stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ซาวลา
การค้นพบ

ถูกค้นพบครั้งแรกในปี ค.ศ. 1992 โดย จอห์น แม็กกินนอน นักวิทยาศาสตร์และนักธรรมชาติวิทยาผู้ทำงานให้กับกองทุนสัตว์ป่าโลก (WWF) และสหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ (IUCN) แห่งสหประชาชาติ  ได้รับมอบหมายหน้าที่ให้ทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ของรัฐบาลเวียดนามในการขยายระบบการสงวนผืนป่าและจัดตั้งเขตอนุรักษ์ โดยในระหว่างการปฏิบัติงาน แม็กกินนอนได้เข้าไปสำรวจป่าหวูกว่าง บริเวณชายแดนเวียดนามและลาว วันหนึ่งขณะที่คณะสำรวจแวะพักที่หมู่บ้านชาวพื้นเมือง แม็กกินนอนได้พบเห็นเขาของชนิดหนึ่งซึ่งมีลักษณะคล้ายสัตว์จำพวกเลียงผาหรือแอนทิโลป ทว่าเขานี้ยาวกว่าเขาของเลียงผามาก หลังกลับออกมาจากป่า แม็กกินนอนได้นำตัวอย่างที่ได้มาพิจารณา จนแน่ใจว่าสัตว์ที่พบต้องเป็นสัตว์ชนิดใหม่อย่างแน่นอน จึงได้นำคณะกลับไปยังป่าหวู่กว่างอีกครั้งและได้รวบรวมเขาของสัตว์ดังกล่าวได้เพิ่มอีก 20 คู่ อีกทั้งยังได้แผ่นหนังเพิ่มมาอีก 3 ผืน แม็กกินนอนได้นำหนังผืนหนึ่งมาสตัฟฟ์จากนั้นได้ส่งหนังและเขาที่รวบรวมมาได้ไปให้ผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทำการศึกษาและตรวจสอบ ซึ่งจากการตรวจดีเอ็นเอ ก็ได้ข้อสรุปว่าสัตว์ชนิดนี้เป็นสัตว์ชนิดใหม่ที่ไม่เคยมีใครพบมาก่อน ทั้งยังเป็นสัตว์ที่ต่างจากสัตว์อื่น ๆ ที่เคยรู้จักจนต้องตั้งสกุลใหม่ จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1993 จึงได้ข้อมูลมากพอและได้นำเสนอรายงานนำไปสู่การยอมรับอนุกรมวิธานในทางวิชาการโดยมีความซับซ้อนในการจัดลำดับพอสมควรเนื่องจากเป็นสัตว์สกุลใหม่ ได้รับการจำแนกว่ามีความแตกต่างจากวงศ์ย่อย Caprinae จนในที่สุดได้จัดให้อยู่ในวงศ์ย่อย Bovinae ในเผ่า Bovini โดยถือเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ที่ถูกค้นพบเป็นครั้งแรกในรอบ 50 ปี
ลักษณะ

จัดเป็นแอนทิโลปชนิดหนึ่ง มีขนตามลำตัวสั้นมีสีน้ำตาลเข้ม  มีลักษณะเด่นคือ มีลายสีขาวบริเวณใบหน้า เขาโค้งยาวและแหลมคม อาจมีเขายาวมากกว่า 50 เซนติเมตรได้ ต่อมใต้ตามีขนาดใหญ่ใช้หลั่งสารเคมีที่สื่อสารกับตัวเมีย มีความยาวหาง 30 เซนติเมตร ความสูงจากพื้นดินถึงหัวไหล่ 84 เซนติเมตร  น้ำหนัก 80–100 กิโลกรัม
จัดเป็นสัตว์เฉพาะถิ่นที่พบได้เฉพาะป่าทึบชายแดนลาวกับเวียดนามเท่านั้น เช่น เทือกเขาอันนัม, อุทยานแห่งชาติหวูกว่าง เป็นสัตว์ที่หายากมากและมีข้อมูลทางวิชาการน้อยมาก ด้วยพบปรากฏตัวเพียงไม่กี่ครั้งเท่านั้นในรอบนับสิบปี
พฤติกรรม

มีพฤติกรรมออกหากินตามลำพังในช่วงเช้าตรู่ถึงตอนบ่าย แต่บางครั้งอาจพบเห็นหากินในเวลากลางคืน มักอาศัยอยู่ในป่าดิบชื้น มีฤดูผสมพันธุ์ในช่วงเดือนกันยายนถึงพฤศจิกายน ตั้งท้องนานประมาณ 8 เดือน ออกลูกครั้งละ 1 ตัว
ในวัฒนธรรม

ใน ค.ศ. 2000 เวียดนามได้ออกตราไปรษณียากรชุดซาวลา ภายใต้การสนับสนุนขององค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF), ซาวลาเป็นสัญลักษณ์นำโชคอย่างเป็นทางการของมหกรรมกีฬาซีเกมส์ครั้งที่ 31 ค.ศ. 2021
แหล่งข้อมูลอื่น

