stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สงครามพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้
ตะนาวศรี (พ.ศ. 2090–2091)

สงครามอุบัติใน พ.ศ. 2090 เหตุแห่งสงครามระบุว่าเป็นความพยายามของราชวงศ์ตองอูแห่งพม่าเพื่อขยายอาณาเขตไปทางทิศตะวันออกหลังวิกฤตการณ์การเมืองในกรุงศรีอยุธยา ตลอดจนความพยายามหยุดการรุกล้ำของอยุธยาเข้าชายฝั่งตะนาวศรีตอนบน พงศาวดารพม่าระบุว่า ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2090 ทหารอยุธยา 6,000 นายยึดเมืองทวายในชายฝั่งตะนาวศรีตอนบนซึ่งพระองค์ถือเป็นพระราชอาณาเขตของพระองค์ เมื่อชายแดนในยุคก่อนสมัยใหม่มีการนิยามน้อยกว่าและมักทับซ้อนกัน "การยึดครอง" ดังกล่าวนี้จึงอาจเป็นความพยายามของอยุธยาที่จะเสริมกำลังเมืองชายแดนที่ตองอูอ้างสิทธิ์พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ทรงส่งทหารขนาดใหญ่พอสมควร 12,000 นาย (ทัพบก 8,000 ทัพเรือ 4,000) โดยมีเจ้าลครอิน อุปราชแห่งมะตะบัน เป็นผู้นำมาชิงทวายเมื่อประมาณเดือนตุลาคม–พฤศจิกายน พ.ศ. 2090 การโจมตีร่วมทัพบก-ทัพเรือต่อทวายขับกองทัพอยุธยาซึ่งมีเจ้าเมืองกาญจนบุรีเป็นผู้นำไปตะนาวศรีตอนล่าง
การบุกครองอาณาจักรอยุธยา (พ.ศ. 2091–2092) > แผนการรบพม่า

พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ยังไม่สมพระทัย และทรงวางแผนการบุกครองอาณาจักรอยุธยา ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2091 พระองค์ทรงรวบรวมกองทัพอีก 12,000 นาย ซึ่งมีทหารรับจ้างโปรตุเกสรวมอยู่ด้วยประมาณ 400 นาย ซึ่งมีดิเอโก โซอาริส (Diogo Soares) เป็นผู้นำ ส่วนพงศาวดารอยุธยาระบุว่ากองทัพพม่ามีกำลังพลทหารราบ 300,000 นาย ม้า 3,000 ตัว และช้างศึก 700 เชือก กำลังบุกครองใช้อาวุธตามแบบในสมัยนั้น ได้แก่ ดาบ ธนูและหอก ส่วนทหารยอดฝีมือจะถือปืนคาบชุดหรือปืนคาบศิลา ชาวโปรตุเกสเป็นผู้นำอาวุธสมัยใหม่ตอนต้นเหล่านี้มายังอาณาจักรทั้งสองไม่กี่ทศวรรษก่อนหน้านี้
พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ทรงบังคับบัญชากองทัพด้วยพระองค์เองและประชุมพลที่เมาะตะมะ กำลังบุกครองมีการจัดระเบียบเป็นสามกองทัพหลัก ได้แก่ ทัพหน้ามีบุเรงนองเป็นผู้นำ ทัพหลวงมีพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้เป็นผู้นำ และทัพหลังมีตะโดธรรมราชาที่ 1 และพระเจ้าเมงจีโยเป็นผู้นำแต่ละกองมีกำลัง 4,000 นาย เส้นทางบุกครองคือผ่านด่านเจดีย์สามองค์ ไปกาญจนบุรี แล้วไปกรุงศรีอยุธยา
การบุกครองอาณาจักรอยุธยา (พ.ศ. 2091–2092) > เริ่มบุกครอง

วันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2091 กองทัพพม่าสามกองออกจากเมาะตะมะเพื่อเริ่มการบุกครอง กองทัพเลาะแม่น้ำอัตทะรันมุ่งด่านเจดีย์สามองค์ เข้าสู่อาณาจักรอยุธยาตามแม่น้ำแควน้อยถึงเมืองไทรโยค แล้วยกตัดแผ่นดินมุ่งแม่น้ำแควใหญ่ จากที่นั่น กองทัพล่องเรือมุ่งเมืองกาญจนบุรี พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้เสด็จพระราชดำเนินโดยมีข้าราชบริพารและช้างจำนวนมหาศาล ช้างเหล่านี้หลายเชือกบรรทุกปืนคาบศิลาและปืนใหญ่บรอนซ์ซึ่งเก็บรักษาใกล้องค์พระมหากษัตริย์ช้างหลวงถูกขนแพข้ามแม่น้ำ ส่วนช้างศึกธรรมดาเดินทวนน้ำไปบริเวณจุดข้าม พระองค์ทรงมีบุเรงนอง มกุฎราชกุมาร และพระเจ้านันทบุเรง พระโอรสวัย 13 พรรษาของพระเจ้าบุเรงนองและขุนนางที่แต่งกายหรูหราหลายคนตามเสด็จ คนงานหลายร้อยคนเดินล่วงหน้าข้าราชบริพารของพระมหากษัตริย์ เพื่อตั้งค่ายไม้ที่ตกแต่งอย่างสวยงาม มีการลงสีและเลื่อนสำหรับพระมหากษัตริย์ทรงใช้ และมีการรื้อและตั้งค่ายที่ตำแหน่งใหม่ทุกวัน
การบุกครองทีแรกเผชิญการต้านทานเพียงเล็กน้อย เพราะกองทัพพม่าใหญ่เกินด่านยามเล็ก ๆ ตามพรมแดน เมื่อทรงทราบข่าวการบุกครองของพม่า สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงระดมพลอาณาจักรของพระองค์ แล้วประชุมทัพที่เมืองสุพรรณบุรีที่อยู่ทิศตะวันตกติดกับกรุงศรีอยุธยา เมื่อพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้และทัพของพระองค์มาถึงเมืองกาญจนบุรีที่มีกำแพงล้อม ก็พบว่าเมืองถูกทิ้งร้าง ประมาณหนึ่งเดือนหลังบุกครอง กลางเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2091 พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ก็เคลื่อนทัพต่อไปทางทิศตะวันออก ยึดบ้านทวน กะพังตรุและจรเข้สามพัน พม่ายังรุกต่อและยึดเมืองโบราณอู่ทอง ตลอดจนหมู่บ้านดอนระฆังและหนองสาหร่ายและประชิดสุพรรณบุรี เมื่อพม่าโจมตีเมือง ฝ่ายอยุธยาที่ป้องกันต้านทานไว้ไม่อยู่และถอยกลับกรุงศรีอยุธยา พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ทรงสั่งให้กองทัพยกไปตะวันออกเฉียงใต้ตามสองคลอง และข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาใกล้กับพงแพง จากที่นั้นพระองค์ทรงตั้งค่ายเหนือพระนครกรุงศรีอยุธยาโดยตรงในทุ่งที่เรียก ทุ่งลุมพลี
การบุกครองอาณาจักรอยุธยา (พ.ศ. 2091–2092) > ยุทธการที่กรุงศรีอยุธยา > ชานพระนคร

