stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ศิลปะทรงกลม

ประติมากรรมภาพนูนทอนโดโดยอันเดรอา เดลลา รอบเบีย (Andrea della Robbia) ที่หน้าโรงพยาบาลที่พิสโตเอีย
จิตรกรรมทรงกลม “พระแม่มารีถือผลทับทิม” โดย ซานโดร บอตติเชลลี, ราว ค.ศ. 1487 (หอศิลป์อุฟฟิซิ)
ศิลปะทรงกลม (อิตาลี: Tondo พหูพจน์ Tondi หรือ Tondos) เป็นคำที่ใช้ในสมัยฟื้นฟูศิลปะวิทยาที่หมายถึงจิตรกรรมหรือประติมากรรมที่เป็นทรงกลม เป็นคำที่มาจากภาษาอิตาลีว่า “rotondo” ที่แปลว่า “กลม” คำนี้มักจะไม่ใช้กับภาพเขียนขนาดเล็กที่มีลักษณะกลมแต่มักจะใช้กับภาพเขียนที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางกว่าสองฟุตขึ้นไป ฉะนั้นจึงไม่รวมจุลจิตรกรรมภาพเหมือน (portrait miniature) แต่สำหรับประติมากรรมแล้วคำนี้ยืดหยุ่นกว่า
ศิลปินสร้างงานลักษณะนี้มาตั้งแต่สมัยกรีกโบราณ จิตรกรรมทรงกลมมักจะเขียนบนแจกันเครื่องปั้นดินเผาของกรีกจากสมัยที่เรียกว่าทอนดี และภายในก้นชามไวน์ก้นตื้นที่เรียกว่าคิลิกซ์ (Kylix) ที่เป็นทรงกลมอยู่แล้ว ศิลปะลักษณะมาฟื้นฟูทำกันอีกครั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 15 และ 16 โดยเฉพาะในอิตาลี แต่ตั้งแต่นั้นมาความนิยมก็ลดถอยลง แต่ในภาพเขียน “ทัศน์สุดท้ายของอังกฤษ” (The Last of England) โดยจิตรกรชาวอังกฤษฟอร์ด แมดด็อกซ บราวน์ (Ford Madox Brown) ในปี ค.ศ. 1855 ก็เป็นลักษณะนี้โดยบราวน์เน้นความกลมด้วยราวเชือกรอบบุคคลในภาพ
ฉากหลังของศิลปะทรงกลมมักจะไม่ใช่สิ่งสำคัญหรือบางครั้งก็ละเว้นไปเลย ในจิตรกรรมทรงกลมมักจะมองเห็นฉากหลังและในประติมากรรมภาพนูนฉากหลังจะหายไป อันเดรอา เดลลา รอบเบียและศิลปินในครอบครัวเดียวกันสร้างงานประติมากรรมดินเผาเคลือบที่เรียกว่า “ทอนดี” ที่มักจะมีกรอบเป็นมาลัยใบไม้และผลไม้ที่ตั้งใจไว้ใช้ตกแต่งผนังสตัคโค บนตัวตึกโอสเปดาเลเดกลิอินโนเชนติ (Ospedale degli Innocenti) ในฟลอเรนซ์ที่สร้างโดยฟีลิปโป บรูเนลเลสกี เดลลา รอบเบียก็สร้างงานประติมากรรมทรงกลมเป็นภาพเด็กบนฉากหลังที่เป็นสีน้ำเงินสำหรับตกแต่งในช่องโค้งสแปนเดรลซึ่งเป็นช่องสามเหลี่ยมระหว่างซุ้มโค้งด้านหน้า
ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 การเขียนภาพตกแต่งลักษณะที่เรียกว่า “istoriato” สำหรับเครื่องเคลือบดีบุกมายอลิคา (Maiolica) ใช้กับการตกแต่งชิ้นที่มีลักษณะกลม
นอกจากนั้นแล้วลักษณะกลมก็ยังใช้ในการออกแบบองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมตั้งแต่ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา ที่อาจจะใช้ประกอบการตกแต่งหน้าบันที่เป็นโค้งที่มานิยมกันในคริสต์ศตวรรษที่ 15
ศิลปะทรงกลมมาเป็นที่นิยมกันในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ในฟลอเรนซ์ เช่น ในงานเขียนหลายชิ้นโดยซานโดร บอตติเชลลี ไมเคิล แอนเจโลใช้ศิลปะทรงกลมเป็นองค์ประกอบในงานหลายชิ้นทั้งในงานจิตรกรรมและประติมากรรม ที่รวมทั้งภาพ “ครอบครัวพระเยซูกับนักบุญจอห์นแบ็พทิสต์” และภาพที่มีชื่อเสียง “พระแม่มารีในกรอบกลม” (Doni Tondo) ที่หอศิลป์อุฟฟิซิ ศิลปินอื่นที่ใช้ทรงกลมในการสร้างงานศิลปะผู้อื่นก็ได้แก่ราฟาเอล, บรอนซิโน , ฟราอันเจลิโค และจาโคโป ปอนตอร์โม
ระเบียงภาพ

“อุปมานิทัศน์แห่งความอุตสาหะ”
ฟรันซิสโก โกยา
ราว ค.ศ. 1804-1806
“เมดูซ่า”
คาราวัจโจ
ราว ค.ศ. 1597
“นักบุญแม็ทธิว”
บรอนซิโน
ราว ค.ศ. 1525-1528
“พระเยซูทรงมงกุฎหนาม”
เฮียโรนิมัส บอส
ราว ค.ศ. 1533
หน้าต่างประดับกระจกสี
ดูเพิ่ม

