ฝ่ายอักษะ

ระวังสับสนกับ ฝ่ายมหาอำนาจกลาง
| ฝ่ายอักษะ Achsenmächte (เยอรมัน) Potenze dell'Asse (อิตาลี) 樞軸國, Sūjikukoku (ญี่ปุ่น) |
| --- | --- |
ค.ศ. 1936–1945
    ฝ่ายอักษะ (และดินแดนในอาณัติ)    ฝ่ายสัมพันธมิตร (และดินแดนในอาณัติ)    ฝ่ายสัมพันธมิตรที่เข้าร่วมหลังการโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์    ชาติและดินแดนที่เป็นกลาง    ฝ่ายอักษะหลัก  ไรช์เยอรมัน   ราชอาณาจักรอิตาลี   จักรวรรดิญี่ปุ่น    รัฐอักษะอื่น ๆ  ราชอาณาจักรฮังการี   ราชอาณาจักรโรมาเนีย   สาธารณรัฐสโลวัก   ราชอาณาจักรบัลแกเรีย   รัฐเอกราชโครเอเชีย   สาธารณรัฐฟินแลนด์   ราชอาณาจักรไทย 
สถานะ: พันธมิตรทางการทหาร
ยุคประวัติศาสตร์: สงครามโลกครั้งที่สอง

• กติกาสัญญาต่อต้านโคมินเทิร์น : 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1936
• กติกาสัญญาเหล็ก : 22 พฤษภาคม ค.ศ. 1939
• กติกาสัญญาไตรภาคี : 27 กันยายน ค.ศ. 1940
• พ่ายแพ้ : 2 กันยายน ค.ศ. 1945
 
