stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ภาษาคอร์นวอลล์

| ภาษาคอร์นวอลล์ |
| --- | --- |
Kernewek, Kernowek
ออกเสียง: แม่แบบ:IPA-kw
ประเทศที่มีการพูด: สหราชอาณาจักร
ภูมิภาค: คอร์นวอลล์
ชาติพันธุ์: ชาวคอร์นวอลล์
สูญแล้ว: ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18
ตระกูลภาษา: อินโด-ยูโรเปียน  เคลต์เคลต์หมู่เกาะบริตันบริตันตะวันตกเฉียงใต้ภาษาคอร์นวอลล์
รูปแบบมาตรฐาน: รูปแบบการเขียนมาตรฐาน
ระบบการเขียน: ชุดตัวอักษรละติน
สถานภาพทางการ
ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รับรองใน: ประเทศอังกฤษ คอร์นวอลล์ 
ผู้วางระเบียบ: กลุ่มความร่วมมือภาษาคอร์นวอลล์
รหัสภาษา
ISO 639-1: kw
ISO 639-2: cor
ISO 639-3: มีหลากหลาย: cor – คอร์นวอลล์สมัยใหม่ cnx – คอร์นวอลล์สมัยกลาง oco – คอร์นวอลล์เก่า
นักภาษาศาสตร์: cnx คอร์นวอลล์สมัยกลาง
 : oco คอร์นวอลล์เก่า
Linguasphere: 50-ABB-a
ณ ค.ศ. 2010  แผนที่ชุดภาษาใกล้สูญของโลกของยูเนสโกจัดให้ภาษาคอร์นวอลล์เป็นภาษาใกล้สูญขั้นวิกฤต
บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด
ผู้พูดภาษาคอร์นวอลล์
ภาษาคอร์นวอลล์ (คอร์นวอลล์: Kernewek หรือ Kernowek; แม่แบบ:IPA-kw; อังกฤษ: Cornish) เป็นภาษากลุ่มบริตันตะวันตกเฉียงใต้ในกลุ่มภาษาเคลต์ ถือเป็นภาษาฟื้นฟูหลังสูญเสียสถานะภาษาชุมชนที่ดำรงอยู่ในคอร์นวอลล์เมื่อปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 อย่างไรก็ตาม ความรู้ของภาษาคอร์นวอลล์ ซึ่งรวมถึงความสามารถในการพูดในระดับหนึ่ง ยังคงสืบทอดกันในครอบครัวและตัวบุคคล และเริ่มต้นการฟื้นฟูในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 มีผุ้พูดภาษานี้เป็นภาษาที่สองเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และมีครอบครัวจำนวนน้อยมากที่เลี้ยงลูกให้พูดภาษาคอร์นวอลล์ฟื้นฟูเป็นภาษาแม่ ภาษาคอร์นวอลล์ได้รับการรับรองภายใต้กฎบัตรยุโรปของภาษาชนกลุ่มน้อยหรือภาษาท้องถิ่น (European Charter for Regional or Minority Languages) และภาษานี้มักได้รับการระบุเป็นส่วนสำคัญของอัตลักษณ์ วัฒนธรรม และมรดกคอร์นวอลล์
ภาษาคอร์นวอลล์ ภาษาเวลส์ และภาษาเบรอตาญ มีต้นตอจากภาษาบริตันทั่วไปที่เคยมีผุ้พูดทั่วบริเตนใหญ่ก่อนที่ภาษาอังกฤษจะเข้ามาแทนที่ ภาษานี้เคยเป็นภาษาหลักของคอร์นวอลล์ก่อนที่ภาษาอังกฤษดันภาษานี้ไปทางตะวันตก โดยมีความใกล้ชิดกับภาษาเบรอตาญ ซึ่งเป็นภาษาที่เข้าใจร่วมกัน หรือบางทีก็ตราบเท่าที่ภาษาคอร์นวอลล์ยังคงมีผุ้พูดเป็นภาษาถิ่นต่อไป ภาษาคอร์นวอลล์ยังคงเป็นภาษาชุมชนทั่วไปในคอร์นวอลล์บางส่วนจนกระทั่งกลางคริสต์ศตวรรษที่ 18 มีหลักฐานความรู้ด้านภาษาบางส่วนที่ยังคงมีอยู่ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ซึ่งอาจเกือบซ้อนทับกับจุดเริ่มต้นการพยายามฟื้นฟูภาษานี้
กระบวนการฟื้นฟูภาษานี้เริ่มขึ้นในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 และใน ค.ศ. 2010 ทางยูเนสโกประกาศว่า สถานะเก่าของภาษาในฐานะ "ภาษาสูญแล้ว" นั้น "ไม่ถูกต้องอีกต่อไป" นับตั้งแต่การฟื้นฟูภาษา เริ่มมีการตีพิมพ์หนังสือเรียนและผลงานวรรณกรรมคอร์นวอลล์บางส่วน และมีผู้เรียนภาษานี้เพิ่มขึ้น การพัฒนาในช่วงล่าสุด ได้แก่ ดนตรีคอร์นวอลล์ ภาพยนตร์อิสระ และหนังสือสำหรับเด็ก ประชากรจำนวนน้อยในคอร์นวอลล์ได้รับการเลี้ยงดูให้พูดได้สองภาษา มีการสอนภาษานี้ในโรงเรียน และปรากฏบนป้ายจราจร
สถานะทางกฎหมายและการรับรอง

