ผงปถมัง
การทำผงปถมัง

สูตรการเขียนผงปถมังของเทพย์ สาริกบุตร คติโบราณถือสืบกันมาว่า  ปถมังเป็นคัมภีร์แรกที่ผู้ใคร่ศึกษาวิชาเวทมนตร์พึงจำเป็นต้องเรียนรู้  เพราะเมื่อเริ่มเรียนรู้สูตรในคัมภีร์ปถมังได้แล้ว  ก็จะสามารถหัดลงเลขยันต์ต่าง ๆ ต่อไปได้  กล่าวกันว่าที่มาของคัมภีร์ปถมังนี้  เริ่มแรกเมื่อครั้งต้นกัป  โลกนี้ยังเป็นที่ว่างเปล่าอยู่   พื้นแผ่นดินยังเพิ่งจะงวดจากน้ำ  เริ่มจะเกิดเป็นพื้นดินขึ้นมา  ท้าวสหัมบดีพรหมได้เล็งญาณลงมาแลเห็นดอกบัวโผล่พ้นระลอกน้ำขึ้นมา ๕ ดอก  ก็ทราบด้วยญาณว่าในกัปนี้จะบังเกิดพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาตรัสรู้ ๕ พระองค์  เป็นกำเนิดแห่งภัทรกัปอันประเสริฐยิ่ง  แล้วจึงได้หยิบหญ้าคาทิ้งลงมาบนพื้นน้ำ  น้ำนั้นก็งวดเป็นแผ่นดินขึ้น  มีกลิ่นหอม  เหล่าพรหมได้กลิ่นง้วนดินต่างลงมาเสพกิน  ติดรสง้วนดินนั้นมิอาจกลับคืนสู่พรหมโลกได้  จึงได้ตั้งรกรากเป็นเผ่าพันธุ์มนุษย์สืบมาจนทุกวันนี้  ฉะนั้นก่อนจะเล่าเรียนคัมภีร์ปถมังจึงต้องกล่าวคำนมัสการสหัมบดีพรหมดังนี้
อังการะพินทุนาถังอุปปันนัง  พรหมาสหัมปตินามะ  อาทิกัปเป  สุอาคะโต  ปัญจะปทุมมังทิสวา  นะโมพุทธายะวันทะนังฯ
คัมภีร์ปถมังเริ่มแรกด้วยการทำพินทุ  คือแววกลม  ถือเป็นปฐมกำเนิด  จากนั้นจึงแตกเป็นทัณฑะ เภทะ อังกุ  และสิระตามลำดับ  สำเร็จเป็นนะปถมังพินทุ  เวลาทำใช้แท่งดินสอพองเขียนลงบนกระดานชนวน  มีการเรียกสูตรบริกรรมคาถากำกับตลอด  จนสำเร็จเป็นนะปถมัง  มีการนมัสการและเสกตามลำดับ  ขณะทำมีขั้นตอนและวิธีการที่สลับซับซ้อนพิสดารมาก  ผู้สนใจควรศึกษาจากคัมภีร์ปถมังโดยตรง  เนื้อหาของคัมภีร์ปถมังนี้มีทั้งสิ้น ๙ วรรค  หรือ ๙ กัณฑ์  แต่ละกัณฑ์เป็นวิธีการทำผงเพื่อฝึกจิตอย่างพิสดารต่างกันไป  โดยทุกวรรคหรือทุกกัณฑ์จะเริ่มต้นด้วยนะปถมังพินทุ  จากนั้นจะแยกแยะไปเป็นอุณาโลม  อุโองการ  องค์พระภควัม  หัวใจพระพุทธเจ้า ๒๘ พระองค์  ฯลฯ  ต่างกันไปในแต่ละวรรค  แต่ทุกวรรคจะจบที่สูญนิพพาน  คือ  นิพพานัง ปรมัง  สุญญัง เหมือนกันทั้งสิ้น  ขณะทำผู้ทำจะใช้จิตเพ่งอักขระ  มือเขียน  พร้อมบริกรรมคาถาอย่างต่อเนื่องจนจิตสงบเป็นเอกัคคตาสมาธิ  เมื่อจบสูตรแล้วจึงเอามือลบอักขระบนกระดาน  กล่าวกันว่าหากจิตเป็นสมาธิแน่วแน่  ผงดินสอพองบนกระดานชนวนนั้นบางทีก็จะร่วงหล่นหรือทะลุลอดแผ่นกระดานลงไปอยู่เบื้องล่างได้  เรียกว่าผงปัดตลอดหรือผงทะลุกระดาน  เป็นของวิเศษมีอานุภาพยิ่งนัก  โดยเฉพาะปถมังวรรคที่ ๙ ซึ่งเป็นวรรคสุดท้ายที่นับว่าพิสดารและสำคัญมาก  ด้วยการทำถึงขั้นมหาไวย  มหาเมฆ  มหานิล  มหาคลาด  มหาแคล้ว  มหาอุทัย  จนถึงมหาราพย์น้อยใหญ่  จะมีอานุภาพอภินิหารมาก  ตามตำนานในวรรณคดีเล่าว่าขุนแผนก็เป็นผู้ที่สำเร็จปถมังวรรค ๙ นี้  ซึ่งผู้สำเร็จจะเรืองวิทยาคมมีความอยู่ยงคงกระพันจนถึงล่องหนหายตัวได้
จากเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน  ซึ่งสะท้อนภาพวิถีชีวิตในสังคมไทยโบราณไว้หลายประการ  รวมถึงการศึกษาเล่าเรียนของกุลบุตรไทยแต่ครั้งก่อน  ที่นอกจากจะศึกษาวิชาทางหนังสือแล้วยังต้องฝึกหัดวิชาทางจิตควบคู่ไปด้วยกัน  และวิธีการฝึกจิตด้วยการหัดลงผงนี้ก็คงเป็นสิ่งที่มีปรากฏอยู่ไม่น้อยในสังคมไทยยุคก่อน  ดังปรากฏเรื่องในเสภาว่าเมื่อครั้งที่ขุนแผนไปเรียนวิชาอยู่กับพระอาจารย์คง  ที่วัดแคนั้น  พระอาจาย์คงได้สอนทั้งวิชาอยู่ยงคงกระพัน  การผูกหุ่นพยนต์  และการทำผงปถมัง  แต่ที่เห็นได้ชัดเจนที่สุดก็คือจากเสภาตอนกำเนิดพลายงาม  เมื่อพลายงามได้เรียนหนังสือขอมหน้งสือไทยจนแตกฉานสามารถอ่านเขียนได้ดีแล้ว  จึงเริ่มศึกษาวิชาทางจิตหรือไสยศาสตร์  และเริ่มศึกษาจากคัมภีร์ปถมังเป็นต้นไป  ดังบทกลอนว่า
| --- | --- |
อันเรื่องราวกล่าวความพลายงามน้อย:      ค่อยเรียบร้อยเรียนรู้ครูทองประศรี
ทั้งขอมไทยได้สิ้นก็ยินดี:      เรียนคัมภีร์พุทธเพทพระเวทมนตร์
ปถมังตั้งตัวนะปัดตลอด:      แล้วถอนถอดถูกต้องเป็นล่องหน
หัวใจกริดอิทธิเจเสน่ห์กล:      แล้วเล่ามนต์เสกขมิ้นกินน้ำมัน

อาจารย์เทพย์  สาริกบุตร ผู้ชำนาญทางไสยศาสตร์และโหราศาสตร์คนสำคัญของไทย  ได้อรรถาธิบายเรื่องการทำผงไว้ในคัมภีร์พุทธศาสตราคมว่า  "...การทำผงนั้นเป็นการหัดทำสมาธิขั้นแรกอย่างเอกอุ  กระทำพร้อมกันทั้งองค์ ๓ คือทางกาย  ใช้มือขีดเขียนตัวอักขระลงไป  พร้อมกับทางวาจา  ซึ่งบริกรรมท่องบ่นสูตรและคาถาที่ทำต่าง ๆ ไปพร้อมกับอาการกิริยาที่เขียน  ทางใจก็ต้องสำรวมควบคุมเพ่งเล็งตัวอักษรมิให้เขียนผิดพลาด...นับว่าเป็นเครื่องล่อในการหัดทำสมาธิเป็นอย่างดี  เพราะมิใช่แต่จะเขียนอย่างเดียว  พอเขียนเสร็จบังเกิดขึ้นแล้ว  ก็ลบเสียบังเกิดเป็นขึ้นใหม่ต่อไปอีก  เกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไปฉะนี้สลับกันไป  จนท้ายที่สุดถึงองค์พระและลบเข้าสู่สูญนิพพาน..." ผงปถมังนี้เมื่อทำตัวนะปถมังสำเร็จแล้ว  ต่อมาคือฝึกหัดเพ่งจนเกิดเป็นนิมิตในลักษณะอย่างอุคคหนิมิตและปฏิภาคนิมิต  เพราะโดยแก่นแท้แล้วหลักการทำผงของไทยโบราณก็คือการฝึกสมาธิที่ประยุกต์ขึ้นตามแนวทางของสมถกรรมฐาน ซึ่งหากพิจารณาให้ถ่องแท้จึงจะเห็นถึงหลักไตรลักษณ์  ในความเป็นอนิจจัง  ทุกขัง  อนัตตา  ความเกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และดับไป  ดังเช่นผงที่กำเนิดขึ้นและลบดับสู่นิพพานไปบนกระดานชนวนนั่นเอง