stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ปุ่มลิ้น
ประวัติคำตะวันตก

lingual มาจากคำภาษาละติน "lingua" ซึ่งหมายความว่า "ลิ้น" หรือ "การพูด"
papilla มาจากภาษาละตินคำเดียวกัน ซึ่งหมายความว่า หัวนม
vallate (\ˈva-ˌlāt\) มาจากคำละติน "vallum" ซึ่งหมายความว่า "มีขอบยกขึ้นล้อมหลุม" และหมายถึงเยื่อเมือกรูปกลมที่โผล่สูงขึ้นแล้วล้อมรอบปุ่มเซอร์คัมแวลเลต
fungiform (\ˈfən-jə-ˌfȯrm\) มาจากคำละติน "fungus" และ "forma" ซึ่งหมายความว่า "มีรูปคล้ายเห็ดหรือรา"
foliate (\ˈfō-lē-ət\) มาจากคำละติน "foliatus" และหมายความว่า "มีรูปคล้ายใบไม้"
filiform (\ˈfi-lə-ˌfȯrm-\) มาจากคำละติน "fīlum" และหมายความว่า "มีรูปคล้ายใยหรือด้าย"
ในสัตว์อื่น ๆ

ปุ่มรูปใบไม้เป็นโครงสร้างค่อนข้างเก่าแก่ในมนุษย์
ซึ่งเป็นอวัยวะเหลือค้าง (vestige) ทางวิวัฒนาการของโครงสร้างคล้าย ๆ กันในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น ๆ มากมาย
รูปภาพอื่น ๆ

รูปปาก แก้มได้ผ่าตามขวาง (transverse) และลิ้นดึงไปทางด้านหน้า
ปุ่มลิ้นและจุดเด่นของลิ้นอื่น ๆ
ปุ่มรูปใบไม้
พื้นปาก ผ่าลึก มองจากด้านหน้า
พื้นปาก ผ่าลึก มองจากด้านหน้า
ภาพแสดงปุ่มรูปใบไม้ถ่ายโดยกล้องจุลทรรศน์แบบต่อกับยูเอสบี
เชิงอรรถ

↑  เป็นแนวสันขนานกันประมาณ 20 รอย
แหล่งอ้างอิงอื่น

Saladin, KS (2010a). "16.3 The Chemical Senses". Anatomy and Physiology: The Unity of Form and Function (5th ed.). New York: McGraw-Hill. pp. 595-597 (611-613). ISBN 978-0-39-099995-5.
"15 - The Chemical Senses". Neuroscience (4th ed.). Sinauer Associates. 2008a. pp. 363, 381–393. ISBN 978-0-87893-697-7. {{cite book}}: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ |editors= ถูกละเว้น แนะนำ (|editor=) (help)
ภาพขยายปุ่มรูปด้าย
แผนภาพขยายและตัดของปุ่มรูปเห็ด
แผนภาพขยายและผ่าในแนวตั้งผ่านปุ่มรูปใบไม้ในกระต่าย
ปุ่มเซอร์คัมแวลเลต ผ่าในแนวตั้ง แสดงตุ่มรับรสและเส้นประสาท
พระปศุปติ

| พระปศุปติ |
| --- | --- |
เทพเจ้าแห่งสัตว์ทั้งปวง
แผ่นปศุปติ
ส่วนเกี่ยวข้อง: อวตารของพระศิวะ
เป็นที่นับถือใน: อินเดีย และ เนปาล
ปศุปติ (สันสกฤต: Paśupati) เป็นอวตารหนึ่งของพระศิวะ ที่ทรงเป็น “จ้าวแห่งสัตว์ทั้งปวง” พระองค์ได้รับการเคารพนับถืออย่างมากในลัทธิไศวะ โดยเฉพาะในเนปาล และได้รับการยกย่องจากชาวเนปาลอย่างมากให้ทรงเป็นถึงเทพเจ้าประจำชาติ[ต้องการอ้างอิง]
ศัพทมูล

ปศุปติ แปลว่า “จ้าวแห่งสัตว์” ดั้งเดิมแล้วเป็นชื่อรองของพระรุทรในยุคพระเวท and now is an epithet of Shiva.
ในประเทศเนปาล

