stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เยเรวาน
ศัพทมูลวิทยา

ไม่มีใครทราบต้นกำเนิดของชื่ออย่างชัดเจน ทฤษฎีหนึ่งระบุว่าต้นกำเนิดของชื่อเยเรวานมาจากเยร์วานด์ (โอรอนเตส) ที่ 4 กษัตริย์อาร์มีเนียที่เป็นผู้ปกครองอาร์มีเนียองค์สุดท้ายจากราชวงศ์โอรอนติด และเป็นผู้สถาปนานครเยร์วานดาชาต อย่างไรก็ตาม มีความเป็นไปได้ว่าชื่อนครมาจากป้อมทหารอูราร์ตูแห่งเอเรบูนี ซึ่งจัดตั้งบนพื้นที่เยเรวานในปัจจุบันเมื่อ 782 ปีก่อน ค.ศ. โดยอาร์กิชตีที่ 1 "Erebuni" อาจมาจากศัพท์ภาษายูราร์เทียที่แปลว่า “เอา” หรือ “จับ” หมายความว่า ชื่อของป้อมอาจตีความได้เป็น "การจับกุม" "การพิชิต" หรือ "ชัยชนะ" เมื่อองค์ประกอบของภาษายูราร์เทียผสมเข้ากับภาษาอาร์มีเนีย ชื่อนั้นจึงพัฒนาไปเป็น เยเรวาน (Erebuni = Erevani = Erevan = Yerevan)
ผู้บันทึกเหตุการณ์ชาวอาร์มีเนียที่นับถือศาสนาคริสต์ยุคแรกเชื่อมโยงต้นตอชื่อของนครเข้ากับตำนานเรือโนอาห์ หลังตัวเรือจอดบนเขาอารารัตและระดับน้ำได้ลดลงแล้ว กล่าวกันว่าโนอาห์อุทานว่า "Yerevats!" ("มันปรากฏแล้ว!" ในภาษาอาร์มีเนีย) ขณะหาทิศทางของเยเรวาน ซึ่งเป็นที่มาของชื่อเยเรวาน
ในสมัยกลางตอนปลายถึงสมัยใหม่ตอนต้น เมื่อเยเรวานอยู่ภายใต้การปกครองของกลุ่มชนเติร์กและเปอร์เซียในภายหลัง นครนี้เป็นที่รู้จักในภาษาเปอร์เซียว่า อีแรวอน (เปอร์เซีย: ایروان) หลังอยู่ภายใต้การปกครองของรัสเซียเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึง ต้นศตวรรษที่ 20 ตัวนครมีชื่อทางการว่า เอรีวัน (รัสเซีย: Эривань) ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อกลับเป็นเยเรวาน (Ереван) ใน ค.ศ. 1936
ภูมิประเทศ

เยเรวานตั้งอยู่ในความสูงเฉลี่ย 990 เมตร (3,248.03 ฟุต) โดยพื้นที่ต่ำสุดอยู่ที่ 865 เมตร (2,837.93 ฟุต) และพื้นที่สูงสุดอยู่ที่ 1,390 เมตร (4,560.37 ฟุต) เหนือระดับน้ำทะเลในบริเวณตะวันตกเฉียงใต้และตะวันออกเฉียงเหนือ ตามลำดับ นครนี้เป็นหนึ่งในนครที่สูงที่สุด 50 อันดับแรกของโลกที่มีประชากรมากกว่า 1 ล้านคน
ภูมิประเทศ > ภูมิอากาศ

| ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).เดือน | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ม.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ก.พ. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).มี.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).เม.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).พ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).มิ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ก.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ส.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ก.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ต.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).พ.ย. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ธ.ค. | ข้อมูลภูมิอากาศของเยเรวาน (ค> ศ. 1991–2020, สูงสุด ค.ศ. 1885–ปัจจุบัน).ทั้งปี |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อุณหภูมิสูงสุดที่เคยบันทึก °C (°F) | 19.5 (67.1) | 19.6 (67.3) | 27.6 (81.7) | 35.0 (95) | 36.1 (97) | 41.1 (106) | 43.7 (110.7) | 42.0 (107.6) | 40.0 (104) | 34.1 (93.4) | 26.0 (78.8) | 20.0 (68) | 43.7 (110.7) |
| อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย °C (°F) | 1.7 (35.1) | 6.3 (43.3) | 13.7 (56.7) | 19.8 (67.6) | 25.1 (77.2) | 30.9 (87.6) | 34.5 (94.1) | 34.4 (93.9) | 29.2 (84.6) | 21.6 (70.9) | 12.8 (55) | 4.2 (39.6) | 19.5 (67.1) |
| อุณหภูมิเฉลี่ยแต่ละวัน °C (°F) | -3.5 (25.7) | 0.0 (32) | 7.0 (44.6) | 12.9 (55.2) | 17.7 (63.9) | 23.1 (73.6) | 26.8 (80.2) | 26.7 (80.1) | 21.4 (70.5) | 14.0 (57.2) | 5.8 (42.4) | -0.8 (30.6) | 12.6 (54.7) |
| อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย  °C (°F) | -7.8 (18) | -5.4 (22.3) | 0.9 (33.6) | 6.4 (43.5) | 10.8 (51.4) | 15.1 (59.2) | 19.1 (66.4) | 18.9 (66) | 13.2 (55.8) | 7.1 (44.8) | 0.1 (32.2) | -4.9 (23.2) | 6.1 (43) |
| อุณหภูมิต่ำสุดที่เคยบันทึก °C (°F) | −27.6 (-17.7) | −26.0 (-15) | −19.1 (-2.4) | −10.2 (13.6) | −0.6 (30.9) | 3.7 (38.7) | 7.5 (45.5) | 7.9 (46.2) | 0.1 (32.2) | −6.5 (20.3) | −14.4 (6.1) | −28.2 (-18.8) | −28.2 (−18.8) |
| หยาดน้ำฟ้า มม (นิ้ว) | 21 (0.83) | 21 (0.83) | 60 (2.36) | 56 (2.2) | 47 (1.85) | 24 (0.94) | 17 (0.67) | 10 (0.39) | 10 (0.39) | 51 (2.01) | 25 (0.98) | 21 (0.83) | 363 (14.29) |
| ความชื้นร้อยละ | 75.0 | 67.6 | 58.3 | 55.5 | 54.6 | 46.0 | 42.9 | 41.1 | 45.7 | 57.8 | 68.6 | 77.0 | 57.2 |
| วันที่มีฝนตกโดยเฉลี่ย | 2 | 4 | 8 | 12 | 12 | 8 | 5 | 4 | 4 | 8 | 7 | 4 | 78 |
| วันที่มีหิมะตกโดยเฉลี่ย | 7 | 7 | 2 | 0.2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.1 | 1 | 5 | 22 |
| จำนวนชั่วโมงที่มีแดด | 104.5 | 136.8 | 186.5 | 206.5 | 267.1 | 326.6 | 353.9 | 333.7 | 291.5 | 217.0 | 159.9 | 91.0 | 2,675.0 |
แหล่งที่มา 1: Pogoda.ru.net
แหล่งที่มา 2: องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (ดวงอาทิตย์, ความชื้น 1991–2020)
การเมืองและรัฐบาล > เขตบริหาร

