อักษรธรรมล้านนา
พยัญชนะ > ตารางพยัญชนะ

อักษรธรรมล้านนามีพยัญชนะ 43 ตัว ได้แก่ พยัญชนะในวรรค 25 ตัว พยัญชนะอวรรค 10 ตัว และ พยัญชนะเพิ่ม 8 ตัว อย่างไรก็ดี อักษรไทยที่ปรากฏเป็นการปริวรรต (ถ่ายอักษร) เท่านั้น เสียงจริงของอักษรแสดงไว้ในสัทอักษร ซึ่งอาจจะออกเสียงต่างไปจากอักษรไทย
นอกจากนี้ ในทำนองเดียวกับอักษรมอญและเขมร อักษรธรรมล้านนายังมีพยัญชนะรูปตัวเชิง ซึ่งเป็นรูปของพยัญชนะที่ใส่ไว้ใต้พยัญชนะหรือสระ เรียกว่า หาง (ᩉᩣ᩠ᨦ) ตัวซ้อน (ᨲ᩠ᩅᩫᨪᩬ᩶ᩁ) ตัวห้อย (ᨲ᩠ᩅᩫᩉᩬ᩠ᨿ᩶) หรือ ตัวเสียบ (ᨲ᩠ᩅᩫᩈ᩠ᨿᨷ) พยัญชนะตัวเชิงใส่ไว้เพื่อทำหน้าที่เป็นตัวสะกดหรือห้ามไม่ให้พยัญชนะตัวข่ม (อักษรที่อยู่ด้านบนของตัวเชิง) ออกเสียงอะ (ในกรณีที่เขียนภาษาบาลีสันสกฤต) เช่น ᨻᩩᨴ᩠ᨵ (พุทฺธ) จะอ่านเป็น ปุ๊ด-ทะ ไม่อ่านว่า ปุ๊ด-ต๊ะ-ทะ  นอกจากนี้ ตัวเชิงของอักษร ᩅ​ (ว) ᨿ​ (ย) และ ᩋ​ (อ) ยังใช้เป็นรูปสระได้ด้วย  ทั้งนี้ พยัญชนะในวรรคและอวรรคจะมีตัวเชิงทุกตัว และโดยทั่วไปก็มีลักษณะคล้ายเดิมกับพยัญชนะปกติ ยกเว้นบางตัวซึ่งเปลี่ยนรูปไป เช่น ตัวเชิงของ ᨮ​ (ฐ) ᨻ (พ) ᨷ​ (บ) ᨶ​ (น) ᨾ​ (ม) ᨿ​ (ย)​ ᩁ (ร) ᩋ​ (อ) อย่างไรก็ดี อักษรบางตัวเช่น ᩃ (ล)​ ᨷ (บ)​ ᩁ (ร) อาจจะมีรูปตัวเชิงมากกว่าหนึ่งแบบ ซึ่งตัวเชิงแต่ละแบบอาจมีวิธีการใช้ที่แตกต่างกันในแต่ละปริบทหรือตามความนิยม ตัวอย่างเช่น รูป ◌᩠ᨷ​​​ จะใช้ในกรณีที่เป็นตัวสะกด ส่วนรูป ◌ᩝ จะใช้ในกรณีที่เป็นคำสะกดแบบพิเศษ เช่น ᨣᩴ᩵ᩝ​ (ก็บ่) ส่วนพยัญชนะเพิ่ม (ซึ่งแสดงในแถวตารางสีเหลือง) จะไม่มีรูปตัวเชิงแต่อย่างใดเนื่องจากประดิษฐ์ขึ้นภายหลัง อนึ่ง ในการป้อนอักขระอักษรธรรมด้วยระบบยูนิโคด จะสามารถแปลงพยัญชนะเป็นรูปตัวเชิงได้ด้วยการป้อนสัญลักษณ์ สะกด (รหัสอักขระ U1A60) (◌᩠) ซึ่งในขณะที่ป้อน จะปรากฏเป็นสัญลักษณ์กากบาทอยู่ใต้อักษร
