stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อภิศักดิ์ ตันติวรวงศ์
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2563 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2560 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2551 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 7 เหรียญเงินดิเรกคุณาภรณ์ (ร.ง.ภ.)
วัดพระธาตุดอยตุง

| วัดพระธาตุดอยตุง |
| --- | --- |
   พระธาตุดอยตุงจากมุมสูงเมื่อปี พ.ศ. 2555  พระอุโบสถและเจดีย์เมื่อปี พ.ศ. 2567

ชื่อสามัญ: วัดพระธาตุดอยตุง
ที่ตั้ง: ตำบลห้วยไคร้ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย 57220
นิกาย: เถรวาท มหานิกาย
ความพิเศษ: พระธาตุประจำปีเกิด ปีกุน
หมายเหตุ: ทางแคบ ชัน คดเคี้ยว มีโค้งรัศมีแคบจำนวนมาก ควรขับรถด้วยความระมัดระวัง
 สถานีย่อยพระพุทธศาสนา
วัดพระมหาชินธาตุเจ้า (ดอยตุง) (ชื่อตามจารึกหินอ่อนที่กรอบประตูพระอุโบสถ) (ไทยถิ่นเหนือ: ) หรือเรียกโดยทั่วไปว่า วัดพระธาตุดอยตุง ตั้งอยู่บริเวณส่วนที่เรียกว่าหน้าอกของดอยนางนอน ตำบลห้วยไคร้ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นถิ่นที่อยู่ของชาวเขา ซึ่งดอยตุงมีระยะทางห่างจากอำเภอเมืองเชียงรายประมาณ 46 กม. และมีพระธาตุดอยตุงประดิษฐานอยู่บนยอดดอย สามารถมองเห็นได้ในระยะไกลเนื่องจากพระธาตุดอยตุง ตั้งอยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณสองพันเมตร
รูปแบบศิลปกรรม

ส่วนฐาน ฐานเขียงรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ายกพื้นสูง ถัดจากฐานเขียงเป็นส่วนฐานบัวคว่ำบัวหงาย ประดับลูกแก้วอกไก่เพียงเส้นเดียวที่ท้องไม้ (ครูบาศรีวิชัยปรับเป็นลูกแก้วธรรมดา) อยู่ในผัง 8 เหลี่ยม
ส่วนกลาง ส่วนรองรับองค์ระฆังทำเป็นฐานเขียงซ้อนกัน 2 ฐานในผัง 8 เหลี่ยม รองรับบัวปากระฆังและองค์ระฆัง 8 เหลี่ยม (ครูบาศรีวิชัยบูรณะส่วนองค์ระฆังให้สูงขึ้นกว่าเดิม)
ส่วนยอด บัลลังก์แบบชุดฐานบัวรูป 8 เหลี่ยม เหนือบัลลังก์ปั้นรูปกลีบบัวหวายรายรอบรับบัวฝาละมีรูปบัวคว่ำในแผนผังทรงกลม รองรับปล้องไฉน ปลียอด
รูปแบบดังกล่าวเป็นเจดีย์ทรงระฆังแปดเหลี่ยม ศิลปกรรมล้านนาตอนปลายราวพุทธศตวรรษที่ 21 พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ได้เสนอว่าพระธาตุดอยตุงเปรียบเทียบรูปแบบได้กับพระธาตุดอยสุเทพที่สร้างขึ้นในสมัยพระเมืองเกษเกล้า โดยมีการทำส่วนรองรับองค์ระฆังเป็นเหลี่ยม พระธาตุดอยสุเทพเป็น 12 เหลี่ยม ส่วนพระธาตุดอยตุงเป็น 8 เหลี่ยม ซึ่งเชื่อว่าการทำส่วนรองรับองค์ระฆังเป็นเหลี่ยมนี้ไม่เก่าไปกว่าพระธาตุดอยสุเทพ จึงเชื่อว่าพระธาตุดอยตุงน่าจะสร้างในราวปี พ.ศ. 2129 เพราะมีการพรรณาถึงการทำนุบำรุงพระธาตุดอยตุงถึง พ.ศ. 2129 โดยนรธามังช่อ
ส่วนฐาน ฐานเขียงรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ายกสูง รับชั้นฐานเขียงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสขององค์เจดีย์แต่ละองค์ที่แยกออกจากฐานชั้นล่าง รองรับชุดฐานปัทม์ที่มีลวดบัวลูกแก้วแทรกระหว่างหน้ากระดานท้องไม้ 1 ชุด
ส่วนกลาง องค์พระธาตุทำเป็นทรงเรือนธาตุยกสูงย่อมุม (12 มุม) แต่ละด้านของเรือนฐานทั้ง 4 ด้านทำเป็นซุ้มจระนำยื่นออกมาด้านละ 1 ซุ้ม ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปประทับยืนด้านละ 1 องค์
ส่วนยอด เหนือเรือนธาตุขึ้นไปเป็นชุดฐานปัทม์หรือฐานบัวรูป 8 เหลี่ยม รองรับบัวปากระฆังและองค์ระฆังทรงกลม โดยที่องค์ระฆังทำเป็นบัวลูกแก้วรัดอกคั่นกลางองค์ระฆัง ส่วนบนขององค์ระฆังไม่ตั้งบัลลังก์ แต่ทำเป็นปล้องไฉนแบบลูกแก้วกลมขนาดใหญ่ซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไป 3 ชั้น รับปลียอดทรงน้ำเต้า 2 ชั้นและเม็ดน้ำค้างรูปดอกบัวตูม
บริเวณฐานไพทีและฐานเขียงรองรับองค์พระธาตุทั้ง 2 ประดับผิวด้วยกระเบื้องดินเผาผิวเรียบมันปูทะแยง องค์พระธาตุตั้งแต่ชุดฐานปัทม์ถึงเม็ดน้ำค้างประดับด้วยโมเสคสีทองตลอดทั้งองค์ โดยรอบฐานไพทีทำเป็นช่องทางขนาดเล็กเป็นทางประทักษิณภายใน แนวกำแพงแก้วเตี้ย เปิดช่องทางเข้าออกทางด้านท้ายอุโบสถ ตั้งฉัตรที่มุมกำแพงแก้วทั้ง 4 มุม
ระเบียงภาพ

