stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
โรงเรียนหอพระ

| โรงเรียนหอพระ Horpra School> ข้อมูล |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: ห.พ.
ประเภท: รัฐบาล
คำขวัญ: ล้ำเลิศคุณธรรม หนุนนำสังคม อุดมความรอบรู้ กอบกู้สิ่งแวดล้อม
สถาปนา: 16 สิงหาคม 2484
ผู้ก่อตั้ง: เทศบาลนครเชียงใหม่
เขตการศึกษา: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
สี: เหลือ - ขาว
เพลง: มาร์ชหอพระ,วอลซ์หอพระ ขาวเหลือง
เว็บไซต์: http://www.horpra.ac.th
โรงเรียนหอพระ เป็นโรงเรียนสังกัดรัฐบาลที่ตั้งอยู่เลขที่ 16 ถนนสิงหราช ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
ประวัติ

เดิมเป็นโรงเรียนประถมศึกษาของเทศบาลนครเชียงใหม่ ได้เปิดทำการสอนครั้งแรกใน วันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2482 เทศบาลนครเชียงใหม่ เป็นผู้ริเริ่มก่อสร้าง ณ บริเวณที่ดินซึ่งเป็นวัดร้าง 2 วัด คือ วัดหอพระ และ วัดพันแจ่ม กับที่ดิน ของทางเทศบาลนครเชียงใหม่อีกส่วนหนึ่ง ทั้งนี้เพื่อเป็นการสนอง ความต้องการด้านการศึกษา แก่ชุมชนในตำบลศรีภูมิ และบริเวณใกล้เคียง ให้ชื่อว่า "โรงเรียนเทศบาล 11 (หอพระ)" โดยมี นายอุ่นเรือน เลปนานนท์ ทำหน้าที่เป็นครูคนแรก
พ.ศ. 2496 กระทรวงศึกษาธิการได้รับโอนโรงเรียนหอพระเข้าสังกัดในกรมสามัญศึกษา
พ.ศ. 2500 ขณะที่นายยุทธ เดชคำรณ ดำรงตำแหน่งครูใหญ่ได้เปลี่ยนชื่อโรงเรียนใหม่ว่า “โรงเรียนเมืองเชียงใหม่”  สังกัดกองการศึกษาพิเศษ
จนถึงสมัย นายเวทย์กาวิล ครูใหญ่ในระยะต่อมาได้พิจารณาเห็นว่าชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนเปิดสอนอยู่ กำลังจะเปลี่ยนเป็นชั้นประถมศึกษาตอนปลาย (ป. 5-7 ) ตามหลักสูตรที่เปลี่ยนไป จึงขออนุญาตกรมสามัญศึกษา เปลี่ยนชื่อเป็น “ โรงเรียนหอพระ ”
พ.ศ. 2504 โรงเรียนหอพระได้พัฒนาโดยลำดับและหลังสุดเปิดทำการสอน ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น สังกัดกองการมัธยมศึกษา กรมสามัญศึกษาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2521
พ.ศ. 2523 กรมวิชาการได้พิจารณาได้พิจารณาคัดเลือกโรงเรียนหอพระ ให้เข้าโครงการโรงเรียนผู้นำ การใช้หลักสูตรมัธยมศึกษาตอนต้น พ.ศ. 2521
พ.ศ. 2533 ให้ตั้งโครงการโรงเรียนพัฒนาการใช้หลักสูตรเพื่อใช้หลักสูตรฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2533
พ.ศ. 2536 โรงเรียนหอพระได้เปิดทำการสอนในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น และระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย เป็นปีแรก โดยรับนักเรียนเดิมเป็นส่วนใหญ่
พ.ศ. 2543 โรงเรียนได้ปรับปรุงสภาพภูมิทัศน์ และการใช้เทคโนโลยีในการเรียนการสอน โดยเฉพาะการสอนคอมพิวเตอร์นักเรียนทุกคนนักเรียนต้องมีความรู้ สามารถนำมาใช้งานได้ โรงเรียนได้รับเลือกเป็น โรงเรียนในการปรับเปลี่ยน ระบบบริหารงบประมาณแบบมุ่งเน้นผลงาน (Performance Based Budgeting)
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

| --- | --- |
Faculty of Humanities and Social Science   Burapha University
สถาปนา: พ.ศ. 2498
คณบดี: รศ. ดร.สุชาดา พงศ์กิตติวิบูลย์
ที่อยู่: 169 ถนนลงหาดบางแสน ตำบลแสนสุข  อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี 20131
สี:  1  1  สีขาว-สีม่วง
เว็บไซต์: 
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา เป็นคณะที่จัดการเรียนการสอนด้านมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ในมหาวิทยาลัยบูรพา
ประวัติ

