stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ม้าเฉียว

ม้าเฉียว หรือหม่าเชา (ค.ศ. 176 - ค.ศ. 222) ชื่อรอง เหมิงฉี เป็นนายทหารและขุนศึกที่มีชีวิตอยู่ในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและช่วงต้นยุคสามก๊กของประเทศจีน ม้าเฉียวเป็นลูกชายคนโตของม้าเท้ง ขุนศึกผู้มีชื่อเสียงในมณฑลเหลียง (พื้นที่ส่วนหนึ่งในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน) ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากหม่าหยวน ในปี 211 ม้าเฉียวตั้งกลุ่มพันธมิตรกับหันซุยและและขุนศึกคนอื่น ๆ ในพื้นที่ตะวันตกเฉียงเหนือเพื่อก่อกบฏต่อรัฐบาลกลางของราชวงศ์ฮั่นที่นำโดยโจโฉ กลุ่มพันธมิตรแตกพ่ายหลังจากพ่ายแพ้ที่ยุทธการที่ด่านตงก๋วนให้กับทัพโจโฉ ม้าเฉียวถอยทัพก่อนจะกลับมาตีและยึดมณฑลเหลียงได้จากการที่ม้าเฉียวสังหารเหวยคังและบังคับให้คนของเหวยคังศิโรราบแก่เขา ประมาณหนึ่งปีหลังจากนั้น ม้าเฉียวก่อจลาจล พระเจ้าเหี้ยนเต้จึงออกพระบรมราชโองการให้ประหารครอบครัวม้าเฉียวที่อาศัยในเมืองเย่ในขณะนั้น ในช่วงเวลาเดียวกัน จ้าวอ๋าง หยางฟู และลูกน้องเดิมของเหวยคังคนอื่น ๆ ก่อกบฏขึ้นและขับไล่ม้าเฉียวออกจากมณฑลเหลียง ม้าเฉียวหนีไปยังนครฮั่นจง ยืมทหารจากเตียวฬ่อเพื่อกลับไปบุกมณฑลเหลียงแต่ก็พ่ายแพ้และร่นถอยกลับมา ม้าเฉียวรับใช้เตียวฬ่ออยู่ช่วงหนึ่งจนกระทั่งประมาณปี 214 เมื่อม้าเฉียวได้ยินข่าวที่เล่าปี่กำลังทำศึกเพื่อแย่งชิงมณฑลอี้ (บางส่วนของมณฑลเสฉวนและเทศบาลนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) จากเล่าเจี้ยง ม้าเฉียวแปรพักตร์ไปยังฝ่ายเล่าปี่และมีส่วนช่วยเหลือเล่าปี่ในการยึดครองมณฑลอี้ หลังจากนั้น ม้าเฉียวรับใช้เป็นแม่ทัพให้กับเล่าปี่ และเข้าร่วมศึกฮั่นจงในปี 219 ม้าเฉียวเสียชีวิตในปี 222
นักประวัติศาสตร์และผู้คนที่มีชีวิตในช่วงเดียวกับม้าเฉียวนั้นมีมุมมองเชิงลบต่อม้าเฉียว นอกจากก่อกบฏต่อรัฐบาลกลางของราชวงศ์ฮั่นแล้ว ม้าเฉียวก็กระทำการหยาบช้าสามานย์หลายอย่าง ทั้งทรยศบิดาเมื่อหว่านล้อมให้หันซุยมาร่วมก่อกบฏ ทิ้งภรรยาและบุตรเมื่อแปรพักตร์ไปหาเล่าปี่ ฆ่ามารดาของเจียงซูอย่างเลือดเย็นเมื่อถูกเธอตำหนิ และฆ่าลูกชายของจ้าวอ๋างและหวังยี่เมื่อพวกเขาก่อกบฏและขับไล่ม้าเฉียวออกจากมณฑลเหลียง
ในวรรณกรรมสามก๊ก ม้าเฉียวถูกมองในฐานะนักรบผู้กล้าหาญและเป็นหนึ่งในห้าทหารเสือของเล่าปี่ ในนิยาย คำอธิบายในอุปนิสัยของม้าเฉียวและหลายเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับเขาถูกเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ตัวอย่างเช่น ในนิยาย ม้าเฉียวทำศึกที่ด่านตงก๋วนเพื่อล้างแค้นที่โจโฉสั่งประหารครอบครัว แต่ตามประวัติศาสตร์แล้ว ม้าเฉียวเปิดศึกกับโจโฉก่อน ครอบครัวของม้าเฉียวจึงถูกประหารประมาณหนึ่งปีหลังจากนั้น ในนิยาย ม้าเฉียวรบตัวต่อตัวกับทั้งเคาทูที่ด่านตงก๋วน และเตียวหุยที่ด่านแฮบังก๋วน แต่ตามประวัติศาสตร์แล้ว การรบตัวต่อตัวไม่เคยเกิดขึ้น และยุทธการที่ด่านแฮบังก๋วนเป็นเพียงเรื่องแต่ง
พื้นหลังครอบครัว

ม้าเฉียวมาจากเมืองเม่าหลิง (茂陵縣) นครโย่ฝูเฟิง (右扶風郡) ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของเมืองชิ่งผิง มณฑลส่านซีในปัจจุบัน ม้าเฉียวเป็นลูกชายคนโตของม้าเท้ง ผู้สืบเชื้อสายมาจากหม่าหยวน แม่ทัพที่มีชีวิตอยู่ในช่วงต้นราชวงศ์ฮั่นตะวันออก หม่าผิง บิดาของม้าเท้ง ชื่อรอง สื่อชัว เป็นนายทหารในนครเทียนชุยในรัชสมัยของจักรพรรดิฮั่นหฺวัน หลังจากสูญเสียตำแหน่ง หม่าผิงไปอยู่อาศัยกับชนเผ่าเฉียง แต่งงานกับผู้หญิงในชนเผ่า และมีลูกชายคือม้าเท้ง ม้าเท้ง หันซุย และคนอื่น ๆ เป็นขุนศึกที่มีอิทธิพลในมณฑลเหลียง (บางส่วนของมณฑลส่านซีและมณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นและไม่อยากยอมรับคำสั่งจากรัฐบาลฮั่น ในปี 192 ม้าเท้งยอมรับตำแหน่ง General Who Attacks the West (征西將軍) จากราชสำนักฮั่นและนำทหารมารักษาการณ์ที่เมืองเหมย (郿縣) ถึงกระนั้น ม้าเท้งก่อกบฏต่อราชวงศ์ฮั่นในภายหลังและบุกโจมตีเมืองฉางอานแต่ไม่สามารถยึดเมืองได้จึงถอยกลับไปยังมณฑลเหลียง
ชีวิตในช่วงต้น

