ระบบการออกเสียงภาษาบาลี
การออกเสียงพิเศษของบาลี : การออกเสียงพยัญชนะอัฒฑสระควบกล้ำของบาลี > พยัญชนะสะกดควบกล้ำ

พยัญชนะควบกล้ำบาลีที่เกิดกลางคำระหว่างสระจะออกเสียงเป็นพยัญชนะสะกดต่อเนื่องไป เป็นเสียงควบกล้ำ กล่าวคือนอกจากเป็นเสียงพยัญชนะสะกดของพยางค์แรกแล้วยังทำหน้าที่ร่วมเป็นเสียงพยัญชนะต้นควบกล้ำของพยางค์ถัดไปด้วย ซึ่งเรียกว่า “พยัญชนะสะกดควบกล้ำ” พยัญชนะสะกดควบกล้ำประเภทนี้ อาจประกอบด้วยพยัญชนะอวรรค ทั้ง 7 เสียง ซึ่งรวมพยัญชนะอัฒสระหรือพยัญชนะเปิด คือ ย ร ว ล ฬ [ j ɻ v l̪ ɭ ] และพยัญชนะเสียงเสียดแทรก ส ห [ s̪ ɦ ]
เมื่อพยัญชนะควบกล้ำบาลีเกิดในตำแหน่งระหว่างสระ ส่วนที่เริ่มออกเสียงเป็นพยัญชนะควบกล้ำจะทำหน้าที่เป็นเสียงสะกดท้ายพยางค์แรกด้วย ดังนั้น เสียงนี้จึงทำหน้าที่ 2 อย่าง คือ เป็นเสียงสะกดของพยางค์แรกและต่อเนื่องไปเป็นเสียงเริ่มต้นพยัญชนะควบกล้ำในพยางค์ถัดไป
ตารางแสดง พยัญชนะสะกดควบกล้ำ
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี |
| สยาม | ไทย | โรมัน | สากล | อักษรสยาม | อักษรไทย | อักษรโรมัน | สัทอักษรสากล |
| ล๎ย | ลฺย | ly | [ l ̪j] | กัล๎ยา | กลฺยา | ka‿lyā | [kal ̪jaː] |
| พ๎ร | พฺร | br | [bɻ] | อิทมัพ๎รวี | อิทมพฺรวี | idama‿bravī | [id̪amabɻaʋiː] |
| ป๎ล | ปฺล | pl | [ pl ̪ ] | อุป๎ลว | อฺปฺลว | u‿plava | [ u pl ̪ aʋa] |
| ก๎ล | กฺล | kl | [ kl ̪ ] | จิต์ตัก๎เลเสหิ | จิตฺตเกฺลเสหิ | citta‿klesehi | [ cit̪t̪a kl ̪ eːs̪eːɦi] |
| ต๎ว | ตฺว | tv | [t̪ʋ] | กัต๎วา | กตฺวา | ka‿tvā | [kat̪ʋaː] |
| ส๎ม | สฺม | sm | [s̪m] | ตัส๎มา | ตสฺมา | ta‿smā | [t̪as̪maː] |
ตัวอย่างในภาพที่ 27 ไม่ใส่เครื่องหมายเชื่อมเสียง [‿] ในช่องสัททอักษรสากล ซึ่งอาจทำให้ผู้ไม่คุ้นเคยกับบาลีไม่ออกเสียงตัวสะกดของพยางค์แรก ดังนั้นเพื่อช่วยให้ผู้อ่านสามารถออกเสียงได้ถูกต้องตามหน้าที่ทั้งสองของเสียงพยัญชนะที่เริ่มเสียงควบกล้ำ คือ เป็นเสียงสะกดข้างหลังอยู่ท้ายพยางค์แรก และต่อเนื่องไปเป็นเสียงที่เริ่มต้นพยัญชนะต้นควบกล้ำในพยางค์ถัดไป ตลอดจนเชื่อมกับเสียงควบกล้ำด้วย โดยการเพิ่มเครื่องหมายเชื่อมเสียง
ตารางแสดง พยัญชนะสะกดควบกล้ำ พร้อมทั้งเสนอเพิ่มเครื่องหมายเชื่อมเสียง
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี |
| สยาม | ไทย | โรมัน | สากล | อักษรสยาม | อักษรไทย | อักษรโรมัน | สัทอักษรสากล |
| ล๎ย | ลฺย | ly | [ l ̪j] | กัล๎ยา | กลฺยา | ka‿lyā | [ka‿l ̪jaː] |
| พ๎ร | พฺร | br | [bɻ] | อิทมัพ๎รวี | อิทมพฺรวี | idama‿bravī | [id̪ama‿b'̪'ɻaʋiː] |
