stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
หมีสีน้ำตาล

| หมีสีน้ำตาล ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: 0> 5–0Ma  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N  ↓  สมัยไพลสโตซีนตอนกลาง–สมัยโฮโลซีน |
| --- | --- |

สถานะการอนุรักษ์
 ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Mammalia
อันดับ:: Carnivora
วงศ์:: Ursidae
สกุล:: Ursus
สปีชีส์:: U.  arctos
ชื่อทวินาม
Ursus arctos Linnaeus, 1758

ชนิดย่อย
 *Ursus arctos alascensis Merriam, 1896 Ursus arctos arctos Linnaeus, 1758  Ursus arctos beringianus Middendorff, 1851  Ursus arctos californicus Merriam, 1896  Ursus arctos collaris F. G. Cuvier, 1824  Ursus arctos crowtheri Schinz, 1844  Ursus arctos dalli Merriam, 1896  Ursus arctos gyas Merriam, 1902  Ursus arctos horribilis Ord, 1815  Ursus arctos isabellinus Horsfield, 1826  Ursus arctos lasiotus Gray, 1867  Ursus arctos middendorffi Merriam, 1896  Ursus arctos pruinosus Blyth, 1854  Ursus arctos sitkensis Merriam, 1896  Ursus arctos stikeenensis Merriam, 1914  Ursus arctos syriacus Hemprich & Ehrenberg, 1828 

แผนที่แสดงการกระจายพันธุ์
หมีสีน้ำตาล (อังกฤษ: brown bear; ชื่อวิทยาศาสตร์: Ursus arctos) เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กินเนื้อ (Carnivora) ขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง
จัดเป็นหมีที่มีขนาดใหญ่มาก โดยตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย เมื่อยืน 4 เท้ามีความสูงถึง 5 ฟุต และเมื่อยืนด้วย 2 เท้า อาจสูงถึง 9 ฟุต แต่ยืนได้ในระยะเวลาสั้น ๆ เท่านั้น ตัวผู้เมื่อโตเต็มที่อาจมีน้ำหนักมากถึง 1,000 ปอนด์ ส่วนตัวเมียอาจมีน้ำหนักมากกว่า 450 ปอนด์
มีขนสีน้ำตาลตลอดทั้งลำตัว อันเป็นที่มาของชื่อ มีปุ่มหรือเนินตรงหัวไหล่ ขนและเล็บยาว มีจมูกที่ใหญ่ แต่มีใบหูขนาดเล็ก
แต่จะมีขนสีเข้มหรืออ่อนไปตามสภาพแวดล้อมและภูมิประเทศที่อาศัย รวมถึงขนาดตัวด้วย ซึ่งถือเป็นชนิดย่อย (ดูในตาราง) โดยกระจายพันธุ์ไปในพื้นที่ ๆ กว้างไกลมาก ตั้งแต่อะแลสกา, แคนาดา, รัสเซีย, หลายพื้นที่ในยุโรป และตามแนวเทือกเขาหิมาลัยในอินเดีย, เนปาล และจีน และตะวันออกกลาง
หมีสีน้ำตาลกินอาหารได้หลากหลายมาก ทั้งพืชและสัตว์ โดยหากเป็นพืชมักจะเป็นผลไม้ประเภทเบอร์รี่ บางครั้งกินสัตว์ขนาดเล็ก เช่น แมลง หรือ หนู แต่บางครั้งก็กินสัตว์ใหญ่ เช่น ม้า, วัวป่า, กวาง รวมถึงซากสัตว์ ในช่วงฤดูกาลที่มีอาหารสมบูรณ์ อาหารที่หมีสีน้ำตาลชอบมาก คือ ปลาแซลมอน และปลาเทราต์
หมีสีน้ำตาลตัวเมียต้องมีอายุ 4 ถึง 10 ปี จึงจะเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ และให้กำเนิดลูกโดยเฉลี่ย 2 ตัว ในระยะเวลา 4 ปี ฤดูกาลผสมพันธุ์อยู่ในช่วงปลายฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูร้อน แม่หมีจะให้กำเนิดลูกในช่วงเดือนมกราคม–มีนาคม ปกติ 2–3 ตัว โดยลูกหมีที่เกิดใหม่จะยังไม่ลืมตา และยังไม่มีขน ลูกหมีจะอาศัยอยู่ในถ้ำที่แม่หมีขุดขึ้นมาจนกระทั่งถึงเดือนเมษายน หรืออาจถึงเดือนมิถุนายน และเริ่มหย่านมเมื่ออายุประมาณ 5 เดือน และเริ่มเรียนรู้ว่า พืชหรือสัตว์ประเภทไหนที่ใช้เป็นอาหาร ลูกหมีจะอยู่กับแม่อย่างน้อยอีก 1 ปี หรือมากกว่านั้น จากนั้นจึงเริ่มแยกตัวออกไป  ส่วนในฤดูหนาว หมีสีน้ำตาลจะจำศีลในถ้ำเป็นระยะเวลาราว 2 เดือน โดยใช้พลังงานจากไขมันที่สะสมไว้
บรรณานุกรม

Heptner V.G.; Sludskii, A.A. (1992). Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2. Leiden u.a.: Brill. ISBN 978-90-04-08876-4.
Vaisfeld, M.A. and Chestin I. E., บ.ก. (1993). Bears: Brown Bear, Polar Bear, Asian Black Bear. Distribution, ecology, use and protection (ภาษารัสเซีย และ อังกฤษ). Moscow: Nauka. ISBN 978-5020035676.
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Ursus arctos ที่วิกิสปีชีส์
Brown Bear profile จาก National Geographic
Bear Hunting Altered Genetics More Than Ice Age Isolation
Ancient Fossil Offers New Clues To Brown Bears Past
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q36341  Wikispecies: Ursus arctos  ADW: Ursus_arctos  BioLib: 1827  BOLD: 12510  EoL: 328581  Fauna Europaea: 305356  Fossilworks: 52604  GBIF: 2433433  iNaturalist: 41641  IRMNG: 10198727  ITIS: 180543  IUCN: 41688  MSW: 14000970  NBN: NBNSYS0000005185  NCBI: 9644  Species+: 9829  uBio: 105410  ZooBank: 967F41D2-464B-4D55-AE9C-D19FE452B814 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST 
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ลัตเวีย  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย
หมู่บ้าน

