stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พ.ศ. 2497
วันเกิด > สิงหาคม

1 สิงหาคม
ประนอม ทาแปง ศิลปินแห่งชาติ
ชลประคัลภ์ จันทร์เรือง นักแสดงชาวไทย
3 สิงหาคม - ดาวเวียง บุตรนาโค นักเขียนชาวลาว (ถึงแก่กรรม 6 มีนาคม พ.ศ. 2562)
12 สิงหาคม
แพท เมธินี นักดนตรีแจ๊สชาวอเมริกัน
ฟร็องซัว ออล็องด์ ประธานาธิบดีฝรั่งเศส
16 สิงหาคม – เจมส์ แคเมรอน ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวแคนาดา
17 สิงหาคม – อุดม คชินทร ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
19 สิงหาคม – อะเลคซันดร์ บลินอฟ (นักกีฬาขี่ม้า) นักกีฬาขี่ม้าและแชมป์โอลิมปิกชาวโซเวียต (ถึงแก่กรรม 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564)
20 สิงหาคม – ภักดิพร สุจริตกุล คู่สมรสของนายกรัฐมนตรีไทย
21 สิงหาคม – เพชร โอสถานุเคราะห์ นักร้อง นักดนตรี และนักธุรกิจชาวไทย (ถึงแก่กรรม 14 สิงหาคม พ.ศ. 2566)
22 สิงหาคม – จักรพันธุ์ ยมจินดา ผู้ประกาศข่าวช่อง 7 (ถึงแก่กรรม 15 ตุลาคม พ.ศ. 2567)
23 สิงหาคม
อุมาพร บัวพึ่ง นักร้องเพลงลูกกรุง
ฮาลีมะฮ์ ยากบ ประธานาธิบดีสิงคโปร์
โฮกุ้น ลอเรนต์ซัน นักธุรกิจ
24 สิงหาคม
แคเรน โรบาดส์ นักเขียน
สุทธิ ปัญญาสกุลวงศ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร กรุงเทพมหานคร
25 สิงหาคม
เอลวิส คอสเทลโล นักร้อง/นักแต่งเพลงชาวอังกฤษ
พรพิชญ์ พัฒนกุลเลิศ แพทย์ชาวไทย
26 สิงหาคม - อาร์ชดยุกคาร์ล คริสเตียนแห่งออสเตรีย
30 สิงหาคม - อเล็กซานเดอร์ ลูคาเชนโค ประธานาธิบดีเบลารุส
31 สิงหาคม
ทรงชัย วงศ์สวัสดิ์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดลำพูน
หนองคาย ส.ประภัสสร นักมวยไทยชาวไทย
วันเกิด > กันยายน

2 กันยายน – อันเดรจ บาบิส ผู้ประกอบการ/นักธุรกิจ/และนักการเมืองชาวเช็ก
3 กันยายน – พงศ์ศักดิ์ วัฒนสินธุ์ สถาปนิกชาวไทย
4 กันยายน –
จรูญพงศ์ พันธุ์ศรีนคร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครราชสีมา เขต 8
ธานี ยี่สาร นักการเมืองชาวไทย
6 กันยายน – วุฒิชัย กิตติธเนศวร ชาวไทยเชื้อสายจีน
7 กันยายน
คอร์บิน เบิร์นเซน นักแสดงและผู้กำกับชาวอเมริกัน
ไมเคิล อีเมอร์สัน นักแสดงอเมริกัน
สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
9 กันยายน – วัชรพล ประสารราชกิจ ตำรวจชาวไทย
13 กันยายน
บูราฮานูดิน อุเซ็ง อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดยะลา (ถึงแก่กรรม 17 ตุลาคม พ.ศ. 2558)
มีชาเอลา ฟอน ฮับส์บูร์ก
โมนีคา ฟอน ฮับส์บูร์ก
18 กันยายน – สมเด็จพระนโรดม นรินทรพงษ์ (ถึงแก่กรรม 7 ตุลาคม พ.ศ. 2546)
21 กันยายน
ชินโซ อะเบะ อดีตนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น
ทัศนียา รัตนเศรษฐ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรนครราชสีมา เขต 4
24 กันยายน – แอชตัน คาร์เตอร์ นักการเมืองอเมริกัน
27 กันยายน
ดาวิด โอเยเดโป ชาวไนจีเรีย
แลร์รี วอลล์ ภาษาเพิร์ล
30 กันยายน – ชุง ซูนฮยุน นักมวยสากลชาวเกาหลีใต้
วันเกิด > ตุลาคม

1 ตุลาคม
แก้ว พุทธรัศมี นักการเมืองกัมพูชา
เจะอามิง โตะตาหยง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนราธิวาส
2 ตุลาคม – โทะชิอะกิ โยะชิดะ ผู้ฝึกสอนวอลเลย์บอลชาวญี่ปุ่น
3 ตุลาคม – สตีวี เรย์ วอห์น นักดนตรี นักร้อง นักแต่งเพลง และโปรดิวเซอร์ (ถึงแก่กรรม 27 สิงหาคม พ.ศ. 2533)
6 ตุลาคม – ณัฐ ยนตรรักษ์ นักเปียโนชาวไทย
7 ตุลาคม – บุณยรักษ์ พูนชัย แพทย์ชาวไทย ทหารบกชาวไทย
10 ตุลาคม
ฟือร์นังดู ซังตุช (นักฟุตบอลชาวโปรตุเกส) อดีตนักฟุตบอลชาวโปรตุเกส
รำลึก ธีระพงษ์ นักหมากรุกไทยชาวไทย
สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ อดีตรองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม
แฮ็คเตอร์ เกอร์เรโร นักมวยปล้ำอาชีพชาวอเมริกัน
13 ตุลาคม – สมเด็จพระราชาธิบดีสุลต่านฮัยษัม บิน ฏอริก อัสซะอีด สุลต่านแห่งรัฐโอมาน
14 ตุลาคม – วินัย ละอองสุวรรณ ผู้หนีคดี
15 ตุลาคม
เจ้าหญิงฟรีเดอริกแห่งฮาโนเวอร์
มนัส เศียรสิงห์ ศิลปินชาวไทย (ถึงแก่กรรม 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519)
17 ตุลาคม – อาณัฐชัย รัตตกุล นักการเมืองไทย
19 ตุลาคม
แซม อัลลาร์ไดซ์ อดีตนักฟุตบอลชาวอังกฤษ
บวรศักดิ์ อุวรรณโณ ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
22 ตุลาคม – สนานจิตต์ บางสพาน ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย นักวิจารณ์ภาพยนตร์ และนักเขียน
23 ตุลาคม
พระพรหมโมลี (สุชาติ ธมฺมรตโน)
อัง ลี ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไต้หวัน
อัจฉรา ภาณุรัตน์ ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
24 ตุลาคม
ทูน หิรัญทรัพย์ นักแสดงชายชาวไทย
แมลคัม เทิร์นบุลล์ นายกรัฐมนตรีออสเตรเลีย
26 ตุลาคม – การ์ลุช อากุชตีญู ดู รูซารียู นักการเมืองโมซัมบิก
31 ตุลาคม – เจ้าหญิงนอราแห่งลีชเทินชไตน์
วันเกิด > พฤศจิกายน