เยเรวานได้รับการแบ่งออกเป็น 12 "เขตบริหาร" (վարչական շրջան, varčakan šrĵan) ที่มีหัวหน้าที่ได้รับการเลือกตั้งเป็นของตนเอง ทั้ง 12 เขตของเยเรวานมีพื้นที่รวม 223 ตารางกิโลเมตร (86 ตารางไมล์)
| เขต | ภาษาอาร์มีเนีย | ประชากร (สำมะโน 2011) | ประชากร (สำมะโน 2016) | พื้นที่ (ตร> กม.) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| อาจัปนยัก | Աջափնյակ | 108,282 | 109,100 | 25.82 |
| อารับกีร์ | Արաբկիր | 117,704 | 115,800 | 13.29 |
| อาวัน | Ավան | 53,231 | 53,100 | 7.26 |
| ดัฟตาเชน | Դավթաշեն | 42,380 | 42,500 | 6.47 |
| เอเรบูนี | Էրեբունի | 123,092 | 126,500 | 47.49 |
| คานาเกร์-เซย์ตุน | Քանաքեր-Զեյթուն | 73,886 | 74,100 | 7.73 |
| เคนตรอน | Կենտրոն | 125,453 | 125,700 | 13.35 |
| มาลาเตีย-เซบัสเตีย | Մալաթիա-Սեբաստիա | 132,900 | 135,900 | 25.16 |
| นอร์ก-มารัช | Նորք-Մարաշ | 12,049 | 11,800 | 4.76 |
| นอร์นอร์ก | Նոր Նորք | 126,065 | 130,300 | 14.11 |
| นูบาราเชน | Նուբարաշեն | 9,561 | 9,800 | 17.24 |
| เชนกาวิต | Շենգավիթ | 135,535 | 139,100 | 40.6 |
ประชากร

| ปี | อาร์มีเนีย | อาร์มีเนีย | อาเซอร์ไบจาน | อาเซอร์ไบจาน | รัสเซีย | รัสเซีย | อื่น ๆ | อื่น ๆ | รวม |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ป. 1650 | ส่วนใหญ่ | ส่วนใหญ่ | — | — | — | — | — | — | — |
| ป. 1725 | ส่วนใหญ่ | ส่วนใหญ่ | — | — | — | — | — | — | 20,000 |
| 1830 | 4,132 | 35.7% | 7,331 | 64.3% |  |  | 195 | 1.7% | 11,463 |
| 1831 | 4,484 | 37.6% | 7,331 | 61.5% |  |  | 105 | 0.9% | 11,920 |
| 1873 | 5,900 | 50.1% | 5,800 | 48.7% | 150 | 1.3% | 24 | 0.2% | 11,938 |
| 1886 | 7,142 | 48.5% | 7,228 | 49.0% |  |  | 368 | 2.5% | 14,738 |
| 1897 | 12,523 | 43.2% | 12,359 | 42.6% | 2,765 | 9.5% | 1,359 | 4.7% | 29,006 |
| 1908 |  |  |  |  |  |  |  |  | 30,670 |
| 1914 | 15,531 | 52.9% | 11,496 | 39.1% | 1,628 | 5.5% | 711 | 2.4% | 29,366 |
| 1916 | 37,223 | 72.6% | 12,557 | 24.5% | 1,059 | 2.1% | 447 | 0.9% | 51,286 |
| 1919 |  |  |  |  |  |  |  |  | 48,000 |
| 1922 | 40,396 | 86.6% | 5,124 | 11.0% |  |  | 1,122 | 2.4% | 46,642 |
| 1926 | 59,838 | 89.2% | 5,216 | 7.8% | 1,401 | 2.1% | 666 | 1% | 67,121 |
| 1931 | 80,327 | 90.4% | 5,620 | 6.3% |  |  | 2,957 | 3.3% | 88,904 |
| 1939 | 174,484 | 87.1% | 6,569 | 3.3% | 15,043 | 7.5% | 4,300 | 2.1% | 200,396 |
| 1959 | 473,742 | 93.0% | 3,413 | 0.7% | 22,572 | 4.4% | 9,613 | 1.9% | 509,340 |
| 1970 | 738,045 | 95.2% | 2,721 | 0.4% | 21,802 | 2.8% | 12,460 | 1.6% | 775,028 |
| 1979 | 974,126 | 95.8% | 2,341 | 0.2% | 26,141 | 2.6% | 14,681 | 1.4% | 1,017,289 |
| 1989 | 1,100,372 | 96.5% | 897 | 0.0% | 22,216 | 2.0% | 17,507 | 1.5% | 1,201,539 |
| 2001 | 1,088,389 | 98.6% | — | — | 6,684 | 0.61% | 8,415 | 0.76% | 1,103,488 |
| 2011 | 1,048,940 | 98.9% | — | — | 4,940 | 0.5% | 6,258 | 0.6% | 1,060,138 |
^a ก่อน ค.ศ. 1918 เรียกเป็น ชาวตาตาร์ 
หลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต มีประชากรอพยพออกจากอาร์มีเนียหลายพันคนเนื่องจากปัญหาทางเศรษฐกิจ ส่วนใหญ่เดินทางไปยังรัสเซีย ทวีปอเมริกาเหนือ และยุโรป ประชากรในเยเรวานลดลงจาก 1,250,000 คนใน ค.ศ. 1989 ไปเป็น 1,103,488 คนใน ค.ศ. 2001 และลดถึง 1,091,235 คนใน ค.ศ. 2003 อย่างไรก็ตาม นับจากนั้นประชากรในเยเรวานจึงเริ่มเพิ่มขึ้น โดยใน ค.ศ. 2007 มีประชากรในเยเรวานถึง 1,107,800 คน
ประชากร > กลุ่มชาติพันธุ์