หมู่บ้าน
หมู่บ้าน
หมู่บ้าน (อังกฤษ: village) เป็นนิคมหรือชุมชนมนุษย์ ใหญ่กว่าหมู่บ้านขนาดเล็ก (hamlet) แต่เล็กกว่าเมือง มีประชากรตั้งแต่ไม่กี่ร้อยคนไปถึงหลายพันคน (บางแห่งถึงหมื่นคน)
ในอดีต หมู่บ้านเป็นรูปแบบชุมชนปกติสำหรับสังคมที่ใช้เกษตรกรรมเพื่อยังชีพ และยังมีในบางสังคมที่มิใช่สังคมเกษตรบ้าง ในบริเตนใหญ่ หมู่บ้านขนาดเล็กได้รับสิทธิเรียกหมู่บ้านเมื่อสร้างโบสถ์ ในหลายวัฒนธรรม เมืองและนครมีน้อย โดยมีสัดส่วนประชากรอาศัยอยู่น้อย การปฏิวัติอุตสาหกรรมดึงดูดให้คนจำนวนมากทำงานในโรงสีและโรงงาน การกระจุกของคนทำให้หลายหมู่บ้านเติบโตเป็นเมืองและนคร นอกจากนี้ยังทำให้มีความชำนาญพิเศษของแรงงานและช่างฝีมือ และพัฒนาการของการค้าจำนวนมาก แนวโน้มการกลายเป็นเมืองดำเนินต่อ แม้ไม่เชื่อมโยงกับการปรับให้เป็นอุตสาหกรรมเสมอไป หมู่บ้านเสื่อมความสำคัญลงทั้งที่เป็นหน่วยสังคมและนิคมมนุษย์
แม้มีชีวิตหมู่บ้านหลากรูปแบบ แต่หมู่บ้านตรงแบบเล็ก บางทีประกอบด้วย 5 ถึง 30 ครอบครัว บ้านตั้งอยู่ด้วยกันเพื่อการเข้าสังคมและการป้องกัน และดินแดนโดยรอบพื้นที่อยู่อาศัยมีการทำไร่นา หมู่บ้านประมงเดิมยึดการประมงพื้นบ้าน (artisan fishing) และตั้งอยู่ติดพื้นที่จับปลา
หมู่ถ้ำพราพร

| --- | --- |
ทางเข้าของถ้ำโลมัสฤษี (250 ปีก่อนคริสต์กาล) ซึ่งแกะสลักเข้าไปในหน้าผา
แสดงที่ตั้งภายในประเทศอินเดียแสดงแผนที่ประเทศอินเดียหมู่ถ้ำพราพร (รัฐพิหาร)แสดงแผนที่รัฐพิหาร
ชื่ออื่น: พราพร, สตฆรรวะ
ที่ตั้ง: อำเภอเชหานาบาด รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย
พิกัด: 25°00′18″N 85°03′47″E﻿ / ﻿25.005°N 85.063°E﻿ / 25.005; 85.063
ประเภท: ถ้ำ
ส่วนหนึ่งของ: เขาพราพรและนาคารชุนี
ความเป็นมา
สร้าง: 322–185 ปีก่อนคริสต์กาล
หมู่ถ้พบนเขาพราพร (อังกฤษ: Barabar Hill Caves) เป็นหมู่ถ้ำสลักหินที่เก่าแก่ที่สุดของอินเดีย สร้างขึ้นในสมัยจักรวรรดิโมรยะ (322–185 ปีก่อนคริสต์กาล) บางส่วนปรากฏจารึกของพระเจ้าอโศก ตั้งอยู่ในมาฆทุมปุระในอำเภอเชหานาบาด รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย ตั้งอยู่ห่างไป 24 km (15 mi) ทางเหนือของพุทธคยา
ถ้ำเหล่านี้ตั้งอยู่ในเนินเขาคู่ คือ สี่ถ้ำในเขาพราพร (Barabar) และสามถ้ำในเขานาคารชุนี (Nagarjuni) ในบรรดาถ้ำเหล่านี้สามารถพบจารึกนามของกษัตริย์ "ปิยทาสี" ในสามถ้ำที่พราพร และ "เทวานัมปิยทศรถ" ในถ้ำที่นาคารชุนี คาดการณ์ว่าอ่ายุระหว่าง 300 ปีก่อนคริสต์กาล ในสมัยจักรวรรดิโมรยะ ตรงกับรัชสมัยของพระเจ้าอโศก (ครองราชย์ 273–232 ปีก่อนคริสต์กาล) และหลานชาย ทศรถโมรยะ
งานแกะสลักซุ้มทางเข้าของถ้ำโลมัสฤษีถือเป็นตัวอย่างชิ้นเก่าแก่ที่สุดของจันทรศาลา ซึ่งคือซุ้มโค้งเจดีย์รูปโอจี รูปแบบดังกล่าวมีการนำไปสร้างเรื่อยมาในสถาปัตยกรรมของอินเดีย
ถ้ำเหล่านี้แรกเริ่มถูกใช้งานเพื่อบำเพ็ญพรตโดยนักบวชจากสำนักอาชีวิกะ ซึ่งสถาปนาขึ้นโดยมักขลี โคสาลา ซึ่งมีชีวิตร่วมสมัยกับพระโคตมพุทธเจ้าและพระมหาวีระ สำนักอาชีวิกะมีคำสอนและแนวปฏิบัติที่คล้ายคลึงกันกับทั้งศาสนาพุทธและศาสนาเชน นอกจากนี้ยังสามารถพบประติมากรรมและจารึกจากสมัยหลัง ๆ ของศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธในหมู่ถ้ำเหล่านี้เช่นกัน
ถ้ำส่วนใหญ่บนเขาพราพรมีสองคูหา แกะสลักมาจากหินแกรนิตทั้งหมด ภายในสามารถพบการขัดเงาที่เรียกว่า "การขัดเงาแบบโมรยะ" ตามประติมากรรมภายใน นอกจากนี้ภายในถ้ำยังมีปรากฏการณ์เสียงสะท้อนเช่นกัน
หมายเรียก