ในปี 197 โจโฉที่กุมอำนาจรัฐบาลกลางไว้มอบหมายให้จงฮิวป้องกันพื้นที่กวนจง จงฮิวเขียนจดหมายถึงม้าเท้งและหันซุยเพื่ออธิบายประโยชน์ที่จะได้รับหากยอมรับรัฐบาลกลางและผลเสียที่จะเกิดขึ้นหากไม่ทำตาม เมื่อโจโฉขึ้นเป็นอัครมหาเสนาบดี (丞相) โจโฉต้องการให้ม้าเฉียวมารับใช้ในรัฐบาลฮั่น แต่ม้าเฉียวปฏิเสธ
ในปี 202 ขณะที่โจโฉกำลังบุกเหนือหลังจากเอาชนะอ้วนเสี้ยวที่ศึกกัวต๋อเมื่อสองปีก่อน โจโฉสั่งให้จงฮิวบุกโจมตีโกกันและโกหยวน พันธมิตรของอ้วนเสี้ยว ที่เมืองผิงหยาง (平陽; อยู่ในเมืองหลินเฝิน มณฑลชานซีในปัจจุบัน) ม้าเท้งส่งม้าเฉียวไปสนับสนุนจงฮิว ม้าเฉียวทำหน้าที่เป็น Assistant Officer Who Supervises the Army (督軍從事) ภายใต้จงฮิว ระหว่างการต่อสู้ ม้าเฉียวถูกลูกธนูยิงเข้าที่เท้า แต่ก็พันเท้าไว้ในกระเป๋าและสู้ต่อ คนของม้าเฉียว บังเต๊ก สังหารโกหยวน และทัพจงฮิวรบชนะ
ภายหลัง ม้าเฉียวทะเลาะกับหันซุย จึงขอออกจากมณฑลเหลียงเพื่อไปทำงานในเมืองหลวง ม้าเฉียวได้รับอนุญาตและถูกแต่งตั้งเป็น Minister of the Guards (衞尉) โดยราชสำนักฮั่น ม้าเฉียวได้รับตำแหน่งทางทหารเป็น Lieutenant-General (偏將軍) และได้รับยศขุนนางเป็น Marquis of a Chief Village (都亭侯) และได้รับคำสั่งให้ดูแลกองทหารของบิดาในมณฑลเหลียง น้องชายของม้าเฉียว หม่าซิว (馬休) และหม่าที (馬鐵) ถูกแต่งตั้งเป็น Commandant of Equipage (奉車都尉) และ Commandant of Iron Cavalry (鐵騎都尉) ตามลำดับ และได้รับคำสั่งให้ย้ายครอบครัวไปอาศัยในเมืองเย่ (อยู่ในนครหานตาน มณฑลเหอเป่ย์ในปัจจุบัน) มีเพียงแค่ม้าเฉียวที่ยังอยู่ในมณฑลเหลียง
การจลาจลต่อต้านราชวงศ์ฮั่น > ศึกตงก๋วน

ในปี 211 โจโฉส่งจงฮิวและแฮหัวเอี๋ยนไปบุกตีเตียวฬ่อในฮั่นจง พวกเขาเดินทางผ่านกวนจง ม้าเฉียวระแวงว่าโจโผวางแผนจะบุกโจมตี จึงติดต่อหันซุยเพื่อก่อตั้งพันธมิตร ม้าเฉียวบอกหันซุย "ก่อนหน้านี้ จงฮิวสั่งให้ข้าทำร้ายท่าน ตอนนี้ ข้ารู้ว่าคนของกวนดง (ด้านตะวันออกของตงก๋วน) ไม่น่าเชื่อถือ ตอนนี้ ข้าทิ้งพ่อของข้า และข้าเต็มใจที่จะยอมรับท่านเป็นพ่อ ท่านก็ควรทิ้งลูกชายของท่าน และปฏิบัติต่อข้าดั่งลูกชาย" เหยียนชิง คนของหันซุย แนะนำให้หันซุยไม่ร่วมมือกับม้าเฉียว แต่หันซุยก็เข้าร่วมกับม้าเฉียวอยู่ดี ม้าเฉียวติดต่อหยางเชียว หลี่คาน (李堪) เฉิงหยี (成宜) โหเฉวียน (侯選) เฉิงหยีน (程銀) จ้างเหิง (張橫) เหลียงชิง (梁興) หม่าหวัน (馬玩) และคนอื่น ๆ รวมแล้วได้ทหาร 100,000 นายเพื่อโจมตีด่านตงก๋วน (ปัจจุบันคือเมืองตงก๋วน มณฑลส่านซี) เล่าเจี้ยง เจ้าเมืองอี้ ต้องการให้ลูกสาวแต่งงานกับม้าเฉียว แต่หวังชาง (王商) ผู้บัญชาการภายใต้เล่าเจี้ยง ไม่เห็นด้วยและกล่าวว่าม้าเฉียวมีความกล้าหาญแต่ไม่มีมนุษยธรรมและไว้วางใจไม่ได้
โจโฉนำทัพบุกตงก๋วนด้วยตัวเอง เกิดเป็นศึกตงก๋วน หลังจากรบกันไม่กี่ครั้ง โจโฉพูดคุยกับม้าเฉียวและหันซุย ม้าเฉียวแอบมีความคิดที่จะจับตัวโจโฉเอาไว้ แต่ก็ไม่ได้ทำอะไรหลังจากถูกเคาทูขึงตาใส่ หลังจากนั้น โจโฉทำตามแผนของกาเซี่ยงทำให้ม้าเฉียวและหันซุยไม่ไว้วางใจซึ่งกันและกัน จากนั้น โจโฉบุกโจมตีขุนศึกที่มาจากตะวันตกเฉียงเหนือและเอาชนะไปได้
ก่อนหน้านี้ ตอนที่ทัพโจโฉอยู่ที่โผบัน (蒲阪; ทางตะวันออกของเมืองต้าหลี่ มณฑลส่านซีในปัจจุบัน) และวางแผนที่จะข้ามแม่น้ำเว่ยและมุ่งหน้าไปทางตะวันตก ม้าเฉียวบอกหันซุยว่า "พวกเราควรจะต้านพวกมันที่ทางเหนือของแม่น้ำเว่ย ภายใน 20 วัน เสบียงที่เก็บไว้ที่ทางตะวันออกของแม่น้ำจะหมดไป พวกมันจะถอยทัพอย่างแน่นอน" อย่างไรก็ตาม หันซุยปฏิเสธแผนนี้และกล่าวว่า "พวกเราควรส่งทหารไปรบกับศัตรูบนแม่น้ำ อย่างนั้นไม่เด็ดขาดกว่ารึ?" เมื่อโจโฉทราบถึงแผนของม้าเฉียว โจโฉเอ่ยขึ้นว่า "ถ้าเจ้าอาชาหนุ่มนั่นไม่ตาย ข้าคงไม่มีที่ฝังศพที่ดี"
การจลาจลต่อต้านราชวงศ์ฮั่น > ศึกในกวนจง