ชาวอาร์มีเนียเป็นชนกลุ่มแรกที่เข้าตั้งถิ่นฐานในเยเรวานและยังคงเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลักในบริเวณนี้จนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 15[ต้องการแหล่งอ้างอิงดีกว่านี้] ประชากรป้อมเอรีวันที่สร้างขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1580 ส่วนใหญ่เป็นทหารมุสลิมที่มีจำนวนประมาณ 2 ถึง 3 พันนาย Jean-Baptiste Tavernier นักเดินทางชาวฝรั่งเศส เดินทางเยือนเยเรวานถึง 6 ครั้งในช่วง ค.ศ. 1631 ถึง 1668 ระบุว่านครนี้มีชาวอาร์มีเนียอาศัยอยู่โดยเฉพาะ ถึงแม้ว่ามีการถ่ายโอนประชากรอาร์มีเนียในนครจำนวนมากในคริสต์ศตวรรษที่ 17 ตัวนครยังคงมีประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวอาร์มีเนียในช่วงสงครามออตโตมัน–โฮตัก (ค.ศ. 1722–1727) ประชากรในภูมิภาคนี้มีการเปลี่ยนแปลงเนื่องจากชุดสงครามระหว่างจักรวรรดิออตโตมัน อิหร่าน และรัสเซีย ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 เยเรวานมีประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิม โดยหลักเป็นชาวอาร์มีเนียและประชากร "ตาตาร์คอเคซัส" เอช. เอฟ. บี. ลินช์ นักเดินทาง รายงานว่า ในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1890 ตัวนครมีชาวอาร์มีเนียประมาณ 50% และมุสลิม 50% (อาเซอร์ไบจานและเปอร์เซีย)
หลังการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย ผู้ลี้ภัยหลายคนจากบริเวณที่ชาวอาร์มีเนียเรียกว่าอาร์มีเนียตะวันตก (ปัจุจบันคือประเทศตุรกี ในเวลานั้นคือจักรวรรดิออตโตมัน) อพยพไปยังอาร์มีเนียตะวันออก โดยใน ค.ศ. 1919 ผู้อพยพชาวอาร์มีเนียประมาณ 75,000 อพยพจากจักรวรรดิออตโตมันไปยังเยเรวาน ส่วนใหญ่มาจากภูมิภาค Vaspurakan (นครวานและพื้นที่โดยรอบ) ผู้ลี้ภัยส่วนใหญ่เสียชีวิตด้วยโรคไข้รากสาดใหญ่และโรคอื่น ๆ
ชาวอาเซอร์ไบจานที่เป็นประชากรในเยเรวานก่อนหน้าการปฏิวัติเดือนตุลาคมถึง 43% มีจำนวนลดลงจนเหลือ 0.7% ใน ค.ศ. 1959 และลดลงอีกจนถึง 0.1% ในความขัดแย้งนากอร์โน-คาราบัคช่วง ค.ศ. 1989
นอกจากนี้ ยังมีประชากรอินเดียในอาร์มีเนีย โดยมีบันทึกพลเมืองในประเทศมากกว่า 22,000 คน ประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเยเรวาน ซึ่งมักดำเนินธุรกิจ เปิดร้านอาหารอินเดีย และศึกษาในมหาวิทยาลัยเยเรวาน
ความสัมพันธ์นานาชาติ > เมืองพี่น้อง