จิตรกรรมตะวันตก
ประติมากรรมตะวันตก
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ศิลปะทรงกลม
ทัศน์สุดท้ายของอังกฤษ (บราวน์)

| ทัศน์สุดท้ายของอังกฤษ |
| --- | --- |

ศิลปิน: ฟอร์ด แมดด็อกซ บราวน์ 
ปี: ค.ศ. 1855
ประเภท: จิตรกรรมสีน้ำมันบนไม้
สถานที่: พิพิธภัณฑ์ศิลปะ, เบอร์มิงแฮม, สหราชอาณาจักร
ภาพศึกษาในหัวข้อเดียวกันอีกภาพหนึ่ง
ทัศน์สุดท้ายของอังกฤษ (อังกฤษ: The Last of England) เป็นภาพเขียนสีน้ำมันบนไม้ที่เขียนโดยฟอร์ด แมดด็อกซ บราวน์ (Ford Madox Brown) จิตรกรสมัยพรีราฟาเอลไลท์ชาวอังกฤษ ที่ปัจจุบันตั้งแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะที่เมืองเบอร์มิงแฮมในสหราชอาณาจักร
ฟอร์ด แมดด็อกซ บราวน์เขียนภาพ “ทัศน์สุดท้ายของอังกฤษ” ในปี ค.ศ. 1855 เป็นภาพของผู้อพยพสองคนที่กำลังออกจากอังกฤษเพื่อไปตั้งรกรากในต่างประเทศ
เบื้องหลัง

บราวน์เริ่มเขียนภาพนี้ในปี ค.ศ. 1852 หลังจากที่ได้รับแรงบันดาลใจจากเพื่อนสนิททอมัส วูลเนอร์ (Thomas Woolner) ประติมากรพรีราฟาเอลไลท์ผู้เพิ่งออกเดินทางในเดือนกรกฎาคมในปีเดียวกันเพื่อไปตั้งถิ่นฐานใหม่ในออสเตรเลีย การอพยพจากอังกฤษถึงจุดสูงสุดเมื่อประชากรกว่า 350,000 คนอพยพออกจากอังกฤษในปีนั้น บราวน์ผู้ถือตนเองว่าเป็นผู้อดทนและออกจะวิปริตเล็กน้อยก็ตรึกตรองว่าจะไปเริ่มชีวิตใหม่ในอินเดียอยู่เช่นกัน
ภาพเขียน

แม้ว่าฟอร์ด แมดด็อกซ บราวน์จะไม่เคยเป็นสมาชิกของกลุ่มพรีราฟาเอลไลท์ แต่ภาพ “ทัศน์สุดท้ายของอังกฤษ” ก็เช่นเดียวกับภาพเขียนอื่น ๆ อีกหลายภาพของบราวน์ก็แสดงลักษณะที่เป็นเอกลักษณ์ของศิลปะพรีราฟาเอลไลท์ ภาพเขียนเป็นภาพสามีภรรยาผู้กำลังจะเดินทางออกจากอังกฤษเป็นครั้งสุดท้าย บุคคลหลักสองคนในภาพเป็นภาพเหมือนของบราวน์เองและภรรยาเอ็มมาจ้องตรงไปข้างหน้าด้วยสายตาที่ปราศจากความรู้สึก ไม่ได้หันไปสนใจกับผาขาวแห่งโดเวอร์ (white cliffs of Dover) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สิ่งแรกที่เห็นที่เป็นอังกฤษที่เริ่มจะจะลับสายตาไปทางตอนบนขวาของภาพ จากการแต่งกายทำให้ทราบได้ว่าเป็นชนชั้นกลาง ฉะนั้นจึงไม่ได้อพยพจากอังกฤษด้วยเหตุผลที่กดดันทางเศรษฐกิจเช่นเดียวกับชนชั้นแรงงานอื่น ๆ บราวน์บรรยายว่า:
ผู้มีการศึกษามีความผูกมัดต่อประเทศด้วยเหตุผลที่ต่างไปจากผู้ขาดการศึกษา ผู้ความคำนึงหลักอยู่ที่ความอยู่รอดและความสบายกาย
เด็กผมสีอ่อนในฉากหลังข้างหลังไหล่ชายทีนั่งข้างหน้าชื่อแคทเธอรินเป็นลูกของบราวน์ ผู้ที่เกิดในปี ค.ศ. 1850 ส่วนมือของทารกที่เอ็มมากุมอยู่เป็นมือของโอลิเวอร์ลูกคนที่สอง
เพื่อจะให้ภาพเขียนแสดงถึงสภาวะที่ตรากตรำบราวน์เขียนภาพนี้ในสวนนอกบ้าน ยิ่งอากาศไม่ดีเท่าไหร่บราวน์ก็ยิ่งมีความพอใจมาขึ้นเท่านั้น จนถึงกับบันทึกความรู้สึกเมื่อมือเย็นจนซีดขาว ที่บราวน์ต้องการจะให้ปรากฏในภาพ เพื่อนบ้านมีความเห็นว่าบราวน์เป็นคนที่ออกจะแปลกโดยเฉพาะเมื่อไปนั่งเขียนภาพนอกบ้านในสภาวะอากาศต่าง ๆ
ภาพนี้มีด้วยกันสองภาพ ภาพหนึ่งอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะที่เมืองเบอร์มิงแฮม อีกภาพหนึ่งอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ฟิทซ์วิลเลียมที่เคมบริดจ์ ภาพเขียนสีน้ำที่เขียนจากภาพนี้ระหว่างปี ค.ศ. 1864–ค.ศ. 1866 อยู่ที่เททบริเตน นอกจากนั้นก็ยังมีภาพอื่นที่เป็นภาพศึกษาของภาพนี้ ภาพทุกภาพเป็นจิตรกรรมทรงกลมแบบที่นิยมเขียนกันในยุคฟื้นฟูศิลปะวิทยา
ดูเพิ่ม