ถึงแม้ว่าเนปาลจะเป็นรัฐฆราวาสอย่างเป็นทางการ แต่ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศก็เป็นศาสนิกชนฮินดู และนับถือให้พระศรีปศุปติเป็นเทพเจ้าประจำประเทศเนปาล ปศุปตินาถมนเทียรซึ่งตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำพัคมติ ได้รับการนับถือว่าเป็นสถานที่ที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในเนปาล
ปศุปตินาถมนเทียร ประเทศเนปาล
แซนดรา บุลล็อก

| แซนดรา บุลล็อก |
| --- | --- |
แซนดร้า บุลล็อกในปีพ.ศ. 2556
สารนิเทศภูมิหลัง
เกิด:  (1964-07-26) กรกฎาคม 26, 1964 (60 ปี) แซนดรา แอนเน็ต บุลล็อก รัฐเวอร์จิเนีย
การศึกษา: Bachelor of Fine Arts, East Carolina University
คู่สมรส: เจสซี เกร์กอรี่ เจมส์ (2005 - 2010)
บุตร: 2 คน
อาชีพ: นักแสดง , โปรดิวเซอร์
ปีที่แสดง: 1987 - ปัจจุบัน
แซนดรา แอนเน็ต บุลล็อก (อังกฤษ: Sandra Annette Bullock) เกิดเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม ค.ศ. 1964  เป็นนักแสดงชาวอเมริกัน มีผลงานดังอย่าง Speed, While You Were Sleeping, Miss Congeniality, Crash, The Proposal ซึ่งเป็นผลงานที่ทำเงินมากที่สุดของเธอและ The Blind Side ที่ทำให้เธอคว้ารางวัลออสการ์ สาขานักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมประจำปี2009
ประวัติ

แซนดรา บุลล็อกเกิดที่ วอชิงตัน ดี.ซี. เธอเริ่มต้นอาชีพนักแสดงโดยการย้ายไปอยู่ที่นิวยอร์กและเข้าเรียนการแสดงที่ เนเบอร์ฮูด เพลย์เฮาส์ หลังจากได้แสดงละครเวทีบ้าง เธอได้รับคำชมจาก ละครออฟบรอดเวย์เรื่อง No Time Flat และหลังจากนั้นในปี 1992 ได้เล่นภาพยนตร์เรื่อง  Love Potion No. 9 และ The Thing Called Love แต่ไม่ประสบความสำเร็จ แต่เธอก็ยังถูกเรียกตัวให้มารับบทแฟนสาวของ คีเฟอร์ ซุเทอร์แลนด์ ที่ถูกลักพาตัวไป ในเรื่อง The Vanishing (1993) ต่อมาเธอได้แสดงในผลงานชิ้นสำคัญของเธอคือ หนังแแอกชันของ ซิลเวสเตอร์ สตอลโลน เรื่อง Demolition Man และต่อมาในปี 1994 เธอได้รับคัดเลือกเป็นนางเอกประกบคู่กับ คีนู รีฟส์ ในเรื่อง Speed ถือเป็นหนังแอ๊คชั่นที่ถือได้ว่าประสบความสำเร็จสูงสุดเรื่องหนึ่ง
ต่อมาเธอได้แสดงในบทเบา ๆ อย่าง While You Were Sleeping (1995) ที่ประสบความสำเร็จทั้งในด้านรายได้และเสียงตอบรับจากนักวิจารณ์ จากนั้นแสดงเรื่อง A Time to Kill (1996) ของผู้กำกับ จอห์น กริชแฮม และหนังเรื่องต่อมาก็ไม่ประสบความสำเร็จมากนักอย่าง In Love and War (1996) และ Two If By Sea (1996) หรือ Speed 2: Cruise Control (1997) ที่ไม่ประสบความสำเร็จอย่างที่ใคร ๆ คาดหวัง
บุลล็อกเปิดบริษัทสร้างหนังชื่อว่า ฟอร์ตินฟิมส์ และแสดงนำให้ผลงานเรื่องแรกของบริษัท ในเรื่อง Hope Floats (1998) ที่ประสบความสำเร็จพอสมควร ต่อมาแสดงในภาพยนตร์เรื่อง Practical Magic (1998) ประกบกับ นิโคล คิดแมน  และแสดงใน Forces of Nature (1999) ร่วมกับ เบน แอฟเฟล็ค ต่อมาในปี 2000 เธอสวมบทคอลัมนิสต์หนังสือพิมพ์ ในเรื่อง 28 Days และ ในเรื่อง Miss Congeniality แสดงเป็นตำรวจหญิง และต่อมาคือเรื่อง Murder By Numbers (2002) และในปีเดียวกันนี้ เรายังจะได้เห็นเธอในหนังรักเบาสมอง เรื่อง Two Weeks Notice แสดงร่วมกับ ฮิวจ์ แกรนท์
ในปี 2009 ถือเป็นปีแห่งความสำเร็จของบุลล็อกก็ว่าได้เพราะเธอมีผลงานภาพยนตร์ทำเงิน 2 เรื่องคือ The Proposal และ The Blind Side ซึ่ง The Proposal ทำเงินไปกว่า 314 ล้านเหรียญทั่วโลก ส่วน The Blind Side ทำเงินไป  ล้านเหรียญ นอกจากนั้นบุลล็อกยังคว้ารางวัลออสการ์ สาขานักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมประจำปี 2009 รางวัลลูกโลกทองคำสาขานักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมประเภทดราม่าและรางวัลสมาคมนักแสดงภาพยนตร์และโทรทัศน์สาขานักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมจากเรื่อง The Blind Side มาครองอีกด้วย อย่างไรก็ตามบุลล็อกคว้ารางวัลราซเบอร์รี่เน่าสาขานักแสดงนำหญิงยอดแย่จากเรื่อง อลเวงนัก กรี๊ดรักนายสตีฟ ทำให้บุลล็อกเป็นนักแสดงคนแรกที่คว้าทั้งรางวัลยอดเยี่ยมและยอดแย่มาครองในปีเดียวกัน
พระมหาเทวีแห่งหงสาวดี