เยเรวานเป็นเมืองพี่น้องกับเมืองดังนี้:
อัมมาน ประเทศจอร์แดน (2014)
อันตานานารีโว ประเทศมาดากัสการ์ (1981)
เบรุต ประเทศเลบานอน (1997)
บราติสลาวา ประเทศสโลวาเกีย (2001)
บัวโนสไอเรส ประเทศอาร์เจนตินา (2000)
เคมบริดจ์ สหรัฐ (1987)
คาร์รารา ประเทศอิตาลี (1973)
คีชีเนา ประเทศมอลโดวา (2005)
ดามัสกัส ประเทศซีเรีย (1997)
โดฮา ประเทศกาตาร์ (2022)
เอสแฟฮอน ประเทศอิหร่าน (1995)
ลอสแองเจลิส สหรัฐ (2007)
มาร์แซย์ ประเทศฝรั่งเศส (1992)
มอนทรีออล ประเทศแคนาดา (1998)
นีซ ประเทศฝรั่งเศส (2007)
โนโวซีบีสค์ ประเทศรัสเซีย (2014)
ออแดซา ประเทศยูเครน (1995)
ชิงเต่า ประเทศจีน (2023)
รีกา ประเทศลัตเวีย (2013)
รอสตอฟ-นา-โดนู ประเทศรัสเซีย (2005)
เซาเปาลู ประเทศบราซิล (2002)
สตัฟโรปอล ประเทศรัสเซีย (1994)
ทบิลิซี ประเทศจอร์เจีย (1996)
เตหะราน ประเทศอิหร่าน (2023)
เวนิซ ประเทศอิตาลี (2011)
วอลโกกราด ประเทศรัสเซีย (2015)
ความสัมพันธ์นานาชาติ > เมืองคู่ค้า

เยเรวานเป็นเมืองคู่ค้ากับเมืองดังนี้:
อาชกาบัต ประเทศเติร์กเมนิสถาน (2014)
เอเธนส์ ประเทศกรีซ (1993)
ปักกิ่ง ประเทศจีน (2009)
บูคาเรสต์ ประเทศโรมาเนีย (2013)
เดลี ประเทศอินเดีย (2008)
แคว้นอีล-เดอ-ฟร็องส์ ประเทศฝรั่งเศส (2011)
ฮันตี-มันซิสค์ ประเทศรัสเซีย (2014)
ลียง ประเทศฝรั่งเศส (1993)
คาลินินกราด ประเทศรัสเซีย (2009)
เคียฟ ประเทศยูเครน (1995)
ครัสโนดาร์ ประเทศรัสเซีย (2014)
มินสก์ ประเทศเบลารุส (2002)
มอสโก ประเทศรัสเซีย (1995)
ปารีส ประเทศฝรั่งเศส (2011)
เปซาโร ประเทศอิตาลี (2017)
พอดกอรีตซา ประเทศมอนเตเนโกร (1974)
แกซวีน ประเทศอิหร่าน (2014)
รีโอเดจาเนโร ประเทศบราซิล (2007)
เซนต์ปีเตอส์เบิร์ก ประเทศรัสเซีย (1997)
โซเฟีย ประเทศบัลแกเรีย (2008)
สเตพานาแกร์ต อาร์ตซัค (2012)
ตอสคานา ประเทศอิตาลี (1996)
วอร์ซอ ประเทศโปแลนด์ (2013)
บรรณานุกรม

Bournoutian, George (2018). Armenia and Imperial Decline: The Yerevan Province, 1900-1914. Routledge.
Bournoutian, George A. (1980). "The Population of Persian Armenia Prior to and Immediately Following its Annexation to the Russian Empire: 1826-1832" (PDF). The Wilson Center, Kennan Institute for Advanced Russian Studies.
Hakopian, T. Kh. "The History of Yerevan." Old Yerevan (2003): 10–39.
Kettenhofen, Erich; Bournoutian, George A.; Hewsen, Robert H. (1998). "EREVAN". Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 5. pp. 542–551.
Lindsay, Ian, and Adam T. Smith. "A History of Archaeology in the Republic of Armenia." Journal of field archaeology 31.2 (2006): 165–184. online[ลิงก์เสีย]
Vardanyan, Sergey. "The capitals of Armenia",  Apolo 1995. ISBN 5-8079-0778-7
G. Zakoyan, M. Sivaslian, V. Navasardian. "My Yerevan," Acnalis 2001. ISBN 99930-902-0-4
เยเรวาน ที่ GEOnet Names Server
Evliya Çelebi (1834). "Description of the Town of Erivan". Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa, in the Seventeenth Century. Vol. 2. Translated by Joseph von Hammer-Purgstall. London: Oriental Translation Fund.
แหล่งข้อมูลอื่น

เทศบาลเยเรวาน
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  สวีเดน  เช็กเกีย 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
อื่น ๆ:  NARA  IdRef 
"สูติบัตร" ของเยเรวานที่ป้อมเอเรบูนี เป็นจารึกอักษรรูปลิ่มที่พระเจ้าอาร์กิชตีที่ 1 แห่งอูราร์ตู สลักเกี่ยวกับการสถาปนานครใน 782 ปีก่อน ค.ศ. ไว้บนแผ่นหินบะซอลต์
"YEREVAN" (ԵՐԵՒԱՆ) ในจารึกจากKecharis สืบอายุได้ถึง ค.ศ. 1223
เขตทั้งสิบสองของเยเรวาน
อาสนวิหารรัสเซียนักบุญนิโคไล ถูกทำลายใน ค.ศ. 1931
มือมิตรภาพจากคาร์ราราไปยังเยเรวาน
รถพยาบาล

รถพยาบาลของศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
รถพยาบาลสมัยใหม่ของหน่วยรถพยาบาลโบฮีเมียใต้ ประเทศเช็กเกีย เป็นรถดัดแปลงจากรถตู้โฟล์กสวาเกนคราฟต์เตอร์
รถพยาบาล (อังกฤษ: ambulance) เป็นยานพาหนะสำหรับเคลื่อนย้ายผู้ป่วยหรือผู้บาดเจ็บไปยัง ไปจากหรือระหว่างสถานที่รักษาโรคหรือการบาดเจ็บ และในบางกรณีอาจใช้เพื่อทำการดูแลรักษาอาการป่วยนอกโรงพยาบาล
คำนี้มักใช้ในบริบทของรถพยาบาลฉุกเฉินที่ใช้บนถนน อันเป็นส่วนหนึ่งของบริการการแพทย์ฉุกเฉิน ดูแลอาการป่วยหรือบาดเจ็บเฉียบพลันกับผู้มีปัญหาสุขภาพอย่างร้ายแรง แต่บริบทสามารถขยายไปนอกเหนือจากรถที่มีไฟฉุกเฉินและไซเรน เป็นต้นว่ารถพยาบาลไม่ฉุกเฉินสำหรับขนส่งผู้ป่วย หรือยานพาหนะประเภทฉุกเฉินและไม่ฉุกเฉินอื่น ๆ เช่นรถบรรทุก รถตู้ จักรยาน จักรยานยนต์ รถเก๋งยาว รถบัส เฮลิคอปเตอร์ อากาศยานปีกตรึง เรือเล็ก หรือเรือพยาบาล
คำว่า Ambulance มีรากศัพท์จาก ภาษาละตินว่า "ambulare" แปลว่า "เดินหรือเคลื่อนไปเรื่อย ๆ" ซึ่งชี้ให้เห็นว่าการแพทย์ในระยะแรกเป็นกรณีที่ผู้ป่วยถูกเคลื่อนย้ายหรือเข็นไป โดยความหมายเดิมหมายถึงโรงพยาบาลเคลื่อนที่ที่ติดตามกำลังพลไปในการรบ ในช่วงสงครามกลางเมืองอเมริกัน ใน ค.ศ. 1870 พาหนะที่ใช้ขนผู้บาดเจ็บไปจากสมรภูมิจะเรียกว่าดู้พยาบาล ในสงครามฝรั่งเศส-ปรัสเซีย โรงพยาบาลสนามก็ยังถูกเรียกว่าเป็นรถพยาบาล รวมถึงในสงครามเซอร์เบีย-ตุรกี ค.ศ. 1876 แม้ตู้พยาบาลจะถูกเรียกว่าเป็นรถพยาบาลตั้งแต่ปี ค.ศ. 1854 ในสงครามไครเมียก็ตาม
นอกจากนี้ยังมีรถพยาบาลแบบอื่น เช่น รถพยาบาลเคลื่อนย้าย (ambulette ก็เรียก) ซึ่งมักจะไม่มี (แต่ก็อาจมี) อุปกรณ์ช่วยชีวิตและมีเจ้าหน้าที่ที่คุณสมบัติน้อยกว่าเจ้าหน้าที่ในรถพยาบาลปกติ เนื่องจากใช้เพื่อขนส่งผู้ป่วยไปมาหรือระหว่างสถานที่รักษาเท่านั้น รถเคลื่อนย้ายในเกือบทุกประเทศจะมีไฟฉุกเฉินหรือไซเรน บางประเทศอาจมีรถพยาบาลที่ดัดแปลงเพื่อให้มีคนพยาบาลไปด้วยหนึ่งคนเพื่อปฐมพยาบาล แต่ไม่ได้ใช้เพื่อขนส่ง ในกรณีดังกล่าวผู้ป่วยที่จำเป็นต้องไปโรงพยาบาลจะต้องใช้รถพยาบาลสำหรับผู้ป่วย ควบคู่ไปกับรถของหน่วยเคลื่อนที่เร็วด้วย
อ้างอิงและหมายเหตุ

↑  Skinner, Henry Alan. 1949, "The Origin of Medical Terms". Baltimore: Williams & Wilkins
↑  "How Products Are Made: Ambulance". How products are made. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-03-25. สืบค้นเมื่อ 2 June 2007.
↑  Oxford English Dictionary ambulance definition 1
↑  "Civil War Ambulance Wagons". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-07-17. สืบค้นเมื่อ 2014-08-16.
↑  The memoirs of Charles E. Ryan With An Ambulance Personal Experiences And Adventures With Both Armies 1870–1871  เก็บถาวร 2016-04-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน and of Emma Maria Pearson and Louisa McLaughlin Our Adventures During the War of 1870  เก็บถาวร 2008-04-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
↑  Emma Maria Pearson and Louisa McLaughlin Service in Servia Under the Red Cross  เก็บถาวร 2008-07-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
↑  Oxford English Dictionary ambulance definition 2a
↑  "Essex Ambulance Response Cars". Car Pages. 24 July 2004. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-12-27. สืบค้นเมื่อ 27 June 2007.
อุลตร้าแมน: ผงาด

| อุลตร้าแมน: ผงาด |
| --- | --- |
กำกับ: แชนนอน ทินเดิล จอห์น อาโอชิมะ
บทภาพยนตร์:   แชนนอน ทินเดิล  มาร์ค เฮมส์ 
สร้างจาก: อุลตร้าแมน โดย เอจิ สึบูรายะ
อำนวยการสร้าง:   ทอม น็อต  ลิซ่า พูล 
นักแสดงนำ: คริสโตเฟอร์ ฌอน เกดด์ วาตานาเบ แทมลิน โทมิตะ คีน ยัง
บริษัทผู้สร้าง:   เน็ตฟลิกซ์ แอนิเมชัน  สึบุรายะโปรดักชัน  อินดรัสเทรียล ไลท์ แอนด์ เมจิก  
ผู้จัดจำหน่าย: เน็ตฟลิกซ์
วันฉาย: 14 มิถุนายน ค.ศ. 2024
ประเทศ: สหรัฐ ญี่ปุ่น
ภาษา: อังกฤษ
อุลตร้าแมน: ผงาด หรือ อุลตร้าแมน ไรซิ่ง (Ultraman: Rising) ในชื่อภาษาอังกฤษ เป็นภาพยนตร์แอนิเมชั่นอุลตร้าแมน ของสึบุรายะโปรดักชัน ผลิตโดยสตูดิโอ อินดรัสเทรียล ไลท์ แอนด์ เมจิก แอนิเมติ้ง เผยแพร่ทางแพล็ตฟอร์มสตรีมมิ่ง เน็ตฟลิกซ์ เมื่อวันที่ 14 มิถุนายน ค.ศ. 2024
ภาพรวม

