อำเภอปักธงชัย
ประวัติศาสตร์

สมัยโบราณ เดิมปักธงชัยเป็นเมืองโบราณตั้งแต่ขอมเรืองอำนาจ ทั้งนี้สันนิษฐานได้จากเขตอำเภอปักธงชัยมีซากปรักหักพังของปรางค์ หรือ เทวาลัยหลายแห่งที่เป็นศิลปกรรม และสถาปัตยกรรมที่ขอมนิยมสร้างตามเมืองต่างๆ ที่ตนปกครองอยู่ใหญ่บ้าง เล็กบ้างตามความสำคัญของแต่ละเมือง เช่น ปรางค์นาแค ปราสาทสระหิน ปรางค์บ้านปรางค์ ปรางค์กู่เกษม
ในสมัยกรุงศรีอยุธยา จากหลักฐานที่ปรากฏตามแผนที่ยุทธศาสตร์สมัยกรุงศรีอยุธยาได้ปรากฏชื่อ เมืองปักว่าตั้งอยู่ใกล้เมืองนครราชสีมา ความสำคัญก็คือ เป็นเมืองหน้าด่านทางทิศใต้ของเมืองนครราชสีมา เพื่อเป็นกองระวังหน้าคอยสอดแนมข้าศึกและคอยปะทะขัดขวางหน่วงเหนี่ยวไม่ให้ข้าศึกยกทัพประชิดเมืองนครราชสีมาเร็วเกินไป เมืองปักในสมัยนี้จึงถูกตั้งและเรียกว่า “ด่านจะโปะ” เช่นเดียวกับ ด่านเกวียน ด่านจอหอ ด่านขุนทด เป็นต้น
ในสมัยกรุงธนบุรี พ.ศ. 2321 ในรัชสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดฯให้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (รัชกาลที่ 1) ยกกองทัพไปปราบเมืองเวียงจันทน์และได้รับชัยชนะขากลับ จึงได้กวาดต้อนเชลยชายหญิงพร้อมกับเพี้ยอุปราช และ ให้ไปพักอาศัยอยู่ที่ด่านจะโปะครั้นชาวเมืองเวียงจันทน์ตั้งบ้านเรือนเป็นหลักฐานมั่นคงแล้ว เจ้าพระยานครราชสีมา (ปิ่น) จึงกราบบังคมทูลสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตตั้งด่านจะโปะเป็นเมือง เรียกว่า “เมืองปัก” (ยังไม่มีคำว่าธงชัย) และได้กราบบังคมทูลขอให้เพี้ยอุปราชเป็นเจ้าเมืองปักคนแรก พระราชทานนามว่า “พระยาวงศาอรรคราช” (ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นต้นตระกูลวรธงไชย ขณะนี้) เมืองปักในสมัยนี้เป็นเมืองชั้นตรีขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา เมื่อ พ.ศ. 2323
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พ.ศ. 2369 เจ้าอนุวงศ์แห่งเมืองเวียงจันทน์ยกทัพมายึดเมืองนครราชสีมาและได้กวาดต้อนชาวเมืองไป แต่ถูกคุณหญิงโมและชาวเมืองนครราชสีมาต่อสู้กับทหารเวียงจันทน์จนได้รับชัยชนะและได้พระราชทานนามว่า “ ท้าวสุรนารี ” การกวาดต้อนเชลยคราวนั้น ทหารเจ้าอนุวงศ์แห่งเมืองเวียงจันทน์ ได้มากวาดต้อนชาวเมืองปักทั้งชาวไทยโคราช และ ชาวเวียงจันทน์ ซึ่งชาวเวียงจันทร์ได้อพยพมาพึ่งพระบรมโพธิสมภารตั้งแต่สมัยกรุงธนบุรี ต่างก็มีที่ทำมาหากินสุขสบายมาเป็นเวลา 47 ปี จึงพร้อมใจกันจับอาวุธต่อสู้ขับไล่ทหารของเจ้าอนุวงศ์พ่ายแพ้กลับไป (ปัจจุบันชาวเวียงจันทน์เป็นบรรพบุรุษ ของชาวตำบลตะคุทั้งตำบล ตำบลเมืองปักบางหมู่บ้าน ตำบลธงชัยเหนือบางหมู่บ้าน ตำบลบลสะแกราชบางหมู่บ้าน ตำบลตะขบบางหมู่บ้าน)