| พระมหาเทวีแห่งหงสาวดี  မဟာဒေဝီ> ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งหงสาวดี |
| --- | --- |
ระหว่าง: ในวันที่ 28 ตุลาคม ค.ศ. 1383 – 4 มกราคม ค.ศ. 1384
ก่อนหน้า: พระยาอู่ (ในฐานะกษัตริย์)
ต่อไป: พระเจ้าราชาธิราช (ในฐานะกษัตริย์)
กษัตริย์: พระยาอู่
เจ้าเมืองตะเกิง
ครองราชย์: ค.ศ. 1364 – ป. ค.ศ. 1392
ก่อนหน้า: พระตะเบิด
ต่อไป: ?

พระราชสมภพ: ในหรือก่อน ค.ศ. 1322 เมาะตะมะ, อาณาจักรเมาะตะมะ
สวรรคต: ป. ค.ศ. 1392   ป. 754 มรันมาศักราช ตะเกิง, อาณาจักรหงสาวดี
คู่อภิเษก: พระตะเบิด (สมรส 1348; 1363)   ไชยสุระ (สมรส 1363; 1364)
พระราชบุตร: ไม่มีบุตร   พระเจ้าราชาธิราช (บุตรบุญธรรม)
ราชวงศ์: ฟ้ารั่ว
พระราชบิดา: พระเจ้ารามมะไตย
พระราชมารดา: นางจันทะมังคะละ
ศาสนา: พุทธเถรวาท
มหาเทวี (พม่า: မဟာဒေဝီ, ออกเสียง: [məhà dèwì]; อักษรโรมัน: Maha Dewi; ราว ค.ศ. 1322 – ราว ค.ศ. 1392) เป็นเจ้าหญิงผู้สำเร็จราชการแห่งอาณาจักรหงสาวดีในช่วงราวสิบสัปดาห์สุดท้ายของรัชกาลพระยาอู่ (Binnya U) ผู้เป็นพระอนุชา พระนางยังทรงเป็นเจ้าเมืองตะเกิง (Dagon) ตั้งแต่ ค.ศ. 1364 ถึงราว ค.ศ. 1392
ก่อนดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแผ่นดินนั้น พระนางทรงเป็นที่ปรึกษาใกล้ชิดของพระอนุชามาตั้งแต่ ค.ศ. 1369 และทรงปกครองแผ่นดินโดยพฤตินัยมาตั้งแต่ต้นคริสต์ทศวรรษที่ 1380 แต่ราชสำนักไม่สนับสนุนพระนาง กลุ่มอำนาจในราชสำนักมักยกเอาข้อกล่าวหาที่ว่า พระนางมีความสัมพันธ์ฉันชู้สาวมายาวนานกับสมิงมะราหู (Smim Maru) หลานเขยผู้อ่อนวัยกว่าพระนางเป็นอันมาก มาบ่อนทำลายอิทธิพลของพระนาง ครั้นเมื่อพระยาน้อย (Binnya Nwe) พระนัดดาและพระโอรสบุญธรรมของพระนาง ก่อกบฏใน ค.ศ. 1383 สมิงชีพราย (Zeik-Bye) อัครมหาเสนาบดี ก็ลักลอบเข้าด้วยพระยาน้อย
ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1383 พระยาอู่ประชวรและมอบราชการให้แก่พระนางอย่างเป็นทางการ แต่พระนางมิอาจปราบกบฏพระยาน้อยลงได้ สองเดือนให้หลัง พระยาอู่สวรรคต ราชสำนักเลือกพระยาน้อยขึ้นสืบสันตติวงศ์ ทรงพระนาม พระเจ้าราชาธิราช (Razadarit) พระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่ทรงตั้งพระนางซึ่งเป็นพระมารดาบุญธรรมกลับไปดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองตะเกิงดังเดิม แต่สถานะของพระนางในครั้งนี้เป็นไปในทางพิธีการเท่านั้น
ต้นพระชนม์

