เอ็ดเวิร์ด สมิธ
ไททานิก

บทความหลัก: การอับปางของเรืออาร์เอ็มเอส ไททานิก
แม้จะเคยมีปัญหาในอดีต แต่สมิธก็ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้บังคับการเรือลำใหม่ล่าสุดในชั้นโอลิมปิกอีกครั้งเมื่อไททานิกออกเดินทางจากเซาแทมป์ตันเป็นครั้งแรก แม้บางแหล่งข้อมูลจะระบุว่าเขาตัดสินใจจะเกษียณหลังเสร็จสิ้นการเดินทางครั้งแรกของไททานิก แต่บทความในหนังสือพิมพ์มอร์นิงครอนิเคิล (Morning Chronicle) ของแฮลิแฟกซ์ฉบับวันที่ 9 เมษายน ค.ศ. 1912 ระบุว่าสมิธจะยังคงเป็นผู้รับผิดชอบเรือไททานิก "จนกว่าบริษัท (ไวต์สตาร์ไลน์) จะสร้างเรือที่ใหญ่กว่าและดีกว่าสำเร็จ"
วันที่ 10 เมษายน ค.ศ. 1912 สมิธขึ้นเรือไททานิกเวลา 07:00 น. เพื่อเตรียมตัวสำหรับการตรวจของคณะกรรมการการค้าในเวลา 08:00 น. เขาไปที่ห้องโดยสารของเขาทันทีเพื่อรับรายงานการเดินเรือจากเฮนรี ไวลด์ หัวหน้าเจ้าหน้าที่ หลังออกเดินทางในตอนเที่ยง ปริมาณน้ำมหาศาลที่ถูกไททานิกแทนที่ขณะแล่นผ่านไป ทำให้เรือเอสเอส ซิตีออฟนิวยอร์ก (SS City of New York) ที่จอดอยู่หลุดจากที่ผูกและเหวี่ยงเข้าหาไททานิก การดำเนินการอย่างรวดเร็วของสมิธช่วยหลีกเลี่ยงการสิ้นสุดของการเดินทางครั้งแรกก่อนเวลาอันควร
สี่วันแรกของการเดินทางผ่านไปโดยไม่มีอุบัติการณ์ใด ๆ แต่ในวันที่ 14 เมษายน ค.ศ. 1912 เจ้าหน้าที่วิทยุของไททานิกได้รับ 6 ข้อความจากเรือลำอื่นที่เตือนเรื่องน้ำแข็งลอย ซึ่งผู้โดยสารบนเรือไททานิกเริ่มสังเกตเห็นในช่วงบ่าย
แม้ลูกเรือจะรู้ว่าบริเวณนั้นมีน้ำแข็ง แต่พวกเขาไม่ได้ลดความเร็วของเรือและยังคงแล่นต่อไปที่ 22 นอต (41 กิโลเมตรต่อชั่วโมง; 25 ไมล์ต่อชั่วโมง) การที่ไททานิแล่นด้วยความเร็วสูงในบริเวณที่ได้รับรายงานว่ามีน้ำแข็งภายหลังถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการกระทำที่ประมาท แต่ก็ยังคงสะท้อนให้เห็นถึงแนวปฏิบัติทางทะเลมาตรฐานในขณะนั้น ตามคำบอกเล่าของแฮโรลด์ โลว์ ต้นเรือที่ห้า มีธรรมเนียมปฏิบัติว่า "เดินหน้าต่อไปและพึ่งยามบนรังกาและสะพานเดินเรือในการ 'มองเห็น' น้ำแข็งได้ทันเวลาเพื่อเลี่ยงการชนมัน" โลว์ ผู้ซึ่งข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกเป็นครั้งแรกในชีวิตของเขา ยอมรับระหว่างการสอบสวนว่าเขาไม่เคยได้ยินมาก่อนว่าภูเขาน้ำแข็งเป็นเรื่องปกติของบริเวณนอกชายฝั่งแกรนด์แบงส์แห่งนิวฟันด์แลนด์ และยังกล่าวอีกว่าหากเขาเคยได้ยินเรื่องนี้ เขาก็คงไม่สนใจ เขาไม่รู้ว่าไททานิกกำลังแล่นตามเส้นทางที่เรียกว่า "เส้นทางใต้" และเดาว่าเรือน่าจะแล่นตามเส้นทางเหนือ