อุลตร้าแมน ไรซิ่ง เป็นผลงานการร่วมผลิตระหว่างสึบุรายะโปรดักชันจากประเทศญี่ปุ่น และ เน็ตฟลิกซ์แอนิเมชัน โดยร่วมมือกับสตูดิโอแอนิเมชั่น อินดรัสเทรียล ไลท์ แอนด์ เมจิก แอนิเมติ้ง จากประเทศสหรัฐอเมริกา ทั้งนี้ได้แชนนอน ทินเดิล มารับทำหน้าที่เป็นผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องนี้และเป็นภาพยนตร์เรื่องแรกที่ได้กำกับ และ จอนห์น อาโอชิมะ บทภาพยนตร์โดย ทินเดิล และ มาร์ก ฮามส์ นอกจากนี้ได้มีการให้เสียงตัวละครโดยคริสโตเฟอร์ ฌอนในบทอุลตร้าแมน และ เกดด์ วาตานาเบ, แทมลิน โทมิตะ, คีน ยัง และ จูเลีย แฮร์ริแมน
ภาพรวม > การผลิต

ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากตัวละครชื่อเดียวกันแต่เดิมเริ่มต้นจากแนวคิดดั้งเดิมที่พัฒนาโดยผู้กำกับแชนนอน ทินเดิล เขาคิดเรื่อง ขณะทำงานเป็นผู้ออกแบบตัวละครใน ฟอสเตอร์ โฮม..บ้านของผองเพื่อนในจินตนาการ ในช่วงกลางถึงปลายทศวรรษ 2000 ทินเดิล พัฒนาภาพยนตร์เพิ่มเติมโดยเขียนบทและสร้างสรรค์งานศิลปะที่โซนี่พิคเจอร์สแอนิเมชันตั้งแต่ปี 2016 ถึง 2018 ในเวลานั้นหลังจากออกจากโซนี่ ทินเดิลก็ย้ายไปที่เน็ตฟลิกซ์แอนิเมชันเพื่อสร้างซีรีส์ไลฟ์แอ็กชันเรื่อง ออลลี่ กระต่ายน้อยหลงทาง ร่วมกับผู้กำกับ ปีเตอร์ แรมซีย์เขามีโอกาสเปลี่ยนโครงเรื่องสำหรับภาพยนตร์ของเขาให้เข้ากับอุลตร้าแมน
โปรเจ็กต์นี้ได้รับการประกาศให้เป็นลิขสิทธิ์ของ เน็ตฟลิกซ์เมื่อเดือนพฤษภาคม ปี 2021 โดยทินเดิลเป็นผู้กำกับและร่วมเขียนบทภาพยนตร์เรื่องนี้ร่วมกับ มาร์ก ฮามส์ (ก่อนหน้านี้ ทิลเดิล และ ฮามส์ เคยร่วมเขียนบทในภาพยนตร์ คูโบ้และพิณมหัศจรรย์) ทอม น็อตต์เป็นผู้อำนวยการสร้าง ลิซ่า พูล เป็นผู้ผลิตร่วม อำนวยการสร้าง จอห์น อาโอชิมะ ทำหน้าที่กำกับร่วม และ อินดรัสเทรียล ไลท์ แอนด์ เมจิก เพื่อสร้างแอนิเมชันให้กับภาพยนตร์เรื่องนี้ เมื่อเดือนกรกฎาคม ปี 2022 เน็ตฟลิกซ์ เผยแพร่รูปภาพล้อเลียนสไตล์แอนิเมชันของภาพยนตร์และการออกแบบอุลตร้าแมน
เรื่องย่อ

ซาโต้ เคน ชายหนุ่มผู้เป็นนักเบสบอลซูเปอร์สตาร์ หรืออีกโฉมหน้าหนึ่งคือ อุลตร้าแมน ซูเปอร์ฮีโร่ที่คอยปกป้องโลก ซึ่งการที่เขาแบกรับภาระในหน้าที่ส่วนนั้นไว้ จึงต้องเดินทางกลับมายังบ้านเกิด แล้วในขณะเดียวกันก็ต้องเข้าร่วมการแข่งขันในฐานะสมาชิกคนหนึ่งของทีมชาติเบสบอลญี่ปุ่น
แต่ทว่าชีวิตประจำวันอันแสนสงบสุขก็ถูกทำลายโดยฝีมือของยอดสัตว์ประหลาดสุดแกร่ง ไจแกนตรอน ที่ปรากฏตัวขึ้นอย่างกระทันหัน เคน แปลงร่างกลายเป็น อุลตร้าแมน เข้าเผชิญหน้ากับสัตว์ประหลาดในการต่อสู้ แต่การโจมตีของสัตว์ประหลาดที่เข้ามาอย่างกระชั้นชิดก็ได้รุนแรงขึ้นมา ทำให้เขาถูกบังคับให้สร้างสมดุลระหว่างอาชีพการงานและหน้าที่ฮีโร่ของเขา หลังจากที่รับเลี้ยงไคจู อย่างไม่เต็มใจ หลังจากเอาชนะแม่ของมันได้
ผู้ให้เสียงพากย์