3 พฤศจิกายน – หลิน ชิงเสีย นักแสดงภาพยนตร์หญิงชาวไต้หวัน
5 พฤศจิกายน – พรหมินทร์ เลิศสุริย์เดช แพทย์ชาวไทย
6 พฤศจิกายน – แมงโก้ (นักร้อง) นักร้องอิตาลี (ถึงแก่กรรม 8 ธันวาคม พ.ศ. 2557)
7 พฤศจิกายน – รี พย็อง-อุก นักมวยสากลสมัครเล่นชาวเกาหลีเหนือ
8 พฤศจิกายน – คาซูโอะ อิชิงูโระ นักเขียนนวนิยายนักเขียนบทภาพยนตร์ชาวอังกฤษ
9 พฤศจิกายน – ยิ่งยง โอภากุล - ยืนยง โอภากุล ชาวไทยเชื้อสายจีน
13 พฤศจิกายน – วิบูลย์ สงวนพงศ์ ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
14 พฤศจิกายน
คอนโดลีซซา ไรซ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐอเมริกา
ยานนี คีตกวี
15 พฤศจิกายน
คิม จ็อง-ซุก (เกิดปี พ.ศ. 2497) สุภาพสตรีหมายเลขหนึ่งของประเทศเกาหลีใต้
ศักดา แซ่เอียว นักเขียนการ์ตูน
22 พฤศจิกายน – ปาโอโล เจนตีโลนี นายกรัฐมนตรีอิตาลี
25 พฤศจิกายน – พินิจ บุญจวง นักมวยสากลสมัครเล่นชาวไทยชุดโอลิมปิก 1976
28 พฤศจิกายน – นัยนา ชีวานันท์ นักแสดงหญิง
วันเกิด > ธันวาคม

8 ธันวาคม - อรนภา กฤษฎี ชาวไทยเชื้อสายจีน
9 ธันวาคม - ฌ็อง-โคลท ยุงเคอร์ นักการเมืองชาวลักเซมเบิร์ก
12 ธันวาคม
ไซสมพอน พมวิหาน นักการเมืองและสมาชิกพรรคประชาชน
ดวงตา ตุงคะมณี นักแสดงหญิงชาวไทย
ดาวใจ ไพจิตร นักร้องลูกกรุงหญิงชาวไทย
13 ธันวาคม - ทรงธรรม โชคคณาพิทักษ์ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ
15 ธันวาคม - ไพบูลย์ นิติตะวัน นักการเมืองชาวไทย
20 ธันวาคม
กูดี เอสปาดาส นักมวยสากลชาวเม็กซิโก
บีนาลี ยึลดือรึม นายกรัฐมนตรีตุรกี
21 ธันวาคม
พรทิพย์ โรจนสุนันท์ แพทย์ชาวไทย
คริส เอเวิร์ต นักเทนนิสหญิงชาวอเมริกัน
22 ธันวาคม - ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา ศาสตราจารย์
25 ธันวาคม - แอนนี เลนนิกซ์ นักร้องอังกฤษ
27 ธันวาคม
เชิดพงศ์ ราชป้องขันธ์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรบึงกาฬ เขต 1
สมยศ พุ่มพันธุ์ม่วง อดีตผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
28 ธันวาคม – เดนเซล วอชิงตัน นักแสดงชายชาวอเมริกัน
29 ธันวาคม – เจ้าชายโนะริฮิโตะ เจ้าทะกะมะโดะ (ถึงแก่กรรม 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2545)
30 ธันวาคม – วิเชียร ชวลิต ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
31 ธันวาคม – แฮร์มันน์ ทิลเคอ วิศวกรชาวเยอรมัน
? - พิศวาท น้อยมณี ครูแห่งชาติสาขาวิชาภาษาไทย
? - ไต้ ซื่อเจี๋ย นักเขียนและผู้กำกับภาพยนตร์ชาวฝรั่งเศส
? - บิล จอย บทความเกี่ยวกับ ชีวประวัติ ที่ยังไม่สมบูรณ์
? - พัก ย็อง-ช็อล อดีตนักยูโดชาวเกาหลีใต้
? - พิศวาท น้อยมณี ครูแห่งชาติ
? - สุริยัน ส่องแสง นักร้องเพลงลูกทุ่ง
? - แหวนเพชร วงทอง นักร้องลูกทุ่งไทย
? - ฮาเวียร์ โรเมโร-ฟริแอส จิตรกรชาวสเปน
วันถึงแก่กรรม

ข้อมูลเพิ่มเติม: หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2497
8 มีนาคม - หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) (เกิด 6 สิงหาคม พ.ศ. 2424)
รางวัล > รางวัลโนเบล

