stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
คราวซึมเศร้า
อาการ > ความคิดเกี่ยวกับความตายและการฆ่าตัวตาย

บุคคลอาจจะคิดซ้ำ ๆ เรื่องความตาย (นอกเหนือจากกลัวตาย) หรือการฆ่าตัวตาย (ไม่ว่าจะมีแผนหรือไม่) หรืออาจพยายามฆ่าตัวตาย
ความถี่และความหมกมุ่นในความคิดเกี่ยวกับความตายอาจจะเริ่มตั้งแต่การเชื่อว่า
เพื่อน ๆ และครอบครัวจะดีกว่าถ้าตนตาย, การคิดบ่อย ๆ ถึงการฆ่าตัวตาย (ทั่วไปโดยหวังจะยุติความเจ็บปวดทางใจ),  จนกระทั่งถึงการวางแผนอย่างละเอียดว่าจะทำอย่างไร
คนที่อยากฆ่าตัวตายมากอาจมีแผนโดยเฉพาะและได้ตัดสินใจถึงวันและสถานที่ที่จะฆ่าตัวตายแล้ว
การวินิจฉัย

ในประเทศตะวันตก ผู้ให้บริการทางสุขภาพอาจจะตรวจคัดโรคซึมเศร้าโดยใช้คำถาม เช่นชุดคำถาม Patient Healthcare Questionnaire-2 (PHQ-2)
เพื่อที่จะวินิจฉัยว่าเป็นภาวะซึมเศร้า ผู้รักษาพยาบาลควรจะแน่ใจว่า
อาการไม่ผ่านเกณฑ์แบบผสม (Mixed state) ซึ่งมีทั้งความฟุ้งพล่าน (mania) และความซึมเศร้า เช่น ความกระวนกระวาย ความวิตกกังวล ความอ่อนเพลีย ความรู้สึกผิด การทำอะไรแบบไม่คิด ความฉุนเฉียวง่าย ความคิดเกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย อาการตื่นตระหนก การพูดอย่างรีบเร่ง ที่เกิดสลับกันเป็นเวลาสั้น ๆ
อาการก่อความทุกข์หรือปัญหาอย่างพอสมควร ในการทำงาน ในความสัมพันธ์กับผู้อื่น หรือในด้านอื่น ๆ ของชีวิต เพื่อที่จะผ่านเกณฑ์ว่าเป็นคราวแสดงออก
อาการไม่ใช่เป็นผลทางสรีรภาพโดยตรงของสาร (เช่นยาเสพติดหรือยา) หรืออาการทางแพทย์อื่น ๆ (เช่น โรคไทรอยด์)
นอกจากกรณีที่มีอาการรุนแรง (คือ ไม่สามารถทำกิจในชีวิตประจำวัน การหมกมุ่นอย่างรุนแรงว่าตนไม่มีค่า ความคิดเกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย อาการหลงผิดหรือประสาทหลอน หรือการเคลื่อนไหวอย่างเชื่องช้า) คราวแสดงออกไม่ควรจะเริ่มภายในสองเดือนที่เสียคนรักไป
การรักษาบำบัด