พระธาตุดอยตุง ลักษณะตามที่กระทรวงมหาดไทยบูรณะไว้เมื่อปี พ.ศ. 2516
พระธาตุดอยตุง ขณะทำการรื้อถอนรูปแบบศิลปกรรมที่กระทรวงมหาดไทยสร้างครอบพระธาตุองค์เดิมสมัยที่ครูบาศรีวิชัยได้ซ่อมแซมไว้
พระธาตุดอยตุงในปัจจุบัน ซึ่งเป็นรูปแบบศิลปกรรมของเดิมที่ครูบาศรีวิชัยได้ซ่อมแซมไว้
ป้ายชื่อวัดพระธาตุดอยตุง
ด้านหน้าของพระอุโบสถวัดพระธาตุดอยตุง
จารึกหินอ่อนที่กรอบประตูทางเข้าพระอุโบสถ ระบุชื่อวัดว่า "วัดพระมหาชินธาตุเจ้า (ดอยตุง)"
ภายในพระอุโบสถ
บรรยากาศภายในบริเวณวัดพระธาตุดอยตุง
ความหมายของตุง

ตุง นับเป็นสัญลักษณ์อีกอย่างหนึ่งของชาวล้านนา หมายถึง ความเจริญรุ่งเรือง การมีชัยชนะ ในวัดจะมี รอยปักตุง เป็นรอยแยกบนพื้น ยาวประมาณ 1 ฟุต อยู่ด้านหน้าพระธาตุ เชื่อกันว่า เป็นรอยแยกที่ใช้ปักฐานตุงบูชาพระธาตุ สร้างมาประมาณ 1,000 ปีแล้ว  พระบรมธาตุดอยตุงเป็นที่เคารพสักการะของชาวล้านนา  ทุกปีจะมีงานนมัสการพระบรมธาตุในวันเพ็ญเดือน 3
แหล่งข้อมูลอื่น

ที่พักบนดอยตุง เก็บถาวร 2017-09-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
"พลิกประวัติศาสตร์พระธาตุดอยตุง"[ลิงก์เสีย] หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เผยแพร่โดยสำนักศิลปากรที่ 8 เชียงใหม่
พิกัดแผนที่

แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ วัดพระธาตุดอยตุง
ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์
20°19′40″N 99°49′32″E﻿ / ﻿20.327726°N 99.825636°E﻿ / 20.327726; 99.825636
หลุมปักเสาตุงตามตำนานการก่อสร้างพระธาตุดอยตุง
ทฤษฎีพหุระบบ

ทฤษฎีพหุระบบ หรือ ทฤษฎีระบบหลายส่วน หรือเรียกอีกอย่างชื่อว่า ทฤษฎีระบบหลายระบบ ซึ่งอ่านว่า ทฤษฎีโพลีซิสเต็ม  (Polysystem Theory) เป็นทฤษฎีในศาสตร์การแปลที่กล่าวถึงการใช้ปัจจัยหลายมิติเป็นเครื่องมือในการอธิบายความซับซ้อนของวัฒนธรรมภายในชุมชนเดียวกันและระหว่างชุมชนต่าง ๆ โดยวิเคราะห์ความสัมพันธ์ในวรรณกรรมและภาษา ซึ่งต่อมาได้ขยายขอบเขตไปสู่การวิเคราะห์ระบบทางสังคมและวัฒนธรรมที่ซับซ้อนมากขึ้น
ทฤษฎีพหุระบบได้รับการยอมรับจากนักศึกษาและนักวิชาการด้านวรรณกรรมและวัฒนธรรมทั่วโลก และได้รับความสนใจเป็นพิเศษในสาขาการศึกษาภูมิภาคสแกนดิเนเวีย
ผู้สนับสนุนแนวคิดนี้ที่สำคัญที่สุดคือ นักภาษาศาสตร์ชาวอิสราเอล อิตามาร์ อีเวน-โซฮาร์ ขณะที่นักวิชาการชาวอเมริกัน เอ็ดวิน เกนต์ซเลอร์ ก็เป็นอีกบุคคลสำคัญที่มีส่วนร่วมในการพัฒนามุมมองนี้
อ่านเพิ่ม

Even-Zohar, Itamar. Polysystem Studies. Poetics Today 11.1 (1990)
Aveling, Harry 2005. “Two Approaches to the Positioning of Translations: A Comparative Study of Itamar Even-Zohar's Polysystem Studies and  Gideon Toury's Descriptive Translation Studies and Beyond.” Kritika Kultura - A Refereed Electronic Journal of Literary/Cultural and Language Studies, No. 6, November 2005, pp. 6–25.
Shuttleworth, Mark 2001. “Polysystem Theory”. In Routledge Encyclopedia of Translation Studies, Mona Baker ed., Routledge: New York & London, pp. 176–179.
Lambert, José 1997. "Itamar Even-Zohar's Polysystem Studies: An Interdisciplinary Perspective on Culture Research." Canadian Review of Comparative Literature / Revue Canadienne de Littérature Comparée, XXIV, No. 1, pp. 7–14.
DIMIĆ, Milan V. 1993. "Polysystem Theory", in Makaryk, I. ed. Encyclopedia of Contemporary Literary Theory, University of Toronto Press, Toronto, pp. 151–155.
McKelvey, Myles 2001. "Translating the Musical Les Misérables: A Polysystemic Approach."  http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/s4/f2/dsk3/ftp04/MQ59267.pdf
พิศมัย วิไลศักดิ์

