stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ขนาดสมอง
มนุษย์ > เพศ

ปริมาตรสมองผู้ใหญ่สำหรับบุคคลอายุและเพศต่าง ๆ คล้ายกันโดยพื้นฐาน
้นมี
พัฒนาการของโครงสร้างต่าง ๆ ในสมองของเด็กจะต่างกันในทั้งระหว่างบุคคลและระหว่างเพศ
สมองทารกมนุษย์เมื่อคลอดมีปริมาตร 369 ซม3 โดยเฉลี่ย และเพิ่มในปีแรกไปถึงราว ๆ 961 ซม3 หลังจากนั้นอัตราการเพิ่มจะลดลง
ปริมาตรสมองจะมากสุดเมื่อถึงอายุ 40 ปี หลังจากนั้นจะเริ่มลดลงที่อัตรา 5% ต่อทศวรรษ โดยเร่งลดเร็วขึ้นเมื่อถึงอายุราว ๆ 70 ปี
น้ำหนักสมองผู้ใหญ่ชายโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 1,345 ก. เทียบกับหญิงที่ 1,222 ก.
ผู้ชายมีปริมาตรของสมองทั้งหมด ของสมองน้อย และกลีบสมองโดยเฉลี่ยมากกว่า ยกเว้นน่าจะสมองกลีบข้างซีกซ้าย
เขตสมองโดยเฉพาะ ๆ ก็ยังมีขนาดต่างกันระหว่างเพศ
งานศึกษาทั่วไปมักบ่งว่า ชายมีอะมิกดะลาและไฮโปทาลามัสที่ใหญ่กว่า หญิงมี caudate nucleus และฮิปโปแคมปัสที่ใหญ่กว่า
เมื่อตรวจดูกับความแปรปรวนร่วมเกี่ยวเทียบกับปริมาตรในกะโหลกศีรษะ ความสูง และน้ำหนัก งานศึกษาปี 2007 พบว่า หญิงมีสัดส่วนเนื้อเทาที่สูงกว่า เทียบกับชายผู้มีสัดส่วนเนื้อขาวและน้ำหล่อสมองไขสันหลังที่สูงกว่า
แต่ก็มีความแตกต่างระหว่างบุคคลสูงมากในงานศึกษาต่าง ๆ
ส่วนงานศึกษาปี 2011 กลับไม่พบความแตกต่างระหว่างเพศที่มีนัยสำคัญทางสถิติสำหรับสัดส่วนเนื้อเทาสำหรับคนอายุต่าง ๆ ซึ่งจัดกลุ่มเป็นทศวรรษ ๆ ยกเว้นคนอายุในทศวรรษที่ 3 และ 6 โดยมีตัวอย่างหญิง 758 คนและชาย 702 คนอายุระหว่าง 20-69 ปี
ผู้ชายอายุระหว่าง 20-29 ปี (ทศวรรษที่ 3) โดยเฉลี่ยมีอัตราเนื้อเทาสูงกว่าหญิงอายุรุ่นเดียวกัน
เทียบกับกลุ่มทศวรรษที่ 6 ซึ่งหญิงโดยเฉลี่ยมีอัตราเนื้อเทาสูงกว่าอย่างสำคัญ แม้จะไม่พบความแตกต่างในกลุ่มทศวรรษที่ 7
ปริมาตรสมองและเนื้อเทาจะถึงจุดสูงสุดในระหว่างอายุ 10-20 ปี (ในหญิงก่อนกว่าชาย) เทียบกับปริมาตรเนื้อขาวและโพรงสมองที่ยังเพิ่มอยู่
รูปแบบทั่วไปเป็นการเพิ่มขนาดในช่วงวัยเด็กที่ถึงจุดสูงสุดแล้วตามด้วยการลดขนาดในช่วงวัยรุ่น (เช่น เพราะ synaptic pruning)
ปริมาตรสมองโดยเฉลี่ยในเด็กชายจะใหญ่กว่าเด็กหญิงประมาณ 10% โดยสมกับที่พบในผู้ใหญ่
แต่ก็ไม่ควรตีความว่ามีผลให้ทำอะไรได้ดีกว่าหรือแย่กว่า
เพราะค่าวัดคร่าว ๆ ของโครงสร้างต่าง ๆ อาจไม่สะท้อนถึงปัจจัยที่ให้ทำกิจได้อย่างแตกต่าง ปัจจัยเช่นการเชื่อมต่อกันระหว่างเซลล์ประสาทและความหนาแน่นของหน่วยรับ (receptor) 
อนึ่ง กลุ่มเด็กโดยเฉพาะ ๆ ก็ยังมีความแตกต่างของขนาดสมองสูง เช่น เด็กอายุเดียวกันอาจมีปริมาตรสมองโดยรวมต่างกันถึง 50%
เด็กหญิงโดยเฉลี่ยมีปริมาตรฮิปโปแคมปัสที่ใหญ่กว่า และเด็กชายมีอะมิกดะลาที่ใหญ่กว่า
โครงสร้างสมองก็เปลี่ยนแปลงไปแบบพลวัตตลอดวัยผู้ใหญ่และวัยชรา โดยแตกต่างอย่างสำคัญในระหว่างบุคคล
ในทศวรรษหลัง ๆ ชายเสียปริมาตรสมองทั้งหมด ปริมาตรสมองกลีบหน้า และสมองกลีบขมับมากกว่า เทียบกับหญิงที่เสียฮิปโปแคมปัสและสมองกลีบข้างมากกว่า
ชายเสียปริมาตรของเนื้อเทาทั้งหมดมากกว่า แม้จะต่าง ๆ กันตามเขตในทั้งสองเพศ โดยบางเขตไม่ปรากฏว่าเสื่อมไปเลย
เนื้อขาวโดยทั้งหมดไม่ปรากฏว่าลดลงตามอายุ แม้จะมีความต่างกันในเขตสมองต่าง ๆ
มนุษย์ > ปัจจัยทางยีน

