stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
RNA interference
องค์ประกอบที่เกี่ยวข้องในกระบวนการ RNAi > RNA-induced silencing complex (RISC)

RNA-induced silencing complex (RISC) คือกลุ่มของโปรตีนที่ทำหน้าที่ร่วมกันในการแยก siRNA สายคู่เป็นสายเดี่ยว แล้วช่วยจับสายที่เป็น antisence ของ siRNA ที่แยกออกมา แล้วรวมเข้ากับ RISC เป็น RISC complex โดยสาย antisence siRNA ที่เรียกว่า guide RNA มีเบสคู่สมกับ mRNA เป้าหมาย และช่วยให้ RISC complex เข้าจับและทำลาย mRNA เป้าหมายได้อย่างแม่นยำ RISC ประกอบด้วยไรโบนิวคลีโอโปรตีน(ribonucleoprotein complex; RNP) หลายชนิด แต่มีเพียงบางชนิดเท่านั้นที่สามารถทำงานในกระบวนการ RNAi ทั้งนี้สัตว์ต่างชนิดจะมีองค์ประกอบของ RISC ที่แตกต่างกัน เนื่องจาก RNAi ของสัตว์บางชนิดต้องอาศัย RISC complex เพื่อให้ทำงานได้ ในขณะที่สัตว์บางชนิดอาศัยการทำงานของ RISC เพียงอย่างเดียว (Preall et al, 2006; Gregory, 2005; Sen et al, 2005)
กระบวนการทำงานของ RNAi

Dicer ซึ่งมี dsRNA-specific endonuclease ที่สามารถจดจำและจับ dsRNA ที่มีความคล้ายคลึง (homologue) กับ mRNA เป้าหมาย จะตัดสาย dsRNA ออกเป็นสายสั้นๆ ที่เรียกว่า small interference RNA (siRNA) ที่มีความยาวประมาณ 21-25 คู่ จากนั้นArgonaute 2 จะเข้ามาจับ siRNA ดังกล่าวเกิดเป็น ribonucleoprotein complex (RNP) และเหนี่ยวนำให้โปรตีนชนิดอื่นเข้ามารวมกันเพื่อสร้างเป็น RNAi-silencing complex (RISC) RISC จะทำการแยก siRNA สายคู่ออกเป็นสายเดี่ยว โดยสายเดี่ยวที่เป็น antisense ของsiRNA จะมีลำดับเบสที่เป็นคู่สมกับ mRNA เป้าหมาย (sense) จึงเป็นตัวกำหนดความจำเพาะและการจดจำให้ RISC complex เข้าจับและทำลาย mRNA เป้าหมายได้อย่างแม่นยำ ซึ่งRISC ที่มี siRNA สายเดี่ยวรวมอยู่ด้วย (RISC complex) เข้าจับกับ mRNA เป้าหมายโดยอาศัยลำดับเบสคู่สมระหว่าง siRNA และ mRNA เป้าหมาย จากนั้น mRNA จะถูกย่อยโดย slicer ใน RISC complex
mRNA ที่ถูกย่อยจะถูกทำลาย เป็นผลให้ไม่มี mRNA ผ่านเข้าสู่กระบวนการแปลรหัสไปเป็นโปรตีน ทำให้ไม่มีการสร้างโปรตีนจากยีนนั้นเกิดขึ้น การทำงานของ RNAi จึงเป็น posttranscriptional regulation of gene expression หรือ posttranscriptional gene silencing
การประยุกต์ใช้เทคโนโลยี RNAi

ปัจจุบันมีการพัฒนาเทคโนโลยี RNAi มาใช้ประโยชน์อย่างหลากหลาย โดยอาศัยหลักในการนำ dsRNA หรือ siRNA เข้าสู่ร่างกาย (transfection) เพื่อกระตุ้นกลไกการทำงานของ RNAi (Genc et al, 2004) ซึ่งรูปแบบของ dsRNA หรือ siRNA ที่นำเข้าสู่ร่างกาย มีอยู่ 5 ชนิด คือ
รูปของ dsRNA สังเคราะห์สายยาว
รูปของ dsRNA สังเคราะห์ที่ผ่านการตัดโดย dicer เป็น siRNA
รูปของ dsRNA ที่ผ่านการถอดรหัสจาก ดีเอ็นเอ ในหลอดทดลองและใช้ dicer ตัดเป็น siRNA
รูปของ siRNA expression vector
รูปของ PCR derived siRNA cassette
การนำ dsRNA เข้าสู่ร่างกายในรูปแบบข้างต้นนี้ สามารถแบ่งออกเป็น 2 กุล่ม คือ
วิธีการข้อที่ 1-3 เป็นการนำเข้าสู่ไซโตพลาสซึม (cytoplasm)
วิธีการข้อที่ 4-5 เป็นการนำเข้าสู่นิวเคลียส (nucleus) ในรูปของ short hairpin RNA (shRNA) เพื่อส่งออกไปสู่ไซโตพลาสซึม (cytoplasm) ต่อไป
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต

ในปัจจุบันมีการนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้เป็นเครื่องมือในงานวิจัยด้านต่างๆ มากมาย ซึ่งอาจสรุปโดยรวมได้เป็น 3 ด้าน คือ การนำไปใช้ในพืช การนำไปใช้ในทางการแพทย์ และการนำไปใช้ในด้านการศึกษา
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต > การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ในพืช

การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ในพืช ส่วนใหญ่แล้วจะมุ่งเน้นการนำ RNAi ไปเป็นเครื่องมือในการยับยั้งการแสดงออกของยีนเป้าหมายที่จำเพาะ หรือตำแหน่ง promoters ของยีนนั้น เพื่อปรับปรุงพันธุ์พืชให้ได้ลักษณะใหม่ๆที่ต้องการซึ่งสามารถถ่ายทอดไปสู่รุ่นหลังได้ การสร้าง dsRNA ในพืชมีหลายวิธี เช่น การสร้างพืชปรับปรุงพันธุ์ที่ผลิต sense RNA และ พืชปรับปรุงพันธุ์ที่ผลิต antisense RNA แยกต้นกัน แล้วนำทั้ง 2 ต้นมาผสมข้ามกัน ทำให้เกิดต้นพืชที่ผลิต dsRNA พบว่า ต้นพืชที่ผลิต dsRNA มีประสิทธิภาพในการยับยั้งการแสดงออกของยีนได้ดีกว่าต้นที่ผลิตเพียง sense หรือ anti-sense RNA เพียงอย่างเดียว (Wang et al, 2001) นอกจากนี้ วิธี hpRNA โดยการสร้างลำดับทั้ง sense และ antisense RNA ให้อยู่ใน promoter เดียวกันโดยมี intron คั่นกลางระหว่างลำดับ sense และ antisense ลำดับเหล่านี้จะสร้างเป็น hpRNA หลังจากผ่านกระบวนการถอดรหัส ซึ่งวิธีการใหม่นี้มีประสิทธิภาพในการยับยั้งการแสดงออกของยีนในพืชได้ดีกว่า dsRNA โดยจะให้ผล 80-100% (Mallory et al, 2001) ดังนั้นจึงมีการนำวิธี hpRNA มาใช้กันอย่างแพร่หลาย
ตัวอย่างการนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ในพืช
การใช้ RNAi ในการเปลี่ยนแปลงกระบวนการ metabolism ของพืชในการผลิตสารต่างๆให้ลดหรือเพิ่มปริมาณสารบางชนิดที่พืชสร้างและเก็บสะสมไว้ เพื่อการนำไปใช้ประโยชน์ในจุดประสงค์เฉพาะต่อไป เช่น
ในธรรมชาติพบว่า ข้าวสายพันธุ์หนึ่งมี hpRNA ที่มีผลในการยับยั้งการแสดงออกของยีนของ glutelin ซึ่งเป็นโปรตีนหลักในเมล็ดข้าว ทำให้เกิดข้าวสายพันธุ์ที่มีโปรตีนต่ำ จึงมีการนำเทคโนโลยี RNAi ผลิตข้าวสายพันธุ์นี้มาใช้ในทางการค้า เป็นข้าวสำหรับผู้ป่วยโรคไตที่จำเป็นต้องควบคุมปริมาณโปรตีนในอาหาร (Meins, 2000)
การสร้างพืชกาแฟให้มีปริมาณคาเฟอีนน้อยลง โดยปรับปรุงพันธุกรรมพืชให้สามารถสร้าง antisense hpRNA ของยีน CaMxMt1 ซึ่งเป็นยีนที่มีส่วนในกระบวนการสร้างคาเฟอีน antisense hpRNA กระตุ้นให้เกิดกระบวนการ RNAi จึงมีผลยับยั้งการสร้างสารคาเฟอีน ทำให้มีปริมาณคาเฟอีนลดลง (Ogita et al, 2003)
การใช้ RNAi ในการเพิ่มความต้านทานต่อโรคในพืช เช่น
การสร้างพืชยาสูบ (Nicotiana tabacum) ที่มีความต้านทานต่อ tobamovirus โดยใช้เทคโนโลยี RNAi ในการยับยั้งการแสดงออกของยีน TOM1 และ TOM3 ซึ่งเป็นยีนที่ถอดรหัสได้เป็นโปรตีนที่จำเป็นต่อการเพิ่มจำนวนของไวรัส ดังนั้นไวรัสจึงไม่สามารถเพิ่มจำนวนได้ ดังนั้นพืชยาสูบปรับปรุงพันธุ์จึงมีความต้านทานต่อเชื้อไวรัสชนิดนี้ (Asano et al, 2005)
ไม้ผลยืนต้น พืชตระกูลถั่ว และพืชไม้ประดับหลายชนิดจะมียีน iaam และยีน ipt ซึ่งเป็นยีนที่มีความสำคัญที่ทำให้เกิดโรค Crown gall disease จากเชื้อแบคทีเรีย Agrobacterium tumefaciens จึงมีการใช้ RNAi ในการยับยั้งการแสดงออกของยีนทั้ง 2 ตำแหน่ง ทำให้พืชมีความต้านทานต่อโรค Crown gall disease (Dunoyer et al, 2006)
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต > การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ทางการแพทย์ > การรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส

ในปัจจุบันมีการนำเทคโนโลยี RNAi มาใช้ในการยับยั้งไวรัสก่อโรคหลายชนิด คือ hepatitis C virus (HCV) , dengue (DEN) virus, severe acute respiratory syndrome (SARS) coronavirus, poliovirus, influenza A virus, hepatitis delta virus (HDV) , human rhinovirus (HRV) , hepatitis B virus (HBV) , herpes simplex virus type-1 (HSV-1) , human papillomavirus (HPV) , JC virus (JCV) , Epstein Barr virus (EBV) และ cytomegalovirus (CMV) แต่ที่กำลังอยู่ในความสนใจและมีผู้ศึกษากันมาก คือ Human immunodeficiency virus-1 (HIV-1)
การใช้ RNAi ในการยับยั้ง HIV-1 มีการศึกษารายงานไว้มากมาย โดยใช้ RNAi ทดลองยับยั้งการแสดงออกของยีนหลายตำแหน่ง และทดลองใช้เวกเตอร์หลายชนิด แต่ผลที่ได้ตรงกัน คือ การทำงานในระยะแรกสามารถยับยั้ง HIV-1 ได้ แต่เมื่อเลี้ยงเซลล์ไว้เป็นเวลานาน HIV-1 มีความสามารถในการหลบหลีก เพราะมีกลไกการยับยั้งการทำงานของ RNAi อย่างหลากหลาย เช่น point mutation, double point mutation, partial หรือ complete deletion of the target sequence เป็นต้น ดังนั้นจึงมีผู้เสนอว่า การใช้ siRNA combination therapy (SIRCT) คือ การใช้ siRNA เพื่อยับยั้งการแสดงออกของยีนไวรัสหลายตำแหน่งร่วมกันน่าจะเลี่ยงการหลบหลีกของไวรัสได้ แต่ยังไม่มีรายงานผลการทดลองดังกล่าว (Ben and Joost, 2006)
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต > การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ทางการแพทย์ > การรักษามะเร็ง

วิธีการในการรักษามะเร็งที่ใช้กันมากในปัจจุบันคือ เคมีบำบัด (chemotherapy) แต่วิธีการนี้มีข้อจำกัดในการใช้ คือ ร่างกายผู้เป็นมะเร็งจะสร้าง P-glycoprotein ซึ่งเป็นโปรตีนที่ทำให้ยาที่ผู้เป็นมะเร็งได้รับจากการทำการรักษาโดยเคมีบำบัดถูกกำจัดออกจากเซลล์ ทำให้การรักษาโดยเคมีบำบัดมีประสิทธิภาพต่ำ ดังนั้นการใช้เทคโนโลยี RNAi เพื่อยับยั้งการสร้าง P-glycoprotein ในร่างกายผู้ที่เป็นมะเร็ง ทำให้การรักษาโดยเคมีบำบัดมีประสิทธิภาพสูงขึ้น ซึ่งจากการศึกษาของ Rumpold และคณะในปี 2005 พบว่า สามารถใช้เทคโนโลยี RNAi ในการยับยั้งการสร้าง P-glycoprotein ซึ่งทำให้เซลล์มะเร็งไวต่อ imatinib ลดลงได้
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต > การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ทางการแพทย์ > การปลูกถ่ายเนื้อเยื่อ

การปลูกถ่ายไตส่วนใหญ่จะพบปัญหาการตาย (apoptosis) ของเซลล์บุผนังท่อไต (renal tubular epithelial cells) จากการบาดเจ็บที่เกิดจากเลือดมาเลี้ยงอีกครั้งหลังการขาดเลือด (ischemia-reperfusion injury) โปรตีนที่มีส่วนสำคัญในกระบวนการเหล่านี้ คือ Fas ซึ่งจากการศึกษาของ Hamar และคณะในปี2004 พบว่าสามารถใช้เทคโนโลยี RNAi ยับยั้งการสร้าง Fas ในหนูซึ่งทำให้เซลล์บุผนังท่อไตมีความต้านทานต่อการตายมากขึ้น และเกิดการบาดเจ็บที่เกิดจากเลือดมาเลี้ยงอีกครั้งหลังการขาดเลือดน้อยลงได้
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต > การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ทางการแพทย์ > การชะลอวัย (anti-aging)

ในปี 2003 Kenyon และคณะได้ทำการทดลองเพื่อเพิ่มอายุขัยในหนอนตัวกลม C. elegans โดยสามารถปรับปรุงพันธุกรรมให้มีอายุยืนยาวกว่าปกติ โดยใช้เทคโนโลยี RNAi ในการยับยั้งการแสดงออกของ Daf-2 ซึ่งเป็นยีนของตัวรับ (receptor) ของฮอร์โมนอินซูลิน (insulin) และ insulin-like growth factor 1 (IGF-1) นอกจากนี้ยีน Daf-2 ยังมีผลต่อการสืบพันธุ์ด้วย ในธรรมชาติพบว่าในสภาวะที่ไม่เหมาะสมหรือขาดแคลนอาหาร ยีน Daf-2 จะทำงานลดลง ทำให้ C. elegans ที่อายุน้อยแสดงอาการกระตือรือร้น มีชีวิตชีวา และมีการพัฒนาไปสู่การสืบพันธุ์ก่อนอายุที่แท้จริง แต่ C. elegans ที่โตเต็มวัยแล้วจะอายุยืนมากขึ้น จากการทดลองใช้ RNAi ในการยับยั้งการแสดงออกของยีนนี้ นอกจากจะพบว่าทำให้หนอนอายุยืนขึ้นแล้ว ยังพบว่าหนอนทดลองมีสุขภาพดีตลอดช่วงอายุที่ยาวนานขึ้น แสดงว่าการยับยั้งการแสดงออกของยีนนี้ไม่น่าจะรบกวนยีนอื่นๆ ที่จำเป็นของหนอน ผลการทดลองดังกล่าวทำให้เกิดความสนใจเป็นอย่างมาก เพราะ insulin/IGF-1 pathway เป็นวิถีที่ควบคุมการมีชีวิตยืนยาวในสัตว์หลายๆชนิด รวมทั้งในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
เทคโนโลยี RNAi ในปัจจุบันและอนาคต > การนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ในการศึกษาวิจัย

