stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สวนกระท่อม
ประวัติ > สวนกระท่อมในปัจจุบัน

ช่วงต้นศตวรรษที่ 20 คำว่า "สวนกระท่อม" อาจหมายรวมสวนที่มีขนาดใหญ่โตอย่าง ฮิดโคต มาเนอร์ ด้วยก็ได้, โดยสวนดังกล่าว วีต้า แซ็ควิลล์-เวสต์ ได้ให้คำนิยามไว้ว่า "สวนกระท่อมที่งดงามที่สุด" แต่ลักษณะการจัดสวนมีการควบคุมโทนสีไว้อย่างดีเยี่ยม, เช่นสวน "เรด บอร์เดอร์" ที่โด่งดัง แซ็ควิลล์-เวสต์ได้นำความคิดนี้ไปจัด "สวนกระท่อม" ในรูปแบบของเธอเอง, ซึ่งเป็นหนึ่งในสวนที่ ปราสาทซิสซิงเฮิร์ส—แนวคิดของเธอที่มีต่อสวนกระท่อมคือ "ต้นไม้ที่ปลูกรวมๆกันแบบง่ายๆ, มีพุ่มไม้น่ารักๆที่ปลูกรวมกับกุหลาบ, มีพืชสมุนไพรมากมาย, ไม้เลื้อยพาดไปมา, มีต้นไม้ต้นน้อยๆที่ขึ้นได้เองตามธรรมชาติ". ทั้งนี้ ศิลปินอย่าง เฮเลน อัลลิงแฮม(1848–1926) ก็เห็นพ้องอย่างเดียวกันกับแนวคิดดังกล่าว รวมถึง มาเกอรี่ ฟิช (1892–1969), ผู้ซึ่งเป็นเจ้าของสวน อีส แลมบรูค มาเนอร์
สวนกระท่อมในฝรั่งเศสดัดแปลงมาจากช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ตัวอย่างเช่น สวนโมเน็ทที่จีเวอร์นี ที่โด่งดัง, สวนขนาดใหญ่ที่ปลูกพืชมากมายหลายชนิด, หลากหลายสีสันสดใส, และสวนน้ำสวย ภายหลัง, คำว่า 'สวนกระท่อม' รวมๆถึงสวนทุกแบบที่จัดแบบง่ายๆ, ไม่มีแปลนตายตัว อาจใช้ต้นไม้ชนิดอื่นๆมาจัดให้แตกต่างจากสวนกระท่อมแบบโบราณได้ ดังเช่น ทุ่งหญ้าแพร์รี่ (ในอเมริกันตะวันตกกลาง) และ สวนกระท่อมแชปปารอลในแคลิฟอร์เนีย
รูปแบบของสวน

สวนกระท่อมแนวคลาสสิคจะจัดใกล้ๆกับกระท่อม, แต่ก็ยังมีสวนกระท่อมอีกมากมายที่จัดในพื้นที่บริเวณบ้านหรือที่ดินต่างๆ ตัวอย่างเช่น ฮิดโคท มาเนอร์, ซึ่งแลดูเหมือนสวนที่แบ่งเป็นห้องๆ รูปแบบการจัดสวนแบบกระท่อมนี้ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบโดยรวมมากกว่าการจัดสวนแบบแปลนที่ตายตัว: มองดูแล้วสวนกระท่อมนี้จะไม่มีดูเรียบง่าย เหมือนเป็นเพียงแค่การปลูกดอกไม้, สมุนไพร, และผัก แล้วจัดวางในพื้นที่เล็กๆรวมกัน โดยหน้าตาของสวนกระท่อมนี้, ทำให้รู้สึกว่าสวนสวยดูมีเสน่ห์ ด้วยความที่สวนจัดวางต้นไม้แน่นๆ, ส่วนใหญ่จึงนิยมใช้กระถางขนาดเล็กๆ, อาจวางไว้ตามทางเดินหรือจัดเป็นแนวรั้วก็ได้ ทั้งนี้ ต้นไม้, แบบแปลน, และอุปกรณ์แต่ละชิ้นจะต้องเลือกชิ้นที่ให้ความรู้สีกเรียบง่าย หรือเป็นแบบที่นิยมใช้กันในชนบททั่วไป  สวนกระท่อมสมัยใหม่นิยมใช้ดอกไม้หรืออุปกรณ์ที่หาได้ง่ายตามถิ่นนั้นๆ,มากกว่าจะหาพืชพันธุ์แบบโบราณมาจัดให้เหมือนแต่ก่อน สิ่งที่เหมือนกันระหว่างสวนกระท่อมโบราณกับสวนกระท่อมนปัจจุบันคือ รูปร่างหน้าตาโดยรวมของสวน, พื้นที่ประโยชน์ใช้สอยในสวน, มีดอกไม้สวยงาม สมุนไพร และพืชผักต่างๆปลูกรวมกันอยู่มากมาย
สวนกระท่อมเน้นการออกแบบที่เรียบง่าย, ไม่เน้นความใหญ่โตกว้างขวาง หรือโอ่อ่าหรูหรา ไม่สนใจการจัดให้เป็นระเบียบหรือ การวางแปลนสวนแบบเรขาคณิต เน้นการจัดวางแบบธรรมดาๆมากกว่า สวนอาจจะลามขึ้นไปถึงตัวบ้านก็ได้ สนามหญ้าอาจปลูเป็นกลุ่มของดอกไม้นานาชนิด, ความกว้างของแปลงปลูกก็ไม่มีขนาดตายตัว ไม่มีการวางแปลนเฉพาะถึงธีมหรือความลงตัวของสีสันในสวน, จัดให้สีสันของต้นไม้แต่ละชนิดที่ขึ้นข้างกันดูกลืนกันเท่านั้นพอ ลักษณะโดยรวมของสวนกระท่อมนี้ อาจกล่าวได้ว่า "สวนผักที่ปกคลุมไปด้วยดอกไม้นานาพรรณ"  วิธีการปลูก จะเน้นปลูกให้ต้นไม้แต่ละต้นวางชิดกัน ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้มีวัชพืชและช่วยรักษาความชื้นของดินด้วย, สวนทางเดินในสวนนิยมใช้แผ่นหิน หรือปูน, มีการปลูกเถาไม้รอบๆขอบทางเดิน, ทำให้ดูแลรักษาง่าย ซึ่งถือเป็นลักษณะเฉพาะอย่างหนึ่งของสวนกระท่อม
รูปแบบของสวน > ส่วนประกอบสวน