พระนางมีพระนามเมื่อแรกประสูติว่า "เม้ยนะ" (Mwei Na) เป็นพระธิดาของเจ้าหญิงจันทะมังคะละ (Sanda Min Hla) กับเจ้าชายสอเซน (Saw Zein) พระมารดาและพระบิดาทรงเป็นลูกพี่ลูกน้องกัน เมื่อประสูติแล้ว ทรงได้รับพระนามว่า "วิหารเทวี" (Wihara Dewi) เพราะมีพระประสูติการในขณะที่พระบิดาทรงสร้างพระวิหารถวายสงฆ์ พระนางมีพระญาติร่วมพระบิดามารดา คือ เม้ยเน (Mwei Ne) พระเชษฐภคินี และพระยาอู่ (Binnya U) พระอนุชา เนื่องจากพระยาอู่ประสูติใน ค.ศ. 1323/24 พระนางจึงน่าจะประสูติในหรือก่อน ค.ศ. 1322
หลังประสูติได้ไม่นาน พระบิดาก็ได้เถลิงถวัลยราชย์เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรหงสาวดี มีพระนามว่า พระยารามมะไตย (Binnya Ran De) มีเมืองหลวงอยู่ที่เมาะตะมะ ส่วนพระเชษฐภคินีก็สิ้นพระชนม์ พระนางจึงเป็นพระราชบุตรพระองค์โตที่สุดที่ยังดำรงพระชนม์อยู่ของพระยารามมะไตย พระองค์จึงประทานพระนาม "มหาเทวี" ให้แก่พระนาง อันเป็นพระนามซึ่งทรงเป็นที่รู้จักมาจนบัดนี้
พระยารามมะไตยสวรรคตใน ค.ศ. 1330 พระนางและพระอนุชาจึงทรงกำพร้าพระบิดานับแต่นั้น แต่พระมารดาของทั้งสองพระองค์ทรงคุมอำนาจในราชสำนักไว้ได้ โดยทรงตั้งพระมหากษัตริย์สืบราชบัลลังก์ต่อมาจน ค.ศ. 1348 ถึงสองพระองค์ และตั้งพระองค์เองเป็นพระอัครมเหสีของพระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใหม่ทั้งสองนั้น
เจ้าหญิงแห่งตะเกิง