ม้าเฉียวถอยไปทางตะวันตกหลังพ่ายแพ้ที่ศึกตงก๋วน โจโฉไล่ม้าเฉียวไปยังอันดิง (安定; แถว ๆ เมืองเผียงหลิง มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) แต่ก็ถอยทัพและมุ่งไปทางตะวันออกหลังได้ยินข่าวความไม่สงบในภาคเหนือ หยางฟูเตือนโจโฉว่า "ม้าเฉียวกล้าหาญเหมือนหานซิ่นและยิ้งบู และยังมีกำลังสนับสนุนจากชาวเผ่าเฉียงและชนเผ่าหรงถ้าพวกเราถอยกลับตอนนี้และไม่ตั้งแนวรับไว้ พวกเราจะสูญเสียดินแดนบริเวณนี้" หลังจากโจโฉได้จากไปแล้ว หยางฟูทำนายถูกต้อง ม้าเฉียวนำทัพหลายชนเผ่ามาบุกกวนจง และผู้คนก็ร่วมด้วย ม้าเฉียวฆ่าเหวยคัง ผู้ตรวจการ (刺史) มณฑลเหลียง ยึดเมืองหลวงจี้เฉิง (兾城; อยู่ในเมืองกั้นกู่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และบังคับให้ลูกน้องของเหวยคังยอมแพ้ ม้าเฉียวตั้งตัวเองเป็น General Who Attacks the West (征西將軍) และ Governer (牧) ของมณฑลบิ้ง และดูแลการทหารในมณฑลเหลียง
ลูกน้องของเหวยคัง - หยางฟู เจียงชู เหลียงควน (梁寬) จ้าวฉวี (趙衢) และคนอื่น ๆ - ไม่สบอารมณ์ม้าเฉียวจึงวางแผนที่จะกำด หยางฟูและเจียงชูก่อกบฏในหลู่เฉิง (鹵城; อยู่ในทิศตะวันออกเฉียงของมณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ขณะที่คนอื่น ๆ แสร้งแนะนำให้ม้าเฉียวปราบปราม ม้าเฉียวทำตามและบุกหลู่เฉิงแต่ไม่สามารถยึดเมืองได้ เมื่อกลับมาจี้เฉิง ม้าเฉียวเห็นเหลียงควนและจ้าวฉวีปิดประตูเมืองและห้ามไม่ให้เข้า จ้าวฉวีและคนอื่น ๆ ได้ฆ่าภรรยาและลูกของม้าเฉียวในจี้เฉิง
ในฤดูร้อนปี 212 ประมาณหนึ่งปีหลังม้าเฉียวก่อกบฏ พระเจ้าเหี้ยนเต้มีพระบรมราชโองการให้ประหารม้าเท้งและครอบครัวที่อยู่ในเมืองเย่ ณ ขณะนั้น
ม้าเฉียวหนีไปฮั่นจง ยืมกองกำลังจากเตียวฬ่อ และกลับมาโจมตีคนที่ไล่ม้าเฉียวออกจากกวนจง ม้าเฉียวนำทัพล้อมเจียงชู จ้าวอ๋าง และคนอื่น ๆ ที่เขากิสาน (祁山; พื้นที่ภูเขาแถว ๆ เมืองหลี่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) อยู่ประมาณ 30 วันก่อนแฮหัวเอี๋ยนและเตียวคับนำกองกำลังเสริมมาช่วย
รับใช้เตียวฬ่อ

ม้าเฉียวกลับไปยังฮั่นจงหลังพ่ายแพ้ที่เขากิสานและรับใช้เตียวฬ่อ เตียวฬ่อมีแผนจะให้ลูกสาวแต่งงานกับม้าเฉียว แต่หนึ่งในเสนาธิการของเตียวฬ่อคัดค้านและพูดว่า "หากบุคคลนั้นยังไม่รักคนในครอบครัว เขาจะไปรักคนนอกได้อย่างไร?" เตียวฬ่อจึงล้มเลิกแผนดังกล่าว
ในวันขึ้นปีใหม่ปีหนึ่ง ญาติของม้าเฉียวที่หนีออกมาจากฮั่นจงเหมือนกันเข้ามาเยี่ยม ม้าเฉียวทุบอก ไอเป็นเลือด และพูดว่า "ครอบครัวใหญ่ที่มีสมาชิกกว่าร้อยคนได้รับชะตากรรมเดียวกันในวันเดียว ตอนนี้ มีเพียงแค่พวกเราสองคนที่ทักทายกันอย่างนั้นรึ?"
ม้าเฉียวขอให้เตียวฬ่อมอบกำลังทหารเพื่อไปบุกมณฑลเหลียงอยู่บ่อยครั้ง เตียวฬ่อตกลง แต่ม้าเฉียวก็ไม่ได้รับอะไรจากการรบเลย หยางไป๋ (楊白) คนของเตียวฬ่อ รู้สึกอิจฉาในความสามารถของม้าเฉียวและต้องการจะทำอันตราย เมื่อม้าเฉียวรู้ข่าว จึงหนีออกจากอู่ดู๊ (武都; แถว ๆ เมืองหลงหนาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และไปอยู่อาศัยกับชนเผ่าตี๊ในพื้นที่
รับใช้เล่าปี่

