นักพรตหญิง
คริสต์ศาสนา > โรมันคาทอลิก

ในคริสตจักรโรมันคาทอลิก นักพรตหญิงคือสตรีที่ถือคำปฏิญาณอย่างสง่า (solemn vows) (ถ้าเป็นบุรุษจะเรียกว่า "นักพรต" หรือ "ไฟรเออร์" แม้ว่าจริง ๆ แล้วโดยสถานะจะมีต้นกำเนิดและหน้าที่แตกต่างกันมาก) นักพรตหญิงกับภคินี (หรือมักทับศัพท์ว่าซิสเตอร์) ต่างกันที่นักพรตหญิงถือคำปฏิญาณตนอย่างสง่า ขณะที่ภคินีถือคำปฏิญาณตนอย่างธรรมดา (simple vow) นักพรตหญิงจะต้องอาศัยในเขตพรตซึ่งความเข้มงวดจะแตกต่างกันไปตามที่วินัยของคณะนักบวชแต่ละคณะบัญญัติไว้ ทั้งนี้ยกเว้นคณะวิสิแทนดินและคณะอุร์สุลิน
ในนิกายโรมันคาทอลิก คณะนักพรตหญิงแต่ละคณะจะมีพระพรพิเศษและคุณลักษณะประจำคณะแตกต่างกันไป
โดยทั่วไปแล้วเมื่อสตรีจะเข้าฝึกตนในอาราม คอนแวนต์ หรือแอบบีย์ จะต้องใช้เวลาทดสอบตนเองในช่วงแรกในฐานะโปสตูลันต์เป็นเวลา 6 เดือนถึง 1 ปี ถ้าผู้สมัครและคณะเห็นว่าพระเจ้าทรงมีกระแสเรียกให้เธอดำเนินชีวิตเช่นนี้ได้ ผู้สมัครนั้นก็จะได้รับแฮบิตซึ่งเป็นเครื่องแบบประจำคณะ (ตามปกติจะปรับปรุงบ้างเพื่อให้ต่างจากนักพรตหญิงที่ปฏิญาณตนโดยสมบูรณ์แล้ว เช่น ใช้ผ้าคลุมศีรษะสีขาวแทนที่จะเป็นสีดำ) ถือว่าได้รับขั้นโนวิซซึ่งกินเวลาอีกราว 1-2 ปี เพื่อลองใช้ชีวิตเป็นนักพรตหญิงโดยที่ยังไม่ต้องปฏิญาณตน เมื่อเสร็จขั้นนี้จึงเข้าปฏิญาณตนชั่วคราว ซึ่งใช้เวลาอีกราว 1-3 ปี แต่ตามกฎหมายศาสนจักรไม่ควรจะต่ำกว่า 3 ปีและไม่เกิน 6 ปี ในที่สุดจึงจะได้รับอนุญาตให้ปฏิญาณตนถาวรด้วยคำปฏิญาณอย่างสง่า
คณะนักบวชในสายเบเนดิกติน (ได้แก่ คณะเบเนดิกติน คณะซิสเตอร์เชียน คณะแทรปพิสต์ เป็นต้น) นักพรตหญิงจะถือคำปฏิญานเรื่องความมั่นคง (หมายถึงว่าจะเป็นสมาชิกประจำอยู่ในอารามแห่งเดียว) ความนอบน้อมเชื่อฟัง (ต่อคุณแม่อธิการิณีหรือไพรเออเรส) และการเปลี่ยนชีวิต (ซึ่งรวมทั้งความยากจนและถือโสด) คณะกลาริสและนักพรตหญิงในคณะดอมินิกันซึ่งอาศัยในเขตพรตจะปฏิญานตน 3 อย่าง ได้แก่ ความยากจน การถือโสด และการนอบน้อมเชื่อฟัง คณะนักพรตหญิงส่วนมากที่ไม่ได้ระบุ ณ ที่นี้จะยึดตามแบบอย่างใดอย่างหนึ่งใน 2 แบบนี้ นอกจากนี้บางคณะยังถือปฏิญาณเพิ่มซึ่งเกี่ยวกับงานเฉพาะหรือคุณลักษณะประจำคณะของตน (เช่น การอุทิศตนบางอย่าง การอธิษฐานเพื่อเป้าหมายหรือจุดประสงค์เฉพาะ)
นักพรตหญิงในเขตพรต (หรือชีลับ) (เช่น คณะคาร์เมไลท์) จะถือวินัยเรื่องเขตพระสันตะปาปา คือมีอารามซึ่งโดยแบบแผนแล้วจะถูกล้อมด้วยกำแพงอย่างมิดชิดเพื่อแยกเหล่านักพรตหญิงจากโลกภายนอก พวกท่านเองก็ไม่ค่อยออกไปภายนอกเขตพรต (เว้นแต่จะเป็นเรื่องจำเป็นด้านสุขภาพหรือเกี่ยวกับวัตรด้านการเพ่งพินิจ) ถ้ามีแขกมาเยี่ยมก็จะพบกันได้เฉพาะในห้องรับแขกซึ่งจัดไว้เฉพาะซึ่งมีลักษณะพิเศษคือต้องมีกรงเหล็กหรือกำแพงแยกระหว่างท่านกับแขกที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเยี่ยม พวกท่านจะให้ชีวิตแบบพึ่งพาตนเอง  