เทศมณฑล (ไต้หวัน)
ประวัติ

เขตการปกครองที่เรียกว่า เซี่ยน (縣) ก่อตั้งขึ้นครั้งแรกในปี 1661 โดยราชอาณาจักรตงหนิง ต่อมาจักรวรรดิชิงที่เข้ามาปกครองไต้หวัน ก็ได้รับเขตการปกครองประเภทนี้มาใช้ ด้วยจำนวนชาวจีนฮั่นที่เพิ่มขึ้นในไต้หวัน จำนวนเทศมณฑลก็เพิ่มขึ้นตามเวลาด้วยเช่นกัน เมื่อสิ้นสุดยุคจักรวรรดิชิง ขณะนั้นในไต้หวันมีเทศมณฑลจำนวน 11 แห่ง มิชชันนารีโปรเตสแตนต์ในจีนเริ่มใช้คำว่า hien เป็นอักษรโรมัน
ไต้หวันถูกญี่ปุ่นยึดครองตามสนธิสัญญาชิโมโนเซกิในปี 1895 ทำให้ในช่วงที่ไต้หวันอยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น ต้องเปลี่ยนระบบการแบ่งเขตการปกครองไปเป็นระบบของญี่ปุ่น เดือนกันยายน 1945 ไต้หวันแบ่งออกเป็น 8 จังหวัด (州 และ 廳)
หลังจากที่ญี่ปุ่นคืนไต้หวันให้กับจีนเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 1945 จังหวัดต่าง ๆ ได้ถูกเปลี่ยนแปลงเป็น 8 เทศมณฑล (縣) โดยใช้ชื่อเดิม และอยู่ภายใต้มณฑลไต้หวันของสาธารณรัฐจีน การอ่านชื่อของเทศมณฑลต่าง ๆ ได้เปลี่ยนจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาจีนกลาง โดยยังคงตัวอักษรจีนของญี่ปุ่นไว้ อนึ่ง นครที่อยู่ภายใต้การปกครองของจังหวัดในสมัยที่ญี่ปุ่นปกครอง ส่วนใหญ่ได้รับการเปลี่ยนแปลงเป็นนครภายใต้มณฑล ซึ่งไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของเทศมณฑลใด ๆ
| จังหวัดของญี่ปุ่น (ก่อนปี 1945)> คีวจิไต | จังหวัดของญี่ปุ่น (ก่อนปี 1945)> โรมาจิ | จังหวัดของญี่ปุ่น (ก่อนปี 1945)> ทับศัพท์ | เทศมณฑล (1945–1950)> อักษรจีน | เทศมณฑล (1945–1950)> เวด-ไจลส์ | เทศมณฑล (1945–1950)> ทับศัพท์ | เทศมณฑลในปี 1950 | เทศมณฑลในปี 1950 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 臺北州 | Taihoku | ไทโฮกุ | 臺北縣 | Taipei | ไถเป่ย์ | ไทเป, อี๋หลาน |  |
| 新竹州 | Shinchiku | ชินจิกุ | 新竹縣 | Hsinchu | ซินจู๋ | ซินจู๋, เหมียวลี่, เถาหยวน |  |
| 臺中州 | Taichū | ไทจู | 臺中縣 | Taichung | ไถจง | จางฮว่า, หนานโถว, ไถจง |  |
| 臺南州 | Tainan | ไทนัง | 臺南縣 | Tainan | ไถหนาน | เจียอี้, ไถหนาน, ยฺหวินหลิน |  |
| 高雄州 | Takao | ทากาโอะ | 高雄縣 | Kaohsiung | เกาสฺยง | เกาสฺยง, ผิงตง |  |
| 花蓮港廳 | Karenkō | คาเร็งโก | 花蓮縣 | Hualien | ฮวาเหลียน | ฮวาเหลียน |  |
| 臺東廳 | Taitō | ไทโต | 臺東縣 | Taitung | ไถตง | ไถตง |  |
| 澎湖廳 | Hōko | โฮโกะ | 澎湖縣 | Penghu | เผิงหู | เผิงหู |  |
