หัวเมืองลาวอีสาน
ตระกูลเจ้านายฝ่ายอีสาน

เจ้านายฝ่ายอีสาน หมายถึง เจ้านายผู้สืบเชื้อสายในราชวงศ์ หรือสายสกุลที่เคยปกครองหัวเมืองในอาณาจักรล้านช้างเดิมมาก่อน ซึ่งเข้ามาเป็นประเทศราชของอาณาจักรรัตนโกสินทร์ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 อันได้แก่ เจ้านายในราชวงศ์แสนทิพย์นาบัวที่แยกย่อยมาจากราชตระกูลล้านช้างเวียงจันทน์อีกที สถาปนาแต่งตั้งขึ้นเป็นราชวงศ์ในภายหลังจากก่อตั้งเมืองหนองบัวลุ่มภูขึ้น สายนี้ปกครองนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน เมืองอุบลราชธานีศรีวนาไลยประเทศราช เมืองยศสุนทร เมืองเขมราษฎร์ธานี เมืองหนองคาย และเมืองอำนาจเจริญ ส่วนราชวงศ์เจ้าวิชัยเเห่งอาณาจักรล้านช้างสายนี้ปกครองเมืองสุวรรณภูมิราชบุรียประเทศราช เมืองขอนแก่น เมืองร้อยเอ็ด เมืองมหาสารคาม เมืองชลบถวิบูลย์ และเมืองมุกดาหาร
ในอดีตเจ้าผู้ครองนครต่าง ๆ มีอำนาจสิทธิ์ขาดปกครองดินแดนของตน แต่มีหน้าที่ต้องส่งเครื่องบรรณาการถวายราชสำนักสยามเพื่อแสดงความจงรักภักดีเท่านั้น อย่างไรก็ตามราชสำนักสยามได้เริ่มเข้ามามีบทบาทสำคัญในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งภายในราชสำนักประเทศราชหลายครั้ง จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงยกเลิกการปกครองแบบประเทศราชเพื่อรวมศูนย์อำนาจการปกครองไว้ที่กรุงเทพฯ โดยเฉพาะ ตำแหน่งเจ้าประเทศราชก็ให้สิ้นสุดเมื่อเจ้าผู้ครองเมืองนั้นถึงแก่พิราลัย
ณ อุบล - สกุลนี้สืบเชื้อสายพระประทุมวรราชสุริยวงศ์ และเจ้าอุปราชธรรมเทโวแห่งนครจำปาศักดิ์ ทางฝ่ายพระมารดา สายอุปฮาด (สุดตา) และอุปฮาด (โท) ผู้ขอรับพระราชทานนามสกุลสายนี้คือ พระอุบลเดชประชารักษ์ (เสือ ณ อุบล) กรมการเมืองพิเศษเมืองอุบลราชธานีในสมัยรัชกาลที่ 5
สุวรรณกูฏ - สกุลนี้สืบเชื้อสายผ่านทางพระพรหมราชวงศา (กุทอง สุวรรณกูฏ) เจ้าเมืองอุบลราชธานีลำดับที่3 บุตรของพระประทุมฯ ,พระบริคุฏคามเขต (โหง่นคำ สุวรรณกูฏ) เป็นผู้ขอรับพระราชทานนามสกุล
สิงหัษฐิต - สายนี้สืบเชื้อสายมาจากพระเกษโกมลสิงห์ขัตติยะ หลานของพระพรหมราชวงศา (กุทอง สุวรรณกูฏ) เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 3 ผู้ขอรับพระราชทานนามสกุล คือ พระวิภาคย์พจนกิจ (หนูเล็ก สิงหัษฐิต - บิดาของเติม วิภาคย์พจนกิจ ผู้เขียนหนังสือ ประวัติศาสตร์อีสาน)