ใน ค.ศ. 2002 รัฐบาลสหราชอาณาจักรรับรองภาษาคอร์นวอลล์ภายใต้กฎบัตรยุโรปของภาษาชนกลุ่มน้อยหรือภาษาท้องถิ่นส่วนที่ 2 แผนที่ชุดภาษาใกล้สูญของโลกของยูเนสโกจัดให้ภาษานี้อยู่ในหมวด "ใกล้สูญขั้นวิกฤต" โดยทางยูเนสโกระบุว่า การจัดสถานะ 'สูญแล้ว' ครั้งก่อน "ไม่สะท้อนถึงสถานะปัจจุบันของภาษาคอร์นวอลล์" และ "ไม่ถูกต้องอีกต่อไป"
สถานะทางกฎหมายและการรับรอง > ในสหราชอาณาจักร

นโยบายของสภาคร์นวอลล์คือสนับสนุนภาษานี้ตามกฎบัตรยุโรป โดยสภาผ่านญัตติในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2009 ที่ส่งเสริมให้รวมภาษาคอร์นวอลล์ไว้ในสิ่งพิมพ์ของสภาและบนป้าย ตามความเหมาะสมและเท่าที่เป็นไปได้ แผนนี้ก่อให้เกิดเสียงวิจารณ์บางส่วน ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2015 สภาคอร์นวอลล์ประกาศให้บุคลากรสนับสนุนให้ใช้ "คำและวลีพื้นฐาน" ในภาษาคอร์นวอลล์เมื่อต้องติดต่อกับสาธารณะ
ใน ค.ศ. 2014 รัฐบาลสหราชอาณาจักรรรับรองชาวคอร์นวอลล์เป็นชนกลุ่มน้อยแห่งชาติตามกรอบอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองชนกลุ่มน้อยแห่งชาติ (Framework Convention for the Protection of National Minorities; FCNM)
ใน ค.ศ. 2016 รัฐบาลบริติชยกเลิกการให้เงินทุนสำหรับภาษาคอร์นวอลล์ และถ่ายโอนความรับผิดชอบไปยังสภาคอร์นวอลล์
ตัวอย่าง

จากปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน:
| คอร์นวอลล์ | แปลไทย |
| --- | --- |
Genys frank ha par yw oll tus an bys: มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและ
yn aga dynita hag yn aga gwiryow.: เสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตน
Enduys yns gans reson ha kowses: มีเหตุผลและมโนธรรม
hag y tal dhedha omdhon an eyl orth: และควรปฏิบัติต่อกัน
y gila yn spyrys a vrederedh.: ด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ
บรรณานุกรม

Bruch, Benjamin; Bock, Albert (2008) An Outline of the Standard Written Form of Cornish. Cornish Language Partnership
Hodge, Pol (2001) Cornish Names. Truro: Dyllansow Fentenwynn ISBN 1 902917 23 5
Jago, F. W. P., A Cornish Dictionary (1887) English Cornish dictionary
Jenner, Henry, A handbook of the Cornish language : chiefly in its latest stages with some account of its history and literature (1904)
Ellis, Peter B. (1971) The Story of the Cornish Language. 32 p. Truro: Tor Mark Press
Ellis, Peter B. (1974) The Cornish Language and its Literature. ix, 230 p. London: Routledge & Kegan Paul
Everson, Michael (2007) A Proposed Standard Written Form of Cornish. Cornish Language Partnership Process
Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. E-Keltoi, Vol. 2, 2 Dec pp. 199–227
Jackson, Kenneth (1953) Language and History in Early Britain: a chronological survey of the Brittonic languages, first to twelfth century a.D. Edinburgh: U. P. 2nd ed. Dublin : Four Courts Press, 1994 has a new introduction by William Gillies
Norris, Edwin, Sketch of Cornish grammar (1859)
Sandercock, Graham (1996) A Very Brief History of the Cornish Language. Hayle: Kesva an Tavas Kernewek ISBN 0-907064-61-2
Stokes, Whitley, Gwreans an bys = The Creation of the world : a Cornish mystery (1863)
Weatherhill, Craig (1995) Cornish Place Names & Language. Wilmslow: Sigma Press (reissued in 1998, 2000 ISBN 1-85058-462-1; second revised edition 2007 ISBN 978-1-85058-837-5)
Weatherhill, Craig (2009) Concise Dictionary of Cornish Place-names ; edited by Michael Everson. Westport, Co. Mayo: Evertype ISBN 978-1-904808-22-0
Williams, G. P, The preverbal particle Re in Cornish (1908)
แหล่งข้อมูลอื่น

สำหรับรายการคำที่เกี่ยวข้องกับ Cornish ดูที่หมวดหมู่ของ Cornish language ในวิกิพจนานุกรม อภิธานศัพท์เสรี
A Handbook of the Cornish Language, by Henry Jenner A Project Gutenberg eBook
Cornish Language Partnership website
Endangered Languages Project: Cornish
แหล่งข้อมูลอื่น > พจนานุกรม

Gerlyver kernewek (Cornish dictionary)
An English-Cornish Glossary in the Standard Written Form – Cornish Language Partnership
Lexicon Cornu-Britannicum: a Dictionary of the Ancient Celtic Language of Cornwall by Robert Williams, Llandovery, 1865.
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย  โปแลนด์
ตั๊กแตนตำข้าวกล้วยไม้สีชมพู

| ตั๊กแตนตำข้าวกล้วยไม้สีชมพู |
| --- | --- |

เพศเมีย กึ่งโตเต็มวัย

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์ขาปล้อง Arthropoda
ชั้น:: แมลง Insecta
อันดับ:: Mantodea Mantodea
วงศ์:: Hymenopodidae Hymenopodidae
สกุล:: Hymenopus Hymenopus Olivier, 1792
สปีชีส์:: Hymenopus coronatus
ชื่อทวินาม
Hymenopus coronatus Olivier, 1792

ตั๊กแตนตำข้าวกล้วยไม้สีชมพู หรือ ตั๊กแตนต่อยมวยกล้วยไม้สีชมพู (อังกฤษ: Walking flower mantis, Pink orchid mantis; ชื่อวิทยาศาสตร์: Hymenopus coronatus) เป็นแมลงจำพวกตั๊กแตนตำข้าวชนิดหนึ่ง
ได้ชื่อว่าเป็นตั๊กแตนตำข้าวที่มีสีสันและลักษณะสวยที่สุด  โดยมีสีตลอดลำตัวเป็นสีชมพูหรือชมพูอ่อนเหลือบกับสีขาว บางตัวมีสีขาวล้วน และมีลักษณะพิเศษคือ สามารถเปลี่ยนสีได้ในระหว่างวัน ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม เช่น ความชื้นและความเข้มของแสง
ตั๊กแตนตำข้าวกล้วยไม้มีส่วนขาขยายออกเพื่อเลียนแบบกลีบดอกไม้ ชอบอยู่อาศัยตามธรรมชาติที่มีไม้ดอกไม้ประดับสีขาวหรือสีชมพู หรือเป็นไม้พุ่ม สามารถซ่อนตัวจากศัตรูได้อย่างแนบเนียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกล้วยไม้ มักจะนิ่ง ๆ เพื่อรอเหยื่อที่หลงทาง หรือทำตัวเป็นนักล่า เมื่อพบว่าเหยื่อเห็น ตัวผู้จะว่องไว เคลื่อนไหวรวดเร็ว และในช่วงผสมพันธุ์หากตัวเมียไม่พร้อมหรือผสมพันธุ์เสร็จแล้ว ตัวผู้อาจถูกตัวเมียจับกินเป็นอาหารได้
ตัวเมียจะมีความยาวประมาณ 6-7 เซนติเมตร ขณะที่ตัวผู้จะมีขนาดเล็กกว่าคือ 2.5 เซนติเมตร พบกระจายพันธุ์ทั่วไปในป่าดิบชื้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่เมียนมา, ไทย, มาเลเซีย, ฟิลิปปินส์, อินโดนีเซีย รวมถึงเทือกเขาฆาฏตะวันตกในอินเดีย
ส่วนหัวของตั๊กแตนตำข้าวกล้วยไม้สีชมพู ตัวเมียในวัยกึ่งโตเต็มวัย
บรรณานุกรม

Cott, Hugh Bamford (1940). Adaptive Coloration in Animals. London: Methuen.
Poulton, Edward Bagnall (1890). The Colours of Animals: Their Meaning and Use, Especially Considered in the Case of Insects. Kegan Paul, Trench, Trübner. pp. 74–75.
Prete, Frederick R (1999). The Praying Mantids. JHU Press. p. 313.
Wallace, Alfred Russel (1889). Darwinism: An Exposition of the Theory of Natural Selection, with Some of Its Applications  (Wikisource). Macmillan. {{cite book}}: |format= ต้องการ |url= (help)
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q137890  Wikispecies: Hymenopus coronatus  EoL: 3489686  GBIF: 1406471  iNaturalist: 460388  NCBI: 267205 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  อิสราเอล  สหรัฐ
ประเทศจอร์เจีย

บทความนี้เกี่ยวกับประเทศในคอเคซัส สำหรับรัฐของสหรัฐ ดูที่ รัฐจอร์เจีย สำหรับการใช้งานแบบอื่น ดูที่ จอร์เจีย (แก้ความกำกวม)
42°00′N 43°30′E﻿ / ﻿42.000°N 43.500°E﻿ / 42.000; 43.500
| จอร์เจีย საქართველო  (จอร์เจีย) |
| --- | --- |
   ธงชาติ     ตราแผ่นดิน  
คำขวัญ:  ძალა ერთობაშია Dzala ertobashia ("พลังอยู่ในเอกภาพ")
เพลงชาติ:  თავისუფლება Tavisupleba ("อิสรภาพ")
พื้นที่ภายใต้การควบคุมอยู่ในสีเขียวเข้ม พื้นที่อ้างสิทธิแต่ไม่ได้ควบคุมอยู่ในสีเขียวอ่อน
เมืองหลวง และเมืองใหญ่สุด: ทบิลีซี 41°43′N 44°47′E﻿ / ﻿41.717°N 44.783°E﻿ / 41.717; 44.783
ภาษาราชการ: จอร์เจีย (ทั่วประเทศ) อับคาเซีย (อับคาเซีย)
กลุ่มชาติพันธุ์  (ค.ศ. 2014): 86.8% ชาวจอร์เจีย 6.2% ชาวอาเซอร์ไบจาน 4.5% ชาวอาร์มีเนีย 0.7% ชาวรัสเซีย 2.1% อื่น ๆ
ศาสนา  (ค.ศ. 2014): 88.1% คริสต์ —83.4% ออร์ทอดอกซ์จอร์เจีย —5.7% นิกายอื่น ๆ 10.7% อิสลาม  1.2% อื่น ๆ / ไม่มี
การปกครอง: รัฐเดี่ยว ระบบรัฐสภา สาธารณรัฐรัฐธรรมนูญ

