stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อันตรายิกธรรม
การอุปสมบท > อันตรายิกธรรมของภิกษุ

ชายผู้จะบวชเป็นพระภิกษุต้องปราศจากอันตรายิกธรรม 13 ข้อ ได้แก่
เธอเป็นโรคเรื้อนหรือไม่
เธอเป็นโรคฝีชนิดเป็นทั่วตัวหรือไม่
เธอเป็นโรคกลากหรือไม่
เธอเป็นโรคมองคร่อ คือ มีเสมหะแห้งอยู่ในก้านของหลอดลมหรือไม่
เธอเป็นโรคลมบ้าหมูหรือไม่
เธอเป็นมนุษย์ ใช่ไหม
เธอเป็นผู้ชาย ใช่ไหม
เธอเป็นไทแก่ตัวเอง ใช่ไหม
เธอไม่เป็นหนี้ใคร ใช่ไหม
เธอไม่ใช่ข้าราชการที่ยังมีภาระต้องรับผิดชอบ ใช่ไหม
บิดา มารดาของเธออนุญาต ใช่ไหม
เธออายุครบ 20 ปี ใช่ไหม
เธอมีบาตรและจีวรครบ ใช่ไหม
การอุปสมบท > อันตรายิกธรรมของภิกษุณี

หญิงผู้จะบวชเป็นพระภิกษุณีต้องปราศจากอันตรายิกธรรม 24 ข้อ ได้แก่
ไม่มีเครื่องหมายเพศ
สักแต่ว่ามีเครื่องหมายเพศ
ไม่มีประจำเดือน
มีประจำเดือนไม่หยุด
ใช้ผ้าซับในเสมอ
เป็นคนไหลซึม
มีเดือย
เป็นบัณเฑาะก์หญิง
มีลักษณะคล้ายชาย
มีทวารหนักทวารเบาติดกัน
มีสองเพศ
โรคเรื้อน
ฝี
โรคกลาก
โรคมองคร่อ
ลมบ้าหมู
ไม่ใช่มนุษย์
ไม่ใช่หญิง
ไม่เป็นไท
หนี้สิน
เป็นราชภัฏ
มารดาบิดาไม่อนุญาต
มีปีไม่ครบ 20
บาตรจีวรไม่ครบ
สวรรค์และนิพพาน

คัมภีร์สมันตปาสาทิกา อรรถกถาปาจิตติยกัณฑ์ เรียกธรรมที่ทำอันตรายแก่สวรรค์และนิพพานว่า อันตรายิกธรรม มี 5 อย่าง คือ
กรรม หมายถึง อนันตริยกรรม (การข่มขืนภิกษุณีเป็นอันตรายแก่พระนิพพาน แต่ไม่ถึงอันตรายแก่สวรรค์)
กิเลส หมายถึง นิยตมิจฉาทิฏฐิ
วิบาก หมายถึง การปฏิสนธิเป็นบัณเฑาะก์ เดรัจฉาน และอุภโตพยัญชนก
อุปวาท หมายถึง การว่าร้ายพระอริยเจ้า (ยกเว้นได้รับการยกโทษจากพระอริยเจ้านั้นแล้ว)
อาณาวีติกกมะ หมายถึง การจงใจต้องอาบัติ แลัวยังไม่ลาสิกขาบทหรือยังไม่ทำคืน
ประเทศพัฒนาแล้ว

ประเทศพัฒนาแล้ว
  ประเทศกำลังพัฒนา
  ประเทศพัฒนาน้อยที่สุด
  Data unavailable
The latest classifications sorted by the IMF and the UN
แผนที่โลกแสดงประเทศแบ่งตาม GDP per capita (2008)
ประเทศพัฒนาแล้ว (อังกฤษ: developed country) หมายถึงประเทศที่มีการพัฒนาในระดับที่สูงเมื่อวัดตามมาตรฐานบางประการ แต่การยึดเอามาตรฐานใดเป็นหลัก หรือการจัดกลุ่มให้ประเทศใดอยู่ในกลุ่มพัฒนาแล้วนั้นยังคงเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันอยู่ โดยทั่วไปมาตรวัดทางเศรษฐกิจมักเป็นที่ยอมรับ เช่นการใช้รายได้ต่อหัวเป็นหลัก และให้ประเทศที่มีผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศต่อหัวสูงอยู่ในกลุ่มพัฒนาแล้ว ในระยะหลังมีการใช้ดัชนีการพัฒนามนุษย์ ซึ่งเป็นการรวมเอามาตรวัดทางเศรษฐกิจรวมกับมาตรวัดอื่น ๆ เช่นดัชนีอายุขัย และการศึกษา เพื่อเป็นตัววัดการพัฒนาของประเทศต่าง ๆ มากขึ้น จึงมีการจัดกลุ่มประเทศที่มีค่าดัชนีการพัฒนามนุษย์สูงอยู่ในกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว
ดัชนีการพัฒนามนุษย์

บทความหลัก: ดัชนีการพัฒนามนุษย์ และ รายชื่อประเทศตามดัชนีการพัฒนามนุษย์
ดัชนีการพัฒนามนุษย์ เป็นดัชนีการวัดและเปรียบเทียบ ความยากจน การรู้หนังสือ การศึกษา อายุขัย การคลอดบุตร และปัจจัยอื่น ๆ ของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก เป็นวิธีการวัดความอยู่ดีกินดีตามมาตรฐาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็กและเยาวชน หลายคนใช้ดัชนีการพัฒนามนุษย์ของสหประชาชาตินี้ในการระบุว่าประเทศใดประเทศหนึ่งจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว ประเทศที่กำลังพัฒนา หรือประเทศพัฒนาน้อยที่สุด ดัชนีดังกล่าวได้พัฒนาขึ้นมาในปี ค.ศ. 1990 (พ.ศ. 2533) โดยนักเศรษฐศาสตร์ชาวปากีสถานชื่อ มาฮฺบับ อุล ฮาค และองค์การสหประชาชาติได้ในดัชนีดังกล่าวมาใช้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1993 (พ.ศ. 2536) เป็นต้นมา
ดัชนีการพัฒนามนุษย์วัดความสำเร็จโดยเฉลี่ยของแต่ละประเทศในการพัฒนามนุษย์สามด้านหลัก ๆ ได้แก่
การมีชีวิตที่ยืนยาวและมีสุขภาพดี ซึ่งวัดได้จากอายุขัย
ความรู้ ซึ่งวัดได้จากการรู้หนังสือ (มีน้ำหนักเป็นสองในสามส่วน) และอัตราส่วนการเข้าเรียนสุทธิที่รวมกันทั้งระดับประถม มัธยม และอุดมศึกษา (มีน้ำหนักเป็นหนึ่งในสามส่วน)
มาตรฐานคุณภาพชีวิต ซึ่งวัดได้จากผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Product - GDP) ต่อหัวและภาวะเสมอภาคของอำนาจซื้อ (purchasing power parity - PPP)
ค่าเฉลี่ยรายได้หลังหักภาษีของสมาชิก OECD