| ตัวละคร | อังกฤษ | ญี่ปุ่น | ไทย |
| --- | --- | --- | --- |
| เค็น ซาโต้ อุลตร้าแมน | คริสโตเฟอร์ ฌอน | ยูกิ ยามาดะ | คมสรร รัตนากรบดี |
| ฮายาโอะ ซาโต้ อุลตร้าแด๊ด | เกดด์ วาตานาเบะ | โคฮินาตะ ฟุมิโยะ | บุญชนะ โชควิทยาโกศล |
| อามิ อาคิตะ | จูเลีย แฮร์ริแมน | ฮายามิ อาคาริ | วิชยา หวังเชิดชูวงษ์ |
| เอมิโกะ ซาโต้ | แทมลิน โทมิตะ | สึเนมัตสึ อายูมิ | โศภิตา รังสิโยทัย |
| ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ มินะ | แทมลิน โทมิตะ | สึเนมัตสึ อายูมิ | ณัฐฐา หิรัฐสถิตย์ |
| ดร. อนดะ | คีน ยัง | ทาจิกิ ฟูมิฮิโกะ | ปิยะ ชำนาญกิจ |
| กัปตัน อาโอชิมะ | ลี ชอร์เทน | อาโอยางิ ทาคายะ |  |
| โค้ชชิมุระ | อาร์ต บัตเลอร์ | นัน ดาเดียน | รัตนชัย เหลืองวงศ์งาม |
| คุณอิโต้ | ฟร็องซัว เชา |  | อิทธิพล มามีเกตุ |
| แม่ของอามิ | คาเรน มารุยามะ | ซากุราอิ ฮิโรโกะ |  |
| คุณคุโบะ | โรเบิร์ต ยาสึมุระ |  | ภูเบศ พัฒน์ปรีชา |
| คุณนายอนตะ | บริตทานี อิชิบาชิ |  | วิภาดา จตุยศพร |
| เค็นจิ |  |  | ปพิชญา น่าเจริญลาภ |
| จิโฮะ | มีอา โอ มัลเลย์ |  | อธิตญา บุรณนัฏ |
แหล่งข้อมูลอื่น

อุลตร้าแมน: ผงาด ที่เน็ตฟลิกซ์
อุลตร้าแมน: ผงาด ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
กษมา นิสสัยพันธุ์

| กษมา นิสสัยพันธุ์ |
| --- | --- |
เกิด: 25 กันยายน พ.ศ. 2502 (65 ปี) กษมา นิสสัยพันธุ์
คู่สมรส: ปัทมา ปานทอง
อาชีพ: นักแสดง
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2528 - ปัจจุบัน
ผลงานเด่น: ไอัฟัก จาก คำพิพากษา ปี 2528
กษมา นิสสัยพันธุ์ (ชื่อเล่น:เอ๋) เป็นนักแสดงชายชาวไทย
ประวัติ

กษมา นิสสัยพันธุ์ เกิดเมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2502 ในครอบครัวทหาร ได้เข้าเรียนที่โรงเรียนการแสดงช่อง 3 และเริ่มผลงานสร้างชื่อจากละครเรื่องแรก คำพิพากษา ในบท ไอ้ฟัก จากการที่หนึ่งในอาจารย์โรงเรียนการแสดงช่อง 3 อย่าง สดใส พันธุมโกมล เห็นแวว  
จากนั้นจึงมีผลงานการแสดงมาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน พร้อมทั้งไปทำงานเบื้องหลังในตำแหน่งแอ็กติ้ง, โค้ช, ผู้ช่วยผู้กำกับฯ และผู้กำกับการแสดงละครให้กับดีด้า วิดีโอ โปรดักชั่น  (ช่อง 7) 3 เรื่องคือ อตีตา, บ้านไร่เรือนตะวัน, หงส์ฟ้ากับสมหวัง และบริษัท คอมเมดี้ เวิลด์ จำกัด และสถานีโทรทัศน์ พีพีทีวี เอชดี ของเป็ด เชิญยิ้ม เรื่อง มนต์รักสองฝั่งคลอง นอกจากนี้ยังทำงานเบื้องหลังให้กับบริษัท ทีวีซีน ของ ณัฏฐนันท์ ฉวีวงษ์ และบริษัท มาสเตอร์วัน ของ ทาริกา ธิดาทิตย์
การศึกษา

กษมา นิสสัยพันธุ์ได้รับการศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาและมัธยมศึกษาที่ โรงเรียนราชวินิตบางแก้ว
ชีวิตส่วนตัว

ปัจจุบันได้ใช้ชีวิตคู่กับปัทมา ปานทอง นักแสดงที่เล่นละครและอยู่เบื้องหลังร่วมกัน
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