ความซึมเศร้าเป็นความเจ็บป่วยที่รักษาได้
ในประเทศตะวันตก การรักษาภาวะซึมเศร้าสามารถได้จากสถานที่ดังต่อไปนี้ คือ ผู้ชำนาญการเกี่ยวกับสุขภาพจิต (เช่น นักจิตวิทยา จิตแพทย์ นักสังคมสงเคราะห์ ผู้ให้คำปรึกษา เป็นต้น) ศูนย์หรือองค์กรสุขภาพจิต โรงพยาบาล คลินิกผู้ป่วยนอก องค์กรบริการสังคม คลินิกเอกชน กลุ่มผู้ป่วยที่ให้ความช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
ผู้ทำการเกี่ยวกับศาสนา และโปรแกรมช่วยเหลือลูกจ้างของบริษัท
การรักษาอาจจะทำด้วยจิตบำบัดอย่างเดียว ยาแก้ซึมเศร้าอย่างเดียว หรือทั้งสองอย่างรวมกัน
สำหรับภาวะซึมเศร้ารุนแรง (คือมีอาการหลายอย่าง มีความไวปฏิกิริยาต่ออารมณ์บวกน้อย มีปัญหาทางชีวิตหลายอย่าง) การรักษาด้วยวิธีทั้งสองรวมกันมีผลดีกว่าจิตบำบัดอย่างเดียว
คนไข้ที่มีอาการรุนแรงอาจจะต้องเข้าโรงพยาบาลหรือได้การรักษาจากโรงพยาบาล
จิตบำบัด ซึ่งบางครั้งรู้จักเป็นคำภาษาอังกฤษอื่น ๆ ว่า talk therapy (การบำบัดโดยการคุยกัน) counseling (การให้คำปรึกษา) หรือ psychosocial therapy (การบำบัดทางจิต-สังคม) เป็นการให้คนไข้พูดถึงอาการและปัญหาสุขภาพจิตของตนกับผู้บำบัดที่ได้ฝึกมาแล้ว
มีจิตบำบัดหลายอย่างที่ได้ผลในการรักษา
รวมทั้งการบำบัดโดยการปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรม (cognitive behavioral therapy), interpersonal therapy, dialectical behavior therapy, acceptance and commitment therapy, และเทคนิครักษาที่อาศัยสติ
ยาที่ใช้รักษาโรคซึมเศร้ารวมทั้ง selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI) เช่นฟลูอ๊อกซิติน, serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor (SNRI), norepinephrine-dopamine reuptake inhibitor (NDRI), tricyclic antidepressant, monoamine oxidase inhibitor (MAOI) และ atypical antidepressants เช่น mirtazapine ซึ่งไม่สามารถรวมเข้าในประเภทอื่น
ยาแก้ซึมเศร้าได้ผลต่าง ๆ กันสำหรับบุคคลต่าง ๆ
บ่อยครั้งจำเป็นต้องลองยาหลายอย่างก่อนที่จะเจอขนานที่ดีที่สุดสำหรับคนไข้คนหนึ่ง ๆ
บางคนอาจจะต้องใช้หลายขนานรวมกัน ซึ่งอาจจะหมายถึงยาแก้ซึมเศร้าสองอย่าง บวกกับยารักษาโรคจิต (antipsychotic)
ถ้ามีญาติใกล้ชิดของคนไข้ที่ใช้ยาแบบหนึ่งดี ยาขนานนั้นก็น่าจะดีต่อคนไข้ด้วย
บางครั้ง คนอาจจะเลิกทานยาแก้ซึมเศร้าเพราะผลข้างเคียง แม้ว่า ผลข้างเคียงบ่อยครั้งจะรุนแรงน้อยลงต่อ ๆ มา
การเลิกทานยาแบบฉับพลัน หรือไม่ได้ทานยาหลายครั้ง อาจจะทำให้เกิดอาการขาดยา
งานศึกษาบางงานพบว่า ยาแก้ซึมเศร้าอาจเพิ่มความคิดหรือการกระทำเกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย โดยเฉพาะในเด็ก วัยรุ่น และผู้ใหญ่วัยต้น ๆ แต่ว่า ยาแก้ซึมเศร้ามีโอกาสสูงกว่าที่จะลดระดับความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายในระยะยาว
ถ้าไม่รักษา ภาวะซึมเศร้าปกติอาจยาวถึง 6 เดือน
และประมาณ 20% อาจยาวถึง 2 ปีหรือมากกว่านั้น
ประมาณครึ่งหนึ่งหายเอง (Spontaneous remission)
แต่ว่า แม้ว่าหลังจากภาวะจะยุติลง 20%-30% ก็จะยังมีอาการเหลือ ซึ่งอาจจะก่อความทุกข์และความพิการ
ข้อมูลประชากร

จำนวนประมาณของคนที่มีภาวะซึมเศร้า (major depressive episode) และโรคซึมเศร้า (MDD) ต่าง ๆ กันอย่างสำคัญ
ในช่วงชีวิต 10%-25% ของหญิง และ 5%-12% ของชายจะเกิดภาวะซึมเศร้า (major depressive episode)
แต่จะมีคนน้อยกว่า คือ 5%-9% ของหญิง และ 2%-3% ของชายจะมีโรคซึมเศร้า (major depressive disorder)
ความแตกต่างทางจำนวนระหว่างหญิงชายพบมากที่สุดในสหรัฐอเมริกาและยุโรป
วัยที่เกิดภาวะซึมเศร้ามากที่สุดก็คือช่วงอายุระหว่าง 25-44 ปี
การเริ่มต้นของภาวะหรือโรคซึมเศร้าบ่อยครั้งเกิดขึ้นกับคนช่วงกลาง ๆ วัย 20-30 ปี และน้อยครั้งกว่าหลังจากถึงอายุ 65 ปี
เด็กก่อนวัยเจริญพันธุ์ทั้งหญิงชายสามารถเกิดภาวะนี้ได้เท่า ๆ กัน
อาการซึมเศร้าเหมือนกันทั้งในเด็กและวัยรุ่น แม้จะมีหลักฐานว่าการแสดงออกของภาวะในบุคคลเดียวกันจะเปลี่ยนไปเมื่อเจริญวัยขึ้น
องค์กรวิจัยทางสุขภาพจิตประจำชาติของสหรัฐอเมริกา (National Institute of Mental Health) มีงานศึกษาที่พบว่า บุคคลที่มีความผิดปกติที่เกิดหลังความเครียดที่สะเทือนใจ (PTSD) จะมีภาวะซึมเศร้าภายใน 4 เดือนหลังจากเหตุการณ์ที่ประสบ
ปัจจัยทางวัฒนธรรมมีอิทธิพลต่ออาการที่ปรากฏ
ค่านิยมของวัฒนธรรมอาจจะมีอิทธิพลว่า บุคคล เพื่อน หรือครอบครัว จะกังวลเกี่ยวกับอาการใดของผู้ป่วยมากที่สุด
เป็นเรื่องสำคัญที่ผู้ทำการบำบัดจะรู้ว่า ไม่ควรละเลยอาการอะไรบางอย่างเพราะเป็นเรื่อง "ปกติ" ของวัฒนธรรมนั้น ๆ
แต่ว่า ปัจจัยทางสังคม-เศรษฐกิจและทางสิ่งแวดล้อมดูเหมือนจะไม่มีผลอะไรต่อการเกิดขึ้นของภาวะหรือโรคซึมเศร้า
หญิงที่พึ่งคลอดบุตรอาจจะมีโอกาสเสี่ยงสูงขึ้นที่จะเกิดภาวะซึมเศร้า
ซึ่งเรียกว่า postpartum depression (ความซึมเศร้าหลังคลอด) ซึ่งต่างจากอาการที่เรียกว่า maternity blues อันเป็นความเศร้าที่หายเองภายใน 10 วันหลังจากคลอด
ความผิดปกติที่เกิดร่วมกัน