ดูเพิ่ม: องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา
| อันดับ | ประเทศ | รายได้หลังหักภาษี $ 2011 | การเปลี่ยนแปลง | การหักภาษี | รายได้รวม $ 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  สหรัฐ | 42,035 | 242  | 26.0% | 54,450 |
| 2 |  ไอร์แลนด์ | 41,170 | 531  | 18.9% | 50,764 |
| 3 |  ลักเซมเบิร์ก | 37,997 | -1,477  | 28.1% | 52,847 |
| 4 |  สวิตเซอร์แลนด์ | 35,471 | -57  | 29.4% | 50,242 |
| 5 |  ออสเตรเลีย | 34,952 | 835  | 22.3% | 44,983 |
| 6 |  บริเตนใหญ่ | 33,513 | -1,272  | 25.1% | 44,743 |
| 7 |  แคนาดา | 32,662 | -648  | 22.7% | 42,253 |
| 8 |  นอร์เวย์ | 31,101 | 913  | 29.3% | 43,990 |
| 9 |  เกาหลีใต้ | 31,051 | 1,341  | 12.3% | 35,406 |
| 10 |  เนเธอร์แลนด์ | 29,269 | -544  | 37.8% | 47,056 |
| 11 |  ออสเตรีย | 29,008 | -177  | 33.4% | 43,555 |
| 12 |  สวีเดน | 28,301 | 480  | 25.0% | 37,734 |
| 13 |  เดนมาร์ก | 27,974 | -335  | 38.6% | 45,560 |
| 14 |  ญี่ปุ่น | 27,763 | 724  | 21.0% | 35,143 |
| 15 |  ฝรั่งเศส | 27,452 | 93  | 28.0% | 38,128 |
| 16 |  สเปน | 26,856 | -466  | 21.9% | 34,387 |
| 17 |  ฟินแลนด์ | 25,747 | 146  | 29.8% | 36,676 |
| 18 |  เบลเยียม | 25,642 | 25  | 42.2% | 44,364 |
| 19 |  เยอรมนี | 24,174 | 379  | 39.9% | 40,223 |
| 20 |  อิตาลี | 23,194 | -562  | 30.8% | 33,517 |
| 21 |  กรีซ | 21,352 | -2,039  | 18.8% | 26,295 |
| 22 |  โปรตุเกส | 17,170 | -2,044  | 24.5% | 22,742 |
| 23 |  เช็กเกีย | 15,115 | -191  | 23.0% | 19,630 |
| 24 |  สโลวาเกีย | 14,701 | -328  | 22.9% | 19,068 |
| 25 |  โปแลนด์ | 14,389 | 189  | 28.3% | 20,069 |
| 26 |  ฮังการี | 12,843 | 52  | 35.0% | 19,437 |
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > ประเทศเศรษฐกิจก้าวหน้าของ IMF

35 ประเทศที่กองทุนการเงินระหว่างประเทศยกย่องว่ามี "สภาพเศรษฐกิจก้าวหน้า" ได้แก่:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   ออสเตรเลีย   ออสเตรีย   เบลเยียม   แคนาดา   ไซปรัส   เช็กเกีย   เดนมาร์ก   เอสโตเนีย   ฟินแลนด์   ฝรั่งเศส   เยอรมนี   กรีซ |   ฮ่องกง   ไอซ์แลนด์   ไอร์แลนด์   อิสราเอล   อิตาลี   ญี่ปุ่น   ลักเซมเบิร์ก   มอลตา   เนเธอร์แลนด์   นิวซีแลนด์   นอร์เวย์   โปรตุเกส |   ซานมารีโน   สิงคโปร์   สโลวาเกีย   สโลวีเนีย   เกาหลีใต้   สเปน   สวีเดน   สวิตเซอร์แลนด์   ไต้หวัน   สหราชอาณาจักร   สหรัฐ   |
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > สมาชิก Development Assistance Committee

ประเทศสมาชิก OECD ที่เป็นสมาชิก DAC มีดังต่อไปนี้:
17 ประเทศในทวีปยุโรป:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   ออสเตรีย (1965)   เบลเยียม (1961)   เดนมาร์ก (1963)   ฟินแลนด์ (1975)   ฝรั่งเศส (1961)   เยอรมนี (1961) |   กรีซ (1999)   ไอร์แลนด์ (1985)   อิตาลี (1961)   ลักเซมเบิร์ก (1992)   เนเธอร์แลนด์ (1961)   นอร์เวย์ (1962) |   โปรตุเกส (1961)1   สเปน (1991)   สวีเดน (1965)   สวิตเซอร์แลนด์ (1968)   สหราชอาณาจักร (1961)   |
2 ประเทศในทวีปเอเชีย:
ญี่ปุ่น (1961)
เกาหลีใต้ (2010)
2 ประเทศในทวีปอเมริกาเหนือ:
แคนาดา (1961)
สหรัฐ (1961)
2 ประเทศในโอเชียเนีย:
ออสเตรเลีย (1966)
นิวซีแลนด์ (1973)
1 เข้าร่วม DAC ในปี 1961 ถอนตัวในปี 1974 และกลับมาเข้าร่วมอีกครั้งในปี 1991
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > สมาชิก Paris Club

