stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ราชวงศ์สุวรรณปางคำ
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > พระยาวุฒาธิคุณ (เคน ณ หนองคาย) เจ้าเมืองหนองคาย องค์ที่ 2

ไม่ปรากฏพระนามพระชายา มีพระโอรส และพระธิดา 8 องค์ คือ
ท้าวเสือ ต่อมาเป็นที่พระยาปทุมเทวาภิบาล (เสือ ณ หนองคาย) เจ้าเมืองหนองคาย องค์ที่ 3
ท้าวแพ ต่อมาเป็นที่พระยาวุฒาธิคุณวิบุลยศักดิ์ อัครสุรินทร์มหินทรภักดี (แพ ณ หนองคาย) เจ้าเมืองหนองคาย องค์ที่ 4 เป็นผู้เข้าขอรับพระราชทานนามสกุล ณ หนองคาย
พระราชบุตร (สุพรหม ณ หนองคาย)
พระบริบาลภูมิเขตร (หนูเถื่อน ณ หนองคาย)
พระวิชิตภูมิกิจ (โพธิ์ ณ หนองคาย)
ท้าวจันทกุมาร
เจ้านางกุประดิษฐ์บดี (เปรี้ยง กุประดิษฐ์ ณ หนองคาย)
เจ้านางราชามาตย์ (หนูพัน ณ หนองคาย)
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > ท้าวสุรินทร์ชมภู (หมั้น บุตโรบล)

หม่อมดวงจันทร์ บุตโรบล มีบุตร และบุตรี 9 คน คือ
นางก้อนคำ สมรสกับพระอุบลการประชานิตย์ (บุญชู พรหมวงศานนท์) ผู้ว่าราชการอุบลราชธานี
นางอบมา สมรสกับท้าววรกิติกา (คูณ) กรมการเมืองอุบลราชธานี
นางเหมือนตา
นางบุญอ้ม สมรสกับท้าวอักษรสุวรรณ กรมการเมืองอุบลราชธานี
นางหล้า
นางดวงคำ สมรสกับรองอำมาตย์ตรี ขุนราชพิตรพิทักษ์ (ทองดี หิรัญภัทร์)
ท่านคำม้าว โกณฺฑญฺโญ อดีตเจ้าอาวาสรูปแรกของวัดสารพัดนึก จังหวัดอุบลราชธานี
ไม่ปรากฏนาม (ถึงแก่กรรมเมื่อวัยเยาว์)
เจ้านางเจียงคำ บุตโรบล ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > หลวงยศเยศสุรามฤทธิ์ (ตา ไนยกุล) นายอำเภออุไทยยะโสธร คนที่ 2

หม่อมชา มีบุตร และบุตรี 3 คน คือ
ท้าวหลั่ง ไนยกุล
นางออ ไนยกุล
ท้าวสมกอ ไนยกุล
ถือเป็นต้นสายสกุล ไนยกุล
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > นางอำคา

ท้าวพรหมสวาท มีบุตรี 2 คน คือ
นางหิน
นางตื้อ
ท้าวไชยบัณฑิต (มี) มีบุตร 1 คน คือ
ท้าวจิตร ต่อมาเป็นที่พระยาอุดรธานีศรีโขมสาครเขตต์ ผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานี คนที่ 5 ต้นสกุลจิตตะยโศธร
ท้าวอึ่ง มีบุตร 2 คน คือ
ท้าวชาลี
ท้าวเอื้อ
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > ท้าวโพธิสาร(สมเพชร์)

หม่อมทองคำ มีบุตรี 1 คน คือ
นางน้อย
หม่อมมั่น มีบุตร และบุตรี 2 คือ
นางปาน
ท้าวบิน
ท้าวนา
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > พระอุบลเดชประชารักษ์ (เสือ ณ อุบล)

หม่อมหงส์ ณ เชียงใหม่ มีบุตร 1 คน คือ
พระยาศิริกิจจาอุบลรักษ์ (หมาย ณ อุบล)
พระยาศิริกิจจาอุบลรักษ์ (หมาย ณ อุบล) สมรสกับ อำแดงอุ่น บุนนาค มีบุตร-ธิดา 5 คน คือ
อำแดงอบเชย ณ อุบล(หมายมั่น) สมรสกับ พระหมายมั่นราชกิจสุรฤทธิฤๅไชย(ชุ่ม หมายมั่น)
พระบำราศปรปักษอุบลรักษเดโช (ชา ณ อุบล)
อำแดงชี ณ อุบล
อำแดงชื่น ณ อุบล
พระพิบูลยอุบลพันธ์ุ (ชาติ ณ อุบล)
นางพิมพา มีบุตร-ธิดาคือ
ท้าวเหลี่ยม ณ อุบล
นางหนูเคี่ยม  สมรสกับ ท้าวริด
ท้าวเยี่ยม ณ อุบล
นางเจืองพิมพ์ สมรสกับ หมื่นลิขิตคณะรักษ์ (อยู่)
นางแก้วปัดถม มีบุตร-ธิดาคือ
ท้าวพรหมสาร (หน่อแก้ว)  สมรสกับนางวรรณคำ
นางคำหล้า
นางลุน มีบุตร-ธิดา คือ
นางกระแส  สมรสกับ ร.ท. เสริม บุญสุตย์
นางสมรัก    สมรสกับ พ.ต.อ. ชาติชาย พิณอุดม
นางสมโรจน์  ณ อุบล
นางสุนีย์  สมรสกับ พล.ต.ต กฤษ เถาถวิล
นางผุสดี  มีบุตร-ธิดาคือ
นางซับ (บุตรบุญธรรม)
นางทรัพย์   สมรสกับ นายผาด พันธุ์เพ็ง
นางเข็ม  มีบุตร-ธิดาคือ
นางก้าน    สมรสกับ นายชิน ราชพิต
นางนิยะดา  สมรสกับ พ.ต.ท. กรีพล ไพรีนาศ
นางจันทรา
มีบุตร-ธิดาคือ
นางสำเนียง ณ อุบล
นางเสี่ยง ณ อุบล
นางเลียง ณ อุบล
นางเล็ก ณ อุบล
นางรัก ณ อุบล
นางบุญหลาย ณ อุบล
นางเจริญ ณ อุบล
พล.ต. ชาย ณ อุบล
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > พระวิภาคย์พจนกิจ (เล็ก สิงหัษฐิต)

