stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
แฟนด้อมพันธุ์แท้
กติกา > รอบ Final (Sudden Death ข้อต่อข้อ, ถาม-ตอบ)

กติกาในรอบ Final ผู้เข้าแข่งขันทั้ง 2 คนจะต้องผลัดกันตอบคำถามจากทั้งหมด 6 คำถาม (ยกเว้นในหัวข้อ 4EVE และ ATLAS จะมี 7 คำถาม โดยคำถามที่ไม่ได้ใช้หลังจากที่เล่น 6 ข้อแรกจะกลายเป็นคำถามสำรอง) ผู้เข้าแข่งขันที่เข้ารอบมาก่อนจะได้เล่นก่อน โดยถ้าหากในรอบนั้นผู้เข้าแข่งขันตอบถูกทั้งคู่หรือผิดทั้งคู่ต้องตอบคำถามข้อที่เหลือต่อ หากผู้เข้าแข่งขันคนใดตอบผิดและผู้เข้าแข่งขันอีกคนตอบถูก ผู้ตอบถูกจะได้เป็นสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ในเรื่องนั้นและได้ตอบคำถามเพื่อชิงของรางวัลสุดพิเศษในรอบคำถามสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ (ในกรณีที่เล่นครบ 6 ข้อ แล้วยังเสมอกัน ทางรายการจะมีคำถามสำรองโดยการแย่งกันกดสัญญาณไฟเพื่อชิงสิทธิ์ในการตอบคำถาม หากตอบถูกจะได้เป็นสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ หากตอบผิดผู้เข้าแข่งขันอีกคนจะได้เป็นสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้แทน)
กติกา > คำถามสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้

สุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้จะต้องตอบคำถามข้อสุดท้ายที่พิธีกรถามขึ้นมา ถ้าหากสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ตอบถูกจะได้รับทั้งถ้วยรางวัลสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้และของรางวัลสุดพิเศษ แต่หากตอบผิดจะได้รับเพียงถ้วยแฟนด้อมพันธุ์แท้กลับไป ซึ่งในปีนี้ไม่มีแฟน(ด้อม)พันธุ์แท้แห่งปีเช่นเดียวกับเมื่อปี 2000 และ 2018 เนื่องจากเริ่มออกอากาศในช่วงปลายปี
รายชื่อสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้

| ลำดับที่ | ชื่อ-นามสกุล | เรื่อง | วันที่ออกอากาศ | ผลการตอบคำถามสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ชิชญาสุ์ เสกขะวัฒนะ (มาญ่า) | Billkin & PP Krit | 25 ตุลาคม 2566 | ถูก |
| 2 | อิสราภรณ์ ปัญญา (เทป) | 4EVE | 1 พฤศจิกายน 2566 | ถูก |
| 3 | อติชาติ การิกาญจน์ (อาร์) | Paper Planes | 8 พฤศจิกายน 2566 | ถูก |
| 4 | ธนพล พรหมเจริญ (ครูไดซ์) | Miss Universe Thailand | 15 พฤศจิกายน 2566 | ถูก |
| 5 | บัณฑิต ชมกุหลาบ (หมอจุน) | โอ๊ต ปราโมทย์ | 22 พฤศจิกายน 2566 | ผิด |
| 6 | พราว ทรงศิวิไล (พราว) | อิ้งค์ วรันธร | 29 พฤศจิกายน 2566 | ถูก |
| 7 | สหัสวรรษ สมศรีนวล (ฟลุ๊ค) | วอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทย ครั้งที่ 3 | 6 ธันวาคม 2566 | ผิด |
| 8 | รวิสรา ราเหม (มายด์) | ATLAS | 13 ธันวาคม 2566 | ถูก |
| 9 | กุลวดี ไพจิตร (แม่กุล) | ไรอัล กาจบัณฑิต | 20 ธันวาคม 2566 | ถูก |
| 10 | ภานุพงศ์ พุ่มพวง (พีท สวนกุหลาบ) | ชิงช้าสวรรค์ | 27 ธันวาคม 2566 | ถูก |
| — | — | เทปพิเศษรวมความฮาในรายการ | 3 มกราคม 2567 | — |
เกร็ด

ด.ช. ธัญนพ วามสิงห์ (น้องเอเธนส์) ซึ่งเข้าแข่งขันในหัวข้อ เปเปอร์ เพลนส์ นับเป็นผู้เข้าแข่งขันที่มีอายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์ของรายการแฟนพันธุ์แท้เนื่องจากมีอายุเพียง 5 ปี (ในวันที่บันทึกเทป)
บัณฑิต ชมกุหลาบ (หมอจุน) ได้เข้าร่วมแข่งขันรายการแฟนด้อมพันธุ์แท้มาแล้วถึง 2 ครั้ง โดยครั้งแรกในห้วข้อโฟร์อีฟ แต่เขาตกรอบในรอบแรก และครั้งที่สองในหัวข้อโอ๊ต ปราโมทย์ ซึ่งเขาได้เป็นสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ในหัวข้อนั้น ๆ แต่เนื่องจากตอบคำถามสุดยอดแฟนด้อมพันธุ์แท้ผิด จึงไม่ได้รับของรางวัลพิเศษในตอนนั้นไป
แฟนด้อมพันธุ์แท้ในหัวข้อไรอัล กาจบัณฑิต นับเป็นเทปที่ผู้เข้าแข่งขันมีอายุรวมกันมากที่สุดคือ 264 ปี
จิราพร สุรมิตรไมตรี (แม่อ้อย) ซึ่งเข้าแข่งขันในหัวข้อไรอัล กาจบัณฑิต นับเป็นผู้เข้าแข่งขันที่มีอายุมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของรายการแฟนพันธุ์แท้เนื่องจากมีอายุมากถึง 72 ปี (ในวันที่บันทึกเทป)
ณัฐพงศ์ นพโลหะ (นัตตี้) ซึ่งเข้าแข่งขันในหัวข้อชิงช้าสวรรค์ เคยเข้าแข่งขันในรายการแฟนพันธุ์แท้ ในหัวข้อระบบสุริยะ เมื่อปี 2014 และเขายังได้เป็นสุดยอดแฟนพันธุ์แท้ในหัวข้อดังกล่าวอีกด้วย
รฎาวัญ วงศ์ศรีวงศ์

| รฎาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ม> ป.ช., ม.ว.ม. |
| --- | --- |

หัวหน้าพรรคเสมอภาค
ดำรงตำแหน่ง 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565 – 13 ธันวาคม พ.ศ. 2567 (2 ปี 9 เดือน 23 วัน)
รอง: พณิชพงศ์ แสงทอง สถิตย์พันธุ์ ธรรมสถิตย์ ธำรง แผนสมบูรณ์ พลตรีถิรเดช ทรัพย์เขื่อนขันธ์ บุญจันทร์ เช้าวันดี บรรจง ภูขันสูง พลตรีจิรทีปต์ เรืองสมบูรณ์  พนิดา เกษมมงคล
ก่อนหน้า: ก่อตั้งพรรค
ถัดไป: ยุบพรรค
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม
ดำรงตำแหน่ง 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544 – 3 ตุลาคม พ.ศ. 2545 (1 ปี 7 เดือน 16 วัน)
นายกรัฐมนตรี: ทักษิณ ชินวัตร
ก่อนหน้า: อนุสรณ์ วงศ์วรรณ   ประยุทธ์ ศิริพาณิชย์
ถัดไป: นฤมล ภิญโญสินวัฒน์
โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
ดำรงตำแหน่ง 2 มีนาคม พ.ศ. 2534 – 7 เมษายน พ.ศ. 2535 (1 ปี 1 เดือน 5 วัน)
นายกรัฐมนตรี: อานันท์ ปันยารชุน
ก่อนหน้า: หม่อมราชวงศ์ปรีดิยาธร เทวกุล
ถัดไป: วิษณุ เครืองาม
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2499 (68 ปี) อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา ประเทศไทย
พรรคการเมือง: ประชาธิปัตย์ (2535–2541)  ไทยรักไทย (2541–2550)  เพื่อไทย (2555–2563)   เสมอภาค (2564–2567)
คู่สมรส: สุวิทย์ วงศ์ศรีวงศ์

รฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ (เกิด 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2499) อดีตหัวหน้าพรรคเสมอภาค อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม ในรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร อดีตโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ในรัฐบาลอานันท์ ปันยารชุน อดีตรองหัวหน้าพรรคเพื่อไทย อดีตโฆษกพรรคประชาธิปัตย์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดพะเยา 3 สมัย และอดีตผู้ประกาศข่าวช่อง 11
ประวัติ

รฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ (ชื่อเล่น : ต้อย) เกิดเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2499 ที่อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา (ขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดเชียงราย)  เป็นบุตรของนายบุญเป็ง กับนางบัวจันทร์  สมฤทธิ์ สำเร็จการศึกษาระดับอนุปริญญาจากวิทยาลัยครูสวนดุสิต และวิทยาลัยครูพระนคร ระดับปริญญาตรี ด้านศึกษาศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช พ.ศ. 2531 และปริญญาโท ด้านบริหารรัฐกิจ จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในปี พ.ศ. 2538
การทำงาน

นางรฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ เริ่มทำงานเป็นพนักงานพิสูจน์อักษร สำนักข่าวไทย อสมท. เป็นผู้ประกาศข่าวช่อง 11 กรมประชาสัมพันธ์ ด้านการเมือง เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดพะเยาหลายสมัย สังกัดพรรคประชาธิปัตย์ ในปี พ.ศ. 2535 ได้รับแต่งตั้งเป็นโฆษกพรรคประชาธิปัตย์ แทนนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ต่อมาได้ลาออกไปสังกัดพรรคไทยรักไทย ในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2544 และย้ายมาลงสมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร แบบบัญชีรายชื่อ จนได้รับตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม ในรัฐบาลของดร.ทักษิณ ชินวัตร (ครม.54) ต่อมาในปี พ.ศ. 2550 ได้ถูกตัดสิทธิทางการเมืองเป็นเวลา 5 ปี เนื่องจากเป็นกรรมการบริหารพรรคไทยรักไทยซึ่งถูกยุบในคดียุบพรรคการเมือง พ.ศ. 2549 ต่อมาในปี พ.ศ. 2555 ได้สมัครเข้าเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย
ในอดีตนั้นนางรฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ เคยดำรงตำแหน่ง โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ในรัฐบาลของนายอานันท์ ปันยารชุน เมื่อปี พ.ศ. 2534 - พ.ศ. 2535 มาก่อน
นางรฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ ดำรงตำแหน่ง ประธานชมรมเสียงสตรีแห่งประเทศไทย
ในปี พ.ศ. 2556 เธอร่วมกับแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาตินำกลุ่มผู้ชุมนุมเข้าร้องเรียนหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ โดยอ้างว่านายชัย ราชวัตร หมิ่นประมาท
ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2557 เธอได้สมัครรับเลือกตั้งในระบบบัญชีรายชื่อ สังกัดพรรคเพื่อไทย ลำดับที่ 54
ต่อมาในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2562 เธอได้สมัครรับเลือกตั้งในระบบบัญชีรายชื่อ สังกัดพรรคเพื่อไทย ลำดับที่ 17 แต่ไม่ได้รับเลือกตั้ง เนื่องจากพรรคเพื่อไทยมีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมากกว่าจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพึงมีตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ
ในวันพฤหัสบดีที่ 5 มีนาคม ปี พ.ศ. 2563 นางรฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ ได้ยื่นหนังสือลาออกจากการเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย รองหัวหน้าพรรคเพื่อไทย กรรมการบริหารพรรคเพื่อไทย โดยให้มีผลทันที โดยได้จัดตั้งพรรคการเมืองชื่อว่า พรรคเสมอภาค
บทบาทด้านการศึกษา

นางรฏาวัญ วงศ์ศรีวงศ์ เป็นผู้หนึ่งที่มีบทบาทในการผลักดันการจัดตั้งมหาวิทยาลัยพะเยา ในปี พ.ศ. 2553 จนเป็นผลสำเร็จ เป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกประจำจังหวัดพะเยา
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2542 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2541 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
รัฐวอชิงตัน
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
รัฐวอชิงตัน ที่เว็บไซต์ Curlie
ดูข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับ รัฐวอชิงตัน ที่โอเพินสตรีตแมป
| ด ค ก เขตทางการเมืองของสหรัฐ |
| --- | --- |
รัฐ:  คอนเนทิคัต  เคนทักกี  แคนซัส  แคลิฟอร์เนีย  โคโลราโด  จอร์เจีย  เซาท์แคโรไลนา  เซาท์ดาโคตา  เดลาแวร์  เท็กซัส  เทนเนสซี  นอร์ทแคโรไลนา  นอร์ทดาโคตา  นิวเจอร์ซีย์  นิวเม็กซิโก  นิวยอร์ก  นิวแฮมป์เชอร์  เนแบรสกา  เนวาดา  เพนซิลเวเนีย  ฟลอริดา  มอนแทนา  มิชิแกน  มินนิโซตา  มิสซิสซิปปี  มิสซูรี  เมน  แมริแลนด์  แมสซาชูเซตส์  ยูทาห์  โรดไอแลนด์  ลุยเซียนา  วอชิงตัน  วิสคอนซิน  เวสต์เวอร์จิเนีย  เวอร์จิเนีย  เวอร์มอนต์  ไวโอมิง  ออริกอน  อะแลสกา  อาร์คันซอ  อินดีแอนา  อิลลินอย  แอริโซนา  แอละแบมา  โอคลาโฮมา  โอไฮโอ  ไอดาโฮ  ไอโอวา  ฮาวาย 
เขตที่ตั้งรัฐบาลของสหพันธ์:  วอชิงตัน ดี.ซี. 
พื้นที่เกาะ:  กวม  ปวยร์โตรีโก  หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา  หมู่เกาะเวอร์จินของสหรัฐ  อเมริกันซามัว 
เกาะเล็กรอบนอก:  เกาะจาร์วิส  เกาะนาแวสซา  เกาะเบเกอร์  เกาะเวก  เกาะฮาวแลนด์  คิงแมนรีฟ  จอห์นสตันอะทอลล์  แพลไมราอะทอลล์  มิดเวย์อะทอลล์ 
เขตสงวนอินเดียน: รายชื่อเขตสงวนอินเดียน
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  กาตาลุญญา  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย  ออสเตรเลีย  กรีซ  โครเอเชีย 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
วิชาการ:  CiNii 
ประชาชน:  Trove 
อื่น ๆ:  NARA  IdRef 2 
47°N 120°W﻿ / ﻿47°N 120°W﻿ / 47; -120﻿ (State of Washington)
ปณิธาน วัฒนายากร

| ปณิธาน วัฒนายากร |
| --- | --- |


รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง
ดำรงตำแหน่ง 30 ธันวาคม พ.ศ. 2551 – 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 (2 ปี 7 เดือน 1 วัน)
นายกรัฐมนตรี: อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
ดำรงตำแหน่ง 30 ธันวาคม พ.ศ. 2551 – 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 (2 ปี 7 เดือน 1 วัน)
นายกรัฐมนตรี: อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
ก่อนหน้า: ณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ
ถัดไป: ฐิติมา ฉายแสง
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 16 ธันวาคม พ.ศ. 2503 (64 ปี) จังหวัดยะลา
ศาสนา: พุทธ
คู่สมรส: พิมพ์กาญจน์ ชนะรัตน์

