พระมณฑป (วัดพระศรีรัตนศาสดาราม)

| พระมณฑป |
| --- | --- |
พระมณฑป
ข้อมูลพื้นฐาน
ที่ตั้ง: วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เขตพระนคร
ศาสนา: ศาสนาพุทธ
จังหวัด: กรุงเทพมหานคร
ประเทศ: ประเทศไทย
การสร้าง
สถาปัตยกรรม: สถาปัตยกรรมไทย
ผู้สร้าง: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช


 โบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร
เป็นส่วนหนึ่งของ: วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
เลขอ้างอิง: 0005574
 
 
 
พระมณฑป ภายในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ตั้งอยู่บนฐานไพทีตรงกลางระหว่างปราสาทพระเทพบิดรและพระศรีรัตนเจดีย์ สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2332 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ตรงตำแหน่งที่ตั้งของหอพระมณเฑียรธรรมองค์เดิมที่ถูกเพลิงไหม้เพื่อประดิษฐานพระไตรปิฎกใบลานฉบับทองใหญ่ โดยสร้างขึ้นตามคติเขาพระสุเมรุ ส่วนยอดมณฑป 7 ชั้นซ้อน
บันไดทั้ง 4 ด้าน ตกแต่งด้วยพลสิงห์รูปนาคจำแลง คือ นาคที่มีหน้าเป็นมนุษย์สวมมงกุฎ ตัวนาคปั้นปูนปิดทองประดับกระจก หัวนาคทั้ง 5 หัวและหางนาคเป็นโลหะหล่อลงรักปิดทอง ปลายพลสิงห์ บันไดก่อเป็นฐานบัวประดับหินอ่อนตั้งประติมากรรมรูปยักษ์ถือกระบอง หน้ากระดานฐานปัทม์ตอนล่างประดับด้วยหิน ต่อจากนั้นเป็นกระจังและกระหนกเท้าสิงห์ประดับด้วยกระจกสี หลังกระจังเป็นครุฑพนมและอสูรทรงเครื่องนั่งพนมมือสลับกัน เหนือขึ้นไปมีเทพนมทรงเครื่องหล่อด้วยทองแดงปิดทอง ซึ่งสร้างตามคติความเชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุเช่นเดียวกัน
ซุ้มพระทวารเป็นซุ้มยอดทรงมณฑปปิดทองประดับกระจก บานแผละเขียนลายกำมะลอมีพื้นสีม่วงลายทองเป็นรูปเซี่ยวกางถือหอกและตรียืนเหยียบหลังสิงโต บานพระทวารด้านนอกเป็นบานประดับมุก มีแม่ลายเป็นกระหนกก้านขดนกคาบ ตรงกลางเป็นราชสีห์ บานพระทวารนี้มีภาพจับเป็นลายประดับมุกที่สำคัญอยู่ในกรอบวงกลม 8 ดวง ด้วยกันทั้ง 2 บาน ผนังด้านในเป็นลายรดน้ำปิดทองทรงข้าวบิณฑ์ บนพื้นสีชาด พื้นพระมณฑปปูด้วยเสื่อเงินสานเต็มทั้งห้องถึงฐานตู้ที่ประดิษฐานพระไตรปิฎก ตรงกลางห้องประดิษฐานตู้พระไตรปิฎกประดับมุกทรงมณฑปใหญ่ บรรจุพระไตรปิฎก 84,000 พระธรรมขันธ์
บริเวณฐานพระมณฑปทั้ง 4 มุม ประดิษฐานพระพุทธรูปศิลามุมละ 1 องค์ พระพุทธรูปประทับนั่งสมาธิพระหัตถ์ทำมุทราต่าง ๆ กัน มีพุทธลักษณะตามคติมหายาน มีประภามณฑลรูปเสมาขอบ สลักลายบนฐานบัวคว่ำบัวหงาย พระพุทธรูปศิลาเหล่านี้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงได้มาจากชวา เมื่อครั้งเสด็จประพาสประเทศอินโดนีเซีย ครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2439
| ด ค กพระบรมมหาราชวัง |
| --- | --- | --- |
| วัดพระแก้ว |  กลุ่มพระอุโบสถ  กลุ่มฐานไพที (พระศรีรัตนเจดีย์  พระมณฑป  ปราสาทพระเทพบิดร)  กลุ่มอาคารประกอบ (พระเศวตกุฏาคารวิหารยอด  หอพระมณเฑียรธรรม  หอพระนาก  พระอัษฏามหาเจดีย์  หอระฆัง)  |  |
