stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พระนางศุภยาลัต
ฐานันดรและพระอิสริยยศ

13 ธันวาคม พ.ศ. 2402 – 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2421: เจ้าหญิงศุภยาลัต
18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2421 – 12 เมษายน พ.ศ. 2422: ศรีสุริยประภารัตนเทวี
12 เมษายน พ.ศ. 2422 – 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2428: ศรีบวรดิลกมงคลมหารัตนเทวี
พระธิดา

พระเจ้าสีป่อและพระนางศุภยาลัตมีพระธิดาร่วมกัน 4 พระองค์ได้แก่
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | พระนาม | ประสูติ | สิ้นพระชนม์ | หมายเหตุ |
|  | เจ้าหญิงเมียะพะยาจี | 1880พ.ศ. 2423 | 1947พ.ศ. 2490 | เจ้าหญิงอภิเษกสมรสกับนายทหารอินเดียที่พระราชวังสีป่อในรัตนคีรี |

|  | เจ้าหญิงเมียะพะยาละ | 18834 ตุลาคม พ.ศ. 2426 | 19564 เมษายน พ.ศ. 2499 | เจ้าหญิงอภิเษกสมรสกับข้าราชสำนักชาวพม่าที่วังสีป่อในรัตนคีรี เจ้าหญิงมยะพะยาละ ได้รับเลือกให้เป็นรัชทายาทในราชบัลลังก์พม่า เมื่อพระเจ้าสีป่อถูกโค่นล้มราชบัลลังก์ และทรงได้เป็นผู้อ้างสิทธิในราชบัลลังก์และเป็นประมุขแห่งราชวงศ์พม่าเมื่อพระราชบิดาสวรรคต พระองค์สื้นพระชนม์ที่เมืองกาลิมปง ประเทศอินเดีย |

|  | เจ้าหญิงเมียะพะยา | 18867 มีนาคม พ.ศ. 2429 | 196221 กรกฎาคม พ.ศ. 2505 | เจ้าหญิงเสด็จกลับพม่าพร้อมพระราชมารดา และใน พ.ศ. 2465 อภิเษกสมรสครั้งแรกกับโกเดา กยี เนียง พระนัดดาในเจ้าชายกะนอง ซึ่งมีศักดิ์เป็นพระปัยกาของเจ้าหญิง และเจ้าชายกะนองเป็นพระเชษฐาในพระเจ้ามินดง และทรงหย่ากันในปี พ.ศ. 2472 เจ้าหญิงอภิเษกสมรสครั้งที่สองกับอู มะยา อู นักกฎหมาย พระโอรสพระองค์ที่สองของเจ้าหญิงที่ประสูติแต่พระสวามีคนแรกคือต่อพะยา ซึ่งเป็นผู้อ้างสิทธิในราชบัลลังก์สืบต่อจากเจ้าหญิงเมียะพะยาละ |

|  | เจ้าหญิงเมียะพะยากะเล | 1887พ.ศ. 2430 | 1935พ.ศ. 2479 | เจ้าหญิงมีความชำนาญในภาษาอังกฤษอย่างมากและทรงเป็นโฆษกประจำพระราชวงศ์พม่า เจ้าหญิงอภิเษกสมรสกับนักกฎหมาย และทรงถูกรัฐบาลอาณานิคมส่งออกไปประทับที่เมาะลำเลิง จนกระทั่งสิ้นพระชนม์ที่นั่น |
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม

มีนักแสดงผู้รับบท พระนางศุภยาลัต ได้แก่
วาสนา พูนผล จากละครเรื่อง เพลิงพระนาง (2539)
ชไมพร จตุรภุช จากละครเรื่อง รากนครา ทางช่อง 7 (2543)
ทัศนียา การสมนุช จากละครเรื่อง เพลิงพระนาง (2560)
พัชรินทร์ ศรีวสุภิรมย์ จากละครเรื่อง รากนครา ทางช่อง 3 (2560)
พงศาวลี

พระบรมฉายาลักษณ์ของพระเจ้าสีป่อ (ขวา) พระราชินีศุภยาลัต (กลาง) และพระเชษฐภคินีของพระนางคือพระนางศุภยาคยี (ซ้าย) ที่พระราชวังหลวง เมืองมัณฑะเลย์ เดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1885 ไม่ทราบผู้ถ่าย
กู่มณฑปบรรจุพระบรมอัฐิของพระนางศุภยาลัต และพระนัดดา
อาคารมหาจุฬาลงกรณ์และอาคารมหาวชิราวุธ

ภาพถ่ายของอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ (ซ้าย) และอาคารมหาวชิราวุธ (ขวา)
อาคารมหาจุฬาลงกรณ์ (อังกฤษ: Maha Chulalongkorn Buildings) และ อาคารมหาวชิราวุธ (อังกฤษ: Maha Vajiravudh Buildings) บางทีในฐานะ อาคารคณะอักษรศาสตร์ (อังกฤษ: Faculty of Arts Buildings) อาคารประวัติศาสตร์ของ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อาคารมหาจุฬาลงกรณ์เดิมถูกสร้างเป็นอาคารบัญชาการของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยระหว่างปี พ.ศ. 2459-2461 ออกแบบโดยสถาปนิกชาวอังกฤษ เอ็ดเวิร์ด ฮีลีย์ อาคารมหาวชิราวุธถูกสร้างขึ้นในภายหลังระหว่างปี พ.ศ. 2496 ถึง 2499 ตัวอาคารถูกใช้เป็นอาคารเรียนของ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และตัวอาคารอยู่ในรายชื่อ โบราณสถานที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียน และอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ได้รับรางวัล อาคารอนุรักษ์ เมื่อปี พ.ศ. 2530
โรงเรียนก้านเหลืองวิทยาคม

| โรงเรียนก้านเหลืองวิทยาคม |
| --- | --- |
Kanluang Wittayakom School

ที่ตั้ง
บ้านก้านเหลือง ตำบลก้านเหลือง อำเภอแวงน้อย  จังหวัดขอนแก่น
ข้อมูล
ชื่ออื่น: ก.ล.ว., K.L.W.
ประเภท: โรงเรียนรัฐบาล,โรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ,โรงเรียนดีประจำตำบล
คติพจน์: ความรุ้ คู่คุณธรรม นำประชาธิปไตย
สถาปนา: 29 มกราคม พ.ศ. 2534
หน่วยงานกำกับ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
ผู้อำนวยการ: นายสมเกียรติ  หาแก้ว
วิทยาเขต: แวงใหญ่
สี:   เหลือง     ดำ
เพลง: มาร์ชก้านเหลืองวิทยาคม
เว็บไซต์: http://www.klw1.org
โรงเรียนก้านเหลืองวิทยาคม เดิมเป็นโรงเรียนสาขาของโรงเรียนแวงน้อยศึกษา ใช้ชื่อว่า โรงเรียนแวงน้อยศึกษา (สาขาบ้านก้านเหลือง) และได้เปลี่ยนชื่อเป็นอย่างในปัจจุบันเมื่อวันที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2534 และได้ถือเอาวันนี้เป็นวันสถาปนาโรงเรียน
โรงเรียนก้านเหลืองวิทยาคมเป็นโรงเรียนในโครงการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (ต.อมต.ลศ.) รุ่นที่ 5 ปีการศึกษา 2534 ปัจจุบันมี นายสมเกียรติ  หาแก้ว ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียน เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 25 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ เปิดทำการเรียนการสอนตั้งแต่ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1- 6 และในปีการศึกษา 2556 มีนักเรียนรวมทั้งสิ้น 222 คน (ข้อมูล ณ 10 มิถุนายน 2556) เป็นโรงเรียนที่ได้รับคัดเลือกให้เป็น โรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ ตามโครงการ sp2 และโรงเรียนดีประจำตำบล
แหล่งข้อมูลอื่น