15 ประเทศในทวีปยุโรป:
ออสเตรีย
เบลเยียม
เดนมาร์ก
ฟินแลนด์
ฝรั่งเศส
เยอรมนี
ไอร์แลนด์
อิตาลี
เนเธอร์แลนด์
นอร์เวย์
รัสเซีย
สเปน
สวีเดน
สวิตเซอร์แลนด์
สหราชอาณาจักร
3 ประเทศในทวีปเอเชีย:
อิสราเอล
ญี่ปุ่น
เกาหลีใต้
3 ประเทศในทวีปอเมริกา:
แคนาดา
สหรัฐ
บราซิล
1 ประเทศในโอเชียเนีย:
ออสเตรเลีย
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > สมาชิกที่มีรายได้สูงของธนาคารโลก

37 ประเทศและดินแดนในทวีปยุโรป:
อันดอร์รา
ออสเตรีย
เบลเยียม
บัลแกเรีย
Channel Islands
โครเอเชีย
ไซปรัส
เช็กเกีย
เดนมาร์ก
เอสโตเนีย
หมู่เกาะแฟโร
ฟินแลนด์
ฝรั่งเศส
เยอรมนี
ยิบรอลตาร์
กรีซ
ฮังการี
ไอซ์แลนด์
ไอร์แลนด์
ไอล์ออฟแมน
อิตาลี
ลีชเทินชไตน์
ลัตเวีย
ลิทัวเนีย
ลักเซมเบิร์ก
มอลตา
โมนาโก
เนเธอร์แลนด์
นอร์เวย์
โปแลนด์
โปรตุเกส
โรมาเนีย
รัสเซีย
ซานมารีโน
สโลวาเกีย
สโลวีเนีย
สเปน
สวีเดน
สวิตเซอร์แลนด์
สหราชอาณาจักร
19 ประเทศและดินแดนในทวีปอเมริกาเหนือ:
แอนทีกาและบาร์บิวดา
อารูบา
บาฮามาส
บาร์เบโดส
เบอร์มิวดา
หมู่เกาะบริติชเวอร์จิน
แคนาดา
หมู่เกาะเคย์แมน
กูราเซา c
กรีนแลนด์
ปานามา
ปวยร์โตรีโก
แซ็ง-มาร์แต็ง
ซินต์มาร์เติน c
เซนต์คิตส์และเนวิส
หมู่เกาะเติกส์และเคคอส
ตรินิแดดและโตเบโก
สหรัฐ
หมู่เกาะเวอร์จินของสหรัฐ
14 ประเทศและดินแดนในทวีปเอเชีย:
บาห์เรน
บรูไน
ฮ่องกง
อิสราเอล
ญี่ปุ่น
คูเวต
มาเก๊า
โอมาน
กาตาร์
ซาอุดีอาระเบีย
สิงคโปร์
เกาหลีใต้
ไต้หวัน
สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
7 ประเทศและดินแดนในโอเชียเนีย:
ออสเตรเลีย
เฟรนช์พอลินีเชีย
กวม
นิวแคลิโดเนีย
นิวซีแลนด์
หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา
ปาเลา
3 ประเทศในทวีปอเมริกาใต้:
อาร์เจนตินา
ชิลี
อุรุกวัย
1 ประเทศในทวีปแอฟริกา:
เซเชลส์
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > สมาชิก OECD ที่มีรายได้สูง

สมาชิก OECD ที่มีรายได้สูง ได้แก่:
24 ประเทศในทวีปยุโรป:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   ออสเตรีย   เบลเยียม   เช็กเกีย   เดนมาร์ก   เอสโตเนีย   ฟินแลนด์   ฝรั่งเศส   เยอรมนี |   กรีซ   ฮังการี   ไอซ์แลนด์   ไอร์แลนด์   อิตาลี   ลักเซมเบิร์ก   เนเธอร์แลนด์   นอร์เวย์ |   โปแลนด์   โปรตุเกส   สโลวาเกีย   สโลวีเนีย   สเปน   สวีเดน   สวิตเซอร์แลนด์   สหราชอาณาจักร   |
3 ประเทศในทวีปเอเชีย:
อิสราเอล
ญี่ปุ่น
เกาหลีใต้
2 ประเทศในทวีปอเมริกาเหนือ:
แคนาดา
สหรัฐ
2 ประเทศในโอเชียเนีย:
ออสเตรเลีย
นิวซีแลนด์
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > ดัชนีคุณภาพชีวิตในปี 2005

ผลวิจัยเกี่ยวกับมาตรฐานการดำรงชีพและคุณภาพชีวิตโดย Economist Intelligence Unit ในรูปแบบดัชนีคุณภาพชีวิตครอบคลุม 111 ประเทศ โดยในปี 2005 ประเทศที่ติด 30 อันดับแรกได้แก่:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|    ไอร์แลนด์   สวิตเซอร์แลนด์   นอร์เวย์   ลักเซมเบิร์ก   สวีเดน   ออสเตรเลีย   ไอซ์แลนด์   อิตาลี   เดนมาร์ก   สเปน |    สิงคโปร์   ฟินแลนด์   สหรัฐ   แคนาดา   นิวซีแลนด์   เนเธอร์แลนด์   ญี่ปุ่น   ฮ่องกง   โปรตุเกส   ออสเตรีย |    ไต้หวัน   กรีซ   ไซปรัส   เบลเยียม   ฝรั่งเศส   เยอรมนี   สโลวีเนีย   มอลตา   สหราชอาณาจักร   เกาหลีใต้    |
รายชื่อประเทศพัฒนาแล้วในรายการอื่น > ดัชนีประเทศที่ดีที่สุดในโลกของ Newsweek ในปี 2010