• ประธานาธิบดี : ซาลอเม ซูราบิชวีลี
• นายกรัฐมนตรี : อีรากลี ฆารีบัชวีลี
• ประธานรัฐสภา : Shalva Papuashvili
 
สภานิติบัญญัติ: รัฐสภา
วันก่อตั้ง

• Colchis และ Iberia : ประมาณ 13 ปีก่อนคริสต์ศักราช – ค.ศ. 580
• ราชอาณาจักรอับคาเซียและBagratid Iberia : ค.ศ. 786–1008
• จอร์เจียที่รวมเป็นหนึ่ง : ค.ศ. 1008
• การแบ่งไตรภาคี : ค.ศ. 1463–1810
• การผนวกของรัสเซีย :  12 กันยายน ค.ศ. 1801
• เป็นเอกราชจากจักรวรรดิรัสเซีย :  26 พฤษภาคม ค.ศ. 1918
• การโจมตีของกองทัพแดง : 25 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1921
• เป็นเอกราชจากสหภาพโซเวียต ประกาศ ขั้นสุดท้าย :   9 เมษายน ค.ศ. 1991 25 ธันวาคม ค.ศ. 1991
• รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน : 24 สิงหาคม ค.ศ. 1995
 
พื้นที่
• รวม: 69,700 ตารางกิโลเมตร (26,900 ตารางไมล์) (อันดับที่ 119)
ประชากร
• ค.ศ. 2021 ประมาณ: 3,728,573   4,012,104  (อันดับที่ 128)
• สำมะโนประชากร ค.ศ. 2014: 3,713,804 
• ความหนาแน่น: 57.6 ต่อตารางกิโลเมตร (149.2 ต่อตารางไมล์) (อันดับที่ 137)
จีดีพี (อำนาจซื้อ) : ค.ศ. 2019 (ประมาณ)
• รวม: 46.05 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 112)
• ต่อหัว: 12,409 ดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 101)
จีดีพี (ราคาตลาด) : ค.ศ. 2019 (ประมาณ)
• รวม: 17.83 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 118)
• ต่อหัว: 4,285 ดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 107)
จีนี (ค.ศ. 2019):  35.9 ปานกลาง
เอชดีไอ (ค.ศ. 2019):  0.812 สูงมาก · อันดับที่ 61
สกุลเงิน: ลารี (₾) (GEL)
เขตเวลา: UTC+4 (เวลาจอร์เจีย GET)
รูปแบบวันที่: วว/ดด/ปปปป
ขับรถด้าน: ขวา
รหัสโทรศัพท์: +995
รหัส ISO 3166: GE
โดเมนบนสุด: .ge, .გე
เว็บไซต์ www.gov.ge
 ^  ข้อมูลไม่รวมพื้นที่ที่อ้างสิทธิ์ ^  ข้อมูลรวมพื้นที่ที่อ้างสิทธิ์ 
จอร์เจีย (อังกฤษ: Georgia; จอร์เจีย: საქართველო, อักษรโรมัน: Sakartvelo, ออกเสียง: [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ] ( ฟังเสียง)) เป็นประเทศที่ตั้งอยู่ในภูมิภาคคอเคซัส ซึ่งเป็นจุดตัดระหว่างยุโรปตะวันออกและเอเชียตะวันตก จอร์เจียมีพรมแดนทางทิศตะวันตกติดกับทะเลดำ ทางทิศเหนือและทิศตะวันออกติดกับรัสเซีย ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดกับตุรกี ทางทิศใต้ติดกับอาร์เมเนีย และทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับอาเซอร์ไบจาน จอร์เจียครอบคลุมพื้นที่กว่า 69,700 ตารางกิโลเมตร (26,900 ตารางไมล์) และมีประชากรราว 3.7 ล้านคน (ไม่นับรวมดินแดนจอร์เจียที่ถูกรัสเซียยึดครอง) จอร์เจียเป็นประเทศประชาธิปไตยแบบมีผู้แทน ซึ่งปกครองในรูปแบบสาธารณรัฐรัฐเดี่ยวในระบอบรัฐสภา โดยมีทบิลีซีเป็นเมืองหลวง และยังเป็นที่ตั้งของประชากรจอร์เจียประมาณหนึ่งในสามของประชากรทั้งหมด
ภูมิศาสตร์

