stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ประเทศฮังการี
วัฒนธรรม > วรรณกรรม > วรรณกรรมยุคเรเนซ็องส์ (ศตวรรษที่ 15–17)

Janus Pannonius (1434-1472) ยานุส พันโนนิอัส ชื่อเดิมของเขาคือ ยาโนช แชสมิตแซย (Csezmicei János) บิชอปแห่งเมืองเปช และนักเขียนแนวมนุษยนิยม เขาเป็นนักเขียนยุคเรเนซ็องส์ฮังการีคนสำคัญที่สุด งานของเขาถือเป็นวรรณกรรมคลาสสิกเรื่องแรกของฮังการี เขาเขียนบทกวีเป็นภาษาละติน ส่วนใหญ่เป็น epigrams และ elegy (Búcsú Váradtól (อำลาจากเมืองวาร็อด ปัจจุบันคือ ออราเดีย ประเทศโรมาเนีย), Midőn beteg volt a táborban (เมื่อเขาป่วยในค่าย), Pannónia dicsérete (สรรเสริญพันโนเนีย)) ภายหลังการตายของยานุส งานของยานุสถูกรวบรวมโดยกษัตริย์มาทยาช และจัดเก็บไว้ในห้องสมุดที่มีชื่อเสียงของพระองค์ ชื่อว่า Bibliotheca Corvina ณ เมืองบูดอ และในต่างประเทศเช่นในนครรัฐวาติกัน
Balassi Bálint (1554-1594) บาลินต์ บอลอชชี เป็นนักแต่งกลอนฮังการีที่สำคัญที่สุดในยุคเรเนซ็องส์ และเป็นกวีคนแรกที่ใช้ภาษาฮังการีในการเขียน เขารวบรวมบทกวีนวนิยายที่แต่งขึ้น (Balassa Codex) เขาเขียนบทกวีของเขา เป็นเนื้อร้องให้เข้ากับเพลงสมัยนั้นที่เป็นที่รู้จักกันดี บทกวีสำคัญสามชั้นของเขาคือบทกวีรัก (ซึ่งส่วนใหญ่เขาเขียนถึง Losonczi Anna ซึ่งเขาเรียกว่า Julia ในงานของเขา เช่น Hogy Júliára talála így köszöne neki) เพลงสร้างความฮึกเหิม (เช่น Egy katonaének, Áldott szép Pünkösdnek gyönörű ideje) และบทกวีสรรเสริญพระเจ้า (เช่น Adj már csendességet ) บทละครที่ยังหลงเหลืออยู่ของเขา คือ Szép magyar komédia (คอมเมดีฮังการีที่สวยงาม) ซึ่งเป็นบทละครที่สร้างแรงบันดาลใจสำหรับกวีในยุคหลัง (เช่น Ady Endre)
วัฒนธรรม > วรรณกรรม > วรรณกรรมยุคบารอก และ ยุคแสงสว่างทางปัญญา (ศตวรรษที่ 17–18)

นักเขียนเหล่านี้เป็นกวีที่โดดเด่นที่เขียนวรรณกรรมแบบบารอก ตามยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาและยุคการปฏิรูป
Zrínyi Miklós (1620-1664) มิโคลส ซรินยี เขาเขียนมหากาพย์ Szigeti veszedelem ซึ่งรำลึกถึงการปิดล้อมเมืองซิแก็ตวาร์ (Szigetvár) ใน ค.ศ. 1566 มหากาพย์เกี่ยวกับปู่ทวดของเขา ผู้ซึ่งปกป้องปราสาทจากกองทัพตุรกีที่ปิดล้อมเมืองอยู่ จนกระทั่งเขาเสียชีวิต นอกจากบทกวีแล้ว เขายังเขียนงานวิทยาศาสตร์ และการทหารอีกด้วย
Bessenyei György (1746-1811) เจิร์จย์ แบชแชนแยย เป็นนักเขียนที่มีต้นกำเนิดจากตระกูลสูงศักดิ์ นักวางแผนและผู้นำยุคแสงสว่างทางปัญญาของฮังการี และเป็นองครักษ์ของพระราชินีมาเรีย เทเรซาแห่งฮังการีที่กรุงเวียนนา เราพิจารณาการปฏิรูปภาษา (คำพูดที่โด่งดังของแบชแชนแยย: "ทุกประเทศกลายเป็นนักวิทยาศาสตร์ ในภาษาของตนเอง") และการก่อตั้ง Academia งานของเขา "โศกนาฏกรรมของอากิส (Agis tragédiája) ว่าถือเป็นจุดเริ่มต้นของยุคแสงสว่างทางปัญญาของฮังการี งานที่สำคัญอื่น ๆ ของเขาคือ A filozófus (นักปราชญ์ เป็นวรรณกรรมตลก), Tariménes utazása (การเดินทางของตอริเมแนช เป็นนิยายสอนใจ ให้ข้อคิดทางการเมือง), a Bihari remete (ฤๅษีแห่งบิฮอร์)
Kazinczy Ferenc (1759-1831) แฟแร็นซ์ คอซินต์ซี เป็นผู้นำวรรณกรรมร่วมสมัย กวีคลาสสิก นักแปล และผู้นำของขบวนการปฏิรูปภาษา เขาเป็นผู้สร้างและบรรณาธิการวารสารภาษาฮังการีฉบับแรก (Magyar Museum, ค.ศ. 1788) คอลเล็กชั่นบทกวีของเขา ชื่อ Tövisek és virágok (หนามและดอกไม้)เป็นผลงานที่เป็นการบูรณะภาษาฮังการีและรสนิยมใหม่ ในการพิจารณาคดีขบวนการล้มล้างกษัตริย์ของอิกนาตซ์ มอร์ติโนวิช (Martinovich Ignác) คอซินต์ซีที่มีส่วนในขบวนการนี้ ถูกตัดสินว่ามีความผิด (ค.ศ. 1795) ในช่วงระยะเวลาหกปีครึ่งที่เขาถูกจำคุก เขาเขียนบันทึกประจำวัน ชื่อว่า "การถูกขังของฉัน (Fogságom)"
Csokonai Vitéz Mihály (1773-1805) เป็นบุคคลที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของการตรัสรู้ของฮังการี กวีและนักภาษาศาสตร์ที่มีการศึกษา ในบทกวีของเขา ผู้อ่านจะพบเทรนด์สไตล์ทั้งหมดในยุคนั้น (คลาสสิก, โรโกโก, อารมณ์อ่อนไหว, ความนิยม) บทกวีที่สำคัญของเขา: Konstantinápoly (คอนสแตนติโนเปิล), Az estve (ยามเย็น), A reményhez (สู่ความหวัง), A magánossághoz (สู่ความเหงา), Jövendölés az első oskoláról Somogyban (คำทำนายโรงเรียนแรกแห่งแคว้นโชโมจย์) บทละครของเขา: A méla Tempefői (เมลอ แตมแปเฟิย), Dorottya (โดโรททยอ), Az özvegy Karnyóné és a két szeleburdiak (นางคอร์โตเนแม่หม้าย และสายลมทั้งสอง)
วัฒนธรรม > วรรณกรรม > วรรณกรรมศตวรรษที่ 19 วรรณกรรมโรแมนติก