สาขาเคมี – Linus Pauling
สาขาวรรณกรรม – เออร์เนสต์ เฮมิงเวย์
สาขาสันติภาพ – ข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ
สาขาฟิสิกส์ – มาซ บอร์น, วาลเธอร์ โบเธ
สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ – จอห์น แฟรงคลิน
ปฏิทินไทเดิม

ปฏิทินไทยเดิม เป็นปฏิทินที่ใช้กันมานาน มักจะเป็นการคำนวณที่กลุ่มแถบอินโดจีน ส่วนใหญ่แล้วระบบไทจะเป็นการนับในลักษณะล้านนา และล้านช้างเป็นพิเศษ โดยจะนับวัน เดือน ปี รวมถึงการดูฤกษ์นามยามดีต่างๆ ในปัจจุบัน ซึ่งจะพบในภาคเหนือของประเทศไทย ประเทศลาว กลุ่มไทเขิน ไทลื้อ และไทดำ รวมถึงกลุ่มชาติพันธุ์ไท ส่วนไทยสยามได้เลิกใช้แล้ว โดยจะใช้จุลศักราชเป็นสำคัญ
ที่มาของปฏิทินในแต่ละท้องที่ > ฉบับล้านนาเชียงใหม่

จากการคำนวณตามวัฏจักรวันเก้ากอง พระครูอดุลสีลกิตติ์ ได้กล่าวไว้ว่า ปฏิทินในการคำนวณมีความแตกต่างกันในเรื่องเดือนในจันทรคติ สามารถดูในหัวข้อ #การดูฤกษ์

เนื่องจากจารีตประเพณีนี้ได้สืบทอดกันมาช้านาน ในอาณาจักรล้านนาได้มีการประดิษฐ์ปฏิทินฉบับล้านนา โดยสมัยนครเชียงใหม่ พ.ศ. 2400 พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ (หรือพระเจ้ากาวิโลรส) พระเจ้าประเทศราชผู้ครองนครเชียงใหม่พระองค์ที่ 6 ในขณะนั้น พระองค์ทรงกล่าวไว้ว่า หากจะใช้กลอง(รวมถึงฆ้องและฉาบ) ให้ใช้ฉบับล้านนาเชียงใหม่เท่านั้น เนื่องจากสมัยนั้น เชียงตุง เมืองยอง และ เชียงรุ่ง(สิบสองปันนา) ยังขึ้นกับราชอาณาจักรสยามอยู่ ได้มีการประกาศห้ามใช้กลองฉบับเมืองยอง ถึงจะเป็นเรื่องเล็กน้อย แม้จะดีเพียงใดก็จะเกิดความอับอายขายหน้า และหายนะอันใหญ่หลวง และปฏิทินก็เช่นกัน ให้ใช้ฉบับเชียงใหม่ด้วย จึงทำให้ชาวไทเขิน และไทลื้อต้องใช้ตามแบบฉบับล้านนา ต่อมาเมื่อได้เสียพื้นที่เหล่านี้ไป ยังมีปฏิทินฉบับไทเขินอยู่ เนื่องจากฉบับไทเขินได้มีการตีพิมพ์ล่วงหน้าถึง 300 ปี ฉะนั้น ผลที่ตามมาก็คือ ปฏิทินนี้เกิดความคลาดเคลื่อนจนเกิดการเสื่อมความนิยมและไม่กลับมาใช้อีกเลย
เพราะฉะนั้นด้วยเหตุนี้จึงเป็นเหตุผลที่จะต้องสืบสานจารีตประเพณีวัฒนธรรม โดยคนในภาคเหนือถือสุภาษิตที่เป็นคติที่ว่า "พ่อแม่ตาย บ่เสียดาย เท่าฮีต" ถึงบุพการีและบรรพบุรุษจะรักเรามากเพียงไร สุดท้ายก็ต้องได้เสียชีวิตลง แต่"ฮีตฮอย อย่าให้เราเป็นผู้ทำลายให้ตายไปด้วยน้ำมือเรา"
ซึ่งอ้างอิงตามฉบับของวัดธาตุคำ ตำบลหายยา อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
ที่มาของปฏิทินในแต่ละท้องที่ > ฉบับลาวล้านช้างเชียงทอง

ฉบับนี้จะเป็นฉบับของวัดโพนทอง แขวงหลวงพระบาง ประเทศลาว ซึ่งจะมีใจความสำคัญคือ
การดูฤกษ์

ในที่นี้จะเป็นข้อมูลที่เป็นตำราของชาวล้านนาเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งถ้าไม่ทำตามนี้ก็จะเป็นการขึดบ้านขึดเมือง (เกิดอาเพศ รุ่มร้อนทั้งบ้านทั้งเมือง) ซึ่งคำว่าขึด ภาษาไทยภาษาเหนือหมายถึง อาเพศ อับโชค เดือดร้อน รุ่มร้อนเข้าสู่บ้านเมืองจนถึงขั้นพินาศ ถึงขึ้นเรียกว่าฉิบหาย (คำนี้จะแรงกว่าคำว่าขึด) ก็ว่าได้ 

โดยทั้งหมดนี้จะเป็นการนับแบบล้านนาไทย เนื่องจากแบบฉบับล้านนาจะนับเร็วกว่าพื้นที่อื่นๆ หากเป็นกรณีไทเขินเชียงตุง และไทลื้อเชียงรุ่ง ในล้านนาจะนับเร็วกว่าไป 1 เดือน ส่วนถ้าเป็นพื้นที่เหลือเช่นเขมร ไทยสยาม(ไทยภาคกลาง) ลาวหลวงพระบาง(ลาวล้านช้าง) พม่า และไทยใหญ่  ในล้านนาจะนับเร็วไป 2 เดือน อย่างไรก็ตามปฏิทินบางสำนักพิมพ์มักมีการพิมพ์เพี้ยนจากเดิม โดยเฉพาะปฏิทินล้านนา เนื่องจากว่ามีการคัดลอกจากปฏิทินฉบับไทยเขิน ทำให้วันไทมีการเพี้ยน เนื่องจากที่หยิบยกมานี้จะใช้ปฏิทินล้านนาฉบับวัดธาตุคำเป็นสำคัญคำนวณโดย พระครูอดุลสีลกิตติ์ ภาษาล้านนาจะเรียกว่าปั๊กขะทืน (อ่านว่า ปั๊กกะตืน)
การดูฤกษ์ > วันเสียประจำเดือน

