ภาษาไทดั้งเดิม
ระบบเสียง > วรรณยุกต์

ภาษาไทดั้งเดิมมีเสียงวรรณยุกต์สามเสียงในพยางค์ที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะเสียงกังวาน (พยางค์เป็น, อังกฤษ: unchecked syllable หรือ "live syllable") และไม่มีการแยกเสียงวรรณยุกต์ในพยางค์ที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะปิดกั้น (พยางค์ตาย, อังกฤษ: checked syllable หรือ "dead syllable") ระบบเสียงดังกล่าวมีความคล้ายคลึงอย่างมากกับภาษาจีนยุคกลาง และพบได้ทั่วไปในภาษาแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เสียงวรรณยุกต์สามเสียงในพยางค์เป็นโดยทั่วไปจะใช้สัญลักษณ์เป็น *A, *B และ *C ตามลำดับ และใช้สัญลักษณ์ *D สำหรับเสียงวรรณยุกต์ของพยางค์ตาย
หลี่ ฟางกุ้ย (1977) ยังไม่มีข้อมูลว่าลักษณะของเสียงวรรณยุกต์ทั้งสาม (*A, *B และ *C) มีลักษณะทางสัทศาสตร์เป็นอย่างไร และวรรณยุกต์ *D นั้นแท้จริงแล้วมีลักษณะแบบเดียวกับวรรณยุกต์เสียงใดในทั้ง 3 เสียงนั้น ต่อมา พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ได้อธิบายลักษณะของเสียงวรรณยุกต์ทั้งสี่ โดยอาศัยระเบียบวิธีเปรียบเทียบลักษณะของเสียงวรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไทปัจจุบัน แล้วสืบสร้างกลับไป ได้ดังนี้
|  | *A | *B | *C | *D |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ชนิดของพยางค์ | เป็น | เป็น | เป็น | ตาย |
| ระดับเสียงเริ่มต้น | กลาง | ต่ำ | สูง | ต่ำ |
| รูปร่างเสียง | คงที่ | ยกขึ้น | ตกลง | ยกขึ้น |
| ความยาวสระ | – | ค่อนยาว | ค่อนสั้น | – |
| คุณภาพเสียง | ปกติ (modal) | ต่ำลึก (creaky) | กักเส้นเสียง (glottal constriction) | – |
ภาพ: 
ระบบวรรณยุกต์ในภาษาไทดั้งเดิม แท้จริงแล้วไม่ได้ต่างกันเพียงแค่ระดับเสียง (pitch) แต่ยังต่างกันที่คุณภาพของเสียง (ปกติ, ต่ำลึก, กักเส้นเสียง) และระยะเวลาของเสียงสระด้วย ลักษณะเช่นนี้ยังคงพบในภาษาตระกูลไทในปัจจุบันหลาย ๆ ภาษา อักขรวิธีของภาษาไทยปัจจุบันยังคงแสดงวรรณยุกต์เหล่านี้ไว้ โดยที่ ไม้เอก ใช้สำหรับแทนเสียง *B ในภาษาไทยโบราณ และไม้โท ใช้แทนเสียง *C ในภาษาไทยโบราณ จากตารางจะพบว่า วรรณยุกต์ *D มีลักษณะทางสัทศาสตร์เหมือนกับวรรณยุกต์ *B ซึ่งสอดคล้องกับการบังคับเอกโทในฉันทลักษณ์ของโคลงสี่สุภาพ ที่กำหนดให้ทั้งคำเอก (คำที่กำกับโดยไม้เอก) และคำตายอยู่ในตำแหน่งเดียวกันได้ แสดงให้เห็นว่าในอดีต เสียงวรรณยุกต์ *B และ *D มีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน
ระบบวรรณยุกต์ในภาษาไทดั้งเดิมมีความสอดคล้องกันกับระบบของภาษาจีนยุคกลาง ดังตารางต่อไปนี้
