stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ฟาโรห์ยาคุบ-ฮาร์
ตำแหน่งตามลำดับเวลา > ราชวงศ์ที่สิบสี่

ราชวงศ์ที่สิบสี่แห่งอียิปต์เป็นราชวงศ์ที่มีเชื้อสายจากคานาอัน ซึ่งปกครองบริเวณพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำฝั่งตะวันออกก่อนหน้าที่ชาวฮิกซอสจะเข้ามาในดินแดนอียิปต์ ผู้เชี่ยวชาญด้านไอยคุปต์วิทยาชาวเดนมาร์ก คิม ไรโฮลท์ได้เสนอว่า พระองค์เป็นฟาโรห์ในช่วงปลายราชวงศ์ที่สิบสี่ และเป็นฟาโรห์พระองค์สุดท้ายของราชวงศ์ที่ทราบข้อมูลของพระองค์จากหลักฐานร่วมสมัย โดยไรโฮลท์ชี้ไปที่ตราประทับสคารับของพระองค์ ซึ่งถูกค้นพบระหว่างการขุดค้นในเมืองเทล ชิกโมนา ในประเทศอิสราเอลปัจจุบัน การคำนวณทางโบราณคดีของตราประทับดังกล่าวมีอายุย้อนไปถึงสมัย MB IIB (ยุคสำริดตอนกลางเมื่อ 1750 ปีก่อนคริสตกาล-1650 ปีก่อนคริสตกาล) ซึ่งหมายความว่า พระองค์ทรงมีพระชนม์ชีพมาก่อนหน้าราชวงศ์ที่สิบห้า และเนื่องจากพระนาม "ยาคุบ-ฮาร์" อาจจะมีเกี่ยวข้องกับภาษากลุ่มเซมิติกตะวันตก ซึ่งแปลว่า "ทรงได้รับการคุ้มครองโดยเทพฮาร์" พระองค์จึงถือว่าทรงเป็นผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบสี่ ข้อโต้แย้งของไรโฮลท์มีพื้นฐานอยู่บนข้อสังเกตที่ว่าในขณะที่ผู้ปกครองชาวฮิกซอสในช่วงแรก ๆ ของราชวงศ์ที่สิบห้า เช่น ซาคิร์-ฮาร์ ทรงใช้ตำแหน่ง เฮคา-คาวาเซต แต่ผู้ปกครองชาวฮิกซอสในเวลาต่อมาได้ทรงนำตำแหน่งแบบดั้งเดิมของอียิปต์มาใช้ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงรัชสมัยของฟาโรห์คยาน ซึ่งทรงปกครองในตำแหน่ง เฮคา-คาวาเซต ในช่วงต้นรัชสมัยของพระองค์ แต่ต่อมาได้ทรงนำเอาพระนามนำหน้าของอียิปต์มาใช้ คือพระนาม เซอูเซอร์เอนเร ต่อมาฟาโรห์ชาวฮิกซอส เช่น ฟาโรห์อะโพฟิสได้ทรงยกเลิกตำแหน่ง เฮคา-คาวาเซต และใช้พระนามนำหน้าตามธรรมเนียมของอียิปต์ไว้แทน เช่นเดียวกับผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบสี่ จากนั้นไรโฮลท์ได้ตั้งข้อสังเกตว่าพระองค์เองก็ใช้พระนามนำหน้าพระนามว่า เมอร์อูเซอร์เร ซึ่งชี้ให้เห็นว่าพระองค์อาจจะทรงปกครองในช่วงปลายราชวงศ์ที่สิบห้า หรืออาจจะทรงเป็นผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบสี่ที่มีเชื้อสายชาวเอเชีย เนื่องจากในช่วงปลายราชวงศ์ที่สิบห้านั้นทราบกันดีว่าไม่ปรากฏพระนามของผู้ปกครองที่มีพระนามว่า เมอร์อูเซอร์เร ไรโฮลท์จึงสรุปว่า พระองค์ทรงเป็นผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบสี่
ตำแหน่งตามลำดับเวลา > ราชวงศ์ที่สิบห้า

ในทางกลับกัน ดาฟนา เบน-ทอร์และซูซาน อัลเลนสังเกตว่าตราประทับสคารับของพระองค์มีลักษณะทางรูปแบบที่แทบจะเหมือนกันกับของผู้ปกครองชาวฮิกซฮสพระนามว่า คยานซึ่งเป็นผู้ปกครองที่ปรากฏหลักฐานยืนยันตัวตนอย่างดี สิ่งนี้ชี้ให้เห็นว่า พระองค์ทรงเป็นผู้สืบทอดพระราชบัลลังก์ของฟาโรห์คยานแห่งราชวงศ์ที่สิบห้า หรือจะทรงเป็นผู้ปกครองของราชวงศ์ท้องถิ่นภายใต้การปกครองของฟาโรห์ชาวฮิกซอส โดยทรงปกครองในบริเวณส่วนหนึ่งของดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอียิปต์ภายใต้อำนาจของฟาโรห์คยาน ดังที่เบน-ทอร์เขียนไว้ว่า "หลักฐานที่สนับสนุนว่าฟาโรห์ยาคุบ-ฮาร์มาจากราชวงศ์ที่สิบห้า นั้นมาจากรูปแบบที่คล้ายคลึงกันระหว่างตราประทับสคารับของพระองค์กับตราประทับของฟาโรห์คยาน" นอกจากนี้ รูปแบบของสัญลักษณ์ wsr ที่ใช้สำหรับพระนามนำหน้าของผู้ปกครอง "เป็นการพิสูจน์ถึงความใกล้ชิดตามลำดับเวลา (ระหว่างรัชสมัยของฟาโรห์ยาคุบ-ฮาร์และฟาโรห์คยาน) และปฏิเสธข้อสันนิษฐานของไรโฮลท์ที่ระบุว่าพระองค์เป็นผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบสี่ และฟาโรห์คยานมาจากราชวงศ์ที่สิบห้า"
การคาดเดาจากภายนอก

