stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ภาษาจีนฮกเกี้ยนสำเนียงไต้หวัน
แหล่งข้อมูลอื่น

An introduction to the Taiwanese language for English speakers
Blog on the Taiwanese language and language education in Taiwan
How to Forget Your Mother Tongue and Remember Your National Language, by Victor H. Mair.
Ethnologue Report For Chinese Min-Nan (15th edition) ; Ethnologue Report For Chinese Min-Nan (14th edition). This report uses a classification which considers Taiwanese a dialect of Min-Nan, which is classified as a separate language from Mandarin. This view of Taiwanese is controversial for the political reasons mentioned above.
By the Republic of China's Ministry of Education (จีน)
Taiwanese-Mandarin on-line dictionary เก็บถาวร 2011-05-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Taiwanese Hokkien Han Character Dictionary เก็บถาวร 2011-11-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Taiwanese-Hakka-Mandarin on-line เก็บถาวร 2006-10-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (จีน)
The Maryknoll Taiwanese-English Dictionary and English-Amoy Dictionary
Intermediate Taiwanese grammar (as a blog)
Taiwanese vocabulary: word of the day (blog)
Taiwanese teaching material เก็บถาวร 2018-02-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน: Nursery rhymes and songs in Han characters and romanization w/ recordings in MP3
Learn Taiwanese by James Campbell. The orthography used appears to be slightly modified pe̍h-oē-jī.
Travlang (language resources for travellers) : Hō-ló-oē เก็บถาวร 2017-05-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Open Directory (dmoz) : World: Taiwanese
ข่าวโบสถ์ไต้หวัน สิ่งพิมพ์ฉบับแรกที่เขียนด้วยภาษาไต้หวันใช้อักษรเป่อ่วยยี
พจนานุกรมภาษาไต้หวัน-ญี่ปุ่น เขียนด้วยอักษรคานะ
สำเนาของการแปลไบเบิลเป็นภาษาอมอยของ Barclay
ไบเบิลภาษาไต้หวันรูปแบบต่าง ๆ  บนซ้าย, แบบToday’s Taiwanese ; บนขวา, ไบเบิลปกแดง; ล่าง, ฉบับแปลของ Barclay
จากหนังสือไบเบิลปกแดง
จักรวรรดิละติน

ระวังสับสนกับ จักรวรรดิโรมัน
จักรวรรดิละติน หรือ จักรวรรดิละตินแห่งคอนสแตนติโนเปิล (อังกฤษ: Latin Empire หรือ Latin Empire of Constantinople, ละติน: Imperium Romaniae (จักรวรรดิโรมาเนีย)) เป็นชื่อที่ใช้โดยนักประวัติศาสตร์ที่หมายถึงนครรัฐครูเสดที่ก่อตั้งโดยผู้นำต่างๆ ของสงครามครูเสดครั้งที่ 4 จากบริเวณที่ยึดได้จากจักรวรรดิไบแซนไทน์ จักรวรรดิละตินก่อตั้งขึ้นหลังการยึดเมืองคอนสแตนติโนเปิลใน ค.ศ. 1204 และรุ่งเรืองอยู่จนกระทั่งปี ค.ศ. 1261 จักรวรรดิละตินตั้งใจจะเป็นจักรวรรดิที่มาแทนจักรวรรดิไบแซนไทน์ต่อจากจักรวรรดิโรมันในตะวันออกโดยมีพระจักรพรรดิโรมันคาทอลิกเป็นประมุขแทนพระจักรพรรดิอีสเติร์นออร์โธด็อกซ์ของไบแซนไทน์
บอลด์วินที่ 9 เคานท์แห่งฟลานเดอร์สได้รับการสวมมงกุฎให้เป็นพระจักรพรรดิองค์แรกของจักรวรรดิในพระนาม สมเด็จพระจักรพรรดิบอลด์วินที่ 1 เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม ค.ศ. 1204 แต่จักรวรรดิละตินไม่สามารถสร้างอิทธิพลทางการเมืองหรือทางเศรษฐกิจเหนือบริเวณต่างๆ ที่เดิมเคยเป็นอาณาบริเวณการปกครองของจักรวรรดิไบแซนไทน์ โดยเฉพาะเวนิส หลังจากที่ได้รับชัยชนะทางการทหารในระยะแรกแล้ว จักรวรรดิก็เสื่อมโทรมลงเป็นลำดับ ความอ่อนแอยิ่งเพิ่มมากขึ้นเมื่อมีความขัดแย้งเป็นระยะๆ กับรัฐต่างๆ ในบัลเกเรียและกรีก ในที่สุดก็สูญเสียต่อจักรวรรดิไนเซีย ภายใต้การนำของสมเด็จพระจักรพรรดิไมเคิลที่ 8 พาเลโอโลกอส ในปี ค.ศ. 1261 พระจักรพรรดิองค์สุดท้ายของจักรวรรดิคือ สมเด็จพระจักรพรรดิบอลด์วินที่ 2 ผู้เสด็จหนีไปลี้ภัย แต่ตำแหน่งพระจักรพรรดิยังคงมีอยู่ต่อมา โดยมีผู้อ้างสิทธิต่อมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 14
ภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าสะวันนา

เขตภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าสะวันนา (Aw)
ภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าสะวันนา หรือ ภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าเมืองร้อน เป็นประเภทของภูมิอากาศซึ่งได้รับการแบ่งประเภทตามระบบการแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพินให้แทนด้วยตัวอักษร "Aw" สำหรับอากาศแบบแห้งในฤดูหนาวและ "As" สำหรับอากาศแบบแห้งในฤดูร้อน
ภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าสะวันนามีอุณหภูมิเฉลี่ยในแต่ละเดือนมากกว่า 18 องศาเซลเซียสในทุก ๆ เดือนของปี และสามารถกล่าวได้ว่ามีฤดูแล้ง โดยฤดูที่แล้งที่สุดมีปริมาณหยาดน้ำฟ้าน้อยกว่า 60 มิลลิเมตร โดยภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าสะวันนานี้มีปริมาณน้ำฝนต่ำกว่าภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อน และมีฤดูแล้งที่มากกว่าอย่างเห็นได้ชัด มีอุณหภูมิสูง
ลักษณะทางชีวนิเวศ

ภูมิอากาศแบบนี้ลักษณะสำคัญคือมีพืชพันธุ์ประเภทหญ้าขึ้นกระจายทั่วไป ต้นหญ้าที่ขึ้นส่วนใหญ่สูงได้ถึง 3-6 ฟุตเมื่อโตเต็มที่ ไม้ยืนต้นที่สามารถพบได้ในภูมิอากาศนี้ส่วนใหญ่เป็นไม้ผลัดใบต้นเตี้ยขึ้นแบบกระจายเป็นต้นเดี่ยว ระบบชีวนิเวศของภูมิอากาศแบบนี้เป็นสามารถพบเจอระหว่างระบบชีวนิเวศแบบทะเลทรายและป่าฝน
การกระจายตัวและพื้นที่ที่พบ

พื้นที่ที่เจอภูมิอากาศแบบนี้ได้ได้แก่ ทุ่งหญ้าสาวันนาในแอฟริกาตะวันออก ทางเหนือของออสเตรเลียนเอาท์แบคทวีปออสเตรเลีย ทุ่งหญ้ายานอส (Llanos) เวเนซุเอลาและประเทศโคลัมเบีย ภูมิภาคเซราดู (Cerrado) ในที่ราบสูงมาตูโกรซู บราซิล ป่าสนสาวันนาในรัฐฟลอริดาและเบลิซ ทุ่งหญ้าอินเดีย และภูมิภาคอินโดจีนเช่น  ไทย กัมพูชาและ เมียนมาร์
ทุ่งหญ้าในอุทยานแห่งชาติเซเรนเกตี
ป่าในออสเตรเลียตอนเหนือ
ทุ่งหญ้ายานอส เวเนซุเอลา
เซราดู บราซิล
ข้อมูลเพิ่มเติม

การแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพิน
| ด ค กประเภทของภูมิอากาศภายใต้การแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพิน |
| --- | --- |
ประเภท A:  ป่าดิบชื้น (Af)  มรสุมเขตร้อน (Am)  ทุ่งหญ้าสะวันนา (Aw, As) 
ประเภท B:  ทะเลทราย  (BWh, BWk)  กึ่งแห้งแล้ง (BSh, BSk) 
ประเภท C:  อบอุ่นชื้นกึ่งเขตร้อน (Cfa, Cwa)  อบอุ่นชื้นภาคพื้นสมุทร (Cfb, Cwb, Cfc, Cwc)  เมดิเตอร์เรเนียน (Csa, Csb, Csc) 
ประเภท D:  ภาคพื้นทวีปชื้น (Dfa, Dwa, Dfb, Dwb, Dsa, Dsb)  กึ่งอาร์กติก (Dfc, Dwc, Dfd, Dwd, Dsc, Dsd) 
ประเภท E:  ทันดรา (ET)  น้ำแข็ง (EF)  แอลป์ (ET, EF) 
↑  Susan Woodward. "Tropical Savannas". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-12-19. สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2024.
↑  "What Are The Characteristics Of A Tropical Savanna Type Of Climate?". worldatlas. สืบค้นเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2024.
ภาษาเตา

| ภาษาเตา/ยามี |
| --- | --- |
ciciring no Tao
ประเทศที่มีการพูด: ไต้หวัน
ชาติพันธุ์: ชาวเตา
จำนวนผู้พูด: 3,800  (2006)
ตระกูลภาษา: ออสโตรนีเซียน  มาลาโย-โพลีเนเซียฟิลิปปินบาตานิกยามี–อิตบายัตภาษาเตา/ยามี
รหัสภาษา
ISO 639-3: tao
Linguasphere: 31-CAA-a
ภาษาเตา (จีน: 達悟語) หรือภาษายามี (จีน: 雅美語) เป็นภาษากลุ่มบาตานิกพูดโดยชาวเตาในไต้หวัน เป็นภาษาเดียวในไต้หวันที่ไม่อยู่ในภาษากลุ่มเกาะฟอร์โมซา แต่มีลักษณะทางภาษาศาสตร์ร่วมกับภาษาอีวาตันที่พูดในเกาะบาตาเนส ทางตอนเหนือของฟิลิปปินส์
สัทวิทยา