เทคโนโลยี RNAi จัดว่าเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์มากต่อการนำมาใช้เพื่อศึกษาหน้าที่ของยีน เพื่อนำความรู้เหล่านั้นไปประยุกต์ใช้สาขาวิชาต่างๆ เหตุผลที่วิธีการนี้มีการนำมาใช้กันอย่างแพร่หลายและมีความนิยมเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เพราะการยับยั้งการแสดงออกของยีนด้วยวิธีการอื่นๆ เช่น ‘gene knock-out’ ต้องทำให้โครงสร้างของยีนเปลี่ยนแปลงไป อาจทำให้ยีนที่อยู่ในตำแหน่งนั้น หรือตำแหน่งข้างเคียงเสียหาย และอาจส่งผลต่อสิ่งมีชีวิตนั้นๆ แต่ด้วยเทคโนโลยี RNAi สามารถยับยั้งการแสดงออกของยีนหลังจากเกิดกระบวนการถอดรหัส ดังนั้นจึงไม่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสารพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต
ตัวอย่างการนำเทคโนโลยี RNAi ไปใช้ในด้านการศึกษา
การใช้เทคโนโลยี RNAi ในการศึกษาจีโนมของ C.elegans การใช้เทคโนโลยี RNAi ในการศึกษาจีโนมของ C.elegans โดยใช้แบคทีเรียเป็นสื่อนำให้เกิดกระบวนการ RNAi เพื่อสังเกตผลที่เกิดขึ้นจากการยับยั้งการแสดงออกของยีน 16,757 ยีน (จากทั้งหมด 19,757 ยีน) และจัดกลุ่มยีนที่แสดงออกเป็นลักษณะที่คล้ายกัน (Kamath et al, 2003)
การใช้เทคโนโลยี RNAi ในการศึกษายีนที่จำเป็นต่อการอยู่รอดของ Heterodera glycines (H.glycines)  การใช้เทคโนโลยี RNAi ในการศึกษายีนที่จำเป็นต่อการอยู่รอดของ Heterodera glycines (H.glycines) ซึ่งเป็นหนอนพยาธิที่ก่อให้เกิดถุงน้ำ (cyst) ของต้นถั่วเหลือง (Glycine max) เพื่อนำไปใช้ในการควบคุมหนอนพยาธิชนิดนี้ โดยการใช้เทคโนโลยี RNAi ยับยั้งการแสดงออกของยีนที่คาดว่าเป็นยีนที่จำเป็นต่อหนอนพยาธิ และสังเกตว่าการขาดยีนใดจะทำให้หนอนพยาธิตาย (Alkharouf et al, 2007)
การศึกษา RNAi ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของยีนที่ควบคุมนาฬิกาชีวภาพของร่างกาย การศึกษา RNAi ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของยีนที่ควบคุมนาฬิกาชีวภาพของร่างกาย เป็นการศึกษาเพื่อให้เกิดความเข้าใจกลไกการทำงานของนาฬิกาชีวภาพที่มีอยู่ในร่างกายของสิ่งมีชีวิตตั้งแต่แบคทีเรียจนถึงมนุษย์ ซึ่งจะมี circadian rhythms ที่สอดคล้องกับการทำงานของร่างกายที่เกิดขึ้นในช่วงเวลากลางวัน หรือกลางคืน เช่น การหลับและการตื่น โดยทำการศึกษาใน Drosophila spp. (Nawathean et al, 2005) และแมลงอื่นๆ พบว่า สามารถพบ clock genes ได้ทั้งในสมองและอวัยวะอื่นๆ โดย clock genes ที่พบในระบบสืบพันธุ์เพศผู้จะควบคุมจังหวะที่ทำให้เกิดการผสมพันธุ์ และวงจรการปล่อย sperm ในแต่ละวัน ส่วนใน Drosophila spp. เพศเมีย clock genes มีความสัมพันธ์กับระดับความสามารถในการออกไข่ที่ขึ้นกับความสมบูรณ์ของโภชนาการ นอกจากนี้การทำงานของ clock genes อาจมีความเกี่ยวข้องกับการป้องกันสิ่งมีชีวิตจากความเครียดและการแก่ก่อนวัย การศึกษานี้ถูกนำไปประยุกต์ใช้ในการศึกษากลไกการทำงานของนาฬิกาชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์ ในด้านของระบบสืบพันธุ์ โภชนาการ และ การยืดอายุขัยของมนุษย์
จากที่กล่าวมาข้างต้นจะเห็นได้ว่าในอนาคตเทคโนโลยี RNAi จะเป็นเทคโนโลยีที่สำคัญในการปรับปรุงพันธุ์พืช การป้องกันรักษาโรค ตลอดจนเป็นเครื่องมือในการศึกษาหน้าที่ของยีนในพืช สัตว์ และมนุษย์
ข้อเสียของเทคโนโลยี RNAi