ในปี 214 เล่าปี่ทำศึกแย่งชิงมณฑลอี้จากเล่าเจี้ยง ม้าเฉียวคลางแคลงในตัวเตียวฬ่อและรู้สึกว่าเตียวฬ่อคงไม่สามารถประสบความสำเร็จอะไรได้ จึงวางแผนที่จะแปรพักตร์ไปหาเล่าปี่ เมื่อม้าเฉียวได้ข่าวว่าเล่าปี่กำลังล้อมเฉิงตู (เมืองหลวงของอี้) ม้าเฉียวจึงเขียนจดหมายลับไปยังเล่าปี่ มีความว่าปรารถนาจะรับใช้ เล่าปี่รู้สึกยินดีที่ได้รับจดหมายและพูดว่า "มณฑลอี้เป็นของข้า" เล่าปี่ส่งลิอิ๋นไปพบม้าเฉียวพร้อมทั้งมอบเสบียงและทหารให้ หลังจากนั้นม้าเฉียวเดินทางขึ้นเหนือและไปร่วมล้อมเมืองด้วย ภายในสิบวันนับจากที่ม้าเฉียวมาถึง เล่าเจี้ยงเลิกรบและยอมแพ้แก่เล่าปี่
หลังจากยึดเมืองอี้ เล่าปี่แต่งตั้งม้าเฉียวเป็น General Who Pacifies the West (平西將軍) และให้ดูแลหลินจู (臨沮; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของเมืองหยวนอัน มณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน) เล่าปี่เอาชนะโจโฉในศึกฮั่นจงในปี 219 และสถาปนาตนเองเป็นฮั่นจงอ๋อง (漢中王) หลังจากนั้นจึงแต่งตั้งม้าเฉียวเป็น General of the Left (左將軍)
ในปี 221 เล่าปี่สถาปนาตนเองขึ้นเป็นจักรพรรดิและสร้างจ๊กก๊กขึ้นมา พระเจ้าเล่าปี่ทรงตั้งม้าเฉียวเป็น General of Agile Cavalry (驃騎將軍) และผู้ว่า (牧) มณฑลเหลียง ม้าเฉียวได้รับยศขุนนางเป็น Marquis of Tai District (斄鄉侯) พระบรมราชโองการของพระเจ้าเล่าปี่เขียนไว้ดังนี้:
"ข้าไม่มีความสามารถ แต่ข้าขึ้นครองบัลลังก์เพื่อดำรงราชวงศ์ฮั่นเอาไว้ โจโฉและโจผีจะถูกจดจำในสิ่งเลวร้ายที่กระทำไว้ ข้ารู้สึกเสียใจกับการกระทำผิดของพวกมัน ผู้คนต่างเกลียดชังพวกมันและหวังว่าราชวงศ์ฮั่นจะได้รับการฟื้นฟู เนื่องด้วยชนเผ่าตี๊ ชนเผ่าเฉียง ชนเผ่าชุ่นหยู่ และชนกลุ่มน้อยอื่น ๆ เต็มใจยอมรับในการปกครองของเรา ชาวเหนือชื่นชมในตัวเจ้า และความกล้าหาญของเจ้าก็เป็นที่รู้กันดี ข้ามีงานสำคัญให้กับเจ้า ข้าหวังว่าเจ้าจะใช้อานุภาพของเจ้าในการปกครองชายแดนทางเหนือและสร้างความเจริญให้กับผู้คนที่นั่น เจ้าต้องแสดงให้เห็นถึงคุณประโยชน์ของการปกครองของเรา และต้องมีใจเป็นธรรมในการให้รางวัลคนดีและลงโทษคนชั่ว เจ้าได้รับคำอวยพรจากจักรพรรดิราชวงศ์ฮั่น และเจ้าต้องไม่ทำให้ผู้คนผิดหวัง"
รับใช้เล่าปี่ > กรณีเผิงหยาง

เมื่อเผิงหยาง คนของเล่าปี่ ที่กำลังจะออกเฉิงตูเพื่อไปรับตำแหน่งใหม่ในเจียงยาง เข้าพบม้าเฉียวและบอกว่า "ท่านเป็นคนนอก ในขณะที่ข้าเป็นคนใน จักรวรรดิสามารถทำให้สงบลงได้" ม้าเฉียวพึ่งเข้าร่วมกับทัพเล่าปี่และบ่อยครั้งที่กลัวว่าจะเกิดปัญหาขึ้น หลังจากได้ยินที่เผิงหยางพูด ม้าเฉียวตกใจและคิดว่าเผิงหยางต้องการให้เขาเข้าร่วมการทำรัฐประหารเล่าปี่ อย่างไรก็ตาม ม้าเฉียวนิ่งเงียบและไม่ได้พูดตอบ หลังจากเผิงหยางออกไป ม้าเฉียวรายงานให้เล่าปี่ทราบ เผิงหยางถูกจับและประหาร
เสียชีวิต

ม้าเฉียวเสียชีวิตในปี 222 สิริอายุได้ 47 ปี (นับแบบจีน) สาเหตุการตายไม่ได้ถูกระบุไว้ในประวัติศาสตร์ ก่อนที่จะเสียชีวิต ม้าเฉียวเขียนจดหมายถึงเล่าปี่ ความว่า "ครอบครัว 200 กว่าคนของข้าถูกโจโฉประหาร ข้ามีเพียงม้าต้ายผู้เป็นญาติเท่านั้นที่ยังเหลืออยู่ เขาจะเป็นคนที่สืบทอดตระกูลของข้า ข้าขอฝากฝังให้ท่านช่วยดูแล ข้าต้องการบอกเพียงเท่านี้" ในเดือนตุลาคมหรือพฤศจิกายนของปี 260 พระเจ้าเล่าเสี้ยนอวยยศย้อนหลังแก่ม้าเฉียวเป็น "Marquis Wei" (威侯)
วัฒนธรรมร่วมสมัย > ละครโทรทัศน์

