ดาวเหนือ

| --- | --- |
           ตำแหน่งของดาวเหนือ (วงกลม)
Observation data  ต้นยุคอ้างอิง J2000      วิษุวัต J2000
กลุ่มดาว: หมีเล็ก
α UMi A
ไรต์แอสเซนชัน: 02h 31m 49.09s
เดคลิเนชัน: +89° 15′ 50.8″
โชติมาตรปรากฏ (V): 1.98 (1.86 – 2.13)
α UMi B
ไรต์แอสเซนชัน: 02h 30m 41.63s
เดคลิเนชัน: +89° 15′ 38.1″
โชติมาตรปรากฏ (V): 8.7
คุณสมบัติ
ชนิดสเปกตรัม: F7Ib
ดัชนีสี U-B: 0.38
ดัชนีสี B-V: 0.60
ชนิดดาวแปรแสง: ดาวแปรแสงชนิดเซเฟอิด
มาตรดาราศาสตร์
ความเร็วแนวเล็ง (Rv): −17 km/s
การเคลื่อนที่เฉพาะ (μ):  RA: 198.8±0.20 mas/yr   Dec.: −15±0.30 mas/yr 
พารัลแลกซ์ (π): 7.54 ± 0.11 mas
ระยะทาง: 323–433 ly  (99–133 pc)
ความส่องสว่างสัมบูรณ์ (MV): −3.6 (α UMi Aa) 3.6 (α UMi Ab) 3.1 (α UMi B)
ตำแหน่ง (relative to α UMi Aa)
ส่วนประกอบ: α UMi Ab
Epoch of observation: 2005.5880
ระยะห่างเชิงมุม: 0.172″ 
Position angle: 231.4° 
ตำแหน่ง (relative to α UMi Aa)
ส่วนประกอบ: α UMi B
Epoch of observation: 2005.5880
ระยะห่างเชิงมุม: 18.217″ 
Position angle: 230.540° 
วงโคจร
ดาวหลัก: α UMi Aa
ดาวสมาชิก: α UMi Ab
คาบการโคจร (P): 29.59±0.02 ปี
ค่ากึ่งแกนเอก (a): 0.1204±0.0059" (≥2.90±0.03 AU)
ความเยื้องศูนย์กลาง (e): 0.608±0.005
ความเอียง (i): 146.2±10.9°
ลองจิจูดของจุดโหนด (Ω): 191.4±4.9°
ต้นยุคอ้างอิงจุดใกล้ที่สุด (T): 1987.66±0.13
มุมของจุดใกล้ที่สุด (ω) (secondary): 123.01±0.75°
Semi-Amplitude (K1) (primary): 3.72±0.03 km/s
รายละเอียด
α UMi Aa
มวล: 5.4 M☉
รัศมี: 37.5 R☉
แรงโน้มถ่วงที่พื้นผิว (log g): 2.2
กำลังส่องสว่าง (bolometric): 1,260 L☉
อุณหภูมิ: 6015 K
ค่าความเป็นโลหะ: 112% solar
การหมุนตัว: 119 days
ความเร็วในการหมุนตัว (v sin i): 14 km/s


α UMi Ab
มวล: 1.26 M☉
รัศมี: 1.04 R☉
กำลังส่องสว่าง (bolometric): 3 L☉
α UMi B
มวล: 1.39 M☉
รัศมี: 1.38 R☉
แรงโน้มถ่วงที่พื้นผิว (log g): 4.3
กำลังส่องสว่าง (bolometric): 3.9 L☉
อุณหภูมิ: 6900 K
ความเร็วในการหมุน (v sin i): 110 km/s
ชื่ออื่น
 Polaris, North Star, Cynosura, Alpha UMi, α UMi, ADS 1477, CCDM J02319+8915 
α UMi A: 1 Ursae Minoris, BD+88°8, FK5 907, GC 2243, HD 8890, HIP 11767, HR 424, SAO 308
α UMi B: NSV 631, BD+88°7, GC 2226, SAO 305
ฐานข้อมูลอ้างอิงอื่น
SIMBAD: α UMi A
: α UMi B
ภาพที่ถ่ายโดยเปิดหน้ากล้องเป็นเวลานาน แสดงให้เห็นว่าดาวดวงอื่นดูคล้ายเคลื่อนที่วนรอบดาวเหนือ
ดาวเหนือ หรือ ดาวโพลาริส (อังกฤษ: Polaris หรือ Cynosura) (α UMi / α หมีเล็ก / แอลฟาหมีเล็ก) เป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวหมีเล็ก และอยู่ใกล้กับขั้วฟ้าเหนือ จึงปรากฏเหมือนอยู่นิ่งกับที่บนท้องฟ้า (แท้จริงเป็นภาวะชั่วคราวเท่านั้น เพราะแกนหมุนของโลกมีการส่าย)