ภาวะซึมเศร้าอาจเกิดร่วมกับปัญหาทางกายหรือทางใจอื่น ๆ (comorbidity) คนไข้ที่มีโรคเรื้อรังอย่างอื่นประมาณ 20-25% จะเกิดภาวะซึมเศร้า
โรคที่เกิดร่วมกันอย่างสามัญรวมทั้ง ความผิดปกติในการรับประทาน (eating disorder) ความผิดปกติที่เกิดจากสาร (substance-related disorders) โรคตื่นตระหนก และโรคย้ำคิดย้ำทำ บุคคลที่เกิดภาวะซึมเศร้าประมาณ 25% มีอาการของโรค Dysthymia (เป็นความปั่นป่วนทางอารมณ์ที่เรื้อรังแต่รุนแรงน้อยกว่าที่คนไข้แจ้งว่ามีอารมณ์เศร้าเกือบทุกวันเป็นเวลาอย่างน้อย 2 ปี) อยู่แล้ว
บุคคลที่มีโรคถึงตายหรืออยู่ในระยะสุดท้ายในชีวิตอาจจะประสบความซึมเศร้า แต่นี่ไม่ได้เกิดกับทุกคน
ดูเพิ่ม

ความผิดปกติทางบุคลิกภาพ
โรคซึมเศร้า
ความเจ็บป่วยทางอารมณ์และจิตใจ
เชิงอรรถและอ้างอิง

↑  "episode (แพทยศาสตร์)", ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑ ฉบับ ๒๕๔๕, คราว (การสำแดง)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  American Psychiatric Association (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed.).
1 2 3 4 5  Medscape (ต้องรับบริการ)
↑  Hämäläinen, Juha (2005). "Major depressive episode related to long unemployment and frequent alcohol intoxication". Nordic Journal of Psychiatry. สืบค้นเมื่อ 2015-02-14.
1 2 3 4 5 6 7  "Depression (major depression)". Mayo Clinic. สืบค้นเมื่อ 2015-02-13.
↑  Katon, W (2002). "Impact of major depression on chronic medical illness". Journal of Psychosomatic Research. 53: 859–863. doi:10.1016/s0022-3999(02)00313-6.
↑  Tsuang, M (2004). "Gene-environment interactions in mental disorders". World Psychiatry. 3 (2): 72–83. {{cite journal}}: |access-date= ต้องการ |url= (help)
1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Criteria for Major Depressive Episode". Winthrop University. faculty.winthrop.edu. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2005-11-23. สืบค้นเมื่อ 2013-11-20.
1 2 3 4 5 6 7 8  "All About Depression: Diagnosis". All About Depression.com. www.allaboutdepression.com. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-02-13. สืบค้นเมื่อ 2015-02-13.
↑  Shalev, A (1998). "Prospective study of posttraumatic stress disorder and depression following trauma". American Journal of Psychiatry. 155 (5): 630–637. doi:10.1176/ajp.155.5.630.
↑  Maurer, DM (2012). "Screening for depression". Am Fam Physician. PMID 22335214. สืบค้นเมื่อ 2015-05-09.
↑  "Mood". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-10-25. สืบค้นเมื่อ 2013-11-20.
↑  Cassano, P (2002). "Depression and public health, an overview". Journal of Psychosomatic Research. 53: 849–857. doi:10.1016/s0022-3999(02)00304-5.
1 2  "Depression Medicines". WebMD. สืบค้นเมื่อ 2015-02-13.
↑  Shalev, A. "Prospective study of posttraumatic stress disorder and depression following trauma". American Journal of Psychiatry. {{cite web}}: |access-date= ต้องการ |url= (help); |url= ไม่มีหรือว่างเปล่า (help)
1 2  Hirst, KP;  และคณะ (2010). "Postpartum major depression". Am Fam Physician. PMID 20949886. สืบค้นเมื่อ 2015-05-09.
แหล่งข้อมูลอื่น

Depression and Bipolar Support Alliance (DBSA) website from the Depression and Bipolar Support Alliance
Depression information from the National Institutes of Health
The Truth About Depression
หญิงที่มีความซึมเศร้าและความวิตกกังวล
พหุกีฬาสถานชาติโอลิมปิก

| --- | --- |
ពហុកីឡដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក
สนามกีฬาในช่วงการแข่งขันฟุตบอลซีเกมส์ 2023
th
ที่ตั้ง: พนมเปญ ประเทศกัมพูชา
พิกัด: 11°33′30″N 104°54′43″E﻿ / ﻿11.55833°N 104.91194°E﻿ / 11.55833; 104.91194
ความจุ: 50,000 ที่นั่ง
พื้นผิว: หญ้า
การก่อสร้าง
ลงเสาเข็ม: 1962
เปิดใช้สนาม: 1964; 60 ปีที่แล้ว (1964)
ปรับปรุง: 2023
สถาปนิก: วัณณ์ โมลีวัณณ์
การใช้งาน
ฟุตบอลทีมชาติกัมพูชา
พหุกีฬาสถานชาติโอลิมปิก (เขมร: ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក; อังกฤษ: Phnom Penh Olympic Stadium) ตั้งอยู่ที่กรุงพนมเปญ, ประเทศกัมพูชา มีความจุ 50,000 ที่นั่ง แม้ว่าจะมีชื่อนี้ สนามกีฬานี้ไม่เคยเป็นสถานที่แข่งขันในกีฬาโอลิมปิก
ประวัติ