สภานักเรียนโรงเรียนก้านเหลืองวิทยาคม ที่เฟซบุ๊ก
ข้อมูลพื้นฐานโรงเรียนก้านเหลืองวิทยาคมในระบบสารสนเทศเพื่อการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
เมืองห้วยชาย

| เมืองห้วยชาย ເມືອງຫ້ວຍຊາຍ |
| --- | --- |
เมือง (อำเภอ)
ที่ตั้งของเมืองห้วยชาย (เน้นสีแดง) ในประเทศลาว

พิกัด: 20°15′47″N 100°26′1″E﻿ / ﻿20.26306°N 100.43361°E﻿ / 20.26306; 100.43361
ประเทศ:  ลาว
แขวง: บ่อแก้ว
ความสูง: 398 เมตร (1,306 ฟุต)
ประชากร (ค.ศ. 2015)
 • ทั้งหมด: 70,200 คน
เขตเวลา: UTC+7 (เวลามาตรฐานลาว)
ห้วยชาย เป็นเมือง (เทียบเท่ากับอำเภอของประเทศไทย) ของแขวงบ่อแก้ว ซึ่งอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศลาว
โรงเรียนท่านางแนววิทยายน

| โรงเรียนท่านางแนววิทยายน |
| --- | --- |
Tanangnaewwittayayon School

ที่ตั้ง
หมู่ที่ 2 บ้านบ้านท่านางแนว ตำบลท่านาแนว อำเภอแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น 40230
ข้อมูล
ชื่ออื่น: ท.น.ว.  / T.N.W.
ประเภท: โรงเรียนรัฐบาล  โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดเล็ก
คติพจน์: สุวิชาโน  ภวํ  โหติ    ผู้รู้ดีเป็นผู้เจริญ
สถาปนา: 6 มิถุนายน พ.ศ. 2520 (47 ปี)
เขตการศึกษา: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 25
หน่วยงานกำกับ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน   กระทรวงศึกษาธิการ
ผู้อำนวยการ: นายจรัล รัตนบุญทา
คณาจารย์: 27 คน จาก 8 กลุ่มสาระวิชา   กลุ่มสาระภาษาไทย  กลุ่มสาระคณิตศาสตร์  กลุ่มสาระวิทยาศาสตร์  กลุ่มสาระการงานอาชีพและเทคโนโลยี  กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม  กลุ่มสาระศิลปะ  กลุ่มสาระสุขศึกษา และพลศึกษา  กลุ่มสาระภาษาต่างประเทศ 
ระดับปีที่จัดการศึกษา: มัธยมศึกษา
ภาษาที่ใช้เป็นสื่อการสอน: ภาษาที่มีการเรียนการสอนในโรงเรียน  ไทย  อังกฤษ
วิทยาเขต: แวงใหญ่
สี:    ม่วง-เหลือง
คำขวัญ: รักความดี  มีวินัย  ใฝ่การเรียน
เว็บไซต์: www.tnwit.ac.th/
โรงเรียนท่านางแนววิทยายน (อังกฤษ: Tanangnaewwittayayon School) เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดเล็ก สังกัด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 25 (ขอนแก่น) เปิดสอนในระดับ มัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 2 บ้านบ้านท่านางแนว ตำบลท่านาแนว อำเภอแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์โรงเรียนท่านางแนววิทยายน เก็บถาวร 2017-09-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
โรงเรียนท่านางแนววิทยายน ที่เฟซบุ๊ก
ข้อมูลพื้นฐานโรงเรียนท่านางแนววิทยายนในระบบสารสนเทศเพื่อการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
อักษรธรรมล้านนา