งานศึกษาในแฝดเหมือนได้แสดงความสืบทอดได้ทางยีนของขนาดสมองทั่วไปในผู้ใหญ่โดยเป็นค่าระหว่าง 66-97%
แต่ก็ต่าง ๆ กันแล้วแต่บริเวณสมอง โดยมีค่าสูงสำหรับขนาดสมองกลีบหน้า (90-95%) ค่าปานกลางสำหรับฮิปโปแคมปัส (40-69%) และปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมจะมีอิทธิพลต่อบริเวณสมองด้านใน (medial) ส่วนต่าง ๆ 
อนึ่ง ปริมาตรของโพรงสมองข้างโดยหลักอธิบายได้ด้วยปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม ซึ่งแสดงนัยว่า ปัจจัยเช่นนี้ก็มีผลต่อเนื้อสมองรอบ ๆ ด้วย
ยีนอาจมีผลให้โครงสร้างสมองสัมพันธ์กับหน้าที่ทางประชาน หรือหน้าที่ทางประชานอาจมีอิทธิพลต่อโครงสร้างสมองในชั่วชีวิต
มีการระบุหรือเสนอยีนที่อาจมีบทบาท แต่ก็ยังต้องรอการทำซ้ำผลงานวิจัย
มนุษย์ > เชาวน์ปัญญา

งานศึกษาได้แสดงสหสัมพันธ์ระหว่างขนาดสมองกับเชาวน์ปัญญา คือสมองที่ใหญ่กว่าเป็นตัวพยากรณ์ว่าจะฉลาดกว่า
แต่ก็ไม่ชัดเจนว่า ชี้ความเป็นเหตุหรือไม่
งานศึกษาทาง MRI ส่วนใหญ่รายงานว่ามีค่าสหสัมพันธ์พอสมควรคือ 0.3-0.4 ระหว่างปริมาตรสมองกับเชาวน์ปัญญา
ความสัมพันธ์ที่สม่ำเสมอสุดพบที่สมองกลีบหน้า กลีบขมับ กลีบข้าง ฮิปโปแคมปัส และสมองน้อย แต่ก็อธิบายความแปรปรวนของระดับเชาวน์ปัญญา (IQ) ได้ค่อนข้างน้อย ซึ่งแสดงนัยว่า แม้ขนาดสมองอาจสัมพันธ์กับเชาวน์ปัญญา แต่ปัจจัยอื่น ๆ ก็อาจมีส่วน
อนึ่ง ขนาดสมองยังไม่สัมพันธ์อย่างมีกำลังกับค่าวัดประสิทธิภาพทางประชานอื่น ๆ แม้ที่เฉพาะเจาะจงกว่า
ในชาย ระดับเชาวน์ปัญญาสัมพันธ์กับปริมาตรเนื้อเทาในสมองกลีบหน้าและกลีบข้างมากกว่า เป็นส่วนที่คร่าว ๆ มีหน้าที่รวบรวมข้อมูลประสาทสัมผัสและควบคุมการใส่ใจ เทียบกับหญิงที่สัมพันธ์กับสมองกลีบหน้าและบริเวณโบรคา (Broca's area) ซึ่งมีหน้าที่ทางภาษา
งานวิจัยที่วัดปริมาตรสมอง, ค่าศักย์ไฟฟ้าแบบ P300 auditory evoked potentials และระดับเชาวน์ปัญญาแสดงข้อมูลที่ขัดแย้งกัน คือทั้งปริมาตรสมองและความเร็วการเกิดค่า P300 มีสหสัมพันธ์กับลักษณะทางเชาวน์ปัญญาต่าง ๆ ที่วัด แต่ทั้งสองกลับไม่มีสหสัมพันธ์กับกันและกัน
หลักฐานยังไม่ตรงกันว่า ความแตกต่างของขนาดสมองสามารถพยากรณ์ระดับเชาวน์ปัญญาระหว่างพี่น้องได้หรือไม่ งานบางงานพบสหสัมพันธ์ระดับพอสมควร แต่งานอื่น ๆ ก็ไม่พบ
งานทบทวนวรรณกรรมปี 2012 ชี้ว่า ขนาดสมองคร่าว ๆ ไม่น่าจะเป็นวิธีการวัดระดับเชาวน์ปัญญาที่ดี เช่น ขนาดสมองก็ต่างกันระหว่างหญิงกับชายโดยไม่ปรากฏความต่างของระดับเชาวน์ปัญญา
โครงสร้างสมองของผู้ใหญ่ยังเปลี่ยนไปเมื่อเรียนรู้ทักษะทางประชานหรือทางการเคลื่อนไหวใหม่ ๆ ด้วย
คือ สภาพพลาสติกของระบบประสาท (neuroplasticity) เป็นการเพิ่มปริมาตรเนื้อเทา ได้พบในผู้ใหญ่หลังจากฝึกทักษะทางตา-การเคลื่อนไหว
โดยการเปลี่ยนแปลงทางคุณภาพ (เช่น เรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ) ปรากฏกว่าสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างสมองยิ่งกว่าการฝึกเพื่อปรับปรุงทักษะที่มีอยู่แล้ว
ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดพบว่าจะคงยืนอย่างน้อย 3 เดือนโดยไม่ต้องฝึกอย่างต่อเนื่อง
ตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงที่มีผลอื่น ๆ รวมการเรียนรู้เสียงคำพูดใหม่ ๆ ดนตรี ทักษะในการหาหนทาง และเรียนรู้คำเขียนที่สะท้อนจากกระจก
สัตว์อื่น ๆ

