stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
หมวกทรงอ่อน
การใช้งาน > สัญลักษณ์แห่งการปฏิวัติ

เกร์ริเยโรเอรอยโก ภาพถ่ายอันเป็นสัญลักษณ์ของ เช เกบารา นักปฏิวัติชาวอาร์เจนตินา แสดงให้เห็นว่าเขาสวมหมวกทรงอ่อนสีดำพร้อมดาวทองเหลือง
ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960 กลุ่มนักเคลื่อนไหวหลายกลุ่มได้นำหมวกทรงอ่อนสีดำมาใช้ ได้แก่ กองทัพเฉพาะกาลสาธารณรัฐนิยมไอริช (Provisional Irish Republican Army หรือ PIRA) กลุ่ม ETA (ซึ่งสวมหมวกทรงอ่อนสีดำทับเครื่องหัวเมื่อปรากฏตัวต่อสาธารณะ) กลุ่มพรรคเสือดำแห่งสหรัฐอเมริกา (Black Panther Party) ซึ่งก่อตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2509 และ "Black Beret Cadre" (องค์กร Black Power ที่คล้ายคลึงกันในเบอร์มิวดา) นอกจากนี้ Brown Berets ยังเป็นองค์กรของชาวชิคาโนที่ก่อตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2510
พรรคยังลอร์ด (Young Lords Party) ซึ่งเป็นองค์กรปฏิวัติละตินในสหรัฐอเมริกาในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960 และ คริสต์ทศวรรษ 1970 ก็สวมหมวกทรงอ่อนเช่นเดียวกัน เช่นเดียวกับหน่วยลาดตระเวนพลเมืองต่อต้านอาชญากรรมที่ไม่มีอาวุธ กราเดียนแองเจิล (Guardian Angels) ซึ่งก่อตั้งขึ้นโดย เคอร์ติส สลิวา (Curtis Sliwa) ในนครนิวยอร์กในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1970 เพื่อลาดตระเวนตามท้องถนนและรถไฟใต้ดินเพื่อป้องกันการก่ออาชญากรรม (สวมหมวกทรงอ่อนสีแดงและเสื้อเชิ้ตสีเดียวกัน)
การใช้งาน > ราสตาฟารี

ผู้ที่นับถือขบวนการราสตาฟารีมักสวมหมวกทรงอ่อนสีดำถักหรือโครเชต์ขนาดใหญ่ที่มีวงกลมสีแดง ทอง และเขียวบนเดรดล็อก สไตล์นี้มักเรียกผิด ๆ ว่ากูฟี (kufi) ตามชื่อเครื่องหัวที่เรียกว่า คูฟูเนะ (kufune) พวกเขาถือว่าหมวกทรงอ่อนและเดรดล็อกเป็นสัญลักษณ์ของพันธสัญญาในพระคัมภีร์ระหว่างพระเจ้ากับชนชาติที่พระองค์เลือก ซึ่งก็คือ "ชาวอิสราเอลผิวดำ" หมวกสไตล์นี้เรียกอีกอย่างว่า ราสตาแคป (Rastacap)
ดูเพิ่ม

บาร์ราตินา
หมวกทรงแบน (Flat cap)
หมวกทรงอ่อนทหารแบ่งตามสี:
หมวกทรงอ่อนสีดำ,
หมวกทรงอ่อนสีฟ้า,
หมวกทรงอ่อนสีเขียว,
หมวกทรงอ่อนสีมะรูน,
หมวกทรงอ่อนสีแดง,
หมวกทรงอ่อนสีแทน
ซูเชตโต (Zucchetto)
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Berets
ทหารหญิงของกองพลน้อยโฟลกอร์ของอิตาลี สวมหมวกทรงอ่อน
โอเรนเชโร (Olentzero) บุคคลสำคัญในเทศกาลคริสต์มาสของชาวบาสก์ สวมหมวกทรงอ่อน
หมวกทรงอ่อน  พ.ศ. 2427
ช่างฝีมือชาวแคนตาเบรียสวมโบอิน่า
หมวกแบบดั้งเดิมของนักธนู Kilwinning แห่งสกอตแลนด์
รูปถ่ายของริชชาร์ท วากเนอร์พร้อมกับหมวกทรงอ่อนของเขา
ภาพ เกร์ริเยโรเอรอยโก  ของเช เกบารา
ชาวราสตาฟารีพร้อมด้วยหมวกทรงอ่อน
ศาสนาในประเทศอิหร่าน