ภาษาเตามี 20 พยัญชนะและ 4 สระ:
สัทวิทยา > สระ

|  | หน้า | กลาง | หลัง |
| --- | --- | --- | --- |
| ปิด | i |  |  |
| กึ่ง |  | ə | o |
| เปิด |  | a |  |
สัทวิทยา > พยัญชนะ

|  |  | ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | เพดานปาก | ปลายลิ้นม้วน | เพดานอ่อน | ลิ้นไก่ | เส้นเสียง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| นาสิก | นาสิก | m | n |  |  | ŋ |  |  |
| หยุด/ กักเสียดแทรก | ไร้เสียง | p | t | t͡ʃ |  | k | (q) | ʔ |
| หยุด/ กักเสียดแทรก | ออกเสียง | b |  | d͡ʒ | ɖ | ɡ |  |  |
| เสียดแทรก | เสียดแทรก | v |  |  | ʂ |  | ʁ | (ɦ) |
| เปิด | เปิด |  | l | j | ɻ | w |  |  |
| ลิ้นกระทบ | ลิ้นกระทบ |  | r |  |  |  |  |  |
คำศัพท์ > ความคล้ายคลึงกับภาษาฟิลิปิโน

| ภาษาอังกฤษ | ภาษาเตา | ภาษาฟิลิปิโน |
| --- | --- | --- |
Person: tao
Mother: ina
Father: ama
| Head | oo | ulo |
| Yes | nohon | oho (opo) |
| Friend | kagagan | kaibigan |
Who: sino
| They | sira | sila |
| Their | nira | nila |
Offspring: anak
| I | ko | ako |
| You | ka | ikaw (cebuano: ka) |
Day: araw
| Eat | kanen | kumain |
| Drink | inomen | uminom |
| And | aka | saka |
| Ouch | Ananay | Aray (cebuano: Araray) |
| Home | vahay | bahay |
| Pig | viik | biik (piglet) |
| Goat | kadling | kambing |
| Stone | vato | bato |
| One | ása | isa |
| Two | dóa (raroa) | dalawa (cebuano: duha) |
| Three | tílo (tatlo) | tatlo (cebuano: tulo) |
| Four | ápat | apat |
| Five | líma | lima |
| Six | ánem | anim |
| Seven | píto | pito |
| Eight | wáo | walo |
| Nine | síam | siyam |
| Ten | póo | sampo |
คำศัพท์ > คำยืมจากภาษาญี่ปุ่น

| ภาษาอังกฤษ | ภาษาเตา | ภาษาญี่ปุ่น |
| --- | --- | --- |
| Airplane | sikoki | hikouki (飛行機) |
| Alcohol | saki | sake (酒) |
| Battleship | gengkang | gunkan (軍艦) |
| Bible | seysio | seisho (聖書) |
| Christ | Kizisto | kirisuto (キリスト) |
| Doctor | koysang | o-isha-san? (お医者さん) |
| Flashlight | dingki | denki (電気) |
| Holy Spirit | seyzi | seirei (聖霊) |
| Key | kagi | kagi (鍵) |
| Medicine | kosozi | kusuri (薬) |
| Motorcycle | otobay | ootobai (オートバイ; auto bike) |
| Police | kisat | keisatsu (警察) |
| School | gako | gakkō (学校) |
| School bag | kabang | kaban (鞄) |
| Teacher | sinsi | sensei (先生) |
| Ticket | kipo | kippu (切符) |
| Truck | tozako | torakku (トラック; truck) |
คำศัพท์ > คำยืมจากภาษาจีน

| ภาษาอังกฤษ | ภาษาเตา | ภาษาจีนกลาง |
| --- | --- | --- |
| Wine | potaw cio | pútáojīu (葡萄酒) |
ข้อมูล

Rau, D. Victoria; Dong, Maa-Neu (2006). 達悟語：語料、參考語法、及詞彙/ Yami Texts with Reference Grammar and Dictionary (PDF) (ภาษาจีน และ อังกฤษ). Taipei: Academia Sinica. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2021-10-24. สืบค้นเมื่อ 2022-01-17.
Rau, D. Victoria 何德華; Dong, Maa-Neu 董瑪女; Chang, Ann Hui-Huan 張惠環 (2012). Dáwù yǔ cídiǎn / Yami (Tao) Dictionary 達悟語詞典 / Yami (Tao) Dictionary (ภาษาจีน และ อังกฤษ). Taibei shi: Guoli taiwan daxue chuban zhongxin. ISBN 978-986-03-2519-5.
Rau, Der-Hwa 何德華; Dong, Maa-Neu 董瑪女 (2018). Dáwù yǔ yǔfǎ gàilùn 達悟語語法概論 [Introduction to Tao Grammar] (ภาษาจีน). Xinbei shi: Yuanzhu minzu weiyuanhui. ISBN 978-986-05-5695-7. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-11-04. สืบค้นเมื่อ 2022-01-17 – โดยทาง alilin.apc.gov.tw.
อ่านเพิ่ม

