stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เทศบาลนครนครราชสีมา
ประชากร

| ปี | ประชากร | ±% |
| --- | --- | --- |
|  2537  | 185,423 | —     |
|  2540  | 175,956 | −5.1% |
|  2543  | 174,057 | −1.1% |
|  2546  | 173,123 | −0.5% |
|  2549  | 148,609 | −14.2% |
|  2552  | 143,475 | −3.5% |
|  2555  | 137,579 | −4.1% |
|  2558  | 133,005 | −3.3% |
กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
ประชากรในฐานข้อมูลทะเบียนท้องถิ่นเขตเทศบาลนครนครราชสีมา (ธันวาคม 2556) มีจำนวน 136,153 คน เป็นหญิง 72,134 คน เป็นชาย 64,019 คน จำนวนบ้านเรือน 33,344 หลังคาเรือน  เมื่อ เปรียบเทียบอัตราส่วนความหนาแน่นประชากรต่อพื้นที่รวมทั้งสิ้น ประมาณ 3,684 คนต่อตารางกิโลเมตร ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนในท้องถิ่นหรืออพยพมาจากจังหวัดใกล้เคียง บางส่วนใช้ภาษาไทยโคราชซึ่งเป็นภาษาท้องถิ่นเป็นภาษาพูด
ปัจจุบันจำนวนประชากรมีแนวโน้มลดลงทุกปี เนื่องจากโครงการที่พักอาศัยได้ขยายตัวออกไปนอกเขตเทศบาล และยังมีประชากรแฝง (รวมพื้นที่โดยรอบนอกเขตเทศบาล) ถึงในอนาคต
ประมาณ 450,000-500,000 คน หรือเข้ามาใช้บริการในเขตเมืองในเวลากลางวัน แล้วอพยพออกไปในเวลากลางคืนประมาณ 200,000-400,000 คนต่อวัน[ต้องการอ้างอิง]
ประชากร > ศาสนา

ในนครนครราชสีมา ประชาชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธประมาณร้อยละ 98 ที่เหลือร้อยละ 2 นับถือศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม
ประชากร > การศึกษา

สำนักการศึกษา เทศบาลนครนครราชสีมา
โรงเรียนสังกัดเทศบาล จำนวน 6 โรง
โรงเรียนเทศบาล 1 (บูรพาวิทยากร)
โรงเรียนเทศบาล 2 (วัดสมอราย)
โรงเรียนเทศบาล 3 (ยมราชสามัคคี)
โรงเรียนเทศบาล 4 (เพาะชำ)
โรงเรียนเทศบาล 5 (วัดป่าจิตตสามัคคี)
โรงเรียนกีฬาเทศบาลนครนครราชสีมา
สถานศึกษาสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวน 15 แห่ง
ระดับประถมศึกษา จำนวน 13 แห่ง
ระดับมัธยมศึกษา จำนวน 3 แห่ง คือ โรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย (โรงเรียนชายล้วนประจำจังหวัด) โรงเรียนสุรนารีวิทยา (โรงเรียนสตรีประจำจังหวัด) โรงเรียนบุญวัฒนา (โรงเรียนสหศึกษา)
มหาวิทยาลัยราชภัฏ 1 แห่ง
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 1 แห่ง
สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา 2 แห่ง
กรมการศาสนา 1 แห่ง
การศึกษาเอกชน 25 แห่ง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม 1 แห่ง
กระทรวงสาธารณสุข 1 แห่ง
มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล 1 แห่ง (เอกชน)
ประชากร > สาธารณสุข

เทศบาลนครนครราชสีมา มีสถานบริการด้านสาธารณสุข 4 แห่ง คือ
ศูนย์บริการสาธารณสุขโพธิ์กลาง ตั้งอยู่ที่กองอนามัยและสิ่งแวดล้อม
ศูนย์บริการสาธารณสุขทุ่งสว่าง
ศูนย์บริการสาธารณสุขสวนพริกไทย
ศูนย์บริการสาธารณสุขหนองบัวรอง
นอกเหนือจากศูนย์บริการสาธารณสุขของเทศบาลแล้ว ในเขตเทศบาลยังมีหน่วยงานทั้งของภาครัฐและ เอกชนที่ให้บริการทางด้านสาธารณสุข คือ
โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา 1 แห่ง 1,619 เตียง
เป็นโรงพยาบาลที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทยของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข
โรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์ 1 แห่ง 300 เตียง
โรงพยาบาลเอกชน 6 แห่ง 710 เตียง
สถานประกอบการ ประเภท เวชกรรมชนิดมี และ ไม่มีเตียง, แผนโบราณ, ทันตกรรม ชั้น 1 และ 2, ผดุงครรภ์ชั้น 1, กายภาพบำบัด และเทคนิคการแพทย์) 120 แห่ง
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ 1 แห่ง
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด 1 แห่ง
สถานีกาชาด 1 แห่ง
เศรษฐกิจ

