stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ประเทศอิรัก
ประชากรศาสตร์ > เชื้อชาติ

สังคมของอิรักเป็นสังคมหลากหลายชาติพันธุ์ เป็นเหตุมาจากพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ที่เป็นแหล่งอารยธรรมมาหลายพันปี พลเมืองของอิรักที่นับถือศาสนาอิสลามนั้น ได้แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ มุสลิมชีอะห์(ร้อยละ 65) และ มุสลิมสุหนี่ (ร้อยละ 20)  นอกจากนี้ยังมีชาวเคิร์ด อยู่ในบริเวณเคอร์ดิสถาน ชาวเคริ์ดในอิรักมีอยู่ประมาณ 3,700,000 คน นับว่าเป็นคนส่วนน้อยในอิรัก และเนื่องด้วยรูปแบบการปกครองที่ให้สิทธิของชนชาติอาหรับ และผูกขาดอำนาจทางเศรษฐกิจให้กับมุสลิมสุหนี่ ส่งผลให้ กลายเป็นปัญหาความขัดแย้งระหว่างศาสนา และชาติพันธุ์ในอิรัก ทั้งกับมุสลิมด้วยกันเองคือ สุหนี่และชีอะห์ และ ยังปัญหาความขัดแย้งระหว่างชาวคิร์ดกับรัฐบาลกลางของอิรัก เพื่อเรียกร้องสิทธิและความเท่าเทียมอีกด้วย
ประชากรศาสตร์ > ภาษา

ภาษาทางการของอิรัก คือ ภาษาอาหรับ และส่วนอื่นคือ ภาษาเคิร์ด
ประชากรศาสตร์ > ศาสนา

บทความหลัก: ศาสนาในประเทศอิรัก
ชาวอิรักส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม  96% แบ่งเป็นนิกาย ชีอะห์ 31.5% กับ ซุนนีย์ 64.5%   ลัทธิเหตุผล กับ Yazdânism 2.0%   ศาสนาคริสต์ 1.2%    ศาสนาอื่น ๆ  0.8%
บรรณานุรม

Bosworth, C. E. (1998). "ʿERĀQ-E ʿAJAM(Ī)". Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 5. p. 538.
Shadid, Anthony 2005. Night Draws Near. Henry Holt and Co., NY, US ISBN 0-8050-7602-6
Hanna Batatu, "The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq", Princeton: Princeton University Press, 1978
Charles Glass, "The Northern Front: A Wartime Diary"' Saqi Books, London, 2004, ISBN 0-86356-770-3
A Dweller in Mesopotamia, being the adventures of an official artist in the garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921. (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & layered PDF format)
By Desert Ways to Baghdad, by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins) With illustrations and a map, 1908 (1909 ed). (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & layered PDF format)
"Iraqi Constitution" (PDF). Ministry of Interior – General Directorate For Nationality. 30 January 2006. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 28 November 2016. สืบค้นเมื่อ 18 February 2013.
Benjamin Busch, "'Today is Better than Tomorrow'. A Marine returns to a divided Iraq", Harper's Magazine, October 2014, pp. 29–44.
Global Arms Exports to Iraq 1960–1990, Rand Research report
อ่านเพิ่ม

Tripp, Charles R. H. (2002). A History of Iraq. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-87823-4.
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีภาพและสื่อที่เกี่ยวข้องกับIraq
รัฐบาล
Presidency of Iraq เก็บถาวร 2019-01-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Cabinet of Iraq เก็บถาวร 2012-10-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ข้อมูลทั่วไป
Iraq. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
Wikimedia Atlas of Iraq
ประเทศอิรัก แหล่งข้อมูลบนเครือข่ายเว็บจัดทำโดย GovPubs ที่หอสมุดมหาวิทยาลัยโคโลราโด โบลเดอร์
คู่มือการท่องเที่ยว ประเทศอิรัก จากวิกิท่องเที่ยว (ในภาษาอังกฤษ)
ดูข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับ ประเทศอิรัก ที่โอเพินสตรีตแมป
ประเทศอิรัก ที่เว็บไซต์ Curlie
Iraq profile from the BBC News
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  นอร์เวย์  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย  ออสเตรเลีย  โปรตุเกส  นครรัฐวาติกัน 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
ศิลปิน:  KulturNav 
ประชาชน:  รัฐสภาสหราชอาณาจักร 
อื่น ๆ:  สารานุกรมของยูเครนสมัยใหม่  พจนานุกรมประวัติศาสตร์ของสวิสเซอร์แลนด์  NARA  IdRef  İslâm Ansiklopedisi 
แผนที่ประเทศอิรัก
ส.ค.ส. คริสต์มาส ค.ศ. 1917 ของกองกำลังบริติชเมโสโปเตเมีย.
ตราประจำรัฐอิรักภายใต้ลัทธิชาตินิยมกอซิมมีพื้นฐานมาจากสัญลักษณ์ชามาชของชาวเมโสโปเตเมียเป็นส่วนใหญ่ และหลีกเลี่ยงสัญลักษณ์ที่รวมกลุ่มอาหรับด้วยการผสมผสานองค์ประกอบของตราประจำตระกูลสังคมนิยม
ซัดดัม ฮุสเซน ประธานาธิบดีอิรัก (1979-2003)
อนุสาวรีย์ของซัดดัม ฮุสเซน ภายในจัตุรัสฟิรเดาส์ กรุงแบกแดด ได้ถูกถอดถอนภายหลังจากสงครามอิรักเมื่อเดือนเมษายน ค.ศ. 2003
แผนที่แสดงเขตผู้ว่าการของประเทศอิรัก
มุฮัมมัด ชิยาห์ อัลซูดานี นายกรัฐมนตรีอิรัก ระหว่างหารือกับแอนโทนี บลิงเคน นักการทูตและเจ้าหน้าที่แห่งรัฐบาลกลางสหรัฐ ในมิวนิกปี 2023
แบกแดด
เด็ก ๆ ชาวเคอร์ดิสในอิรัก
มิตร ชัยบัญชา มายาชีวิต

