stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สำเนียง
พัฒนาการ

เด็ก ๆ รับสำเนียงมาใช้ได้ค่อนข้างเร็ว เด็ก ๆ จากครอบครัวผู้อพยพเข้าเมืองมักออกเสียงเลียนเจ้าของสำเนียงได้ดีกว่าพ่อแม่ แต่ทั้งเด็กและพ่อแม่ก็อาจมีสำเนียงที่ไม่เหมือนเจ้าของภาษาอย่างสังเกตได้ชัด ดูเหมือนว่าสำเนียงของบุคคลหนึ่ง ๆ จะถูกหล่อหลอมดัดแปลงได้จนกระทั่งบุคคลนั้นมีอายุยี่สิบปีต้น ๆ หลังจากนั้นสำเนียงก็จะเริ่มหยั่งรากลึกมากขึ้น
ถึงกระนั้น สำเนียงอาจจะไม่ได้คงที่อย่างสมบูรณ์แม้ในวัยผู้ใหญ่ การวิเคราะห์ทางกลสัทศาสตร์ของถ้อยคำอวยพรวันคริสต์มาสจากสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 โดยจอนาทัน แฮร์ริงตัน เปิดเผยว่า แม้กระทั่งรูปแบบการพูดของบุคคลแนวอนุรักษนิยมอย่างกษัตริย์หรือกษัตรีย์พระองค์หนึ่ง ๆ ก็ยังสามารถเปลี่ยนแปลงไปได้เรื่อย ๆ ตลอดช่วงชีวิต
สำเนียงที่ไม่เหมือนเจ้าของภาษา

ปัจจัยสำคัญในการคาดคะเนระดับสำเนียงว่าจะมีความเด่นชัด (หรือความแปร่ง) เพียงใดคืออายุขณะเรียนรู้ภาษาที่ไม่ใช่เจ้าของภาษา ทฤษฎีช่วงอายุเอื้อการเรียนภาษาระบุว่า หากการเรียนรู้ภาษาที่ไม่ใช่ภาษาแม่เกิดขึ้นหลังช่วงอายุเอื้อการเรียนภาษา (โดยทั่วไปจัดว่าอยู่ในวัยแรกเกิดจนถึงวัยแรกรุ่น) บุคคลหนึ่ง ๆ ไม่น่าจะได้สำเนียงเหมือนเจ้าของภาษา อย่างไรก็ตาม ทฤษฎีนี้ค่อนข้างเป็นที่โต้เถียงในหมู่นักวิจัย แม้ว่านักวิจัยหลายคนจะเห็นพ้องกับทฤษฎีนี้ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง พวกเขาก็กำหนดช่วงอายุเอื้อการเรียนภาษาไว้ก่อนวัยแรกรุ่น หรือไม่ก็พิจารณาว่ามันมีลักษณะเป็น "ช่วงโอกาส" ที่สำคัญมากกว่า ซึ่งอาจแตกต่างกันไปตามแต่ละบุคคลและยังขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่น ๆ นอกเหนือจากอายุ เช่น ระยะเวลาพำนักอาศัย ความคล้ายคลึงกันระหว่างภาษาแม่กับภาษาที่ไม่ใช่ภาษาแม่ ความถี่ในการใช้ภาษาทั้งสอง เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม เด็ก ๆ ที่มีอายุน้อยเพียง 6 ปีในขณะย้ายไปอยู่ประเทศอื่นมักพูดสำเนียงที่ไม่เหมือนเจ้าของภาษาอย่างสังเกตได้ชัดเมื่อโตเป็นผู้ใหญ่ นอกจากนี้ยังมีกรณีที่พบได้ยากของบุคคลที่เข้าถึงสำเนียงระดับเจ้าของภาษาได้แม้พวกเขาจะเรียนรู้ภาษาที่ไม่ใช่ภาษาแม่ในวัยผู้ใหญ่ตอนต้น อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่าเงื่อนไขทางระบบประสาทที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาสมองจะจำกัดความสามารถของผู้พูดส่วนใหญ่ที่ไม่ใช่เจ้าของภาษา นักวิจัยส่วนใหญ่เห็นพ้องว่า สำหรับผู้ใหญ่แล้ว การได้สำเนียงเหมือนเจ้าของภาษาในภาษาที่ไม่ใช่ภาษาแม่นั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย
ปัจจัยทางสังคม

เมื่อกลุ่มหนึ่ง ๆ ได้กำหนดการออกเสียงมาตรฐานในภาษา ผู้พูดที่ออกเสียงต่างออกไปมักถูกเรียกว่า "พูดติดสำเนียง" อย่างไรก็ตาม ทุกคนย่อมพูดติดสำเนียงใดสำเนียงหนึ่ง ชาวอเมริกันพูด "ติดสำเนียง" ในสายตาของชาวออสเตรเลีย และชาวออสเตรเลียก็ "พูดติดสำเนียง" ในสายตาของชาวอเมริกัน สำเนียงอย่างสำเนียงบีบีซีอังกฤษหรือสำเนียงมาตรฐานอเมริกันบางครั้งอาจถูกระบุอย่างผิดพลาดในประเทศต้นกำเนิดว่า "ไม่มีสำเนียง" เพื่อบ่งชี้ว่าสำเนียงเหล่านี้ไม่ได้ให้เงื่อนงำที่ชัดเจนเกี่ยวกับภูมิหลังทางภูมิภาคหรือสังคมของผู้พูด
ปักษีวิทยา