| ปี พ> ศ. | เรื่อง | ออกอากาศ | รับบทเป็น | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2528 | คำพิพากษา | ช่อง 3 | ไอ้ฟัก |  |
| 2529 | สายโลหิต | ช่อง 3 | ทับ |  |
| 2529 | ความรักแสนกล | ช่อง 3 |  |  |
| 2529 | เหลือแต่รอยอาลัย | ช่อง 3 |  |  |
| 2529 | คนดีศรีอยุธยา | ช่อง 3 |  |  |
| 2530 | สมเด็จพระนเรศวรมหาราช | ช่อง 3 | พระยาศรีไสยณรงค์ |  |
| 2531 | สงครามเก้าทัพ | ช่อง 3 |  |  |
| 2531 | สามีตีตรา | ช่อง 3 |  |  |
| 2531 | เจ้าสาวของอานนท์ | ช่อง 3 | ตระกล สุทธากุล |  |
| 2531 | ผัวรสมะนาว | ช่อง 3 |  |  |
| 2532 | มัจจุราชฮอลิเดย์ | ช่อง 3 |  |  |
| 2532 | ผู้พิชิตมัจจุราช | ช่อง 3 |  |  |
| 2532 | แม่นาคพระโขนง | ช่อง 3 |  |  |
| 2532 | ผู้ชนะสิบทิศ | ช่อง 3 | เนงบา |  |
| 2533 | ทรายล้อมมุก | ช่อง 3 |  |  |
| 2533 | ปิ่นรัก | ช่อง 3 |  |  |
| 2533 | โหดเลวอ้วน | ช่อง 3 |  |  |
| 2534 | สี่แผ่นดิน | ช่อง 3 | คุณชิด |  |
| 2534 | ปาก | ช่อง 3 |  |  |
| 2534 | แก้วขนเหล็ก | ช่อง 3 |  |  |
| 2535 | เดือนดับที่สบทา | ช่อง 3 |  |  |
| 2535 | สมเด็จพระสุริโยทัย | ช่อง 3 | พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ |  |
| 2536 | ศพ 5 ปี |  |  |  |
| 2536 | เงารัก |  |  |  |
| 2537 | ล่า | ช่อง 5 | ไอ้ย้ง |  |
| 2537 | ตุ๊กตาเริงระบำ | ช่อง 3 |  |  |
| 2539 | ดาวเรือง | ช่อง 3 | นายอำเภอไพศาล |  |
| 2539 | เข็มซ่อนปลาย | ช่อง 3 |  |  |
| 2540 | เรือนมยุรา | ช่อง 3 |  |  |
| 2548 | เลือดสามสี | ช่อง 3 |  |  |
| 2553 | สะใภ้เจ้าสัว | ช่อง 3 | เสี่ยไฮ้ |  |
| 2553 | กุหลาบไร้หนาม | ช่อง 3 | ธวัช | รับเชิญ |
| 2553 | เพียงใจที่ผูกพัน | ช่อง 3 |  |  |
| 2554 | เงาพราย | ช่อง 3 | พ่อของรัชต์ (รับเชิญ) |  |
| 2555 | ตะวันยอดรัก | ช่อง 3 | ครูใหญ่ |  |
| 2555 | แม่ยายคงกระพัน | ช่อง 3 | พระ (รับเชิญ)​ |  |
| 2557 | ก๊วนคานทองกับแก๊งพ่อปลาไหล | ช่อง 3 | เฮียซ้ง (พ่อของดรณ์) |  |
| 2557 | รากบุญ 2 รอยรักแรงมาร | ช่อง 3 | สิโรจน์ | รับเชิญ |
| 2557 | นางร้ายซัมเมอร์ | ช่อง 3 | ประมุข |  |
| 2558 | เลือดมังกร  แรด | ช่อง 3 | เสี่ยเป้ง |  |
| 2558 | สองหัวใจนี้เพื่อเธอ | ช่อง 3 | พลเทพ |  |
| 2559 | วัยแสบสาแหรกขาด | ช่อง 3 | พิทยา (ครูน้อย) |  |
| 2559 | เพชฌฆาตดาวโจร | ช่องวัน 31 | ซินแสฮง | รับเชิญ |
| 2559 | แสงเทียน | ช่อง 3 | ชิตชัย |  |
| 2559 | เจ้าจอม | ช่อง 3 | อุดม |  |
| 2559 | คนละขอบฟ้า | ช่อง 3 | ลุงของชินภัทร |  |
| 2560 | Love and Lies กลรักเกมมายา | True4U | ชัย (พ่อของทิม) |  |
| 2561 | ดั่งพรหมลิขิตรัก | ช่อง 3 | อำพล |  |
| 2562 | เมียน้อย | จีเอ็มเอ็ม 25 | พ่อของชลาธร |  |
| 2562 | กรงกรรม | ช่อง 3 | กำนันศร |  |
| 2562 | วัยแสบสาแหรกขาด โครงการ 2 | ช่อง 3 | ครูน้อย |  |
| 2563 | ทุ่งเสน่หา | ช่อง 3 | พ่อมอน ขันธ์ทอง |  |
| 2564 | มายาเสน่หา | ช่อง 3 | อากง |  |
| 2564 | แม่ครัวคนใหม่ | ช่อง 3 | รัตน์ |  |
| 2565 | มามี้ที่รัก | ช่อง 3 | พ่อของสรินตา | รับเชิญ |
| 2565 | สายเปล | ช่อง 7 | จ่าจ๊อด |  |
| 2565 | ป้อมปางบรรพ์ | ช่อง 7 | บุญค้ำ |  |
| 2566 | เจ้าสาวบ้านไร่ | ช่อง 3 |  | รับเชิญ |
| 2566 | มนตราฟ้าฟื้น | ช่อง 7 | บาไท |  |
| 2568 | โอมพระยาไฟ | ช่อง 7 | ดวงวัน |  |
| 2568 | ผีเสื้อสลับลาย | ช่อง 7 | องอาจ |  |
| 2568 | ผีตาโขน | ช่อง 8 |  |  |
ผลงานกำกับการแสดง

พ.ศ. 2544 อตีตา (ช่อง 7)
พ.ศ. 2544 สายฟ้ากับสมหวัง  (ช่อง 7)
พ.ศ. 2559 บ่วงรักสลักแค้น  (ช่อง 8)
พ.ศ. 2559 มนต์รักสองฝั่งคลอง (ช่อง PPTV)
พ.ศ. 2561 คุณย่าดอตคอม (ช่อง ทรูโฟร์ยู)
พ.ศ. 2566 หงส์ในกรงกา (ช่อง 7) ร่วมกับ จารึก สงวนพงษ์
พ.ศ. 2567 สองทระนง ช่อง7 จารึก สงวนพงษ์