Saola Foundation
savethesaola.org, Saola Working Group Website
Rare antelope-like mammal caught in Asia at BBC News
Images and movies of the saola (Pseudoryx nghetinhensis) at ARKive
Saola factsheet at Ultimate Ungulate
Vu Quang Ox - Pseudoryx nghetinhensis from the United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre
Saola Conservation in Central Vietnam—Center for Biodiversity and Conservation, American Museum of Natural History
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน |
| --- | --- |
Pseudoryx nghetinhensis:  Wikidata: Q218792  Wikispecies: Pseudoryx nghetinhensis  ADW: Pseudoryx  ARKive: pseudoryx-nghetinhensis  BioLib: 33814  BOLD: 462610  EoL: 2925803  Fossilworks: 149702  GBIF: 4262655  iNaturalist: 74973  IRMNG: 10922293  ITIS: 898229  IUCN: 18597  MSW: 14200705  NCBI: 97363  Species+: 10395 
Pseudoryx:  Wikidata: Q11830630  Wikispecies: Pseudoryx  BOLD: 462609  EoL: 2925802  Fossilworks: 149700  GBIF: 4262654  iNaturalist: 71905  IRMNG: 1427089  ITIS: 898104  MSW: 14200704  NCBI: 97362 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  อิสราเอล  สหรัฐ
ทะเลซูลู

| ทะเลซูลู |
| --- | --- |
ภาพถ่ายดาวเทียมของ NASA
ทะเลซูลูที่ตั้งในฟิลิปปินส์ โดยมีเกาะบอร์เนียวอยู่ฝั่งตะวันตกเฉียงใต้แสดงแผนที่มินดาเนาทะเลซูลูทะเลซูลู (ฟิลิปปินส์)แสดงแผนที่ฟิลิปปินส์ทะเลซูลูทะเลซูลู (เอเชียตะวันออกเฉียงใต้)แสดงแผนที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ที่ตั้ง: เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
พิกัด: 8°N 120°E﻿ / ﻿8°N 120°E﻿ / 8; 120
ชนิด: ทะเล
นิรุกติศาสตร์: ซูลู
ส่วนหนึ่งของ: มหาสมุทรแปซิฟิก
ประเทศในลุ่มน้ำ: มาเลเซียและฟิลิปปินส์

พื้นที่พื้นน้ำ: 260,000 ตารางกิโลเมตร (100,000 ตารางไมล์)

เมือง:  รายการ บาโคโลด บาโก บายาวัน เบอลูรัน ดาปีตัน ดีโปโลก ฮีมามัยลัน อีโลอีโลซิตี อีซาเบลา โฮโล ฮอร์ดัน กาบันกาลัน กีนาบาตางัน โกตามารูดู กูนัก ลาฮัดดาตู กูดัต ปีตัซ Puerto Princesa San Jose de Buenavista ซันดากัน ซีลัย ซีปาลัย Talisay Victorias นครซัมบวงกา 
ทะเลซูลูจากปาลาวัน
ฉลามในอุทยานธรรมชาติพืดหินปะการังตุบบาตาฮา ทะเลซูลู ประเทศฟิลิปปินส์
ทะเลซูลู (อังกฤษ: Sulu Sea; ฟิลิปปินส์: Dagat Sulu; เตาซุก: Dagat sin Sūg; ชาบากาโน: Mar de Sulu; เซบัวโน: Dagat sa Sulu; ฮีลีไกโนน: Dagat sang Sulu; กินาไรอา: Dagat kang Sulu; Cuyonon: Dagat i'ang Sulu; มลายู: Laut Sulu) เป็นแหล่งน้ำทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศฟิลิปปินส์ โดยมีปาลาวันทางตะวันตกเฉียงเหนือแบ่งพื้นที่นี้จากทะเลจีนใต้ และหมู่เกาะซูลูทางตะวันออกเฉียงใต้จากทะเลเซเลบีส เกาะบอร์เนียวอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้และหมู่เกาะวิซายัส‎อยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือ
ทะเลซูลูมีเกาะจำนวนมาก เช่น หมู่เกาะกูโย และหมู่เกาะคากายันอยู่ในจังหวัดปาลาวัน ส่วนมาปุน และหมู่เกาะเต่าอยู่ในจังหวัดตาวี-ตาวี ทะเลซูลูยังเป็นที่ตั้งของอุทยานธรรมชาติพืดหินปะการังตุบบาตาฮา หนึ่งในแหล่งมรดกโลกของประเทศด้วย
หล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Sulu Sea
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  VIAF 
ประจำชาติ:  เยอรมนี  อิสราเอล 
อื่น ๆ:  IdRef
ต้นไม้เงินต้นไม้ทอง

ต้นไม้ทอง ที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์แห่งชาติมาเลเซียในกัวลาลัมเปอร์
ต้นไม้เงินต้นไม้ทอง หรือ ต้นไม้ทองเงิน (มลายู: bunga mas dan perak "ดอกไม้ทองและเงิน") หรือบุหงามาศ (มลายู: bunga mas / بوڠا مس "ดอกไม้ทอง") เป็นเครื่องราชบรรณาการที่ประเทศราชของสยามต้องส่งมาถวายพระเจ้าแผ่นดินทุก ๆ สามปี เพื่อแสดงความสวามิภักดิ์ นอกจากนี้ยังใช้เป็นสิ่งของคารวะของเจ้านายหรือขุนนางถวายต่อพระมหากษัตริย์ที่พระราชทานพระอิสริยยศหรือบรรดาศักดิ์ให้สูงขึ้น เรียกว่า "พุ่มไม้เงินพุ่มไม้ทอง" บ้างก็พบว่ามีการใช้ต้นไม้เงินต้นไม้ทองเป็นเครื่องสักการะถวายเป็นพุทธบูชาในวัด
ใน พ.ศ. 2435 ได้มีการปฏิรูปการปกครองยกเลิกหัวเมืองประเทศราชในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ธรรมเนียมการส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทองเป็นบรรณาการจึงสิ้นสุดลงตามไปด้วย
ประวัติ