เป็นประเพณีที่คนไทยเดิมถือแบบเคร่งครัดมาก จะมีอีกชื่อหนึ่งว่า วันปรัสสทา เนื่องจากหากกระทำตามวันเสียประจำเดือนจะไม่เป็นมงคล ซึ่งจะนับเป็นรอบละ 4 เดือน ตามเดือนจันทรคติ ดังตาราง
โดยวันทางภาษาบาลีกับภาษาไทยจะเป็นดังนี้
รวิ อ่านว่า ระวิ แปลว่า วันอาทิตย์
จนฺทํ อ่านว่า จันทัง แปลว่า วันจันทร์
องฺคารํ อ่านว่า อังคารัง แปลว่า วันอังคาร
พุทฺธา อ่านว่า พุด-ทา แปลว่า วันพุธ
คุรุ แปลว่า หนัก นั่นคือ วันพฤหัสบดี
สุโข คือ วันศุกร์
โสรี คือ วันเสาร์
ราหุ คือ วันราหู (พุธกลางคืน)
ส่วนใหญ่แล้ววันราหูจะไม่นับเป็นวันเสียประจำเดือน เนื่องจากมี 7 วันแรกที่เป็นวันเสียอยู่แล้ว จึงทำให้เดือนยี่ เดือนหก และเดือนสิบ จะมีวันเสียประจำเดือนแค่วันอังคารวันเดียว ทั้งนี้ เพื่อให้ตรงกับเทวดานพเคราะห์ จึงจะนับเพิ่มเติมให้ครบ สามารถดูเพิ่มเติมที่โหราศาสตร์ไทย
ซึ่งจะปรากฏวันเสียประจำเดือนดังนี้
| รอบเดือน | ชื่อวันในภาษาบาลี-สันสกฤต | ชื่อวันของไทย | เดือนในจันทรคติล้านนาเชียงราย-เชียงใหม่ (ภาคเหนือของไทย) | เดือนในจันทรคติเขินเชียงตุง, ลื้อเชียงรุ่ง(สิบสองปันนา) | เดือนในจันทรคติไทยภาคกลาง(ไทยสยาม), เขมร, ล้านช้าง(ลาว), ลาวเชียงทอง(ลาวหลวงพระบาง), พม่า และไทใหญ่รัฐฉาน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1, 5, 9 | รวิ, จนฺทํ | อาทิตย์, จันทร์ | เดือนเกี๋ยง (เดือนอ้าย), เดือนห้า, เดือนเก้า | เดือนสี่, เดือนแปด, เดือนสิบสอง | เดือนสาม, เดือนเจ็ด, เดือนสิบเอ็ด |
| 2, 6, 10 | ราหุ, องฺคารํ | ราหู, อังคาร | เดือนยี่, เดือนหก, เดือนสิบ | เดือนอ้าย (เดือนเกี๋ยง), เดือนห้า, เดือนเก้า | เดือนสี่, เดือนแปด, เดือนสิบสอง |
| 3, 7, 11 | โสรี, คุรุ | เสาร์, พฤหัสบดี | เดือนสาม, เดือนเจ็ด, เดือนสิบเอ็ด | เดือนยี่, เดือนหก, เดือนสิบ | เดือนเกี๋ยง (เดือนอ้าย), เดือนห้า, เดือนเก้า |
| 4, 8, 12 | สุโข, พุทฺธา | ศุกร์, พุธ | เดือนสี่, เดือนแปด, เดือนสิบสอง | เดือนสาม, เดือนเจ็ด, เดือนสิบเอ็ด | เดือนยี่, เดือนหก, เดือนสิบ |
หมายเหตุ: การคำนวณนี้เป็นลักษณะของทางล้านนาเชียงใหม่ มิใช่ของไทเขิน ไทลื้อ หากเป็นไทเขิน และไทลื้อ จะลดไป 1 เดือน สมมติจากเดือน 4 ไปเดือน 3 ก็จะตกวันเสียประจำเดือนตามเดือน 3 แต่ถ้าเป็นพื้นที่อื่นจะถูกลดไป 2 เดือน สมมติจากเดือน 4 เป็นเดือนยี่ ก็จะมีวันเสียประจำเดือนตามเดือนยี่ โดยทั้งสองกรณีนี้จะนับวนรอบเหมือนตามล้านนาเชียงใหม่ทุกประการ โดยจะนับตามตารางการเทียบเดือนตามการลำดับเดือน
หากเป็นวันในประเทศพม่าและไทยใหญ่ จะเรียกว่า วันปย้าด นั่นเอง
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันเก้ากอง

วัฏจักรวันเก้ากอง จะเป็นระบบวันไท โดยจะมีระบบลูกมื้อเป็นตัวระบุว่าเดือนนี้คือการใช้ลูกมื้อแบบใด
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันเก้ากอง > ตำนานวันเก้ากอง