Katona József (1791-1830) โยแจ็ฟ กอโตนอ
Kölcsey Ferenc (1790-1838) แฟแร็นตซ์ เกิลแชย
Vörösmarty Mihály (1800-1855) มิฮาย เวอเริชมอร์ตี
Petőfi Sándor (1823-1849) ชานโดร์ แปเตอฟิ
Arany János (1817-1882) ยาโนช ออร็อญ
Jókai Mór (1825-1904) โมร์ โยค็อย
Madách Imre (1823-1864) อิมแร มอดาช
Mikszáth Kálmán (1847-1910) คาลมาน มิคซาต
วัฒนธรรม > วรรณกรรม > วรรณกรรมศตวรรษที่ 20

Ady Endre (1877-1919) แอนแดร์ ออดี
Móricz Zsigmond (1879-1942) จิกโมนด์ โมริตซ์
József Attila (1905-1937) อ็อตติลอ โยแจ็ฟ
Kertész Imre (1929-2016) อิมแร แกร์เตส
วัฒนธรรม > เครื่องลายคราม

เครื่องลายคราม (ฮังการี: Porcelán) เป็นงานหัตถศิลป์ที่ได้รับความนิยมและมีชื่อเสียงในฮังการี หนึ่งในแหล่งผลิตเครื่องลายครามที่สำคัญที่สุดของประเทศคือ เครื่องลายครามแฮแร็นด์ (Herendi Porcelán) ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1826 ที่หมู่บ้านแฮแร็นด์ (Herend) เครื่องลายครามของที่นี่มีลวดลายละเอียดที่โดดเด่น และได้รับความนิยมในกลุ่มชนชั้นสูงของทวีปยุโรปในศตวรรษที่ 19 ปัจจุบัน เครื่องลายคราม Herend ยังคงผลิตเครื่องลายครามที่มีความประณีต และกลายเป็นสินค้าส่งออกสำคัญของฮังการี
อีกหนึ่งโรงงานเครื่องลายครามที่มีชื่อเสียงคือ เครื่องลายครามโฌลน็อย (Zsolnay Porcelain) ซึ่งก่อตั้งในปี ค.ศ. 1853 ที่เมืองเปช (Pécs) เครื่องลายคราม Zsolnay มีเอกลักษณ์ในเรื่องการใช้เทคนิคการเคลือบแบบพิเศษที่เรียกว่า อิโอซิน (Eosin) ซึ่งทำให้เครื่องลายครามมีสีสันสวยงามและเงางาม งานฝีมือเหล่านี้ยังคงสืบทอดและเป็นที่นิยมในฮังการีจนถึงปัจจุบัน
นอกจากนี้ เครื่องลายครามโฮลโล่ฮาซ (Hollóházi Porcelán) ซึ่งตั้งอยู่ที่หมู่บ้านโฮลโล่ฮาซอ (Hollóháza) เป็นอีกหนึ่งผู้ผลิตเครื่องลายครามที่สำคัญของฮังการี โรงงานนี้ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1777 และได้พัฒนาเป็นหนึ่งในผู้ผลิตเครื่องลายครามที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศ เครื่องลายคราม Hollóházi มีความโดดเด่นในเรื่องการออกแบบที่เน้นลวดลายดั้งเดิมแบบฮังการี และได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติว่าเป็นผลิตภัณฑ์งานศิลปะที่มีคุณภาพ
ประเทศฮังการี ถือเป็นหนึ่งในประเทศยุโรปที่มีชื่อเสียงด้านการผลิตเครื่องลายคราม งานศิลป์เหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นสินค้าสำคัญที่ส่งออกไปยังต่างประเทศ แต่ยังสะท้อนถึงวัฒนธรรมและประเพณีอันยาวนานของฮังการี
วัฒนธรรม > กีฬา