ทองพิทักษ์ - สกุลนี้สืบเชื้อสายผ่านทางอุปฮาด (สุดตา) พี่ชายของพระพรหมราชวงศา (กุทอง สุวรรณกูฏ) บุตรของพระประทุมฯ ท้าวไกรยราช (พู) บุตรของอุปฮาด (สุดตา) เป็นผู้ขอรับพระราชทานนามสกุล
อมรดลใจ - สกุลนี้สืบเชื้อสายผ่านทางพระอมรดลใจ (ท้าวสุริยวงศ์ อ้ม) เจ้าเมืองตระการพืชผลคนแรก ท่านนี้เป็นบุตรพระพรหมราชวงศา (กุทอง สุวรรณกูฏ) เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 3 และเป็นเขยเจ้าครองนครจำปาศักดิ์
โทนุบล - สกุลนี้สืบเชื้อสายผ่านทางเจ้าเมืองมหาชนะชัย (คำพูน สุวรรณกูฏ) ผู้ซึ่งเป็นบุตรของพระพรหมราชวงศา (กุทอง สุวรรณกูฏ) เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 3 โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานนามท้าวคำพูนว่า "พระเรืองไชยชำนะ" เมืองมหาชนะชัยขึ้นตรงต่อเมืองอุบลราชธานี โดยต่อมาภายหลังเมืองมหาชนะชัยได้ถูกลดฐานะเป็นอำเภอภายใต้เมืองอุบลราชธานี โดยหลวงวัฒนวงศ์ โทนุบล (โทน สุวรรณกูฏ) ผู้เป็นหลานของพระเรืองชัยชนะ เป็นนายอำเภอคนแรก
บุตโรบล - สายนี้สืบมาจากราชบุตร (สุ่ย) และราชบุตร (คำ) บุตรของเจ้าสีหาราช (พลสุข) และท้าวโครต ทั้งสองท่านเป็นบุตรของพระตา และเป็นอนุชาของพระปทุมฯ ผู้รับพระราชทานสกุลคือ พระอุบลกิจประชากร (บุญเพ็ง บุตโรบล) สายสกุลนี้เป็นสายสกุลของอัญญานางเจียงคำ บุตโรบล (หม่อมเจียงคำ ชุมพล ณ อยุธยา) ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์
ณ หนองคาย - คือ พระปทุมเทวาภิบาล (บุญมา ณ หนองคาย)  มีพระยาวุฒาธิคุณ(แพ) รับพระราชทานนามสกุล จาก ร.6
รักขพันธ์ ณ หนองคาย - คือ ลูกหลานพระยาวุฒาธิคุณ (แพ) ซึ่งจัดตั้งนามสกุลนี้ขึ้นมาใหม่
วุฒาธิวงศ์ ณ หนองคาย - คือ บุตรชายของพระยาวุฒาธิคุณ(แพ) ได้จัดตั้งใหม่ โดยนำนามของบิดาคือ พระยาวุฒาธิคุณ(แพ)มาบวกกับคำว่า อนุวงศ์
โพธิเสน  ณ หนองคาย - คือ ลูกหลานพระยาวุฒาธิคุณ (แพ) ซึ่งจัดตั้งนามสกุลนี้ขึ้นมาใหม่
โพธิเสน  สืบสายมาจาก พระยาวุฒิธรรมมประดิษฐ์ (มั่น)
สุริยวงศ์ - พระปทุมสุริยวงศ์ บุตรชายคือ เจ้าคุณพระนคร มีบุตรสาวคือ สุข สุริยวงศ์ (หม่อมสุข ทองใหญ่) ซึ่งเป็นหม่อมใน กรมหลวงประจักษ์ฯ
สิงหศิริ - พระยาสุนทรธรรมธาดา (ผู้บริหารราชการในหัวเมืองโพนพิสัย)