เรือเดินทะเลในเขตแอตแลนติกเหนือให้ความสำคัญกับการรักษาเวลาเหนือสิ่งอื่นใด โดยยึดตามตารางเวลาอย่างเคร่งครัดเพื่อรับประกันว่าจะมาถึงตามเวลาที่โฆษณาไว้ พวกมันมักแล่นด้วยความเร็วเกือบเต็มที่ โดยถือว่าคำเตือนอันตรายเป็นเพียงคำแนะนำมากกว่าจะเป็นการเรียกร้องให้ดำเนินการ เป็นที่เชื่อกันอย่างกว้างขวางว่าน้ำแข็งไม่ก่อความเสี่ยงมากนัก การเฉียดไม่ใช่เรื่องแปลก และแม้แต่การประสานงาก็ไม่ใช่หายนะ ใน ค.ศ. 1907 เอ็สเอ็ส โครนพรินซ์วิลเฮ็ล์ม (SS Kronprinz Wilhelm) ของเยอรมันชนภูเขาน้ำแข็งและหัวเรือได้รับความเสียหาย แต่ยังสามารถเดินทางต่อได้ ในปีเดียวกันนั้น สมิธได้ประกาศในการสัมภาษณ์ว่าเขา "ไม่สามารถจินตนาการถึงสภาวะใด ๆ ที่จะทำให้เรืออับปางได้ การต่อเรือสมัยใหม่ก้าวไปไกลกว่านั้นแล้ว"
หลังเวลา 23.40 น. ของวันที่ 14 เมษายน ไม่นาน สมิธได้รับแจ้งจากวิลเลียม เมอร์ด็อก ต้นเรือที่หนึ่ง ว่าเรือเพิ่งชนกับภูเขาน้ำแข็ง ไม่นานก็ปรากฏชัดว่าเรือได้รับความเสียหายอย่างหนัก ทอมัส แอนดรูส์ ผู้ออกแบบเรือ รายงานว่าห้องผนึกน้ำทั้งห้าห้องของเรือได้รับความเสียหายทั้งหมดและไททานิกจะจมลงภายในสองชั่วโมง
มีรายงานที่ขัดแย้งกันเกี่ยวกับการกระทำของสมิธระหว่างการอพยพ บ้างบอกว่าเขาทำทุกวิถีทางเพื่อป้องกันการตื่นตระหนกและพยายามอย่างดีที่สุดเพื่อช่วยเหลือในการอพยพ พันตรี อาเทอร์ ก็อดฟรีย์ เพอูเชน จากราชสโมสรเรือยอช์ตแคนาดากล่าวว่า "เขาทำทุกวิถีทางเพื่อให้ผู้หญิงขึ้นเรือเหล่านี้และดูแลให้เรือถูกปล่อยลงอย่างถูกต้อง ฉันคิดว่าเขากำลังทำหน้าที่ของเขาในการปล่อยเรือ" รอเบิร์ต วิลเลียมส์ แดเนียล ผู้โดยสารชั้นหนึ่ง กล่าวว่า "กัปตันสมิธเป็นวีรบุรุษที่ยิ่งใหญ่ที่สุดเท่าที่ฉันเคยเห็น เขายืนอยู่บนสะพานและตะโกนผ่านเครื่องขยายเสียงเพื่อพยายามให้คนได้ยิน"