ชาวมุสลิมในเมืองเอสแฟฮอนขณะปฏิบัติศาสนกิจช่วงเดือนเราะมะฎอน
ชาวมุสลิมขณะไว้อาลัยอิหม่ามฮุซัยน์ อิบน์ อะลีในวันอาชูรออ์
เหล่าผู้แสวงบุญชาวโซโรอัสเตอร์ในหมู่บ้านเช็กเช็ก จังหวัดแยซด์
ศาสนาในประเทศอิหร่าน อ้างอิงตามข้อมูลจากซีไอเอเวิลด์แฟกต์บุ๊ก ระบุว่าประชากรส่วนใหญ่ของประเทศอิหร่านนับถือศาสนาอิสลามนิกายชีอะฮ์ร้อยละ 90-95 ถือเป็นศาสนาประจำชาติ ที่เหลือนับถือศาสนาอิสลามนิกายซุนนีและลัทธิศูฟีอีกร้อยละ 5-10 และศาสนาที่ไม่ใช่อิสลาม ได้แก่ ศาสนาบาไฮ ศาสนามันดา ศาสนายาร์ซาน ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ศาสนายูดาห์ และศาสนาคริสต์ รวมกันมีร้อยละ 0.6 ส่วนการสำรวจสำมะโนครัวประชากรอิหร่านเมื่อ พ.ศ. 2554 พบว่าประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม 74,682,938 คน คิดเป็นร้อยละ 99.4 ศาสนาอื่น ๆ ได้แก่ ศาสนาคริสต์ 117,704 คน ศาสนาโซโรอัสเตอร์ 25,271 คน ศาสนายูดาห์ 8,756 คน และศาสนาอื่น ๆ 49,101 คน รวมทั้งหมดร้อยละ 0.3 และไม่ระบุ 205,317 คน คิดเป็นร้อยละ 0.3 ทั้งนี้มีศาสนาชนกลุ่มน้อยเพียงสามศาสนาที่ได้รับการยอมรับและการคุ้มครองจากสมัชชาที่ปรึกษาอิสลาม (Islamic Consultative Assembly) ได้แก่ ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ศาสนายูดาห์ และศาสนาคริสต์
ศาสนาโซโรอัสเตอร์เป็นศาสนาพื้นเมืองของอิหร่านที่เคยรุ่งเรืองและแพร่หลายไปทั่ว แต่ปัจจุบันหลงเหลือศาสนิกชนเรือนหมื่นเท่านั้น นอกจากนี้อิหร่านยังเป็นชุมชนยิวที่ใหญ่เป็นอันดับสองของโลกอิสลามและตะวันออกกลาง ส่วนศาสนาที่ไม่ใช่อิสลามที่มีศาสนิกชนมากสุดคือศาสนาบาไฮและศาสนาคริสต์ ทั้งนี้ศาสนาบาไฮเป็นศาสนาชนกลุ่มน้อยที่มีศาสนิกชนมากที่สุด ทว่าทางการอิหร่านไม่ยอมรับ และกระทำการข่มเหงคะเนงร้ายต่อผู้นับถือบาไฮเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน
รัฐบาลอิหร่านไม่ยอมรับการดำรงอยู่ของคนไม่นับถือศาสนา ผู้บูชาภูตผี ผู้ไม่เชื่อในพระเจ้า ผู้มีแนวคิดอไญยนิยม และผู้ออกจากศาสนาอิสลาม ในการสำรวจสำมะโนครัวประชากร ชนเหล่านี้คนเหล่านี้จะถูกรวมในกลุ่มมุสลิมซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ในประเทศ จำเดิมอิหร่านนับถือศาสนาอิสลามนิกายซุนนีอย่างแพร่หลาย แต่หลังการพิชิตดินแดนโดยชาวมองโกล นิกายชีอะฮ์กลับกลายเป็นนิกายที่ชนส่วนใหญ่นับถือ แพร่หลายทั่วไปในดินแดนอิหร่าน (รวมไปถึงประเทศอาเซอร์ไบจานในปัจจุบัน ซึ่งเป็นรัฐโลกวิสัยเต็มที่) พร้อมกับการถือกำเนิดของราชวงศ์ซาฟาวิด
จากการสำรวจของสำนักวิจัยพิวเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2562 พบว่าชาวอิหร่านร้อยละ 87 สวดภาวนาทุกวัน ถือเป็นอัตราที่สูงสุดเป็นอันดับสองของทวีปเอเชียรองจากประเทศอัฟกานิสถาน (ร้อยละ 96) และนำหน้าประเทศอินโดนีเซีย (ร้อยละ 84)
ภาษามอญ

| ภาษามอญ |
| --- | --- |
ဘာသာမန် / ဘာသာမည်

ออกเสียง: [pʰɛ̤a.sa(ː) mo̤n]
ประเทศที่มีการพูด:  พม่า รัฐมอญ  รัฐกะเหรี่ยง  ภาคตะนาวศรี 
ภูมิภาค: พม่าตอนล่าง
ชาติพันธุ์: ชาวมอญ
จำนวนผู้พูด: 2.3 ล้านคน  (2550)
ตระกูลภาษา: ออสโตรเอเชียติก  มอญภาษามอญ
ระบบการเขียน: อักษรพม่า (อักษรมอญ)
สถานภาพทางการ
ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รับรองใน:  พม่า  ไทย
รหัสภาษา
ISO 639-3: อย่างใดอย่างหนึ่ง: mnw – มอญใหม่ omx – มอญเก่า
นักภาษาศาสตร์: omx มอญเก่า

บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด
ภาษามอญ (มอญพม่า: ဘာသာမန်, มอญไทย: ဘာသာမည်, ออกเสียง: [pʰɛ̤a.sa(ː) mo̤n], ฟังไฟล์:Mnw-ဘာသာမန်.oga; พม่า: မွန်ဘာသာ) เป็นภาษาในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติกที่พูดโดยชาวมอญที่อาศัยอยู่ในพม่าและไทย ภาษานี้เป็นภาษาของชนพื้นเมืองที่ได้รับการยอมรับในประเทศพม่าและประเทศไทย อักษรมอญที่เก่าแก่ที่สุดนั้นค้นพบที่ จังหวัดนครปฐม ในประเทศไทย หลักฐานที่พบคือจารึกวัดโพธิ์ร้าง พ.ศ. 1143 เป็นอักษรมอญโบราณที่เก่าแก่ที่สุด ในบรรดาจารึกภาษามอญที่ค้นพบในแถบเอเชียอาคเนย์ เป็นจารึกที่เขียนด้วยตัวอักษรปัลลวะที่ยังไม่ได้ดัดแปลงให้เป็นอักษรมอญ และได้พบอักษรที่มอญประดิษฐ์เพิ่มขึ้น เพื่อให้พอกับเสียงในภาษามอญ ในจารึกเสาแปดเหลี่ยมที่ศาลสูง เมืองลพบุรี ข้อความที่จารึกเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา สันนิษฐานว่า จารึกในพุทธศตวรรษที่ 14 ราว พ.ศ. 1314 อักษรจารึกในศิลาหลักนี้ เรียกว่า ตัวอักษรหลังปัลลวะ
ยูเนสโกจัดให้ภาษามอญเป็นภาษาในภาวะ "เสี่ยงใกล้สูญ" ใน แผนที่ชุดภาษาใกล้สูญของโลก ประจำปี 2553 ภาษามอญเผชิญกับการกลืนกลายทั้งในพม่าและไทยที่ซึ่งผู้สืบเชื้อสายมอญหลายคนสามารถพูดภาษาพม่าหรือภาษาไทยได้เพียงภาษาเดียว ใน พ.ศ. 2550 ผู้พูดภาษามอญมีประมาณ 800,000 ถึง 1 ล้านคน ในประเทศพม่า ผู้พูดภาษานี้ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในภาคใต้ของประเทศ โดยเฉพาะรัฐมอญ ตามมาด้วยภาคตะนาวศรีและรัฐกะเหรี่ยง
ประวัติ