วาฬสเปิร์มมีสมองใหญ่สุดและหนักราว 8 กก.
สมองช้างหนักกว่า 5 กก. เล็กน้อย
สมองโลมาปากขวดหนัก 1.5-1.7 กก.
เทียบกับสมองมนุษย์ที่หนักราว 1.3-1.5 กก.
ขนาดสมองมักจะเป็นไปตามขนาดร่างกาย
แต่ก็ไม่ได้เป็นไปตามสัดส่วน คือ อัตรามวลสมองต่อมวลร่างกายจะต่าง ๆ กัน
อัตราสูงสุดพบในหนูผี
ค่าเฉลี่ยน้ำหนักสมองของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั้งหมดเป็นไปตามกฎ power law (คือ  y=k^{a}) โดยมีเลขชี้กำลังราว ๆ 0.75
การเป็นไปตามกฎเช่นนี้ก็มีเหตุผลที่ดี เพราะขนาดร่างกายสัมพันธ์กับความยาวร่างกายตามกฎนี้โดยมีเลขชี้กำลัง 0.33 และขนาดร่างกายสัมพันธ์กับพื้นที่ผิวของร่างกายโดยมีเลขชี้กำลัง 0.67
แม้จะไม่มีคำอธิบายสำหรับค่า 0.75
แต่ก็น่าสนใจว่ามีค่าทางสรีรภาพบางอย่างที่สัมพันธ์กับขนาดร่างกายด้วยเลขชี้กำลังที่ใกล้ ๆ กัน เช่น อัตราเมแทบอลิซึมพื้นฐาน (basal metabolic rate)
สูตรในกฎนี้ใช้กับสมองโดยเฉลี่ยของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั้งหมด แต่สัตว์แต่ละวงศ์ (เช่น เสือและแมว สัตว์ฟันแทะ ไพรเมต เป็นต้น) ก็จะมีค่าต่างไปบ้าง ซึ่งทั่วไปสะท้อนถึงความซับซ้อนทางพฤติกรรม
ไพรเมตตามขนาดร่างกาย มีสมองใหญ่เป็น 5-10 เท่าตามที่สูตรนี้พยากรณ์
สัตว์ล่าเหยื่อมักจะมีสมองใหญ่กว่าสัตว์ที่เป็นเหยื่อของมัน
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมใน Infraclass "placentalia" โดยมากมีสมองที่ใหญ่กว่าสัตว์มีกระเป๋าหน้าท้อง เช่น โอพอสซัม
ค่ามาตรฐานที่ใช้ประเมินขนาดสมองจริง ๆ เทียบกับขนาดที่คาดหวังจากขนาดร่างกายเรียกว่า encephalization quotient (EQ)
ซึ่งของมนุษย์อยู่ที่ระหว่าง 7.4-7.8
แม้ขนาดสมองของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอาจใหญ่ขึ้น แต่ก็ใช่ว่าส่วนย่อยทุก ๆ ส่วนจะใหญ่ขึ้นในอัตราเดียวกัน
โดยเฉพาะก็คือ ยิ่งสมองใหญ่เท่าไร เปลือกสมองก็มีสัดส่วนใหญ่ขึ้นเท่านั้น
ดังนั้น ในสัตว์ที่มีสมองขนาดใหญ่สุด โดยมากจะเป็นเปลือกสมอง และนี่ไม่ใช่เพียงแค่มนุษย์เท่านั้น แต่สัตว์อื่น ๆ ก็เช่นกัน ดังที่พบในปลาโลมา วาฬ และช้างเป็นต้น 
สมองได้ใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ ใน ประวัติวิวัฒนาการสองล้านปีของ Homo sapiens แม้จะอธิบายได้เป็นบางส่วนว่า เพราะร่างกายใหญ่ขึ้น
แต่ก็มีความแตกต่างที่อธิบายอย่างเป็นระบบได้ยาก โดยเฉพาะก็คือ การปรากฏขึ้นของมนุษย์ปัจจุบันเมื่อ 300,000 ปีก่อน ซึ่งมีร่างกายเล็กลงแต่มีสมองใหญ่ขึ้น
ถึงกระนั้น มนุษย์นีแอนเดอร์ทาล ซึ่งสูญพันธุ์ไปราว 40,000 ปีก่อน ก็มีสมองใหญ่ยิ่งกว่ามนุษย์ปัจจุบัน
นักวิจัยบางส่วนคิดว่า งานวิจัยให้ความสนใจกับขนาดสมองมากเกินควร
เช่น บางคนอ้างว่า ปัจจัยอื่น ๆ นอกจากขนาดมีสหสัมพันธ์กับเชาวน์ปัญญาที่ยิ่งกว่า เช่น จำนวนเซลล์ประสาทในสมองและความเร็วของเส้นประสาทที่เชื่อมต่อกัน
พวกเขายังชี้ด้วยว่า เชาวน์ปัญญาไม่ได้ขึ้นเพียงกับปริมาณเนื้อเยื่อในสมอง แต่ขึ้นกับรายละเอียดทางโครงสร้างของมันด้วย
เช่น มันชัดเจนแล้วว่าพวกนกกา นกเรเวน และนกแก้วแอฟริกาเทา (Psittacus erithacus) เป็นสัตว์ฉลาดแม้จะมีสมองเล็ก
แม้มนุษย์จะมีค่า encephalization quotient สูงสุดในบรรดาสัตว์ที่ยังเหลืออยู่ แต่ค่านี้ก็ไม่ได้นอกรีดนอกรอยจากสัตว์พวกไพรเมต
เทียบกับลิงกอริลลาที่ออกนอกรีดนอกรอย คือมีอัตราที่น้อยกว่าตามคาด
มีค่าวัดทางกายภาพอื่น ๆ ที่สัมพันธ์กับขนาดสมองในประวัติวิวัฒนาการของมนุษย์ เช่น ฐานกะโหลกศีรษะ
โค้งมากขึ้นเมื่อสมองมีขนาดใหญ่ขึ้นเทียบกับกับความยาวของฐานกะโหลก
ความจุกะโหลกศีรษะ

