stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สงัด ชลออยู่
การทำงาน > ตำแหน่งสำคัญทางการเมือง

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ประเภทที่ 2
สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ
สมาชิกวุฒิสภา
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
หัวหน้าคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน
เป็นหัวหน้าคณะปฏิวัติ
ประธานสภานโยบายแห่งชาติ
สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2516
การรำลึก

ทุกวันนี้ เมื่อครบรอบวันคล้ายวันถึงแก่อนิจกรรมของพลเรือเอก สงัด กองทัพเรือยังคงจัดงานรำลึกถึงพลเรือเอก สงัด อยู่เสมอ บุคคลที่ใกล้ชิดและเคยเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของพลเรือเอก สงัด มักเรียกชื่อพลเรือเอก สงัด ด้วยความเคารพว่า "ครูหงัด" และได้มีการจัดตั้งมูลนิธิ พลเรือเอก สงัด ชลออยู่ ขึ้น โดยมอบเงินเป็นทุนการศึกษาสำหรับนักเรียนทั่วไปและนักเรียนเตรียมทหารที่มีผลการเรียนดี โดยเฉพาะนักเรียนที่เป็นบุตรหลานของข้าราชการทหาร
การถึงแก่กรรม

พลเรือเอก สงัด ถึงแก่อนิจกรรมด้วยอาการหัวใจวาย เมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2523 ที่โรงพยาบาลประจำอำเภอแกลง จังหวัดระยอง รวมอายุได้ 64 ปี 264 วัน
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พลเรือเอก สงัด ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

พ.ศ. 2515 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2510 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2516 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2484 –  เหรียญชัยสมรภูมิ สงครามอินโดจีน (ช.ส.)
พ.ศ. 2505 –  เหรียญชัยสมรภูมิ สงครามมหาเอเชียบูรพา (ช.ส.)
พ.ศ. 2497 –  เหรียญชัยสมรภูมิ การร่วมรบกับสหประชาชาติ ณ ประเทศเกาหลี (ช.ส.)
พ.ศ. 2519 –  เหรียญพิทักษ์เสรีชน ชั้นที่ 1 (ส.ช.)
พ.ศ. 2518 –  เหรียญราชการชายแดน (ช.ด.)
พ.ศ. 2493 –  เหรียญจักรมาลา (ร.จ.ม.)
พ.ศ. 2506 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 3 (ภ.ป.ร.3)
พ.ศ. 2493 –  เหรียญพระราชพิธีบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 9 (ร.ร.ศ.9)
พ.ศ. 2500 –  เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เหรียญสหประชาชาติ

สหประชาชาติ :
พ.ศ. 2497 –  เหรียญสหประชาชาติเกาหลี
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > ต่างประเทศ

ไต้หวัน :
พ.ศ. 2515 –  เครื่องอิสริยาภรณ์เมฆและธวัช ชั้นที่ 9
พ.ศ. 2517 –  เครื่องอิสริยาภรณ์หม้อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ชั้นที่ 2
เกาหลีใต้ :
พ.ศ. 2517 –  เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณสำหรับการรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ ชั้นที่ 1
อินโดนีเซีย :
พ.ศ. 2518 –  เหรียญจาลาเซนา สตาร์
สหรัฐ :
พ.ศ. 2518 –  ลีเจียนออฟเมอริต ชั้นผู้บังคับบัญชา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม |
| --- | --- |
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4 พระองค์เจ้าชั้นเอก

เสนาบดีกระทรวงวัง
ดำรงตำแหน่ง: พ.ศ. 2438 — พ.ศ. 2439
รัชสมัย: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ถัดไป: พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย
เสนาบดีกระทรวงกลาโหม
ดำรงตำแหน่ง: พ.ศ. 2442 — พ.ศ. 2444
รัชสมัย: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า: เจ้าฟ้ากรมขุนนริศรานุวัดติวงศ์
ถัดไป: สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระภาณุพันธุวงศ์วรเดช

ประสูติ: 5 เมษายน พ.ศ. 2399 จังหวัดพระนคร ประเทศสยาม
สิ้นพระชนม์: 25 มกราคม พ.ศ. 2468 (68 ปี) จังหวัดพระนคร ประเทศสยาม
หม่อม: 9 คน
พระบุตร: 25 องค์
ราชสกุล: ทองใหญ่
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ในรัชกาลที่ 4
พลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม (5 เมษายน พ.ศ. 2399 – 25 มกราคม พ.ศ. 2468) อดีตเสนาบดีกระทรวงกลาโหม เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ในรัชกาลที่ 4 และเป็นต้นราชสกุลทองใหญ่
พระประวัติ > ประสูติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ พระสนมโท ธิดานายศัลยวิชัยหุ้มแพร (ทองคำ ณ ราชสีมา)  เป็นพระเจ้าลูกเธอองค์ที่ 25 และเป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 13 ในรัชกาลที่ 4 ประสูติในพระบรมมหาราชวัง เมื่อวันเสาร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ปีมะโรง จุลศักราช 1218 ตรงกับวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2399 เมื่อสมโภชเดือนแล้ว พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานนามว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ เพราะในวันประสูติมีผู้นำทองคำก้อนใหญ่ ซึ่งขุดได้ที่ตำบลบางสะพานในเวลานั้นได้เข้ามาทูลเกล้าฯ ถวาย ทรงถือว่าเป็นศุภนิมิตมงคลสำหรับพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นี้
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ มีพระอนุชา พระขนิษฐาร่วมเจ้าจอมมารดาเดียวกันอีก 3 พระองค์คือ
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าชายทองแถมถวัลยวงศ์ (ภายหลังได้รับสถาปนาเป็นกรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ต้นราชสกุลทองแถม)
พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าชายเจริญรุ่งราษี
พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าหญิงกาญจนากร
พระประวัติ > การศึกษา

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ ทรงเริ่มการศึกษาวิชาอักษรไทย และภาษาบาลี กับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษณา (พระราชธิดาในรัชกาลที่ 3) หม่อมเจ้าหญิงจอ นรินทรางกูร (พระธิดาในสมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงนรินทร์รณเรศ) และพระยาปริยัติธรรมธาดา (เปี่ยม) และทรงศึกษาภาษาต่างประเทศกับ นางแอนนา เลียวโนเว็น และ นายแป็ตเตอสัน จนสามารถตรัส และเขียนภาษาอังกฤษได้ดี
พระประวัติ > ผนวช

ผนวชเป็นสามเณรที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อ พ.ศ. 2411 และเสด็จไปประทับ ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร ผนวชที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อ พ.ศ. 2418 และประทับที่วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร และได้ศึกษาพระธรรมวินัยกับสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทโว) เมื่อลาสิกขาแล้วทรงศึกษาวิชากฎหมายจากขุนหลวงไกรศรี (หนู) แล้วเข้ารับราชการเป็นนักเรียนศาลฎีกาในสมัยพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระเทเวศร์วัชรินทร์ เป็นอธิบดีศาลฎีกา
พระประวัติ > พระกรณียกิจ

เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2418 ได้เกิดสุริยุปราคาเต็มดวง ขึ้นในประเทศไทยพระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ ได้ทรงคำนวณการเกิดสุริยุปราคาถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว คณะนักดาราศาสตร์อังกฤษได้ตั้งค่ายสังเกตสุริยุปราคาที่แหลมเจ้าลาย จังหวัดเพชรบุรี นักดาราศาสตร์เหล่านี้ไม่สามารถถ่ายภาพสุริยุปราคาไว้ได้ คงมีแต่ภาพวาดฝีพระหัตถ์ของพระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ และถูกบันทึกอยู่ในตำราดาราศาสตร์ ในนามของ Prince Tong
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงกรมเมื่อ พ.ศ. 2424 เป็นกรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม ทรงเป็นกำลังสำคัญของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการรักษาดินแดนไทยทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือในกรณีพิพาทกับประเทศฝรั่งเศสครั้งวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ทรงเป็นแม่ทัพใหญ่ฝ่ายใต้ปราบปรามกบฏจีนฮ่อในมณฑลลาวพวนจนสงบราบคาบ และได้รับแต่งตั้งเป็นองคมนตรี
ในเวลาต่อมาทรงดำรงตำแหน่งข้าหลวงต่างพระองค์สำเร็จราชการมณฑลฝ่ายเหนือ พ.ศ. 2436 ในขณะดำรงพระยศเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม ทรงดำรงตำแหน่งข้าหลวงใหญ่หัวเมืองลาวพวน ทรงตั้งกองบัญชาการมณฑลลาวพวนที่บ้านหมากแข้ง สร้างความเจริญจากหมู่บ้านชนบทจนเป็นเมืองอุดรซึ่งต่อมาได้ยกฐานะเป็นจังหวัดอุดรธานี
พ.ศ. 2442 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นกรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ทรงดำรงตำแหน่งเป็นผู้บัญชาการทหารเรือ
ภายหลังเกิดคดีพญาระกาขึ้นในปี พ.ศ. 2452 - พ.ศ. 2453 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงกระทำปัพพานียกรรม ขับกรมหลวงประจักษ์ฯ และพระโอรส-ธิดาออกจากพระราชสำนัก พระองค์เองทรงถูกห้ามมิให้เข้าเฝ้าในที่รโหฐาน ให้เฝ้าได้แต่ในท้องพระโรงหรือในที่มีผู้เฝ้าอยู่มากเท่านั้น ห้ามหม่อมเจ้าไศลทองโดยเฉพาะมิให้เข้าในเขตพระราชฐาน และห้ามหม่อมเจ้าหญิงชายอื่น ๆ ในกรมหลวงประจักษ์ฯ มิให้ขึ้นสู่พระราชมณเฑียร ตั้งแต่วันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2453 เป็นต้นมาจนตลอดรัชกาลก็มิได้พ้นพระราชอาญาจนพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สวรรคต
พระประวัติ > สิ้นพระชนม์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม สิ้นพระชนม์ด้วยโรคพระอันตะ (ไส้ใหญ่ ) พิการ ณ วังตรอกสาเก เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2467 (นับแบบปัจจุบันเป็น พ.ศ. 2468) เวลา 18.00 น. สิริพระชันษาได้ 68 ปี 295 วัน วันต่อมา เวลา 17.00 น. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช เสด็จแทนพระองค์ไปพระราชทานน้ำหลวงสรงพระศพ เจ้าพนักงานเชิญพระศพขึ้นรถพระวอวิมานไปพระที่นั่งทรงธรรม วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร เชิญพระศพขึ้นตั้งบนแว่นฟ้าสองชั้น ประกอบโกศมณฑป แวดล้อมด้วยเครื่องสูง สมเด็จกรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดชทรงทอดผ้าไตรถวายพระภิกษุ 20 รูป มีสมเด็จพระวันรัต (จ่าย ปุณฺณทตฺโต) เป็นประธาน มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร ในระหว่างวันที่ 3 - 5 พฤษภาคม 2469 ในการนี้พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระโกศทองน้อยทรงพระศพ ฉัตรตาดเหลือง 5 ชั้น แขวนเหนือพระโกศ เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี พระราชทานเพลิงพระศพ
พระเกียรติยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม |
| --- | --- |
ธงประจำพระอิสริยยศ
ตราประจำพระองค์
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
พระเกียรติยศ > พระอิสริยยศ

