอาคารหรือเกิดอุบัติเหตุกับขีปนาวุธ และจากการสังเกตโดยไม่เป็นทางการ พบว่าผู้ขับขี่ที่เกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุดังกล่าวมักใช้รถโตโยต้า พริอุส ทำให้คำสแลงนี้พัฒนาไปสู่การผสมผสานภาพลักษณ์ของพริอุสเข้ากับขีปนาวุธ
อุบัติเหตุรถพุ่งชนในฮิงาชิ-อิเคะบุคุโระ ในปี 2019 เป็นตัวอย่างหนึ่งของเหตุการณ์ที่ได้รับการรายงานข่าวอย่างกว้างขวาง
อย่างไรก็ตาม ตามรายงานของกระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การขนส่ง และการท่องเที่ยวของญี่ปุ่น อัตราการเกิดอุบัติเหตุของพริอุสไม่ได้แตกต่างจากรถยนต์รุ่นอื่นๆ การสืบสวนสาเหตุของอุบัติเหตุในฮิงาชิ-อิเคะบุคุโระพบว่า ไม่ได้เกิดจากความล้มเหลวของพริอุสรุ่นที่ 2
นักข่าวชาวญี่ปุ่น มาซากิ คูโบตะ [ja] รายงานว่าการแพร่กระจายของคำสแลงทางอินเทอร์เน็ต และการสร้างภาพลักษณ์ให้พริอุสเป็นรถที่เกิดอุบัติเหตุบ่อย น่าจะเกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน เช่น จำนวนรถพริอุสที่มีอยู่มากในญี่ปุ่น ความนิยมของรถรุ่นนี้ในหมู่ผู้ขับขี่สูงวัย ความมั่นใจเกินไปของผู้สูงอายุในทักษะการขับขี่ของตนเอง และชื่อเสียงของพริอุสในฐานะรถยนต์ที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง
ผลกระทบและมาตรการป้องกัน

คำสแลงนี้ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วหลังจากเกิดอุบัติเหตุรถพุ่งชนในฮิงาชิ-อิเคะบุคุโระในเดือนเมษายน 2019 โดยจำนวนการค้นหาบนกูเกิล พุ่งสูงขึ้นในเดือนดังกล่าว บนทวิตเตอร์ ก็มีการใช้แฮชแท็ก เช่น #プリウスミサイル (Prius Missile) และ #今日のプリウス (Today's Prius) เนื่องจากรถรุ่นนี้ปรากฏอยู่บ่อยครั้งในอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับผู้ขับขี่สูงวัย
ผู้บริหารของโตโยต้า โยชิดะ โมริทากะ [ja] กล่าวกับผู้ถือหุ้นในเดือนมิถุนายน 2019 ว่าบริษัทกำลังให้ความร่วมมือกับตำรวจในการสืบสวนอุบัติเหตุ และเขามุ่งมั่นที่จะส่งเสริมสังคมที่ปลอดภัยสำหรับการขับขี่ ต่อมาในเดือนกรกฎาคม 2020 โตโยต้า พริอุส พีเอชวี ได้ติดตั้งฟีเจอร์ป้องกันการเร่งเครื่องโดยไม่ตั้งใจ นอกจากนี้ โตโยต้า พริอุส รุ่นที่ 5 ซึ่งเปิดตัวในปี 2022 ยังมีการปรับเปลี่ยนตำแหน่งคันเกียร์และแป้นเหยียบเพื่อช่วยป้องกันการเร่งเครื่องโดยไม่ตั้งใจอีกด้วย
พุ่มพวง (ภาพยนตร์)