หมายเรียก (อังกฤษ: summons) เป็นเอกสารทางกฎหมายที่ศาลหรือหน่วยงานอื่นของรัฐบาลออกเพื่อวัตถุประสงค์ต่าง ๆ
ประเภท > หมายเรียกของศาล

"หมายเรียกของศาล" หรือ "หมายเรียกทางตุลาการ" (judicial summons) ในอังกฤษและเวลส์มักเรียก "แบบเรียกตัว" (claim form) ส่วนในนิวเซาท์เวลส์เรียก "ใบแจ้งให้มาศาล" (court attendance notice) นั้น จะส่งให้บุคคลที่เกี่ยวข้องกับกระบวนพิจารณาทางกฎหมาย ซึ่งอาจถูกฟ้องคดี หรือต้องการให้ปรากฏตัวในฐานะพยานบุคคล
หมายเรียกจะระบุวันที่บุคคลผู้ถูกเรียกต้องมาศาล หรือต้องตอบกลับเป็นลายลักษณ์อักษรต่อศาลหรือคู่ความฝ่ายอื่น ในกรณีถูกฟ้องนั้น หมายเรียกมักระบุตัวบุคคลที่ต้องคดี และระบุถึงคดีที่ได้ฟ้องต่อศาลซึ่งออกหมาย
ในบางเขตอำนาจ (ที่ใช้ภาษาอังกฤษ) หมายเรียกอาจร่างขึ้นด้วยภาษาอังกฤษทางกฎหมาย (legal English) ซึ่งบุคคลทั่วไปเข้าใจยาก ส่วนในรัฐหลายแห่งของสหรัฐ กำหนดให้ต้องร่างหมายด้วยภาษาอังกฤษแบบเรียบง่าย (plain English) และต้องเริ่มด้วยถ้อยคำว่า "โปรดทราบ! ท่านถูกฟ้องคดี" (Notice! You have been sued.)
ประเภท > ไซเทชัน

หมายเรียกประเภท "ไซเทชัน" (citation) เป็นหมายเรียกที่เจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายจัดทำขึ้นและส่งมอบให้ในขณะเกิดเหตุเพื่อสั่งให้ผู้ถูกกล่าวหาไปปรากฏตัวต่อตุลาการท้องถิ่นภายในเวลาที่กำหนด เพื่อให้การต่อข้อกล่าวหาเล็กน้อย อย่างการฝ่าฝืนกฎจราจรหรือความผิดลหุโทษอย่างอื่น การไม่ปรากฏตัวตามเรียกจะกลายเป็นความผิดอีกฐานหนึ่ง คือ การขาดนัด (failure to appear)
หมายเรียกดังกล่าวยังเรียกด้วยชื่ออื่นอีก เช่น "ใบแจ้งการฝ่าฝืนกฎจราจร" (traffic violation ticket), "ใบแจ้งให้ปรากฏตัว" (notice to appear)
ในออสเตรเลีย สำหรับความผิดเล็กน้อย จะออกหมายเรียกที่เรียก "ใบแจ้งการละเมิดกฎหมาย" (infringement notice) และจัดการด้วยการชำระค่าปรับ ถ้าไม่เห็นด้วยกับค่าปรับที่เรียก ผู้ถูกกล่าวหามีสิทธิขอให้นำคดีขึ้นสู่ศาลได้ ส่วนความผิดที่หนักขึ้น จะออกหมายเรียกที่เรียก "ใบแจ้งให้มาศาล" (field court attendance notice)
ในสหราชอาณาจักรและฮ่องกง สำหรับความผิดเล็กน้อย จะออกหมายเรียกที่เรียก "ใบแจ้งค่าปรับตายตัว" (fixed penalty notice) ซึ่งภาษาปากเรียกกันว่า "ปรับคาที่" (on-the-spot fine) ผู้ได้รับหมายเรียกจะเสียค่าปรับที่กฎหมายกำหนดไว้แล้วตายตัว และจะไม่ต้องไม่ขึ้นศาล แต่ถ้าไม่ปฏิบัติตามหมายเรียกดังกล่าว จะได้รับหมายเรียกจากศาลแทน
ประเภท > หมายเรียกทางแพ่ง

"หมายเรียกทางแพ่ง" (civil summons) มักส่งมาพร้อมกับคำฟ้อง และมักมีตัวเลือกให้ระบุตัวผู้รับหมายเรียก แล้วแต่ประเภทของหมาย เช่น ในแคลิฟอร์เนีย จะมีตัวเลือกว่า จะอนุมัติให้แก่บุคคลธรรมดา บุคคลที่ไม่ใช้ชื่อจริง บุคคลที่ถูกฟ้องในนามของบริษัท ฯลฯ
ประเภท > หมายเรียกทางปกครอง