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ (5 เมษายน พ.ศ. 2399 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2424)
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม (พ.ศ. 2424 - 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442)
พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม (10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 25 มกราคม พ.ศ. 2467)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ทรงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งสยามและต่างประเทศ ดังนี้
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์สยาม

พ.ศ. 2425 –  เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2430 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2436 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
พ.ศ. 2430 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
พ.ศ. 2442 –  เหรียญปราบฮ่อ (ร.ป.ฮ.)
พ.ศ. 2436 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการแผ่นดิน (ร.ด.ม.(ผ))
พ.ศ. 2446 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ))
พ.ศ. 2440 –  เหรียญจักรมาลา (ร.จ.ม.)
พ.ศ. 2452 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
พ.ศ. 2447 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 2 (ม.ป.ร.2)
พ.ศ. 2451 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 2 (จ.ป.ร.2)
พ.ศ. 2425 –  เหรียญสตพรรษมาลา (ส.ม.)
พ.ศ. 2436 –  เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา (ร.ศ.)
พ.ศ. 2440 –  เหรียญประพาสมาลา (ร.ป.ม.)
พ.ศ. 2441 –  เหรียญราชินี (ส.ผ.)
พ.ศ. 2446 –  เหรียญทวีธาภิเศก (ท.ศ.)
พ.ศ. 2450 –  เหรียญรัชมงคล (ร.ร.ม.)
พ.ศ. 2451 –  เหรียญรัชมังคลาภิเศก รัชกาลที่ 5 (ร.ม.ศ.5)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ

ญี่ปุ่น :
พ.ศ. 2431 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1
ออสเตรีย-ฮังการี :
พ.ศ. 2432 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎเหล็ก ชั้นที่ 1
รัสเซีย :
พ.ศ. 2434 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญอันนา ชั้นที่ 1
เดนมาร์ก :
พ.ศ. 2445 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1
พระยศ

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม |
| --- | --- |
รับใช้:  ไทย
แผนก/สังกัด: กองทัพบกสยาม
ชั้นยศ:  พลตรี
พระยศ > พระยศทหาร

