stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วิตามินบี12
กลไกออกฤทธิ์

วิตามินบี12 ทำหน้าที่เป็น coenzyme ซึ่งหมายความว่า มันจำเป็นในปฏิกิริยาทางเคมีที่เร่งโดยเอนไซม์
มีเอนไซม์ 3 กลุ่มที่ใช้วิตามินเป็น coenzyme คือ
Isomerases
การย้ายไฮโดรเจนอะตอมหนึ่งระหว่างอะตอมที่อยู่ติดกัน 2 อะตอมโดยตรง และมีการแลกเปลี่ยนส่วนอีกส่วนหนึ่ง (กลุ่ม X) เป็นอย่างที่สองพร้อม ๆ กัน ซึ่งอาจจะเป็นคาร์บอนพร้อมกับสิ่งที่ประกอบ เป็นอะตอมออกซิเจนของแอลกอฮอล์ หรือเป็นกลุ่ม amine ซึ่งใช้วิตามินในรูปแบบ adoB12 (adenosylcobalamin) เป็น coenzyme
Methyltransferases
การย้ายกลุ่ม Methyl (-CH3) ระหว่างโมเลกุล 2 โมเลกุล ซึ่งใช้วิตามินในรูปแบบ MeB12 (methylcobalamin)
Dehalogenases
เป็นปฏิกิริยาที่ดึงอะตอมของธาตุกลุ่ม halogen จากโมเลกุลอินทรีย์โมเลกุลหนึ่ง แต่เอนไซม์แบบนี้ในมนุษย์ยังไม่ได้ระบุ
ในมนุษย์ มีกลุ่มเอนไซม์สองกลุ่มที่ต้องอาศัยวิตามินในปฏิกิริยา 2 อย่างแรกที่กล่าว
โดยมีเอนไซม์โดยเฉพาะเป็นตัวอย่างดังต่อนี้
(1) Methylmalonyl Coenzyme A mutase (MMUT) เป็นเอนไซม์แบบ isomerase ซึ่งใช้วิตามินในรูป AdoB12 และปฏิกิริยาแบบที่ 1 เพื่อเรียงโครงสร้างคาร์บอนใหม่ โดยมีกลุ่ม X เป็น -COSCoA ปฏิกิริยาของ MMUT จะเปลี่ยน methylmalonyl-CoA (MMl-CoA) เป็น succinyl-CoA (Su-CoA) ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญเพื่อดึงพลังงานจากโปรตีนและไขมัน กระบวนการนี้จะพิการเมื่อขาดวิตามินบี12 โดยสามารถวัดระดับ methylmalonic acid (MMA) ที่สูงขึ้นในเลือดได้ แต่ก็น่าเสียดายว่า ระดับ MMA ที่สูงขึ้น แม้จะไวต่อการขาดวิตามินบี12 แต่ก็น่าจะไวเกิน เพราะทุกคนที่ระดับ MMA สูงไม่ได้ขาดวิตามิน ยกตัวอย่างเช่น MMA จะสูงในคนไข้ 90–98% ที่ขาดวิตามิน และคนอายุเกิน 70 ปี 20–25% จะมีระดับ MMA สูงขึ้น แต่ว่า 25–33% ไม่ได้ขาดวิตามิน เพราะเหตุนี้ การประเมินระดับ MMA เป็นปกติจึงไม่แนะนำในผู้สูงอายุ ไม่มีการทดสอบ "มาตรฐานทอง" สำหรับการขาดวิตามินบี12 เพราะว่า แม้จะเริ่มขาดวิตามิน ระดับในเลือดก็ยังอาจปกติในขณะที่การสะสมในเนื้อเยื่อค่อย ๆ พร่องลง ดังนั้น ระดับวิตามินในเลือดที่สูงกว่าเกณฑ์ต่ำสุดไม่ได้บ่งว่าไม่ขาด กระบวนการ MUT จำเป็นในการสังเคราะห์ปลอกไมอีลิน (ดูกลไกตามที่จะกล่าวต่อไป) ซึ่งโฟเลตไม่มีส่วน
(2) 5-methyltetrahydrofolate-homocysteine methyltransferase (MTR) หรือรู้จักว่า methionine synthase เป็นเอนไซม์ methyltransferase ที่ใช้วิตามินในรูปแบบ MeB12 และปฏิกิริยาแบบ 2 เพื่อย้ายกลุ่ม methyl จาก 5-methyltetrahydrofolate ไปยัง homocysteine แล้วสร้าง tetrahydrofolate (THF) และ methionine ซึ่งเป็นปฏิกิริยาที่เสียไปเมื่อขาดวิตามินบี12 มีผลเป็นระดับ homocysteine ที่สูงขึ้น และเป็นโฟเลตติดกับดักอยู่ในรูป 5-methyl-tetrahydrofolate โดยไม่สามารถเปลี่ยนเป็น THF (ซึ่งเป็นโฟเลตแบบที่มีฤทธิ์) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการสังเคราะห์ดีเอ็นเอ และดังนั้น ระดับ THF ที่ลดลงจะทำให้ไม่สามารถสร้างเซลล์ที่ผันเวียนอย่างรวดเร็วได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะเม็ดเลือดแดงและเซลล์ผนังลำไส้ที่มีหน้าที่ดูดซึมอาหาร เพราะว่า กระบวนการ MTR สามารถสร้าง THF ใหม่ก็ได้ หรือโฟเลตใหม่อาจได้จากอาหารก็ได้ ดังนั้นผลเกี่ยวกับการสังเคราะห์ดีเอ็นเอจากการขาดวิตามินบี12 รวมทั้งภาวะเลือดจางแบบเม็ดเลือดใหญ่ (megaloblastic anemia) ซึ่งปรากฏใน pernicious anemia จะหายถ้าทานโฟเลตเพียงพอ และดังนั้น หน้าที่ที่รู้จักดีที่สุดของวิตามินบี12 (รวมทั้งการสังเคราะห์ดีเอ็นเอ การแบ่งเซลล์ และภาวะเลือดจาง) ความจริงเป็นการอำนวยให้เกิดโฟเลตในรูปแบบที่มีฤทธิ์ซึ่งจำเป็นในการผลิตดีเอ็นเอที่มีประสิทธิภาพ นอกจากนั้นแล้ว เอนไซม์ย้ายกลุ่ม methyl อย่างอื่นที่จำเป็นต้องได้วิตามินบี12 เป็น coenzyme ก็ยังมีอีกในแบคทีเรีย เช่น Me-H4-MPT, coenzyme M methyltransferase
กลไกออกฤทธิ์ > หน้าที่เป็นเอนไซม์