ทางตอนใต้ของเทือกเขาคอเคซัส
ทิศเหนือ จรดพรมแดนรัสเซีย
ทิศตะวันออก จรดพรมแดนอาเซอร์ไบจาน
ทิศใต้จรดพรมแดนอาร์มีเนีย และตุรกี
ทิศตะวันตก ติดชายฝั่งทะเลดำ
69,700 ตารางกิโลเมตร หรือ 26,911 ตารางไมล์ ความหนาแน่นของประชากร 206 คนต่อตารางไมล์
การแบ่งเขตการปกครอง

จอร์เจียแบ่งเป็น 9 จังหวัด (mkhare) จังหวัดต่าง ๆ แบ่งย่อยลงไปเป็นเขต (raioni) 2 สาธารณรัฐปกครองตนเอง (avtonomiuri respublika) และ 1 นคร (k'alak'i) * ดังนี้
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| หมายเลข | เขตการปกครอง | เมืองหลวง |
| 1 | สาธารณรัฐปกครองตนเองอับฮาเซีย (Abkhazia) | ซูฮูมี (Sukhumi) |
| 2 | ซาเมเกรลอ-เซมอสวาเนตี (Samegrelo-Zemo Svaneti) | ซุกดีดี (Zugdidi) |
| 3 | กูเรีย (Guria) | โอซูร์เกตี (Ozurgeti) |
| 4 | สาธารณรัฐปกครองตนเองอัดจารา (Adjara) | บาตูมี (Batumi) |
| 5 | ราชา-เลชคูมีและคเวมอสวาเนตี | อัมบรอลาอูรี (Ambrolauri) |
|  | (Racha-Lechkhumi and Kvemo Svaneti) |  |
| 6 | อีเมเรตี (Imereti) | คูไตซี (Kutaisi) |
| 7 | ซัมซเค-จาวาเคตี (Samtskhe-Javakheti) | อะคัลต์ซีเค (Akhaltsikhe) |
| 8 | ชีดาคาร์ตลี (Shida Kartli) | กอรี (Gori) |
| 9 | มซเคตา-มเตียเนตี (Mtskheta-Mtianeti) | มซเคตา (Mtskheta) |
| 10 | คเวมอคาร์ตลี (Kvemo Kartli) | รุสตาวี (Rustavi) |
| 11 | คาเคตี (Kakheti) | เตลาวี (Telavi) |
| 12 | ทบิลิซี* (Tbilisi) |  |
ประวัติศาสตร์

ประวัติศาสตร์ของจอร์เจียมียาวนานกว่า 2,500 ปี และภาษาจอร์เจียก็เป็นหนึ่งในภาษาเก่าแก่ที่สุดในโลกที่ยังมีการใช้อยู่ กรุงทบิลิซี (เมืองหลวง) ซึ่งมีอายุกว่า 1,500 ปี ตั้งอยู่ในหุบเขาที่งดงามซึ่งถูกแบ่งโดยแม่น้ำคูรา/มึตควารี (Mtkvari) พื้นที่ส่วนใหญ่ของจอร์เจียถูกยึดครองโดยเปอร์เซีย ตุรกี อาหรับและมองโกล ในระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง 18 ซึ่งเป็นเวลา 11 ศตวรรษที่จอร์เจียถูกปกครองโดยเผ่าต่าง ๆ ทั้งนี้ ในระหว่างศตวรรษที่ 11 ถึง 12 จอร์เจียได้รับการคุ้มครองจากรัสเซีย ซึ่งในที่สุดรัสเซียก็ได้ผนวกจอร์เจียเป็นส่วนหนึ่งของรัสเซีย และเนรเทศราชวงศ์จอร์เจียในปี ค.ศ. 1801 (พ.ศ. 2344) อย่างไรก็ตาม ยังมีประชาชนจอร์เจียจำนวนหนึ่งที่ต่อต้านการปกครองของรัสเซีย เมื่อระบบกษัตริย์ (Tsarist) ของรัสเซียถูกโค่นลง สาธารณรัฐประชาธิปไตยจอร์เจียก็ได้ก่อตั้งขึ้นในวันที่ 26 พฤษภาคม ค.ศ. 1918 (พ.ศ. 2461) และภายในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1921 (พ.ศ. 2464) กองทัพแดง (Red Army) ของสหภาพโซเวียตก็ได้เข้ายึดครองจอร์เจียอีกครั้งหนึ่ง ทำให้จอร์เจียเป็นสาธารณรัฐหนึ่งของสหภาพโซเวียต ในวันที่ 9 เมษายน ค.ศ. 1991 (พ.ศ. 2534) สภาสูงสุดของสาธารณรัฐจอร์เจียก็ได้ประกาศเอกราชจากสหภาพโซเวียต
จอร์เจียประสบปัญหาความขัดแย้งด้านเชื้อชาติตั้งแต่ประกาศเอกราช และเพิ่งเริ่มมีเสถียรภาพในปี ค.ศ. 1995 (พ.ศ. 2538) อย่างไรก็ตาม ปัญหาคนพลัดถิ่นภายใน (internally displaced persons--IDPs) กว่า 230,000 คน ก็ยังคงเป็นอุปสรรคต่อพัฒนาการการเมืองท้องถิ่น ปัญหาความขัดแย้งในดินแดนอับฮาเซียและเซาท์ออสซีเชียซึ่งต้องการแยกตัวออกจากจอร์เจียยังคงเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อน ยังคงต้องอาศัยกองกำลังสันติภาพของรัสเซีย และองค์การระหว่างประเทศในการรักษาสันติภาพ ซึ่งต้องมีการเจรจาอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบัน การเจรจาระหว่างจอร์เจียกับเซาท์ออสซีเชียมีความคืบหน้าพอสมควร ในขณะที่การเจรจาระหว่างจอร์เจียกับอับฮาเซียยังคงหาผลสรุปไม่ได้
รัฐบาลจอร์เจียยึดมั่นในแนวทางการปฏิรูปเศรษฐกิจให้สอดคล้องกับนโยบายของ IMF และ World Bank และให้ความสำคัญกับการบูรณะเส้นทางสายไหม ในฐานะที่เป็น Eurasian corridor โดยจะใช้ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ของจอร์เจียเป็นสะพานเชื่อมการค้าระหว่างยุโรป และเอเชีย
การเมือง