ฝ่ายอยุธยามีอุบายตั้งรับภายในกำแพงพระนคร โดยกวาดต้อนพลเมืองที่อยู่บริเวณนอกเมืองให้เข้ามาอยู่ในพระนครให้ได้มากที่สุด และจัดทหารขึ้นประจำป้อมรอบกำแพง ซึ่งบนกำแพงมีป้อม 16 ป้อม และยังส่งนายทหารชั้นผู้ใหญ่ออกไปตั้งค่ายรอบเมืองอีก 4 ค่าย
สมเด็จพระมหาจักรพรรดิตัดสินพระทัยยกทัพออกนอกพระนครเข้าประจัญกับพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้และเพื่อลองกำลังของพม่า คราวนี้ พระองค์ทรงพระคชาธารส่วนพระองค์ โดยมีพระอัครมเหสีพระสุริโยทัยพร้อมด้วยพระราชธิดาอ่อนพระองค์หนึ่ง พระบรมดิลกตามเสด็จด้วย และทั้งสองทรงช้างศึกเชือกเล็กกว่า สตรีทั้งสองพระนางทรงเครื่องเป็นทหารอย่างชาย (หมวกเกราะและชุดเกราะ) โดยสมเด็จพระราชินีแต่งเครื่องแบบอุปราช นอกจากนี้ พระราเมศวร พระอุปราชและทายาทผู้มีสิทธิ์โดยตรง และสมเด็จพระมหินทราธิราชราชโอรสอีกพระองค์ ก็ตามเสด็จด้วย
เกิดการยุทธ์ตามมาแต่สองบันทึกเล่าต่างกัน พงศาวดารพม่าว่า แม่ทัพพม่าจัดกองทัพซึ่งมีตะโดธรรมราชาที่ 1 เป็นตัวล่อ และสองกองทัพคืบเข้าทางปีกเพื่อล้อมกองทัพอยุธยาที่ล้ำเกิน ซึ่งเป็นไปตามแผน ทหารทัพหน้าของอยุธยาไล่กองทัพของตะโดธรรมราชาที่ 1 ทำให้กองทัพของบุเรงนองที่คอยอยู่ทางปีกซ้ายล้อมทัพอยุธยาซึ่งต่อมาถูกกวาดสิ้น กองทัพของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ที่อยู่ปีกขวาขับทัพอยุธยาที่เหลือกลับเข้าพระนคร
ทว่า ตามประเพณีไทย พระตะโดธรรมราชาและสมเด็จพระมหาจักรพรรดิยุทธหัตถี พระคชาธารของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสียทีหันหนีจากข้าศึกตะโดธรรมราชาที่ 1 รีบไล่หลังมาพระสุริโยทัยเกรงว่าพระสวามีจะเสด็จสวรรคต จึงขับช้างเข้าขวางระหว่างพระเจ้าแผ่นดินและตะโดธรรมราชาที่ 1 ทำให้ไม่สามารถไล่ต่อได้ จากนั้นตะโดธรรมราชาที่ 1 หันมาต่อสู้กับพระสุริโยทัยในการสู้รบเดี่ยว อุปราชแปรใช้ของ้าวฟันพระนางตั้งแต่พระอังสา (ไหล่) ถึงพระหฤทัยสวรรคต ทั้งทำให้พระราชธิดาบาดเจ็บด้วย ทั้งมารดาและธิดาเสียชีวิตบนหลังคชาธารเชือกเดียวกัน เล่ากันว่าตะโดธรรมราชาที่ 1 ไม่ทรงทราบว่าพระองค์กำลังรบกับสตรีอยู่จนพระองค์ทรงฟัน เมื่อพระนางสิ้นใจล้มลงนั้นหมวกเกราะที่ทรงอยู่หลุดออกเผยให้เห็นผมยาว พระราเมศวรและสมเด็จพระมหินทราธิราชทรงขับช้างเข้าต่อสู้กับอุปราช ขับอุปราชและทัพที่เหลืออยู่ออกจากทุ่ง แล้วนำพระบรมศพสมเด็จพระราชชนนีและพระขนิษฐภคินีกลับเข้ากรุง ขณะเดียวกันสมเด็จพระมหาจักรพรรดิรวบรวมกองทัพแล้วจึงถอยกลับพระนครอย่างมีระเบียบเช่นกัน ทว่า พงศาวดารพม่ามิได้เอ่ยถึงการสู้รบใด ๆ ของอุปราชแปรเลย (ไม่ว่าบนหลังช้างหรืออย่างอื่น)
ไม่ว่าเหตุการณ์เป็นอย่างไร ทัพอยุธยาที่เหลือถอนกลับไปพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ทรงเตรียมกองทัพสำหรับล้อมกรุงศรีอยุธยา ค่ายของพระองค์ตั้งอยู่ทางเหนือของพระนครที่บ้านกุ่มดอง และแม่ทัพของพระองค์ตั้งค่ายอยู่ตามจุดยุทธศาสตร์สำคัญโดยรอบกำแพงนคร โดยมหาอุปราชบุเรงนองตั้งค่ายที่พะเนียดตะโดธรรมราชาที่ 1 ตั้งค่ายที่บ้านใหม่มะขามหย่อง และพระยาพสิมตั้งค่ายอยู่ที่ทุ่งประเชด ทว่า พม่าไม่สามารถหักเอาพระนครได้โดยง่าย
การบุกครองอาณาจักรอยุธยา (พ.ศ. 2091–2092) > ยุทธการที่กรุงศรีอยุธยา > การล้อม