หม่อมคูณ พรหมวงศานนท์ มีบุตร 1 คน คือ
เติม สิงหัษฐิต วิภาคย์พจนกิจ ซึ่งเป็นผู้เขียนหนังสือประวัติศาสตร์อีสาน และประวัติศาสตร์หัวเมืองลุ่มแม่น้ำโขง
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 6 > พระเทพวงศา (พ่วย) พระประเทศราชผู้ครองเขมราษฎร์ธานี องค์ที่ 5

หม่อมกองคำ มีบุตรี 3 คน คือ
นางคำผุย สมรสกับขุนแสงพาณิชย์ (หยุย แสงสิงห์แก้ว)
นางไกรสร สมรสกับนายวิชิต กุลสิงห์
นางแตงอ่อน สมรสกับนายโทน ปิตินันท์
หม่อมเขียวค่อม มีบุตรและบุตรี 4 คน คือ
ท้าวลพ
นางเลื่อน สมรสกับท้าวจุ้ย ณ จัมปาศักดิ์ และนายเหลี่ยม แสงสิงห์แก้ว ตามลำดับ
ท้าวเหลี่ยม
นางปิ่นแก้ว สมรสกับพระจักรจรูญพงศ์ (ม.ร.ว.จรูญ ปราโมช)
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > พระยาอุดรธานีศรีโขมสาครเขตต์ (จิตร จิตตะยโศธร) ผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานี คนที่ 5

คุณหญิงหลวน มีบุตร และบุตรี 2 คน คือ
นายจุรัช จิตตะยโศธร
นายแพทย์เกษม จิตตะยโศธร
นางเลื่อน มีบุตรี 1 คน คือ
นางรวยพร จิตตะยโศธร
นางทองสุข มีบุตร 2 คน คือ
นายจรูญ จิตตะยโศธร
นายจาริก จิตตะยโศธร
คุณหญิงอุบล มีบุตร และบุตรี 8 คน คือ
นางจิราภา จิตตะยโศธร
นายจุทิศ จิตตะยโศธร
นายกุลวัฒน์ จิตตะยโศธร
นางจิตราภรณ์ จิตตะยโศธร
นางจารุณี จิตตะยโศธร
นางจริกา จิตตะยโศธร
นายจิตตวัฒน์ จิตตะยโศธร
นางเอื้องอุมา จิตตะยโศธร
ถือเป็นต้นสายสกุล จิตตะยโศธร
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > พระยาศิริกิจจาอุบลรักษ์ (หมาย ณ อุบล)

อำแดงอุ่น บุนนาค มีบุตร-ธิดา 5 คน คือ
อำแดงอบเชย ณ อุบล (หมายมั่น สมรสกับ พระหมายมั่นราชกิจสุรฤทธิฤๅไชย (ชุ่ม หมายมั่น) มีบุตร-ธิดา 10 คน คือ
นางบัว หมายมั่น
นายชู หมายมั่น
นายชอบ หมายมั่น
นางชั้น จันทรประเสริฐ
นายแช่ม หมายมั่น
นายเชื้อ หมายมั่น
นายชุบ หมายมั่น
นางชา หมายมั่น
นางช้อย หมายมั่น
นายชาตรี หมายมั่น
พระบำราศปรปักษอุบลรักษเดโช (ชา ณ อุบล)
อำแดงชี ณ อุบล
อำแดงชื่น ณ อุบล
พระพิบูลยอุบลพันธ์ุ (ชาติ ณ อุบล)
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > นางคำผุย

ขุนแสงพาณิชย์ (หยุย แสงสิงห์แก้ว) มีบุตร และบุตรี 11 คน คือ
ขุนประเสริฐสรรพกิจ (เผย แสงสิงห์แก้ว)
นางคำเบย ปลูกเจริญ
นางชู วีระพัฒน์
นายสวัสดิ์ แสงสิงห์แก้ว
นายกาญจน์ แสงสิงห์แก้ว
ศาสตราจารย์ นายแพทย์ฝน แสงสิงห์แก้ว
นายเชาวน์ แสงสิงห์แก้ว
นางสวาสดิ์ จันทรุกขา
นายอุดม แสงสิงห์แก้ว
นางนิตยา โชติดิลก
นายอารมณ์ แสงสิงห์แก้ว
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > นางไกรสร

นายวิชิต กุลสิงห์ มีบุตร และบุตรี 6 คน
นายอุดร กุลสิงห์
นายก้อน กุลสิงห์
นางก้าน ยืนยาว สมรสกับ จ.ส.ต.บาล ยืนยาว
นายก่าย กุลสิงห์
นางหอม บุญญาจันทร์ สมรสกับนายรินทร์ บุญญาจันทร์
นายประมัย กุลสิงห์
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > นางแตงอ่อน

นายโทน ปิตินันท์ มีบุตร 1 คน คือ
นายประทัง ปิตินันท์
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > นางเลื่อน

ท้าวจุ้ย ณ จัมปาศักดิ์ มีบุตร 1 คน คือ
เจ้าสิริบังอร ณ จัมปาศักดิ์ สมรสกับส.ส.ทองอินทร์ ภูริพัฒน์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดอุบลราชธานีคนแรก และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม
นายเหลี่ยม แสงสิงห์แก้ว มีบุตร และบุตรี 4 คน คือ
นายบรรลุ แสงสิงห์แก้ว
นางสาวจตุพร แสงสิงห์แก้ว
นายบัลลังก์ แสงสิงห์แก้ว
นายเทอดธรรม แสงสิงห์แก้ว
ลำดับสายสกุลวงศ์ > ชั้นที่ 7 > นางปิ่นแก้ว