พระมหาเทวีมิได้เสกสมรสจนกระทั่งพระชันษาเกือบปลายยี่สิบ โดยใน ค.ศ. 1348 พระยาอู่ พระอนุชา ทรงสืบบัลลังก์แห่งเมาะตะมะ และโปรดให้พระนางเสกสมรสกับบุญลาภ (Bon La) บุตรชายของมุเตียว (Than-Daw) เสนาบดีผู้ทรงอิทธิพล เพื่อสร้างความสัมพันธ์ทางเครือญาติ แล้วพระยาอู่ก็ทรงตั้งบุญลาภเป็นเจ้าเมืองตะเกิง บรรดาศักดิ์ว่า "พระตะเบิด" (Bya Hta-Baik) หลายปีให้หลังบุญลาภ ผู้เป็นพระสวามี ก็ได้เป็นพันธมิตรที่สำคัญของพระอนุชา
ครั้น ค.ศ. 1362 พระยาอู่ทรงขยายเจดีย์ชเวดากองให้สูงขึ้นถึง 20 เมตรเพื่อเป็นพระราชกุศล แต่กลับเป็นช่วงสุดท้ายที่อาณาจักรจะอยู่สงบร่มเย็น เพราะในปีถัดมา คือ ค.ศ. 1363 พระยาอู่และราชบริพารเสด็จออกจากเมาะตะมะ กลุ่มการเมืองคู่แข่ง นำโดยเจ้าชายพระตะบะ (Byattaba) ฉวยโอกาสเข้ายึดพระนครไว้ได้ และสมิงเลิกพร้า (Laukpya) พระเชษฐาหรืออนุชาของพระตะบะ ก็ก่อกบฏในลุ่มดินดอนสามเหลี่ยมอิรวดี พระยาอู่จึงทรงตั้งบุญลาภ พระสวามีของพระมหาเทวี เป็นแม่ทัพนำกำลังไปกู้พระนคร แต่พระชายาของพระตะบะ กับตละแม่มะสำโร (Tala Mi Ma-Hsan) พระขนิษฐาร่วมพระมารดาหรือบิดาของพระมหาเทวี ทรงร่วมมือกันวางยาพิษฆ่าบุญลาภเป็นผลสำเร็จในช่วงเจรจาหย่าศึก
พระมหาเทวีไม่ทรงมีเวลาอาลัยพระสวามีมากนัก ด้วยพระยาอู่โปรดให้เสกสมรสกับไชยสุระ (Zeya Thura) เจ้าเมืองมอบี (Hmawbi) ทันที แล้วโปรดให้ไชยสุระเป็นผู้บัญชาการทหารคนใหม่ยกกำลังไปยึดเมาะตะมะอีกครั้ง แต่ไชยสุระถูกสังหารกลางสมรภูมิ พระยาอู่จึงทรงตั้งพระมหาเทวีขึ้นเป็นเจ้าเมืองตะเกิง
เจ้าเมืองตะเกิง

เมื่อดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองตะเกิง ปรากฏว่า พระมหาเทวีทรงเป็นผู้ปกครองที่สามารถอาจหาญ พระนางกลายเป็นพันธมิตรที่พระยาอู่ พระอนุชา ทรงขาดมิได้ เวลานั้น พระยาอู่ทรงไปตั้งราชสำนักอยู่ที่นอกเมืองวาน (Donwun) ห่างจากเมืองเมาะตะมะไปทางเหนือราว 100 กิโลมตร การที่พระมหาเทวีทรงบัญชาการเมืองตะเกิงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้กองทัพกบฏของสมิงเลิกพร้าไม่อาจรุกคืบไปถึงเมืองพะโค (Pegu) ในภาคกลาง ส่วนสมิงพระตะเบิด (Smim Than-Byat - คนละคนกับพระตะเบิด ซึ่งมีชื่อเดิมว่า บุญลาภ) ซึ่งเป็นพระเชษฐาหรืออนุชาของพระตะบะ แต่ภักดีต่อพระยาอู่ ก็ป้องกันเมืองพะโคมิให้ถูกสมิงเลิกพร้าโจมตีจากทางตะวันตกเป็นผลสำเร็จ
แต่ใน ค.ศ. 1369/70 สถานการณ์กลับเลวร้ายลง ด้วยกองทัพของพระตะบะขับพระยาอู่ออกจากเมืองวานได้ ขอบเขตอำนาจของพระยาอู่บัดนี้จึงเหลือแต่เมืองพะโคที่เดียว ฉะนั้น พระยาอู่จึงทรงตั้งพะโคเป็นพระนครแห่งใหม่ ซึ่งอยู่ห่างเมืองตะเกิงของพระมหาเทวีไปทางตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 62 กิโลเมตร
การแย่งชิงอำนาจที่พะโค