บทความหลัก: ฟุตบอลทีมชาติฮังการี
ฮังการีมีวัฒนธรรมในการเล่นกีฬาเป็นประจำ ทำให้มีนักกีฬาฮังการีที่มีชื่อเสียงระดับโลกเป็นจำนวนมาก ประเทศฮังการีมีชื่อเสียงในด้านการกีฬาในระดับนานาชาติ ทั้งฟุตบอล กีฬาฟันดาบ กีฬายิงปืน เป็นกีฬาที่ชาวฮังการีประสบความสำเร็จในเวทีโอลิมปิก  และกีฬาทางน้ำเช่น โปโล่นน้ำ และ การแข่งขันพายเรือคายัก
นักกีฬาฮังการีมีความสำเร็จในการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนเป็นอย่างมาก โดยฮังการีอยู่ในอันดับที่ 9 ในการจัดอันดับเหรียญรางวัลรวมตลอดกาลของโอลิมปิกฤดูร้อน ด้วยจำนวนเหรียญ 511 เหรียญ ฮังการียังมีจำนวนเหรียญโอลิมปิกต่อประชากรสูงเป็นอันดับสามของโลก และมีจำนวนเหรียญทองต่อประชากรสูงเป็นอันดับสองของโลก ฮังการีประสบความสำเร็จอย่างยิ่งในกีฬาทางน้ำ โดยเฉพาะโปโลน้ำ ซึ่งทีมชายของฮังการีเป็นทีมที่ชนะเหรียญรางวัลมากที่สุดอย่างทิ้งห่าง และกีฬาว่ายน้ำที่ทั้งทีมชายและหญิงต่างอยู่ในอันดับที่ 5 ของโลก ฮังการีครองอันดับหนึ่งในการแข่งขันพายเรือแคนูและพายเรือคายัค ในปี 2018 ฮังการีได้รับเหรียญทองเหรียญแรกจากกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว ในกีฬาสปีดสเก็ตระยะสั้น ประเภททีมชาย
นอกจากนี้ ฮังการียังเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬาระดับโลกมากมาย เช่น การแข่งขันแชมป์โลกกีฬามวยสากลสมัครเล่น ปี 1997, แชมป์โลกฟันดาบ ปี 2000 และแชมป์โลกยูโด ปี 2017 อีกทั้งยังมีการเป็นเจ้าภาพการแข่งขันยูฟ่า ยูโร 2020 ซึ่งจัดในสนามปุสกัส อารีนา (Puskás Aréna) ที่รองรับผู้ชมได้ถึง 67,889 ที่นั่ง
ฮังการียังจัดการแข่งขันฟอร์มูล่าวัน (Formula One) ที่สนาม Hungaroring นอกเมืองบูดาเปสต์มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1986 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการแข่งขันชิงแชมป์ฟอร์มูล่าวัน
ในฟุตบอล ฮังการีเคยคว้าเหรียญทองจากกีฬาโอลิมปิกถึง 3 ครั้ง และยังเป็นผู้วางรากฐานทางเทคนิคของระบบการเล่นแบบ "โททัลฟุตบอล" ทีม "อารานีชะปัต" (Aranycsapat) หรือ "ทีมทองคำ" เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก โดยมีเฟเรนซ์ ปุสกัส ผู้ทำประตูสูงสุดในศตวรรษที่ 20 รวมอยู่ด้วย FIFA ได้ตั้งรางวัล "Puskás Award" ขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่เขา ทีมในยุคนั้นยังครองสถิติไม่แพ้ใครยาวนานถึง 31 นัดติดต่อกันเป็นเวลา 4 ปี
สมาพันธ์ฟุตบอลฮังการี ก่อตั้งในปี ค.ศ. 1901 ในจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี ฮังการีเคยเป็นชาติที่มีประวัติยิ่งใหญ่ในวงการฟุตบอลระดับโลก โดยเป็นถึงรองแชมป์โลก 2 ครั้ง ในฟุตบอลโลก 1938 และฟุตบอลโลก 1954 และได้ที่ 3 ในฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 1964  รวมถึงได้เหรียญทอง, เหรียญเงิน และเหรียญทองแดง ในฟุตบอลชายของโอลิมปิกหลายต่อหลายครั้ง โดยมีแฟแร็นตส์ ปุชกาช เป็นผู้เล่นที่โดดเด่นมีชื่อเสียงมากในระดับโลก อาจถือได้เป็นระดับตำนานคนหนึ่งเทียบเท่ากับเปเล่ นักฟุตบอลชื่อดังจากประเทศบราซิล
ในฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2016 ฮังการีได้ผ่านเข้ามาในรอบสุดท้ายได้สำเร็จ นับว่าเป็นครั้งแรกในรอบ 44 ปี สำหรับการแข่งขันในระดับโลก นับตั้งแต่ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 1972 โดยเข้ารอบสุดท้ายได้ด้วยการคัดเลือกเอาชนะนอร์เวย์ไป 2–1 (รวมผล 2 นัด ชนะ 3–1) โดยฮังการีอยู่ในกลุ่มเอฟร่วมกับโปรตุเกส, ออสเตรีย และไอซ์แลนด์ และผลการแข่งขันนัดแรก ฮังการีสามารถเอาชนะออสเตรียไปได้ 0–2
ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2024 นัดชิงชนะเลิศ

ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2024 นัดชิงชนะเลิศ เป็นการแข่งขันฟุตบอลที่จัดขึ้นเพื่อตัดสินผู้ชนะของฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2024 การแข่งขันครั้งนี้เป็นรอบชิงชนะเลิศครั้งที่ 17 ของฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป ซึ่งเป็นการแข่งขันทุกสี่ปีที่แข่งขันโดยทีมชาติชายของสมาคมที่เป็นสมาชิกของยูฟ่าเพื่อตัดสินทีมชนะเลิศของทวีปยุโรป การแข่งขันจัดขึ้นที่โอลึมพีอาชตาดีอ็อน ในเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี ในวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 และเป็นแข่งขันโดยผู้ชนะในรอบรองชนะเลิศ
การแข่งขันนี้นับเป็นครั้งแรกที่อังกฤษผ่านเข้าสู่รอบชิงชนะเลิศในการแข่งขันรายการใหญ่นอกประเทศของตน และเป็นครั้งที่สองในรอบสิบสองเดือนที่สเปนพบกับอังกฤษในรอบชิงชนะเลิศการแข่งขันฟุตบอลระดับนานาชาติ หลังจากเคยพบกันในฟุตบอลโลกหญิง 2023 รอบชิงชนะเลิศ
สเปนเอาชนะอังกฤษ 2–1 คว้าแชมป์ยุโรปเป็นสมัยที่สี่ และเป็นทีมแรกที่ชนะทุกนัดที่ลงแข่งขันในฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป นับตั้งแต่ฝรั่งเศสซึ่งทำได้ในปี 1980 ส่วนอังกฤษเป็นทีมแรกที่ได้รองแชมป์ในฟุตบอลยูโรสองครั้งติดต่อกัน
การแข่งขัน > รายละเอียด