ละครชุดสามก๊กในปี 1994 เล่าถึงม้าเฉียวตอนล้างแค้นให้ม้าเท้งผู้เป็นพ่อ แล้วแพ้ศึกโจโฉจนต้องหนีไปพึ่งเตียวฬ่อเจ้าเมืองฮันต๋ง เมื่อลิอิ๋นไปเกลี้ยกล่อมให้เข้ากับเล่าปี่ ม้าเฉียวจึงช่วยเล่าปี่ยึดแคว้นเสฉวนได้สำเร็จ ซึ่งแสดงโดย อันย่าผิง
ละครเรื่อง จูล่ง ขุนพลเทพแห่งสงคราม มีการกล่าวถึงม้าเฉียวกับม้าหยุนลู่ผู้เป็นน้องสาว ซึ่งแสดงโดย จาง เสี่ยวเฉิน
ดูเพิ่ม

ห้าทหารเสือ
ม้าเท้ง
รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก
ม้าต้าย
| ด ค กห้าทหารเสือแห่งจ๊กก๊ก |
| --- | --- |
 กวนอู  เตียวหุย  เตียวจูล่ง  ฮองตง  ม้าเฉียว 
| ด ค กบุคคลสำคัญในยุคสิ้นราชวงศ์ฮั่น (ค> ศ. 189-220) |
| --- | --- |
จักรพรรดิ:  จักรพรรดิฮั่นหลิง (พระเจ้าเลนเต้)  จักรพรรดิฮั่นเซ่า (หองจูเปียน)  จักรพรรดิฮั่นเซี่ยน (พระเจ้าเหี้ยนเต้/หองจูเหียบ) 
พระมเหสีและพระสนม:  พระนางตังไทฮอ  พระนางโฮเฮา  พระสนมอองบีหยิน  พระสนมถัง  พระนางฮกเฮา  พระสนมตังกุยฮุย  พระนางโจเฮา 
ผู้สำเร็จราชการ:  โฮจิ๋น  ตั๋งโต๊ะ  อ้องอุ้น  ลิฉุย  กุยกี  โจโฉ  โจผี 
ขุนศึก:  กองซุนก๋ง  กองซุนของ  กองซุนจ้าน  กองซุนตู้  กิมสวน  โกกัน  ขงมอ  ขงหยง  เค้าก๋อง  เงียมแปะฮอ  จางหอง  ฉกหยง  ชื่อเซี่ย  ซุนกวน  ซุนเกี๋ยน  ซุนเซ็ก  เต๊งหงวน  เตียวก๊ก  เตียวสิ้ว  เตียวหอม  เตียวฬ่อ  เตียวเอี๋ยง  เตียวเอี๋ยน  โตเกี๋ยม  เปาสิ้น  เปียนจาง  ม้าเฉียว  ม้าเท้ง  ลิโป้  เล่ากี๋  เล่าจ๋อง  เล่าเจี้ยง  เล่าเตา  เล่าปี่  เล่าเปียว  เล่าเอี๋ยน  หลิวสฺวิน  เล่าหงี  เล่าอิ้ว  หันซุย  อ้วนซง  อ้วนถำ  อ้วนสุด  อ้วนเสี้ยว  อ้วนอุ๋ย  อ้วนฮี  อองของ  อองลอง  เอียวฉิว  ฮันเหียน  ฮันฮก 
ขุนนางฝ่ายพลเรือน:  กองซุนอวด  กันหยง  กากุ๋ย  กาเซี่ยง  กัวเต๋า  กุยแก  เก๊งเหลียง  เก๊งอวด  เกียวก๊กโล  โกกัน  เขาเฉียว  เขาฮิว  งอสิด  จงฮิว  จิวยี่  จูกัดกิ๋น  จูกัดเหลียง (ขงเบ้ง)  จูฮี  โจโก๋  ชีสิว  ชีซี  ซัวหยง  ซินเป๋ง  ซินผี  ซุนเขียน  ซุนฮก  ซุนฮิว  ซุยตำ  ตังสิน  ตันก๋ง  เต๊งไก๋  เตียนห้อง  เตียวกั๋ง  เตียวเจียว  เตียวเมา  เตียวสง  เตียวอุ๋น  เตียวเหียน  เทียหยก  บังทอง  บิต๊ก  บิฮอง  มอกาย  ม้าเลี้ยง  ลกซุน  ลิยู  ลิห้อม  ลู่คัง  เล่าจ๋อง  เล่าต้าย  เล่าฮก  โลซก  โลติด  สิมโพย  สุมาหลัง  สุมาหอง  สุมาจุ้น  สุมาอี้  หวดเจ้ง  อ๋องก้าย  อ้วนอิ๋น  อ้วนอุ๋ย  อองสิ้ว  อองซัน  อุยของ  เอียวสิ้ว  ฮองกี๋  ฮัวหิม  แฮหัวอัน 
ขุนนางฝ่ายทหาร:  กวนเป๋ง  กวนอู  กิเหลง  กำเหลง  กุยห้วย  เกียงขิม  โกซุ่น  โกลำ  เคาทู  ชัวมอ  งอเก๋ง  งออี้  งอหลัน  งักจิ้น  งันเหลียง  งิวขิ้ม  งิวฮู  งุยซก  เงียมหงัน  เงียมอี๋  จงป้า  จิวท่าย  จิวซุน  จิวอิ๋น  เจียวขิม  จูล่ง  จูตี  จูหวน  จูเหลง  จูเหียน  โจจิ๋น  โจเจียง  โจซุน  โจป้า  โจเมา  โจเสง  โจหยิน  โจหอง  โจฮิว  ชีเซ่ง  ซงเหียน  ซิหลง  ซีเอ๋ง  ซุนเกียว  ซุนเจ้ง  ซุนเซียง  ซุนเปิน  ซุนฟู่  โซหุย  ตังสิด  ตันเซ็ก  ตันบู  เตงฮอง  เตียนอุย  เตียวคับ  เตียวเจ  เตียวเลี้ยว  เตียวหยิม  เตียวหุย  เตียวอุ๋น  เตียวโอย  เทียเภา  ไทสูจู้  บังเต๊ก  บุนทิว  บุนเพ่ง  เบ้งตัด  เปาจิด  เปาสูหยิน  พัวเจี้ยง  ม้าต๋ง  ม้าเทียด  ม้าฮิว  ลิซก  ลิเงียม  ลิเตียน  ลิกอง  ลิบอง  ลิบ้อง  ลิต้าย  ลิอุยหอง  ลีถอง  เล่งโฉ  เล่งทอง  เล่ากี๋  เล่าชุน  เล่าผวน  เล่าเพ็ก  เล่าฮอง  เลียงหิน  เลียวฮัว  วัวเหลง  หมันทอง  หวนเตียว  หลันเป้ง  หองจอ  หันเซียม  อองเป๋ง  อ่องหอง  อิกิ๋ม  อิเขง  อินเล้  อุยก๋วน  อุยกาย  อุยเอี๋ยน  เอียวฮอง  ฮองตง  ฮองฮูสง  ฮันต๋ง  ฮันโฮ  ฮัวหยง  เฮาเฉีย  เฮาเสง  แฮหัวตุ้น  แฮหัวเอี๋ยน 
สตรีสำคัญ:  กำฮูหยิน  งอฮูหยิน  จาง ชุนหัว  ชัวฮูหยิน  ซัวเอี๋ยม  ซินเหียนเอ๋ง  ซุนฮูหยิน  ไต้เกี้ยว  บิฮูหยิน  เปียนสี  ปู้ฮูหยิน  ลิหลิงฉี  เสียวเกี้ยว  หวังอี้  อุ๋ยซี  เอียนสี 
บุคคลสำคัญอื่น ๆ:  กวนลอ  เกียดเป๋ง  เกียนสิด  จางจ้งจิ่ง  เจียวก้าน  โจงั่ง  โจจู๋  โจฉอง  โจหิม  โจสิด  ชิวลี่จฺวี  ซุนของ  เตียนติ๋ว  ปื่งเหยฺวียน  เป๊กตุ้น  ยีเอ๋ง  สิบขันที  สุมาเต๊กโช  หลิวเป้า  อิเกียด  อุยสิง่าน  ฮัวโต๋
ตะพาบนกยูงพม่า