ความจุกะโหลกศีรษะเป็นค่าวัดปริมาตรกระดูกหุ้มสมองภายในสำหรับสัตว์มีกระดูกสันหลังที่มีทั้งกระดูกหุ้มสมองและสมอง
หน่วยวัดที่สามัญสุดคือลูกบาศก์เซนติเมตร (ซม3)
ปริมาตรของกระดูกหุ้มสมองใช้เป็นตัวระบุขนาดสมองคร่าว ๆ ซึ่งก็เป็นตัวบ่งชี้เชาวน์ปัญญาของสิ่งมีชีวิตนั้นอย่างคร่าว ๆ
การวัดบ่อยครั้งทำโดยเติมช่องกระดูกหุ้มสมองด้วยวัสดุเล็ก ๆ (เช่น เมล็ดมัสตาร์ดหรือหัวกระสุนปืนเล็ก ๆ) แล้ววัดปริมาตรของวัสดุที่ใช้นั้น ๆ
แต่การวัดเช่นนี้ต้องตรวจสอบเพิ่ม เช่น ด้วยเอกซ์เรย์คอมพิวเตอร์ สำหรับสปีชีส์และเพศหนึ่ง ๆ เพื่อดูว่า มันวัดปริมาตรกระดูกหุ้มสมองสำหรับสปีชีส์นั้น ๆ ได้ดีแค่ไหน.
วิธีการวัดที่แม่นยำกว่าก็คือทำรูปหล่อส่วนข้างในของกะโหลกศีรษะแล้ววัดปริมาณน้ำที่มันแทนที่
ในอดีตมีงานศึกษาเป็นโหล ๆ ที่ประมาณความจุกะโหลกศีรษะ 
งานศึกษาโดยมากทำกับกะโหลกสัตว์ตายโดยใช้การวัดตรง ๆ การจุกะโหลกศีรษะ หรือบางครั้งใช้การถ่ายรังสี[ต้องการอ้างอิง]
ความรู้เรื่องปริมาตรกะโหลกศีรษะอาจสำคัญในการศึกษากลุ่มประชากรต่าง ๆ ที่อยู่ในภูมิภาค มีเชื้อชาติ หรือมีกลุ่มชาติพันธุ์ที่ต่าง ๆ กัน
ปัจจัยอื่น ๆ อาจมีผลต่อขนาดกะโหลกศีรษะเช่นการได้อาหาร
ข้อมูลยังอาจใช้สัมพันธ์ความจุกะโหลกกับค่าวัดกะโหลกอื่น ๆ หรือเปรียบเทียบกับสัตว์อื่น ๆ 
ใช้ศึกษาความผิดปกติของขนาดกะโหลก ของรูปร่าง และของการเติบโตและพัฒนาการทางปริมาตร[ต้องการอ้างอิง]
ความจุกะโหลกศีรษะเป็นวิธีการวัดขนาดสมองโดยอ้อม
มีงานศึกษาบางงานที่วัดกะโหลกศีรษะของสัตว์เป็น ๆ ด้วยการวัดตรง ๆ[ต้องการอ้างอิง]
แต่ความจุกะโหลกที่มากกว่าไม่ใช่หมายความว่าสัตว์จะฉลาดกว่า เพราะร่างกายที่ใหญ่จำเป็นต้องมีสมองที่ใหญ่เพื่อการควบคุม ในบางกรณี นี่ยังเป็นการปรับตัวให้เข้ากับอากาศหนาว
ยกตัวอย่างเช่น ในบรรดามนุษย์ปัจจุบัน ประชากรในเขตเหนือมีเปลือกสมองส่วนการเห็น 20% ใหญ่กว่าประชากรในเขตใต้ ซึ่งอาจอธิบายความแตกต่างระหว่างขนาดสมอง (และความจุกะโหลกศีรษะโดยคร่าว ๆ) ได้
	หน้าที่ทางประสาทยังระบุด้วยการจัดระเบียบของสมองได้ดีกว่าปริมาตรสมอง
ความแตกต่างระหว่างบุคคลยังสำคัญด้วย เช่น ความจุกะโหลกของมนุษย์นีแอนเดอร์ทาลหญิงอยู่ระหว่าง 1,300-1,600 ซม3
เพื่อใช้ความจุกะโหลกเป็นตัวบ่งชี้แบบปรวิสัยของขนาดสมอง นักวิชาการ (Harry Jerison) ได้พัฒนา encephalization quotient (EQ) ขึ้นในปี 1973
เป็นค่าเปรียบเทียบขนาดสมองตัวอย่างกับขนาดสมองที่คาดว่าสัตว์หนักระดับนั้น ๆ ควรจะมี
วิธีนี้ทำให้สามารถตัดสินอะไรบางอย่างได้ที่สัมพันธ์กับความจุกะโหลกศีรษะของสัตว์นั้น ๆ
นักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่งได้รวบรวมรูปหล่อกะโหลกศีรษะและวัดความจุกะโหลกไว้เป็นจำนวนมาก
ลิงอุรังอุตัง: 275-500 ซม3
ลิงชิมแปนซี: 275-500 ซม3
ลิงกอริลลา: 340-752 ซม3
นีแอนเดอร์ทาล: 1,500-1,740 ซม3
Homo erectus: 850-1,100 ซม3
Australopithecus afarensis: 438 ซม3
Australopithecus africanus: 452 ซม3
Paranthropus boisei: 521 ซม3
Paranthropus robustus: 530 ซม3
ดูเพิ่ม

ประสาทวิทยาศาสตร์กับเชาวน์ปัญญา
สมองมนุษย์
เชิงอรรถ

↑  Smith & Beals (1990)
1 2 3  
encephalization quotient (EQ) หรือ encephalization level เป็นค่าวัดขนาดสมองแบบสัมพัทธ์ มีนิยามเป็นอัตราส่วนของมวลสมองจริง ๆ กับมวลสมองที่คาดหวังสำหรับสัตว์หนึ่งในขนาดนั้น ๆ เชื่อว่า ค่าแสดงระดับเชาวน์ปัญญาหรือสมรรถภาพทางประชานโดยประมาณสำหรับสปีชีส์นั้น ๆ
เป็นค่าวัดที่ดีกว่าอัตรามวลสมองต่อมวลร่างกาย เพราะพิจารณารวมเอาปัจจัยทางแอลโลเมตรี (allometric effect) ด้วย
สูตรได้พัฒนาขึ้นสำหรับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมโดยเฉพาะ และอาจให้ผลไม่ได้เรื่องถ้าใช้กับสัตว์อื่น ๆ นอกกลุ่มนี้
นอกเหนือจากปริมาตร มวล หรือจำนวนเซลล์ พลังงานที่สมองใช้ก็สามารถเทียบกับที่ร่างกายส่วนอื่น ๆ ใช้ได้เช่นกัน
↑  ฐานกะโหลกศีรษะ (base of skull) เป็นส่วนล่างสุดของกะโหลกศีรษะ ประกอบด้วยเยื่อบุกะโหลกและส่วนล่างของเพดานกะโหลก ประกอบด้วยกระดูก 5 ชิ้นคือ กระดูกเอทมอยด์ กระดูกสฟีนอยด์ กระดูกท้ายทอย กระดูกหน้าผาก และกระดูกขมับ
อ่านเพิ่ม