เทคโนโลยีหลากหลายที่มีการนำมาใช้ในปัจจุบันต่างมีทั้งข้อดี และข้อเสีย ผู้ที่นำเทคโนโลยีนั้นไปใช้จึงต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ เลือกวิธีการที่เหมาะสมที่สุดในการนำไปใช้เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด และลดผลกระทบหรือข้อเสียของเทคโนโลยีนั้น เทคโนโลยี RNAi ก็เช่นเดียวกัน แม้ว่าจะมีข้อดีมากมายดังที่กล่าวมาแล้ว แต่เทคโนโลยี RNAi ก็มีข้อเสียหลายประการ เช่น
ไม่สามารถปรับตัวตามการหลบหลีกของไวรัสบางชนิดได้ ทำให้การใช้เทคโนโลยีนี้มีช่วงเวลาจำกัดในการยับยั้งการแสดงออกของยีน จนเมื่อไวรัสเปลี่ยนแปลงพันธุกรรมไปก็ไม่สามารถยับยั้งการแสดงออกของยีนได้
ไม่สามารถประมาณช่วงเวลาที่ RNAi ให้ผลในการยับยั้งการแสดงออกของยีนได้
ทำให้ลำดับพันธุกรรมของโฮสต์เปลี่ยนแปลง เนื่องจากชิ้นส่วน siRNA สามารถเข้าไปแทรกในลำดับพันธุกรรมของโฮสต์ได้
อาจเกิดการยับยั้งการแสดงออกของยีนอื่นที่ไม่ใช่ยีนเป้าหมาย เนื่องจาก siRNA เป็นลำดับนิวคลีโอไทด์สายสั้น ๆ ซึ่งไม่เพียงแต่มีความจำเพาะกับ ตำแหน่งเบสที่เป็นคู่สมกันเท่านั้น แต่ยังมีโอกาสที่จะไปจับกับเบสคู่สมอื่นที่มีความคล้ายคลึงกันได้
ไวรัสที่ใช้เป็นสื่อในการนำยีนเข้าสู่เซลล์อาจก่อโรคหรือไปกระตุ้นให้ oncogene ทำงาน
RNAi ที่ใช้ในการดัดแปลงพันธุกรรมพืชที่ใช้เป็นอาหาร อาจส่งผลกับผู้บริโภค
ประสิทธิภาพของ RNAi ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของ เวกเตอร์
เป็นเทคโนโลยีที่ต้องอาศัยความเข้าใจและชำนาญในการวิเคราะห์
ค่าใช้จ่ายในการทำการทดลองสูง เนื่องจากต้องใช้เครื่องมือประกอบหลายอย่าง
เทคโนโลยีนี้เป็นเทคโนโลยีใหม่ มีการค้นพบมาไม่เกิน 10 ปี ดังนั้นข้อมูลต่างๆที่ได้มาจึงยังสามารถเปลี่ยนแปลงได้อยู่เสมอหากมีการค้นพบข้อมูลต่างๆเพิ่มขึ้น
จังหวัดอาเรียฌ

| จังหวัดอาเรียฌ Département de l'Ariège (ฝรั่งเศส) |
| --- | --- |
จังหวัด
จากบนลงล่าง: ทิวทัศน์ฟัว (เมืองหลัก) กับปราสาท, มงเตกูว์-อ็อง-กูซร็อง, แอร์ป
   ธง ตราอาร์ม
ที่ตั้งของจังหวัดอาเรียฌในประเทศฝรั่งเศส
พิกัด: 43°00′N 1°30′E﻿ / ﻿43.000°N 1.500°E﻿ / 43.000; 1.500
ประเทศ:  ฝรั่งเศส
แคว้น: อ็อกซีตานี
เมืองหลัก: ฟัว
เมืองรอง: แซ็ง-ฌีรง ปามีเย
การปกครอง
 • ประธานสภาจังหวัด: Christine Tequi
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 4,890 ตร.กม. (1,890 ตร.ไมล์)
ประชากร (มกราคม ค.ศ. 2018)
 • ทั้งหมด: 153,066 คน
 • อันดับ: อันดับที่ 97
 • ความหนาแน่น: 31 คน/ตร.กม. (81 คน/ตร.ไมล์)
เขตเวลา: UTC+1 (เวลายุโรปกลาง)
 • ฤดูร้อน  (เวลาออมแสง): UTC+2 (เวลาออมแสงยุโรปกลาง)
รหัส ISO 3166: FR-09
หมายเลขจังหวัด: 09
เมืองใหญ่สุด: ปามีเย
เขต: 3
อำเภอ: 13
เทศบาล: 327
เว็บไซต์: www.ariege.fr
อาเรียฌ (ฝรั่งเศส: Ariège, ออกเสียง: [aʁjɛʒ] ไฟล์:LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Ariège.wav; อุตซิตา: Arièja, ออกเสียง: [aɾiˈɛdʒɔ]) เป็นจังหวัดที่ตั้งอยู่ในแคว้นอ็อกซีตานีในประเทศฝรั่งเศส จังหวัดอาเรียฌตั้งชื่อตามชื่อแม่น้ำอาเรียฌ ตัวจังหวัดตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของฝรั่งเศสโดยมีฟัวเป็นเมืองหลัก ใน ค.ศ. 2019 จังหวัดนี้มีประชากร 153,287 คน
อาเรียฌเป็นหนึ่งใน 83 จังหวัดที่ก่อตั้งขึ้นระหว่างการปฏิวัติฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 4 มีนาคม ค.ศ. 1790 จากอาณาจักรเคานต์แห่งฟัวและกูเซอร็อง
ประชากร

จังหวัดนี้มีประชากร 153,287 คน (2019) แต่ชะเขตมีประชากรดังนี้:
เขตฟัว – 47,433
เขตปามีแย – 64,972
เขตแซ็ง-ฌีรง – 40,882
ดูเพิ่ม