ในปฏิกิริยาทางเอนไซม์สองอย่างที่ต้องมีวิตามินบี12 ในมนุษย์ ถ้ามีโฟเลตมาก ปฏิกิริยากลุ่ม Methylmalonyl-CoA mutase (MUT) จะได้รับผลโดยตรงและข้างเคียงที่ชัดเจนที่สุด โดยมีผลต่อระบบประสาท (ดังจะกล่าวต่อไป)
นี่เป็นเพราะว่า ปฏิกิริยาแบบ MTR เป็นเพียงการสร้างโฟเลตขึ้นมาใหม่ และดังนั้น จึงปรากฏชัดเจนน้อยกว่าถ้ามีโฟเลตมาก
ตั้งแต่ปลายคริสต์ทศวรรษ 1990 ประเทศต่าง ๆ เริ่มเสริมโฟเลตในแป้ง ดังนั้นการขาดโฟเลตในปัจจุบันจึงน้อยลง
และในเวลาเดียวกัน เนื่องจากการตรวจภาวะเลือดจาง และขนาดเม็ดเลือดแดง ที่ไวต่อปัญหาการสังเคราะห์ดีเอ็นเอ เดี๋ยวนี้ทำเป็นปกติแม้แต่ในการทดสอบทางคลินิกทั่วไป (และดังนั้น ผลทางชีวเคมีของโฟเลตบ่อยครั้งสามารถตรวจเจอได้โดยตรง)
ผลของการขาดวิตามินบี12 ในกระบวนการ MTR จึงอาจไม่ปรากฏเป็นภาวะเลือดจางเหตุการสังเคราะห์ดีเอ็นเอตามที่เคยพบมาก่อน แต่ปรากฏเป็นระดับ homocysteine ที่สูงขึ้นในเลือดและในปัสสาวะ (homocysteinuria) ซึ่งชัดเจนน้อยกว่า
แต่ภาวะนี้อาจมีผลเสียหายในระยะยาวต่อเส้นเลือดและการจับลิ่ม (มีผลเป็นโรคหลอดเลือดสมองและโรคหัวใจ) และผลเช่นนี้ยากที่จะจำแนกจากกระบวนการทั่วไปที่สัมพันธ์กับโรคหลอดเลือดแดงแข็งและการสูงอายุขึ้น
ความเสียหายต่อปลอกไมอีลินเหตุขาดวิตามินบี12 แม้จะมีโฟเลตและ methionine เพียงพอ เป็นตัวแสดงการขาดวิตามินที่ชัดเจนโดยเฉพาะ
ซึ่งสัมพันธ์กับปฏิกิริยาของวิตามินในกระบวนการ MUT ซึ่งจำเป็นอย่างขาดไม่ได้ในการเปลี่ยน
methylmalonyl coenzyme A เป็น succinyl coenzyme A ความล้มเหลวของกระบวนการหลังนี้มีผลเป็นระดับที่สูงขึ้นของ methylmalonic acid (MMA) ซึ่งเป็นตัวทำปลอกไมอีลินให้เสียหาย
คือ การมี MMA จะขัดขวางการสังเคราะห์กรดไขมันตามปกติ หรือว่าตัวกรดเองอาจรวมเข้ากับกรดไขมันแทนที่ malonic acid ตามปกติ
และถ้ากรดไขมันที่ผิดปกตินี้กลายเป็นส่วนประกอบของปลอกไมอีลิน ปลอกก็จะเปราะ และหลุดออก (demyelination)
แม้ว่ารายละเอียดของกลไกนี้ยังไม่ชัดเจนนัก แต่ผลก็คือระบบประสาทกลางหรือไขสันหลังเสื่อมแบบรวมกึ่งเฉียบพลัน (subacute combined degeneration)
และไม่ว่าเหตุจะคืออะไร แต่รู้อยู่แล้วว่าการขาดวิตามินบี12 มีผลเป็นโรคเส้นประสาท (neuropathies) แม้ว่า จะมีโฟเลตเพียงพอ และดังนั้น จะไม่ปรากฏภาวะเลือดจาง
กระบวนการ MTR ที่อาศัยวิตามินบี12 ก็อาจทำให้เกิดผลทางประสาทเช่นกัน แม้ว่าจะโดยอ้อม
เพราะว่า การมี methionine ที่เพียงพอ (และเหมือนกับโฟเลต ถ้าไม่ได้จากอาหาร ก็จะต้องสร้างใหม่จาก homocysteine ในปฏิกิริยาที่อาศัยวิตามิน) จำเป็นเพื่อจะสร้าง S-adenosyl-methionine (SAMe) ซึ่งจำเป็นในการสร้างฟอสโฟลิพิดของปลอกไมอีลิน
แม้ว่าการผลิต SAMe จะไม่อาศัยวิตามิน แต่ว่า วิตามินก็ยังเป็นตัวช่วยเพื่อแปรซับสเตรตที่จำเป็น คือ methionine ให้สามารถนำไปใช้ใหม่
นอกจากนั้แล้ว SAMe ยังมีบทบาทในการผลิตสารสื่อประสาทและ catecholamines (ซึ่งเป็นส่วนประกอบของสารสื่อประสาท) บางอย่าง และเมแทบอลิซึมในสมอง
สารสื่อประสาทเหล่านี้สำคัญในการดำรงอารมณ์ ซึ่งอาจอธิบายว่าทำไมโรคซึมเศร้าจึงสัมพันธ์กับการขาดวิตามินบี12
แต่ว่า การสร้างฟอสโฟลิพิดของปลอกไมอีลินก็ขึ้นอยู่กับการมีโฟเลตพอด้วย ซึ่งจะขึ้นอยู่กับกระบวนการ MTR ยกเว้นถ้าทานจากอาหารมากพอ
ประวัติ