พระจักรจรูญพงศ์ (ม.ร.ว.จรูญ ปราโมช) มีบุตร และบุตรี 5 คน คือ
ม.ล.เจรือง ปราโมช
ม.ล.จุไร ปราโมช
ม.ล.จงใจ ปราโมช
ม.ล.จำนงค์ ปราโมช
ม.ล.จตุพร ปราโมช
ยุคภายใต้การปกครองของราชวงศ์จักรี

อนึ่งราชวงศ์แสนทิพย์นาบัวได้อพยพหนีภัยสงครามมาหลายครั้งหลายหน และต้องสู้อดทนเพื่อความเป็นเอกวงศ์แห่งตน และความผาสุขร่มเย็นของนิกูลวงศ์อันสืบสายมาแต่เจ้าอุปราชนอง ก็ด้วยพระบารมีแห่งพระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีทุกพระองค์ที่ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้แก่เหล่านิกูลแสนทิพย์นาบัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเป็น พระ พระยา เจ้าประเทศราชผู้ครองเมือง เจ้าเมือง อุปราช ราชวงศ์ ราชบุตร และดำรงชีพอยู่ภายใต้ขอบขัณฑสีมาแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ด้วยความผาสุขสวัสดี เหล่านิกูลของแสนทิพย์นาบัวก็ได้จงรักภักดีต่อใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาททุกรัชกาล รับราชการรับใช้ใต้พระยุคลบาทตราบเท่าจวบจนปัจจุบัน
การปกครองบ้านเมือง

ทายาทแห่งราชวงศ์สุวรรณปางคำที่ออกไปก่อตั้งและปกครองบ้านเมืองต่างๆ มีปรากฏดังนี้
พ.ศ. 2314 บ้านสิงห์ท่า มีเจ้าพระศรีวรราช (คำสู) เป็นผู้ปกครองคนแรก
พ.ศ. 2315 เวียงดอนกอง มีเจ้าพระวรราชภักดี (วอ) เป็นผู้ปกครองคนแรก
พ.ศ. 2322 เมืองอุบล (ดอนมดแดง) มีพระปทุมสุรราช (คำผง) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2334 เมืองนครจำปาบาศักดิ์ประเทศราช (เมืองเก่าคันเกิง) มีเจ้าพระวิไชยราชสุริยวงษขัติยราช (ฝ่ายหน้า) เป็นเจ้าผู้ครองนครองค์แรก
พ.ศ. 2334 เมืองโขง (สีทันดอน) มีเจ้าราชวงศ์สิงห์ เป็นเจ้าเมือง
พ.ศ. 2335 เมืองอุบลราชธานีศรีวนาไลยประเทศราช (บ้านห้วยแจระแม) มีเจ้าพระประทุมววรราชสุริยวงษ (คำผง ณ อุบล) เป็นเจ้าผู้ครองเมืององค์แรก
พ.ศ. 2357 เมืองยศสุนทร (บ้านสิงห์ท่า) มีพระสุนทรราชวงศา (คำสิงห์) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2357 เมืองเขมราษฎร์ธานี (บ้านโคกดงพะเนียง) มีพระเทพวงศา (ก่ำ) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2370 เมืองหนองคาย (บ้านไผ่) มีพระปทุมเทวาภิบาล (บุญมา ณ หนองคาย) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2371 เมืองไชยสุทธิ์อุตมบุรี (บ้านปากน้ำสงคราม) มีพระไชยราชวงศา (เสน เสนจันทร์ฒิไชย) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2478 เมืองนครพนม มีพระสุนทรราชวงศามหาขัติยชาติฯ (ฝ่ายบุต) เป็นเจ้าเมืองยโสธรนครพนม
พ.ศ. 2401 เมืองอำนาจเจริญ (บ้านค้อใหญ่) มีพระอมรอำนาจ (เสือ อมรสิงห์) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2406 เมืองพิมูลมังษาหาร (บ้านกว้างลำชะโด) มีพระบำรุงราษฎร (จูมมณี สุวรรณกูฏ) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2406 เมืองตระการพืชผล (บ้านสะพือ) มีพระอมรดลใจ (อ้ม อมรดลใจ) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2406 เมืองมหาชนะไชย (บ้านเวินไชย) มีพระเรืองไชยชำนะ (คำพูน สุวรรณกูฏ) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2422 เมืองเสลภูมินิคม (บ้านเขาดินบึงโดน) มีพระนิคมบริรักษ์ (เสน ประทุมทิพย์) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2422 เมืองพนานิคม (บ้านพระเหลา) มีพระจันทรวงศา (เพียเมืองจันทร์) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2423 เมืองวารินทร์ชำราบ (บ้านน้ำคำเอือดกอนจอ) มีพระกำจรจัตุรงค์ (แดง) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2425 เมืองเกษมสีมา (บ้านเมืองที) มีพระพิไชยชาญณรงค์ (จันดี) เป็นเจ้าเมืองคนแรก
พ.ศ. 2445 เมืองอุไทยยะโสธร (บ้านลุมพุก) มีหลวงยศเยศสุรามฤทธิ์ (ตา ไนยกุล) เป็นเจ้าเมืองและนายอำเภอคนแรก
พ.ศ. 2445 เมืองปจิมูปลนิคม (บ้านเขื่องใน) มีพระบริคุตคามเขตร์ (โหง่นคำ สุวรรณกูฏ) เป็นเจ้าเมืองและนายอำเภอคนแรก
สายสกุลราชวงศ์แสนทิพย์นาบัว