ในภาพยนตร์ The Exodus Decoded ผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์ ซิมชา ยาโคโบวิซี เสนอว่า พระองค์เป็นบุคคลเดียวกันกับบุคคลนามว่า ยาโคบ โดยข้อสันนิษฐานดังกล่าวมาจากแหวนตราที่พบในเมืองอวาริส เมืองหลวงของชาวฮิกซอส ซึ่งอ่านว่า "ยาคอฟ/ยาคุบ" (จากชื่อ ยาคุบ-เฮอร์) คล้ายกับชื่อภาษาฮีบรูของผู้เฒ่าในพระคัมภีร์ไบเบิล ยาโคบ (ยาคอฟ) ยาโคโบวิซีไม่สนใจต่อความจริงที่ว่า ยาคุบ-ฮาร์ เป็นฟาโรห์จากช่วงสมัยระหว่างกลางที่สองที่ปรากฏหลักฐานยืนยันอย่างดี และยาโคฟและชื่อในรูปต่างๆ เป็นชื่อที่มีความเกี่ยวข้องกับกลุ่มภาษาเซมิติกทั่วไปในสมัยนั้น นอกจากนี้ ยาโคโบวิซีไม่ได้ให้คำอธิบายว่าทำไมโยเซฟถึงมีแหวนตราที่มีชื่อบิดาของเขาคือ ยาโคบ
Scarab with the cartouche of Yaqub-Har in the British Museum (EA 40741).
มิลเลนเนี่ยม ฟาลค่อน

ยานมิลเลนเนียม ฟอลคอน
ยานมิลเลนเนียม ฟอลคอน (Millennium Falcon) เป็นยานอวกาศในเรื่องแต่งชุดสตาร์ วอร์ส ปรากฏครั้งแรกในภาพยนตร์สตาร์ วอร์ส เอพพิโซด 4: ความหวังใหม่ และมีบทบาทสำคัญต่อเนื่องในภาพยนตร์อีกสามภาคถัดมา รวมทั้งมีบทเล็กๆ ในซิธชำระแค้นอีกด้วย ยานฟอลคอนเป็นยานอวกาศของนักลักลอบขนของเถื่อนชื่อฮัน โซโล และชิวแบคคา แต่ครั้งหนึ่งเคยเป็นของเพื่อนสนิทของฮัน คือแลนโด้ คาลริสเซียน โดยฮันได้ยานนี้มาจากการชนะพนันกับแลนโด้ ซึ่งแลนโด้ก็ได้ยานมาจากการชนะพนันกับบุคคลอื่นอีกทีหนึ่ง ยานลำนี้มีส่วนร่วมในการผจญภัยต่างๆ มากมาย ซึ่งหลายครั้งก็มีบทบาทสำคัญมากในสงครามกลางเมืองกาแลกติก
แต่เดิมนั้น ยานฟอลคอนเคยเป็นยาน Corellian Engineering Corporation YT-1300 ก่อนที่จะถูกดัดแปลงอย่างมากจนเป็นอย่างที่เห็นในภาพยนตร์
ยานมิลเลนเนียม ฟอลคอนได้มาปรากฏอีกครั้งในภาคที่ 7 ยานมิลเลนเนียม ฟอลคอนได้ไปปรากฏที่ดาวจัดคู เนื่องจากถูกขโมยและนำไปขายให้กับพ่อค้าขยะ ต่อมาเรย์และฟินกำลังถูกตามล่าจากปฐมภาคีจึงได้ขึ้นยานลำนี้หลบหนีออกจากดาวจัดคูและยานได้ไปจอดที่สถานีอวกาศแห่งหนึ่ง ที่นั้นฮัน โซโลและชิวแบคคาเจ้าของเดิมอยู่ที่นั้น ในที่สุดยานมิลเลนเนียม ฟอลคอนได้กลับไปหาเจ้าของเดิมอีกครั้ง แต่หลังจากนั้นเวลาต่อมาหลังฮัน โซโลได้เสียชีวิตไป เรย์ได้เป็นคนกัปตันขับยานมิลเลนเนียม ฟอลคอนคนต่อไปพร้อมกับชิวแบคกา โดยฮาน มักจะคุยโม้ถึงยานของเขา ว่ามันเป็นยาน ที่สามารถบินผ่านแคสเซิลรัน โดยใช้แค่ 12 พาเซ็ก โดยเหตุการณ์นี้เกิดในหนังภาคฉายเดี่ยวของเขา ชื่อ ฮาน โซโล
แหล่งข้อมูลอื่น

Millennium Falcon ใน Star Wars Databank
Millennium Falcon ใน Wookieepedia: The Star Wars Wiki
มานะ ฮิราตะ

| มานะ ฮิราตะ |
| --- | --- |
平田 真菜
เกิด:  (1985-04-19) 19 เมษายน ค.ศ. 1985 (39 ปี) โตเกียว ประเทศญี่ปุ่น
อาชีพ: นักพากย์
องค์การ: โปรดักชันเบาบับ
มานะ ฮิราตะ (平田 真菜, 19 เมษายน 1985 -) เป็นนักพากย์หญิงชาวญี่ปุ่น เกิดที่โตเกียว สังกัดโปรดักชันเบาบับ
มานะ (แก้ความกำกวม)

มานะ คือ มานะ ๙ ในศาสนาพุทธ
มานะ อาจหมายถึง
ชื่อบุคคล
มานะ แพรสกุล - อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ 4 สมัย
มานะ นิมิตรมงคล - เลขาธิการองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) หรือ ACT
มานะ มหาสุวีระชัย - หัวหน้าพรรคแทนคุณแผ่นดิน
มานะ คงวุฒิปัญญา - อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร และ อดีตที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
ชื่อตัวละคร
มานะ คงกระพันธุ์ - ตัวละครจากเรื่องไดโนมาสเตอร์
ฟิล์มบางกอก

| --- | --- |

ประเภท: บริษัทจำกัด
อุตสาหกรรม: ภาพยนตร์ไทย
ก่อตั้ง: พ.ศ. 2543-พ.ศ. 2548
บุคลากรหลัก: ไบรอัน มาร์คาร์ อดิเรก วัฏลีลา (อังเคิล)
ผลิตภัณฑ์: สื่อภาพยนตร์
ฟิล์ม บางกอก (อังกฤษ: FILM Bangkok) เป็นสตูดิโอภาพยนตร์ไทยในอดีต ในเครือบีอีซี-เทโร เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ บริหารงานโดย ไบรอันลินด์เซ มาร์การ์ และ อดิเรก วัฏลีลา (อังเคิล) มีผลงานในช่วงปี พ.ศ. 2543 - พ.ศ. 2548 ภาพยนตร์ที่ประสบความสำเร็จสูงสุดคือเรื่อง บางระจัน ปัจจุบันปิดตัวลงแล้ว เนื่องจากผลงานในระยะหลังกลับไม่ค่อยได้รับความสนใจมากนัก โดยช่วงนี้ใช้ชื่อผู้สร้างว่า เฉลิมไทย สตูดิโอ
รายชื่อผู้กำกับ