ฟอร์ด แมดด็อกซ บราวน์
| ด ค กจิตรกรรมในศิลปะตะวันตก |
| --- | --- |
ทั่วไป:  ปรัชญาศิลปะ  จิตรกรรมแบ่งตามสมัย  จิตรกรรมแบ่งตามประเภท  จิตรกรรมแบ่งตามหัวเรื่อง  จิตรกรรมแบ่งตามคริสต์ทศวรรษ  งานสะสมของพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ 
ประเภท:  จิตรกรรมฝาผนัง  จิตรกรรมแผง  บานพับภาพ  จิตรกรรมสีน้ำมัน  จิตรกรรมภูมิทัศน์  ฉากแท่นบูชา  หนังสือวิจิตร  ภาพนิ่ง 
หัวเรื่อง:  คริสต์ศาสนา  พระคัมภีร์  นักบุญ  ประวัติศาสตร์  ตำนานเทพ  อุปมานิทัศน์  ชีวิตประจำวัน  ภาพเหมือน  ภาพเหมือนตนเอง  ภูมิทัศน์  ภาพเหมือนตนเอง  จิตรกรรมจากวรรณกรรม  ความตาย 
สมัย:  คริสเตียนเริ่มแรก  กอทิก  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา  เนเธอร์แลนด์เริ่มแรก  ยุคทองของเนเธอร์แลนด์  บารอก  จริตนิยม  สถาบัน  ลัทธิคลาสสิกใหม่  แบบก่อนราฟาเอล  ลัทธิประทับใจ  ลัทธิประทับใจยุคหลัง  สมัยใหม่ 
คริสต์ทศวรรษ:  1390  1400  1410  1420  1430  1440  1450  1460  1470  1480  1490  1500  1510  1520  1530  1540  1550  1560  1570  1580  1590  1600  1610  1620  1630  1640  1650  1660  1670  1680  1690  1700  1710  1720  1730  1740  1750  1760  1770  1780  1790  1800  1810  1820  1830  1840  1850  1860  1870  1880  1890  1900  1910  1920  1930  1940  1950  1960  1970  1980  1990  2000  2010  2020 
 จิตรกรที่มีบทความเกี่ยวกับภาพเขียน  จิตรกรที่มีรายชื่อศิลปะ  จิตรกรแบ่งตามสมัย  จิตรกรแบ่งตามคริสต์ศตวรรษ  จิตรกรแบ่งตามประเภท  จิตรกรแบ่งตามสัญชาติ งานประติมากรรม  งานศิลปกรรม
หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม โรจนกุล)

| หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม โรจนกุล) |
| --- | --- |

เจ้ากรมพระอาลักษณ์ พระบรมมหาราชวัง
ดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2428 – 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2439
กษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
เจ้ากรมพระอาลักษณ์ พระราชวังบวรสถานมงคล
ดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2394 – พ.ศ. 2428
กษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า: พระสุนทรโวหาร (ภู่)
ถัดไป: ยกเลิก (วิกฤตการณ์วังหน้า)
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 19 เมษายน พ.ศ. 2362 แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงรัตนโกสินทร์
เสียชีวิต: 6 กันยายน พ.ศ. 2439 (77 ปี) แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงรัตนโกสินทร์
คู่สมรส: คุณหญิงลิขิตปรีชา (พึ่ง)
บุตร: นายราชจํานง (อู๋ โรจนกุล)
บุพการี: นายดีขุนหมื่น (บิดา) ไม่ปรากฏ (มารดา)
ญาติ: หลวงพิสณฑ์ยุทธการ (ปึก โรจนกุล) (หลาน)
อาชีพ: อาลักษณ์

หลวงลิขิตปรีชา (19 เมษายน พ.ศ. 2362 – 6 กันยายน พ.ศ. 2439) มีนามเดิมว่า คุ้ม เจ้ากรมพระอาลักษณ์ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล (ฝ่ายวังหน้า) รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงรัชสมัยกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ราชเลขานุการในพระองค์ และนักกวีสมัยรัชกาลที่ 3–5 กรุงรัตนโกสินทร์
ประวัติ

หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) เกิดที่กรุงเทพพระมหานคร เมื่อวันจันทร์ แรม 10 ค่ำเดือนห้าปีเถาะสัมฤทธิศก ตรงกับวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2362 สมัยรัชกาลที่ 2 มีนิวาสสถานอยู่ที่ย่านบ้านช่างหล่อ วังหลัง เคยเล่าเรียนหนังสือที่วัดโพธิ์ บิดาชื่อนายดีขุนหมื่น ตำแหน่งช่างเขียนกรมช่างสิบหมู่ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคลซึ่งรับราชการอยู่กับสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) ไม่ปรากฎนามมารดา ภรรยาชื่อ คุณหญิงลิขิตปรีชา (พึ่ง) บุตรปรากฏว่าชื่อนายอู๋ รับราชการเป็นมหาดเล็กฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคลมีบรรดาศักดิ์เป็นนายราชจํานง (อู๋) เป็นบิดาหลวงพิสณฑ์ยุทธการ (ปึก โรจนกุล) เป็นทหารกองหนุนกระทรวงกลาโหมในสมัยรัชกาลที่ 5 และเป็นทวดของพระยาชำนาญอักษร (ปลอบ โรจนกุล) กรมราชเลขาธิการ ข้าราชบริพารสำนักพระราชวัง
สมัยรัชกาลที่ 3 ได้เข้ารับราชการในกรมพระอาลักษณ์ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล มีบรรดาศักดิ์เป็นนายราชอักษร (คุ้ม) ตำแหน่งนายเวร ถือศักดินา 400 โดยมีพระสุนทรโวหาร (ภู่) หรือ สุนทรภู่ เป็นเจ้ากรมพระอาลักษณ์ ได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 7 ตำลึง หลังรับราชการได้ 3 ปีเศษ พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ ตั้งนายราชอักษร (คุ้ม) นายเวร ให้เป็นหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ตำแหน่งเจ้ากรมพระอาลักษณ์ฝ่ายพระราชวังบวร ถือศักดินา 1,500 ได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 1 ชั่ง แล้วทรงโปรดเกล้าฯ ตั้งพระสุนทรโวหาร (ภู่) เป็นจางวางกรมพระอาลักษณ์ เมื่อ พ.ศ. 2394 ครั้นพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) จึงได้ย้ายไปสมทบกับกรมพระอาลักษณ์ในพระบรมมหาราชวัง
สมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นบวรวิไชยชาญขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) จึงได้ย้ายไปกรมพระอาลักษณ์ ฝ่ายพระราชวังบวร หลังจากกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญเสด็จทิวงคตแล้วจึงย้ายไปสมทบกับกรมพระอาลักษณ์ในพระบรมมหาราชวังอีกครั้ง เมื่อ พ.ศ. 2435 รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ พระราชทานเบี้ยหวัดเพิ่มอีกปีละ 5 ตำลึง พร้อมพระราชทานเหรียญรัชฎาภิเศกมาลา ร.ศ. ๑๑๒ แก่หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ๆ จึงได้รับเบี้ยหวัดเป็นปีละ 1 ชั่ง 5 ตำลึง
เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2439 หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ล้มป่วย จึงให้พระอ่อน วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหารรักษามีอาการทรุดๆ ทรงๆ จึงเปลี่ยนให้หมอสีชะเลยศักดิ์ (หมอเชลยศักดิ์) รักษาแทนแต่อาการกลับทรุดลงมาก เมื่อวันที่ 6 กันยายน มีอาการอ่อนเพลียและหอบจวนหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ถึงแก่กรรมเมื่อเวลา 20.00 น. ด้วยโรคชรา สิริรวมอายุได้ 77 ปี คุณหญิงลิขิตปรีชา (พึ่ง) จึงได้เข้าจัดการศพ วันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2439 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานน้ำหลวงอาบศพ เพลิงหลวง พร้อมหีบศพเชิงชายเป็นเกียรติยศ
พระยาปริยัติธรรมธาดา (แพ ตาละลักษณ์) ผู้ค้นคว้า รวบรวม และบันทึกเรื่องราวของพระสุนทรโวหาร (ภู่) หรือสุนทรภู่ ได้เขียนบันทึกคำกล่าวของพระอมรสินธพ (นก) เมื่อ พ.ศ. 2456 ขณะมีอายุ 77 ปี ซึ่งเล่าถึงหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ไว้ว่า:–
เวลานั้นใบฎีกามีของสมเด็จพระปรมา ได้เป็นหลวงลิขิตปรีชา เจ้ากรมพระอาลักษณ์ ท่านผู้นี้เจ้ายศเจ้าศักดิ์ ถือความมั่งมีภาคภูมิเต็มที่อย่างขุนนางโบราณคือ บ่าวไพร่นุ่งห่มร่มค้างคาวกล้องยาแดงกาน้ำเป็นต้น สุนทรภู่ถึงเป็นจางวางก็จริง แค่ลดความมั่งมีให้ท่านเจ้ากรม เวลาจะนั่งจะเดินอยู่ในกิริยาเป็นผู้ถ่อมตนยอมเป็นผู้ที่ ๒ ไม่ตีตนเสมอเลย
ผลงาน

งานประพันธ์ของหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) โดดเด่นที่มีปรากฏและค้นพบได้ในปัจจุบันมีดังนี้
ผลงาน > นิราศ

นิราศสรวมครวญ
นิราศสรวมครวญเป็นวรรณคดีสมัยรัตนโกสินทร์ ประกอบด้วยโคลงสุภาพชาตรีจำนวน 186 บท และใช้ร่ายสุภาพปิดท้ายโคลงนิราศซึ่งหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ร่วมแต่งกับขุนสาราบรรจง ขุนจำนงสุนธร และนายเวรจำลอง ภายหลังหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุวัฒน์ รัชนีได้ตรวจสอบ ชำระใหม่และเขียนเพิ่มเติมเป็นฉบับ นรินทร์จัน-ประชันนรินทร์อิน ทรงใช้นามปากกาว่า พ.ณ.ประมวญมารค
ตัวอย่างคำประพันธ์
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ๏ เทเวนทรวาสุเทพท้าว |  | ผทมสินธุ์ |
| อ่อนอาสน์อุรัคคินทร์ |  | ค่ำเช้า |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ทรงสังข์จักราจิณ |  | เจนหัตถ์ |
| หลับอย่าลืมละเจ้า |  | ปิ่นไท้ผไทสยาม ฯ |
— นิราศสรวมครวญ
การสงคราม > อานามสยามยุทธ

