เหมา เจ๋อตง
กิจกรรมการปฏิวัติช่วงแรก > วัฒนธรรมใหม่และการประท้วงทางการเมือง: ค.ศ. 1919–1920

วันที่ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1919 นักศึกษาในกรุงปักกิ่งได้รวมตัวกันที่เทียนอันเหมินเพื่อประท้วงรัฐบาลจีนที่ต่อต้านการขยายอำนาจของญี่ปุ่นในจีนอย่างอ่อนแอ บรรดาผู้รักชาติรู้สึกโกรธแค้นอย่างมากต่ออิทธิพลที่ญี่ปุ่นได้รับจากข้อเรียกร้องยี่สิบเอ็ดประการใน ค.ศ. 1915 ความร่วมมือของรัฐบาลเป่ย์หยางภายใต้การนำของตฺวั้น ฉีรุ่ย และการทรยศต่อประเทศจีนในสนธิสัญญาแวร์ซายซึ่งญี่ปุ่นได้รับอนุญาตให้ครอบครองดินแดนในมณฑลชานตงต่อจากเยอรมนี การประท้วงเหล่านี้จุดชนวนให้เกิดขบวนการ 4 พฤษภาคมขึ้นทั่วประเทศ และเป็นเชื้อไฟให้เกิดขบวนการวัฒนธรรมใหม่ซึ่งกล่าวโทษความล้มเหลวทางการทูตของจีนว่าเป็นผลจากความล้าหลังทางสังคมและวัฒนธรรม
ในฉางชา เหมาได้เริ่มสอนประวัติศาสตร์ที่โรงเรียนประถมศึกษาซิ่วเย่ และจัดการประท้วงต่อต้านจาง จิ้งเหยา ผู้ว่าการมณฑลหูหนานที่สนับสนุนตฺวั้น ผู้ซึ่งเป็นที่รู้จักในนาม "จางผู้เป็นพิษ" จากการปกครองที่ทุจริตและรุนแรงของเขา ปลายเดือนพฤษภาคม เหมากับเหอ ชูเหิง และเติ้ง จงเซี่ย ได้ร่วมกันก่อตั้งสมาคมนักศึกษาหูหนานขึ้น โดยจัดการนัดหยุดเรียนในเดือนมิถุนายน และในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1919 ได้เริ่มตีพิมพ์นิตยสารรายสัปดาห์แนวหัวรุนแรงชื่อว่าเซียงเจียงผิงลุ่น (Xiang River Review) โดยใช้ภาษาพื้นถิ่นที่คนส่วนใหญ่ของจีนเข้าใจง่าย เขาได้สนับสนุนให้เกิด "การรวมตัวครั้งใหญ่ของมวลชน" และเสริมสร้างสหภาพแรงงานให้มีความสามารถในการปฏิวัติโดยปราศจากรุนแรง[โปรดขยายความ] แนวคิดของเขานั้นไม่ได้เป็นมาร์กซิสต์อย่างเคร่งครัด แต่ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากแนวคิดเรื่องการช่วยเหลือซึ่งกันและกันของโครปอตกิน
จางสั่งห้ามสมาคมนักศึกษา แต่เหมายังคงตีพิมพ์ต่อไปหลังรับตำแหน่งบรรณาธิการของนิตยสารแนวเสรีนิยมชื่อ ซินหูหนาน (New Hunan) และเขียนบทความลงในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นยอดนิยม ต้ากงเป้า (Ta Kung Pao) บทความหลายชิ้นของเขาสนับสนุนแนวคิดสตรีนิยม เรียกร้องให้มีการปลดปล่อยสตรีในสังคมจีน ส่วนหนึ่งได้รับอิทธิพลจากการแต่งงานที่ถูกบังคับของตนเอง ในฤดูใบไม้ร่วง ค.ศ. 1919 เหมาได้จัดสัมมนาขึ้นที่ฉางชาเพื่อศึกษาประเด็นทางเศรษฐกิจและการเมือง ตลอดจนแนวทางในการรวมพลังประชาชน ความเป็นไปได้ของสังคมนิยม และประเด็นที่เกี่ยวข้องกับลัทธิขงจื๊อ ในเวลานี้ เหมามีส่วนร่วมในงานการเมืองกับแรงงาน โดยก่อตั้งโรงเรียนภาคค่ำและสหภาพแรงงาน ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1919 เหมาให้ความช่วยเหลือในการจัดการนัดหยุดงานทั่วไปในหูหนาน ซึ่งประสบความสำเร็จในการเรียกร้องสิทธิประโยชน์บางอย่าง แต่เหมาและผู้นำนักศึกษาคนอื่น ๆ รู้สึกถูกคุกคามจากจาง จึงเดินทางกลับไปปักกิ่ง และได้ไปเยี่ยมหยาง ชางจี้ ที่กำลังป่วยหนัก เหมาพบว่าบทความของตนมีชื่อเสียงในหมู่ขบวนการปฏิวัติ และเริ่มต้นหาแนวร่วมเพื่อโค่นล้มจาง เมื่อได้พบวรรณกรรมมาร์กซิสต์ที่แปลใหม่ของโทมัส เคิร์กอัป คาร์ล คอตสกี และมาคส์กับเอ็งเงิลส์ โดยเฉพาะแถลงการณ์พรรคคอมมิวนิสต์ (The Communist Manifesto) เขาก็รับอิทธิพลจากวรรณกรรมเหล่านั้นมากขึ้นเรื่อย ๆ แต่ยังคงมีมุมมองหลากหลาย
เหมาเดินทางไปเยือนเทียนจิน จี่หนาน และชฺวีฟู่ ก่อนจะย้ายไปอยู่ที่เซี่ยงไฮ้ ที่ซึ่งเขาทำงานเป็นคนซักผ้าและได้พบกับเฉิน ตู๋ซิ่ว โดยเหมาได้บันทึกไว้ว่าการที่เฉินยอมรับลัทธิมากซ์นั้น "สร้างความประทับใจแก่ตนอย่างลึกซึ้งในช่วงเวลาสำคัญยิ่งในชีวิต" ในเซี่ยงไฮ้ เหมาได้พบกับอี้ เผย์จี อดีตอาจารย์ของตน ผู้เป็นทั้งนักปฏิวัติและสมาชิกพรรคชาตินิยมจีน หรือก๊กมินตั๋ง ซึ่งกำลังได้รับการสนับสนุนและอิทธิพลเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง อี้ได้แนะนำเหมาให้รู้จักกับนายพลถาน เหยียนไข่ สมาชิกระดับสูงของก๊กมินตั๋งผู้มีอำนาจควบคุมทหารที่ประจำอยู่ตามแนวชายแดนระหว่างมณฑลหูหนานกับกวางตุ้ง ถานกำลังวางแผนโค่นล้มจาง และเหมาได้ให้การสนับสนุนโดยการจัดระเบียบนักศึกษาฉางชา ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1920 ถานนำกองทัพเข้ายึดฉางชา และจางหลบหนีไป ในการปรับโครงสร้างการบริหารส่วนมณฑลในเวลาต่อมา เหมาได้รับแต่งตั้งเป็นอาจารย์ใหญ่ฝ่ายประถมศึกษาของโรงเรียนฝึกหัดครูที่ 1 เมื่อฐานะมั่นคงขึ้น เขาจึงได้แต่งงานกับหยาง ไค่ฮุ่ย บุตรสาวของหยาง ชางจี้ ในฤดูหนาว ค.ศ. 1920