ยิ่งพระอำนาจของพระยาอู่สั่นคลอน พระอำนาจของพระมหาเทวีก็ทวีขึ้น ครั้นอำมาตย์แพรจอ (Pun-So) อัครมหาเสนาบดีที่พระยาอู่ไว้พระทัย ถึงแก่กรรมใน ค.ศ. 1369 พระยาอู่ก็ทรงหันมาพึ่งพาคำแนะนำของพระมหาเทวีผู้เป็นพระเชษฐภคินี เหตุการณ์สำคัญ คือ เมื่อสมิงสามปราบ (Than-Byat) เจ้าเมืองกริบ (เมืองสิเรียม - Syriam) แปรพักตร์ พระมหาเทวีก็ทรงแนะให้ตีโต้ พระมหาเทวีทรงตั้งสมิงทะโยกคะราช (Yawga Rat) กับสมิงมะราหู ให้นำทัพข้ามแม่น้ำจากเมืองตะเกิงของพระนางเข้าไปยึดสิเรียมคืน การทัพครั้งนี้สำเร็จลุล่วงดังพระประสงค์ แต่พระยาอู่ก็ยังทรงตั้งมั่นอยู่ในพะโคต่อไป โดยทรงรอมชอมกับพระตะบะและสมิงเลิกพร้า พงศาวดารปากลัด (Pak Lat Chronicles) ระบุว่า พระยาอู่ทรงยอมมอบทองคำหนัก 16.33 กิโลกรัม พร้อมด้วยช้างสิบเชือก ให้แก่ทั้งสอง คนทั้งสองจึงยอมสวามิภักดิ์และกลับคืนเป็นข้าฝ่าละอองธุลีพระบาทของพระยาอู่แต่ในนาม
อย่างไรก็ดี การเถลิงอำนาจของพระมหาเทวีนี้ไม่เป็นที่ยอมรับนับถือของคนทั้งปวง กลุ่มการเมืองในราชสำนักที่มีสมิงชีพราย อัครมหาเสนาบดี เป็นผู้นำ ต่อต้านพระนางอย่างลับ ๆ และสามปีให้หลัง พระนาง ในพระชนม์กว่า 50 ชันษา ก็ทรงถูกต่อต้านหนักขึ้น เมื่อทรงถูกกล่าวหาว่า เป็นชู้กับสมิงมะราหู ผู้เป็นหลานเขยที่อ่อนวัยกว่าพระนางยิ่งนัก สมิงมะราหูผู้นี้เป็นสวามีของตละแม่ศรี (Tala Mi Thiri) พระธิดาของพระยาอู่ และพระนัดดาของพระนางเอง เมื่อข้อกล่าวหานี้แพร่สะพัด ผู้คนทั้งพระนครก็เย้ยหยันพระนาง พงศาวดารมอญ ราชาธิราช ยังบันทึกเพลงกลอนที่ชาวเมืองขับร้องเสียดสีพระนางเอาไว้ ว่า "นกสตือไซร้ขึ้นไข่ไว้ในต้นไม้อันคาอันซุ่ง อันสตรีแก่จะใคร่ได้สามีหนุ่ม ถันยุคลนั้นไซร้ยานลงถึงรั้งผ้า" เหตุการณ์ครั้งนี้เชื่อว่า เป็นที่มาของภาษิตมอญที่ว่า "นางนกยูงแก่ปีนขึ้นเค้าไม้ไปวางไข่ นางหญิงเฒ่าไร้ยางอายไปแย่งผัวชาวบ้าน" (The old peahen climbs up a tree to lay a clutch of eggs; the old woman brazenly steals another woman's husband.)
อย่างไรก็ดี พระยาอู่ก็ทรงยังไว้พระทัยในพระนางมิเสื่อมคลาย ทั้งทรงมอบอำนาจให้พระนางมากขึ้น ๆ ทุกปี ด้วยพระพลานามัยทรุดโทรมลงตามลำดับ แต่การงัดข้อกันเพื่อชิงอำนาจก็เป็นไปในทางรุนแรงขึ้นทุกขณะเช่นกัน หลายกลุ่มพากันหนุนพระนางและสมิงมะราหูมากขึ้น ๆ เป็นเหตุให้ที่สุดแล้วกลุ่มของพระนางก็มีอำนาจมั่นคงสถาพรขึ้นในต้นคริสต์ทศวรรษที่ 1380 อันเป็นช่วงเวลาที่พระสุขภาพของพระยาอู่ถดถอยลงอย่างถึงที่สุด ฉะนั้น ใน ค.ศ. 1382 จึงปรากฏว่า พระมหาเทวีทรงได้ปกครองอาณาจักรหงสาวดีโดยพฤตินัยอยู่แล้ว ครั้น ค.ศ. 1383 พระยาน้อย ผู้เป็นพระโอรสของพระยาอู่ ทั้งเป็นพระนัดดาและโอรสบุญธรรมของพระนางเอง ก่อหวอดต่อต้านพระนาง
กบฏพระยาน้อย