รองศาสตราจารย์ ปณิธาน วัฒนายากร เป็นอาจารย์ในภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นกรรมการ  (ด้านการต่างประเทศ) ในคณะกรรมการผู้แทนพิเศษของรัฐบาลในการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ ประธานคณะกรรมการที่ปรึกษาด้านความมั่นคง ที่แต่งตั้งโดยนายกรัฐมนตรี เป็นที่ปรึกษาของสภาความมั่นคงแห่งชาติ เป็นกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ  ด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ในคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติในอดีตเคยเป็นที่ปรึกษารองนายกรัฐมนตรี ด้านความมั่นคง (พลเอกประวิตร วงษ์สุวรรณ) เป็นที่ปรึกษาและกรรมการคณะกรรมการเตรียมการเพื่อสร้างความสามัคคีปรองดอง และเป็นกรรมการในคณะกรรมการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติด้านความมั่นคงในรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชาเคยดำรงตำแหน่ง รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายการเมืองและปฏิบัติหน้าที่โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ควบคู่กันในรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
ปณิธาน เป็นนักวิชาการทางด้านรัฐศาสตร์ ที่เชี่ยวชาญด้านการเมืองเปรียบเทียบ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ความมั่นคงศึกษา และการป้องกันประเทศเปรียบเทียบ เป็นที่ปรึกษาด้านความมั่นคงแก่รัฐบาลหลายสมัย ตั้งแต่รัฐบาลนายชวน หลีกภัย นายทักษิณ ชินวัตร พลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ และพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นหนึ่งในผู้มีส่วนร่วมในการร่างพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. 2551 เก็บถาวร 2020-09-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน  และร่วมจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ เก็บถาวร 2020-02-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีนฉบับปัจจุบัน
ประวัติ

ปณิธาน วัฒนายากร เกิดที่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา เป็นบุตรของ นายมงคลและนางประณีต วัฒนายากร ในตระกูลใหญ่ของจังหวัดภาคใต้ตอนล่าง เป็นหลานของ นายสวัสดิ์ วัฒนายากร องคมนตรีในรัชกาลที่ 9 เป็นหลานปู่ของ ขุนธำรงพันธุ์ภักดี (ธำรง วัฒนายากร) คหบดีของจังหวัดปัตตานี และหลานย่าสร้อยทอง ธำรงพันธุ์ภักดี ซึ่งเป็นบุตรีคนที่ 2 ของ ขุนพิทักษ์รายา มีบรรพบุรุษต้นตระกูลคือ ปุ่ย แซ่ตัน ชาวจีนจากฮกเกี้ยน ซึ่งต่อมาได้รับการแต่งตั้งเป็น หลวงสำเร็จกิจกรจางวางเมืองปัตตานี มีทายาทคือ จูไล่ ตันธนาวัฒน์ ซึ่งต่อมาได้เป็น พระจีนคณานุรักษ์ นายอำเภอเมืองปัตตานี ต้นสกุลคณานุรักษ์
ปณิธาน สูญเสียบิดาไปตั้งแต่เด็กจากเหตุการณ์ความรุนแรงในภาคใต้ และต้องย้ายถิ่นฐานมาเติบโตที่กรุงเทพมหานคร โดยมีพี่สาวชื่อ เมธินี เทพมณี อดีตปลัดกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร และอดีตเลขาธิการ สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน มีน้องสาวชื่อ นางมนัญญา เบญจกุล ผู้ช่วยกรรมการผู้อำนวยการใหญ่ บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด และมีน้องชายเป็นนักธุรกิจชื่อ นายปิยวัชร วัฒนายากร ปัจจุบัน ปณิธาน แต่งงานแล้วกับนางสาวพิมพ์กาญจน์ ชนะรัตน์มีบุตร 2 คน
ประวัติ > การศึกษา

ปณิธาน เริ่มการศึกษาที่โรงเรียนถนอมศรีศึกษา เก็บถาวร 2020-02-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีนอำเภอเบตง จังหวัดยะลา จบการศึกษาระดับประถมศึกษาจากโรงเรียนแสงทองวิทยา อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ระดับมัธยมศึกษาจากโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย และโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ระดับอุดมศึกษาจากมหาวิทยาลัยรามคำแหง ในสาขาศิลปศาสตร์บัณฑิต (รัฐศาสตร์) โดยใช้เวลาเรียนเพียง 3 ปี และได้ปริญญาโท ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต 2 ปริญญา ในด้านรัฐประศาสนศาสตร์ และด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ จากมหาวิทยาลัยแอคครอน เมืองแอคครอน รัฐโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกา และได้ปริญญาเอก ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นอิลลินอยส์ รัฐอิลลินอย ประเทศสหรัฐอเมริกา วิชาเอก การเมืองเปรียบเทียบ วิชาโท รัฐประศาสนศาสตร์ และวิชาเฉพาะในด้าน นโยบายการป้องกันประเทศเปรียบเทียบ
ผลงานทางวิชาการ