วิศิษฎ์ ศาสนเที่ยง
ธนิตย์ จิตนุกูล
ออกไซด์ แปง
แดนนี่ แปง
เรียว กิตติกร
สุเทพ ตันนิรัตน์
สุรพงษ์ พินิจค้า
ทวีวัฒน์ วันทา
โมนา นาส์ม
แหล่งข้อมูลอื่น

FILM BANGKOK เก็บถาวร 2009-12-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
| ด ค กบริษัทภาพยนตร์ไทย |
| --- | --- |
บริษัทหลัก:  จีดีเอช  พระนครฟิลม์  ไฟว์สตาร์โปรดักชั่น  สหมงคลฟิล์ม  เอ็ม สตูดิโอ เอ็ม เทอร์ตี้ไนน์  ทาเลนต์ วัน  ทรานส์ฟอร์เมชั่น ฟิล์ม  ซีเจ เมเจอร์  ไท เมเจอร์  รฤก โปรดั๊กชั่น  บีอีซี-เมเจอร์ จอยน์ ฟิล์ม  เนรมิตรหนังฟิล์ม  อาร์เอส ฟิล์มเวิร์คส์ 
บริษัทอื่น ๆ:  กันตนา  เวิร์คพอยท์ พิคเจอร์ส  ไอแอม ฟิลม์  บาแรมยู  ไอยราฟิล์ม  โกลเด้น เอ เอ็นเตอร์เทนเมนท์  คัม ออน สวีท  ซาก้า สตูดิโอ  เซย์แคช ฟิล์มส  บั้งไฟ ฟิล์ม  พร้อมมิตร โปรดักชั่น  โมโนฟิล์ม  ยิ้มแย้ม  ไนท์เอดจ์ พิคเจอร์ส  อาริยาฟิล์ม  ไทบ้าน สตูดิโอ  ทองคำฟิล์ม  เลเซอร์แคท  เวฟ พิคเจอร์ส  โอเรียนทัล อายส์  คาร์แมนไลน์สตูดิโอ 
บริษัทในอดีต:  แกรมมี่ภาพยนตร์  จีเอ็มเอ็ม พิคเจอร์  จีทีเอช  ไท เอ็นเตอร์เทนเมนต์  ทเว็นตี้จูน เอนเตอร์เทนเมนท์  ที โมเมนต์  นนทนันท์ เอ็นเตอร์เทนเม้นท์  ฟิล์มบางกอก  ลักษ์ ฟิล์ม  อาร์เอสฟิล์ม  โอเรียลเต็ล อาร์ตติส  ไชโยโปรดักชั่นส์ 
 หมวดหมู่
| ด ค กเทโร เอ็นเตอร์เทนเม้นท์ |
| --- | --- | --- |
| บุคลากรสำคัญ |  ไบรอันลินด์เซ มาร์การ์ (กรรมการผู้จัดการ)  |  |
| ธุรกิจโทรทัศน์และวิทยุ |  เทโร ดรามา  เทโร เทเลวิชัน  เทโร นิวส์  เทโร เรดิโอ  |  |
| ธุรกิจดนตรี |  เทโร มิวสิค  |  |
| ธุรกิจภาพยนตร์ |  ฟิล์มบางกอก  |  |
| ดูเพิ่ม |  สโมสรฟุตบอลโปลิศ เทโร  มิสไทยแลนด์เวิลด์  |  |
ฟาโรห์เรนเซเนบ

เรนเซเนบ (หรือที่เรียกว่า รานิโซนบ์) เป็นฟาโรห์แห่งอียิปต์โบราณจากราชวงศ์ที่สิบสามแห่งอียิปต์ในช่วงระหว่างกลางที่สอง อ้างอิงจากนักไอยคุปต์วิทยา คิม รีฮอล์ต พระองค์เป็นฟาโรห์พระองค์ที่สิบสี่แห่งราชวงศ์ที่สิบสาม ในขณะที่เดตเลฟ ฟรานเคอได้เห็นว่าพระองค์เป็นผู้ปกครองพระองค์ที่สิบสาม และเยอร์เกน ฟอน เบ็คเคอราทได้สันนิษฐานว่าพระองค์จะเป็นฟาโรห์พระองค์ที่สิบหก และพระองค์ยังเป็นฟาโรห์ที่มีหลักฐานรับรองการมีอยู่ของพระองค์ที่มีเพียงน้อยและยังคงไม่ทราบพระนามครองราชย์ของพระองค์
หลักฐานรับรอง