จอร์เจียเป็นประเทศที่แยกตัวออกมาจากสหภาพโซเวียต (คอมมิวนิสต์) ช่วงหลังสงครามเย็น ซึ่งก่อนที่จะแยกออกมานั้นมีชื่อประเทศว่า "สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตจอร์เจีย" แต่ก็ยังไม่ได้การรับรองจากประเทศใด ๆ ทำให้เกิดการต่อสู้เพื่อแบ่งแยกดินแดนจากคนต่างเชื้อสายในประเทศเดียวกันเองอยู่เสมอ ส่วนเมืองที่รัสเซียให้การสนับสนุนก็ได้ออกมาในรูปแบบของชนกลุ่มน้อยที่ต่อต้านรัฐบาลจอร์เจียซึ่งทางรัสเซียถือหางอยู่ จอร์เจียถือเป็นรัฐกันชนอีกแห่งที่จะสามารถเชื่อมต่อไปยังยุโรปตะวันออกได้ และในอดีตทางยุโรปตะวันออกก็ถือได้ว่าเป็นเขตอิทธิพลของระบอบคอมมิวนิสต์ ซึ่งถือได้ว่าเป็นภัยต่อความมั่นคงของชาวยุโรปและโดยเฉพาะกับยุโรปตะวันตกเป็นอย่างมาก และเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2551 ก็ได้ประกาศสงครามและสู้รบอย่างเป็นทางการกับทางรัสเซียแล้ว เพราะเนื่องจากถูกทหารรัสเซียบุกเข้าโจมตีทางเซาท์ออสซีเชียก่อนหน้านี้เป็นเวลา 2 วันแล้ว
การเมือง > นโยบายต่างประเทศ

แม้ว่าจอร์เจียจะเป็นประเทศเล็ก ๆ ในภูมิภาคคอเคซัส แต่ในบริบทของการช่วงชิงอิทธิพลทางการเมืองระหว่างประเทศมหาอำนาจ อาทิ รัสเซีย สหรัฐฯ รวมถึงสหภาพยุโรป จอร์เจียมีบทบาทสำคัญด้วยที่ตั้งที่ใกล้กับอิรัก อิหร่าน และตุรกี และยังตั้งอยู่บนเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติบากู-ทบีลีซี-เจย์ฮาน นอกจากนี้ ปัญหาการแบ่งแยกดินแดนภายในจอร์เจีย (ดินแดนอับฮาเซีย, เซาท์ออสซีเชีย และ อัดจารา) ยังทำให้จอร์เจียสามารถเป็นเครื่องมือในการต่อรองระหว่างรัสเซียกับสหรัฐฯ และชาติตะวันตกอื่น ๆ ได้
ความสัมพันธ์ > จอร์เจีย - ไทย

ไทยได้สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับจอร์เจียเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 1992 ฝ่ายไทยจึงมอบหมายให้สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงมอสโก (รัสเซีย)รับผิดชอบดูแลความสัมพันธ์ทวิภาคีไทย-จอร์เจียในช่วงแรก ต่อมา รัฐบาลไทยได้ปรับเปลี่ยนโดยมอบหมายให้สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงอังการา (ตุรกี) ดูแลความสัมพันธ์ไทย-จอร์เจียมาจนปัจจุบัน ในขณะที่ฝ่ายจอร์เจียได้มอบหมายให้สถานเอกอัครราชทูตจอร์เจีย ณ กรุงนิวเดลี (อินเดีย) ดูแลความสัมพันธ์จอร์เจีย-ไทย และได้แต่งตั้งนาย Tatsuya Nishimura ดำรงตำแหน่งกงสุลกิตติมศักดิ์จอร์เจียประจำประเทศไทยเมื่อวันที่ 18 มีนาคม ค.ศ. 2003 ต่อมา ได้เปลี่ยนกงสุลกิตติมศักดิ์จอร์เจียประจำประเทศไทยเป็น นายวิกร ศรีวิกรม์
ในวันที่ 8 ตุลาคม ค.ศ. 2019 ได้มีการเที่ยวบินระหว่างไทย และ จอร์เจีย โดยทำการบินจาก ท่าอากาศยานนานาชาติดอนเมือง บินตรงมายัง ทบิลีซี ในเที่ยวบิน XJ008 สายการบินไทยแอร์เอเชียเอกซ์
ในวันที่ 8 ตุลาคม ค.ศ. 2022 ได้มีการเที่ยวบินระหว่างไทย และ จอร์เจีย โดยทำการบินจาก ท่าอากาศยานนานาชาติสุวรรณภูมิ บินตรงมายัง ทบิลีซี ในเที่ยวบิน XJ908 สายการบินไทยแอร์เอเชียเอกซ์
ความสัมพันธ์ > จอร์เจีย - รัสเซีย