ตัวอย่างของ "หมายเรียกทางปกครอง" (administrative summons) คือ หมายเรียกที่ปรากฏในกฎหมายภาษีอากรของสหรัฐ ประมวลรัษฎากรภายใน (Internal Revenue Code) ให้อำนาจกรมสรรพากร (Internal Revenue Service) ออกหมายเรียกถึงผู้เสียภาษีหรือบุคคลอื่นใดที่ดูแลสมุดบัญชีในกิจการของผู้เสียภาษีให้มาปรากฏตัวต่อรัฐมนตรีคลัง (Secretary of the Treasury) หรือผู้แทน ตามวันและเวลาที่ระบุในหมาย เพื่อนำสรรพสมุดบัญชีหรือข้อมูลอื่น ๆ มามอบ หรือเพื่อมาให้ถ้อยคำ นอกจากนี้ กรมสรรพากรยังมีอำนาจออก "หมายเรียกตามมาตรา 7602" (section 7602 summons) เพื่อสืบสวนความผิดเกี่ยวกับการบริหารหรือบังคับใช้กฎหมายสรรพากร หมายเรียกทางปกครองอาจทำให้เกิดผลบังคับด้วยคำสั่งของศาล และอาจมีกำหนดโทษตามกฎหมายในกรณีฝ่าฝืน
ส่วนในระบบคนเข้าเมืองของสหรัฐ หมายเรียกทางปกครองที่เรียกว่า "ใบแจ้งให้ปรากฏตัว" (notice to appear) จะออกเพื่อสั่งให้ผู้ถูกกล่าวหามาปรากฏตัวต่อศาลคดีคนเข้าเมือง (immigration court) เมื่อมีกระบวนพิจารณาเพื่อการเนรเทศ (removal proceedings)
หมู่คาร์บอน

| --- | --- |
หมู่: 14
คาบ: 
2: 6 C
3: 14 Si
4: 32 Ge
5: 50 Sn
6: 82 Pb
7: 114 Fl
ธาตุหมู่ 14 (อังกฤษ: group 14 element) หรือ ธาตุหมู่คาร์บอน (อังกฤษ: carbon group) คือ อนุกรมเคมีของธาตุเคมีในตารางธาตุ ที่มีจำนวนอิเล็กตรอนในวงโคจรชั้นนอกสุดของอะตอมเท่ากับ 4 แนวโน้มการสูญเสียอิเล็กตรอนของธาตุเหล่านี้จะแปรผันตามขนาดของอะตอมที่ใหญ่ขึ้น ซึ่งก็หมายถึงจำนวนเลขอะตอมที่เพิ่มขึ้นด้วย ธาตุคาร์บอนตามลำพังตัวมันเองจะแสดงตัวเป็นไอออนปะจุลบ คือ คาร์ไบด์ไออน (carbide (C4-) ions) ส่วนทั้งซิลิกอน และ เจอร์เมเนียมเป็นธาตุกึ่งโลหะจะแสดงตัวเป็นไอออน +4 (+4 ions)
ธาตุหมู่ 14 ประกอบด้วย
คาร์บอน (C),
ซิลิกอน (Si),
เจอร์เมเนียม (Ge),
ดีบุก (Sn),
ตะกั่ว (Pb),
ฟลีโรเวียม (Fl)
หมูป่าอินเดีย

| หมูป่าอินเดีย |
| --- | --- |


การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Mammalia
อันดับ:: Artiodactyla
วงศ์:: Suidae
สกุล:: Sus
สปีชีส์:: S.  scrofa
สปีชีส์ย่อย:: S.  s. cristatus
Trinomial name
Sus scrofa cristatus Wagner, 1839
ชื่อพ้อง
  ชื่อพ้อง affinis (Gray, 1847)  aipomus (Gray, 1868)  aipomus (Hodgson, 1842)  bengalensis (Blyth, 1860)  indicus (Gray, 1843)  isonotus (Gray, 1868)  isonotus (Hodgson, 1842)  jubatus (Miller, 1906)  typicus (Lydekker, 1900)  zeylonensis (Blyth, 1851)  
หมูป่าอินเดีย หรือ หมูป่าเอเชีย หรือ หมูอันดามัน หรือ หมูมูปิน (อังกฤษ: Indian boar, Asian boar, Andamanese pig, Moupin pig; ชื่อวิทยาศาสตร์: Sus scrofa cristatus) เป็นชนิดย่อยของหมูป่า (S. scrofa) พบได้ในประเทศอินเดีย, เนปาล, พม่า, ศรีลังกา และประเทศไทย
หมูป่าอินเดีย มีลักษณะแตกต่างจากหมูป่ายุโรป (S. s. scrofa) คือ มีขนาดใหญ่กว่า มีกะโหลกที่แข็งแรงและเรียวยาวกว่า หน้าผากเป็นแนวระนาบ ใบหูเรียวเล็กกว่า มีขนที่เส้นเล็กบางกว่า แต่ขนที่แผงหลังแปรงย้อนขึ้นและมีการพัฒนามากกว่า ขนหางเป็นกระจุกและขึ้นอย่างหนาแน่นบริเวณแก้ม ขนาดโตเต็มที่ประมาณ 33-36 นิ้ว ตั้งแต่ปลายกีบถึงหัวไหล่ (ตัวอย่างหนึ่งในรัฐเบงกอลสูง 38 นิ้ว) มีความยาวลำตัว 5 ฟุต น้ำหนักระหว่าง 200-300 ปอนด์
หมูป่าอินเดีย ได้ถูกอ้างอิงถึงในเทพปกรณัมฮินดู ในคัมภีร์วราหะปุราณะเล่าถึง พระวิษณุอวตารลงมาเป็นหมูป่า เพื่อสังหารอสูรชื่อ หิรัณยากษะ ซึ่งได้ลักเอาแผ่นดินโลกไปจากพื้นสมุทร เรียกว่า "วราหาวตาร" นับเป็นอวตารที่ 3 ในบรรดา 10 อวตารของพระวิษณุ
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Sus scrofa cristatus ที่วิกิสปีชีส์
หมู่ถ้ำโกลวี