ในปี 2010 Newsweek ได้เผยแพร่ดัชนีแสดง "ประเทศที่ดีที่สุดในโลก" โดยใช้เกณฑ์ "การศึกษา, สุขภาพ, คุณภาพชีวิต, เศรษฐกิจพลังงาน, และสภาพแวดล้อมทางการเมือง" ใน 100 ประเทศ โดยในปีนั้น 30 อันดับแรกคือ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|    ฟินแลนด์   สวิตเซอร์แลนด์   สวีเดน   ออสเตรเลีย   ลักเซมเบิร์ก   นอร์เวย์   แคนาดา   เนเธอร์แลนด์   ญี่ปุ่น   เดนมาร์ก |    สหรัฐ   เยอรมนี   นิวซีแลนด์   สหราชอาณาจักร   เกาหลีใต้   ฝรั่งเศส   ไอร์แลนด์   ออสเตรีย   เบลเยียม   สิงคโปร์ |    สเปน   อิสราเอล   อิตาลี   สโลวีเนีย   เช็กเกีย   กรีซ   โปรตุเกส   โครเอเชีย   โปแลนด์   ชิลี    |
30 อันดับแรกในหัวข้อ คุณภาพชีวิต ได้แก่:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|    นอร์เวย์   สวิตเซอร์แลนด์   ลักเซมเบิร์ก   ฟินแลนด์   เดนมาร์ก   ออสเตรเลีย   เยอรมนี   สวีเดน   สหรัฐ   แคนาดา |    ฝรั่งเศส   ออสเตรีย   ญี่ปุ่น   เนเธอร์แลนด์   ไอร์แลนด์   นิวซีแลนด์   เบลเยียม   สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์   สหราชอาณาจักร   อิตาลี |    กรีซ   สเปน   สิงคโปร์   คูเวต   อิสราเอล   สโลวีเนีย   โปรตุเกส   เช็กเกีย   เกาหลีใต้   สโลวาเกีย   |
ดูเพิ่ม

ประเทศกำลังพัฒนา
ประเทศพัฒนาน้อยที่สุด
ประเทศรายได้สูง (ธนาคารโลก)
แหล่งข้อมูลอื่น

IMF (advanced economies)
The Economist (quality of life survey)
The World Factbook เก็บถาวร 2008-04-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (developed countries)
United Nations Statistics Division (definition)
List of countries, United Nations Statistics Division (developed regions)
World Bank (high-income economies)
แผนที่โลกแสดงดัชนีการพัฒนามนุษย์ ในปี พ.ศ. 2557   สูงมาก   สูง   ปานกลาง   ต่ำ   ไม่มีข้อมูล
ประเทศที่ IMF ยกย่องว่ามีสภาพเศรษฐกิจก้าวหน้า
ประเทศสมาชิก Development Assistance Committee
ประเทศสมาชิก Paris Club
สมาชิกที่มีรายได้สูงของธนาคารโลกในปี 2023
พระเจริญราชเดช (กวด ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม)

| พระเจริญราชเดช (ท้าวมหาชัย กวด ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม) |
| --- | --- |

ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม, เจ้าเมืองมหาสารคามคนแรก
ดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2408 – พ.ศ. 2422
ถัดไป: พระเจริญราชเดช (ท้าวไชยวงษา ฮึง ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม)
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: พ.ศ. 2379 ร้อยเอ็ด
เสียชีวิต: พ.ศ. 2421 มหาสารคาม
ศาสนา: ศาสนาพุทธ

พระเจริญราชเดช (กวด ต้นตระกูลภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม เจริญศิริ อัตถากร) หรือพระเจริญราชเดชขัตติยะเชษฐ์วรพงษ์พิสุทธิ์ หรือพระเจริญราชเดชวรเชษฐขัติยพงศ์ ผู้สร้างเมืองมหาสารคาม เดิมเป็นที่ท้าวมหาชัย (ท้าวมหาไชย) กรมการเมืองร้อยเอ็ด นามเดิมว่าท้าวกวดหรือท้าวศรีวงศ์ เป็นเจ้าเมืองมหาสารคามองค์แรกในฐานะพระประเทศราชและเจ้าเมืองชั้นเอก เป็นเชื้อสายเจ้านายราชวงศ์ล้านช้าง พระนามเต็มตามธรรมเนียมท้องถิ่นในเอกสารราชการเรื่องแต่งตั้งเพี้ยจันทะเนตกรมการเมืองมหาสารคามเมื่อวัน ๑ (อาทิตย์) ขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๘ ปีมะเส็ง ตรีนิศก ระบุว่า "พระราช...อัคคมหากษัตริย์อัดทีปติเอกษัตตะมหานัครบุรีสีสุริยมาสชาติสุริยวงศ์เทพยาดา เจ้าพระจะเลือนลาสซะเดดองค์เสวยเมืองมหาสาลคามราชธานีสีสาเกตะ" ส่วนเอกสารฝ่ายสยามออกนามยศเต็มว่า พระเจริญราชเดชวีรเชษฐ์มหาขัติยพงศ์ รวิวงศ์สุรชาติประเทศราชธำรงรักษ์ ศักดิ์กิติยศเกรียงไกรศรีพิชัยเทพวรฤทธิ์ พิศอนุพงศ์ปรีชาสิงหบุตรสุวัฒนา นคราภิบาลชาญพิชัยสงคราม เป็นต้นสกุลภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม และสกุลมหาสาขาต่าง ๆ ในจังหวัดมหาสารคาม อาทิ เจริญศิริ เจริญราชเดช อัตถากร ฯลฯ
พระประวัติ > ราชตระกูล

พระเจริญราชเดช (กวด) บรรดาศักดิ์เดิมที่ท้าวมหาชัย เกิดราว พ.ศ. ๒๓๒๘-๒๓๓๒ เป็นเจ้าเมืองเมื่ออายุราว ๓๑ ปี บ้างว่าเกิดเมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๙ ที่เมืองร้อยเอ็ด เป็นบุตรอุปฮาด (สิงหรือสิงห์) คณะอาญาเมืองร้อยเอ็ด เป็นนัดดาของพระยาขัติยวงษาพิสุทธิบดี (สีลังหรือศรีรัง ธนสีลังกูร) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด เป็นปนัดดาของพระขัติยวงษา (ทนหรือสีทนมณี) ผู้สร้างเมืองร้อยเอ็ดและเจ้าเมืองร้อยเอ็ดองค์แรก สืบเชื้อสายจากเจ้าแก้วมงคล (จารย์แก้ว) ผู้สร้างเมืองท่งศรีภูมิต่อมาคือเมืองสุวรรณภูมิ (อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด) ก่อนแยกไปตั้งเมืองร้อยเอ็ด
พระประวัติ > การศึกษาและงานราชการ