| มิตร ชัยบัญชา มายาชีวิต |
| --- | --- |
เค้าโครงจาก: บันทึกชีวิตรัก มิตร ชัยบัญชา ของกิ่งดาว ดารณี
บทละครโทรทัศน์: ฟ้าคำราม ธนธร
กำกับโดย: ฉลวย ศรีรัตนา
แสดงนำ: พุฒิชัย อมาตยกุล ทักษอร ภักดิ์สุขเจริญ ฝน ธนสุนทร
ดนตรีโดย: จารุณี หงส์จารุ
ดนตรีแก่นเรื่องเปิด: มายาชีวิต – ไพบูลย์เกียรติ เขียวแก้ว
ดนตรีแก่นเรื่องปิด: รักเธอเสมอ – ศรัณย่า ส่งเสริมสวัสดิ์
ประเทศแหล่งกำเนิด: ไทย
ภาษาต้นฉบับ: ไทย
จำนวนตอน: 32
การผลิต
ลำดับภาพ: เฉลิม เพ็ชรทอง
ตัดต่อ: มลนภา โชคเฉลิมเลิศ
ถ่ายภาพ: สมปอง อ่อนเบี้ย ตระกูล อรุณสวัสดิ์
ช่วยถ่ายภาพ: องอาจ อ้อเขต กรีฑา นภทอง
บริษัทผู้ผลิต: เจเอสแอล
ออกอากาศ
สถานีโทรทัศน์: ช่อง 7
ออกอากาศ: 10 ตุลาคม 2548 (2548-10-10) – 16 พฤศจิกายน 2548 (2548-11-16)
มิตร ชัยบัญชา มายาชีวิต เป็นละครโทรทัศน์ไทยแนวอัตชีวประวัติ ชีวิต ปี 2548 ที่ดัดแปลงจากชีวิตจริงของมิตร ชัยบัญชา จากการกำกับของฉลวย ศรีรัตนา นำแสดงโดยพุฒิชัย อมาตยกุล, ทักษอร ภักดิ์สุขเจริญ และฝน ธนสุนทร ออกอากาศทางช่อง 7 ทุกวันจันทร์–อาทิตย์ เวลา 18.45 น. ระหว่างวันที่ 10 ตุลาคม ถึง 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2548 มีจำนวนทั้งสิ้น 32 ตอน
เรื่องย่อ

มิตร ชัยบัญชา มายาชีวิต ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของมิตร ชัยบัญชา อดีตพระเอกชื่อดังตั้งแต่เด็กจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต รวมถึงเส้นทางในวงการบันเทิงของเขา
นักแสดงและตัวละคร