| อักษรธรรมล้านนา  |
| --- | --- |
"ตัวธัมม์" เมื่อเขียนด้วยอักษรธรรมล้านนา
ชนิด:  อักษรสระประกอบ 
ช่วงยุค: คริสศตวรรษที่ 13-ปัจจุบัน
ทิศทาง: ซ้ายไปขวา 
ภาษาพูด: ภาษาไทยถิ่นเหนือ, ภาษาไทลื้อ, ภาษาไทเขิน
อักษรที่เกี่ยวข้อง
ระบบแม่: ชุดอักษรไซนายดั้งเดิม[a]ชุดตัวอักษรฟินิเชีย[a]ชุดตัวอักษรแอราเมอิก[a]พราหมีทมิฬ-พราหมีกทัมพะหรือปัลลวะปยูหรือมอญเก่ามอญอักษรธรรมล้านนา
ระบบลูก: ไทลื้อใหม่
ISO 15924
ISO 15924: Lana (351), ​Tai Tham (Lanna)
ยูนิโคด
ยูนิโคดแฝง: Tai Tham
ช่วงยูนิโคด: U+1A20-U+1AAF
[a] ต้นกำเนิดเซมิติกของอักษรพราหมีไม่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล
 บทความนี้ประกอบด้วยสัญกรณ์การออกเสียงในสัทอักษรสากล (IPA) สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA โปรดดู วิธีใช้:สัทอักษรสากล  สำหรับความแตกต่างระหว่าง [ ], / / และ ⟨ ⟩ ดูที่ สัทอักษรสากล § วงเล็บเหลี่ยมและทับ
อักษรธรรมล้านนา เป็นอักษรในตระกูลอักษรพราหฺมี อักษรธรรมล้านนามีระบบการเขียนแบบอักษรสระประกอบ (Abugida) ซึ่งใช้สำหรับเขียน ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) ภาษาไทลื้อ และภาษาไทเขิน รวมไปถึงภาษาสำหรับพระพุทธศาสนาคือ ภาษาบาลี และภาษาสันสกฤต อักษรธรรมล้านนาแต่เดิมเรียกว่า ตัวธัมม์ หรือ ตั๋วธรรม (ตัว หรือ ตั๋ว หมายถึง อักษร ส่วน ธัมม์ หรือ ธรรม หมายถึง คัมภีร์) แต่ในประเทศไทย ปัจจุบันนิยมเรียกอย่างเป็นทางการว่า อักษรธรรมล้านนา และเรียกแบบลำลองว่า ตั๋วเมือง (ใช้คู่กับ คำเมือง ซึ่งเป็นชื่อเรียกภาษาพูด) นอกจากนี้ยังมีชื่อเรียกอักษรนี้อีกหลายอย่าง เช่น อักษรไทธรรม (Tai Tham script) ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้เรียกในระบบคอมพิวเตอร์ หรือ อักษรไทลื้อเก่า ซึ่งใช้เรียกในเมืองสิบสองปันนา ประเทศจีน เนื่องจากรัฐบาลจีนได้มีการประดิษฐ์อักษรแบบใหม่สำหรับภาษาไทลื้อ ซึ่งเรียกว่าอักษรไทลื้อใหม่
ในประเทศลาว และภาคอีสานของไทย อักษรธรรมล้านนาได้รับการดัดแปลงรูปแบบให้เข้ากับภาษาลาว นิยมเรียกอักษรรูปแบบนี้ว่า โตธรรมลาว หรือ โตธรรมอีสาน และใช้สำหรับงานเขียนเกี่ยวกับพุทธศาสนาเป็นสำคัญ ส่วนอักษรธรรมล้านนาแบบดั้งเดิมนั้น ทางฝ่ายลาวจะนิยมเรียกว่า อักษรยวน หรือ อักษรโยน ซึ่งเป็นชื่อที่เชื่อมโยงกับอาณาจักรโยนกเชียงแสน ซึ่งเป็นอาณาจักรโบราณแห่งหนึ่งของชาวไทยวน (ชาวล้านนา)
ส่วนในรัฐฉาน ประเทศพม่า ชาวไทใหญ่เรียกอักษรชนิดนี้ว่า ลิ่กยวน หมายถึงอักษรของชาวไทยวน(ชาวล้านนา) ใช้เขียนเอกสารทางศาสนา
เนื่องจากนโยบายชาตินิยมของรัฐบาลไทยตั้งแต่สมัยอดีต ทำให้ไม่มีการสอนอักษรธรรมล้านนาในระบบโรงเรียนอย่างเป็นทางการอีกต่อไป ส่งผลให้ผู้รู้อักษรธรรมล้านนาในไทยในปัจจุบันมักมีจำกัดอยู่เฉพาะในแวดวงของพระสงฆ์ นักวิชาการ ช่างศิลป์พื้นเมือง และหมอพื้นบ้าน เท่านั้น ไม่เป็นที่รับรู้ของบุคคลทั่วไปมากนัก อย่างไรก็ดี ในเมืองเชียงตุงและเขตรัฐฉานประเทศเมียนมาร์ ยังพบว่ามีการใช้อักษรธรรมล้านนาในชีวิตประจำวันอยู่อย่างแพร่หลาย
พยัญชนะ

อักษรธรรมล้านนามีพยัญชนะ 43 ตัว แบ่งเป็นสามกลุ่ม คือ พยัญชนะในวรรค (ᨻ᩠ᨿᩢᨬ᩠ᨩᨶᨶᩲᩅᩢᨣ᩠ᨣ᩼), พยัญชนะอวรรค (ᨻ᩠ᨿᩢᨬ᩠ᨩᨶᩋᩅᩢᨣ᩠ᨣ᩼), และ พยัญชนะเพิ่ม  โดยพยัญชนะในวรรคและพยัญชนะอวรรค เป็นกลุ่มอักขระที่วิวัฒนาการมาจากอักษรมอญโบราณซึ่งใช้สำหรับการเขียนภาษาบาลีและสันสกฤต  ในทำนองเดียวกับอักษรเทวนาครี อักษรปัลลวะ และ อักษรพม่า พยัญชนะในวรรคจะแบ่งได้เป็น 5 วรรค (ᩅᩢᨣ᩠ᨣ᩼) คือ วรรค ᨠ (ก), วรรค ᨧ (จ), วรรค ᨭ (ฏ), วรรค ᨲ (ต), วรรค ᨷ (ป) ส่วนพยัญชนะเพิ่มนั้น เป็นพยัญชนะที่ประดิษฐ์ขึ้นเพิ่มเติมสำหรับเขียนคำในภาษาตระกูลไท ซึ่งแต่เดิมจะไม่พบในภาษาบาลี  อนึ่ง ในพจนานุกรม มักจัดเอาตัว ᩂ​ (ฤ) และ ᩄ (ฦ) เข้าไว้ในหมวดพยัญชนะด้วย โดยมีลำดับถัดมาจากอักษร ᩁ (ร) และ ᩃ (ล) ตามลำดับ  แต่กระนั้น อักษรทั้งสองตัวนี้แท้จริงแล้วถือว่าเป็นอักขระแทนพยางค์ (syllabary) ไม่ใช่พยัญชนะแท้  นอกจากนี้อักษรธรรมล้านนายังมีพยัญชนะรูปพิเศษเช่น​ ᩕ​- (ร ควบ) ᩔ (สฺส)​ ᨬ᩠ᨬ (ญฺญ)​ ᩓ (แล) เป็นต้น อีกด้วย
พยัญชนะ > พยัญชนะควบ > พยัญชนะต้นควบตัวละ

การเขียนพยัญชนะต้นควบตัวละ (ᩃ) จะใช้รูปตัวเชิงตัวละหน้อย (◌ᩖ) หรือรูปตัวละเสียบ​ (-᩠ᩃ) ซ้อนไว้ใต้พยัญชนะ อย่างไรก็ตาม ในภาษาล้านนาปัจจุบันนั้น พยัญชนะควบตัวละถือเป็นพยัญชนะควบไม่แท้ เพราะจะไม่ออกเสียงควบกล้ำ ล แต่อย่างใด โดยยังคงออกเสียงตามเสียงพยัญชนะต้นเช่นเดิม เสมือนไม่มีการควบ เช่น คำว่า ​ᨸᩖᩦ (ปลี) หรือ​ ᨸᩦ (ปี) ก็ล้วนแต่ออกเสียงว่า ปี๋ ทั้งคู่
| อักษร | อักษร | ชื่ออักษร> คำอ่าน | ชื่ออักษร> สัทอักษร | ปริวรรตเป็นอักษรไทย | ปริวรรตเป็นอักษรละติน> แบบเน้นเสียงอ่าน | ปริวรรตเป็นอักษรละติน> แบบเน้นนิรุกติ | สัทอักษร | ไตรยางศ์ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᨠᩖ | ᨠ᩠ᩃ | ก๋ะ | [kǎ] | กฺล | k | kl | [k] | สูง |
| ᨣᩖ | ᨣ᩠ᩃ | ก๊ะ | [ka᷇] | คฺล | k | kl | [k] | ต่ำ |
| ᨸᩖ | ᨸ᩠ᩃ | ป๋ะ | [pǎ] | ปฺล | p | pl | [p] | สูง |
| ᨹᩖ | ᨹ᩠ᩃ | ผ๋ะ | [pʰǎ] | ผฺล | ph | phl | [pʰ] | สูง |
| ᨻᩖ | ᨻ᩠ᩃ | ป๊ะ | [pa᷇] | พฺล | p | pl | [p] | ต่ำ |
| ᨽᩖ | ᨽ᩠ᩃ | ภะ | [pʰa᷇] | ภฺล | ph | phl | [pʰ] | ต่ำ |
| ᨾᩖ | ᨾ᩠ᩃ | มะ | [ma᷇] | มฺล | m | ml | [m] | ต่ำ |
พยัญชนะ > พยัญชนะควบ > พยัญชนะต้นควบระโรง (ระโฮง)