| พุ่มพวง |
| --- | --- |
กำกับ: บัณฑิต ทองดี
เขียนบท: บินหลา สันกาลาคีรี พัฒนะ จิรวงศ์
อำนวยการสร้าง: ปรัชญา ปิ่นแก้ว
นักแสดงนำ: เปาวลี พรพิมล ณัฐวุฒิ สกิดใจ บุญโทน คนหนุ่ม วิทยา เจตะภัย
กำกับภาพ: นิกร ศรีพงศ์วรกุล
ผู้จัดจำหน่าย: สหมงคลฟิล์ม อินเตอร์เนชั่นแนล
วันฉาย: 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 (13 ปี)
ความยาว: 125 นาที
ประเทศ: ไทย
ภาษา: ภาษาไทย
ข้อมูลจาก IMDb
ข้อมูลจากสยามโซน
พุ่มพวง (อังกฤษ: The Moon) เป็นภาพยนตร์ไทยที่ออกฉายในปี พ.ศ. 2554 กำกับโดยบัณฑิต ทองดี โดยเป็นเรื่องราวชีวิตของพุ่มพวง ดวงจันทร์ ราชินีลูกทุ่งของไทย โดยนำเค้าโครงจากชีวิตจริงและหนังสือเรื่อง "ดวงจันทร์ที่จากไป" ของ บินหลา สันกาลาคีรี นำแสดงโดย เปาวลี พรพิมล (ผู้ชนะในรายการคว้าไมค์ คว้าแชมป์ ปี1 ทางช่องแฟนทีวี), ณัฐวุฒิ สกิดใจ, วิทยา เจตะภัย, บุญโทน คนหนุ่ม ภาพยนตร์เรื่องนี้กำหนดเข้าฉายในวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 ภาพยนตร์ทำรายได้รวม 43.51 ล้านบาท
เรื่องย่อ

ผึ้ง (รับบทโดย เปาวลี พรพิมล) เกิดและโตที่ จ.สุพรรณบุรี ด้วยฐานะทางบ้านยากจน เรียนจบเพียงแค่ชั้น ป.2 แต่มีความฝันอยากเป็นนักร้องที่มีชื่อเสียงโด่งดัง เธอจึงตัดสินใจเดินทางออกตามหาความฝัน ด้วยการมุ่งหน้าเข้ามาเผชิญโชคในเมืองกรุง ผึ้งเริ่มต้นจากตำแหน่งหางเครื่องในวงดนตรีของ ครูไวพจน์ เพชรสุพรรณ (รับบทโดย บุญโทน คนหนุ่ม) จนได้พบรักกับธีระพล แสนสุข (รับบทโดย ณัฐวุฒิ สกิดใจ) นักดนตรีเป่าแซกโซโฟนในวง และทำให้ความฝันอยากเป็นนักร้องกลับฝันสลาย เพราะความรักของทั้งคู่เป็นตัวก่อเหตุให้โดนไล่ออกจากวงไวพจน์ ทั้งคู่ยอมอดทน ฝ่าฟันอุปสรรคต่อสู้กับชีวิตที่ต้องดิ้นรนเอาตัวรอดอย่างยากลำบาก จนเมื่อได้พบกับครูมนต์ เมืองเหนือ (รับบทโดย วิทยา เจตะภัย) ผึ้งขอฝากตัวเป็นศิษย์ ครูมนต์จึงตั้งชื่อใหม่ให้เป็น "พุ่มพวง ดวงจันทร์"
นักแสดง

เปาวลี พรพิมล รับบทเป็น ผึ้ง, พุ่มพวง ดวงจันทร์
ณัฐวุฒิ สกิดใจ รับบทเป็น ธีระพล แสนสุข
วิทยา เจตะภัย รับบทเป็น ครูมนต์ เมืองเหนือ
บุญโทน คนหนุ่ม รับบทเป็น ไวพจน์ เพชรสุพรรณ
กิตติ เชี่ยววงศ์กุล รับบทเป็น วิทวัส สุนทรวิเนตร์
ธิชาชา บุญเรืองขาว รับบทเป็น น้ำหวาน หลานย่าโม
เรืองฤทธิ์ วิสมล รับบทเป็น ไกรสร แสงอนันต์
ด.ญ. ปานรดา คเชนทร์นุกูล รับบท พุ่มพวง ดวงจันทร์ (วัยเด็ก)
ทีมงาน