| ตัวละคร | นักแสดงหลัก | ข้อมูลตัวละคร |
| --- | --- | --- |
| มิตร ชัยบัญชา | พุฒิชัย อมาตยกุล |  |
| กิ่งดาว ดารณี | ทักษอร ภักดิ์สุขเจริญ | ภรรยาคนที่ 2 ของมิตร |
| เพชรา เชาวราษฎร์ | ฝน ธนสุนทร | นางเอกคู่ขวัญที่แสดงภาพยนตร์ร่วมกันไว้มากที่สุด |
| ตัวละคร | นักแสดงสมทบ | ข้อมูลตัวละคร |
| จารุวรรณ สวีรวงศ์ | ชนมาศ มัสยวาณิช | ภรรยาคนแรกของมิตรและแม่ของ ยุทธนา พุ่มเหม ลูกชายคนเดียวของมิตร |
| ส. อาสนจินดา | ศรัณยู วงษ์กระจ่าง | นักแสดงรุ่นพี่ที่สนิทสนมกับมิตร ซึ่งกำกับและแสดงร่วมกับมิตรในภาพยนตร์ชุดเจ็ดประจัญบาน |
| ล้อต๊อก | เด๋อ ดอกสะเดา | นักแสดงรุ่นพี่ที่สนิทสนมกับมิตร และกำกับภาพยนตร์ให้มิตรแสดงหลายเรื่องในนาม ต๊อกบูมภาพยนตร์ |
| สมจิตต์ ทรัพย์สำรวย | นวลปราง ตรีชิต | ภรรยาของล้อต๊อก นักแสดงรุ่นพี่ที่สนิทสนมกับมิตร และเป็นผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์ให้มิตรแสดงหลายเรื่อง |
| ชม ระวีแสง | อานนท์ สุวรรณเครือ | พ่อแท้ ๆ ของมิตร |
| สงวน ระวีแสง | เพ็ญพักตร์ ศิริกุล | แม่ของมิตร แต่ให้มิตรเรียกว่าป้า |
| ศิริ ศิริจินดา | อิทธิฤทธิ์ สิงหรัตน์ | ผู้กำกับภาพยนตร์และนักแสดงรุ่นพี่ที่สนิทสนมกับมิตร เป็นผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องบันทึกรักของพิมพ์ฉวีให้มิตรแสดงคู่กับเพชราเป็นเรื่องแรกในนาม จินดาวรรณภาพยนตร์ |
| ดอกดิน กัญญามาลย์ | สมเกียรติ จันทร์พราหมณ์ | ผู้กำกับภาพยนตร์และนักแสดงรุ่นพี่ที่สนิทสนมกับมิตร กำกับภาพยนตร์ให้มิตรแสดงหลายเรื่อง และเป็นผู้ตั้งชื่อในวงการให้เอก เชาวราษฎร์ว่า เพชรา เชาวราษฎร์ |
| สุลาลีวัลย์ สุวรรณทัต | กุณกนิช คุ้มครอง |  |
| รังสี ทัศนพยัคฆ์ | กฤษณ์ ศุกระมงคล | ผู้กำกับภาพยนตร์ที่สนิทสนมกับมิตร ที่เป็นผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องมนต์รักลูกทุ่ง |
| สุภาพ ทัศนพยัคฆ์ | ลีลาวดี วัชโรบล | ภรรยาของครูรังสี |
| ตัวละคร | นักแสดงรับเชิญ | ข้อมูลตัวละคร |
| สมบัติ เมทะนี | สิรคุปต์ เมทะนี | เพื่อนสนิทในวงการของมิตร แสดงภาพยนตร์ร่วมกับมิตรทั้งหมด 4 เรื่องโดยเรื่องแรกคือ สิงห์ล่าสิงห์ (2507) |
ปรีดา พัฒนถาบุตร

| ปรีดา พัฒนถาบุตรม> ป.ช., ม.ว.ม., ภ.ป.ร.4 |
| --- | --- |

รัฐมนตรีว่าการทบวงมหาวิทยาลัย
ดำรงตำแหน่ง 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2526 – 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2529
นายกรัฐมนตรี: เปรม ติณสูลานนท์
ก่อนหน้า: เกษม สุวรรณกุล
ถัดไป: สุบิน ปิ่นขยัน
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 2 มกราคม พ.ศ. 2470 นครเชียงใหม่
เสียชีวิต: 23 ตุลาคม พ.ศ. 2563 (93 ปี) โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่​ จังหวัดเชียงใหม่ ประเทศไทย
ศาสนา: พุทธ
คู่สมรส: เรือนแก้ว พัฒนถาบุตร

ปรีดา พัฒนถาบุตร (2 มกราคม พ.ศ. 2470 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2563) เป็นนักการเมืองชาวไทย อดีตรัฐมนตรีว่าการทบวงมหาวิทยาลัย รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี , รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ ในปี พ.ศ. 2557 เขาถูกกล่าวถึงในสื่อมวลชนจากการคำนวณผลการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลได้แม่นยำหลายงวดติดต่อกัน นายปรีดาเป็นที่รู้จักมากขึ้นเมื่อได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นครูการเมืองของ ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี
ประวัติ

ปรีดา พัฒนถาบุตร เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2470 ในครอบครัวเชื้อสายพม่า เป็นบุตรของดาบแดง พัฒนถาบุตร (หม่องพะอู) อดีตครูประชาบาล ต่อมาลาออกมาทำงานการเมืองท้องถิ่น กับบัวจันทร์ พัฒนถาบุตร เป็นบุตรคนเล็กจากพี่น้องทั้งหมด 7 คน หนึ่งในพี่สาวของเขาคือ หม่อมธาดา ขุนศึกเม็งราย พระชายาในเจ้าฟ้าขุนศึกเม็งรายแห่งเชียงตุงหนึ่งในพี่ชายเขาคือ พลโท กอบกุล พัฒนถาบุตร บิดา พลโท ภราดร พัฒนถาบุตร อดีตเลขาธิการสำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ  ด้านครอบครัวปรีดาสมรสกับนางเรือนแก้ว (สกุลเดิม ปิงเมือง) มีบุตรธิดา 6 คน
ปรีดา เข้ารับการศึกษาที่โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่ และศึกษาต่อที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา จากนั้นเรียนต่อระดับปริญญาตรีทึ่คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
การทำงาน