แหล่งข้อมูลอื่นระบุว่าเขาไม่มีประสิทธิภาพและไม่ค่อยกระตือรือร้นในการป้องกันการสูญเสียชีวิต กัปตันสมิธเป็นลูกเรือที่มีประสบการณ์ซึ่งรับราชการกลางทะเลมานานถึง 40 ปี โดยดำรงตำแหน่งผู้บังคับบัญชาเป็นเวลา 27 ปี นี่เป็นวิกฤตครั้งแรกในอาชีพการงานของเขา และเขาอาจรู้ว่าแม้เรือทั้งหมดจะถูกครอบครองจนเต็ม แต่จะยังมีคนอีกกว่าพันคนอยู่บนเรือขณะที่เรือล่มลง โดยมีโอกาสรอดชีวิตเพียงน้อยนิดหรือไม่มีเลย ขณะที่สมิธเริ่มเข้าใจถึงความยิ่งใหญ่ของสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้น ดูเหมือนว่าเขาจะจมอยู่กับความลังเลใจ เขาสั่งให้ผู้โดยสารและลูกเรือรวมพล แต่ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา เขาไม่ได้สั่งเจ้าหน้าที่ให้นำผู้โดยสารขึ้นเรือชูชีพ ไม่ได้จัดระเบียบลูกเรืออย่างเหมาะสม ไม่ได้ถ่ายทอดข้อมูลสำคัญให้เจ้าหน้าที่และลูกเรือทราบ บ้างก็ออกคำสั่งที่คลุมเครือหรือไม่สามารถปฏิบัติได้ และไม่เคยออกคำสั่งให้สละเรือเลย แม้แต่เจ้าหน้าที่บนสะพานเดินเรือบางคนก็ไม่รู้ตัวว่าเรือกำลังจะจมลงหลังการชนเป็นระยะเวลาหนึ่ง โจเซฟ บ็อกซอลล์ ต้นเรือที่สี่ เพิ่งทราบเรื่องนี้ในเวลา 01:15 น. น้อยกว่าหนึ่งชั่วโมงก่อนเรือจะจมลง ในขณะที่จอร์จ โรว์ พลาธิการ ไม่รู้เรื่องเหตุฉุกเฉินดังกล่าวเลย หลังเริ่มอพยพ เขาโทรศัพท์ไปที่สะพานเดินเรือจากสถานีเฝ้าระวังของเขาเพื่อถามว่าทำไมเขาถึงเพิ่งเห็นเรือชูชีพแล่นผ่านไป สมิธไม่ได้แจ้งให้เจ้าหน้าที่ของเขาทราบว่าเรือมีเรือชูชีพไม่เพียงพอที่จะช่วยชีวิตทุกคน เขาไม่ได้ควบคุมดูแลการบรรทุกเรือชูชีพและดูเหมือนไม่พยายามตรวจสอบว่ามีคนปฏิบัติตามคำสั่งของเขาหรือไม่
เพียงไม่กี่นาทีก่อนที่เรือจะเริ่มพุ่งลงสู่ใต้น้ำครั้งสุดท้าย สมิธยังคงยุ่งอยู่กับการปล่อยลูกเรือไททานิกจากหน้าที่ เขาไปที่ห้องวิทยุโทรเลขของไททานิกและปลดแฮโรลด์ ไบรด์ เจ้าหน้าที่วิทยุชั้นรอง กับจอห์น "แจ็ก" ฟิลลิปส์ เจ้าหน้าที่วิทยุอาวุโส ออกจากหน้าที่ของพวกเขา จากนั้น เขาก็เดินชมดาดฟ้าเป็นครั้งสุดท้าย โดยบอกกับลูกเรือว่า "ตอนนี้แต่ละคนต้องพึ่งตัวเอง" เวลา 02:10 น. เอ็ดเวิร์ด บราวน์ บริกร เห็นกัปตันเดินเข้ามาพร้อมเครื่องขยายเสียงในมือ เขาได้ยินกัปตันพูดว่า "เอาละหนุ่ม ๆ จงทำดีที่สุดเพื่อผู้หญิงและเด็ก ๆ และดูแลตัวเองด้วย" เขาเห็นกัปตันเดินขึ้นไปบนสะพานเดินเรือเพียงลำพัง นี่เป็นการพบเห็นสมิธที่เชื่อถือได้ครั้งสุดท้าย ไม่กี่นาทีต่อมา ซามูเอล เฮมมิง คนเล็มถ่านหิน พบว่าสะพานดูเหมือนจะว่างเปล่า ห้านาทีต่อมาเรือก็หายไปใต้มหาสมุทร คืนนั้น สมิธเสียชีวิตพร้อมกับคนอื่น ๆ อีกประมาณ 1,500 คน และร่างของเขาไม่เคยถูกค้นพบอีกเลย