กรุงศรีอยุธยาตั้งอยู่บนเกาะซึ่งมีแม่น้ำสามสายล้อมรอบ ได้แก่ แม่น้ำลพบุรีทางเหนือ แม่น้ำเจ้าพระยาทางตะวันตกและใต้ และแม่น้ำป่าสักทางตะวันออก ถือว่าเป็นคูเมืองธรรมชาติที่มั่นคง ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยานั้นเป็นที่ราบลุ่มและเป็นพื้นที่ที่น้ำท่วมถึง โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่างฤดูฝนหรือฤดูน้ำหลากเมื่อน้ำเชี่ยวกรากไหลปริมาณมากจากทิศเหนือตามแม่น้ำลพบุรี น้ำท่วมนี้จะเริ่มประมาณเดือนรกฎาคมและสิ้นสุดลงระหว่างเดือนตุลาคมและพฤศจิกายน ทำให้พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ทรงมีเวลาห้าเดือนหักเอากรุงศรีอยุธยา หรือมิฉะนั้นพื้นที่ตั้งค่ายและเส้นทางส่งเสบียงจะถูกน้ำท่วม นอกจากนี้ ยังมีความเป็นไปได้ที่น้ำท่วมดังกล่าวจะทำให้กองทัพของพระองค์ติดกับ พื้นที่ลุ่มเป็นหนองน้ำโดยรอบกรุงศรีอยุธยามีการขุดคลองเป็นจำนวนมาก ทำให้เรือปืนที่ติดปืนใหญ่สามารถยิงขับไล่ความพยายามใด ๆ ที่จะโจมตีพระนคร นอกจากนี้ ฝ่ายพม่านำเพียงปืนใหญ่ขนาดเล็กติดมา ขณะที่กรุงศรีอยุธยามีปืนใหญ่ขนาดใหญ่ที่ติดตั้งอยู่บนกำแพงนคร
พม่าล้อมนคร แต่ไม่สามารถข้ามแม่น้ำหรือเจาะกำแพงนครด้วยการยิงปืนใหญ่ ทำให้ต้องไปตั้งค่ายโดยรอบพระนครแทน ในขณะที่ทางน้ำซึ่งเชื่อมถึงกันจากเหนือถึงใต้ ทำให้การหากำลังบำรุงฝ่ายป้องกันในนครค่อนข้างง่าย ทหารรับจ้างชาวโปรตุเกส 50 นาย โดยมีกาลิโอเต เปเรราเป็นนายกอง ป้องกันส่วนที่อ่อนแอที่สุดของกำแพงนครให้พระมหากษัตริย์อยุธยา เนื่องจากฝ่ายพม่าไม่สามารถหักนครได้ตามแบบธรรมดา พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้จึงทรงเสนอติดสินบนทหารรับจ้างเหล่านี้ แต่ทหารรับจ้างโปรตุเกสดูถูกและปฏิเสธข้อเสนอดังกล่าว เมื่อแม่ทัพอยุธยาทราบข่าว ก็เปิดประตูนครท้าพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ให้นำเงินมา แต่ไม่ได้รับการตอบสนอง
สมเด็จพระมหาจักรพรรดิไม่สามารถขับพม่าออกไปได้ จึงทรงส่งสารถึงพระมหาธรรมราชาที่พิษณุโลก มีพระบรมราชโองการให้ยกทัพลงใต้มาช่วย และหากเป็นไปได้ให้ประจัญบานข้าศึกในการรบด้วย พระมหาธรรมราชาระดมพลอย่างรวดเร็วและด้วยความช่วยเหลือของเจ้าเมืองสวรรคโลก กองทัพพิษณุโลกขนาดใหญ่เคลื่อนลงใต้เพื่อโจมตีกองทัพพม่าทางด้านหลัง พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ทรงทราบข่าว และด้วยการกราบบังคมทูลแนะนำของบุเรงนอง พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ทรงตัดสินพระทัยถอนทัพ ละทิ้งความตั้งใจที่จะหักเอากรุงศรีอยุธยา การตัดสินพระทัยของพระองค์ยังเกี่ยวเนื่องกับข่าวจากพม่าว่าพวกมอญซึ่งไม่เคยถูกราชวงศ์ตองอูปราบปรามทั้งหมด ก่อกบฏระหว่างที่พระมหากษัตริย์ไม่ประทับ ปัจจัยอื่นรวมไปถึงการขาดแคลนเสบียงและการเจ็บป่วยในกองทัพ ซึ่งมิได้เตรียมการรับการล้อมระยะยาว และภายในหนึ่งเดือนหลังจากการล้อมเริ่มต้นขึ้น (ราวเดือนเมษายน) พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ถอนทัพ
การบุกครองอาณาจักรอยุธยา (พ.ศ. 2091–2092) > การถอยทัพ