สมัยรัชกาลที่ 3 ขณะนั้นเกิดสงครามอานามสยามยุทธระหว่างเขมร และญวน เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ได้จัดกองทัพเพื่อยกไปเมืองพระตะบอง ใกล้กับจังหวัดจันทบุรี ณ วันเดือนยี่ ปีกุนเอกศก
กรมอาลักษณ์ซึ่งหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) เจ้ากรมขณะนั้นเป็นนายทัพ พร้อมเสื้อพระราชทานนายทัพ ดอกถี่ 1 ชุด ได้จัดบัญชีแก่กองทัพเจ้าคุณจำนวน 2 คน เป็นนาย 1 คน และไพร่ 1 คน และขุนสาราบรรจง ปลัดกรมขวา เป็นนายกอง พร้อมเสื้อพระราชทานนายกอง ดอกลาย 1 ชุด จัดกำลังขุนหมื่นในกรมจัดกำลังจำนวน 25 คน ประกอบด้วยขุนหมื่นในกรม 7 คน ช่างสมุด 6 คน ช่างสมุดเลว 9 คน นาย 2 คน และ ไพร่ 1 คน ตามลำดับ ดังปรากฏใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม 42 ภาคที่ 66 (ต่อ) – 67 เรื่อง จดหมายเหตุรายวันทัพสมัยกรุงธนบุรี เล่าเรื่องไปชะวา ครั้งที่ 3 ฉบับที่ 2 บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพระตะบอง หน้า 180 วรรคที่ 2 ความว่า:–
กรมอาลักษณ์ หลวงลิขิตปรีชา นาย ๑ ไพร่ ๑ เป็น ๒ ขุนสาราบรรจง ๑ ขุนหมื่นในกรม ๗ ช่างสมุด ๖ เป็น ๑๓ ช่างสมุดเลว ๙ นาย ๒ ขุนหมื่น ๒๒ เป็น ๒๔ ไพร่ ๑ เป็น ๒๕
บรรดาศักดิ์

นายราชอักษร (คุ้ม) ศักดินา 400
หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) ศักดินา 1,500 (ทำเนียบวังหน้าบอกว่าถือศักดินา 1,800)
หมายเหตุ: บรรดาศักดิ์ หลวงลิขิตปรีชา ปรากฏในทำเนียบตำแหน่งข้าราชการฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคลซึ่งเป็นทำเนียบในสมัยพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว จนถึงรัชสมัย กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ทรงเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลองค์สุดท้ายในสมัยรัตนโกสินทร์ บรรดาศักดิ์เจ้ากรมพระอาลักษณ์หลังรัชกาลที่ 5 ล้วนเป็น พระยาศรีสุนทรโวหาร และกองรายงานหนังสือไปมา กรมราชเลขานุการ ปรากฏบรรดาศักดิ์ เป็น พระยาศรีราชอักษร กระทั่ง ปี พ.ศ. 2475 กรมพระอาลักษณ์ ยุบเลิกตำแหน่งไปอยู่กับคณะรัฐมนตรี
ตำแหน่งราชการ

นายเวรพระอาลักษณ์ ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล
พ.ศ. ?? – พ.ศ. 2428 เจ้ากรมพระอาลักษณ์ ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล
พ.ศ. 2428 – พ.ศ. 2439 เจ้ากรมพระอาลักษณ์ ฝ่ายพระบรมมหาราชวัง
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2446 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2446 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
พ.ศ. 2446 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 3 ตริตาภรณ์ช้างเผือก (ต.ช.)
พ.ศ. 2446 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ))
พ.ศ. ไม่ปรากฏ –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
พ.ศ. 2435 –  เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา (ร.ศ.)
หมายเหตุ:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ กรมพระสมมตอมรพันธ์ กรมราชเลขานุการในขณะนั้นรับพระบรมราชโองการใส่เกล้า ฯ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์แก่ข้าราชการกรมพระอาลักษณ์ในรัชกาลก่อนมาจนถึงปีวอกวัตวาศกศักราช 123 ในงานพระราชพิธีสมภาคาภิเษก โดยหมายให้ข้าราชการมาบอกบัญชีที่กรมพระอาลักษณ์ หมายวันที่วันที่ 18 สิงหาคม 2444 โดยให้มาแจ้งความที่หม่อมนิวัทธอิศรวงษ์ (หม่อมราชวงศ์พยอม อิศรศักดิ์) ณ กรมพระอาลักษณ์ ให้จดบัญชีชื่อตั้งชื่อเดิม และรับตำแหน่งยศเป็นที่อะไร ปีใด ศักราชใด ให้เสร็จภายในวันที่ 10 กันยายน รัตนโกสินทร์ศก 122 (พ.ศ. 2446) สำหรับตำแหน่งเจ้ากรมพระอาลักษณ์โปรดเกล้า ฯ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ (ต.ช.) (ป.ม.) ประจำตำแหน่ง เหรียญราชอิสริยาภรณ์ (ร.ด.ม.) และ (ร.บ.ม.) สำหรับนักกวี ส่วน (ร.จ.พ.) กรณีที่รับราชการมามากกว่า 25 ปี สำหรับเครื่องราชอิสรยาภรณ์จุลจอมเกล้าโปรดเกล้าฯ พระราชทานให้สำหรับตำแหน่งเจ้ากรมพระอาลักษณ์ (ชั้น ท.จ.) และร่วมทำหน้าที่ราชการทหาร การสงคราม (ต่อมารัชกาลภายหลังโปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดีแทน)
ภาพจารึกเพลงยาวกลบทและกลอักษร แผ่นที่ 20 (กลบทพระจันท์ธรงกลด) พบที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
ท่าฤๅษีดัดตน ท่าที่ 27 แก้อาการลมชักปากเบี้ยว ลมลิ้นตาย ลมเท้าเหน็บ ลมมือเหน็บ และคำโคลง แต่งโดย หลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม) พบที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
พระสมุดโคลงแผนม้าตำราพุกาม ฉบับสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหามหาศักดิพลเสพ ฝีมือเขียนครั้งรัชกาลที่ 2
การลำเลียงกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิง สิงหเสนี) ขณะลาดทัพไปยังเมืองพระตะบอง เมื่อ พ.ศ. 2380 ในสงครามอานามสยามยุทธ
ตราประทับประจำตำแหน่งของหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม)