การพาณิชยกรรม แหล่งพาณิชยกรรมจะอยู่ในบริเวณใจกลางเมืองริมถนนสายสำคัญต่างๆ
การเกษตรกรรม พื้นที่การเกษตรภายในเขตเทศบาล ส่วนใหญ่จะอยู่บริเวณรอบๆ เมืองทางทิศเหนือ เลียบฝั่งลำตะคอง
การอุตสาหกรรม มีการประกอบการเป็นโรงงานอุตสาหกรรมทุกขนาด ส่วนใหญ่เป็นโรงงานขนาด เล็ก-ขนาดกลาง มีอยู่ประมาณ 400 โรง เช่น ทำกุนเชียง การทำเส้นก๋วยเตี๋ยว ทำลูกชิ้น เชื่อมโลหะ ปะยาง ประกอบตัวถังรถยนต์ ซ่อมเครื่องยนต์ ทำไอศกรีม เป็นต้น
ศูนย์การค้า เทศบาลนครนครราชสีมา มีศูนย์การค้าขนาดใหญ่อยู่ 3 แห่ง คือ เดอะมอลล์ โคราช เทอร์มินอล 21 โคราช และเซ็นทรัลพลาซา นครราชสีมา
การขนส่ง > ถนน

เนื่องจากเป็นชุมชนเมืองที่มีที่ตั้งอยู่บริเวณประตูเข้า-ออกของภาคตะวันออกเฉียงเหนือจึงสามารถติดต่อ จังหวัดต่างๆ ที่อยู่ในภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก (พื้นที่โครงการพัฒนาชายฝั่งทะเลตะวันออกหรืออีเอสบี) และภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้อย่างทั่วถึง สะดวก และรวดเร็ว ถนนในเขตเทศบาลนครนครราชสีมาจำแนกออกเป็นถนนสายหลักและสายย่อย ถนนสายหลักยังจำแนกออกเป็นถนนสายประธาน และสายกระจายรูปแบบ โครงข่ายถนนแบ่งได้เป็น 2 ส่วน
ส่วนที่ 1 เป็นโครงข่ายถนนในบริเวณเมืองเก่า ซึ่งอยู่ในบริเวณคูเมืองล้อมรอบทั้งหมดเป็นไปอย่างมีระเบียบแบบตาราง ถนนส่วนใหญ่อยู่ในสภาพที่ดี ได้แก่ ถนนอัษฎางค์ ถนนราชนิกูล ถนนกำแหงสงคราม ถนนสรรพสิทธิ์ ถนนช้างเผือก ถนนราชดำเนิน ถนนเบญจรงค์ ถนนประจักษ์ และถนนกุดั่น ฯลฯ
ส่วนที่ 2 เป็นโครงข่ายถนนในส่วนขยายของตัวเมืองทางทิศตะวันตกของตัวเมืองเก่า มีถนนทางหลวงแผ่นดิน ถนนมิตรภาพ ถนนสุรนารายณ์ ถนนราชสีมา-โชคชัย ถนนปักธงชัยตัดผ่าน และมีถนน ตรอก ซอย ต่างๆ หลายสายจาก เมืองเชื่อม ได้แก่ ถนนมุขมนตรี ถนนสืบศิริ ถนนสุรนารี ถนนโพธิ์กลาง ถนนจอมสุรางค์ยาตร
การขนส่ง > บริการขนส่งสาธารณะ

การบริการขนส่งโดยสารทางรถยนต์ระหว่างอำเภอและจังหวัดต่าง ๆ
สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 1 ตั้งอยู่เลขที่ 86 ถนนบุรินทร์ ตำบลในเมือง อำเภอเมือง มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 7 ไร่ 2 งาน 98 ตารางวา เปิดใช้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2510 บริหารจัดการโดยเทศบาลนครนครราชสีมา ใช้เป็นสถานีขนส่งภายในจังหวัดเป็นหลัก และมีรถโดยสารปรับอากาศ สายที่ 21 กรุงเทพฯ – นครราชสีมา ให้บริการ ประกอบไปด้วย
ชานชาลาจอดรถโดยสาร จำนวน 24 ช่องจอด พื้นที่ 3,840 ตารางเมตร
พื้นที่อาคารผู้โดยสาร 6,194 ตารางเมตร
ห้องสุขา จำนวน 25 ห้อง (ห้องสุขาชาย 15 ห้อง, ห้องสุขาหญิง 10 ห้อง)
โทรศัพท์สาธารณะ จำนวน 6 เครื่อง
ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 1 มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ 2,000 เที่ยว /วัน หรือประมาณ 730,000 เที่ยว/ปี และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย 50,000 คน/วัน หรือประมาณ 18,000,000 ล้านคน/ปี
สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 2 เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารที่ใหญ่และสำคัญที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และใหญ่ที่สุดในภูมิภาค ตั้งอยู่ที่ ถนนมิตรภาพ-หนองคาย ตำบลในเมือง อำเภอเมือง มีเนื้อที่ 29 ไร่ 50 ตารางวา ผู้ได้รับใบอนุญาตจัดตั้ง และดำเนินการสถานีขนส่ง คือ บริษัท ไทยสงวนบริการ จำกัด ใช้เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารระหว่างจังหวัดเป็นหลักเส้นทางที่สำคัญคือ สายที่ 21 กรุงเทพฯ – นครราชสีมา ประกอบด้วย
ชานชาลาจอดรถโดยสาร จำนวน 111 ช่องจอด พื้นที่ 17,760 ตารางเมตร
พื้นที่อาคารผู้โดยสาร 28,416 ตารางเมตร
ที่จอดรถส่วนบุคคลประมาณ 250 คัน และรถจักรยานยนต์ ประมาณ 1,100 คัน
ห้องสุขา จำนวน 76 ห้อง (ห้องสุขาชาย 24 ห้อง, ห้องสุขาหญิง 52 ห้อง)
โทรศัพท์สาธารณะ จำนวน 68 เครื่อง
ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 2 มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ 1,300 เที่ยว /วัน หรือประมาณ 470,000 เที่ยว/ปี และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย 30,000 คน/วัน หรือประมาณ 11,000,000 ล้านคน/ปี
การบริการขนส่งสาธารณะทางรถยนต์โดยสารประจำทางในเขตเทศบาล
รถยนต์โดยสารประจำทาง และ รถโดยสารขนาดเล็ก ( รถสองแถว ) มีเส้นทางเดินรถ 22 เส้นทาง จากจำนวน 20 สาย
รถสามล้อ มีทั้งรถสามล้อเครื่อง และรถสามล้อถีบรับจ้าง ให้บริการตามเส้นทางในตัวเมือง
รถมอเตอร์ไซค์รับจ้าง
รถแท็กซี่มิเตอร์ (TAXI METER) มีจุดจอดรถอยู่ที่สถานีขนส่งผู้โดยสารนครราชสีมาแห่งที่ 2
การขนส่ง > ทางรถไฟ

ในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา มีสถานีรถไฟสำคัญ 2 แห่ง คือ
สถานีรถไฟนครราชสีมา เป็นสถานีที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัดและใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งอยู่บริเวณถนนมุขมนตรี
สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ เป็นสถานีรถไฟที่มีขนาดและความสำคัญรองลงมาจากสถานีนครราชสีมา ตั้งอยู่บริเวณถนนจิระ
ทั้งสองสถานีมีขบวนรถผ่านขึ้น-ล่อง วันละกว่า 60 ขบวน โดยมีเส้นทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ ผ่าน 2 สาย คือ
สายกรุงเทพ - อุบลราชธานี ผ่านอำเภอปากช่อง สีคิ้ว สูงเนิน เมืองนครราชสีมา เฉลิมพระเกียรติ จักราชและห้วยแถลง ความยาวประมาณ 575 กิโลเมตร
สายกรุงเทพ - หนองคาย ผ่านอำเภอปากช่อง สีคิ้ว สูงเนิน เมือง โนนสูง คง บ้านเหลื่อม (สายลำนารายณ์) บัวใหญ่และบัวลาย ความยาวประมาณ 624 กิโลเมตร
สถานที่สำคัญ

ท้าวสุรนารี
ประตูเมืองนครราชสีมา
คูเมืองนครราชสีมา
ดูเพิ่ม

จังหวัดนครราชสีมา
อำเภอเมืองนครราชสีมา
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์เทศบาลนครนครราชสีมา
เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา เก็บถาวร 2007-03-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เว็บไซต์จังหวัดนครราชสีมา เก็บถาวร 2003-04-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
| ด ค กภาคตะวันออกเฉียงเหนือ |
| --- | --- | --- |
| จังหวัด |  กาฬสินธุ์  ขอนแก่น  ชัยภูมิ  นครพนม  นครราชสีมา  บึงกาฬ  บุรีรัมย์  มหาสารคาม  มุกดาหาร  ยโสธร  ร้อยเอ็ด  เลย  สกลนคร  สุรินทร์  ศรีสะเกษ  หนองคาย  หนองบัวลำภู  อำนาจเจริญ  อุดรธานี  อุบลราชธานี  |  |
| เทศบาลนคร |  ขอนแก่น  นครราชสีมา  บุรีรัมย์  สกลนคร  อุดรธานี  อุบลราชธานี  |  |
| ภูมิลักษณ์ที่สำคัญ |  แม่น้ำโขง  แม่น้ำมูล  แม่น้ำชี  อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่  แอ่งโคราช  แอ่งสกลนคร  |  |
| สังคมและวัฒนธรรม |  คนอีสาน  ประเพณีบุญบั้งไฟ  ประเพณีบุญข้าวจี่  ประเพณีแห่เทียนเข้าพรรษา  เทศกาลผีตาโขน  ฮีตสิบสอง คลองสิบสี่  กันตรึม  พิธีเหยา  หมอลำ  อักษรธรรมลาว  |  |
  หมวดหมู่   โครงการวิกิ 
| ด ค กเทศบาลนครและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษในประเทศไทย |
| --- | --- |
เทศบาลนคร:  เกาะสมุย  ขอนแก่น  เจ้าพระยาสุรศักดิ์  เชียงราย  เชียงใหม่  ตรัง  นครปฐม  นครราชสีมา  นครศรีธรรมราช  นครสวรรค์  นนทบุรี  บางบัวทอง  บุรีรัมย์  ปากเกร็ด  พิษณุโลก  พระนครศรีอยุธยา  ภูเก็ต  แม่สอด  ยะลา  ระยอง  รังสิต  ลำปาง  สกลนคร  สงขลา  สมุทรปราการ  สมุทรสาคร  สุราษฎร์ธานี  หาดใหญ่  แหลมฉบัง  อุดรธานี  อุบลราชธานี  อ้อมน้อย 
อปท. รูปแบบพิเศษ:  กรุงเทพมหานคร  เมืองพัทยา 
สำนักงานเทศบาลนครนครราชสีมา
สถานีรถไฟนครราชสีมา
อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี
กิตติ รัตนฉายา

| พลเอกกิตติ รัตนฉายาม> ป.ช., ม.ว.ม., ต.จ.ว. |
| --- | --- |

แม่ทัพภาคที่ 4
ดำรงตำแหน่ง 1 เมษายน 2534 – 30 กันยายน 2537
ก่อนหน้า: พลโท ยุทธนา แย้มพันธุ์
ถัดไป: พลโท ปานเทพ ภูวนาถนุรักษ์
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2479 (88 ปี) จังหวัดสุราษฎร์ธานี ประเทศสยาม
คู่สมรส: คุณหญิงสุภาภรณ์ รัตนฉายา
อาชีพ: ทหาร นักการเมือง
ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
รับใช้:  ไทย
สังกัด: กองทัพบกไทย
ประจำการ: พ.ศ. 2499 - 2539
ยศ:  พลเอก