ครั้นท้าวกวดเจริญวัยได้ศึกษาในสำนักยาท่านหลักคำเมืองอุบลราชธานีแล้วศึกษาการปกครองที่กรุงเทพฯ หลังจบการศึกษาได้กลับไปรับราชการที่เมืองร้อยเอ็ดอยู่กับพระขัติยวงษา (จัน) เจ้าเมือง ท้าวกวดเป็นผู้มีความสามารถในราชการปราบโจรผู้ร้ายจนสงบราบคาบจีงถูกแต่งตั้งเป็นท้าวมหาชัยกรมการเมืองเมื่ออายุ ๒๑ ปี วันที่ ๒๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๐๘ รัชกาลที่ ๔ โปรดเกล้าฯ เลื่อนเป็นที่พระเจริญราชเดชเจ้าเมืองมหาสารคาม (องค์แรก) มีท้าวบัวทองเป็นผู้ช่วยราชการ พ.ศ. ๒๔๑๒ โปรดเกล้าฯ ยกฐานะเมืองมหาสารคามให้ขึ้นตรงต่อกรุงเทพฯ พ.ศ. ๒๔๑๘ พวกฮ่อก่อการจลาจล พระเจริญราชเดช (กวด) จึงเข้าร่วมรบปราบฮ่อด้วยความสามารถจนมีชัย รัชกาลที่ ๕ จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามยศให้สูงขึ้นเป็นที่พระเจริญราชเดชวรเชษฐมหาขัติยพงศ์ รวิวงศ์สุรชาติประเทศราชธำรงค์รักษ์ ศักดิ์กิติยศเกรียงไกรศรีพิชัยเทพวราฤทธิ์ พิษณุพงศ์ปรีชาสิงหบุตรสุวัฒนา นคราภิบาลชาญพิชัยสงคราม
ผู้สร้างเมืองมหาสารคาม > ภาระหน้าที่การเป็นเจ้าเมือง

การตั้งเมืองมหาสารคามนั้นพระเจริญราชเดช (กวด) และคณะปกครองมีภาระหน้าที่ดังนี้ ๑) ให้พระเจริญราชเดชเจ้าเมืองมหาสารคามอยู่ในบังคับบัญชาพระขัติยวงษา อุปฮาช ราชวงษ์ ราชบุตร เมืองร้อยเอ็ด ให้อรรคฮาช อรรควงษ์ วรบุตร และท้าวเพียเมืองมหาสารคามอยู่ใต้บังคับบัญชาเจ้าเมืองในสิ่งที่ชอบด้วยราชการ เมื่อยกฐานะเป็นเมืองใหญ่ขึ้นต่อกรุงเทพฯ โดยตรงจึงไม่ต้องฟังบังคับบัญชาเมืองร้อยเอ็ด ๒) ให้เจ้าเมือง อรรคฮาช อรรควงษ์ วรบุตร ปรึกษาหารือหาทางทำนุบำรุงท้าวเพียไพร่พลเมืองให้ได้ทำไร่นาให้บ้านเมืองอุดมสมบูรณ์ ตลอดจนหาวิธีการเพิ่มจำนวนผู้คนให้มาอยู่ในเมืองมหาสารคาม ๓) ชำระคดีความของราษฎรโดยยุติธรรม ถ้าเป็นคดีใหญ่ให้ส่งไปเมืองร้อยเอ็ดตามธรรมเนียมเมืองเล็กขึ้นกับเมืองใหญ่ อย่าให้คดีความค้างช้าจนราษฎรได้รับความเดือดร้อน ๔) ให้กำชับกำชาห้ามปรามท้าวเพียราษฎรอย่าคบหาพากันกินสูบขายซื้อฝิ่น อนุญาตเฉพาะในหมู่คนจีนและเจ้าภาษีฝิ่นเท่านั้น ๕) ให้กำชับกำชาดูแลตักเตือนไม่ให้ราษฎรประพฤติตัวเป็นโจรผู้ร้ายลักทรัพย์สิ่งของกดขี่ข่มเหงราษฎร ๖) ให้กระทำพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยากระทำสัตยานุสัจต่อกรุงเทพฯ ปีละ ๒ ครั้งในวันตรุษและวันสารท ระยะแรกให้กระทำพิธีร่วมกับเมืองร้อยเอ็ด ๗) ร่วมกับเมืองใกล้เคียงปักปันเขตแดนเมืองให้เห็นชอบทุกฝ่ายจะได้ไม่เป็นที่ทะเลาะวิวาทกันในภายหน้า แล้วใช้เสาไม้แก่นปักไว้เป็นเขตแดน ๘) ให้มีน้ำใจเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนาสร้างวัดวาอารามทำนุบำรุงพระภิกษุสามเณรให้พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองถาวรสืบไป โดยพระเจริญราชเดช (กวด) ได้สร้างวัดขึ้นหลายวัด เช่น วัดเหนือ (ตั้งอยู่เหนือทางต้นน้ำ ปัจจุบันคือวัดมหาชัย) วัดกลาง (วัดอภิสิทธิ์) วัดใต้ (วัดอุทัยทิศ) เป็นต้น ๙) ส่งส่วยผลเร่วโดยแบ่งชายฉกรรจ์ของเมืองมหาสารคามเป็น ๓ ส่วน เรียกเก็บส่วย ๒ ส่วนส่งไปกรุงเทพฯ อีกส่วนเก็บไว้ใช้ราชการในเมือง เมืองมหาสารคามต้องเรียกเก็บเงินจากชายฉกรรจ์คนละ ๒ บาทหรือเป็นผลเร่วคนละ ๖ กิโลกรัมต่อปีและต้องทำบัญชีชายฉกรรจ์แจ้งลงไปกรุงเทพฯ ให้ชัดแจ้ง
ผู้สร้างเมืองมหาสารคาม > แยกจากร้อยเอ็ดไปขึ้นต่อกรุงเทพฯ