| --- | --- |
หมู่ถ้ำโขลวี
แสดงที่ตั้งภายในประเทศอินเดีย
ชื่ออื่น: หมู่ถ้ำโขลวี
พิกัด: 24°00′43″N 75°50′53″E﻿ / ﻿24.0118137°N 75.8480568°E﻿ / 24.0118137; 75.8480568
หมู่ถ้ำโกลวี (อังกฤษ: Kolvi Caves) หรือ หมู่ถ้ำโขลวี (อังกฤษ: Kholvi Caves) เป็นหมู่ถ้ำสลักหินพุทธในอำเภอฌาลวาร รัฐราชสถาน ประเทศอินเดีย แกะสลักเข้าไปในเนินผาหินลาเทอไรต์ ภายในประกอบด้วยสถูป, เจดีย์ และพระพุทธรูป มีลักษณะทางสถาปัตยกรรมแบบมหายาน สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 8-9 ถ้ำมีจำนวนรวมแล้วประมาณ 50 ถ้ำ บรรดาสถูปและพระพุทธรูปขนาดมหึมาที่พบในโกลวีถือว่ามีความสำคัญทางโราณคดีอย่างมาก นอกจากนี้ยังพบถ้ำคล้ายกันใหม่หมู่บ้านโกลวีเช่นกัน อันบ่งบ่อกถึงความเจริญรุ่งเรืองของศาสนาพุทธในแถบนี้ในอดีต ลักษณะของถ้ำมีความคล้ายคลึงกันกับหมู่ถ้ำบาฆซึ่งอยู่ใกล้กัน
ถ้ำโกลวีมีบันทึกถึงครั้งแรกโดย ดร. อี. อิมเปย์ (Dr. Impey) ซึ่งเดินทางเยือนถ้ำนี้ในปี 1854 เซอร์อาเล็กซันเดอร์ คันนิงแฮม เดินทางมายังถ้ำนี้และได้ตีพิมพ์รายงานหลัง ดร. อิมเปย์ ถ้ำจำนวนกว่า 50 ถ้ำนี้มีจำนวนหนึ่งที่พังทลายและเสียหายไปตามกาลเวลา โดยเฉพาะหมู่ถ้ำบนฝั่งเหนือและตะวันออก
จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่

บทความนี้เกี่ยวกับบริษัทค่ายเพลงไทย สำหรับความหมายอื่น ดูที่ จีเอ็มเอ็ม และ แกรมมี่
ระวังสับสนกับ จีเอ็มเอ็ม มิวสิค
| --- | --- |
ตราสัญลักษณ์ที่เริ่มใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 2544
อาคารจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ เพลส (ตึกแกรมมี่)
ชื่อเดิม: บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ จำกัด (11 พ.ย. 2526 - 24 มี.ค. 2537) บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ จำกัด (มหาชน) (25 มี.ค. 2537 - 24 ต.ค. 2544)
ประเภท: บริษัทมหาชนจำกัด
การซื้อขาย: SET:GRAMMY
อุตสาหกรรม: การบันเทิง
ก่อตั้ง: 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2526; 41 ปีก่อน (2526-11-11)
ผู้ก่อตั้ง: เรวัต พุทธินันทน์   ไพบูลย์ ดำรงชัยธรรม
สำนักงานใหญ่: อาคารจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ เพลส เลขที่ 50 ถนนอโศกมนตรี แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพมหานคร 10110
บุคลากรหลัก: ไพบูลย์ ดำรงชัยธรรม (ประธาน) บุษบา ดาวเรือง (รองประธาน/CEO กลุ่ม) ภาวิต จิตรกร (CEO เพลง) กิตติศักดิ์ ช่วงอรุณ (รักษาการ CEO สินค้า) ฟ้าใหม่ ดำรงชัยธรรม (รักษาการ CIO) จรรย์จิรา พนิตพล (CFO)
ผลิตภัณฑ์: สื่อบันเทิง ดนตรี เพลง คอนเสิร์ต โชว์บิซ งานการแสดง อีเวนท์ ละครเวที สตูดิโอ สื่อสิ่งพิมพ์ และ สถานีโทรทัศน์
รายได้: 6,984 ล้านบาท (รายได้รวมปี พ.ศ. 2561) 
บริษัทในเครือ: จีเอ็มเอ็ม มิวสิค เดอะ วัน เอ็นเตอร์ไพรส์ (ร่วมค้า) จีเอ็มเอ็ม โอ ช้อปปิ้ง จีดีเอช
เว็บไซต์: www.gmmgrammy.com
บริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จำกัด (มหาชน) (อังกฤษ : GMM Grammy Public Company Limited) เป็นบริษัทสื่อบันเทิงที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ก่อตั้งโดย ไพบูลย์ ดำรงชัยธรรม และเรวัต พุทธินันทน์ เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2526 ในชื่อ บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ จำกัด
ในระยะแรก แกรมมี่ประกอบธุรกิจสร้างสรรค์ผลงานเพลงไทยสากลและผลิตรายการโทรทัศน์ จากนั้นจึงเริ่มขยายกิจการเข้าสู่ธุรกิจบันเทิงอื่น ๆ เช่น วิทยุ ภาพยนตร์ คอนเสิร์ต การศึกษา สิ่งพิมพ์เผยแพร่ รวมทั้งธุรกิจร้านค้าปลีกเพื่อจัดจำหน่ายสินค้าต่าง ๆ เช่น ตลับเทป แผ่นเสียงจานแสง และสินค้าอุปโภคบริโภคอื่น ๆ ส่งผลให้บริษัทมีการดำเนินธุรกิจเกี่ยวกับสื่ออย่างครบวงจร และเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมบันเทิงของประเทศไทยในปี พ.ศ. 2544 ซึ่งเป็นปีที่บริษัทเปลี่ยนชื่อเป็นชื่อปัจจุบัน
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2566 จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ ปรับรูปแบบการประกอบธุรกิจเป็นบริษัทผู้ถือหุ้น โดยดำเนินธุรกิจบันเทิงครบวงจร ผ่านบริษัทย่อยและบริษัทร่วมหลักจำนวน 3 กลุ่มธุรกิจ คือ ธุรกิจเพลง ผ่านบริษัทย่อย บริษัท จีเอ็มเอ็ม มิวสิค จำกัด (มหาชน), ธุรกิจสื่อ ผ่านกิจการร่วมค้า บริษัท เดอะ วัน เอ็นเตอร์ไพรส์ จำกัด (มหาชน) และธุรกิจโฮมช้อปปิ้ง ผ่านบริษัทย่อย บริษัท จีเอ็มเอ็ม โอ ช้อปปิ้ง จำกัด นอกจากนี้ยังมีธุรกิจเสริม เช่น ภาพยนตร์ (จีดีเอช) สถานีโทรทัศน์ผ่านดาวเทียม (จีเอ็มเอ็ม แซท) และการลงทุนในบริษัทอื่น (จีเอ็มเอ็ม โฮลดิ้ง) โดยมี จีเอ็มเอ็ม มิวสิค เป็นบริษัทย่อยที่ประกอบธุรกิจหลักในปัจจุบัน
ประวัติ > พ.ศ. 2526 - พ.ศ. 2529