ณ อุบล (พระราชทาน)
ณ หนองคาย (พระราชทาน)
จิตตะยโศธร (พระราชทาน)
สุวรรณกูฏ (พระราชทาน)
พรหมวงศานนท์ (พระราชทาน)
โทนุบล (พระราชทาน)
บุตโรบล (พระราชทาน)
วิพาคย์พจนกิจ (พระราชทาน)
รักขพันธ์ ณ หนองคาย (พระราชทาน)
วุฒาธิวงศ์ ณ หนองคาย (พระราชทาน)
กุประดิษฐ์ ณ หนองคาย (พระราชทาน)
โพธิเสน ณ หนองคาย (พระราชทาน)
จารุเกษม (พระราชทาน)
วงศ์ปัดสา
หมายมั่น
เสนจันทร์ฒิไชย
ประทุมทิพย์
อุปยโสธร
ปทุมชาติ
อมรสิงห์
อมรสิน
ทองพิทักษ์
อมรดลใจ
แสงสิงห์แก้ว
สิงหัษฐิต
โพธิ์ศรี
ไนยกุล
เมียวะดีมี่นจี้ อู้ซะ

| เมียวะดีมี่นจี้ อู้ซะ  မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ |
| --- | --- |
เกิด: 28 ตุลาคม 1766 หมู่บ้านมีจองเตะชอง ซะไกง์ ราชอาณาจักรพม่า
เสียชีวิต: 6 สิงหาคม ค.ศ. 1853(1853-08-06) (86 ปี) อังวะ ราชอาณาจักรพม่า
รับใช้: ราชวงศ์โก้นบอง
แผนก/สังกัด: กองทัพราชอาณาจักรพม่า
ประจำการ: 1808–1836
ชั้นยศ: นายกอง (1808–1814) แม่ทัพ (1814–1828) เสนาบดีทหารบก (1828–1836)
การยุทธ์: การผนวกมณีปุระ (1814) สงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง (1824–1826)
บำเหน็จ: เนเมียวชัยสุระ มหาสีหสุระ สิริมหาชัยสุระ เจ้าเมืองเมียวดี
งานอื่น: นักดนตรี, นักประพันธ์เพลง, นักประพันธ์บทละคร, นักการทูต
เมียวะดีมี่นจี้ อู้ซะ (พม่า: မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ, ออกเสียง: [mja̰wədì mɪ́ɰ̃dʑí ʔú sa̰], แปลว่า อู้ซะ เจ้าเมืองเมียวดี; 28 ตุลาคม ค.ศ. 1766 – 6 สิงหาคม ค.ศ. 1853) เป็นกวี นักดนตรี นักประพันธ์ นาฏศิลปิน แม่ทัพ และรัฐบุรุษของพม่าในสมัยราชวงศ์โก้นบอง ตลอดระยะเวลาที่รับราชการในราชสำนักพม่ายาวนานกว่า 6 ทศวรรษ เขาได้ถวายการรับใช้แก่พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์โก้นบองถึง 4 รัชกาลในหลากหลายหน้าที่ และได้ทำหน้าที่เป็นราชเลขานุการในพระองค์ของพระเจ้าจักกายแมงมาเป็นระยะเวลายาวนาน อู้ซะผู้มากความสามารถผู้นี้เป็นที่จดจำมากที่สุดในฐานะผู้สรรค์สร้างสิ่งใหม่ ๆ ในวงการดนตรีและนาฏศิลป์พม่าดั้งเดิม และในฐานะแม่ทัพนายกองผู้มีความเฉลียวฉลาดอย่างยิ่ง
อู้ซะได้ประพันธ์บทเพลงต่าง ๆ หลากหลายแนวจากอิทธิพลศิลปวัฒนธรรมชาติต่าง ๆ ทั้งยังรังสรรค์การแสดงและบทละครเป็นจำนวนมาก ซึ่งรวมถึงการแปลบทละครจากภาษาไทยและภาษาชวาให้เป็นบทละครภาษาพม่า เขายังเป็นผู้คิดค้นพิณซองเกาะแบบ 13 สาย และริเริ่มการเล่นหุ่นละครชักขึ้นในราชสำนักอังวะอีกด้วย ในด้านการทหาร อู้ซะยังมีความสามารถในการบัญชาการกองทัพ จนทำให้พระเจ้าปดุงสามารถพิชิตเมืองมณีปุระได้สำเร็จในปี ค.ศ. 1813 และในฐานะแม่ทัพในยุทธบริเวณอาระกันภายใต้การบังคับบัญชาของแม่ทัพใหญ่มหาพันธุละในช่วงสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง ระหว่างปี ค.ศ. 1824–1826 อู้ซะยังนำทัพจนได้รับชัยชนะ อันนับเป็นชัยชนะเพียงไม่กี่ครั้งในสงครามอันนำหายนะมาสู่พม่าครั้งนั้น
หลังสิ้นสงคราม อู้ซะได้รับตำแหน่งเสนาบดีทหารบก และได้รับเมืองเมียวดี (อยู่ในภาคมะกเวปัจจุบัน) เป็นบำเหน็จเมื่อปี ค.ศ. 1828 เขาได้เป็นผู้นำคณะทูตฝ่ายพม่าในการเปิดเจรจาให้ฝ่ายอังกฤษล้มเลิกการอ้างสิทธิ์การปกครองเหนือเขตหุบเขากะบอ (Kabaw Valley) ในปี ค.ศ. 1830 ต่อมาในช่วงปี ค.ศ. 1836–1839 พระเจ้าแสรกแมงผู้แย่งชิงอำนาจมาจากพระเจ้าจักกายแมงได้สั่งจำคุกอู้ซะ เมื่อพ้นโทษแล้วเขาก็ไม่ได้กลับมามีตำแหน่งใด ๆ ในทางราชการอีก แต่ยังคงประพันธ์บทเพลงและบทละครถวายพระเจ้าแผ่นดินสืบมาจนถึงรัชกาลพระเจ้าพุกามแมง
ปฐมวัย