การก่อสร้างศูนย์กีฬาแห่งชาติเริ่มขึ้นใน ค.ศ. 1963 และแล้วเสร็จใน ค.ศ. 1964 วัณณ์ โมลีวัณณ์ นักออกแบบ ใช้มูลดินจำนวนมหาศาลเพื่อสร้างสนามกีฬา โดยขุดดินเพื่อปรับพื้นที่ถึง 500,000 ลูกบาศก์เมตร
พหุกีฬาสถานชาติโอลิมปิกสร้างขึ้นเพื่อรองรับการจัดแข่งขันกีฬาแหลมทอง 1963 แต่ไม่ได้ใช้ในงานดังกล่าวเนื่องจากความขัดแย้งภายในประเทศ ส่วนในซีเกมส์ 2023 ได้ใช้สนามแห่งนี้ในการแข่งขันฟุตบอลชาย สำหรับพิธีเปิดการแข่งขันนั้นจัดขึ้นที่กีฬาสถานชาติมรดกเตโช
ในยุคเขมรแดง พหุกีฬาสถานชาติโอลิมปิก ถูกใช้เป็นลานสังหารเจ้าหน้าที่สาธารณรัฐเขมร ซึ่งเคยอยู่ใต้บังคับบัญชาลอน นอล จำนวนมากถึงหลายร้อยคน
หลังสมัยเขมรแดงหลายทศวรรษ สิ่งอำนวยความสะดวกของสนามกีฬาถูกปล่อยให้ชำรุดทรุดโทรม จนกระทั่งใน ค.ศ. 2000 สนามกีฬาแห่งนี้ได้รับการพัฒนาใหม่โดยบริษัท Yuanta Group ของไต้หวัน ซึ่งได้ปรับปรุงสนามกีฬาใหม่ และยังได้นำที่ดินในบริเวณนี้ไปพัฒนาเป็นคอนโดมิเนียมและสถานที่เชิงพาณิชย์อีกด้วย
ลานเทนนิสในพหุกีฬาสถานชาติโอลิมปิก
เคนเนธ แอร์โรว์

| เคนเนธ เจ>  แอร์โรว์ |
| --- | --- |

เกิด: 23 สิงหาคม พ.ศ. 2464 นครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา
เสียชีวิต: 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 (95 ปี) รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา
สัญชาติ: สหรัฐอเมริกา
ศิษย์เก่า: มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย City College of New York
รางวัล: John Bates Clark Medal (1957) รางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ (1972) von Neumann Theory Prize (1986) National Medal of Science (2004)
อาชีพทางวิทยาศาสตร์
สาขา: เศรษฐศาสตร์จุลภาค General equilibrium theory Social choice theory
มีอิทธิพลต่อ: Alfred Tarski  Harold Hotelling
ได้รับอิทธิพลจาก: Allan Gibbard  John C. Harsanyi Roger Myerson A. Michael Spence Eric S. Maskin Roger Myerson Nancy Stokey Karl Shell Anthony Downs
 
เคนเนธ โจเซฟ แอร์โรว์ (อังกฤษ: Kenneth Joseph Arrow; 23 สิงหาคม พ.ศ. 2464 – 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560) เป็นนักเศรษฐศาสตร์ชาวอเมริกัน ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ร่วมกับจอห์น ฮิคส์ เมื่อปี พ.ศ. 2515 นับเป็นผู้มีอายุน้อยที่สุดที่ได้รับรางวัลนี้ ขณะอายุ 51 ปี
ในแวดวงเศรษฐศาสตร์ เขาได้รับยกย่องเป็นบุคคลสำคัญสำหรับทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ยุคนีโอคลาสสิกหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ได้สร้างลูกศิษย์หลายคนจนต่างได้รับรางวัลโนเบลเองด้วย แอร์โรว์ได้สร้างผลกระทบต่อวิชาการเศรษฐศาสตร์อย่างมหาศาล เป็นนักเศรษฐศาสตร์เชิงปฏิบัติที่มีอิทธิพลมากที่สุดคนหนึ่งในรอบ 50 ปีที่ผ่านมา
ผลงานที่โดดเด่นที่สุดคือการมีส่วนร่วมในการสร้างทฤษฎีทางเลือกของสังคม (social choice theory) ที่สำคัญคือ ทฤษฎีความเป็นไปไม่ได้ของแอร์โรว์ (Arrow's impossibility theorem) และผลงานในการวิเคราะห์ดุลยภาพทั่วไป (general equilibrium)
รางวัลและเกียรติยศ

แอร์โรว์ได้รับเลือกให้เป็นภาคีสมาชิกของสมาคมศิลปะและวิทยาศาสตร์อเมริกัน (American Academy of Arts and Sciences) ในปี ค.ศ. 1959 และเป็นหนึ่งในผู้ได้รับเหรียญวิทยาศาสตร์แห่งชาติ (National Medal of Science) ในปี ค.ศ. 2004 ซึ่งเป็นรางวัลเกียรติยศสูงสุดในสาขาวิทยาศาสตร์ของสหรัฐอเมริกา โดยได้รับรางวัลจากประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู. บุช สำหรับการมีส่วนร่วมในการวิจัยปัญหาการตัดสินใจโดยมีข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์ และงานวิจัยเกี่ยวกับการแบกรับความเสี่ยง
แหล่งข้อมูลอื่น