| พิศมัย วิไลศักดิ์จ> ภ. |
| --- | --- |

สารนิเทศภูมิหลัง
เกิด: 7 ธันวาคม พ.ศ. 2482 (85 ปี) พิศมัย วิไลศักดิ์ อำเภอพระนคร​ จังหวัดพระนคร ประเทศไทย
คู่สมรส: สุพรรณ พราหมณ์พันธุ์
อาชีพ: นักแสดง, นักร้อง
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2501 – ปัจจุบัน
รางวัล
ศิลปินแห่งชาติ: สาขาศิลปะการแสดง   (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์) พ.ศ. 2553
พระสุรัสวดี: นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม พ.ศ. 2506 - ดวงตาสวรรค์ นักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม พ.ศ. 2526 - เงิน เงิน เงิน  นักแสดงสมทบหญิงยอดเยี่ยม พ.ศ 2542 - กำแพง
สุพรรณหงส์: นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม พ.ศ. 2521 - ไร้เสน่หา
ชมรมวิจารณ์บันเทิง: รางวัลเกียรติยศแห่งความสำเร็จ พ.ศ. 2556
โทรทัศน์ทองคำ: นักแสดงสนับสนุนหญิงยอดเยี่ยม พ.ศ. 2543 - ไม้เมือง  รางวัลเกียรติยศคนทีวี พ.ศ. 2553
เมขลา: นักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม  พ.ศ. 2537 - ปีกมาร
พิศมัย วิไลศักดิ์ (เกิด 7 ธันวาคม พ.ศ. 2482) เป็นนักแสดงหญิงชาวไทย เจ้าของรางวัลเกียรติยศ "ดาราทองพระราชทาน" อีกทั้งยังมีผลงานร้องเพลงบันทึกแผ่นเสียง และยังเป็นครูสอนศิลปะการแสดง เจ้าของฉายา "ดาราเงินล้าน" และอีกฉายาในยุคหลังคือ "เบ็ตตี้ เดวิส เมืองไทย" มีผลงานการแสดงภาพยนตร์ราว 300 เรื่อง ตลอดระยะเวลากว่า 60 ปี
พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม ให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์) ประจำปี พ.ศ. 2553
พิศมัย วิไลศักดิ์ มีผลงานการแสดงทั้งภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ และการร้องเพลงมาตลอดระยะเวลากว่า 60 ปี โดยผลงานภาพยนตร์ที่สร้างชื่อเสียง ได้แก่ การะเกด (2501), ดรรชนีนาง (2504), จำเลยรัก (2506), ใจเพชร (2506), ดวงตาสวรรค์ (2507), ลูกทาส (2507), มงกุฎเพชร (2508), พิมพิลาลัย (2508), ชุมทางเขาชุมทอง (2508), สาวเครือฟ้า (2508), ดาวพระศุกร์ (2509), โนห์รา (2509), เมขลา (2510), อาญารัก (2510), อกธรณี (2511), มาดามยี่หุบ (2525) เป็นต้น
ชีวิตส่วนตัว

พิศมัย วิไลศักดิ์ สมรสกับผู้กำกับภาพยนตร์ สุพรรณ พราหมณ์พันธุ์ และไม่มีบุตรด้วยกัน
ซิทคอม

2534 3 หนุ่ม 3 มุม (ช่อง 7) รับบทเป็น ป้าดา
2543 ระเบิดเถิดเทิง ตอน พระคุณแม่ (ช่อง 5)
2548 เป็นต่อ ตอน คุณป้ามหาภัย (ช่อง 3) รับบทเป็น ป้าของเป็นต่อกับพอใจ
2548 ระเบิดเถิดเทิง ตอน คุณแม่มาแว้ว (ช่อง 5)
2548 - 2549 บางรักซอย 9 ตอน ผีร้านเค้ก,ตอน นางซิน,ตอน นาทีชีวิต,ตอน พี่เต้ย (ช่อง 9) รับบทเป็น พิไล​ (ป้าพี่เต้ย)​
2550 - 2559 ผู้กองเจ้าเสน่ห์ (ช่อง 3) รับบทเป็น พิศมัย กำธรเจริญ / ป้าใหม่
2556 บ้าบอคอแตก (ไทยพีบีเอส) รับบท ย่านง
2561 สุภาพบุรุษสุดซอย (ช่องวัน 31) รับบทเป็น เจ๊รัตน์
2563 3 หนุ่ม 3 มุม x2 (ช่องวัน 31) รับบทเป็น ป้าดา
ละครสั้น

ละครเฉลิมพระเกียรติสั้น พระบารมีปกเกล้า 2533
มินิซีรีส์หัวใจทองคำ ตอน แก๊งลักเด็ก 2538
รางวัล

นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม
รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2506 - ดวงตาสวรรค์
รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2524 - ค่าน้ำนม (เข้าชิง)
รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 1 ประจำปี พ.ศ. 2521 - ไร้เสน่หา
นักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม
รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2526 - เงิน เงิน เงิน
รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 23 ประจำปี พ.ศ. 2542 - กำแพง
รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 15 รางวัลนักแสดงสนับสนุนหญิงดีเด่น จากละคร ไม้เมือง พ.ศ. 2543
รางวัลเมขลา ครั้งที่ 14  ปี 2537 สาขานักแสดงประกอบหญิงดีเด่น จากละคร เรื่อง ปีกมาร
รางวัลสุพรรณเกียรติยศ ในฐานะที่อุทิศตนให้กับวงการภาพยนตร์ไทยและสังคมสม่ำเสมอ บุคคลในวงการให้การยอมรับ และมีจิตวิญญาณรักวงการบันเทิง ในฐานะ บุคคลเกียรติยศ ในงานประกาศผลรางวัลสุพรรณหงส์ ประจำปี พ.ศ. 2550 วันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551
ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์-นักแสดง) ประจำปี พ.ศ. 2553
รางวัลพระราชทาน "บันเทิงเทิดธรรม"  รางวัลไนน์เอ็นเตอร์เทน อวอร์ดส์ ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2553
รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 25 รางวัลเกียรติยศคนทีวี ประจำปี พ.ศ. 2553
รางวัลภาพยนตร์ไทย ชมรมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 22รางวัลเกียรติยศแห่งความสำเร็จ (Lifetime Achievement Award) ประจำปี พ.ศ. 2556
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2554 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้น จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)
ประเทศแคนาดาในโอลิมปิกฤดูหนาว 2026

| ประเทศแคนาดา ในกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว 2026 |
| --- | --- |
ธงชาติแคนาดา
รหัสประเทศ: CAN
เอ็นโอซี: คณะกรรมการโอลิมปิกแคนาดา
เว็บไซต์: www.olympic.ca
ณ มิลาน และ กอร์ตีนาดัมเปซโซ, อิตาลี 6–22 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2026
นักกีฬา: 52 คน (ชาย 27 คน / หญิง 25 คน) ใน 3 ชนิดกีฬา
การเข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว
auto
ประเทศแคนาดาจะเข้าร่วมการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว 2026 ที่มิลานและกอร์ตีนาดัมเปซโซ ประเทศอิตาลี ระหว่างวันที่ 6 ถึง 22 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2026
ผู้แข่งขัน

ตารางต่อไปนี้แสดงจำนวนผู้แข่งขันที่เข้าร่วมการแข่งขันในแต่ละชนิดกีฬา/ประเภทกีฬา
|  | ชาย | หญิง | รวม |
| --- | --- | --- | --- |
| สกีลงเขา | 1 | 1 | 2 |
| สกีข้ามทุ่ง | 1 | 1 | 2 |
| ฮอกกี้น้ำแข็ง | 25 | 23 | 48 |
| รวม | 27 | 25 | 52 |
กีฬาสกีลงเขา

แคนาดาได้รับโควตาขั้นพื้นฐานสำหรับนักกีฬาสกีลงเขาชาย 1 คน และหญิง 1 คน ณ ขณะนี้
ประเทศจีน
ภูมินามวิทยา

ชื่อประเทศ "China" ในภาษาอังกฤษถูกใช้มาตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 อย่างไรก็ตาม ชื่อนี้ยังไม่ได้ถูกใช้โดยชาวจีนในช่วงเวลานั้น คำว่า China อาจมีต้นกำเนิดมาจากภาษาโปรตุเกส, ภาษามลายู, ภาษาเปอร์เซีย และมีความเกี่ยวพันกับภาษาสันสกฤต (Cīna) ซึ่งถูกใช้ตั้งแต่สมัยอินเดียยุคโบราณ คำว่า China ปรากฏครั้งแรกในงานแปลของริชาร์ด เอเดน ค.ศ. 1555 ซึ่งพบหลักฐานในบันทึกของดูอาร์เต บาร์บูซา นักสำรวจชาวโปรตุเกส โดยบาร์บูซานำคำดังกล่าวมาจากจากภาษาเปอร์เซีย "Chīn (چین)" ซึ่งแผลงมาจากภาษาสันสกฤต Cīna (चीन) ชื่อนี้ปรากฏครั้งแรกในคัมภีร์ศาสนาฮินดู รวมถึงมหาภารตะ (ศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตศักราช) และมนุสฺฤติ หรือที่รู้จักกันในชื่อ มานาวะ-ธรรมชาสตรา หรือกฎแห่งมนุ (ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตศักราช)
ใน ค.ศ. 1655 มาร์ติโน มาร์ตินี มิชชันนารีเสนอข้อสันนิษฐานว่าชื่อ "China" อาจมาจากชื่อของราชวงศ์ฉิน "Chin" (221–206 ปีก่อนคริสตศักราช) แม้หลักฐานของประเทศอินเดียจะบ่งชี้ว่าชื่อนี้มีการใช้งานมาก่อนหน้านั้น โดยที่มาในภาษาสันสกฤตนั้นยังเป็นที่โต้เถียงกันอยู่ ข้อสันนิษฐานอื่น ๆ เกี่ยวกับต้นกำเนิดของชื่อนี้ได้แก่ ชื่อของ Yelang (แคว้นโบราณทางภาคใต้ของจีน) หรืออาจมาจากชื่อของรัฐฉู่
ชื่อทางการของประเทศจีนในฐานะรัฐสมัยใหม่คือ "People's Republic of China" หรือ สาธารณรัฐประชาชนจีน (อักษรจีนตัวย่อ: 中华人民共和国; อักษรจีนตัวเต็ม: 中華人民共和國; พินอิน: Zhōnghuá rénmín gònghéguó) โดยเรียกอย่างย่อว่า "China" (Zhōngguó) ซึ่งมีที่มาจากคำว่า zhōng (ศูนย์กลาง) และ guó (รัฐ) ในสมัยราชวงศ์โจวตะวันตกเพื่อสื่อถึงกรรมสิทธิ์ในการครอบครองดินแดนทั้งหมดในอาณาจักร และเริ่มมีการใช้ในเอกสารราชการในฐานะคำไวพจน์ของคำว่า "รัฐ" ในสมัยราชวงศ์ชิง นอกจากนี้ ชื่อ "Zhongguo" ยังมีความหมายว่า "อาณาจักรกลาง" ในภาษาอังกฤษ
ในบางบริบท ชื่อประเทศ "China" อาจใช้สื่อถึงจีนแผ่นดินใหญ่ หรือมีความเฉพาะเจาะจงเมื่อกล่าวถึง "แผ่นดินใหญ่" โดยไม่รวมประเทศไต้หวัน และเขตบริหารพิเศษ ( SAR ) ของสาธารณรัฐประชาชนจีน
ภูมิศาสตร์