หม่องซะเกิดเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม ค.ศ. 1766 ตรงกับวันแรม 10 ค่ำ เดือนตะดี้นจุ (ตรงกับเดือนอัสสยุชในภาษาบาลี หรือเดือน 7 ตามปฏิทินจันทรคติไทย) มรันมาศักราช/จุลศักราช 1128 (พ.ศ. 2309) ที่หมู่บ้านมีจองเตะชอง (Migyaungtet Chaung) ใกล้เมืองซะไกง์ ในครอบครัวข้าราชสำนักซึ่งสืบเชื้อสายกันมายาวนานกว่า 200 ปี บิดาชื่อ เปาะจอ (Pauk Kyaw) บุตรของนายทหารในกรมล้อมวัง (Royal Household Guards) มารดาชื่อ เญนตะ (Nyein Tha) เป็นหลานสาวชั้นหลานปู่/หลานตาของพญาจานดอ (Binnya Gyandaw) เสนาบดีชาวมอญในรัชกาลพระเจ้าตาลูนแห่งราชวงศ์ตองอู  เขาได้รับการศึกษาตามธรรมเนียมโบราณที่วัดปรมะในเมืองอังวะ  เมื่อจำเริญวัยขึ้น หม่องซะได้แต่งงานกับมะเอ (Ma Aye) ธิดาของนายญูน (Nyun) ช่างทองหลวงแห่งเมืองซะไกง์ และทำงานในฐานะช่างทองและพ่อค้า  เมื่อภรรยาของเขาเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1785 ขณะที่หม่องซะมีอายุได้เพียง 19 ปี หม่องซะได้กลายเป็นนักดนตรีในช่วงสั้น ๆ รับจ้างเล่นฆ้องวง (kye-waing) ให้กับวงดนตรีของครูอู้ตะโยะ (U Tayoke) ในเมืองอังวะ  และเริ่มมีชื่อเสียงอย่างรวดเร็วในฐานะนักดนตรีฝีมือดี ความทราบถึงพระมหาอุปราชตะโดเมงสอ ซึ่งกำลังทรงรวมรวบศิลปินรุ่นหนุ่มฝีมือดีให้เข้ามาอยู่ในพระอุปถัมภ์ของพระองค์  หม่องซะจึงได้เข้ารับราชการในฐานะมหาดเล็กของพระมหาอุปราช อันถือเป็นโอกาสที่จะได้ฝึกหัดทำราชการต่าง ๆ ซึ่งปกติจะสงวนไว้เฉพาะผู้ที่มีเชื้อสายผู้ดีและขุนนางเท่านั้น
การทำงาน > ศิลปิน

งานชิ้นแรกๆ ที่อู้ซะได้รับผิดชอบในฐานะมหาดเล็กคือการบันทึกเรื่องราวของนัตหลวงทั้ง 37 ตน พร้อมทั้งธรรมเนียมการบูชา กระบวนท่าร่ายรำ และดนตรีประกอบพิธีกรรมของนัตหลวงแต่ละตน โดยได้รับความช่วยเหลือจากครูดนตรีชื่ออู้ตะโยะและเมียะตะ (Myat Tha) จนสำเร็จภารกิจ ในปี ค.ศ. 1789 อู้ซะในวัย 23 ปี ได้มีชื่อร่วมอยู่ในคณะกรรมการอันประกอบไปด้วยเจ้านายและขุนนางต่างๆ ทำหน้าที่แปลบทละครของสยามและชวาจากภาษาไทยให้เป็นภาษาพม่า (ศิลปินและนักดนตรีหลวงของสยามซึ่งตกเป็นเชลยมาตั้งแต่ครั้งเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ได้ทำการแสดงหน้าพระที่นั่งของพระเจ้าแผ่นดินพม่าในปี ค.ศ. 1776 และได้มีการถ่ายทอดความรู้ให้แก่นาฏศิลปินฝ่ายพม่าอยู่ก่อนแล้ว) อาศัยความช่วยเหลือจากฝ่ายศิลปินชาวสยาม คณะกรรมการจึงได้เลือกแปลและดัดแปลงบทละครชั้นมหากาพย์ของสยาม 2 เรื่อง ได้แก่ เรื่องรามเกียรติ์ หรือมหากาพย์รามายณะฉบับภาษาไทย และเรื่องอิเหนา ซึ่งเป็นนิทานปันหยีของชาวชวาฉบับสยาม โดยแปลเป็นบทละครภาษาพม่าในชื่อ "ยามะซะตอ" และ "เอนองซะตอ" สำหรับเรื่องเอนองซะตอนั้น อู้ซะเป็นผู้ถ่ายทอดบทเจรจา แต่งบทร้อง ประพันธ์และเรียบเรียงดนตรี และกำกับรูปแบบการแสดง อนึ่ง เขายังได้ปรับปรุงพิณซองเกาะของเดิมซึ่งมี 7 สาย ให้เป็นพิณ 13 สายอีกด้วย
อู้ซะได้ประพันธ์เพลงพม่าดั้งเดิมไว้มากกว่า 40 เพลงในแนวทาง thachin-gans, kyos, bwes และ patpyos เขายังได้ทดลองประพันธ์เพลงในแนวอื่นๆ จากอิทธิพลจากดนตรีของชาวมอญและชาวสยาม โดยเขาแต่งเพลงทาง "โยดะยา" (คำเรียกชาวอยุธยาในภาษาพม่า) ไว้หลายเพลง เช่น เพลง "htat-tunts" ("เพลงโทน" หรือ "ทบทวน"), "ngu-ngits" ("งุหงิด"), "khameins" ("เขมร"), "frantins" ("ฝรั่งเต้น"), "keet-muns" ("แขกมอญ "), "htanauks" ("ท่านอก" หรือ "ตะนาว"), ale-mes, "phyinchars" ("เพลงช้า"), "bayet-le-swes", และ "phyin-chins" ("เพลงฉิ่ง") เพลงเหล่านี้ส่วนหนึ่งใช้สำหรับบรรเลงด้วยขลุ่ย อีกส่วนหนึ่งสำหรับบรรเลงด้วยฆ้องวง เขายังได้แต่งเพลงทางมอญขึ้นไว้ด้วยอีก 3 เพลง  ในปี ค.ศ. 1820 อู้ซะได้กลับมาทำงานรวบรวมบันทึกเกี่ยวกับนัตหลวง 37 ตนอีกครั้ง โดยได้รับความร่วมมือจากร่างทรงนัตชื่อ กวีเทวะจ่อ (Kawi Deva Kyaw) และผู้บันทึกพงศาวดารชื่ออู้นุ (U Nu) ในปีเดียวกันนั้นเองเขายังได้ทดลองการเล่นหุ่นละครชัก โดยมีตะเบงหวุ่น (Thabin Wun) ผู้รักษาศิลปภัณฑ์สำหรับนาฏศิลป์ เป็นผู้ให้คำปรึกษา
หลังสิ้นสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง อู้ซะยังคงประพันธ์บทละคร แต่ใช้เวลาเน้นไปทางภาคดนตรีมากขึ้น เขาได้รวบรวมบทเพลงจากแหล่งต่างๆ ทั้งของชาวสยาม ชาวพม่า ชาวมอญ และรวมรวมข้อมูลจากทุกระดับชั้นในสังคม ตั้งแต่บทเพลงในราชสำนัก เพลงในพิธีกรรมบูชานัต เพลงในงานเทศกาล ตลอดจนถึงเพลงพื้นบ้าน  เขายังทดลองการผสมผสานดนตรีต่างๆ ภายในประเทศเข้าไว้ด้วยกันต่อไป ทั้งยังได้พยายามเรียนรู้บทเพลงภาษาฮินดีและเพลงสวดในภาษาละตินด้วยตนเองจากความสนใจใฝ่รู้อีกด้วย
การทำงาน > ราชการทหาร