พลเอก กิตติ รัตนฉายา อดีตแม่ทัพภาคที่ 4 อดีตราชองครักษ์พิเศษ อดีตสมาชิกวุฒิสภา และอดีตที่ปรึกษาผู้ทรงคุณวุฒิของนายกรัฐมนตรี
ประวัติ

พล.ท. กิตติ รัตนฉายา เกิดเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2479 ที่บ้านกะแดะ ตำบลกะแดะ อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นบุตรของนายเตงและนางถวิล รัตนฉายา สมรสกับ คุณหญิงสุภาภรณ์ รัตนฉายา มีบุตร 3 คน คือ
นายหงสเวส รัตนฉายา
พล.ต. คมกฤช รัตนฉายา
นายพชร รัตนฉายา
การศึกษา > การศึกษาระดับสามัญ

มัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนศรีธรรมราชวิทยา (ศรีธรรมราชศึกษาในปัจจุบัน) จังหวัดนครศรีธรรมราช
มัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนเบญจมราชูทิศ นครศรีธรรมราช
การศึกษา > การศึกษาวิชาทหาร

โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า รุ่นที่ 8 (ร่วมรุ่นเดียวกับ พล.อ. ยุทธศักดิ์ ศศิประภา)
โรงเรียนทหารราบ ศูนย์การทหารราบ หลักสูตรผู้บังคับหมวด รุ่นที่ 6
โรงเรียนสรรพาวุธทหารบก หลักสูตรสงครามเคมี ชีวะ รังสี รุ่นที่ 3
โรงเรียนทหารราบ ศูนย์การทหารราบ หลักสูตรจู่โจม รุ่นที่ 4
โรงเรียนทหารราบ ศูนย์การทหารราบ หลักสูตรผู้บังคับกองร้อย รุ่นที่ 28
ศูนย์สงครามพิเศษ หลักสูตรพลร่มทั่วไป รุ่นที่ 2
โรงเรียนทหารราบ ศูนย์การทหารราบ หลักสูตรผู้บังคับกองพัน รุ่นที่ 17
โรงเรียนเสนาธิการทหารบก ชุดที่ 18
วิทยาลัยการทัพบก หลักสูตรวิทยาลัยการทัพบก ชุดที่ 28
วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร รุ่นที่ 32
การศึกษา > การศึกษาต่างประเทศ

หลักสูตรผู้บังคับหมวด, โรงเรียนทหารราบ ค่ายเบนนิง สหรัฐอเมริกา
หลักสูตรรบในป่า, โจโฮร์บะฮ์รู มาเลเซีย
หลักสูตรการเคลื่อนย้ายทางอากาศ, ชิลิต้าร์ สิงคโปร์
การทำงาน > ราชการทหาร

รับราชการทหารเมื่อ 25 มกราคม พ.ศ. 2504
พ.ศ. 2504 : ผู้บังคับหมู่หมวดปืนเล็ก กรมผสมที่ 5 กองพันราบทหารที่ 3
พ.ศ. 2509 : ผู้ช่วยฝ่ายอำนวยการ กรมผสมที่ 5 กองพันราบทหารที่ 3
พ.ศ. 2509 : ผู้บังคับกองร้อยอาวุธเบา กองพันผสม
พ.ศ. 2510 : ผู้บังคับกองร้อยอาวุธเบา กรมผสมที่ 5 กองพันทหารราบที่ 4
พ.ศ. 2512 : ประจำโรงเรียนเสนาธิการทหารบก
พ.ศ. 2512 : ฝ่ายอำนวยการที่ 3 กรมผสมที่ 5 กองพันทหารราบที่ 2
พ.ศ. 2512 : ประจำฝ่ายยุทธศาสตร์ทหารบก ช่วยราชการ กองทัพภาคที่ 3
พ.ศ. 2513 : ผู้ช่วยหัวหน้าฝ่ายยุทธการ กองพลทหารอาสาสมัคร
พ.ศ. 2514 : ผู้บังคับกองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 2
พ.ศ. 2516 : ผู้บังคับกรมผสมที่ 15 กองพันทหารราบที่ 2
พ.ศ. 2520 : ผู้บังคับกรมผสมที่ 15 กองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 5 / รอง ผบ.จังหวัดทหารบกสงขลา (อัตรายศพันเอก)
พ.ศ. 2522 : ผู้บังคับกรมทหารราบที่ 15
พ.ศ. 2524 : รองผู้บัญชาการกองพลที่ 5
พ.ศ. 2528 : ผู้บัญชาการกองพลทหารราบที่ 5
พ.ศ. 2531 : รองแม่ทัพภาคที่ 4
พ.ศ. 2534 : แม่ทัพภาคที่ 4
พ.ศ. 2537 : ผู้ทรงคุณวุฒิพิเศษกองทัพบก
การทำงาน > ราชการพิเศษ