บทความหลัก: ภูมิศาสตร์จีน
ตั้งอยู่ในเอเชียตะวันออก บนฝั่งตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิก มีพื้นที่ดินประมาณ 9.6 ล้านตารางกิโลเมตร เป็นประเทศที่มีพื้นที่บนบกมากที่สุดเป็นอันดับที่ 2 ของโลก และถูกพิจารณาว่ามีพื้นที่ทั้งหมดใหญ่ที่สุดเป็นอันดับ 3 หรือ 4 ของโลก ความไม่แน่นอนเกี่ยวกับข้อมูลขนาดนี้เกี่ยวข้องกับ (ก) ความถูกต้องของการอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนของจีน อย่างเช่น อัคสัยจินและดินแดนทรานส์คอราคอรัม (ซึ่งอินเดียอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนทั้งสองด้วยเช่นกัน) และ (ข) วิธีการคำนวณขนาดทั้งหมดโดยสหรัฐอเมริกา ซึ่งหนังสือความจริงของโลกระบุไว้ที่ 9,826,630 กม.2 และสารานุกรมบริตานิการะบุไว้ที่ 9,522,055 กม.2 สถิติพื้นที่นี้ยังไม่นับรวมดินแดน 1,000 ตารางกิโลเมตรซึ่งผนวกเข้ากับสาธารณรัฐประชาชนจีนโดยรัฐสภาทาจิกิสถานเมื่อวันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2554 ซึ่งยุติข้อพิพาทด้านดินแดนที่ยาวนานนับศตวรรษ
ประเทศจีนมีอาณาเขตติดต่อกับ 14 ประเทศ มากกว่าประเทศอื่นใดในโลก (เท่ากับรัสเซีย) เรียงตามเข็มนาฬิกาได้แก่ ประเทศเวียดนาม ลาว พม่า อินเดีย ภูฏาน เนปาล ปากีสถาน อัฟกานิสถาน ทาจิกิสถาน คีร์กีซสถาน คาซัคสถาน รัสเซีย มองโกเลีย และเกาหลีเหนือ นอกเหนือจากนี้ พรมแดนระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนกับสาธารณรัฐจีนตั้งอยู่ในน่านน้ำอาณาเขต ประเทศจีนมีพรมแดนทางบกยาว 22,117 กิโลเมตร ซึ่งยาวที่สุดในโลก
ยอดเขาเอเวอร์เรสต์ในทิเบต
ชายฝั่งทะเลจีนใต้ในไหหนาน
แม่น้ำหลีเจียงในมณฑลกวางสี
ดินแดนจีนตั้งอยู่ระหว่างละติจูด 18° และ 54° เหนือ และลองติจูด 73° และ 135° ตะวันออก ประกอบด้วยลักษณะภูมิภาพหลายแบบ ทางตะวันออก ตามแนวชายฝั่งที่ติดกับทะเลเหลืองและทะเลจีนตะวันออก เป็นที่ราบลุ่มตะกอนน้ำพาซึ่งมีประชากรอาศัยอยู่กันอย่างหนาแน่นและกว้างขวาง ขณะที่ตามชายขอบของที่ราบสูงมองโกเลียในทางตอนเหนือนั้นเป็นทุ่งหญ้า ตอนใต้ของจีนนั้นเป็นดินแดนหุบเขาและแนวเทือกเขาระดับต่ำเป็นจำนวนมาก ทางตอนกลาง-ตะวันตกนั้นเป็นสามเหลี่ยมปากแม่น้ำของแม่น้ำสองสายหลักของจีน ได้แก่ แม่น้ำหวงและแม่น้ำแยงซี ส่วนแม่น้ำอื่นที่สำคัญของจีนได้แก่ แม่น้ำซี แม่น้ำโขง แม่น้ำพรหมบุตร และแม่น้ำอามูร์ ทางตะวันตกนั้น เป็นเทือกเขาสำคัญ ที่โดดเด่นคือ เทือกเขาหิมาลัย ซึ่งมีจุดสูงสุดของจีนอยู่ทางครึ่งตะวันออกของยอดเขาเอเวอร์เรสต์ และที่ราบสูงอยู่ท่ามกลางภูมิภาพแห้งแล้ง อย่างเช่น ทะเลทรายทากลามากันและทะเลทรายโกบี
ประเด็นปัญหาใหญ่ประการหนึ่งคือการขยายตัวอย่างต่อเนื่องของทะเลทราย โดยเฉพาะอย่างยิ่งทะเลทรายโกบี ถึงแม้ว่าแนวต้นไม้กำบั้งซึ่งปลูกไว้ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1970 จะช่วยลดความถี่ของการเกิดพายุทรายขึ้นได้ แต่ภัยแล้งที่ยาวนานขึ้นและวิธีการทางเกษตรกรรมที่เลวส่งผลทำให้เกิดพายุฝุ่นขึ้นทางตอนเหนือของจีนทุกฤดูใบไม้ผลิ จากนั้นจึงแพร่กระจายต่อไปยังส่วนอื่นของเอเชียตะวันออก รวมทั้งเกาหลีและญี่ปุ่น ตามข้อมูลของสำนักงานสิ่งแวดล้อมจีน (SEPA) ประเทศจีนกำลังกลายสภาพเป็นทะเลทรายราว 4,000 กม.2 ต่อปี น้ำ การกัดเซาะ และการควบคุมมลพิษได้กลายมาเป็นประเด็นที่สำคัญในความสัมพันธ์ของจีนกับต่างประเทศ ธารน้ำแข็งที่กำลังละลายในเทือกเขาหิมาลัยยังได้นำไปสู่การขาดแคลนน้ำในประชากรจีนนับหลายร้อยล้านคน
ประเทศจีนมีสภาพภูมิอากาศส่วนใหญ่เป็นฤดูแล้งและฤดูมรสุมชื้น ซึ่งทำให้เกิดความแตกต่างระหว่างอุณหภูมิในฤดูหนาวและฤดูร้อน ในฤดูหนาว ลมทางเหนือซึ่งพัดลงมาจากละติจูดสูงทำให้เกิดความหนาวเย็นและแห้งแล้ง ขณะที่ในฤดูร้อน ลมทางใต้ซึ่งพัดมาจากพื้นที่ชายฝั่งทะเลที่ละติจูดต่ำจะอบอุ่นและชุ่มชื้น ลักษณะภูมิอากาศในจีนแตกต่างกันมากในแต่ละพื้นที่ เนื่องจากภูมิลักษณ์อันกว้างขวางและซับซ้อนของประเทศ
ภูมิศาสตร์ > ความหลากหลายทางชีวภาพ

จีนเป็นหนึ่งใน 17 ประเทศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง และตั้งอยู่ในสองเขตชีวภาพสำคัญของโลก เขตชีวภาพพาลีอาร์กติกและเขตชีวภาพอินโดมาลายา โดยการนับจำนวนชนิดของสัตว์และพืชมีท่อน้ำเลี้ยง มีมากกว่า 34,687 สายพันธุ์ ทำให้จีนเป็นประเทศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพมากเป็นอันดับสามของโลก รองจากบราซิลและโคลอมเบีย ในเขตพาลีอาร์กติกพบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมอย่างเช่น ม้า อูฐ สมเสร็จ และหนูเจอร์บัว ส่วนสปีชีส์ที่พบในเขตอินโดมาลายาเช่น แมวดาว ตุ่นพงสาลี กระแต ไปจนถึงลิงและเอปหลายสปีชีส์ สัตว์บางชนิดพบในเขตชีวภาพทั้งสองเนื่องจากการแพร่พันธุ์ตามธรรมชาติและการอพยพ และกวางหรือแอนติโลป หมี หมาป่า สุกรและสัตว์ฟันแทะสามารถพบได้ในทุกสภาพแวดล้อมทางภูมิอากาศและภูมิศาสตร์ที่แตกต่างกัน แพนด้ายักษ์ที่มีชื่อเสียงนั้นพบได้ในบริเวณจำกัดตามแม่น้ำแยงซี ประเทศจีนกำลังประสบปัญหาที่กำลังดำเนินอยู่ในด้านการค้าสปีชีส์ใกล้สูญพันธุ์ ถึงแม้ว่าปัจจุบันจะมีกฎหมายห้ามกิจกรรมดังกล่าวแล้วก็ตาม
ประเทศจีนมีป่าหลายประเภท ขอบเขตทางตะวันออกเฉียงเหนือและตะวันตกเฉียงเหนือนั้นมีภูเขาและป่าสนเขตอากาศหนาว ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์บางสปีชีส์ รวมไปถึง มูสและหมีดำเอเชีย นอกจากนี้ยังมีนกอีกราว 120 ชนิด ป่าสนชื้นมีชั้นไม้พุ่มเป็นไผ่ แทนที่โดยกุหลาบพันปีกลุ่มไม้จำพวกสนและยิวบนภูเขาที่สูงกว่า ป่าใต้เขตร้อน ซึ่งพบมากทางตอนกลางและตอนใต้ของจีน พบพรรณพืชจำนวนน่าพิศวงถึง 146,000 สปีชีส์ ป่าฝนเขตร้อนและป่าดิบแล้ง ซึ่งถึงแม้ว่าจะมีขอบเขตเพียงมณฑลยูนนานและเกาะไหหนาน แต่มีพรรณพืชและพันธุ์สัตว์คิดเป็นหนึ่งในสี่ของทั้งหมดที่พบในประเทศจีน
ภูมิศาสตร์ > สิ่งแวดล้อม

ประเทศจีนมีการวางกฎข้อบังคับที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติบางฉบับ เช่น กฎหมายป้องกันสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2522 ซึ่งส่วนใหญ่ยึดแบบมาจากกฎหมายสหรัฐอเมริกา แต่สิ่งแวดล้อมยังคงเสื่อมโทรมลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ข้อบังคับนั้นค่อนข้างที่จะเข้มงวด แต่การบังคับใช้กฎหมายเหล่านี้ยังคงไม่ค่อยดีนัก เนื่องจากชุมชนหรือรัฐบาลท้องถิ่นมักจะปล่อยปละละเลยอยู่บ่อยครั้ง ขณะที่มุ่งให้ความสนใจกับการพัฒนาเศรษฐกิจมากกว่า หลังจากกฎหมายมีผลใช้บังคับมานาน 12 ปี มีนครเพียงแห่งเดียวในจีนเท่านั้นที่กำลังมีความพยายามที่จะบำบัดน้ำเสีย
ส่วนหนึ่งของรายจ่ายที่จีนต้องเสียเพื่อแลกกับความเฟื่องฟูที่เพิ่มขึ้นนั้นคือควมเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม ตามข้อมูลของกระทรวงทรัพยากรน้ำ ชาวจีนราว 300 ล้านคนกำลังดื่มน้ำที่ไม่ปลอดภัยสำหรับบริโภค ซึ่งทำให้เกิดวิกฤตการณ์ขาดแคลนน้ำที่กำลังทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น โดยที่ 400 จาก 600 นครทั่วประเทศกำลังขาดแคลนน้ำ
อย่างไรก็ตาม ด้วยเงินกว่า 34,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐที่ลงทุนในเทคโนโลยีสะอาดใน พ.ศ. 2552 ทำให้ประเทศจีนเป็นประเทศผู้นำการลงทุนเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียน ประเทศจีนผลิตกังหันลมและแผงสุริยะต่อปีมากที่สุดในโลก
ประวัติศาสตร์