อาศัยรายได้จากการขายแยม ขนมหวาน หรืออาหารอบทางไปรษณีย์ หรือผลิตสิ่งของที่ใช้ในพิธีกรรม (เช่น อาภรณ์ศักดิ์สิทธิ์ เทียน หรือแผ่นศีลที่จะใช้เสกในพิธีมิสซา) ในบางครั้งพวกท่านก็ทำงานด้านการเพ่งพินิจ อารามนักพรตหญิงมักเน้นการอธิษฐานเพื่อประโยชน์เฉพาะบางอย่างหรือเพื่อสนับสนุนพันธกิจของคณะนักบวชอื่น (เช่น คณะแมรีโนลล์มีอารามชีลับที่อธิษฐานขอพรให้กับงานของบาทหลวง ภราดาฆราวาส และภคินี ที่เป็นมิชชันนารี ส่วนคณะ the Sister Disciples of the Divine Master เป็นคณะชีลับที่อธิษฐานช่วยงานด้านสื่อของภคินีคณะธิดานักบุญเปาโล และนักพรตหญิงคณะดอมินิกันประจำอารามคอร์ปุส คริสตี ใน the Bronx อธิษฐานช่วยบาทหลวงประจำอัครมุขมณฑลนิวยอร์ก
แคนันหญิงคือนักพรตหญิงที่มีสถานะเดียวกับแคนันชาย  ทั้งสองกลุ่มนี้มีต้นกำเนิดและวินัยแบบชีวิตอารามวาสีเป็นลักษณะทั่วไป และเช่นเดียวกับแคนันทั้งหลาย คือด้วยการถือวินัยต่างกันจึงแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือประเภทแคนันประจำคณะนักบวชกับแคนันประจำเขตมิสซัง
นักพรตหญิงที่ได้รับเลือกตั้งให้เป็นหัวหน้าแอบบีจะเรียกว่า "คุณแม่อธิการิณี" ยกเว้นคณะกลาริสที่มีคุณแม่อธิการิณีแต่ทางคณะกลับไม่มีแอบบีย์ ซึ่งอาจเป็นเพราะในระยะแรก นักบุญฟรังซิสแห่งอัสซีซีมอบหมายให้นักบุญกลาราแห่งอัสซีซีไปรับการอบรมชีวิตนักบวชจากนักพรตคณะเบเนดิกตินซึ่งมีคุณแม่อธิการิณีและไพรเออร์หญิงอยู่หลายคน มักเรียกว่า "คุณแม่" คุณแม่อธิการิณีมีเอกสิทธิ์ในการอวยพรนักพรตหญิง ซึ่งเรียกว่าพรอธิการ (abbatial blessing) ข้อแตกต่างระหว่างอารามกับแอบบีย์นั้นมาจากการบัญญัติศัพท์ของแต่ละคณะนักบวช หรือตามระดับของสิทธิ์ในปกครองตนเองของบ้านนักบวช ในทางเทคนิคถือว่าคอนแวนต์คือบ้านพักของกลุ่มภคินี ซึ่งจริง
ๆ แล้วจะรวมถึงบรรดาบาทหลวงและภราดาด้วยก็ได้ แต่ในสหรัฐไม่ค่อยใช้เรียกกัน ส่วนคำว่า "อาราม" มักใช้ในเครือคณะเบเนดิกติน และคอนแวนต์ (เมื่อหมายถึงเขตพรต) จะใช้กับคณะอื่นๆ
เหล่าชีลับตามธรรมเนียมจะแต่งกายด้วยทูนิก ใช้ผ้าหรือเชือกหนังคาดเป็นเข็มขัด นอกจากนี้นักพรตหญิงบางท่านจะสวม scapular ซึ่งเป็นเสื้อคลุมยาวจากผ้าขนสัตว์ห่มปิดไหล่ทั้งสองข้างแต่เปิดศีรษะไว้ บางท่านสวมผ้าคลุมศีรษะสีขาวรอบใบหน้า และสวมผ้าคลุมอีกชิ้นเรียกว่า veil ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของแฮบิต (เครื่องแบบนักบวช) นักพรตหญิงบางคณะ เช่น คณะกลาริส จะใส่สายประคำเส้นใหญ่ไว้กับสายรัดเอว คุณแม่อธิการิณีในคณะเบเนดิกตินจะใส่ไม้กางเขน (อาจมีรูปพระเยซูติด) กับสร้อยคอ หลังจากสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 หลายคณะเลิกสวมแฮบิตแบบดั้งเดิม รวมทั้งไม่ใช้ชื่อนักบวช แต่ตามประมวลกฎหมายพระศาสนจักร บัญญัติว่า "นักบวชต้องสวมเครื่องแบบของสถาบันตามที่กฎหมายบัญญัติ เพื่อเป็นเครื่องหมายแห่งการได้รับอภิเษกและเป็นพยานแห่งความยากจน"