ควบคุมการสร้าง - ปรัชญา ปิ่นแก้ว, อรุณี ศรีสุข
ร่วมควบคุมการสร้าง - ศิตา วอสเบียน
ผู้ช่วยควบคุมการสร้าง - คำหอม ศรีนอก
กำกับภาพยนตร์- บัณฑิต ทองดี
บทภาพยนตร์ - บินหลา สันกาลาคีรี, พัฒนะ จิรวงศ์
กำกับภาพ - นิกร ศรีพงศ์วรกุล
กำกับศิลป์ - ถิรนันท์ จันทคัต
ออกแบบงานสร้าง - ดุสิต ญาปกะวงศ์
ออกแบบเครื่องแต่งกาย - เอกศิษฏ์ มีประเสริฐกุล
เพลงประกอบ

นักร้องบ้านนอก - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
โลกของผึ้ง - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
แก้วรอพี่ - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
ตั๊กแตนผูกโบว์ - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
หนูไม่รู้ - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
ผู้ชายในฝัน - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
ดาวเรืองดาวโรย - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
สาวนาสั่งแฟน - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
กระแซะเข้ามาซิ - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
ห่างหน่อยถอยนิด - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
สาวร้อยเอ็ด - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
อกสาวเหนือสาวสะอื้น - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
แฟนพุ่มพวง - ขับร้องโดย เปาวลี พรพิมล
แหล่งข้อมูลอื่น

พุ่มพวง (2011) ที่สยามโซน
สาธารณรัฐของประเทศรัสเซีย

สาธารณรัฐ (รัสเซีย: республика) เป็นหน่วยองค์ประกอบประเภทหนึ่งในสหพันธรัฐรัสเซีย ตามที่รัฐธรรมนูญของประเทศกำหนดไว้นั้น รัสเซียแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 85 หน่วย โดย 22 หน่วยในจำนวนนี้เป็นสาธารณรัฐ แต่เดิมสาธารณรัฐเป็นเขตการปกครองที่จัดตั้งขึ้นเป็นรัฐชาติเพื่อเป็นตัวแทนของพื้นที่กลุ่มชาติพันธุ์ที่ไม่ใช่ชาวรัสเซีย กลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมืองที่เป็นที่มาของชื่อสาธารณรัฐเรียกว่า "สัญชาติโดยตำแหน่ง" (titular nationality) อย่างไรก็ตาม จากการย้ายถิ่นของชาวรัสเซียตลอดหลายศตวรรษ สัญชาติโดยตำแหน่งแต่ละสัญชาติไม่จำเป็นต้องเป็นประชากรส่วนใหญ่ของสาธารณรัฐ
ส้ม

บทความนี้เกี่ยวกับผลไม้ สำหรับความหมายอื่น ดูที่ ส้ม (แก้ความกำกวม)
| ส้ม |
| --- | --- |

ดอกและผลส้ม

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
หมวด:: Magnoliophyta
ชั้น:: Magnoliopsida
ชั้นย่อย:: Rosidae
อันดับ:: Sapindales
วงศ์:: Rutaceae
สกุล:: Citrus (L.) Osbeck

