กบฏเจ้าอนุวงศ์
การกบฏในช่วงหลัง (กรกฎาคม - ธันวาคม พ.ศ. 2371) > เจ้าอนุวงศ์ยึดเมืองเวียงจันทน์อีกครั้ง

ในขณะนั้นเมืองเวียงจันทน์พระยาพิไชยสงครามขุนนางฝ่ายไทยเป็นผู้รักษาการณ์อยู่ ส่วนเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) กำลังเดินทัพถึงเมืองพานพร้าว เจ้าราชวงศ์ (เหง้า) ส่งข้อความมาถึงเมืองจันและเมืองซ้ายขุนนางลาวที่เมืองเวียงจันทน์ว่า ญวนได้พาเจ้าอนุวงศ์เจ้าราชวงศ์พร้อมทั้งพระราชวงศ์ลาวและข้าราชบริพารชาวลาวจำนวนทั้งสิ้น 1,000 คน กลับมายังเมืองเวียงจันทน์ เมืองจันและเมืองซ้ายจึงนำความมาแจ้งแก่พระยาพิไชยสงคราม พระยาพิไชยสงครามจึงนำความแจ้งแก่เจ้าพระยาราชสุภาวดี เจ้าพระยาราชสุภาวดีทราบความว่าญวนกำลังนำตัวเจ้าอนุวงศ์กลับมาเวียงจันทน์ จึงรีบเดินทางไปถึงเมืองพานพร้าว
เหงียน จ่ง ท้ายนำกองกำลังญวน 80 คน นำเจ้าอนุวงศ์และคณะชาวลาวมาถึงเมืองเวียงจันทน์ในเดือนกรกฎาคมพ.ศ. 2371 เหงียน จ่ง ท้ายกล่าวผ่านล่ามแก่พระยาพิไชยสงครามว่า “อนุทำความผิดหนีไปหาญวน ญวนเหมือนมารดา กรุงเทพมหานครเหมือนบิดา บิดาโกรธบุตรแล้ว มารดาต้องพามาขอโทษ ท่านแม่ทัพมาถึงแล้ว อนุราชวงศ์จะมาหาท่านแม่ทัพให้พาลงไปกรุง แล้วพระเจ้าเวียดนามได้มีพระราชสาสน์ไปขอโทษอนุทางเรือ อนุเคยขึ้นแก่กรุงไทยอย่างไร ญวนก็ไม่ขัดขวาง” เจ้าอนุวงศ์พูดคุยกับพระยาพิไชยสงคราม แล้วนำของต่างๆเช่นข้าวสาร หมากพลู และหม้อทองเหลือง มาแจกจ่ายให้แก่ข้าราชการไทยในเวียงจันทน์เป็นอันมาก อยู่ต่อมาวันรุ่งขึ้น เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ยกทัพมาถึงเมืองพานพร้าวตรงข้ามเมืองเวียงจันทน์ทางแม่น้ำโขง เจ้าอนุวงศ์นำกองกำลังลาวเข้าล้อมฝ่ายไทยในเมืองเวียงจันทน์อย่างไม่ทันตั้งตัว สังหารพระยาพิไชยสงครามและข้าราชการฝ่ายไทยไปจำนวนมาก บรรดาชาวไทยวิ่งมาที่ริมแม่น้ำเตรียมจะขึ้นเรือหนีข้ามฝั่งโขงมายังพานพร้าว แต่ฝ่ายลาวได้เก็บเรือไปหมดสิ้น ชาวไทยจึงว่ายน้ำข้ามแม่น้ำโขงมา ฝ่ายลาวติดตามมาฆ่าฟันชาวไทยในแม่น้ำโขงเสียชีวิตไปจำนวนมาก เหลือชาวไทยเพียง 40-50 คนเท่านั้นที่สามารถรอดข้ามฝั่งโขงมาถึงเมืองพานพร้าวได้