นก marbled godwit ถูกสวมแหวนเพื่อศึกษาการอพยพของนก
ปักษีวิทยา (อังกฤษ: ornithology) เป็นสาขาวิชาหนึ่งของสัตววิทยาที่ศึกษาเกี่ยวกับนก ปักษีวิทยาบางสายมีหลักการที่แตกต่างจากสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องในหลายแง่มุม ส่วนหนึ่งเนื่องมาจากการมองเห็นในระดับสูงและความสวยงามของนก นอกจากนี้ยังเป็นสาขาที่มีการมีส่วนร่วมจากมือสมัครเล่นจำนวนมาก ทั้งในด้านเวลา ทรัพยากร และการสนับสนุนทางการเงิน การศึกษาเกี่ยวกับนกได้ช่วยพัฒนาแนวคิดหลักทางชีววิทยา รวมถึงวิวัฒนาการ พฤติกรรม และนิเวศวิทยา เช่น คำจำกัดความของสปีชีส์, กระบวนการเกิดสปีชีส์ใหม่, สัญชาตญาณ, การเรียนรู้, บทบาทหน้าที่ทางนิเวศวิทยา, กิลด์, ชีวภูมิศาสตร์เกาะ, phylogeography และการอนุรักษ์ ผู้ที่ศึกษาสาขาวิชานี้จะเรียกว่า "นักปักษีวิทยา" (ornithologist)
มนุษย์ให้ความสนใจนกมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ดังจะเห็นได้จากภาพเขียนบนผนังถ้ำในสมัยยุคหิน ในยุคแรก ความรู้เกี่ยวกับนกเริ่มมาจากความพยายามในการล่านกหายาก และการเลี้ยงสัตว์ปีกเพื่อกินไข่และเนื้อ โดยเริ่มที่อียิปต์ ประมาณ 400 ปีก่อนคริสตกาล และที่จีน ประมาณ 246 ปีก่อนคริสตกาล
แม้ว่าปักษีวิทยาในยุคแรก ๆ จะเกี่ยวข้องกับคำอธิบายและการกระจายพันธุ์เป็นหลัก นักวิทยาวิทยาในปัจจุบันมักแสวงหาคำตอบสำหรับคำถามที่เฉพาะเจาะจงมาก โดยมักใช้นกเป็นแบบจำลองเพื่อทดสอบสมมติฐานหรือการทำนายตามทฤษฎี ทฤษฎีชีววิทยาสมัยใหม่ส่วนใหญ่นำไปใช้กับรูปแบบชีวิต ดังนั้น จำนวนนักวิทยาศาสตร์ที่ระบุว่าตนเองเป็น "นักปักษีวิทยา" จึงลดลง มีการใช้เครื่องมือและเทคนิคต่าง ๆ มากมายในปักษีวิทยา ทั้งในห้องทดลองและนอกภาคสนาม และมีการสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ อย่างต่อเนื่อง นักชีววิทยาส่วนใหญ่ที่ยอมรับว่าตนเองเป็น "นักวิทยาวิทยา" ศึกษาประเภทเฉพาะของตนเอง เช่นเดียวกันกับการปฏิบัติทางชีววิทยาทั้งหมด เช่น กายวิภาคศาสตร์ อนุกรมวิธาน หรือนิเวศวิทยา วิถีชีวิตและพฤติกรรม
คำนิยามและศัพทมูลวิทยา

ศัพท์ "ornithology" มีที่มาจากภาษาละตินในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ตอนปลายว่า ornithologia หมายถึง "ศาสตร์ของนก" ซึ่งมาจากภาษากรีกว่า ὄρνις ornis ("นก") กับ λόγος logos ("ทฤษฎี ศาสตร์ ความคิด")
แหล่งข้อมูลอื่น

Lewis, Daniel. The Feathery Tribe: Robert Ridgway and the Modern Study of Birds. Yale University Press. .
Ornithologie (1773–1792) Francois Nicholas Martinet  Digital Edition  Smithsonian Digital Libraries
"West Midland Bird Club: Older Organisations". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ May 9, 2013. สืบค้นเมื่อ May 23, 2004.{{cite web}}:  CS1 maint: unfit URL (ลิงก์)
History of ornithology in North America
History of ornithology and ornithology collections in Victoria, Australia on Culture Victoria
History of ornithology in China เก็บถาวร 2008-05-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Hill ornithology collections
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย 
ชุดสะสมนกจากวงศ์ Cotingidae
เกรแฮมแคร็กเกอร์

| --- | --- |
เกรแฮมแคร็กเกอร์แบบที่ผลิตในระดับอุตสาหกรรมในปัจจุบัน
ชื่ออื่น: เกรแฮมเวเฟอร์
ประเภท: แคร็กเกอร์
แหล่งกำเนิด: สหรัฐ
ส่วนผสมหลัก: แป้งเกรแฮม
 ตำราอาหาร: เกรแฮมแคร็กเกอร์   สื่อ: เกรแฮมแคร็กเกอร์
เกรแฮมแคร็กเกอร์ (อังกฤษ: graham cracker; ออกเสียงว่า เกรแอม /ˈɡreɪ.əm/ หรือ แกรม /ˈɡræm/ ในสหรัฐ) เป็นแคร็กเกอร์รสหวานที่ทำมาจากแป้งเกรแฮม และมีที่มาจากสหรัฐอเมริกาในกลางศตวรรษที่ 19 โดยเริ่มมีพัฒนาการทางการค้าตั้งแต่ปี 1880 โดยทั่วไปบริโภคในฐานะขนม หรือใช้เป์นส่วนหนึ่งของขนมอื่น เช่นเป็น ขอบแคร็กเกอร์สำหรับพายและชีสเค้ก
ประวัติศาสตร์

เกรแฮมแคร็กเกอร์ได้รับแรงบันดาลใจเริ่มแรกมาจากคำสอนของซิลเวสเตอร์ เกรแฮม สมาชิกขบวนการเทมเพอแรนซ์ในศตวรรษที่ 19 ที่เชื่อว่าการลดทอดสิ่งพึงใจและสิ่งกระตุ้นทั้งปวง รวมถึงการสำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง ประกอบกับการทานอาหารเป็นมังสวิรัติโดยมีจานหลักคือแป้งที่สีเองอย่างหยาบในบ้าน เป็นวถีชีวิตที่พระเป็นเจ้าทรงประสงค์ให้มนุษย์ใช้ชีวิต และเชื่อว่าจ่วยให้มีสุขภาพดี เกรแฮมแคร็กเกอร์จึงถือกำเนิดขึ้นเป็นแคร็กเกอร์แป้งหยาบไร้รสชาติที่เกรแฮมเป็นผู้อบเอง
แคร็กเกอร์ไร้รสชาติ ไร้น้ำตาล กลายมาเป็นส่วนสำคัยของการทานอาหารแบบเกรแฮม (Graham diet) และมีการนำไปปฏิบัติอย่างแพร่หลายโดยเฉพาะระหว่างการระบาดของอหิวาห์ในปี 1826-1837  นอกจากนี้ยังมีแป้งเกรแฮม และขนมปังเกรแฮม สร้างสรรค์ขึ้นสำหรับอาหารแบบเกรแฮม กระนั้นตัวเกรแฮมเองไม่ได้ทั้งเป็นผู้คิดค้นหรือได้กำไรจากผลิตภัณฑ์เหล่านี้เลย
ความสัมพันธ์บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา–เซอร์เบีย