นายพลตรี
พระอนุสรณ์

พระอนุสาวรีย์พลตรีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม เป็นพระอนุสาวรีย์ขนาดใหญ่ตั้งอยู่บริเวณภายในพื้นที่ค่ายประจักษ์ศิลปาคม กรมทหารราบที่ 13 มณฑลทหารบกที่ 24 อุดรธานี เป็นพระอนุสาวรีย์ทรงยืนขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นสำหรับเป็นสถานที่สักการะของทหารในสังกัดมณฑลทหารบกที่ 24
พระอนุสาวรีย์พลตรีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม เป็นพระอนุสาวรีย์ขนาดใหญ่ตั้งอยู่บริเวณห้าแยกกรมหลวงประจักษ์ ถนนทหาร ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี เป็นพระอนุสาวรีย์ขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นสำหรับเป็นสถานที่สักการะของประชาชนทั่วไป แต่เดิมประดิษฐานอยู่ที่ สนามทุ่งศรีเมือง ต่อมาจึงได้อัญเชิญมาประดิษฐาน ณ ห้าแยกกรมหลวงประจักษ์
พระอนุสาวรีย์พลตรีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม เป็นพระอนุสาวรีย์ขนาดใหญ่ตั้งอยู่บริเวณภายในโรงเรียนประจักษ์ศิลปาคม อำเภอประจักษ์ศิลปาคม
วันก่อตั้งเมืองอุดรธานี

วันที่ 18 มกราคม ของทุกปีเป็นวันที่พลตรีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ยกทัพมาสร้างบ้านแปลงเมือง ณ บ้านเดื่อหมากแข้ง ทางจังหวัดอุดรธานีจึงได้เลือกวันดังกล่าวเป็นวันเฉลิมฉลองครบรอบการก่อตั้งเมืองอุดรธานีและจะมีการรำบวงสรวงทุกปีเพื่อแสดงออกถึงความรักและความสามัคคีของคนอุดรธานี
ดูเพิ่ม

สุริยุปราคาเต็มดวงในประเทศไทย 6 เมษายน 2418
นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม แม่ทัพฝ่ายใต้ (ฉายก่อนหน้าที่จะยกกองทัพไปปราบฮ่อวันหนึ่ง)
ตราอาร์มประจำพระองค์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ปรากฏบนพัดรองที่ระลึกงานพระราชทานเพลิงพระศพของพระองค์ เมื่อ พ.ศ. 2469
ไวต์สตาร์ไลน์

| --- | --- |

ประเภท: ห้างหุ้นส่วน
อุตสาหกรรม: การเดินเรือ การขนส่ง
ก่อตั้ง: ค.ศ. 1845 (1845) ในลิเวอร์พูล, ประเทศอังกฤษ
เลิกกิจการ: ค.ศ. 1934 (1934)
สาเหตุ: รวมกิจการกับคูนาร์ดไลน์
ถัดไป: คูนาร์ด-ไวต์สตาร์ไลน์ 
สำนักงานใหญ่: ประเทศเวลส์ 
พื้นที่ให้บริการ: ทรานส์แอตแลนติก ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์
บริษัทแม่: อิสเมย์อิมรีแอนด์โค
เชิงอรรถ / อ้างอิง  ธงบริษัท
ไวต์สตาร์ไลน์ (อังกฤษ: White Star Line) เป็นสายการเดินเรือสัญชาติบริติช ก่อตั้งขึ้นจากซากบริษัทเรือเมล์ที่ล้มละลาย และค่อย ๆ เติบโตจนกลายเป็นหนึ่งในบริษัทเดินเรือที่มีชื่อเสียงโดดเด่นที่สุดในโลก ให้บริการขนส่งผู้โดยสารและสินค้าระหว่างจักรวรรดิบริติชและสหรัฐ ขณะที่สายการเดินเดินเรือส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับความเร็ว แต่ไวต์สตาร์กลับสร้างความแตกต่างด้วยการเน้นบริการที่สะดวกสบายสำหรับผู้โดยสารทุกระดับตั้งแต่ชนชั้นสูงไปจนถึงผู้อพยพ
ปัจจุบัน ไวต์สตาร์เป็นที่จดจำจากเรือนวัตกรรมอย่างโอเชียนิก (Oceanic) และจากการสูญเสียเรือที่ดีที่สุดบางลำ เช่น การอับปางของแอตแลนติก (Atlantic) ใน ค.ศ. 1873, รีพับลิกใน ค.ศ. 1909, ไททานิก (Titanic) ใน ค.ศ. 1912 และบริแทนนิก (Britannic) ในช่วงสงครามใน ค.ศ. 1916 แม้จะมีความสูญเสีย บริษัทก็ยังคงเป็นผู้นำในตลาดเดินเรือทั่วโลกก่อนที่จะเข้าสู่ช่วงตกต่ำในภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ ไวต์สตาร์รวมกิจการกับคู่แข่งหลักอย่างสายการเดินเรือคูนาร์ด (Cunard Line) ใน ค.ศ. 1934 โดยดำเนินงานภายใต้ชื่อสายการเดินเรือคูนาร์ด-ไวต์สตาร์ (Cunard-White Star Line) กระทั่งคูนาร์ดซื้อหุ้นส่วนของไวต์สตาร์ในบริษัทร่วมทุนใน ค.ศ. 1950 จากนั้นคูนาร์ดก็ดำเนินงานในฐานะบริษัทเดียวจนถึง ค.ศ. 2005และปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของคาร์นิวัล คอร์ปอเรชัน แอนด์พีแอลซี (Carnival Corporation & plc.) เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจที่ยั่งยืนถึงไวต์สตาร์ไลน์ เรือสมัยใหม่ของคูนาร์ดได้ใช้คำว่า "บริการไวต์สตาร์" (White Star Service) เพื่ออธิบายถึงระดับการบริการลูกค้าที่บริษัทคาดหวัง
ประวัติช่วงต้น > โอเชียนิกสตีมนาวิเกชัน