ห้ามเสียผีในวันเก้าก๋องเพราะจะทำให้คนตายเพิ่มอีกหลายๆคน
ความเชื่อคนล้านนาบอกต่อกันมาว่า  วันเก้าก๋องบ่ดีเสียผี  ตำนานเล่ากันว่าดังนี้....
มีหญิงตุ๊กกะต้ะยากจนข้นแค้นคนหนึ่ง รูปงามชื่อว่า นางสัปป๊ะแจ๊ะ (นางสรรพแฉะ) บางตำราเรียกนางว่า นางตั๋ณหา (นางตัณหา) คือแฉะอยู่ตลอดเวลาว่างั้นเถอะ   นางมีสามี 7 คนด้วยกัน  แต่ละคนมีลักษณะเหมือนกันทุกๆคนดังหลอมหล่อจากเบ้าเดียวกันคือหัวล้านเหมือนกันหมด  ลักษณะผมเผ้ามันเหมือนกันจริงๆจริ๊ง
วันหนึ่งนางไปเก็บเห็ดมาจากป่าเลี้ยงผัว  เมื่อผัวทั้งเจ็ดกินแกงเห็ดพากันตายทั้ง 7 คนนอนกองเรียงกันบนเติ๋น(โถงบ้าน) เมื่อเหตุการณ์ขึดเกิดขึ้นดังนั้น   นางจึงบอกกับตัวเองว่าจะเอาเงินที่ไหนมาจ้างสัปเหร่อเผาศพสามีถึง 7 คน  ต้องเสียเงินมากมาย  คิดได้แล้วนางจึงรีบลากศพสามี  6  คนไปซ่อนไว้ในห้องเหลือเพียง 1 ศพที่กลางเติ๋น แล้วไปบอกสัปเหร่อว่าต้องเผาศพผัวให้ไหม้เกรียมจริง  เพราะก่อนตายผัวบอกแกว่า   เขารักเมียมากแม้จะเผาที่ไหน ผีเขาก็จะกลับมาอยู่กับเมียตลอดไป   เมื่อเสร็จสิ้นเผาศพสามีแล้วจะเอาเงินค่าจ้างให้
สัปเหร่อจึงรีบแบกศพสามีคนที่หนึ่งไปเผาจนไหม้สิ้นซาก   ส่วนนางสัปป๊ะแจ๊ะก็รีบลากศพผัวคนที่สองมาวางไว้แทนตรงศพที่หนึ่งนอนอยู่   เมื่อสัปเหร่อกลับมาจะเอาเงิน  นางชี้ไปยังศพว่าเห็นไหม? ผัวกลับมาบ้านอีกแล้ว  ให้สัปเหร่อนำเอาศพผัวไปเผาให้หมดจนได้  เมื่อสัปเหร่อแบกศพผัวคนที่สองลงเรือนนางก็ลากศพผัวคนที่สามมาวางแทนที่ศพผัวคนที่สอง   เมื่อสัปเหร่อกลับมานางก็บอกว่าเห็นไหมผัวยังกลับมาบ้านได้อีก   สัปเหร่อดูศพแล้วก็หัวล้านเหมือนคนแรกและคนที่สองก็นึกว่าผัวนางกลับมาจริงๆ จึงแบกศพกลับไปเผาอีก  ส่วนนางก็ลากเอาศพที่สี่  ห้า  หก  เจ็ดมาวางแทนที่ศพก่อนๆ  สัปเหร่อกลับมาเห็นก็ต้องกลับเอาศพไปเผาอีกจนถึงศพที่เจ็ด  สัปเหร่อโกรธมาก เพราะเหนื่อยอ่อนต้องเผาศพตลอดวัน ถึงศพที่เจ็ดจึงเพิ่มฟืนให้มากไฟลุกท่วมศพจนเกรียม  ขณะเดียวกันสัปเหร่อก็เตรียมท่อนฟืนไว้เป็นอาวุธรอทุบหัวผีหากมันฟื้นคืนมาต้องเอากันให้แหลกไปข้าง  อย่าให้ผีมันกลับบ้านหาเมียมันเลย
ขณะนั้นเองมีชายเผาถ่านหน้าตามอมแมมอิดโรยจากการเผาถ่าน ลักษณะหัวล้าน เดินออกมาจากป่าข้างกองไฟเผาผี  สัปเหร่อเห็นคนหัวล้านก็นึกว่าผีผัวคนที่เจ็ดลุกมาจากกองไฟจึงรีบจะเอาท่อนฟืนเข้าตีหัว แต่ชายเผาฟืนเป็นคนมีเจิง(ชั้นเชิง)หลบทันรีบกอดรัดต่อสู้ป้องกันตัวเพราะไม่รู้ว่าทำไมตนเองต้องมาถูกตีถูกทำร้ายเพิ่งเผาถ่านมาแท้ๆ  เวรกรรมรึไง??  อะไร?เอาฟืนมาทุบหัวตู?  บ้าก็บ้าวะ? การต่อสู้กอดรัดกันตกในกองไฟตายตามกันไปทั้งสองคน
เป็นอันว่าวันนั้นกองไฟกองเดียวต้องเผาศพไปทั้งหมดเก้าศพ   โดยมีผัวนางสับป๊ะแจ๊ะ   7 ศพ  สัปเหร่อ 1  ศพ และคนเผาถ่าน(เจ้ากรรมแท้ๆคนล้านนาว่าต๋ายบ่เข้าพริกเข้าเกลื๋อคือตายเปล่าๆปลี้ๆ)อีก  1 ศพ  รวม 9 ศพ  พอดีๆ  คนล้านนาเรียกวันนี้ว่าวันเก้าก๋อง   ห้ามเสียผีหรือเผาศพในวันนี้(เห็นไหม  ใครว่าเลข  9  เป็นเลขมงคล เรื่องนี้อัปมงคลชัดๆ)
เมื่อจะเผาศพคนล้านนาจะไปถามพระ  ปราชญ์เพื่อหามื้อจั๋นวันดี วันเสีย วันจม  การคำนวณหาวันไหนเป็นวันเก้าก๋อง  อันนี้มีตำรา เพราะพื้นฐานมาจากความเชื่อทางล้านนาซึ่งสืบทอดจากตำราพม่า มอญ  ไต  หลากหลายตำราหากเผาผีในวันนี้เชื่อว่าจะทำให้คนตายตามกันมาอีกหลายๆศพ  เรื่องวันเก้าก๋องก็จบลงแลนายเฮย...
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันเก้ากอง > ความเข้าใจคลาดเคลื่อนสำหรับวันเก้ากอง