| อักษร | ชื่ออักษร> คำอ่าน | ชื่ออักษร> สัทอักษร | ปริวรรตเป็นอักษรไทย | ปริวรรตเป็นอักษรละติน> แบบเน้นเสียงอ่าน | ปริวรรตเป็นอักษรละติน> แบบเน้นนิรุกติ | สัทอักษร | ไตรยางศ์ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᨠᩕ | ข๋ะ, ฃ๋ะ | [xǎ], [kʰǎ] | กฺร | kh, x | kr | [x] | สูง |
| ᨡᩕ | ข๋ะ, ฃ๋ะ | [xǎ], [kʰǎ] | ขฺร | kh, x | khr | [x] | สูง |
| ᨣᩕ | คะ, ฅะ | [xa᷇], [kʰa᷇] | คฺร | kh, x | khr | [x] | ต่ำ |
| ᨧᩕ | จะหล๋ะ | [t͡ɕa.lǎ] | จฺร | chl, jl | chr, jr | [t͡ɕa.l] | สูง |
| ᨧᩕ | จ๋ะ | [t͡ɕʰǎ] | จฺร | ch, j | chr, jr | [t͡ɕʰ] | สูง |
| ᨩᩕ | จะ | [t͡ɕa] | ชฺร | ch, j | chr, jr | [t͡ɕʰ] | ต่ำ |
| ᨪᩕ | ซะละ | [sa᷇.la᷇] | ซฺร | sl | sr | [sa᷇.l] | ต่ำ |
| ᨲᩕ | ถะหล๋ะ | [tʰa.lǎ] | ตฺร | thl | tr | [tʰa.l] | สูง |
| ᨲᩕ | ถ๋ะ | [tʰǎ] | ตฺร | th | tr | [tʰ] | สูง |
| ᨴᩕ | ทะละ | [tʰa᷇.la᷇] | ทฺร | thl | thr | [tʰa᷇.l] | ต่ำ |
| ᨴᩕ | ทะ | [tʰa᷇] | ทฺร | th | thr | [tʰ] | ต่ำ |
| ᨷᩕ | ผ๋ะ | [pʰǎ] | ปฺร | ph | pr | [pʰ] | สูง |
| ᨹᩕ | ผ๋ะ | [pʰǎ] | ผฺร | ph | phr | [pʰ] | สูง |
| ᨻᩕ | พะ | [pʰa᷇] | พฺร | ph | phr | [pʰ] | ต่ำ |
| ᩈᩕ | สะหล๋ะ | [sa.lǎ] | สฺร | sl | sr | [sa.l] | สูง |
| ᩆᩕ | ศะหล๋ะ | [sa.lǎ] | ศฺร | sl | sr | [sa.l] | สูง |
พยัญชนะ > พยัญชนะควบ > พยัญชนะต้นควบตัววะ

| อักษร | ชื่ออักษร> คำอ่าน | ชื่ออักษร> สัทอักษร | การปริวรรต> อักษรไทย | การปริวรรต> อักษรละติน | สัทอักษร | ไตรยางศ์ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᨠ᩠ᩅ | กว๋ะ | [kwǎ] | กว | kw | [kw] | สูง |
| ᨡ᩠ᩅ | ขว๋ะ, ฃว๋ะ | [xwǎ] | ขว | khw, xw | [xw] | สูง |
| ᨢ᩠ᩅ | ขว๋ะ, ฃว๋ะ | [xwǎ] | ฃว | khw, xw | [xw] | สูง |
| ᨣ᩠ᩅ | กว๊ะ | [kwa᷇] | คว | kw | [kw] | ต่ำ |
| ᨤ᩠ᩅ | ควะ, ฅวะ | [xwa᷇] | ฅว | khw, xw | [xw] | ต่ำ |
| ᨦ᩠ᩅ | งวะ | [ŋwa᷇] | งว | ngw | [ŋw] | ต่ำ |
| ᩉ᩠ᨦ᩠ᩅ | หฺงวะ | [ŋwǎ] | หฺงว | ngw | [ŋw] | สูง |
| ᨧ᩠ᩅ | จว๋ะ | [t͡ɕwǎ] | จว | jw, chw | [t͡ɕw] | สูง |
| ᨩ᩠ᩅ | จว๊ะ | [t͡ɕwa᷇] | ชว | jw, chw | [t͡ɕw] | ต่ำ |
| ᨪ᩠ᩅ | ซวะ | [swa᷇] | ซว | sw | [sw] | ต่ำ |
| ᨯ᩠ᩅ | ดว๋ะ | [dwǎ] | ดว | dw | [dw] | กลาง |
| ᨲ᩠ᩅ | ตว๋ะ | [twǎ] | ตว | tw | [tw] | สูง |
| ᨴ᩠ᩅ | ตว๊ะ | [tʰwa᷇] | ทว | thw | [tʰw] | ต่ำ |
| ᨶ᩠ᩅ | นวะ | [nwa᷇] | นว | nw | [nw] | ต่ำ |
| ᩀ᩠ᩅ | ยว๋ะ, อฺยว๋ะ | [jwǎ] | อฺยว | yw | [jw] | กลาง |
| ᨿ᩠ᩅ | ญวะ (เสียงนาสิก) | [ɲwa᷇] | ยว | nyw, yw, gnw | [ɲw] | ต่ำ |
| ᩉ᩠ᨿ᩠ᩅ | หฺญวะ (เสียงนาสิก) | [ɲwǎ] | หฺยว, หฺญว | nyw, yw, gnw | [ɲw] | สูง |
| ᩁ᩠ᩅ | ลวะ | [lwa᷇] | รว | rw, lw | [lw] | ต่ำ |
| ᩃ᩠ᩅ | ลวะ | [lwa᷇] | ลว | lw | [lw] | ต่ำ |
| ᩈ᩠ᩅ | สว๋ะ | [swǎ] | สว | sw | [sw] | สูง |
| ᩋ᩠ᩅ | อว๋ะ | [ʔwǎ] | อว | ʔw | [ʔw] | ต่ำ |
พยัญชนะ > พยัญชนะกลุ่ม ห นำ