ในปี ค.ศ. 1808 อู้ซะได้รับการแต่งตั้งให้เป็นอาลักษณ์และผู้บัญชาการเรีอรบ "ปเยลอนยู" (Pye Lon Yu) และต่อมาได้เป็น "อะเติงหวุ่น" (atwinwun) หรือราชเลขานุการ ในพระองค์พระมหาอุปราชบะจี้ดอ  ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1814 นายกองอู้ซะในราชทินนาม "เนเมียวชัยสุระ" (Ne Myo Zeya Thura) ได้นำกำลังทหารราบพม่า 1,500 นาย พร้อมทหารม้า 150 นาย ไปยังเมืองมณีปุระ เพื่อตั้งเจ้าชายมารชิต สิงห์ ขึ้นเป็นกษัตริย์แห่งมณีปุระ  ต่อมาเมื่อพระมหาอุปราชบะจี้ดอขึ้นเสวยราชสมบัติเป็นพระเจ้าแผ่นดินพม่าพระองค์ใหม่ อู้ซะจึงมีฐานะเป็นราชเลขานุการในพระองค์ของพระเจ้าแผ่นดินด้วยวัย 53 ปี
เมื่อสงครามกับจักรวรรดิบริเตนปะทุขึ้นในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1824 อู้ซะได้รับการแต่งตั้งให้เป็นแม่ทัพภายใต้การบัญชาของแม่ทัพใหญ่มหาพันธุละ โดยประจำการในยุทธบริเวณอาระกัน  อู้ซะได้นำกำลังพลประมาณ 4,000 นายในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1824 บุกเข้าไปในแคว้นเบงกอล และเอาชนะกองทหารบริเตนได้ในการรบที่รามู ซึ่งอยู่ห่างจากเมืองค็อกซ์บาซาร์ (Cox's Bazar) ไปทางตะวันออกราว 10 ไมล์ เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม ค.ศ. 1824 จากนั้นเขาจึงเคลื่อนพลไปสมทบกับกองกำลังของมหาพันธุละเพื่อเดินทางไปปราบกองทหารบริเตนที่กอดาวพาลิน (Gadawpalin) และเข้ายึดครองเมืองค็อกซ์บาซาร์ ความสำเร็จของอู้ซะได้สร้างความแตกตื่นอย่างหนักในเมืองจิตตะกองและที่เมืองกัลกัตตา แต่มหาพันธุละได้สั่งให้อู้ซะหยุดการรุกคืบไปไกลมากกว่านี้เสียหลังจากไตร่ตรองสถานการณ์อย่างรอบคอบแล้ว
แม่ทัพอู้ซะได้รับมอบหมายให้ควบคุมกำลังทหารพม่าที่อยู่ในเขตอาระกัน หลังจากที่มหาพันธุละและกองทัพหลักถูกเรียกตัวกลับโดยพระบรมราชโองการของพระเจ้าจักกายแมงเพื่อรับมือกับกองทัพบริเตนซึ่งยกพลขึ้นบกที่เมืองย่างกุ้งในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1824 เขารั้งทัพอยู่ที่อาระกันตลอดปี ค.ศ. 1824 ในขณะที่สมรภูมิหลักได้เปลี่ยนไปอยู่ที่ย่างกุ้งแทน  หลังจากนายพลเอกเซอร์ อาร์ชิบัลด์ แคมป์เบล (Sir Archibald Campbell) สามารถเอาชนะมหาพันธุละในการรบที่ย่างกุ้งได้สำเร็จในเดือนธันวาคมของปีนั้น  ฝ่ายบริเตนจึงหันเหความสนใจมาที่อาระกันเป็นเป้าหมายต่อไป  ในวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1825 กำลังทหารฝ่ายบริเตนจำนวน 11,000 นาย พร้อมด้วยการสนับสนุนจากกองเรือปืนและเรือลาดตระเวนติดอาวุธตามแนวชายฝั่ง และกองพันทหารม้าภายใต้การบัญชาของนายพลจัตวาโจเซฟท์ วันตัน มอร์ริสัน (Joseph Wanton Morrison) ได้ระดมกำลังเข้าโจมตีที่มั่นของกองทัพพม่าในอาระกัน  ถึงแม้ฝ่ายบริเตนจะมีจำนวนกำลังพลและอาวุธที่เหนือกว่า แต่พวกเขาก็ต้องรับมือกับกองทัพของอู้ซะที่อยู่ในสภาพร่อยหรอนานถึงเกือบสองเดือนกว่าจะบุกเข้าไปถึงที่มั่นหลักของฝ่ายพม่าที่เมืองมเยาะอู้ เมืองเอกของเขตอาระกัน  ฝ่ายอังกฤษได้เปิดฉากบุกเมืองมเยาะอู้ในวันที่ 29 มีนาคม ค.ศ. 1825 (ในขณะเดียวกันเซอร์ อาร์ชิบัลด์ แคมป์เบลก็ได้เคลื่อนทัพเข้าโจมตีที่มั่นของมหาพันธุละในการรบที่ธนุพยู) เพียงไม่กี่วันหลังจากนั้น เมืองมเยาะอู้ก็ถูกตีแตกในวันที่ 1 เมษายน ซึ่งตรงกับวันที่มหาพันธุละพ่ายแพ้และเสียชีวิตที่ธนุพยู (Danubyu) โดยบังเอิญ  อู้ซะและกองทหารพม่าที่เหลืออยู่จำต้องถอยร่นและปล่อยให้ฝ่ายบริเตนเข้ายึดครองอาระกัน เขาได้ประจักษ์ถึงพลานุภาพในการทำลายล้างและวินัยอันเข้มแข็งของกองทัพบริเตนด้วยตาตนเองในสงครามครั้งนี้
การทำงาน > รัฐบุรุษ