| --- | --- |


 บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา:  เซอร์เบีย
ประเทศสมัยใหม่อย่างประเทศบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนากับประเทศเซอร์เบียมีต้นกำเนิดมาจากยูโกสลาเวีย ประชากรส่วนใหญ่ในทั้งสองประเทศพูดภาษาเซอร์เบีย-โครเอเชีย ของภาษามาตรฐาน รวมถึงเซอร์เบียเป็นหนึ่งในผู้ลงทุนรายใหญ่ที่สุดในบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา
ทั้งสองประเทศเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบของสภายุโรป, องค์การว่าด้วยความมั่นคงและความร่วมมือในยุโรป (OSCE), ข้อตกลงการค้าเสรียุโรปกลาง (CEFTA) และเป็นรัฐผู้สมัครอย่างเป็นทางการสำหรับการเป็นสมาชิกของสหภาพยุโรป
ประวัติ

จุดเริ่มต้นของความร่วมมืออย่างเป็นทางการสามารถโยงไปถึงสงครามบอสเนีย ซึ่งเรปูบลิกาเซิร์ปสกาได้รับการสนับสนุนจากเซอร์เบีย ที่ข้อตกลงเดย์ตัน ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐเซอร์เบีย สลอบอดัน มีลอเชวิช เป็นตัวแทนผลประโยชน์ของชาวเซิร์บเชื้อสายบอสเนีย เนื่องจากการขาดหายไปของราดอวาน การาจิช ข้อตกลงดังกล่าวรับรองสิทธิ์สำหรับนิติบุคคลในบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาในการสร้างความสัมพันธ์คู่ขนานพิเศษกับประเทศเพื่อนบ้านที่สอดคล้องกับอำนาจอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา ข้อตกลงว่าด้วยความสัมพันธ์คู่ขนานพิเศษลงนามเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1997 และมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม ค.ศ. 2010
เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม ค.ศ. 2015 ประเทศรัสเซียได้คัดค้านข้อมติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่จะประณามการสังหารหมู่สเรเบรนิตซาว่าเป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ โดยเรปูบลิกาเซิร์ปสกาและเซอร์เบีย การยับยั้งดังกล่าวได้รับการยกย่องจากประธานาธิบดีเซอร์เบีย ตอมิสลัฟ นีกอลิช โดยระบุว่ารัสเซีย "ป้องกันความพยายามที่จะทำให้ประเทศเซอร์เบียแปดเปื้อนว่าเป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์" และพิสูจน์ตัวเองว่าเป็นเพื่อนแท้และซื่อสัตย์
นายกรัฐมนตรีเซอร์เบีย อาเล็กซานดาร์ วูชิช ได้รับเชิญจากรัฐบาลบอสเนียให้เข้าร่วมงานอนุสรณ์สถานการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์สเรเบรนิตซาประจำปี โดยเดินทางไปที่สเรเบรนิตซาเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม ค.ศ. 2015 เพื่อแสดงความเคารพ ทว่า เขาถูกโจมตีโดยม็อบในฝูงชนด้วยก้อนหิน, ขวด ตลอดจนสิ่งของอื่น ๆ และต้องหลบหนีออกจากสถานที่ดังกล่าว
ส่วนในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2021 ทางเซอร์เบียได้บริจาควัคซีนโควิด-19 จำนวน 5,000 โดสให้แก่บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา
สนธิสัญญารานตะโบ

| สนธิสัญญาสันติภาพระหว่างบริษัทอินเดียตะวันออกอันทรงเกียรติแลพระเจ้ากรุงอังวะ |
| --- | --- |
วันลงนาม: 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2369
ที่ลงนาม: รานตะโบ จักรวรรดิพม่า
ผู้ลงนาม:   อาณาจักรอังวะ   บริษัทอินเดียตะวันออก 
ภาษา: อังกฤษ, พม่า
สนธิสัญญารานตะโบ (อังกฤษ: Treaty of Yandabo; พม่า: ရန္တပိုစာချုပ်) หรือชื่ออย่างเป็นทางการคือ สนธิสัญญาสันติภาพระหว่างบริษัทอินเดียตะวันออกอันทรงเกียรติแลพระเจ้ากรุงอังวะ (Treaty of Peace between the East India Company and His Majesty the King of Ava) เป็นสนธิสัญญาสันติภาพที่หยุดสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง ลงนามในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2369 ณ เมืองรานตะโบ ซึ่งกินระยะเวลาเกือบสองปีนับตั้งแต่วันประกาศสงครามอย่างเป็นทางการในวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2367 ฝ่ายพม่าต้องยอมรับเงื่อนไขของอังกฤษโดยไม่มีการหารือกัน
ตามสนธิสัญญา พม่ายินยอมที่จะทำตามเงื่อนไขนี้:
ยกรัฐอัสสัม, รัฐมณีปุระ, รัฐยะไข่ และชายฝั่งตะนาวศรีทางตอนใต้ของแม่น้ำสาละวินแก่อังกฤษ
หยุดการแทรกแซงในCachar ของอัสสัมและอำเภอเนิน Jaintia
จ่ายค่าปฏิกรรมสงคราม 1 ล้านปอนด์สเตอร์ลิงแบบผ่อนชำระ 4 ครั้ง
อนุญาตให้แลกเปลี่ยนตัวแทนทางการทูตระหว่างอังวะกับโกลกาตา
ลงนามในสนธิสัญญาทางการค้าในเวลาอันสมควร
สนธิสัญญานี้ทำให้สงครามที่ยาวนานและแพงที่สุดในประวัติศาสตร์บริติชราชสิ้นสุดลง โดยมีทหารชาวยุโรปและอินเดียเสียชีวิต 15,000 นาย พร้อมกับชาวพม่าอีกไม่ทราบจำนวน (แต่น่าจะสูงกว่า) การทัพนี้ทำให้อังกฤษ ใช้ค่าใช้จ่ายไป 5 ล้านปอนด์สเตอร์ลิง (ราว 18,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี พ.ศ. 2549) ถึง 13 ล้านปอนด์สเตอร์ลิง ค่าใช้จ่ายนี้นำไปสู่วิกฤตเศรษฐกิจอย่างรุนแรงในบริติชราชใน พ.ศ. 2376
สำหรับฝ่ายพม่า สนธิสัญญานี้คือจุดเริ่มต้นของการเสียเอกราช ทำให้จักรวรรดิพม่าที่สามที่เคยเป็นภัยต่อบริติชราช พังทลายจนไม่เป็นภัยต่อแนวตะวันออกของบริติชราชอีกต่อไป พม่าจะพ่ายแพ้อีกครั้งในอีกหลายปีข้างหน้าโดยต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทนจำนวนมหาศาลถึงหนึ่งล้านปอนด์ (5 ล้านดอลลาร์สหรัฐในขณะนั้น) ซึ่งเป็นจำนวนเงินที่มากแม้แต่ในยุโรป ในเวลานั้นอังกฤษทำสงครามอีกสองครั้งกับพม่าที่อ่อนแอลง และยึดครองทั้งประเทศภายในปี พ.ศ. 2428
แหล่งข้อมูลอื่น