21:00
| สเปน  | 2–1 |  อังกฤษ |
| --- | --- | --- |
|  วิเลียมส์  47'  โอยาร์ซาบัล  86' | รายงาน |  พาล์มเมอร์  73' |
ผู้ชม: 65,600 คน
ผู้ตัดสิน: ฟร็องซัว เลอแต็กซีเย (ฝรั่งเศส)
| --- | --- |
             สเปน :              อังกฤษ 
| --- | --- |
 ผู้เล่นยอดเยี่ยมประจำนัด:  นิโก วิเลียมส์ (สเปน) ผู้ช่วยผู้ตัดสิน:  ซีรีล มูว์เญ (ฝรั่งเศส)  เมห์ดี ราห์มูนี (ฝรั่งเศส)  ผู้ตัดสินที่สี่:  ชือมอน มาร์ชีญัก (โปแลนด์)  ผู้ช่วยผู้ตัดสินสำรอง:  ตอมัช ลิสต์กีแยวิตช์ (โปแลนด์)  ผู้ช่วยผู้ตัดสินใช้วีดิทัศน์:  เฌโรม บรีซาร์ (ฝรั่งเศส)  ผู้ช่วยของผู้ช่วยผู้ตัดสินใช้วีดิทัศน์:  วีลี เดอลาโฌ (ฝรั่งเศส)  มัสซีมีลีอาโน อีร์ราตี (อิตาลี) :  กฎการแข่งขัน 90 นาที  30 นาที ต่อเวลาพิเศษ หากจำเป็น  การยิงจุดโทษ หากคะแนนยังคงอยู่  จำนวนผู้เล่นสำรองที่ระบุชื่อได้สูงสุด 12 คน  เปลี่ยนตัวผู้เล่นได้สูงสุด 5 คน โดยอนุญาตให้เปลี่ยนตัวได้ครั้งที่ 6 ในช่วงต่อเวลาพิเศษ  แต่ละทีมจะได้รับโอกาสเพียงสามครั้งในการเปลี่ยนตัว โดยมีโอกาสครั้งที่สี่ในช่วงต่อเวลาพิเศษ
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
| ด ค กฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2024 |
| --- | --- |
รอบ:  รอบคัดเลือก  รอบแบ่งกลุ่ม กลุ่มเอ  กลุ่มบี  กลุ่มซี  กลุ่มดี  กลุ่มอี  กลุ่มเอฟ  รอบแพ้คัดออก  รอบชิงชนะเลิศ 
ข้อมูลทั่วไป:  การเสนอตัวเป็นเจ้าภาพ  การแพร่ภาพกระจายเสียง  ผู้เล่น  สถิติ 
| ด ค กฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป |
| --- | --- |
การแข่งขัน:  ฝรั่งเศส 1960  สเปน 1964  อิตาลี 1968  เบลเยียม 1972  ยูโกสลาเวีย 1976  อิตาลี 1980  ฝรั่งเศส 1984  เยอรมนีตะวันตก 1988  สวีเดน 1992  อังกฤษ 1996  เบลเยียม/เนเธอร์แลนด์ 2000  โปรตุเกส 2004  ออสเตรีย/สวิตเซอร์แลนด์ 2008  โปแลนด์/ยูเครน 2012  ฝรั่งเศส 2016  ทั่วยุโรป 2020  เยอรมนี 2024  สหราชอาณาจักร/ไอร์แลนด์ 2028  อิตาลี/ตุรกี 2032  
รอบคัดเลือก:  1960  1964  1968  1972  1976  1980  1984  1988  1992  1996  2000  2004  2008  2012  2016  2020  2024 
นัดชิงชนะเลิศ:  1960  1964  1968  1972  1976  1980  1984  1988  1992  1996  2000  2004  2008  2012  2016  2020  2024 
ผู้เล่น:  1960  1964  1968  1972  1976  1980  1984  1988  1992  1996  2000  2004  2008  2012  2016  2020  2024 
คัดเลือกเจ้าภาพ:  2004  2008  2012  2016  2020  2024  2028  2032 
สถิติ:  1992  1996  2000  2004  2008  2012  2016  2020 
สิทธิในการออกอากาศ:  2000  2004  2008  2012  2016  2020  2024 
สถิติรวม:  ทีมที่เข้าร่วม  ผู้เล่นที่เข้าร่วม  การทำประตู แฮตทริก  เข้าประตูตัวเอง  การยิงจุดโทษ  ใบแดง  ผู้เล่นที่ชนะ  ผู้จัดการที่ชนะ 
เบ็ดเตล็ด:  รางวัล  ดนตรี  มาสคอต  ลูกบอล  Video games  Qualifying broadcasting rights 
 † เลื่อนออกไปเป็นปี ค.ศ. 2021 เนื่องจาก การระบาดทั่วของโควิด-19 ในยุโรป   Category   Commons
พรินซิพาลิตี

พรินซิพาลิตี (อังกฤษ: Principality) หรือ พรินซ์ดอม (อังกฤษ: Princedom)  เป็นราชรัฐประเภทหนึ่ง สามารถเป็นได้ทั้งเขตปกครองตนเองที่มีราชาธิปไตย หรือรัฐเอกราชที่ปกครองโดยเจ้าชายพระประมุข พรินซิพาลิตีที่ยังคงอยุ่ในปัจจุบัน ได้แก่ ลีชเทินชไตน์ โมนาโก และอันดอร์รา
ขุนช้างขุนแผน