รวมบทความวิชาการของเคนเนธ แอร์โรว์ เก็บถาวร 2009-04-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เก็บถาวร 2009-02-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ชีวประวัติเคนเนธ แอร์โรว์ เก็บถาวร 2001-12-02 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เก็บถาวร 2005-01-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Social Choice and Individual Values
รวมภาพของเคนเนธ แอร์โรว์
IDEAS/RePEc
Kenneth J. Arrow: Nobel Prize in Economics Recipient โดย Seymour “Sy” Brody, จากห้องสมุดมหาวิทยาลัยฟลอริดาแอตแลนติก
Arrow's page at the Pontifical Academy of Social Sciences
| ด ค กรายชื่อผู้ได้รับรางวัลอัลเฟร็ดโนเบลรำลึกของธนาคารแห่งสวีเดน สาขาเศรษฐศาสตร์ |
| --- | --- |
ค.ศ. 1969–1975:  Frisch / Tinbergen (1969)  Samuelson (1970)  Kuznets (1971)  ฮิคส์ / แอร์โรว์ (1972)  Leontief (1973)  Myrdal / Hayek (1974)  Kantorovich / Koopmans (1975) 
ค.ศ. 1976–2000:  มิลตัน ฟรีดแมน (1976)  Ohlin / Meade (1977)  ไซมอน (1978)  Schultz / Lewis (1979)  Klein (1980)  Tobin (1981)  Stigler (1982)  Debreu (1983)  Stone (1984)  Modigliani (1985)  Buchanan (1986)  Solow (1987)  Allais (1988)  Haavelmo (1989)  Markowitz / Miller / Sharpe (1990)  Coase (1991)  Becker (1992)  Fogel / North (1993)  Harsanyi / จอห์น แนช / Selten (1994)  Lucas (1995)  Mirrlees / Vickrey (1996)  Merton / Scholes (1997)  อมรรตยะ เสน (1998)  Mundell (1999)  Heckman / McFadden (2000) 
ค.ศ. 2001–2025:  อาเคอร์ลอฟ / สเปนซ์ / สติกลิตส์ (2001)  คาฮ์นะมัน / สมิธ (2002)  Engle / Granger (2003)  Kydland / Prescott (2004)  Aumann / Schelling (2005)  Phelps (2006)  Hurwicz / Maskin / Myerson (2007)  ครุกแมน (2008)  Elinor Ostrom / Oliver E. Williamson (2009)  Peter A. Diamond / Dale T. Mortensen / Christopher A. Pissarides  (2010)  ซาร์เจนต์ / ซิมส์ (2011)  ร็อธ / แช็ปลีย์ (2012)  ฟามา / แฮนเซน / ชิลเลอร์ (2013)  ติโรล (2014)  ดีตัน (2015)  ฮาร์ต / โฮล์มสตรอม (2016)  เธเลอร์ (2017)  นอร์ดเฮาส์ / โรเมอร์ (2018)  บาเนอร์จี / ดิวโฟล / ครีเมอร์ (2019)  มิลกรอม / วิลสัน (2020)  คาร์ด / แองกริสต์ / อิมเบนส์ (2021)  เบอร์แนงกี / ไดมอนด์ / ดีบวิก (2022)  โกลดิน (2023)  อะเจมอลู / จอห์นสัน / โรบินสัน (2024)
สมเด็จพระรามาธิบดี (เจ้าพระยาจันท์)

| สมเด็จพระรามาธิบดี (เจ้าพระยาจันท์)> พระมหากษัตริย์กัมพูชา |
| --- | --- |
ครองราชย์: ค.ศ. 1642 - 1658
ก่อนหน้า: พระปทุมราชาที่ 1 (นักองค์โนน)
ถัดไป: พระบรมราชาที่ 8 (นักองค์สูร)