วันที่ 18 มกราคม ค.ศ. 1868 ทอมัส อิสเมย์ กรรมการสายการเดินเรือเนชั่นแนล (National Line) ได้ซื้อธงประจำบริษัท ชื่อทางการค้า และค่าความนิยมของบริษัทที่ล้มละลายในราคา 1,000 ปอนด์ (เท่ากับ £102,900 ในปี 2023) โดยมีเจตนาจะดำเนินการเรือจักรไอน้ำขนาดใหญ่ในบริการแอตแลนติกเหนือระหว่างลิเวอร์พูลกับนิวยอร์ก อิสเมย์ก่อตั้งสำนักงานใหญ่ของบริษัทขึ้นที่อัลเบียนเฮาส์ ในลิเวอร์พูล อิสเมย์ได้รับการติดต่อจากกุสทัฟ คริสเตียน ชวาเบอ พ่อค้าชื่อดังแห่งลิเวอร์พูล และหลานชายของเขา กุสทัฟ วิลเฮ็ล์ม โวล์ฟ ผู้สร้างเรือในระหว่างการเล่นบิลเลียด ชวาเบอเสนอให้เงินทุนสำหรับสายการเดินเรือใหม่หากอิสเมย์ให้ฮาร์แลนด์แอนด์โวล์ฟ (Harland and Wolff) บริษัทของโวล์ฟ ต่อเรือของเขา อิสเมย์เห็นด้วยและจัดตั้งห้างหุ้นส่วนกับฮาร์แลนด์แอนด์โวล์ฟ ผู้สร้างเรือได้รับคำสั่งซื้อแรกในวันที่ 30 กรกฎาคม ค.ศ. 1869 ข้อตกลงคือฮาร์แลนด์แอนด์โวล์ฟจะต่อเรือโดยคิดต้นทุนบวกกับร้อยละคงที่และจะไม่ต่อเรือให้กับคู่แข่งของไวต์สตาร์ ใน ค.ศ. 1870 วิลเลียม อิมรี ได้เข้าร่วมบริษัท
ขณะเรือลำแรกกำลังถูกสั่งต่อ อิสเมย์ได้ก่อตั้งบริษัทไวต์สตาร์ไลน์ขึ้น ด้วยทุนจดทะเบียน 400,000 ปอนด์ แบ่งออกเป็นหุ้นละ 1,000 ปอนด์ บริษัทนี้อยู่ภายใต้การบริหารของบริษัทใหม่ที่ชื่อว่าอิสเมย์, อิมรี แอนด์คอมปานี (Ismay, Imrie and Company) แม้องค์กรนี้จะมีความซับซ้อน แต่บริษัทเดืนเรือก็เป็นที่รู้จักต่อสาธารณชนตลอดเวลาที่ดำเนินกิจการในชื่อไวต์สตาร์ไลน์ มีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวางว่าอิสเมย์คาดหวังจะแข่งขันในเส้นทางใดเมื่อบริษัทเปิดตัว ใน ค.ศ. 1870 บริษัทสี่แห่งก่อตั้งขึ้นอย่างมั่นคงบนเส้นทางระหว่างลิเวอร์พูลกับนิวยอร์ก ได้แก่ สายการเดินเรือคูนาร์ด, สายการเดินเรือกวีออน (Guion Line), สายการเดินเรืออินแมน (Inman Line) และสายการเดินเรือเนชั่นแนลซึ่งมีขนาดเล็กกว่า และอิสเมย์เคยมีหุ้นอยู่ในบริษัทนี้ อย่างไรก็ตาม ลักษณะเฉพาะของเรือที่สั่งต่อจากฮาร์แลนด์แอนด์โวล์ฟบ่งชี้ว่าอิสเมย์ตั้งเป้าหมายที่แอตแลนติกเหนือตั้งแต่แรกเริ่ม
บริการข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกครั้งแรก > ความลังเลและหายนะ