ปลายปี 1949 รัฐบาลสาธารณรัฐจีนแพ้สงครามกลางเมืองจีนและย้ายที่ตั้งรัฐบาลไปที่ไทเป ไต้หวัน ต่อมาปี 1950 เทศมณฑลในไต้หวันได้มีการจัดระเบียบใหม่ เทศมณฑลทางตะวันตกของไต้หวันที่มีประชากรหนาแน่นบางเทศมณฑลได้ถูกแบ่งออกเป็นสองถึงสามเทศมณฑล ส่งผลให้จำนวนเทศมณฑลเพิ่มขึ้นเป็น 16 แห่ง หลังจบสงคราม รัฐบาลสาธารณรัฐจีนได้ควบคุมเกาะนอกชายฝั่งของจีนแผ่นดินใหญ่เพียงไม่กี่เกาะเท่านั้น ซึ่งดินแดนเหล่านี้ได้รับการจัดระเบียบใหม่เป็นสองเทศมณฑล ได้แก่ จินเหมิน และเหลียนเจียง ซึ่งขึ้นกับมณฑลฝูเจี้ยน จำนวนเทศมณฑลที่อยู่ภายใต้มณฑลไต้หวัน 16 แห่ง และมณฑลฝูเจี้ยน 2 แห่ง ยังคงมีจำนวนเท่าเดิมจนถึงต้นทศวรรษ 1990
| ชื่อ | อักษรจีน |  | ชื่อ | อักษรจีน |  | ชื่อ | อักษรจีน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| จางฮว่า | 彰化縣 |  | เหลียนเจียง | 連江縣 |  | ไถหนาน | 臺南縣 |
| เจียอี้ | 嘉義縣 |  | เหมียวลี่ | 苗栗縣 |  | ไทเป | 臺北縣 |
| ซินจู๋ | 新竹縣 |  | หนานโถว | 南投縣 |  | ไถตง | 臺東縣 |
| ฮวาเหลียน | 花蓮縣 |  | เผิงหู | 澎湖縣 |  | เถาหยวน | 桃園縣 |
| เกาสฺยง | 高雄縣 |  | ผิงตง | 屏東縣 |  | อี๋หลาน | 宜蘭縣 |
| จินเหมิน | 金門縣 |  | ไถจง | 臺中縣 |  | ยฺหวินหลิน | 雲林縣 |
หลังการปฏิรูปประชาธิปไตยในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ได้มีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับข้อเสนอการปฏิรูปฝ่ายบริหารมากขึ้น และทำให้เทศมณฑลที่มีประชากรหนาแน่นบางแห่งได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็นนครปกครองโดยตรง (หรือเทศบาลพิเศษ) ในปี 2010 และ 2014 ซึ่งเทศมณฑลดังกล่าวมีดังนี้
เทศมณฑลเกาสฺยง (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงเกาสฺยง ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครเฟิ่งชาน
เทศมณฑลไถจง (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงไถจง ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครเฟิงหยวน
เทศมณฑลไถหนาน (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงไถหนาน ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครซินหยิง
เทศมณฑลไทเป (1945–2010) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงซินเป่ย์ ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครปั่นเฉียว
เทศมณฑลเถาหยวน (1950–2014) ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของนครปกครองโดยตรงเถาหยวน ที่ตั้งศาลาว่าการเทศมณฑลอยู่ที่ นครเถาหยวน (ขึ้นกับเทศมณฑล)
ปัจจุบัน มีการจัดตั้งเทศมณฑลตาม รัฐบัญญัติการปกครองส่วนท้องถิ่น ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงมหาดไทยไต้หวัน รัฐบัญญัตินี้ยังมีมาตราพิเศษที่ให้เทศมณฑลที่มีประชากรมากกว่าสองล้านคน มีสิทธิพิเศษบางประการในการปกครองท้องถิ่นที่ออกแบบมาสำหรับนครปกครองโดยตรง มักเรียกเทศมณฑลประเภทนี้ว่า กึ่งนครปกครองโดยตรง (準直轄市) โดยคำนี้ใช้กับซินเป่ย์และเถาหยวนก่อนที่จะยกฐานะเป็นนครปกครองโดยตรง