| ตะพาบนกยูงพม่า |
| --- | --- |

ภาพประกอบโดย Philibert land Berjeau, 1878

ตัวอ่อนของตะพาบพม่า
สถานะการอนุรักษ์
 เสี่ยงขั้นวิกฤติต่อการสูญพันธุ์  (IUCN 3.1)
CITES Appendix II (CITES)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: สัตว์เลื้อยคลาน Reptilia
อันดับ:: เต่า Testudines
อันดับย่อย:: อันดับย่อยเต่า Cryptodira
วงศ์:: วงศ์ตะพาบ Trionychidae
สกุล:: สกุลตะพาบนกยูง Nilssonia (Gray, 1869)
สปีชีส์:: Nilssonia formosa
ชื่อทวินาม
Nilssonia formosa (Gray, 1869)

ชื่อพ้อง
 Trionyx formosus Gray, 1869  Trionyx peguensis Gray, 1870  Nilssonia formosa Gray, 1872  Isola peguensis Gray, 1873  Trionyx grayii Theobald, 1875  Aspidonectes formosus Baur, 1893  Isola formosa Hay, 1904  Trionyx formosa Gadow, 1923  Amyda formosus Mell, 1929  Trionyx grayi Smith, 1931 (ex errore)  Amyda formosa Mertens, Müller & Rust, 1934  Trionyx fomosus Gosławski & Hryniewicz, 1993 (ex errore)  Trionyx formosanus Jenkins, 1995 (ex errore)  Trionix formosus Richard, 1999
ตะพาบนกยูงพม่า, ตะพาบพม่าลายตา หรือ ตะพาบพม่า (อังกฤษ: Burmese peacock softshell, Burmese softshell turtle; ชื่อวิทยาศาสตร์: Nilssonia formosa) เป็นสปีชีส์ของตะพาบซึ่งอยู่ในวงศ์ตะพาบ เป็นตะพาบหนึ่งในห้าสปีชีส์ที่อยู่ในในสกุล Nilssonia
ตะพาบนกยูงพม่ามีกระดองทรงกลมที่ยาวได้ถึง 65 เซนติเมตร กระดองมีสีเทามะกอกถึงน้ำตาลมะกอก มีเส้นโครงสีดำ และที่กระดองมีลักษณะคล้ายวงแหวนที่มีขอบรอบ ๆ โดยที่มีสีเข้มบริเวณตรงกลางวงแหวนและมีขอบสีอ่อน ๆ ในช่วงวัยรุ่น ซึ่งขอบบริเวณรอบ ๆ จะจางหายไปตามอายุจนกระทั่งกระดองกลายเป็นสีมะกอก
ที่อยู่ทางภูมิศาสตร์

ตะพาบนกยูงพม่าพบได้ในประเทศพม่าและอาจรวมถึงแถบชายแดนประเทศไทยกับประเทศพม่าด้วย ได้มีรายงานว่าพบตะพาบสายพันธุ์นี้ในอำเภอกาบีอังลอง (Karbi Anglong district) ของรัฐอัสสัมด้วย จากการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึกของตะพาบนกยูงพม่าที่จับได้ใกล้ชวงไป๋ มณฑลยูนนาน ประเทศจีน โดยนักวิจัยในปี ค.ศ. 2012 ชี้ให้เห็นว่าตะพาบสายพันธุ์นี้ข้ามเขตพื้นที่ลุ่มน้ำระหว่างแม่น้ำสาละวินกับแม่น้ำโขง
เชิงอรรถและรายการอ้างอิง

1 2 3 4  Horne, B.D.; Platt, K.; Praschag, P. (2021). "Nilssonia formosa". IUCN Red List of Threatened Species. 2021: e.T14765A546244. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T14765A546244.en. สืบค้นเมื่อ 17 November 2021.
↑  "Appendices | CITES". cites.org. สืบค้นเมื่อ 2022-01-14.
↑  Fritz 2007, p. 316 harvnb error: no target: CITEREFFritz2007 (help)
↑  "JCVI.org". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-06-15. สืบค้นเมื่อ 2010-05-09.
↑  Liebing, Nicole, et al. "Molecular phylogeny of the softshell turtle genus Nilssonia revisited, with first records of N. formosa for China and wild-living N. nigricans for Bangladesh." Vertebrate Zoology 62.2 (2012): 261-272.
Fritz, Uwe; Havaš, Peter (2007). "Checklist of Chelonians of the World" (PDF). Vertebrate Zoology. 57 (2). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-05-01.
แหล่งข้อมูลอื่น

