การแต่งกายกัมพูชา
ประวัติการแต่งกาย > ยุคสมัยอาณาจักรพระนคร (802—1432)

สตรีชาวเขมรโบราณ ภาพแกะสลักอาณาจักรพระนคร
ภาพแกะสลักตลาดของชาวเขมรโบราณที่ปราสาทบายน
ภาพแกะสลักสตรีชาวเขมรโบราณใส่สไบ ภาพแกะสลักยุคอาณาจักรพระนคร
ภาพแกะสลักชาวเขมรโบราณ
ในอาณาจักรเขมรหรืออาณาจักรพระนคร รูปแบบการต่างกายที่เป็นแบบเขมรเฉพาะได้เคลื่อนตัวออกจากสไตล์อินเดียในยุคก่อนๆ อย่างชัดเจน ทำให้เกิดการแต่งกายเขมรแบบมีเอกลักษณ์ ในขณะเดียวกันวัฒนธรรมเขมรก็ได้แผ่ขยายอิทธิพลไปไกลเกินขอบเขตอาณาจักร ในบันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละของคณะทูตจีน โจว ต้ากวน ได้มีการบันทึกไว้ว่า:
ในหมู่ชาวเขมร (ยกเว้นทาสชาวเขาจำนวนมาก) ทั้งชายและหญิงผูกผมเป็นปม ทุกคนเปลือยถึงเอวและมีผ้าพันรอบสะโพก ในที่สาธารณะ พวกเขาสวมผ้าผืนใหญ่ทับผ้าผืนเล็ก ทุกคนเดินเท้าเปล่า
ตั้งแต่กษัตริย์ลงมา ความแตกต่างทางสังคมนั้นโดดเด่นด้วยคุณภาพและการประดับประดาของผ้า เฉพาะกษัตริย์เท่านั้นที่ได้รับอนุญาตให้สวมผ้าที่มีลวดลายดอกไม้เต็มผืน นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงสวมมงกุฏดอกไม้เมื่อพระองค์ไม่ได้สวมมงกุฎทองคำที่เหมือนพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงสวมกำไลที่ประดับด้วยทองคำและไข่มุกที่นิ้วมือและนิ้วเท้า ฝ่ามือและฝ่าเท้าย้อมเป็นสีแดงเข้ม พระองค์ทรงถือดาบทองคำประจำตำแหน่งในที่สาธารณะ
ร่มฉัตร เนื่องจากเป็นส่วนขยายของเสื้อผ้า จึงมีการแบ่งเกรดจำนวนและการปิดทองอย่างเข้มงวด ตั้งแต่ร่มของพระมหากษัตริย์ 8 ผืนขึ้นไป จนถึงร่มของพระภิกษุสงฆ์ 1 ผืน

เสื้อผ้าของราษฎรของกษัตริย์เป็นเสื้อผ้าที่ลดขนาดลงจากชุดราชสำนัก เจ้าหน้าที่ราชสำนักและสมาชิกราชวงศ์ได้รับอนุญาตให้สวมผ้าที่มีลวดลายดอกไม้ประปราย เจ้าหน้าที่ชั้นผู้น้อยได้รับอนุญาตให้สวมได้เพียงสองดอกไม้เท่านั้น ชาวบ้านทั่วไปที่เป็นชายไม่มีเสื้อผ้าดังกล่าว แต่ผู้หญิงทั่วไปได้รับอนุญาตให้ทาเท้าและมือเป็นสีแดง และสวมผ้าที่มีลวดลายดอกไม้สองดอก
จารึกร่วมสมัยและภาพนูนต่ำของวัดในนครวัด โดยเฉพาะนครวัดและปราสาทบายน แสดงให้เห็นว่า "ผ้า" เหล่านี้มีรูปร่างและความกว้างต่างๆ กัน เช่น 'ซัมปอต' ซึ่งผู้หญิงสวมใส่เป็นกระโปรง ส่วนผู้ชายจะสวมเป็นกางเกงหรือกางเกงขาสั้นเมื่อต้องปฏิบัติภารกิจทางทหารหรือทำงาน