ฟาโรห์เรนเซเนบเป็นที่ทราบเพียงเบื้องต้นจากบันทึกพระนามกษัตริย์แห่งตูริน ซึ่งพระนามของพระองค์ปรากฏอยู่ในคอลัมน์ที่ 7 บรรทัดที่ 16 (การอ่านแบบการ์ดิเนอร์อยู่ในคอลัมน์ที่ 6 บรรทัดที่ 6) และพระองค์ทรงครองพระราชบัลลังก์เป็นระยะเวลาเพียงสี่เดือน
ฟาโรห์เรนเซเนบยังเป็นที่ทราบจากวัตถุโบราณชั้นต้นร่วมสมัยเพียงชิ้นเดียวคือ ลูกปัดหินสบู่เคลือบ ซึ่งเพอร์ซี นิวเบอร์รี ได้เห็นครั้งสุดท้ายในร้านจำหน่ายของเก่าในกรุงไคโรในปี ค.ศ. 1929 ลูกปัดดังกล่าวอ่านว่า "รานิโซนบ์ อเมนเอมฮัต ผู้ให้ชีวิต" และคิม รีฮอล์ต นักอียิปต์วิทยาชาวเดนมาร์กได้ตีความพระนามคู่นี้ว่าหมายถึง "รานิโซนบ์ [พระราชโอรสแห่ง]อเมนเอมฮัต" ซึ่งแสดงว่า พระองค์เป็นพระราชโอรสของฟาโรห์อเมนเอมฮัต ผู้ปกครองก่อนหน้าที่ทรงมีพระนาม "อเมนเอมฮัต" และมีรัชสมัยใกล้เคียงกับรัชสมัยของฟาโรห์เรนเซเนบก็คือ ฟาโรห์เซอังค์อิบเร อเมนิ อันเตฟ อเมนเอมฮัตที่ 6 ซึ่งทรงขึ้นครองราชย์ประมาณสิบปีก่อนหน้ารัชสมัยของพระองค์ อย่างไรก็ตาม การเสนอพระนามของฟาโรห์จำนวนสามพระองค์ที่ปกครองราชย์ระหว่างรัชสมัยของทั้งสองพระองค์คือ ฟาโรห์เซเฮเทปอิบเร, ฟาโรห์เซวัดจ์คาเร และฟาโรห์เนดจ์เอมอิบเร ซึ่งไม่เป็นที่ทราบและอาจเป็นฟาโรห์พระนาม "อเมนเอมฮัต" และหนึ่งในนั้นอาจจะเป็นพระราชบิดาของฟาโรห์เรนเซเนบ หรือเป็นพระบรมเชษฐาธิราช (ที่มีพระชนม์ชีพมากกว่า) ตามลำดับ
นักวิชาการคนอื่นๆ เช่น สเตเฟน เควิร์ก ไม่ได้เห็นด้วยกับการตีความนี้
ฟาโรห์ฮอร์ ผู้ซึ่งขึ้นมาครองพระราชบัลลังก์ต่อจากพระองค์ อาจไม่ได้มีเชื้อสายจากพระราชวงศ์ เนื่องจากพระองค์ไม่เคยกล่าวถึงพระราชบุพการีของพระองค์เลย ดังนั้น รีฮอล์ตจึงได้เสนอความเห็นว่า ฟาโรห์ฮอร์ทรงแย่งชิงพระราชบัลลังก์มา ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม การครองราชย์เป็นระยะเวลาอันสั้นของผู้ปกครองหลายพระองค์ในช่วงต้นของราชวงศ์สิบสามแห่งอียิปต์ชี้ให้เห็นถึงความไม่มั่นคงทางการเมืองโดยทั่วไปของช่วงเวลาดังกล่าว
พระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ

| พระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ |
| --- | --- |
รูปปั้นจากสมัยศุงคะ
จักรพรรดิศุงคะองค์ที่ 1
ครองราชย์: ป. 185 –  149 ปีก่อน ค.ศ.
ก่อนหน้า: พระเจ้าพฤหทรถะเมารยะ (ในฐานะจักรพรรดิเมารยะ)
ถัดไป: พระเจ้าอัคนิมิตร
เสนาบดีแห่งจักรวรรดิเมารยะ

ราชวงศ์: ศุงคะ
ศาสนา: ฮินดู
พระเจ้าปุศยมิตรศุงคะ (อักษรโรมัน: Pushyamitra Shunga, Puṣyamitra Śuṅga; ขึ้นครองราชย์เมื่อ ป. 185 –  149 ปีก่อนคริสตกาล) เป็นผู้ก่อตั้งและปฐมกษัตริย์ของจักรวรรดิศุงคะที่เขาก่อตั้งขึ้นถัดจากจักรวรรดิเมารยะ ชื่อเดิมของเขาคือ Puṣpaka หรือ Puṣpamitra และความสับสนระหว่างชื่อ Puṣyamitra กับ Puṣpamitra ปรากฏขึ้นเนื่องจากรูปอ่านที่ผิดพลาดของอักษร 'p' กับ 'y' ในเอกสารตัวเขียน
พระองค์ได้ประกอบพิธีอัศวเมธ หรือพิธีปล่อยม้าอุปการตามประเพณีของกษัตริย์อินเดียโบราณ เพื่อสร้างความชอบธรรมในการปกครอง ซึ่งมีการค้นพบจารึกของราชวงศ์ศุงกะอย่างมากมายจนถึง อโยธยา (Dhanadeva-Ayodhya inscription) และ ทิพยวทานะ กล่าวว่าอาณาจักรของพระองค์ได้ขยายออกไปไกลถึงสาคละหรือเสียลโกต ใน แคว้นปัญจาบ ทางตะวันตกเฉียงเหนือ
ตำราทางพระพุทธศาสนาระบุว่าพระองค์เป็นปฏิปักษ์ต่อพระพุทธศาสนา แม้ว่านักวิชาการสมัยใหม่บางคนจะแสดงความสงสัยเกี่ยวกับข้อมูลเหล่านี้ก็ตาม
บรรพบุรุษ

ตามบันทึกในปุราณะ ปุศยมิตรขึ้นเป็นกษัตริย์ด้วยการสังหารพระเจ้าพฤหทรถะ จักรพรรดิเมารยะองค์สุดท้าย อย่างไรก็ตาม ตำราพุทธ ทิวยาวทาน ระบุ Pushyamitra เป็นจักรพรรดิเมารยะองค์สุดท้าย ดูเหมือนว่าตำรานี้สับสนพระนามระหว่างพฤหทรถะกับ Pushyamitra
H. C. Raychaudhuri ตั้งทฤษฎีว่า นาม "ศุงคะ" มาจากศัพท์สันสกฤตของต้นมะเดื่อ
ข้อกล่าวหาเป็นปฏิปักษ์ต่อชาวพุทธ