หลังสิ้นสงคราม อู้ซะยังคงอยู่ในฐานะที่ปรึกษาผู้ใกล้ชิดของพระเจ้าจักกายแมง ในปี ค.ศ. 1828 พระองค์ได้แต่งตั้งให้อู้ซะเป็นเสนาบดีทหารบก และพระราชทานเมืองเมียวดีเป็นรางวัล เมืองส่วยที่อู้ซะได้รับพระราชทานนี้ครอบคลุมพื้นที่ที่แม่น้ำต่างๆ ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำอิรวดี ประกอบด้วยเมือง 1 เมือง และหมู่บ้าน 14 หมู่บ้าน ตั้งอยู่ในพื้นที่ภาคมะกเวปัจจุบัน ในฐานะเมียวะดีมี่นจี้ (เจ้าเมืองเมียวดี) พร้อมด้วยราชทินนาม "สิริมหาชัยสุระ" (Thiri Maha Zeya Thura) อู้ซะได้เป็นผู้นำคณะทูตพม่าในการเจรจากับพันตรีเฮนรี เบอร์นี ผู้แทนทางการทูตของฝ่ายบริเตนประจำราชสำนักอังวะ  เขาล้มเหลวในการเจรจาขอเขตอาระกันและเขตตะนาวศรีคืนมาจากฝ่ายบริเตน แต่ยังคงประสบความสำเร็จในการทำให้ฝ่ายบริเตนล้มเลิกการอ้างสิทธิมีอำนาจปกครองหุบเขากะบอในฐานะส่วนหนึ่งของดินแดนรัฐมณีปุระได้ และนับตั้งแต่ช่วงปลายคริสต์ทศวรรษที่ 1820 เป็นต้นมา เขาได้อำนวยการแปลข่าวจากหนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษเพื่อทูลเกล้าฯ ถวายพระเจ้าจักกายแมงเพื่อทรงทราบ และเพื่อให้ราชสำนักทราบความเป็นไปของทางฝ่ายบริเตน
การทำงาน > นักโทษ

ในปี ค.ศ. 1836 เจ้าสารวดี ผู้ซึ่งเคยเป็นแม่ทัพในสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง ได้ก่อกบฏต่อพระเจ้าจักกายแมงพระบรมเชษฐาธิราช อู้ซะได้ถูกเจ้าสารวดีจับตัวและส่งไปจำคุก เนื่องจากเขามีฐานะเป็นราชเลขานุการในพระองค์ของพระเจ้าจักกายแมง เมื่อเจ้าสารวดีปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์ (ซึ่งคนไทยออกพระนามว่า "พระเจ้าแสรกแมง") ในปี ค.ศ. 1837 พระองค์ได้สั่งถอดยศอู้ซะ ลงโทษจำคุกและใช้แรงงานโยธาอีกเป็นเวลา 2 ปี เขาพ้นโทษในปี ค.ศ. 1839 เนื่องจากได้ประพันธ์เพลงสำหรับบทละครหุ่นชักของหลวง และเพราะเขาเป็นคนโปรดของเจ้าหญิงสุปะยาจี พระราชธิดาของพระเจ้าแสรกแมงมาอย่างยาวนาน  เวลานั้นอู้ซะอายุได้ 73 ปีแล้ว เขาไม่ได้มีตำแหน่งใดๆ ในทางราชการอีก แต่เขายังคงประพันธ์เพลงถวายต่อทั้งพระเจ้าแสรกแมงและพระเจ้าพุกามแมงมาตลอด
อู้ซะถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม ค.ศ. 1853 ตรงกับวันขึ้น 1 ค่ำ เดือนวากอง (ตรงกับเดือนสาวนะในภาษาบาลี หรือเดือน 9 ตามปฏิทินจันทรคติไทย) มรันมาศักราช/จุลศักราช 1215 (พ.ศ. 2396) ขณะมีอายุได้ 86 ปี ซึ่งเป็นเวลาไม่นานนักหลังจากพระเจ้ามินดงเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ
ในวัฒนธรรมร่วมสมัย