อักษรต่ำบางตัว ได้แก่ ᨦ​ (ง) ᨶ​ (น)​​ ᨾ (ม)​ ᨿ (ย) ᨬ​ (ญ) ᩁ​ (ร) ᩃ​ (ล) ᩅ​ (ว) จะไม่มีคู่อักษรสูงสำหรับผันเสียงวรรณยุกต์ได้ครบ อักษรเหล่านี้เรียกว่าอักษรต่ำเดี่ยว ดังนั้นเพื่อให้สามารถผันเสียงวรรณยุกต์ได้ครบ คู่อักษรสูงของอักษรเหล่านี้จะอยู่ในรูป ᩉ​ (ห) นำ โดยมีอักษรตัวตามอยู่ในรูปตัวเชิง ดังแสดงในตาราง  โดยสำหรับอักษร ᨬ​ (ญ) จะนิยมใช้รูป ᩉ᩠ᨿ (หย) แทน
| อักษร | ชื่ออักษร> คำอ่าน | ชื่ออักษร> สัทอักษร | การปริวรรต> อักษรไทย | การปริวรรต> อักษรละติน | สัทอักษร | ไตรยางศ์ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᩉ᩠ᨦ | หง๋ะ | [ŋǎ] | หง | ng | [ŋ] | สูง |
| ᩉ᩠ᨶ | หน๋ะ | [nǎ] | หน | n | [n] | สูง |
| ᩉ᩠ᨾ | หม๋ะ | [mǎ] | หม | m | [m] | สูง |
| ᩉ᩠ᨿ | หญ๋ะ  (เสียงนาสิก) | [ɲǎ] | หย, หญ | ny | [ɲ], [j] | สูง |
| ᩉᩕ | หร๋ะ, หล๋ะ, ห๋ะ | [rǎ], [lǎ], [hǎ] | หร | r, l, h | [r], [l], [h] | สูง |
| ᩉᩖ​, ᩉ᩠ᩃ | หล๋ะ | [lǎ] | หล | l | [l] | สูง |
| ᩉ᩠ᩅ | หว๋ะ | [wǎ] | หว | w | [w] | สูง |
↑  การออกเสียงเฉพาะในภาษาไทลื้อ
↑   นิยมปริวรรตเป็นอักษร ร สำหรับอักษรไทย หรือ r สำหรับอักษรละติน เพื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากภาษาไทยมาตรฐานหรือภาษาบาลีสันกฤต
1 2  อิทธิพลจากภาษาไทยมาตรฐาน และภาษาบาลีสันสฤต
พยัญชนะ > พยัญชนะรูปพิเศษ

| อักษร | อักษร | ชื่ออักษร> อักษรธรรม | ชื่ออักษร> ปริวรรตเป็นอักษรไทย | ชื่ออักษร> ปริวรรตเป็นอักษรละติน | ชื่ออักษร> สัทอักษร | หน่วยเสียงทางสัทอักษร | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᩓ | ,  | ᩃᩯᩡ, ᩃᩯ | และ, แล | lae | [lɛ̄ː] | [lɛʔ], [lɛ̄ː] | อักษร ᩃ (ล) เชื่อมกับรูปสระ ᩮ​ (เ) ซึ่งเขียนเป็นตัวยกไว้ด้านบน อักษร แล ยังมีรูปตัวเชิงด้วยคือ ◌᩠ᩓ จัดว่าเป็นอักขรวิธีพิเศษ สำหรับเขียนคำว่า​ ᨩ᩠ᩓ (ชะแล ย่อมาจาก เช่นนั้นแล) |
| ᨶᩣ |  | ᨶᩣ | นา | naa | [nāː] | [nāː] | อักษร ᨶ (น) เชื่อมกับรูปสระ ᩣ (า). |
| ᨬ᩠ᨬ |  | ᨬᨬ | ญะญะ | nya nya | [ɲa᷇ʔ ɲa᷇ʔ] | [n.ɲ] | อักษร ᨱ​ (ณ) เชื่อมกับ ᨬ​ (ญ) สำหรับแทนตัว ᨬ ซ้อนสองตัว |
| ᩔ |  | ᩈ ᩈᩬᨦᩉᩬ᩶ᨦ | สะสองห้อง | sa song hong | [sǎː sɔ̌ːŋ hɔ᷇ːŋ] | [t̚.s], [s̚.s] | อักษร ᩈ​​ (ส) สองตัวเชื่อมติดกัน |
| ᩕ |  | ᩁᩁᩰᩫ᩠ᨦ | ระโรง, ระโฮง | rarong, rahong | [la᷇.hōːŋ] | [r], [l], [ʰ] | ระโรงจะใช้เป็นเป็นตัวเชิง ᩁ (ra) เพื่อควบกล้ำ ร เช่น ᨷᩕ (ปฺร) ᨻᩕ (พฺร) ในขณะที่รูปเชิงซึ่งเป็นตัวสะกดจะใช้ -᩠ᩁ |
สระ > สระลอย

สระลอยคือรูปสระที่ออกเสียงได้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องประสมกับพยัญชนะ สระลอยในอักษรธรรมล้านนามีใช้สำหรับเขียนภาษาบาลีสันสกฤตเป็นหลัก เว้นแต่รูปสระ  ᩐᩣ (เอา) ซึ่งเป็นรูปสระพิเศษแทนคำว่า เอา ซึ่งเป็นคำภาษาตระกูลไท ไม่ใช้กับคำภาษาบาลีสันสกฤต
| อักษรธรรม | อักษรธรรม | คำอ่าน> ถอดเสียง | คำอ่าน> สัทอักษร | การปริวรรต > อักษรไทย | การปริวรรต > อักษรละติน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᩋ |  | อ๋ะ | /áʔ/ | อะ | a |
| ᩋᩣ |  | อา | /āː/ | อา | aa |
| ᩍ |  | อิ๋ | /íʔ/ | อิ | i |
| ᩎ |  | อี | /īː/ | อี | ii |
| ᩏ |  | อุ๋ | /úʔ/ | อุ | u |
| ᩐ |  | อู | /ūː/ | อู | uu |
| ᩑ |  | เอ | /ēː/ | เอ | e |
| ᩒ |  | โอ | /ōː/ | โอ | o |
| ᩂ |  | ลิ, ลึ,  ลือ, เลอ | /li/, /lɯ̄ː/,  /lɯ᷇ʔ/, /lɤː/ | ฤ, ฤๅ, รึ,  รือ, ริ, เรอ | rue, ruue,  ri, roe |
| ᩄ |  | ลิ, ลึ,  ลือ, เลอ | /li/, /lɯ̄ː/,  /lɯ᷇ʔ/, /lɤː/ | ฦ, ฦๅ, ลึ,  ลือ, ลิ, เลอ | lue, luue,  li, loe |
| ᩐᩣ |  | เอา | /aw/ | เอา | aw, au, ao |
สระ > สระจม