การขาดวิตามินบี12 เป็นเหตุของ pernicious anemia ซึ่งเป็นภาวะเลือดจางที่ปกติถึงชีวิตและเป็นโรคที่ไม่รู้สมุฏฐานเมื่อพบเป็นครั้งแรก
วิธีการรักษาและการค้นพบวิตามินบี12 เป็นเรื่องบังเอิญ
นพ. จอร์จ วิปเปิ้ล ได้ทดลองสร้างภาวะเลือดจางในสุนัขโดยเอาเลือดมันออก แล้วเลี้ยงมันด้วยอาหารต่าง ๆ เพื่อสังเกตว่าอะไรทำให้ฟื้นตัวจากภาวะเลือดจางได้เร็วที่สุด
โดยวิธีนี้ เขาพบว่าการกินตับเป็นจำนวนมากดูเหมือนจะช่วยรักษาภาวะเลือดจางเนื่องจากเสียเลือดได้เร็วที่สุด
ดังนั้น เขาจึงตั้งสมมติฐานว่า การทานตับอาจช่วยรักษา pernicious anemia
เขาลองสมมติฐานนี้แล้วรายงานความสำเร็จในระดับหนึ่งในปี 2463
หลังจากการศึกษาทางคลินิกหลายงาน นพ. จอร์จ ไมนอต และ นพ. วิลเลียม เมอร์ฟี่ พยายามแยกสารในตับที่ช่วยรักษาภาวะเลือดจางในสุนัขแล้วพบว่ามันคือธาตุเหล็ก
แต่ก็พบสารอีกอย่างหนึ่งในตับที่รักษา pernicious anemia ในมนุษย์ แต่ไม่มีผลต่อสุนัขภายใต้ภาวะของการทดลอง
ดังนั้น ยาที่ใช้รักษา pernicious anemia ซึ่งพบในตับ จึงได้ค้นพบโดยบังเอิญเช่นนี้
นพ. ทั้งสองรายงานการทดลองเหล่านี้ในปี 2469
ซึ่งเป็นความก้าวหน้าแรก ๆ ในการรักษาโรคนี้
แม้จะได้ค้นพบเช่นนี้ ยังเป็นเวลาอีกหลายปีที่คนไข้ยังต้องทานตับดิบหรือดื่มน้ำตับเป็นจำนวนมาก
ต่อมาปี 2471 นักเคมี ดร. เอ็ดวิน โคห์น สกัดสารจากตับที่มีฤทธิ์ 50–100 เท่ามากกว่าตับธรรมชาติ
ซึ่งเป็นวิธีการรักษาโรคที่ใช้ได้จริง ๆ
สำหรับผลงานเบื้องต้นที่ชี้แนวทางการรักษา นพ. ไมนอต และเมอร์ฟี่ ต่อมาจึงได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ปี 2477 ร่วมกัน
เหตุการณ์เหล่านี้ต่อมาทำให้ค้นพบวิตามินที่ละลายน้ำได้ ซึ่งเรียกว่าวิตามินบี12 จากซุปแบคทีเรีย
ในปี 2490 เมื่อทำงานอยู่ในมหาวิทยาลัยแมรี่แลนด์ ดร. แมรี่ ชอว์ ชอร์บ ในงานที่ทำร่วมกับ ดร. คาร์ล โฟลเกอร์ส แห่งบริษัทเมอร์ค ได้รับเงินทุนเพื่อพัฒนาแบบทดสอบ "LLD assay" เพื่อวิตามินบี12
โดย LLD หมายถึง Lactobacillus lactis Dorner
ซึ่งเป็นแบคทีเรียที่จำต้องได้สารที่เรียกว่า "LLD factor" เพื่อการเติบโต ซึ่งต่อมาระบุว่าเป็นวิตามินบี12
ดร. ชอร์บและเพื่อนร่วมงานได้ใช้ LLD assay เพื่อสกัดยาต้าน pernicious anemia จากตับ และในปี 2491 จึงสามารถสกัดวิตามินบริสุทธิ์ได้โดยได้รับการร่วมมือจาก ดร. ชอร์บ
ดร. คาร์ล โฟลเกอร์ส และอเล็กซานเดอร์ ทอดด์แห่งประเทศอังกฤษ
เพื่อการค้นนี้ ในปี 2492 ดร. ชอร์บ และ ดร. โฟลเกอร์ส ได้รับรางวัล Mead Johnson Award จาก American Society of Nutritional Sciences
ดร. โดโรธี โครว์ฟุต ฮอดจ์คิน และทีมเป็นผู้กำหนดโครงสร้างทางเคมีของวิตามินในปี 2499 โดยอาศัยข้อมูลทางผลิกศาสตร์
ในที่สุด วิธีการผลิตวิตามินเป็นจำนวนมากจากแบคทีเรียก็พัฒนาขึ้นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950 ซึ่งทำให้เกิดการรักษาโรคดังที่ทำในปัจจุบัน
แหล่งข้อมูลอื่น