โจว ต๋ากวานยังบันทึกไว้ว่า สตรีทั่วไปไม่มีเครื่องประดับผม แต่บางคนสวมแหวนทองหรือสร้อยข้อมือและเข็มขัดโลหะ สตรีที่งดงามจะถูกคัดเลือกและส่งไปเป็นพระสนมที่ราชสำนักเพื่อรับใช้พระมหากษัตริย์หรือพระราชวงศ์ของพระองค์ เช่นเดียวกับสนมและข้าราชสำนักคนอื่นๆ พวกเธอสวมเครื่องหมายสีแดงเข้มบนมงกุฎของศีรษะ หลักฐานจากปราสาทหินแสดงให้เห็นว่าผู้หญิงในสมัยนั้น ไม่ว่าจะรวยหรือจนจะใช้หัวเข็มขัดทองคำเพื่อปกปิดร่างกายส่วนบน มวยผมด้านบนช่วยให้สามารถรวบผมหางม้ายาวไว้บนไหล่ได้
การแต่งกายของพระราชวงศ์-พระราชสำนักสมัยอาณาจักรพระนคร
 (ซ้าย) ภาพสลักการแต่งกายของพระนางชยราชเทวี ปราสาทบันทายกเดย 
 (ล่าง) ภาพสลักการแต่งกายของพระนางอินทรเทวี ปราสาทบายน
ภาพแกะสลักนูนต่ำในปราสาทหินแสดงให้เห็นถึงการกำเนิดของนางอัปสราบนสวรรค์ เพื่อให้ดูสวยงามในสายตาของพระราชสำนัก นักเต้นและนักแสดงในราชสำนักจึงได้เพิ่มเครื่องประดับพิเศษให้กับองค์ประกอบต่างๆ ของเขมร Sarong Kor เป็นคอเสื้อประดับตกแต่งทรงกลมสีแดง มองเห็นได้ชัดเจน สวมไว้ใต้คอเล็กน้อย ประดับด้วยเครื่องประดับทองแดงสีทองที่มีรายละเอียดและลวดลายลูกปัด นักเต้นได้เพิ่มแถบลูกปัดประดับตกแต่งแบบหลวมๆ สวมไขว้กัน เรียกว่า สาวา (sava) ซัมปอต ของเธอได้รับการประดับตกแต่งอย่างวิจิตรบรรจงมากกว่าปกติ โดยมีปมสองปมที่เอว ปมด้านขวายาว แต่การออกแบบปมด้านซ้ายนั้นน่ารักและทันสมัยกว่า
บริเวณเอวมีเข็มขัดประดับประดาอย่างวิจิตรบรรจง ประดับด้วยปลายแหลมคล้ายหอกที่พันรอบผ้าสีแดง เครื่องประดับที่นิยมใช้กันมากที่สุดคือที่ข้อเท้า ห้อยจากหูหรือรอบข้อมือ สิ่งที่สะดุดตาที่สุดก็คือมงกุฎอัปสรา ซึ่งเป็นเครื่องประดับศีรษะรูปสามเหลี่ยมทำด้วยเงินหรือทองที่ตีอย่างประณีต พร้อมด้วยพวงมาลัยมรกตและทองสองหรือสามพวง เครื่องประดับเหล่านี้มักสวมใส่โดยเจ้าหญิง เทพธิดา นักเต้นรำ และนักดนตรีหญิงแม้ว่าเครื่องแต่งกายนี้จะไม่ค่อยได้สวมใส่กันในปัจจุบันก็ตาม แต่ก็ได้กลายมาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมชั้นสูงในนาฏศิลป์กัมพูชาหรือระบำอัปสราของกัมพูชาไปแล้ว
ชุดของสตรีในราชสำนักของนครวัดนั้นแตกต่างจากชุดของนักเต้นในราชสำนักเล็กน้อย อย่างไรก็ตาม ภาพนูนต่ำแสดงให้เห็นว่าเครื่องแต่งกายของราชินีพระนางชยราชเทวีและพระนางอินทรเทวี มี "สาวา" ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวในลายดอกไม้สีทองแวววาวแทนที่จะเป็น "อัปสรา" มงกุฎของราชินีอินทรเทวีมี 10 แฉกและเพชรเม็ดใหญ่ตรงกลางเพื่อยึดผ้าโพกศีรษะให้เข้าที่
รูปปั้นเขมรสมัยศตวรรษที่ 11 สวมชุด ซัมปอตซัมลอย จัดแสดงที่กรุงปารีส
รูปปั้นเขมรสมัยศตวรรษที่ 9-10 สวมชุดลวดลายอีกแบบหนึ่งที่เรียกว่า ซัมปอต