ทางเดิน, ต้นไม้ข้างทาง, และรั้วในสวน จะต้องดูเก่าแก่แบบโบราณ รั้วไม้และประตูไม้, ทางเดินที่ทำจากอิฐหรือก้อนหินแบบที่นิยมกันในท้องถิ่นนั้นๆ, รวมถึงต้นไม้ที่ให้ร่มเงา ทำให้สวนดูเป็นธรรมชาติ เรียบง่าย— ไม่เป็นทางการมากนัก— สวนสวยงามและให้ความรู้สึกว่าเป็นสวนกระท่อมที่แท้จริง กระถางต้นไม้, อุปกรณ์ประดับสวน, และเครื่องใช้ต่างๆก็ต้องเป็นแบบที่ความรู้สึกสบายดูเป็นธรรมชาติด้วย— ทุกสิ่งทุกอย่างในสวนต้องทำให้เกิดความประทับใจและหวนระลึกถึงความเป็นสวนกระท่อมแบบโบราณ
พืชพรรณต่างๆ

ต้นไม้ต่างๆในสวนกระท่อมนี้จะนิยมพืชพรรณแบบสมัยก่อน ที่ให้ความรู้สึกเก่าแก่ ดูสวยงามแต่เรียบง่าย ในปัจจุบันมีนักจัดสวนจำนวนมากใช้พืชแบบดั้งเดิม หรือ ต้นไม้'เก่าแก่' หลากหลายชนิดมาตกแต่งสวน— ถึงแม้ว่า ต้นไม้เหล่านี้อาจจะไม่ใช่ต้นไม้ที่อยู่ในสวนกระท่อมแบบโบราณจริงๆก็ตาม นอกเหนือไปจากนั้น สมัยนี้ยังมีดอกไม้อีกมากมายหลายชนิดที่สามารถนำมาตกแต่งให้ดูเข้ากันกับสวนกระท่อมได้ ยกตัวอย่างเช่น, กุหลาบสมัยใหม่ที่พัฒนาโดย เดวิด ออสติน เป็นที่นิยมอย่างมาก เพราะรูปทรงของกุหลาบมีลักษณะเดียวกันกับกุหลาบโบราณ(รูปทรงถ้วยซับซ้อนหลายชั้น) และกลิ่นที่หอมแรง—ทั้งนี้ยังสามารถบานทน, ออกดอกดกตลอดปี, และทนต่อโรค สวนกระท่อมสมัยใหม่นี้ มักจะนำต้นไม้ พืชพรรณต่างๆในท้องถิ่นมาปรับใช้ในสวน ทำให้สวนสามารถทนต่อสภาพอากาศได้ดี, เนื่องจากสวนอยู่ทน มีประโยชน์มากกว่าการนำพืชพรรณแบบสวนโบราณมาปลูกในสภาพแวดล้อมที่ไม่อำนวย— แต่ถึงอย่างนั้น ก็มีการปลูกพืชพรรณในสวนกระท่อมแบบโบราณกันมากมายทั่วโลก
พืชพรรณต่างๆ > กุหลาบ