สวรรคต: ค.ศ. 1658
ราชวงศ์: ตรอซ็อกผแอม
พระราชบิดา: พระไชยเชษฐาที่ 2
พระราชมารดา: นักนางบุษบา
ศาสนา: อิสลาม (เดิมศาสนาพุทธ)
สมเด็จพระราชโองการพระรามาธิบดี (เขมร: រាមាធិបតីទី១) มีพระนามเดิมว่า เจ้าพระยาจันท์ (เขมร: ពញាចន្) หรือพระนามหลังเข้ารีตว่า อิบราฮิม (ยาวี: سلطان إبراهيم) เป็นพระมหากษัตริย์กัมพูชาเพียงพระองค์เดียวที่นับถือศาสนาอิสลาม
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 แห่งกัมพูชาเสด็จพระราชสมภพเมื่อปี พ.ศ. 2157 เป็นพระราชโอรสองค์ที่ 3 ในสมเด็จพระไชยเชษฐาที่ 2 ประสูติแต่นักนางบุษบา บาทบริจาริกาชาวลาว และทรงเป็นอนุชาของพระศรีธรรมราชาที่ 2 และพระองค์ทองราชา มีตำแหน่งเดิมเป็นเจ้าพระยาจันท์ ตำแหน่งพระอุปราชในรัชกาลสมเด็จพระองค์ทองราชาผู้เป็นพระเชษฐา พระองค์ขึ้นครองราชย์เมื่อ พ.ศ. 2184 โดยการยึดพระราชอำนาจจากพระปทุมราชาที่ 1 และจับพระอุไทยผู้เป็นมหาอุปโยราช(ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์)และพระปทุมราชาที่ 1 สำเร็จโทษขณะเสด็จออกไปล่าสัตว์ที่ชายป่าเมืองอุดง ต่อมาหลังจากครองราชย์แล้วสองปี พระองค์เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลามเมื่อ พ.ศ. 2186 ทำให้มีผู้ต่อต้านพระองค์มาก อีกทั้งในรัชกาลของพระองค์ยังมีความขัดแย้งกับพ่อค้าชาวฮอลันดา
ต่อมาในปี พ.ศ. 2201 นักองค์สูร (พระบรมราชาที่ 8) โอรสพระองค์หนึ่งของพระอุไทย พระมหาอุปโยราชและอนุชาต่างมารดาของพระปทุมราชาที่ 1 ประสูติแต่นักนางโมม หรือมม พระมารดาชาวเวียดนามได้นำกองทัพจากเวียดนามมาโจมตีเพื่อล้มล้างราชบัลลังก์ของสมเด็จพระรามาธิบดี (จันท์) กองทัพเวียดนามเป็นฝ่ายชนะ จับพระรามาธิบดีใส่กรงไปเวียดนาม  พระองค์ถูกขังอยู่ที่ตังเกี๋ย ได้รับความทุกข์โทมนัสอย่างแสนสาหัสจนพระวรกายกายไม่อาจทนได้เสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2202 สิริพระชนม์มายุ 44 พรรษา อยู่ในราชสมบัติ 16 ปี จากนั้นนักองค์สูรจึงขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระบรมราชาที่ 8 แห่งกัมพูชา
สารโปรคิเนติก

สารโปรคิเนติก (อังกฤษ: prokinetic agent, gastroprokinetic agent, gastrokinetic agent)
เป็นยาที่เพิ่มการบีบตัว (motility) ของทางเดินอาหารโดยเพิ่มความถี่ของการหดเกร็งหรือเพิ่มแรงบีบของกล้ามเนื้อเรียบในลำไส้เล็ก โดยไม่เปลี่ยนจังหวะการบีบตัว
เป็นยาที่ใช้บรรเทาอาการต่าง ๆ ในทางเดินอาหาร เช่น ปวดท้อง ท้องพอง (bloating) ท้องผูก แสบร้อนกลางหน้าอก คลื่นไส้ และอาเจียน
และใช้รักษาโรคทางเดินอาหารหลายอย่าง รวมทั้งกลุ่มอาการลำไส้ไวเกินต่อการกระตุ้น (IBS) กระเพาะอาหารอักเสบ
อัมพฤกษ์กระเพาะอาหาร (gastroparesis) และอาหารไม่ย่อยตามหน้าที่ (functional dyspepsia)
ในระบบจำแนกประเภทยาตามการรักษาทางกายวิภาคศาสตร์ ยาเหล่านี้โดยมากอยู่ในกลุ่ม ATC code A03F
Pharmacodynamics

การก่อกัมมันต์ต่อหน่วยรับเซโรโทนิน (serotonin receptor) ไม่ว่าจะด้วยเซโรโทนินเอง หรือด้วยยาโปรคิเนติกบางชนิด จะมีผลเพิ่มการบีบตัว/การเคลื่อนไหวเอง (motility) ของทางเดินอาหาร
ส่วนยาโปรคิเนเติกอย่างอื่นอาจกระตุ้นหน่วยรับ M1 ซึ่งทำให้เกิดการหลั่งสารสื่อประสาท acetylcholine หรือยับยั้งเอนไซม์ acetylcholinesterase ซึ่งเร่งการสลาย acetylcholine ดังนั้น จึงเพิ่มความเข้มข้นของ acetylcholine 
ซึ่งก็จะเพิ่มการบีบรูด (peristalsis) ของทางเดินอาหารและเพิ่มแรงดันที่หูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง (LES) แล้วกระตุ้นการบีบตัวของทางเดินอาหาร ทำให้กระเพาะว่างเร็วขึ้น และปรับปรุงการประสานงานระหว่างกระเพาะอาหารกับลำไส้เล็กส่วนต้น[ต้องการอ้างอิง]
หน่วยรับ 5-HT4 (5-HT4 receptor) คือหน่วยรับเซโรโทนิน เชื่อว่ามีบทบาทสำคัญต่อการบีบตัวของทางเดินอาหารในทั้งทางด้านสรีรวิทยาและพยาธิสรีรวิทยา
ดังนั้น หน่วยรับ 5-HT4 จึงเป็นเป้าหมายการรักษาโรคที่เกี่ยวกับการบีบตัวผิดปกติของทางเดินอาหาร เช่น ท้องผูกเรื้อรัง
ยาโปรคิเนติกบางอย่าง เช่น mosapride, cisapride, และ benzamides มีสัมพรรคภาพ (affinity) กับหน่วยรับ 5-HT4 ในระดับปานกลางเท่านั้น
และในปัจจุบัน มันชัดเจนแล้วว่า ลักษณะการเลือกสรรออกฤทธิ์โดยเฉพาะ ๆ เป็นตัวกำหนดสำคัญในเรื่องความเสี่ยงเทียบกับประโยชน์ของยากลุ่มนี้
ยกตัวอย่างเช่น การออกฤทธิ์ของ cisapride อย่างไม่เลือกสรรต่อหน่วยรับอื่น ๆ (โดยเฉพาะ hERG channels ) ทำให้มันมีโอกาสก่อภาวะหัวใจเสียจังหวะ
ส่วนยา prucalopride ซึ่งเป็นยาที่สร้างขึ้นมาตัวแรกในกลุ่ม benzofuran มีสัมพรรคภาพสูงที่ทำการอย่างเฉพาะเจาะจงกับหน่วยรับ 5-HT4 ซึ่งกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ และให้แรงดันในการขับถ่าย
ยากลุ่ม SSRI ซึ่งปกติใช้รักษาโรคซึมเศร้า ก็พบว่ามีฤทธิ์เพิ่มการบีบตัวของลำไส้เล็กด้วยเหมือนกัน
โมเลกุลแบบอื่น ๆ รวมทั้งสารกลุ่ม macrolides เช่น mitemcinal และอิริโทรมัยซินเป็นตัวทำการ (agonist) ต่อ motilin receptor จึงมีผลให้ทางเดินอาหารบีบตัว
งานวิจัย