ทัพพม่าเลือกถอยไปทางด่านแม่ละเมา (ปัจจุบันอยู่ในอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก) ระหว่างการถอย ทัพพม่าพยายามปล้นเมืองกำแพงเพชรที่เก่าแก่และมั่งคั่ง แต่เมืองนั้นมีการป้องกันหนาแน่นเกินไป ด้วยการช่วยเหลือของทหารรับจ้างโปรตุเกส เจ้าเมืองก็ขับทัพพม่าด้วยกระสุนเพลิงที่บีบให้พม่าเลือกใช้ปืนใหญ่และป้องกันโดยใช้หนังสัตว์ชื้นคลุม
สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงเห็นว่าการถอยทัพของพม่าเป็นโอกาสฉวยโอกาสในยามอ่อนแอ จึงรับสั่งให้พระราเมศวรและพระมหาธรรมราชาติดตามและก่อกวนข้าศึกออกจากแผ่นดินอยุธยา เป็นเวลาสามวัน ทัพอยุธยาขับไล่ผู้รุกราน และทำให้พม่าสูญเสียใหญ่หลวง เมื่อทัพพระราเมศวรและพระมหาธรรมราชาเข้ามาใกล้ พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ทรงปักหลักใกล้กำแพงเพชร โดยแบ่งทัพออกถนนสองข้าง ฝ่ายอยุธยาที่กำลังระเริงตกหลุมพราง พม่าจับทั้งพระราเมศวรและพระมหาธรรมราชาเป็นเชลยศึกได้ทั้งสองพระองค์
การได้ตัวทั้งสองพระองค์เป็นการบีบบังคับให้สมเด็จพระมหาจักรพรรดิต้องเจรจากับพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ พระองค์ทรงมอบช้างศึกสองเชือก ได้แก่ ช้างพลายศรีมงคลและช้างพลายมงคลทวีปเพื่อเป็นการแลกเปลี่ยน จากนั้น กองทัพพม่าจึงได้ถอยทัพกลับโดยสันติ นอกเหนือจากนั้น พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ยังได้ปล่อยตัวเชลยศึกอีกจำนวนมากที่ได้ถูกจับตัวไว้ระหว่างการทัพ การทัพดังกล่าวเริ่มต้นและสิ้นสุดลงในเวลาห้าเดือน
การพักรบ

การจับองค์พระราเมศวรและพระมหาธรรมราชาบังคับให้สมเด็จพระมหาจักรพรรดิเจรจากับพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ ฝ่ายอยุธยาพลันส่งทูตที่นำของกำนัลเสนอการถอยทัพอย่างสันติแลกกับเจ้าสองพระองค์ เพื่อเป็นการแลกเปลี่ยน สมเด็จพระมหาจักรพรรดิถูกบังคับให้ทรงมอบพระคชาธารสองเชือกแก่พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ คือ พลายศรีมงคลและพลายมงคลทวีปซึ่งเป็นช้างชนะงา เมื่อมีการส่งมอบช้างแล้ว ทัพพม่าจึงถอยไปอย่างสงบ นอกเหนือจากเจ้าสองพระองค์แล้ว พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ยังทรงปล่อยเชลยอีกหลายคนที่ถูกจับระหว่างการทัพด้วย ตามบันทึกของพม่า พระมหากษัตริย์อยุธยายังทรงตกลงให้ของกำนัลเป็นช้าง 30 เชือก เงินจำนวนหนึ่งและอากรศุลกากรจำนวนหนึ่ง
หลังสนธิสัญญา พระมหากษัตริย์พม่าทรงพักแปดวัน แล้วเสด็จกลับพะโค พระองค์เสด็จถึงเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2082
หลังสงคราม