ตำราพุทธอ้างว่าพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะกดขี่ชาวพุทธอย่างรุนแรง ข้อมูลแรกสุดที่กล่าวถึงสิ่งนี้มาจากตำราอโศกาวทาน (ส่วนหนึ่งของทิวยาวทาน) ในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ซึ่งระบุว่า พระเจ้าปุษยมิตร (ระบุเป็นจักรพรรดิเมารยะองค์สุดท้าย) ต้องการมีชื่อเสียง เสนาบดีจึงให้คำแนะนำพระองค์ว่า ตราบเท่าที่ศาสนาพุทธยังคงเป็นศาสนาหลัก พระองค์คงไม่มีวันที่จะมีชื่อเสียงเท่าพระเจ้าอโศก บรรพบุรุษที่มีรับสั่งให้สร้างสถูป 84,000 แห่ง ที่ปรึกษาคนหนึ่งบอกว่า พระองค์สามารถมีชื่อเสียงด้วยการทำลายศาสนาพุทธ จากนั้นพระเจ้าปุษยมิตรพยายามทำลายอารามกุกกุฏาราม แต่กลับรอดได้โดยบังเอิญ จากนั้นจึงเสด็จไปที่สาคละทางตะวันตกเฉียงเหนือ โดยพระองค์บำเหน็จรางวัล 100 เดนารีโรมัน (เหรียญ) สำหรับผู้ที่นำเศียรพระภิกษุมาให้ ต่อมา พระองค์จึงเสด็จไปที่อาณาจักร Koshthaka ที่มียักษ์พุทธนาม Damshtranivasin กับยักษ์อีกตนนาม Krimisha สังหารพระองค์กับบรรดาทหาร
... พระเจ้าปุษยมิตรเตรียมกองทัพสี่กองและตั้งใจที่จะทำลายศาสนาพุทธ พระองค์เสด็จไปยังกุกกุฏาราม (ที่ปาฏลีบุตร) ... ดังนั้น พระเจ้าปุษยมิตรจึงทำลายสังฆาราม สังหารพระภิกษุ และเสด็จจากไป ... หลังจากนั้น พระองค์เสด็จถึงสาคละและประกาศพระองค์จะบำเหน็จ ... รางวัลแก่ใครก็ตามที่นำเศียรพระภิกษุมากให้พระองค์
Vibhasa ตำราคริสต์ศตวรรษที่ 2 อีกเล่ม ระบุว่า พระเจ้าปุษยมิตรเผาคัมภีร์พุทธ สังหารพระภิกษุ และทำลายอาราม 500 แห่งทั้งในและรอบกัศมีร์ โดยมีบรรดายักษ์ กุมภัณฑ์ และปีศาจตนอื่น ๆ สนับสนุนการทัพนี้ อย่างไรก็ตาม เมื่อพระองค์เสด็จถึงต้นโพธิ์ เทพที่อยู่ในต้นนั้นแปลงกายเป็นสตรีและสังหารพระองค์ Shariputrapariprichha ซึ่งแปลเป็ยภาษาจีนในช่วง ค.ศ. 317 ถึง 420 ก็กล่าวถึงตำนานนี้ แต่ในฉบับนี้มีรายละเอียดมากกว่า และกล่าวถึงศูนย์กลางการทัพต่อต้านศาสนาพุทธของพระเจ้าปุษยมิตรที่อินเดียตะวันออก (ไม่ใช่กัศมีร์)
Arya-Manjushri-Mula-Kalpa ในสมัยกลางกล่าวถึงกษัตริย์ที่ชั่วร้ายและโง่เขลานาม Gomimukhya ("พระพักตร์โค") หรือ Gomishanda ("โกมิน วัวตัวผู้") ผู้ยึดดินแดนจากตะวันออกถึงกัศมีร์ ทำลายอารามและสังหารพระภิกษุ ท้ายที่สุด ทั้งพระองค์กับบรรดาขุนนางเสียชีวิตจากหินบนภูเขาตกหล่นทับ นักเขียนบางคนระบุกษัตริย์องค์นี้เข้ากับพระเจ้าปุษยมิตร
Taranatha นักประวัติศาสตร์พุทธชาวทิเบตในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ก็กล่าวว่า พระเจ้าปุษยมิตรกับพันธมิตรสังหารพระภิกษุและทำลายอารามจาก มัธยเทศ (พื้นที่ตอนกลาง) ถึงชลันธร ทำให้คัมภีร์พุทธถูกกำจัดจากทางเหนือภายใน 5 ปี
ข้อกล่าวหาเป็นปฏิปักษ์ต่อชาวพุทธ > ความน่าเชื่อถือของข้ออ้าง

เมื่ออิงตามธรรมเนียมพุทธ นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่าพระเจ้าปุษยมิตรเป็นผู้กดขี่ศาสนาพุทธจริง อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่านักวิชาการพุทธมีอคติต่อพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ เนื่องจากพระองค์ไม่ได้อุปถัมภ์พวกตน
จอห์น มาร์แชลล์ นักโบราณคดี รายงานว่า มีหลักฐานความเสียหายบางส่วนจากสถานประกอบพิธีทางพระพุทธศาสนาที่ตักศิลาประมาณสมัยศุงคะ เขายังตั้งทฤษฎีว่าสถูปสัญจีเคยถูกทำลายในศตวรรษที่ 2 ก่อน ค.ศ. (สมัยพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ) ก่อนสร้างใหม่ขนานใหญ่ G. R. Sharma ผู้ขุดค้นซากปรักหักพังทางศาสนาพุทธที่โกสัมพี เสนอแนะว่า การทำลายอารามท้องถิ่นอาจเกิดขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ P. K. Mishra เชื่อว่าความเสียหายต่อสถูป Deur Kothar ก็มีอายุถถึงสมัยพระเจ้าปุษยมิตร H. C. Raychaudhari ชี้ให้เห็นว่าพุทธสถานสร้างขึ้นที่ภารหุตในสมัยศุงคะ อย่างไรก็ตาม N. N. Ghosh รายงานว่าสิ่งก่อสร้างเหล่านี้สร้างขึ้นในสมัยผู้นำศุงคะยุคหลัง ไม่ใช่สมัยพระเจ้าปุษยมิตร
H. Bhattacharya ตั้งทฤษฎีว่าพระเจ้าปุษยมิตรอาจกดขี่ชาวพุทธในทางการเมืองมากกว่าทางศาสนา โดยมีเหตุผลว่า ชาวพุทธที่มีส่วนเกี่ยวข้องทางการเมืองน่าจะสนับสนุนฝ่ายศัตรูอินโด-กรีกของพระเจ้าปุษยมิตร ซึ่งอาจทำให้พระองค์ต้องข่มเหงพวกเขา อโศกาวทานระบุว่าพระเจ้าปุษยมิตรประกาศรางวัลแก่ผู้ที่สังหารพระภิกษุที่สังคละ (ปัจจุบันคือซิอัลโกต) ซึ่งตั้งอยู่ใกล้ชายแดนอินโด-กรีก K. P. Jayaswal รายงานว่าสิ่งนี้เน้นย้ำถึงแรงจูงใจทางการเมืองที่อยู่เบื้องหลังการกล่าวหาว่าพระองค์ทำการกดขี่ชาวพุทธ
Historian Eric Seldeslachts นักประวัตืศาสตร์ ระบุว่า "ไม่มีหลักฐานใดก็ตามที่ระบุว่าพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะกดขี่ชาวพุทธจริง ๆ" แม้ว่าพระองค์อาจไม่ได้สนับสนุนศาสนาพุทธอย่างจริงจัง ซึ่งทำให้ชาวพุทธโกรธแค้น
Romila Thapar เขียนไว้ว่า การขาดหลักฐานทางโบราณคดีที่เป็นรูปธรรมทำให้เกิดข้อสงสัยต่อการกล่าวอ้างถึงการกดขี่ชาวพุทธของพระเจ้าปุษยมิตร
มีความเป็นไปได้ว่าอิทธิพุทธในราชสำนักเมารยะเสื่อมถอยในรัชสมัยพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ และอารามพุทธและสถาบันอื่น ๆ หยุดได้รับพระราชอุปถัมภ์ การเปลี่ยนแปลวนี้อาจนำไปสู่ความไม่พอใจในหมู่ชาวพุทธ ส่งผลให้เกิดรายงานการกดขี่ที่มีเนื้อหาเกินจริง
แหล่งข้อมูลอื่น

Jain, Kailash Chand (1991). Lord Mahāvīra and His Times. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0805-8.
Simmons, Caleb; Sarao, K. T. S. (2010).  Danver, Steven L. (บ.ก.). Popular Controversies in World History. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-078-0.
Lahiri, Bela (1974). Indigenous states of northern India, circa 200 B.C. to 320 A.D. University of Calcutta. p. 31.
Strong, John S. (1989). The Legend of King Aśoka : a study and translation of the Aśokāvadāna. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-01459-0.
Thapar, Romila (2013), The Past Before Us, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-72651-2
พระนาม "ปุษยมิตร" (อักษรพราหมี: 𑀧𑀼𑀰𑁆𑀬𑀫𑀺𑀢𑁆𑀭) ในจารึกทานอโยธยา
ฟาโรห์เวปวาเวทเอมซาฟ

ฟาโรห์เซกเคมราเนเฟอร์เคา เวปวาเวทเอมซาฟ (อักษรโรมัน: Wepwawetemsaf) เป็นฟาโรห์อียิปต์ในช่วงต่อระยะที่สอง
Kim Ryholt และ Darrell Baker นักไอยคุปต์วิทยา รายงานว่า พระองค์เป็นฟาโรห์ราชวงศ์อไบโดส ถึงแม้ว่าไม่ได้ระบุตำแหน่งที่ตั้งของราชวงศ์นี้ก็ตาม แต่ Jürgen von Beckerath มองเวปวาเวทเอมซาฟเป้นฟาโรห์ในช่วงปลายราชวงศ์ที่ 13 ส่วน Marcel Marée เสนอว่าพระองค์เป้นฟาโรห์ในช่วงปลายราชวงศ์ที่ 16
แหล่งข้อมูลอื่น

Wepwawetemsaf's stele. British Museum, EA969.
ภาษาพนา

| ภาษาพนา |
| --- | --- |
ประเทศที่มีการพูด: ลาว
จำนวนผู้พูด: 350 คน  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา: จีน-ทิเบต  ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่าภาษากลุ่มพม่า-โลโลภาษากลุ่มโลโลภาษาพนา
รหัสภาษา
ISO 639-3: phq
ภาษาพนา (Phana') มีผูพูด 350 คน (พ.ศ. 2538) ในแขวงหลวงน้ำทา และแขวงบ่อแก้ว ประเทศลาว จัดอยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า สาขาพม่า-โลโล สาขาย่อยโลโล ผู้พูดภาษานี้ที่เป็นผู้ใหญ่จะพูดภาษาลาหู่ได้ด้วย
ยูโรเปียนคัพ นัดชิงชนะเลิศ 1980

ยูโรเปียนคัพ นัดชิงชนะเลิศ 1980 เป็นการแข่งขันฟุตบอลที่จัดขึ้นที่สนามกีฬา ซานเตียโก เบร์นาเบว ในกรุง มาดริด ประเทศสเปน เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม ค.ศ. 1980 เพื่อตัดสินหาผู้ชนะการแข่งขันฟุตบอลยูโรเปียนคัพ ฤดูกาล 1979-80 รอบชิงชนะเลิศ แชมป์เก่า นอตทิงแฮมฟอเรสต์ จาก อังกฤษ เอาชนะ ฮัมบัวร์เกอร์ เอ็สเฟา จาก เยอรมนีตะวันตก ด้วยสกอร์ 1-0 ในนาทีที่ 21 จอห์น โรเบิร์ตสัน ยิงประตูผ่าน รูดี้ คาร์กัส ผู้รักษาประตูฮัมบัวร์เกอร์เป็นประตูชัยของเกม จากนั้นฟอเรสต์ก็ตั้งรับอย่างแน่นหนา นอตทิงแฮมฟอเรสต์ กลายเป็นแชมป์ยูโรเปียนคัพ 2 สมัยติดต่อกัน
มอนสเตอร์: ร้อยสาม จิตอาวรณ์ ขุนศึกผยอง มังกรทะยานฟ้า

มังงะเรื่องสั้นญี่ปุ่น
| --- | --- |
มอนสเตอร์: ร้อยสาม จิตอาวรณ์ ขุนศึกผยอง มังกรทะยานฟ้า
MONSTERS 一百三情飛龍侍極 (Monsutāzu Ippaku Sanjō Hiryū Jigoku)
ชื่อภาษาอังกฤษ: Monsters: 103 Mercies Dragon Damnation
แนว: โลดโผน
มังงะ
มอนสเตอร์
เขียนโดย: เออิจิโร โอดะ
สำนักพิมพ์: ชูเอชะ
สำนักพิมพ์ภาคภาษาไทย: สยามอินเตอร์คอมิกส์
นิตยสาร: โชเน็งจัมป์รายสัปดาห์ฉบับพิเศษฤดูใบไม้ร่วง
กลุ่มเป้าหมาย: โชเน็ง
ตีพิมพ์: 30 ตุลาคม พ.ศ. 2537
โอเอ็นเอ
กำกับโดย: พัก ซ็อง-ฮู
เขียนบทโดย: พัก ซ็อง-ฮู
ดนตรีโดย: ฮิโรอากิ สึตสึมิ
สตูดิโอ: เอแอนด์เอชโปรดักชัน
ถือสิทธิ์โดย: เน็ตฟลิกซ์
ฉาย: 21 มกราคม พ.ศ. 2567
ความยาว: 25 นาที
 สถานีย่อยการ์ตูนญี่ปุ่น
มอนสเตอร์: ร้อยสาม จิตอาวรณ์ ขุนศึกผยอง มังกรทะยานฟ้า (ญี่ปุ่น: MONSTERS 一百三情飛龍侍極; โรมาจิ: Monsutāzu Ippaku Sanjō Hiryū Jigoku) เป็นออริจินอลเน็ตแอนิเมชัน (โอเอ็นเอ) ญี่ปุ่น ผลิตโดยสตูดิโอเอแอนด์เอชโปรดักชัน สร้างจากมังงะเรื่องสั้นเรื่องมอนสเตอร์ผลงานของเออิจิโร โอดะที่ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ชูเอชะในนิตยสารโชเน็งจัมป์รายสัปดาห์ฉบับพิเศษฤดูใบไม้ร่วงในปี พ.ศ. 2537 ฉายทางเน็ตฟลิกซ์ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2567
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการที่โชเน็งจัมป์รายสัปดาห์ (ในภาษาญี่ปุ่น)
มอนสเตอร์: ร้อยสาม จิตอาวรณ์ ขุนศึกผยอง มังกรทะยานฟ้า ที่เน็ตฟลิกซ์
มอนสเตอร์: ร้อยสาม จิตอาวรณ์ ขุนศึกผยอง มังกรทะยานฟ้า (มังงะ) ที่เครือข่ายข่าวอนิเมะ
มังคะ