แคว้นอ็อกซีตานี
หน่วยการบริหารของประเทศฝรั่งเศส
แหล่งข้อมูลอื่น

(ในภาษาฝรั่งเศส) เว็บไซต์สภาจังหวัด เก็บถาวร 2015-03-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
(ในภาษาฝรั่งเศส) เว็บไซต์จังหวัด
(ในภาษาฝรั่งเศส) Ariège tourism website
(ในภาษาฝรั่งเศส) Trekking in Ariège Pyrenees website เก็บถาวร 21 ตุลาคม 2016 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
(ในภาษาฝรั่งเศส) Ariège Photography Panoramics 360° website
(ในภาษาฝรั่งเศส) Pyrenees Photography Panoramics 360° website 2 เก็บถาวร 2022-07-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
(ในภาษาฝรั่งเศส) Department of Arriège: Accounts for Communes and Groupings: – Individual data Budget principle only – Consolidated data "Principle Budget and annexes" (ในภาษาฝรั่งเศส)
Ariège Chamber of Commerce and Industry เก็บถาวร 2015-04-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Ariége economic portal (ในภาษาฝรั่งเศส)
| ด ค กจังหวัดของประเทศฝรั่งเศส |
| --- | --- |
แผ่นดินแม่:  01 แอ็ง  02 แอน  03 อาลีเย  04 อาลป์-เดอ-โอต-พรอว็องส์  05 โอตซาลป์  06 อาลป์-มารีตีม  07 อาร์แด็ช  08 อาร์แดน  09 อาเรียฌ  10 โอบ  11 โอด  12 อาแวรง  13 บุช-ดูว์-โรน  14 กาลวาโดส  15 ก็องตาล  16 ชาร็องต์  17 ชาร็องต์-มารีตีม  18 แชร์  19 กอแรซ  2A กอร์ส-ดูว์-ซูด  2B โอต-กอร์ส  21 โกต-ดอร์  22 โกต-ดาร์มอร์  23 เคริซ  24 ดอร์ดอญ  25 ดู  26 โดรม  27 เออร์  28 เออเรลัวร์  29 ฟีนิสแตร์  30 การ์  31 โอต-การอน  32 แฌร์  33 ฌีรงด์  34 เอโร  35 อีเลวีแลน  36 แอ็งดร์  37 แอ็งเดรลัวร์  38 อีแซร์  39 ฌูว์รา  40 ล็องด์  41 ลัวเรแชร์  42 ลัวร์  43 โอต-ลัวร์  44 ลัวรัตล็องติก  45 ลัวแร  46 ล็อต  47 ลอเตการอน  48 ลอแซร์  49 แมเนลัวร์  50 ม็องช์  51 มาร์น  52 โอต-มาร์น  53 มาแยน  54 เมอร์เตมอแซล  55 เมิซ  56 มอร์บีอ็อง  57 มอแซล  58 เนียฟวร์  59 นอร์  60 อวซ  61 ออร์น  62 ปาดกาแล  63 ปุย-เดอ-โดม  64 ปีเรเน-อัตล็องติก  65 โอต-ปีเรเน  66 ปีเรเน-ออรีย็องตาล  67 บา-แร็ง  68 โอ-แร็ง  69 โรน  70 โอต-โซน  71 โซเนลัวร์  72 ซาร์ต  73 ซาวัว  74 โอต-ซาวัว  75 ปารีส  76 แซน-มารีตีม  77 แซเนมาร์น  78 อีฟว์ลีน  79 เดอ-แซฟวร์  80 ซอม  81 ตาร์น  82 ตาร์เนการอน  83 วาร์  84 โวกลูซ  85 ว็องเด  86 เวียน  87 โอต-เวียน  88 โวฌ  89 อียอน  90 แตรีตัวร์เดอแบลฟอร์  91 เอซอน  92 โอดแซน  93 แซน-แซ็ง-เดอนี  94 วาล-เดอ-มาร์น  95 วาล-ดวซ 
โพ้นทะเล:  971 กัวเดอลุป  972 มาร์ตีนิก  973 เฟรนช์เกียนา  974 เรอูว์นียง  976 มายอต 
 หน่วยการบริหารของประเทศฝรั่งเศส แคว้น จังหวัด เมือง เมืองแบ่งตามจังหวัด 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  VIAF 2 
ประจำชาติ:  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
อื่น ๆ:  IdRef
วัดโบสถ์ (อำเภอสามโคก)

สำหรับวัดโบสถ์แห่งอื่น ดูที่ วัดโบสถ์
| วัดโบสถ์ |
| --- | --- |


ชื่อสามัญ: วัดโบสถ์
ที่ตั้ง: เลขที่ 15 หมู่ที่ 1 ซอยบางกระบือ ซอย 6  ตำบลบางกระบือ อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี 12160
ประเภท: วัดราษฎร์
นิกาย: ธรรมยุติกนิกาย
 สถานีย่อยพระพุทธศาสนา
วัดโบสถ์ หรือรู้จักในชื่อ วัดโบสถ์หลวงพ่อโตองค์ใหญ่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายธรรมยุติกนิกาย ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ในหมู่ที่ 1 บ้านท้ายดง ตำบลบางกระบือ อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี มีเนื้อที่ 30 ไร่เศษ
วัดโบสถ์ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2370 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496
จุดเด่นของวัด คือ รูปปั้นสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) ปางเทศนาธรรม ซึ่งมีขนาดใหญ่ มีความสูงถึง 28 เมตร สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2549 ผู้จัดสร้างถวาย คือ นายวัชรพงศ์ ระดมสิทธิพัฒน์ บริเวณลานธรรมหลวงพ่อโตมีวิหารคดล้อมสร้างในรูปแบบสมัยใหม่ ในวาระเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช 80 พรรษา เมื่อ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2550 บริเวณลานธรรมหลวงพ่อโตมีทางเดินไปยังศาลาจัตุรมุขยอดมงกุฎ นอกจากนั้นยังมีหลวงพ่อโสธรองค์ใหญ่และพระสีวลี ริมแม่น้ำมีวังมัจฉาที่ประชาชนมักมาให้อาหารปลากัน
พระพุทธรูปสำคัญ หลวงพ่อเหลือ ถือว่าเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองปทุมธานี เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยสร้างด้วยศิลาทราย ราวปี พ.ศ. 2507 มีโจรเข้ามาลักลอบตัดเศียรพระพุทธรูปภายในโบสถ์ เหลือแต่เพียงหลวงพ่อเหลือ ชาวบ้านจึงเรียกพระพุทธรูปนี้ว่า หลวงพ่อเหลือ
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