Lai, Li-Fang; Gooden, Shelome (2016). Acoustic Cues to Prosodic Boundaries in Yami: A First Look. Proceedings of Speech Prosody 8, May 31 – June 3, Boston, USA. doi:10.21437/SpeechProsody.2016-128.
Lai, Li-Fang; Gooden, Shelome (2015). What Does the Question Sound Like: Exploring Wh- and Yes/No Interrogative Prosody in Yami. ICPhS.
Lai, Li-Fang; Gooden, Shelome (2018). Tonal Hybridization in Yami-Mandarin Contact. Proceedings of the 6th Tonal Aspects of Languages. ISCA. doi:10.21437/TAL.2018-7.
แหล่งข้อมูลอื่น

ของวิกิพีเดีย ที่วิกิมีเดีย อินคิวเบเตอร์
Yami wordlists at the Austronesian Basic Vocabulary Database: language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=254 เก็บถาวร 2015-01-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=335 เก็บถาวร 2015-01-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Yami Language Documentation Project website เก็บถาวร 2022-01-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – hosted by Providence University, Taiwan
Online Yami language course เก็บถาวร 2010-02-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – hosted by Providence University, Taiwan
Yami Dictionary Project website เก็บถาวร 2021-02-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – hosted by Providence University, Taiwan
Yuán zhù mínzú yǔyán xiànshàng cídiǎn 原住民族語言線上詞典 (ในภาษาจีน) – Yami search page at the "Aboriginal language online dictionary" website of the Indigenous Languages Research and Development Foundation
Yami teaching and leaning materials published by the Council of Indigenous Peoples of Taiwan เก็บถาวร 2021-11-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Yami translation of President Tsai Ing-wen's 2016 apology to indigenous people เก็บถาวร 2021-08-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – published on the website of the presidential office
มงกุฎช่อมะกอก

โคตินอส, รางวัลสำหรับผู้ชนะในกีฬาโอลิมปิกโบราณ
มงกุฎช่อมะกอก (อังกฤษ: olive wreath) หรือที่เรียกว่า โคตินอส (อังกฤษ: kotinos; กรีก: κότινος) เป็นรางวัลสำหรับผู้ชนะในการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกโบราณ มันเป็นกิ่งของต้นมะกอกป่า พันธุ์ Kallistefanos Elea (เรียกอีกอย่างว่า Elaia Kallistephanos) ซึ่งเติบโตในโอลิมเปีย, นำมาพันเป็นวงกลมหรือเกือกม้า โดย ไพส์ แอมฟิทาเลส (อังกฤษ: pais amphithales; กรีกโบราณ: παῖς ἀμφιθαλής, หมายถึง เด็กชายที่พ่อแม่ยังมีชีวิตอยู่) พร้อมกรรไกรทองคำหนึ่งคู่ จะเป็นคนตัดกิ่งก้านของต้นมะกอกป่าศักดิ์สิทธิ์ใกล้กับวิหารของซูส จากนั้นเขาก็นำช่อมะกอกเหล่านั้นไปที่วิหารของฮีรา และวางไว้บนโต๊ะงาช้างทองคำ จากนั้นเฮลลาโนดิไก (อังกฤษ: Hellanodikai, หมายถึง ผู้ตัดสินกีฬาโอลิมปิก) จะนำช่อมะกอกไปทำพวงมาลา และสวมมงกุฎให้กับผู้ชนะการแข่งขัน
แหล่งข้อมูลอื่น

What prizes did Olympic victors get? at Perseus
Winners' rewards in Antiquity not in numbness (page 11)
| ด ค กสัญลักษณ์โอลิมปิก |
| --- | --- |
 ตราสัญลักษณ์  ธง  เพลิง ผู้จุดคบเพลิง  การวิ่งคบเพลิง  คบเพลิง  เพลงสดุดี  สัญลักษณ์นำโชค  คติพจน์  คำปฏิญาณ  อิสริยาภรณ์  โปสเตอร์  มงกุฎช่อมะกอก
เจ้ามหาพรหมสุรธาดา

มหาอำมาตย์โท นายพลตรี เจ้ามหาพรหมสุรธาดา (17 ตุลาคม พ.ศ. 2389 – 17 สิงหาคม พ.ศ. 2474) เป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 64 และองค์ที่ 14 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครองค์สุดท้ายแห่งนครน่าน และเป็นพระอนุชาต่างเจ้ามารดากับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 63
พระประวัติ

เจ้ามหาพรหมสุรธาดา มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยมหาพรหม ประสูติเมื่อวันเสาร์ ที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2389 (แรม 12 ค่ำ เดือน 11 ปีมะเมีย จ.ศ. 1208) ณ บ้านช้างเผือก ตำบลเวียงเหนือ อำเภอเมืองน่าน เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ในพระเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 62 ประสูติแต่แม่เจ้าขอดแก้วราชเทวี (ชายาองค์ที่ 2) ทรงมีเจ้าพี่เจ้าน้องร่วมพระบิดา 31 องค์ และมีพระโสทรขนิษฐาร่วมพระมารดา 1 องค์ คือ เจ้านางยอดมโนลา