งานวิจัยในสัตว์ได้พบว่า การให้สารเสริมชีวนะ (probiotic) คือ Lactobacillus rhamnosus และ Bifidobacterium lactis จะเพิ่มความเร็วและกำลังของ migrating motor complex ระยะ III ในลำไส้เล็ก ซึ่งมีผลลดการมีแบคทีเรียมากเกินและลดการย้ายที่ของแบคทีเรีย
งานวิจัยในหนูได้พบว่าการให้อาหารเสริมเป็น Lactobacillus rhamnosus และ Bifidobacterium lactis จะเพิ่มการบีบตัวของลำไส้เล็ก ซึ่งลดระยะเวลาของรอบ migrating motor complex อย่างวัดได้
ส่วนอีกงานหนึ่งพบว่า หนูที่ได้อาหารเสริมเช่นเดียวกัน จะเพิ่มจำนวนและความเร็วของ migrating motor complex ในระยะ III
ซึ่งทำให้ลำไส้เล็กมีประสิทธิภาพมากขึ้นในการไล่อาหาร แบคทีเรีย และสารคัดหลั่งเข้าไปในลำไส้ใหญ่
อีกงานหนึ่งพบว่า อาหารเสริมเช่นเดียวกับเร่งการขับอาหารในลำไส้เล็กของหนู
ยังมีงานวิจัยผลของสารเสริมชีวนะต่อการบีบตัวของทางเดินอาหารในมนุษย์อีกด้วย
คือพบว่า Lactobacillus reuteri ในทารก และ Lactobacillus casei และ Bifidobacterium breve ในเด็ก มีประสิทธิผลในการรักษาท้องผูก
ส่วน Lactobacillus plantarum ในผู้ใหญ่พบว่าเพิ่มความถี่การถ่ายอุจจาระ
ตัวอย่าง

Benzamide
Cisapride
Domperidone
อิริโทรมัยซิน
Itopride
Mosapride
Metoclopramide
Prucalopride
Renzapride
Tegaserod
Mitemcinal
Levosulpiride
Cinitapride
Linaclotide
ธรรมบาล

ทางกาภาพพระวัชรปาณีโพธิสัตว์ศิลปะทิเบต เชื่อว่าทรงเป็นธรรมบาล
ธรรมบาล (สันสกฤต: धर्मपाल,; ทิเบต: ཆོས་སྐྱོང་ (ไวลี: chos skyong), จีน: 達磨波羅, 護法神, 護法鬼神, 諸天鬼神, 護法龍天, 諸天善神, ญี่ปุ่น: 達磨波羅, 護法善神, 護法神, 諸天善神, 諸天鬼神, 諸天善神諸大眷屬) เป็นเทพโกรธวิฆนันตกะในศาสนาพุทธ ความหมายของธรรมบาลคือ "ผู้ปกป้องธรรม" หรืออาจแปลเป็น "ผู้ปกป้องกฎ" (ธรรมแปลว่ากฎ) ธรรมบาลแบ่งออกเป็นสองแบบ คือ ผู้พิทักษ์ทางโลก และผู้พิทักษ์ทางปัญญา มีเพียงแบบหลังเท่านั้นที่เป็นสิ่งมีชีวิตซึ่งบรรลุแล้ว
ในธรรมเนียมมหายานและตันตระ โดยทั่วไปแสดงประติมานวิทยาของธรรมบาลในรูปที่มีความดุร้ายและโกรธเกรี้ยว ซึ่งมีไว้เพื่อแสดงเจตจำนงในการปกปักษ์ศาสนิกชนและขจัดสิ่งชั่วร้ายออกไป ธรรมบาลจัดเป็นหนึ่งใน อัษฏคัตยะ (อมนุษย์แปดจำพวก) ซึ่งที่เหลือคือครุฑ, เทวดา, นาค, ยักษ์, คนธรรพ์ อสูร, กินนร และ มโหราคะ
ส่วนในประติมานวิทยาของวัชรยานและทางกา ธรรมบาลมีลักษณะน่ากลัว มีหลายหัว หลายมือ หลายเท้า, มีผิวกายน้ำเงิน ดำ หรือแดง มีเขี้ยว และแสดงออกอย่างดุร้าย ทั้งนี้ความดุร้ายนี้แสดงออกเพื่อประโยชน์ของศาสนิกชนทั้งนั้น
ปรากฏหลักฐานการบูชาธรรมบาลในธรรมเนียมทิเบตย้อนไปถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8
ถุงยางอนามัย