25 มิ.ย. พ.ศ. 2508 – 26 ธ.ค. : ผู้บังคับศูนย์ปฏิบัติการพิเศษ 51 (ปัตตานี)
พ.ศ. 2511 – 2512 : ผู้บังคับศูนย์ปฏิบัติการพิเศษ 51 (ปัตตานี)
พ.ศ. 2523 : ผู้บังคับหน่วยปฏิบัติการพิเศษเฉพาะกิจ 421
พ.ศ. 2523 – 2524 : รองผู้บัญชาการกองบัญชาการผสมพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ 42 (สุราษฎร์ธานี)
พ.ศ. 2524 – 2525 : รองผู้บัญชาการกองบัญชาการผสมพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ 43
พ.ศ. 2525 – 2528 : รองผู้บัญชาการกองกำลังผสม ชุดเฉพาะกิจไทย (สงขลา)
พ.ศ. 2528 – 2531 : ผู้บัญชาการกองกำลังผสม ชุดเฉพาะกิจไทย (สงขลา)
พ.ศ. 2531 – 2534 : รองผู้อำนวยการ ปค.ภาค 4 (นครศรีธรรมราช)
พ.ศ. 2534 – 2537 : ผู้อำนวยการ ปค.ภาค 4 (นครศรีธรรมราช)
รับราชการและปฏิบัติงานใน 14 จังหวัดภาคใต้ตั้งแต่ปี 2504–2537 (ยกเว้นสงครามเวียดนาม) ได้รับการพิจารณาบำเหน็จสองขั้น 15 ครั้ง
การทำงาน > การเมือง

สมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2529
ประธานเขตภาคใต้ตอนบน พรรคความหวังใหม่ พ.ศ. 2542
ที่ปรึกษาผู้ทรงคุณวุฒิของนายกรัฐมนตรีด้านความมั่นคง 6 มกราคม 2547
เกียรติประวัติที่สำคัญทางราชการทหาร

พ.ศ. 2506 : ปฏิบัติหน้าที่นายทหารการข่าวประจำกองอำนวยการฝึกและปราบปรามโจรจีนคอมมิวนิสต์มลายา ร่วมกับตำรวจสนามมาเลเซีย บริเวณชายแดนไทย-มาเลเซีย สงขลา, ยะลา และนราธิวาส
พ.ศ. 2514 – 2520 : เป็นผู้บังคับกองพันทหารราบที่ 2 กรมผสมที่ 5 รับผิดชอบในการปฏิบัติการป้องกันและปราบปรามผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ ในนครศรีธรรมราช และจ.สุราษฎร์ธานี เป็นผู้ดำเนินการจัดตั้งชุดต่อต้าน ผกค. ขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศไทย (บ้านบางระจัน 1) ซึ่งต่อมาพัฒนาเป็น ทสป. และไทยอาสาป้องกันชาติ (ทสปช.)
พ.ศ. 2522 – 2524 : เป็นผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 15 ปฏิบัติหน้าที่เป็นรองผู้บัญชาการพลเรือนตำรวจทหารที่ 42 รับผิดชอบความมั่นคงภายในนครศรีธรรมราช, สุราษฎร์ธานี, ตรัง กระบี่, ภูเก็ต, ระนอง ชุมพร และพังงา
พ.ศ. 2528 : เป็นผู้บัญชาการกองพลทหารราบที่ 5 และผู้บัญชาการกองกำลังผสมเฉพาะกิจไทย-มาเลเซีย รับผิดชอบปราบปรามโจรจีนคอมมิวนิสต์มลายาตามแนวชายแดนไทย-มาเลเซีย มีผลงานด้านยุทธการหลายครั้ง
พ.ศ. 2528 : เป็นผู้ริเริ่มใช้นโยบายยุติสงครามตามแนวชายแดนไทย-มาเลเซีย กับทางโจรจีนคอมมิวนิสต์มลายาโดยการเจรจา ไทย-มาเลเซีย ทางลับตั้งแต่ปี 2528 จนประสบความสำเร็จร่วมกันระดับชาติ เมื่อวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2532
เป็นประธานคณะทำงานแก้ปัญหามุสลิม (โครงการไทย-มุสลิมแก้ปัญหามุสลิม) อย่างไม่เป็นทางการได้ผลเป็นที่ยอมรับของชาวไทยมุสลิมจังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างกว้างขวาง
เกียรติประวัติที่สำคัญทางราชการทหาร > เกียรติประวัติระดับนานาประเทศ

พ.ศ. 2530 : ได้รับคัดเลือกจากมหาวิทยาลัยจอร์จทาวน์ และมูลนิธิเอเชีย ร่วมใน “GEORGETOWN LEADERSHIP SEMINAR” กับผู้นำนักบริหาร นักการเมือง เจ้าหน้าที่ของรัฐ ระดับสูง ซึ่งได้รับคัดเลือก จำนวน 27 คน ในจำนวน 24 ประเทศ ที่วอชิงตัน ดี.ซี. ประเทศสหรัฐอเมริกา
พ.ศ. 2533 : ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ชั้นสายสะพาย จากพระราชาธิบดีมาเลเซีย มีบรรดาศักดิ์เป็น ดาโต๊ะ (DATO)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

พ.ศ. 2538 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2535 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2537 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 3 ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ต.จ.ว.)
พ.ศ. 2516 –  เหรียญชัยสมรภูมิ การรบ ณ สาธารณรัฐเวียดนาม (ช.ส.) (ประดับเปลวระเบิด)
พ.ศ. 2534 –  เหรียญพิทักษ์เสรีชน ชั้นที่ 1 (ส.ช.)
พ.ศ. 2526 –  เหรียญราชการชายแดน (ช.ด.)
พ.ศ. 2515 –  เหรียญจักรมาลา (ร.จ.ม.)
พ.ศ. 2500 –   เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > ต่างประเทศ