| กลุ่มสวนศิวาลัย |  พระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท  พระที่นั่งบรมพิมาน  พระที่นั่งมหิศรปราสาท  พระที่นั่งสีตลาภิรมย์  พระพุทธรัตนสถาน  พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท  |  |
| หมู่พระมหามณเฑียร |  พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน  พระที่นั่งไพศาลทักษิณ  พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย  พระที่นั่งเทพสถานพิลาศและพระที่นั่งเทพอาสน์พิไล  พระที่นั่งดุสิตาภิรมย์  พระที่นั่งราชฤดี  พระที่นั่งสนามจันทร์  หอพระสุราลัยพิมาน  หอพระธาตุมณเฑียร  หอศาสตราคม  เก๋งนารายณ์  |  |
| หมู่พระที่นั่งจักรีฯ |  พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท  พระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์  พระที่นั่งสมมติเทวราชอุปบัติ  พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร  พระที่นั่งเทวารัณยสถาน  พระที่นั่งอมรพิมานมณี  พระที่นั่งสุทธาศรีอภิรมย์  พระที่นั่งนิพัทธพงศ์ถาวรวิจิตร  พระที่นั่งดำรงสวัสดิ์อนัญวงศ์  พระที่นั่งบรรณาคมสรณี  พระที่นั่งปรีดีราชวโรทัย  พระที่นั่งเทพดนัยนันทยากร  สวนสวรรค์  |  |
| หมู่พระมหาปราสาท |  พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท  พระที่นั่งพิมานรัตยา  พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท  พระที่นั่งราชกรัณยสภา  ศาลาอรรถวิจารณ์  พระปรัศว์  เรือนจันทร์  หอธรรมสังเวช  ศาลาราชการุณย์  |  |
| เขตพระราชฐานชั้นใน |  พระตำหนักสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า  พระตำหนักสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี  ตำหนักเจ้าดารารัศมี พระราชชายา  ตำหนักพระองค์เจ้าอัพภันตรีปชาและพระองค์เจ้าทิพยาลังการ  เรือนเจ้าจอมมารดาแส  เรือนเจ้าจอมก๊กออ  แถวเต๊ง  สระพระองค์อรไทยฯ  |  |
| สถานศึกษา |  โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ  โรงเรียนช่างฝีมือในวัง  |  |
| อาคารอื่น ๆ |  พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม  ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญกษาปณ์  อาคารราชบัณฑิตยสถาน (เดิม)  ประตูพระบรมมหาราชวัง  ป้อมรอบกำแพงพระบรมมหาราชวัง  พระที่นั่งไชยชุมพล  หอแก้วศาลพระภูมิ  ศาลาสหทัยสมาคม  |  |
| สถานที่ในอดีต |  พระอภิเนาว์นิเวศน์  พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท  พระที่นั่งเย็น  พระที่นั่งทองในสวนขวา  เก๋งโรงละครหรือเก๋งโรงมหาสภา  พระที่นั่งรอบสกุณวัน  พระที่นั่งทรงผนวช  |  |
↑  "วัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรือวัดพระแก้ว". สำนักพระราชวัง.
↑  โชติ กัลยาณมิตร, ทฤษฎีการกำหนดองค์ประกอบในงานศิลปะและสถาปัตยกรรมไทย (กรุงเทพมหานคร : ม.ป.ท., ม.ป.ป.), 328.
↑  ธีระวัฒน์ ชะอุ่ม. "การจัดการความรู้ทรัพยากรวัฒนธรรม : วัดพระศรีรัตนศาสดาราม". มหาวิทยาลัยศิลปากร.
↑  จดหมายเหตุการบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามและพระบรมมหาราชวัง ในการฉลองพระนครครบ 200 ปี พุทธศักราช 2525, 190.