สัญญา ธรรมศักดิ์
งานศึกษาที่เกี่ยวข้อง

จันทนา ไชยนาเคนทร์. (2554). การเมืองไทยในสมัยนายกรัฐมนตรีพระราชทาน สัญญา ธรรมศักดิ์ (พ.ศ. 2516-2518). วิทยานิพนธ์ ศศ.ม. (ประวัติศาสตร์). ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ออนไลน์. เก็บถาวร 2018-10-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
จันทนา ไชยนาเคนทร์. (2556). “ผมชื่อ สัญญา ธรรมศักดิ์ ผมเป็นอธิการบดี”: อธิการบดีผู้รักษาหน้าที่ เสรีภาพและความเสมอภาค. ใน ผู้ประศาสน์การและอธิการบดี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (พ.ศ. 2477-2556): ประวัติชีวิต ความคิด และการทำงาน. บรรณาธิการโดย วารุณี โอสถารมย์ และดาวเรือง แนวทอง. น. 205-241. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. เก็บถาวร 2019-10-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
จันทนา ไชยนาเคนทร์. (2558, ก.ค.-ธ.ค.). ความเป็นมาและสถานะทางกฎหมายของ “สภาสนามม้า”. ชุมทางอินโดจีน: เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ปริทัศน์. 4(7): 51-64.
ธนพงศ์ จิตต์สง่า. (2558, ส.ค.-2559, ก.ค.). ความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างปรีดี พนมยงค์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ กับสัญญา ธรรมศักดิ์ และกลุ่มอนุรักษ์นิยมในสมัยรัฐบาลถนอม-ประภาส พ.ศ. 2513-2516. วารสารประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. 40: 108-141.
ธนพงศ์ จิตต์สง่า. (2561, ก.ย.-ธ.ค.). การเมืองของการจัดงาน “พิธีพระราชทานเพลิงศพวีรชน ณ เมรุท้องสนามหลวง 14 ตุลาคม พ.ศ. 2517” กับความขัดแย้งของกลุ่มชนชั้นนำต่างๆ ภายใต้รัฐบาลพระราชทานสัญญา ธรรมศักดิ์และขบวนการนักศึกษา. รัฐศาสตร์สาร. 39(3): 91-13.
สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล. (2548, ม.ค.-มี.ค.). รัฐบาลสัญญา ธรรมศักดิ์ “มั่วนิ่ม” กรณี “แถลงการณ์ประณาม 3 ทรราช” วันที่ 8 พฤศจิกายน 2516. ฟ้าเดียวกัน. 3(1): 122-136.
Thanapong Chitsaga. (2013 Sep.) Criticism of the Royally Appointed Prime Minister Sanya Dharmasakti by Thai Radicals. Journal of the Graduate School of Asia-Pacific Studies. 32: 51-72.