ส้ม
ส้ม เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็กหลายชนิด เป็นพืชใบเลี้ยงคู่ สกุล Citrus วงศ์ Rutaceae มีด้วยกันนับร้อยชนิด เติบโตกระจายอยู่ทั่วโลก โดยมากจะมีน้ำมันหอมระเหยในใบ ดอก และผล และมีกลิ่นฉุน หากนำใบขึ้นส่องกับแสงแดด จะเห็นจุดเล็กๆ เต็มไปหมด ซึ่งจุดเหล่านั้นก็คือแหล่งน้ำมันนั่นเอง ส้มหลายชนิดรับประทานได้ ผลมีรสเปรี้ยวหรือหวาน มักจะมีแคลเซียม โปแทสเซียม วิตามินเอ และ วิตามินซี มากเป็นพิเศษ ถ้าผลไม้จำพวกนี้มี มะ อยู่หน้า ต้องตัดคำ ส้ม ออก เช่น ส้มมะนาว ส้มมะกรูด เป็น มะนาว มะกรูด
อนุกรมวิธานของส้มนั้น มีความยุ่งยากและสับสนมาช้านาน และเป็นที่ถกเถียงในการจำแนกและตั้งชื่อชนิด (สปีชีส์) ของส้มอยู่เสมอ และการจำแนกกลุ่มยังขึ้นกับนักอนุกรมวิธานด้วย เช่น สวิงเกิล (Swingle) จำแนกได้ 16 ชนิด, ทานาคา (Tanaka) จำแนกได้ 162 ชนิด และฮอจสัน (Hodgson) จำแนก 36 ชนิด ขณะที่บางท่านเสนอว่าส้มทั้งหลายจัดเป็นพืชชนิดเดียวกัน ที่สามารถผสมพันธุ์ระหว่างกันได้ ขณะเดียวกัน การจำแนกอย่างละเอียดของทานาคา ก็สร้างความสำเร็จได้ เนื่องจากพบในภายหลังว่า บางชนิดเป็นเพียงการผสมข้ามสายพันธุ์เท่านั้น ด้วยเหตุนี้จึงไม่แปลกหากเราจะพบชื่อวิทยาศาสตร์ของส้มหลายชนิดที่แตกต่างกัน ดังนั้นเพื่อความแน่นอน จึงมักจะระบุถึงนักอนุกรมวิธานผู้จำแนกเอาไว้ด้วยพืชตระกูลส้ม
ปัจจุบันนี้ มีการใช้เทคนิคในการระบุเอกลักษณ์ด้วยดีเอ็นเอ (DNA) และมีการเสนอว่าอาจจะมีชนิดพื้นฐานของส้มอย่างกว้างๆ 4 ชนิด ด้วยกัน คือ
C. halimii - พบทางภาคใต้ของไทย และตะวันตกของมาเลเซีย อาจเป็นชนิดต้นกำเนิดของส้ม Poncirus และ Fortunella
C. medica - ส้มโอมือ หรือส้มมือ อาจเป็นต้นกำเนิดของมะนาว หรือเลมอน (lemon)
C. reticulata - อาจเป็นต้นกำเนิดของส้มจำพวกส้มเขียวหวานทั้งหลาย
C. maxima (หรือ C. grandis) - ส้มโอ น่าจะเป็นต้นกำเนิดของส้มในปัจจุบันบางชนิดเช่นกัน
สายพันธุ์ส้มที่นิยมปลูกในประเทศไทย