ครั้นเมื่อมีชนมายุได้ 17 ปี ได้บรรพชาเป็นสามเณรจำพรรษา ณ วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร โดยมีพระสังฆราชนันทชัยเป็นเจ้าอาวาส จนถึงปี พ.ศ. 2407 ได้ลาสิกขาออกเป็นคฤหัสถ์ ช่วยงานราชการของพระบิดาตลอดมา ครั้นมีชนมายุได้ 20 ปี ได้วิวาหมงคลเสกสมรสกับเจ้านางศรีโสภา พระธิดาในพระยาวังขวา (เจ้าคำเครื่อง ณ น่าน) กับเจ้านางภูคา ผู้เป็นมารดา เจ้ามหาพรหมสุรธาดา มีพระโอรสพระธิดากับเจ้านางศรีโสภา รวมทั้งสิ้น 8 พระองค์ (พระโอรส 6 พระองค์ และพระธิดา 2 พระองค์)
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์

เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน ได้รับพระราชทานพระอิสริยยศ บรรดาศักดิ์ พระยศทางฝ่ายทหารและฝ่ายพลเรือน ดังนี้
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์
เมื่อปี พ.ศ. 2433 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งเจ้าน้อยมหาพรหม ขึ้นเป็น เจ้าราชบุตร นครเมืองน่าน
เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2437 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์เจ้าราชบุตรนครน่านขึ้นเป็น "เจ้าราชวงศ์นครน่าน"
เมื่อวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2443 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์เจ้าราชวงศ์นครน่านขึ้นเป็น "เจ้าอุปราชนครน่าน" และโปรดเกล้าให้ดำรงตำแหน่งเสนามหาดไทยจังหวัดน่าน
เมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2461  ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ เจ้าอุปราช (มหาพรหม ณ น่าน) เจ้าอุปราชนครน่าน รั้งตำแหน่ง เจ้าผู้ครองนครน่าน
เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2462 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนพระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์ เจ้าอุปราช (มหาพรหม ณ น่าน) เจ้าอุปราชนครน่าน ขึ้นเป็น เจ้าผู้ครองนครน่าน ได้รับการเฉลิมพระนามว่า “เจ้ามหาพรหมสุรธาดา นันทบุราธิวาศวงศ์ บรมราชประสงค์สฤษดิรักษ์ นิตยสวามิภักดิ์อาชวาศัย ประสาสนนัยวิจิตร กิติคุณาดิเรก เอกโยนกมหานคราธิบดี เจ้านครน่าน”
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์ > พระยศ

| เจ้ามหาพรหมสุรธาดา |
| --- | --- |
รับใช้: กองทัพบกสยาม กองเสือป่า
ชั้นยศ: มหาอำมาตย์โท  นายพลตรี  นายกองเอก
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์ > พระยศพลเรือน

20 สิงหาคม พ.ศ. 2454 – อำมาตย์เอก
9 สิงหาคม พ.ศ. 2460 – มหาอำมาตย์ตรี
11 ธันวาคม พ.ศ. 2463 – มหาอำมาตย์โท
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์ > พระยศทหาร

14 มิถุนายน พ.ศ. 2448 – นายพันโท
19 มิถุนายน พ.ศ. 2454 – นายพันเอก
19 มกราคม พ.ศ. 2459 – นายพลตรี
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์ > พระยศเสือป่า

– นายหมู่เอกเสือป่า
13 ตุลาคม พ.ศ. 2456 – นายกองตรีเสือป่า
30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2465 – นายกองโทเสือป่า
26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2467 – นายกองเอกเสือป่า
พระอิสริยยศและบรรดาศักดิ์ > ราชองครักษ์พิเศษ

วันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2463 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้ง นายพลตรี เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน เป็น "ราชองครักษ์พิเศษ"
วันที่ 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน ซองบุหรี่ทองคำ ป.ป.ร. ลงยาชั้น 2 เมื่อคราวเสด็จมณฑลพายัพ พ.ศ. 2469
พิราลัย

ถึงแก่พิราลัย
เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน ประชวรพระโรคชรา พระอาการทรงบ้างทรุดบ้างเสมอมา จนถึงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2474 พระอาการได้กำเริบมากขึ้น แพทย์หลวงและแพทย์ราชสำนักนครน่านได้ประกอบโอสถถวายการรักษาโดยเต็มกำลังพระอาการหาคลายไม่ ครั้นถึงวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2474 (เวลา 16:00 น.) เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ ก็ได้เสด็จถึงแก่พิราลัย ณ คุ้มหลวงหอคำนครน่าน สิริพระชนมายุได้ 84 ปี 10 เดือน รวมระยะเวลาที่ทรงปกครองนครน่าน 11 ปี 9 เดือน 6 วัน
พระราชทานเครื่องประกอบเกียรติยศ
ในการพระราชทานเพลิงศพ เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 64 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์ไทย รัชกาลที่ 7 แห่งราชวงศ์จักรี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ มหาอำมาตย์โท พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทศศิริวงศ์ สมุหเทศาภิบาลมณฑลพายัพ เสด็จแทนพระองค์ พร้อมด้วยเจ้าพนักงานกรมภูษามาลา กรมสนมพลเรือน แผนกพระราชกุศลและแผนกกระบวนอิสสริยยศ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2475 (เวลาบ่าย) เจ้าพนักงานโดยสารโดยรถไฟออกจากสถานีกรุงเทพฯ ถึงสถานีเด่นชัย เมื่อวันที่ 25
กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2475 แล้วขึ้นรถยนต์ไปต่อจนถึงจังหวัดน่าน เมื่อวันที่ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2475 เจ้าพนักงานได้จัดโกศโถประกอบศพ มีฐานตั้งรองโกศ 1 ชั้น พร้อมด้วยเครื่องอิสสริยยศ ฉัตรเบญจาตั้ง 4 คัน เจ้าภาพบำเพ็ญการกุศล
มีประโคมกลองชะนะ 10 จ่าปี่ 1 ตามเวลา
พระราชทานเพลิงพระศพ
ต่อมาวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2475 (เวลาบ่าย) เจ้าพนักงานกรมภูษามาลา ได้ยกพระโกศทรงพระศพลงเปลื้องเสร็จแล้วยกขึ้นประดิษฐานบนจิตกาธาร ณ พระเมรุ สุสานหลวงดอนชัย ตำบลในเวียง อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน มหาอำมาตย์โท พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทศศิริวงศ์ สมุหเทศาภิบาลมณฑลพายัพ เสด็จแทนพระองค์ทรงทอดผ้าไตรของหลวง 10 ไตร กับพระราชทานเงิน 1 ชั่ง พระสงฆ์บังสุกุล อนุโมทนา เจ้าพนักงานอัญเชิญหีบศิลาหน้าเพลิงและเครื่องพระราชทานเพลิง เข้าไปถวายผู้แทนพระองค์ และทรงจุดเพลิงพระราชทานพร้อมด้วยเจ้านายบุตรหลานของเจ้านครน่าน เจ้าพนักงานสุมพระอัฐิไว้คืนหนึ่ง 