หลังตั้งเมืองมหาสารคามใน พ.ศ. ๒๔๐๘ ฝ่ายเมืองร้อยเอ็ดเกิดเหตุการณ์ขัดแย้งกันอย่างรุนแรงระหว่างพระขัติยวงษา (จัน) กับราชวงษ์ (สาร) บุตรพระพิไสยสุริยวงษ์ (ตาดี) ในที่สุดพระขัติยวงษา (จัน) ต้องลาออกจากตำแหน่งเจ้าเมือง ราชวงษ์ (สาร) จึงขึ้นเป็นพระขัติยวงษาเจ้าเมืองร้อยเอ็ดแทน ฝ่ายพระเจริญราชเดช (กวด) ขัดแย้งกับพระขัติยวงษา (สาร) ด้วยเรื่องบิดาของทั้งสองฝ่ายขัดแย้งกันเป็นทุนเดิม ทั้งพระขัติยวงษา (สาร) นั้นมีนิสัยดุร้ายเมืองมหาสารคามกับเมืองร้อยเอ็ดจึงมีเรื่องราวกล่าวโทษฟ้องร้องกันอยู่เสมอ ในที่สุด พ.ศ. ๒๔๑๒ จึงยกฐานะเมืองมหาสารคามและเจ้าเมืองให้สูงขึ้นแล้วให้เมืองมหาสารคามแยกออกจากเมืองขึ้นร้อยเอ็ดมาขึ้นตรงต่อกรุงเทพฯ ซึ่งนโยบายนี้ทำให้อำนาจของเมืองร้อยเอ็ดอ่อนแอลง
ปราบกบฏฮ่อ

พ.ศ. ๒๔๑๗-๑๙ รัชกาลที่ ๕ โปรดเกล้าฯ ให้พระเจริญราชเดช (กวด) เป็นแม่ทัพยกกำลังพล ๓ หัวเมืองไปสมทบทัพหลวงเพื่อปราบทัพจีนฮ่อที่นครเวียงจันทน์และนครหลวงพระบาง ได้แสดงความกล้าหาญจนชนะฮ่อหลายจุดจึงโปรดเกล้าฯ เลื่อนฐานะขึ้นเสมอเจ้าผู้ครองนคร มีการใช้ราชาศัพท์อย่างเจ้าประเทศราชในหอโฮงและคุ้มเจ้าเมืองโดยสังเกตจากสร้อยราชทินนามว่า ประเทศราชธำรงค์รักษ์หมายถึงผู้รักษาเมืองประเทศราชคือเมืองมหาสารคาม ต่อมาปีที่ ๓ ของสงครามได้นำพลเข้าต่อสู้ปราบปรามฮ่ออย่างเข้มแข็ง ขณะตะลุมบอนนั้นพระเจริญราชเดช (กวด) ต้องปืนและหอกข้าศึกตกจากหลังม้าอาการสาหัสแต่คงฝืนสั่งนายทหารให้แบกร่างตนเข้าบัญชาการทัพจนมีชัย หลังสงครามสิ้นสุดพระเจริญราชเดช (กวด) ได้ถึงแก่พิราลัยเมื่อวันจันทร์ แรม ๒ ค่ำ เดือน ๕ ปีขาล สัมฤทธิศก จ.ศ. ๑๒๔๐ (๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๒๑) ด้วยเหตุบอบช้ำจากการศึกสิริชนมายุ ๔๓ ปี ชาวมหาสารคามรู้จักในนามท้าวมหาชัยและมอบสมญานามให้ว่าอาชญาพ่อหลวงมหาชัย ใน พ.ศ. ๒๔๘๒ ทางราชการพร้อมด้วยคณะสงฆ์ได้เปลี่ยนชื่อวัดเหนือมาเป็นวัดมหาชัยเพื่อระลึกถึงนามท้าวมหาชัย (กวด) ผู้สร้างวัด
พระนามและเครื่องประกอบยศ

ความตอนท้ายในรายงานกิจการจังหวัดมหาสารคาม ประจำปี ๒๕๐๖-๒๕๐๙ เรื่องประวัติอาชญาพ่อหลวงมหาชัย ผู้สร้างเมืองมหาสารคาม ระบุว่าทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนชั้นท้าวมหาชัยขึ้นเทียบเท่าเจ้าผู้ครองนคร (พุทธศักราช ๒๔๑๘-๒๔๑๙) พระเจริญราชเดช วีรเชษฐ์มหาขัติยพงศ์ รวิวงศ์สุรชาติ ประเทศราชธำรงรักษ์ ศักดิ์กิติยศเกรียงไกร ศรีพิชัยเทพวรฤทธิ์ พิศอนุพงศ์ปรีชา สิงหบุตรสุวัฒนา นคราภิบาล ชาญพิชัยสงคราม และพระราชทานเครื่องยศคือ สร้อยคอประคำทองคำ ๑๐๘ เม็ด ๑ สาย สร้อย เสื้อทรงประพาส หมวกทรงประพาส ๑ สำรับ หมวกตุ้มปี่ ๑ สำรับ กระบี่บั้งทอง ๕ บั้ง ๑ กระบี่ ปืนชนวนต้นทองแดงเลี่ยมเงิน ๑ สัปทนปัสตู ๑ อัน เสลี่ยงประดับลายกนกถมตะทองทั้งตัว ๑ เสลี่ยง พานหมากกลมถมตะทองเครื่องในทองคำล้วน ได้แก่ จอกหมากทองคำ ๒ จอก ผอบทองคำ ๒ ผอบ ตลับขี้ผึ้งทองคำ ๒ ตลับ ซองพลูทองคำ ๒ ชอง กรรไกรหนีบหมากขาหุ้มทองคำ ๑ อัน คนโททองคำ ๑ กระโถนเงินถมตะทอง ๑ เสื้อเข้มขาบริ้วดี ๑ เสื้อแพรจินเจา ๑ แพร ๔ ติดขลิบ ๑ ส่านไทยไหมปักทองทั้งผืน ๑ ผ้าปูมเขมร ๑ ผ้าลายเกี้ยว ๑ แพรขาวหงอนไก่ลาย ๑ แพรขาวโล้ ๑
การทำงาน