ประเพณีการถวายต้นไม้เงินต้นไม้ทอง หรือมูลเหตุในการใช้ต้นไม้เงินต้นไม้ทอง ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อใดหรือเพราะอะไร แต่จากหนังสือ สยามประเภท เล่ม 2 ตอนที่ 17 วันที่ 1 สิงหาคม ร.ศ. 118 ของ ก.ศ.ร. กุหลาบ "เรื่องต้นเหตุเมืองแขกมะละกาขึ้นกับไทย" ปรากฏความเกี่ยวกับต้นไม้เงินต้นไม้ทองเป็นบรรณาการมาอย่างน้อยก็ในสมัยกรุงศรีอยุธยา ความว่า
"ราว พ.ศ. ๒๐๔๕ ในแผ่นดินพระเจ้าบรมราชามหาพุทธางกูร สยามเป็นไมตรีกับโปรตุเกส โปรตุเกสขอกองกำลังกองทัพเรือไทยไปช่วยตีเมืองมะละกา เพราะชาวมะละกาไปทำร้ายพ่อค้าชาวโปรตุเกสที่เข้าไปค้าขาย กองทัพเรืออยุธยาตีเมืองมะละกาได้ พระเจ้าแผ่นดินสยามในขณะนั้น ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าราชบุตรแขกเมืองมะละกาเป็นเจ้าเมืองสืบแทนพระบิดา ให้มีพระนามว่าจ้าวมะหะหมัดรัตนะรายามหาราช และให้เป็นเมืองประเทศราชถวายดอกไม้เงินทองสิ่งของเครื่องราชบรรณาการแก่กรุงศรีอยุธยาตามประเพณีที่มีมาแต่โบราณ"
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ได้ปกครองหัวเมืองประเทศราช อันได้แก่ หัวเมืองมลายู (ไทรบุรี, ปัตตานี, กลันตัน และตรังกานู), หัวเมืองลาวพุงขาว (ล้านช้าง), หัวเมืองลาวพุงดำ (ล้านนา), หัวเมืองเขมร (กัมพูชา) และหัวเมืองกะเหรี่ยง (ตะวันตกของพม่าในปัจจุบัน) ซึ่งประเทศราชเหล่านี้จะต้องส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทองและเครื่องบรรณาการมาทุก ๆ สามปี มูลค่าของดอกไม้เงินดอกไม้ทองในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 อาจจะสูงถึงราว ๆ หนึ่งพันดอลลาร์สเปนเลยทีเดียว ทั้งนี้การส่งบรรณาการดังกล่าวไม่มีกฎเกณฑ์ว่ามากน้อยเพียงใดเพราะขึ้นอยู่กับผลิตผลในท้องถิ่น หรือเป็นสิ่งของที่ทางกรุงเทพฯ ที่แจ้งความต้องการไป
ในปี พ.ศ. 2435 ได้มีการปฏิรูปการปกครองยกเลิกหัวเมืองประเทศราชในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ธรรมเนียมการส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทองเป็นบรรณาการจึงไม่ปรากฏอีก ปรากฏครั้งสุดท้ายเมื่อครั้งเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ พร้อมด้วยเจ้าราชภาคินัย เจ้าน้อยเลาแก้ว เจ้าน้อยสมพมิตร เจ้าน้อยเมืองชื่น และเจ้าน้อยวุฒิวงษ์ เข้าเฝ้าถวายเครื่องราชบรรณาการ เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2447 และนับเป็นเครื่องราชบรรณาการ งวดสุดท้าย ก่อนจะมีการยกเลิกธรรมเนียมการถวายต้นไม้เงินต้นไม้ทองและเครื่องราชบรรณาการตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
ทั้งนี้เหตุผลในการส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทอง เข้าใจว่าเป็นการแสดงการสวามิภักดิ์ และความจงรักภักดีแก่ประเทศที่มีอำนาจเหนือกว่า ขณะที่ พงศาวดารมะโรง มหาวงศ์ ซึ่งเป็นเอกสารของราชสำนักไทรบุรีระบุว่า เป็นสัญลักษณ์แห่งความสัมพันธ์สมานฉันท์สามัคคีรักใคร่แนบแน่นต่อกัน และเพื่อเป็นของเล่นสนุกสำหรับพระราชโอรส พระราชธิดา
ลักษณะ

ลักษณะของต้นไม้เงินต้นไม้ทองที่ใช้เพื่อเป็นบรรณาการช่วงกรุงรัตนโกสินทร์ จะมีลักษณะดังต่อไปนี้
ต้นไม้เงินต้นไม้ทอง ต้องจัดเป็นคู่
ต้นไม้เงินต้นไม้ทอง ต้องทำด้วยเงินทองแท้ทั้งต้น
ต้นไม้เงินต้นไม้ทองที่คู่กันจะมีน้ำหนักเท่ากัน
ต้นไม้เงินต้นไม้ทองทุกต้นจะต้องมี กิ่งก้าน กาบดอก และใบ ครบสมบูรณ์
รูปร่างลักษณะความสูงต่ำของต้นไม้เงินต้นไม้ทองที่คู่กัน ต้องเหมือนหรือเท่ากัน
หากมีกระถางหรือแจกันรองรับ จะต้องเหมือนกันเป็นคู่กัน
ความสวยงามและความประณีตก็ขึ้นอยู่กับฝีมือเชิงช่างของแต่ละเมืองนั้น ๆ
ส่วนต้นไม้เงินต้นไม้ทองที่ใช้ในการศาสนาเพื่อถวายเป็นพุทธบูชามีลักษณะและขนาดเดียวกันกับข้างต้น แต่ต้นไม้เงินต้นไม้ทองที่เจ้านายและขุนนางใช้คารวะพระมหากษัตริย์ที่ทรงพระกรุณาสถาปนาเลื่อนพระอิสริยยศหรือบรรดาศักดิ์ให้สูงขึ้นนั้น จะมีลักษณะเดียวกันแต่เป็นขนาดย่อมกว่าเรียกว่า "พุ่มไม้เงินพุ่มไม้ทอง" โดยจะใส่ในแจกันแก้วเจียรนัยหรือแจกันเคลือบก็สุดแต่ฐานะของท่านผู้ได้บรรดาศักดิ์
ในพม่า