เวียดนามใต้ :
พ.ศ. 2513  –  แกลแลนทรี่ครอส ประดับใบปาล์ม
พ.ศ. 2513  –  เหรียญเกียรติยศกองทัพเวียดนาม ชั้นที่ 1
พ.ศ. 2513  –  ซิฟเวิลแอคเชิน ยูนิท ไซเทเชิน
พ.ศ. 2513  –  เหรียญรณรงค์เวียดนาม
สหรัฐ :
พ.ศ. 2513  –  เหรียญคอมเมนเดชัน (ทหารบก)
พ.ศ. 2513  –  เหรียญเนชันดิเฟนเซอวิส
รัฐเประ , มาเลเซีย :
พ.ศ. 2532  –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาโต๊ะ ปาห์ลาวัน ทามิง ซารี ชั้นที่ 2
มาเลเซีย :
พ.ศ. 2533  –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์เกปาละวานัน อังกะตัน เตนเตรา ชั้นที่ 1
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสุพรรณภาควดี

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์  สุนทรศักดิกัลยาวดี |
| --- | --- |
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 5 พระองค์เจ้าชั้นเอก กรมขุนสุพรรณภาควดี

ประสูติ: 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2411 วังนันทอุทยาน
สิ้นพระชนม์: 26 ตุลาคม พ.ศ. 2447 (36 ปี) พระบรมมหาราชวัง
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา: เจ้าคุณพระประยุรวงศ์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสุพรรณภาควดี (เดิม หม่อมเจ้าศรีวิไลยลักษณ์; 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2411 – 26 ตุลาคม พ.ศ. 2447) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าคุณพระประยุรวงศ์ เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อย่างไรก็ตาม พระองค์ทรงได้รับพระกรุณายกย่องพระเกียรติยศไว้ยิ่งกว่าพระเจ้าลูกเธอพระองค์อื่นหลายประการและพระบิดาถึงกับทรงรับสั่งว่าพระองค์เป็น "ลูกคู่ทุกข์คู่ยาก"
พระองค์ทรงได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยจากพระบิดาให้ทรงทำหน้าที่ดูแลพระขนิษฐาที่ยังทรงพระเยาว์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพระองค์ได้รับพระราชทานเกียรติให้เป็นผู้สั่งพระขนิษฐาให้เป็นสาว เนื่องจากตามธรรมเนียมการเป็นสาวของสตรีในพระราชสำนักฝ่ายในนั้น จะต้องได้รับอนุญาตจากผู้ใหญ่ก่อน นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงดำรงตำแหน่งอุปนายิกาสภาอุณาโลมแดง (สภากาชาดไทย) ร่วมกับเจ้านายฝ่ายในอีกหลายพระองค์
พระองค์เป็นพระเจ้าลูกเธอ ชั้นพระองค์เจ้าในรัชกาลที่ 5 พระองค์เดียวที่ได้รับการสถาปนาให้เป็นเจ้าต่างกรมที่ "กรมขุนสุพรรณภาควดี" ซึ่งภายหลังจากการทรงกรมเพียง 1 ปี พระองค์ก็สิ้นพระชนม์ลง โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริให้จัดการพระราชทานเพลิงพระศพที่ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร โดยให้ตั้งพระศพทรงบำเพ็ญพระราชกุศลที่พระราชวังบางปะอิน
พระประวัติ > ประสูติ

พระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์ สุนทรศักดิกัลยาวดี เป็นพระราชธิดาพระองค์แรกในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ประสูติแต่เจ้าคุณพระประยุรวงศ์ และเป็นเหลนของ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ผู้สำเร็จราชการแผ่นดินในรัชกาลที่ 5 พระองค์ประสูติเมื่อวันศุกร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 9 ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230 ตรงกับวันที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2411 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตรัสเรียกพระองค์ว่า "เจ้าหนู" พระเจ้าน้องทั้งหลายทรงเรียกว่า "พี่หนู" และชาววังเรียกว่า "เสด็จพระองค์ใหญ่"
พระองค์มีพระขนิษฐาที่ประสูติร่วมพระมารดาอีก 2 พระองค์ ซึ่งมีพระนามที่คล้องจองกัน ได้แก่ ศรีวิไลยลักษณ์ สุวพักตร์วิไลยพรรณ และบัณฑรวรรณวโรภาษ
พระองค์เป็นพระเจ้าลูกเธอที่ประสูติตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่ 4 ประทับอยู่ ณ พระตำหนักสวนกุหลาบ ภายในพระบรมมหาราชวัง เมื่อหม่อมแพใกล้จะคลอดพระหน่อ จึงต้องหาสถานที่คลอดนอกพระบรมมหาราชวัง เนื่องจากตามพระราชประเพณีนั้น นอกจากจะประสูติพระราชโอรสและพระราชธิดาแล้ว จะให้หญิงใดคลอดลูกภายในพระบรมมหาราชวังไม่ได้ โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้จัดวังนันทอุทยาน พระราชทานให้เป็นสถานที่ในการคลอดพระหน่อ
หม่อมแพทรงครรภ์เพียง 7 เดือนก็ประสูติพระหน่อก่อนกำหนด เมื่อประสูตินั้นพระองค์ยังอยู่ในถุงน้ำคร่ำ ทำให้หมอเข้าใจว่าพระองค์คงสิ้นพระชนม์ จึงให้หาหม้อขนันจะเอาใส่ไปถ่วงน้ำตามประเพณี แต่เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) ขรัวตาอยากรู้ว่าเป็นพระองค์หญิงหรือพระองค์ชายจึงให้ฉีกถุงน้ำคร่ำออก พบว่ายังหายพระทัยอยู่ จึงช่วยกันประคบประหงมเลี้ยงดูจนสามารถมีพระชนม์อยู่ได้ ต่อมา หม่อมแพและพระธิดาจึงย้ายกลับเข้ามาประทับ ณ พระตำหนักสวนกุหลาบตามเดิม เมื่อแรกประสูตินั้นพระองค์มีพระอิสริยยศที่ หม่อมเจ้าศรีวิไลยลักษณ์ ต่อมา เมื่อพระราชบิดาขึ้นครองราชสมบัติแล้ว พระองค์จึงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์ สุนทรศักดิกัลยาวดี
พระประวัติ > ลูกคู่ทุกข์คู่ยาก