พระยาน้อยนั้นอยู่ในความดูแลของพระมหาเทวีผู้เป็นป้ามาแต่ประสูติ เพราะเจ้าหญิงมุเตียว (Mwei Daw) พระมารดา ทรงคลอดพระองค์แล้วก็เสด็จสวรรคาลัย พระมหาเทวีทรงอุ้มชูพระยาน้อยมาเสมือนพระราชบุตรในพระอุทร แต่พระยาอู่ พระบิดาของพระยาน้อย ไม่พอพระทัยในพระยาน้อยมาเสมอ เพราะทรงเห็นว่า พระยาน้อยมีน้ำพระทัยโหดเหี้ยม ครั้งหนึ่งถึงกับรับสั่งต่อพระมหาเทวีว่า อย่าให้พระยาน้อยสืบราชสมบัติเด็ดขาด ด้วยเหตุนั้น พระยาอู่จึงทรงเลือกพ่อขวัญเมือง (Baw Ngan-Mohn) พระโอรสองค์น้อย เป็นรัชทายาท พระยาน้อยทรงทราบแล้วก็ทรงนิ่งเฉย
ครั้น ค.ศ. 1382 พระยาน้อยทรงลักลอบได้เสียกับตละแม่ท้าว (Talamidaw) พระเชษฐหรือขนิษฐภคินีต่างพระมารดาของพระองค์เอง ยิ่งทำให้พระยาอู่พิโรธหนัก รับสั่งให้จับพระยาน้อยไปจำคุกไว้ แต่พระมหาเทวีก็ทรงวอนขอให้งดโทษเสีย จนพระยาอู่ทรงยอมปล่อยพระยาน้อย และยอมให้พระยาน้อยเสกสมรสกับตละแม่ท้าว โดยมีพระมหาเทวีเป็นองค์ประธานในการวิวาหมงคล
แต่เหตุการณ์เหล่านี้ทำให้พระยาน้อยทรงตระหนักว่า พระมหาเทวีทรงมีอำนาจเหนือแผ่นดินหงสาวดีมากเพียงไร และพระยาน้อยทรงเชื่อว่า พระนางจะเอาชายชู้มานั่งราชบัลลังก์ พระยาน้อยจึงทรงถือพระนางเป็นศัตรูสำคัญ สมิงชีพรายเห็นสบโอกาส จึงยุแยงพระยาน้อยว่า พระมหาเทวี กับสมิงมะราหู ชายชู้ วางแผนจับพระยาน้อยประหารชิงบัลลังก์อยู่แล้ว ครั้นวันที่ 22 เมษายน ค.ศ. 1383 พระยาน้อยจึงตัดสินพระทัยก่อกบฏ เช้ามืดวันที่ 5 พฤษภาคม ค.ศ. 1383 พระยาน้อยนำกำลัง 30 นายหนีออกจากเมืองพะโคไปยึดเมืองตะเกิงตั้งกองบัญชาการ
เดิมที พระมหาเทวีมิได้สนพระทัยการไปของพระยาน้อยมากนัก แต่พระยาอู่ พระมหากษัตริย์ผู้ประชวรหนักอยู่นั้น รับสั่งให้พระนางเสด็จไประงับเหตุ พระนางจึงหมายพระทัยจะส่งกองพันกองหนึ่งไปรับมือ แต่สมิงชีพรายทูลว่า ไม่สมควร เพราะเป็นการกระทำของเจ้าชายหนุ่มผู้วู่วามเท่านั้น พระนางเห็นด้วย จึงโปรดให้คณะทูตไปตะเกิงเพื่อเจรจาให้พระยาน้อยกลับคืนมาพระนคร พระยาน้อยมีราชสาสน์มากราบทูลว่า ยังทรงถือพระนางเสมือนพระมารดาอยู่ และจะเสด็จนิวัตภายในเดือนสิงหาคม
แท้จริงแล้ว พระยาน้อยมิได้ตั้งพระทัยจะกลับพะโค พระองค์รวบรวมผู้นำท้องถิ่นรอบเมืองตะเกิงมาเข้าฝ่ายพระองค์ วันที่ 18 สิงหาคม ค.ศ. 1383 พระมหาเทวีจึงโปรดให้คณะทูตอีกชุดไปเจรจากับพระยาน้อย พระยาน้อยก็ทรงรับปากดังเดิมว่า จะกลับเมืองหลวงในเร็ววัน แต่ไม่ช้าพระมหาเทวีก็ทรงได้รับรายงานว่า พระยาน้อยส่งทูตไปขอความช่วยเหลือจากเมาะตะมะและมองมะละ (Myaungmya) ซึ่งเวลานั้นเป็นเมืองขึ้นของอาณาจักรหงสาวดีแต่ในนาม พระนางจึงทรงส่งคณะทูตไปเมืองทั้งสองตัดหน้าพระยาน้อย แต่ที่สุดแล้ว ในวันที่ 27 สิงหาคม ค.ศ. 1383 พระนางก็ตกลงพระทัยว่า จะใช้กำลังขั้นเด็ดขาดกับพระยาน้อยทันทีที่สิ้นฤดูฝน
การสำเร็จราชการแผ่นดิน