ตราลายชาดรูปเทวดาสวมชฎายอดชัยถือคัมภีร์นั่งแท่น (ซ้าย) ถือพระขรรค์ (ขวา)
เกรฟแอกเซนต์

| เกรฟแอกเซนต์ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
◌̀
ตัวอย่าง
| Àà | Èè | Ìì | Òò | Ùù | Ỳỳ |
เกรฟแอกเซนต์ (อังกฤษ: grave accent) เรียกย่อว่า เกรฟ (อังกฤษ: grave /greɪv/) เป็นเครื่องหมายเสริมสัทอักษรชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นขีดเล็ก ๆ เฉียงลงขวาอยู่เหนืออักษร ( ` ) ใช้เขียนกำกับอักษรละตินเพื่อใช้ในภาษาต่าง ๆ เช่น ภาษาฝรั่งเศส ภาษาอิตาลี ภาษาดัตช์ ภาษาโปรตุเกส ภาษานอร์เวย์ ภาษาเวียดนาม ฯลฯ กำกับอักษรกรีกในภาษากรีก (ใช้จนถึง ค.ศ. 1982) หรือใช้กำกับอักษรอื่น ๆ ด้วยจุดประสงค์ที่แตกต่างกันไป ทั้งการเปลี่ยนระดับเสียง การแปรเสียง การเน้นเสียง หรือการแยกแยะคำ เป็นต้น
คำว่า grave มาจากภาษาละติน gravis แปลว่า หนัก ในภาษาอังกฤษมีการอ่านว่า /ɡrɑːv/ กราฟ เพิ่มเข้ามาเพื่อให้แตกต่างจากคำว่า grave เกรฟ ที่แปลว่า ร้ายแรง หรือหลุมศพ ซึ่งเลียนแบบมาจากภาษาฝรั่งเศส accent grave [aksɑ̃ ɡʁav] อักซอง กราฟ
แป้นพิมพ์คอมพิวเตอร์มีแป้นเกรฟอยู่บริเวณมุมบนซ้ายของผัง บางภูมิภาคใช้ร่วมกับแป้นตาย (dead key) เพื่อประสมกับอักษร บางภูมิภาคใช้เพื่อสลับภาษาป้อนเข้า (คนไทยเรียก "ปุ่มตัวหนอน" ซึ่งเป็นปุ่มเดียวกับทิลเดอ) วงการโปรแกรมเมอร์เรียกเครื่องหมายนี้ว่า แบ็กโควต (back quote) หรือแบ็กทิก (backtick) ในยูนิโคดมีทั้งรูปแบบเดี่ยว (U+0060 ` ) และตัวผสาน (U+0300 ◌̀ )
ระดับเสียง

เกรฟแอกเซนต์มีใช้ครั้งแรกในอักขรวิธีแบบหลายเสียง (polytonic orthography) ของภาษากรีกโบราณ ปรากฏเฉพาะตำแหน่งพยางค์สุดท้ายของคำ ในกรณีระดับเสียงกลางหรือสูง (ซึ่งแสดงโดยอะคิวต์แอกเซนต์) ถูกลดระดับลงโดยคำที่ตามหลังในประโยคเดียวกัน แต่ต่อมาภาษากรีกสมัยใหม่มีเครื่องหมายเน้นเสียงใช้แทนเครื่องหมายระดับเสียง เกรฟก็ถูกแทนที่ด้วยอะคิวต์ในอักขรวิธีแบบเสียงเดียว (monotonic orthography)
ตามหลักสัทศาสตร์ เดิมเกรฟใช้กำกับเสียงที่หนักแน่นและดังขึ้น ตรงข้ามกับอะคิวต์ที่ใช้กำกับเสียงแหลมสูง ซึ่งเครื่องหมายทั้งสองมีลักษณะตรงข้ามเหมือนเงาในกระจก เกรฟแอกเซนต์ในฟอนต์ส่วนใหญ่มีสัณฐานคล้ายรูปสามเหลี่ยม ข้างบนเน้นหนัก และข้างล่างเป็นปลายแหลมค่อนไปทางขวา
การเน้นเสียง