ในส่วนของมาตราตัวสะกด อักษรธรรมล้านนาก็มีแม่ตัวสะกดเช่นดียวกับอักษรไทย คือ แม่กก แม่กบ แม่กด แม่กง แม่กม แม่เกย และ แม่เกอว โดยนิยมเรียกว่า แม่กัก แม่กับ แม่กัด แม่กัง แม่กัม แม่กัย และ แม่กัว อย่างไรก็ดีจะมีความแตกต่างจากอักษรไทยเล็กน้อย ตัวอย่างเช่น ตัว ᨫ (ฌ) ในอักษรธรรมล้านนาสามารถเป็นตัวสะกดในมาตราแม่กดได้ แต่กับอักษรไทยจะทำเช่นนี้ไม่ได้ อนึ่งอักษรธรรมล้านนาสามารถจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์ได้ในทำนองเดียวกับอักษรไทยและอักษรลาว
| วรรค | อักษร | อักษร | รูปตัวเชิง | ชื่ออักษร> คำอ่าน | ชื่ออักษร> สัทอักษร | ปริวรรตเป็นอักษรไทย> พยัญชนะต้น | ปริวรรตเป็นอักษรไทย> ตัวสะกด | ปริวรรตเป็นอักษรละติน> พยัญชนะต้น | ปริวรรตเป็นอักษรละติน> ตัวสะกด | สัทอักษร> พยัญชนะต้น | สัทอักษร> ตัวสะกด | ไตรยางศ์ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  วรรค ก | ᨠ |  | ◌᩠ᨠ | ก๋ะ | [kǎ] | ก | แม่กก | k | k | [k] | [k̚] | สูง |
|  วรรค ก | ᨡ |  | ◌᩠ᨡ | ข๋ะ | [xǎ], [kʰǎ] | ข | แม่กก | x, kh | k | [x], [kʰ] | [k̚] | สูง |
|  วรรค ก | ᨢ |  | — | ฃ๋ะ | [xǎ] | ฃ | แม่กก | x, kh | — | [x] | [k̚] | สูง |
|  วรรค ก | ᨣ |  | ◌᩠ᨣ | ก๊ะ | [ka᷇] | ค | แม่กก | k | k | [k] | [k̚] | ต่ำ |
|  วรรค ก | ᨤ |  | — | คะ, ฅะ | [xa᷇] | ฅ | แม่กก | x, kh | — | [x] | [k̚] | ต่ำ |
|  วรรค ก | ᨥ |  | ◌᩠ᨥ | ฆะ | [xa᷇], [kʰa᷇] | ฆ | แม่กก | x, kh | k | [x], [kʰ] | [k̚] | ต่ำ |
|  วรรค ก | ᨦ |  | ◌᩠ᨦ | งะ | [ŋa᷇] | ง | แม่กง | ng | ng | [ŋ] | [ŋ] | ต่ำ |
| 2. วรรค จ | ᨧ |  | ◌᩠ᨧ | จ๋ะ | [t͡ɕǎ] | จ | แม่กด | j, c | t | [t͡ɕ] | [t̚] | สูง |
| 2. วรรค จ | ᨨ |  | -᩠ᨨ | ส๋ะ, ฉ๋ะ | [sǎ], [t͡ɕʰǎ] | ฉ | - | s, ch | — | [s], [t͡ɕʰ] | — | สูง |
| 2. วรรค จ | ᨩ |  | -᩠ᨩ | จ๊ะ | [t͡ɕa᷇] | ช | แม่กด | j, c | t | [t͡ɕ] | [t̚] | ต่ำ |
| 2. วรรค จ | ᨪ |  | — | ซะ | [sa᷇] | ซ | แม่กด | s | t | [s] | [t̚] | ต่ำ |
| 2. วรรค จ | ᨫ | ,  | -᩠ᨫ | ซะ, ชะ, ฌะ | [sa᷇], [t͡ɕʰa᷄] | ฌ | แม่กด | s, ch | t | [s], [t͡ɕʰa᷄] | [t̚] | ต่ำ |