| ขุนช้างขุนแผน |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: ขุนช้างขุนแผน ฉบับหอพระสมุดพระวชิรญาณ
ประเภท: นิทาน, ตำนาน, มหากาพย์
คำประพันธ์: กลอนสุภาพ, กลอนแปด
ยุค: รัตนโกสินทร์ตอนต้น
ปีที่แต่ง: ไม่ทราบ
ลิขสิทธิ์: กรมศิลปากร
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมวรรณศิลป์
เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน เป็นนิทานมหากาพย์พื้นบ้านของไทย เค้าเรื่องขุนช้างขุนแผนนี้สันนิษฐานว่าเคยเกิดขึ้นจริงในสมัยกรุงศรีอยุธยา แล้วมีผู้จดจำเล่าสืบต่อกันมา เนื่องจากเรื่องราวของขุนช้างขุนแผนมีปรากฏในหนังสือคำให้การชาวกรุงเก่า แต่มีการดัดแปลงเพิ่มเติมจนมีลักษณะคล้ายนิทานเพื่อให้เนื้อเรื่องสนุกสนานชวนติดตามยิ่งขึ้น รายละเอียดในการดำเนินเรื่องยังสะท้อนภาพการดำเนินชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณีและวัฒนธรรมของชาวสยามในครั้งอดีตได้อย่างชัดเจนยิ่ง จนนักภาษาศาสตร์ นามวิลเลี่ยม เก็ดนี่ย์ กล่าวว่า "ข้าพเจ้ามักคิดบ่อย ๆ ว่า หากความรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมไทยเกิดสูญหายไปหมด ทุกอย่างอาจจะถูกสร้างขึ้นมาได้ใหม่ จากข้อเขียนที่อัศจรรย์นี้"
เรื่องขุนช้างขุนแผนนี้ สันนิษฐานว่าเป็นการแต่งขึ้นร้องแบบมุขปาฐะ (ปากต่อปาก) เพื่อความบันเทิง ในลักษณะเดียวกับมหากาพย์ของยุโรป อย่างเช่นของโฮเมอร์  โดยคงจะเริ่มแต่งตั้งแต่ราวอยุธยาตอนกลาง (ราว พ.ศ. 2143) และมีการเพิ่มเติม หรือตัดทอนเรื่อยมา จนมีรายละเอียดและความยาวอย่างที่สืบทอดกันอยู่ในสมัยอยุธยาตอนปลาย แต่ไม่ได้ถูกบันทึกลงไว้เป็นกิจลักษณะ เนื่องจากบุคคลชั้นสูงสมัยนั้นเห็นว่าเป็นกลอนชาวบ้าน ที่มีเนื้อหาบางตอนหยาบโลน และไม่มีการใช้ฉันทลักษณ์อย่างวิจิตร ดังนั้นเมื่อกรุงศรีอยุธยาถูกทำลายในปี พ.ศ. 2310 จึงไม่มีต้นฉบับเรื่องขุนช้างขุนแผนเหลืออยู่ แต่เนื่องจากเป็นเรื่องที่มีความนิยมสูงในหมู่ชาวไทย จึงมีผู้ที่จำเนื้อหาได้อยู่มาก และทำให้ถูกฟื้นฟูกลับมาได้ไม่ยาก
สำหรับเนื้อหาของขุนช้างขุนแผนในปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้โปรดเกล้าฯ ให้กวีในรัชสมัยของพระองค์ ตลอดจนพระองค์เองร่วมกันแต่งและทรงพระราชนิพนธ์ขี้นเป็นวรรณคดีที่มีค่าทั้งในด้านความไพเราะและในลีลาการแต่ง ตลอดจนเค้าโครงเรื่อง ได้รับการยกย่องตามพระราชบัญญัติวรรณคดีสโมสรในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าเป็นยอดของหนังสือประเภทกลอนเสภา และได้รับประทับราชลัญจกรรูปพระคเณศร์ไว้เป็นเครื่องหมายของการยกย่องนั้นด้วย
หนังสือเรื่องขุนช้างขุนแผนนี้ ไม่เพียงแต่เป็นวรรณคดีสำหรับอ่านกันเล่น เพื่อได้รับรสวรรณคดีเป็นเครื่องบันเทิงใจเท่านั้น หากแต่บางตอนในวรรณคดีเรื่องนี้ยังเป็นหลักฐานที่ให้ความรู้ในเรื่องราวความเป็นอยู่ของผู้คนและบ้านเมืองในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ สมกับที่มีคำกล่าวว่า วรรณคดีเป็นกระจกเงาสะท้อนภาพความเป็นไปของบ้านเมืองในยุคนั้น ๆ ให้คนรุ่นหลัง ๆ ได้ทราบด้วย
วรรณกรรมไทยเรื่องขุนช้างขุนแผน ได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษครั้งแรกในปี 2553 โดยศ.ดร.ผาสุก พงษ์ไพจิตร นักเศรษฐศาสตร์ชาวไทย และนายคริส เบเกอร์
เนื้อเรื่อง