Cyanocobalamin, Hydroxocobalamin, Methylcobalamin, "Adenosylcobalamin". Drug Information Portal. U.S. National Library of Medicine.
| ด ค กกลุ่มยาหลัก |
| --- | --- |
ทางเดินอาหาร/ เมแทบอลิซึม (A):  กรดกระเพาะ ยาลดกรด  สารต้านตัวรับ H2  ยายับยั้งการหลั่งกรด  ยาแก้อาเจียน  ยาระบาย  ยาแก้ท้องร่วง  ยาลดความอ้วน  ยาต้านเบาหวาน  วิตามิน  เกลือแร่ 
เลือดและอวัยวะ สร้างเลือด (B):  สารต้านลิ่มเลือด สารกันเลือดเป็นลิ่ม  สารต้านเกล็ดเลือด  สารสลายลิ่มเลือด  ยาต้านการตกเลือด สารก่อลิ่มเลือด  ยาต้านการสลายลิ่มเลือด 
ระบบหัวใจและหลอดเลือด (C):  ยารักษาโรคหัวใจ/ยาแก้อาการปวดเค้นหัวใจ คาร์ดิแอคไกลโคไซด์  ยาต้านภาวะหัวใจเสียจังหวะ  ยากระตุ้นหัวใจ  ยาลดความดัน  ยาขับปัสสาวะ  สารขยายหลอดเลือด  เบต้า บล็อกเกอร์  แคลเซียมแชนแนลบล็อกเกอร์  ระบบเรนิน-แองจิโอเทนซิน เอซีอีอินฮิบิเตอร์  แองกิโอเทนซินรีเซพเตอร์บล๊อคเกอร์  เรนินอินฮิบิเตอร์  ยาลดไขมันในเส้นเลือด สแตติน  ไฟเบรต  ไบล์แอซิดซีเควสแตรนต์ 
ผิวหนัง (D):  สารทำให้นุ่มและชุ่มชื้น  สารก่อแผลเป็น  ยาแก้คัน  ยารักษาโรคสะเก็ดเงิน  สิ่งแต่งแผล 
ระบบสืบพันธุ์ (G):  ยาคุมกำเนิด  ยากระตุ้นภาวะเจริญพันธุ์  SERMs  ฮอร์โมนเพศ 
ระบบต่อมไร้ท่อ (H):  ฮอร์โมนไฮโปทาลามัสและต่อมใต้สมอง  คอร์ติโคสเตอรอยด์ กลูโคคอร์ติคอยด์  มิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์  ฮอร์โมนเพศ  ไทรอยด์ฮอร์โมน/ยาต้านไทรอยด์ 
การติดเชื้อและ การติดเชื้อปรสิต (J, P, QI):  ยาปฏิชีวนะ  สารต้านแบคทีเรีย  ยาต้านเชื้อไมโคแบคทีเรีย ยาต้านวัณโรค  ยารักษาโรคเรื้อน  ยาต้านไวรัส  วัคซีน  ยาต้านปรสิต ยาฆ่าโพรโตซัว  ยาฆ่าหนอนพยาธิ 
มะเร็ง (L01-L02):  สารต้านมะเร็ง แอนติเมแทบอไลต์  สารอัลคิเลต  สปินเดิลพอยซัน  สารต้านเนื้องอก  โทโปไอโซเมอเรสอินฮิบิเตอร์ 
โรคทางระบบภูมิคุ้มกัน (L03-L04):  สารปรับระบบภูมิคุ้มกัน สารกระตุ้นภูมิคุ้มกัน  สารกดภูมิคุ้มกัน 
กล้ามเนื้อ กระดูก และข้อต่อ (M):  แอนาบอลิกสเตอรอยด์  ยาแก้อักเสบ เอ็นเซด  ยารักษาโรคข้ออักเสบรูมาทอยด์  คอร์ติโคสเตอรอยด์  ยาคลายกล้ามเนื้อ  บิสฟอสโฟเนต 
สมองและระบบประสาท (N):  ยาระงับความรู้สึก ยาสลบ  ยาชาเฉพาะที่  ยาระงับปวด  ยาต้านไมเกรน  ยากันชัก  ยาควบคุมอารมณ์  ยาต้านโรคพาร์กินสัน ไซโคเลปติก ยาคลายกังวล  ยารักษาโรคจิต  ยานอนหลับ/ยาระงับประสาท  ไซโคอนาเลปติก ยาแก้ซึมเศร้า  สารกระตุ้น 
ระบบทางเดินหายใจ (R):  ยาแก้คัดจมูก  ยาขยายหลอดลม  ยาแก้ไอ  H1 แอนตาโกนิสต์ สารต้านฮิสตามีน 
อวัยวะรับความรู้สึก (S):  จักษุวิทยา  โสตวิทยา 
อื่น ๆ (V):  ยาแก้พิษ  สารเพิ่มความชัดภาพ  เภสัชรังสี  สิ่งแต่งแผล 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ 
ยาฉีด Hydroxocobalamin (1,000 µg/mL) เป็นน้ำออกสีแดงใส ที่อยู่ในหลอดฉีดมีวิตามินบี12 500 µg (ครึ่ง มล.) ใช้สำหรับฉีดใต้ผิวหนัง
ภาพแสดงแบบแผนของเส้นทางเมตาบอลิซึมของโพรพิโอเนตเอนไซม์เมทิลมาโลนิล-โคเอนไซม์เอ มิวเทส จำเป็นต้องใช้โคเอนไซม์อะดีโนซิลโคบาลามินในการเปลี่ยนแอล-เมทิลมาโลนิล-โคเอนไซม์เอ ให้เป็นซัคซินิล-โคเอนไซม์เอ มิฉะนั้นจะเกิดการสะสมของกรดเมทิลมาโลนิก ซึ่งอาจใช้เป็นตัวบ่งชี้ทางอ้อมของการขาดวิตามินบี 12 รวมถึงความผิดปกติอื่น ๆ ได้
เมแทบอลิซึมของกรดโฟลิก บทบาทของวิตามินบี12 อยู่ที่ด้านซ้ายล่าง
อำเภอระแงะ