รองศาตราจารย์ ปณิธาน วัฒนายากร มีผลงานทางวิชาการ งานวิจัย งานแปล ในด้านการทหาร การเมือง การต่างประเทศ และอาเซียน ตีพิมพ์และเผยแพร่ทั้งในและต่างประเทศ ในวารสาร Pacific Review, Journal of Strategic Studies โดยมหาวิทยาลัย Stanford, East-West Center, Stockholm International Peace Research Institute, Institute of Southeast Asian Studies, ศูนย์ยุโรปศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาบันเพื่อการพัฒนาประเทศไทย และสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
ปณิธาน มีรายวิชาสอนที่คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดังนี้
การต่างประเทศของไทยในการโลกเมืองสมัยใหม่ (Thai Foreign Relations in Modern World Politics)
ประเด็นปัญหาความมั่นคงในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา (Security Issues in Developing Countries)
การเจรจาต่อรองระหว่างประเทศ (International Negotiation)
โลกาภิวัฒน์กับการเมืองโลก (Globalization and World Politics)
เศรษฐศาสตร์การเมืองเรื่องอาวุธ (Political Economy of Weapons)
นโยบายป้องกันประเทศเปรียบเทียบ (Comparative Defense Policy)
ปณิธาน ได้รับแต่งตั้งให้เป็นอาจารย์พิเศษในตำแหน่ง ศาสตราจารย์อาคันตุกะ (C.V. Starr Distinguished Visiting Professor) ที่ The Paul H. Nitze School of Advanced International Studies (SAIS) แห่ง มหาวิทยาลัยจอนส์ฮอปกินส์ (Johns Hopkins University) ในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ในปี พ.ศ. 2549
ในประเทศไทยปี พ.ศ. 2566 ได้รับตำแหน่ง หัวหน้าโครงการวิจัยของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2553 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2552 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
พ.ศ. 2563 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
วัดนครหลวง

| วัดนครหลวง |
| --- | --- |

ชื่อสามัญ: วัดนครหลวง, วัดนคร, วัดพระบาทสี่รอย
ที่ตั้ง: ตำบลนครหลวง อำเภอนครหลวง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ประเภท: วัดราษฎร์
นิกาย: มหานิกาย
เจ้าอาวาส: พระครูกิตติปัญญาวัฒน์
 สถานีย่อยพระพุทธศาสนา
วัดนครหลวง เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลนครหลวง อำเภอนครหลวง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ 80 ไร่
วัดนครหลวง หรือชาวบ้านเรียกว่า วัดนคร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2352 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2357 สร้างโดยตาปะขาวชื่อ ปิ่น ที่ตั้งวัดเดิมเป็นปราสาทนครหลวง
ซึ่งสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ทรงโปรดเกล้าให้สร้าง เป็นที่ประทับระหว่างการเดินทางน้ำ เพื่อไปนมัสการพระพุทธบาทสระบุรี พอสิ้นรัชกาล สถานที่นี้ก็ถูกปล่อยให้ทิ้งร้าง จนในสมัยรัตนโกสินทร์ ตาปะขาวชื่อ ปิ่น ได้มาสร้างพระพุทธบาท 4 รอย พร้อมจัดสร้างวัด จึงเรียกชื่อวัดว่า วัดพระบาทสี่รอย จนในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น "วัดนครหลวง" เพื่อเป็นอนุสรณ์ว่าเคยเป็นที่ประทับกษัตริย์
รอยพระพุทธบาทสี่รอย ประกอบด้วย รอยใหญ่เป็นรอยตั้งขอบกว้าง 4 ศอกคืบ 7 นิ้ว ยาว 11 ศอก 6 นิ้ว รอยที่ 2 เหยียบข้างต้นรอยใหญ่ ชิดมาทางขวาเสมอกัน กว้าง 3 ศอกคืบ ยาว 7 ศอก 3 นิ้ว รอยที่ 3 เหยียบข้างซ้ายในรอยใหญ่ ลึกลงไปกว้าง 2 ศอกคืบ 3 นิ้ว ยาว 6 ศอก 3 นิ้ว และรอยเล็กที่ 4 อยู่ในคืบที่ 3 กว้างศอกคืบ 6 นิ้ว ยาว 3 ศอกคืบ 6 นิ้ว
ภาษาบาลี

"บาลี" เปลี่ยนทางมาที่นี่ สำหรับความหมายอื่น ดูที่ บาลี (แก้ความกำกวม)
| บาลี |
| --- | --- |
 𑀧𑀸𑀮𑀺  पाली  𐨤𐨫𐨁  បាលី  ပါဠိ  ᨷᩤᩊᩦ  บาลี  පාලි  Pāḷi 
คัมภีร์ใบลานในประเทศพม่า เขียนเป็นภาษาบาลีโดยใช้อักษรพม่า
ออกเสียง: [paːli]
ประเทศที่มีการพูด: อนุทวีปอินเดีย
ยุค: ศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราช – ปัจจุบัน ภาษาพิธีกรรมในศาสนาพุทธนิกายเถรวาท
ตระกูลภาษา: อินโด-ยูโรเปียน  อินโด-อิเรเนียนอินโด-อารยันอินโด-อารยันกลางบาลี
ระบบการเขียน: อักษรพราหมี อักษรเทวนาครี ขโรษฐี เขมร ไทย อักษรธรรมล้านนา พม่า สิงหล และระบบการถอดเสียงด้วยอักษรละติน
รหัสภาษา
ISO 639-1: pi
ISO 639-2: pli
ISO 639-3: pli
นักภาษาศาสตร์: pli
บาลี (บาลี: ปาลิ पालि; สันสกฤต: पाळि ปาฬิ; อังกฤษ: Pali) เป็นภาษาพิธีกรรมเก่าแก่ในกลุ่มภาษาอินโด-อารยัน (Indo-Aryan languages) ซึ่งเป็นสาขาย่อยของตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน (Indo-European languages) มีจุดกำเนิดมาจากใจกลางอนุทวีปอินเดียโดยถูกจัดเป็นภาษาปรากฤตแขนงหนึ่ง เป็นภาษาที่เป็นที่รู้จักกันดีและมีการศึกษากันอย่างกว้างขวาง เนื่องจากเป็นภาษาที่ใช้บันทึกพระคัมภีร์ในพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท (พระไตรปิฎก)
จุดกำเนิดและพัฒนาการ > ศัพทมูลวิทยา