Species: Nilssonia formosa (Burmese peacock softshell turtle) Turtles of the World. Authors: C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour
Austin's turtle page.com
Nilssonia Gallery of Nilssonia formosa Burmese Peacock Softshell Turtle from Chelonia.org
Tiny Bundles of Hope: Critically Endangered Turtles Hatch in Myanmar, The New York Times, by Delger Erdenesanaa, June 24, 2023
Nilssonia formosa at the Reptarium.cz Reptile Database
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q2138991  Wikispecies: Nilssonia formosa  ADW: Nilssonia_formosa  BOLD: 191036  EoL: 791356  GBIF: 2442544  iNaturalist: 39577  IRMNG: 10645811  ITIS: 551963  IUCN: 14765  NCBI: 227454  Species+: 4514
ฮิว กริฟฟิท

| ฮิว กริฟฟิท |
| --- | --- |
กริฟฟิทใน ค.ศ. 1960
เกิด: ฮิว เอมรีส กริฟฟิท 30 พฤษภาคม ค.ศ. 1912(1912-05-30) มาเรียน-กลาส แองเกิลซีย์ เวลส์
เสียชีวิต: 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1980(1980-05-14) (67 ปี) ลอนดอน อังกฤษ
อาชีพ: นักแสดง
ปีปฏิบัติงาน: 1939–1980
คู่สมรส: มาร์กาเรต เบียทริซ ฟอน เดเชนด์  (สมรส 1947; เสียชีวิต 1980)
ญาติ: เอเลน โรเจอร์ โจนส์ (พี่สาว)
ฮิว เอมรีส กริฟฟิท (อังกฤษ: Hugh Emrys Griffith; 30 พฤษภาคม ค.ศ. 1912 – 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1980) เป็นนักแสดงชาวเวลส์ มีผลงานการแสดงอันน่าจดจำในภาพยนตร์เรื่อง เบนเฮอร์ (1959) ซึ่งทำให้เขาชนะรางวัลออสการ์ สาขานักแสดงสมทบชายยอดเยี่ยม และปรากฏอยู่ในภาพยนตร์ที่มีชื่อเสียงมากมาย รวมถึง ชนวนไฟสงคราม (1960), การกบฏต่อเงินรางวัล (1962), ทอมโจนส์ (1963) และ โอลิเวอร์! (1968)
กริฟฟิทเสียชีวิตเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1980 สองสัปดาห์ก่อนวันเกิดครบรอบ 68 ปีของเขา
แหล่งข้อมูลอื่น

ฮิว กริฟฟิท ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
ฮิว กริฟฟิท ที่อินเทอร์เน็ตบรอดเวย์ดาตาเบส
ฮิว กริฟฟิท ที่ไฟน์อะเกรฟ
| ด ค กรางวัลออสการ์ สาขานักแสดงสมทบชายยอดเยี่ยม |
| --- | --- |
1936–1940:  วอลเตอร์ เบรนแนน (1936)  โจเซฟ ไชลด์เคราท์ (1937)  วอลเตอร์ เบรนแนน (1938)  ทอมัส มิตเชลล์ (1939)  วอลเตอร์ เบรนแนน (1940) 
1941-1960:  ดอนัลด์ คริสป์ (1941)  แวน เฮฟลิน (1942)  ชาลส์ โคเบิร์น (1943)  แบร์รี ฟิตซ์เจอรัลด์ (1944)  เจมส์ ดันน์ (1945)  แฮโรลด์ รัสเซลล์ (1946)  เอ็ดมันด์ เกว็นน์ (1947)  วอลเตอร์ ฮัสตัน (1948)  ดีน แจกเกอร์ (1949)  จอร์จ แซนเดอส์ (1950)  คาร์ล มัลเดน (1951)  แอนโทนี ควินน์ (1952)  แฟรงก์ ซินาตรา (1953)  เอ็ดมันด์ โอไบรอัน (1954)  แจ็ก เลมมอน (1955)  แอนโทนี ควินน์ (1956)  เรด บัตตันส์ (1957)  เบิร์ล ไอฟส์ (1958)  ฮิว กริฟฟิท (1959)  ปีเตอร์ อุสตีนอฟ (1960) 
1961–1980:  จอร์จ ชาคีริส (1961)  เอ็ด เบ็กลีย์ (1962)  เมลวิน ดักลาส (1963)  ปีเตอร์ อุสตีนอฟ (1964)  มาร์ติน บอลซัม (1965)  วอลเตอร์ แมตทาว (1966)  จอร์จ เคนเนดี (1967)  แจ็ก อัลเบิร์ตสัน (1968)  กิก ยัง (1969)  จอห์น มิลส์ (1970)  Ben Johnson (1971)  โจเอล เกรย์ (1972)  จอห์น เฮาส์แมน (1973)  โรเบิร์ต เดอ นิโร (1974)  George Burns (1975)  เจสัน โรบาดส์ (1976)  เจสัน โรบาดส์ (1977)  คริสโตเฟอร์ วอลเคน (1978)  เมลวิน ดักลาส (1979)  ทีโมธี ฮัตตัน (1980) 
1981–2000:  จอห์น กีลกุด (1981)  หลุยส์ กอสเซ็ตต์ จูเนียร์ (1982)  แจ็ก นิโคลสัน (1983)  ฮัง โงร์ (1984)  ดอน อะมีชี (1985)  ไมเคิล เคน (1986)  ฌอน คอนเนอรี (1987)  เควิน ไคลน์ (1988)  เดนเซล วอชิงตัน (1989)  โจ เพชชี (1990)  แจ็ก พาแลนซ์ (1991)  จีน แฮกแมน (1992)  ทอมมี่ ลี โจนส์ (1993)  มาร์ติน แลนเดา (1994)  เควิน สเปซีย์ (1995)  คิวบา กูดิง จูเนียร์ (1996)  โรบิน วิลเลียมส์ (1997)  เจมส์ โคเบิร์น (1998)  ไมเคิล เคน (1999)  เบนีเซียว เดล โตโร (2000) 
2001–ปัจจุบัน:  จิม บรอดเบนต์ (2001)  คริส คูเปอร์ (2002)  ทิม ร็อบบินส์ (2003)  มอร์แกน ฟรีแมน (2004)  จอร์จ คลูนีย์ (2005)  อลัน อาร์คิน (2006)  ฆาบิเอร์ บาร์เดม (2007)  ฮีธ เลดเจอร์ (2008)  คริสตอฟ วอลซ์ (2009)  คริสเตียน เบล (2010)  คริสโตเฟอร์ พลัมเมอร์ (2011)  คริสท็อฟ วัลทซ์ (2012)  จาเรด เลโท (2013)  เจ. เค. ซิมมอนส์ (2014)  มาร์ก ไรแลนซ์ (2015)  มาเฮอร์ชาลา อาลี (2016)  แซม ร็อกเวลล์ (2017)  มาเฮอร์ชาลา อาลี (2018)  แบรด พิตต์ (2019)  แดเนียล คาลูยา (2020)  ทรอย คอตเซอร์ (2021)  กวาน เก๊ ฮวี (2022)  รอเบิร์ต ดาวนีย์ จูเนียร์ (2023)
ฮิลเดอการ์ทแห่งวินทซ์เกา