ปรีดา เข้าทำงานที่การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค จนได้รับตำแหน่งสูงสุดคือ ผู้อำนวยการเขตภาคเหนือ ต่อมาในปี พ.ศ. 2501 จึงลาออกมาลงสมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลนครเชียงใหม่ จนได้รับแต่งตั้งเป็นนายกเทศมนตรีนครเชียงใหม่หลายสมัย ต่อมาได้รับเลือกตั้งเป็นสภาผู้แทนราษฎร ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2512 เป็นสมัยแรก ในนามพรรคสหประชาไทย ที่มีถนอม กิตติขจร เป็นหัวหน้าพรรค ต่อมาในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2518 ได้รับเลือกตั้งเป็นสมัยที่สอง ในสังกัดพรรคสันติชน ซึ่งเขาเป็นรองหัวหน้าพรรค ต่อมาได้ย้ายมาสังกัดพรรคกิจสังคม ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2522 และการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2526
ปรีดา ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีสมัยแรก ในรัฐบาลของหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช (ครม.36) ในช่วงปี พ.ศ. 2518 โดยตำรงตำแหน่งรัฐมนตรีประจำสำนักนายก มีเลขานุการคือ ทักษิณ ชินวัตร ต่อมาในรัฐบาลของเปรม ติณสูลานนท์ ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการเกษตรเกษตรและสหกรณ์ (ครม.42) และเป็นรัฐมนตรีว่าการทบวงมหาวิทยาลัย (ครม.43)
ปรีดา เคยรับตำแหน่งหัวหน้าพรรคเสรีนิยม ในระยะสั้นๆ ก่อนจะประกาศวางมือทางการเมืองก่อนปลดเกษียณตั้งแต่ปี พ.ศ. 2530 แต่ก็ยังให้ความสนใจการเมือง จนกระทั่งปี พ.ศ. 2547 ได้แต่งหนังสือชื่อ "ครูการเมือง"
ปรีดา พัฒนถาบุตร ได้รับการกล่าวทางสื่อมวลชนในปี พ.ศ. 2557 จากการคำนวณผลการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลได้แม่นยำหลายงวดติดต่อกัน
ถึงแก่อนิจกรรม

ปรีดา พัฒนถาบุตร ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2563 ณ โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2563 ณ สุสานหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2526 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2525 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2507 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 4 (ภ.ป.ร.4)
รายพระนามพระมหากษัตริย์ล้านนา

ระวังสับสนกับ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
|  กษัตริย์และเจ้าผู้ครอง แห่งล้านนา |
| --- | --- |
ราชาธิปไตยในอดีต


ตราแผ่นดินล้านนา

พระเจ้าติโลกราช  ครองราชย์ยาวนานที่สุด
 
ปฐมกษัตริย์: พญามังราย
องค์สุดท้าย: โป่มะยุง่วน
สถานพำนัก: เวียงแก้ว
ผู้แต่งตั้ง: กษัตริย์พม่า (พ.ศ. 2101–2139 / 2158–2171 / 2174–2270 / 2306–2317) กษัตริย์อยุธยา (พ.ศ. 2139–2158)
เริ่มระบอบ: พ.ศ. 1839
สิ้นสุดระบอบ: พ.ศ. 2317
อนุสาวรีย์สามกษัตริย์ที่จังหวัดเชียงใหม่. พญามังรายแห่งอาณาจักรล้านนา (กลาง), พญางำเมืองแห่งแคว้นพะเยา (ซ้าย) และพ่อขุนรามคำแหงมหาราชแห่งอาณาจักรสุโขทัย (ขวา)
รายพระนามพระมหากษัตริย์ล้านนา (พ.ศ. 1839 – 2317) ตั้งแต่พญามังรายสถาปนาราชวงศ์มังราย อาณาจักรล้านนา กระทั่งนครเชียงใหม่พ้นจากการประเทศราชของพม่าและตกเป็นประเทศราชของอาณาจักรธนบุรี
ราชวงศ์มังราย (พ.ศ. 1839 –2101)

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | พญามังราย | พ.ศ. 1839 - 1854 | 15 ปี | พระราชโอรสในพญาลาวเมง กษัตริย์แห่งหิรัญนครเงินยาง |
|  | พญาไชยสงคราม | พ.ศ. 1854 - 1868 | 14 ปี | พระราชโอรสในพญามังราย |
|  | พญาแสนพู | พ.ศ. 1868 - 1877 | 9 ปี | พระราชโอรสในพญาไชยสงคราม |
|  | พญาคำฟู | พ.ศ. 1877 - 1879 | 2 ปี | พระราชโอรสในพญาแสนพู |
|  | พญาผายู | พ.ศ. 1879 - 1898 | 19 ปี | พระราชโอรสในพญาคำฟู |
|  | พญากือนา | พ.ศ. 1898 - 1928 | 30 ปี | พระราชโอรสในพญาผายู |
|  | พญาแสนเมืองมา | พ.ศ. 1929 - 1945 | 16 ปี | พระราชโอรสในพญากือนา |
|  | พญาสามฝั่งแกน | พ.ศ. 1945 - 1984 | 30 ปี | พระราชโอรสในพญาแสนเมืองมา |
|  | พระเจ้าติโลกราช | พ.ศ. 1984 - 2030 | 46 ปี | พระราชโอรสในพญาสามฝั่งแกน |
|  | พญายอดเชียงราย | พ.ศ. 2030 - 2038 | 8 ปี | พระโอรสในท้าวบุญเรือง และเป็นพระนัดดาพระเจ้าติโลกราช |
|  | พญาแก้ว | พ.ศ. 2038 - 2068 | 30 ปี | พระราชโอรสในพญายอดเชียงราย |
|  | พระเมืองเกษเกล้า | พ.ศ. 2068 - 2081 | 13 ปี | พระราชโอรสในพญาแก้วกับพระนางสิริยศวดีเทวี |
|  | ท้าวซายคำ | พ.ศ. 2081 - 2086 | 5 ปี | พระราชโอรสในพระเมืองเกษเกล้ากับพระนางจิรประภาเทวี |
|  | พระเมืองเกษเกล้า | พ.ศ. 2086 - 2088 | 2 ปี | พระราชโอรสในพระเมืองเกษเกล้ากับพระนางจิรประภาเทวี |
|  | พระนางจิรประภาเทวี | พ.ศ. 2088 - 2089 | 1 ปี | พระมเหสีในพระเมืองเกษเกล้า |
|  | สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช | พ.ศ. 2089 - 2090 | 1 ปี | พระราชโอรสในพระยาโพธิสาลราชกับพระนางยอดคำทิพย์ |
ว่างกษัตริย์ พ.ศ. 2090 - 2094 (4 ปี)
|  | พระเมกุฏิสุทธิวงศ์ | พ.ศ. 2094 - 2101 | 7 ปี | เจ้าฟ้าเมืองนาย เชื้อสายของขุนเครือ พระราชโอรสพญามังราย |