เป็นสระที่ไม่สามารถออกเสียงได้ด้วยตัวเอง ต้องนำไปผสมกับพยัญชนะก่อนจึงจะสามารถออกเสียงได้
| สระเสียงสั้น (ใช้กับพยัญชนะ ᨠ)> สระ.สระเดี่ยว | สระเสียงสั้น (ใช้กับพยัญชนะ ᨠ)> ไม่มีตัวสะกด.สระเดี่ยว | สระเสียงสั้น (ใช้กับพยัญชนะ ᨠ)> มีตัวสะกด (ᨦ).สระเดี่ยว | สระเดี่ยว | สระเสียงยาว (ใช้กับพยัญชนะ ᨠ)> สระ.สระเดี่ยว | สระเสียงยาว (ใช้กับพยัญชนะ ᨠ)> ไม่มีตัวสะกด.สระเดี่ยว | สระเสียงยาว (ใช้กับพยัญชนะ ᨠ)> มีตัวสะกด (ᨦ).สระเดี่ยว |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อะ /a/ | ᨠ​, ᨠᩡ | ᨠᩢ᩠ᨦ |  | อา /aː/ | ᨠᩣ | ᨠᩣ᩠ᨦ |
| อิ /i/ | ᨠᩥ | ᨠᩥ᩠ᨦ |  | อี /iː/ | ᨠᩦ | ᨠᩦ᩠ᨦ |
| อึ /ɯ/ | ᨠᩧ,​ ᨠᩨᩡ | ᨠᩧ᩠ᨦ,​ ᨠᩨ᩠ᨦᩡ |  | อื /ɯː/ | ᨠᩨ | ᨠᩨ᩠ᨦ |
| อุ /u/ | ᨠᩩ | ᨠᩩᨦ,​ ᨠᩩᨦ᩼ |  | อู /uː/ | ᨠᩪ | ᨠᩪᨦ,​ ᨠᩪᨦ᩼ |
| เอะ /e/ | ᨠᩮᩡ, ᨠᩮᩬᩡ | ᨠᩮᩢ᩠ᨦ, ᨠᩮᩬᨦᩡ |  | เอ /eː/ | ᨠᩮ | ᨠᩮ᩠ᨦ |
| แอะ /ɛ/ | ᨠᩯᩡ, ᨠᩯᩬᩡ | ᨠᩯᩢ᩠ᨦ,​​ ᨠᩯᩬᨦᩡ |  | แอ /ɛː/ | ᨠᩯ | ᨠᩯ᩠ᨦ |
| โอะ /o/ | ᨠᩰᩡ | ᨠᩫ᩠ᨦ |  | โอ /oː/ | ᨠᩰ,​ ᨠᩮᩣ | ᨠᩰᩫ᩠ᨦ,​ ᨠᩰ᩠ᨦ |
| เอาะ /ɔ/ | ᨠᩰᩬᩡ | ᨠᩬᩢᨦ,​ ᨠᩬᨦᩡ |  | ออ /ɔː/ | ᨠᩬᩴ, ᨠᩳ | ᨠᩬᨦ, ᨠᩬᨦ᩼ |
| เออะ /ɤ/ | ᨠᩮᩬᩥᩡ | ᨠᩮᩥᩢ᩠ᨦ,​ ᨠᩮᩥ᩠ᨦᩡ |  | เออ /ɤː/ | ᨠᩮᩥᩬ | ᨠᩮᩥ᩠ᨦ |
สระเสียงควบ
| เอียะ /iaʔ/ | ᨠ᩠ᨿᩮᩡ | ᨠ᩠ᨿᩢᨦ, ᨠ᩠ᨿᨦᩡ |  | เอีย /ia/ | ᨠᩮ᩠ᨿ | ᨠ᩠ᨿᨦ |
| เอือะ /ɯaʔ/ | ᨠᩮᩬᩥᩋᩡ | ᨠᩮᩬᩥᩢᨦ,​ ᨠᩮᩬᩥᨦᩡ |  | เอือ /ɯa/ | ᨠᩮᩬᩥᩋ | ᨠᩮᩬᩥᨦ |
| เอือะ /ɯaʔ/ | ᨠᩮᩬᩨᩋᩡ | ᨠᩮᩬᩨᩢᨦ,​ ᨠᩮᩬᩨᨦᩡ |  | เอือ /ɯa/ | ᨠᩮᩬᩨᩋ | ᨠᩮᩬᩨᨦ |
| อัวะ /uaʔ/ | ᨠ᩠ᩅᩫᩡ | ᨠ᩠ᩅᩢᨦ,​ ᨠ᩠ᩅᨦᩡ |  | อัว /ua/ | ᨠ᩠ᩅᩫ | ᨠ᩠ᩅᨦ,​ ᨠ᩠ᩅᨦ᩼ |
สระเสียงควบตามหลักสัทศาสตร์
| เอา /aw/ | ᨠᩮᩢᩣ, ᨠᩮᩫᩢᩣ, ᨠᩳ, ᨠᩪᩦ | - |  | อาว /aːw/ | ᨠᩣ᩠ᩅ | - |
| อิว /iw/ | ᨠᩥ᩠ᩅ | - |  |  |  |  |
| เอ็ว /ew/ | ᨠᩮ᩠ᩅᩡ,​ ᨠᩮᩢ᩠ᩅ | - |  | เอว /eːw/ | ᨠᩮ᩠ᩅ,​ ᨠ᩠ᨿᩅ,​ ᨠ᩠ᨿᩴ | - |
| แอ็ว /ɛw/ | ᨠᩯ᩠ᩅᩡ,​ ᨠᩯᩢ᩠ᩅ | - |  | แอว /ɛːw/ | ᨠᩯ᩠ᩅ | - |
|  |  |  |  | เอียว /iaw/ | ᨠ᩠ᨿᩅ,​ ᨠ᩠ᨿᩴ | - |
| ไอ /aj/ | ᨠᩱ, ᨠᩲ, ᨠᩱ᩠ᨿ, ᨠᩱᨿ᩠ᨿ, ᨠᩮᨿ᩠ᨿ, ᨠᩢ᩠ᨿ | - |  | อาย /aːj/ | ᨠᩣ᩠ᨿ | - |
| อึย /ɯj/ | ᨠᩧ᩠ᨿ,​ ᨠᩨ᩠ᨿᩡ | - |  | อืย /ɯːj/ | ᨠᩨ᩠ᨿ | - |
| อุย /uj/ | ᨠᩩ᩠ᨿ | - |  | อูย /uːj/ | ᨠᩪ᩠ᨿ | - |
|  |  |  |  | โอย /oːj/ | ᨠᩰᩫ᩠ᨿ,​ ​ᨠ᩠ᩅ᩠ᨿ | - |
| อ็อย​/ɔj/ | ᨠᩬ᩠ᨿᩡ,​ ᨠᩬᩢ᩠ᨿ | - |  | ออย /ɔːj/ | ᨠᩭ, ᨠᩬ᩠ᨿ | - |
|  |  |  |  | เอย /ɤːj/ | ᨠᩮᩥ᩠ᨿ,​ ᨠᩮᩬᩥ᩠ᨿ,​ ᨠᩮᩬᩨ᩠ᨿ | - |
|  |  |  |  | อวย /uaj/ | ᨠ᩠ᩅ᩠ᨿ | - |
|  |  |  |  | เอือย /ɯaj/ | ᨠᩮᩬᩥ᩠ᨿ,​ ᨠᩮᩬᩨ᩠ᨿ | - |
สระรูปพิเศษ
| อํ /aŋ/ | ᨠᩴ, ᨠᩘ | — |  |  |  |  |
| อำ /am/ | ᨠᩣᩴ | — |  |  |  |  |
 หมายเหตุ  1 2  เป็นการสะกดที่จำลองขึ้นเพื่อแสดงตำแหน่งของสระและพยัญชนะ  1 2 3 4  สระอาในรูป ◌ᩤ นิยมใช้กับอักษรที่มีรูปร่างกลมมน ได้แก่ ᨣ​ ᨧ​ ᨵ​ ᨰ​ ᨴ​ ᨷ​ ᩅ เพื่อให้อ่านง่าย  1 2 3  ใช้สำหรับการเขียนภาษาบาลีเท่านั้น  1 2   เป็นการสะกดแบบลื้อและขืน   ↑  เรียกว่าไม้เก๋าห่อหนึ้ง (ᨾᩱ᩶ᨠᩮᩢᩣᩉᩬᩴ᩵ᩉ᩠ᨶᩧ᩶ᨦ)  ↑  เรียกว่าไม้เก๋าจู้จี้ (ᨾᩱ᩶ᨠᩮᩢᩣᨧᩪ᩶ᨧᩦ᩶)
สระ > สระพิเศษสำหรับภาษาสันสกฤต