ตามพงศาวดารพม่า พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้เมื่อเสด็จกลับถึงพระนคร ก็เสวยแต่น้ำจัณฑ์และละทิ้งการปฏิบัติพระราชกรณียกิจ ทำให้พระมหาอุปราชาบุเรงนองจำเป็นต้องทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแทน ใน พ.ศ. 2092 เมื่อบุเรงนองออกจากเมืองหลวงเพื่อปราบปรามกบฏมอญทางใต้ พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ทรงถูกลอบปลงพระชนม์และได้มีการผลัดเปลี่ยนแผ่นดิน ทำให้หัวเมืองต่าง ๆ แข็งข้อขึ้น ซึ่งทำให้บุเรงนองต้องใช้เวลากว่าห้าปีในการรวบรวมแผ่นดินให้เป็นปึกแผ่น จนเสร็จสิ้นเมื่ออังวะถูกยึดใน พ.ศ. 2097
สงครามนี้เป็นสงครามแรกระหว่างพม่ากับไทยซึ่งยืดเยื้อมาจนกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 นอกจากนี้ยังเป็นครั้งแรกที่กรุงศรีอยุธยาถูกข้าศึกต่างด้าวโจมตี
ตามหลักฐานของไทย ฝ่ายอยุธยา สมเด็จพระมหาจักรพรรดิได้พระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระสุริโยทัยที่สวนหลวง แล้วสร้างวัดอุทิศพระราชกุศลพระราชทาน คือ วัดสบสวรรค์ สถูปขนาดใหญ่ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อเก็บพระอัฐิของสมเด็จพระสุริโยทัย ถูกเรียกว่า เจดีย์พระศรีสุริโยทัย แต่ถึงแม้ว่าจะมีการสร้างอนุสาวรีย์ขึ้นเฉลิมพระเกียรติพระองค์ขึ้นหลายแห่งในประเทศไทย แต่ตัวตนและความเสียสละของพระองค์ยังเป็นหัวข้อที่ยังเป็นที่โต้เถียงกันอยู่ เนื่องจากความจริงที่ว่าพระนามของพระองค์มิได้ถูกกล่าวถึงหรือบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์พม่าเลย และข้อเท็จจริงทั้งหมดเกี่ยวกับชีวิตของพระองค์ถูกคัดมาจากบางตอนของจดหมายเหตุกรุงศรีอยุธยาและการบรรยายของนักสำรวจชาวโปรตุเกส โดมิงโก ซีซัส
ผลของสงครามทำให้มีการเสริมการป้องกันของอยุธยาให้เข้มแข็งขึ้น เช่น กำแพงและป้อมแข็งแกร่งขึ้น และปรับปรุงกิจการทหารและทำนุบำรุงสภาพบ้านเมืองให้แข็งแกร่ง โดยมีการก่อกำแพงอิฐรอบตัวพระนครกรุงศรีอยุธยาแทนเชิงเทินดินปักไม้แบบเดิม กำหนดหัวเมืองขึ้นใหม่ 3 หัวเมือง โดยยกบ้านตลาดขวัญเป็นเมืองนนทบุรี ยกบ้านท่าจีนเป็นเมืองสาครบุรี และรวมดินแดนบางส่วนของราชบุรีกับเมืองสุพรรณบุรีเป็นเมืองนครชัยศรี ทรงเตรียมเรือเพิ่ม และจัดการคล้องช้างป่าเพื่อใช้ในการสงครามเพิ่มเติม โดยในเวลา 3 ปี สามารถจับช้างเผือกได้ถึง 6 ช้าง ทำให้อยุธยามีช้างเผือกรวม 7 ช้าง รวมทั้งการทำบัญชีบันทึกทหารทั้งปวง และขนาดของกองทัพเรือยังได้เพิ่มมากขึ้นด้วย
ชัยชนะของอยุธยาครั้งนี้ทำให้พม่าได้ประสบการณ์สำคัญในการยุทธ์กับอยุธยาในอนาคต การบุกครองครั้งต่อไปเกิดในรัชกาลพระเจ้าบุเรงนอง ผู้คุ้นเคยกับการรบกับชาวอยุธยาและการเคลื่อนทัพผ่านภูมิประเทศของอาณาจักรอยุธยา ความไม่สงบภายในพม่าชะลอการบุกครองครั้งต่อไปออกไป 15 ปี จนสงครามช้างเผือก (พ.ศ. 2106–2107)
ในสื่อ

สงครามพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ได้ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์อิงประวัติศาสตร์ชื่อว่า "สุริโยไท" ออกฉายในปี พ.ศ. 2544 กำกับโดยหม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล เนื้อหาในภาพยนตร์กล่าวถึงตั้งแต่การสวรรคตของสมเด็จพระไชยราชาธิราช เหตุการณ์ซึ่งนำไปสู่สงครามและยุทธหัตถีซึ่งนำไปสู่การสวรรคตของสมเด็จพระสุริโยทัย ภาพยนตร์ใช้ต้นทุนสร้าง 350 ล้านบาท
เชิงอรรถ

↑  The figures here are reduced by an order of magnitude from those given in the Burmese chronicles per (Harvey 1925: 333–335).
↑  Per Burmese chronicles (Hmannan Vol. 2 2003: 238), reduced by an order of magnitude per (Harvey 1925: 333–335)
↑  Burmese chronicles (Hmannan Vol. 2 2003: 238) say Tabinshwehti learned of the Siamese occupation of Tavoy before he agreed to a truce with King Min Bin of Mrauk-U on 31 January 1547 (9th waxing of Tabodwe 908 ME).
↑  The invasion likely began in late October/early November 1547 although Burmese chronicles (Hmannan Vol. 2 2003: 238–239) simply say the attack on Tavoy began in 909 ME (30 March 1547 to 28 March 1548). The attack probably did not take place in early 1547 since Tabinshwehti's troops evacuated southern Arakan only on 26 March 1547 (5th waxing of Late Tagu 908 ME). The troops would have arrived back only in mid-to-late April, leaving just about a month for a military campaign before the rainy season began in June. The invasion, like most wars by the Burmese kings, probably began toward the end of rainy season and after the end of Buddhist Lent, which ended on 13 October 1547 (New moon of Thadingyut 909 ME) that year.
↑  The Hmannan Yazawin chronicle (Hmannan Vol. 2 2003: 241) uses the term လပြည့်, [la̰bjḛ], which can be translated as either full moon or full month (completion of a month), to describe when he began the march to Ayutthaya. If it was full moon, the date of departure from Kanchanaburi would be 15 November 1548 (Full moon of Natdaw 910 ME). If it was full month, it would be 13 November 1548 (13th waxing of Natdaw 910 ME).
↑  The custom of the time was for two commanders/leaders of the same status to fight in single combat. It is unclear as to why the Siamese king would have accepted to face someone of lesser rank. If he did issue the challenge, he would have challenged his counterpart Tabinshwehti and accepted to face only Tabinshwehti.
↑  Burmese chronicles (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 181–192) and (Hmannan Vol. 2 2003: 238–248) devote a detailed account of the invasion, down to the names of war elephants the high royalty rode on. Thado Dhamma Yaza rode the war elephant named Ye Htut Mingala (Hmannan Vol. 2 2033: 244). If he was victorious in combat against any enemy of significance, such a story with a favorable outcome would likely have been included in the chronicles.
ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา

| ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา |
| --- | --- |
ชื่อเกิด: ภิญโญ เสนีย์วงศ์
เกิด: 10 ตุลาคม พ.ศ. 2494 (73 ปี) อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี ประเทศไทย
คู่ครอง: สรพงศ์ ชาตรี (เลิกรา)
บุตร: พิมพ์อัปสร เทียมเศวต
อาชีพ:  นักแสดง  ครูสอนการแสดง 
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2515–ปัจจุบัน
ผลงานเด่น: ช่อเอื้อง – แม่อายสะอื้น (2515) ปั้น – ทองเนื้อเก้า (2556) ซิ่วเอ็ง – เลือดมังกร ตอน สิงห์ (2558) ละออง – เหมือนคนละฟากฟ้า (2560) นมน้อย – แม่อายสะอื้น (2561) เฟิน – มาตาลดา (2566)
รางวัล
พระสุรัสวดี: นักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม – ประสาท (2519)
นาฏราช: นักแสดงสมทบหญิงยอดเยี่ยม – มาตาลดา (2566)
ภิญโญ เสนีวงศ์ เป็นที่รู้จักในชื่อ ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา หรือ ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ (เกิด 10 ตุลาคม พ.ศ. 2494) ชื่อเล่น โย เป็นนักแสดง ผู้จัดละคร และ แอ็คติ้งโค้ช เข้าสู่วงการบันเทิงครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2515 จากหนังใหญ่เรื่องแรก แม่อายสะอื้น รับบท ช่อเอื้อง ได้รับฉายาว่านางเอก ลูกเป็ดขี้เหร่ คนแรกของวงการบันเทิงไทย เคยจัดละครให้กับช่อง3 ร่วมกับ อรสา พรหมประทาน ในนามบริษัททีวาย โปรดักชั่น
ประวัติ

ทัศน์วรรณ เกิดเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2494[ต้องการอ้างอิง] (ตามบัตรประชาชนเกิดเมื่อวันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2494) เพราะแจ้งเกิดช้าจึงสับสนวันเกิดทัศน์วรรณพบสมุดบันทึกของพ่อจึงรู้ว่าวันเกิดที่แท้จริงคือ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2494 มารดาชื่อประยงค์ ชุ่มฤทธิ์[ต้องการอ้างอิง] ในครอบครัวที่มีพี่น้องแปดคนในอำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี เมื่อทัศน์วรรณเข้าสู่วัยสาว ชุติมา สุวรรณรัตน์ ผู้กำกับและผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์ ซึ่งเป็นสามีของชุดา สุวรรณรัตน์ พี่สาวของเธอ ชักชวนให้ทัศน์วรรณเข้าสู่วงการภาพยนตร์ เธอมีชื่อเสียงจากภาพยนตร์เรื่อง แม่อายสะอื้น (2515) จนกลายเป็นนักแสดงดาวรุ่ง หลังจากนั้นทัศน์วรรณมีผลงานการแสดงภาพยนตร์ที่มีชุติมาเป็นผู้กำกับเรื่อยมา เช่น  ทับนางรอ (2516)  นี่หรือชีวิต (2516) วังน้ำค้าง (2517)  วิมานดารา (2517) และ สตรีที่โลกลืม (2518) เป็นต้น จนได้รับฉายาว่า "นางเอกเจ้าน้ำตา" หลังจากนั้นเธอมีโอกาสได้ร่วมงานกับเปี๊ยก โปสเตอร์ ซึ่งเป็นผู้กำกับที่มีชื่อเสียงอีกคน ในภาพยนตร์เรื่อง ประสาท (2518) ซึ่งรับบทบาทเป็นผู้หญิงกลางคืน อันส่งผลให้เธอรับรางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี สาขานักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยมมาครอง
จากความสำเร็จด้านการแสดง เธอได้ร่วมงานแสดงภาพยนตร์กับผู้กำกับอีกหลายคน เช่น วิจิตร คุณาวุฒิ เชิด ทรงศรี และชนะ คราประยูร มีผลงานภาพยนตร์ที่มีชื่อเสียง เช่น ป่ากามเทพ (2519) พ่อไก่แจ้ (2519) อีสาวอันตราย (2519) รถไฟ เรือเมล์ ยี่เก ตำรวจ (2520) 15 หยก ๆ 16 ไม่หย่อน (2521) และ เจ้าสาวคืนเดียว (2521) หลังจากนั้นทัศน์วรรณเริ่มหันเหสู่วงการละครโทรทัศน์เรื่อยมา และรับงานแสดงภาพยนตร์น้อยลง
ชีวิตส่วนตัว