ในทางภาคกลางหรือคนในภาคอื่นเข้าใจว่าเป็นวันที่ว่าวันเก้ากองเป็นวัน 9 ค่ำ เดือน 9 หรือ วันที่ 9 แต่ความเป็นจริงแล้วมิใช่เป็นเช่นนั้น เนื่องจากการอธิบายเรื่องวันเก้ากอง จะมีการคำนวณเฉพาะ และความหมายของวันจะปรากฏตามที่กล่าวไปในหัวข้อก่อนหน้า
หากเป็นกรณีวัน 9 ค่ำ เดือน 9 ไปดูเพิ่มเติมที่#วันหล่มหลวง
การดูฤกษ์ > วันดิถี และวันฤกษ์ > ปัญจดิถี

วันดิถีจะมีระบบ ปัญจดิถี (ดิถีทั้ง 5) ทั้งนี้จะมีการเรียกดิถีที่ลงท้ายด้วยดิถี
| วันปัญจดิถี | คำอธิบาย |
| --- | --- |
วันนันทาดิถี (วันนันตาดิถี ตามภาษาไทยภาคเหนือ): ควรสร้างบ้านเรือนวิหาร ศาลา ขุดสระน้ำ หล่อพระพุทธรูปสร้างพระธาตุ ออกเดินทางไปค้าขายยกยอมหาเถระสังฆราช ราชาภิเษกพระมหากษัตริย์ ตัดช่อและตุงไชยดีมาก
วันภัทราดิถี: คนส่งศุภสารการทูตส่งบ่าวสาวแต่งงาน ดำหัว ล้างทำความสะอาดเครื่องประดับ ย้ายที่อยู่ แกะสลักเขียนภาพ ตัดไม้ทำเรือนเข้าอยู่บ้าน ตั้งชื่อยศนามศักดิ์ ดีมาก
วันไชยาดิถี: ควรเริ่มสร้างอาวุธยกทัพ เจรจาความเมือง เลี้ยงหมู่ทหาร เรียนศิลปศาสตร์วิชาคุณก่อสร้างเมืองใหม่ ทำความสะอาดอาวุธ ทำรั้ว
วันปุณณาดิถี: ควรนำเข้าใหม่ขึ้นสู่ยุ้งฉาง นำคนใช้มาอยู่บ้าน พระสงฆ์เริ่มเรียนพระธรรมคัมภีร์ต่างๆ สร้างเวียงวัง เพิ่มนาม แต่งตั้งอำมาตย์ข้าราชการ เริ่มเรียนเวทมนต์คาถา
วันริตตาดิถี (วันฤทธาดิถี): ควรสร้างสวนทำไร่นา ปลูกต้นไม้ สร้างถนนหนทาง ทำแก้วแหวนมิ่งมงคล ตัดเสื้อผ้าทำขวัญสู่ขวัญตัดผมเข้าเฝ้าเจ้านาย
การดูฤกษ์ > วันดิถี และวันฤกษ์ > ดิถีวันโชค

จะมีลักษณะเป็นการเป็น 5 วันโชค สามารถดูเพิ่มเติมที่ ฤกษ์ล่าง ดูที่ ฤกษ์ล่าง
การดูฤกษ์ > วันดิถี และวันฤกษ์ > ดิถีหัวเข้า-หัวออก

จะเป็นลักษณะฤกษ์เข้า-ฤกษ์ออก สามารถดูเพิ่มเติมที่ ฤกษ์บน ที่หัวข้อย่อยใน ภินทุบาท(ติณฤกษ์,ฤกษ์อกแตก)
การดูฤกษ์ > วันดิถี และวันฤกษ์ > ดิถีวันหัวเรียงหมอน

ซึ่งเป็นลักษณะดิถีเรียงหมอนแบบภาคกลาง ซึ่งสามารถดูเพิ่มเติมที่ ฤกษ์ล่าง ที่หัวข้อย่อยใน ดิถีเรียงหมอน
การดูฤกษ์ > วันฟ้าตี่แสง หรือวันฟ้าตีแส่ง

วันฟ้าตีแส่งนี้ใช้ดูวันสำหรับทำพิธีมงคลสมรส การสร้างบ้านใหม่ เปิดร้านค้าสำนักงานและลงทำพิธีทุกชนิด วันนี้เชื่อว่าเป็นวันที่ดีกว่าวันทั้งหลาย กล่าวคือ แม้วันอื่นเช่นวันเม็ง วันไท วันเก้ากอง ฯลฯ จะเป็นวันไม่ดี หากเป็นวันฟ้าตี่แสงดีแล้ว ก็จะชนะภัยชนะความอัปมงคลทั้งปวง หากเป็นวันฟ้าตีแสงไม่ดี วันอื่นจะดีเพียงใดก็พึงงดงานมงคลนั้นเสีย คำทำนายวันฟ้าตี่แสง มีดังนี้
| เศษ | คำทำนาย | คำอธิบาย |
| --- | --- | --- |
| 0, 1, 8 | ไม่ดี | แม้พระยาอินทาธิราชขึ้นทรงปราสาทก็จักวินาศฉิบหาย |
| 3, 7 | ไม่ดี | ไฟจักไหม้หรือจักประสบอุบัติเหตุ เป็นกังวลอันตรายแก่ท้าวพระยา ผีเสื้อบ้าน เสื้อเมือง |
| 2, 4, 5, 6 | ดีนัก (ดีมาก) | ขี้ไร้ปองกลายเป็นดี กระทำกันอื่นใดก็จะสมฤทธีทุกอย่าง |
การที่จะเปลี่ยนวันฟ้าตีแสงได้ จะมีการวนเลขเป็น 0-5-1-6-2-7-3-8 และ 4 หลังจากนั้นก็วนไปหาเลข 0 อีกครั้ง หากเป็นกรณีเดือนในจันทรคติหมดก็คือถึงแรม 14-15 ค่ำ จะเป็นเดือนคู่หรือเดือนคี่ก็ตามก็จะเอาเศษที่จากวันแรม 14 ค่ำมาเริ่มนับใหม่อีกครั้งของวันขึ้น 1 ค่ำของถัดไป
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันผีกิน

การดำเนินชีวิตผู้คนต้องพบกับปัญหาจิปาถะ ทั้งปัญหามากน้อยไปตามเรื่อง ตามกรรมของแต่ละคน อย่างผู้คนล้านนาเขามีต๋ำฮา(ตำรา)เกี่ยวกับผีกิ๋น(กิน)สิ่งต่างๆ  หากวันใดผีกินสิ่งใดห้ามเอาสิ่งนั้นเข้าบ้านหรือห้ามรับประทานสิ่งนั้นเลียนแบบผี  จะทำให้มีอันเป็นไป ด้วยตำราที่ค้นคว้าจากปั๊บ(พับ)สาของคนล้านนาว่าไว้
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันผีกิน > ข้างขึ้น

"ถ้าวันไหนผีกิ๋นสิ่งใดห้ามเอาสิ่งนั้นหรือกิ๋นสิ่งนั้นจั่กทำหื้อเสียหายหรือต๋ายแต๊แหล่"
การดำเนินชีวิตผู้คนต้องพบกับปัญหาจิปาถะ ทั้งปัญหามากน้อยไปตามเรื่อง ตามกรรมของแต่ละคน อย่างผู้คนล้านนาเขามีต๋ำฮา(ตำรา)เกี่ยวกับผีกิ๋น(กิน)สิ่งต่างๆ  หากวันใดผีกินสิ่งใดห้ามเอาสิ่งนั้นเข้าบ้านหรือห้ามรับประทานสิ่งนั้นเลียนแบบผี  จะทำให้มีอันเป็นไป ด้วยตำราที่ค้นคว้าจากปั๊บ(พับ)สาของคนล้านนาว่าไว้  ดั่งนี้
หากเป็นเวลาเดือนออก(ข้างขึ้น)ว่าไว้ดั่งนี้
ออก  1  ค่ำ และออก  11  ค่ำ ผีกิ๋นผี  บ่ดีเสียผี
ออก  2  ค่ำและเป็ง  15 ค่ำ  ผีกิ๋นหมาบ่ดีเอาหมาเข้าบ้าน
ออก  3   ค่ำผีกิ๋นควายบ่ดีซื้อควาย บ่ดีกิ๋นเนื้อควาย
ออก  4   ค่ำผีกิ๋นจ๊าง(ช้าง)บ่ดีซื้อจ๊าง
ออก  5   ค่ำ และออก  9  ค่ำ  ผีกิ๋นม้า  บ่ดีซื้อม้ามาขี่มาเลี้ยง
ออก  6    ค่ำและออก  10  ค่ำผีกิ๋นคน บ่ดีฮับ(รับ)เอาคนเข้าบ้าน
ออก  7    ค่ำและออก  12 ค่ำผีกิ๋นไก่  บ่ดีซื้อไก่ บ่ดีกิ๋นไก่
ออก  8    ค่ำและออก 13 ค่ำผีกิ๋นเป็ด  บ่ดีซื้อเป็ด บ่ดีกิ๋นเป็ด
ออก 14  ค่ำผีกิ๋นหมูบ่ดีซื้อหมูมาเลี้ยง บ่ดีกิ๋นจิ๊นหมู
ที่กล่าวมาเป็นตำราการบริหารจัดการ  การนำเอาคน สัตว์เข้าบ้านและนำเนื้อสัตว์มาบริโภค  โดยใช้ผี มาเป็นตัวกำหนดในวันเดือนออกหรือข้างขึ้น
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันผีกิน > ข้างแรม

"ผีกิ๋นสัตว์สิ่งของใดคนบ่ดีกิ๋นหรือเอาสิ่งของเลียนแบบผี จะเกิดความเสียหาย"
การจัดการชีวิตของผู้คนล้านนาโดยใช้วิถีความเชื่อเรื่องผีตอนเดือนออกหรือข้างขึ้นได้กล่าวไปแล้วตอนก่อน ต่อไปนี้จะกล่าวถึงผีกิ๋นเวลาเดือนแฮมหรือข้างแรม  ตำราว่าไว้ดังนี้
แฮม  1 ค่ำ แฮม 2 ค่ำ และแฮม 10 ค่ำผีกิ๋นหมา บ่ดีเอาหมาเข้าบ้าน
แฮม  3 ค่ำและ 12 ค่ำผีกิ๋นควาย บ่ดีซื้อควายและกิ๋นจิ๊นควาย
แฮม  4  ค่ำและ 13 ค่ำ  ผีกิ๋นจ๊างเข้าบ้าน
แฮม  5  ค่ำและ  14 ค่ำ ผีกิ๋นม้าบ่ดีซื้อม้าเข้าบ้าน มาขี่
แฮม  6 ค่ำผีกิ๋นคน บ่ดีฮับ(รับ)เอาคนเข้าบ้าน
แฮม  7 ค่ำผีกิ๋นไก่  บ่ดีซื้อไก่  กิ๋นจิ๊นไก่
แฮม  8 ค่ำผีกิ๋นเป็ด  บ่ดีซื้อเป็ด  กิ๋นจิ๊นเป็ด
แฮม  9 ค่ำผีกิ๋นหมู  บ่ดีซื้อหมู  กิ๋นจิ๊นหมู
แฮม 11 ค่ำ ผีกิ๋นงัว(วัว) บ่ดีซื้องัวมาเลี้ยง  บ่ดีกิ๋นจิ๊นงัว
เดือนดับหรือแฮม(แรม) 15 ค่ำ  ผีกิ๋นผี บ่ดีเสียผี  เอาศพไปเสีย
เท่าที่กล่าวมาเป็นการจัดการชีวิตในเวลาเดือนแฮมหรือข้างแรมของผู้คนล้านนา...เน้อหมู่เฮา
การดูฤกษ์ > วัฏจักรวันม้วย