ภาษามอญในจารึกสมัยกลางเป็นทั้งภาษามอญและอักษรมอญ ประมาณ พ.ศ. 1600 เป็นต้นมา พม่ารับอักษรมอญมาใช้เขียนภาษาพม่าเป็นครั้งแรก ประมาณพุทธศตวรรษที่ 16-17 ตัวอักษรได้คลี่คลายจากตัวอักษรปัลลวะ มาเป็นตัวอักษรสี่เหลี่ยม คือ ตัวอักษรที่เรียกว่า อักษรมอญโบราณ และเปลี่ยนแปลงขนาดเล็กลงในระยะต่อมา
ภาษามอญปัจจุบัน เป็นภาษาในระยะพุทธศตวรรษที่ 21 เป็นต้นมา จนถึงปัจจุบัน นับเป็นระยะเวลาประมาณ 400 ปีเศษ ในยุคนี้เป็นจารึกในใบลาน มีลักษณะกลม ซึ่งเกิดจากอิทธิพลของการจารหนังสือโดยใช้เหล็กจารลงบนใบลาน
ไวยากรณ์

การจัดตระกูลภาษา ถือว่าอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก ซึ่งเป็นภาษาที่ใช้กันอยู่ในแถบอินโดจีนและทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย และเมื่อพิจารณาลักษณะทางไวยากรณ์ ภาษามอญ จัดอยู่ในประเภทภาษารูปคำติดต่อ (Agglutinative) อยู่ในกลุ่มภาษาตะวันออกเฉียงใต้ (South Eastern Flank Group) ซึ่งมีนักภาษาศาสตร์ ชื่อ วิลเฮ็ล์ม ชมิท (Willhelm Schmidt) ได้จัดให้อยู่ในตระกูลภาษาสายใต้ (Austric Southern family)
พระยาอนุมานราชธนได้กล่าวถึงภาษามอญไว้ว่า "ภาษามอญ นั้นมีลักษณะเป็นภาษาคำโดด ซึ่งมีรูปภาษาคำติดต่อปน" ลักษณะคำมอญ จะมีลักษณะเป็นคำพยางค์เดียว หรือสองพยางค์ ส่วนคำหลายพยางค์ เป็นคำที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาต่างประเทศ เช่น ภาษาบาลีและสันสกฤต และคำที่เกิดจากการเติมหน่วยคำผสาน กล่าวคือ การออกเสียงของคำซึ่งไม่เน้นการออกเสียงในพยางค์แรก จะสร้างคำโดยการใช้การผสานคำ (affixation) กับคำพยางค์แรก เพื่อให้มีหน้าที่ทางไวยากรณ์ อีกทั้งการใช้หน่วยผสานกลางศัพท์ และการใช้สระต่าง ๆ กับพยางค์แรก ในคำสองพยางค์ ก็จะเป็นการช่วยเน้นให้พยางค์แรกเด่นชัดขึ้นด้วย แต่พยางค์หลังเป็นส่วนที่มีความหมายเดิม
กล่าวคือ ภาษามอญ เป็นภาษาที่มีโครงสร้างไม่ซับซ้อน ไม่มีการผันคำนาม คำกริยา ตามกฎบังคับทางไวยากรณ์ ประโยคประกอบด้วย คำที่ทำหน้าประธาน กริยา และกรรม ส่วนขยายอยู่หลังคำที่ถูกขยาย
การเรียงประโยคเป็นแบบ ประธาน-กริยา-กรรม (SVO, subject-verb-object) เช่นเดียวกับภาษาไทย คำคุณศัพท์เติมหลังคำนาม กริยาวิเศษณ์เติมหลังคำกริยา คำที่บอกจำนวนอยู่หน้าหรือหลังนามก็ได้ ส่วนคำที่บ่งชี้จำนวนอยู่หลังคำนาม การบอกกาลใช้การเติมคำบอกกาลเช่น "แล้ว" "จะ" เข้าในประโยคแบบเดียวกับภาษาไทย รูปประธานถูกกระทำแสดงโดยการเติมคำบ่งชี้ประธานถูกกระทำไว้หน้ากริยาสำคัญ
สัทศาสตร์

ไม่มีเสียงวรรณยุกต์แต่มีการแบ่งเสียงพยัญชนะเป็นเสียงโฆษะและอโฆษะแบบเดียวกับภาษาเขมร
สัทศาสตร์ > พยัญชนะ

|  | โอษฐชะ (Bilabial) | ทันตชะ  (Dental) | ตาลุชะ  (Palatal) | จากเพดานอ่อน  (Velar) | จากเส้นเสียง  (Glottal) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เสียงหยุด (Stops) | p pʰ ɓ~b2 | t tʰ ɗ~d2 | c cʰ | k kʰ | ʔ |
| เสียงเสียดแทรก  (Fricatives) |  | s | ç1 |  | h |
| เสียงนาสิก  (Nasals) | m | n | ɲ | ŋ |  |
| พยัญชนะซอนอรันต์ (Sonorant) | w | l r | j |  |  |
/ç/ พบเฉพาะคำที่ยืมจากภาษาพม่า
หลายสำเนียงไม่มีเสียงกักเส้นเสียงลมเข้ากลายเป็นเสียงระเบิดแทน
สัทศาสตร์ > สระ

|  | หน้า | กลาง | หลัง |
| --- | --- | --- | --- |
| สระปิด | i |  | u |
| สระกึ่งปิด | e | ə | o |
| สระกึ่งเปิด | ɛ | ɐ | ɔ |
| สระเปิด | æ | a |  |
อ่านเพิ่ม