| อำเภอระแงะ |
| --- | --- |
อำเภอ
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมัน: Amphoe Ra-ngae
คำขวัญ: ระแงะเมืองพระยา ลองกองล้ำค่า ประชามีน้ำใจ
แผนที่จังหวัดนราธิวาส เน้นอำเภอระแงะ
พิกัด: 6°17′47″N 101°43′42″E﻿ / ﻿6.29639°N 101.72833°E﻿ / 6.29639; 101.72833
ประเทศ:  ไทย
จังหวัด: นราธิวาส
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 435.6 ตร.กม. (168.2 ตร.ไมล์)
ประชากร (2564)
 • ทั้งหมด: 94,050 คน
 • ความหนาแน่น: 215.91 คน/ตร.กม. (559.2 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์ : 96130, 96220 (เฉพาะตำบลบองอ)
รหัสภูมิศาสตร์: 9605
ที่ตั้งที่ว่าการ: ที่ว่าการอำเภอระแงะ ถนนระแงะมรรคา ตำบลตันหยงมัส อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส 96130
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
ระแงะ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนราธิวาสในอดีตเคยเป็นจังหวัดระแงะต่อมาจึงถูกลดฐานะลงเป็นอำเภอระแงะขึ้นกับจังหวัดนราธิวาสจนถึงปัจจุบัน
ที่ตั้งและอาณาเขต

อำเภอระแงะตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอรือเสาะ อำเภอยี่งอ และอำเภอเมืองนราธิวาส
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเจาะไอร้อง
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสุไหงปาดี อำเภอสุคิริน และอำเภอจะแนะ
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอศรีสาครและอำเภอรือเสาะ
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอระแงะแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 61 หมู่บ้าน ได้แก่
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | ตันหยงมัส |  |  |  | (Tanyong Mat) |  |  |  | 13 หมู่บ้าน |  |
| 2. | ตันหยงลิมอ |  |  |  | (Tanyong Limo) |  |  |  | 8 หมู่บ้าน |  |
| 3. | บองอ |  |  |  | (Bo-ngo) |  |  |  | 10 หมู่บ้าน |  |
| 4. | กาลิซา |  |  |  | (Kalisa) |  |  |  | 6 หมู่บ้าน |  |
| 5. | บาโงสะโต |  |  |  | (Ba-ngo Sato) |  |  |  | 8 หมู่บ้าน |  |
| 6. | เฉลิม |  |  |  | (Chaloem) |  |  |  | 7 หมู่บ้าน |  |
| 7. | มะรือโบตก |  |  |  | (Maruebo Tok) |  |  |  | 9 หมู่บ้าน |  |
การแบ่งเขตการปกครอง > การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอระแงะประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลตันหยงมัส ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลตันหยงมัส
เทศบาลตำบลมะรือโบตก ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลมะรือโบตก
องค์การบริหารส่วนตำบลตันหยงมัส ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตันหยงมัส (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลตันหยงมัส)
องค์การบริหารส่วนตำบลตันหยงลิมอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตันหยงลิมอทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบองอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบองอทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลกาลิซา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกาลิซาทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบาโงสะโต ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบาโงสะโตทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเฉลิม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเฉลิมทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลมะรือโบตก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลมะรือโบตก (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลมะรือโบตก)
รายนามเจ้าเมืองระแงะ

พระยาระแงะ (หนิเดะ) Nik Dah
พระยาระแงะ (หนิบอสู หรือตวันบอสู) Nik Bongsu
พระยาภูผาภักดี ศรีสุวรรณประเทศวิเศษวังศา พระยาระแงะ (ตวันโหนะ) Tuan  Nong
พระยาภูผาภักดี ศรีสุวรรณประเทศวิเศษวังศา พระยาระแงะ (ตวันเหงาะ) Tuan Tengah  ลูกชายต่วนสุหลง พี่ชายต่างมารดาของต่วนโน๊ะ (ตวันโหนะ)
พระยาภูผาภักดี ศรีสุวรรณประเทศวิเศษวังษา พระยาระแงะ (เต็งกูเงาะซำซูดิน) Tengku Ngah Shamsuddin
ประเทศบรูไนในเอเชียนเกมส์ 2014

ประเทศบรูไนดารุสซาลาม เข้าร่วมแข่งขันกีฬาเอเชียนเกมส์ ครั้งที่ 17 ค.ศ. 2014 (พ.ศ. 2557) ซึ่งจัดขึ้นที่เมืองอินช็อน ประเทศเกาหลีใต้ ระหว่างวันที่ 19 กันยายน ถึง 4 ตุลาคม พ.ศ. 2557  คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งประเทศบรูไนดารุสซาลาม ส่งนักกีฬา 11 คน เพื่อแข่งขัน 4 กีฬา ผลการแข่งขันครั้งนี้ประเทศบรูไนดารุสซาลามได้รับ 0 เหรียญทอง 0 เหรียญเงิน และ 0 เหรียญทองแดง รวมทั้งหมด 0 เหรียญ
ฟันดาบ