เกรฟแอกเซนต์เป็นเครื่องหมายกำกับการเน้นเสียงสระของคำในภาษากาตาลาและภาษาอิตาลี ตัวอย่างคำในภาษาอิตาลีเช่น città เมือง, morì [เขา/หล่อน]ตาย, virtù คุณธรรม, Mosè โมเสส, portò [เขา/หล่อน]นำมา เป็นต้น เมื่อต้องการเน้นเสียงกับอักษรตัวใหญ่ หรือเมื่อแป้นพิมพ์ไม่สามารถพิมพ์เกรฟกำกับได้ บางครั้งอะพอสทรอฟีก็ถูกนำมาใช้แทน เช่น E’ แทนคำว่า È [เขา/หล่อน/มัน]เป็น แม้ว่าการกระทำเช่นนี้อาจถูกพิจารณาว่าไม่ถูกต้องนัก ตัวอย่างวลี un po’ ซึ่งย่อมาจาก un poco แปลว่า เล็กน้อย จะไม่สะกดเป็น un pò แต่อย่างใด
นอกจากนี้ในภาษาอิตาลี คำที่กำกับเกรฟแอกเซนต์หรือไม่กำกับ อาจอ่านออกเสียงและมีความหมายแตกต่างกัน อาทิ pero แพร์ กับ però แต่, papa พระสันตปาปา กับ papà พ่อ เป็นต้น (ตัวอย่างหลังสุดก็สามารถใช้ได้กับภาษากาตาลาเช่นกัน)
ความสูงของเสียงสระ

เกรฟแอกเซนต์ใช้กำกับบนสระ ทำให้เสียงสระต่ำลงหรือเปิดออก นั่นคือขากรรไกรและลิ้นลดตัวต่ำลง ช่องปากกว้างขึ้น เสียงสระจึงเปลี่ยนไป เช่นกำกับบน e และ o จะได้ è [ɛ] แอ (ตรงข้ามกับ é [e] เอ) และ ò [ɔ] ออ (ตรงข้ามกับ ó [o] โอ) พบได้ในภาษากลุ่มโรมานซ์หลายภาษาเช่น ภาษากาตาลา ใช้กำกับ a, e, o ภาษาฝรั่งเศส ใช้กำกับ a, e, u (เฉพาะ è เท่านั้นที่ให้เสียงเปลี่ยนไป) ภาษาอิตาลี ภาษาอุตซิตา เป็นต้น
การแยกแยะ

เกรฟแอกเซนต์ใช้แยกแยะคำพ้องเสียงในหลายภาษา
ภาษากาตาลา ตัวอย่างเช่น ma ของฉัน กับ mà มือ
ภาษาฝรั่งเศส เกรฟที่กำกับ a และ u ไม่ให้ผลในการออกเสียง เพียงแต่ใช้แยกแยะคำพ้องเสียงเท่านั้น ตัวอย่างเช่น
คำบุพบท à ถึง กับคำกริยา a มี (รูปกาลปัจจุบันเอกพจน์บุรุษที่สามของ avoir)
คำกริยาวิเศษณ์ là ที่นั่น กับคำนำหน้านามชี้เฉพาะสตรีลิงค์ la
มีใช้ในวลี déjà vu หรือวลี çà et là ทางนี้และทางนั้น (หากไม่มีเกรฟจะแปลว่า มันและ the)
ใช้กำกับบน u เฉพาะคำว่า où ที่ไหน กับ ou หรือ
è เพื่อแยกแยะคำพ้องเสียงพบได้น้อย เช่น dès ตั้งแต่ กับ des บาง, ès ใน กับ es เป็น, lès ใกล้ กับ les (คำนำหน้านาม)
ภาษาอิตาลี ตัวอย่างเช่นคำสันธาน e และ กับคำกริยา è [เขา/หล่อน/มัน]เป็น หรือ la กับ là (เหมือนภาษาฝรั่งเศส)
ภาษานอร์เวย์ (ทั้งบุ๊กมอลและนือนอสก์) ใช้แยกแยะความหมายของคำที่เขียนเหมือนกัน ตัวอย่างเช่น og และ กับ òg เช่นกัน แต่จากความนิยมใช้เกรฟ มักนำไปสู่การใช้เกรฟแทนที่อะคิวต์ ซึ่งภาษานอร์เวย์ไม่ใช้เครื่องหมายเสริมสัทอักษรบ่อยนัก
ภาษารูมันช์ (ภาษาท้องถิ่นของสวิตเซอร์แลนด์) ตัวอย่างเช่น e กับ è (เหมือนภาษาอิตาลี), en ใน กับ èn พวกเขาเป็น เกรฟยังใช้เป็นตัวแยกแยะการเน้นเสียงเช่น gia เรียบร้อยแล้ว กับ gìa ไวโอลิน และการแปรสระเช่น letg เตียง กับ lètg การแต่งงาน
ความยาว

ในภาษาเวลส์ เกรฟแอกเซนต์ใช้กำกับสระเพื่อแสดงสระเสียงสั้น หากไม่กำกับจะเป็นสระเสียงยาว ตัวอย่างเช่น mẁg /mʊɡ/ ถ้วยน้ำ กับ mwg /muːɡ/ ควัน
ในภาษากาลิกสกอตแลนด์ เกรฟแอกเซนต์ใช้กำกับสระเพื่อแสดงสระเสียงยาว
วรรณยุกต์

ภาษามีวรรณยุกต์บางภาษา เช่น ภาษาเวียดนาม ภาษาจีนกลาง (เมื่อเขียนด้วยพินอินหรือจู้อิน) เกรฟแอกเซนต์ใช้แสดงถึงเสียงวรรณยุกต์ตกลง (falling tone) คล้ายเสียงโทในภาษาไทย อีกรูปแบบหนึ่งของเกรฟในภาษาจีนกลางคือใช้เลข 4 ตามหลังพยางค์ เช่น pà = pa4
ภาษาในแอฟริกา เกรฟแอกเซนต์มักใช้แสดงถึงเสียงวรรณยุกต์ต่ำ เช่น ภาษาโนบีน jàkkàr เบ็ดตกปลา, ภาษาโยรูบา àgbọ̀n คาง, ภาษาเฮาซา màcè ผู้หญิง เกรฟมีใช้ในภาษาโมฮอกในอเมริกาเหนือด้วยเช่นกัน
ดูเพิ่ม