ฮิลเดอการ์ทแห่งวินทซ์เกา (อังกฤษ: Hildegard of the Vinzgau) เป็นพระมเหสีคนที่สองของพระเจ้าชาร์เลอมาญและเป็นพระมารดาของพระเจ้าหลุยส์ผู้ศรัทธา
ต้นกำเนิด

พระองค์เป็นบุตรสาวของเคานต์ชาวเจอร์แมนิก เกร็อลท์แห่งไครช์เกา กับภรรยา เอ็มมา บุตรสาวของดยุคเนบี (ฮนาบี) แห่งอาเลมันเนีย บิดาของฮิลเดอการ์ทครอบครองที่ดินมากมายในดินแดนของการ์ลอม็อง พระอนุชาของพระเจ้าชาร์เลอมาญ การแต่งงานกับฮิลเดอการ์ทจึงสำคัญอย่างมากต่อพระเจ้าชาร์เลอมาญ เพราะช่วยเสริมความแข็งแกร่งให้กับตำแหน่งของพระองค์ในฝั่งตะวันออกของแม่น้ำไรน์และยังดึงขุนนางของอาเลมันเนียมาอยู่ฝั่งพระองค์
ชีวประวัติ

ไม่มีใครรู้ว่าชาร์เลอมาญคิดเรื่องการแต่งงานครั้งนี้ก่อนหน้าที่การ์ลอม็องจะสิ้นพระชนม์อย่างกะทันหันหรือมันเป็นส่วนหนึ่งของแผนการฮุบอาณาจักรของพระอนุชา บั่นทอนสิทธิ์ของพระภาติยะ ไม่ว่าจะเพราะเหตุใด พิธีแต่งงานของชาร์เลอมาญกับฮิลเดอการ์ทก็ถูกจัดขึ้นที่แอ็กซ์-ลา-ชาแปล ก่อนวันที่ 30 เมษายน ค.ศ. 771 หลังจากทอดทิ้งเดซีเดราตา พระมเหสีคนเก่าซึ่งเป็นเจ้าหญิงชาวลอมบาร์ด
ความสัมพันธ์ทางกายที่ร้อนแรงของสองสามีภรรยาพิสูจน์ได้จากการที่ในช่วง 12 ปีของการแต่งงาน ฮิลเดอการ์ทตั้งครรภ์ 8 ครั้ง (หนึ่งในนั้นเป็นลูกแฝด) ไม่นับที่แท้งหรือสิ้นพระชนม์ตอนคลอด พระองค์ติดตามพระเจ้าชาร์เลอมาญไปสู้รบทางทหารหลายครั้ง ทรงให้กำเนิดพระโอรสธิดาคนที่สองซึ่งเป็นพระธิดาคนแรก คือ อาเดลาอีด ในช่วงการปิดล้อมโจมตีปาวีอา เมืองหลวงของอาณาจักรลอมบาร์ด แต่เด็กน้อยสิ้นพระชนม์ระหว่างเดินทางกลับฝรั่งเศส ในปี ค.ศ. 778 ฮิลเดอการ์ทติดตามพระสวามีไปไกลถึงอากีแตน ที่ซึ่งพระองค์ได้ให้กำเนิดฝาแฝด คือ หลุยส์และลอแตร์ ในปี ค.ศ. 780/781 พระองค์เดินทางไปโรมพร้อมกับพระเจ้าชาร์เลอมาญและพระราชบุตรสี่คน พระโอรสสองคน คือ หลุยส์และการ์ลอม็อง (ได้ชื่อใหม่ว่าเปแป็งหลังพระสันตะปาปาอาเดรียนที่ 1 ทำพิธีศีลล้างบาปให้) ได้รับการแต่งตั้งเป็นอนุกษัตริย์แห่งอากีแตนและอิตาลีตามลำดับ ทำให้สัมพันธไมตรีระหว่างชาวการอแล็งเฌียงกับพระสันตะปาปาแข็งแกร่งยิ่งขึ้น
ฮิลเดอการ์ทสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 30 เมษายน ค.ศ. 783 จากการคลอดพระโอรสธิดาคนสุดท้าย พระองค์ถูกฝังเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคมในอารามนักบุญอาร์นูลในแม็ส พระเจ้าชาร์เลอมาญมีพระประสงค์ให้จุดเทียนข้างหลุมฝังศพของพระองค์และสวดมนต์ให้กับดวงวิญญาณของพระองค์ทุกวัน
ฮิวริสติก (แก้ความกำกวม)

ฮิวริสติก (อังกฤษ: heuristic) หรือ ฮิวริสติกส์ (heuristics) อาจหมายถึง
วิทยาการศึกษาสำนึก - ทฤษฎีทางคณิตศาสตร์ของการค้นหาและการประดิษฐ์
การแก้ปัญหาแบบศึกษาสำนึก - ขั้นตอนวิธีการแก้ปัญหาในสาขาวิทยาการคอมพิวเตอร์
ตัวช่วยการตัดสินใจ - ในสาขาจิตวิทยา เป็นกฎที่ง่าย ๆ และมีประสิทธิภาพ ที่เรามักจะใช้ในการลงความเห็นและการตัดสินใจ เป็นวิธีลัดทางความคิดโดยเพ่งความสนใจไปยังส่วนหนึ่งของปัญหาที่ซับซ้อนและไม่ใส่ใจในส่วนอื่น
กระบวนการเรียนรู้แบบสืบค้น - การเข้าถึง ความรู้ ด้วยความสนใจ ใฝ่รู้ พยายามแก้ปัญหา ค้นหาโดยการสืบเสาะ ค้นคว้าเรื่องใดเรื่องหนึ่งจากแหล่งข้อมูลความรู้ที่มีอยู่