ในอดีตเมื่อช่วงที่อาณาจักรล้านนาตกเป็นเมืองขึ้นของพม่า ก็มีธรรมเนียมการส่งดอกไม้เงินดอกไม้ทองไปให้เช่นกัน โดยล้านนาเรียกว่า ดอกไม้คำดอกไม้เงิน ดังปรากฏความว่า "...ในปันนาการของยื่นถวายไหว้สาดอกไม้คำดอกไม้เงินทอง ผ้าขาว หมากเบี้ย ทั้งหลาย..."
ซัมบัล

| --- | --- |
ซัมบัล ตราซีในครกหินพร้อมกระเทียมและมะนาว
มื้อ: เครื่องจิ้ม
แหล่งกำเนิด: อินโดนีเซียและมาเลเซีย
ภูมิภาค: ทั่วประเทศ พบในสิงคโปร์ด้วย
ผู้สร้างสรรค์: อาจจะเป็นอาหารชวา
อุณหภูมิเสิร์ฟ: อุณหภูมิห้อง
ส่วนผสมหลัก: พริกบดกับหัวหอม กระเทียม และ กะปิ
ข้อมูลอื่น: คล้ายกับน้ำพริกในประเทศไทย
 ตำราอาหาร: ซัมบัล   สื่อ: ซัมบัล
บทความนี้เกี่ยวกับอาหาร สำหรับภาษา ดูที่ ภาษาซัมบัล
ซัมบัล (อินโดนีเซียและมลายู: sambal ส่วนมลายูถิ่นสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ เรียก ซามา) เป็นอาหารที่ปรุงจากพริก มีลักษณะคล้ายน้ำพริกในอาหารไทย เป็นที่นิยมในประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และภาคใต้ของฟิลิปปินส์ และศรีลังกา รวมทั้งในเนเธอร์แลนด์และซูรินามซึ่งได้รับอิทธิพลจากอาหารชวา ทำได้ทั้งจากพริกขี้หนูและพริกอื่น ๆ บางชนิดมีรสเผ็ดมาก ซัมบัลเป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากคำในภาษาชวาว่า ซัมเบ็ล ซึ่งยืมมาใช้ในภาษามาเลเซียและภาษาอินโดนีเซีย
ชนิดของพริกที่ใช้

พริกที่ใช้ปรุงซัมบัลมีหลากหลายชนิด ได้แก่
อัดยูมาหรือฮาบาเนโร เป็นพริกสีเหลือง เผ็ดมาก
พริกจาเยนเน เป็นพริกสีแดง
พริกมาดามฌาแน็ต พริกเม็ดยาว สีเหลืองหรือเขียวอ่อน
พริกตานก พริกเม็ดเล็ก สีแดงหรือเขียว เป็นพริกที่เผ็ดมาก ในภาษาชวา เรียก จาเบราวิต
พริกขี้หนู มีสีเขียวและสีแดง สีเขียวรสเผ็ดกว่า
พริกจาเบตาลีวัง ลักษณะคล้ายพริกขี้หนูแต่เผ็ดกว่า
ซัมบัลแบบมาเลเซีย

ซัมบัลพื้นฐานของมาเลเซียคือ ซัมบัลเบอลาจัน โดยนำพริกสดมาบดรวมกับกะปิจากกุ้ง (เบอลาจัน) ในครกหิน เติมน้ำตาล และน้ำมะนาว อาจปรุงรสเปรี้ยวด้วยมะเขือเทศบด มะม่วงเปรี้ยว หรือผลไม้ที่มีรสเปรี้ยวอื่น ๆ กินกับแตงกวา ข้าว ถ้าเป็นตำรับของชาวมาเลเซียเชื้อสายจีนจะนำกะปิไปผัดกับพริก ซัมบัลอื่นๆได้แก่
ซัมบัลเจอรุก์ ทำจากพริกกับมะนาว บางครั้งใช้น้ำตาลและน้ำส้มสายชูแทนมะนาว นิยมกินกับข้าวผัดและก๋วยเตี๋ยว
ซัมบัลดากิง/ซูรุนดิงดากิง เป็นซัมบัลแบบมาเลเซียปรุงจากเนื้อสัตว์และเครื่องเทศ เคี่ยวมากกว่า 4 ชั่วโมงจนเปื่อย
ซัมบัลเติมโปยะก์ มีทั้งแบบดิบและแบบสุก แบบดิบนำน้ำพริกมาบดกับปลาร้าแห้งและกินกับทุเรียนหมักหรือ เติมโปโยะก์ ถ้าเป็นแบบสุกจะนำพริก หัวหอม ตะไคร้มาผัดกับปลาร้า ทุเรียนหมัก ใบขมิ้น กล้วย ยอดมันสำปะหลัง
อาหารที่ปรุงด้วยซัมบัล

ซัมบัลยังใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารหลายชนิด ซึ่งจะมีคำว่าซัมบัลในชื่ออาหารด้วย เช่น
ซัมบัลโซตง ใส่ปลาหมึก
ซัมบัลอูดังเกอริง ใส่กุ้งแห้ง ในปีนังเรียก ซัมบัลแฮบี
ซัมบัลเลิงกง ใส่ปลาเฮร์ริง
ซัมบัลโกเร็งเตอรีกาจัง น้ำพริกผัดกับแอนโชวีและถั่วลิสง
ซัมบัลโกเร็งเกอริงเต็มเป ใส่เต็มเป
ซัมบัลโกเร็งอาตี ใส่ตับวัว มันฝรั่ง
ซัมบัลโกเร็งอูดัง ใส่กุ้งสด
ซัมบัลราดีโย เป็นไข่เจียวใส่กะปิผัด ไม่ใส่ปลาเค็ม เป็นอาหารพื้นบ้านในรัฐซาราวัก
ซัมบัลอีกัน เป็นอาหารมลายูที่ปรุงจากปลา มีรสเผ็ด เคี่ยวจนเปื่อย มีหลายแบบ
แหล่งข้อมูลอื่น

พริกสดที่เป็นส่วนประกอบหลักของซัมบัล
การบดซัมบัลในครกหิน
ปลาเค็มที่ใช้ปรุงซัมบัล
ซัมบัลเบอลาจัน ซัมบัลพื้นฐานของมาเลเซีย
ซัมบัลเติมโปโยะก์แบบดิบ (ซ้าย) และแบบสุก (ขวา)
ท่าอากาศยานนานาชาติลาวัก

ท่าอากาศยานนานาชาติลาวัก (ฟิลิปปินส์: Paliparang Pandaigdig ng Laoag) (IATA: LAO, ICAO: RPLI) เป็นท่าอากาศยานที่ให้บริการในพื้นที่เขตเมืองลาวัก ซึ่งเป็นเมืองศูนย์กลางของจังหวัดฮีลากังอีโลโคส ประเทศฟิลิปปินส์ นับเป็นท่าอากาศยานเพียงแห่งเดียวของจังหวัด และเป็นท่าอากาศยานนานาชาติที่อยู่เหนือสุดของประเทศ เป็นจุดหมายปลายทางยอดนิยมของนักท่องเที่ยวชาวจีน
ท่าอากาศยานมีทางวิ่งเพียงทางเดียว ยาว 2,420 เมตร และถูกจัดให้เป็นท่าอากาศยานนานาชาติระดับรองโดยการบินพลเรือนแห่งฟิลิปปินส์
แหล่งข้อมูลอื่น

Laoag International Airport
Airport information for RPLI at World Aero Data. Data current as of October 2006.. Source: DAFIF.
Current weather for RPLI at NOAA/NWS
Airport information for LAO / RPLI at Great Circle Mapper. Source: DAFIF (effective Oct. 2006).
Accident history for LAO / RPLI at Aviation Safety Network
ตลาดสิงคโปร์

ตลาดสิงคโปร์ (ลาว: ຕະຫຼາດສິງກະໂປ ตะหลาดสิงกะโป) ตั้งอยู่ที่ถนนศรีสว่างวงศ์ ตรงกันข้ามกับสถานีวิทยุกระจายเสียงสุวรรณเขต ประมาณ 0.5 กิโลเมตร เปิดเวลา 5.00–18.00 น. เป็นตลาดใหญ่ที่สุดของแขวงสุวรรณเขต และเป็นแหล่งการค้าที่สำคัญของชาวบ้านบริเวณนี้ สาเหตุที่มีชื่อว่าตลาดสิงคโปร์ เพราะเคยได้เงินช่วยเหลือในการสร้างตลาดนี้ขึ้นใหม่แทนตลาดเก่าในตัวเมือง มีสินค้าหลากหลายทั้งจากไทย จีน เวียดนาม และลาว นอกจากนี้ ยังเป็นสถานีโดยสารของสุวรรณเขตด้วย
ท่าอากาศยานนานาชาติมัคตัน–เซบู

ท่าอากาศยานนานาชาติมัคตัน–เซบู (เซบัวโน: Tugpahanang Pangkalibutan sa Mactan–Sugbo, ฟิลิปปินส์: Paliparang Pandaigdig ng Mactan–Cebu) (IATA: CEB, ICAO: RPVM) เป็นสนามบินในเขตกิตนางคาบีซายาอัน และเป็นสนามบินนานาชาติที่มีผู้โดยสารมากเป็นอันดับที่สองของประเทศ ตั้งอยู่ที่เมืองลาปู-ลาปูบนเกาะมัคตัน ส่วนหนึ่งของเขตปริมณฑลเซบู สนามบินแห่งนี้จัดการโดยองค์การท่าอากาศยานนานาชาติมัคตัน–เซบู และมีพื้นที่ 797 เฮกตาร์ มีทางวิ่งเพียงทางเดียว ระยะทาง 3,300-เมตร (10,800-ฟุต)* ซึ่งสร้างโดยกองทัพอากาศสหรัฐใน ค.ศ. 1956 เพื่อใช้เป็นสนามบินฉุกเฉิน จนมีชื่อเรียกอีกชื่อว่า ฐานทัพอากาศมัคตัน
แหล่งข้อมูลอื่น