ต่อมาวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2475 (เวลาเช้า) เจ้าพนักงานกรมภูษามาลา ได้ประมวดแปรพระรูปพระอัฐิปิดคลุมไว้ เจ้าภาพบำเพ็ญพระกุศลสามหาบแล้ว เจ้านายบุตรหลานของเจ้านครน่านเก็บพระอัฐิไปทำการกุศลต่อไป เป็นเสร็จการ
พระโอรส พระธิดา

เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 64 ทรงมีพระชายา 3 องค์ และพระโอรสพระธิดา รวมทั้งสิ้น 13 องค์ (อยู่ในราชสกุล ณ น่าน สายที่ 3) มีรายพระนามตามลำดับ ดังนี้
พระชายาที่ 1 แม่เจ้าศรีโสภา อัครชายา (จ.จ.)ประสูติพระโอรส/พระธิดา 8 องค์ ได้แก่
เจ้าสุริยวงศ์ (น้อยอินทนนท์ ณ น่าน) เจ้าสุริยวงศ์นครน่าน เสกสมรสกับเจ้านางเกี๋ยง ณ น่าน มีโอรสธิดา 6 ท่าน ได้แก่
ร้อยโท เจ้าวรญาติ (น้อยมหายศ ณ น่าน) เจ้าวรญาตินครน่าน
เจ้านางบัวคำ ณ น่าน
เจ้าน้อยสาร ณ น่าน
เจ้าชื่น ณ น่าน
เจ้าหนานบุญผาย ณ น่าน
เจ้าน้อยข่ายแก้ว ณ น่าน
เจ้านางบัวเขียว ณ น่าน เสกสมรสกับ เจ้าราชวงศ์ (สุทธิสาร ณ น่าน) เจ้าราชวงศ์ นครเมืองน่าน มีธิดา 3 ท่าน ได้แก่
เจ้าดาวเรือง ณ น่าน เสกสมรสกับ เจ้าน้อยพรม ณ น่าน มีบุตร 1 ท่าน ได้แก่
เจ้าประดิษฐ์ ณ น่าน อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฏรจังหวัดน่าน
เจ้าเมฆวดี ณ น่าน
เจ้าบุญตุ้ม ณ น่าน
รองอำมาตย์โท เจ้าบุรีรัตน์ (น้อยขัติยศ ณ น่าน) เจ้าบุรีรัตน์นครน่าน เสกสมรสกับเจ้านางจันทรประภา ณ น่าน มีโอรสธิดา 4 ท่าน ได้แก่
เจ้าขันคำ ณ น่าน
เจ้าประทุม ณ น่าน
เจ้าประยูร ณ น่าน
เจ้าประคอง ณ น่าน
เจ้าราชบุตร (หมอกฟ้า ณ น่าน) เจ้าราชบุตรนครน่าน เสกสมรสกับเจ้านางบุญโสม ณ น่าน มีธิดา 3 ท่าน ได้แก่
เจ้าจุมปี ณ น่าน
เจ้าบัวมัน ณ น่าน
เจ้าโคมทอง ณ น่าน สมรสกับเจ้าประดิษฐ์ ณ น่าน มีธิดา 2 ท่าน คือ
เจ้าสมปรารถนา ณ น่าน
เจ้าวาสนา ภู่วุฒิกุล (ณ น่าน)
ชายาที่ 2 แม่เจ้าบัวทิพย์ ชายา ประสูติพระโอรส 3 องค์ ได้แก่
เจ้าธาดา ณ น่าน (นามเดิม : เจ้าแก้วพรหมา ณ น่าน) มีโอรสธิดา 6 ท่าน ได้แก่
เจ้าธีรชาติ ณ น่าน
เจ้าเยาวเรศ ณ น่าน
เจ้าเกศสุดา ณ น่าน
เจ้าธีรพล ณ น่าน
เจ้าธานุเดช ณ น่าน
เจ้าธานุสรณ์ ณ น่าน
เจ้าเมืองพรหม ณ น่าน (นามเดิม : เจ้าขี้หมู ณ น่าน) ถึงแก่กรรมตั้งแต่อายุ 2 ปี
เจ้าสุรพงษ์ ณ น่าน (นามเดิม : เจ้าจันต๊ะคาด ณ น่าน) มีโอรสธิดา 3 ท่าน ได้แก่
เจ้าจุลณีย์ ณ น่าน
เจ้าจุลพงษ์ ณ น่าน
เจ้าจักรพงษ์ ณ น่าน
ชายาที่ 3 แม่เจ้าศรีคำ ชายา ประสูติพระโอรส/พระธิดา 2 องค์ ได้แก่
เจ้าสนิท ณ น่าน (นามเดิม : เจ้านิด ณ น่าน) ถึงแก่กรรมตั้งแต่อายุ 2 ปี
เจ้าลัดดา ณ น่าน (นามเดิม : เจ้านางหมัดคำ ณ น่าน) มีโอรสธิดา 3 ท่าน ได้แก่
เจ้าดรุณี อรุณสิทธิ์
เจ้าศักดา อรุณสิทธิ์
เจ้าดรุพรรณ อรุณสิทธิ์
พระกรณียกิจที่สำคัญ > ด้านสาธารณสุข

เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2461 เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน ทรงเป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์แห่งสภากาชาดสยาม หรือ สภากาชาดไทยในปัจจุบัน โดยได้บริจาคเงินจำนวน 3,000 บาท ให้แก่สภากาชาดสยาม เป็นทุนบำรุงเตียงคนไข้ในโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์เตียงหนึ่ง
เมื่อปี พ.ศ. 2468 เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน เจ้าราชวงศ์ (สุทธิสาร ณ น่าน) เจ้าราชวงศ์นครน่าน พร้อมด้วยเหล่าเจ้านายบุตรหลานได้ร่วมกันสร้างโอสถสภาขึ้นที่จังหวัดนครน่าน เพื่ออุทิศถวายเป็นพระกุศลแด่พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช (ผู้เป็นพระเชษฐาต่างพระมารดา) กระทรวงมหาดไทยได้นำความกราบบังคมทูลพระกรุณาทรงทราบฝ่าลอองธุลีพระบาทแล้ว ทรงอนุโมทนาในส่วนกุศลสาธารณประโยชน์ในครั้งนี้ด้วย
พระกรณียกิจที่สำคัญ > ถวายช้างเผือก

เมื่อปี พ.ศ. 2468 ได้พบช้างสีประหลาดที่เขตเมืองนครน่าน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพนักงานกรมช้างต้นและกรมศิลปากรขึ้มาตรวจลักษณะพบว่าเป็นช้างในลักษณะจำพวกอัฐคช 8 ชื่อว่า "ดามหัศดินทร"
พระกรณียกิจที่สำคัญ > สาธารณประโยชน์

แจ้งความมา ณ วันที่ 27 สิงหาคม รัตนโกสินทรศก 131
ด้วยได้รับใบบอกพระเจ้าผู้ครองนคร แลเค้าสนามหลวงนครน่าน ที่ 6/1253 ลงวันที่ 20 กรกฎาคม ร.ศ. 131 ว่าสพานลำน้ำบั้วซึ่งได้สร้างขึ้นครั้งก่อนนั้นเปนอันสำเร็จไปตอนหนึ่งแล้ว แต่ยังไม่รียบร้อย ด้วยเหตุที่ลำน้ำบั้วกว้างขวางมาก ปลายสพานด้านใต้ยังตกอยู่ใน ลำห้วยต่ำกว่าระดับถนน ครั้นถึงฤดูน้ำๆ ยังท่วมอยู่ มหาชนสัญจรไป มาไม่สดวก สพานนี้ก็เปนสพานสำคัญแห่งหนึ่ง ซึ่งเปนทางร่วมมาบรรจบกัน หลายทาง เมื่อวันที่ 1 เมษายน ร.ศ. 131 อำมาตย์เอก เจ้าอุปราช (น้อยมหาพรหม) เจ้าอุปราช นครเมืองน่าน และเสนามหาดไทย นครเมืองน่าน ได้ว่าเหมาช่างลงมือทำสพานต่อตามรูปเดิม กว้าง 2 วา ยาว 1 เส้น 3 วา สูงจากพื้น 4 วา 1 คืบ ใช้ไม้จริง รวมทั้งสพานเดิมยาว 2 เส้น 9 วา 2 ศอกสูงเท่ากัน แล้วเสร็จเปนเงิน 1,543 บาท รวมทั้งเงินที่ ได้ออกทรัพย์สร้างครั้งก่อนเปนเงิน 9,943 บาทถ้วน แลได้เปิดให้มหาชนสัญจรไปมาเปนสาธารณประโยชน์ แต่วันที่ 17 กรกฎาคม ร.ศ. 131 แล้ว อำมาตย์เอก เจ้าอุปราช มีความยินดีขอพระราชทานอุทิศถวายพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง แลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