จอร์เจียมีความขัดแย้งกับรัสเซียสืบเนื่องมาจากปัญหาแบ่งแยกดินแดนในจอร์เจีย โดยจอร์เจียกล่าวหารัสเซียว่าเข้าไปแทรกแซงในปัญหาเหล่านี้ ทั้งในทางลับและโดยการส่งกองกำลังเข้าไป และยังกังวลว่ารัสเซียพยายามที่จะผนวกดินแดนจอร์เจียเข้าไปในดินแดนของตน ในขณะที่รัสเซียเห็นว่าดินแดนชายแดนของจอร์เจียบางแห่งเป็นฐานที่มั่นของกลุ่มก่อการร้ายเชชเนีย และเห็นว่ารัฐบาลจอร์เจียไม่ให้ความร่วมมือในการกวาดล้างกลุ่มกองโจรเชชเนียเหล่านี้ในดินแดนของตน
เมื่อวันที่ 6 ส.ค. 2007 เครื่องบินขับไล่ SU-25 จำนวน 2 ลำ ได้บินเข้าไปในน่านฟ้าจอร์เจีย พร้อมกับยิงขีปนาวุธ 1 ลูกไปที่หมู่บ้านแห่งหนึ่งซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากเซาท์ออสซีเชีย ทางการจอร์เจียเชื่อว่าเป็นการกระทำของรัสเซีย ส่วนทางฝ่ายรัสเซียปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว และระบุว่ามีความเป็นไปได้ที่เครื่องบินขับไล่เป็นของจอร์เจียที่ต้องการยั่วยุให้เกิดความตึงเครียดขึ้นในพื้นที่เซาท์ออสซีเชีย เพื่อโน้มน้าวให้สหภาพยุโรปและ NATO เห็นว่า รัสเซียเป็นภัยคุกคามต่อภูมิภาคและเข้ามาให้ความช่วยเหลือจอร์เจียในกรณีที่มีความขัดแย้งกับรัสเซีย 
อย่างไรก็ดี ล่าสุด เมื่อวันที่ 13 ม.ค. 2551 ประธานาธิบดีซาคัชวีลี ได้ให้สัมภาษณ์แก่รายการโทรทัศน์รัสเซีย ประกาศว่า “การมีความสัมพันธ์ฉันมิตรกับรัสเซียถือเป็นผลประโยชน์แก่จอร์เจีย” และเชื่อว่าการเข้าร่วม NATO ของจอร์เจียจะไม่ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์กับรัสเซีย นอกจากนี้ ยังให้ความเห็นของตนเกี่ยวกับการเมืองในบริบทโลกว่า จะสนับสนุนความสัมพันธ์กับทั้ง NATO และประเทศอื่น ๆ ทั้งตะวันออกและตะวันตก และเชื่อว่านโยบายต่างประเทศของจอร์เจียควรจะมีหลายมิติ
ความสัมพันธ์ > จอร์เจีย - สหรัฐอเมริกา

จอร์เจียมีความร่วมมือทางวิชาการ (technical cooperation) กับสหรัฐ ฯ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2000 โดยสหรัฐ ฯ ได้ให้ความช่วยเหลือด้านยุทโธปกรณ์แก่จอร์เจีย อาทิ เฮลิคอปเตอร์ และหลังจากเหตุการณ์วินาศกรรมในสหรัฐ ฯ เมื่อวันที่ 11 กันยายน ค.ศ. 2001 ความร่วมมือระหว่างสองประเทศก็เพิ่มขึ้นมาโดยตลอด
ความสัมพันธ์ > กองทัพอากาศ