คำว่า 'ปาลิ' เป็นชื่อที่เอาไว้ใช้เรียกภาษาของพระไตรปิฎกเถรวาท คำ ๆ นี้คาดว่าน่าจะมีต้นกำเนิดมาจากพิธีกรรมปาฐกถา โดยที่คำดังกล่าว (ตามความหมายของบรรทัดข้อความต้นฉบับที่ยกตัวอย่างมา) ต่างก็มีความแตกต่างกันไปตามคำอธิบายหรือจากการแปลภาษาต้นฉบับเป็นฉบับภาษาถิ่น เค. อาร์. นอร์มัน (K. R. Norman) ได้เสนอไว้ว่าที่มาของคำว่า 'ปาลิ' นี้มีพื้นฐานมาจากความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการประสมคำว่า ปาลิ กับคำว่า ภาสา ส่งผลให้คำว่าปาลิถูกตีความว่าเป็นชื่อของภาษาใดภาษาหนึ่งโดยเฉพาะ
ภาษาบาลีไม่ปรากฏชื่ออยู่ในพระคัมภีร์หลักหรือในคัมภีร์อรรถกถาเลย ในบางคัมภีร์ก็ระบุด้วยชื่อว่า ตันติ ที่แปลว่าเส้นหรือเส้นสาย ชื่อนี้ดูเหมือนเพิ่งจะปรากฏในประเทศศรีลังกาช่วงต้นคริสตสหัสวรรษที่สองแต่เพียงเท่านั้น ซึ่งในยุคดังกล่าวก็เป็นยุคที่เริ่มมีการฟื้นฟูการใช้ภาษาบาลีให้เป็นภาษาในราชสำนักหรือในภาษาวรรณกรรม
ด้วยเหตุนี้จึงทำให้เกิดการถกเถียงกันในหมู่นักวิชาการทุกยุคทุกสมัยว่าชื่อที่ถูกต้องของภาษาบาลีจะต้องเรียกว่าอย่างไรกันแน่ บ้างก็เรียกว่า 'ปาลิ' หรือ 'ปาฬิ' เนื่องจากการสะกดชื่อในแต่ละพระคัมภีร์ต่างก็มีความแตกต่างกันไปในแต่ละฉบับ โดยปรากฎให้เห็นได้ทั้งในชื่อที่มีสระเสียงยาว "อา" และสระเสียงสั้น "อ" อีกทั้งยังมีการแยกความต่างระหว่างทั้งหน่วยเสียงพยัญชนะฐานส่วนหน้าของเพดานแข็งอย่าง "ฬ" หรือ "ล" และยังสามารถพบเห็นทั้งสระ ā และหน่วยเสียง ḷ ได้ผ่านการถอดตัวชุดรหัสตัวอักษร ISO 15919/ALA-LC โดยถอดออกมาเป็นคำว่า Pāḷi อย่างไรก็ตามจนถึงทุกวันนี้ก็ยังไม่หลักฐานใดที่สามารถชี้ชัดให้เห็นว่ามาตรฐานการสะกดชื่อของภาษาบาลีแบบชัดเจนเพียงคำเดียวจะต้องสะกดอย่างไรกันแน่ การสะกดคำที่มีความเป็นไปได้ทั้งสี่รูปแบบยังสามารถพบได้ในแบบเรียนของอาร์. ซี. ชิลเดอร์ซ (R. C. Childers) โดยแปลคำว่าบาลีไว้ว่า "เส้นของหนังสือ" และระบุว่าภาษาบาลีเป็นภาษาที่มีที่มาของชื่อมาจาก "ความสมบูรณ์แบบทางโครงสร้างไวยากรณ์"
จุดกำเนิดและพัฒนาการ > ภาษาบาลีและภาษาอรธามคธี

ภาษาที่เก่าแก่ที่สุดของกลุ่มภาษาอินโด-อารยันยุคกลางที่พบในจารึกสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชคือภาษาบาลีและภาษาอรธามคธี ภาษาทั้งสองนี้เป็นภาษาเขียน ภาษานี้ไม่ได้ใหม่ไปกว่าภาษาสันสกฤตคลาสสิกเมื่อพิจารณาในด้านลักษณะทางสัทวิทยาและรากศัพท์ ทั้งสองภาษาไม่ได้พัฒนาต่อเนื่องมาจากภาษาสันสกฤตพระเวทซึ่งเป็นพื้นฐานของภาษาสันสกฤตคลาสสิก อย่างไรก็ตาม ภาษาบาลีมีลักษณะที่ใกลเคียงกับภาษาสันสกฤตและมีความแตกต่างอย่างเป็นระบบ และสามารถเปลี่ยนคำในภาษาสันสกฤตไปเป็นคำในภาษาบาลีได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าคำในภาษาบาลีเป็นส่วนหนึ่งของภาษาสันสกฤตโบราณหรือยืมคำโดยการแปลงรูปจากภาษาสันสกฤตได้เสมอไป เพราะมีคำภาษาสันสกฤตที่ยืมมาจากภาษาบาลีเช่นกัน
จุดกำเนิดและพัฒนาการ > ภาษาบาลีในปัจจุบัน