| ป๎ล | ปฺล | pl | [ pl ̪ ] | อุป๎ลว | อฺปฺลว | u‿plava | [ u‿pl ̪ aʋa] |
| ก๎ล | กฺล | kl | [ kl ̪ ] | จิต์ตัก๎เลเสหิ | จิตฺตเกฺลเสหิ | citta‿klesehi | [ cit̪t̪a‿kl ̪ eːs̪eːɦi] |
| ต๎ว | ตฺว | tv | [t̪ʋ] | กัต๎วา | กตฺวา | ka‿tvā | [ka‿t̪ʋaː] |
| ส๎ม | สฺม | sm | [s̪m] | ตัส๎มา | ตสฺมา | ta‿smā | [t̪a‿s̪maː] |
นอกจากนี้ยังมีตัวอย่างอื่น ๆ เช่น เมื่อ ห [ɦ] มาประกอบกับพยัญชนะสะกดควบกล้ำที่เป็นพยัญชนะเปิดดังกล่าวข้างต้น และกับพยัญชนะนาสิก เช่น  ณ ม [ ɲ ɳ m ]
ตารางแสดง ตัวอย่างเมื่อ ห มาประกอบเป็นพยัญชนะสะกดควบกล้ำ
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี |
| สยาม | ไทย | โรมัน | สากล | อักษรสยาม | อักษรไทย | อักษรโรมัน | สัทอักษรสากล |
| ห | ญฺห | ñh | [ɲɦ] | ปัหา | ปญฺหา | pa‿ñhā | [paɲɦaː] |
| ณ๎ห | ณฺห | ṇh | [ɳɦ] | ตัณ๎หา | ตณฺหา | ta‿ṇhā | [t̪aɳɦaː] |
| ม๎ห | มฺห | mh | [mɦ] | ตุเม๎ห | ตุเมฺห | tu‿mhe | [t̪umɦeː] |
| ย๎ห | ยฺห | yh | [jɦ] | มุย๎หเต | มุยฺหเต | 'mu‿'yhate | [mujɦat̪eː] |
| ล๎ห | ลฺห | lh  | [l ̪ɦ]  | วุล๎หเต | วุลฺหเต | vu‿lhate | [ʋul ̪ɦat̪eː] |
| ว๎ห | วฺห | vh | [ʋɦ] | อว๎หิโต | อวฺหิโต | a‿vhito | [aʋɦit̪oː] |
| ฬ๎ห | ฬฺห | ḷh | [ɭɦ] | รูฬ๎หิ | รูฬฺหิ | rū‿ḷhi | [ɻuːɭɦi] |
ตัวอย่างในภาพที่ 29 ไม่ใส่เครื่องหมายเชื่อมเสียง [‿] ในช่องสัทอักษรสากล ส่วนในภาพที่ 30 ขอเสนอการเพิ่มเครื่องหมายเชื่อมเสียง ซึ่งเริ่มจากเสียงสระซึ่งเป็นเสียงต่อเนื่องกับเสียงส่วนแรกของพยัญชนะควบกล้ำในพยางค์ถัดไป ทำนองเดียวกับในภาพที่ 28 ดังตัวอย่างต่อไปนี้
ตารางแสดง ตัวอย่างเมื่อ ห มาประกอบเป็นพยัญชนะสะกดควบกล้ำ พร้อมทั้งเสนอเพิ่มเครื่องหมายเชื่อมเสียง
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | เสียงควบ | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี | ตัวอย่างคำบาลี |
| สยาม | ไทย | โรมัน | สากล | อักษรสยาม | อักษรไทย | อักษรโรมัน | สัทอักษรสากล |
| ห | ญฺห | ñh | [ɲɦ] | ปัหา | ปญฺหา | pa‿ñhā | [pa‿ɲɦaː] |
| ณ๎ห | ณฺห | ṇh | [ɳɦ] | ตัณ๎หา | ตณฺหา | ta‿ṇhā | [t̪a‿ɳɦaː] |
| ม๎ห | มฺห | mh | [mɦ] | ตุเม๎ห | ตุเมฺห | tu‿mhe | [t̪u‿mɦeː] |
| ย๎ห | ยฺห | yh | [jɦ] | มุย๎หเต | มุยฺหเต | 'mu‿'yhate | [mu‿jɦat̪eː] |
| ล๎ห | ลฺห | lh  | [l ̪ɦ]  | วุล๎หเต | วุลฺหเต | vu‿lhate | [ʋu‿lɦat̪eː] |
| ว๎ห | วฺห | vh | [ʋɦ] | อว๎หิโต | อวฺหิโต | a‿vhito | [a‿ʋɦit̪oː] |
| ฬ๎ห | ฬฺห | ḷh | [ɭɦ] | รูฬ๎หิ | รูฬฺหิ | rū‿ḷhi | [ɻu‿ːɭɦi] |