พ.ศ. 2451  พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปรับปรุงระเบียบราชการปกครองเป็นแบบเทศาภิบาล เมืองปักธงชัยจึงถูกยุบลงเป็นอำเภอปักธงชัย ขึ้นกับมณฑลนครราชสีมา โดยมีพระศรีพลรัตน์ (ยะฟะระ เกตุเลขา) ชาวไทยมุสลิม เป็นนายอำเภอปักธงไชยคนแรก
พ.ศ. 2451  ตั้งอำเภอ เรียกว่า อำเภอปักธงไชย
วันที่  1   กุมภาพันธ์  2482   ยุบกิ่งอำเภอสะแกราช   โดยให้ตำบลสะแกราช  และ  ตำบลสำโรง  ขึ้นกับอำเภอปักธงไชย  (ในขณะนั้น)  และ  ตำบลครบุรี  ไปขึ้นกับกิ่งอำเภอแซะ  อำเภอกระโทก (โชคชัย)  ปัจจุบันคือ  อำเภอครบุรี
วันที่  30   สิงหาคม   2499    จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองปัก  ในท้องที่บางส่วนของตำบลเมืองปัก
พ.ศ. 2508  เปลี่ยนชื่อจากอำเภอปักธงไชย  เป็น  อำเภอปักธงชัย เพื่อให้ถูกต้องตามราชบัณฑิตยสถาน
วันที่  11   มิถุนายน  2518   ตั้งตำบลวังน้ำเขียว   แยกออกจากตำบลสะแกราช
วันที่   1   กันยายน  2521   ตั้งตำบลลำนางแก้ว  แยกออกจากตำบลตะขบ
วันที่   1   กรกฎาคม  2523   ตั้งตำบลวังหมี   แยกออกจากตำบลตะขบ
วันที่   1   เมษายน  2524   ตั้งตำบลระเริง   แยกออกจากตำบลตะขบ
วันที่   6  กันยายน  2528  ตั้งตำบลอุดมทรัพย์  แยกออกจากตำบลวังน้ำเขียว
วันที่   1   สิงหาคม  2529   ตั้งตำบลภูหลวง   แยกออกจากตำบลสะแกราช
วันที่  6   กรกฎาคม  2530   ตั้งตำบลธงชัยเหนือ  แยกออกจากตำบลเมืองปัก   และ   ตั้งตำบลสุขเกษม   แยกออกจากตำบลตูม
วันที่  10   สิงหาคม  2532   ตั้งตำบลเกษมทรัพย์  แยกออกจากตำบลสำโรง
วันที่  1  เมษายน  2535   ยกพื้นที่ตำบลวังน้ำเขียว  ตำบลวังหมี   ตำบลอุดมทรัพย์  และตำบลระเริง   แยกออกจากอำเภอปักธงชัย   ไปตั้งเป็นกิ่งอำเภอวังน้ำเขียว  ขึ้นกับอำเภอปักธงชัย
วันที่  24  กันยายน  2536   จัดตั้งสุขาภิบาลตะขบ  ในท้องที่บางส่วนของตำบลตะขบ  และ  บางส่วนของตำบลลำนางแก้ว
วันที่  20   มกราคม  2537   เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลเมืองปัก
วันที่  7   กันยายน  2538   ตั้งตำบลบ่อปลาทอง  แยกออกจากตำบลลำนางแก้ว
วันที่  5   ธันวาคม   2539   ยกฐานะเป็นอำเภอวังน้ำเขียว
วันที่  25  พฤษภาคม  2542  ยกฐานะจากสุขาภิบาลเมืองปัก  และ  สุขาภิบาลตะขบ   เป็น  เทศบาลตำบลเมืองปัก  และ  เทศบาลตำบลตะขบ
วันที่ 9 มีนาคม 2555 ยกฐานะเทศบาลตำบลเมืองปัก เป็นเทศบาลเมืองเมืองปัก