ทัศน์วรรณเคยคบหากับสรพงศ์ ชาตรี ศิลปินแห่งชาติและเป็นพระนางแสดงภาพยนตร์คู่กันอยู่หลายเรื่อง โดยทั้งคู่สมรสกันส่วนตัวที่บ้านของ กรุง ศรีวิไล มีบุตรสาวคนหนึ่ง คือ พิมพ์อัปสร เทียมเศวต แต่หลังจากนั้นทัศน์วรรณได้เลิกรากับสรพงศ์ และดำเนินชีวิตเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว
ผลงาน > ภาพยนตร์

แม่อายสะอื้น (2515)
ทับนางรอ (2516)
นี่หรือชีวิต (2516)
วังน้ำค้าง (2517) รับบท รัตติกาล
วิมานดารา (2517) รับบท ชบา
สตรีที่โลกลืม (2518)
รักด้วยน้ำตา (2518)
ทางโค้ง (2518)
ถนนนี้ชั่ว (2518)
ประสาท (2518)
ป่ากามเทพ (2519)
คมกุหลาบ (2519)
เสาร์ ๕ (2519)
หมัดไทย (2519)
พ่อไก่แจ้ (2519) รับบท มัทนี
วีรบุรุษจอมโหด (2519)
8 เหลี่ยม 12 คม (2519)
แม่ดอกรักเร่ (2519)
วีรบุรุษกองขยะ (2519)
ชุมเสือ (2519)
คมเฉือนคม (2519)
สาวแก่ (2519)
อีสาวอันตราย (2519)
รถไฟ เรือเมล์ ยี่เก ตำรวจ (2520)
นักเลงพลาญชัย (2520)
ลืมตัว (2520)
เพลิงทะเล (2520)
เพื่อนรัก (2520)
รุกฆาต (2520)
ตามฆ่า 2 หมื่นไมล์ (2520)
ล่าเพชฌฆาต (2520)
ผู้ยิ่งใหญ่ชายแดน (2520)
หนักแผ่นดิน (2520)
ทางชีวิต (2520)
ถล่มมาเฟีย (2520) รับบท ปัทมา
เหยียบหัวสิงห์ (2520)
ขยี้มือปืน (2520)
คู่ทรหด (2520)
ห้าแฉก (2520)
เอ็ม 16 (2521)
15 หยกๆ 16 ไม่หย่อน (2521)
ถล่มดงนักเลง (2521)
หมัดปืนไว (2521)
กาม (2521)
มือปืนนักบุญ (2521)
วัยแตกเปลี่ยว (2521)
สายัณห์พิศวาส (2521)
ขุนกระทิง (2521)
เจ้าสาวคืนเดียว (2521)
รักระเบิด (2521)
มือปืนเลือดเดือด (2521)
ดวงเพชฌฆาต (2521)
หมอตีนเปล่า (2521)
นักล่าผาทอง (2521)
ถล่มจอมอิทธิพล (2522)
ตลุมบอน (2522)
จากครูด้วยดวงใจ (2523)
พ่อปลาไหล (2524) รับเชิญ
วัลลี (2528)
สามเณรใจสิงห์ (2528)
ลูกรักของแม่ (2529)
พระอาทิตย์ขึ้นทางตะวันออก (2530)
เพราะฉะนั้น นั่นน่ะซี (2535)
อำแดงเหมือนกับนายริด (2537)
เสียดาย (2537)
ขอเก็บหัวใจเธอไว้คนเดียว (2538)
กู๊ดบายซัมเมอร์ เอ้อเหอเทอมเดียว (2539)
เป็นชู้กับผี (2549)
ความรัก ศรัทธา ปาฏิหาริย์ (2554)
ความรัก ศรัทธา ปาฏิหาริย์ ซีซั่น 2 (2555)
ผลงาน > ซิทคอม

3 หนุ่ม 3 มุม ปี 1 ตอน  มุกก็มีหัวใจ
ระเบิดเถิดเทิง (นักแสดงรับเชิญ)
บางรักซอย 9 (นักแสดงรับเชิญ) รับบท คุณหญิงจันทร์ (พี่สาวน้าเยาว์)
เป็นต่อ (นักแสดงรับเชิญ) รับบท แม่ของกอล์ฟ
ลูกพี่ลูกน้อง (นักแสดงรับเชิญ) รับบท คุณยาย
บ้านนี้มีรัก (นักแสดงรับเชิญ) รับบท ป้าสา (เพื่อนเก่าของแม่น้อย)
ยีนเด่น (ละครโทรทัศน์) (นักแสดงรับเชิญ) รับบท คุณย่า (คุณย่าของตุ่น)
* บางรักซอย 9/1  รับบท คุณหญิงจันทร์ (พี่สาวน้าเยาว์) คู่กับ สมเจต พยัฆโส
ผลงาน > ละครฟื้นฟูศีลธรรมโลก

2551  เรื่อง แสงแห่งศรัทธา
2552  เรื่อง 24
2557  เรื่อง ก่อนเปิดเทอม
รางวัล

รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี (ตุ๊กตาทอง)  สาขานักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม  จากเรื่อง ประสาท
เข้าชิงรางวัลผู้แสดงสมทบหญิงยอดเยี่ยม จากละคร ทองเนื้อเก้า จากงาน คมชัดลึก อวอร์ด ครั้งที่ 11
รางวัลกินรีทอง มหาชน ครั้งที่ 8 นักแสดงส่งเสริมสร้างสรรค์ดีเด่น จากละครเรื่อง อุ้มรักปาฎิหาริย์ (2566)
รางวัลนาฏราช ครั้งที่ 15 สาขา นักแสดงสบทบหญิงยอดเยี่ยม จากละคร มาตาลดา (2566)
แหล่งข้อมูลอื่น