| Proto-Tai  Tone | Notes  (Written Thai orthography) | Middle Chinese  Tone | Chinese name | Notes  (Middle Chinese) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *A | Unmarked | A | 平 Level (Even) | Unmarked |
| *B | Marked by -' (mai ek) | C | 去 Departing | Marked by -h |
| *C | Marked by -้ (mai tho) | B | 上 Rising | Marked by -x |
| *D | Unmarked | D | 入 Entering | Marked by -p, -t, -k |
วรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไทปัจจุบันได้มีพัฒนาการมาจากวรรณยุกต์ทั้งสี่ดังกล่าว โดยเกิดการแยกเสียงวรรณยุกต์แต่ละเสียงออกเป็นอย่างน้อย 2 เสียง ขึ้นอยู่กับลักษณะทางสัทศาสตร์ของพยัญชนะต้น ซึ่งแบ่งได้เป็น 4 แบบ ต่อไปนี้
"เสียงเสียดสี" (Friction sound) ได้แก่ เสียงเสียดแทรก ไม่ก้อง, เสียงกัก พ่นลม ไม่ก้อง, เสียงนาสิก ไม่ก้อง และเสียงไหล ไม่ก้อง
เสียงกัก ไม่พ่นลม ไม่ก้อง
เสียงกักเส้นเสียง
เสียงก้องใด ๆ
กระบวนการแปรเสียงวรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไท เกิดร่วมไปกับการแปรเสียงพยัญชนะต้น โดยลำดับขั้นตอนได้ดังนี้
เสียงพยัญชนะต้นมีผลกระทบต่อเสียงวรรณยุกต์ ทำให้การรับรู้เสียงวรรณยุกต์มีความแตกต่างกันระหว่างพยัญชนะเสียงก้องและไม่ก้อง
เกิดการแยกเสียงวรรณยุกต์อย่างชัดเจน สำหรับพยัญชนะเสียงไม่ก้อง (แยกเป็น *A1, *B1, *C1, *D1) และพยัญชนะเสียงก้อง (แยกเป็น *A2, *B2, *C2, *D2)
เสียงกังวาน (sonorant) ไม่ก้อง ได้แปรไปเป็นเสียงก้อง
เสียงกัก (stop) ก้อง เกิดการเสียความก้อง (devoicing) ไป กลายเป็นเสียงไม่ก้อง
เกิดการแยกและรวมเสียงวรรณยุกต์ต่อไป
อนึ่ง วรรณยุกต์ *D ได้มีการแยกออกไปตามความสั้น-ยาวของสระในพยางค์ด้วย (*DS สำหรับพยางค์ที่มีสระเสียงสั้น และ *DL สำหรับพยางค์ที่มีสระเสียงยาว)
พิทยาวัฒน์ พิทยาภรณ์ (2009) ได้เสนอว่า การแยกเสียงวรรณยุกต์เหล่านี้เกิดภายหลังจากที่ภาษาไทดั้งเดิมได้แยกออกไปเป็นภาษาต่าง ๆ แล้ว แตกต่างจากแนวคิดของนักภาษาศาสตร์บางคนก่อนหน้านี้ เช่น เจมส์ อาร์ แชมเบอร์เลน (1975) ที่ได้เสนอว่าการแยกเสียงวรรณยุกต์เกิดก่อนที่จะมีการแยกตัวของภาษาตระกูลไท
วิลเลียม เจ เก็ดนีย์ (1972) ได้เสนอ กล่องวรรณยุกต์ สำหรับใช้ในการวิเคราะห์การแปรเสียงวรรณยุกต์สำหรับภาษาในตระกูลไท ดังตารางด้านล่างนี้
|  | *A | *B | *C | *DS | *DL |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Voiceless  (friction) | A1 | B1 | C1 | DS1 | DL1 |
| Voiceless  (unaspirated) | A1 | B1 | C1 | DS1 | DL1 |
| Voiceless  (glottalized) | A1 | B1 | C1 | DS1 | DL1 |
| Voiced | A2 | B2 | C2 | DS2 | DL2 |
และมีคำร่วมเชื้อสายตระกูลไท สำหรับทดสอบเสียงวรรณยุกต์ในภาษาตระกูลไทต่าง ๆ ต่อไปนี้