กุหลาบเป็นต้นไม้ที่ขาดไม่ได้ในสวนกระท่อม: กุหลาบทรงพุ่ม, กุหลาบเลื้อย, กุหลาบโบราณเน้นที่ทรงพุ่มเขียวหนาแน่น, ไม่โปร่งเหมือนพันธุ์กุหลาบตัดดอกสมัยใหม่ สวนกระท่อมในสมัยก่อนนั้นจะใช้กุหลาบสายพันธุ์โรซา กัลลิกา, ซึ่งมีลักษณะทรงพุ่มกว้าง สูงราว 3–4 ฟุต, มีสีชมพูจางๆจนถึงสีม่วงเข้ม—รูปทรงดอกมีตั้งแต่ดอกชั้นเดียวและดอกหลายชั้น เป็นกุหลาบที่มีกลิ่มหอมมาก รวมถึงกุหลาบสายพันธุ์โบราณอโปเธแครี่ (อาร์. กัลลิกา 'ออฟฟิไซนาลิส'), ดอกสีแดงม่วงที่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว นอกจากนั้นยังมีกุหลาบอีกหลายสายพันธุ์ เช่น ดามัสก์ โรส, ที่ปลูกในยุโรปเพื่อใช้ในการปรุงน้ำหอม ต้นสูงได้ถึง 4-6 ฟุต หรืออาจจมากกว่านั้น, กิ่งก้านสามารถดัดได้ ทำให้สวนดูสบาย ไม่แข็งจนเกินไปนัก หรือสายพันธุ์ที่ต้นสูงหน่อยคือพวกอัลบา โรส, ที่สามารถปลูกได้งามในที่ร่ม
โปรวองซ์ โรส หรือ โรซา เซนติโฟเลีย เป็น กุหลาบดอกใหญ่เต็มทรง เรียกกันว่า"แคบเบจ โรส" เป็นสายพันธุ์ที่มีชื่อเสียงมาก โด่งดังจากภาพเขียนของดัชช์ มาสเตอร์ ช่วงศตวรรษที่ 17 กุหลาบพุ่มสายพันธุ์นี้มีกลิ่นหอมมาก กว้างและสูงราว 5 ฟุต, ทรงต้นจะห้อยออกด้านข้าง สามารถดัดให้เลื้อยได้ง่าย กุหลาบเซนติโฟเลียนี้แตกแยกออกมาอีกหลายสายพันธุ์ แต่ละสายพันธุ์ก็เป็นที่นิยมอย่างมากในการจัดสวนกระท่อม, รวมไปถึงกุลาบมอสด้วย(กุหลาบที่มี 'มอส' มาอาศัยเจริญเติบโตอยู่ตามกิ่งก้าน) ไม่เหมือนสายพันธุ์ส่วนใหญ่กุหลาบในปัจจุบัน, กุหลาบโบราณจะออกดอกเพียงปีละครั้งเท่านั้น, ดังนั้นจะไม่มีการตัดแต่งต้นหลายครั้งในแต่ละปี การที่ไม่ออกดอกดกตลอดปี ทำให้มีต้นไม้ดอกไม้อื่นๆมาอาศัยยึดเกาะเพื่อเลื้อย อย่างเช่น เถาเคล็มมาทิส กุหลาบในสวนกระท่อมนี้จะไม่ปลูกแยกเดี่ยวๆต่างหาก, แต่ส่วนใหญ่ก็จะมีการปลูกพืชชนิดอื่นๆมาแซม เช่น ดอกไม้, เถาไม้, หรือ พืชคลุมดินต่างๆ
ในศตวรรษที่ 18 มีการเปิดตัวกุหลาบหลากหลายสายพันธุ์ โดยเฉพาะไชน่า โรสส์ (มาจากชื่อ โรซา ไคเนนซิส)  ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ ออกดอกตลอดปี แต่ยังคงไว้ซึ่งรูปทรงของกุหลาบโบราณ รวมถึงพันธุ์ เบอร์เบิ้น โรส และ นอเซ็ต โรส, ซึ่งเป็นที่นิยมเอามาจัดไว้ในสวนกระท่อม, และล่าสุด, กุหลาบ"อังกฤษ" ของ เดวิด ออสติน
พืชพรรณต่างๆ > ไม้เลื้อย

กุหลาบโบราณหลายสายพันธุ์ มีกิ่งก้านที่ยาวมาก, ซึ่งสามารถนำมายึดกับโครงไม้ระแนงหรือกำแพงได้ เรียกว่า "พาด", มากกว่า "เลื้อย" ไม้เลื้อยในสวนกระท่อมโบราณนั้นประกอบไปด้วย ยูโรเปียน ฮันนี่ซัคเคิล (โลนิเซรา เพอริไซเมนัม) และ ทราเวิลเลอร์ จอย (เคล็มเมทิส ไวทัลบา) แต่ในสวนกระท่อมปัจจุบัน นิยมปลูกสายพันธุ์ เคล็มเมทิส ที่มีรูปร่างลักษณะเดียวกับสายพันธุ์แบบโบราณ, ใบขึ้นห่างกัน ทำให้สามารถโตแทรกต้นไม้และกุหลาบต่างๆ รวมถึงตามรั้วและทางเดินได้ นอกจากนั้นยังมีสายพันธุ์เคล็มมาทิสอีกมากมายที่นำมาจัดสวนกระท่อม เช่น เคล็มเมทิส อาร์มานดี, เคล็มเมทิส ไครโซโคมา, และ เคล็มเมทิส แฟลมมูลา. ต้นฮันนี่ซัคเคิลก็นิยมเป็นสายพันธุ์ ฮันนี่ซัคเคิลญี่ปุ่น และ โลนีเซรา ทราโกฟิลลา
พืชพรรณต่างๆ > พืชตามแนวพุ่มไม้

ในสวนกระท่อมโบราณนั้น มีการปลูกต้นไม้เป็นแนวรั้วเพื่อป้องกันคนร้ายและสร้างความเป็นส่วนตัวให้กับพื้นที่พักอาศัย ใบของพืชที่มีหนาม สามารถใช้ชงชาหรือทานเล่นเป็นขนมรสชาติเยี่ยม, ส่วนพวกดอกไม้ใช้ทำไวน์ สำหรับพืชที่โตไวอย่าง เอลเดอร์เบอร์รี่ นอกจากจะได้ประโยชน์ในการทำเป็นรั้วแล้ว ผลเบอร์รี่ยังนำมาทำไวน์และอาหารได้ด้วย ส่วนดอกนำมาทุบ ใช้ทำโลชั่นหรือขี้ผึ้ง ส่วนเนื้อไม้นำไปใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง ทั้งของเล่น, หมุด, ไม้เสียบ, และไม้ตกปลา ยังมี ฮอลลี่ ที่นิยมนำมาปลูกเป็นแนวรั้วเหมือนกัน เพราะมีประโยชน์ โตไว และสามารถขยายพันธุ์ได้เอง ส่วน พรีเว็ต ก็ปลูกง่ายและสามารถขยายพันธุ์เองได้เช่นกัน ในภายหลัง ไม้ประดับที่เน้นความสวยงามมากกว่าประโยชน์ใช้สอยก็กลายมาเป็นที่นิยมในการทำแนวรั้วสวนกระท่อม, อย่างเช่น ลอเร็ล, ไลแลค, สโนว์เบอร์รี่, จาโพนิกา,และอื่นๆ
พืชพรรณต่างๆ > ดอกไม้และเหล่าสมุนไพร