บทความหลัก: ประวัติศาสตร์จีน
ประวัติศาสตร์ > ยุคก่อนประวัติศาสตร์

จีนถือได้ว่าเป็นหนึ่งในอารยธรรมที่เก่าแก่ที่สุดในโลก มีหลักฐานทางโบราณคดีชี้ให้เห็นว่ามนุษย์ยุคแรกอาศัยอยู่บริเวณที่เป็นประเทศจีนเมื่อ 2.25 ล้านปีมาแล้ว ฟอสซิลของมนุษย์ปักกิ่งซึ่งถือเป็นโฮโมอิเร็กตัส กลุ่มแรก ๆ ที่ริเริ่มการใช้ไฟถูกค้นพบในถ้ำแห่งหนึ่งบริเวณเขตฟางซานทางตะวันตกเฉียงใต้ของปักกิ่ง มีอายุระหว่าง 680,000 ถึง 780,000 ปีก่อน ในขณะที่ซากดึกดำบรรพ์ของมนุษย์ (มีอายุ 125,000–80,000 ปีก่อน) ถูกค้นพบในถ้ำในมณฑลหูหนาน
ประวัติศาสตร์ > การปกครองในยุคแรก

ตามบันทึกทางประวัติศาสตร์พบว่า ราชวงศ์แรกที่ปกครองประเทศจีนคือราชวงศ์เซี่ย ในช่วง 2100-1600 ปีก่อนคริสตกาล มีอายุอยู่ได้ราว 500 ปี ราชวงศ์เซี่ยถือเป็นจุดเริ่มต้นของระบบการเมืองของจีนที่มีพื้นฐานมาจากราชวงศ์ที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขซึ่งกินเวลานานนับพันปี ราชวงศ์ซางที่สืบต่อมาจากราชวงศ์แรกสุดได้รับการยืนยันจากบันทึกร่วมสมัย โดยปกครองที่ราบแม่น้ำฮวงโหทางตะวันออกของจีนตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 ถึงศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสตศักราช อักษรกระดูกออราเคิล (ตั้งแต่ประมาณ 1,500 ปีก่อนคริสตศักราช) แสดงถึงรูปแบบการเขียนภาษาจีนที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่พบ และเป็นต้นกำเนิดโดยตรงของตัวอักษรจีนสมัยใหม่
ราชวงศ์ซางถูกโค่นล้มโดยราชวงศ์โจวเริ่มประมาณ 1046 ปีก่อนคริสต์ศักราช จนถึง 256 ปีก่อนคริสต์ศักราช นับเป็นราชวงศ์ที่ยาวนานที่สุด ด้วยเวลาที่ยาวนานกว่า 867 ปี ในยุคนั้นเป็นช่วงเวลาสำคัญที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์จีน โดยเป็นยุคถือกำเนิดของการกำเนิดของปรัชญาเมธีหลายท่าน เช่น ขงจื๊อ เล่าจื๊อ ซุนวู เป็นต้น ความขัดแย้งภายในโดยขุนศึกศักดินาก่อให้เกิดการสู้รบกันอยู่เนือง ๆ ซึ่งกินเวลาหลายศตวรรษเรียกว่า ยุครณรัฐ นักปราชญ์มีโอกาสเข้ามามีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงในด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นปรัชญา ความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรม และการปกครอง ในยุคนั้นยังมีรัฐมหาอำนาจหลักอีก 7 รัฐที่เหลืออยู่
ประวัติศาสตร์ > สาธารณรัฐจีน (1912-1949)

จากเหตุการณ์ความไม่สงบมากมาย ทำให้การปกครองระส่ำระส่ายอย่างหนักนำไปสู่การล้มสลายของราชวงศ์ การปฏิวัติซินไฮ่ เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2454 (สิ้นสุดลงในปี พ.ศ 2455) ซึ่งเป็นการโค่นล้มอำนาจการปกครองของราชวงศ์ชิง โดยการนำของ ดร. ชุน ยัตเซน หัวหน้าพรรคก๊กมินตั๋ง 
แม้ว่าหลังจากเริ่มก่อการ ซุนยัดเซ็นจะต้องลี้ภัยออกไปต่างประเทศ แต่ซุนยัดเซ็นก็เดินทางไปในหลายประเทศเพื่อขอระดมทุนสนับสนุนจากคนจีนโพ้นทะเลและนายทุนในต่างแดน โดยมี หวงซิง สหายร่วมอุดมการณ์ของซุนยัดเซ็น เป็นผู้นำทหารทหาร ออกปฏิบัติการอยู่ภายในประเทศอีกหลายครั้ง สุดท้ายแล้วการปฏิวัติซินไฮ่ก็ส่งผลสะเทือนใหญ่หลวงที่ทำให้ประเทศจีนได้เปลี่ยนแปลงการปกครองเข้าสู่ระบอบประชาธิปไตยในที่สุด
โดยสาเหตุที่ก่อให้เกิดการโค่นล้มอำนาจครั้งนี้ หลายฝ่ายวิเคราะห์ว่าน่าจะมาจากความเสื่อมโทรมของสภาพสังคมจีนในเวลานั้น ขณะที่ผู้นำประเทศในเวลานั้นคือจักรพรรดิชาวแมนจูกลับไม่มีอำนาจและกำลังพอที่จะบริหารประเทศให้ดีขึ้นได้ แล้วยังถูกประชาชนมองว่าราชวงศ์ของชาวแมนจูได้แสวงหาประโยชน์จากคนจีน ซึ่งตลอดระยะเวลาปกครอง 268 ปี (พ.ศ. 2187 – 2455) มีการแย่งชิงอำนาจในกลุ่มเชื้อพระวงศ์และเหล่าขุนนาง เหล่าขุนศึก ด้วยเหตุนี้ราษฎรส่วนมากจึงตกอยู่ในสภาพยากจน ชาวไร่ชาวนาถูกขูดรีดภาษีอย่างหนัก ถูกเอารัดเอาเปรียบจากเจ้าของที่ดิน ชาวต่างชาติเข้ามากอบโกยผลประโยชน์ แผ่นดินจีนถูกคุกคามจากต่างชาติ โดยเฉพาะชาติมหาอำนาจตะวันตก และ ญี่ปุ่น 
จีนได้ทำสงครามต่อต้านการรุกรานของกองกำลังต่างชาติเป็นฝ่ายแพ้มาโดยตลอด ทำให้คณะปฏิวัติไม่พอใจต่อระบอบการปกครองของราชวงศ์ชิง
ประวัติศาสตร์ > สาธารณรัฐประชาชนจีน

บทความหลัก: ประวัติศาสตร์สาธารณรัฐประชาชนจีน
การสู้รบส่วนใหญ่ในสงครามกลางเมืองจีนยุติลงในปี พ.ศ. 2492 โดยพรรคคอมมิวนิสต์จีนเข้าปกครองจีนแผ่นดินใหญ่ และพรรคก๊กมินตั๋งต้องล่าถอยไปยังเกาะไต้หวัน เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2492 เหมาเจ๋อตงประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน หรือที่เรียกว่า "จีนคอมมิวนิสต์" หรือ "จีนแดง"
แผนเศรษฐกิจและสังคมซึ่งเป็นที่รู้จักกันว่า นโยบายก้าวกระโดดครั้งใหญ่ ส่งผลทำให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 45 ล้านคน ใน พ.ศ. 2509 เหมาและพันธมิตรทางการเมืองได้เริ่มการปฏิวัติทางวัฒนธรรม ซึ่งกินเวลาจนกระทั่งเหมาถึงแก่อสัญกรรมในอีกหนึ่งทศวรรษถัดมา การปฏิวัติทางวัฒนธรรม ซึ่งได้รับการกระตุ้นจากการแย่งชิงอำนาจภายในพรรคและความกลัวสหภาพโซเวียต นำไปสู่ความวุ่นวายครั้งใหญ่ในสังคมจีน ใน พ.ศ. 2505 ช่วงที่ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียตเลวร้ายลงมากที่สุด เหมาและโจว เอินไหล พบกับริชาร์ด นิกสันในกรุงปักกิ่งเพื่อสถาปนาความสัมพันธ์กับสหรัฐอเมริกา ในปีเดียวกันนั้น สาธารณรัฐประชาชนจีนได้รับการยอมรับให้เข้าเป็นสมาชิกขององค์การสหประชาชาติแทนที่สาธารณรัฐจีน และเป็นสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ
การเมือง

รัฐธรรมนูญจีนระบุว่าประเทศจีน "เป็นรัฐสังคมนิยมที่ปกครองโดยระบอบเผด็จการประชาธิปไตยประชาชนซึ่งมีชนชั้นกรรมกรเป็นผู้นำ และตั้งอยู่บนพันธมิตรของกรรมกรและเกษตรกร" และสถาบันของรัฐ "จักนำหลักการประชาธิปไตยรวมศูนย์ไปปฏิบัติ" ประเทศจีนเป็นรัฐสังคมนิยมประเทศเดียวในโลกที่มีพรรคคอมมิวนิสต์ปกครอง มีผู้อธิบายรัฐบาลจีนอย่างหลากหลายว่าเป็นคอมมิวนิสต์และสังคมนิยมบ้าง แต่ยังมีอธิบายว่าเป็นอำนาจนิยม และบรรษัทนิยม ซึ่งมีการจำกัดในหลายด้าน ที่เด่นชัดคือการขัดขวางการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตอย่างเสรี เสรีภาพสื่อ เสรีภาพในการชุมนุม สิทธิการมีบุตร การก่องตั้งองค์การทางสังคมอย่างเสรี และเสรีภาพในการนับถือศาสนา
แม้พรรคคอมมิวนิสต์จีนจะอธิบายประเทศจีนว่าเป็น "ประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือสังคมนิยม" แต่ภายนอกประเทศมักอธิบายประเทศจีนว่าเป็นรัฐสอดแนมอำนาจนิยมและเผด็จการ ผู้นำจีนเรียกระบบการเมือง อุดมการณ์และเศรษฐกิจว่าเป็น "ประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ" "เผด็จการประชาธิปไตยประชาชน" "สังคมนิยมที่มีลักษณะจีน" และ "เศรษฐกิจแบบตลาดสังคมนิยม" ตามลำดับ