Treaty of Yandabo
แฟรนเซียม

Chemical element, symbol Fr and atomic number
แฟรนเซียม (อังกฤษ: Francium) เป็นธาตุที่มีเลขอะตอม 87 สัญลักษณ์ Fr แฟรนเซียมเคยเป็นที่รู้จักในชื่อ เอคา-ซีเซียม และ แอกทิเนียม K มันเป็นหนึ่งในสองธาตุที่มีอิเล็กโตรเนกาติวิตีต่ำที่สุด อีกหนึ่งคือ ซีเซียม แฟรนเซียมเป็นกัมมันตรังสีอย่างสูง สามารถสลายไปเป็นแอสทาทีน เรเดียม และเรดอนได้ ด้วยที่มันเป็นโลหะแอลคาไล มันจึงมีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเพียงตัวเดียว
ยังไม่เคยมีใครเห็นแฟรนเซียมเป็นก้อนในปริมาณมากเลย คุณสมบัติทั่วไปของธาตุอื่น ๆ ในแถวเดียวกัน ทำให้นักวิทยาศาสตร์สันนิษฐานว่าแฟรนเซียมเป็นโลหะที่สะท้อนแสงได้สูง ถ้าเก็บแฟรนเซียมมาไว้รวมกันเป็นก้อนหรือของเหลวปริมาณมากพอ การได้สารตัวอย่างดังกล่าวมานั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้ เนื่องจากความร้อนจากการสลายตัว (ครึ่งชีวิตของไอโซโทปที่ยาวนานที่สุดคือเพียง 22 นาที) จะทำให้ธาตุปริมาณมากพอที่จะมองเห็น กลายเป็นไอได้
แฟรนเซียมถูกค้นพบโดยมาร์เกอริต เปอแรที่ฝรั่งเศส (ซึ่งได้นำมาตั้งเป็นชื่อธาตุนี้) ในปี พ.ศ. 2482 แฟรนเซียมเป็นธาตุสุดท้ายที่ค้นพบครั้งแรกจากในธรรมชาติ แทนที่ได้จากการสังเคราะห์ นอกห้องปฏิบัติการ แฟรนเซียมหายากมาก พบเป็นปริมาณน้อยมากในสินแร่ยูเรเนียมและทอเรียม ซึ่งแฟรนเซียม-223 เกิดขึ้นและสลายตัวตลอดเวลา ในเปลือกโลกสามารถพบแฟรนเซียม-223 ได้แค่ 20-30 กรัม (1 ออนซ์) ส่วนไอโซโทปอื่น ๆ (ยกเว้นแฟรนเซียม-221) ถูกสังเคราะห์ขึ้นทั้งหมด จำนวนแฟรนเซียมที่ผลิตมากที่สุดในห้องปฏิบัติการคือ 300,000 อะตอม
ลักษณะ