ส้มเกลี้ยง (Sweet Orange: C. sinensis) เป็นไม้ผลขนาดกลาง ต้นสูงประมาณ 5-7 เมตร ทรงพุ่มค่อนข้างทึบ กิ่งก้านแข็งแรง มีหนามขนาดใหญ่ หลังจากปลุกแล้ว 3 ปี จะเริ่มให้ผลผลิต ตั้งแต่เริ่มออกดอกจนถึงดอกบานใช้เวลาประมาณ 20 วัน นับจากดอกบานจนถึงผลแก่ใช้เวลาประมาณ 7.5-8 เดือน
ส้มเขียวหวาน (Tangerine: C. reticulata) เป็นไม้ผลขนาดเล็ก ต้นสูงประมาณ 2.5-3 เมตร ทรงพุ่มมีลักษณะแน่นทึบ เริ่มให้ผลผลิตเมื่ออายุ 3 ปี และให้ผลผลิตไม่ต่ำกว่า 15 ปี ถ้ามีการดูแลรักษาอย่างดี ตั้งแต่เริ่มออกดอกจนถึงดอกบานใช้เวลาประมาณ 20-25 วัน นับจากดอกบานจนถึงผลแก่ใช่เวลาประมาณ 8 เดือน ต้นส้มเขียวหวานที่มีอายุ 10 ปี ให้ผลผลิตประมาณ 150-180 กิโลกรัมต่อต้นต่อปี น้ำหนักเฉลี่ยของผลประมาณ 8 ผลต่อ 1 กิโลกรัม
ส้มจุก (Neck Orange: C. nobilis) เป็นไม้ผลขนาดกลาง เริ่มให้ผลผลิตหลังปลูกประมาณ 3 ปี และให้ผลต่อเนื่องไม่ต่ำกว่า 20 ปี ตั้งแต่ออกดอกจนถึงดอกบานใช้เวลาประมาณ 20 วัน นับจากดอกบานจนถึงผลแก่ใช้เวลาประมาณ 8 เดือน ต้นส้มจุกที่มีอายุ 5 ปี จะให้ผลผลิตที่มีน้ำหนักเฉลี่ยของผลประมาณ 5-6 ผลต่อ 1 กิโลกรัม
ส้มตรา (ส้มเช้ง) (Acidless Orange: C. sinensis) เป็นไม้ผลทรงพุ่มขนาดเล็ก ต้นสูงประมาณ 2.5-3 เมตร เริ่มให้ผลผลิตเมื่ออายุ 3 ปี และให้ผลผลิตไม่ต่ำกว่า 10 ปี ตั้งแต่เริ่มออกดอกจนถึงดอกบานใช้เวลาประมาณ 1 เดือน นับจากดอกบานจนถึงผลแก่ใช้เวลาประมาณ 8-9 เดือน ต้นส้มตราที่มีอายุ 5 ปี ให้ผลผลิตประมาณ 50 กิโลกรัมต่อต้นต่อปี นำหนักเฉลี่ยของผลประมาณ 6-8 ผลต่อ 1 กิโลกรัม
ส้มโอ (Pummelo: C. grandis หรือ C. maxima) เป็นไม้ผลทรงพุ่มขนาดกลาง ต้นสูงประมาณ 3-7 เมตร เริ่มให้ผลผลิตเมื่ออายุ 4 ปี และให้ผลผลิตไม่ต่ำกว่า 15-20 ปี นับจากดอกบานจนถึงผลแก่ใช้เวลาประมาณ 8 เดือน ต้นส้มที่มีอายุ 8 ปี จะให้ผลผลิตประมาณ 80-100 ผลต่อต้นต่อปี
การแบ่งกลุ่มของส้ม

ส้มเป็นพืชอยู่ในตระกูล Rutaceae สกุล Citrus สำหรับประเทศไทย มีการจำแนกพืชตระกูลส้ม พบว่าตระกูลย่อยที่สำคัญที่สุด คือ ตระกุลย่อยของส้ม ซึ่งประกอบด้วยส้มชนิดต่าง ๆ มะขวิด มะตูม และส้มสามใบ อย่างไรก็ดี พืชตระกุลย่อยนี้ สามารถแบ่งได้ 4 กลุ่ม ได้แก่
กลุ่มส้มเกลี้ยงและส้มตรา (Orange group) แบ่งเป็นส้มที่มีรสหวาน (Sweet Orange: Citrus sinensis) และส้มทีมีรสเปรี้ยว หรืออาจมีรสออกขม (Sour or Bitter Orange: Citrus aurantium)
กลุ่มส้มจีน ส้มเขียวหวาน (Mandarin group) ได้แก่ ซัทซูมามานดาริน (Satsuma Mandarin: Citrus unshiu), คิงแมนดาริน (King Manderin: Citrus nobilis), เมดิเตอร์เรเนียนแมนดาริน (Mediterranean Mandarin: Citrus delicoia), ส้มแมนดาริน (Common Mandarin: Citrus reticulata)
กลุ่มส้มโอ และเกรฟฟรุท (Pummelo and Grapefruits) ได้แก่ ส้มโอ (Pummelo: Citrus maxima) และเกรฟฟรุท (Grapefruits: Citrus paradise)
กลุ่มมะนาว (Common acid member group) ได้แก่ ซิตรอน (Citron: Citrus medica) เลมอนหรือมะนาวฝรั่ง (Citrus lemon)
ส้มชนิดต่างๆ

