stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ยุทธการที่เวกฟิลด์

ยุทธการเวคฟิลด์ (อังกฤษ: Battle of Wakefield) เป็นยุทธการในสงครามดอกกุหลาบ ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม ค.ศ. 1460 ที่เวคฟิลด์ในมณฑลเวสต์ยอร์คเชอร์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายราชวงศ์แลงคาสเตอร์ผู้มีความจงรักภักดีต่อพระเจ้าเฮนรีที่ 6, พระราชินีมาร์กาเร็ต และพระราชโอรสเจ้าชายเอ็ดเวิร์ดที่ถูกจับตัวไป ฝ่ายนี้นำโดยเฮนรี เพอร์ซีย์ เอิร์ลแห่งนอร์ทธัมเบอร์แลนด์ที่ 3, เฮนรี โบฟอร์ท ดยุคแห่งซัมเมอร์เซ็ทที่ 3 และจอห์น คลิฟฟอร์ด บารอนเดอคลิฟฟอร์ดที่ 9  และฝ่ายตรงข้ามฝ่ายราชวงศ์ยอร์คนำโดยริชาร์ด แพลนทาเจเน็ท ดยุคแห่งยอร์คที่ 3, ริชาร์ด เนวิลล์ เอิร์ลแห่งซอลสบรีที่ 5 และเอ็ดมันด์ เอิร์ลแห่งรัทแลนด์ ผลของยุทธการครั้งนี้ฝ่ายแลงคาสเตอร์ได้รับชัยชนะ กองทัพฝ่ายยอร์คถูกทำลายและดยุคแห่งยอร์คเสียชีวิตในสนามรบ
ดูเพิ่ม

สงครามดอกกุหลาบ
สงครามกลางเมือง
ราชวงศ์แลงคาสเตอร์
ราชวงศ์ยอร์ค
ยุทธการที่เนสบี

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
ยุทธการที่เนสบี (อังกฤษ: Battle of Naseby) ยุทธการที่เนสบีเป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 14 มิถุนายน ค.ศ. 1645 ที่หมู่บ้านเนสบีในเทศมณฑลนอร์แทมป์ตันเชอร์ในอังกฤษ โดยกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเจ้าชายรูเพิร์ตแห่งไรน์ พ่ายแพ้ต่อฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยทอมัส แฟร์แฟกซ์ ลอร์ดแฟร์แฟกซ์ที่ 3 แห่งแคเมอรอน และโอลิเวอร์ ครอมเวลล์ ฝ่ายนิยมกษัตริย์เสียชีวิตด้วยกันทั้งสิ้น 1,000  คนและถูกจับเป็นเชลยอีก 5,000 คน ส่วนฝ่ายฝ่ายรัฐสภาเสียชีวิตและบาดเจ็บ 400 คน
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่เพรสตัน

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 2 |
| --- | --- |
เซนต์เฟกันส์ – เมดสตัน – เพมโบรค – โคลเชสเตอร์ เพรสตัน
| ด ค กสงครามสามอาณาจักร |
| --- | --- |
บาทหลวง – สมาพันธ์ไอร์แลนด์ – สงครามสกอตแลนด์ – สงครามกลางเมืองอังกฤษ: ครั้งที่ 1 · ครั้งที่ 2 · ครั้งที่ 3
ยุทธการที่เพรสตัน (ค.ศ. 1648) (อังกฤษ: Battle of Preston (1648)) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 2 ที่เกิดขึ้นระหว่างวันที่ 17 สิงหาคม ถึงวันที่ 19 สิงหาคม ค.ศ. 1648 ที่เมืองเพรสตัน ทางเหนือของวอร์ริงตัน เทศมณฑลแลงคาสเชอร์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเจมส์ แฮมมิลตัน ดยุคแห่งแฮมมิลตันที่ 1, เจมส์ ลิฟวิงสตัน เอิร์ลที่ 1 แห่งแคลลินดาร์, มาร์มาดิวก์ แลงเดล, วิลเลียม เบลลี, จอร์จ มันโร นิวมอร์ที่ 1 และจอห์น มิดเดิลตัน เอิร์ลที่ 1 แห่งมิดเดิลตัน กับฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยโอลิเวอร์ ครอมเวลล์ และนายพลจอห์น แลมเบิร์ต ผลของสงครามครั้งนี้ฝ่ายรัฐสภาเป็นฝ่ายที่ได้รับชัยชนะอย่างเด็ดขาด ความเสียหายของฝ่ายนิยมกษัตริย์มีผู้เสียชีวิต 4,000 คนและถูกจับอีก 5,000 คน ส่วนการเสียชีวิตของฝ่ายรัฐสภามีเพียงจำนวนน้อย
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่ไอโคเนียม (ค.ศ. 1190)

ยุทธการที่ไอโคเนียม (อังกฤษ: Battle of Iconium) เป็นการสู้รบในสงครามครูเสดครั้งที่ 3 ระหว่างฝ่ายนักรบครูเสด นำโดยจักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์กับฝ่ายมุสลิม เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม ค.ศ. 1190 ที่เมืองไอโคเนียม (ปัจจุบันคือเมืองคอนยา (Konya) ประเทศตุรกี)
หลังความพ่ายแพ้ที่ฮัททินและเสียเมืองเยรูซาเลม ดินแดนของนักรบครูเสดส่วนใหญ่ตกอยู่ใต้อำนาจของศอลาฮุดดีน สมเด็จพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 8 ทรงเรียกพลเพื่อทำสงครามครูเสดอีกครั้ง จักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ทรงตอบรับทันทีและเดินทัพไปที่ดินแดนศักดิ์สิทธิ์ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1189 กองทัพของพระองค์มีกำลังพล 100,000 นาย และอัศวิน 20,000 นาย (นักประวัติศาสตร์บางท่านมองว่าเป็นการกล่าวเกินจริง และประเมินว่ากองทัพนี้มีกำลังพล 15,000 นาย อัศวิน 3,000 นาย) จักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 ได้รับกำลังพล 2,000 นายจากเจ้าชายเกซา พระอนุชาของพระเจ้าเบลาที่ 3 แห่งฮังการี (Béla III of Hungary)
เมื่อทัพครูเสดมาถึงอนาโตเลีย สุลต่านแห่งรูมได้ประกาศว่าหากจะเดินทัพผ่านดินแดนนี้และราชอาณาจักรซิลิเชีย จะต้องเสียทองจำนวน 300 ปอนด์ จักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 ทรงปฏิเสธและตรัสว่า "พวกเราจะไม่ผ่านดินแดนนี้ไปโดยใช้ทอง แต่จะผ่านไปโดยใช้เหล็ก" ทัพเติร์กจึงใช้ยุทธวิธีแบบกองโจรโจมตีทัพครูเสด ทัพครูเสดตอบโต้ด้วยการโจมตีทัพเติร์กทุกทัพที่เจอและได้รับชัยชนะ แม้ว่าเสบียงและขวัญกำลังใจจะลดน้อยลง แต่ทัพครูเสดก็มาถึงเมืองไอโคเนียมในวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1190
วันที่ 14 พฤษภาคม ทัพครูเสดได้สู้รบกับทัพหลักของชาวเติร์กและได้รับชัยชนะ กุฏบ์ อัลดิน (Qutb al-Din) ได้จัดทัพเติร์กใหม่และยกมาตีทัพครูเสดในวันที่ 18 พฤษภาคม จักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 ได้แบ่งทัพออกเป็นสองส่วน ทัพหนึ่งนำทัพโดยเฟรเดริก ดยุกแห่งสวาเบีย โอรสของพระองค์เพื่อเข้าตีเมือง ส่วนอีกทัพนำโดยพระองค์เองเพื่อรบกับทัพเติร์ก เฟรเดริกสามารถตีเมืองไอโคเนียมได้อย่างง่ายดาย ส่วนทัพของจักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 สู้รบกับทัพเติร์กอย่างหนัก และได้รับชัยชนะในที่สุด
หลังการสู้รบ ทัพครูเสดหยุดพัก 5 วันก่อนจะเดินทัพต่อ แต่ในวันที่ 10 มิถุนายน จักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 เสด็จสวรรคตหลังจมน้ำในแม่น้ำซาเล็ฟ (แม่น้ำโกคซู (Göksu River) ในปัจจุบัน) กองทัพจึงแตก เฟรเดริก พระโอรสพยายามนำพระศพพระบิดาที่ดองไว้ในน้ำส้มสายชูไปฝังที่เมืองเยรูซาเลมแต่ไม่สำเร็จ จึงฝังพระมังสา (เนื้อ) ที่โบสถ์นักบุญเปโตรในเมืองแอนติออก ฝังพระอัฐิ (กระดูก) ที่โบสถ์ในเมืองไทร์และฝังพระหทัย (หัวใจ) ที่เมืองทาร์ซัส
ยุทธการที่นอร์แธมป์ตัน (ค.ศ. 1460)

ยุทธการนอร์ทแธมป์ตัน (ค.ศ. 1460)  (อังกฤษ: Battle of Northampton (1460)) เป็นยุทธการในสงครามดอกกุหลาบ ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม ค.ศ. 1460 ที่เมืองนอร์ทแธมป์ตันในนอร์ทแธมป์ตันเชอร์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายราชวงศ์แลงคาสเตอร์ที่นำโดยพระเจ้าเฮนรีที่ 6 และฮัมฟรีย์ สตาฟฟอร์ด ดยุคแห่งบัคคิงแฮมที่ 1 และฝ่ายราชวงศ์ยอร์คที่นำโดยริชาร์ด เนวิลล์ เอิร์ลแห่งวอริคที่ 16 ผลของยุทธการครั้งนี้ฝ่ายยอร์คได้รับชัยชนะ ในด้านความเสียหายฝ่ายราชวงศ์แลงคาสเตอร์มีผู้เสียชีวิต 300 คน ส่วนฝ่ายราชวงศ์ยอร์คไม่ทราบจำนวน
ที่มา

หลังจากการพ่ายแพ้อย่างยับเยินในยุทธการลัดฟอร์ดบริดจ์แล้วฝ่ายยอร์คก็ดูเหมือนจะสิ้นท่า ผู้นำของฝ่ายยอร์คบางคนเช่น เอิร์ลแห่งวอริค, เอิร์ลแห่งซอลสบรี และเอ็ดเวิร์ด เอิร์ลแห่งมาร์ชลูกของดยุคแห่งยอร์คก็หนีไปคาเลส์เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน ค.ศ. 1459 ไปพบกับลุงของวอริคลอร์ดฟอคองเบิร์ก ขณะที่ดยุคแห่งยอร์ค และเอ็ดมันด์ เอิร์ลแห่งรัทแลนด์หนีไปไอร์แลนด์
บนเกาะอังกฤษฝ่ายแลงคาสเตอร์ก็ฉวยโอกาสจากความพ่ายแพ้ของฝ่ายยอร์ค โดยการแต่งตั้งให้เจมส์ บัตเลอร์ เอิร์ลแห่งออร์มอนด์ที่ 5 (James Butler, 5th Earl of Ormonde) ไปเป็นข้าหลวงแห่งไอร์แลนด์ และเฮนรี โบฟอร์ท ดยุคแห่งซัมเมอร์เซ็ทที่ 3ไปเป็นกัปตันแห่งคาเลส์ แต่ทั้งสองคนก็ไม่ประสบความสำเร็จเท่าใดนัก ฝ่ายไอร์แลนด์ไม่ยอมปลดดยุคแห่งยอร์ค และประตูเมืองคาเลส์ก็ไม่เปิดให้กัปตันคนใหม่
ฝ่ายแลงคาสเตอร์มอบกองเรือให้ซัมเมอร์เซ็ทโจมตีคาเลส์แต่ก่อนที่จะข้ามช่องแคบได้ก็ต้องมีการสร้างกองเรือกันก่อนที่แซนด์วิชในเค้นท์ แต่ยังไม่ทันจะสร้างเสร็จวอริคก็เข้าโจมตีแซนด์วิชและขโมยเรือ ในเดือนพฤษภาคมวอริก็ข้ามช่องแคบกลับมาอีกครั้งและมาทำลายกองเรือใหม่ที่กำลังอยู่ในระหว่างการก่อสร้าง วอริคทิ้งลุงไว้ที่แซนด์วิชกับกองกำลังบางส่วน เพื่อใช้ในการเป็นหัวหาดในการข้ามมารุกรานอังกฤษในอนาคต
การต่อสู้

เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน วอริค, ซอลสบรี และเอ็ดเวิร์ด เอิร์ลแห่งมาร์ชก็ขึ้นฝั่งที่แซนด์วิชพร้อมด้วยกองทหาร 2,000 คน  พระเจ้าเฮนรี and พระราชินีมาร์กาเร็ตยังคงประทับอยู่ที่โคเวนทรีกับกองทหารจำนวนหนึ่ง วอริคเข้ากรุงลอนดอนเมื่อวันที่ 2 กรกฎาคมพร้อมกับกองผู้สนับสนุนจำนวนประมาณ 20,000 ถึง 30,000 คน
กองทัพของพระเจ้าเฮนรีตั้งรับที่นอร์ทแธมป์ตันในบริเวณแอบบีเดลาเพรโดยด้านหลังติดแม่น้ำนีน ด้านหน้าเป็นคูน้ำปริ่มที่มีขวากป้องกัน กองทัพของพระองค์มีจำนวนราว 10,000 ถึง 15,000 คนส่วนใหญ่เป็นผู้ถืออาวุธ และอาวุธปืน
ขณะที่เดินทัพคืบหน้าไปวอริคก็ส่งผู้แทนไปต่อรองกับพระเจ้าเฮนรี แต่ผู้นำของฝ่ายแลงคาสเตอร์ฮัมฟรีย์ สตาฟฟอร์ด ดยุคแห่งบัคคิงแฮมที่ 1 (Humphrey Stafford, 1st Duke of Buckingham) โต้กลับมาว่า “เอิร์ลวอริคจะไม่เข้ามาเฝ้าพระมหากษัตริย์ ถ้ามาเฝ้าก็ต้องเผชิญกับความตาย” หลังจากนั้นวอริคก็ถูกปฏิเสธไม่ให้เข้าเฝ้าอีกสองครั้งโดยที่ปรึกษาของพระเจ้าเฮนรี เมื่อไปถึงที่ตั้งทัพของพระเจ้าเฮนรี วอริคก็ส่งสารไปว่า “วันนี้เวลาสองโมง ข้าพเจ้าจะขอเข้าเฝ้าหรือไม่เช่นนั้นก็จะตาย”
เมื่อเวลาสองโมงมาถึงฝ่ายยอร์คก็เริ่มบุก
ทหารยืนกันเป็นแนวแต่ลมและฝนที่ตกกระหน่ำพัดปะทะใบหน้า กองทหารก็เดินหน้าเข้าไปยังฝ่ายแลงคาสเตอร์ๆ ก็ยิงธนูและต่อสู้อย่างแข็งแกร่ง แต่ฝนทำให้ฝ่ายแลงคาสเตอร์ไม่สามารถใช้ปืนใหญ่ในการต่อต้านได้ เมื่อวอริคจู่โจมเข้าถึงทางแนวขวาภายใต้การนำของลอร์ดเกรย์แห่งรูธิน ลอร์ดเกรย์ก็วางอาวุธปล่อยให้ฝ่ายยอร์คเดินทัพเข้ามาในแค้มพ์ได้อย่างง่ายดาย หลังจากนั้นการรบก็ดำเนินไปได้เพียงสามสิบนาทีก่อนที่ฝ่ายแลงคาสเตอร์จะพ่ายแพ้
ดยุคแห่งบัคคิงแฮม, จอห์น ทาลบ็อต เอิร์ลแห่งชรูว์สบรีที่ 2 (John Talbot, 2nd Earl of Shrewsbury) และ ทอมัส เพอร์ซีย์ บารอนเอเกรอมอนท์ที่ 1 (Thomas Percy, 1st Baron Egremont) ต่างก็เสียชีวิตในสนามรบในการพยายามที่จะช่วยพระเจ้าเฮนรีเมื่อฝ่ายยอร์คเข้ามาใกล้เต้นท์ที่ประทับ
ฝ่ายแลงคาสเตอร์เสียกำลังพลไปสามร้อยคน พระเจ้าเฮนรีที่ 6 ทรงถูกจับได้โดยฝ่ายยอร์ค
ดูเพิ่ม

สงครามดอกกุหลาบ
สงครามกลางเมือง
ราชวงศ์แลงคาสเตอร์
ราชวงศ์ยอร์ค
ยุทธการที่เมดสตัน

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 2 |
| --- | --- |
เซนต์เฟกันส์ – เมดสตัน – เพมโบรค – โคลเชสเตอร์ เพรสตัน
ยุทธการที่เมดสตัน (อังกฤษ: Battle of Maidstone) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 2 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน ค.ศ. 1648 ที่เมืองเมดสตันในเทศมณฑลเคนต์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 กับกองทัพตัวแบบใหม่ของฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยลอร์ดแฟร์แฟกซ์ ผลของสงครามครั้งนี้ฝ่ายรัฐสภาได้รับชัยชนะ
ในปี ค.ศ. 1648 ฝ่ายนิยมกษัตริย์ในเทศมณฑลเคนต์แข็งข้อและยึดเกรฟเซนด์และเมดสตัน ลอร์ดแฟร์แฟกซ์จึงนำทัพมายังเมดสตันและยึดเมืองคืน ฝ่ายนิยมกษัตริย์เข้าโจมตีกองทัพของฝ่ายรัฐสภาเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน ค.ศ. 1648 แต่ได้รับความพ่ายแพ้และมีผู้เสียชีวิตทางฝ่ายนิยมกษัตริย์กว่า 800 คน ชัยชนะของฝ่ายรัฐสภาทำให้การแข็งข้อยุติลง
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่เอดจ์ฮิลล์

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
ยุทธการที่เอดจ์ฮิลล์ (อังกฤษ: Battle of Edgehill) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม ค.ศ. 1642 ที่เมืองเอดจ์ฮิลล์ในเทศมณฑลวอริกเชอร์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเจ้าชายรูเพิร์ตแห่งไรน์ กับฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยรอเบิร์ต เดเวอรู เอิร์ลที่ 3 แห่งเอสเซกซ์ ผลของสงครามครั้งนี้ไม่มีฝ่ายใดแพ้ไม่มีฝ่ายใดชนะ ฝ่ายนิยมกษัตริย์เสียชีวิต 500 คนและบาดเจ็บ 1,500 คนส่วนฝ่ายรัฐสภาเสียชีวิตและบาดเจ็บเป็นจำนวนเท่ากัน
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่พกบ๋อง

ยุทธการระหว่างขุนศึกโจโฉกับเล่าปี่ (ค.ศ. 202)
| ด ค กความขัดแย้งช่วงอวสานราชวงศ์ฮั่น |
| --- | --- |
 หือฉง  โจรโพกผ้าเหลือง  เลียงจิ๋ว  การสังหารหมู่ขันที  ตั๋งโต๊ะ  (เอ๊งหยง)   เยียงเซีย  เจี้ยเฉียว  ซงหยง  เตียงฮัน  เฟิงชิว  ชีจิ๋ว  กุนจิ๋ว  กังตั๋ง  โจโฉรบเตียวสิ้ว  แห้ฝือ  อี้จิง  อ้วนสุด  กัวต๋อ  พกบ๋อง  แฮเค้า  ภาคเหนือของจีน  (ลิหยง • เงียบกุ๋น • ลำพี้ • เป๊กลงสาน)   กังแฮ  เซ็กเพ็ก  ภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน  (ตงก๋วน • กิจิ๋ว • โลเสีย •  กิสาน (ค.ศ. 214) • เองเปงก๋วน)   เอ๊กจิ๋ว  ยี่สู (ค.ศ. 213)  หับป๋า  เกงจิ๋ว (ค.ศ. 215)  ปา (ค.ศ. 215-216)  ยี่สู (ค.ศ. 217)  ฮันต๋ง  อ้วนเสีย  เกงจิ๋ว (ค.ศ. 219)  สามก๊ก → 
ยุทธการที่พกบ๋อง หรือ ยุทธการที่เนินพกบ๋อง (อังกฤษ: The Battle of Bowang; จีน: 博望之戰) เป็นการต่อสู้ระหว่างขุนศึกโจโฉและเล่าปี่ใน ค.ศ. 202 ในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออก
ปูมหลัง

เล่าปี่เดิมทีหลบภัยภายใต้ขุนศึกภาคเหนือ อ้วนเสี้ยว หลังจากพ่ายแพ้โจโฉในปี ค.ศ. 200 ที่ ชีจิ๋ว อย่างไรก็ตาม เขาจากอ้วนเสี้ยวไปหลังจากที่ฝ่ายหลังพ่ายแพ้ต่อโจโฉที่ ยุทธการที่กัวต๋อ ในปลายปี ค.ศ. 200 และเดินทางไป เกงจิ๋ว (ครอบคลุม มณฑลหูเป่ย์ และ มณฑลหูหนาน ในปัจจุบัน) เพื่อแสวงหาที่พักพิงภายใต้ผู้ว่าการ เล่าเปียว เริ่มแรกต้อนรับเล่าปี่และให้เขาดูแล ซินเอี๋ย แต่เขาก็ค่อย ๆ สงสัยเล่าปี่เมื่อคนหลังมีอิทธิพลมากขึ้นในเกงจิ๋ว ผลที่ตามมา เล่าเปียวส่งเล่าปี่ไปยังโบวังหรือพกบ๋องชายแดนภาคเหนือใกล้กับเกงจิ๋วเพื่อป้องกันการรุกรานโดยโจโฉ
ในเวลาเดียวกัน กองกำลังของโจโฉกำลังทำสงครามอยู่ที่ภาคเหนือของจีนกับกองกำลังที่เหลืออยู่ของอ้วนเสี้ยว ที่นำโดยบุตรชายของอ้วนเสี้ยวได้แก่ อ้วนถำ อ้วนฮี และ อ้วนซง เพื่อตอบโต้การซ้อมรบของเล่าปี่ โจโฉส่งขุนพลของเขา แฮหัวตุ้น ลิเตียน และ อิกิ๋ม นำทัพลงไปทางใต้เพื่อโจมตีเล่าปี่
การรบ

ระหว่างการรบ เล่าปี่จู่ ๆ ก็จุดไฟเผาค่ายและถอยไปทางใต้ แฮหัวตุ้นไล่ตามแต่ลิเตียนเตือนเขา "ฉันสงสัยมีการซุ่มโจมตีเพราะพวกโจร (หมายถึงกองกำลังของเล่าปี่) กำลังถอยทัพโดยไม่มีเหตุผล ทางทิศใต้แคบและมีพุ่มไม้หนา อย่าไล่ตาม" แฮหัวตุ้นละเลยคำเตือนของลิเตียนและทิ้งลิเตียนไว้ข้างหลังเพื่อปกป้องค่ายขณะที่เขานำกองทหารที่เหลือไปไล่ตามกองทัพที่กำลังถอยของเล่าปี่ ตามที่ลิเตียนทำนายไว้ เล่าปี่ได้วางการซุ่มโจมตีและแฮหัวตุ้นตกลงไปในกับดักและพ่ายแพ้ กองทหารของลิเตียนมาช่วยแฮหัวตุ้นและเล่าปี่ก็ถอยทัพหลังจากที่ได้เห็นกำลังเสริมของลิเตียน
ในการรบ จูล่ง ขุนพลของเล่าปี่จับได้ แฮหัวอัน (夏侯蘭) ผู้บัญชาการฝ่ายศัตรูซึ่งมาจากบ้านเกิดเดียวกันกับจูล่ง จูล่งขอให้เล่าปี่ไว้ชีวิตแฮหัวอัน และแนะนำแฮหัวอันให้เป็นผู้พิพากษาทหาร
ในสามก๊ก

โจโฉ ส่ง แฮหัวตุ้น นำทหาร 100,000 นายเข้าโจมตีเล่าปี่ใน ซินเอี๋ย จูกัดเหลียง เพิ่งเข้าร่วมกองกำลังของเล่าปี่และยังไม่ได้มีส่วนร่วมใด ๆ น้องชายร่วมสาบานของเล่าปี่ กวนอู และ เตียวหุย ไม่เต็มใจที่จะปฏิบัติตามคำสั่งของจูกัดเหลียง เมื่อ จูกัดเหลียง ยืมดาบและตราประทับของเล่าปี่อย่างเป็นทางการเพื่อสร้างอำนาจของเขา เขาอธิบายแผนการต่อสู้เพื่อตอบโต้กองทัพของแฮหัวตุ้น กวนอูและเตียวหุยแต่ละคนจะนำทหาร 2,000 นายมาซุ่มโจมตีทางด้านซ้ายและด้านขวาของพกบ๋องตามลำดับ และเผาเสบียงของศัตรูเมื่อเห็นไฟลุกไหม้ทางทิศใต้ กวนเป๋ง และ เล่าฮอง ถูกมอบหมายให้จุดไฟเผาเนินเขาพกบ๋องเมื่อศัตรูเข้ามาใกล้ จูล่ง นำกองหน้าไปลวงศัตรูให้เข้าสู่กับดัก เล่าปี่นำกองหนุน จูกัดเหลียงยังขอให้เล่าปี่เตรียมฉลองชัยชนะด้วย
เมื่อแฮหัวตุ้นเดินทางมาถึงพกบ๋อง เขาแบ่งทหารครึ่งกองทัพเป็นกองหน้าไปป้องกันเสบียง จูล่งและเล่าปี่มาท้าทายแฮหัวตุ้นติดต่อกันแล้วแสร้งทำเป็นพ่ายแพ้และถอยทัพเพื่อล่อแฮหัวตุ้นให้ไล่ตามพวกเขา เมื่อแฮหัวตุ้นนำทหารไล่ตามด้วยตัวเอง ฮันโฮ รองแม่ทัพของเขาเตือนเขาถึงการซุ่มโจมตี แต่แฮหัวตุ้นตอบกลับ "ฉันเห็นว่าศัตรูกำลังอ่อนแอ แม้ว่าพวกเขาจะซุ่มโจมตีสิบด้าน ฉันไม่มีอะไรต้องกลัว" เมื่อแฮหัวตุ้นถลำลึกเข้าไปในหุบเขา เล่าปี่ออกมาสู้รบกับเขาอีกครั้งแต่ถอยทัพอย่างรวดเร็ว แฮหัวตุ้นหัวเราะและพูดกับฮันโฮว่า "นี่คือการซุ่มโจมตีที่คุณกำลังพูดถึง!" แล้วมุ่งหน้าไปยังซินเอี๋ย
ระหว่างไล่ตาม อิกิ๋มและลิเตียนมาถึงช่องแคบ และด้วยความกังวลลิเตียนได้บอกกับอิกิ๋มว่า "ผู้ประเมินศัตรูต่ำไปย่อมพ่ายแพ้อย่างแน่นอน ภูมิประเทศที่นี่ขรุขระ ถ้าศัตรูใช้ไฟที่นี่?" อิกิ๋มเข้าใจความกังวลของลิเตียนและขี่ม้าไปข้างหน้าเพื่อเตือนแฮหัวตุ้น ขณะที่ลิเตียนพยายามห้ามคนของเขาไม่ให้ขยับไปไหนอีก แฮหัวตุ้นจู่ ๆ ก็ตระหนักถึงอันตรายและพยายามจะถอยทัพแต่กองกำลังของเล่าปี่ที่ซุ่มโจมตีได้จุดไฟเผาบริเวณโดยรอบของเขาแล้ว ลมแรงช่วยกระจายไฟขณะที่กองทหารของแฮหัวตุ้นกำลังตื่นตระหนกและสะดุดล้มขณะที่พยายามจะหนี ขณะที่จูล่งหันกลับมาโจมตี แฮหัวตุ้นหนีรอดจากเปลวเพลิงและควันไฟ ด้านหลัง ทหารของกวนอูและเตียวหุยจุดไฟเผาเสบียงของแฮหัวตุ้นขณะที่ แฮหัวอัน และ ฮันโฮ พยายามปกป้องเสบียง แฮหัวอันถูกสังหารโดย เตียวหุย ในขณะที่ ฮันโฮ หนีไปได้พร้อมกับ ลิเตียน และ อิกิ๋ม เช้าวันต่อมา แฮหัวตุ้นรวบรวมทหารที่รอดชีวิตของเขาถอยกลับไป ฮูโต๋
หลังจากชัยชนะ กวนอูและเตียวหุยเปลี่ยนทัศนคติที่มีต่อจูกัดเหลียงและปฏิบัติต่อเขาด้วยความเคารพอย่างเต็มที่ ในขณะเดียวกัน ในฮูโต๋ แฮหัวตุ้นผูกมัดตัวเองและเข้าพบโจโฉ ขอความตายเป็นการลงโทษความพ่ายแพ้ของเขา แต่โจโฉให้อภัยเขาและปล่อยเขา โจโฉยังให้รางวัลกับลิเตียนและอิกิ๋มสำหรับความสุขุมของพวกเขา
ประวัติของเล่าปี่ใน จดหมายเหตุสามก๊ก ได้กล่าวว่าเล่าปี่ต้านทาน แฮหัวตุ้น และ อิกิ๋ม ที่ พกบ๋อง เขาเตรียมการซุ่มโจมตีและจุดไฟเผาค่ายของตัวเองและแสร้งทำเป็นหนี แฮหัวตุ้นไล่ตามเล่าปี่และถลำไปในที่ซุ่มโจมตีและพ่ายแพ้ ทั้งชีวประวัติของจูกัดเหลียงและชีวประวัติของเล่าปี่ไม่ได้ระบุปีที่จูกัดเหลียงเข้าร่วมกองกำลังของเล่าปี่ จูกัดเหลียงถูกกล่าวถึงหลังจากยุทธการที่ทุ่งพกบ๋องเท่านั้น ไม่มีการเอ่ยถึงการมีส่วนร่วมของจูกัดเหลียงในการรบ
ยุทธการที่เอลส์บรี

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
ยุทธการที่เอลส์บรี (อังกฤษ: Battle of Aylesbury) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 1642 ที่โฮลแมนสบริดจ์ใกล้เมืองเอลส์บรีในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเจ้าชายรูเพิร์ตแห่งไรน์ กับกองทัพฝ่ายรัฐสภา ฝ่ายหลังเป็นฝ่ายได้รับชัยชนะแม้ว่าจะมีกำลังทหารน้อยกว่าอีกฝ่ายหนึ่งเป็นจำนวนมาก
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่แลนส์ดาวน์

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
ยุทธการที่แลนส์ดาวน์ (อังกฤษ: Battle of Lansdowne) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม ค.ศ. 1643 ที่เนินแลนส์ดาวน์ ไม่ไกลจากเมืองบาธในเทศมณฑลซัมเมอร์เซตในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเซอร์แรล์ฟ ฮอปตัน บารอนฮอปตันที่ 1 และฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยเซอร์วิลเลียม วอลเลอร์ ผลของสงครามครั้งนี้ฝ่ายนิยมกษัตริย์ได้รับชัยชนะ ฝ่ายนิยมกษัตริย์มีผู้เสียชีวิต 200-300 คนและบาดเจ็บ 600-700 คน ส่วนฝ่ายรัฐสภามีผู้เสียชีวิต 20 คนและบาดเจ็บ 60 คน แม้ว่าฝ่ายนิยมกษัตริย์จะได้รับชัยชนะแต่ก็เสียผู้คนไปเป็นจำนวนมากและทิ้งให้กองทัพอยู่ในสภาพที่ระส่ำระสายและตัวเซอร์ฮอพตันเองก็ได้รับบาดเจ็บจนตาบอดอยู่ชั่วระยะหนึ่งเมื่อรถขนอาวุธระเบิดขึ้น
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่แม่น้ำสินธุ

ยุทธการที่แม่น้ำสินธุ (อังกฤษ: Battle of Indus) เป็นการสู้รบระหว่างกองทัพมองโกลของเจงกีสข่านกับกองทัพควาเรซม์ของสุลต่านจาลัล อัดดิน มิงบูร์นู (Jalal ad-Din Mingburnu) เกิดขึ้นในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 1221 ที่ใกล้แม่น้ำสินธุในประเทศปากีสถานปัจจุบัน ยุทธการครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของการบุกครองเอเชียกลางของมองโกล (Mongol invasion of Central Asia)
กองทัพมองโกลของเจงกีสข่านทำลายเมืองสำคัญหลายเมืองของจักรวรรดิควาเรซม์ รวมถึงเมืองหลวงคือซามาร์กันต์ ถึงแม้ทัพควาเรซม์จะเอาชนะทัพมองโกลได้ในยุทธการที่ปาร์วัน (Battle of Parwan; ปัจจุบันอยู่ในประเทศอัฟกานิสถาน) แต่ด้วยกำลังทหารและเสบียงที่ลดน้อยลง ทำให้สุลต่านจาลัล อัดดิน มิงบูร์นูต้องล่าถอยเข้ามาในอินเดียเพื่อขอความช่วยเหลือจากสุลต่านอิลทัตมิช (Iltutmish) แห่งรัฐสุลต่านเดลี ขณะกำลังข้ามแม่น้ำสินธุ ทัพควาเรซม์ได้พบกับทัพมองโกลที่ตามมา สุลต่านจาลัล อัดดินที่มีกำลังทหาร 50,000 นายได้แบ่งออกเป็นสองทัพ ทัพหนึ่งตั้งเป็นแนวกับภูเขา ส่วนอีกทัพตั้งเป็นแนวกับแม่น้ำ ในการบุกครั้งแรกทัพมองโกลโดนตีโต้กลับไปและเกือบถูกทัพควาเรซม์ตีแตก แต่เจงกีสข่านส่งกองทัพออกไปตีทัพควาเรซม์จากสองทางจนทัพควาเรซม์แตกพ่ายในที่สุด
หลังการสู้รบ สุลต่านจาลัล อัดดินข้ามแม่น้ำสินธุและหนีไปได้ พระองค์ทรงขอความช่วยเหลือจากสุลต่านอิลทัตมิชแห่งรัฐสุลต่านแห่งเดลี แต่สุลต่านอิลทัตมิชทรงปฏิเสธ สุลต่านจาลัลพยายามกอบกู้ดินแดนคืนแต่ไม่สำเร็จ พระองค์ถูกลอบปลงพระชนม์ในปี ค.ศ. 1231 ที่เมืองดิยาร์บากีร์ (Diyarbakir; ปัจจุบันอยู่ในประเทศตุรกี) โดยมือสังหารชาวเคิร์ด
แหล่งข้อมูลอื่น

Mongol conquest of Central Asia, 1221 | Battle 100: The Stories Behind History's Most Influential Battles by Michael Lee Lanning
ยุควสันตสารท

แผนที่แสดงที่ตั้งของนครรัฐต่าง ๆ ในยุควสันตสารท
วสันตสารท หรือภาษาจีนว่า ชุนชิว (จีน: 春秋; พินอิน: Chūnqiū; อังกฤษ: Spring and Autumn period) เป็นชื่อยุคหนึ่งในประวัติศาสตร์จีนโบราณ อยู่ระหว่าง ประมาณ 770 ปีก่อนคริสต์ศักราช – 453 ปีก่อนคริสต์ศักราช  (บางข้อมูลถือ 482 ปีก่อนคริสต์ศักราช  – 365 ปีก่อนคริสต์ศักราช) เป็นยุคหนึ่งในราชวงศ์โจว ราชวงศ์ที่ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์จีน นับเป็นยุคสมัยที่ได้รับการกล่าวขานอย่างมากในแง่ต่าง ๆ เนื่องจากเป็นยุคที่นครรัฐแต่ละรัฐรบด้วยด้วยกลอุบายที่แยบยล ก่อให้เกิดเป็นตำนานและเรื่องเล่าขานมากมายจนปัจจุบัน และเป็นต้นเรื่องที่ทำให้เกิดวรรณคดีจีนเรื่องสำคัญอีกเรื่อง คือ เลียดก๊ก  ซึ่งถูกรวมไว้ด้วยกันกับยุคจ้านกว๋อ (หรือที่คุ้นเคยกันในชื่อเลียดก๊ก) การรบในยุคชุนชิวนั้นหลายเรื่องได้อ้างอิงในสามก๊กที่เกิดหลังจากนี้อีกนับพันปีต่อมา
อีกแง่หนึ่ง เป็นยุคที่นักปราชญ์บัณฑิตแต่ละสาขาได้ถือกำเนิดและมีชีวิตอยู่ ซึ่งได้แต่งตำราหรือคำสอนต่าง ๆ ที่ตกทอดมาจนถึงปัจจุบัน เช่น ขงจื๊อ, เล่าจื๊อ, เม่งจื๊อ, ม่อจื๊อ เป็นต้น ในส่วนของปราชญ์แห่งสงคราม ก็คือ ซุนวู นั่นเอง
กำเนิดยุควสันตสารท

ราชวงศ์โจวปกครองด้วยกษัตริย์อย่างเข้มแข็งมากว่า 11 องค์ จนกระทั่งถึงรัชกาลของพระเจ้าโจวโยว (รัชกาลที่ 12) อำนาจของราชวงศ์โจวก็เริ่มเสื่อมถอย  เพราะพระเจ้าโจวโยวมัวแต่หมกมุ่นกับสุราและนารี จนกระทั่งถูกข้าศึกจับกุมตัวไป
7 ปีต่อมา กองทัพผสมของอ๋องต่าง ๆ ในแต่ละรัฐได้รวมตัวกันขับไล่ข้าศึกออกไป และอัญเชิญโอรสของโจวอิวหวางขึ้นครองราชย์ มีพระนามว่า พระเจ้าโจวผิง ได้มีการย้ายเมืองหลวงจากเมืองเฮ่าจิง มาอยู่ที่ลกเอี๋ยง (ลั่วหยาง ในปัจจุบัน) ซึ่งอยู่ทางตะวันออก ยุคนี้ต่อมานักประวัติศาสตร์จึงได้เรียกว่า ยุคราชวงศ์โจวตะวันออก (Eastern Zhou) หรือ ยุควสันตสารท นั่นเอง (ที่เรียกว่า วสันตสารท ที่หมายถึง ฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วงนั้นมาจากชื่อคัมภีร์ของขงจื๊อที่บันทึกเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และเหตุการณ์ในยุคนี้ ที่ชื่อ บันทึกแห่งฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง หรือ วสันตสารท ซึ่งเป็นคัมภีร์ที่มีชื่อเสียงที่สุดของขงจื๊อด้วย ผู้คนจึงเรียกชื่อยุคนี้ตามคัมภีร์ และคัมภีร์เล่มนี้ก็นิยมเรียกสั้น ๆ ว่า วสันตสารท เช่นกัน โดยใช้คำว่า วสันตสารท เป็นการเปรียบเปรยเหมือนกับนครรัฐต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นและดับไปเหมือนดั่งใบไม้ในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง) ซึ่งยุคนี้สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ยุคใหญ่ต่อเนื่องกัน ๆ คือ
ยุควสันตสารท (770 ปีก่อนคริสต์ศักราช – 453 ปีก่อนคริสต์ศักราช)
ยุครณรัฐ หรือยุคจ้านกว๋อ (477 ปีก่อนคริสต์ศักราช –  222 ปีก่อนคริสต์ศักราช)
ซึ่งในยุควสันตสารทนั้น นครรัฐต่าง ๆ ที่เคยมีอย่างมากมายในยุคราชวงศ์โจวก่อนหน้านั้น เหลือเพียง 140 รัฐ จากการถูกผนวกรวมเป็นหนึ่งเดียวกับรัฐที่เข้มแข็งกว่า  มีบันทึกว่า รัฐหลู่ทำลาย 58 รัฐ รัฐจิ้นทำลาย 24 รัฐ รัฐฉินทำลาย 15 รัฐ รัฐฉีทำลาย 14 รัฐ รัฐเจิ้งทำลาย 6 รัฐ รัฐอู๋ทำลาย 5 รัฐ และรัฐทั้ง 140 รัฐนี้ มีรัฐที่เรียกได้ว่าเป็นรัฐขนาดใหญ่ มีอำนาจที่แท้จริงไม่ถึง 10 รัฐ
รัฐใหญ่เหล่านี้ มีผู้ปกครองเรียกว่า "อ๋อง" มเหสีเรียกว่า "ฮองเฮา" และอัครมหาเสนาบดีเรียกว่า "ไจ่เซี่ยง" เช่นเดียวกับราชวงศ์โจว  แม้กษัตริย์ของราชวงศ์โจวยังคงอยู่ในตำแหน่ง แต่ก็ต้องโอนเอียงไปตามความปรารถนาของอ๋องแต่ละรัฐ  นับได้ว่าเป็นเพียงหุ่นเชิดเท่านั้น
สำหรับเจ้าผู้ครองรัฐใหญ่เหล่านี้ ต่างแย่งชิงกันเป็น "ป้าจู่" (ปาอ๋อง) หมายถึง เจ้าผู้ปกครองรัฐที่มีอำนาจสูงสุด สำหรับอ๋องในยุควสันตสารทที่ได้รับการกล่าวขานว่าเป็น ปาอ๋อง อย่างแท้จริงมี 5 คน คือ ฉีหวนกง, จิ้นเหวินกง, ฉินมู่กง, ซ่งเซียงกง และ ฉู่จวงหวาง