ฝ่ายเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เห็นการรบราฆ่าฟันเกิดขึ้นที่หาดทรายหน้าเมืองเวียงจันทน์ เข้าใจว่าเจ้าอนุวงศ์ได้ยึดเมืองเวียงจันทน์ได้เรียบร้อยแล้ว จะยกทัพข้ามไปช่วยยังไม่มีความพร้อมกำลังคนไม่เพียงพอ หมื่นรักษานาเวศซึ่งว่ายน้ำข้ามโขงรอดชีวิตมาได้ นำความมาแจ้งแก่เจ้าพระยาราชสุภาวดี เจ้าพระยาราชสุภาวดีเห็นว่าที่ตั้งเมืองพานพร้าวไม่ปลอดภัยเนื่องจากสถานการณ์แย่ลง ควรจะถอยทัพลงไปแต่ถ้าถอยไปถึงนครราชสีมาก็จะไกลเกินไป พระยาเชียงสาเสนอว่าให้ถอยทัพไปอยู่ที่เมืองยโสธรก่อน เจ้าพระยาราชสุภาวดีเห็นด้วยจึงถอยทัพลงไปทางใต้ ฝ่ายญวนเหงียน จ่ง ท้ายเห็นว่าเจ้าอนุวงศ์ลุกฮือขึ้นยึดอำนาจคืนจากฝ่ายไทย ผิดพระราชโองการของพระเจ้ามิญหมั่งที่ให้เจ้าอนุวงศ์มาเจรจากับฝ่ายไทย จึงนำกำลังญวนออกจากเวียงจันทน์กลับไปยังเมืองเหงะอานนำความทูลพระเจ้ามิญหมั่งให้ทรงทราบ
ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2371 ราชทูตของพระเจ้ามิญหมั่งเดินทางมาถึงกรุงเทพฯ ถวายสาส์นของพระเจ้ามิญหมั่ง ใจความว่าเจ้าอนุวงศ์หนีกองทัพไทยไปอยู่เมืองเหงะอานของญวน เจ้าอนุวงศ์ไม่ทราบว่าตนเองกระทำความผิดอันใดทัพไทย พระเจ้าเวีดยนามมีความสงสารเจ้าอนุวงศ์จึงให้พำนักอาศัยอยู่เมืองเหงะอานหนึ่งปี แล้วแต่งไพร่พลคุมเจ้าอนุวงศ์มาส่งคืนให้แก่ไทย พระเจ้าเวียดนามทรงย้ำแก่เจ้าอนุวงศ์ให้จงรักภักดีต่อฝ่ายไทย และแต่งสาส์นเข้ามากรุงเทพเพื่อขอโทษแทนเจ้าอนุวงศ์ เพื่อให้อาณาจักรเวียงจันทน์เป็นขันธสีมาของทั้งสยามและเวียดนามต่อไป นอกจากนี้ "องเหลโบะ" (Ông Lễ bộ, 翁禮部) เจ้ากรมพิธีการของเวียดนาม แต่งหนังสือผ่านทางเขมรมาถึงเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) กล่าวโทษกองทัพฝ่ายไทยที่เมืองเวียงจันทน์ว่าไม่ยอมให้ข้าวให้อาหารแก่เจ้าอนุวงศ์ เจ้าอนุวงศ์จึงลุกฮือขึ้นขับไล่ฝ่ายไทยออกไปจากเวียงจันทน์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯทรงพระประสงค์จะพระราชทานพระราชสาส์นตอบพระเจ้ามิญหมั่งฝากทูตญวนไป แต่ทูตญวนไม่รับแจ้งว่าตามธรรมเนียมญวนฝ่ายไทยต้องตั้งคณะทูตไปถวายสาส์นที่เมืองเว้เอง เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) จึงฝากจดหมายของตนไปถึงองเหลโบะ ชี้แจงว่าเจ้าอนุวงศ์ลุกฮือขึ้นสังหารพระยาพิไชยสงครามและข้าราชการไทยที่เมืองเวียงจันทน์ ทูตญวนออกจากกรุงเทพฯไปในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2371