Aung-Thwin, Michael (2005). The mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma (illustrated ed.). Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 978-0-8248-2886-8.
Bauer, Christian. 1982.  Morphology and syntax of spoken Mon. Ph.D. thesis, University of London (SOAS). OCLC 557257650.
Bauer, Christian. 1984. "A guide to Mon studies". Working Papers, Monash U.
Bauer, Christian. 1986. "The verb in spoken Mon". Mon–Khmer Studies 15.
Bauer, Christian. 1986. Questions in Mon: Addenda and Corrigenda. Linguistics of the Tibeto-Burman Area v. 9, no. 1, pp. 22–26.
Diffloth, Gerard. 1984. The Dvarati Old Mon language and Nyah Kur. Monic Language Studies I, Chulalongkorn University, Bangkok. ISBN 974-563-783-1
Diffloth, Gerard. 1985. "The registers of Mon vs. the spectrographist's tones". UCLA Working Papers in Phonetics 60: 55–58.
Ferlus, Michel. 1984. Essai de phonetique historique du môn. Mon–Khmer Studies, XII: 1–90. (ในภาษาฝรั่งเศส).
Guillon, Emmanuel. 1976. "Some aspects of Mon syntax". in Jenner, Thompson, and Starosta, eds. Austroasiatic Studies. Oceanic linguistics special publication no. 13.
Halliday, Robert. 1922. A Mon–English dictionary. Bangkok: Siam society. OCLC 5013553.
Haswell, James M. 1874. Grammatical notes and vocabulary of the Peguan language. Rangoon: American Baptist Mission Press.
Huffman, Franklin. 1987–1988. "Burmese Mon, Thai Mon, and Nyah Kur: a synchronic comparison". Mon–Khmer Studies 16–17.
Jenny, Mathias. 2005. The Verb System of Mon. Arbeiten des Seminars für Allgemeine Sprachwissenschaft der Universität Zürich, Nr 19. Zürich: Universität Zürich. ISBN 3-9522954-1-8
Lee, Thomas. 1983. "An acoustical study of the register distinction in Mon". UCLA Working Papers in Phonetics 57: 79-96.
Pan Hla, Nai. 1986. "Remnant of a lost nation and their cognate words to Old Mon Epigraph". Journal of the Siam Society 7: 122–155. ISSN 0304-226X.
Pan Hla, Nai. 1989. An introduction to Mon language. Center for Southeast Asian Studies, Kyoto University. OCLC 395220001.
Pan Hla, Nai. 1992. The Significant Role of the Mon Language and Culture in Southeast Asia. Tokyo, Japan: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa.
Shorto, H.L. 1962. A Dictionary of Modern Spoken Mon. Oxford University Press. OCLC 4138033.
Shorto, H.L.; Judith M. Jacob; and E.H.S. Simonds. 1963. Bibliographies of Mon–Khmer and Tai Linguistics. Oxford University Press. OCLC 2630320.
Shorto, H.L. 1966. "Mon vowel systems: a problem in phonological statement". in Bazell, Catford, Halliday, and Robins, eds. In memory of J.R. Firth, pp. 398–409.
Shorto, H.L. 1971. A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-713565-5.
Luangthongkum, Therapan. 1992. "Another look at the register distinction in Mon". In The international symposium on language and linguistics, edited by Cholthicha Bamroongraks et al, pp.22–51. Bangkok: Thammasat University.
จำปา เยื้องเจริญ และจำลอง สารพัดนึก (2528). แบบเรียนภาษามอญ. กรุงเทพฯ: ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
แหล่งข้อมูลอื่น

A hypertext grammar of the Mon language เก็บถาวร 2016-11-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
SEAlang Project: Mon–Khmer languages: The Monic Branch
Old Mon inscriptions database
The Ananda "Basement" Plaques
Mon-language Swadesh vocabulary list of basic words (จาก วิกิพจนานุกรมภาษาอังกฤษ Swadesh-list appendix)
Mon Language Project
Mon Language in Thailand: The endangered heritage
Paul Sidwell (กันยายน 2006). "Monic". Australian National University. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 15 กันยายน 2007. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2017.{{cite web}}:  CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)
| ด ค กภาษาราชการและภาษาที่สำคัญของประเทศสมาชิกอาเซียน |
| --- | --- |
ภาษาราชการ   (ประเทศสมาชิก):  กัมพูชา : ภาษาเขมร •  ไทย : ภาษาไทย •  บรูไน : ภาษามลายู •  พม่า : ภาษาพม่า •  ฟิลิปปินส์ : ภาษาฟิลิปปินส์ • ภาษาอังกฤษ •  มาเลเซีย : ภาษามลายู •  ลาว : ภาษาลาว •  เวียดนาม : ภาษาเวียดนาม •  สิงคโปร์ : ภาษามลายู • ภาษาอังกฤษ • ภาษาจีนมาตรฐาน • ภาษาทมิฬ •  อินโดนีเซีย : ภาษาอินโดนีเซีย
ภาษาราชการของประเทศสังเกตการณ์:  ติมอร์-เลสเต : ภาษาเตตุน • ภาษาโปรตุเกส •  ปาปัวนิวกินี : ภาษาอังกฤษ • ตอกปีซิน • ภาษาฮีรีโมตู
ภาษาเฉพาะถิ่นที่สำคัญ:  กัมพูชา : ภาษาจาม •  ไทย : ภาษามลายูปัตตานี •  บรูไน : ภาษามลายูบรูไน •  พม่า : ภาษากะเหรี่ยง • ภาษากะชีน • ภาษาไทใหญ่ • ภาษามอญ • ภาษายะไข่ • ภาษาโรฮีนจา •  ฟิลิปปินส์ : ภาษาเซบัวโน • ภาษาตากาล็อก • ภาษาอีโลกาโน • ภาษามากินดาเนา •  ลาว : ภาษาม้ง •  เวียดนาม : ภาษาไทดำ •  อินโดนีเซีย : ภาษาชวา • ภาษาซุนดา • ภาษาบาหลี • ภาษาอาเจะฮ์
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ 
การอ่านตัวอักษรมอญ
จังหวัดสุมาตราใต้