ชีวประวัติ ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา ที่ ฐานข้อมูลภาพยนตร์ไทย
Tassawan Seneewongse ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
ชีวประวัติ ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา ที่เว็บไซต์ หนังดี.คอม
| ด ค กรางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี สาขานักแสดงสมทบหญิงยอดเยี่ยม |
| --- | --- |
2500–2525:  พงษ์ลดา พิมลพรรณ (2500)  สมจิตต์ ทรัพย์สำรวย (2501)  ศรินทิพย์ ศิริวรรณ (2502)  ภาวนา ชนะจิต (2503)  สุพรรณ บูรณะพิมพ์ (2505)  สุพรรณ บูรณะพิมพ์ (2506)  มาลี เวชประเสริฐ (2507)  น้ำเงิน บุญหนัก (2508)  เปียทิพย์ คุ้มวงศ์ (2517)  ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา (2519)  เปียทิพย์ คุ้มวงศ์ (2520)  จุรี โอศิริ (2522)  ตุ๊กตา จินดานุช (2524)  ศรินทิพย์ ศิริวรรณ (2525) 
2525–2550:  พิศมัย วิไลศักดิ์ (2526)  สินจัย หงษ์ไทย (2527)  ญาณี จงวิสุทธิ์ (2528)  วรรษมน วัฒโรดม (2529)  อภิรดี ภวภูตานนท์ (2530)  มยุรา ธนะบุตร (2531)  ทิพย์ ธัมมสิริ (2532)  ภัทรา ไวซ์ (2533)  กันตา ดานาว (2534)  อลิสา อินทุสมิต (2535)  ขวัญภิรมย์ หลิน (2536)  วราพรรณ หงุ่ยตระกูล (2537)  จารุณี สุขสวัสดิ์ (2538)  อรุณโรจน์ เลี่ยมทอง (2539)  สินจัย หงษ์ไทย (2540)  อัจฉราพรรณ ไพบูลย์สุวรรณ (2541)  พิศมัย วิไลศักดิ์ (2542)  จินตหรา สุขพัฒน์ (2543)  วิภาวี เจริญปุระ (2544)  หทัยทิพย์ ศรีสังข์ (2545)  จารุณี บุญเสก (2547)  ปรางทอง ชั่งธรรม (2549) 
2551-2557:  ศิรพันธ์ วัฒนจินดา (2555)  อภิญญา สกุลเจริญสุข (2557)  พลอย ศรนรินทร์ (2560)
ศุภศิษฏ์ จงชีวีวัฒน์

| ศุภศิษฏ์ จงชีวีวัฒน์ |
| --- | --- |
ศุภศิษฎ์ จงชีวัฒน์
สารนิเทศภูมิหลัง
เกิด: 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 (34 ปี) จังหวัดนนทบุรี ประเทศไทย
ส่วนสูง: 1.83 เมตร (6 ฟุต 0 นิ้ว)
การศึกษา: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์   จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
คู่สมรส: ภากร ธนศรีวนิชชัย
อาชีพ:  นักแสดง  พิธีกร  นักร้อง  นายแบบ  นักแต่งเพลง  ยูทูบเบอร์ 
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2552–ปัจจุบัน
สังกัด: MewSuppasit Studio (2563–2565)​
อาชีพทางดนตรี
แนวเพลง:  ป็อป  อาร์แอนด์บี 
เครื่องดนตรี:  เสียงร้อง  กีตาร์  เปียโน 
ช่วงปี: พ.ศ. 2563–ปัจจุบัน​
ค่ายเพลง: MewSuppasit Studio (2563–2565)
 
ข้อมูลยูทูบ
ช่อง: MewSuppasit Studio  Suppasit Channal  Sunny Sided up
 
ศุภศิษฏ์ จงชีวีวัฒน์ (เกิด 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534) ชื่อเล่น มิว เป็นนักแสดง นักร้อง นายแบบ พิธีกรชาวไทยชาวไทยเชื้อสายจีน เป็นที่รู้จักกันในบทบาท “ธาร“ จากซีรีส์เรื่อง เกลียดนักมาเป็นที่รักกันซะดี ๆ เขาเป็นศิลปินไทยคนแรกที่ติดชาร์ต World Digital Song Sales Chart ของ Billboard โดยเพลงของเขา 5 เพลงติดอยู่ใน 10 อันดับแรก
ประวัติ

ศุภศิษฏ์ จงชีวีวัฒน์ เกิดเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2534 เป็นบุตรคนโต มีน้องสาว 1 คน จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาจากโรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แล้วเข้าศึกษาต่อในระดับปริญญาตรี ภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จบการศึกษาด้วยเกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง ภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ จากนั้นเข้าศึกษาต่อในระดับปริญญาโท ภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและระหว่างเรียนต่อปริญญาโทได้เป็นผู้ช่วยสอนวิชาสถิติ ให้นักศึกษาระดับปริญญาตรี และได้เป็นวิทยากรให้กับโรงเรียนต่างๆเกี่ยวกับการสร้างความมั่นใจตนเองและแนะแนวเรื่องการเรียนตามสถานศึกษา  ปัจจุบันกำลังศึกษาต่อในระดับปริญญาเอก ภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการและยังได้รับเชิญให้ไปเป็นวิทยากรด้านต่างๆทั้งด้านศึกษา และสิ่งแวดล้อม  คณะวิศวกรรมศาสตร์  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย