คดีระหว่างนายทะเบียนพรรคการเมือง กับพรรคประชาธิปัตย์ (2553)
ทางพิจารณา > ประเด็น 1 ผู้ร้องได้ยื่นคำร้องโดยชอบด้วยกฎหมาย หรือไม่

สำหรับประเด็น 2 ซึ่งมีข้อพึงพิจารณาว่า กระบวนการซึ่งผู้ร้องได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งยุบพรรคผู้ถูกร้อง ได้ดำเนินไปโดยชอบด้วยกฎหมายหรือประการใดนั้น ศาลเห็นว่า
คดีนี้ ผู้ร้องกล่าวหาว่าผู้ถูกร้องได้ใช้ไปโดยผิดวัตถุประสงค์ซึ่งเงินที่ กกต. จัดสรรให้จากกองทุนฯ ในการนี้ พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 มาตรา 93 วรรคสอง วางหลักเกณฑ์ให้ นายทะเบียน โดยความเห็นชอบของ กกต. ยื่นคำร้องเช่นว่าต่อศาลภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ปรากฏแก่นายทะเบียนว่าพรรคการเมืองนั้น ๆ มีเหตุจะต้องถูกยุบ เพราะฉะนั้น พึงพิเคราะห์เสียก่อนว่า นายทะเบียนได้ยื่นคำร้องมาตามหลักเกณฑ์นี้หรือไม่
ข้อเท็จจริงฟังได้จากเอกสารของผู้ร้องเองว่า
เดือนมีนาคม พ.ศ. 2552 กรมสอบสวนคดีพิเศษ และเกียรติอุดม ส.ส. พท. ได้แจ้งให้ อภิชาต ซึ่งดำรงตำแหน่งทั้งประธาน กกต. และนายทะเบียน (ผู้ร้อง) ทราบ และขอให้ตรวจสอบว่าผู้ถูกร้องได้ฝ่าฝืน พ.ร.บ.พรรคการเมือง 2550 หรือไม่ เป็นสองกรณี คือ กรณีหนึ่ง ซึ่ง บ.ทีพีไอ จ่ายเงินค่าจ้างทำสื่อประชาสัมพันธ์ให้แก่ บ.เมซไซอะ นั้น เป็นการอัน บ.ทีพีไอ กระทำขึ้นเพื่ออำพรางการที่ตนบริจาคเงินให้แก่ผู้ถูกร้อง ใช่หรือไม่ และอีกกรณีหนึ่ง ผู้ถูกร้องใช้เงินจากกองทุนฯ ไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย และจัดทำรายงานการใช้เงินขึ้นโดยผิดไปจากความเป็นจริง ใช่หรือไม่
หลังรับเรื่องแล้ว อภิชาตได้นำเรื่องเข้าที่ประชุม กกต. เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2552 และที่ประชุมมีมติให้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนเรื่องดังกล่าว มีอิศระเป็นประธาน โดยคณะกรรมการเห็นเป็นเอกฉันท์ว่าคดีไม่มีมูลทั้งสองกรณี จึงรายงานให้ กกต. ทราบ ต่อมาวันที่ 17 ธันวาคม 2552 กกต. ประชุมกัน (การประชุมครั้งที่ 144/2552) เพื่อพิจารณารายงาน แล้วลงมติด้วยเสียงข้างมาก ให้นายทะเบียนร้องคดีตามกฎหมาย แต่อภิชาต ในฐานะประธาน กกต. ซึ่งอยู่ในเสียงข้างน้อยเห็นว่า คดีไม่มีมูลทั้งสองกรณี กล่าวคือ กรณีบริจาคเงินนั้น เห็นว่า บ.ทีพีไอหาได้บริจาคเงินแก่ผู้ถูกร้องไม่ และกรณีการใช้เงินนั้น เห็นว่า ไม่พบความผิดปรกติในระบบเอกสารแต่ประการใด เชื่อว่าผู้ถูกร้องได้ใช้เงินไปโดยชอบแล้ว หากเป็นความผิดหลงของผู้กล่าวหาเอง
หลัง กกต. มีมติให้นายทะเบียนร้องคดีดังกล่าวแล้ว วันที่ 29 ธันวาคม 2552 อภิชาต ในฐานะนายทะเบียน ได้ตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงเพื่อเตรียมการตามกฎหมาย โดยมี มล.ประทีบ เป็นประธาน และคณะกรรมการนี้ทำงานเสร็จสิ้น พร้อมรายงานข้อเท็จจริงและความเห็นต่อนายทะเบียนในวันที่ 12 เมษายน 2553 วันเดียวกันนั้น อภิชาต ในฐานะประธาน กกต. ได้เรียกประชุม กกต. เป็นการด่วนเพื่อพิจารณารายงาน (การประชุม กกต. ครั้งที่ 41/2553) และที่ประชุมมีมติเอกฉันท์ว่า ให้ยุบพรรคผู้ถูกร้องโดยกระบวนวิธีตามกฎหมาย อภิชาตจึงบันทึกความเห็นไว้ในเอกสารว่า "ให้นายทะเบียนพรรคการเมือง โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการการเลือกตั้ง ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญภายในสิบห้าวัน..."
วันที่ 21 เมษายน 2553 กกต. จึงประชุมกันอีกครั้ง (การประชุม กกต. ครั้งที่ 43/2553) แต่อภิชาตขาดประชุม ในการนี้ ที่ประชุมลงมติเอกฉันท์ให้นายทะเบียนยื่นคำร้องต่อศาล เพื่อมีคำสั่งให้ยุบพรรคผู้ถูกร้อง และให้ถือว่าความเห็นของอภิชาตในวันที่ 12 เมษายน 2553 ข้างต้น เป็นความเห็นของนายทะเบียน จากนั้น ในวันที่ 26 เมษายน 2553 ผู้ร้องจึงยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อตั้งต้นคดี
ศาลมีความเห็นเป็นสองทาง ซึ่งมีผลเป็นอย่างเดียวกัน คือ
ทางหนึ่ง กฎหมายได้แยกอำนาจหน้าที่ระหว่างประธาน กกต. และนายทะเบียนไว้ชัดเจน แม้จะกำหนดให้ประธาน กกต. ทำหน้าที่เป็นนายทะเบียนก็ตาม ประกอบกับนายทะเบียนไม่ได้มีอำนาจเข้าร่วมการประชุมของ กกต. ความเห็นที่อภิชาตทำไว้ในที่ประชุม กกต. ข้างต้นนั้น จึงเป็นความเห็นในฐานะประธาน กกต. หาใช่ในฐานะนายทะเบียนไม่ ที่ กกต. ให้ถือเช่นนั้น จึงนับว่าข้ามขั้นตอนอันเป็นสาระสำคัญที่กฎหมายวางไว้ เท่ากับว่ายังไม่มีการให้ความเห็นชอบแก่นายทะเบียนให้ไปยื่นคำร้องต่อศาล เพราะฉะนั้น นายทะเบียนจึงไม่มีอำนาจยื่นร้องคดีนี้ได้
ทางหนึ่ง กรณีเงินบริจาค และกรณีการใช้งินนั้นกฎหมายวางหลักเกณฑ์ในการยื่นคำร้องต่างกันดังพรรณนามาแล้วข้างต้น ตามข้อเท็จจริงที่ฟังได้ กกต. ได้มีมติเสียงข้างมากในการประชุมครั้งที่ 144/2552 วันที่ 17 ธันวาคม 2552 ให้นายทะเบียนไปร้องคดีทั้งสองกรณีพร้อม ๆ กันตามกฎหมาย ทั้งที่พึงปฏิบัติแยกกัน แม้ในการประชุมครั้งต่อ ๆ มา คือ ครั้งที่ 41/2553 และ 43/2553 กกต. จะมีมติโดยให้นายทะเบียนไปร้องคดี ก็เป็นเพียงการยืนยันมติเดิมเท่านั้น ซ้ำ กกต. และนายทะเบียนยังได้ดำเนินกระบวนแต่งต้งคณะกรรมการตรวจสอบและทำความเห็นมากมายอีก ศาลเห็นว่า เป็นความไม่ชัดเจนในการปรับใช้กฎหมายของ กกต. เอง สำหรับคำร้องคดีกรณีการใช้เงินนั้น ก็ในเมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2552 เป็นวันที่ กกต. เห็นชอบให้นายทะเบียนไปร้องคดี ซึ่งนับว่าเป็นวันที่ความปรากฏแก่นายทะเบียนว่ามีการฝ่าฝืนกฎหมาย ระยะเวลาสิบห้าจึงต้องเริ่มนับแต่บัดนั้น ซึ่งนายทะเบียนมายื่นคำร้องเมื่อวันที่ 26 เมษายน 2553 นั้น ย่อมนับว่าล่วงระยะเวลาสิบห้าวันแล้ว เพราะฉะนั้น คดีจึงขาดอายุความ
เมื่อกระบวนการยื่นคำร้องได้เป็นไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงไม่ชอบที่ศาลจะพิจารณาวินิจฉัยคำร้องในประเด็นอื่น ๆ อีกสืบไป