บริษัทไม่ได้มุ่งเน้นเฉพาะเส้นทางแอตแลนติกเหนือเท่านั้น ใน ค.ศ. 1871 บริษัทซื้อเรือสองลำในขณะที่กำลังต่อ ได้แก่ เอเชียติก (Asiatic) และทรอปิก (Tropic) พวกมันถูกวางให้วิ่งในเส้นทางไปยังอินเดียผ่านคลองสุเอซในตอนแรก แต่เส้นทางนี้พิสูจน์แล้วว่าไม่ทำกำไร เมื่อเรือชั้นโอเชียนิกทั้งหกลำเริ่มให้บริการ และมีเรือห้าลำเพียงพอสำหรับให้บริการรายสัปดาห์ อิสเมย์ตัดสินใจย้ายรีพับลิก พร้อมกับเอเชียติก, ทรอปิก และเรือที่เพิ่งซื้อมาสองลำคือเกลิก (Gaelic) และเบลจิก (Belgic) ไปยังเส้นทางสู่ทวีปอเมริกาใต้ เพื่อแข่งขันกับบริษัทแปซิฟิกสตีมนาวิเกชัน (Pacific Steam Navigation Company) แม้รีพับลิกจะประสบความสำเร็จในการเดินทางข้ามมหาสมุทรเพียงครั้งเดียวบนเส้นทางนี้ แต่เธอก็ถูกถอนตัวอย่างรวดเร็ว และเรือลำอื่น ๆ ที่เป็นเพื่อนร่วมเส้นทางของเธอก็ค่อย ๆ ประสบชะตากรรมเดียวกัน อย่างไรก็ตาม เส้นทางเดินเรือยังคงมีอยู่ โดยให้บริการด้วยเรือใบของบริษัท ซึ่งการจัดการกลับไปอยู่ภายใต้การดูแลของวิลเลียม อิมรี และถูกโอนไปยังบริษัทแยกต่างหากอย่างรวดเร็ว คือบริษัทนอร์ทเวสเทิร์นชิปปิง (North Western Shipping Company)
ความสูญเสียครั้งใหญ่ครั้งแรกของบริษัทเกิดขึ้นเพียงสี่ปีหลังก่อตั้ง โดยเป็นการจมของอาร์เอ็มเอส แอตแลนติก (RMS Atlantic) และการสูญเสียชีวิต 535 รายใกล้แฮลิแฟกซ์ รัฐโนวาสโกเชีย ในวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 1873 ขณะเดินทางจากลิเวอร์พูลไปยังนิวยอร์กท่ามกลางพายุรุนแรง แอตแลนติกพยายามเข้าเทียบท่าที่แฮลิแฟกซ์เนื่องจากเกิดความกังวลว่าเรือจะถ่านหินหมดก่อนถึงนิวยอร์ก อย่างไรก็ตาม ขณะพยายามเข้าสู่แฮลิแฟกซ์ เธอเกยตื้นบนโขดหินและจมลงในน้ำตื้น แม้จะอยู่ใกล้ชายฝั่งมาก แต่ผู้คนส่วนใหญ่บนเรือกลับจมน้ำเสียชีวิต โดยมีผู้เสียชีวิต 585 คนจากทั้งหมด 952 คนบนเรือ ไวต์สตาร์พบว่าตนเองถูกกล่าวหาว่าไม่ได้จัดหาถ่านหินให้เรืออย่างเพียงพอ ส่วนกัปตันถูกลงโทษฐานประพฤติตนอย่างขาดความรับผิดชอบ การสอบสวนของแคนาดาตำหนิลูกเรือสำหรับความผิดพลาดร้ายแรงในการนำเรือ ขณะที่การสอบสวนของคณะกรรมการการค้าอังกฤษจะตัดสินว่าบริษัทไม่มีความผิดร้ายแรงใด ๆ แม้แอตแลนติกจะถูกลบออกจากโฆษณาของไวต์สตาร์ไลน์อย่างรวดเร็ว แต่เธอก็ไม่ได้ถูกลืมเลือน ด้วยเงินบริจาคส่วนตัวจากอิสเมย์ บริษัทได้ให้ทุนสนับสนุนการดูแลหลุมศพผู้เสียชีวิต และใน ค.ศ. 1915 บริษัทได้ร่วมบริจาคในการสร้างอนุสรณ์เพื่ออุทิศให้แก้ผู้เสียชีวิต เพื่อรักษาสถานะทางการเงินของบริษัท เอเชียติกและทรอปิกจึงถูกขายออกไปทันที
ขยายธุรกิจ