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ พัฒนามาจากคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ วิทยาลัยวิชาการศึกษา บางแสน จังหวัดชลบุรี ซึ่งก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2498 เป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกในภูมิภาคของประเทศไทย สังกัดกรมการฝึกหัดครู กระทรวงศึกษาธิการ ทำหน้าที่ผลิตบัณฑิตสาขาวิชาศึกษาศาสตร์ (กศ.บ.) วิชาเอกสังคมศึกษา ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ และศิลปศึกษา ต่อมาใน พ.ศ. 2517 วิทยาลัยวิชาการศึกษาได้ยกฐานะขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ คณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ จึงแยกออกจากกันเป็น 2 คณะ คือ คณะมนุษยศาสตร์และคณะสังคมศาสตร์ ในมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตบางแสน
ใน พ.ศ. 2533 มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตบางแสน ได้ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศโดยสมบูรณ์ชื่อมหาวิทยาลัยบูรพา คณะมนุษยศาสตร์และคณะสังคมศาสตร์ได้รวมเป็นคณะเดียวกันชื่อ "คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์" ตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ. 2533
อนึ่ง ตั้งแต่ พ.ศ. 2532 ภาควิชาศิลปะและวัฒนธรรม และภาควิชาดุริยางคศาสตร์ ได้เสนอโครงการจัดตั้งคณะศิลปกรรมศาสตร์ผ่านทบวงมหาวิทยาลัย และในที่สุดคณะรัฐมนตรีพิจารณาอนุมัติ ให้จัดตั้งคณะศิลปกรรมศาสตร์ได้เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2538 ภาควิชาทั้งสองจึงแยกไปสังกัดในคณะศิลปกรรมศาสตร์
การดำเนินงานของคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ในระยะเริ่มแรกใช้ "ตึกสังคมศาสตร์" ซึ่งเป็นอาคารเก่าตั้งแต่สมัยเป็นวิทยาลัยวิชาการศึกษา เป็นที่ตั้งสำนักงานเลขานุการคณะและสำนักงานฝ่ายบริหาร รวมทั้งสำนักงานของภาควิชาทางด้านสังคมศาสตร์เดิมทั้งหมด ส่วนสำนักงานของภาควิชาทางมนุษยศาสตร์ใช้อาคารเดิมคือ "ตึกมนุษยศาสตร์" ต่อมาในปีงบประมาณ พ.ศ. 2535 คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ได้รับงบประมาณก่อสร้างอาคารใหม่ให้เป็นที่ทำการของคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์และเป็นอาคารเรียนรวมด้วย ในวงเงินงบประมาณ 195 ล้านบาท โดยได้รับการจัดสรรงบประมาณผูกพันในการก่อสร้างเป็นเวลา 4 ปี การก่อสร้างแล้วเสร็จในเดือนกันยายน 2537 หน่วยงานในสังกัดคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ทั้งหมดจึงได้ย้ายมาอยู่ที่อาคารใหม่ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2537 เป็นต้นมา ในปีเดียวกันนี้เป็นวโรกาสที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ มีพระชนมพรรษา 60 พรรษา มหาวิทยาลัยจึงขอพระราชทานนามอาคารเพื่อเป็นสิริมงคล และได้รับพระราชทานนามว่า "60 พรรษามหาราชินี" (อาคาร 2) นอกจากนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดอาคารเมื่อวันที่ 25 มกราคม 2538 นับเป็นสิริมงคลยิ่งแก่อาจารย์ ข้าราชการ และนิสิตของคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์เป็นอย่างยิ่ง
สีประจำคณะ

"สีขาว - ม่วง"
ดอกไม้ประจำคณะ

"ดอกแก้ว" เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลาง ใบออกเป็นช่อเป็นแผงออกใบเรียงสลับกันช่อหนึ่งประกอบด้วยใบย่อยประมาณ 4-8 ใบ ดอกสีขาว กลิ่นหอม (ชื่อวิทยาศาสตร์: Murraya paniculata (L.) Jack.; ชื่ออังกฤษ: Orange Jessamine, Satin-wood, Cosmetic Bark Tree) ชื่อพื้นเมืองอื่น กะมูนิง, แก้วขาว, แก้วขี้ไก่ (ใต้), แก้วพริก (เหนือ), แก้วลาย, จ๊าพริก, ตะไหลแก้ว
หน่วยงานและภาควิชา

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ประกอบด้วย 1 สำนักงาน 11 ภาควิชา และ 5 ศูนย์การเรียนรู้ ได้แก่
สำนักงานเลขานุการ
ภาควิชาจิตวิทยา
ภาควิชานิเทศศาสตร์
ภาควิชาประวัติศาสตร์
ภาควิชาภาษาตะวันตก
ภาควิชาภาษาตะวันออก
ภาควิชาภาษาไทย
ภาควิชาศาสนาและปรัชญา
ภาควิชาเศรษฐศาสตร์
ภาควิชาสังคมวิทยา
ภาควิชาสารสนเทศศึกษา
ศูนย์ภาษา
ศูนย์เกาหลีศึกษา
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ
ศูนย์ปฏิบัติการค้นคว้าและวิจัย
ศูนย์สังคมและสิ่งแวดล้อมศึกษา (CIET)
หน่วยงานและภาควิชา > ภาควิชานิเทศศาสตร์

ภาควิชานิเทศศาสตร์ เป็นหน่วยงานหนึ่งในคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ที่เปิดการเรียนการสอนในด้านการสื่อสารมวลชน เกิดจากความร่วมมือของอาจารย์ในคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ที่มีความตั้งใจจะเปิดสอนในด้านการสื่อสารมวลชน
หลักสูตรการศึกษา

ปัจจุบันคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์​ มหาวิทยาลัยบูรพา เปิดทำการเรียนการสอนในหลักสูตรระดับปริญญาตรี 21 สาขาวิชา และหลักสูตรวิชาโท 12 วิชาโท , ระดับปริญญาโท 6 สาขาวิชา ,ระดับปริญญาเอก 1 สาขาวิชา ดังต่อไปนี้
| ปริญญาตรี | วิชาโท | ปริญญาโท | ปริญญาเอก |
| --- | --- | --- | --- |
|  หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต (ศศ.บ.) สาขาวิชาสารสนเทศศึกษา วิชาเอก สารสนเทศศึกษา  สาขาวิชาสารสนเทศศึกษา วิชาเอก บรรณาธิการ  สาขาวิชาประวัติศาสตร์  สาขาวิชาการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม  สาขาวิชาภาษาเกาหลี  สาขาวิชาภาษาจีน  สาขาวิชาภาษาญี่ปุ่น  สาขาวิชาภาษาไทย  สาขาวิชาภาษาไทยเพื่อการสื่อสารสำหรับชาวต่างประเทศ  สาขาวิชาภาษาฝรั่งเศสเพื่อการสื่อสาร  สาขาวิชาภาษาอังกฤษ  สาขาวิชาศาสนาและปรัชญา  สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน หลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต (วท.บ.)  สาขาวิชาจิตวิทยา หลักสูตรเศรษฐศาสตร์บัณฑิต (ศ.บ.) สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ หลักสูตรนิเทศศาสตรบัณฑิต (นศ.บ.)  สาขาวิชาการโฆษณา  สาขาวิชาการประชาสัมพันธ์  สาขาวิชาภาพยนตร์  สาขาวิชาวาทวิทยาและสื่อสารการแสดง  สาขาวิชาวารสารศาสตร์  สาขาวิชาสื่อสารมวลชน (**หลักสูตรนิเทศศาสตร์บัณฑิต จะเลือกสาขาในชั้นปีที่ 2) (**หลักสูตรปริญญาตรีเปิดสอนภาคพิเศษในบางสาขาวิชา) |  หลักสูตรวิชาโท วิชาโทการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม  วิชาโทประวัติศาสตร์  วิชาโทจิตวิทยา  วิชาโทภาษาอังกฤษ  วิชาโทภาษาฝรั่งเศส  วิชาโทเศรษฐศาสตร์  วิชาโทศาสนาและปรัชญา  วิชาโทสารสนเทศศึกษา  วิชาโทบรรณาธิการ  วิชาโทนิเทศศาสตร์ (วาทวิทยาและสื่อสารการแสดง)  วิชาโทนิเทศศาสตร์ (ประชาสัมพันธ์)  วิชาโทการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม |  หลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ศศ.ม.) สาขาวิชาการจัดการบริการสังคม  สาขาวิชาไทยศึกษา  สาขาวิชาบรรณรักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์  สาขาวิชาภาษาไทย  สาขาวิชาภาษาอังกฤษเพื่อการสื่อสาร  สาขาวิชาปรัชญา    หลักสูตรนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (นศ.ม.)  สาขาวิชาสื่อสารการตลาด (**หลักสูตรปริญญาโททุกสาขาวิชาเปิดสอนทั้งภาคปกติและภาคพิเศษ) |  หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ปร.ด.)  สาขาวิชาไทยศึกษา |
หลักสูตรการศึกษา > สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน

สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน มหาวิทยาลัยบูรพา มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า "หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชา การพัฒนาชุมชน" เป็นหลักสูตรสาขาวิชาเอก สาขาแรกของภาควิชาสังคมวิทยา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา เปิดทำการเรียนการสอนครั้งแรกในปีการศึกษา 2536
พระอภัยมณี
ประวัติ

ไม่มีที่ใดบันทึกไว้ชัดเจนว่า สุนทรภู่เริ่มแต่ง พระอภัยมณี ขึ้นตั้งแต่เมื่อใด แต่จากการพิเคราะห์สำนวนกลอนและการกล่าวอ้างถึงในผลงานชิ้นอื่น ๆ ของสุนทรภู่ นักวิชาการคาดว่าสุนทรภู่น่าจะเริ่มแต่งเรื่อง พระอภัยมณี ตั้งแต่ครั้งสมัยรัชกาลที่ 2 เมื่อคราวต้องโทษติดคุก เนื่องจากเมาสุรา (คาดว่าประมาณ ปี พ.ศ. 2364–2366) โดยค่อยแต่งทีละเล่มสองเล่มเรื่อยไป และยังแต่ง ๆ หยุด ๆ เป็นหลายครั้ง ในตอนแรกเขียนจบไว้ที่ 49 เล่มสมุดไทย แต่กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพทรงมีรับสั่งให้แต่งต่อ ในที่สุดจึงได้ความยาวถึง 94 เล่มสมุดไทย ทว่านักวรรณคดีบางท่านเสนอความเห็น ว่าในเล่มหลัง ๆ อาจไม่ใช่สำนวนของสุนทรภู่เพียงคนเดียว คาดว่าสุนทรภู่หยุดแต่งเรื่อง พระอภัยมณี ประมาณ ปี พ.ศ. 2388 หลังการสิ้นพระชนม์ของกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ใช้เวลาในการประพันธ์ทั้งสิ้นมากกว่า 20 ปี
ลักษณะคำประพันธ์

คำประพันธ์ในเรื่อง พระอภัยมณี เป็นกลอนสุภาพทั้งหมด ด้วยเป็นความถนัดอย่างพิเศษของกวีผู้นี้ ภาษาที่ใช้มีความเรียบง่ายตามแบบฉบับของสุนทรภู่ มีสัมผัสในไพเราะงดงามโดยตลอด ทำให้เป็นที่นิยมอ่านเรื่อยมาแม้ในปัจจุบัน
พระอภัยมณี ตามฉบับพิมพ์ของหอพระสมุด มีความยาวทั้งสิ้น 24,500 คำกลอน คิดเป็นจำนวนคำตามวจีวิภาคได้ 392,000 คำ แต่หากนับตามความยาวฉบับเต็ม (ซึ่งรวมส่วนที่สุนทรภู่แต่งเพิ่มตามรับสั่งของกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ) จะมีความยาวถึง 48,686 คำกลอน นับเป็นหนังสือกลอนขนาดมหึมา และเป็นมหากาพย์คำกลอนที่ยาวมากที่สุดในโลกเรื่องหนึ่งที่ประพันธ์โดยกวีท่านเดียว ในส่วนของการดำเนินเนื้อเรื่อง พระอภัยมณี มีโครงเรื่องย่อย ๆ แทรกไปตลอดทางคือจากเหตุการณ์หนึ่งนำไปสู่เหตุและผลอีกเหตุการณ์หนึ่ง ซึ่งเป็นลักษณะงานเขียนที่สามารถเขียนไปได้เรื่อย ๆ อย่างไรก็ดีอาจนับเหตุการณ์สำคัญหรือไคลแมกซ์ของเรื่องได้ ในตอนทัพลังกากับทัพพระอภัยมณีรบกันจนถึงขั้นเด็ดขาด ต้องแหลกลาญกันไปข้างใดข้างหนึ่ง แต่สุนทรภู่ก็สามารถคลี่คลายไคลแมกซ์นี้ได้อย่างสวยงาม
เรื่อง พระอภัยมณี แบ่งบทประพันธ์ไว้ทั้งสิ้น 64 ตอน มีชื่อตอนดังต่อไปนี้
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|    พระอภัยมณีกับศรีสุวรรณเรียนวิชา   นางผีเสื้อลักพระอภัยมณี   ศรีสุวรรณเข้าเมืองรมจักร   ศรีสุวรรณพบนางเกษรา   ศรีสุวรรณเกี้ยวนางเกษรา   ศรีสุวรรณรบท้าวอุเทน   ศรีสุวรรณพยาบาลนางเกษรา   อภิเษกศรีสุวรรณ   พระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อ   พระอภัยมณีได้นางเงือก   นางสุวรรณมาลีไปเที่ยวทะเล   พระอภัยมณีพบนางสุวรรณมาลี   พระอภัยมณีโดยสารเรือนางสุวรรณมาลี   พระอภัยมณีเรือแตก   สินสมุทรโดยสารเรือโจรสุหรั่ง   สินสมุทรพบศรีสุวรรณ  |    ศรีสุวรรณกับสินสมุทรตามพระอภัยมณี   พระอภัยมณีโดยสารเรืออุศเรน   พระอภัยมณีพบศรีสุวรรณกับสินสมุทร   สินสมุทรรบกับอุศเรน   พระอภัยมณีเกี้ยวนางสุวรรณมาลี   พระอภัยมณีครองเมืองผลึก   พระอภัยมณีอภิเษกกับนางสุวรรณมาลี   กำเนิดสุดสาคร   สุดสาครเข้าเมืองการะเวก   อุศเรนตีเมืองผลึก   เจ้าละมานตีเมืองผลึก   สุดสาครตามพระอภัยมณี   ศึกเก้าทัพตีเมืองผลึก   พระอภัยมณีตีเมืองใหม่   พระอภัยมณีพบนางละเวง   ศรีสุวรรณอาสาตีด่านดงตาล  |    ย่องตอดสะกดทัพ   นางละเวงคิดหย่าทัพ   พระอภัยมณีติดท้ายรถ   พระอภัยมณีทำผูกคอตายได้นางละเวง   ศรีสุวรรณกับสินสมุทรถูกทำเสน่ห์   นางสุวรรณมาลีข้ามไปเมืองลังกา   นางสุวรรณมาลีมีสารตัดพ้อ   สุดสาครถูกเสน่ห์   นางสุวรรณมาลีหึงหน้าป้อม   หัสไชยแก้เสน่ห์   นางเสาวคนธ์ยิงแก้ม   กษัตริย์สามัคคี   นางเสาวคนธ์ขุดโคตรเพชร   พระอภัยมณีกลับเมือง   อภิเษกสินสมุทร   นางเสาวคนธ์หนี  |    นางเสาวคนธ์แปลงเป็นฤๅษี   นางเสาวคนธ์ได้เมืองวาหุโลม   สุดสาครตามนางเสาวคนธ์   พระอภัยมณีทำศพท้าวสุทัศน์   มังคลาครองเมืองลังกา   มังคลาชิงโคตรเพชร   มังคลาจับนางสุวรรณมาลีและท้าวทศวงศ์   หัสไชยตีด่านเมืองลังกา   สุดสาครรบกับมังคลา   นางละเวงช่วยนางสุวรรณมาลีและท้าวทศวงศ์   พระอภัยมณี ศรีสุวรรณไปเมืองลังกา   พระอภัยมณีรบกับมังคลา   สังฆราชบาทหลวงเผาเมืองลังกา   พระอภัยมณีเข้าเมืองลังกา   อภิเษกหัสไชย   พระอภัยมณีออกบวช    |
หลังเหตุการณ์พระอภัยมณีออกบวช มีผู้แต่งเรื่องต่อออกไปอีก เช่น นางเงือกได้ตัดหางและกลายเป็นมนุษย์ แต่นั่นไม่ใช่งานประพันธ์ของสุนทรภู่ ในฉบับพิมพ์ของหอพระสมุดจึงย่อเนื้อหาส่วนหลังเรียบเรียงเป็นร้อยแก้วบรรจุไว้ท้ายเล่ม
แรงบันดาลใจ

เนื้อหาในเรื่อง พระอภัยมณี นอกจากมีความแปลกใหม่ด้านเค้าโครงเรื่อง แต่ก็มีรายละเอียดปลีกย่อยมากมายที่แสดงให้เห็นถึงภูมิรู้ของผู้ประพันธ์ว่ามีความรู้กว้างขวางและละเอียดลึกซึ้งอย่างยิ่ง นักวิชาการส่วนมากลงความเห็นพ้องกันว่า สุนทรภู่ได้รับแรงบันดาลใจมากมายจากวรรณคดีโบราณทั้งของไทยและของต่างประเทศ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ตรัสว่า "เรื่องพระอภัยมณี สุนทรภู่ตั้งใจแต่งโดยประณีตทั้งตัวเรื่องและถ้อยคำสำนวน ส่วนตัวเรื่องนั้นพยายามตรวจตราหาเรื่องราวที่ปรากฏอยู่ในหนังสือต่าง ๆ บ้าง เรื่องที่รู้โดยผู้อื่นบอกเล่าบ้าง เอามาตริตรองเลือกคัดประดิษฐ์ติดต่อแต่ง ประกอบกับความคิดของสุนทรภู่เอง" ประจักษ์ ประภาพิทยากร กล่าวว่า "วรรณคดีที่สุนทรภู่อาศัยเค้ามานั้น มีทั้งวรรณคดีจีน ชวา ไทย แขก พร้อมมูล วรรณคดีที่กล่าวมานี้สุนทรภู่ต้องรู้ดีแน่" หรือ สุรีย์ พงศ์อารักษ์ กล่าวถึง พระอภัยมณี ว่า "เนื้อเรื่องส่วนใหญ่แตกต่างจากวรรณคดีไทยแนวจักร ๆ วงศ์ ๆ ทั่วไป เค้าโครงเรื่องได้มาจากวรรณคดีต่าง ๆ ของไทยและวรรณคดีต่างประเทศหลายเรื่อง เช่น เรื่องอาหรับราตรี เรื่องไซ่ฮั่น เป็นต้น รวมถึงเค้าเรื่องจากเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ เหตุการณ์ในชีวิตของสุนทรภู่ และจินตนาการที่ผสมผสานผูกร้อยเข้าด้วยกัน" เค้าโครงจากวรรณกรรมต่างประเทศนี้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพได้ทรงอธิบายเพิ่มเติมไว้ว่า เค้าเรื่องที่มาจากอาหรับราตรี ของเซอร์ริชาร์ด เบอร์ตัน คือนิทานว่าด้วยเรื่องของกษัตริย์ชาติอิสลามไปตีเมืองซึ่งนางพระยาเป็นคริสตัง เมื่อพบกันในสนามรบก็เกิดรักกัน ทำนองเดียวกับที่พระอภัยมณีพบนางละเวงวัณฬาในสนามรบ ส่วนเค้าโครงที่มาจากไซ่ฮั่น คือส่วนที่ว่าด้วยเพลงปี่ของเตียวเหลียง ผู้วิเศษที่ชำนาญการเป่าปี่แก้วจนอาจสะกดผู้คนได้ ทำนองเดียวกับวิชาปี่ของพระอภัยมณี
นอกจากนี้ยังมีความเห็นจากนักวิชาการอื่นอีกหลายท่านล้วนลงความเห็นไปในทางเดียวกันทั้งสิ้น
เนื้อหาส่วนใหญ่ของเรื่องเกิดขึ้นในทะเล นับแต่ถ้ำนางผีเสื้อสมุทร เกาะแก้วพิสดาร เมืองรมจักร เมืองการะเวก เมืองผลึก และเมืองลังกา ล้วนไปมาหาสู่กันได้จากทางทะเลเท่านั้น รายละเอียดการเดินทางในทะเลแต่ละครั้งจะมีการบรรยายอย่างละเอียด มีการบรรยายถึงสัตว์น้ำต่าง ๆ การบรรยายถึงการดูดาว การบรรยายถึงสถานที่ซึ่งอิงกับนิทานปรัมปรา สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า หากสุนทรภู่มิได้ไปเห็นด้วยตัวเอง ก็ต้องได้อ่านและได้ฟังมาอย่างมากเหลือเกิน จนสามารถกลั่นกรองและคัดเลือกมานำเสนอได้อย่างเหมาะเจาะ
แรงบันดาลใจ > ตัวละคร

บทความหลัก: ตัวละครในพระอภัยมณี
ตัวละครในเรื่อง พระอภัยมณี มีจำนวนมาก แบ่งเป็นฝ่ายต่าง ๆ หลายฝ่าย ตัวละครแต่ละตัวมีบุคลิกลักษณะและจุดเด่นต่าง ๆ กัน เชื่อว่าสุนทรภู่นำเค้าโครงของบุคลิกลักษณะบางส่วนของตัวละคร มาจากชีวิตของบุคคลจริงที่เกี่ยวเนื่องอยู่ในชีวิต เช่น ลักษณะหุนหันพลันแล่นและอารมณ์ร้ายของนางผีเสื้อสมุทร กับความขี้หึงของนางสุวรรณมาลี พ้องกับลักษณะนิสัยของแม่จัน ภริยาคนแรกของท่าน ส่วนลักษณะอันอ่อนหวานละมุนละไม หัวอ่อนเชื่อคนง่าย มาจากลักษณะนิสัยของแม่นิ่ม ภริยาคนที่สองของท่าน
สุนทรภู่ยังนำตัวละครบางส่วนมาจากวรรณคดีโบราณ เช่น นางยักษ์หรือนางผีเสื้อสมุทร ตัวละครบางตัวทำให้เชื่อได้ว่า สุนทรภู่มีการติดต่อคบค้ากับเหล่าพ่อค้าต่างประเทศ เช่น นางเงือก เพราะลักษณะของนางเงือกในเรื่อง พระอภัยมณี ที่เป็นหญิงสาวสวยเปลือยกายท่อนบนและมีหางเป็นปลา สอดคล้องกับลักษณะของนางเงือกในวรรณกรรมตะวันตกมากกว่านางเงือกในวรรณคดีโบราณของไทย
แรงบันดาลใจ > สถานที่

บทความหลัก: ดินแดนในเรื่องพระอภัยมณี
การวางตำแหน่งสถานที่ต่าง ๆ ในเรื่องพระอภัยมณีเป็นจุดหนึ่งที่ทำให้วรรณคดีเรื่องนี้โดดเด่นกว่าเรื่องอื่น ๆ เนื่องจากมีการกำหนดตำแหน่งของสถานที่ต่าง ๆ ในเนื้อเรื่องเอาไว้อย่างรัดกุม ลักษณะการประพันธ์ดำเนินไปตามสถานที่เหล่านั้นประหนึ่งมีการทำแผนที่ประกอบเรื่องเอาไว้เฉกเช่นนิยายแฟนตาซีในปัจจุบันนิยมทำเอาไว้ ตัวอย่างเช่น ทิศทางจากกรุงรัตนาที่ชี้ไปยังเกาะแก้วพิสดาร ทิศทางจากเกาะแก้วพิสดารที่ชี้ไปยังเมืองการะเวก ตลอดจนระยะเวลาเดินทางระหว่างสถานที่ต่าง ๆ เป็นไปอย่างถูกต้องไม่ผิดเพี้ยน รายละเอียดของการวางสถานที่ฉากหลังในเรื่องอย่างวิเศษสุดเช่นนี้ได้มีปราชญ์ท่านหนึ่งคือ กาญจนาคพันธุ์ วิเคราะห์ไว้โดยละเอียดแล้วในหนังสือ ภูมิศาสตร์สุนทรภู่ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงอัจฉริยะในการประพันธ์ของสุนทรภู่เป็นอย่างสูง
การตีพิมพ์และผลตอบรับ > การตีพิมพ์

เรื่องพระอภัยมณีในยุคสมัยแรก เผยแพร่โดยการคัดลอกเนื้อเรื่องจากเล่มสมุดไทย ผู้คัดลอกจ่ายค่าเรื่องให้แก่ผู้แต่ง จนกระทั่งถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เทคโนโลยีการพิมพ์เริ่มเข้ามาสู่ประเทศไทย เรื่อง พระอภัยมณี จึงได้ตีพิมพ์ครั้งแรกโดย หมอสมิท เมื่อปี พ.ศ. 2413 ออกจำหน่ายครั้งละ 1 เล่มสมุดไทย ราคาเล่มละ 25 สตางค์ โดยสะกดชื่อว่า พระอะไภยมะนี เป็นหนังสือที่ระลึกงานพระเมรุพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กล่าวกันว่า เรื่องพระอภัยมณีโด่งดังมากจนหมอสมิทสามารถทำรายได้สูงขนาดสร้างตึกเป็นของตัวเองได้ หลังจากนั้นหมอสมิทและเจ้าของโรงพิมพ์อื่น ๆ ก็พากันหาผลงานเรื่องอื่นของสุนทรภู่มาตีพิมพ์จำหน่ายซ้ำอีกหลายครั้ง ความสำเร็จในการพิมพ์จำหน่ายเรื่อง พระอภัยมณี ครั้งนั้น ทำให้หมอสมิทออกตามหาทายาทของสุนทรภู่ และได้จ่ายค่าลิขสิทธิ์ให้แก่ทายาทของสุนทรภู่ที่ยังมีชีวิตอยู่ในสมัยนั้น
ในยุคต่อมา ราชบัณฑิตยสภาได้ชำระและจัดพิมพ์หนังสือเรื่อง พระอภัยมณี ขึ้นใหม่ โดยมีการพิมพ์ครั้งแรกเป็น 3 เล่มจบ เล่มที่หนึ่งพิมพ์ตั้งแต่ตอนที่ 1-26 เล่มที่สองพิมพ์ตั้งแต่ตอนที่ 27-46 ออกในงานพระราชทานเพลิงพระศพ พลเรือเอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา ในปี พ.ศ. 2468 ส่วนเล่มที่สามพิมพ์ตั้งแต่ตอนที่ 47-64 ออกในงานบำเพ็ญพระกุศลสิ้นพระชนม์ครบรอบปีของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดารา กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา เมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2468 เช่นเดียวกัน หลังจากนั้นกรมศิลปากรได้อนุญาตให้จัดพิมพ์อีกหลายครั้งโดยสำนักพิมพ์ต่าง ๆ กันหลายแห่ง เช่น สำนักงานไทยบรรณาคาร สำนักพิมพ์อุดม องค์การค้าของคุรุสภา สำนักพิมพ์ศิลปาบรรณาคาร เป็นต้น
การตีพิมพ์และผลตอบรับ > ความนิยม

เรื่อง พระอภัยมณี เป็นผลงานกลอนนิทานที่ประสบความสำเร็จสูงที่สุดเรื่องหนึ่งในกระบวนวรรณคดีไทย สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระนิพนธ์ไว้ในเกียรติคุณของสุนทรภู่ว่า หากให้เลือกกวีไทยที่วิเศษสุดเพียง 5 คน สุนทรภู่จะต้องเป็นหนึ่งในห้าคนนั้น และ "ในบรรดาหนังสือบทกลอนที่สุนทรภู่ได้แต่งไว้ ถ้าจะลองให้ผู้อ่านชี้ขาดว่าเรื่องไหนดีกว่าเพื่อน ก็น่าจะยุติต้องกันโดยมากว่า เรื่องพระอภัยมณีเป็นดีที่สุด เพราะเป็นหนังสือเรื่องยาวแต่งดีทั้งกลอนทั้งความคิดที่ผูกเรื่อง" กลอนนิทานเรื่องนี้ยังได้รับยกย่องจาก วรรณคดีสโมสร ในสมัยรัชกาลที่ 6 ให้เป็นยอดของวรรณคดีประเภทนิทานคำกลอนอีกด้วย
การตีพิมพ์และผลตอบรับ > การตีความ

สุจิตต์ วงษ์เทศ ศิลปินแห่งชาติ ได้วิเคราะห์และตีความเรื่องพระอภัยมณีไว้ในหนังสือ สุนทรภู่ เกิดวังหลัง ผู้ดีบางกอก มหากวีกระฎุมพี มีวิชารู้เท่าทันโลกและชีวิต ว่า พระอภัยมณีเป็นวรรณคดีการเมืองที่ต่อต้านการล่าอาณานิคมของชาติตะวันตกในขณะนั้น แต่สุนทรภู่ใช้กลวิธีแต่งเป็นนิทานกลอนปกปิดไว้อย่างแนบเนียน สามารถเห็นได้จากการที่ตัวละครเอกของเรื่องอย่างพระอภัยมณีที่ใช้ปี่ในการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ซึ่งหมายความว่าให้แก้ปัญหาด้วยสติปัญญาและสันติภาพนั่นเอง
ในขณะที่ ทองแถม นาถจำนง นักคิด นักเขียน และคอลัมนิสต์สยามรัฐ ก็ได้วิเคราะห์เรื่องพระอภัยมณีไว้คล้ายคลึงกับสุจิตต์ คือพระอภัยมณีสะท้อนภาพยุคที่นักล่าอาณานิคมขยายอิทธิพลเข้ามาสู่สยาม นอกจากนี้ทองแถมยังระบุด้วยว่า สงครามระหว่างพระอภัยมณีกับนางละเวงสะท้อนวิสัยทัศน์ของปราชญ์สยามในยุคนั้นที่เริ่มมองเห็นปัญหาจากการรุกรานของชาติตะวันตกชัดขึ้น และวิสัยทัศน์ที่สุนทรภู่เปลี่ยนเรื่องสงครามการรบเป็นสงครามรักนั้นน่าประทับใจมาก
นอกจากนี้ยังมีผู้ที่ได้วิเคราะห์วรรณคดีเรื่องนี้ไว้อย่างน่าสนใจ โดยกล่าวว่าการเป่าปี่ของพระอภัยมณี เป็นการคิดในเชิงปรัชญาพุทธ คือสุนทรภู่ให้พระอภัยมณีพอใจที่จะเรียนวิชาปี่ แทนที่จะให้ชำนาญอาวุธต่าง ๆ และยังให้พระอภัยมณีเป็นคนรูปงาม อ่อนแอ อ่อนโยน รักและมีความรู้เสียงดนตรี รู้จักใช้ดนตรีในการกล่อมใจคนและฆ่าคน ในลักษณะนี้พระอภัยมณีเป็นตัวละครที่สุนทรภู่สร้างขึ้นมาเพื่อให้รู้จักวิสัยของมนุษย์ปุถุชนที่ยังหลงในรูปรสกลิ่นเสียงสัมผัส และเอารูปรสกลิ่นเสียงสัมผัสนั้นมาเป็นเครื่องมือในการแก้ปัญหา ในตอนท้ายพระอภัยมณีออกบวช ซึ่งสามารถตีความได้ว่า พระอภัยมณีเบื่อหน่ายในเรื่องโลกียสุข จึงละปัญญาในระดับโลกียะ ไปแสวงหาปัญญาในระดับโลกุตตระแทน
การตีพิมพ์และผลตอบรับ > การแปลเป็นภาษาอื่น

ภาษาอังกฤษ : พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร นักอักษรศาสตร์ผู้ปรีชาสามารถ ทรงแปลเรื่อง พระอภัยมณี ทั้งเรื่องเป็นภาษาอังกฤษ ในปี พ.ศ. 2495 (ค.ศ. 1952) โดยคงลักษณะของบทกวีเอาไว้ด้วย
ภาษาไทยถิ่นเหนือ : พญาพรหมโวหาร กวีเอกของล้านนาแปลพระอภัยมณีคำกลอนเป็นค่าวซอตามความประสงค์ของเจ้าแม่ทิพเกสร แต่ไม่จบเรื่อง ถึงแค่ตอนที่ศรีสุวรรณอภิเษกกับนางเกษรา
ภาษาเขมร : ไม่ปรากฏว่าใครเป็นผู้แปล มีการแปลไว้ถึงแค่ตอนที่นางผีเสื้อสมุทรลักพระอภัยมณีไปไว้ในถ้ำเท่านั้น
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > แผ่นเสียง

มีแผ่นเสียงโบราณสมัยรัชกาลที่ 5 แผ่นหนึ่ง ของห้าง Beka Grand Record No.25055 บันทึกเสียงอ่านทำนองเสนาะของกลอนนิทาน พระอภัยมณี ผู้อ่านคือ นายขวานและนายดำ ปีที่บันทึกเสียงไม่ปรากฏแน่ชัด คาดว่าอยู่ในช่วงระหว่าง พ.ศ. 2447 - 2453
นอกจากนี้ มานี มณีวรรณ ได้นำเรื่องราวของพระอภัยมณีกับนางละเวงมาดัดแปลงเป็นเพลง "จุดเทียนพระอภัย" ซึ่งในเพลงนี้มานีร้องคนเดียว และไม่ได้มีเนื้อหาที่เป็นจริงในนิยาย แต่สมมติเหตุการณ์ในช่วงที่พระอภัยอยู่กับนางละเวง ว่ากำลังร่วมเพศกัน
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > ภาพวาด

ในพระอุโบสถ วัดหัวลำโพง มีภาพวาดจิตรกรรมฝาผนัง เรื่อง พระอภัยมณี วาดโดย นิตยา ศักดิ์เจริญ
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > ภาพยนตร์

มีการนำเรื่อง พระอภัยมณี มาสร้างเป็นภาพยนตร์โดยจับความจากตอนต่าง ๆ ในวรรณคดี ได้แก่ พ.ศ. 2509 ภาพยนตร์ พระอภัยมณี ฉบับของ ครูรังสี ทัศนพยัคฆ์ นำแสดงโดย มิตร ชัยบัญชา - เพชรา เชาวราษฎร์, พ.ศ. 2545 ภาพยนตร์ พระอภัยมณี ผลิตโดย ซอฟต์แวร์ ซัพพลายส์ อินเตอร์เนชั่ลแนล กำกับโดย ชลัท ศรีวรรณา จับความตั้งแต่เริ่มเรื่อง ไปจนถึงตอน นางเงือกพาพระอภัยมณีหนีจากนางผีเสื้อสมุทร และพระอภัยมณีเป่าปี่สังหารนาง และ พ.ศ. 2549 โมโนฟิล์ม ได้สร้างภาพยนตร์จากเรื่อง พระอภัยมณี เรื่อง สุดสาคร โดยจับความตั้งแต่กำเนิดสุดสาคร จนสิ้นสุดที่การเดินทางออกจากเมืองการะเวกเพื่อติดตามหาพระอภัยมณี
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > ละคร

การแสดงละครจากเรื่องพระอภัยมณี มีการจัดแสดงโดยทั่วไป ที่โดดเด่นเช่น โรงละคร นาฏยศาลา จัดการแสดงหุ่นละครเล็ก เรื่อง พระอภัยมณี ตอน กำเนิดสุดสาคร ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2551 โดยคณะละครของครูสาคร ยังเขียวสด คณะละครเดียวกันนี้ยังได้ไปร่วมการแสดงในมหกรรมละครพื้นบ้านเอเชีย ร่วมกับภัทราวดีเธียเตอร์ กำกับการแสดงโดย ภัทราวดี มีชูธน สำหรับในฉบับละครโทรทัศน์ มีการสร้างออกฉายทางช่อง 3 เมื่อปี พ.ศ. 2514 ชื่อเรื่องว่า พระอภัยมณีของไชโยภาพยนตร์ โดยคุณสมโพธิ แสงเดือนฉาย ราชาหนังจินตนาการ และสเปเชียลเอฟเฟ็คท์ของเมืองไทยในอดีต นำแสดงโดย เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ คมน์ อรรฆเดช รัตนาภรณ์ (น้อย) อินทรกำแหง ปริม ประภาพร ขวัญตา บัวเปลี่ยนสี รจนา นามวงศ์
ต่อมาดาราวิดีโอทำละครในปี พ.ศ. 2529 ออกอากาศทุกวันจันทร์-อังคารหลังข่าว และเปลี่ยนเป็นทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 8:00 น. ในปี พ.ศ. 2530
สมาคมนักศึกษาไทย ในประเทศอังกฤษ จัดการแสดงละครเพลงครั้งที่สอง โดยนำเรื่อง พระอภัยมณี ไปดัดแปลง เปิดการแสดงเมื่อวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2551 และนำรายได้ไปบริจาคให้ผู้ยากไร้ นอกจากนี้มีการแสดงละคร พระอภัยมณี โดยนักเรียนนักศึกษา ในโอกาสสำคัญต่าง ๆ เช่น วันสุนทรภู่ เป็นประจำทุกปี
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > แอนิเมชั่น

แอนิเมชั่นที่มีชื่อเสียงซึ่งสร้างจากวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี ได้แก่ ภาพยนตร์การ์ตูน "สุดสาคร" ผลงานสร้างของ ปยุต เงากระจ่าง ในปี พ.ศ. 2522 นอกจากนี้มีการ์ตูนแอนิเมชั่นชุด "สุดสาคร" ฉายทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 ผลิตโดยบริษัท แฟนตาซีทาวน์ จำกัด
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > หนังสือร้อยแก้ว

หนังสือ "พระอภัยมณีฉบับร้อยแก้ว" ถอดความเป็นร้อยแก้วทั้งเรื่องโดย เปรมเสรี เมื่อ ปี พ.ศ. 2507 หลังจากนั้นมีการพิมพ์ซ้ำอีกหลายครั้ง ครั้งล่าสุดคือปี พ.ศ. 2543 หมายเลข ISBN ของหนังสือคือ 974-246-519-3
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > การ์ตูนคอมมิค

อภัยมณีซาก้า เป็นการ์ตูนแนวผจญภัยผสมแฟนตาซี โดยอาศัยเค้าโครงจากเรื่องพระอภัยมณี ผลงานโดย สุพจน์ อนวัชกชกร และ ทีมงาน factory studio ลิขสิทธิ์ของสำนักพิมพ์เนชั่น เอ็ดดูเทนเมนท์ ในภายหลังอิดิชันมิลานได้ซื้อลิขสิทธิ์ เพื่อนำไปตีพิมพ์ในฉบับภาษาฝรั่งเศส และจำหน่ายยังประเทศฝรั่งเศสและเบลเยียม ภายใต้ชื่อ Apai Quest
หนังสือการ์ตูนเรื่อง “การผจญภัยของสุดสาคร พระอภัยมณี” ของ อัมรินทร์ เดชณรงค์ ได้รับรางวัลชมเชยประเภทนิยายภาพ จากการประกาศรางวัลหนังสือดีเด่นประจำปี 2552 จัดโดย สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)
การดัดแปลงไปยังสื่ออื่น > หนังสืออิเล็กทรอนิกส์

พ.ศ. 2547 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ได้จัดทำหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง พระอภัยมณี ขึ้นภายใต้โครงการ "การอบรมเชิงปฏิบัติการการจัดทำ Storyboard หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ที่มีลักษณะมัลติมีเดีย" โดยเลือกผลิตจากเนื้อหาบางส่วนในหนังสือภาษาไทยชุดทักษะสัมพันธ์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จัดทำเป็นซีดีรอมแจกให้แก่โรงเรียนต่าง ๆ ทั่วประเทศที่ไม่ได้เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต รวมทั้งนำขึ้นแสดงบนเว็บไซต์ของกระทรวงศึกษาธิการ สำหรับให้โรงเรียนและบุคคลทั่วไปที่สามารถเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต สามารถใช้ในการศึกษาได้