ดอกไม้ที่นิยมปลูกกันมากในสวนกระท่อม คือพวกดอกไม้ที่ดึงดูดใจทั้งหลาย—เช่น ไวโอเล็ต, พิงค์, และพริมโรสส์—รวมถึงพวกที่ปลูกเพื่อใช้ประโยชน์บางอย่าง ตัวอย่างเช่น, คาเลนดูลา, เลี้ยงง่าย ดอกสีส้มสดใส, ทานได้มีประโยชน์, หรือใช้เพื่อเพิ่มสีสันในเนยและชีสได้, อาจเติมลงในซุปหรือสตูว์, ใช้ทาบาดแผลได้ ในสวนกระท่อมแบบโบราณจะปลูก พืชล้มลุก และสมุนไพร, ซึ่งโตง่าย ขยายพันธุ์ได้เอง พวกที่นิยมปลูกกัน ได้แก่ ไวโอเล็ค, แพนซี่, สต็อค, แลพ มิโนเน็ตต์
ไม้ยืนต้นในสวนกระท่อมมีมากมาย — เป็นไม้ที่อยู่คู่กับสวนกระท่อมมาช้านาน เช่น ฮอลลี่ฮ็อคส์, คาร์เนชั่น, สวีต วิลเลี่ยมส์, มาเกอร์เร็ต, มาริโกลด์, ลิลลี่, โพนี่, ทิวลิป, โครคัส, เดซี่, ฟ็อกโกลฟว์, มงส์ฮู้ด, ลาเวนเดอร์, แคมพานูลาส์, โซโลมอน ซีล, อีฟเวนนิ่ง พริมโรส, ลิลลี่ ออฟ เดอะ วัลเล่ย์, พริมโรส, คาวสลิป, และ กุหลาบหลากหลายสายพันธุ์
ในปัจจุบัน อาจนับว่าพืชสมุนไพรเป็นพืชประดับสวน, แต่สำหรับสวนกระท่อมในสมัยก่อน ปลูกเพื่อใช้ประโยชน์จริงๆ สมุนไพรนั้นมีประโยชน์มากมาย อาจใช้เป็นยา, เครื่องอาบน้ำ, หรือใช้ทำความสะอาด กลิ่นของสมุนไพรช่วยดับกลิ่นที่ไม่พึงประสงค์ได้ บางชนิดใช้นำมาย้อมสีผ้า สมุนไพรที่นิยมปลูกในสวนกระท่อมแบบโบราณ ได้แก่ เซจ, ไทม์, เซ้าเธิร์นวู้ด, วอร์มวู้ด, แคทมิ้นท์, ฟีเวอร์ฟิว, ลังเวิท, โซปเวิท, ฮีสซอป, สวืท วู้ดรัฟ, และ ลาเวนเดอร์
พืชพรรณต่างๆ > ผลไม้

ผลไม้ในสวนกระท่อมโบราณ จะประกอบไปด้วย แอ๊ปเปิ้ล และ แพร์, เพื่อใช้ทำ ไซเดอร์ และทานผล, มีกูสเบอร์รี่และราสเบอร์รี่ ส่วนสวนกระท่อมสมัยใหม่จะปลูกผลไม้หลากหลายมาก มีการปลูกเพื่อประดับสวนให้ดูสวยงาม หรือปลูกต้นถั่วต่างๆ, อย่างเช่น แครปแอ๊ปเปิ้ล และ เฮเซล, รวมไปถึงต้นไม้อย่างด๊อกวู้ด
กระท่อมมุงหลังคาจากล้อมรอบไปด้วยสวน (สร้างเมื่อ 1812–1816) ที่ถนนวอเบอร์น, แอมธิล, เบดฟอร์ดไชร์
ผลงานฟื้นฟูสวนของ เกอทรูด เจคกิล ที่บ้านมาเนอร์, อัพตัท เกรย์, แฮมไชร์
A climbing sport of the elite Souvenir de la Malmaison, introduced before 1893, typical of a modern cottage garden.
เคล็มมาทิส วิทัลบา
ลาเวนเดอร์
สงครามสเปน–สหรัฐ