Jabr, Ferris (28 November 2015). "How Humans Ended Up With Freakishly Huge Brains". Wired. สืบค้นเมื่อ 29 November 2015.
น้ำหนักสมองมนุษย์โดยเฉลี่ยสำหรับชายและหญิงตลอดชั่วอายุ ชายสีน้ำเงิน หญิงสีแดง แกนนอนแสดงอายุ แกนตั้งแสดงน้ำหนักสมอง
จากงานศึกษา Changes in brain weights during the span of human life
ประกาศความเป็นมนุษย์

ประกาศความเป็นมนุษย์ (ญี่ปุ่น: 人間宣言; โรมาจิ: Ningen-sengen; อังกฤษ: Humanity Declaration) เป็นพระราชหัตถเลขาซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิโชวะทรงให้ไว้เป็นส่วนหนึ่งของพระราชดำรัสวันขึ้นปีใหม่เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2489 ตามคำร้องขอของผู้บัญชาการสูงสุดแห่งฝ่ายสัมพันธมิตร ถัดจากโองการห้าข้อซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิเมจิทรงประกาศขึ้นในปี พ.ศ. 2411 ด้วยพระราชหัตถเลขานี้สมเด็จพระจักรพรรดิโชวะทรงปฏิเสธแนวคิดที่ว่าพระองค์ทรงเป็นสมมติเทพ และนำไปสู่การประกาศใช้รัฐธรรมนูญญี่ปุ่นฉบับใหม่ซึ่งตราว่า จักรพรรดิทรงเป็น "สัญลักษณ์แห่งรัฐและความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของประชาชน" ในที่สุด
พระราชหัตถเลขานี้ไม่มีชื่ออย่างเป็นทางการ จึงมักเรียก "ประกาศความเป็นมนุษย์" และเรียกกันว่า "พระราชหัตถเลขาว่าด้วยการสร้างชาติญี่ปุ่นใหม่" (新日本建設に関する詔書; Imperial Rescript on the Construction of a New Japan) กับ "พระราชหัตถเลขาว่าด้วยการฟื้นฟูชาติ" (年頭、国運振興の詔書; Imperial Rescript on National Revitalization) ก็มี
ประกาศ

การมีพระราชหัตถเลขาฉบับนี้เป็นหนึ่งในบรรดาพระราชกิจท้ายสุดที่สมเด็จพระจักรพรรดิโชวะทรงบำเพ็ญในฐานะพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นประมุข
ว่ากันว่า เรจินัลด์ ฮอเรซ ไบลธ์ (Reginald Horace Blyth) กับแฮโรลด์ เกาลด์ เฮนเดอร์สัน (Harold Gould Henderson) ช่วยกันร่างพระราชหัตถเลขาให้แก่สมเด็จพระจักรพรรดิโชวะ คนทั้งสองนี้ขึ้นชื่อว่ามีบทบาทส่งเสริมให้นิกายเซนและโคลงไฮกุได้รับความนิยมแพร่หลายไปในต่างแดนมานานแล้ว
ผู้บัญชาการสูงสุดแห่งฝ่ายสัมพันธมิตรและโลกตะวันตกให้ความสนใจเป็นอันมากแก่วรรคต่อไปนี้เป็นต้นไปจนจบพระราชหัตถเลขา
"ความผูกพันระหว่างเรากับอาณาประชาราษฎร์ของเรานั้นตั้งอยู่บนความไว้เนื้อเชื่อใจและความรักใคร่ปรองดองซึ่งกันและกันเสมอมา จะได้อาศัยแต่เรื่องปรัมปราและตำนานดึกดำบรรพ์ก็หาไม่ ความผูกพันเหล่านี้มิได้ปรากฏขึ้นเพราะมิจฉาทิฐิที่ว่า พระมหากษัตริย์ทรงเป็นสมมติเทวะ และที่ว่า ปวงชนชาวญี่ปุ่นนั้นประเสริฐเลิศล้ำกว่าเผ่าพันธุ์อื่นและลิขิตมาให้ครองโลก"
"朕ト爾等國民トノ間ノ紐帯ハ、終始相互ノ信頼ト敬愛トニ依リテ結バレ、單ナル神話ト傳説トニ依リテ生ゼルモノニ非ズ。天皇ヲ以テ現御神トシ、且日本國民ヲ以テ他ノ民族ニ優越セル民族ニシテ、延テ世界ヲ支配スベキ運命ヲ有ストノ架空ナル觀念ニ基クモノニモ非ズ。"
"The ties between Us and Our people have always stood upon mutual trust and affection. They do not depend upon mere legends and myths. They are not predicated on the false conception that the Emperor is divine, and that the Japanese people are superior to other races and fated to rule the world."  (คำแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการ)
การตีความ