กระทรวงมหาดไทยได้นำความกราบบังคมทูลพระกรุณา ทราบฝ่าลอองธุลีพระบาทแล้ว มีพระบรมราชโองการดำรัสเหนือเกล้าฯ ว่าการที่ อำมาตย์เอก เจ้าอุปราช เสนามหาดไทยนครน่าน มีจิตศรัทธาบริจาคทรัพย์จัดการต่อสพานข้ามลำน้ำบั้วให้สำเร็จเรียบร้อย ให้มหาชนสัญจรไปมาเปนสาธารณประโยชน์นั้น นับว่าเปนการกุศล ต้องด้วยพระราชนิยม ทรงอนุโมทนาในส่วนกุศลนี้
แจ้งความมาณวันที่ 27 สิงหาคม รัตนโกสินทรศก 131

( ลงนาม ) พระยามหาอำมาตย์
พระกรณียกิจที่สำคัญ > การสร้างท่าอากาศยานน่านนคร

ทรงบริจาคทุนทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อซื้อเครื่องบินให้แก่กองทัพอากาศสยาม
เมื่อปี พ.ศ. 2458 เจ้ามหาพรหมสุรธาดาฯ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 64 ขณะดำรงพระยศ นายพันเอก เจ้าอุปราชนครเมืองน่าน (อิสริยยศในขณะนั้น) ได้ทรงบริจาคทุนทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อซื้อเครื่องบินให้แก่กองทัพอากาศสยาม จำนวน 1 ลำ ซึ่งต่อมาพระองค์มีพระประสงค์จะชมเครื่องบินลำที่พระองค์ซื้อให้แก่กองทัพอากาศ จึงได้นำความปรึกษากับอำมาตย์เอก พระวรไชยวุฒิกรณ์ ปลัดมณฑลพายัพ เพื่อจัดสร้างสนามบินขึ้น เมื่ออำมาตย์เอก พระวรไชยวุฒิกรณ์ เห็นชอบแล้ว จึงได้เกณฑ์แรงงานราษฎรทำการถางโค่นต้นไม้ บริเวณตำบลหัวเวียงเหนือ เพื่อสร้างสนามบินขึ้น โดยใช้เวลาในการสร้างประมาณ 3 ปีเศษ จึงแล้วเสร็จ และทางกองทัพอากาศจึงได้นำเครื่องบินแบบ “เบเก้” จำนวน 3 ลำ รวมทั้งลำที่เจ้าอุปราชนครเมืองน่าน ได้ทรงบริจาคทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ซื้อให้ บินจากกองทัพอากาศดอนเมืองถึงสนามบินน่านสำเร็จและลงอย่างปลอดภัย ครั้นเมื่อเครื่องบินได้กลับไปแล้วก็มิได้ใช้สนามบินนี้อีก คงปล่อยทิ้งไว้และได้รับการบำรุงรักษาตามสมควร

ต่อมาเมื่อเกิดกรณีพิพาทอินโดจีนกับฝรั่งเศส สนามบินได้รับการปรับปรุงให้ดีขึ้นอีกครั้งเพื่อให้เครื่องบินจำนวน 3 – 4 ลำจากกองทัพอากาศสามารถมาประจำที่สนามบินน่านได้ แต่เมื่อสงครามอินโดจีนยุติลง ก็ไม่มีการใช้สนามบินอีก หลังจากนั้นอีกประมาณ 10 ปีเศษ สนามบินได้รับการปรับปรุงอีกครั้งหนึ่ง โดยทำการขยายทางวิ่งให้กว้างประมาณ 10 เมตร ยาวประมาณ 600 เมตร ผิวทางวิ่งบดทับด้วยดินลูกรัง พอที่เครื่องบินขนาดเล็กจะขึ้น-ลงได้ และเมื่อวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2514 กองทัพอากาศไทยได้จัดหน่วยบิน 231 ซึ่งมีเครื่องบินขับไล่ ทิ้งระเบิดมาประจำสนามบินน่าน พร้อมย้ายหน่วยบิน 713 และ 333 จากอำเภอเชียงกลางมาประจำที่สนามบินน่าน รวมกันตั้งเป็นฝูงบิน 416 ต่อจากนั้นหน่วยบินของกองทัพบก และกรมการบินพาณิชย์ ได้ย้ายเข้ามาใช้พื้นที่ร่วมกับกองทัพอากาศ จึงได้ร่วมกันซ่อมทางวิ่งบางตอนที่ชำรุดให้ได้มาตรฐานและเพิ่มขีดความสามารถของทางวิ่งให้เป็นผิวแอสฟัลส์ติดคอนกรีต ยาว 2,000 เมตร กว้าง 45 เมตร ทางเผื่อหัวท้ายข้างละ 60 เมตร รับน้ำหนักสูงสุดได้ประมาณ 67,000 กิโลกรัม จนเครื่องบินขนาดใหญ่แบบ C-130 สามารถขึ้น-ลงได้อย่างปลอดภัย

ในปี พ.ศ. 2523 กรมการบินพาณิชย์ ได้จัดสร้างอาคารที่ทำการท่าอากาศยานน่าน (อาคารเดิม) เป็นอาคารชั้นเดียวประกอบด้วยห้องพักผู้โดยสาร ที่ทำการท่าอากาศยานน่านและพื้นที่ลานจอดรถยนต์ ไว้บริการแก่ผู้โดยสารทั่วไป