ท่าอากาศยานนานาชาติมัคตัน–เซบู
องค์การท่าอากาศยานนานาชาติมัคตัน–เซบู
ท่าอากาศยานนานาชาติมัคตัน–เซบู - flight status and updates for travelers to and from Cebu
Airport information for RPVM at World Aero Data. Data current as of October 2006.. Source: DAFIF.
Current weather for RPVM at NOAA/NWS
Airport information for CEB / RPVM at Great Circle Mapper. Source: DAFIF (effective Oct. 2006).
Accident history for CEB / RPVM at Aviation Safety Network
ท่าอากาศยานนานาชาติโบโฮล–ปังเลา

ท่าอากาศยานนานาชาติโบโฮล–ปังเลา (ฟิลิปปินส์: Paliparang Pandaigdig ng Bohol–Panglao, เซบัวโน: Tugpahanang Pangkalibutanon sa Bohol–Panglao) หรือ ท่าอากาศยานนานาชาติโบโฮลแห่งใหม่ (IATA: TAG, ICAO: RPSP) เป็นท่าอากาศยานที่ตั้งอยู่บนเกาะปังเลา จังหวัดโบโฮล ประเทศฟิลิปปินส์ โดยถูกสร้างขึ้นมาเพื่อแทนที่ท่าอากาศยานตักบีลารัน และเปิดใช้งานเมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน ค.ศ. 2018
แหล่งข้อมูลอื่น

New Bohol Airport Profile at Public-Private Partnership Center
ท่าอากาศยานนานาชาติหลวงพระบาง

ท่าอากาศยานสากลหลวงพระบาง (อังกฤษ: Luang Prabang International Airport; ลาว: ສະໜາມບິນສາກົນຫຼວງພະບາງ) หรือที่เรียกกันว่า สนามบินหลวงพระบาง เป็นท่าอากาศยานนานาชาติที่มีความสำคัญเป็นลำดับสองของประเทศลาว รองจากท่าอากาศยานสากลวัตไต ที่นครหลวงเวียงจันทน์ สนามบินแห่งนี้ตั้งอยู่ใกล้กับใจกลางเมืองแขวงหลวงพระบาง และยังเป็นฐานการบิน ลำดับที่สองของสายการบินการบินลาว
รายชื่อสายการบิน

| สายการบิน | จุดหมายปลายทาง | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- |
| บางกอกแอร์เวย์ | กรุงเทพฯ-สุวรรณภูมิ | ระหว่างประเทศ |
| การบินลาว | เชียงใหม่·กรุงเทพฯ-สุวรรณภูมิ·ฮานอย·เชียงรุ้ง | ระหว่างประเทศ |
| ไทยสมายล์ | กรุงเทพฯ-สุวรรณภูมิ | ระหว่างประเทศ |
| ไทยแอร์เอเชีย | กรุงเทพฯ-ดอนเมือง | ระหว่างประเทศ |
| Lao Central Airlines | เวียงจันทร์ | ภายในประเทศ |
| เวียดนามแอร์ไลน์ | เสียมราฐ·ฮานอย | ระหว่างประเทศ |
| China Eastern Airlines | คุณหมิง | ระหว่างประเทศ |
| การบินลาว |  Ban Hat Tai·เวียงจันทร์·ปากเซ | ภายในประเทศ |
นาซีดากัง

| --- | --- |
นาซีดากัง
ชื่ออื่น: นาซิ ดาแกฺ (นาซิ ดาแฆ)
มื้อ: จานหลัก
แหล่งกำเนิด: มาเลเซีย
ภูมิภาค: ภาคใต้ของไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย
ผู้สร้างสรรค์: ชาวมลายูตรังกานู
อุณหภูมิเสิร์ฟ: ร้อนหรืออุณหภูมิห้อง
ส่วนผสมหลัก: ข้าวกินกับแกงไก่หรือแกงปลา
ข้อมูลอื่น: เรียกสับสนกับนาซีเลอมักในบางพื้นที่
 ตำราอาหาร: นาซีดากัง   สื่อ: นาซีดากัง
นาซีดากังในตรังกานู
นาซี ดากัง (มลายู: nasi dagang) หรือที่ในภาษามลายูปัตตานีเรียกว่า นาซิ ดาแกฺ (ออกเสียง: [nasiˀ daɡɛ]) เรียกเป็นภาษาไทยให้ใกล้เคียงได้ว่า ข้าวมันแกงไก่ เป็นอาหารที่ชาวมุสลิมปักษ์ใต้นิยมรับประทานกันเป็นอาหารหลักโดยเฉพาะมื้อเช้า เป็นอาหารที่ให้คุณค่าทางอาหารสูง ประกอบด้วยข้าว แกงไก่หรือแกงปลาโอ และไข่ต้ม ความหมายของชื่ออาหารนี้มีหลายความหมาย บ้างว่าหมายถึงข้าวสำหรับคนอนาถา เพราะใช้ข้าวเจ้าหุงผสมกับข้าวเหนียว หรืออีกนัยหนึ่ง ดากัง (dagang) เป็นคำภาษาอินโดนีเซียที่แปลว่าหาบ ส่วนภาษามลายูปัตตานีเรียกว่า ดาแกฺ และยืมมาใช้หมายถึงคนต่างถิ่น จึงหมายถึงข้าวของคนต่างถิ่นที่นำมาเผยแพร่ในบริเวณนี้
ทางชายฝั่งตะวันตกของมาเลเซียจะเรียกนาซีเลอมักของชายฝั่งตะวันออกในรัฐตรังกานูและรัฐกลันตันว่า นาซีดากัง แต่ไม่พบในบริเวณอื่น ๆ อย่างไรก็ตาม ทั้งนาซีดากังและนาซีเลอมักเป็นอาหารยอดนิยมในมาเลเซียทั้งสองด้านของคาบสมุทร ในตรังกานูและกลันตันนิยมทำนาซีดากังเป็นอาหารเช้าในเทศกาลฉลองการสิ้นสุดการถือศีลอด
นานดะลี่นจอชิ