| ก่อนหน้า |  | สัญญา ธรรมศักดิ์ |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ถนอม กิตติขจร |  |   นายกรัฐมนตรีไทย  (14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 – 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518) |  | หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช |
| ประวัติ ปัตตพงศ์ |  | ประธานศาลฎีกา  (1 ตุลาคม พ.ศ. 2506 – 1 ตุลาคม พ.ศ. 2510) |  | ประกอบ หุตะสิงห์ |
| หม่อมหลวงเดช สนิทวงศ์ |  | ประธานองคมนตรี  (5 ธันวาคม พ.ศ. 2518 – 4 กันยายน พ.ศ. 2541) |  | เปรม ติณสูลานนท์ |
| พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ |  |   อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์   (1 เมษายน พ.ศ. 2514 – 16 ตุลาคม พ.ศ. 2516) |  | อดุล วิเชียรเจริญ (รักษาการ) |
| ด ค กคณะองคมนตรีไทย |
| --- | --- |
คณะองคมนตรี ชุดปัจจุบัน:  สุรยุทธ์ จุลานนท์  เกษม วัฒนชัย  พลากร สุวรรณรัฐ  อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ  ศุภชัย ภู่งาม  ชลิต พุกผาสุข  ไพบูลย์ คุ้มฉายา  ดาว์พงษ์ รัตนสุวรรณ  จรัลธาดา กรรณสูต  กัมปนาท รุดดิษฐ์  พงษ์เทพ หนูเทพ  จิรายุ อิศรางกูร ณ อยุธยา  อำพน กิตติอำพน  เฉลิมชัย สิทธิสาท  จอม รุ่งสว่าง  นุรักษ์ มาประณีต  เกษม จันทร์แก้ว  บัณฑิตย์ มลายอริศูนย์  ประยุทธ์ จันทร์โอชา 
ประธานองคมนตรี:  พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร  พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์  เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ  หม่อมหลวงเดช สนิทวงศ์  สัญญา ธรรมศักดิ์  เปรม ติณสูลานนท์  สุรยุทธ์ จุลานนท์ 
ดูเพิ่ม:  รายพระนามและชื่ออภิรัฐมนตรีและองคมนตรีไทย 
| ด ค กนายกรัฐมนตรีไทย (รายชื่อ) |
| --- | --- | --- |
| รัชกาลที่ 7 |  พระยามโนปกรณ์นิติธาดา(1-3)  พระยาพหลพลพยุหเสนา(1-3)  |  |
| รัชกาลที่ 8 |  พระยาพหลพลพยุหเสนา(3-5)  แปลก พิบูลสงคราม(1-2)  ควง อภัยวงศ์(1)  ทวี บุณยเกตุ  เสนีย์ ปราโมช(1)  ควง อภัยวงศ์(2)  ปรีดี พนมยงค์(1-2)  |  |
| รัชกาลที่ 9 |  ปรีดี พนมยงค์(2-3)  ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์(1-2)  ควง อภัยวงศ์(3-4)  แปลก พิบูลสงคราม(3-8)  พจน์ สารสิน  ถนอม กิตติขจร(1)  สฤษดิ์ ธนะรัชต์  ถนอม กิตติขจร(2-4)  สัญญา ธรรมศักดิ์(1-2)  เสนีย์ ปราโมช(2)  คึกฤทธิ์ ปราโมช  เสนีย์ ปราโมช(3-4)  ธานินทร์ กรัยวิเชียร  เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์(1-2)  เปรม ติณสูลานนท์(1-3)  ชาติชาย ชุณหะวัณ(1-2)  อานันท์ ปันยารชุน(1)  สุจินดา คราประยูร  อานันท์ ปันยารชุน(2)  ชวน หลีกภัย(1)  บรรหาร ศิลปอาชา  ชวลิต ยงใจยุทธ  ชวน หลีกภัย(2)  ทักษิณ ชินวัตร(1-2)  สุรยุทธ์ จุลานนท์  สมัคร สุนทรเวช  สมชาย วงศ์สวัสดิ์  อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ  ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร  ประยุทธ์ จันทร์โอชา(1)  |  |