แฟรนเซียมเป็นธาตุที่ไม่เสถียรที่สุดที่เกิดตามธรรมชาติ เนื่องจากไอโซโทปที่เสถียรที่สุดคือ แฟรนเซียม-223 มีครึ่งชีวิตแค่ 22 นาทีเท่านั้น เทียบกับแอสทาทีนซึ่งเป็นธาตุที่ไม่เสถียรเป็นอันดับที่ 2 ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ มีครึ่งชีวิต 8.5 ชั่วโมงไอโซโทปของแฟรนเซียมทั้งหมดสลายตัวไปเป็นแอสทาทีน เรดอน หรือ เรเดียม อย่างใดอย่างหนึ่ง แฟรนเซียมยังเสถียรน้อยกว่าธาตุสังเคราะห์ทุกธาตุนับจนถึงธาตุที่ 105 ขึ้นไป
แฟรนเซียมเป็นธาตุในหมู่โลหะแอลคาไลซึ่งมีคุณสมบัติทางเคมีคล้ายกับซีเซียม แฟรนเซียมเป็นธาตุหนักที่มีวาเลนซ์อิเล็กตรอนเดียวมันมีน้ำหนักสมมูลสูงกว่าธาตุอื่นใด แฟรนเซียมเหลว ถ้าสร้างขึ้นได้แล้วควรจะมีแรงตึงผิว 0.05092 นิวตัน/เมตร ที่จุดหลอมเหลว มีการคำนวณว่า จุดหลอมเหลวของแฟรนเซียมมีค่าใกล้เคียงกับ 27 °C (80 ° F, 300 K)  จุดหลอมเหลวของแฟรนเซียมนั้นไม่แน่นอน เนื่องจากแฟรนเซียมเป็นธาตุหายากและเป็นกัมมันตรังสีสูง ดังนั้นค่าประมาณของจุดเดือดคืออุณหภูมิที่ 677 °C (1250 °F, 950 K) ก็ไม่แน่นอนเช่นกัน
ไลนัส พอลิงได้ประมาณค่าอิเล็กโทรเนกาติวิตีของแฟรนเซียมไว้คือ 0.7 ในพอลิงสเกล เหมือนกับอิเล็กโทรเนกาติวิตีของซีเซียม จากนั้นมีการคำนวณค่าอิเล็กโทรเนกาติวิตีของซีเซียมได้เท่ากับ 0.79 แม้ว่าจะไม่มีข้อมูลการทดลองใด ๆ ที่จะมาเป็นค่าของแฟรนเซียม แฟรนเซียมมีพลังงานไอออไนเซชันสูงกว่าซีเซียมเล็กน้อย แฟรนเซียมมีพลังงานไอออไนเซชั่นอยู่ 392.811 (4) กิโลจูล/โมล ส่วยซีเซียมมีค่า 375.7041 กิโลจูล/โมล ดังที่คาดการณ์จากปรากฏการณ์สัมพัทธภาพ และสามารถบอกได้ว่าซีเซียมมีค่าอิเล็กโทรเนกาติวิตีน้อยกว่าแฟรนเซียม แฟรนเซียมควรจะมีค่าสัมพรรคภาพอิเล็กตรอนมากกว่าซีเซียมและ Fr- ควรจะเป็นขั้วได้มากกว่า Cs- มีการทำนายว่าโมเลกุลของ CsFr มีปลายขั้วลบเป็นแฟรนเซียม ต่างจากโมเลกุลโลหะแอลคาไลที่อะตอมคู่ต่างกัน แฟรนเซียมซูเปอร์ออกไซด์ (FrO2) คาดว่าจะมีพันธะโคเวเลนต์ มากกว่าสารในตระกูลเดียวกัน เกิดจากอิเล็กตรอน 6p ในแฟรนเซียมเกี่ยวพันกับพันธะระหว่างแฟรนเซียมและออกซิเจนมากกว่า
แฟรนเซียมตกตะกอนร่วมกับเกลือซีเซียมหลายชนิด เช่น ซีเซียมเปอร์คลอเรต ได้เป็นแฟรนเซียมเปอร์คลอเรตปริมาณเล็กน้อย การตกตะกอนร่วมนี้สามารถใช้แยกแฟรนเซียม โดยปรับใช้วิธีการตกตะกอนร่วมรังสีซีเซียมของเกล็นเดนิน และเนลสัน มันจะตกตะกอนร่วมกับเกลือซีเซียมชนิดอื่น ๆ เพิ่มอีก เช่น ไอโอเดต พิเครต ทาร์เทรต (รูบิเดียมทาร์เทรต เช่นกัน) คลอโรพลาทิเนต และซิลิโคทังสเตต มันยังตกตะกอนร่วมกับกรดซิลิโคทังสติก และกรดเปอร์คลอริก โดยไม่ต้องใช้โลหะแอลคาไลอื่นเป็นตัวพา ทำให้มีวิธีการแยกสารแบบอื่นด้วย เกลือแฟรนเซียมเกือบทุกชนิดละลายน้ำได้
การนำไปใช้

เนื่องจากความไม่เสถียรและหายาก แฟรนเซียมจึงไม่ได้ถูกนำไปใช้งานเชิงพาณิชย์ แต่ส่วนใหญ่จะถูกใช้ไปกับการวิจัยทางชีววิทยา และโครงสร้างอะตอม มีการค้นพบการใช้แฟรนเซียมเป็นตัวช่วยในการวินิจฉัยโรคมะเร็งหลายชนิดแล้วด้วย แต่การกระทำเช่นนี้ยังปฏิบัติจริงไม่ได้
ความสามารถของแฟรนเซียมที่จะสังเคราะห์ ตรวจสอบ และทำให้เย็นลง พร้อมกับโครงสร้างอะตอมที่เรียบง่าย ได้ทำให้มันเป็นเป้าหมายการทดลองสเปกโทรสโกปี การทดลองเหล่านี้ได้นำไปสู่การเพิ่มเติมของข้อมูลเกี่ยวกับระดับพลังงานและค่าคงที่คู่ควบ (Coupling constant) ระหว่างอนุภาคมูลฐานด้วยกัน การศึกษาบนพื้นฐานของแสงที่ปล่อยออกมาโดยการจับด้วยเลเซอร์ของไอออนแฟรนเซียม-210 ได้ให้ข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับการเปลี่ยนระหว่างระดับพลังงานของอะตอมซึ่งคล้ายกับผลที่ได้จากการทำนายของกลศาสตร์ควอนตัม
ประวัติ

เมื่อปี พ.ศ. 2413 นักเคมีคิดว่าควรจะมีโลหะแอลคาไลที่เกินซีเซียมที่มีเลขอะตอม 87 ในขณะนั้นเรียกกันว่า เอคา-ซีเซียม ทีมวิจัยพยายามที่จะหาตำแหน่งและแยกธาตุที่หายไปนี้ และมีคำกล่าวอ้างอย่างน้อย 4 คำกล่าวเกิดขึ้นก่อนจะเกิดการค้นพบที่แท้จริง
ประวัติ > การค้นพบพลาดและไม่สำเร็จ