| มังคะ |
| --- | --- |

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
ไม่ได้จัดลำดับ:: Angiosperms
ไม่ได้จัดลำดับ:: Eudicots
ไม่ได้จัดลำดับ:: Rosids
อันดับ:: Fabales
วงศ์:: Fabaceae
วงศ์ย่อย:: Caesalpinioideae
เผ่า:: Detarieae
สกุล:: Cynometra
สปีชีส์:: Cynometra iripa

มังคะ หรือ แตดลิง (ชื่อวิทยาศาสตร์:  Cynometra iripa) เป็นไม้เลื้อยในวงศ์ Leguminosae วงศ์ย่อย Caesalpinioideae มีเนื้อไม้ กิ่งขรุขระ สีน้ำตาลอมแดง ใบเดี่ยว ผิวเรียบ ขอบใบเรียบ ดอกเป็นดอกช่อ เกิดตามข้อของลำต้น สีขาว ผลเดี่ยว เมื่ออ่อนสีเขียวอมขาว มีเมล็ดเดียว ในทางยา ใช้น้ำต้มเปลือกแก้บวมพอง น้ำต้มใบใช้ล้างแผลสด แผลเปื่อย ฝีหนอง น้ำต้มรากแก้ไข้มาลาเรีย
มาริกะ มัตสึโมโตะ

| มาริกะ มัตสึโมโตะ |
| --- | --- |
松本 まりか

เกิด:  (1984-09-12) 12 กันยายน ค.ศ. 1984 (40 ปี) โตเกียว ประเทศญี่ปุ่น
อาชีพ: นักพากย์
ปีปฏิบัติงาน: ค.ศ. 2000 – ปัจจุบัน
องค์การ: A-team
ส่วนสูง: 160 ซม.
มาริกะ มัตสึโมโตะ (ญี่ปุ่น: 松本 まりか; โรมาจิ: Matsumoto Marika, 12 กันยายน 1984 –) เป็นนักแสดง ผู้บรรยาย และ นักพากย์ ชาวญี่ปุ่น เกิดที่เขตนากาโนะ โตเกียว เคยสังกัดอิโตคอมพานี แล้วจึงย้ายมสังกัด Grick หลังจากนั้นจึงย้ายมาสังกัด A-team
มอนสเตอร์ มิวสิค

| --- | --- |
อุตสาหกรรม: Music
ก่อตั้ง: พ.ศ. 2545
สำนักงานใหญ่: 419/1 ซอย ลาดพร้าว 15 ถ.ลาดพร้าว แขวงจอมพล เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 10900
บุคลากรหลัก: พิสุทธิ์ ทรัพย์วิจิตร - กรรมการผู้จัดการ
ผลิตภัณฑ์: Pop Rock
มอนสเตอร์ มิวสิก (Monster Music) เป็นค่ายเพลงในเครือบริษัท อาร์เอส จำกัด (มหาชน) โดยเป็นหนึ่งในค่ายย่อยที่ปรับสถานะแยกออกมาจากทีมผลิตเพลง MP3 (ดูแลโดย พิสุทธิ์ ทรัพย์วิจิตร และ ธีระศักดิ์ วดีศิริศักดิ์) ในอดีตของทางบริษัท ภายใต้การนำของ เจี๊ยบ พิสุทธิ์ ทรัพย์วิจิตร อดีตศิลปินและนักแต่งเพลงชื่อดังของค่าย
ประวัติ

พ.ศ. 2545 บริษัท อาร์เอส โปรโมชั่น ในขณะนั้น ได้มีแนวคิดที่จะทำการปรับรูปแบบของธุรกิจเพลง จากการรวมศูนย์ทุกอย่างไว้ที่ส่วนกลาง มาเป็นการเปิดบริษัทลูกขึ้นมาเป็นค่ายเพลงย่อยๆ ทำให้มีการปรับรูปแบบการทำงานของทีมผลิตเพลงต่างๆในขณะนั้นออกมาเป็นรูปแบบบริษัทค่ายเพลงย่อย โดยทีมของ เจี๊ยบ พิสุทธิ์ ได้เริ่มใช้ชื่อทีม มอนสเตอร์ มิวสิก เป็นครั้งแรกเมื่อช่วงกลางปี 2545 โดยผลงานอัลบั้มแรกๆที่มีโลโก้ของทีมติดอยู่คือ เจอาร์ ออฟไซด์ และ วัยร้ายเฟรชชี่
พ.ศ. 2546 เปิดตัวในฐานะค่ายเพลง มอนสเตอร์ มิวสิก อย่างเป็นทางการ โดยเปิดตัวศิลปินใหม่หลายกลุ่มซึ่งแสดงออกถึงแนวทางการทำงานที่ชัดเจนของค่ายในแนวเพลงป๊อบร็อค อาทิ เช่น เอาท์ (Out), เดอะซิส (The SiS), พิ้งค์ (Pink), โบวี่ (Bovy), ไฮเปอร์ (Hyper)
พ.ศ. 2547 ได้ทำโปรเจกต์อัลบั้มพิเศษ 2 อัลบั้ม เป็นการรวมศิลปินทั้งในสังกัดมอนสเตอร์ มิวสิก และสังกัดย่อยอื่นๆในอาร์เอสมาออกอัลบั้มร่วมกัน โดยมีธีมในการพูดถึงปัญหาการเมืองและสังคมของประเทศในช่วงเวลานั้น ได้แก่ อัลบั้ม ร็อกรักชาติ ที่เปิดตัวด้วยเพลง รักกันไว้เถิด และ อัลบั้ม เดอะแมสเซสส์ (The Messages) กับเพลง นกกระดาษ
พ.ศ. 2548 เจี๊ยบ พิสุทธิ์ ได้ลาออกจากการเป็นผู้บริหารของบริษัทไปในช่วงกลางปี ทำให้มีการปรับเปลี่ยนหัวหน้าทีมผลิตเพลงมาเป็น ศักดิ์สิทธิ์ มาลากุล และ เจษฎา หันช่อ และลดสถานะของค่ายกลับมาเป็น ยูนิตเพลงย่อยหนึ่งของค่ายส่วนกลาง อาร์เอส มิวสิค
พ.ศ. 2550 ยุบรวมยูนิตย่อย มอนสเตอร์ มิวสิก, บั๊คทาวน์ เร็คคอร์ด และ เรียลแอนด์ชัวร์ มาเป็นยูนิตเดียวชื่อ ร็อกสกิน
ศิลปินในสังกัด