มะกรูด (C. hystrix DC.)
มะนาว (C. aurantifolia Swing.)
เลมอน (C. limon Linn.)
ส้มแก้ว (C. nobilis Lour.)
ส้มเกลี้ยง, ส้มเช้ง (C. sinensis Osb.)
ส้มเขียวหวาน, ส้มจุก, ส้มจันทบูร (C. reticulata Blanco)
ส้มจี๊ด
ส้มซ่า (C. aurantium Linn.)
ส้มโอ (C. grandis Osb. หรือ C. maxima)
ส้มโอมือ หรือ ส้มมือ (C. medica)
แหล่งข้อมูลอื่น

การปลูกส้มเขียวหวาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เก็บถาวร 2009-06-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Citrus Variety Collection เก็บถาวร 2011-02-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
พระราชวังบวรสถานมงคล

บทความนี้เกี่ยวกับพระราชวังบวรสถานมงคลในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ สำหรับพระราชวังบวรสถานมงคลในสมัยกรุงศรีอยุธยา ดูที่ พระราชวังจันทรเกษม
| พระราชวังบวรสถานมงคล |
| --- | --- |
พระบวรราชวัง
พระที่นั่งคชกรรมประเวศและพระที่นั่งพุทไธสวรรย์
ประเภท: พระราชวัง
ที่ตั้ง: แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
สร้างเมื่อ: พ.ศ. 2325
สร้างโดย: สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
การใช้งานดั้งเดิม: สถานที่ประทับของกรมพระราชวังบวรสถานมงคล
สถานะ: ยังมีอยู่
สถาปัตยกรรม: สถาปัตยกรรมไทย
ผู้ดูแล: กรมศิลปากร

 โบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร
ชื่อที่ขึ้นทะเบียน: พระราชวังบวรสถานมงคล และกำแพงพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า)
ขึ้นเมื่อ: 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519
เป็นส่วนหนึ่งของ: โบราณสถานในเขตกรุงเทพมหานคร
เลขอ้างอิง: 0000015
 