นักเคมีของสหภาพโซเวียต ดีเค เดอโบรเซอร์ดอฟ เป็นนักวิทยาศาสตร์คนเแรกที่อ้างว่าได้ค้นพบเอคา-ซีเซียม ใน พ.ศ. 2468 เขาสังเกตเห็นกัมมันตรังสีอย่างอ่อนในสารตัวอย่างโพแทสเซียม ซึ่งเป็นโลหะแอลคาไลอีกชนิดหนึ่ง และเขาจึงสรุปว่า เอคา-ซีเซียมปนเปื้อนอยู่ในตัวอย่าง (ส่วนกัมมันตรังสีที่ปนเปื้อนในตัวอย่างนั้น ภายหลังได้ตรวจสอบแล้วพบว่าเป็นโพแทสเซียม-40) ซึ่งไม่ถูกต้อง หลังจากนั้นก็ได้ตีพิมพ์บทความที่เล่าถึงการพยากรณ์คุณสมบัติของธาตุเอคา-ซีเซียม ให้ชื่อว่า รัสเซียม ซึ่งตั้งชื่อตามประเทศบ้านเกิดของเขา หลังจากนั้นไม่นาน เดอโบรเซอร์ดอฟเริ่มให้ความสำคัญกับอาชีพครูในวิทยาลัยโพลีเทคนิคโอเดสซา และไม่ได้ศึกษาธาตุเอคา-ซีเซียมอีก
ปีถัดมา นักเคมีอังกฤษ เจอรัลด์ เจ. เอฟ. ดรูซ และเฟรดเดอริก เอช. ลอริง ได้วิเคราะห์ภาพถ่ายรังสีเอกซ์ของแมงกานีส (II) ซัลเฟต พวกเขาสังเกตเห็นเส้นสเปกตรัมซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นของเอคา-ซีเซียม พวกเขาได้ประกาศการค้นพบธาตุที่ 87 นี้และเสนอชื่อว่า แอลคาไลเนียม เนื่องจากมันจะเป็นโลหะแอลคาไลที่หนักที่สุด
ในปี พ.ศ. 2473 เฟรด แอลลิสัน จากสถาบันโพลีเทคนิคแอละแบมา อ้างว่าได้ค้นพบธาตุที่ 87 เมื่อวิเคราะห์แร่โพลูไซต์และเลพิโดไลต์ โดยใช่อุปกรณ์ magneto-optical แอลลิสันขอให้ตั้งชื่อมันว่า เวอร์จิเนียม ตามชื่อรัฐบ้านเกิดของเขา เวอร์จิเนีย และให้สัญลักษณ์ว่า Vi หรือ Vm. แต่ใน ค.ศ. 1934 เอช. จี. แมกเฟอร์สัน จากมหาวิทยาลัยเบอร์คีเลย์ได้พิสูจน์แย้งประสิทธิภาพของอุปกรณ์ที่แอลลิสันใช้ และพิสูจน์ว่าสิ่งที่แอลลิสันค้นพบนั้นเป็นเท็จ
ในปี พ.ศ. 2479 นักฟิสิกส์ชาวโรมาเนีย โฮเรีย ฮูลูไบ และเพื่อนร่วมงานชาวฝรั่งเศส อีเวตต์ คาวชอยส์ ได้วิเคราะห์แร่โพลูไซต์อีกครั้ง แต่ในครั้งนี้ได้ใช้เครื่องมือรังสีเอกซ์คุณภาพสูง เขาสังเกตเห็นเส้นที่คล้ายกับแก๊สถูกปล่อยออกมาอย่างอ่อน ทำให้ทั้งคู่สันนิษฐานว่าคือธาตุที่ 87 ฮูลูไบตีพิมพ์รายงานการค้นพบดังกล่าวและเสนอชื่อว่า โมลดาเวียม ตามชื่อของโมลดาเวีย พร้อมด้วยสัญลักษณ์ Ml จังหวัดหนึ่งในโรมาเนียที่ฮูลูไบเกิด ปีถัดมา นักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน เอฟ. เอช. เฮิร์ช จูเนียร์ ได้วิจารณ์การค้นพบของฮูลูไบ ไม่ยอมรับวิธีการวิจัยของฮูลูไบ เฮิร์ชแน่ใจว่าเอคา-ซีเซียมไม่มีทางพบได้ในธรรมชาติ และสิ่งที่ฮูลูไบค้นพบจริง ๆ นั้น คือรังสีเอกซ์ของปรอท หรือบิสมัท ฮูลูไบยืนหยัดว่าเครื่องมือรังสีเอกซ์และวิธีการของเขาแม่นยำเกินที่จะผิดพลาดได้ ด้วยเหตุนี้ ฌ็อง-บัพติท แปแร็ง ผู้ได้รับรางวัลโนเบลและผู้ช่วยของฮูลูไบ ให้การรับรองว่าโมลดาเวียมเป็นเอคา-ซีเซียมจริง มิใช่แฟรนเซียมอย่างที่มาร์เกอริต เปอแรเพิ่งค้นพบ เปอแรวิจารณ์งานของฮูลูไบจนกระทั่งเธอได้รับเครดิตว่าเป็นผู้ค้นพบธาตุที่ 87 ได้เพียงคนเดียว
ประวัติ > การวิเคราะห์ของเปอแร

เอคา-ซีเซียม ถูกค้นพบใน พ.ศ. 2482 โดยมาร์เกอริต เปอแร จากสถาบันคูรี ในปารีส ประเทศฝรั่งเศส เมื่อเธอทำให้ตัวอย่างของแอกทิเนียม-227 บริสุทธิ์ ซึ่งเธอได้รับรายงานว่ามีพลังงานสลายกัมมันตรังสี 220 KeV เปอแรเห็นว่าอนุภาคสลายตัวที่ระดับพลังงานต่ำกว่า 80 KeV เปอแรคิดว่ากิจกรรมการสลายตัวนี้อาจเกิดจากการสลายตัวของผลิตภัณฑ์อีกตัวหนึ่ง ซึ่งไม่ทราบแน่ชัด ผลิตภัณฑ์ตัวหนึ่งถูกแยกออกระหว่างกระบวนการทำให้บริสุทธิ์ แต่ปรากฏออกมาอีกครั้งเป็นธาตุอื่นที่ไม่ใช่แอกทิเนียม-227 การทดลองหลายครั้งได้ตัดความเป็นไปได้ว่าธาตุดังกล่าวจะเป็นทอเรียม เรเดียม ตะกั่ว บิสมัท หรือแทลเลียม ผลิตภัณฑ์ใหม่แสดงคุณสมบัติทางเคมีของโลหะแอลคาไล (เช่น การตกตะกอนร่วมกับเกลือซีเซียม) ทำให้เปอแรเชื่อว่ามันคือธาตุที่ 87 เกิดจากการสลายให้อนุภาคแอลฟา ของไอโซโทปแอกทิเนียม-227 แล้วเปอแรก็พยายามกำหนดสัดส่วนของการสลายให้อนุภาคบีตา ต่อการสลายตัวให้อนุภาคแอลฟา ในแอกทิเนียม-227 การทดลองครั้งแรกของเธอให้ผลออกมาว่ามีโอกาสเกิดการสลายตัวแอลฟา 0.6 % ซึ่งต่อมาเธอแก้ไขให้เป็น 1 %
เปอแรได้ให้ชื่อไอโซโทปใหม่นี้ว่า แอกทิเนียม-เค (ในภายหลังได้พิสูจน์ว่าคือ แฟรนเซียม-223)  และในปี พ.ศ. 2489 เปอแรได้ให้ชื่อว่า คาเทียม สำหรับธาตุที่ค้นพบใหม่ เนื่องจากเธอเชื่อว่าธาตุนี้จะเป็นไอออนประจุบวกที่มีอิเล็กโตรโพซิติวิตีมากที่สุด แต่อีเรน ฌูลีโอ-กูรี หนึ่งในผู้ดูแลของเปอแร ได้แย้งว่าคำว่า cat จะหมายถึงแมว มากกว่า cation (ไอออนประจุบวก)  ต่อมาเปอแรเสนอแนะชื่อธาตุใหม่นี้ว่า แฟรนเซียม ตามประเทศฝรั่งเศส เป็นชื่อทางการที่ได้รับการยืนยันโดยสหภาพเคมีบริสุทธิ์และเคมีประยุกต์ระหว่างประเทศ เมื่อปี พ.ศ. 2492 กลายเป็นธาตุตัวที่สองที่ตั้งชื่อตามประเทศฝรั่งเศส ถัดจากแกลเลียม มีการเสนอสัญลักษณ์ให้ธาตุนี้ว่า Fa แต่ภายหลังก็ถูกเปลี่ยนเป็น Fr หลังจากนั้นไม่นาน แฟรนเซียมเป็นธาตุสุดท้ายที่พบในธรรมชาติ มิได้สังเคราะห์ขึ้น ถัดจากรีเนียมที่ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2468 ซิลเวน ไลเบอร์แมน และทีมของเขาได้งานวิจัยเกี่ยวกับโครงสร้างของแฟรนเซียมต่อไปอีกที่องค์การวิจัยนิวเคลียร์ยุโรป ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1970 และ 1980
การปรากฏ > ธรรมชาติ