การขัดกันระหว่างจักรวรรดิสเปนกับสหรัฐใน ค.ศ. 1898
สงครามสเปน–สหรัฐ (21 เมษายน – 10 ธันวาคม ค.ศ. 1898) เป็นสงครามที่เริ่มต้นขึ้นภายหลังการระเบิดเรือยูเอสเอส เมน ในท่าเรืออาบานา อาณานิคมคิวบา นำไปสู่การแทรกแซงสงครามประกาศอิสรภาพคิวบาของสหรัฐ ซึ่งทำให้สหรัฐเริ่มมีอิทธิพลอย่างโดดเด่นเหนือภูมิภาคแคริบเบียน และได้รับดินแดนจำนวนมาก ได้แก่ ปวยร์โตรีโก กวม และฟิลิปปินส์ นอกจากนี้ สงครามยังนำไปสู่การมีส่วนร่วมของสหรัฐในการปฏิวัติฟิลิปปินส์และสงครามฟิลิปปินส์–สหรัฐที่เกิดขึ้นภายหลังอีกด้วย
ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 จักรวรรดิสเปนเริ่มอ่อนแอลงอย่างเห็นได้ชัด ในขณะที่สหรัฐเปลี่ยนตนเองจากประเทศเกิดใหม่สู่ชาติมหาอำนาจที่กำลังเติบโต สเปนเริ่มเข้าสู่ช่วงขาลงตั้งแต่คริสต์ศวรรษก่อนหน้า และทรุดตัวลงมากขึ้นจากการรุกรานของนโปเลียน ซึ่งทำให้อาณานิคมในทวีปอเมริกาส่วนใหญ่ประกาศเอกราช ด้วยความไม่มั่นคงทางการเมืองที่เกิดขึ้นในเวลาต่อมา ทั้งจากการประกาศเอกราชของอาณานิคม การปฏิวัติ และสงครามกลางเมือง ทําให้ประเทศสูญเสียดุลยภาพทางสังคมและเศรษฐกิจ ในทางกลับกัน สหรัฐได้ขยายตัวทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องตลอดศตวรรษผ่านการซื้อดินแดน เช่น ลุยเซียนาและอะแลสกา, ผ่านปฏิบัติการทางทหาร เช่น สงครามเม็กซิโก–สหรัฐ, และโดยการรับผู้อพยพชาวยุโรปจำนวนมาก ซึ่งการเติบโตนี้เว้นช่องว่างไว้ในช่วงเวลาสั้น ๆ ระหว่างสงครามกลางเมืองอเมริกาและสมัยการบูรณะเท่านั้น
เขตสงครามอยู่ที่ทะเลแคริบเบียนและแปซิฟิก ผู้สนับสนุนสงครามชาวอเมริกันได้คาดการณ์ไว้อย่างถูกต้องว่าอํานาจทางเรือของสหรัฐสามารถเอาชนะได้อย่างเด็ดขาด กำลังรบของสหรัฐสามารถยกพลขึ้นบกที่คิวบาและเข้าต่อสู้กับกองทหารรักษาการณ์สเปนที่กำลังเผชิญกับการโจมตีของกลุ่มก่อการกำเริบชาวคิวบาและการระบาดของไข้เหลือง ซึ่งในที่สุด สเปนจึงยอมจำนนและร้องขอสันติภาพต่อสหรัฐ หลังจากกองเรือรบของสเปนถูกโจมตีอย่างย่อยยับในยุทธนาวีที่ซานเตียโกเดกูบาและอ่าวมะนิลา กอปรกับกองเรือสเปนสมัยใหม่บางส่วนได้ถอนกำลังกลับแผ่นดินแม่เพื่อป้องกันชายฝั่งของสเปน
สงครามสิ้นสุดลงด้วยการลงนามสนธิสัญญาปารีสเมื่อ ค.ศ. 1898 โดยเป็นการเจรจาตามเงื่อนไขที่เอื้อประโยชน์แก่สหรัฐ สนธิสัญญายกปวยร์โตรีโก กวม และฟิลิปปินส์ให้แก่สหรัฐ และอนุญาตให้สหรัฐควบคุมคิวบาเป็นการชั่วคราว สำหรับสัมปทานในฟิลิปปินส์ สหรัฐได้จ่ายเงินจำนวน 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (730 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปัจจุบัน) ให้แก่สเปนสำหรับโครงสร้างพื้นฐานที่สเปนเป็นเจ้าของ
สงครามสเปน–สหรัฐทำให้อิทธิพลของสเปนในทวีปอเมริกา เอเชีย และแปซิฟิกที่ดำรงมาเกือบสี่ศตวรรษสิ้นสุดลง ความพ่ายแพ้และความสูญเสียพื้นที่ส่วนสุดท้ายของจักรวรรดิสเปนสร้างแรงสั่นสะเทือนต่อชาติสเปนเป็นอย่างยิ่ง และกระตุ้นให้เกิดการประเมินค่าทางปรัชญาและศิลปะอย่างละเอียดถี่ถ้วนของสังคมสเปนใหม่ที่เรียกว่ารุ่นปี 98 (Generación del 98) ในขณะเดียวกัน สหรัฐไม่เพียงแต่กลายเป็นมหาอํานาจเท่านั้น แต่ยังได้ครอบครองเกาะหลายแห่งทั่วโลก ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการถกเถียงกันอย่างรุนแรงเกี่ยวกับแนวคิดลัทธิการขยายอาณาเขต (expansionism)
แหล่งข้อมูลอื่น

The Spanish American War lesson from EDSITEment
America's Black Patriots – Spanish American War
Points of Confusion over the Cuba Question and Cuba Sovereignty
Individual state's contributions to the Spanish–American War: Georgia, Illinois, Pennsylvania
Sons of Spanish American War Veterans
From 'Dagoes' to 'Nervy Spaniards,' American Soldiers' Views of their Opponents, 1898 by Albert Nofi
Excerpts เก็บถาวร พฤษภาคม 30, 2009 ที่ Library of Congress Web Archives from The National Museum of American history.
Reenactment of Spanish–American War (video) ที่ยูทูบ
The American Peril – An Examination of the Spanish American War and the Philippine Insurrection by Dan Carlin
แหล่งข้อมูลอื่น > สื่อบันทึก

William Glackens prints at the Library of Congress
Images of Florida and the War for Cuban Independence, 1898 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (เก็บถาวร พฤษภาคม 1, 2010) from the state archives of Florida (archived from the original on 2010-05-01)
Pictures of the Army Nurse Corps in the war เก็บถาวร พฤศจิกายน 16, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Art and images from the War with Spain เก็บถาวร พฤศจิกายน 5, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน at the United States Army Center of Military History
Spanish–American War photographic collections เก็บถาวร กันยายน 24, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, via Calisphere, California Digital Library
The Spanish–American War in Motion Pictures – US Library of Congress
Wehman Collection of Spanish–American War Photographs at the University of South Florida
Ensminger Brothers Spanish–American War Photographs at the University of South Florida
แหล่งข้อมูลอื่น > เอกสารอ้างอิง