ผลการแข่งขันดังนี้ :
| นักกีฬา | รายการ | Preliminaries> Opposition   Score | Round of 32> Opposition   Score | Round of 16> Opposition   Score | Quarterfinal> Opposition   Score | Semifinal> Opposition   Score | Final / BM> Opposition   Score | Final / BM> Rank |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rzaul Asad | Individual Sabre |  Yerali (KAZ)  L 0–5    Konovalov Evgeniy (UZB)  L 2–5    Junghwan (KOR)  L 1–5    Yingming (CHN)  L 0–5    An (VIE)  L 2–5   | Did not advance | Did not advance | Did not advance | Did not advance | Did not advance | Did not advance |
ทิวเขาชัมมัร

| ทิวเขาชัมมัร |
| --- | --- |
جِبَال شَمَّر
พื้นที่ภูเขานอกฮาอิล
ข้อมูลทางภูมิศาสตร์
แสดงแผนที่ซาอุดีอาระเบียแสดงแผนที่ตะวันออกกลางแสดงแผนที่ทวีปเอเชีย 
ประเทศ:  ซาอุดีอาระเบีย
รัฐ/จังหวัด: ฮาอิล
พิกัดเทือกเขา: 27°30′N 41°36′E﻿ / ﻿27.5°N 41.6°E﻿ / 27.5; 41.6
ทิวเขาชัมมัร (อาหรับ: جِبَال شَمَّر) เป็นทิวเขาในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของแคว้นฮาอิล ประเทศซาอุดีอาระเบีย ซึ่งรวมอะญา (أَجَا) กับทิวเขาย่อยซัลมา
ภูมิศาสตร์

ทิวเขาอะญาถูกสร้างมาจากหินแกรไนต์ ในขณะที่ซัลมาถูกสร้างมาจากหินบะซอลต์
สัตว์ป่า

พื้นที่ป้องกันของญะบัลอะญามีความสำคัญทางนิเวศวิทยา เสือชีตาห์เอเชียสองตัวสุดท้ายในประเทศ ถูกฆ่าใกล้ฮาอิลใน ค.ศ. 1973 และหนังของมันถูกเก็บไว้ที่พระราชวังอิมาราอยู่ไม่กี่วัน
ยอดเขา

เขาอะญา (อาหรับ: جَبَل أَجَا, อักษรโรมัน: Jabal Ajā)
เขาอัสซัมรออ์ (อาหรับ: جَبَل ٱلسَّمْرَاء, อักษรโรมัน: Jabal As-Samrā’)
ภาพ

มุมมองของเมืองฮาอิลจากยอดเขาซัมรออ์
วัตถุตามธรรมชาติรูปร่างคล้ายนก
การก่อตัวของหินมะฮาญะฮ์
แหล่งข้อมูลอื่น

The tantalizing Aja and Salma mountains in Hail, northwest of Saudi Arabia (Twitter)
Mobily_Hail_Shamma & Salma Mountain_HD (Dailymotion)
ทิวทัศน์อะญา
โรงพยาบาลอานันทมหิดล

| โรงพยาบาลอานันทมหิดล |
| --- | --- |
Ananda Mahidol Hospital

ประเภท: โรงพยาบาลทหารและโรงพยาบาลทั่วไป
ที่ตั้ง: เลขที่ 35 ถนนพิชัยดาบหัก ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี รหัสไปรษณีย์ 15000
ข้อมูลทั่วไป
ก่อตั้ง: พ.ศ. 2480
วันเปิดทำการ: 6 มกราคม พ.ศ. 2481
สังกัด: กรมแพทย์ทหารบก กระทรวงกลาโหม
ผู้อำนวยการ: พลตรี คิมห์ อิทธิกุล 
จำนวนเตียง: 306 เตียง
แพทย์: 74 คน
บุคลากร: 1,016 คน
เว็บไซต์: https://anan-hosp.go.th/
โรงพยาบาลอานันทมหิดล (อังกฤษ: Ananda Mahidol Hospital) (อักษรย่อ: รพ.อ.ป.ร.) สังกัดกรมแพทย์ทหารบก ตั้งอยู่ในตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี เป็นโรงพยาบาลทหารขนาดใหญ่ในส่วนภูมิภาค ให้บริการระดับทุติยภูมิขั้นสูง เป็นโรงพยาบาลแห่งแรกของกองทัพบกไทย ให้บริการทั้งข้าราชการทหารและพลเรือนรวมถึงประชาชนทั่วไป และมีขนาดใหญ่เป็นลำดับที่สามรองจากโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า และโรงพยาบาลค่ายสุรนารี
ศัยภาพของโรงพยาบาล

ในปี 2560 โรงพยาบาลอานันทมหิดล มีการลงทุนเพื่อพัฒนาศักยภาพของโรงพยาบาลในการให้บริการด้านโรคหัวใจมากขึ้น ทั้งการพัฒนาแพทย์ด้านหัวใจ แพทย์สวนหัวใจเพิ่มขึ้น รวมถึงการลงทุนพัฒนาห้องปฏิบัติการสวนหัวใจและหลอดเลือด (Cardiac Catheterization Laboratory) ทำให้มีบุคลากรทางการแพทย์ อุปกรณ์เครื่องมือ และห้อง ที่สามารถดูแลผู้ป่วยด้านหัวใจได้อย่างครบถ้วน
จากเดิมก่อนที่จะพัฒนาศักยภาพด้านโรคหัวใจและสวนหัวใจ ต้องส่งต่อคนไข้ไปรักษาที่กรุงเทพฯ เช่น รพ.พระมงกุฎ หรือส่งไปยังจังหวัดที่มีศักยภาพสูงกว่า เมื่อมีการพัฒนาศักยภาพของ รพ.อานันทมหิดล ขึ้นมาเอง ก็ช่วยให้การดูแลผู้ป่วยในพื้นที่ได้มากขึ้น ลดจำนวนการส่งต่อ ลดปัญหาการเดินทางไกล และการรอคิวนาน
รายชื่อผู้อำนวยการโรงพยาบาลอานันทมหิดล

| รายนาม | ปีที่ดำรงตำแหน่ง |  |
| --- | --- | --- |
|  พ.อ.พระพิทักษ์อาพาธพล  พ.อ.หลวงวินิจเวชการ  พ.อ.ขุนจรัสโยธารักษ์  พ.อ.ขุนพิมลนพรัตน์  พ.อ.พนม บุญนิยม  พ.อ.อภัย รักแผน  พ.อ.พัฒน์ วงษ์สนิท  พ.อ.ประดิษฐ์ ตู้จินดา (พล.ต.)  พล.จ.สิริ สุวัณณะสังข์  พ.อ. (พ) บุญยัง เวชบูล (พล.ต.)  พ.อ. (พ) ผิน ทรัพย์สาร  พ.อ. (พ) แสวง ไพทีกุล (พล.ต.)  พ.อ. (พ) ยง วัชระคุปต์ (พล.ท.)  พ.อ. (พ) สมาน หัชยกุล (พล.ต.)  พล.ต.วราภรณ์ อิศรางกูล ณ อยุธยา  พล.ต.สิงหา เสาวภาพ (พล.อ.)  พล.ต.ชนะ แย้มบุญเรือง (พล.ท.)  พล.ต.อมฤต ณ สงขลา (พล.ท.)  พล.ต.ปัญญา อยู่ประเสริฐ (พล.ท.)  พล.ต.ธรรมนูญ ยงใจยุทธ  พล.ต.ทวีวุฒิ เหราบัตย์  พล.ต.ณรงค์ วัยวุฒิ  พล.ต.ปรียพาส นิลอุบล (พล.ท.)  พล.ต.จุลเทพ ธีระธาดา  พล.ต.สวง ไพบูลย์  พล.ต.ชัยโรจน์ ธรรมศารทูล  พล.ต.ชายชาญ ตาตะนันทน์  พล.ต.รณวิทย์ อุปถัมภ์นรากร  พล.ต.ประดิษฐ์ ลิ้มไพบูลย์  พล.ต.พรเลิศ จำเรียง  พล.ต.ดิตถ์ สิงหเสนี  พล.ต.สุรพงศ์ ปราการรัตน์  พล.ต.ไตรโรจน์ ครุธเวโช  พล.ต.สาโรช เขียวขจี  พล.ต.วิสุทธิ์ ศรีจันทราพันธุ์  พล.ต.นิมิตร์ สะโมทาน  พล.ต.ชัชวาล บูรณรัช  พล.ต.สุพัษชัย เมฆะสุวรรณดิษฐ์  พล.ต.ชัชชัย  เต็มยอด  พล.ต.ชูสิทธิ์ ศรีอุทโยภาส  พล.ต.อำนวย เติมเกาะ  พล.ต.ณัฐนนท์ ภุคุกะ |  พ.ศ. 2481 - 2482  พ.ศ. 2482 - 2487  พ.ศ. 2487 - 2488  พ.ศ. 2488 - 2489  พ.ศ. 2489 - 2491  พ.ศ. 2491 - 2493 และ พ.ศ. 2497 - 2498  พ.ศ. 2493 - 2495 ,พ.ศ. 2498 - 2499 ,พ.ศ. 2503 - 2506 (พ.อ. (พ))  พ.ศ. 2496 - 2497  พ.ศ. 2499 - 2503  พ.ศ. 2506 - 2507  พ.ศ. 2507 - 2509  พ.ศ. 2509 - 2510  พ.ศ. 2510 - 2515  พ.ศ. 2515 - 2516  พ.ศ. 2516 - 2520  พ.ศ. 2520 - 2524  พ.ศ. 2524 - 2526  พ.ศ. 2526 - 2527  พ.ศ. 2527 - 2531  พ.ศ. 2531 - 2532  พ.ศ. 2532 - 2533  พ.ศ. 2533 - 2535  พ.ศ. 2535 - 2536  พ.ศ. 2536 - 2538  พ.ศ. 2538 - 2541  พ.ศ. 2541 - 2544  พ.ศ. 2544 - 2546  พ.ศ. 2546 - 2548  พ.ศ. 2548 - 2551  พ.ศ. 2551 - 2552  พ.ศ. 2552 - 2553  พ.ศ. 2553 - 2555  พ.ศ. 2555 - 2556  พ.ศ. 2556 - 2557  พ.ศ. 2557 - 2559  พ.ศ. 2559 - 2560  พ.ศ. 2560 - 2561  พ.ศ. 2561 - 2562  พ.ศ. 2562 - 2564  พ.ศ. 2564 - 2565  พ.ศ. 2565 - 2566  พ.ศ. 2566 - ปัจจุบัน |  |
การฝึกอบรมหรือเป็นสถาบันสมทบในการฝึกอบรม

โรงพยาบาลอานันทมหิดล เป็นสถานที่ฝึกอบรมแพทย์เพิ่มพูนทักษะ ซึ่งได้รับอนุมัติจากแพทยสภาและเป็นสถานที่ฝึกปฏิบัติงานทางคลินิกของนักเรียนพยาบาล วิทยาลัยพยาบาลกองทัพบกชั้นปีที่ 4 และนักเรียนนายสิบเหล่าแพทย์ นอกจากนี้ ยังเป็นสถานที่ฝึกปฏิบัติงานของนักศึกษาในสาขาที่เกี่ยวกับงาน ทางสาธารณสุขด้านต่าง ๆ เช่น งานกายภาพบำบัด งานพยาธิวิทยา งานเวชระเบียน เป็นต้น
แหล่งข้อมูลอื่น

โรงพยาบาลอานันทมหิดล เก็บถาวร 2010-08-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ โรงพยาบาลอานันทมหิดล
ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์
14°50′56″N 100°39′48″E﻿ / ﻿14.848785°N 100.663272°E﻿ / 14.848785; 100.663272
จอมพล ป.พิบูลสงคราม
ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ

วงกลมแสดงทิศ (compass rose ) ระบุทิศหลักและทิศรอง โดยทิศตะวันตกเฉียงเหนือ (NW) อยู่ทางมุมซ้าย
ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ หรือ ทิศพายัพ เป็นหนึ่งในทิศรองทั้งสี่ อยู่ตรงข้ามกับทิศตะวันออกเฉียงใต้ ขวามือของทิศเหนือ และซ้ายมือของทิศตะวันตก โดยมากจะกำหนดให้ทิศตะวันตกเฉียงเหนืออยู่ด้านมุมบนซ้ายของแผนที่ทางภูมิศาสตร์ แต่อยู่ทางมุมบนขวาของแผนที่ดาว
คำแปลตามพจนานุกรม

ทิศพายัพ [พายับ] ตามพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน ให้นิยามคำว่า ทิศพายัพไว้แปลว่า ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ  ซึ่งเป็นหนึ่งในทิศทั้งแปด
ความเชื่อมโยงตามวรรณคดีไทย

ช้างเผือกประจำทิศพายัพ คือ ช้างบุษปทันต์อยู่ทิศพายัพ เกสรหนึ่งทิ้งไปข้างทิศพายัพ บังเกิดเป็นช้างชื่อบุษปทันต์ มีลักษณะ ๗ ประการ สีดังหมากสุกผิวเนื้อเลอียด มีกระหน้าตัวใหญ่งามงาน้อยขึ้นขวา เสียงดังเสียงเมฆ พร้อมด้วยลักษณะ ตามตำรา คชศาสตร์
คตินิยมและความเชื่อ

ตามคติความเชื่อของคนไทยซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากพระพุทธศาสนานั้น เชื่อกันว่าในสรรพสิ่งทั้งหลายมีเทวดาอยู่รายรอบตัวเรา ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดเจนคือในกฎหมายตราสามดวงที่มักกล่าวถึงเทวดาไว้ในพระไอยการต่าง ๆ เช่น ในลักษณภญาณมีกล่าวไว้ว่า “...แลปางนี้ฃอเทพยุดาเจ้าทังหลาย คือพระอินท พระพรหม พระยมราช แลท้าวจาตุโลกบาล พระจันท พระอาทิตย์ ภูมอารักษอากาศเทพยุดาผู้รักษาพระพุทธศาสนา แลเทพยุดาอันรักษาซึ่งขอขันธเสมาแลพระมหาบวรเสวตรฉัตรจงเสดจ์มาประชุมให้พร้อมกันในสถานที่นี้ ฟังซึ่งคำคนผู้จะเปนสักขิพญาณแก่กัน...”
ตามตำราพรหมชาติมีความเชื่อว่าพืชมงคลประจำทิศตะวันตกเฉียงเหนือคือ มะพูด มะกรูด และ มะนาว
ส่วนเทวดาประจำทิศตะวันตกเฉียงเหนือคือพระราหู ราหู ประจำทิศพายัพ ใช้เลข ๘
ส่วนมหาเทพประจำทิศคือ พระพายุ  ซึ่งคือที่มาของคำว่า พายัพ
ดูเพิ่ม

ทิศตะวันตกเฉียงใต้
ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
ทิศตะวันออกเฉียงใต้
ประเทศบรูไนในซีเกมส์ 2019

| ประเทศบรูไน ในซีเกมส์ 2019 |
| --- | --- |

รหัสประเทศ: BRU
เอ็นโอซี: คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติบรูไนดารุสซาลาม
เว็บไซต์: www.bruneiolympic.org (อังกฤษ)
ณ ฟิลิปปินส์ 30 พฤศจิกายน - 11 ธันวาคม 2019
เหรียญ อันดับ 9:  ทอง 2 เงิน 5 ทองแดง 6 รวม 13 
การเข้าร่วมแข่งขันซีเกมส์ (ภาพรวม)
1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023
ประเทศบรูไนดารุสซาลาม เข้าร่วมแข่งขันซีเกมส์ 2019 (พ.ศ. 2562) ที่ประเทศฟิลิปปินส์ ระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน - 11 ธันวาคม พ.ศ. 2562 การแข่งขันครั้งนี้ประเทศบรูไนดารุสซาลามได้รับเหรียญรางวัล 2 เหรียญทอง 5 เหรียญเงิน 6 เหรียญทองแดง รวมทั้งหมด 13 เหรียญ
แหล่งข้อมูลอื่น

30th Seagames 2019 Philippines Official website (อังกฤษ)
| ด ค กประเทศผู้เข้าร่วมการแข่งขันซีเกมส์ 2019 ณ ประเทศฟิลิปปินส์ |
| --- | --- |
 กัมพูชา  ติมอร์-เลสเต  ไทย  บรูไน  พม่า  ฟิลิปปินส์  มาเลเซีย  ลาว  สิงคโปร์  เวียดนาม  อินโดนีเซีย
ที.ไอ.

| ที> ไอ. |
| --- | --- |
ที.ไอ. ในปี ค.ศ. 2020
ข้อมูลพื้นฐาน
ชื่อเกิด: คลิฟฟอร์ด โจเซฟ แฮร์ริส จูเนียร์
เกิด: 25 กันยายน พ.ศ. 2523 (44 ปี)
ที่เกิด: แอตแลนต้า จอร์เจีย สหรัฐอเมริกา
แนวเพลง: ป็อปแร็ป,แก๊งสเตอร์แร็ป,เซาเทิร์นฮิปฮอป
อาชีพ: แร็ปเปอร์ นักแต่งเพลง นักแสดง
ค่ายเพลง: Grand Hustle, Columbia (ปัจจุบัน) Arista, Ghet-O-Vision, LaFace, Atlantic (อดีต)

เว็บไซต์: trapmuzik.com
ที.ไอ. (อังกฤษ: T.I.) หรือชื่อจริงว่า คลิฟฟอร์ด โจเซฟ แฮร์ริส จูเนียร์ (อังกฤษ: Clifford Joseph Harris, Jr.) เกิดเมื่อวันที่ 25 กันยายน ค.ศ. 1980 เดิมเคยใช้ชื่อว่า ที.ไอ.พี. เป็นแร็ปเปอร์ชาวอเมเริกัน นักแต่งเพลง นักแสดง และยังเป็น CEO ค่ายเพลง Grand Hustle Records