เมื่อปี พ.ศ. 2526 ไพบูลย์ ดำรงชัยธรรม นำเงินที่สะสมไว้ราว 4-5 แสนบาท มาร่วมหุ้นกับ เต๋อ - เรวัต พุทธินันทน์ นักดนตรีซึ่งมีชื่อเสียงในยุคนั้น ที่ไพบูลย์ได้รู้จักผ่านทางบุษบา ดาวเรือง รวมถึงกลุ่มเพื่อนจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จดทะเบียนก่อตั้ง บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ จำกัด เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน เพื่อดำเนินธุรกิจผลิตงานดนตรีแล้วบันทึกเพื่อจำหน่าย มีสถานะเป็นค่ายเพลง และผลิตศิลปินนักดนตรีเป็นหลัก ซึ่งผลงานลิขสิทธิ์ชิ้นแรกของแกรมมี่ คือการผลิตเพลงชุดมหาดุริยางค์ไทย ที่ประพันธ์โดยหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) โดยในระยะแรกดำเนินธุรกิจหลักสร้างสรรค์ผลงานเพลงไทยสากล โดยมีศิลปินคนแรกคือ แพทย์หญิงพันทิวา สินรัชตานันท์ โดยออกอัลบั้มชุดแรก นิยายรักจากก้อนเมฆ และต่อมาแกรมมี่ได้ผลิตรายการโทรทัศน์ 3 รายการ ได้แก่ ยิ้มใส่ไข่, มันกว่าแห้ว และ เสียงติดดาว
ในปี พ.ศ. 2527 แกรมมี่ประสบความสำเร็จอย่างมากในการออกอัลบั้ม เต๋อ 1 ของเต๋อ และพร้อมทั้งคาราบาว ในอัลบั้ม เมด อิน ไทยแลนด์ ซึ่งเป็นอัลบั้มที่ 5 ของวง ที่แกรมมี่ส่งเสริมการตลาดอยู่ โดยทำยอดขายได้ถึง 5 ล้านตลับ เป็นสถิติยอดจำหน่ายอัลบั้มเพลงของศิลปินไทยที่สูงที่สุดของไทยไม่มีใครทำลายได้มาจนปัจจุบัน
ในปี พ.ศ. 2529 มีการออกอัลบั้มแรกของเบิร์ด - ธงไชย แมคอินไตย์ อัลบั้ม หาดทราย สายลม สองเรา ออกวางตลาด ซึ่งได้รับความนิยมอย่างสูง พร้อมทั้งเพิ่มการผลิตเพลงร็อค ได้แก่วงไมโคร ในอัลบั้มแรก ร็อค เล็ก เล็ก ซึ่งประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีเช่นกัน จากเพลง รักปอนปอน หลังจากนั้นมีผลงานต่อมาคือ หมื่นฟาเรนไฮต์ ซึ่งมีเพลงดังคือ เอาไปเลย ที่ต่อมากลายเป็นเพลงประจำคอนเสิร์ตมือขวาสามัคคี และ เต็มถัง ซึ่งมีเพลงดังคือ ส้มหล่น
ประวัติ > พ.ศ. 2531 - พ.ศ. 2536

ในปี พ.ศ. 2531 จัดตั้งบริษัท เอ็มจีเอ จำกัด (Music Generating Administration) เพื่อผลิตและจัดจำหน่ายเทปเพลงและสินค้าบันเทิงต่าง ๆ จากนั้นจึงเริ่มขยายกิจการไปสู่ธุรกิจผลิตรายการโทรทัศน์และรายการวิทยุ
ในปี พ.ศ. 2532 ได้ขยายธุรกิจวิทยุ โดยจัดตั้ง บริษัท เอไทม์ มีเดีย จำกัด ควบคุมโดย ฉอด - สายทิพย์ ประภาษานนท์ โดยออกอากาศ 2 สถานีแรก คือ กรีนเวฟ และ ฮอตเวฟ
ในปี พ.ศ. 2534 จัดตั้งบริษัท เอ็กแซ็กท์ จำกัด โดยผลิตรายการและละครโทรทัศน์ ควบคุมโดย บอย - ถกลเกียรติ วีรวรรณ และเริ่มออกอากาศละครซิทคอม เรื่อง "3 หนุ่ม 3 มุม" และในปีเดียวกัน ได้จัดตั้งบริษัท เอ็กซ์ทรอกาไนเซอร์ จำกัด เป็นธุรกิจการแสดงและคอนเสิร์ต ทำให้บริษัทมีความเจริญเติบโตมากขึ้น
ในปี พ.ศ. 2536 บริษัทเริ่มต้นเข้าสู่ยุคแห่งการคุ้มครองลิขสิทธิ์และภูมิปัญญาของผู้สร้างสรรค์ผลงานเพลงและผลงานบันเทิง ต่อมาเมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2537 ได้เแปรสภาพเป็นบริษัทมหาชนจำกัดในชื่อ บริษัท แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ จำกัด (มหาชน) จากนั้นได้ระดมทุนสาธารณะในรูปแบบการเสนอขายหุ้นครั้งแรกให้แก่สาธารณชน และเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538 หลังจากนั้นได้ดำเนินการทำธุรกิจดนตรี และสื่อควบคู่กันเรื่อยมา จนกระทั่งกลายเป็นบริษัทที่ครองตลาดเพลงเป็นอันดับหนึ่งของประเทศไทย โดยมีรายได้จากธุรกิจดนตรีไม่น้อยกว่า 3,000 ล้านบาทต่อปี ในปีเดียวกันเริ่มมีธุรกิจภาพยนตร์โดยชื่อว่า แกรมมี่ภาพยนตร์ หรือ แกรมมี่ ฟิล์ม และเมื่อปี พ.ศ. 2539 เริ่มขยายเข้าสู่ธุรกิจสื่อสิ่งพิมพ์ โดยการเข้าลงทุนในนิตยสารอิมเมจ
ประวัติ > พ.ศ. 2540 - พ.ศ. 2547