| จังหวัดสุมาตราใต้ Provinsi Sumatera Selatan (อินโดนีเซีย) |
| --- | --- |
จังหวัด
มัสยิดกลางปาเล็มบัง
   ธง ตรา
คำขวัญ: Bersatu Teguh (อินโดนีเซีย)   ("Strength in Unity")
ที่ตั้งจังหวัดสุมาตราใต้ในประเทศอินโดนีเซีย
พิกัด: 2°45′S 103°50′E﻿ / ﻿2.750°S 103.833°E﻿ / -2.750; 103.833
ประเทศ:  อินโดนีเซีย
เมืองหลัก: ปาเล็มบัง
การปกครอง
 • ผู้ว่าการ: ฮา. อาเล็กซ์ นูร์ดิน
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 91,592.43 ตร.กม. (35,364.03 ตร.ไมล์)
ประชากร (2010)
 • ทั้งหมด: 7,446,401 คน
 • ความหนาแน่น: 81 คน/ตร.กม. (210 คน/ตร.ไมล์)
ประชากรศาสตร์
 • ชาติพันธุ์: มลายู (31%), ชวา (27%), Komering (6%), Musi Banyuasin (3%), ซุนดา (2%)
 • ศาสนา: อิสลาม (86%), ฮินดู (10.4%), คริสต์ (1.5%), พุทธ (0.7%)
 • ภาษา: ภาษาอินโดนีเซีย
เขตเวลา: WIB (UTC+7)
เว็บไซต์: www.sumselprov.go.id
สุมาตราใต้ หรือ ซูมาเตอราเซอลาตัน (อินโดนีเซีย: Sumatera Selatan) เป็นจังหวัดหนึ่งทางตอนใต้ของเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย มีประชากรทั้งหมด 7,446,401 คน (สำมะโนประชากรปี 2553) มีเมืองหลักชื่อปาเล็มบัง
หน่วยการบริหาร

พื้นที่จังหวัดสุมาตราใต้แบ่งออกเป็น 13 อำเภอหรือกาบูปาเต็น 4 นครหรือโกตา และ 241 ตำบลหรือเกอจามาตัน
อำเภอบาญูวาซิน (Kabupaten Banyuasin)
อำเภอเปอนูกัลอาบับเลอมาตังอีลีร์ (Kabupaten Penukal Abab Lematang Ilir)
อำเภอมูซีบาญูวาซิน (Kabupaten Musi Banyuasin)
อำเภอมูซีราวัซ (Kabupaten Musi Rawas)
อำเภอมูซีราวัซเหนือ (Kabupaten Musi Rawas Utara)
อำเภอมูวาราเออนิม (Kabupaten Muara Enim)
อำเภอลาฮัต (Kabupaten Lahat)
อำเภอเอิมปัตลาวัง (Kabupaten Empat Lawang)
อำเภอโอกันโกเมอริงอีลีร์ (Kabupaten Ogan Komering Ilir)
อำเภอโอกันโกเมอริงอูลู (Kabupaten Ogan Komering Ulu)
อำเภอโอกันโกเมอริงอูลูตะวันออก (Kabupaten Ogan Komering Ulu Timur)
อำเภอโอกันโกเมอริงอูลูใต้ (Kabupaten Ogan Komering Ulu Selatan)
อำเภอโอกันอีลีร์ (Kabupaten Ogan Ilir)
ปราบูมูลิฮ์ (Prabumulih)
ปาการ์อาลัม (Pagar Alam)
ปาเล็มบัง (Palembang; เมืองหลัก)
ลูบุกลิงเกา (Lubuk Linggau)
การปฏิวัติยุคหินใหม่
ภูมิหลัง