ขุนช้าง พลายแก้ว (ซึ่งต่อมาได้รับบรรดาศักดิ์ว่าขุนแผน) และนางพิมพิลาไลย (ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นวันทอง) เป็นเพื่อนสมัยเด็กด้วยกันอาศัยอยู่ในเมืองสุพรรณบุรี พลายแก้วรูปร่างหล่อและฉลาด แต่ยากจน เพราะพระพันวษาประหารชีวิตบิดาไปและได้ยึดทรัพย์สินทั้งหมด
ครั้นเติบโตขึ้นเขาได้บวชเป็นสามเณรเพื่อรับการศึกษาตามวัย เรียนวิชาคาถาอาคมและด้านทหาร  ขุนช้างรูปร่างขี้เหร่และโง่เขลา แต่ร่ำรวยและมีเส้นสายที่เชื่อมโยงกันอย่างดีในราชสำนักอยุธยาเพราะบิดาฝากฝังไว้ตั้งแต่เด็ก
ส่วนพิมพิลาไลยนั้น เป็นคนสวยของเมืองสุพรรณบุรี และได้พบพลายแก้วในวันสงกรานต์ พวกเขามีความสัมพันธ์กัน โดยเขาหนีสึกและออกจากวัดไปหาที่ไร่ฝ้ายทันที
ส่วนขุนช้างพยายามขอนางพิมกับแม่ของนาง โดยใช้ความมั่งคั่งและสถานะของเขา แต่สุดท้ายพลายแก้วและนางพิมก็แต่งงานกัน ขุนช้างออกอุบายไปทูลให้พระพันวษาส่งพลายแก้วไปตีเมืองเชียงใหม่ช่วยเมืองเชียงทองแล้วก็อ้างว่าพลายแก้วเสียชีวิตแล้ว เมื่อพลายแก้วได้รับชัยชนะ ขุนช้างจึงวางแผนที่จะขับไล่เขาออกจากอยุธยาด้วยข้อหาที่ประมาทเลินเล่อในงานราชการ
พิมพิลาไลย (ปัจจุบันคือวันทอง) ได้ต่อต้านขุนช้างตลอดเวลา แต่เมื่อพลายแก้ว (ปัจจุบันคือขุนแผน) กลับจากการทำสงครามตีเชียงใหม่ก็ได้ภรรยาอีกคน ชื่อ " ลาวทอง " ก็กลับมีเรื่องอิจฉาริษยากับวันทองจนกระทั่งวันทองถูกแม่ฉุดให้ไปอยู่กับขุนช้าง จนเธอตกเป็นเมียของขุนช้างด้วยจำใจ
เมื่อลาวทองภรรยาคนที่สองของขุนแผน ถูกพระพันวษาทรงพาเข้าไปในวังให้มีตำแหน่งเป็น "ปักสะดึงกรึงไหม" ขุนแผนรู้สึกเสียใจที่จะละทิ้งวันทอง เขาบุกเข้าไปในบ้านของขุนช้างอีกในตอนดึกแล้วได้ลักพาวันทองหนี ในตอนแรกเธอไม่เต็มใจที่จะทิ้งชีวิตอันสุขสบายของเธอ แต่ความหลงใหลในตัวตนขุนแผนประกอบกับความรัก พวกเขาก็หนีไปด้วยกันและได้พักแรมในป่าอันงดงามที่เงียบสงัด
ฝ่ายขุนช้างโกรธจัดที่ขุนแผนพาเมียของตนหลบหนี เขาได้พยายามใส่ร้ายขุนแผน โดยทูลกับพระพันวษาว่าขุนแผนกำลังก่อกบฏ พระพันวษาส่งกองทัพไปตามจับขุนแผนฆ่าขุนเพชรขุนรามตาย มีการออกหมายจับไปทั่วเมือง จนเมื่อวันทองตั้งครรภ์ ขุนแผนจึงตัดสินใจออกจากป่าและบอกยอมแพ้ เตรียมพร้อมจะสู้คดีความ  สุดท้ายข้อหากบฏนั้นก็ไม่เป็นความจริง  ขุนแผนพ้นผิดและขุนช้างถูกปรับอย่างหนัก
ขุนแผนยังทูลขอต่อพระพันวษาโดยขอให้ปล่อยลาวทองให้เป็นอิสระ พระองค์ทรงกริ้ว เขาจึงถูกจำคุกอีกและถูกขังอยู่ในคุกประมาณสิบสองปี ขุนช้างได้ลักพาตัววันทองไปอยู่ด้วยกันที่สุพรรณบุรีอีกครั้ง วันทองให้กำเนิดลูกชายที่ชื่อ "พลายงาม" ลูกชายของเธอที่เกิดกับขุนแผน เมื่อพลายงามอายุแปดขวบ ขุนช้างพยายามจะฆ่า แต่พลายงามหนีมาได้ และมาอาศัยอยู่กับย่าทองประศรีที่กาญจนบุรี จนกระทั่งได้เรียนวิชาแบบที่ขุนแผนพ่อของตน
เมื่อพระพันวษาแห่งกรุงศรีอยุธยาและเจ้าเมืองเชียงใหม่ทะเลาะกันเรื่องลูกสาวของพระเจ้าล้านช้างแห่งเวียงจันทน์ พลายงามอาสานำกองทัพไปตีเชียงใหม่และประสบความสำเร็จในการขอให้ปล่อยขุนแผนพ่อของตนเป็นอิสระ ทั้งสองพ่อลูกจับพระเจ้าเชียงใหม่และกลับมาพร้อมกับเจ้าหญิงสร้อยทองแห่งเวียงจันทน์และเชลยมากมาย ขุนแผนได้รับสถานะเป็นเจ้าเมืองกาญจนบุรี มีบรรดาศักดิ์เป็น "พระสุรินทรฦาชัย" ส่วนพลายงามได้รับแต่งตั้งให้เป็น"จมื่นไวยวรนาถ" หรือพระไวย
ขุนช้างเมาแล้วอาละวาดในงานแต่งงานของพระไวยกับศรีมาลา และคดีความแบบเก่าก็กลับมาอีก พระไวยลักพาตัวแม่วันทองมาจากบ้านขุนช้าง ทำให้ขุนช้างทูลใส่ร้ายพระไวยต่อพระพันวษา จนถึงขั้นพิจารณาคดี พระพันวษาทรงเรียกร้องให้วันทองเลือกระหว่างขุนช้างกับขุนแผน เธอทำไม่ได้และไม่สามารถจะเลือกใครได้  พระพันวษาสั่งให้ประหารชีวิตเธอ พระไวยวิงวอนต่อพระพันวษาให้ทรงอภัยโทษแต่ก็ได้สำเร็จ แต่พระบัญชามาช้าไปเล็กน้อยและไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงการประหารชีวิตวันทองได้
ต้นกำเนิดและคำว่า เสภา

ขุนช้างขุนแผน เป็น นิทานพื้นบ้านของไทยโบราณ มีต้นกำเนิดมาจากความบันเทิงพื้นบ้านประมาณปี ค.ศ. 1600 ซึ่งพัฒนาโดยนักเล่านิทาน สำหรับผู้ชมผู้ฟังในท้องถิ่น และส่งต่อเรื่องราวด้วยการบอกเล่าแบบปากต่อปาก
อนึ่งในศตวรรษที่ 18 การแสดงเรื่องดังกล่าวได้กลายเป็นรูปแบบความบันเทิงที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในสยาม นักเล่านิทานมักเล่าเรื่องด้วยการบรรยายอย่างมีสไตล์ โดยใช้ไม้เล็ก ๆ สองท่อน เรียกว่า กรับ เคาะให้เป็นจังหวะและเน้นอารมณ์ การขับแสดงนั้นมักใช้เวลาตลอดทั้งคืน
อนึ่ง การขับแสดงเรื่องของขุนช้างขุนแผนสร้างแนวใหม่ที่เรียกว่าเสภา และเป็นเวลาอย่างน้อยหนึ่งศตวรรษมาแล้ว คำศัพท์นี้ใช้เฉพาะบางงานนี้เท่านั้น ในสมัยรัชกาลที่ 4 (ค.ศ. 1851–1868) ข้อความจากพระราชพงศาวดารบางส่วนและงานอื่น ๆ อีกสองสามชิ้นก็ถูกนำมาเสนอในรูปแบบของเสภานี้ด้วยพระราชกรณียกิจ แต่ทั้งหมดก็หายไป เหลือเพียงเศษเสี้ยวเล็ก ๆ
อนึ่ง ที่มาของคำเสภานี้ ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ มีรูปแบบของดนตรีในชื่อเดียวกันนี้ แต่ดูเหมือนว่าจะไม่เกี่ยวข้องกันเลย หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช คิดว่า คำว่า เสภา นี้  หมายถึงคุกและเสภานี้พัฒนามาโดยนักโทษในเรือนจำ  ส่วน สุจิตต์ วงษ์เทศ แย้งว่า เสภามีความเชื่อมโยงกับคำภาษาสันสกฤตว่า "เสวะ" ซึ่งแสดงถึงความเกี่ยวข้องดั้งเดิมกับพิธีกรรม ทางศาสนา
การพัฒนาเป็นงานวรรณกรรม