ตามความเห็นที่ได้รับความนิยมในชาติตะวันตก และได้รับการสนับสนุนจากผู้บัญชาการสูงสุดแห่งฝ่ายสัมพันธมิตรอีกทอดหนึ่งนั้น พระราชกระแสข้างต้นท้าทายข้ออ้างอันเก่าแก่นับหลายศตวรรษที่ว่า สมเด็จพระจักรพรรดิโชวะและพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ้าของพระองค์นั้นสืบเผ่าพันธุ์มาแต่สุริยเทพี อะมะเตะระซุ และข้ออ้างนี้เองเป็นเหตุให้ต้องทรงรับต่อสาธารณชนว่าพระองค์มิใช่สมมติเทวะ อนึ่ง ในวันเดียวกับที่มีพระราชหัตถเลขานั้น พลเอก ดักลาส แมกอาเธอร์ ผู้บัญชาการทหารบกสหรัฐอเมริกา แถลงว่า เขาปลาบปลื้มยินดีกับพระราชกระแสนี้เป็นอันมาก เพราะเขาเห็นว่า เป็นการที่พระจักรพรรดิทรงรับเป็นพระราชภาระที่จะชี้นำราษฎรของพระองค์ในการปรับปรุงประเทศญี่ปุ่นให้เป็นประชาธิปไตย
กระนั้น เพราะเหตุที่พระราชหัตถเลขานี้ใช้ราชาศัพท์อย่างโบราณและศัพท์แสงต่าง ๆ เสียมาก ความหมายที่แท้จริงของเนื้อความจึงเป็นที่ถกเถียงกันอย่างยิ่ง โดยเฉพาะข้อความ "มิจฉาทิฐิที่ว่า พระมหากษัตริย์ทรงเป็นสมมติเทวะ" นั้น มีการใช้ศัพท์พิเศษว่า "อะกิสึมิกะมิ" (現御神; "สมมติเทพ") แทนที่จะใช้คำทั่วไปว่า "อะระฮิโตะงะมิ" (現人神; "สมมติเทวะ") ถ้อยคำ "อะกิสึมิกะมิ" นี้มักปรากฏในพจนานุกรมภาษาอังกฤษว่า หมายถึง "ความเป็นเทวะ" (divinity) แต่ชาวตะวันหลายคนซึ่งเป็นนักวิจารณ์ เช่น จอห์น ดับเบิลยู. โดเวอร์ (John W. Dower) กับเฮอร์เบิร์ต พี. บิกซ์ (Herbert P. Bix) โต้แย้งว่า ที่จริงต้องแปลว่า "เทพยดาซึ่งปรากฏองค์แจ้งชัด" หรือแปลง่าย ๆ ว่า "องค์อวตารของเทพ" มากกว่า เพราะฉะนั้น แม้พระจักรพรรดิจะมิใช่ "อะกิสึมิกะมิ" แล้ว แต่ก็อาจทรงเป็น "อะระฮิโตะงะมิ" อยู่ต่อไปก็ได้
สำหรับสมเด็จพระจักรพรรดิโชวะนั้น ทรงเคยยืนยันแนวคิดที่ให้ถือว่าพระมหากษัตริย์ญี่ปุ่นทรงสืบเชื้อสายเทวะตลอดมา ในเดือนธันวาคม 2488 พระองค์ตรัสแก่มิชิโอะ คิโนะชิตะ (Michio Kinoshita) รองสมุหพระราชวังว่า "จะบอกว่าเรื่องคนญี่ปุ่นเป็นเผ่าพันธุ์เทพยดานั้นเป็นความหลงผิดอย่างไรก็ได้ แต่จะเที่ยวกล่าวว่าเรื่องจักรพรรดิสืบเชื้อสายสวรรค์เป็นเรื่องเหลวไหลนั้น เห็นจะต้องห้ามเด็ดขาด"
ส่วนบรรดาผู้วิพากษ์วิจารณ์การตีความของฝ่ายตะวันตก ซึ่งรวมถึงสมเด็จพระจักรพรรดิโชวะด้วยนั้น อภิปรายว่า การปฏิเสธความเป็นสมมติเทวะไม่ใช่ประเด็นของพระราชหัตถเลขา ฝ่ายนี้เห็นว่า เนื่องจากพระราชหัตถเลขาเกริ่นเอาเนื้อความจากโองการห้าข้อของพระเจ้าเมจิมาทุกถ้อยคำ พระราชหัตถเลขาจึงเป็นเครื่องแสดงว่า พระราชประสงค์ที่แท้จริงของสมเด็จพระจักรพรรดิโชวะ คือ การให้โลกได้รับรู้ว่า ประเทศญี่ปุ่นเป็นประชาธิปไตยมาตั้งแต่สมัยเมจิแล้ว มิใช่เพิ่งมาเป็นเมื่อถูกตะวันตกยึดครองแผ่นดินแต่ประการใด สมเด็จพระจักรพรรดิโชวะได้ทรงขยายความข้อนี้เมื่อทรงให้สัมภาษณ์ ณ วันที่ 23 สิงหาคม 2520 ว่า พระองค์มีพระราชหฤทัยปรารถนาจะให้ปวงชนชาวญี่ปุ่นไม่ลืมเลือนความทระนงในชาติตน การตีความทำนองนี้ยังได้รับการสนับสนุนจากข้อเท็จจริงที่ว่า พระราชหัตถเลขาได้รับการเผยแพร่พร้อมอรรถกถาของนายกรัฐมนตรีคิจูโร ชิเดะฮะระ ซึ่งพรรณนาแต่เรื่องประชาธิปไตยที่มีมาตั้งแต่สมัยเมจิเพียงประการเดียว โดยมิได้เอื้อนเอ่ยถึงการบอกสละความเป็นสมมติเทวะของพระมหากษัตริย์เลย
เชิงอรรถ

1 2  "Emperor, Imperial Rescript Denying His Divinity (Professing His Humanity)". National Diet Library. 2004. สืบค้นเมื่อ 6 January 2013.
↑  Dower, p. 310.
↑  Wetzler, Peter (1998). Hirohito and War. Honolulu: University of Hawai'i Press. p. 3. ISBN 978-0-8248-1925-5.
1 2  Dower, John (1999). Embracing Defeat. New York: W.W. Norton & Co. p. 314–317. ISBN 978-0-393-32027-5.
แหล่งข้อมูลอื่น

พระราชหัตถเลขาฉบับเต็ม (ในภาษาญี่ปุ่นและภาษาอังกฤษ)
มาริลิน เคท การ์ดเนอร์

| มาริลิน เคท การ์ดเนอร์ |
| --- | --- |
เกิด: 14 มกราคม พ.ศ. 2546 (21 ปี) กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
ส่วนสูง: 1.65 เมตร (5 ฟุต 5 นิ้ว)
ตัวแทน: ช่อง 3 (2560−ปัจจุบัน)
อาชีพ:  นักแสดง  พิธีกร 
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2560−ปัจจุบัน
อาชีพแสดง
ผลงานเด่น: แม่หญิงบัว / ฟ้ารดา (วัยเด็ก) – ลิขิตรักข้ามดวงดาว (2562)  ลตา – ดวงใจในมนตรา (2564)  กลอยใจ (กลอย) – คือเธอ (2565)  น้ำฝน – ขวัญฤทัย (2567)
 
มาริลิน เคท การ์ดเนอร์ (เกิด 14 มกราคม พ.ศ. 2546) ชื่อเล่น เคท เป็นนักแสดงและพิธีกรลูกครึ่งไทย-อังกฤษ สังกัดสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3
ประวัติ

