ภาษาฮินดี
สำเนียงและการแพร่กระจายของภาษาฮินดี

ในสถานการณ์ของภาษาในประเทศอินเดียนั้น   หนึ่งปัจเจกบุคคลสามารถพูดได้อย่างน้อยสองภาษาหรือหลายภาษา   ก่อนอื่นในภูมิภาคที่พูดภาษาฮินดีนั้นในระดับต่างๆ พบภาษาพูด 4 รูปแบบ ดังนี้
ภาษาสันสกฤตและภาษาอาหรับในพิธีการทางศาสนา
ภาษาฮินดี อังกฤษ และภาษาอูรดู ในการสื่อสารที่เป็นทางการ
ภาษาพรัช ภาษาอวธี ภาษาโภชปุรี ภาษาราชสถาน เป็นต้น ในการสนทนาอย่างไม่เป็นทางการและในระดับครอบครัว
ภาษากัลกะติยา ภาษาบัมบะอิยา  ภาษาไฮดราบะดี เป็นต้น ในระดับภาษาชาวบ้านสำหรับการติดต่อสื่อสารอย่างเป็นกันเอง
ผู้ที่ไม่ได้พูดภาษาฮินดีแต่อาศัยอยู่ในภูมิภาคของภาษาฮินดี นอกจากการพูดภาษาแม่ของตนแล้ว อาจใช้ภาษาในลักษณะข้อที่ 2 และ 4  ประการเดียวกันนี้ผู้ที่พูดภาษาฮินดีแต่อาศัยอยู่ในภูมิภาคที่ไม่พูดภาษาฮินดี โดยทั่วไปแล้วอาจใช้ภาษาในลักษณะข้อที่ 2, 3 และ 4
ในเขตภูมิภาคของภาษาฮินดีนั้น ภาษาฮินดีใช้ในการติดต่อสื่อสารระหว่างกันมากที่สุด  เขตภูมิภาคของภาษาฮินดีคือในรัฐอุตระประเทศ  พิหาร  หริยาณา  มัธยะประเทศ  ราชัสถาน นิวเดลฮี และแผ่ไปจนถึงหิมาจัลประเทศ   ในรัฐต่างๆ ที่กล่าวถึงนี้ มีภาษาท้องถิ่นใช้สื่อสารในระดับไม่เป็นทางการอีกด้วย   ภาษาท้องถิ่นของภาษาฮินดีที่กำลังกล่าวถึง แบ่งเป็นกลุ่มต่างๆ ได้ดังนี้
ฮินดีตะวันตก ในกลุ่มนี้มี 5 ภาษาท้องถิ่นคือ ภาษาบรัช, ภาษาขรีโบลี, ภาษาหริยนวี (บางกะรู), ภาษาบุนเดลี และภาษากันเนาจี
ฮินดีตะวันออก  ในกลุ่มนี้มี 3 ภาษาท้องถิ่นคือ  ภาษาอวธี ภาษาบเฆลี   ภาษาฉัตตีสครห์
ภาษาพิหาร  ในกลุ่มนี้มี 3 ภาษาท้องถิ่นคือ  ภาษาโภชปุรี   ภาษามคธี ภาษาไมถิลี
ราชสถานี  ในกลุ่มนี้มี  ภาษาเมวรี  ภาษามาร์วารี   ภาษาหาเราตี  ภาษาเมวาตี เป็นต้น
ปหารี  ในกลุ่มนี้มี  ภาษามัณฑิยาลี   ภาษาคัรฮะวาลี  ภาษากุมาอูนนี   เป็นต้น
ภาษาฮินดีไม่เพียงใช้พูดแต่ในรัฐที่เจ้าของภาษาฮินดีอาศัยอยู่เท่านั้น แต่ยังใช้พูดทั่วทั้งประเทศอินเดีย  ภาษาหลักและภาษาท้องถิ่นของภูมิภาคที่ต่างๆ กันนั้นจึงปรากฏอิทธิพลในภาษาฮินดี   ด้วยเหตุนี้สำเนียงการออกเสียง  การเขียน โครงสร้างและการใช้ จึงทำให้ภาษาฮินดีเริ่มพัฒนารูปที่ต่างออกไปมากมาย  และเกิดปัญหายุ่งยากในการทำความเข้าใจอย่างสมบูรณ์ในความหลากหลายนั้น  หากพิจารณาลักษณะการใช้  จุดประสงค์ และภูมิภาคแล้ว ไม่ว่าภาษาใดๆจะปรากฏความหลากหลายของรูปแบบให้เห็น   ในประเด็นทางภูมิภาคจะพบภาษาท้องถิ่นมากมาย   ในประเด็นของจุดประสงค์พบรูปแบบภาษาที่หลากหลาย  เช่นภาษาที่ใช้ในการติดต่อธนาคาร  ในการกีฬา  ในธุรกิจการค้าหรือในกิจการต่างๆ   ในส่วนของลักษณะการใช้นั้นแบ่งออกได้เป็นแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ   ภาษาที่ประชาชนทั่วไปใช้ในการติดต่อสื่อสารกันเองคือตัวอย่างของภาษาที่ไม่เป็นทางการซึ่งมีเป็นร้อยๆ ชนิด และโดยทั่วไปในเมืองต่างๆ ก็มีการผสมกับอิทธิพลจากภาษาพูดหรือภาษาท้องถิ่นของเมืองนั้นๆ  เช่น ภาษาฮินดีแบบเมืองนิวเดลฮี  ภาษาฮินดีแบบเมืองมุมไบ(บัมบะอิยา)   ภาษาฮินดีแบบเมืองกัลกัตตา(กัลกะติยา)    ภาษาฮินดีแบบเมืองไฮดราบัด(ไฮดราบะดี) เป็นต้น  รูปแบบภาษาที่นำไปใช้โดยทั่วไปแล้วจึงอยู่ในขอบเขตของลักษณะการใช้   จุดประสงค์และเขตภูมิภาคดังกล่าวมา    ดังนั้นเมื่อเราจะกล่าวถึงภาษาในระดับชาติของอินเดียซึ่งเป็นที่ยอมรับว่าเป็นรูปแบบที่แสดงความเป็นชาติแล้ว    ภาษาในรูปที่เรากำลังกล่าวถึงนั้นเรียกว่าภาษามาตรฐานหรือภาษาที่เป็นทางการ    ภาษาฮินดีมาตรฐานก็ได้รับความพยายามกระทำให้ถึงซึ่งเกียรติยศอันนั้นด้วยกระบวนการจัดมาตรฐาน  ภาษาฮินดีมาตรฐานเป็นที่ยอมรับในรูปแบบเดียวกันตั้งแต่เหนือจดใต้  ตะวันออกจดตะวันตก   ในประเทศที่เต็มไปด้วยความหลากหลายอย่างอินเดีย    กระบวนการชำระและเปลี่ยนแปลงจึงยังคงดำเนินเรื่อยมาพร้อมๆ กับกาลเวลาที่ดำเนินไป    เพื่อทำให้ภาษาฮินดีเป็นรูปแบบเดียวกันทั้งประเทศอินเดียอีกทั้งทรงพละกำลังยิ่งขึ้น   ทรงสิทธิโดยสมบูรณ์ และเป็นวิทยาการ