คนเก็บของป่าล่าสัตว์มีความจำเป็นในการดำรงชีพและมีวิถีชีวิตที่ต่างกับเกษตรกร
คนเก็บของป่าล่าสัตว์มักจะเร่ร่อนอพยพไป อาศัยอยู่ในที่พักชั่วคราวในกลุ่มชนเผ่าขนาดเล็ก และติดต่อกับคนภายนอกอย่างจำกัด
อาหารจะสมดุลดีแม้จะขึ้นอยู่กับสิ่งแวดล้อมในแต่ละฤดูกาลเป็นอย่างมาก 
ในทางตรงกันข้าม เพราะอาหารเกษตรมีเกินและวางแผนได้ จึงทำให้มีกลุ่มประชากรใหญ่ขึ้นได้ 
เกษตรกรจึงอยู่ในที่อาศัยอันถาวรยิ่งกว่า ในชุมชนที่มีประชากรหนาแน่นกว่า ซึ่งวิถีชีวิตของคนเก็บของป่าล่าสัตว์รองรับไม่ได้
ความจำเป็นต้องวางแผนและประสานงานเกี่ยวกับทรัพยากรและแรงงานตามฤดูกาลก็ส่งเสริมให้มีการแบ่งแรงงาน ซึ่งค่อย ๆ เพิ่มความเชี่ยวชาญทางแรงงานในด้านต่าง ๆ และเพิ่มความซับซ้อนของสังคม
การพัฒนาเครือข่ายการค้าต่อมาเพื่อแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการส่วนเกิน ก็ทำให้ชาวเกษตรติดต่อกับกลุ่มภายนอก 
ซึ่งส่งเสริมการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม มีผลเป็นการเกิดอารยธรรมและวิวัฒนาการทางเทคโนโลยี
อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของประชากรและความอุดมสมบูรณ์ของอาหารไม่ต้องสัมพันธ์กับสุขภาพที่ดีขึ้น
การพึ่งพาพืชอาหารหลักที่หลากหลายอย่างจำกัดมากอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ แม้จะเลี้ยงคนได้มากขึ้น
ข้าวโพดขาดกรดอะมิโนที่จำเป็นบางชนิด (เช่น ไลซีนและทริปโตเฟน) และมีธาตุเหล็กน้อย
อนึ่ง กรดไฟติกที่มีอยู่ในข้าวโพดอาจขัดการดูดซึมสารอาหาร
ปัจจัยอื่น ๆ ที่น่าจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพของชาวเกษตรกรยุคแรก ๆ และปศุสัตว์ที่เลี้ยงไว้ 
ก็คือการเพิ่มจำนวนของปรสิตและสัตว์ก่อกวนและนำโรคซึ่งเกี่ยวกับของเสียของมนุษย์และแหล่งอาหารและน้ำที่ปนเปื้อน
ปุ๋ยและชลประทานอาจเพิ่มผลผลิตพืช แต่ก็อาจส่งเสริมการแพร่พันธุ์ของแมลงและแบคทีเรียในท้องถิ่น
การเก็บรักษาธัญพืชก็จะดึงดูดแมลงและสัตว์ฟันแทะเพิ่มเติม
การเก็บเกี่ยวธัญพืชในช่วงแรก (เมื่อ 23,000 ปีก่อน)

โบราณสถานโอฮาโล 2 ซึ่งเป็นค่ายของชาวประมง-นักเก็บของป่าล่าสัตว์อายุ 23,000 ปีบนชายฝั่งทะเลกาลิลีทางตอนเหนือของประเทศอิสราเอล 
ให้หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดสำหรับการใช้เครื่องมือเก็บเกี่ยวธัญพืชที่เป็นใบมีดหินเหล็กไฟ 5 ชิ้นซึ่งระบุโดยอาศัยการวิเคราะห์รอยสึก (use-wear analysis) และความมันวาว (sickle-gloss)
โบราณสถานแห่งนี้มีการอยู่อาศัยในช่วงระหว่างยุคหินเก่าตอนปลายกับยุค Epipaleolithic ตอนต้น จึงอาจจัดว่าอยู่ในทั้งสองยุคสมัย
รอยการสึกหรอชี้ว่าเครื่องมือได้ใช้ในการเก็บเกี่ยวธัญพืชป่าที่ใกล้จะสุก ไม่นานก่อนที่เมล็ดจะสุกแล้วกระจายตัวไปตามธรรมชาติ
เครื่องมือไม่ได้ใช้อย่างสมบุกสมบันและสะท้อนให้เห็นการเก็บเกี่ยวสองรูปแบบ เป็นมีดหินเหล็กไฟที่ถือด้วยมือ และมีดหินที่ติดเข้ากับด้ามจับ
การค้นพบนี้สร้างความรู้ใหม่ในเรื่องเทคนิคการเก็บเกี่ยวธัญพืชประมาณ 8,000 ปีก่อนวัฒนธรรมนาทูเฟียน (15,000–11,500 ปีก่อน) และ 12,000 ปีก่อนการก่อตั้งชุมชนเกษตรประจำที่ในตะวันออกใกล้
อนึ่ง นี้ยังเข้ากับหลักฐานการเพาะปลูกธัญพืชเป็นครั้งแรกของมนุษย์ในโบราณสถานแห่งนี้ และการใช้เครื่องมือบดที่ทำจากหิน
การทำให้พืชเป็นไม้เลี้ยง

เมื่อการเกษตรเริ่มแรงขึ้นราว ๆ 9,000 ปีที่แล้ว 
กิจกรรมของมนุษย์มีผลเป็นการคัดเลือกพันธุ์หญ้าธัญพืช (เริ่มต้นจากข้าวเอ็มเมอร์ ข้าวไอน์คอร์น และข้าวบาร์เลย์)
แต่ไม่ใช่เพียงแค่พืชที่ให้พลังงานมากกว่าเพราะเมล็ดใหญ่
พืชที่มีลักษณะต่าง ๆ เช่นเมล็ดเล็กหรือมีรสขมถูกมองว่าไม่พึงประสงค์
พืชที่สลัดเมล็ดเร็วเมื่อสุกมักจะไม่ได้เก็บเกี่ยว ดังนั้นจึงไม่เก็บไว้แล้วปลูกในฤดูกาลต่อไป
การเก็บเกี่ยวติดต่อกันหลายปีเท่ากับเป็นการคัดเลือกโดยธรรมชาติสำหรับสายพันธุ์ที่พืชเก็บเมล็ดที่กินได้ไว้นานกว่า
นักวิทยาศาสตร์ทางเกษตร/พันธุกรรมชาวอิสราเอล แดเนียล โซฮารี ได้ระบุพืชหลายสายพันธุ์ว่าเป็น "พืชบุกเบิก" หรือพืชบรรพบุรุษยุคหินใหม่ (Neolithic founder crops)
เขาเน้นย้ำความสำคัญของข้าวสาลี ข้าวบาร์เลย์ และข้าวไรย์ และเสนอว่า
การปรับแฟลกซ์, ถั่วลันเตา, ถั่วหัวช้าง, ถั่ว Vicia ervilia และถั่วเลนทิลให้เป็นไม้เลี้ยงเกิดภายหลังกว่าเล็กน้อย
จากการวิเคราะห์ยีนของพืชที่นำมาเลี้ยง 
เขาชอบใจทฤษฎีว่ามีการทำให้เป็นไม้เลี้ยงเพียงครั้งเดียวหรืออย่างมากก็ไม่กี่ครั้งสำหรับแต่ละแท็กซอน 
ซึ่งแพร่กระจายเป็นวงจาก Levantine corridor ไปรอบเขตพระจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์แล้วต่อมาเข้าสู่ยุโรป
ส่วนนักโบราณคดีชาวอังกฤษ กอร์ดอน ฮิลล์แมน และสจ๊วต เดวีส์ ได้ทดลองกับข้าวสาลีป่าหลายสายพันธุ์เพื่อแสดงว่า
กระบวนการปรับเป็นไม้เลี้ยงน่าจะเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ค่อนข้างสั้นระหว่าง 20–200 ปี
การปรับพืชเป็นไม้เลี้ยงบางกรณีจะล้มเหลว บางครั้งจะพยายามอีกแล้วสำเร็จเป็นพัน ๆ ปีต่อมา 
เช่น ในยุคหินใหม่เขตอนาโตเลีย มีการพยายามกับข้าวไรย์แล้วเลิกไป ต่อมาพืชไปถึงยุโรปโดยเป็นเมล็ดวัชพืช แล้วจึงนำไปเลี้ยงได้สำเร็จ เป็นพัน ๆ ปีหลังจากการเกษตรแรกสุด
ถั่วเลนทิลป่ามีปัญหาอื่น คือเมล็ดพืชป่าส่วนใหญ่จะไม่งอกในปีแรก 
หลักฐานแรกของการทำให้ถั่วเลนทิลเป็นไม้เลี้ยง คือจะงอกในปีแรก ปรากฏในยุคหินใหม่ตอนต้นที่โบราณสถาน Jerf el Ahmar ปัจจุบันในประเทศซีเรีย
แล้วได้แพร่กระจายอย่างรวดเร็วไปทางใต้ไปถึงโบราณสถานนิคม Netiv HaGdud ในหุบเขาจอร์แดนในเวสต์แบงก์
การเปลี่ยนเป็นไม้เลี้ยงทำให้พืชที่เป็นบรรพบุรุษปรับตัวแล้วในที่สุดก็ใหญ่ขึ้น เก็บเกี่ยวได้ง่ายขึ้น เก็บไว้ในยุ้งได้ดีขึ้น และมีประโยชน์ต่อมนุษย์ยิ่งขึ้น
มะเดื่อที่ขยายพันธุ์แบบคัดเลือก ข้าวบาร์เลย์ป่า และข้าวโอ๊ตป่าพบว่าปลูกอยู่ในโบราณสถานยุคหินใหม่ตอนต้นคือ Gilgal I (ในหุบเขาจอร์แดน เวสต์แบงก์)
ซึ่งในปี 2006
นักโบราณคดีได้พบกองเมล็ดพันธุ์พืชที่ว่าแต่ละชนิดในปริมาณที่เกินกว่าจะเป็นผลการเก็บพืชป่าอย่างมีการบริหารวางแผน (intensive gathering) ในชั้นดินที่สามารถกำหนดอายุได้ประมาณ 11,000 ปีก่อน
พืชบางชนิดที่เคยทดลองปลูกแล้วละทิ้งในช่วงยุคหินใหม่ในตะวันออกใกล้ยุคโบราณ (Ancient Near East) เช่นที่พบใน Gilgal I ต่อมาก็ได้ปรับเป็นพืชเลี้ยงได้สำเร็จในส่วนอื่น ๆ ของโลก
เมื่อเกษตรกรยุคแรกได้บูรณาการเทคนิคการเกษตรต่าง ๆ เช่น การชลประทาน แล้ว (มีหลักฐานย้อนไปถึงพันปีที่ 6 ก่อนคริสตกาลในจังหวัดฆูเซสถาน ประเทศอิหร่าน) 
ก็ได้ผลผลิตเกินแล้วจึงต้องเก็บรักษา
ผู้เก็บของป่าล่าสัตว์ส่วนใหญ่เก็บอาหารไว้ไม่ได้นานเพราะมีชีวิตแบบเร่รอน ในขณะที่ผู้อาศัยเป็นหลักแหล่งสามารถเก็บพืชผลส่วนเกินได้
ในที่สุด ก็มีการพัฒนายุ้งฉางขึ้นซึ่งทำให้หมู่บ้านสามารถเก็บเมล็ดพืชได้นานขึ้น
ดังนั้น เมื่อมีอาหารมากขึ้น ประชากรก็จึงเพิ่มขึ้นและชุมชนก็พัฒนาช่างฝีมือเฉพาะทางและเครื่องมือที่ก้าวหน้ามากขึ้น
อย่างไรก็ดี กระบวนการนี้ก็ไม่เกิดเป็นแบบเส้นตรงอย่างที่เคยคิด แต่เป็นความพยายามที่ซับซ้อนโดยมนุษย์ในที่ต่าง ๆ ด้วยวิธีต่าง ๆ กัน
การทำให้พืชเป็นไม้เลี้ยง > การแพร่กระจายของพืชในกรณีของข้าวบาร์เลย์