มาริลิน เคท การ์ดเนอร์ โดยที่มาของชื่อนั้นคำว่า "มาริลิน" เป็นชื่อของคุณอา ส่วน "เคท" ที่เป็นชื่อกลางและชื่อเล่นเป็นชื่อของคุณย่า เกิดเมื่อวันอังคาร ที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2546 บิดาเป็นชาวอังกฤษ​ มารดาเป็นชาวไทย สำเร็จ​การศึกษาระดับมัธยมศึกษาจาก โรงเรียนสารสาสน์เอกตรา (สายวิทย์-คณิต)​ ปัจจุบันกำลัง​ศึกษา​ระดับ​ปริญญาตรี​ สาขาวิชาศิลปการละคร คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
เข้าสู่วงการบันเทิง

มาริลินเริ่มต้นเข้าสู่วงการบันเทิงจากการเป็นนักแสดงฝึกหัดของ ช่อง 3 และได้ทำหน้าที่เป็นผู้ประกาศคั่นรายการ เมื่อปี พ.ศ. 2560 ได้แสดงละครเรื่อง สายธารหัวใจ รับบท "คุณหญิงปฐวี" (วัยรุ่น) และ เดือนประดับดาว รับบท "แพง อาภรณ์" (วัยรุ่น) จากนั้นจึงเริ่มมาเป็นที่รู้จักจากบท "แม่หญิงบัว/ฟ้ารดา" (วัยเด็ก) ในละครเรื่อง ลิขิตรักข้ามดวงดาว เมื่อปี พ.ศ. 2562 ต่อมาในปี พ.ศ. 2564 มาริลิน ได้แสดงละครถึง 3 เรื่องที่ออกอากาศไล่เลี่ยกันคือ เมียจำเป็น รับบท "น้อย" ดาวคนละดวง รับบท "ใบไม้" และเรื่อง ดวงใจในมนตรา รับบท" ลตา" ในปี พ.ศ. 2565 มาริลิน ได้แสดงละครเรื่อง คือเธอ รับบท "กลอยใจ"  ในปี พ.ศ. 2567 เธอมีโอกาส​แสดงร่วมโปรเจกต์​ในละครซีรีส์ชุด ดวงใจเทวพรหม ตอน ขวัญฤทัย รับบท "น้ำฝน" และเธอยังมีละครที่เตรียมออกอากาศอีก 4 เรื่องคือเรื่อง แผนรักหักคานลุง, โทษ​ฐานที่รักเธอ, เหนือพรหมลิขิต, หนึ่งในร้อย​
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

ละครโทรทัศน์ทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3
| พ> ศ. | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2560 | สายธารหัวใจ | หม่อมราชวงศ์หญิงปฐวี จงสวัสดิ์ (วัยเด็ก) |
| 2560 | เดือนประดับดาว | แพงอาภรณ์ (วัยเด็ก) |
| 2562 | ลิขิตรักข้ามดวงดาว | แม่หญิงบัว (อดีต) / ฟ้ารดา (ฟ้า) (วัยเด็ก) |
| 2564 | เมียจำเป็น | น้อย |
| 2564 | ดาวคนละดวง | ใบไม้ (รับเชิญ) |
| 2564 | ดวงใจในมนตรา | ลตา |
| 2565 | คือเธอ | กลอยใจ ชโยดม (กลอย) |
| 2567 | ดวงใจเทวพรหม ตอน ขวัญฤทัย | น้ำฝน​ พิทักษ์กุล (พยาบาลฝน) |
| 2567 | หนึ่งในร้อย | วิเวียร (รับเชิญ)​ |
| 2568 | แผนรักหักคานลุง | นวินดา เครือฟ้า (น้ำผึ้ง) |
| 2568 | โทษฐานที่รักเธอ | พะพาย |
| 2568 | เหนือพรหมลิขิต | อัญชิตา  (ตอนโต) |
ผลงาน > ซีรีส์

| พ> ศ. | เรื่อง | บทบาท | ออกอากาศ​ |
| --- | --- | --- | --- |
| กำลังถ่ายทำ​ | ​Only you เพียงเธอ​​ |  | ช่อง 3 HD |
ผลงาน > พิธีกร​

โทรทัศน์
ผู้ประกาศรายการช่อง 3
ออนไลน์
ทางช่อง YouTube : One Man Team
แหล่งข้อมูลอื่น

มาริลิน เคท การ์ดเนอร์ ที่อินสตาแกรม
การฉวยประโยชน์การค้าทางเพศจากเด็ก

การฉวยประโยชน์การค้าทางเพศจากเด็ก (อังกฤษ: Commercial sexual exploitation of children ตัวย่อ CSEC) เป็นธุรกรรมทางการค้าที่อาศัยการฉวยประโยชน์ทางเพศ (sexual exploitation) จากเด็ก เช่นการค้าประเวณี และสื่อลามกอนาจาร
อาจจะมีการบีบบังคับและการใช้ความรุนแรงต่อเด็ก เท่ากับเป็นแรงงานบังคับและเป็นรูปแบบความเป็นทาสยุคปัจจุบัน
รวมทั้งการให้บริการทางเพศของเด็กเพื่อผลประโยชน์แลกเปลี่ยน จะเป็นเงินทองหรืออะไรอย่างอื่นก็ดี
ปฏิญญาของงานประชุมโลกใหญ่ต้านการฉวยประโยชน์การค้าทางเพศจากเด็ก (Declaration of the First World Congress against Commercial Sexual Exploitation of Children) ที่ประชุมในเมืองสต็อกโฮล์มปี 2539 นิยาม CSEC ว่า
CSEC ยังหมายถึงเซ็กซ์ทัวร์ และธุรกรรมทางเพศแบบอื่น ๆ ที่เด็กร่วมกิจกรรมทางเพศเพื่อแลกปัจจัยที่จำเป็นต่อชีวิต เช่น อาหาร ที่อยู่อาศัย หรือการศึกษา
รวมทั้งรูปแบบที่สมาชิกในบ้านไม่ห้ามหรือแจ้งตำรวจเกี่ยวกับทารุณกรรมต่อเด็ก
เนื่องจากได้ผลประโยชน์จากผู้กระทำผิด
และอาจรวมการแต่งงานแบบคลุมถุงชนสำหรับเด็กที่ยังไม่ถึงอายุที่ยอมให้ร่วมประเวณีได้
ที่เด็กไม่ได้ยินยอมและถูกทารุณทางเพศ[ต้องการอ้างอิง]
ศูนย์เพื่อเด็กหายและถูกฉวยผลประโยชน์แห่งชาติ (National Center for Missing and Exploited Children) ซึ่งเป็นองค์การไม่แสวงหาผลกำไรเอกชน (แต่เบื้องต้นจัดตั้งโดยรัฐสภาแห่งสหรัฐอเมริกา) กล่าวว่า เด็กหญิง 1 ใน 5 และเด็กชาย 1 ใน 10 จะถูกฉวยประโยชน์หรือทารุณกรรมทางเพศก่อนจะโตเป็นผู้หใญ่
ส่วนกองทุนเพื่อเด็กแห่งสหประชาชาติ (UNICEF) กล่าวว่า การฉวยประโยชน์ทางเพศจากเด็กเป็น "การล่วงละเมิดสิทธิที่รุนแรงที่สุดที่เด็กคนหนึ่งอาจจะต้องอดทนอดกลั้น"
ทิศทาง > สื่อลามก