แฟรนเซียม-223 เป็นผลผลิตที่ได้จากการสลายตัวแอลฟาของแอกทิเนียม-227 และพบได้ในแร่ยูเรเนียมและทอเรียม ในตัวอย่างยูเรเนียมตัวอย่างหนึ่ง จะมีแฟรนเซียมที่ถูกผลิตขึ้นอยู่ทุก ๆ 1 × 1018 อะตอมของยูเรเนียม และยังมีการคำนวณว่า ที่เวลาใด ๆ จะพบแฟรนเซียมในเปลือกโลกอย่างมาก 30 กรัม
การปรากฏ > สังเคราะห์

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| แสงที่เปล่งออกจากตัวอย่างแฟรนเซียม 200,000 อะตอม ในกับดัก magneto-optical |  | ภาพจับความร้อนของแฟรนเซียม 300,000 อะตอม ในกับดัก magneto-optical |
แฟรนเซียมสามารถสังเคราะห์ขึ้นได้จากปฏิกิริยานิวเคลียร์:
ในกระบวนการนี้ ซึ่งพัฒนาโดยมหาวิทยาลัยสโตนีบรูก แฟรนเซียมที่ผลิตออกมาสามารถเป็นแฟรนเซียม-209 210 และ 211 ที่ถูกแยกด้วยกับดัก magneto-optical (MOT) อัตราการผลิตไอโซโทปแฟรนเซียมขึ้นอยู่กับปริมาณพลังงานของลำแสงออกซิเจน-18 ลำแสงออกซิเจน-18จากเครื่องเร่งอนุภาคเชิงเส้น หรือลิแนก (LINAC) ของสโตนีบรูกนี้ สร้างแฟรนเซียม-210 โดยการยิงไปที่อะตอมของทองคำด้วยปฏิกิริยานิวเคลียร์ 197Au + 18O → 210Fr + 5n การผลิตนี้ต้องใช้เวลาพัฒนาและทำความเข้าใจ เนื่องด้วยอุณหภูมิระหว่างการเกิดปฏิกิริยาใกล้เคียงกับจุดหลอมเหลวของทองคำและต้องมั่นใจว่าบริเวณนั้นสะอาดที่สุด ปฏิกิริยานิวเคลียร์นี้ได้ทำให้อะตอมของแฟรนเซียมฝังลึกเข้าไปในทองคำ และพวกมันจะต้องสลายไปอย่างมีประสิทธิภาพ อะตอมของแฟรนเซียมจะกระจายไปทั่วผิวของทองคำอย่างรวดเร็วและถูกปลดปล่อยออกมาในรูปของไอออน สิ่งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นทุกครั้ง ไอออนของแฟรนเซียมถูกนำโดยเลนส์ไฟฟ้าสถิตจนกระทั่งมันลงมาถึงผิวของอิตเทรียมร้อนและกลับมาเป็นกลางอีกครั้ง จากนั้นแฟรนเซียมจะถูกฉีดไปในหลอดแก้ว สนามแม่เหล็กและลำแสงเลเซอร์จะเย็นตัวลงและจำกัดอะตอม ถึงแม้ว่าอะตอมจะอยู่ภายในกับดักเพียงประมาณ 20 วินาทีก่อนที่มันจะหลุดออกมา (หรือสลายตัว) แต่กลุ่มอะตอมใหม่จะมาแทนที่ส่วนที่หลุดไป ทำให้อะตอมที่ติดกับยังอยู่อย่างนั้นนานหลายนาทีหรือนานกว่านั้น ในขั้นต้น อะตอมแฟรนเซียมจำนวน 1,000 อะตอมได้ถูกกักไว้ในการทดลอง และก็มีการพัฒนาจนสามารถกักอะตอมแฟรนเซียมที่เป็นกลางไว้ได้ 300,000 อะตอมในการทดลองเพียงครั้งเดียว ถึงแม้ว่าอะตอมโลหะ ("โลหะแฟรนเซียม") ที่ได้เหล่านี้จะเป็นกลาง พวกมันจะอยู่ในสถานะแก๊สที่ไม่เกาะกลุ่มกัน แฟรนเซียมปริมาณเพียงพอถูกตรวจจับได้จนกล้องวิดีโอสามารถจับแสงที่ออกจากอะตอมเมื่อมันเปล่งแสง อะตอมเหล่านี้จะปรากฏเป็นทรงกลมเรืองแสงขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 มิลลิเมตร และวิธีนี้ทำให้เห็นแฟรนเซียมด้วยตาเปล่าได้เป็นครั้งแรก ปัจจุบัน นักวิจัยสามารถวัดแสงที่เปล่งและดูดกลืนโดยอะตอมที่ถูกกัก และให้ผลการทดลองครั้งแรกเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงระหว่างระดับพลังงานต่าง ๆ ของแฟรนเซียม การวัดครั้งแรกให้ผลที่ตรงกับค่าและการคำนวณจากการทดลองทฤษฎีควอนตัมเป็นอย่างมาก มีการสังเคราะห์ด้วยวิธีอื่น ๆ เช่น การยิงอะตอมเรเดียมด้วยนิวตรอน และยิงอะตอมทอเรียมด้วยโปรตอน ดิวเทอรอน หรือไอออนฮีเลียม แฟรนเซียมยังไม่เคยถูกสังเคราะห์ในปริมาณมากพอที่จะประเมินได้
ไอโซโทป