แล้วจากนั้นก็เริ่มขยายไปยังตลาดต่างประเทศ โดยเปิดบริษัทในไต้หวัน ในปี พ.ศ. 2540 และในปี พ.ศ. 2542 ได้มีการจัดตั้งสถาบันดนตรี โรงเรียนมีฟ้า แล้วปีถัดไปในปี พ.ศ. 2543 จัดตั้งหน่วยธุรกิจอิเล็กทรอนิกส์ (E - Business)
ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2545 มีการปรับโครงสร้างธุรกิจและองค์กรครั้งใหญ่ โดยแบ่งการดำเนินธุรกิจเป็นสองกลุ่มอย่างชัดเจน พร้อมทั้งเปลี่ยนชื่อเป็นบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จำกัด (มหาชน) โดยจดทะเบียนเปลี่ยนชื่อเป็นชื่อใหม่อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2544) และก่อตั้ง บริษัท จีเอ็มเอ็ม มีเดีย จำกัด (มหาชน)  ควบคุมโดย สายทิพย์ มนตรีกุล ณ อยุธยา เพื่อดำเนินธุรกิจสื่อทุกประเภท โดยนำทั้งสองบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย และมีมูลค่าตลาดอยู่ที่ 5,000 ล้านบาท โดยมีการโอนขายบริษัทย่อยที่ประกอบธุรกิจวิทยุ ธุรกิจผลิตรายการโทรทัศน์ และธุรกิจสิ่งพิมพ์ จำนวน 8 บริษัท โดยคำว่า "GMM" ย่อมาจาก "Global Music & Media"
ต่อมาในปี พ.ศ. 2546 กลุ่มบริษัทมีกลยุทธ์ในการขยายธุรกิจภาพยนตร์ ภายในปีเดียวกันมีภาพยนตร์เรื่อง แฟนฉัน โดยผู้กำกับกลุ่ม 365 ฟิล์ม ได้มอบหมายให้ จีเอ็มเอ็ม พิคเจอร์ ร่วมทุนสร้างกับ ไท เอ็นเตอร์เทนเมนต์ และ หับ โห้ หิ้น เป็นภาพยนตร์ที่ทำรายได้มากที่สุดจากการฉายสูงสุดในปีนั้น ด้วยมูลค่าถึง 137.7 ล้านบาท และในปีเดียวกัน ภาพยนตร์เรื่อง บิวตี้ฟูล บ๊อกเซอร์ ยังได้รับความสนใจจากต่างประเทศอย่างมาก กำกับโดย เอกชัย เอื้อครองธรรม ซึ่งในเวลาต่อมาทั้ง 3 บริษัทได้รวมกลุ่มกันจัดตั้งเป็น บริษัท จีเอ็มเอ็ม ไท หับ จำกัด
จากนั้นเมื่อปี พ.ศ. 2547 บมจ.จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ มีรายได้และกำไรสูงที่สุดนับแต่ก่อตั้ง เป็นจำนวนกว่า 6,671 ล้านบาท และเป็นผลให้มูลค่าตลาดของ กลุ่มบริษัทจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ มีมูลค่ากว่า 11,025 ล้านบาท และในปีเดียวกันบริษัทตั้งเป้าหมายสู่การเป็น "King of content" โดยการร่วมทุนกับพันธมิตรทางธุรกิจ ได้แก่ บริษัท ดีทอล์ค จำกัด เป็นธุรกิจโทรทัศน์, บริษัท สยามอินฟินินิท จำกัด ให้บริการเกมออนไลน์, บริษัท จีเอ็มเอ็ม ไท หับ จำกัด ธุรกิจภาพยนตร์ และบริษัท นินจา รีเทิร์นส์ คอมมูนิเคชั่น จำกัด รับจัดกิจกรรมและคอนเสิร์ต
ประวัติ > พ.ศ. 2548 - พ.ศ. 2549