พระองค์เป็นพระเจ้าลูกเธอที่อยู่ร่วมทุกข์ร่วมสุขกับพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในคราวที่พระองค์ทรงประสบปัญหาต่าง ๆ เมื่อเสด็จขึ้นครองราชสมบัติในระยะแรก ซึ่งสมเด็จพระบรมชนกนาถมีรับสั่งว่าพระองค์ทรงเป็น "ลูกคู่ทุกข์คู่ยาก"
พระองค์ได้รับพระกรุณายกย่องพระเกียรติยศไว้ยิ่งกว่าพระเจ้าลูกเธอพระองค์อื่นหลายประการ เช่น ทรงมีสร้อยพระนาม คือ "สุนทรศักดิกัลยาวดี" ซึ่งตามปกติแล้วสร้อยพระนามมักจะมีแต่ในพระนามของเจ้าฟ้าที่ประสูติแต่พระภรรยาเจ้า และในพิธีโสกันต์ยังโปรดให้ทำพิธีเขาไกรลาสใหญ่เช่นเดียวกับเขาไกรลาสของเจ้าฟ้า เป็นต้น
แต่เดิมพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงตระหนักถึงเอกราชและความมั่นคงของประเทศ ทรงพยายามแก้ไขสถานการณ์ต่าง ๆ ให้ดีขึ้น มีพระราชกระแสที่จะส่งพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าศรีวิลัยลักษณ์ เดินทางไปศึกษาต่อยังประเทศอังกฤษในฐานะองค์ทายาทของพระมหากษัตริย์สยาม ในการตั้งพระราชธิดาองค์โปรดให้ไปศึกษาต่อยังต่างประเทศครั้งนี้ ทรงตั้งพระราชหฤทัยให้สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ได้เสด็จไปด้วยในฐานะพี่เลี้ยง และได้ทาบทามเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) ผู้เป็นตาของพระองค์ศรีวิลัยลักษณ์ด้วยพระองค์เอง  ดังปรากฏในพระราชหัตถเลขาพระราชทานสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ลงวัน ๒ ๑๒ ฯ  ๑๒ ค่ำ ปีชวดอัฐศก ๑๒๓๘ เกี่ยวกับเรื่องนี้ ซึ่งเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต) ได้บันทึกไว้ ความว่า
"...กรมพระราชวังบวรฯ (กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ) มิสเตอร์น๊อกซ์ (โทมัส ยอร์ช น็อกซ์) กงสุลอังกฤษ คิดจะเอาพระโอรสองค์ใหญ่มีพระนามว่า พระองค์เจ้าวิลัย (พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิไลยวรวิลาส) ส่งไปประเทศอังกฤษ เพื่อมิสเตอร์น๊อกซ์จะเปิดเผยที่เมืองอังกฤษว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไม่มีพระบรมราชโอรสมีแต่พระราชธิดาพระองค์ใหญ่คือ กรมขุนสุพรรณฯ ส่วนกรมพระราชวังบวรฯ มีพระโอรส พระโอรสนี้จะเป็นรัชทายาทต่อไป เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงทราบดังนี้แล้ว จึงทรงพระวิตก คิดจะให้สมเด็จวังบูรพากำชับให้กรมขุนสุพรรณฯ ออกไปเรียนวิชา ณ ประเทศอังกฤษ ความที่ทรงหวังในเวลานั้นจะโปรดเกล้าให้กรมขุนสุพรรณฯ เป็นควีนวิคตอเรีย สมเด็จวังบูรพาเป็น ปรินซ์อารเบิด (เจ้าชายอัลเบิร์ต พระราชสวามี) เวลานั้นได้จัดผู้ที่จะตามเสด็จไปประเทศยุโรปไว้พร้อมถึงกับได้กำหนดวันที่จะเสด็จออกจากกรุงเทพฯ เวลานี้ข้าราชการทั่วไปพากันตื่นเต้นเข้าไปเฝ้าอยู่ทั่วทุกชั้น เวลานั้นจะมีอุปสรรคอันใดเกิดขึ้นจึงได้ระงับเหตุดังกล่าวนี้ในเวลาไม่กี่เดือนก็รับทราบว่า สมเด็จพระพันวัสสามาตุจฉาเจ้า (สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า) ทรงพระครรภ์ในไม่ช้าก็ประสูติ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ พระราชดำริดังกล่าวนี้จึงเป็นอันระงับไป"
พระประวัติ > พระองค์เจ้าต่างกรมฝ่ายใน