บทความหลัก: ไอโซโทปของแฟรนเซียม
แฟรนเซียมมี 34 ไอโซโทป มีมวลอะตอมตั้งแต่ 199-232 แฟรนเซียมมี 7 ไอโซเมอร์นิวเคลียร์กึ่งเสถียร แฟรนเซียม-221 และแฟรนเซียม-223 เป็นเพียงสองไอโซโทปที่เกิดขึ้นในธรรมชาติ โดยจะพบแฟรนเซียม-221 ได้ง่ายกว่า
แฟรนเซียม-223 เป็นไอโซโทปที่เสถียรที่สุดด้วยครึ่งชีวิต 21.8 นาที และไอโซโทปแฟรนเซียมที่มีครึ่งชีวิตนานกว่านี้จะไม่อาจพบหรือสังเคราะห์ขึ้นได้อีก แฟรนเซียม-223 เป็นผลิตภัณฑ์ลำดับที่ห้าของกระบวนการสลายตัวของแอกทิเนียม โดยได้จากการสลายตัวของแอกทิเนียม-227  จากนั้นแฟรนเซียม-223 จะสลายตัวไปเป็นเรเดียม-223 โดยการสลายให้อนุภาคบีตา (พลังงานสลายตัว 1149 keV) และยังมีโอกาสเล็กน้อน (0.006 %) ที่มันจะสลายตัวให้อนุภาคแอลฟาไปเป็นแอสทาทีน-219
แฟรนเซียม-221 มีครึ่งชีวิต 4.8 นาที ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ลำดับที่ 9 ของกระบวนการการสลายตัวของเนปทูเนียม โดยได้จากการสลายตัวของแอกทิเนียม-225 จากนั้น แฟรนเซียม-221 สลายตัวเป็นแอสทาทีน-217 โดยการสลายตัวให้อนุภาคแอลฟา (พลังงานสลายตัว 6.457 MeV)
ไอโซโทปที่เสถียรน้อยที่สุดในสถานะพื้นคือแฟรนเซียม-215 ซึ่งมีครึ่งชีวิตอยู่ 0.12 ไมโครวินาที (ใช้พลังงาน 9.54 MeV สลายให้อนุภาคแอลฟาไปเป็นแอสทาทีน-211) ไอโซเมอร์กึ่งเสถียร แฟรนเซียม-215m ก็ยังเสถียรน้อยกว่า มีครึ่งชีวิตอยู่ที่ 3.5 นาโนวินาทีเท่านั้น
เชิงอรรถ

↑  ไอโซโทปที่ไม่เสถียรน้อยที่สุดจริง ๆ คือ แฟรนเซียม-223
↑  บางธาตุที่พบโดยการสังเคราะห์ขึ้นมา เช่น เทคนีเชียม และ พลูโทเนียม ก็ถูกพบในธรรมชาติในภายหลัง
แหล่งข้อมูลอื่น

Francium at The Periodic Table of Videos (มหาวิทยาลัยแห่งนอตติงแฮม)
WebElements.com – Francium
Stony Brook University Physics Dept. เก็บถาวร 1998-12-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ตัวอย่างแร่ยูเรไนต์นี้มีอะตอมของแฟรนเซียมอยู่ในทุก ๆ 100,000 อะตอมของยูเรเนียม
ปยะตะ

ท้องพระโรงของพระราชวังมัณฑะเลย์มีปยะตะเจ็ดชั้นอันโดดเด่น
ปยะตะ (พม่า: ပြာသာဒ်, ออกเสียง: [pjaʔθaʔ]; จากภาษาสันสกฤต ปฺราสาท; มอญ: တန်ဆံၚ် ออกเสียง: [tan.cʰi̤ŋ]) เป็นชื่อของอาคารหลังคาหลายชั้น โดยมีชั้นเป็นเลขคี่ (จากสามชั้นถึงเจ็ด) ปยะตะ มักอยู่ในสถาปัตยกรรมพุทธและสถาปัตยกรรมหลวงของพม่า (เช่น อาคารพระราชวัง, เจดีย์) และหอคอยเหนือพระพุทธรูปหรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ (เช่น พระที่นั่งและประตูเมือง)
โครงสร้าง

ปยะตะสร้างจากหลังคาทรงสี่เหลี่ยมมีหน้าจั่วสูงต่อเนื่องเป็นทรงกรวยหลายชั้น โดยมีโครงสร้างคล้ายกล่องแทรกขั้นระหว่างหลังคาแต่ละชั้น เรียกว่า เลบอ (လည်ပေါ်) ปยะตะสวมมงกุฎยอดไม้แหลมที่เรียกว่า ไตง์พู่ (တိုင်ဖူး) หรือ กู้นพู่ (ကွန်းဖူး) ขึ้นอยู่กับรูปร่าง คล้ายกับ ที่ หรือฉัตร ซึ่งเป็นเครื่องประดับที่สวมยอดบนสุดของเจดีย์พม่า ขอบของแต่ละชั้นมีการประดับแผ่นโลหะปิดทองตรงมุมที่เรียกว่า ตุยีน (တုရင်; คล้ายกับช่อฟ้าของไทย) ปยะตะมีสามประเภทหลัก โดยแบ่งตามจำนวนชั้นที่เรียกว่า โบน (ဘုံ, จากภาษาบาลี ภูมิ) สามชั้น, ห้าชั้น และเจ็ดชั้น