ดับเบิลเกรฟแอกเซนต์
อะคิวต์แอกเซนต์
อะพอสทรอฟี
สัญประกาศ
ไทแรนโนซอรัส
การจำแนก

ไทแรนโนซอรัสเป็นสกุลต้นแบบของวงศ์ใหญ่ไทแรนโนซอรอยเดีย (Tyrannosauroidea), วงศ์ไทแรนโนซอริดี, และวงศ์ย่อยไทแรนโนซอริมี (Tyrannosaurinae) หรือในอีกแง่หนึ่งก็คือเป็นมาตรฐานสำหรับนักบรรพชีวินวิทยาตัดสินใจว่าจะเพิ่มสปีชีส์อื่นลงไปในกลุ่มเดียวกันหรือไม่ สมาชิกอื่นๆของวงส์ย่อยไทแรนโนซอริมีก็มี ดัสเพลททอซอรัส (Daspletosaurus) จากอเมริกาเหนือและ ทาร์บอซอรัส (Tarbosaurus) จากทวีปเอเชีย ซึ่งในบางครั้งทั้งสองก็ถูกจัดเป็นชื่อพ้องของไทแรนโนซอรัส มีการคิดกันว่าไดโนเสาร์พวกไทแรนโนซอรัสนั้นเป็นลูกหลานของไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่อย่างเมกะโลซอรัส (megalosaurs) และคาร์โนซอร์ (carnosaurs) ถึงแม้ว่าเมื่อเร็วๆนี้มีการจำแนกใหม่ว่าไทแรนโนซอรัสเป็นซีลูโรซอร์ (coelurosaurs) ที่มีขนาดเล็กกว่า
ในปีค.ศ. 1955 นักบรรพชีวินวิทยาชาวสหภาพโซเวียตที่ชื่อ เอฟเจนนี มอลวีฟ (Evgeny Maleev) ได้ตั้งชื่อไดโนเสาร์ชนิดใหม่จากประเทศมองโกเลียว่า Tyrannosaurus bataar แต่ในปีค.ศ. 1965 ไดโนเสาร์ชนิดนี้ได้รับการตั้งชื่อใหม่ว่า Tarbosaurus bataar สาเหตุของการตั้งชื่อใหม่นี้ เนื่องมาจากการวิเคราะห์วงศ์วานวิวัฒนาการพบว่า Tarbosaurus bataar มีบรรพบุรุษร่วมกันแบบมีลำดับชั้นกับ Tyrannosaurus rex และบ่อยครั้งมันได้รับการพิจารณาเป็นไทแรนโนซอรัสแห่งทวีปเอเชีย
แต่เมื่อเร็วๆนี้ การศึกษากะโหลกศีรษะของ Tarbosaurus bataar พบว่ากะโหลกแคบกว่าของไทแรนโนซอรัส เรกซ์และเมื่อกัด การกระจายตัวของความเครียดในกะโหลกก็แตกต่างกันกับไทแรนโนซอร์ของเอเชียชนิดอื่นๆ ใกล้เคียงกับ Alioramus มากกว่า เมื่อวิเคระห์ความสัมพันธ์ในกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่มีบรรพบุรุษร่วมกันแบบมีลำดับชั้น พบว่า Alioramus น่าจะมีบรรพบุรุษร่วมกันแบบมีลำดับชั้นของ Tarbosaurus มากกว่าจะเป็นไทแรนโนซอรัส ซึ่งถ้าเป็นความจริงก็ควรจะแยก Tarbosaurus และไทแรนโนซอรัสออกจากกัน
ซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์วงศ์ไทแรนโนซอริดีชนิดอื่นที่พบในหมวดหินเดียวกันกับไทแรนโนซอรัส เรกซ์ซึ่งแต่เดิมถูกแบ่งแยกทางอนุกรมวิธานออกจากกัน ประกอบไปด้วย Aublysodon และ Albertosaurus megagracilis ซึ่งชนิดหลังเดิมในปี ค.ศ. 1995 ถูกตั้งชื่อว่า Dinotyrannus megagracilis อย่างไรก็ตามโดยทั่วไปแล้วในปัจจุบันซากดึกดำบรรพ์เหล่านี้ถูกพิจารณาเป็น Tyrannosaurus rex ช่วงอายุวัยรุ่น
การปรากฏตัว

ทีเร็กซ์ปรากฏตัวในภาพยนตร์หลายเรื่อง เช่น
-ภาพยนตร์ชุด  จูราสสิค พาร์ค
-ภาพยนตร์เรื่องเกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ (Natural History Museum) ชื่อ Night at the Museum ของ ชอน เลวี่ (Shawn Levy) ที่มีเนื้อเรื่องเกี่ยวกับสิ่งต่างๆในพิพิธภัณฑ์ที่ต้องคำสาปให้กลับมีชีวิตขึ้นมาในตอนกลางคืน
- ทอย สตอรี่
อ่านเพิ่ม

Farlow, J. O.; Gatesy, S. M.; Holtz, T. R., Jr.; Hutchinson, J. R.; Robinson, J. M. (2000). "Theropod Locomotion". American Zoologist. 40 (4): 640–663. doi:10.1093/icb/40.4.640. JSTOR 3884284.
แหล่งข้อมูลอื่น

The University of Edinburgh Lecture Dr Stephen Brusatte – Tyrannosaur Discoveries Feb 20, 2015
28 species in the tyrannosaur family tree, when and where they lived Stephen Brusatte Thomas Carr 2016