ด้อง (ชื่อจริง: ตูยะออง) รับบทเป็นหม่องซะในละครเรื่อง จากเจ้าพระยาสู่อิรวดี ละครโทรทัศน์ไทย-พม่า ค.ศ. 2022 (ผลิตโดยไทยพีบีเอส)
เชิงอรรถ

1 2  Thuta, Sahsodaw-Mya Ahtouppati
1 2 3 4 5 6 7 8  Aung Moe, Konbaung Period Writers
1 2  Myint-U (2001), pp. 69–70
1 2 3  Myint-U (2006), p. 135
↑  Brandon, p. 27
↑  Thaw Kaung
↑  Jankovic, Anthology of Burmese Poetry
↑  Htin Aung, pp. 230–231
1 2  Phayre, pp. 236–247
↑  Harvey, p. 341
↑  Htin Aung, p. 212
↑  Myint-U (2001), p. 100
พระมหาอุปราชตะโดเมงสอ ผู้ให้การอุปถัมภ์องค์แรกของเมียวะดีมี่นจี้ อู้ซะ
การแสดงเรื่องยามะซะตอ
คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 15

| คณะรัฐมนตรีปรีดี |
| --- | --- |
คณะรัฐมนตรีคณะที่ 15 แห่งราชอาณาจักรไทย
มีนาคม - มิถุนายน  พ.ศ. 2489

วันแต่งตั้ง: 24 มีนาคม พ.ศ.​ 2489
วันสิ้นสุด: 11 มิถุนายน พ.ศ.​ 2489   (79 วัน)
บุคคลและองค์กร
พระมหากษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร​ พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
นายกรัฐมนตรี: ปรีดี พนมยงค์
พรรคฝ่ายค้าน: พรรคประชาธิปัตย์
ผู้นำฝ่ายค้าน: ควง อภัยวงศ์
ประวัติ
ก่อนหน้า: คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 14
ถัดไป: คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 16
คณะรัฐมนตรี คณะที่ 15 ของไทย (24 มีนาคม พ.ศ. 2489 - 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489)
ปรีดี พนมยงค์เป็นนายกรัฐมนตรี และ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ประกาศพระบรมราชโองการลงวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2489
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร เป็นผู้ทรงลงพระปรมาภิไธยในประกาศ
พระยามานวราชเสวี (ปลอด ณ สงขลา) ประธานสภาผู้แทนราษฎร เป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ
รายชื่อคณะรัฐมนตรีคณะที่ 15 ของไทย

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | ดำรงตำแหน่งเมื่อตั้งคณะรัฐมนตรี (จนสิ้นสุดคณะรัฐมนตรี) |  |  รัฐมนตรีว่าการ  รัฐมนตรีช่วยว่าการ  รัฐมนตรีลอย |
|  | ออกจากตำแหน่ง |  |  รัฐมนตรีว่าการ  รัฐมนตรีช่วยว่าการ  รัฐมนตรีลอย |
|  | เปลี่ยนแปลง/โยกย้าย |  |  รัฐมนตรีว่าการ  รัฐมนตรีช่วยว่าการ  รัฐมนตรีลอย |
|  | แต่งตั้งเพิ่ม |  |  รัฐมนตรีว่าการ  รัฐมนตรีช่วยว่าการ  รัฐมนตรีลอย |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
คณะรัฐมนตรีคณะที่ 15 ของไทย
| ตำแหน่ง | ตำแหน่ง | รายนาม | เริ่มวาระ | สิ้นสุดวาระ | หมายเหตุ |
| นายกรัฐมนตรี |  | ปรีดี พนมยงค์ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงกลาโหม |  | พลโท จิร วิชิตสงคราม | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงการคลัง |  | ปรีดี พนมยงค์ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงการคลัง |  | วิจิตร ลุลิตานนท์ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงการต่างประเทศ |  | ดิเรก ชัยนาม | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงเกษตราธิการ |  | ทวี บุณยเกตุ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงคมนาคม |  | นายสพรั่ง เทพหัสดิน ณ อยุธยา | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงพาณิชย์ |  | หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงมหาดไทย |  | ช่วง เชวงศักดิ์สงคราม | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงยุติธรรม |  | หลวงชำนาญนิติเกษตร  (อุทัย แสงมณี) | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงศึกษาธิการ |  | เดือน บุนนาค | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงสาธารณสุข |  | พระยาสุนทรพิพิธ  (เชย สุนทรพิพิธ) | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| กระทรวงอุตสาหกรรม |  | สงวน จูฑะเตมีย์ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| รัฐมนตรี |  | ขุนระดับคดี  (ปัญญา รมยานนท์) | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| รัฐมนตรี |  | นายวิโรจน์ กมลพันธ์ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| รัฐมนตรี |  | พันเอก ทวน วิชัยขัทคะ | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
| รัฐมนตรี |  | พันเอก พระยาสุรพันธเสนี  (อิ้น บุนนาค) | 24 มีนาคม พ.ศ. 2489 | 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 |  |
การแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรีคณะที่ 15 ของไทย

คณะรัฐมนตรีได้แถลงนโยบายต่อสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2489 และได้รับความไว้วางใจในวันเดียวกัน คำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรีคณะนี้ ปรากฏในหนังสือราชกิจจานุเบกษา พ.ศ. 2489 เล่ม 63 ตอน 16 หน้า 370