แผนที่ภูมิลักษณ์
ระบบรับกลิ่น

ระบบรับกลิ่น  (olfactory system)  เป็นระบบรับความรู้สึกที่ใช้ในการได้กลิ่น  ซึ่งตรวจจับสารมีกลิ่นต่าง ๆ ที่อยู่ในอากาศ
แม้ว่า  ระบบรับความรู้สึกโดยมากจะใช้เซลล์ประสาทรับความรู้สึก  ในคอร์เทกซ์ที่รับสัญญาณความรู้สึกทางประสาทนั้น ๆ เป็นเขตแรก  (เขตปฐมภูมิ)  เป็นตัวสร้างแผนที่ภูมิลักษณ์ที่เป็นตัวแทนของตำแหน่งตัวกระตุ้นภายในสิ่งแวดล้อม  และเป็นตัวแทนของคุณลักษณะของตัวกระตุ้น
แต่ว่า  แผนที่ภูมิลักษณ์ของระบบรับกลิ่นกลับไม่ได้อาศัยความเป็นไปในปริภูมิของตัวกระตุ้น ไม่เหมือนกับระบบรับความรู้สึกอื่น  
ระบบรับกลิ่นกลับใช้พื้นที่ในการเข้ารหัสคุณลักษณะของสารมีกลิ่นเท่านั้น (คือไม่ได้เข้ารหัสตำแหน่งของเยื่อบุผิวที่มีปฏิกิริยากับสารมีกลิ่น)
แผนที่ภูมิลักษณ์ในระบบรับกลิ่นมีลักษณะที่แตกต่างไปจากการจัดระเบียบที่มีอยู่ในแผนที่ของเรตินา  ของเสียง  และของความรู้สึกทางกาย
คือ  เซลล์ประสาทรับกลิ่นไม่ใช่มีความแตกต่างจากกันและกันโดยหน่วยรับความรู้สึก  (receptor)  ที่มีที่เยื่อหุ้มเซลล์เท่านั้น
แต่ว่า  เซลล์ที่มีหน่วยรับความรู้สึกประเภทเดียวกันกลับกระจัดกระจายไปทั่วเยื่อรับกลิ่น  (olfactory epithelium)  ถึงแม้ว่าจะมีโซนหนึ่งของเยื่อรับกลิ่น  ที่เซลล์มีหน่วยความรู้สึกแบบเดียวกันจะอยู่อย่างหนาแน่นกว่าโซนอื่น  นั่นก็คือ  โครงสร้างในสมองของระบบรับกลิ่นไม่ปรากฏว่ามีการจัดระเบียบแผนที่โดยตำแหน่งของตัวรับความรู้สึกเป็นหนึ่งต่อหนึ่งเหมือนกับในระบบรับความรู้สึกอื่น ๆ
ถึงจะมีความแตกต่างอย่างนี้  ตำแหน่งของเซลล์บนเยื่อรับกลิ่นและตำแหน่งที่แอกซอนของเซลล์ไปสุดที่ป่องรับกลิ่น  (olfactory bulb  ซึ่งเป็นที่อยู่ของ interneuron ที่ส่งสัญญาณต่อไปยังสมองเขตอื่น)   ก็ยังมีสหสัมพันธ์กัน 
ดังนั้น  ยังเหมือนกับกับระบบรับความรู้สึกอื่น  แผนที่รับกลิ่นในสมองก็ยังขึ้นอยู่กับโครงสร้างของอวัยวะที่ปลายประสาท  
การจัดระเบียบแผนที่ในสมองสำหรับระบบรับกลิ่นอย่างนี้  เรียกว่า  rhinotopy
เซลล์ประสาทรับกลิ่นแต่ละเซลล์มีการแสดงออกของยีน  (gene expression) เพียงยีนเดียวในยีนหน่วยรับความรู้สึกเป็นพัน  ดังนั้น  เซลล์ที่มีหน่วยความรู้สึกที่ไม่เหมือนกับจึงมีหน้าที่แตกต่างกัน
เซลล์ที่มีหน่วยรับความรู้สึกเดียวกันในเยื่อรับกลิ่น กระจัดกระจายไปโดยสุ่มในโซนหนึ่ง (ที่มีเขตกำหนดกว้างขวาง)  ในสี่โซน
เซลล์รับความรู้สึกแต่ละเซลล์ส่งแอกซอนเดียวไม่มีสาขาไปยังป่องรับกลิ่นอย่างเป็นระเบียบ  เซลล์ที่มีหน่วยรับความรู้สึกเดียวกันส่งแอกซอนไปรวมที่  glomerulus  โดยเฉพาะ  2  ตัว  ในบรรดา  1,800 ตัว ที่มีอยู่ในป่องรับกลิ่น  
รูปแบบการมารวมบรรจบอย่างนี้  แน่นอนและไม่ต่างกันระหว่างสัตว์ในสปีชีส์เดียวกัน
ดังนั้น  ป่องรับกลิ่นจึงมีแผนที่ที่ระบุว่า  ตัวรับความรู้สึกประเภทใดเกิดการทำงานในเยื่อรับกลิ่น  และดังนั้นลักษณะของกลิ่นจึงมีการเข้ารหัสโดยการทำงานร่วมกันโดยเฉพาะของ glomerulus หลายตัว  ที่เกิดการทำงานเพราะกลิ่นใดกลิ่นหนึ่ง
แม้ว่า  การปรับปรุงการเข้ารหัสในป่องรับกลิ่นให้ละเอียด  จะอาศัยการทำงานที่เกิดจากการได้กลิ่น  พัฒนาการของป่องรับกลิ่นบางส่วนเกิดขึ้นได้แม้จะไม่มีการได้กลิ่น
หนูกลายพันธ์ที่ไม่มี  cyclic nucleotide-gated ion channel  ที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้กลิ่น  ไม่มีการตอบสนองทางกายภาพไฟฟ้าในเยื่อรับกลิ่น  (คือไม่สามารถรับรู้กลิ่นได้) 
แต่ว่า  รูปแบบเฉพาะของการรวมบรรจบของแอกซอนในป่องรับกลิ่น  ก็ยังเกิดขึ้นในหนูกลายพันธ์นี้
ซึ่งเป็นหลักฐานยืนยันที่ชัดเจนว่า  ประสบการณ์การได้กลิ่นไม่จำเป็นต่อการตั้งขึ้นหรือการพัฒนาแผนที่การได้กลิ่น
หลักฐานเหล่านี้  ไม่ได้ห้ามบทบาทของกระบวนการต่าง ๆ ที่อาศัยการได้กลิ่น  ในการดำรงรักษาหรือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได้ของแผนที่หลังจากที่ตั้งขึ้นแล้ว
ตัวอย่างเช่น  มีการพบว่า  เซลล์ประสาทที่ไม่มีหน่วยรับความรู้สึกที่ใช้งานได้  มีครึ่งชีวิต  (half-life)  ที่สั้นกว่าปกติมาก  (คือเพราะทำงานไม่ได้จึงตายเร็ว)
ดังนั้น  กระบวนการต่าง ๆ ที่อาศัยการได้กลิ่นอาจจะเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้เพื่อความอยู่รอดของเซลล์ประสาทรับรู้กลิ่นหลังกำเนิด  และโดยนัยเดียวกัน  กระบวนการต่าง ๆ ที่อาศัยการได้กลิ่นก็อาจจะปรับเปลี่ยนสัญญาณกลิ่นที่เข้าไปยัง  glomerulus  แต่ละตัว  เพื่อเปลี่ยนความไวต่อกลิ่นแต่ละอย่าง