พระนางจิรประภาเทวี รัชกาลที่ 15 มีข้อสันนิฐานว่าพระนางอาจมีเชื้อสายไทใหญ่ หรือเชื้อพระวงศ์อยุธยา
สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช รัชกาลที่ 16 มาจากราชวงศ์ล้านช้างหลวงพระบาง
เชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่าครั้งที่ 1 (พ.ศ. 2101 – 2139)

พระเจ้าบุเรงนองยกกองทัพจะมาตีเชียงใหม่ พระเมกุฏิสุทธิวงศ์ทรงยอมสวามิภักดิ์ โดยยึดใช้ระยะเวลาเพียง 3 วันในการยึดเมืองเชียงใหม่แต่พระเจ้าบุเรงนองก็ทรงให้พระเมกุฏิสุทธิวงศ์ให้ครองเชียงใหม่ต่อไปจนสิ้นสุดพระนางวิสุทธิเทวี พระเจ้าบุเรงนองจึงส่งพระราชโอรสนรธาเมงสอมาครองเชียงใหม่ทำให้ราชวงศ์มังรายสิ้นสุดลง
เชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่าครั้งที่ 1 (พ.ศ. 2101 – 2139) > ราชวงศ์มังราย (พ.ศ. 2101-2121)

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | พระเมกุฏิสุทธิวงศ์ | พ.ศ. 2101 - 2107 | 6 ปี | ทรงสวามิภักดิ์ต่อพระเจ้าบุเรงนอง |
|  | พระนางวิสุทธิเทวี | พ.ศ. 2107 - 2121 | 14 ปี | พระราชมารดาในพระเมกุฏิสุทธิวงศ์ |
เชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่าครั้งที่ 1 (พ.ศ. 2101 – 2139) > ราชวงศ์ตองอู (พ.ศ. 2121-2139)

พระเจ้าบุเรงนองส่งพระราชโอรสชื่อนรธาเมงสอมาครองเชียงใหม่ เป็นการเริ่มต้นราชวงศ์ตองอูเชียงใหม่
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | นรธาเมงสอ | พ.ศ. 2121 - 2139- | 18 ปี | พระโอรสในพระเจ้าบุเรงนองกับพระนางราชเทวีแห่งหงสาวดี |
เชียงใหม่ในฐานะประเทศราชของอยุธยา (พ.ศ. 2139 – 2158)

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชแห่งกรุงศรีอยุธยา ยกทัพมาตีแคว้นล้านนาเมื่อ พ.ศ. 2127 นรธาเมงสอต่อสู้มิได้ จึงทรงยอมสวามิภักดิ์เป็นประเทศราชในปี พ.ศ. 2139
เชียงใหม่ในฐานะประเทศราชของอยุธยา (พ.ศ. 2139 – 2158) > ราชวงศ์ตองอู  (พ.ศ. 2139-2158)

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | นรธาเมงสอ | พ.ศ. 2139 - 2150 | 11 ปี | พระโอรสในพระเจ้าบุเรงนองกับพระนางราชเทวีแห่งหงสาวดี |
|  | พระช้อย | พ.ศ. 2150 - 2151 | 1 ปี | พระโอรสในนรธาเมงสอ |
|  | พระชัยทิพ | พ.ศ. 2151 - 2156 | 5 ปี | พระโอรสในนรธาเมงสอ, พระเชษฐาในพระช้อย |
|  | พระช้อย | พ.ศ. 2156 - 2158 | 2 ปี | พระโอรสในนรธาเมงสอ, พระอนุชาในพระชัยทิพ |
เชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่าครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2158 – 2171)

พระเจ้าอะเนาะเพะลูนแห่งกรุงหงสาวดีจึงยกทัพมายึดเมืองเชียงใหม่ พระช้อยทรงถูกจับและพิราลัย เมืองเชียงใหม่จึงกลับมาเป็นเมืองขึ้นของพม่าอีกครั้งแล้วตั้งเจ้าพลศึกซ้ายไชยสงครามซึ่งเคยเป็นเจ้าเมืองน่านมารับตำแหน่งเป็นพระเจ้าเชียงใหม่
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | เจ้าพลศึกซ้ายไชยสงคราม | พ.ศ. 2158 - 2171 | 13 ปี | พระโอรสบุญธรรมในนรธาเมงสอ |
แคว้นเชียงใหม่อิสระชั่วคราว (พ.ศ. 2171 - 2174)