| ถุงยางอนามัย |
| --- | --- |
ถุงยางอนามัยชายขณะยังไม่ได้ใช้
ความรู้พื้นฐาน
ประเภทการคุมกำเนิด: สิ่งกีดขวาง
เริ่มใช้ครั้งแรก: สมัยโบราณ ยาง: ค.ศ. 1855 ยางพารา: คริสต์ทศวรรษ 1920 โพลียูรีเทน: ค.ศ. 1994 Polyisoprene: 2008
อัตราการตั้งครรภ์ (ปีแรก, ยางพารา)
เมื่อใช้อย่างถูกต้อง: 2%
เมื่อใช้แบบทั่วไป: 18%
การใช้
สิ่งที่ผู้ใช้ควรรู้: สารหล่อลื่นประเภทน้ำมันทำลายถุงยางอนามัยที่ทำจากยางพารา
ข้อดีข้อเสีย
ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์: ป้องกัน
ข้อดี: ไม่ต้องพบแพทย์
ถุงยางอนามัย  (อังกฤษ: condom) เป็นอุปกรณ์ประเภทสิ่งกีดขวางที่ใช้ระหว่างร่วมเพศเพื่อลดโอกาสการตั้งครรภ์หรือการติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ มีทั้งสำหรับเพศหญิงและเพศชาย เมื่อใช้อย่างถูกต้องทุกครั้งที่ร่วมเพศ ผู้หญิงที่คู่นอนใช้ถุงยางอนามัยชายมีอัตราการตั้งครรภ์อยู่ที่ 2% ต่อปี โดยมีอัตราการตั้งครรภ์เมื่อใช้แบบทั่วไปอยู่ที่ 18% ต่อปี การใช้ถุงยางอนามัยลดโอกาสการติดโรคหนองในแท้, โรคหนองในเทียม, เชื้อทริโคโมแนส, เชื้อไวรัสตับอักเสบ บี, โรคเอดส์ และซิฟิลิส
ถุงยางอนามัยชายควรใส่ขณะที่องคชาตแข็งตัวก่อนการร่วมเพศ โดยใช้เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำอสุจิเข้าไปในร่างกายของคู่นอน ถุงยางอนามัยชายมักทำจากยางพารา หรืออาจทำจากโพลียูรีเทนหรือลำไส้แกะ ถุงยางอนามัยชายมีข้อดีตรงที่ใช้ง่าย พกพาสะดวก และมีผลข้างเคียงน้อย สำหรับผู้แพ้ยางพารา ควรใช้แบบที่ผลิตจากโพลียูเทนหรือวัสดุสังเคราะห์อื่นแทน ถุงยางอนามัยสตรีมักทำจากโพลียูรีเทนและไม่สามารถใช้ซ้ำได้
การใช้ถุงยางอนามัยเพื่อป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ถูกใช้มาอย่างน้อยตั้งแต่ ค.ศ. 1564 ถุงยางอนามัยที่ทำจากยางมีตั้งแต่ ค.ศ. 1855 ตามมาด้วยที่ทำจากยางพาราในคริสต์ทศวรรษ 1920 ถุงยางอนามัยถูกจัดอยู่ในยาหลักขององค์การอนามัยโลกซึ่งรวมยาที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยและเป็นที่ต้องการในระบบสุขภาพ ทั่วโลกน้อยกว่า 10% ใช้ถุงยางอนามัยเพื่อคุมกำเนิด อัตราการใช้ถุงยางอนามัยในประเทศพัฒนาแล้วสูงกว่าที่อื่น ในสหราชอาณาจักร ถุงยางอนามัยเป็นวิธีคุมกำเนิดที่ได้รับความนิยมเป็นอันดับสอง (22%) และเป็นที่นิยมอันดับสามในสหรัฐอเมริกา (15%)  ถุงยางอนามัยจำนวนประมาณ 6 ถึง 9 พันล้านชิ้นถูกขายในแต่ละปี
การใช้ทางการแพทย์ > การคุมกำเนิด

บทความหลัก: การคุมกำเนิด
เช่นเดียวกับวิธีคุมกำเนิดส่วนใหญ่ ประสิทธิผลของถุงยางอนามัยนั้นประเมินได้สองแบบ ประสิทธิผลจากการใช้อย่างถูกต้อง (perfect use) หรือ ประสิทธิผลของวิธี คำนวณจากคนที่ใช้ถุงยางอยามัยอย่างถูกวิธีและสม่ำเสมอ ส่วนประสิทธิผลการใช้ทั่วไป (typical use) หรือ การใช้งานจริง (Actual use) คำนวณจากผู้ใช้ถุงยางทุกคน รวมไปถึงผู้ที่ใช้อย่างผิดวิธี หรือผู้ที่ไม่ได้ใช้ถุงยางอยามัยในการร่วมเพศทุกครั้ง โดยทั่วไป อัตรามักมาจากการใช้ในปีแรก
อัตราการตั้งครรภ์ในกลุ่มผู้ใช้ถุงยางอนามัยอยู่ระหว่าง 10 ถึง 18% ต่อปี ขึ้นอยู่กับประชากรที่ศึกษา ส่วนอัตราการตั้งครรภ์เมื่อใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องอยู่ที่ 2 % ต่อปี ถุงยางอนามัยอาจใช้ร่วมกับวิธีคุมกำเนิดอื่น ๆ (เช่น การใช้สารฆ่าเชื้ออสุจิ) เพื่อลดความเสี่ยงในการตั้งครรภ์