United States Department of State, Papers relating to the foreign relations of the United States, with the annual message of the president transmitted to Congress December 5, 1898 especially pp. 558–1085.
Joint Resolution Resolution of Congress April 19, 1898, point 4 is the Teller amendment
Operations of the U.S. Signal Corps Cutting and Diverting Undersea Telegraph Cables from Cuba
Library of Congress Guide to the Spanish–American War
Emergence to World Power, 1898–1902 เก็บถาวร สิงหาคม 12, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (an extract from Matloff's American Military History a publication of the United States Army Center of Military History)
Buffalo Soldiers at San Juan Hill เก็บถาวร สิงหาคม 3, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Impact on the Spanish Army เก็บถาวร มิถุนายน 12, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน by Charles Hendricks
Black Jack in Cuba เก็บถาวร สิงหาคม 12, 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – General John J. Pershing's service in the Spanish–American War, by Kevin Hymel
The World of 1898: The Spanish–American War – Library of Congress Hispanic Division
Centennial of the Spanish–American War 1898–1998 เก็บถาวร ตุลาคม 6, 2001 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน by Lincoln Cushing
History of Negro soldiers in the Spanish–American War, and other items of interest, by Edward Augustus Johnston, published 1899, hosted by the Portal to Texas History.
Name Index to New York in the Spanish–American War 1898
1898: El Ocaso de un Imperio Article in Spanish about naval operations during the Spanish–American War.
Spanish–American War Service Summary Cards from the Georgia Archives.
Spanish–American War Veterans Surveys A finding aid listing photographs, diaries, personal papers held at the U.S. Army Heritage and Education Center, Carlisle, Pennsylvania
แหล่งข้อมูลอื่น > หนังสือพิมพ์

"Spain to Use Privateers; An Official Decree Declares that She is Determined to Reserve This Right" (Headline, The New York Times, April 24, 1898)
| ด ค กความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (1814–1919) |
| --- | --- |
มหาอำนาจ:  ออสเตรีย-ฮังการี  ฝรั่งเศส  เยอรมนี  อิตาลี  ญี่ปุ่น  รัสเซีย  สหราชอาณาจักร  สหรัฐ 
พันธมิตร:  ไตรพันธมิตร ทวิพันธมิตร  ไตรภาคี พันธมิตรฝรั่งเศส-รัสเซีย  ความตกลงฉันทไมตรี  ความตกลงอังกฤษ-รัสเซีย  พันธมิตรอังกฤษ-ญี่ปุ่น  สันนิบาตสามจักรพรรดิ  พันธมิตรแปดชาติ  สันนิบาตบอลข่าน 
แนวโน้ม:  การล่มสลายของจักรวรรดิออตโตมัน ปัญหาตะวันออก  ปากส์บริตันนิกา  ลัทธิจักรวรรดินิยมใหม่ ลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา  ในเอเชีย เดอะเกรตเกม  การแย่งชิงประเทศจีน  Open Door Policy  ยุคเมจิ  อุดมการณ์รวมกลุ่มสลาฟ  การฟื้นสัมพันธไมตรีใหญ่ 
สนธิสัญญา และ ข้อตกลง:  การประชุมใหญ่แห่งเวียนนา  สนธิสัญญาแวร์ซาย (1871) สนธิสัญญาแฟรงก์เฟิร์ต  สนธิสัญญาเบอร์ลิน  สนธิสัญญาประกันพันธไมตรี  สนธิสัญญาปารีส  สนธิสัญญาโควิสโท  ข้อตกลงทาฟต์-คะสึระ  สนธิสัญญาอึลซา  สนธิสัญญาผนวกดินแดนญี่ปุ่น–เกาหลี  ความตกลงรักโกนีจี  ความตกลงฝรั่งเศส-รัสเซีย ค.ศ. 1917 
เหตุการณ์:  การก่อตั้งโรมาเนีย  การรวมชาติเยอรมัน  การรวมชาติอิตาลี  วิกฤตการณ์ครั้งใหญ่ทางตะวันออก  การประชุมใหญ่เบอร์ลิน  การประชุมเบอร์ลิน  การเยือนของกองทัพเรือครอนสตัดท์–ตูลง  เวลโพลีทิค  การแข่งขันอาวุธนาวี อังกฤษ-เยอรมนี เดรดนอต  กฎหมายนาวิกเยอรมัน  ออสเตรีย-อิตาลี  อเมริกาใต้  เหตุการณ์ฟาโชดา  ผนวกดินแดนฮาวาย  การปิดล้อมกองทัพเรือเวเนซุเอลา  ข้อพิพาทเขตแดนอะแลสกา  วิกฤตการณ์โมร็อกโกครั้งที่หนึ่ง  การประชุมอัลเจอซิรัส  วิกฤตการณ์อกาดีร์ สนธิสัญญาเฟซ  วิกฤตการณ์บอสเนีย  วิกฤตการณ์เดือนกรกฎาคม 
สงคราม:  ฝรั่งเศส-ปรัสเซีย  รัสเซีย-ตุรกี  อังกฤษ–ซูลู  อังกฤษ-อียิปต์  จีน-ฝรั่งเศส  อังกฤษ–พม่าครั้งที่สาม  จีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง  อิตาลี-อะบิสซิเนียครั้งที่หนึ่ง  อังกฤษ–แซนซิบาร์  สเปน–สหรัฐ  สงครามกล้วย  ฟิลิปปินส์–สหรัฐ  กบฏนักมวย  บูร์ครั้งที่สอง  รัสเซีย–ญี่ปุ่น  อิตาลี-ตุรกี  บอลข่าน ครั้งที่หนึ่ง  ครั้งที่สอง  กบฏแอลเบเนีย ครั้งที่หนึ่ง  ครั้งที่สอง  ครั้งที่สาม  สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
ศิลปิน:  KulturNav
การปฏิเสธการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ดูเพิ่ม

พลังงานทดแทน
ประเทศซูดาน

ประเทศในแอฟริกาตะวันออกเฉียงเหนือ
"สาธารณรัฐซูดาน" เปลี่ยนทางมาที่นี่ สำหรับอดีตอาณานิคมฝรั่งเศส ดูที่ ซูดานของฝรั่งเศส
| สาธารณรัฐซูดาน جمهورية السودان (อาหรับ) |
| --- | --- |
   ธงชาติ    ตราแผ่นดิน  
คำขวัญ: النصر لنا (อาหรับ) "ชัยชนะเป็นของเรา"
เพลงชาติ: นะฮ์นุญุนดัลลอฮ์ญุนดุลวะฏ็อน 
ซูดานในสีเขียวเข้ม ดินแดนพิพาทในสีเขียวอ่อน
เมืองหลวง และเมืองใหญ่สุด: คาร์ทูม 15°38′N 032°32′E﻿ / ﻿15.633°N 32.533°E﻿ / 15.633; 32.533
ภาษาราชการ: อาหรับ อังกฤษ
กลุ่มชาติพันธุ์ : 70% ชาวอาหรับซูดาน 5.5% บีจา 2.5% นูบา 2% ฟูร์ 1.2% อียิปต์ 0.5% ฟูลานี 18.34% อื่น ๆ
เดมะนิม: ชาวซูดาน
การปกครอง: สหพันธ์ภายใต้คณะผู้ยึดอำนาจการปกครอง

