พระเจ้านันทบุเรง

| นันทบุเรง>  พระมหากษัตริย์พม่าและประเทศราช หงสาวดี (ค.ศ. 1581–99) อังวะและไทใหญ่ (ค.ศ. 1581–97) ตองอู (ค.ศ. 1581–97) แปร (ค.ศ. 1581–95) มณีปุระ (ค.ศ. 1581–93)  |
| --- | --- |
ครองราชย์: 10 ตุลาคม ค.ศ. 1581 – 19 ธันวาคม ค.ศ. 1599
ราชาภิเษก: 15 ตุลาคม ค.ศ. 1581
ก่อนหน้า: พระเจ้าบุเรงนอง
ถัดไป: พระเจ้าญองยาน
อัครมหาเสนาบดี: พญาแก่นท้าว
ราชาธิราชแห่งล้านนา
ครองราชย์: 10 ตุลาคม ค.ศ. 1581 – ราวกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1597
ก่อนหน้า: พระเจ้าบุเรงนอง
ถัดไป: สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
พระเจ้าประเทศราช: นรธาเมงสอ
ราชาธิราชแห่งสยาม
ครองราชย์: 10 ตุลาคม ค.ศ. 1581 – 3 พฤษภาคม ค.ศ. 1584
ก่อนหน้า: พระเจ้าบุเรงนอง
ถัดไป: ยุบฐานะ
พระเจ้าประเทศราช: สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช
ราชาธิราชแห่งล้านช้าง
ครองราชย์: 10 ตุลาคม ค.ศ. 1581 – 19 ธันวาคม ค.ศ. 1599
ก่อนหน้า: พระเจ้าบุเรงนอง
ถัดไป: ยุบฐานะ
พระเจ้าประเทศราช: สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช (ค.ศ. 1581–88)   พระยาแสนสุรินทร์ (ค.ศ. 1588–91)   พระหน่อแก้วกุมาร (ค.ศ. 1591–95)   พระวรปิตา (ค.ศ. 1596–99)

พระราชสมภพ: 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1535(1535-11-09)   ตรงกับวันอังคาร ขึ้น 15 ค่ำ เดือน Tazaungmon จ.ศ. 897 ตองอู
สวรรคต: 30 พฤศจิกายน [ตามปฎิทินเก่า: 20 พฤศจิกายน] 1600 (65 ชันษา)   ตรงกับวันพฤหัสบดี ขึ้น 10 ค่ำ เดือน Tazaungmon จ.ศ. 962 ตองอู
ฝังพระศพ: 1 ธันวาคม [ตามปฎิทินเก่า: 21 พฤศจิกายน] 1600 พระราชวังตองอู
คู่อภิเษก: หงสาวดีมิบะยา   มีนพยู   มีนทเว   สิริราชเทวี   เมงตะยาแม่ท้าว
พระราชบุตร ฯลฯ: พระราชโอรส 20 พระองค์  พระราชธิดา 18 องค์ เช่น:  มังกยอชวา   มังรายกะยอฉะวาที่ 2 แห่งอังวะ   คีนมะน่อง   ตะโดธรรมราชาที่ 3   ศรีธรรมาโศก   เมงเยสีหะ
ราชวงศ์: ตองอู
พระราชบิดา: พระเจ้าบุเรงนอง
พระราชมารดา: อตุลสิริมหาราชเทวี
ศาสนา: พุทธเถรวาท
พระเจ้านันทบุเรง (พม่า: နန္ဒဘုရင်, ออกเสียง: [nàɰ̃.da̰ bə.jɪ̀ɰ̃]; อักษรโรมัน: Nanda Bayin; 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1535 – 30 พฤศจิกายน ค.ศ. 1600) หรือ พระเจ้าหงษางาจีสะยาง เป็นพระเจ้าหงสาวดีจากราชวงศ์ตองอู เสวยราชสมบัติตั้งแต่ ค.ศ. 1581 ถึง ค.ศ. 1599 รัชสมัยพระองค์เป็นช่วงแห่งการล่มสลายของจักรวรรดิตองอู อาณาจักรอันยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์อุษาคเนย์
พระองค์เป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระเจ้าบุเรงนอง และทรงร่วมนำศึกหลาย ๆ ครั้งในการขยายจักรวรรดิของพระราชบิดา เมื่อเถลิงราชย์แล้ว พระองค์ทรงเผชิญกับภาระอันเหลือบ่ากว่าแรงในการธำรงมหาอาณาจักรที่พระบิดาเพียรสร้างเอาไว้ พระองค์ไม่ได้รับการสนับสนุนจากเจ้าประเทศราช เมื่อครองราชย์ได้เพียงสามปี ทั้งพม่าตอนบนและอาณาจักรอยุธยาก็แข็งเมือง พระองค์ไม่สามารถประชุมพลได้มากกว่าหนึ่งในสามของกองทัพสมัยพระบิดาเพื่อยกไปปราบ ทั้งไม่สามารถปรองดองกับเมืองเล็กเมืองน้อย ครั้นช่วง ค.ศ. 1584 ถึง ค.ศ. 1593 พระองค์ทรงเปิดศึกกับอยุธยาถึงห้าครั้ง ซึ่งพ่ายแพ้ทุกครั้ง ทำให้พระราชอำนาจเสื่อมถอยลง และนับแต่ ค.ศ. 1593 เป็นต้นมา พระองค์กลับทรงเป็นฝ่ายที่ต้องตั้งรับการรุกรานจากอยุธยา โดยในระหว่าง ค.ศ. 1594 ถึง ค.ศ. 1595 อยุธยาสามารถยึดชายฝั่งตะนาวศรีได้ทั้งหมด ส่งผลให้ประเทศราชอื่น ๆ พากันแปรพักตร์จากพระองค์ใน ค.ศ. 1597 ต่อมาใน ค.ศ. 1599 ทัพผสมจากตองอูและยะไข่บุกหงสาวดีเมืองหลวงของพระองค์ พระองค์ทรงถูกจับไปกักขังไว้ที่เมืองตองอู ส่วนเมืองหงสาวดีก็ถูกยะไข่ปล้นทรัพย์และเผาทำลายจนสิ้น หนึ่งปีให้หลัง นัดจินหน่อง โอรสพระเจ้าเมงเยสีหตูแห่งตองอู ลอบวางยาพิษพระองค์สวรรคต
พระองค์เป็นพระมหากษัตริย์ที่แข็งขันจนอาจนับได้ว่ายิ่งกว่าพระมหากษัตริย์พม่าทั่ว ๆ ไป แต่ข้อผิดพลาดประการหนึ่งของพระองค์ คือ การพยายามควบคุมจักรวรรดิที่ใหญ่กว้างขวางภายใต้ความสัมพันธ์ในระบอบอุปถัมภ์เอาไว้ จึงเป็นบทเรียนแก่ผู้สืบสันตติวงศ์ของพระองค์ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 มิให้ขยายดินแดนจนเกินควร และให้เน้นการปกครองแบบรวมศูนย์ บทเรียนดังกล่าวยังเป็นเหตุให้ปฏิรูปการปกครองในช่วงรื้อฟื้นราชวงศ์ตองอู และปรับปรุงเพิ่มในช่วงราชวงศ์คองบอง ระบอบปกครองที่ปฏิรูปนี้ดำเนินต่อมาจนสิ้นสุดกษัตริย์พม่าใน ค.ศ. 1885