ราชการส่วนกลาง (ประเทศไทย)
พัฒนาการระบบบริหารราชการแผ่นดินส่วนกลาง > ระหว่างปีพุทธศักราช 1998 - 2437 > ช่วงที่ 5 > ยุคที่ 4

ยุคที่ 4 คือ พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พุทธศักราช 2496 โดยมีการจัดตั้งดังนี้
ตาราง 1
| กระทรวง | กรม | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- |
| สำนักคณะรัฐมนตรี |  | ดูเพิ่มเติมในตาราง 2 |
| กระทรวงกลาโหม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงกลาโหม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงกลาโหม | กองทัพบก | มีผู้บัญชาการทหารบกเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กองทัพเรือ | มีผู้บัญชาการทหารเรือเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กองทัพอากาศ | มีผู้บัญชาการทหารอากาศเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กรมเสนาธิการทหาร | มีเสนาธิการทหารเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงกลาโหม | กรมสารวัตรทหาร | มีสารวัตรใหญ่ทหารเป็นผู้บังคับบัญชา |
| กระทรวงการคลัง | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงการคลัง | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมธนารักษ์ |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมบัญชีกลาง |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมศุลกากร |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมสรรพสามิต |  |
| กระทรวงการคลัง | กรมสรรพากร |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | กรมพิธีการทูต |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | กรมยุโรปและอเมริกา |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | กรมสหประชาชาติ |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | กรมเอเซียและแอฟริกา |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ | สำนักงานที่ปรึกษากฎหมาย |  |
| กระทรวงเกษตร | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงเกษตร | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมกสิกรรม |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมการข้าว |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมประมง |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมปศุสัตว์ |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมชลประทาน |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมป่าไม้ |  |
| กระทรวงเกษตร | กรมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ |  |
| กระทรวงคมนาคม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงคมนาคม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมการขนส่ง |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมเจ้าท่า |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมทางหลวงแผ่นดิน |  |
| กระทรวงคมนาคม | กรมไปรษณีย์โทรเลข |  |
| กระทรวงมหาดไทย | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงมหาดไทย | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมตำรวจ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมที่ดิน |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมประชาสงเคราะห์ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมป้องกันสาธารณภัย |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมมหาดไทย |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมโยธาเทศบาล |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมราชทัณฑ์ |  |
| กระทรวงมหาดไทย | กรมอัยการ |  |
| กระทรวงยุติธรรม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงยุติธรรม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงวัฒนธรรม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงวัฒนธรรม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงวัฒนธรรม | กรมการวัฒนธรรม |  |
| กระทรวงวัฒนธรรม | กรมการศาสนา |  |
| กระทรวงวัฒนธรรม | กรมศิลปากร |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมพลศึกษา |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมมหาวิทยาลัย |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมวิชาการ |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมวิสามัญศึกษา |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมสามัญศึกษา |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ | กรมอาชีวศึกษา |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | กรมการค้าต่างประเทศ |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | กรมการค้าภายใน |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | กรมการสนเทศ |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | กรมทะเบียนการค้า |  |
| กระทรวงเศรษฐการ | กรมเศรษฐสัมพันธ์ |  |
| กระทรวงสหกรณ์ | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงสหกรณ์ | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงสหกรณ์ | กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ |  |
| กระทรวงสหกรณ์ | กรมสหกรณ์ที่ดิน |  |
| กระทรวงสหกรณ์ | กรมสหกรณ์ธนกิจ |  |
| กระทรวงสหกรณ์ | กรมสหกรณ์พาณิชย์ |  |
| กระทรวงสาธารณสุข | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงสาธารณสุข | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงสาธารณสุข | กรมการแพทย์ |  |
| กระทรวงสาธารณสุข | กรมมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ |  |
| กระทรวงสาธารณสุข | กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ |  |
| กระทรวงสาธารณสุข | กรมอนามัย |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | กรมโรงงานโลหกรรม |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | กรมโรงงานอุตสาหกรรม |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | กรมโลหกิจ |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | กรมวิทยาศาสตร์ |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม | กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม |  |
|  | การพลังงานแห่งชาติ | ทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม |
|  | ราชบัณฑิตยสถาน | ทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม |
|  | สภาวัฒนธรรมแห่งชาติ | ทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม |
|  | สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร | ขึ้นต่อสภาผู้แทนราษฎร มีประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้บังคับบัญชา ทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม |
|  | สำนักพระราชวัง | ทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม |
|  | สำนักราชเลขาธิการ | ทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม |
ตาราง 2
| กระทรวง | ทบวง | กรม | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรีว่าการทบวง |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | กรมสารบรรณคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | ทำหน้าที่สำนักงานปลัดทบวงด้วย |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | กรมตรวจราชการแผ่นดิน |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | กรมประชาสัมพันธ์ |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | กรมประมวลราชการแผ่นดิน |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | สำนักงานสภาป้องกันราชอาณาจักร |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง | สำนักงานสภาเศรษฐกิจแห่งชาติ |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรีว่าการทบวง |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | กรมสารบรรณคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | ทำหน้าที่สำนักงานปลัดทบวงด้วย |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | กรมโยธาธิการ |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน |  |
| สำนักคณะรัฐมนตรี | ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร | สำนักงานคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน |  |
ต่อมามีการแก้ไขตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม แก้ไขเพิ่มเติม อีก 11 ฉบับ ดังนี้
1. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2497 เพิ่มกรมประกันสังคม กระทรวงการคลัง
2. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2497 เพิ่มกรมการฝึกหัดครู กระทรวงศึกษาธิการ
3. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2499 ย้ายสำนักงานสภาป้องกันราชอาณาจักร สำนักคณะรัฐมนตรี ไปเป็นทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม พร้อมทั้งเปลี่ยนชื่อเป็นสภาป้องกันราชอาณาจักร และเพิ่มสภามหาวิทยาลัยแห่งชาติเป็นทบวงการเมืองฐานะเทียบเท่ากรม
4. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2499 เพิ่มสำนักงานสภาวิจัยแห่งชาติเป็นทบวงฐานะเทียบเท่ากรม
5. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2501 ย้ายกรมการศาสนาและกรมศิลปากรจากกระทรวงวัฒนธรรมไปยังกระทรวงศึกษาธิการ และจึงยกเลิกกระทรวงวัฒนธรรม ,กรมประกันสังคม กระทรวงการคลัง ,กรมป้องกันสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย ,กรมโรงงานโลหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม และสภาวัฒนธรรมแห่งชาติ
6. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2502 ยกเลิกกรมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กระทรวงเกษตร ,กรมมหาวิทยาลัย กระทรวงศึกษาธิการ และกรมมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข
7. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2503 ยกเลิกกรมยุโรปและอเมริกา กรมสหประชาชาติ กรมเอเซียและแอฟริกา และสำนักงานที่ปรึกษากฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ และเพิ่มกรมการเมือง กรมเศรษฐกิจ กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กรมสารนิเทศ และกรมองค์การระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ
8. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2504 เพิ่มสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง กระทรวงการคลัง
9. พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 10) พ.ศ. 2505 เพิ่มกรมการปกครอง กรมการพัฒนาชุมชน และสำนักผังเมือง ในกระทรวงมหาดไทย
10. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2503 ให้แบ่งกระทรวงกลาโหมใหม่ดังนี้
| กระทรวง | ส่วนราชการ | ส่วนราชการภายใน |
| --- | --- | --- |
| กระทรวงกลาโหม | สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี |  |
| กระทรวงกลาโหม | สำนักงานปลัดกระทรวง |  |
| กระทรวงกลาโหม | กองบัญชาการทหารสูงสุด | กองทัพบก |
| กระทรวงกลาโหม | กองบัญชาการทหารสูงสุด | กองทัพเรือ |
| กระทรวงกลาโหม | กองบัญชาการทหารสูงสุด | กองทัพอากาศ |
| กระทรวงกลาโหม | กองบัญชาการทหารสูงสุด | ส่วนราชการอื่นๆ |
11. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2502 ยกเลิกสำนักคณะรัฐมนตรีแล้วตั้งสำนักนายกรัฐมนตรี แล้วตั้งสำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี สำนักบริหารของนายกรัฐมนตรี สำนักงบประมาณ สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี กรมประชาสัมพันธ์ กรมประมวลราชการแผ่นดิน กรมตรวจราชการแผ่นดิน สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา สำนักงานคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน สำนักงานคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน สำนักงานสภาเศรษฐกิจแห่งชาติ พร้อมทั้งย้ายสภาป้องกันราชอาณาจักร การพลังงานแห่งชาติ และสำนักงานสภาวิจัยแห่งชาติมาเป็นหน่วยงานภายใน และรวมถึงสภามหาวิทยาลัยแห่งชาติโดยใช้ชื่อ"สภาการศึกษาแห่งชาติ"แทน
12. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2502 เปลี่ยนสำนักงานสภาเศรษฐกิจแห่งชาติ เป็นสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจแห่งชาติ
13. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2502 เปลี่ยนสภาการศึกษาแห่งชาติเป็นสำนักงานสภาการศึกษาแห่งชาติ และเพิ่มจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ และมหาวิทยาลัยศิลปากร เป็นหน่วยงานในสำนักนายกรัฐมนตรี
14. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2502 เปลี่ยนสภาป้องกันราชอาณาจักร เป็น สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ
15. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2502 เปลี่ยนกรมประมวลราชการแผ่นดิน เป็น กรมประมวลข่าวกลาง
16. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2503 เพิ่มสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี สำนักงานคณะกรรมการตรวจสอบการปฏิบัติเกี่ยวแก่ภาษาอากร และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสินค้าขาออก รวมทั้ง ยกเลิกกรมตรวจราชการแผ่นดิน
17. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2504 เพิ่มสำนักงานพลังงานปรมาณูเพื่อสันติ
18. พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2505 ย้ายกรมอุตุนิยมวิทยา กองทัพเรือ มาเป็น กรมอุตุนิยมวิทยา สำนักนายกรัฐมนตรี