เริ่มตั้งแต่ศตวรรษที่ 18 ตอนที่ดีเด่นจากเรื่องถูกเขียนลงเป็นแบบฉบับ ภายหลังการก่อตั้งกรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2325 ราชสำนักใหม่ได้พยายามรวบรวมตำรับตำราทุกชนิดที่หลงเหลือจากการเสียกรุงศรีอยุธยาเมื่อสิบห้าปีก่อนนั้น
อนึ่ง เรื่องขุนช้างขุนแผนนี้จะถูกคัดลอกมาจากตำราก่อนหน้านี้ หรือดัดแปลงมาจากคำบอกเล่าโดยนักเล่านิทานคนนั้น แต่ต้นฉบับเรื่องขุนช้างขุนแผนนั้น ไม่มีเลยในสมัยกรุงศรีอยุธยา
อนึ่ง เป็นเรื่องแปลกที่จะนำต้นฉบับตัวเขียนเหล่านี้มาใช้กับเครื่องวัดว่าบทกวีเหล่านั้นที่ได้รับความนิยม เป็นผลงานครั้งกรุงเก่า คำกลอนโดยเฉพาะเหล่านั้น ที่มีบรรทัดแปดพยางค์ที่เรียกว่ากลอนแปดนั้น เป็นวิธีการประพันธ์ที่นิยมในราชสำนักและในหมู่ขุนนาง ช่วงรัชกาลที่ 2  (ค.ศ. 1809–1824) เป็นส่วนใหญ่ และตัวบทเสภานั้นมีการชำระปรับปรุงโดยกวีร่วมสมัย ช่วงรัชกาลที่ 4 (ค.ศ. 1851–1868) เป็นส่วนมาก
อนึ่ง กวีในสมัยรัชกาลที่ 2 ได้รับมอบหมายให้เขียนไว้หลายตอน แต่งานเขียนเหล่านั้นกลับไม่มีรายชื่อกวีเลย แต่บางตอนอาจเป็นผลงานของ รัชกาลที่ 3 เมื่อยังทรงกรมเป็น กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์และกวีอย่างสุนทรภู่
ต่อมาได้มีการรวบรวมบทอื่น ๆ อีกหลายตอน 
ซึ่งน่าจะเป็นในสมัยรัชกาลที่ 3 
โดยครูแจ้งนักขับเสภาและนักเล่นเพลงปรบไก่ ไม่ค่อยมีใครรู้จักประวัติของเขานัก นอกจากเขาอ้างอิงชื่อตัวเองใว้ในบทกวีเท่านั้น
การพิมพ์

เริ่มตั้งแต่ ซามูเอล สมิธ อดีตมิชชันนารีพิมพ์หนังสือเสภาครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2415 โดยเป็นการใช้ต้นฉบับของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์  และอีกฉบับพิมพ์ในปี พ.ศ. 2432 โดยโรงพิมพ์ราษฎร์เจริญ ของนายสิน หน้าวัดเกาะ หรือวัดสัมพันธวงศ์ในชื่อปัจจุบัน เป็นผู้จัดพิมพ์จำหน่าย ห้าตอนที่แต่งโดยครูแจ้งนั้น จัดพิมพ์เมื่อประมาณ ปี พ.ศ. 2433
อนึ่ง ส่วนฉบับมาตรฐานที่จัดพิมพ์แบบสมัยใหม่นั้นปรากฏพิมพ์เป็นสามเล่มในปี พ.ศ. 2460-2461 จัดพิมพ์โดยหอพระสมุดพระวชิรญาณ และชำระใหม่โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ที่ทรงรวบรวมมาจากต้นฉบับสมุดไทย ทั้งสี่ชุด และสมุดไทยเล่มปลีกอื่น ๆ อีกสองสามชุด เป็นต้นฉบับที่เก่าแก่ที่สุดที่ได้มาจากสมัยรัชกาลที่ 4 (ค.ศ.1851–1868) พระองค์ทรงเลือกสิ่งที่เชื่อว่าเป็นสำนวนที่ดีที่สุดของแต่ละตอน และทรงแต่งเพิ่มอีกบางตอน และทรงลบสำนวนที่ถือว่าลามกอนาจาร หยาบคาย ตลกโปกฮาก็ให้ตัดทิ้ง  ท่านรู้สึกว่าไม่มีสาระในทางวรรณคดี
อนึ่ง ฉบับมาตรฐานนี้มีประมาณ 20,000 คำกลอน ทรงแบ่งออกเป็น 43 ตอน เรื่องตอนต้นจบลงในตอนที่ 36 แต่ทรงรวมอีกเจ็ดตอนไว้ด้วยเนื่องจากตอนต่าง ๆ เป็นที่รู้จักและเป็นที่นิยม นักกวีและนักเขียนได้แต่งตอนต่าง ๆ ให้มากขึ้นจนกระทั่งถึงชั้นลูกหลาน ที่ขยายเรื่องราวไปถึงสามชั่วอายุคนในสายเลือดของขุนแผน แต่พระองค์ก็ทรงเห็นว่าไม่มีสาระในทางวรรณคดี ที่จะเป็นเรื่องเล่าหรือเป็นบทกวีที่สมควรจะได้รับการตีพิมพ์ แต่เรื่องภาคปลายนี้ประมาณ 50 บท ต่อมาได้รับการตีพิมพ์ในโอกาศต่าง ๆ
ที่มาของเรื่อง