| --- | --- |
 จอนนี่ อันวา  เจอาร์ กิตติกุลวงศ์  โฟร์ท  ธรรพ์ณธร  เอาท์  เดอะซิส  พิ้งค์  โบวี่  สไตรเกอร์  ไฮเปอร์  ณัฏฐ์ เดชะปัญญา  แซนด์ สโตน  เก่ง จักรพงษ์  วง เบบี้ บลู:  ทีม วริษฐ์  มิ้น สวรรยา  ซาวนด์วอล์คเกอร์  ซิกเนเจอร์  ชรัส เฟื่องอารมย์  เบียร์ ภานุพงศ์  หวิว  สติ้วเดนท์ อั๊กลี่  ทอปัด นาคปานเสือ (The Messages)  ตอง ภัครมัย  พริกไทย  ฝน วิรุฬกานต์  โสภณ พานทอง  โบกี้-ดอดจ์ (อัลบั้ม มือซ้ายที่ว่างเปล่า)  
| ด ค กอาร์เอส |
| --- | --- | --- |
| บุคลากรสำคัญ |  สุรชัย เชษฐโชติศักดิ์ (ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร)  พุทธ อภิวรรณ (ผู้อำนวยการฝ่ายข่าวช่อง 8)  |  |
| อาร์เอส มิวสิค |  โรสซาวด์  กามิกาเซ่  อาร์ สยาม  บริคเอ็นเตอร์เทนเมนต์  คูล มิวสิค  แฟช  |  |
| อาร์เอส มัลติมีเดีย |  ช่อง 8  คูลฟาเรนไฮต์  |  |
| อาร์เอส ฟิล์มเวิร์คส์ |  คูล พิคเจอร์ส  อาวอง แอนิเมชั่น  |  |
| ธุรกิจในอดีต |  ซันบ็อกซ์  อาร์เอสฟิล์ม  ดาราเดลี่  |  |
| ดูเพิ่ม |  รายชื่อศิลปิน  รายชื่อคอนเสิร์ต ช็อต ชาร์จ ช็อก ร็อก คอนเสิร์ต  แกรมมี่ อาร์เอส คอนเสิร์ตส  |  |
ภาษาพรัช

| Braj Bhasa |
| --- | --- |
ब्रज भाषा
ประเทศที่มีการพูด: อินเดีย
ภูมิภาค: รัฐอุตตรประเทศ
จำนวนผู้พูด: 42,000 คน  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา: อินโด-ยูโรเปียน  ภาษากลุ่มอินโด-อิเรเนียนภาษากลุ่มอินโด-อารยันภาษากลุ่มอินโด-อารยันตะวันออกภาษาฮินดีตะวันตกBraj Bhasa
ระบบการเขียน: อักษรเทวนาครี
รหัสภาษา
ISO 639-2: bra
ISO 639-3: bra
ภาษาพรัช (ब्रज भाषा; Braj Bhasa) หรือพรัช ภาษา หรือภาษาไทหาอาตี เป็นภาษากลุ่มอินโด-อารยันใกล้เคียงกับภาษาฮินดี โดยมากมักถือเป็นสำเนียงของภาษาฮินดี และมีวรรณคดีภาษาฮินดีเขียนด้วยภาษานี้เป็นจำนวนมากก่อนจะเปลี่ยนไปใช้บบภาษาขาริโพลีลลเป็นสำเนียงมาตรฐานหลังจากได้รับเอกราช
มีผู้พูดมากกว่า 42,000 คน ในบริเวณ พรัช ภูมีที่เคยเป็นรัฐในสมัยมหาภารตะ หลักฐานจากศาสนาฮินดูโบราณเช่น ภควัตคีตา อาณาจักรของกษัตริย์กัมส์อยู่ในบริเวณพรัช (รู้จักในชื่อวิรัชหรือวิราฏ) ซึ่งเป็นดินแดนที่พระกฤษณะเกิดและใช้ชีวิตวัยเด็กที่นั่น บริเวณดังกล่าวนี้อยู่ในบริเวณอังคระ-มถุรา ซึ่งขยายออกไปได้ไกลถึงเดลฮี ในอินเดียสมัยใหม่ ดินแดนนี้อยู่ทงตะวันตกเฉียงเหนือของรัฐอุตตรประเทศ ตะวันออกสุดของรัฐราชสถาน และทางใต้สุดของรัฐหรยณะ ปัจจุบัน พรัช ภูมีเป็นที่รู้จักในนามเขตวัฒนธรรมมากว่ารัฐในอดีต ภาษาพรัชเป็นภาษาพื้นเมืองของบริเวณนี้และมีกวีที่มีชื่อเสียงมากมาย ใกล้เคียงกับภาษาอวธีที่ใช้พูดในบริเวณใกล้เคียงคือเขตอวัธมาก
วรรณคดี

วรรณคดีส่วนใหญ่เป็นวรรณคดีศักดิ์สิทธิ์บอกถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับพระเจ้า นอกจากนั้นเป็นงานเขียนในมุมมองของผู้หญิงที่แต่งโดยกวีผู้ชาย ตัวอย่างได้แก่ พุทธจริต แต่งโดย จรยา ราม จันทรา ศุขลา บทกวีซูฟี แต่งโดย อามีร์ ขุสโร และงานเขียนของภักติ