|  | *A | *B | *C | *DS | *DL |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1: Voiceless  (friction) | huu หู ear,  khaa ขา leg,  hua หัว head;  sɔɔŋ สอง two,  maa หมา dog | khay ไข่ egg,  phaa ผ่า to split,  khaw เข่า knee;  may ใหม่ new,  sii สี่ four | khaaw ข้าว rice,  sɨa เสื้อ shirt,  khaa ฆ่า to kill,  khay ไข้ fever,  haa ห้า five;  thuay ถ้วย cup,  mɔɔ หม้อ pot,  naa หน้า face,  to wait | mat หมัด flea,  suk สุก cooked/ripe,  phak ผัก vegetable;  hok หก six,  sip สิบ ten | khaat ขาด broken/torn,  ŋɨak เหงือก gums,  haap หาบ to carry on a shoulder pole;  khuat ขวด bottle,  phuuk ผูก to tie,  sɔɔk ศอก elbow,  khɛɛk แขก guest,  fruit |
| 2: Voiceless  (unaspirated) | pii ปี year,  taa ตา eye,  kin กิน to eat;  kaa กา teapot,  plaa ปลา fish | paa ป่า forest,  kay ไก่ chicken,  kɛɛ แก่ old;  taw เต่า turtle,  paw เป่า to blow,  pii ปี flute,  short (height) | paa ป้า aunt (elder),  klaa กล้า rice seedlings,  tom ต้ม to boil;  kaw เก้า nine,  klay ใกล้ near,  short (length) | kop กบ frog,  tap ตับ liver,  cep เจ็บ to hurt;  pet เป็ด duck,  tok ตก to fall/drop | pɔɔt ปอด lung,  piik ปีก wing,  tɔɔk ตอก to pound;  pɛɛt แปด eight,  paak ปาก mouth,  taak ตาก to dry in the sun,  to embrace |
| 3: Voiceless  (glottalized) | bin บิน to fly,  dɛɛŋ แดง red,  daaw ดาว star;  bay ใบ leaf,  nose | baa บ่า shoulder,  baaw บ่าว young man,  daa ด่า to scold;  ʔim อิ่ม full,  (water) spring | baan บ้าน village,  baa บ้า crazy,  ʔaa อ้า to open (mouth);  ʔɔy อ้อย sugarcane,  daam ด้าม handle,  daay ด้าย string | bet เบ็ด fishhook,  dip ดิบ raw/unripe,  ʔok อก chest;  dɨk ดึก late,  to extinguish | dɛɛt แดด sunshine,  ʔaap อาบ to bathe,  dɔɔk ดอก flower;  ʔɔɔk ออก exit |
| 4: Voiced | mɨɨ มือ hand,  khwaay ควาย water buffalo,  naa นา ricefield;  ŋuu งู snake,  house | phii พี่ older sibling,  phɔɔ พ่อ father,  ray ไร่ dry field;  naŋ นั่ง to sit,  lɨay เลื่อย to saw,  ashes,  urine,  beard | nam น้ำ water,  nɔɔŋ น้อง younger sibling,  may ไม้ wood,  maa ม้า horse;  lin ลิ้น tongue,  thɔɔŋ ท้อง belly | nok นก bird,  mat มัด to tie up,  lak ลัก to steal;  sak ซัก to wash (clothes),  mot มด ant,  lep เล็บ nail | miit มีด knife,  luuk ลูก (one's) child,  lɨat เลือด blood,  nɔɔk นอก outside;  chɨak เชือก rope,  raak ราก root,  nasal mucus,  to pull |