| --- | --- |
Faculty of Humanities and Social Sciences, Prince of Songkla University

สถาปนา: 27 เมษายน พ.ศ. 2517; 50 ปีก่อน (2517-04-27)
สังกัดการศึกษา: มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
คณบดี: เชิดชัย อุดมพันธ์
ที่อยู่: วิทยาเขตปัตตานี เลขที่ 181 หมู่ที่ 6 ถนนเจริญประดิษฐ์ ตำบลรูสะมิแล อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี 94000
สี:   สีขาว
เว็บไซต์: huso.psu.ac.th

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (อังกฤษ: Faculty of Humanities and Social Sciences, Prince of Songkla University) เป็นคณะหนึ่งในมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เปิดสอนในระดับปริญญาตรีถึงปริญญาเอกทางด้านมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และเปิดสอนในรายวิชาทางด้านดังกล่าวให้กับนักศึกษาสาขาอื่น ๆ ในมหาวิทยาลัยอีกด้วย
ประวัติ

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ได้จัดตั้งขึ้นตามโครงการ ที่ได้กำหนดไว้ใน แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2515 - 2519) เมื่อวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2517 โดยทบวงมหาวิทยาลัยได้ อนุมัติให้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี จัดตั้ง คณะมนุษยศาสตร์ ต่อมา ได้อนุมัติให้เปลี่ยนชื่อเป็น คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ เมื่อวันที่ 17 มีนาคม พ.ศ. 2518 เพื่อสนองนโยบายที่คณะกรรมการพัฒนาภาคใต้ได้วางไว้ว่าจะให้มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี เป็นศูนย์ทางด้านศิลปวัฒนธรรมและสังคม
ทำเนียบคณบดี

| คณบดี | ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง |
| --- | --- |
1. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ มะเนาะ ยูเด็น: พ.ศ. 2517 - 2521, พ.ศ. 2521 - 2525, พ.ศ. 2529 - 2533 และ พ.ศ. 2533 - 2537
2. รองศาสตราจารย์ วิสิทธิ์ จินตวงศ์: พ.ศ. 2525 - 2529
3. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ประพันธ์ วิเศษรัฐกรรม: พ.ศ. 2538 - 2540
4. รองศาสตราจารย์ ระวีวรรณ ชอุ่มพฤกษ์: พ.ศ. 2541 - 2544 และ พ.ศ. 2549 - 2552
5. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สนธยา อนรรฆศิริ: พ.ศ. 2545 - 2548
6. รองศาสตราจารย์ อาหวัง ล่านุ้ย: พ.ศ. 2553 - 2556
7. ศาสตราจารย์ ดร.ปริศวร์ ยิ้มเสน: พ.ศ. 2557 - 2560 และ พ.ศ. 2561 - 2565
8. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เชิดชัย อุดมพันธ์: พ.ศ. 2565 - ปัจจุบัน
หน่วยงาน

ภาควิชาภาษาไทย
ภาควิชาภาษาตะวันตก
ภาควิชาภาษาตะวันออก
ภาควิชาสังคมศาสตร์
ภาควิชาประวัติศาสตร์
ภาควิชาปรัชญาและศาสนา
ภาควิชาบรรณรักษศาสตร์และสารนิเทศศาสตร์
ภาควิชาภูมิศาสตร์
หลักสูตร