การที่ดาวเหนืออยู่ในทิศทางที่เกือบจะเป็นทิศทางเดียวกับแกนหมุนของโลก ดาวฤกษ์ดวงอื่น ๆ จึงดูเหมือนเคลื่อนที่วนเป็นวงกลมรอบดาวเหนือ นักสำรวจอาศัยดาวเหนือในการเดินเรือ ปัจจุบันดาวเหนือไม่ได้อยู่ตรงกับขั้วฟ้าเหนือแต่ห่างจากขั้วฟ้าเหนือเล็กน้อย (ไม่เกิน 1°) จึงเคลื่อนที่เป็นวงกลมเล็ก ๆ ด้วยเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2° มีเพียงสองเวลาในวันหนึ่ง ๆ ที่ดาวเหนืออยู่ตรงกับทิศเหนือพอดี ส่วนในเวลาอื่นต้องอาศัยตารางคำนวณเพื่อหาทิศเหนือที่แม่นยำ
แท้จริงแล้วดาวเหนือไม่ได้บอกทิศเหนือตลอดไป การที่แกนหมุนของโลกส่ายคล้ายลูกข่างด้วยคาบ 26,000 ปี ทำให้ดาวฤกษ์ดวงอื่นเคยเป็นดาวเหนือมาก่อน เช่น ดาวทูแบนในกลุ่มดาวมังกร ส่วนในอนาคต จะเป็นดาวเวกาในกลุ่มดาวพิณ
ในอนาคตอันใกล้นี้ เรายังสามารถใช้ดาวเหนือบอกทิศเหนือได้ต่อไป โดยที่ดาวเหนือจะอยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือมากที่สุดในปี ค.ศ. 2100 ด้วยระยะห่างไม่เกินครึ่งองศา
เราสามารถค้นหาดาวเหนือได้จากการลากเส้นตรงผ่านดาว 2 ดวงของกลุ่มดาวหมีใหญ่ (β และ α หมีใหญ่) ไปหาดาวเหนือได้ เรียกดาว 2 ดวงนี้ว่าดาวชี้ (Pointers) หรือไม่ก็ลากเส้นผ่านแบ่งครึ่งผ่านกลางกลุ่มดาวแคสซิโอเปียที่มีรูปร่างเหมือนตัวอักษร W
การเป็นที่รู้จักของดาวเหนือ ทำให้คนจำนวนมากคิดว่าดาวเหนือเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในท้องฟ้า, แต่ในความเป็นจริง ดาวเหนือเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างเป็นอันดับที่ 47. ส่วนดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในท้องฟ้า (ยกเว้นดวงอาทิตย์) คือ ดาวซิริอัส
ข้อมูลจากดาวเทียมฮิปปาร์คอส พบว่าดาวเหนืออยู่ห่างจากโลกเป็นระยะทาง 431 ปีแสง (132 พาร์เซก) เป็นดาวยักษ์ใหญ่หรือดาวยักษ์ที่มีดาวฤกษ์จาง ๆ 2 ดวงเป็นสหาย ดวงแรกมีชนิดสเปกตรัม F3 V อยู่บนแถบลำดับหลัก ห่างจากดาวแม่ประมาณ 2,000 หน่วยดาราศาสตร์ อีกดวงอยู่ใกล้กว่าด้วยกึ่งแกนเอกของวงโคจรเพียง 5 หน่วยดาราศาสตร์ ดาวเหนือเป็นดาวฤกษ์ดาวแปรแสงดวงหนึ่ง ราวปี ค.ศ. 1900 ดาวเหนือมีความสว่างขึ้นลงประมาณ 8% (คิดเป็น 0.15 ความส่องสว่าง) ด้วยคาบ 3.97 วัน  ปี ค.ศ. 2005 ความสว่างเปลี่ยนแปลงเพียง 2% นอกจากนี้ยังมีความสว่างมากกว่าปี ค.ศ. 1900 อยู่ประมาณ 15% รวมทั้งคาบก็เพิ่มขึ้นด้วยอัตรา 8 วินาทีต่อปี
งานวิจัยเมื่อเร็วนี้ ๆ บ่งชี้ว่าในยุคที่ทอเลมียังมีชีวิตอยู่ ดาวเหนืออาจสว่างกว่านี้ 2.5 เท่า  ซึ่งถ้าหากเป็นจริง การเปลี่ยนแปลงความสว่างของดาวเหนือ จะสูงเกินกว่าผลการพยากรณ์โดยอาศัย ทฤษฎีวิวัฒนาการของดาวฤกษ์
ในท้องฟ้าซีกใต้ ไม่มีดาวฤกษ์สว่างที่อยู่ใกล้ขั้วฟ้าใต้ ดาวที่มองเห็นด้วยตาเปล่าและอยู่ใกล้ขั้วฟ้าใต้มากที่สุด คือ ดาวซิกมาออกแทนต์ (บางครั้งเรียกว่า Polaris Australis) อย่างไรก็ตาม คนในซีกโลกใต้สามารถใช้กลุ่มดาวกางเขนใต้ในการคะเนตำแหน่งของทิศใต้