กรมการเมืองอุบลราชธานี
กรมการเมืองร้อยเอ็ด
เจ้าเมืองมหาสารคามองค์แรก
ทายาท

พระเจริญราชเดช(กวด) สมรสกับ ญาแม่โซนแดง มีบุตร ๑๐ คน ได้แก่
๑.ท้าวสุพรรณ
๒.ญาแม่จันทร์
๓.หลวงไชยเยศสตานุรักษ์
๔.ท้าวมณี
๕.ท้าวหนูพร
๖.ญาแม่ศรี(ศรีสุมาลย์)
๗.ญาแม่ทา
๘.ญาแม่เข็ม
๙.ราชวงศ์บุญมา
๑๐.ราชวงศ์คง
สกุล ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม

ภวภูตานนท์ เป็นนามสกุลพระราชทานจากรัชกาลที่ ๖ ลำดับที่ ๑๒๑๘ พระราชทานแก่พระเจริญราชเดช (อุ่น) กรมการพิเศษเมืองมหาสารคาม กระทรวงมหาดไท มณฑลร้อยเอ็จ (อดีตเจ้าเมืองวาปีปทุมคนสุดท้าย) ทวดชื่อราชวงษ์ (หล้า) ปู่ชื่ออุปฮาด (ภู) เมื่อ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๗ เขียนเป็นอักษรโรมันว่า "Bhavabhutananda" ตามประกาศพระราชทานนามสกุลครั้งที่ ๑๕ ราชกิจจานุเบกษาเล่มที่ ๓๑ หน้า ๖๘ ต่อมา ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๒ โปรดเกล้าฯ ให้เติมสร้อย "ณ มหาสารคาม" (na Mahasaragama) เป็น "ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม" (Bhavabhutananda na Mahasaragama) พระเจริญราชเดช (อุ่น) เป็นบุตรของท้าวบัวทองและเป็นหลานปู่ของอุปฮาด (ภู) ท้าวบัวทองตั้งเมืองร่วมกับพระเจริญราชเดช (กวด) พระเจริญราชเดช (กวด) เป็นพ่อตาและลุงของพระเจริญราชเดช (อุ่น) เนื่องจากยาแม่ศรีสุมาลย์ (ศรี) ภริยา เป็นธิดาของพระเจริญราชเดช (กวด)
อนุสาวรีย์

อนุสาวรีย์พระเจริญราชเดช (กวด) ประดิษฐาน ณ สวนสาธารณะหนองข่า อําเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม ทำพิธีเปิดเมื่อ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๗ มีพลเอกอาทิตย์ กำลังเอก ผู้บัญชาการทหารบกและผู้บัญชาการทหารสูงสุดในขณะนั้นเป็นประธาน ในคำกล่าวรายงานพิธีเปิดอนุสาวรีย์ของนายสมบูรณ์ พรหมเมศร์ ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคามขณะนั้นระบุว่ารูปหล่อได้ประกอบพิธีเททองที่กรุงเทพฯ เมื่อ ๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๒๖ มีสมเด็จพระญาณสังวรวัดบวรนิเวศวิหารเป็นประธาน แท่นรองรับวางศิลาฤกษ์ก่อสร้างเมื่อ ๙ กันยายน ปีเดียวกัน ต่อมา ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๗ จึงอัญเชิญรูปหล่อขึ้นประดิษฐาน
| ก่อนหน้า |  | พระเจริญราชเดช (กวด ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม) |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| เริ่มตั้งเมืองมหาสารคาม |  |   เจ้าเมืองมหาสารคาม, ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม   (22 สิงหาคม พ.ศ. 2408 - 22 เมษายน พ.ศ. 2421) |  | พระเจริญราชเดช (ท้าวไชยวงษา ฮึง ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม) |
ระบบขนส่งมวลชนเร็ว

สำหรับรถไฟประเภทอื่นที่ใกล้เคียงกัน ดูที่ ระบบขนส่งทางรางในเขตเมือง
รถไฟฟ้าใต้ดินในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี.
ระบบขนส่งมวลชนเร็ว (อังกฤษ: Mass Rapid Transit (MRT)) หรือที่มักเรียกว่า รถไฟฟ้า รถไฟใต้ดิน (subway, underground) เมโทร (metro) รถไฟรางหนัก (heavy rail) เป็นระบบขนส่งสาธารณะที่มีความจุผู้โดยสารสูง ซึ่งแตกต่างไปจากรถโดยสารสาธารณะ หรือรถราง ตรงที่เป็นระบบขนส่งที่มีเส้นทางที่สงวนไว้เป็นของตนเอง (right-of-way) ไม่ให้ยานยนต์ประเภทอื่นเข้ามาใช้ร่วมกันได้ โดยมักจะเป็นทางในอุโมงค์ใต้ดิน หรือ ทางยกระดับ. ระบบขนส่งมวลชนเร็วถูกพบได้ในเมืองใหญ่ที่สำคัญทั่วโลก  รถไฟฟ้าใต้ดินที่เก่าแก่ที่สุดในโลกอยู่ที่กรุงลอนดอน เปิดใช้เมื่อ ค.ศ. 1980  ปัจจุบันมีเมืองไม่ต่ำกว่า 162 เมืองที่มีรถไฟฟ้าใต้ดิน
ศัพท์

เมโทร (อังกฤษ: Metro)
ซับเวย์ (อังกฤษ: Subway)
อันเดอร์กราวด์ (อังกฤษ: Underground)
เอเลเวเท็ด (อังกฤษ: Elevated)
สกายเทรน (อังกฤษ: Skytrain)
โอเวอร์เฮด (อังกฤษ: Overhead)
โอเวอร์กราวด์ (อังกฤษ: Overground)
ประวัติ