 เชิงอรรถ  ↑  เยอรมนี อิตาลี และญี่ปุ่นมักถูกกล่าวถึงเป็นประเทศ"หลัก" (หรือคำที่คล้ายกัน) ในบรรดาฝ่ายอักษะ ดู Global Strategy, Momah, p. 71, หรือ Encyclopedia of World War II, Tucker & Roberts, p. 102.  ↑  หลังการยอมจำนนของอิตาลีในเดือนกันยายน ค.ศ. 1943 จึงมีการจัดตั้งสาธารณรัฐสังคมอิตาลี รัฐหุ่นเชิดของเยอรมนีขึ้นที่ภาคเหนือของอิตาลีจนกระทั่งยอมจำนนในวันที่ 29 เมษายน ค.ศ. 1945  1 2 3 4 5  เข้าร่วมกติกาสัญญาไตรภาคี โดยทั่วไปถือเป็นฝ่ายอักษะ (ดู Facts About the American Wars, Bowman, p. 432, ที่รวมรายชื่อ "ฝ่ายอักษะ", หรือ The Library of Congress World War II Companion, Wagner, Osborne, & Reyburn, p. 39, ที่จัดในรายชื่อ "อักษะ")  ↑  หลังปฏิบัติการพันแซร์เฟาสท์ก็กลายเป็นรัฐหุ่นเชิดของเยอรมนีภายใต้การปกครองของแฟแร็นตส์ ซาลอชีตั้งแต่วันที่ 15 ตุลาคม ค.ศ. 1944 เป็นต้นมา ดู Germany and the Axis Powers, DiNardo, p. 189)  ↑  นอกจากประเทศเยอรมนีและอิตาลีแล้ว โรมาเนียเป็นประเทศเดียวที่ขบวนการฟาสซิสต์มีอำนาจโดยไม่มีความช่วยเหลือจากต่างประเทศ  1 2  รัฐหุ่นเชิดที่ฝ่ายอักษะแต่งตั้งขึ้น ดู Axis Rule in Occupied Europe, Lemkin, p. 11  ↑  ตำแหน่งทางการของรัฐบาลในช่วงสงครามเป็นประเทศที่ทำสงครามร่วมกับฝ่ายอักษะต่อสหภาพโซเวียตกับสหราชอาณาจักรในช่วงสงครามต่อเนื่อง แต่โดยทั่วไปถือเป็นสมาชิกฝ่ายอักษะ (ดู Bowman, p. 432, Wagner, Osborne, & Reyburn p. 39, หรือ Dinardo p. 95).  ↑  ประกาศสงครามต่อสหราชอาณาจักรและสหรัฐหลังเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่นในวันที่ 25 มกราคม ค.ศ. 1942 โดยทั่วไปถือเป็นสมาชิกฝ่ายอักษะ (Bowman, p. 432)  
อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ (ซ้าย), ฮิเดกิ โทโจ (กลาง) และเบนิโต มุสโสลินี (ขวา) ผู้นำหลักฝ่ายอักษะ
ฝ่ายอักษะ (อังกฤษ: Axis Powers; เยอรมัน: Achsenmächte; อิตาลี: Potenze dell'Asse; ญี่ปุ่น: 枢軸国 Sūjikukoku) เดิมมีชื่อว่า อักษะ โรม–เบอร์ลิน (Rome–Berlin Axis) เป็นพันธมิตรทางทหารที่ริเริ่มสงครามโลกครั้งที่สองและสู้รบกับฝ่ายสัมพันธมิตร สมาชิกหลักคือ นาซีเยอรมนี ราชอาณาจักรอิตาลีและจักรวรรดิญี่ปุ่น ฝ่ายอักษะเป็นการร่วมมือกันเพื่อต่อต้านฝ่ายสัมพันธมิตร แต่กลับขาดการประสานงานและความสอดคล้องทางอุดมการณ์ที่พอเทียบกันได้
ฝ่ายอักษะเติบโตจากความพยายามทางการทูตอย่างต่อเนื่องของเยอรมนี อิตาลี และญี่ปุ่น เพื่อรักษาผลประโยชน์ของตนเองโดยเฉพาะในช่วงกลางปี ค.ศ. 1930 ขั้นตอนแรกคือ พิธีสารที่ลงนามโดยเยอรมนีและอิตาลีในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1936 ภายหลังจากผู้นำอิตาลี เบนิโต มุสโสลินี ได้ประกาศว่า ประเทศอื่น ๆ ในยุโรปทั้งหมดจะถูกหมุนเวียนกันบนอักษะ โรม-เบอร์ลิน ดังนั้นจึงสร้างคำว่า "อักษะ" ขึ้นมา ต่อมาในเดือนพฤศจิกายนได้แสดงให้เห็นถึงการให้สัตยาบันต่อกติกาสัญญาต่อต้านโคมินเทิร์น ซึ่งเป็นสนธิสัญญาต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ระหว่างเยอรมนีและญี่ปุ่น อิตาลีได้เข้าร่วมกติสัญญาใน ค.ศ. 1937 ตามมาด้วยฮังการีและสเปนใน ค.ศ. 1939 "อักษะ โรม-เบอร์ลิน" กลายเป็นพันธมิตรทางทหารใน ค.ศ. 1939 ภายใต้สิ่งที่เรียกกันว่า "กติกาสัญญาเหล็ก" พร้อมด้วยกติกาสัญญาไตรภาคี ค.ศ. 1940 ได้รวมเป้าหมายทางการทหารของเยอรมนี อิตาลี ญี่ปุ่น และประเทศอื่น ๆ ที่ตามมาในภายหลัง กติกาสัญญาทั้งสามถือเป็นรากฐานของพันธมิตรฝ่ายอักษะ
ณ จุดสูงสุดในปี ค.ศ. 1942 ฝ่ายอักษะมีอำนาจเหนือพื้นที่ส่วนใหญ่ของยุโรป แอฟริกาเหนือ เอเชียตะวันออก ไม่ว่าจะด้วยการยึดครอง การผนวกรวม หรือรัฐหุ่นเชิด ในทางตรงกันข้ามกับฝ่ายสัมพันธมิตร ไม่มีการจัดงานประชุมสุดยอดสามทาง และความร่วมมือและประสานงานนั้นมีน้อย ในบางโอกาส ผลประโยชน์ของฝ่ายอักษะที่สำคัญยังคงแตกต่างกันอีกด้วย สงครามได้สิ้นสุดลงในปี ค.ศ. 1945 ด้วยความปราชัยของฝ่ายอักษะและการล่มสลายของพันธมิตรของพวกเขา ในกรณีของพันธมิตร สมาชิกในฝ่ายอักษะนั้นสามารถที่จะแปรเปลี่ยนได้โดยง่าย โดยบางประเทศได้ทำการเปลี่ยนข้างฝ่ายหรือเปลี่ยนระดับของการมีส่วนร่วมทางทหารตลอดในช่วงสงคราม
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุโรป การใช้คำว่า "ฝ่ายอักษะ" จะกล่าวถึงพันธมิตรระหว่างอิตาลีและเยอรมนีเป็นหลัก แม้ว่าภายนอกยุโรปจะเข้าใจโดยทั่วไปว่าได้รวมถึงญี่ปุ่นด้วย