• ประธานสภาเปลี่ยนผ่านอธิปไตย : อับดุลฟัตตาห์ อัลบุรฮาน
• รองประธานสภาเปลี่ยนผ่านอธิปไตย : มาลิก อักกอร
• นายกรัฐมนตรี : อุษมาน ฮุซัยน์ (รักษาการ)
 
สภานิติบัญญัติ: สภานิติบัญญัติเฉพาะกาล
ก่อตั้ง

• ราชอาณาจักรคุช : 1070 ปีก่อนคริสต์ศักราช
• ซูดานของมะฮ์ดี : ค.ศ. 1885
• การปกครองร่วมกันของอังกฤษ-อียิปต์ : ค.ศ. 1899
• เป็นเอกราชและสิ้นสุดการปกครอง ของอังกฤษ-อียิปต์ : 1 มกราคม ค.ศ. 1956
• การแยกตัวของซูดานใต้ : 9 กรกฎาคม ค.ศ. 2011
• รัฐประหาร : 11 เมษายน ค.ศ. 2019
• ประการใช้รัฐธรรมนูญ : 4 สิงหาคม ค.ศ. 2019
 
พื้นที่
• รวม: 1,886,068 ตารางกิโลเมตร (728,215 ตารางไมล์) (อันดับที่ 15)
ประชากร
• ค.ศ. 2021 ประมาณ: 44,909,353  (อันดับที่ 33)
• สำมะโนประชากร ค.ศ. 2008: 30,894,000 (กำกวม)
• ความหนาแน่น: 21.3 ต่อตารางกิโลเมตร (55.2 ต่อตารางไมล์)
จีดีพี (อำนาจซื้อ) : ค.ศ. 2018 (ประมาณ)
• รวม: 177.678 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ต่อหัว: 4,232 ดอลลาร์สหรัฐ
จีดีพี (ราคาตลาด) : ค.ศ. 2018 (ประมาณ)
• รวม: 33.903 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ต่อหัว: 808 ดอลลาร์สหรัฐ
จีนี (ค.ศ. 2014):  34.2 ปานกลาง
เอชดีไอ (ค.ศ. 2019):  0.510 ต่ำ · อันดับที่ 170
สกุลเงิน: ปอนด์ซูดาน (SDG)
เขตเวลา: UTC+2 (เวลาแอฟริกากลาง)
รูปแบบวันที่: วว/ดด/ปปปป
ขับรถด้าน: ขวา
รหัสโทรศัพท์: +249
รหัส ISO 3166: SD
โดเมนบนสุด: .sd سودان.
ซูดาน (อังกฤษ: Sudan; อาหรับ: السودان) หรือชื่อทางการคือ สาธารณรัฐซูดาน (อังกฤษ: Republic of the Sudan; อาหรับ: جمهورية السودان) เป็นประเทศที่ในอดีตมีพื้นที่มากที่สุดในทวีปแอฟริกา ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของทวีป มีเมืองหลวงชื่อคาร์ทูม มีพรมแดนทางทิศเหนือติดกับประเทศอียิปต์ ทิศใต้ติดต่อกับเซาท์ซูดาน ทิศตะวันออกเฉียงเหนือติดกับทะเลแดง ทิศตะวันออกติดกับเอริเทรียและเอธิโอเปีย ทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดกับสาธารณรัฐแอฟริกากลาง ทิศตะวันตกติดกับประเทศชาด และทิศตะวันตกเฉียงเหนือติดกับลิเบีย ชื่อของประเทศมาจากภาษาอาหรับว่า Bilad-al-Sudan ซึ่งแปลว่าดินแดนของคนผิวดำ ปัจจุบันซูดานกลายเป็นประเทศที่ขาดความมั่นคงตามดัชนีความเสี่ยงของการเป็นรัฐที่ล้มเหลว เพราะการปกครองแบบเผด็จการทหารและสงครามดาร์ฟูร์
ประวัติศาสตร์