| ข้อมูลส่วนตัว |
| --- | --- | --- | --- |
ชื่อเต็ม:  นานดะลี่นจอชิ
วันเกิด:   (1991-06-27) 27 มิถุนายน ค.ศ. 1991 (33 ปี)
สถานที่เกิด:  ประเทศพม่า
ส่วนสูง:  1.75 m (5 ft 9 in)
ตำแหน่ง:  ปีก
สโมสรอาชีพ*
| ปี |  ทีม |  ลงเล่น |  (ประตู) |
| 2012–2014 |  อิรวดียูไนเต็ด |   |   |
| 2015–2017 |  ยะดะนาโบน |   |   |
| 2017 |  Balestier Khalsa |  20 |  (0) |
| 2018–2019 |  พีที ประจวบ |  17 |  (0) |
| 2019–2020 |  อิรวดียูไนเต็ด |  11 |  (1) |
| 2020– |  ชีนยูไนเต็ด |  17 |  (0) |
ทีมชาติ‡
| 2012 |  พม่า อายุไม่เกิน 23 ปี |  3 |  (0) |
| 2013– |  พม่า |  15 |  (2) |
 *นัดที่ลงเล่นและประตูที่ยิงให้แก่สโมสรเฉพาะลีกในประเทศเท่านั้น  ข้อมูลล่าสุด ณ วันที่ 30 กันยายน ค.ศ. 2015 ‡ ข้อมูลการลงเล่นและประตูให้แก่ทีมชาติล่าสุด ณ วันที่ 8 พฤษภาคม ค.ศ. 2015
นานดะลี่นจอชิ (พม่า: နန္ဒလင်းကျော်ချစ်; เกิดวันที่ 27 มิถุนายน ค.ศ. 1991) เป็นนักฟุตบอลอาชีพชาวพม่า ลงเล่นตำแหน่งกองกลางให้กับทีมชาติพม่า โดยลงเล่นทีมชาติตั้งแต่ชุดยู-22 ในการแข่งขันฟุตบอลเอเชียเยาวชนอายุไม่เกิน 22 ปี 2013 รอบคัดเลือก เขาเคยได้รับรางวัลรองชนะเลิศ ผู้เล่นยอดเยี่ยมของเมียนมาร์เนชันแนลลีก ในปี ค.ศ. 2013
ท่าเรือดานัง

ท่าเรือดานัง
ท่าเรือดานัง (เวียดนาม: Cảng Đà Nẵng) เป็นท่าเรือสำคัญในภาคกลางของประเทศเวียดนาม ตั้งอยู่ที่เมืองดานัง บริเวณปากแม่น้ำห่านซึ่งไหลลงสู่ทะเลจีนใต้ ท่าเรือดานังเป็นท่าเรือที่ใหญ่เป็นอันดับที่สามของประเทศ รองจากท่าเรือไซ่ง่อนในนครโฮจิมินห์ และท่าเรือไฮฟองในเมืองไฮฟอง ท่าเรือดานังตั้งอยู่ปลายด้านหนึ่งของฉนวนเศรษฐกิจตะวันออก–ตะวันตกซึ่งเชื่อมต่อระหว่างเวียดนามกับลาว ไทย และพม่า บริษัทขนส่งสินค้าทางเรือแห่งชาติเวียดนาม (Vinalines) เป็นผู้รับผิดชอบดูแลท่าเรือนี้
ในปี ค.ศ. 2008 ท่าเรือมีสินค้าถึง 2.7 ล้านตัน แบ่งเป็นสินค้าส่งออก 1.2 ล้านตัน สินค้านำเข้า 525,900 ตัน และสินค้าในประเทศ 985,600 ตัน และมีผู้โดยสารที่เดินทางผ่านท่าเรือแห่งนี้ 29,600 คน แม้ว่าท่าเรือแห่งนี้จะไม่ได้รองรับเรือท่องเที่ยวโดยเฉพาะ แต่ก็มีเรือท่องเที่ยวมาจอดหลายครั้งในรอบหนึ่งปี โดยในสองเดือนแรกของปี ค.ศ. 2010 มีเรือท่องเที่ยวมาจอดถึง 12 ลำ ผู้โดยสารทั้งหมด 6,477 คน
แหล่งข้อมูลอื่น

Đà Nẵng Port website
16°04′00″N 108°14′00″E﻿ / ﻿16.0667°N 108.2333°E﻿ / 16.0667; 108.2333
ท่าอากาศยานนานาชาติอีโลอีโล