บทความหลัก: กองทัพอากาศจอร์เจีย
เศรษฐกิจ

เศรษฐกิจจอร์เจียมีแนวโน้มในทางที่ดีขึ้นในระยะหลังมานี้ โดยเฉพาะหลังจากการขึ้นสู่อำนาจของประธานาธิบดี Saakashvili ในปี 2546 เนื่องจากรัฐบาลมีเป้าหมายที่แน่วแน่ในการปฏิรูปเศรษฐกิจ โดยมีนโยบายและเครื่องมือสำคัญ ได้แก่ การใช้งบประมาณอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจประเทศ การปฏิรูปภาษี (ตั้งแต่เดือนมกราคม 2548) ที่ลดอัตราภาษีลงเพื่อให้ประชาชนลดการหลบเลี่ยงภาษี กระตุ้นให้ภาคเอกชนเข้ามาลงทุนเพิ่ม และยังพัฒนาบรรยากาศการลงทุนในหมู่นักลงทุนต่างชาตินอกจากนี้ รัฐบาลยังประสบความสำเร็จในการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ และในระยะหลังยังมีการลงทุนเพิ่มขึ้นในโครงการท่อขนส่งน้ำมัน Baku-Tbilisi-Ceyhan ซึ่งจะทำให้จอร์เจียเป็นเส้นทางผ่านสำคัญสำหรับการค้าและการลงทุนระหว่างภูมิภาคเอเชียและยุโรป
อย่างไรก็ดี ความยากจน ธุรกิจผิดกฎหมาย ตลาดมืด และการฉ้อราษฎร์บังหลวง ยังคงเป็นปัญหาสำคัญของจอร์เจีย ที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยประธานาธิบดี Shevardnadze ทั้งนี้ มีการประเมินว่า มีการดำเนินธุรกิจโดยมิได้ผ่านการลงทะเบียนของรัฐในจอร์เจียอยู่ถึงร้อยละ 30-50
ศาสนา

นับถือศาสนาคริสต์ นิกายอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ 75% นับถือศาสนาอิสลาม 11% อื่น ๆ 14%
การศึกษา

ระบบการศึกษาของจอร์เจียอยู่ในช่วงทำให้ทันสมัยตั้งแต่ ค.ศ. 2004 แม้ว่าจะมีข้อโต้แย้งก็ตาม โดยเป็นเรื่องบังคับสำหรับเด็กทุกคนที่มีอายุ 6–14 ปี ระบบโรงเรียนแบ่งออกเป็น ชั้นปฐม (6 ปี; อายุระดับ 6–12 ปี), พื้นฐาน (3 ปี; อายุระดับ 12–15 ปี) และมัธยม (3 ปี; อายุระดับ 15–18 ปี) หรืออาชีวศึกษา (2 ปี) นักเรียนที่มีปริญญาโรงเรียนมัธยมสามารถเข้าเรียนการศึกษาขั้นสูงได้ เฉพาะนักเรียนที่ผ่านการสอบระดับชาติแบบครบวงจรเท่านั้นที่จะเรียนในสถาบันการศึกษาระดับสูงกว่าที่ได้รับการรับรองจากรัฐได้ โดยตรวจวัดจากคะแนนแบบข้อสอบ
กีฬา

กีฬาที่นิยมในจอร์เจีย เช่น ฟุตบอล บาสเกตบอล รักบี้ มวยปล้ำ ยูโด และ ยกน้ำหนักในอดีต จอร์เจียมีชื่อเสียงทางกีฬาทางกายภาพ
ดูเพิ่ม

กากรา
สงครามเซาท์ออสซีเชีย พ.ศ. 2551
ข้อมูล

Fisher, William Bayne; Avery, P.; Hambly, G. R. G; Melville, C. (1991). The Cambridge History of Iran. Vol. 7. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521200950.
Asmus, Ronald. A Little War that Shook the World : Georgia, Russia, and the Future of the West. NYU (2010). ISBN 978-0-230-61773-5
Gvosdev, Nikolas K.: Imperial policies and perspectives towards Georgia: 1760–1819, Macmillan, Basingstoke 2000, ISBN 0-312-22990-9
Goltz, Thomas. Georgia Diary : A Chronicle of War and Political Chaos in the Post-Soviet Caucasus. Thomas Dunne Books (2003). ISBN 0-7656-1710-2
Jones, Stephen. Georgia: A Political History Since Independence (I.B. Tauris, distributed by Palgrave Macmillan; 2012) 376 pages;
Lang, David M.: The last years of the Georgian Monarchy: 1658–1832, Columbia University Press, New York 1957
Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires: A History of Georgia. ISBN 978-1780230306.
แหล่งข้อมูลอื่น > รัฐบาล

President of Georgia เก็บถาวร 24 ธันวาคม 2016 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Government of Georgia
Ministry of Foreign Affairs of Georgia
Department of Tourism and Resorts
American Chamber of Commerce in Georgia
Chief of State and Cabinet Members
แหล่งข้อมูลอื่น > ข้อมูลทั่วไป

Georgia entry at The World Factbook
Georgia at UCB Libraries GovPubs
ประเทศจอร์เจีย ที่เว็บไซต์ Curlie
Georgia profile from the BBC News
Wikimedia Atlas of Georgia
ดูข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับ ประเทศจอร์เจีย ที่โอเพินสตรีตแมป
Association of Modern Scientific Investigation – (AMSI)
แหล่งข้อมูลอื่น > สื่อข่าว

Civil Georgia, daily news about Georgia
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  VIAF 2  3  4  5  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส 2  3  BnF data 2  3  อาร์เจนตินา  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น 2  เช็กเกีย  กรีซ  โครเอเชีย  นครรัฐวาติกัน 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
วิชาการ:  CiNii 
ศิลปิน:  KulturNav 
ประชาชน:  รัฐสภาสหราชอาณาจักร 
อื่น ๆ:  สารานุกรมของยูเครนสมัยใหม่  พจนานุกรมประวัติศาสตร์ของสวิสเซอร์แลนด์  NARA  IdRef 
จอร์เจียตะวันตกเฉียงเหนือ
มหาวิทยาลัยรัฐทบิลีซี, Corpus I