| 2. วรรค จ | ᨬ |  | -᩠ᨬ | ญะ  (เสียงนาสิก) | [ɲa᷇] | ญ | แม่กน | ny, y | n | [ɲ], [j] | [n] | ต่ำ |
| 3. วรรค ฏ | ᨭ |  | -᩠ᨭ | ระฏ๋ะ | [lǎ.tǎ] | ฏ, ฎ | แม่กด | t | t | [t] | [t̚] | สูง |
| 3. วรรค ฏ | ᨮ | ,  | -᩠ᨮ , -ᩛ | ระฐ๋ะ | [lǎ.tʰǎ] | ฐ | แม่กด | th | t | [tʰ] | [t̚] | สูง |
| 3. วรรค ฏ | ᨯ |  | -᩠ᨯ | ระฑะ, ด๊ะ | [dǎ] | ฑ, ด | แม่กด | d, th | t | [d], [tʰ] | [t̚] | กลาง |
| 3. วรรค ฏ | ᨰ |  | -᩠ᨰ | ระฒะ | [lǎ.tʰa᷇] | ฒ | แม่กด | th | t | [tʰ] | [t̚] | ต่ำ |
| 3. วรรค ฏ | ᨱ |  | -᩠ᨱ | ระณะ | [lǎ.na᷇] | น | แม่กน | n | n | [n] | [n] | ต่ำ |
| 4. วรรค ต | ᨲ |  | -᩠ᨲ | ต๋ะ | [tǎ] | ต | แม่กด | t | t | [t] | [t̚] | สูง |
| 4. วรรค ต | ᨳ |  | -᩠ᨳ | ถ๋ะ | [tʰǎ] | ถ | แม่กด | th | t | [tʰ] | [t̚] | สูง |
| 4. วรรค ต | ᨴ |  | -᩠ᨴ | ต๊ะ | [ta᷇] | ท | แม่กด | t | t | [t] | [t̚] | ต่ำ |
| 4. วรรค ต | ᨵ |  | -᩠ᨵ | ธะ | [tʰa᷇] | ธ | แม่กด | th | t | [tʰ] | [t̚] | ต่ำ |
| 4. วรรค ต | ᨶ |  | -᩠ᨶ | นะ | [na᷇] | น | แม่กน | n | n | [n] | [n] | ต่ำ |
| 5. วรรค ป | ᨷ |  | -᩠ᨷ , -ᩝ | บ๋ะ | [bǎ] | บ | แม่กบ | b | p | [b] | [p̚] | กลาง |
| 5. วรรค ป | ᨷ |  | -᩠ᨷ | ป๋ะ | [pǎ] | ป | แม่กบ | p | p | [p] | [p̚] | สูง |
| 5. วรรค ป | ᨸ |  |  – | ป๋ะ | [pǎ] | ป | แม่กบ | p | p | [p] | [p̚] | สูง |
| 5. วรรค ป | ᨹ |  | -᩠ᨹ | ผ๋ะ | [pʰǎ] | ผ | - | ph |  – | [pʰ] |  – | สูง |
| 5. วรรค ป | ᨺ |  |  – | ฝ๋ะ | [fǎ] | ฝ | แม่กบ | f |  – | [f] |  – | สูง |
| 5. วรรค ป | ᨻ |  | -᩠ᨻ , -ᩛ | ป๊ะ | [pa᷇] | พ | แม่กบ | p | p | [p] | [p̚] | ต่ำ |
| 5. วรรค ป | ᨼ |  |  – | ฟะ | [fa᷇] | ฟ | แม่กบ | f | p | [f] | [p̚] | ต่ำ |
| 5. วรรค ป | ᨽ |  | -᩠ᨽ | ภะ | [pʰa᷇] | ภ | แม่กบ | ph | p | [pʰ] | [p̚] | ต่ำ |
| 5. วรรค ป | ᨾ |  | -᩠ᨾ , -ᩜ | มะ | [ma᷇] | ม | แม่กม | m | m | [m] | [m] | ต่ำ |