| รัชกาลที่ 10 |  ประยุทธ์ จันทร์โอชา(1-2)  เศรษฐา ทวีสิน  แพทองธาร ชินวัตร  |  |
 ในวงเล็บ คือสมัยที่ดำรงตำแหน่ง กรณีที่ดำรงตำแหน่งมากกว่า 1 สมัย 
| ด ค กประธานศาลฎีกาไทย (รายชื่อ) |
| --- | --- | --- |
| อธิบดีศาลฎีกา |  พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร  พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสิริธัชสังกาศ  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์  พระยาจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (ลออ ไกรฤกษ์)  พระยากฤติกานุกรณ์กิจ (ดั่น บุนนาค)  พระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดี (จิตร ณ สงขลา)  พระยาเทพวิทุรพหุลศรุตบดี (บุญช่วย วณิกกุล)  พระยาศรีสังกร (ตาด จารุรัตน์)  พระยาวิกรมรัตนสุภาษ (ชม ศุขะวณิช)  |  |
| ประธานศาลฎีกา |  พระยาวิกรมรัตนสุภาษ (ชม ศุขะวณิช)  พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ (วงศ์ ลัดพลี)  พระยามนูเวทย์วิมลนาท (มนูเวทน์ สุมาวงศ์)  พระยาธรรมบัณฑิตสิทธิศฤงคาร (บุญจ๋วน บุญยะปานะ)  หลวงจำรูญเนติศาสตร์ (จำรูญ โปษยานนท์)  ประวัติ ปัตตพงศ์  สัญญา ธรรมศักดิ์  ประกอบ หุตะสิงห์  ทองคำ จารุเหติ  จินดา บุญยอาคม  สุธรรม ภัทราคม  วิกรม เมาลานนท์  ประพจน์ ถิระวัฒน์  บัญญัติ สุชีวะ  ภิญโญ ธีรนิติ  จำรัส เขมะจารุ  อำนัคฆ์ คล้ายสังข์  โสภณ รัตนากร  สวัสดิ์ โชติพานิช  ประมาณ ชันซื่อ  ศักดา โมกขมรรคกุล  ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล  จเร อำนวยวัฒนา  ธวัชชัย พิทักษ์พล  สันติ ทักราล  อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ  ศุภชัย ภู่งาม  ชาญชัย ลิขิตจิตถะ  ปัญญา ถนอมรอด  วิรัช ลิ้มวิชัย  สบโชค สุขารมณ์  มนตรี ยอดปัญญา  ไพโรจน์ วายุภาพ  ดิเรก อิงคนินันท์  วีระพล ตั้งสุวรรณ  ชีพ จุลมนต์  ไสลเกษ วัฒนพันธุ์  เมทินี ชโลธร  ปิยกุล บุญเพิ่ม  โชติวัฒน์ เหลืองประเสริฐ  อโนชา ชีวิตโสภณ  ชนากานต์ ธีรเวชพลกุล  |  |
| ด ค กประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎรไทย |
| --- | --- | --- |
| ประธาน |  เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี(1)  เจ้าพระยาพิชัยญาติ  เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี(2)  พระยาศรยุทธเสนี(1)  เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ(1-3)  พระยามานวราชเสวี(1-8)  พระยาศรยุทธเสนี(2)  พระยามานวราชเสวี(9-11)  เกษม บุญศรี(1)  พึ่ง ศรีจันทร์  เกษม บุญศรี(2)  พระราชธรรมนิเทศ  พระประจนปัจจนึก(1-2)  หลวงสุทธิสารรณกร  พระประจนปัจจนึก(3)  ศิริ สิริโยธิน  ประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์  อุทัย พิมพ์ใจชน(1)  บุญเท่ง ทองสวัสดิ์  อุทัย พิมพ์ใจชน(2)  ชวน หลีกภัย(1)  ปัญจะ เกสรทอง  อาทิตย์ อุไรรัตน์  มารุต บุนนาค  บุญเอื้อ ประเสริฐสุวรรณ  วันมูหะมัดนอร์ มะทา(1)  พิชัย รัตตกุล  อุทัย พิมพ์ใจชน(3)  โภคิน พลกุล  ยงยุทธ ติยะไพรัช  ชัย ชิดชอบ  สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์  ชวน หลีกภัย(2)  วันมูหะมัดนอร์ มะทา(2)  |  |
| รองประธานคนที่ 1 |  พระยาศรยุทธเสนี  พระเรี่ยมวิรัชชพากย์  พระยามานวราชเสวี  พระประจนปัจจนึก(1)  พระยาวิทุรธรรมพิเนตุ  พระประจนปัจจนึก(2)  ควง อภัยวงศ์  ฟื้น สุพรรณสาร  เดือน บุนนาค  มงคล รัตนวิจิตร  พระยาสุรพันธเสนี  ประเสริฐ สุดบรรทัด  ยกเสียง เหมะภูติ  พระราชธรรมนิเทศ  ขุนคงฤทธิศึกษากร  น้อม อุปรมัย  ปรุง รังสิยานนท์  ขุนวิวรณ์สุขวิทยา  สุปัน พูลพัฒน์  ประมวล กุลมาตย์  มงคล สุคนธขจร(1-2)  สอาด ปิยวรรณ  สมรรค ศิริจันทร์  ชุมพล ศิลปอาชา(1)  ธนา เมตตาริกานนท์  ชุมพล ศิลปอาชา(2)  วันมูหะมัดนอร์ มะทา  เฉลิมพล สนิทวงศ์ชัย  กริช กงเพชร  โสภณ เพชรสว่าง  สมศักดิ์ ปริศนานันทกุล  สุชาติ ตันเจริญ(1)  สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์  สามารถ แก้วมีชัย  เจริญ จรรย์โกมล  สุชาติ ตันเจริญ(2)  ปดิพัทธ์ สันติภาดา  พิเชษฐ์ เชื้อเมืองพาน  |  |
| รองประธานคนที่ 2 |  พระยาเทพหัสดิน(1)  พระประจนปัจจนึก  พระยาเทพหัสดิน(2)  พระยาอานุภาพไตรภพ  ขุนคงฤทธิศึกษากร  ขุนวิวรณ์สุขวิทยา  จงกล ไกรฤกษ์  สัญญา ธรรมศักดิ์  ประสิทธิ์ จุลละเกศ  น้อม อุปรมัย  เทียม ไชยนันทน์  ปิยะณัฐ วัชราภรณ์  ใหม่ ศิรินวกุล  ไสว พัฒโน  เชาวน์วัศ สุดลาภา  ถวิล ไพรสณฑ์  จรัส พั้วช่วย  สุธรรม แสงประทุม  ธำรงค์ ไทยมงคล  สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์  บุญชง วีสมหมาย  สุชาติ ตันเจริญ  ลลิตา ฤกษ์สำราญ  อภิวันท์ วิริยะชัย  วิสุทธิ์ ไชยณรุณ  ศุภชัย โพธิ์สุ  พิเชษฐ์ เชื้อเมืองพาน  ภราดร ปริศนานันทกุล  |  |
(ในวงเล็บ) หมายถึง สมัยดำรงตำแหน่งของบุคคลนั้น (กรณีมากกว่า 1 สมัย)
| ด ค กคณะรัฐมนตรีคณะที่ 33 ของไทย |
| --- | --- | --- |
| นายกรัฐมนตรี |  สัญญา ธรรมศักดิ์  |  |
| รองนายกรัฐมนตรี |  สุกิจ นิมมานเหมินท์  |  |
| สำนักนายกรัฐมนตรี |  แสวง เสนาณรงค์  |  |
| กลาโหม |  ทวี จุลละทรัพย์  ถวิล รายนานนท์  สุรกิจ มัยลาภ  |  |
| การคลัง |  บุญมา วงศ์สวรรค์  เยื่อ สุสายัณห์  |  |
| การต่างประเทศ |  จรูญพันธ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา  ชาติชาย ชุณหะวัณ  |  |
| เกษตรและสหกรณ์ |  หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์  พิชัย กุลละวณิชย์  |  |
| คมนาคม |  ชลี สินธุโสภณ  ประจวบ สุนทรางกูร  |  |
