สงครามอังกฤษ–แซนซิบาร์
25 สิงหาคม

สุลต่านฮาเม็ดสวรรคตอย่างกะทันหันเมื่อเวลา 11:40 EAT (08:40 UTC) ในวันที่ 25 สิงหาคม ค.ศ. 1896 พระราชนัดดาวัย 29 พรรษา คาลิด บิน บาร์กาช ซึ่งถูกสงสัยว่ามีส่วนในการลอบปลงพระชนม์ ย้ายเข้าประทับในพระราชวังที่แซนซิบาร์ทาวน์โดยปราศจากการอนุมัติจากอังกฤษ ซึ่งเป็นการฝ่าฝืนสนธิสัญญาที่อังกฤษตกลงกับสุลต่านอะลี รัฐบาลอังกฤษนิยมผู้มีคุณสมบัติอีกคนหนึ่ง คือ ฮามัด บิน มุฮามเม็ด ผู้มีใจเอนเอียงต่ออังกฤษมากกว่า  กงสุลและเจ้าหน้าที่ทางทูตที่ถูกส่งไปยังแซนซิบาร์ บาซิล เคฟ (Basil Cave) และพลเอกแมตทิวส์ เตือนสุลต่านคาลิดให้ทรงดำริถึงการกระทำของพระองค์อย่างรอบคอบ วิธีปฏิบัตินี้เคยประสบความสำเร็จเมื่อสามปีก่อนเมื่อสุลต่านคาลิดทรงพยายามอ้างสิทธิเหนือรัฐสุลต่านหลังสุลต่านอะลีสวรรคต และกงสุลใหญ่อังกฤษ เรนแนลล์ รอดด์ (Rennell Rodd) โน้มน้าวให้พระองค์ทราบถึงภยันตรายของการกระทำนั้น
สุลต่านคาลิดทรงเมินเฉยต่อคำเตือนของเคฟ กองกำลังของพระองค์เริ่มรวมพลที่จัตุรัสพระราชวังภายใต้การบังคับบัญชาของร้อยเอกซาเลห์ (Saleh) องครักษ์พระราชวัง เมื่อสิ้นสุดวัน กองกำลังนี้มีจำนวนถึง 2,800 นาย ติดอาวุธปืนเล็กยาวและปืนคาบศิลา ส่วนใหญ่เป็นพลเรือน แต่กองกำลังนี้มีอัสคารีชาวแซนซิบาร์ที่เข้าข้างสุลต่านคาลิด 700 นาย ปืนใหญ่ของสุลต่าน ประกอบด้วย ปืนกลแม็กซิมหลายกระบอก ปืนแก็ตลิง 1 กระบอก ปืนใหญ่วิถีราบสำริดสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 17 หนึ่งกระบอก และปืนใหญ่สนามขนาด 12 ปอนด์ 2 กระบอก ทั้งหมดเล็งไปที่เรือรบอังกฤษในท่า ปืนใหญ่สนามขนาด 12 ปอนด์นี้ สุลต่านได้รับถวายจากสมเด็จพระจักรพรรดิวิลเฮล์มที่ 2 จักรพรรดิเยอรมนี กองกำลังสุลต่านยังครอบครองกองทัพเรือแซนซิบาร์อันประกอบด้วย เรือสลุปไม้หนึ่งลำ เรือหลวงกลาสโกว์ (HHS Glasgow) ซึ่งต่อเป็นเรือยอชท์หลวงของสุลต่านในปี ค.ศ. 1878 โดยมีแบบมาจากเรือฟริเกตของอังกฤษ กลาสโกว์ (Glasgow)
แมตทิวส์และเคฟก็เริ่มรวมพลด้วยเช่นกัน ซึ่งบังคับบัญชาอัสคารีชาวแซนซิบาร์อยู่แล้ว 900 คน ในบังคับบัญชาของร้อยโทอาเทอร์ เอ็ดวาร์ด ฮาริงตัน ไรคีส (Arthur Edward Harington Raikes) แห่งกรมทหารวิลท์ไชร์ (Wiltshire Regiment) ผู้เป็นรองผู้บัญชาการกองทัพแซนซิบาร์และมียศพลจัตวา กะลาสีและนาวิกโยธิน 150 นายขึ้นบกจากเรือลาดตระเวนหุ้มเกราะชั้นเพิร์ล ฟิโลเมล (HMS Philomel) และเรือปืน ทรูช (HMS Thrush) ซึ่งทอดสมออยู่ในท่า กองทัพเรือฉุกเฉินภายใต้การบังคับบัญชาของนาวาเอก โอคาล์เลกแฮน (O'Callaghan) ขึ้นฝั่งในสิบห้านาทีหลังได้รับการร้องขอให้จัดการกับจลาจลใด ๆ ที่เกิดจากประชาชนทั่วไป กะลาสีกลุ่มเล็กกว่าภายใต้การบังคับบัญชาของเรือเอก วัตซัน (Watson) แห่งเรือทรูชถูกส่งขึ้นฝั่งเพื่อพิทักษ์สถานกงสุลอังกฤษ ที่ซึ่งพลเมืองอังกฤษถูกขอให้มารวมกันเพื่อการคุ้มครอง เรือหลวงสแพร์โรว์ (HMS Sparrow) เรือปืนอีกลำหนึ่ง แล่นเข้าสู่ท่าเรือและทอดสมอตรงข้ามกับพระราชวังถัดจากเรือทรูช
เกิดความกังวลขึ้นในหมู่นักการทูตอังกฤษเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือของทหารอัสคารีของไรคีส แต่พวกเขาพิสูจน์แล้วว่าเป็นทหารที่มั่นคงและเป็นมืออาชีพที่กรำด้วยการฝึกทางทหารและการรบนอกประเทศไปยังแอฟริกาตะวันออกหลายครั้ง ภายหลังทหารอัสคารีเหล่านี้เป็นทหารภาคพื้นดินเพียงกลุ่มเดียวที่ถูกฝ่ายตั้งรับยิงใส่ ทหารของไรคีสติดอาวุธปืนแม็กซิมสองกระบอก และปืนใหญ่วิถีราบเก้ากระบอก และประจำอยู่ที่โรงภาษีใกล้ ๆ สุลต่านพยายามให้กงสุลสหรัฐ ริชาร์ด ดอร์ซีย์ โมฮัน (Richard Dorsey Mohun) ยอมรับการขึ้นครองราชย์ของพระองค์ แต่ผู้ส่งสารได้รับแจ้งว่า "เนื่องจากการขึ้นครองราชย์ของพระองค์ยังไม่ถูกรัฐบาลในสมเด็จพระราชินีทวนสอบ จึงเป็นไปไม่ได้ที่จะตอบ"
เคฟส่งสารถึงคาลิดอย่างต่อเนื่อง ขอให้พระองค์ยุติปฏิบัติการของกองทหาร เสด็จออกจากพระราชวัง และกลับบ้าน แต่กลับถูกเพิกเฉย และคาลิดทรงตอบกลับมาว่าพระองค์จะประกาศสถาปนาตนเป็นสุลต่านในเวลา 15.00 น. เคฟแถลงว่า การกระทำเช่นนั้นเป็นการกบฏและการเป็นสุลต่านของคาลิดจะไม่ได้รับการรับรองโดยรัฐบาลอังกฤษ เมื่อเวลา 14.30 น. พระศพสุลต่านฮาเม็ดถูกฝัง หลังจากนั้น 30 นาทีพอดี เสียงยิงสลุตจากปืนในพระราชวังประกาศการสืบราชสันตติวงศ์ของคาลิด เคฟไม่สามารถเปิดฉากสงครามได้หากรัฐบาลไม่อนุมัติ จึงส่งโทรเลขถึงกระทรวงการต่างประเทศของรัฐบาลลอร์ดแห่งซอลสบรีในกรุงลอนดอน ความว่า "เราได้รับอนุญาตให้ยิงพระราชวังจากเรือรบหรือไม่ หากความพยายามทั้งหมดที่จะแก้ปัญหาอย่างสันติไร้ผล" ขณะเดียวกัน เคฟแจ้งกงสุลต่างประเทศอื่นทุกคนว่า ธงทุกผืนจะลดลงครึ่งเสาเพื่อถวายเกียรติแด่สุลต่านฮาเม็ด ธงหนึ่งเดียวที่มิลดครึ่งเสานั้นคือธงสีแดงคันใหญ่ซึ่งปลิวสะบัดที่พระราชวังของคาลิด  เคฟยังแจ้งกงสุลด้วยว่า ไม่รับรองคาลิดเป็นสุลต่าน ซึ่งเหล่ากงสุลเห็นด้วย