| 6. อวรรค | ᨿ |  | -᩠ᨿ | ญะ  (เสียงนาสิก) | [ɲa᷇] | ย | แม่เกย | ny, y |  – | [ɲ], [j] |  – | ต่ำ |
| 6. อวรรค | ᩀ |  |  – | ยะ, อยะ | [jǎ] | อย | - | y |  – | [j] |  – | กลาง |
| 6. อวรรค | ᩁ |  | -᩠ᩁ , -ᩕ | ระ, ละ, ฮะ | [la᷇] | ร, ล, ฮ | แม่กน | r, l, h | n | [r], [l], [h] | [n] | ต่ำ |
| 6. อวรรค | ᩃ |  | -᩠ᩃ​ ,  -ᩖ | ละ | [la᷇] | ล | แม่กน | l | n | [l] | [n] | ต่ำ |
| 6. อวรรค | ᩅ |  | -᩠ᩅ | วะ | [wa᷇] | ว | แม่เกอว | w | – | [w] | – | ต่ำ |
| 6. อวรรค | ᩆ |  | -᩠ᩆ | ศ๋ะ | [sǎ] | ศ | แม่กด | s | t | [s] | [t̚] | สูง |
| 6. อวรรค | ᩇ |  | -᩠ᩇ | ษ๋ะ | [sǎ] | ษ | แม่กด | s | t | [s] | [t̚] | สูง |
| 6. อวรรค | ᩈ |  | -᩠ᩈ ,  -ᩞ | ส๋ะ | [sǎ] | ส | แม่กด | s | t | [s] | [t̚] | สูง |
| 6. อวรรค | ᩉ |  | -᩠ᩉ | หะ | [hǎ] | ห | - | h |  – | [h] |  – | สูง |
| 6. อวรรค | ᩊ |  | -᩠ᩊ | ฬะ | [la᷇] | ฬ | แม่กน | l | n | [l] | [n] | ต่ำ |
| 6. อวรรค | ᩋ | ,  | -ᩬ | อ๋ะ | [ʔǎ] | อ | - |  – |  – | [ʔ] |  – | กลาง |
| 6. อวรรค | ᩌ |  |  – | ฮะ | [ha᷇] | ฮ | - | h |  – | [h] |  – | ต่ำ |
1 2 3 4 5 6 7 8  พยัญชนะเพิ่มซึ่งประดิษฐ์ขึ้นสำหรับเขียนคำในภาษาตระกูลไท พยัญชนะเหล่าแท้จริงจะไม่จัดอยู่ในวรรค และไม่มีรูปตัวเชิง แต่ในที่นี้จะแทรกไว้ในแต่ละวรรคเพื่อให้เทียบเคียงกับอักษรไทยได้ง่าย
1 2  การออกเสียงเฉพาะในภาษาไทลื้อ
1 2 3 4  อิทธิพลจากภาษาไทยมาตรฐาน และภาษาบาลีสันสฤต
↑  สำหรับเขียนคำในภาษาตระกูลไท
1 2  สำหรับเขียนคำที่รากศัพท์มาจากภาษาบาลีสันสฤต
↑  สำหรับเขียนคำที่มาจากภาษาตระกูลไทเท่านั้น ไม่ใช้สำหรับคำที่มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีสันสฤต
↑  นิยมปริวรรตเป็นอักษร ร สำหรับอักษรไทย หรือ r สำหรับอักษรละติน เพื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากภาษาไทยมาตรฐานหรือภาษาบาลีสันกฤต