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ​ ทรงเชื่อว่าเรื่องราวของขุนช้างขุนแผนนั้น มีพื้นฐานมาจากเหตุการณ์จริงซึ่งเกิดขึ้นราว ๆ ค.ศ. 1500 
ในแผ่นดินรัชสมัยของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 หลักฐานที่พระองค์ทรงอ้างอิงนั้นเชื่อกันว่าเป็นคำให้การของนักโทษชาวไทยในพม่าที่ถูกจับไปหลังจากการล่มสลายของกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2310 ชื่อว่า คำให้การชาวกรุงเก่า ที่ค้นพบและแปลแล้วตีพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2457 เป็นบันทึกที่เล่าถึงชื่อขุนแผนในการทำสงครามกับทางเชียงใหม่
แต่อย่างไรก็ตาม หลักฐานชิ้นนี้เป็นแค่ประวัติศาสตร์บอกเล่าปากต่อปากเท่านั้น และถูกบังคับเค้นถามโดยพม่าเป็นส่วนใหญ่ เช่นเดียวกับเรื่องขุนช้างขุนแผนที่พัฒนามาจากนิทานพื้นบ้านจากปากของชาวบ้านทั่วไป
อนึ่งการทำสงครามกับเชียงใหม่นั้นดูเหมือนจะเป็นการอ้างอิงมาจากเหตุการณ์ที่ปรากฏในพงศาวดารมากกว่า ที่เป็นเรื่องราวพิพาทระหว่างอยุธยากับล้านช้างในช่วงคริสต์ทศวรรษที่ 1560
อีกทฤษฎีหนึ่ง คือเรื่องขุนช้างขุนแผนนั้นพัฒนามาเป็นเวลาหลายทศวรรษหรือหลายศตวรรษโดยนักเล่านิทานที่ซึมซับและแต่งเติมนิทานของท้องถิ่นและเรื่องจริงบางเรื่อง สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงสันนิษฐานว่าฉบับดั้งเดิมนั้นน่าจะสั้นกว่าและเรียบง่ายกว่ามาก เช่น ตอนพลายแก้วสู่ขอและแต่งงานกับนางพิม แต่แล้วก็ถูกเกณฑ์ไปสงคราม ขุนช้างมาสู่ขอจากแม่และเกลี้ยกล่อมนางพิม ฉุดกระชากนางพิม จนเป็นเมียขุนช้าง  พลายแก้วกลับมาจากสงคราม ได้เป็นขุนแผน เกิดการทะเลาะวิวาทที่ตามมา จนวันทองถูกตัดสินประหารชีวิต จากนั้นเรื่องราวก็ถูกขยายออกไป เมื่อตอนนั้น ๆ ถูกแต่งขึ้นโดยใช้ตัวละครนำเหล่านี้และเพิ่มตัวละครใหม่ ๆ บางตอนเป็นที่รู้จักว่าเป็นการนำเหตุการณ์จริง ๆ จากพงศาวดารมาแต่งแทรกไว้ เช่นการมาถึงของราชทูตจากล้านช้าง และการรับของจากราชทูตที่มาจากทวายมายังกรุงเทพในปี พ.ศ. 2334 เป็นต้น
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย

อนึ่ง เรื่องขุนช้างขุนแผน ยังเป็นที่มาของคำพูดแบบสมัยใหม่ เช่นชื่อ ขุนแผน ที่มีความหมายแบบแสลงว่า "คาสโนว่า" นอกจากนี้ยังเป็นชื่อของเครื่องรางที่มีชื่อเสียงซึ่งขึ้นชื่อเรื่องความสำเร็จในความรัก และเป็นคำแสลงสำหรับนักซิ่งมอเตอร์ไซค์อย่างคำว่า "ชอปเปอร์" เป็นต้น
ในจังหวัดสุพรรณบุรีและพิจิตรเมืองที่มีความโดดเด่นในเนื้อเรื่อง ยังมีชื่อถนนสายหลักที่ได้รับการตั้งชื่อตามตัวละครในเรื่องด้วย
ในสถานที่ต่าง ๆ ที่ปรากฏในเรื่อง ปัจจุบันนี้ยังมีศาลเจ้าที่มีภาพของตัวละครปรากฏอยู่ สถานที่ดังกล่าว ได้แก่ เนินเขาชนไก่ในจังหวัดกาญจนบุรีเก่า มีภาพขุนแผนและขุนไกรผู้เป็นบิดา เมืองพิจิตรเก่าของนางศรีมาลาและบ้านถ้ำในจังหวัดกาญจนบุรีของนางบัวคลี่ เป็นต้น
ในพระนครศรีอยุธยา ปัจจุบันมีการสร้างบ้านทรงไทยแบบเก่าแล้วตั้งอยู่ในบริเวณคุกที่เชื่อกันว่าขุนแผนถูกจองจำ บ้านหลังนี้ได้เปลี่ยนชื่อเป็น "คุ้มขุนแผน" และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญในจังหวัด บ้านที่คล้ายกันนี้ก็เพิ่งสร้างขึ้นที่วัดแคในจังหวัดสุพรรณบุรีเช่นกัน วัดนี้ยังมีต้นมะขามเก่าแก่ที่มีตำนานเล่าขานกันว่าเป็นที่เณรแก้วลองวิชาเสกใบมะขามให้เป็นตัวต่อได้
ที่วัดป่าเลไลยก์จังหวัดสุพรรณบุรีก็ได้สร้างแบบจำลองเรือนของขุนช้างขึ้น ให้ตรงกับที่พรรณาในเสภาให้มากที่สุด  และมีงานการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่องขุนช้างขุนแผนรอบ ๆ วิหารของหลวงพ่อโต โดย อาจารย์เมืองสิงห์ จันทร์ฉาย