ภายหลังโศกนาฏกรรมแอตแลนติก ไวต์สตาร์ไลน์ยังคงขยายกองเรือของตนต่อไป แกลิกและเบลจิกเข้าร่วมกับเรือชั้นโอเชียนิกทั้งห้าลำ และความสำเร็จของบริษัทก็เติบโตอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม บริษัทคู่แข่งก็ไล่ตามมาอย่างรวดเร็ว คูนาร์ดนำบอตเนีย (Botnia) และไซเทีย (Scythia) เข้าประจำการ ขณะที่อินแมนไลน์สั่งต่อเรือซิตีออฟบรัสเซลส์ (City of Brussels) และมอนแทนา (Montana) กับดาโคตา (Dakota) เข้าประจำการกับกวีออนไลน์ ทั้งหมดถูกสร้างขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเรือที่ปฏิวัติวงการของไวต์สตาร์และด้วยเหตุนี้จึงมีขนาดใหญ่กว่า
เพื่อตอบสนองต่อสิ่งนั้น ไวต์สตาร์สั่งต่อเรือจักรไอน้ำใหม่สองลำจากฮาร์แลนด์แอนด์โวล์ฟ ซึ่งทั้งสองลำถูกออกแบบให้มีขนาดใหญ่กว่ามาก และเป็นรุ่นปล่องไฟสองต้นของเรือชั้นโอเชียนิก ทั้งสองลำนี้มีความยาว 455 ฟุต (139 เมตร) และกว้าง 45 ฟุต (14 เมตร) โดยมีระวางบรรทุกรวมประมาณ 5,000 ตันและมีเครื่องยนต์ที่ออกแบบคล้ายกับเรือรุ่นก่อนหน้า ยกเว้นกำลังแรงม้าที่มากกว่า สามารถขับเคลื่อนใบจักรแบบเกลียวเดี่ยวด้วยความเร็วสูงสุดถึง 15 นอต (28 กิโลเมตรต่อชั่วโมง; 17 ไมล์ต่อชั่วโมง) ความจุผู้โดยสารก็เพิ่มขึ้นด้วย โดยทั้งสองลำสามารถบรรทุกผู้โดยสารชั้นห้องซาลูน 200 คน และชั้นประหยัด 1,500 คน เรือลำแรกในคู่ซึ่งเดิมมีชื่อว่าเฮลเลนิก (Hellenic) ถูกปล่อยลงน้ำในชื่อบริแทนนิก (Britannic) ในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1874 และออกเดินทางครั้งแรกไปยังนิวยอร์กในวันที่ 25 มิถุนายน เจอร์แมนิก (1874) เรือน้องของเธอ ถูกปล่อยลงน้ำในวันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 1874 แต่ด้วยความยุ่งยากในการต่อ เธอจึงไม่ได้เริ่มให้บริการจนถึงวันที่ 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1875 เมื่อมีการนำเรือใหม่เหล่านี้เข้ามาให้บริการ โอเชียนิกถูกประกาศว่าเกินความต้องการ และในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ.  1875 ได้ถูกเช่าเหมาลำให้กับบริษัทออกซิเดนทัลแอนด์โอเรียนทัลชิปปิง (Occidental & Oriental Shipping company) บริษัทหนึ่งในเครือของไวต์สตาร์ ภายใต้บริษัทนี้ โอเชียนิกได้ให้บริการเส้นทางข้ามมหาสมุทรแปซิฟิกระหว่างซานฟรานซิสโก โยโกฮามะ และฮ่องกงกระทั่งปลดประระวางใน ค.ศ. 1895 เรือใหม่สองลำได้รับความนิยมอย่างมากบนเส้นทางแอตแลนติกเหนือ และทั้งสองลำก็สามารถคว้าบลูริบบันด์ได้สำเร็จในการเดินทางไปทิศตะวันออกสองครั้งและไปทิศตะวันตกสามครั้งภายในเวลาสองปี เจอร์แมนิกทำลายสถิติการเดินทางไปทิศตะวันตกในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1875 จากนั้นทำลายสถิติการเดินทางไปทิศตะวันออกในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1876 ขณะที่บริแทนนิกทำลายสถิติทั้งสองภายในเวลาไม่ถึงสองเดือน โดยทำลายสถิติการเดินทางไปทิศตะวันตกในเดือนพฤศจิกายนและสถิติการเดินทางไปทิศตะวันออกในเดือนธันวาคม ในช่วงปีเดียวกันนั้น บริษัทเริ่มทำข้อตกลงการขนส่งไปรษณีย์ร่วมกับคูนาร์ดไลน์ ทำให้ชื่อเรือของบริษัทสามารถนำหน้าด้วย "อาร์เอ็มเอส" ("RMS"; "เรือไปรษณีย์หลวง")
ขยายธุรกิจ > มหาสมุทรแปซิฟิกและอินเดีย