| ระดับปริญญาตรี | วิชาโท (ปริญญาตรี) | ระดับปริญญาโท | ระดับปริญญาเอก |
| --- | --- | --- | --- |
|  หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต (4 ปี) สาขาวิชาภาษาและวรรณคดีไทย  สาขาวิชาภาษาจีน (หลักสูตรปกติ)  สาขาวิชาภาษาจีน (หลักสูตรนานาชาติ)  สาขาวิชาภาษามลายู  สาขาวิชามลายูศึกษา  สาขาวิชาภาษาอาหรับ-ภาษาอาหรับธุรกิจ  สาขาวิชาภาษาญี่ปุ่น  สาขาวิชาภาษาเกาหลี  สาขาวิชาภาษาอังกฤษ  สาขาวิชาภาษาฝรั่งเศส  สาขาวิชาภาษาเยอรมัน  สาขาวิชาการจัดการสารสนเทศ  สาขาวิชาประวัติศาสตร์  สาขาวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา  สาขาวิชาพัฒนาสังคม  สาขาวิชาปรัชญา หลักสูตรเศรษฐศาสตรบัณฑิต (4 ปี) แขนงวิชาเศรษฐศาสตร์พัฒนาการ  สาขาวิชาเศรษฐกิจอาเซี่ยน หลักสูตรสังคมสงเคราะห์ศาสตรบัณฑิต (4 ปี) สาขาวิชาสังคมสงเคราะห์ หลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต (4 ปี) สาขาวิชาภูมิศาสตร์ หลักสูตรบริหารธุรกิจบัณฑิต (4 ปี) แขนงวิชาการจัดการทรัพยากรมนุษย์และองค์กร |  สาขาวิชาภาษาและวรรณคดีไทย  สาขาวิชาภาษาจีน  สาขาวิชาภาษามลายู  สาขาวิชามลายูศึกษา  สาขาวิชาภาษาอาหรับ  สาขาวิชาภาษาญี่ปุ่น  สาขาวิชาภาษาเกาหลี  สาขาวิชาภาษาอังกฤษ  สาขาวิชาภาษาฝรั่งเศส  สาขาวิชาภาษาเยอรมัน  สาขาวิชาประวัติศาสตร์  สาขาวิชาภูมิศาสตร์การท่องเที่ยว  สาขาวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา  สาขาวิชาพัฒนาสังคม  สาขาวิชาปรัชญา  สาขาวิชาศาสนา  สาขาวิชาการจัดการ  สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์  สาขาวิชาอเมริกันศึกษา โดยจะเลือกวิชาโทในชั้นปีที่ 1 ภาคเรียนที่ 2 |  หลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต  สาขาวิชาการบริหารการพัฒนาสังคม  สาขาวิชาการจัดการสารสนเทศ  สาขาวิชาภาษาไทย    |  หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย |
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
| ด ค กรายชื่อโรงเรียนภาษาและมนุษยวิทยาในประเทศไทย  |
| --- | --- |
สถาบันอุดมศึกษาของรัฐ: กาฬสินธุ์ • นครพนม • นราธิวาสราชนครินทร์ • นเรศวร • มหาสารคาม • รามคำแหง • สุโขทัยธรรมาธิราช • อุบลราชธานี
สถาบันอุดมศึกษา  ในกำกับของรัฐ: เกษตรศาสตร์ (มนุษยศาสตร์ • ศิลปศาสตร์และวิทยาการจัดการ • ศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์) • ขอนแก่น (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ • สหวิทยาการ) • จุฬาลงกรณ์ • เชียงใหม่ • ทักษิณ • เทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง • เทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี • เทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ • เทคโนโลยีสุรนารี • ธรรมศาสตร์ • บูรพา • พะเยา • มหิดล (ศิลปศาสตร์ • สังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์) • แม่โจ้ • แม่ฟ้าหลวง (ศิลปศาสตร์ • จีนวิทยา) • วลัยลักษณ์ • ศรีนครินทรวิโรฒ • ศิลปากร (โบราณคดี • อักษรศาสตร์) • สงขลานครินทร์ (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ • ศิลปศาสตร์ • วิเทศศึกษา) • สวนดุสิต
มหาวิทยาลัยราชภัฏ: เชียงใหม่ • นครราชสีมา •  บ้านสมเด็จเจ้าพระยา • บุรีรัมย์ • มหาสารคาม • สวนสุนันทา • สุราษฎร์ธานี • สุรินทร์ • อุดรธานี • เลย
มหาวิทยาลัย  เทคโนโลยีราชมงคล: ตะวันออก (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์) • ตะวันออก (ศิลปศาสตร์) • ธัญบุรี • รัตนโกสินทร์ • ล้านนา • ศรีวิชัย • อีสาน
สถาบันอุดมศึกษาเอกชน: กรุงเทพ • เกริก • เกษมบัณฑิต • คริสเตียน • เซนต์จอห์น • ตาปี • ธุรกิจบัณฑิตย์ • บัณฑิตเอเซีย • รังสิต • ศรีปทุม • แสตมฟอร์ด • สยาม • หอการค้าไทย • หัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ • หาดใหญ่ • อีสเทิร์นเอเชีย
รายชื่อ • หมวดหมู่ • โครงการ • สถานีย่อย
| ด ค กรายชื่อโรงเรียนสังคมศาสตร์ในประเทศไทย  |
| --- | --- | --- |
| สถาบันอุดมศึกษาของรัฐ | นเรศวร • มหาสารคาม |  |
| สถาบันอุดมศึกษา  ในกำกับของรัฐ | เกษตรศาสตร์ • ขอนแก่น • จุฬาลงกรณ์ (รัฐศาสตร์) • จุฬาลงกรณ์ (อักษรศาสตร์) • เชียงใหม่ • ทักษิณ • ธรรมศาสตร์ (สังคมวิทยาและมานุษยวิทยา) • ธรรมศาสตร์ (สังคมสงเคราะห์ศาสตร์) • แม่ฟ้าหลวง • บูรพา • พะเยา • มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย • มหามกุฏราชวิทยาลัย • มหิดล • ศรีนครินทรวิโรฒ • ศิลปากร (โบราณคดี) • ศิลปากร (อักษรศาสตร์) • สงขลานครินทร์ • สวนดุสิต |  |
| มหาวิทยาลัยราชภัฏ | เชียงใหม่ • นครราชสีมา • บ้านสมเด็จเจ้าพระยา • บุรีรัมย์ • มหาสารคาม • สวนสุนันทา • สุราษฎร์ธานี • สุรินทร์ • อุดรธานี • เลย |  |
| มหาวิทยาลัย  เทคโนโลยีราชมงคล | ตะวันออก |  |
| สถาบันอุดมศึกษาเอกชน | พายัพ • ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ |  |
รายชื่อ • หมวดหมู่ • โครงการ • สถานีย่อย