ในช่วงปี พ.ศ. 2548 จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ มีเหตุการณ์สำคัญ โดยมีรายละเอียดดังนี้
เดือนเมษายน ได้ขยายเข้าสู่ธุรกิจอีเวนท์ โดยเข้าลงทุน 50% ในบริษัท อินเด็กซ์ อีเวนต์ เอเจนซี่ จำกัด (มหาชน) (Index Event) ผ่านบริษัทย่อย บมจ.จีเอ็มเอ็ม มีเดีย ในเดือนเดียวกัน ได้รับผลโหวตให้เป็น "Best Small Cap" ของประเทศไทย และได้อันดับสองในการจ่ายเงินปันผลสม่ำเสมอ ซึ่งจัดโดยนิตยสารไฟแนนซ์เอเชีย
เดือนมิถุนายน เข้าลงทุนใน บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด (มหาชน) เพื่อพัฒนาความร่วมมือทางธุรกิจ เช่น ช่องทางการจำหน่ายสินค้า
เดือนกรกฎาคม เข้าร่วมทุนในบริษัท คลีน คาราโอเกะ จำกัด เพื่อให้บริหารจัดการเรื่องลิขสิทธิ์เพลง การจัดการเรียกเก็บเงิน จากตู้คาราโอเกะ โดยบริษัทถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 80 ของทุนจดทะเบียนจำนวน 20 ล้านบาท
เดือนกันยายน ลงทุนผ่านบมจ.จีเอ็มเอ็ม มีเดีย เพื่อขยายเข้าสู่ธุรกิจหนังสือพิมพ์ โดยลงทุนในมติชนในสัดส่วน 20% และบางกอกโพสต์ในสัดส่วน 23.6%
ในปี พ.ศ. 2549 เข้าร่วมทุนในบริษัท จีเอ็มเอ็ม ฟิตเนส คลับ จำกัด เพื่อให้บริการด้านสถานออกกำลังกาย โดยบริษัทถือหุ้น ในสัดส่วนร้อยละ 51 ของทุนจดทะเบียน จำนวน 40 ล้านบาท ในปีเดียวกัน เข้าร่วมทุนในบริษัท ลักษ์มิวสิก 999 จำกัด เพื่อขยายธุรกิจด้านผลิตและจัดจำหน่ายสินค้าเพลงโดยบริษัทถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50 ของทุนจดทะเบียนจำนวน 20 ล้านบาท
ประวัติ > พ.ศ. 2550 - พ.ศ. 2555

ในปีต่อมา พ.ศ. 2550 บริษัทซื้อหุ้นสามัญของบริษัท ทรี-อาร์ดี จำกัด ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50 จำนวน 2.63 ล้านบาท ในปีเดียวกัน บริษัท จีเอ็มเอ็ม มีเดีย จำกัด (มหาชน) ได้ลงทุนในหุ้นสามัญของแชนแนลวี ไทยแลนด์ มิวสิก ในสัดส่วนร้อยละ 25 จำนวน 16.65 ล้านบาท
จากนั้นเมื่อปี พ.ศ. 2551 มีการปรับโครงสร้างธุรกิจและองค์กรขนาดใหญ่อีกครั้ง โดยเพิกถอนจีเอ็มเอ็ม มีเดีย ออกจากตลาดหลักทรัพย์ และให้จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ เข้าถือหุ้นทั้งหมด เพื่อควบรวมกิจการ โดยให้จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ เป็นบริษัทแม่ของกลุ่ม ส่งผลให้มีรายได้กำไรสุทธิในปีนั้น เป็นจำนวน 7,834 ล้านบาท ซึ่งสูงสุดอีกครั้งนับแต่ก่อตั้ง
ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2552 กลุ่มบริษัทจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ ร่วมถือหุ้นกับตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยในสัดส่วน 50% ผ่านบริษัทแฟมิลี่ โนฮาว จำกัด โดย บมจ.จีเอ็มเอ็ม มีเดีย จัดตั้งสถานีโทรทัศน์ผ่านระบบดาวเทียมขึ้นจำนวน 4 ช่องสัญญาณ ด้วยเงินลงทุนจำนวน 500 ล้านบาท เพื่อนำเสนอในรูปแบบสถานีโทรทัศน์บันเทิง ซึ่งใช้เวลาออกอากาศตลอด 24 ชั่วโมง
ในปี พ.ศ. 2553 จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ มีรายได้รวมสูงสุดกว่า 8,863 ล้านบาท ในปีเดียวกัน ได้เข้าร่วมลงทุนในบริษัท แอ็กซ์ สตูดิโอ จำกัด และ บริษัท เอ็กแซ็กท์ จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทร่วมเพื่อดำเนินการก่อสร้างสตูดิโอขนาดใหญ่ โดยถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50 ของทุนจดทะเบียนจำนวน 200 ล้านบาท และในปีเดียวกัน เข้าร่วมลงทุนในบริษัท ลักษ์ แซทเทิลไลท์ จำกัด เพื่อผลิตรายการโทรทัศน์ออกอากาศผ่านดาวเทียม โดยถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 25 ของทุนจดทะเบียนจำนวน 20 ล้านบาท
ในปี พ.ศ. 2554 ได้เข้าร่วมทุนกับซีเจ โอ ช้อปปิ้ง ซึ่งเป็นบริษัทโฮมช้อปปิ้งอันดับ 1 ของสาธารณรัฐเกาหลี ก่อตั้งบริษัท จีเอ็มเอ็ม ซีเจ โอ ช้อปปิ้ง จำกัด (ปัจจุบันเปลี่ยนชื่อเป็น บริษัท จีเอ็มเอ็ม โอ ช้อปปิ้ง จำกัด) เพื่อประกอบธุรกิจโฮมช้อปปิ้ง โดยบริษัทถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 51 ของทุนจดทะเบียนทั้งหมด 540 ล้านบาท
และในปี พ.ศ. 2555 เข้าลงทุนในหุ้นสามัญของบริษัท จีเอ็มเอ็ม แซท จำกัด เพื่อให้บริการแพลตฟอร์มโทรทัศน์ผ่านดาวเทียม โดยถือหุ้นทั้งหมดของทุนจดทะเบียนซึ่งมีจำนวน 100 ล้านบาท และจีเอ็มเอ็ม แซท ได้ลงทุนในหุ้นสามัญของ บริษัท จีเอ็มเอ็ม บี จำกัด เพื่อให้บริการโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมแบบเสียค่ารับชม (เพย์ ทีวี) โดยถือหุ้นทั้งหมดของทุนจดทะเบียนซึ่งมีจำนวน 1 ล้านบาท