บทความหลัก: ข้าวบาร์เลย์
ข้าวบาร์เลย์ หนึ่งในพืชผลที่สำคัญที่สุดของโลก ได้ทำให้เป็นพืชเลี้ยงในตะวันออกใกล้เมื่อประมาณ 11,000 ปีก่อน
เป็นพืชที่ทนทานมาก เติบโตได้ในสภาพแวดล้อมที่หลากหลายแม้ในที่ ๆ เพาะปลูกยาก เช่น ในที่สูงและในที่ละติจูดสูง
หลักฐานทางโบราณพฤกษศาสตร์แสดงว่าข้าวบาร์เลย์ได้แพร่กระจายไปทั่วยูเรเชียภายในปี 2,000 ก่อนคริสตกาล
เพื่อชี้เส้นทางที่การเพาะปลูกข้าวบาร์เลย์แพร่กระจายไปทั่วยูเรเชียให้ชัดเจนยิ่งขึ้น 
มีการวิเคราะห์ทางพันธุกรรมเพื่อกำหนดความหลากหลายทางพันธุกรรมและโครงสร้างกลุ่มประชากรต่าง ๆ ของแท็กซาข้าวบาร์เลย์ที่ยังมีอยู่
ซึ่งแสดงว่า ข้าวบาร์เลย์ที่เพาะปลูกได้แพร่กระจายไปทั่วยูเรเชียผ่านเส้นทางต่าง ๆ ซึ่งน่าจะต่างกันทั้งโดยเวลาและพื้นที่
การพัฒนาและการแพร่กระจาย > จุดเริ่มต้นในแถบเลแวนต์

เกษตรกรรมปรากฏขึ้นครั้งแรกในเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2,000 ปีต่อมาราว ๆ 10,000–9,000 ปีที่แล้ว
ภูมิภาคนี้เป็นศูนย์กลางการทำธัญพืช 3 ชนิดให้เป็นไม้เลี้ยง (รวมข้าวไอน์คอร์น ข้าวเอมเมอร์ และข้าวบาร์เลย์) ถั่ว 4 ชนิด (ถั่วเลนทิล ถั่วลันเตา ถั่ว Vicia ervilia และถั่วหัวช้าง) และแฟลกซ์
การปรับให้เป็นไม้เลี้ยงเป็นกระบวนการที่ช้าซึ่งเกิดขึ้นในหลายภูมิภาค 
โดยมีการเพาะปลูกก่อนจะสามารถปรับให้เป็นไม้เลี้ยงเป็นร้อย ๆ พัน ๆ ปี
การค้นพบเมล็ดพืชจำนวนมากและหินบดอันหนึ่งที่แหล่งโบราณคดีสมัย Epipalaeolithic ที่ โอฮาโล 2 ซึ่งมีอายุราว 19,400 ปีก่อน เป็นหลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดบางส่วนสำหรับการวางแผนปลูกพืชเป็นอาหาร
และชี้ว่า มนุษย์ที่โอฮาโล 2 แปรรูปเมล็ดธัญพืชก่อนบริโภค
เนิน Tell Aswad เป็นแหล่งเกษตรกรรมที่เก่าแก่ที่สุด โดยพบข้าวสาลีเอมเมอร์ที่ทำให้เป็นพืชเลี้ยงซึ่งมีอายุ 10,800 ปีก่อน
หลังจากนั้นไม่นานก็พบข้าวบาร์เลย์แบบมีเปลือกมีสองแถวเรียงไปตามก้าน ซึ่งทำให้เป็นพืชเลี้ยงครั้งแรกในเมืองเจริโคในหุบเขาจอร์แดนและในโบราณสถาน Iraq ed-Dubb ในประเทศจอร์แดน
โบราณสถานอื่น ๆ ในเขต Levantine corridor ที่มีหลักฐานของเกษตรกรรมยุคแรกรวมทั้ง Wadi Faynan 16 และ Netiv Hagdud
นักโบราณคดีชาวฝรั่งเศส ฌาคส์ โกแวง ตั้งข้อสังเกตว่าผู้ตั้งถิ่นฐานของ Tell Aswad ไม่ได้ปรับให้เป็นพืชเลี้ยง ณ ที่นั้น แต่ "มาถึงพร้อมกับเมล็ดพันธุ์สำหรับปลูก อาจจะมาจากเทือกเขาแอนไทเลบานอนที่อยู่ใกล้เคียง"
ในเขตพระจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์ด้านตะวันออก พบหลักฐานการเพาะปลูกพืชป่าที่โบราณสถาน Choga Gholan ในประเทศอิหร่าน โดยมีอายุ 12,000 ปีก่อน 
และพบข้าวเอมเมอร์ที่ปรับให้เป็นพืชเลี้ยงเมื่อ 9,800 ปีก่อน 
ซึ่งชี้ว่า อาจมีหลายภูมิภาคในเขตพระจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์ที่ทำธัญพืชให้เป็นไม้เลี้ยงในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน
วัฒนธรรมคาราอูนที่ใช้เครื่องมือยุคหินใหม่แบบหนัก (Heavy Neolithic) ได้พบที่โบราณสถานประมาณ 50 แห่งในเลบานอนรอบ ๆ ต้นน้ำแม่น้ำจอร์แดน แม้จะไม่เคยกำหนดอายุได้อย่างน่าเชื่อถือ
ในหนังสือ ปืน เชื้อโรค และเหล็กกล้า นักภูมิศาสตร์ชาวอเมริกัน จาเร็ด ไดมอนด์อ้างว่า 
พื้นที่อันกว้างใหญ่ที่เรียงตัวไปในแนวตะวันออก–ตะวันตกของเขตภูมิอากาศแบบอบอุ่นในทวีปยูเรเชียและแอฟริกาเหนือ
ให้ความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์เป็นอย่างมากแก่คนที่อาศัยอยู่ที่นั่น
ทำให้ได้ความเป็นต่อในปฏิวัติยุคหินใหม่
ทั้งสองภูมิภาคมีสภาพภูมิอากาศแบบอบอุ่นเหมาะสมสำหรับการทำเกษตรกรรมในยุคแรก ๆ
ทั้งสองอยู่ใกล้กับพืชและสัตว์หลายชนิดที่ปรับนำมาเลี้ยงได้ง่าย
เทียบกับพื้นที่ที่ทวีปเรียงตัวไปในแนวเหนือ–ใต้ เช่น ทวีปอเมริกาและแอฟริกา ซึ่งพืชผลและต่อมาสัตว์เลี้ยง จะไม่สามารถแพร่กระจายข้ามผ่านเขตร้อนได้