ปัจจุบัน การศึกษาบาลีเป็นไปเพื่อความเข้าใจคัมภีร์ทางพุทธศาสนา และเป็นภาษาของสามัญชนทั่วไป ศูนย์กลางการศึกษาภาษาบาลีที่สำคัญคือประเทศที่นับถือศาสนาพุทธเถรวาทในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ พม่า ลาว ไทย กัมพูชา รวมทั้งศรีลังกา ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 25 มีการศึกษาภาษาบาลีในอินเดีย ในยุโรปมีสมาคมบาลีปกรณ์เป็นหน่วยงานที่ส่งเสริมการเรียนภาษาบาลีโดยนักวิชาการชาวตะวันตกที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2424 ตั้งอยู่ในประเทศอังกฤษ สมาคมนี้ตีพิมพ์ภาษาบาลีด้วยอักษรโรมัน และแปลเป็นภาษาอังกฤษ ใน พ.ศ. 2412 ได้ตีพิมพ์พจนานุกรมภาษาบาลีเล่มแรก การแปลภาษาบาลีเป็นภาษาอังกฤษครั้งแรกเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2415รมสำหรับเด็กตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2419 นอกจากที่อังกฤษ ยังมีการศึกษาภาษาบาลีในเยอรมัน เดนมาร์ก และรัสเซีย
เฉพาะในประเทศไทยนั้น มีการศึกษาภาษาบาลีในวัดมาช้านาน และยังมีเปิดสอนในลักษณะหลักสูตรเร่งรัดที่มหาวิทยาลัยสงฆ์ทั้งสองแห่งกล่าวคือมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และมหามกุฏราชวิทยาลัย โดยเฉพาะที่มหามกุฏราชวิทยาลัยนั้น ได้ดำเนินการเรียนการสอนภาษาบาลีให้บรรดาแม่ชี ซึ่งแบ่งเป็น ๙ ชั้นเรียกว่า บ.ศ. 1-9 มาเป็นเวลาช้านาน และปัจจุบันนี้ ก็มีแม่ชีสำเร็จการศึกษาเปรียญ ๙ ตามระบบนี้เพิ่มจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ ด้วย มีโรงเรียนสอนภาษาบาลี ให้กับภิกษุสามเณรทั่วประเทศไทย เป็นโรงเรียนพระปริยัติธรรม นอกจากนี้ในปัจจุบันสถาบันทดสอบการศึกษาแห่งชาติยังจัดสอบข้อสอบความถนัดทางด้านภาษาบาลี (PAT 7.6)
รากศัพท์

คำทุกคำในภาษาบาลีมีต้นกำเนิดเดียวกับภาษาปรากฤตในกลุ่มภาษาอินโด-อารยันกลางเช่นภาษาปรากฤตของชาวเชน ความสัมพันธ์กับภาษาสันสกฤตยุคก่อนหน้านั้นไม่ชัดเจนและซับซ้อน แต่ทั้งภาษาสันสกฤตและภาษาบาลีต่างได้รับอิทธิพลซึ่งกันและกัน เมื่อเปรียบเทียบกับภาษาสันสกฤต ความคล้ายคลึงของทั้งสองภาษาดูจะมากเกินจริงเมื่อเปรียบเทียบกับภาษาในยุคหลัง ซึ่งกลายเป็นภาษาเขียนหลังจากที่ใช้ภาษาสันสกฤตเป็นภาษาในชีวิตประจำวันมาหลายศตวรรษ และได้รับอิทธิพลจากภาษาในอินเดียยุคกลาง รวมทั้งการยืมคำระหว่างกัน ภาษาบาลีเมื่อนำมาใช้งานทางศาสนาจะยืมคำจากภาษาท้องถิ่นน้อยกว่า เช่น การยืมคำจากภาษาสิงหลในศรีลังกา ภาษาบาลีไม่ได้ใช้บันทึกเอกสารทางศาสนาเท่านั้น แต่มีการใช้งานด้านอื่นด้วย เช่น เขียนตำราแพทย์ด้วยภาษาบาลี แต่ส่วนใหญ่นักวิชาการจะสนใจด้านวรรณคดีและศาสนา
สัทวิทยา