 
ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
พระราชวังบวรสถานมงคล หรือ พระบวรราชวัง ตั้งอยู่ที่เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร เป็นพระราชวังที่ประทับของกรมพระราชวังบวรสถานมงคลหรือวังหน้า สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาทซึ่งทรงดำรงพระอิสริยยศกรมพระราชวังบวรสถานมงคลพระองค์แรกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์โปรดให้สร้างขึ้น โดยเริ่มสร้างพร้อม ๆ กับพระบรมมหาราชวังใน พ.ศ. 2325 การก่อสร้างพระราชวังแห่งนี้ใช้พื้นที่ตั้งแต่ทิศเหนือของวัดสลัก (ปัจจุบันคือวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร) ขึ้นไปจรดคลองคูเมืองเดิม และได้ทำผาติกรรมที่ดินส่วนหนึ่งทางด้านเหนือของวัดสลัก เข้ามาเป็นเขตพระราชวังบวรสถานมงคลด้วย อาณาเขตของพระราชวังบวรสถานมงคลเดิมกว้างขวางมาก แต่ปัจจุบันได้ดัดแปลงส่วนหนึ่งเป็นสนามหลวง และถนน และเป็นที่ตั้งของสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ โรงละครแห่งชาติ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ประวัติ > สมัยสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้ากรมหลวงเสนานุรักษ์ ขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (ภายหลังพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงให้ออกพระนามว่า สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์)  พระองค์ทรงสมรสกับพระธิดาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท และได้เสด็จเข้าประทับที่พระราชวังบวรสถานมงคล ในสมัยของพระองค์นั้น ไม่ได้มีการสร้างสิ่งใดเพิ่มเติมภายในพระราชวังบวรสถานมงคล แต่มีการปรับปรุงสิ่งก่อสร้างที่ชำรุดทรุดโทรมลง พระองค์ทรงให้รื้อพระพิมานดุสิตาลง โดยนำไม้ที่ได้จากการรื้อไปใช้ในการสร้างวัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร รื้อกุฎิวัดหลวงชีซึ่งชำรุด ทำเป็นสวนเลี้ยงกระต่าย นอกจากนี้ ภายในพระที่นั่งสุทธาสวรรย์ พระองค์ทรงย้ายปราสาทปรางค์ 5 ยอด ซึ่งเดิมสร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานพระพุทธสิหิงค์ แต่ภายหลังการเสด็จทิวงคตของกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทนั้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกอัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ไปประดิษฐานภายในพระบรมมหาราชวังแล้ว พระองค์จึงทรงให้ตั้งพระที่นั่งเศวตฉัตรแทน  เพื่อเป็นที่เสด็จออกแขกเมืองและพระสงฆ์ถวายพระธรรมเทศนา
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2360 ณ พระที่นั่งวายุสถานอมเรศ และไม่มีการสถาปนากรมพระราชวังบวรสถานมงคลขึ้นอีกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ประวัติ > สมัยสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้สถาปนาพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นศักดิพลเสพ ขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (ภายหลังพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงให้ออกพระนามว่าสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ) หลังจากนั้น พระองค์ทรงประทับอยู่ที่พระราชวังบวรสถานมงคลตลอดพระชนม์ชีพ โดยพระองค์ได้ปรับปรุง เปลี่ยนแปลงพระราชวังบวรสถานมงคลมากมาย
พระองค์ทรงซ่อมแซมพระราชมณเฑียรทั้ง 3 หลัง และต่อมุขบริเวณด้านหลังพระที่นั่งวายุสถานอมเรศ เรียกว่า พระที่นั่งปฤษฎางค์ภิมุข และมุขด้านหน้า เรียกว่า พระที่นั่งพิมุขมณเฑียร พร้อมทั้งขนานนามพระที่นั่งที่ที่ล้อมรอบพระราชมณเฑียรทั้ง 4 มุมว่า พระที่นั่งบูรพาภิมุข พระที่นั่งทักษิณาภิมุข พระที่นั่งปัจฉิมาภิมุข และพระที่นั่งอุตราภิมุข
พระองค์ยังให้สร้างพระที่นั่งขึ้นใหม่ต่อจากพระที่นั่งพิมุขมณเฑียรเพื่อใช้เป็นท้องพระโรง เรียกว่า พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย ซึ่งสร้างเลียนแบบ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ภายในพระบรมมหาราชวัง และเปลี่ยนนามพระที่นั่งพรหมเมศรังสรรค์เป็นพระที่นั่งพรหมเมศธาดา เพื่อให้คล้องจองกับพระที่นั่งอิศราวินิจฉัย รวมทั้ง เปลี่ยนนามพระที่นั่งสุทธาสวรรย์ เป็น พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ ด้วย
นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงให้สร้างพระที่นั่งเครื่องไม้ ขนานนามว่าพระที่นั่งรังสรรค์จุฬาโลก ขึ้นบริเวณสระน้ำที่เป็นที่ตั้งของพระที่นั่งพิมานดุสิตา  ภายหลังหักพังเสียหมด และสร้างวัดพระแก้ววังหน้า ขึ้น  โดยโปรดให้อัญเชิญพระพุทธชินสีห์ จากวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดพิษณุโลก มาประดิษฐานที่พระอุโบสถของวัด ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานนามวัดแห่งนี้ว่า วัดบวรสถานสุทธาวาส
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2375 โดยไม่มีการสถาปนากรมพระราชวังบวรสถานมงคลขึ้นอีกตลอดรัชกาล ทำให้พระราชวังสถานมงคลว่างลงอีกครั้ง