พ.ศ. 2171 พระเจ้าอะเนาะเพะลูนถูกลอบปลงพระชนม์และเกิดสงครามแย่งชิงบัลลังก์ขึ้น เจ้าพลศึกซ้ายไชยสงครามทรงคิดนำล้านนากลับมามีเอกราชอีกครั้งโดยประกาศเอกราชจากพม่า
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | เจ้าพลศึกซ้ายไชยสงคราม | พ.ศ. 2171 - 2174 | 3 ปี | พระโอรสบุญธรรมในนรธาเมงสอ |
เชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่าครั้งที่ 3  (พ.ศ. 2174 – 2270)

พระเจ้าตาลูนขึ้นครองบัลลังก์อาณาจักรพม่าในปีถัดมาพม่าบุกตีนครเชียงใหม่อีกเจ้าพลศึกซ้ายไชยสงครามถูกจับกุมไปไว้ที่กรุงหงสาวดี แล้วตั้งเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตรขึ้นครองเชียงใหม่
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | เจ้าฟ้าหลวงทิพเนตร | พ.ศ. 2174 - 2198 | 24 ปี | ทรงเคยเป็นเจ้าเมืองฝางมาก่อน |
|  | เจ้าฟ้าแสนเมือง | พ.ศ. 2198 - 2202 | 4 ปี | พระโอรสในเจ้าฟ้าหลวงทิพเนตร |
|  | เจ้าเมืองแพร่ | พ.ศ. 2202 - 2215 | 13 ปี | ทรงเคยเป็นเจ้าผู้ครองนครแพร่มาก่อน |
|  | อุปราชอึ้งแซะ | พ.ศ. 2215 - 2218 | 3 ปี | พระราชโอรสในพระเจ้าอังวะ |
|  | เจพูตราย | พ.ศ. 2218 - 2250 | 32 ปี | พระโอรสเจ้าเจกุตรา |
|  | มังแรนร่า | พ.ศ. 2250 - 2270 | 20 ปี |  |
แคว้นเชียงใหม่ในฐานะหัวเมืองอิสระ (พ.ศ. 2270 – 2306)

เทพสิงห์รวบรวมสมัครพรรคพวก ยกเข้าไปปล้นเมืองเชียงใหม่ในเวลากลางคืน และจับฆ่างานโยเจ้าเมืองเชียงใหม่แล้วปราบดาภิเษกครองเมืองเชียงใหม่เมื่อ พ.ศ. 2270
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | เทพสิงห์ | พ.ศ. 2270 - 2270 | 1 เดือน | สามัญชนปราบดาภิเษก |
|  | เจ้าองค์คำ | พ.ศ. 2270 - 2302 | 32 ปี | พระองค์เป็นพระมหากษัตริย์องค์ที่ 2 แห่งอาณาจักรล้านช้างหลวงพระบาง ได้ครองเชียงใหม่หลังร่วมมือกับพม่าขับไล่เทพสิงห์ออกไป |
|  | องค์จันทร์ | พ.ศ. 2302 - 2304 | 2 ปี | เป็นพระโอรสในเจ้าองค์คำได้ครองเชียงใหม่หลังจากที่พระบิดาสิ้นพระชนม์และทรงประกาศไม่ขึ้นกับหลวงพระบาง |
|  | เจ้าขี้หุด | พ.ศ. 2304 - 2306 | 2 ปี | เป็นพระภิกษุวัดดวงดี ลาสิกขาบทออกมาเป็นเจ้าเมืองแทนเจ้าปัด หลังจากเจ้าปัดยึดอำนาจองค์จันทร์แต่ไม่สามารถปกครองได้ |
เจ้าเมืองเชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่าครั้งที่ 4 (พ.ศ. 2306 – 2317)

ในปีพ.ศ. 2306 กองทัพพม่ายกมา 9 ทัพมีโป่อภัยคามินีเป็นแม่ทัพยกมาตีเมืองเชียงใหม่ ลำพูน พม่ากวาดต้อนเครือญาติวงศ์เจ้าองค์คำ และชาวเมืองเชียงใหม่ส่งไปเมืองอังวะเป็นอันมาก และโป่อภัยคามินีก็ยกเข้าตั้งรักษาเมืองเชียงใหม่ไว้
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระบรมรูป | รายพระนาม | ช่วงเวลาครองราชย์ | ระยะเวลา | หมายเหตุ |
|  | โป่อภัยคามินี | พ.ศ. 2306 - 2311 | 5 ปี |  |
|  | โป่มะยุง่วน | พ.ศ. 2311 2317 | 5 ปี |  |
ดูเพิ่ม

เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
เจ้าผู้ครองนครลำปาง
เจ้าผู้ครองนครลำพูน
เจ้าผู้ครองนครน่าน
ประเทศอุซเบกิสถาน
ภูมิศาสตร์

พื้นที่ มีพื้นที่ 447,400 ตารางกิโลเมตร
ภูมิประเทศ เป็นทะเลทรายล้อมรอบด้วยเทือกเขาสูง
ภูมิอากาศ ทะเลทรายแบบภาคพื้นทวีป หน้าร้อน ๆ นาน หน้าหนาวอากาศเย็นสบาย
ที่ตั้ง ภูมิภาคเอเชียกลาง ทางเหนือของประเทศอัฟกานิสถาน
ประวัติศาสตร์ > ยุคก่อนประวัติศาสตร์

พระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชได้ยึดครองดินแดนของฮ่อเมื่อปี 367 ก่อนคริสตกาล  ในภายหลังดินแดนนี้ได้ถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิเปอร์เซียในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6 ก่อนจะถูกยึดครองโดยจักรวรรดิมองโกลของเจงกีส ข่าน เมื่อ ค.ศ. 1220
ประวัติศาสตร์ > ยุคประวัติศาสตร์

ในศตวรรษที่ 13 ขุนศึกชื่อเตมือร์ได้มีอำนาจเหนือมองโกลและตั้งอาณาจักรของตนเองขึ้นที่เมืองซามาร์กันต์ เตมือร์ได้กลายมาเป็นสัญลักษณ์ในการสร้างชาติอุซเบกิสถานในยุคปัจจุบัน
ประวัติศาสตร์ > ศตวรรษที่ 19

คริสต์ศตวรรษที่ 19 เมื่อจักรวรรดิรัสเซียได้ขยายอำนาจมาในย่านเอเชียกลาง
ประวัติศาสตร์ > ศตวรรษที่ 20

บทความหลัก: สหภาพโซเวียต และ สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอุซเบก
อุซเบกิสถานได้กลายมาเป็นส่วนหนึ่งในสหภาพโซเวียต มีชื่อว่าสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอุซเบก ก่อนจะได้รับอิสรภาพหลังจากการล่มสลายของโซเวียตเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม ค.ศ. 1991
การเมืองการปกครอง

รัฐธรรมนูญปี 1993 กำหนดให้อุซเบกิสถานมีการปกครองแบบสาธารณรัฐประชาธิปไตย
การเมืองการปกครอง > สถานการณ์การเมือง

เมื่อวันที่ 13 พ.ค. 2548 ได้มีการประท้วงรัฐบาลที่เมือง Andijan ราว 200 กิโลเมตรจากกรุงทาชเคนต์ และต่อมาที่เมือง Korasuv ในเขตหุบเขา Ferghana ทางภาคตะวันออกใกล้พรมแดนคีร์กีซสถาน ซึ่งเป็นเขตที่ถูกจับตามองจากทางการอุซเบกิสถาน เนื่องจากรัฐบาลเชื่อว่ามีกลุ่มมุสลิมที่ต่อต้านรัฐบาลและมีแนวความคิดที่จะแยกตัวเป็นอิสระ แหล่งข่าวต่าง ๆ เชื่อว่าการประท้วงมีสาเหตุจากความไม่พอใจการบริหารประเทศของประธานาธิบดี ที่ละเลยต่อความเป็นอยู่ของประชาชน ในการปะทะกันของกองทัพของรัฐบาลและผู้ชุมนุมประท้วงเป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิตราว 750 คน และบาดเจ็บอีกนับพันคน (ตัวเลขทางการมีผู้เสียชีวิต 187 คน) ซึ่งรัฐบาลอุซเบกิสถานได้กล่าวหากลุ่มมุสลิมหัวรุนแรง (Hizb ut-Tahrir) ว่าอยู่เบื้องหลังการก่อเหตุจลาจลดังกล่าว และเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2548 ศาลสูงสุดของอุซเบกิสถานได้ตัดสินจำคุกผู้ต้องหา 15 คน ซึ่งรัฐบาลกล่าวหาว่ามีส่วนก่อเหตุความไม่สงบที่เมือง Andijan ซึ่งผู้ต้องหาทั้งหมดให้การสารภาพ โดยแหล่งข่าวต่าง ๆ เชื่อว่ากระบวนการตัดสินไม่โปร่งใส และน่าจะเป็นเพียงการจัดฉากของฝ่ายรัฐบาลเท่านั้น
หลังจากที่สหรัฐฯ ลังเลที่จะแสดงท่าทีในเรื่องนี้ เนื่องจากความร่วมมือด้านการทหารที่มีอยู่ แต่ต่อมาสหรัฐฯ EU และ OSCE ได้เรียกร้องให้องค์การนานาชาติเข้าไปสอบสวนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น แต่ประธานาธิบดี Karimov ปฏิเสธและยืนยันไม่ให้มีการสอบสวนดังกล่าว เมื่อเดือนกรกฎาคม 2548 ไม่กี่ชั่วโมงหลังจากองค์การสหประชาชาติที่สหรัฐฯ เป็นแกนนำได้ช่วยเหลือนำผู้ลี้ภัยชาวอุซเบกที่ลี้ภัยไปยังประเทศคีร์กีซสถานส่งต่อไปยังประเทศโรมาเนีย รัฐบาลของประธานาธิบดีคารีมอฟได้ออกคำสั่งให้ถอนฐานทัพของสหรัฐที่ประจำอยู่ที่เมือง Karshi-Khanabad ซึ่งเป็นเมือง หน้าด่านชายแดนติดกับประเทศอัฟกานิสถานออกจากเทศอุซเบกิสถานภายในสิ้นปี 2548 เมื่อเดือนตุลาคม 2548 ในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศของ EU ได้มีมติให้ใช้มาตรการคว่ำบาตรกับอุซเบกิสถาน โดยจะงดค้าอาวุธ ลดเงินทุนช่วยเหลือและระงับโครงการบางส่วนของ The EU - Uzbek Partnership and Cooperation Agreement (PAC) รวมทั้งงดการตรวจลงตราแก่เจ้าหน้าที่ของรัฐบาลอุซเบกิสถานอีก 12 คนด้วย ล่าสุด ที่ประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศสหภาพยุโรปเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2550 มีมติให้ยกเลิกการระงับการให้วีซ่าเข้าสหภาพยุโรปแก่เจ้าหน้าที่ระดับสูงของอุซเบกิสถานจำนวน 4 คน จาก 12 คนที่สหภาพยุโรปเชื่อว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับสถานการณ์รุนแรงที่ Andijan
สำหรับรัสเซียได้แสดงการสนับสนุนอุซเบกิสถานในเรื่องนี้มาโดยตลอด โดยเชื่อว่าการจลาจลที่เมือง Andijan มีผู้อยู่เบื้องหลังไม่ใช่เกิดขึ้นจากความไม่พอใจต่อรัฐบาลต่อการแก้ปัญหาเศรษฐกิจและสังคมอย่างที่ประเทศส่วนใหญ่เข้าใจกัน โดยเมื่อวันที่ 14 - 15 พฤศจิกายน 2548 ประธานาธิบดีคารีมอฟเยือนรัสเซียอย่างเป็นทางการ โดยได้มีการลงนามความร่วมมือทางการทหารร่วมกัน ซึ่งรวมถึงการอนุญาตให้ใช้อาวุธของตนในเขตแดนของกันและกัน และการช่วยเหลือทางการทหารต่อกันในกรณีที่ถูกรุกราน
การแบ่งเขตการปกครอง