วันม้วย คือวันที่เป็นแบบอัคนิโรธหรือนางกาลกรรณีวิลัยวรรณ ก็คือชื่อของบุตรีของพญามัจจุราช มีผมแดง แต่งกายและทัดดอกไม้แดง เหาะล่องลอยมาในอากาศแล้วก็ตกลงสู่บ้านเรือนผู้คนในวันดิถีต่าง ๆ แสดงถึงอาเพศและเคราะห์หามยามร้ายต่าง ๆ หากเราไปกระทำการมงคล ที่ต้องกับอัคนิโรธในวันนั้น ๆ ซึ่งดูเพิ่มเติมได้ที่ ฤกษ์ล่าง ในหัวข้อ ดิถีอัคนิโรธ
การดูฤกษ์ > วันหล่มหลวง

เป็นวันในลักษณะคือวันและเดือนในจันทรคติชนกัน ทั้งข้างขึ้นและข้างแรม เช่น ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 9 หรือ แรม 7 ค่ำ เดือน 7 ซึ่งวันนี้เป็นวันที่กระทำการมงคลอื่นไม่ได้เว้นแต่แต่งงานและบรรพชาอุปสมบทพระภิกษุและสามเณรได้
ระวังสับสนกับ#วันเก้ากอง
การนับวันที่

การนับวันที่ใช้การสังเกตรูปร่างของดวงจันทร์ที่เปลี่ยนแปลงไป โดยดวงจันทร์จะมีทั้งเต็มดวง (เดือนเพ็ญ) และจะค่อย ๆ เหลือเป็นเสี้ยวเล็กลงไปจนกระทั่งมองไม่เห็น (เดือนมืด) เรียกว่า ข้างแรม และเพิ่มขึ้นอีกจนกระทั่งเต็มดวงอีกครั้งเรียกว่า ข้างขึ้น ซึ่งใช้เวลาประมาณ  30 วันหรือเท่ากับ  1  เดือน การนับวันที่แบบไทเดิมในรอบ  1  เดือนมีดังนี้ โดยภาษาอื่นๆ มักจะเรียกข้างขึ้นว่า เดือนออก บางตำราจะเรียกว่าเดือนลง ส่วนแรม 14 หรือ 15 ค่ำ (ขึ้นกับเดือนจันทรคติว่าเป็นเดือนคู่หรือเดือนคี่:เดือนครบ,เดือนขาด) เรียกว่า เดือนดับ นั่นคือ เดือนมืด ส่วนเดือนเพ็ญจะเรียกว่า เดือนเป็ง หรือเดือนเพ็ง
วันแรม ๑ ค่ำ
วันแรม ๒ ค่ำ
วันแรม ๓ ค่ำ
วันแรม ๔ ค่ำ
วันแรม ๕ ค่ำ
วันแรม ๖ ค่ำ
วันแรม ๗ ค่ำ
วันแรม ๘ ค่ำ
วันแรม ๙ ค่ำ
วันแรม ๑๐ ค่ำ
วันแรม ๑๑ ค่ำ
วันแรม ๑๒ ค่ำ
วันแรม ๑๓ ค่ำ
วันแรม ๑๔ ค่ำ
วันแรม ๑๕ ค่ำ
วันขึ้น ๑ ค่ำ
วันขึ้น ๒ ค่ำ
วันขึ้น ๓ ค่ำ
วันขึ้น ๔ ค่ำ
วันขึ้น ๕ ค่ำ
วันขึ้น ๖ ค่ำ
วันขึ้น ๗ ค่ำ
วันขึ้น ๘ ค่ำ
วันขึ้น ๙ ค่ำ
วันขึ้น ๑๐ ค่ำ
วันขึ้น ๑๑ ค่ำ
วันขึ้น ๑๒ ค่ำ
วันขึ้น ๑๓ ค่ำ
วันขึ้น ๑๔ ค่ำ
วันขึ้น ๑๕ ค่ำ
การนับวันในสัปดาห์

จะเป็นการนับวันเช่นเดียวกับในประเทศไทย ดังนี้
อาทิตย์
จันทร์
อังคาร
พุธ
พฤหัสบดี
ศุกร์
เสาร์
การนับเดือน

การนับเดือน นับตามตัวเลขทั้ง 12 เดือน ซึ่งปัจจุบันก็ยังคงใช้กันอยู่ ดังนี้
เดือนอ้าย ตรงกับช่วงเดือนตุลาคม (ล้านนาและลาวล้านช้างใช้ เดือนเกี๋ยง)
เดือนญี่ (เดือนยี่) ตรงกับช่วงเดือนพฤศจิกายน
เดือนสาม ตรงกับช่วงเดือนธันวาคม
เดือนสี่ ตรงกับช่วงเดือนมกราคม
เดือนห้า ตรงกับช่วงเดือนกุมภาพันธ์
เดือนหก ตรงกับช่วงเดือนมีนาคม
เดือนเจ็ด ตรงกับช่วงเดือนเมษายนซึ่งถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ของคนไท
เดือนแปด ตรงกับช่วงเดือนพฤษภาคม
เดือนเก้า ตรงกับช่วงเดือนมิถุนายน
เดือนสิบ ตรงกับช่วงเดือนกรกฎาคม
เดือนสิบเอ็ด ตรงกับช่วงเดือนสิงหาคม
เดือนสิบสอง ตรงกับช่วงเดือนกันยายน
แต่อย่างไรก็ตาม หากจะเทียบเดือนตามจันทรคติ สามารถไปดูเพิ่มเติมที่ จุลศักราช
การนับปี

การนับปีของไทเดิม นับตามลำดับปีของราชวงศ์ของพระมหากษัตริย์ เจ้ามหาชีวิต หรือเจ้าฟ้ามาตั้งแต่สมัยโบราณ เช่น ปีที่ 9 แห่งราชวงศ์เชียงราย