อักษรธรรมล้านนานั้นแต่หนเดิมได้ถูกประดิษฐ์ขึ้นเพื่อใช้เขียนภาษาบาลีก่อนเป็นเบื้องแรก ดังนั้นจึงใช้เขียนภาษาบาลีได้อย่างราบรื่น แต่ทว่าการณ์มิได้เป็นเช่นนั้นสำหรับภาษาสันสกฤต เนื่องจากการใช้อักษรธรรมเขียนภาษาสันสกฤตนั้นได้เกิดขึ้นในสมัยหลัง และแม้โดยพื้นฐานแล้วภาษาสันสกฤตจะใกล้เคียงกับภาษาบาลีมาก แต่ก็มีเสียงสระที่เพิ่มขึ้นมาคือ สระไอ และ สระเอา เพื่อให้สามารถเขียนภาษาสันสกฤตได้ จึงมีการดัดแปลงไม้แก๋ (รูปสระแอ) สำหรับใช้แทนเสียง สระไอ และ สระเอา ในภาษาสันสกฤต  ดังตารางด้านล่าง จากหลักฐานจะพบเพียงรูปสระจมของสระทั้งสองนี้เท่านั้น ไม่พบรูปสระลอย และรูปสระ  ᩐᩣ​ ก็จะไม่นำไปใช้กับภาษาสันสฤต นอกจากนี้ยังมีการประดิษฐ์รูปสระจมของตัว ฤ ขึ้นใช้สำหรับภาษาสันสกฤตด้วย โดยอักขระนี้อาจมีรูปลักษณ์คล้ายหางป๊ะ (◌ᩛ) หรือเขียนเป็นตัว ᩂ อยู่ใต้พยัญชนะ ​
| สระ | รูปสระจม  (จำลองการสะกดด้วยตัว ᨠ) |
| --- | --- |
ไอ /ai/: ᨠᩯ
เอา /au/: ᨠᩯᩣ
ฤ /ṛ/: ᨠ᩠ᩂ
วรรณยุกต์ > รูปวรรณยุกต์