บทความหลัก: ระบบการออกเสียงภาษาบาลี
หน่วยเสียงในภาษาบาลีแบ่งออกเป็นเป็นหน่วยเสียงพยัญชนะและหน่วยเสียงสระดังนี้
สัทวิทยา > เสียงสระ

|  | รูปเดี่ยว | IAST/ ISO | IPA | รูปเดี่ยว | IAST/ ISO | IPA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กัณฐชะ (เพดานอ่อน) | อ | a | /ɐ/ | อา | ā | /ɑː/ |
| ตาลุชะ (เพดานแข็ง) | อิ | i | /i/ | อี | ī | /iː/ |
| โอฏฐชะ (ริมฝีปาก) | อุ | u | /u/ | อู | ū | /uː/ |
| กัณโฐฏฐชะ (เพดานอ่อน-ริมฝีปาก) | โอ | o | /oː/ |  |  |  |
| กัณฐตาลุชะ (เพดานอ่อน-เพดานแข็ง) | เอ | e | /eː/ |  |  |  |
| (หน่วยเสียงพยัญชนะย่อย) | อํ | ṁ | /◌̃/ |  |  |  |
สัทวิทยา > เสียงพยัญชนะ

| สัทศาสตร์ → | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | สัมผัส (หยุด) | นาสิก (นาสิก) | นาสิก (นาสิก) | อันตัตถะ (เปิด) | อันตัตถะ (เปิด) | อูษมัน / สังฆรษี (เสียดแทรก) | อูษมัน / สังฆรษี (เสียดแทรก) | อูษมัน / สังฆรษี (เสียดแทรก) | อูษมัน / สังฆรษี (เสียดแทรก) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| หน่วยเสียง → | อโฆษะ | อโฆษะ | อโฆษะ | อโฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | โฆษะ | อโฆษะ | อโฆษะ | โฆษะ | โฆษะ |
| เสียงพ่นลม → | สิถิล | สิถิล | ธนิต | ธนิต | สิถิล | สิถิล | ธนิต | ธนิต | สิถิล | สิถิล | สิถิล | สิถิล | ธนิต | ธนิต | ธนิต | ธนิต |
| กัณฐชะ (เพดานอ่อน) | ก | [k] | ข | [kʰ] | ค | [g] | ฆ | [gʱ] | ง | [ŋ] |  |  |  |  | ห | [h] |
| ตาลุชะ (เพดานแข็ง) | จ | [tɕ] | ฉ | [tɕʰ] | ช | [dʑ] | ฌ | [dʑʱ] | ญ | [ɲ] | ย | [j] |  |  |  |  |
| มุทธชะ (หน้าเพดานแข็ง) | ฏ | [ʈ] | ฐ | [ʈʰ] | ฑ | [ɖ] | ฒ | [ɖʱ] | ณ | [ɳ] | ร | [r] |  |  |  |  |
| ทันตชะ (ปุ่มเหงือก) | ต | [t] | ถ | [tʰ] | ท | [d] | ธ | [dʱ] | น | [n] | ล | [l] | ส | [s] |  |  |
| โอฏฐชะ (ริมฝีปาก) | ป | [p] | ผ | [pʰ] | พ | [b] | ภ | [bʱ] | ม | [m] | ว | [w] |  |  |  |  |
การเขียนภาษาบาลี

บทความหลัก: ระบบการเขียนภาษาบาลี
ในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช มีการใช้ อักษรพราหมี เขียน ภาษาปรากฤต ซึ่งเป็นภาษาที่มีความใกล้เคียงกับภาษาบาลี ในทางประวัติศาสตร์ การใช้ภาษาบาลีเพื่อบันทึกคัมภีร์ทางศาสนาครั้งแรกเกิดขึ้นที่ศรีลังกา เมื่อราว พ.ศ. 443 แม้การออกเสียงภาษาบาลีจะใช้หลักการเดียวกัน แต่ภาษาบาลีเขียนด้วยอักษรหลายชนิด ในศรีลังกาเขียนด้วยอักษรสิงหล ในพม่าใช้อักษรพม่า ในไทยและกัมพูชาใช้อักษรขอมหรืออักษรเขมรและเปลี่ยนมาใช้อักษรไทยในประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. 2436 และเคยเขียนด้วยอักษรอริยกะที่ประดิษฐ์ขึ้นเป็นเวลาสั้น ๆ ในลาวและล้านนาเขียนด้วยอักษรธรรมที่พัฒนามาจากอักษรมอญ นอกจากนั้น อักษรเทวนาครีและอักษรมองโกเลียเคยใช้บันทึกภาษาบาลีเช่นกัน
ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 24 เป็นต้นมา สมาคมบาลีปกรณ์ในยุโรปได้พัฒนาการใช้อักษรละตินเพื่อเขียนภาษาบาลี โดยอักษรที่ใช้เขียนได้แก่ a ā i ī u ū e o ṁ k kh g gh ṅ c ch j jh ñ ṭ ṭh ḍ ḍh ṇ t th d dh n p ph b bh m y r l ḷ v s h
ไวยากรณ์

ภาษาบาลีเป็นภาษาที่มีวิภัตติปัจจัยตามแบบลักษณะของภาษาในตระกูลอินโด-ยูโรเปียน
กล่าวคือการนำคำมาประกอบในประโยคจะต้องมีการผันคำโดยอาจจะเติมเสียงต่อท้ายหรือเปลี่ยนรูปคำบ้าง
เช่นในภาษาอังกฤษเรามักจะเห็นการเติม -s สำหรับคำนามพหูพจน์ หรือเติม -ed สำหรับกริยาอดีต
แต่ในภาษาบาลีมีสิ่งที่ต้องพิจารณามากกว่าภาษาอังกฤษอีกหลายอย่าง