| พาณิชย์ |  ชาญชัย ลี้ถาวร  จรูญ ศรีบุญเรือง  |  |
| มหาดไทย |  กมล วรรณประภา  ชุมพล โลหะชาละ  พ่วง สุวรรณรัฐ  |  |
| ยุติธรรม |  ประกอบ หุตะสิงห์  สมภพ โหตระกิตย์  |  |
| ศึกษาธิการ |  อภัย จันทวิมล  บุญสม มาร์ติน  |  |
| สาธารณสุข |  อุดม โปษะกฤษณะ  เสม พริ้งพวงแก้ว  |  |
| อุตสาหกรรม |  โอสถ โกศิน  สอาด หงษ์ยนต์  |  |
| ทบวงมหาวิทยาลัย |  อรุณ สรเทศน์  |  |
| โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี |  นิสสัย เวชชาชีวะ  |  |
 พ้นจากตำแหน่ง  รัฐมนตรีช่วยว่าการ 
| ด ค กคณะรัฐมนตรีคณะที่ 34 ของไทย |
| --- | --- | --- |
| นายกรัฐมนตรี |  สัญญา ธรรมศักดิ์  |  |
| รองนายกรัฐมนตรี |  ประกอบ หุตะสิงห์  |  |
| สำนักนายกรัฐมนตรี |  มนูญ บริสุทธิ์  |  |
| กลาโหม |  ครวญ สุทธานินทร์  ถวิล รายนานนท์  บัว ศิริทรัพย์  |  |
| การคลัง |  สมหมาย ฮุนตระกูล  สนั่น เกตุทัต  |  |
| การต่างประเทศ |  จรูญพันธ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา  ชาติชาย ชุณหะวัณ  |  |
| เกษตรและสหกรณ์ |  หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์  เถลิง ธำรงนาวาสวัสดิ์  พันธุ์เลิศ บูรณศิลปิน  |  |
| คมนาคม |  เชาวน์ ณศีลวันต์  ศรีภูมิ ศุขเนตร  |  |
| พาณิชย์ |  วิจารณ์ นิวาตวงศ์  ประสงค์ สุขุม  |  |
| มหาดไทย |  อรรถสิทธิ์ สิทธิสุนทร  ประจวบ สุนทรางกูร  ชุมพล โลหะชาละ  เทียน อัชกุล  |  |
| ยุติธรรม |  กิตติ สีหนนทน์  สมภพ โหตระกิตย์  |  |
| ศึกษาธิการ |  เกรียง กีรติกร  หม่อมหลวงจิรายุ นพวงศ์  ก่อ สวัสดิ์พาณิชย์  |  |
| สาธารณสุข |  อุดม โปษะกฤษณะ  เสม พริ้งพวงแก้ว  |  |
| อุตสาหกรรม |  อรุณ สรเทศน์  ประกายเพชร อินทุโสภณ  |  |
| ทบวงมหาวิทยาลัย |  เกษม สุวรรณกุล  |  |
| โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี |  นิสสัย เวชชาชีวะ  |  |
 พ้นจากตำแหน่ง  รัฐมนตรีช่วยว่าการ 
| ด ค กอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| --- | --- | --- |
| ผู้ประศาสน์การ | ปรีดี พนมยงค์ |  |
| อธิการบดี | แปลก พิบูลสงคราม • หลวงจำรูญเนติศาสตร์ (จำรูญ โปษยานนท์) • ถนอม กิตติขจร • พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ • สัญญา ธรรมศักดิ์ • ป๋วย อึ๊งภากรณ์ • ปรีดี เกษมทรัพย์ • ประภาศน์ อวยชัย • นงเยาว์ ชัยเสรี • เกริกเกียรติ พิพัฒนเสรีธรรม • นรนิติ เศรษฐบุตร • ชาญวิทย์ เกษตรศิริ • นริศ ชัยสูตร • สุรพล นิติไกรพจน์ • สมคิด เลิศไพฑูรย์ • เกศินี วิฑูรชาติ • ศุภสวัสดิ์ ชัชวาลย์ |  |
หมวดหมู่ • โครงการ • สถานีย่อย
ข้าราชการกองล่าง กระทรวงยุติธรรม ถ่ายประมาณปี พ.ศ.2470-2472 แถวบนสุดจากซ้ายคนที่สอง คือ นายสัญญา ธรรมศักดิ์
หุ่นขี้ผึ้งสัญญา ธรรมศักดิ์ จัดเแสดงที่ ณ สัทธา อุทยานไทย จังหวัดราชบุรี