ซูดานหรือนิวเบียสมัยโบราณ มีชาวอียิปต์เข้ามาตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยเก่าแก่ ในศตวรรษที่ 6 ชาวพื้นเมืองในซูดานหันมานับถือศาสนาคริสต์นิกายคอปติกอาหรับเข้ามาพิชิตแล้วนำเอาศาสนาอิสลามมาให้
ในทศวรรษของปี ค.ศ. 1820 อียิปต์เอาซูดานไปครอบครองโดยรบชนะอาณาจักรในยุคแรก ๆ ได้รวมทั้งอาณาจักรของฟุง ในช่วงทศวรรษของปี ค.ศ. 1880 โมฮัมหมัด อาห์หมัด ซึ่งเรียกตัวเองว่ามาห์ธี (ผู้นำแห่งความสัตย์) กับสาวกของเขาก่อการปฏิวัติ
ในปี ค.ศ. 1898 กองกำลังผสมระหว่างอังกฤษและอียิปต์ บุกทำลายกองทัพผูสืบตำแหน่งต่อจากมาห์ธีร์จนพังพินาศ ในปี ค.ศ. 1951 รัฐสภาอียิปต์ประกาศยกเลิกสนธิสัญญากับอังกฤษฉบับปี ค.ศ. 1899 และ 1936 แล้วแก้ไขรัฐธรรมนูญอียิปต์ให้ซูดานมีรัฐธรรมนูญแยกไปจากอียิปต์
ซูดานได้รับอิสรภาพโดยสมบูรณ์มีการปกครองระบบรัฐสภาตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1956
ในปี ค.ศ. 1969 สภาปฏิวัติเข้ายึดอำนาจแต่งตั้งรัฐบาลพลเรือนบริหารประเทศ รัฐบาลประกาศจะสร้างซูดานเป็นรัฐสังคมนิยม 12 จังหวัดทางภาคเหนือของประเทศส่วนใหญ่เป็นชาวอาหรับนับถือศาสนาอิสลามและเคยมีอำนาจในรัฐบาลกลางมาช้านาน ใน 3 จังหวัดทางภาคใต้ส่วนใหญ่เป็นคนดำนับถือศาสนาเดิมของแอฟริกา ในปี ค.ศ. 1972 รัฐบาลยอมให้จังหวัดทางใต้ปกครองตนเอง แล้วทั้งสองซีกของประเทศก็เริ่มทำสงครามกลางเมืองในปี ค.ศ. 1988
ในทศวรรษของปี ค.ศ. 1980 ซูดานมีปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำและเลวร้ายลงไปอีก เมื่อมีผู้ลี้ภัยจากประเทศใกล้เคียงหลั่งไหลเข้ามา  ภายหลังอยู่ในอำนาจมา 16 ปี ประธานาธิบดีไนไมรีก็ถูกโค่นอำนาจจากการทำรัฐประหารเมื่อปี ค.ศ. 1985 ในปี ค.ศ. 1986 ซูดานมีการเลือกตั้งระบอบประชาธิปไตยครั้งแรกในรอบ 18 ปี แต่แล้วรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งก็ถูกโค่นล้มอีก จากการรัฐประหารแบบไม่เสียเลือดเนื้อของฝ่ายทหารในปี ค.ศ. 1989
ในปี ค.ศ. 1991 ซูดานยอมให้สหประชาชาติช่วยบรรเทาทุกข์ครั้งใหญ่ เพราะมีประชากรประมาณ 7 ล้านคนที่กำลังขาดแคลนอาหาร
การแบ่งเขตการปกครอง

ซูดานมีรัฐทั้งหมด 17 รัฐ ได้แก่
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  อัล จาซิราห์  อัล กาดาริฟ  บลูไนล์  ดาร์ฟูร์กลาง  ดาร์ฟูร์ตะวันออก  คัสสาลา |  คาร์ทูม  ดาร์ฟูร์เหนือ  คูร์ดูฟันเหนือ  เหนือ  ทะเลแดง  แม่น้ำไนล์ |  เซนนาร์  ดาร์ฟูร์ใต้  คูร์ดูฟันใต้  ดาร์ฟูร์ตะวันตก  ไวท์ไนล์   |
การแบ่งเขตการปกครอง > พื้นที่ที่เกิดความขัดแย้ง

นอกจากการบริหารโดยรัฐบาลกลาง ยังมีการบริหารภายนอกที่เกิดจากการทำสนธิสัญญาสันติภาพกับกลุ่มกบฏได้แก่
การแบ่งเขตการปกครอง > พื้นที่ที่เกิดความขัดแย้ง > ส่วนการบริหารเฉพาะพื้นที่

เขตการปกครองตนเองดาร์ฟูร์ จัดตั้งตามข้อตกลงสันติภาพดาร์ฟูร์
สภาศูนย์กลางรัฐซูดานตะวันออก จัดตั้งตามข้อตกลงสันติภาพซูดานตะวันออก ระหว่างรัฐบาลซูดานและกลุ่มกบฏ แนวร่วมตะวันออกเพื่อเป็นศูนย์กลางบริหารรัฐทางตะวันออกสามรัฐ
อับเยอีตั้งอยู่ตามแนวชายแดนระหว่างซูดานกับซูดานใต้ เป็นเขตบริหารพิเศษ บริหารโดย องค์กรบริหารบริเวณอับเยอี  ซึ่งเป็นไปตามประชามติใน พ.ศ. 2554 ว่าอับเยอีจะเข้าร่วมกับซูดานใต้หรืออยู่กับซูดานต่อไป
การแบ่งเขตการปกครอง > พื้นที่ที่เกิดความขัดแย้ง > พื้นที่พิพาทหรือเกิดความขัดแย้ง

รัฐกูร์ดูฟันใต้  และ รัฐบลูไนล์ ซึ่งจะต้องมีการตัดสินอนาคตต่อไป
สามเหลี่ยมฮาลาอิบ เป็นพื้นที่พิพาทระหว่างซูดานกับอียิปต์ ขณะนี้อียิปต์เป็นผู้บริหารดินแดนนี้
บริเวณอับเยอี เป็นพื้นที่พิพาทระหว่างซูดานกับซูดานใต้ ปัจจุบันยังอยู่ในเขตของซูดาน
บิร์ ตาวิลเป็นพื้นที่ว่างตามแนวชายแดนระหว่างอียิปต์กับซูดาน ไม่มีรัฐใดกล่าวอ้างว่าเป็นของตน
กาเฟีย กิงงี และ สวนสาธารณะแห่งชาติราดอม เป็นส่วนหนึ่งของบัรห์เอลฆาซัล ใน พ.ศ. 2499 ซูดานยอมรับแนวเขตแดนของซูดานใต้ตามแนวชายแดนที่เคยกำหนดไว้เมื่อ 1 มกราคม พ.ศ. 2499
ในกลางเดือนเมษายน พ.ศ. 2555 กองทัพซูดานใต้เข้ายึดครอง บ่อน้ำมันเฮกลิก จากซูดาน