นาครทรรพ - เจ้าคุณอุ้ย นาคทรรรพ
วัฒนสุข - เจ้าคุณสุข วันสุข
สีมะสิงห์ - ขุนธนาภาลบริรักษ์  ภูไท
โทธิเบศร์วงษา สายท้าวราชวงศ์กอ ภูไท เจ้าเมืองกุดสิมนารยณ์
วุฒิสาร ท้าวสาร ท้าวเพียในเจ้าเมืองกุดสิมนารยณ์ ภูไท
ไชยขันธุ์, ไชยเขตุขันธุ์ ท้าววรเสนไชยะ ท้าวเพียในเจ้าเมืองกุดสิมนารยณ์ ภูไท
ศรีหลิ่ง, ศรีหริ่ง ท้าวหลอยหลิ่ง ท้าวเพียในเจ้าเมืองกุดสิมนารยณ์ ภูไท
วงศ์ปัดสา - สายสกุล วงศ์ปัดสา สืบสายสกุลมาจากเจ้าเมืองขมราฐ คือพระเทพวงศา (พ่วย) ต้นปฐมสายนี้คือพระเทพวงศา (ก่ำ) ผู้เป็นบุตรพระวอ
พรมประกาย ณ นครพนม
สูตรสุคนธ์ ณ นครพนม
พิมพานนท์ ณ นครพนม
กิติศรีวรพันธุ์ (เจ้าเมืองท่าอุเทน นครพนม)
วัฒนศักดิ์ (เจ้านายฝ่ายอีสานสืบเชื้อพระวงศ์ล้านช้างหลวงพระบาง)
แก้วมณีชัย (เจ้าเมืองเรณูนคร นครพนม)
เตโช (อุปราชเมืองเรณูนคร นครพนม)
พรหมสาขา ณ สกลนคร
จันทรสาขา (เจ้าเมืองมุกดาหาร)
ยอดเพ็ช (พระยอดเมืองขวาง หรือขำ เจ้าเมืองคำม่วน ลาว)
ณ จำปาศักดิ์
ณ พล ( เจ้าเมืองพล ขอนแก่น)
สุวรรณเลิศ (เจ้าเมืองกันทรวิชัยหรือคันธารวิไชย์ มหาสารคาม)
สุวรรณวงศ์ (สมเด็จพระเจ้ามหาชีวิตศรีสว่างวัฒนา ราชอาณาจักรลาว)
เรืองสุวรรณ (เจ้านายฝ่ายอีสานที่มีเชื้อสายพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชแห่งอาณาจักรล้านช้าง)
ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม
ณ เมืองแปะ (เจ้าเมืองบุรีรัมย์)
ราชาโคตร (เจ้าเขมรหนีมาอยู่อีสานล่าง)
วรบุตร (เจ้าเมืองแก่นท้าว เลย ปัจจุบันอยู่ลาว นามสกุลหลวงปู่หลุย จันทสโร)
แก่นแก้ว ( เพียแก่นท้าวเปนต้นตระกูล นามสกุลหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต)
ลาวัณบุตร (เจ้าเมืองสี่มุม จัตุรัส ชัยภูมิ)
ศรีสุระ (เจ้าเมืองเดชอุดม)
พรหมวงศานนท์ (เจ้าอุบล เชื้อสายเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์)
เสนจันทฒิไชย (เจ้าเมืองหรือผู้ว่าราชการเมืองไชยบุรี นครพนม)
อินทร์เอี่ยม ณ จำปาศักดิ์
จารุเกษม สกุลนี้สืบเชื้อสายผ่านทางอุปฮาดหมาคำ เป็นบุตรลำดับที่ 5 ในพระปทุมวรราชสุริยวงศ์(เจ้าคำผง) ผู้ขอเข้ารับพระราชทานนามสกุลคือรองอำมาตย์โทพระเกษมสำราญรัฐ (แสง จารุเกษม) เจ้าเมืองเขมราฐคนสุดท้ายและเป็นนายอำเภอคนแรกของเขมราฐหลังถูกลดฐานะจากเมืองเขมราฐธานี เป็นอำเภอเขมราฐ