ท่าอากาศยานนานาชาติอีโลอีโล (ฟิลิปปินส์: Paliparang Pandaigdig ng Iloilo) (IATA: ILO, ICAO: RPVI) หรือ ท่าอากาศยานอีโลอีโล หรือ ท่าอากาศยานคาบาตูอัน ซึ่งตั้งตามชื่อของเทศบาลคาบาตูอัน อันเป็นที่ตั้งของท่าอากาศยาน หรือบางครั้งก็เรียกว่า ท่าอากาศยานซันตาบาร์บารา ตามชื่อเทศบาลอีกแห่งที่อยู่ใกล้เคียง เป็นท่าอากาศยานที่ตั้งอยู่ในจังหวัดอีโลอีโล ประเทศฟิลิปปินส์ เปิดให้บริหารเชิงพาณิชย์ตั้งแต่วันที่ 14 มิถุนายน ค.ศ. 2007 หลังจากการวางแผนและก่อสร้างร่วมทศวรรษ เพื่อแทนที่ท่าอากาศยานมันดูรีเอาที่เคยใช้งานมากว่า 70 ปี  ท่าอากาศยานนานาชาติอีโลอีโลเป็นท่าอากาศยานที่มีผู้โดยสารมากเป็นอันดับที่ 4 ของประเทศ และเป็นท่าอากาศยานมาตรฐานนานาชาติแห่งแรกในเขตคันลูรังคาบีซายาอันและเกาะปาไนย์ โดยท่าอากาศยานแห่งนี้ตั้งอยู่ที่เทศบาลคาบาตูอัน ห่างจากอีโลอีโลซิตีไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 24 กิโลเมตร (15 ไมล์)*
แหล่งข้อมูลอื่น

www.IloiloInternationalAirport.com เก็บถาวร 2019-04-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน -Iloilo International Airport Flight Status and Updates
IloiloAirport.com -The New Iloilo Airport at Cabatuan, Iloilo
Airport documentary video produced by the CAAP ที่ยูทูบ
ซุนนี

ซุนนี (อาหรับ: سُنِّي) คือนิกายในศาสนาอิสลาม มีชื่อเต็มในภาษาอาหรับว่า อะฮ์ลุสซุนนะฮ์วะอัลญะมาอะฮ์ (อาหรับ: أهل السنة والجماعة, นิยมอ่านว่า อะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์) เป็นนิกายที่ใหญ่ที่สุดในอิสลาม แบ่งเป็นสำนักหรือมัซฮับย่อย ๆ ออกเป็นหลายมัซฮับ แต่ปัจจุบันเหลือแค่เพียง 4 มัซฮับ นอกจากนี้ยังมีมัซฮับมุสลิมซุนนีที่ไม่ยึดถือมัซฮับ เรียกตนเองว่า พวกซะละฟีย์
ที่มาของคำ

คำว่า ซุนนี มาจาก อัสซุนนะฮ์ (السنة) แปลว่า คำพูดและการกระทำหรือแบบอย่างของศาสดามุฮัมมัด (ศ) คำว่า "ญะมาอะฮ์" คือ การอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ผู้ที่บัญญัติศัพท์นี้ขึ้นมาคือ อะฮ์มัด บินฮันบัล (ฮ.ศ. 164-241 / ค.ศ. 780-855)
คำว่า อัสซุนนะฮ์ เป็นคำที่นบีมุฮัมมัด (ศ) มักจะใช้บ่อยครั้งในคำสั่งสอนของท่าน เช่น ในฮะดีษศอฮีฮ์ฟิกฮ์ที่บันทึกโดยอิมามอะฮ์มัด, อัตติรมีซี, อะบูดาวูด และอิบนุมาญะฮ์ ซึ่งท่านนบีได้กล่าวว่า “พวกท่านทั้งหลายจงยึดมั่นใน "แนวทางของฉัน" (سُنَّتِي) และแนวทางของผู้นำที่อยู่ในแนวทางอันเที่ยงธรรมของฉัน (อัลคุละฟาอ์อัรรอชิดูน) ที่จะมาหลังฉัน จงเคร่งครัดในการยึดมั่นบนแนวทางนั้น จงกัดมันด้วยฟันกราม (คืออย่าละทิ้งเป็นอันขาด) และจงหลีกให้พ้นจากอุตริกรรมในกิจการของศาสนา เพราะทุกอุตริกรรมในกิจการศาสนานั้นเป็นการหลงผิด”
อะฮ์ลุสซุนนะฮ์ วะ อัลญะมาอะฮ์ (أَهْلُ السُّنَّةِ وَالْجَمَاعَةِ) ก็คือ ผู้ที่ยึดมั่นในซุนนะฮ์ (แนวทางของท่านนบีมุฮัมมัด (ศ)) และยึดมั่นในสิ่งที่บรรดากลุ่มชนมุสลิมรุ่นแรกยึดมั่น (บุคคลเหล่านั้นคือบรรดาศ่อฮาบะหฟิกฮ์และบรรดาตาบิอีน) และพวกเขารวมตัวกัน (เป็นญะมาอะฮ์) บนพื้นฐานของซุนนะฮ์ ซึ่งชนกลุ่มนี้อัลลอฮ์ (ซ.บ) ได้กล่าวถึงความประเสริฐของพวกเขาไว้ว่า บรรดาบรรพชนรุ่นแรกในหมู่ผู้อพยพ (ชาวมุฮาญิรีนจากนครมักกะฮ์) และในหมู่ผู้ให้ความช่วยเหลือ (ชาวอันศอรจากนครมะดีนะฮ์) และบรรดาผู้ดำเนินตามพวกเขาด้วยการทำดีนั้น อัลลอฮ์ทรงพอพระทัยในพวกเขา และพวกเขาก็พอใจในพระองค์ด้วย และพระองค์ทรงเตรียมไว้ให้พวกเขาแล้ว ซึ่งสวนสวรรค์อันหลากหลายที่มีแม่น้ำหลายสายไหลผ่านเบื้องล่าง พวกเขาจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล นั่นคือชัยชนะอันใหญ่หลวง (ซูเราะหฟิกฮ์อัตเตาบะหฟิกฮ์ : 100)