สื่อลามกอนาจารเด็กแพร่หลายไปทั่วทั้งในระดับนานาชาติ ระดับชาติ ระดับภาค และในเขตพื้นที่
วิธีการต่าง ๆ ที่ใช้ในการผลิต การจำหน่าย ผู้ผลิต เทคนิคหลีกเลี่ยงกฎหมาย และสถานะ อยู่ในตาราง 1
เป็นอุตสาหกรรมมูลค่าหลายหมื่นล้านบาทรวมทั้งรูปถ่าย หนังสือ สื่อเสียง วิดีโอ และอื่น ๆ
รูปภาพจะแสดงเด็กร่วมกิจกรรมทางเพศกับเด็กอื่น กับผู้ใหญ่ หรือกับวัตถุต่าง ๆ
เด็กอาจจะถูกฉวยผลประโยชน์ ถูกข่มขืน ถูกการอนาจาร หรือแม้แต่ถูกฆ่า
การทำสื่อลามกอนาจารมักจะเป็นก้าวแรกเข้าไปสู่อุตสาหกรรมการค้าเพศ
ผู้ได้ประโยชน์จะบังคับให้เด็กทำสื่ออนาจารเพื่อปรับให้เชื่อว่าสิ่งที่ทำเป็นเรื่องที่ยอมรับได้
แล้วอาจจะใช้สื่ออนาจารนั้นเพื่อขู่บังคับเด็กหรือกรรโชกเอาทรัพย์จากลูกค้า
|  | นานาชาติ | ชาติ | ภูมิภาค | พื้นที่ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| วิธีการผลิต | เทคโนโลยีทันสมัยที่สุดที่ใช้ในโสตทัศนอุปกรณ์ การพัฒนาสื่อ และการผลิตสื่อ      | เท่าเทียมกับระดับนานาชาติ      | โรงถ่ายและแล็บส่วนตัว มีคุณภาพด้อยกว่า      | คุณภาพด้อยที่สุด ใช้เทคโนลียีที่ขายในตลาดผู้บริโภค (เช่น กล้องดิจิทัล โฟโตสแตต) ซื้อผ่านหรือแลกเปลี่ยนโดยตรงทางจดหมาย |
| การจำหน่าย | ไปรษณีย์ (ทั้งของรัฐและเอกชน) คนส่งของ การขายตรง      | ร้านหนังสือลามก ไปรษณีย์ (ทั้งของรัฐและเอกชน) การขายตรง      | ไปรษณีย์ (ทั้งของรัฐและเอกชน) การขายหรือแลกเปลี่ยนโดยตรง ร้านหนังสือลามก      | การขายหรือแลกเปลี่ยนโดยตรง, ไปรษณีย์ (ทั้งของรัฐและเอกชน) |
| ผู้ผลิต | กลุ่มมิจฉาชีพ นายทุน นักถ่ายภาพอิสระ      | มาเฟีย (เจ้าพ่อ) และนักถ่ายภาพอิสระ      | โดยหลักเป็นนักถ่ายภาพอิสระ โดยบางส่วนมีผู้ว่าจ้างเป็นแมงดาหรือเป็นคนใคร่เด็กในพื้นที่      | คนใคร่เด็กในชุมชน มิจฉาชีพ และแมงดา |
| เทคนิคหลีกเลี่ยงกฎหมาย | แหล่งผลิตและพัฒนาที่เคลื่อนหนีได้ ชื่อปลอม การส่งสินค้าในรูปปลอมแปลง      | ใช้คนกลางในการซื้อวัสดุอุปกรณ์ ใบอนุญาตจากผู้ปกครอง แหล่งผลิตและพัฒนาที่เคลื่อนหนีได้      | ชื่อปลอมและแหล่งผลิตที่ไม่อยู่กับที่ เปลี่ยนเด็กรวดเร็ว ใบอนุญาตจากผู้ปกครอง      | เหยื่อถูกบังคับหรือแบล็กเมล์ให้เงียบ การเปลี่ยนที่บ่อย ๆ หรือการมีชื่อเสียงที่ดีมักจะไม่ให้เกิดความสงสัย |
| สถานะ | ยังมีอยู่ เน้นเด็กในประเทศกำลังพัฒนา มักจะมีการจับกุมเป็นบางครั้งบางคราว การตอบสนองจากเจ้าหน้าที่โดยการรับแจ้งทำให้ไม่สามารถกำจัดการผลิตและการจำหน่ายได้อย่างเด็ดขาดถาวร      | ฟื้นคืนสภาพได้ดี แม้จะมีกฎหมายที่เข้มงวดและการระงับขายสินค้าเป็นบางครั้งบางคราว ขายในประเทศเพื่อนบ้านหรือส่งออกไปยังเอเชีย ยุโรป และแอฟริกา  | ยากมากที่จะจับได้ล่วงหน้า แมงดาและผู้ผลิตใช้โสเภณีเด็กและเด็กที่ถูกทำร้ายทางเพศ อาจจะพบในสื่อนอกประเทศ ใช้ใบอนุญาตจากผู้ปกครองและการบังคับผู้มีส่วนร่วมให้เก็บความลับ สื่อนัยลามกกำลังเพิ่มความสำคัญขึ้นเรื่อย ๆ      | สื่อลามกที่ทำในพื้นที่เป็นแกนสำคัญของกลุ่มคนใคร่เด็ก มักจะพบโดยบังเอิญเมื่อค้นโดยเจ้าหน้าที่เพราะเหตุอื่น ๆ |