ประเทศอุซเบกิสถานแบ่งออกเป็น 12 แคว้น (viloyat), 1 สาธารณรัฐปกครองตนเอง* (avtonom respublikasi) และ 1 นครอิสระ** (shahar) ได้แก่
| ชื่อหน่วยการปกครอง | เมืองหลัก | เนื้อที่ (ตร> กม.) | จำนวนประชากร | รหัสไอเอสโอ 3166-2 | แผนที่ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กัชกาดารียอ | การ์ชือ | 28,400 | 2,029,000 | UZ-QA |  |
| การากัลปักสถาน* | เนอกึส | 160,000 | 1,200,000 | UZ-QR |  |
| ฆอราซึม | อูร์แกนช์ | 6,300　 | 1,200,000 | UZ-XO |  |
| จึซซัฆ | จึซซัฆ | 20,500 | 910,500 | UZ-JI |  |
| ซามาร์กันต์ | ซามาร์กันต์ | 16,400 | 2,322,000 | UZ-SA |  |
| ซือร์ดารียอ | กือลึสตอน | 5,100 | 648,100 | UZ-SI |  |
| ซูร์ฆอนดารียอ | เตร์มึส | 20,800 | 1,676,000 | UZ-SU |  |
| ทาชเคนต์ | นูรัฟชอน | 15,300 | 4,450,000 | UZ-TO |  |
| ทาชเคนต์** | – |  |  | UZ-TK |  |
| นามังแกน | นามังแกน | 7,900 | 1,862,000 | UZ-NG |  |
| นาวออีย์ | นาวออีย์ | 110,800 | 767,500 | UZ-NW |  |
| บูฆอรอ | บูฆอรอ | 39,400 | 1,384,700 | UZ-BU |  |
| ฟาร์ฆอนา | ฟาร์ฆอนา | 6,800 | 2,597,000 | UZ-FA |  |
| อันดือจอน | อันดือจอน | 4,200 | 1,899,000 | UZ-AN |  |
เศรษฐกิจ > โครงสร้างทางเศรษฐกิจ

ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ 13.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (2549)
การเจริญเติบโตของเศรษฐกิจ ร้อยละ 6.2 (2549)
มูลค่าการส่งออก 5.47 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
สินค้าส่งออกสำคัญ ฝ้าย 41.5 % ก๊าซธรรมชาติ ปิโตรเลียม ถ่านหิน โลหะ ทองและเงิน เครื่องนุ่งห่ม สิ่งทอ
ตลาดส่งออกสำคัญ รัสเซีย จีน ยูเครน ตุรกี ทาจิกิสถาน บังคลาเทศ
มูลค่าการนำเข้า 4.19 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
สินค้านำเข้าสำคัญ เครื่องจักรและชิ้นส่วน (50%) ผลิตภัณฑ์อาหาร (16%) เคมีภัณฑ์ โลหะ
แหล่งนำเข้าสำคัญ รัสเซีย เกาหลีใต้ เยอรมนี จีน คาซัคสถาน ตุรกี
ทรัพยากร ก๊าซธรรมชาติ ปิโตรเลียม ถ่านหิน ทองคำ ยูเรเนียม เงิน ทองแดง ตะกั่ว สังกะสี ทังสเตน
อุตสาหกรรมหลัก สิ่งทอ อาหารแปรรูป เครื่องจักรกล อุตสาหกรรมโลหะ ก๊าซธรรมชาติ เคมีภัณฑ์