การมาถึงของเรือใหม่สองลำทำให้ไวต์สตาร์ไลน์มีเรือเกินความต้องการในเส้นทางแอตแลนติกเหนือ ขณะเดียวกัน จอร์จ แบรดเบอรี ประธานบริษัทบริษัทออกซิเดนทัลแอนด์โอเรียนทัลสตีมชิป บริษัทที่ก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1874 เพื่อแข่งขันกับบริษัทแปซิฟิกเมลสตีมชิป (Pacific Mail Steamship Company) ได้ขอความช่วยเหลือจากทอมัส อิสเมย์ในการจัดตั้งบริการใหม่ของเขา ไวต์สตาร์ไลน์ตอบสนองโดยการให้ยืมเรือโอเชียนิก ซึ่งกลายเป็นเรือส่วนเกินแก่บริษัทใหม่นั้น รวมถึงเกลิกและเบลจิก การเช่าเหมาลำนี้พิสูจน์แล้วว่ามีกำไร โดยโอเชียนิกยังคงให้บริการบนเส้นทางซานฟรานซิสโก – ฮ่องกงเป็นเวลา 20 ปี เรือลำใหม่ ๆ ถูกกำหนดให้รับผิดชอบสัญญานี้อย่างค่อยเป็นค่อยไปในคริสต์ทศวรรษ 1880 เช่น แอระบิก (Arabic) ใน ค.ศ. 1881 และเบลจิก (1885) กับเกลิก (1885) ใน ค.ศ. 1885 ความเป็นหุ้นส่วนดำเนินต่อไปจนถึง ค.ศ. 1906 เมื่อไวต์สตาร์ถอนคอปติกออกจากเส้นทางแปซิฟิก บริษัทออกซิเดนทัลแอนด์โอเรียนทัลสตีมชิปหายไปในสองปีต่อมาเนื่องจากเผชิญกับการแข่งขันจากเรือใหม่ของบริษัทแปซิฟิกเมล
ใน ค.ศ. 1882 สายการเดินเรือชอว์ ซาวิล แอนด์อัลเบียน (Shaw, Savill & Albion Line) ได้ก่อตั้งขึ้น และตัดสินใจจะเปิดเส้นทางเดินเรือไปยังนิวซีแลนด์ แต่ขาดประสบการณ์ ไวต์สตาร์ไลน์จึงเสนอจะให้บริการร่วมกัน ซึ่งเริ่มต้นใน ค.ศ. 1884 โดยคอปติก, ดอริก (Doric) และไอโอนิก (1883) (Ionic) จัดหาโดยไวต์สตาร์ ส่วนชอว์ ซาวิลล์ แอนด์อัลเบียนจัดหาเรืออาราวา (Arawa) และไทนูอี (Tainui) เรือเหล่านี้แวะที่ออสเตรเลียในเที่ยวขาไปและผ่านคลองปานามาในเที่ยวขากลับ ตั้งแต่ ค.ศ. 1902 มีการเพิ่มเรือเข้าไปในบริการร่วมนี้มากขึ้น ได้แก่ เอเทนิก (Athenic), คอรินทิก (Corinthic) และไอออนิกลำที่สอง (1902) ซึ่งถูกใช้งานมาจนถึงคริสต์ทศวรรษ 1930 ความเชื่อมโยงระหว่างสองบริษัทนี้ยังคงอยู่แม้หลังการหายไปของไวต์สตาร์ไลน์ โดยชอว์ ซาวิลล์ แอนด์อัลเบียนยังคงใช้ระบบการตั้งชื่อของไวต์สตาร์และตั้งชื่อเรือของตนให้ลงท้ายด้วย -ic
การกระจายกิจกรรมของบริษัทออกไปหลากหลายรูปแบบนั้นจำเป็นต้องมีการปรับปรุงอุปกรณ์ให้ทันสมัยด้วย ขณะที่เรือใบค่อย ๆ หายไป บริษัทก็ได้จัดหาเรือบรรทุกสินค้าชนิดใหม่ ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อขนส่งปศุสัตว์มีชีวิต ลำแรกในกลุ่มนี้คือคิวฟิก (Cufic) ซึ่งเริ่มให้บริการใน ค.ศ. 1888 ตามด้วยรูนิก (Runic) ในปีถัดมา ลำอื่น ๆ โดยเฉพาะเรือพี่น้องโบวิก (Bovic) และนาโรนิก (Naronic) ตามมาในคริสต์ทศวรรษ 1890 ลำหลังนี้เป็นที่เลื่องลือ เมื่อหลังการเดินทางครั้งแรกไม่ถึงปี เธอก็หายไปอย่างลึกลับพร้อมกับทุกคนบนเรือ เรือบรรทุกปศุสัตว์อีกสองลำคือเซวิก (Cevic) และจอร์จิก (Georgic) ถูกสร้างขึ้นใน ค.ศ. 1894 และ 1895 ตามลำดับ ก่อนบริษัทจะเลิกทำธุรกิจประเภทนี้