ดูเพิ่ม: พระนามทรงกรมของพระราชโอรส พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5
ในการพระราชพิธีทวีธาภิเษกสมโภชสิริราชสมบัติในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงพระราชดำริว่า "ในการพระราชพิธีทวิธาภิเศกสมโภชศิริราชสมบัติครั้งนี้ การทั้งปวงได้จัดเป็นคู่ ๆ กันมา ได้พระราชทานพระเกียรติยศพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระองค์หนึ่งแล้ว ควรจะพระราชทานพระเกียรติยศแก่พระเจ้าลูกเธอพระองค์หนึ่งให้เป็นคู่กัน ตามราชประเพณีแต่ก่อนก็เคยมีตัวอย่าง" ดังนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์ สุนทรศักดิกัลยาวดี เป็นพระองค์เจ้าต่างกรมฝ่ายในเมื่อวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2446 มีพระนามว่า "พระเจ้าลูกเธอ กรมขุนสุพรรณภาควดี"
การที่พระองค์ได้รับการสถาปนาเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมฝ่ายในที่ "กรมขุน" นั้นเป็นการทรงกรมเท่ากับสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ ชั้นเจ้าฟ้า ซึ่งนับเป็นพระมหากรุณาธิคุณที่พระองค์ได้รับพระราชทานจากพระบรมราชชนกเป็นพิเศษอีกอย่างหนึ่ง เนื่องจากตามธรรมเนียมการทรงกรมของพระเจ้าลูกเธอ ชั้นพระองค์เจ้านั้น จะเริ่มทรงกรมที่ "กรมหมื่น" และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ ชั้นเจ้าฟ้าจะเริ่มทรงกรมที่ "กรมขุน" นอกจากนี้ พระองค์ยังเป็นพระราชธิดาในรัชกาลที่ 5 พระองค์แรกและเป็นพระเจ้าลูกเธอ ชั้นพระองค์เจ้าในรัชกาลที่ 5 พระองค์เดียวที่ได้รับการสถาปนาให้เป็นเจ้าต่างกรม
เนื่องจากพระองค์เป็นที่เคารพรักแก่พระเจ้าน้อง ดังนั้น เมื่อพระองค์ทรงได้รับการสถาปนาเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมฝ่ายในนั้น พระเจ้าน้องนางเธอทั้งหลายต่างพากันยินดีและได้ทรงเข้าเงินกันทำสร้อยพระกรประดับเพชรถวายพระองค์ด้วย และในงานฉลองการทรงกรมในครั้งนั้น เป็นที่กล่าวขานถึงความสนุกสนานและยิ่งใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีการการจัดงานนิทรรศการและการประกวดตลับงาซึ่งมีผู้ส่งตลับงาเข้าร่วมงานครั้งนี้หลายร้อยใบ
พระประวัติ > สิ้นพระชนม์

พระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2447 หลังประชวรเรื้อรังมานาน พระชันษา 36 ปี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดงานบำเพ็ญพระราชกุศล ณ พระราชวังบางปะอิน โดยใช้พระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์เป็นที่ประดิษฐานพระศพ และโปรดให้จัดงานพระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดนิเวศธรรมประวัติ
ระหว่างการเสด็จพระราชดำเนินไปในงานบำเพ็ญพระราชกุศลพระศพของกรมขุนสุพรรณภาควดี สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทราสรัทวาร กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์ ก็ประชวรและสิ้นพระชนม์ ด้วยพระอาการไข้พิษ เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2448 ซึ่งในสี่แผ่นดินกล่าวว่า "ต้องเชิญพระศพพระเจ้าลูกเธอองค์หนึ่งลงมา แล้วเชิญพระศพของอีกพระองค์ขึ้นไป"
พระกรณียกิจ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้พระองค์มีหน้าที่ดูแลพระเจ้าน้องที่ยังทรงพระเยาว์ ถึงแม้พระองค์จะประสูตินอกเศวตฉัตรแต่พระองค์ก็ทรงเป็นที่เคารพและรักใคร่ของพระเจ้าน้องที่ประสูติในพระเศวตฉัตรทุกพระองค์ ในการดูแลพระกนิษฐานั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานเกียรติให้พระองค์เป็นผู้สั่งพระเจ้าน้องทั้งหลายให้เป็นสาว ซึ่งตามธรรมเนียมการเป็นสาวของสตรีในพระราชสำนักฝ่ายในนั้น จะต้องได้รับอนุญาตจากผู้ใหญ่ก่อน เมื่อพระเจ้าลูกเธอหลายพระองค์ทรงโสกันต์แล้ว ยังคงแต่งพระองค์ด้วยเสื้อคอกระเช้ามีริบบิ้นร้อยรอบพระศออยู่ สมเด็จพระบรมชนกนาถจึงรับสั่งว่า "เจ้าหนูเมื่อไหร่จะมีพระบรมราชโองการให้น้อง ๆ เป็นสาวเสียที เป้งเล้งเป็นเมียฝรั่งไปตาม ๆ กัน" ซึ่งพระองค์ก็จะทรงสั่งให้พระกนิษฐาเปลี่ยนเครื่องทรงเป็นทรงสะพัก
นอกจากนี้ พระองค์ยังได้รับตำแหน่งให้เป็นอุปนายิกาสภาอุณาโลมแดง (สภากาชาดไทยในปัจจุบัน) ร่วมกับเจ้านายฝ่ายในอีกหลายพระองค์