อักษรธรรมล้านนามีรูปวรรณยุกต์หลัก ๆ คือไม้เหยาะ (ᨾᩱ᩶ᩀᩰᩬᩡ) และไม้ขอจ๊าง (ᨾᩱ᩶ᨡᩬᩴᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ) ซึ่งเทียบเท่ากับไม้เอกและไม้โทของอักษรไทย โดยไม่มีรูปที่เทียบเท่าไม้ตรีและจัตวา ทำให้การผันเสียงวรรณยุกต์มีระบบที่แตกต่างจากภาษาไทยมาตรฐานค่อนข้างมาก เนื่องจากภาษาล้านนามีเสียงวรรณยุกต์ถึง 6 เสียง แต่ในการเขียน จะผันเสียงโดยใช้รูปวรรณยุกต์เพียงสองรูปเท่านั้น ขณะที่ภาษาไทยมาตรฐานมีเสียงวรรณยุกต์ 5 เสียง แต่ก็มีการประดิษฐ์รูปวรรณยุกต์ให้ใช้ได้ครบทุกเสียง อนึ่ง ในภาษาไทเขิน ก็ได้มีความพยายามในการประดิษฐ์รูปวรรณยุกต์เพิ่มเติมอีก 3 รูป คือ ไม้ก๋อเหนือ (ᨾᩱ᩶​ᨠᩳ​ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ) ไม้สองเหนือ (ᨾᩱ᩶​ᩈᩬᨦᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ) และไม้สามเหนือ (ᨾᩱ᩶​ᩈᩣ᩠ᨾ​ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ) สำหรับใช้กับกลุ่มอักษรกลาง ᩋ​ (อ) ᨷ​ (บ) ᨯ​ (ด) ᩀ​ (อย) อย่างไรก็ตาม รูปวรรณยุกต์ที่ประดิษฐ์ขึ้นใหม่นี้ ยังจำกัดใช้เฉพาะในภาษาไทเขินแบบเชียงตุง ซึ่งมีการออกเสียงวรรณยุกต์ต่างจากภาษาล้านนาที่ใช้ในภาคเหนือของไทย ทั้งยังมีรูปแบบการใช้ที่สับสนและไม่เป็นระบบมากนัก จึงไม่เป็นที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลายนัก
| รูป​วรรณยุกต์ | รูป​วรรณยุกต์ | ชื่อเรียก> ชื่อภาษาล้านนา | ชื่อเรียก> ถอดเสียง | ชื่อเรียก> สัทอักษร | Comments |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᩵ |  | ᨾᩱ᩶ᩀᩢ᩠ᨠ, ᨾᩱ᩶ᩀᩰᩬᩡ | ไม้หยัก, ไม้เหยาะ | /máj.jǎk/, /máj.jɔ́ʔ/ | เทียบได้กับไม้เอก |
| ᩶ |  | ᨾᩱ᩶ᨡᩬᩴᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ, | ไม้ขอจ๊าง | /máj.xɔ̌ː.t͡ɕáːŋ/ | เทียบได้กับไม้โท |
| ᩢ |  | ᨾᩱ᩶ᨪᩢ᩠ᨯ | ไม้ซัด | /máj.sát/ | เป็นรูปไม้หันอากาศ แต่สามารถใช้เป็นรูปไม้โทได้เช่นกัน และมักพบใช้ปะปนกันได้โดยทั่วไป |
| ᩷ |  | ᨾᩱ᩶​ᨠᩳ​ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ | ไม้ก๋อเหนือ | /máj.kɔ̌.nɯa̯/ | ประดิษฐ์ขึ้นใช้กับภาษาไทเขิน, รูปร่างเหมือนไม้ก๋อ (สระออ) -ᩳ ใช้สำหรับบังคับเสียงวรรณยุกต์อักษรกลาง แต่การใช้ยังลักลั่นอยู่มาก เนื่องจากบางตำราถือว่าใช้สำหรับเสียงวรรณยุกต์สามัญ แต่บางตำราก็ว่าให้ใช้สำหรับวรรณยุกต์ที่ใกล้เคียงกับเสียงตรีในภาษาไทยมาตรฐาน  |
| ᩸ |  | ᨾᩱ᩶​ᩈᩬᨦᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ | ไม้สองเหนือ | /máj.sɔ̌ːŋ.nɯa̯/ | ประดิษฐ์ขึ้นใช้กับภาษาไทเขิน, รูปร่างเหมือนเลขสอง ᪂ ใช้สำหรับเสียงวรรณยุกต์จัตวาของอักษรกลาง เพื่อป้องกันความสับสนในการออกเสียง |
| ᩹ |  | ᨾᩱ᩶​ᩈᩣ᩠ᨾ​ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ | ไม้สามเหนือ | /máj.sǎːm.nɯa̯/ | ประดิษฐ์ขึ้นใช้กับภาษาไทเขิน, รูปร่างเหมือนเลขสาม ᪃ ใช้สำหรับเสียงวรรณยุกต์ของอักษรกลาง ซึ่งมีเสียงใกล้เคียงกับเสียโทในภาษาไทยมาตรฐาน |
| ๋ |  | - | – | - | ยืมจากอักษรไทยรูปไม้จัตวา สำหรับใช้ในภาษาไทเขิน เทียบได้กับไม้สองเหนือ |
| ้ |  | - | – | - | ยืมจากอักษรไทยรูปไม้โท สำหรับใช้ในภาษาไทเขิน เทียบได้กับไม้สามเหนือ |
ตัวเลข

อักษรธรรมมีตัวเลขสองชุด ชุดแรกคือ "เลขในธรรม" นิยมใช้กับงานเขียนเรื่องทางธรรมะหรืองานเขียนภาษาบาลี อีกชุดคือ "เลขโหรา" ซึ่งนิยมใช้ในงานเขียนเรื่องทางโลกย์ เช่น ตำราโหร เลขยันต์ วรรณกรรม ฯลฯ แต่เดิมนั้นจะใช้เป็นเลขในธรรมอย่างเดียว แต่เมื่ออาณาจักรล้านนาได้ถูกเป็นเมืองประเทศราชในอาณาจักรพม่า จึงทำให้ใช้เลขโหราเป็นเลขที่นิยมใช้โดยทั่วไป และเลขในธรรมก็จะเป็นเลขที่นิยมใช้ในเรื่องทางธรรมรวมถึงภาษาบาลี
| อารบิก | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เลขโหรา | ᪀ | ᪁ | ᪂ | ᪃ | ᪄ | ᪅ | ᪆ | ᪇ | ᪈ | ᪉ |
| เลขในธรรม | ᪐ | ᪑ | ᪒ | ᪓ | ᪔ | ᪕ | ᪖ | ᪗ | ᪘ | ᪙ |
อักขระวิธีพิเศษ

อักขระวิธีพิเศษ คือการสะกดคำโดยใช้รูปพิเศษที่ไม่ตรงกับหลักอักขรวิธี โดยส่วนมากมักเป็นไปในลักษณะของการสะกดคำแบบย่อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้รูปตัวเชิงซึ่งไม่ตรงกับอักขรวิธีปกติ มักมีจุดประสงค์เพื่อประหยัดเวลาในการเขียนคำที่ใช้บ่อย และมักจะพบคำประเภทนี้ได้ทั่วไปในงานเขียนด้วยอักษรธรรมล้านนา ตัวอย่างที่พบบ่อยเช่นคำว่า ᨧᩢ᩠ᨠ​ (จัก) ซึ่งมักจะย่อเป็น ᨧᩢ (จั) ทั้งนี้ ในบางครั้งอาจมีการประดิษฐ์สัญลักษณ์พิเศษขึ้นมาแทนคำ เช่น สัญลักษณ์ ᪠​ (เวียง) แทนคำว่า เวียง หรือ เมือง โดยตัวอย่างของอักขระวิธีพิเศษ จะแสดงไว้ในตารางดังนี้
| อักขรวิธีพิเศษ | อักขรวิธีปกติ | ปริวรรตอักษรไทย | ความหมาย |
| --- | --- | --- | --- |
| ᨧᩢ | ᨧᩢ᩠ᨠ | จัก | จะ |
| ᨣᩴᩝ | ᨣᩴ᩵ᨷᩴ᩵ | ค็บ่ | ก็ไม่ |
| ᨣ᩠ᨯᩦ | ᨣᩴ᩵ᨯᩦ | ค็ดี | ก็ดี |
| ᨷ᩠ᨯᩦ | ᨷᩴ᩵ᨯᩦ | บ่ดี | ไม่ดี |
| ᩓ᩠ᩅ | ᩃᩯ᩠ᩅ᩶ | แล้ว | แล้ว |
| ᨻᩱ᩠ᨾᩣ | ᨻᩱᨾᩣ | ไพมา | ไปมา |
| ᪠ | ᩅ᩠ᨿᨦ | เวียง | เวียง |
| ᪭ᩣ | ᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ | ช้าง | ช้าง |
| ᪒᪂ | ᨡᩮᩢ᩶ᩣᨡᩬᨦᨦᩮᩥ᩠ᨶᨤᩣᩴ | เข้าของเงินฅำ | ทรัพย์สินเงินทอง |
| ᨡᨲᨯᨾ | ᨡᩮᩢ᩶ᩣᨲᩬᨠᨯᩬᨠᨾᩱ᩶ | เข้าตอกดอกไม้ | ข้าวตอกดอกไม้ |