ระบบขนส่งมวลชนเร็วสายแรก เริ่มมีมาตั้งแต่ ค.ศ. 1863 คือ รถไฟใต้ดินลอนดอน ในปี ค.ศ. 1890 การรถไฟลอนดอนใต้ เป็นการรถไฟแรกที่มีรถไฟขับเคลื่อนด้วยกระแสไฟฟ้า ระบบขับเคลื่อนด้วยกระแสไฟฟ้าได้ใช้ในเส้นทางรถไฟใต้ดินลอนดอน ซึ่งพัฒนาไปได้เร็วกว่าประเทศอื่นๆ
สำหรับระบบขนส่งมวลชนเร็วสายแรกของประเทศไทย คือ รถไฟฟ้าบีทีเอส ซึ่งเป็นแบบยกระดับ ได้เปิดให้บริการเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2542 ตามแผนแม่บทระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานครและปริมณฑล 27 กันยายน 2537 โดยขอยกเว้นมติคณะรัฐมนตรี 17 พฤษภาคม 2537
ส่วนประเทศในอาเซียนได้มีระบบขนส่งมวลชนเร็วเรียงตามลำดับ คือ ฟิลิปปินส์ ในปี พ.ศ. 2527, สิงคโปร์ ในปี พ.ศ. 2530, มาเลเซีย ในปี พ.ศ. 2539, ไทย ในปี พ.ศ. 2542, อินโดนีเซีย ในปี พ.ศ. 2562, เวียดนาม ในปี พ.ศ. 2564
การดำเนินการ

ระบบขนส่งมวลชนเร็วมักใช้ในเขตเมือง เพื่อที่จะใช้ขนส่งผู้คนมากมายได้อย่างรวดเร็ว ระบบขนส่งมวลชนเร็ว มีขอบเขตเส้นทางมากที่สุดเพียงแค่เส้นทางระหว่างเมือง ส่วนเขตชานเมืองอื่นๆ จะใช้รถไฟธรรมดา การดำเนินการของระบบขนส่งมวลชนเร็ว อาจส่งผลต่อความพึงพอใจต่อเจ้าของด้วย
ระบบขนส่งมวลชนเร็ว สามารถใช้เดินทางร่วมกับระบบอื่นๆ ได้ อาทิเช่น รถโดยสารประจำทาง รถราง หรือ รถไฟชานเมือง ซึ่งจะช่วยในเรื่องการรับรองผู้โดยสาร เนื่องด้วยความจำกัดในบางพื้นที่ อาจทำให้สร้างรถไฟฟ้าไม่เพียงต่อ จึงต้องใช้ระบบขนส่งมวลชนอื่นแทน
การดำเนินการ > รูปแบบผังเส้นทาง

แบบวงกลม
แบบวงกลมมีเส้นผ่านศูนย์กลาง
แบบตัดกันเป็นรูปสามเหลี่ยม
แบบกริด
แบบตัว X
แบบเส้นตรง
แบบวงกลมตัดกัน
แบบตัดกันธรรมดา
โครงสร้างทั่วไป

ขบวนรถไฟฟ้า จะมีจำนวนตู้โดยสารตั้งแต่ 3 - 10 ตู้/ขบวน โดยจะรับกระแสไฟฟ้าจากรางที่สามหรือระบบจ่ายไฟฟ้าเหนือหัว ส่วนใหญ่ขบวนรถไฟฟ้าจะใช้ล้อที่ทำมาจากเหล็ก แต่ในบางสายอาจมีการใช้ล้อยางก็ได้ ซึ่งจะเกิดแรงเย็นระหว่างฉุดลากขบวนรถ
โครงสร้างทั่วไป > ลักษณะเส้นทาง

บทความหลัก: รายชื่อระบบขนส่งมวลชนเร็ว
แบบใต้ดินจะอยู่ใต้ชั้นถนน ซึ่งจะทำให้การจราจรบนถนนคล่องตัวมากขึ้น เนื่องจากไม่ต้องเสียพื้นที่บริเวณเกาะกลางสำหรับตอม่อทางยกระดับ แต่ก็มีข้อเสียคือ ต้องใช้งบประมาณมาก และการขุดอุโมงค์ต้องทำการปิดการจราจรบางส่วน อาจทำให้การจราจรติดขัด สำหรับการสร้างอุโมงค์จะมีขั้นตอนที่เรียกว่า คัต-แอนด์-คัฟเวอร์ ซึ่งเป็นการฉาบคอนกรีตไปในเนื้ออุโมงค์ แบบระดับดินหรือระดับถนนมักใช้กับแถบชานเมือง ซึ่งใช้งบประมาณน้อยกว่าแบบใต้ดินหรือยกระดับ ส่วนรถไฟยกระดับ มีงบประมาณที่น้อยกว่าแบบใต้ดิน มักพบในเมืองที่การจราจรไม่ติดกันนัก
โครงสร้างทั่วไป > สถานี

สถานีเป็นจุดจอดของรถไฟฟ้าเพื่อใช้ขนส่งผู้คน ซึ่งจะมีเครื่องจำหน่ายบัตรโดยสาร ส่วนชานชาลาของแต่ละสถานีอาจแตกต่างกันไป เช่น ชานชาลาด้านข้าง ชานชาลาเกาะกลาง สถานีใต้ดินมักจะแบ่งเป็น 2 ชั้น บางสถานีจะอยู่ลึกมาก ต้องใช้บันไดเลื่อนที่ยาวเป็นพิเศษ ในบางสถานีจะมีศูนย์การค้าอยู่ด้วย ส่วนสถานีแถบชานเมือง จะมีอาคารจอดแล้วจร เพื่อให้ผู้ที่มาใช้บริการได้จอดรถส่วนตัว
สถานีส่วนใหญ่มักออกแบบให้มีความสูงของชานชาลาเท่าระดับประตูของรถไฟ และระหว่างที่ขบวนรถจอด ผู้โดยสารต้องระวังช่องว่างระหว่างชานชาลาและรถไฟด้วย บางสถานีใช้ประตูกั้นชานชาลา ซึ่งช่วยป้องกันคนตกลงไปในทางวิ่ง
สถานีรถไฟฟ้าที่อยู่ลึกที่สุดในโลก คือ สถานีอาร์เซนัลนา ที่เมืองเคียฟ ประเทศยูเครน สำหรับในประเทศไทยนั้น สถานีที่อยู่ลึกที่สุด คือ สถานีสีลมในเส้นทางรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล โดยระดับชานชาลาอยู่ลึก 30 เมตรจากผิวดิน