ขณะนั้น พระพลานามัยของพระยาอู่ทรุดหนักอย่างเห็นได้ชัด จนไม่ทรงสามารถออกว่าราชการได้อีก ฉะนั้น ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1383 จึงมีพระราชโองการมอบหมายราชการแผ่นดินทั้งสิ้นทั้งปวงให้แก่พระมหาเทวีผู้เป็นพระเชษฐภคินี ให้พระนางมีราชศักดิ์และสิทธิ์ที่จะใช้มหาเศวตฉัตรได้ดังพระเจ้าแผ่นดิน เหตุนั้น จึงมีการขานพระนามว่า "มังมหาเทวี" (Min Maha Dewi) แต่พระนางก็ยังทรงว่าราชการในพระนามาภิไธยของพระอนุชาต่อไป มิได้ทรงออกหน้าเป็นพระเจ้าแผ่นดินเสียเอง
พระบัญชาประการแรกที่พระนางมีเมื่อทรงเข้าเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินอย่างเป็นทางการ คือ ให้ยึดเมืองตะเกิงคืนจากพระยาน้อย พระนางทรงตั้งสมิงมะราหูเป็นกองหน้า ตั้งสมิงชีพรายเป็นกองหลัง นำทัพสามทัพ หนึ่งจากเมืองพะโค หนึ่งจากเมืองเมาะตะมะ และอีกหนึ่งจากเมืองมองมะละ ออกจากพะโคไปในวันที่ 28 ตุลาคม ค.ศ. 1383 แต่ทัพเมืองเมาะตะมะและมองมะละนั้นมิได้ประสงค์จะเข้าร่วมศึกอย่างแท้จริง มาแต่เฝ้าสังเกตเหตุการณ์เท่านั้น ส่วนสมิงชีพรายซึ่งเป็นฝ่ายพระยาน้อยมาแต่ต้นแล้ว ก็ลอบรายงานการทัพต่อพระยาน้อยสม่ำเสมอ ครั้นทัพทั้งสามไปถึงเมืองตะเกิง ก็ตั้งยั้งอยู่นอกเมือง แต่ไม่อาจตกลงกันเรื่องแผนประสานงานได้ พระยาน้อยจึงส่งทูตไปยังค่ายฝ่ายเมาะตะมะและมองมะละเจรจาให้ถอนตัว คณะทูตทำงานสำเร็จ ทัพมองมะละเป็นกลุ่มแรกที่ลาจาก ตามมาด้วยทัพเมาะตะมะในอีกไม่กี่วัน จึงเหลือแต่ทัพจากพะโคให้พระยาน้อยจัดการ ครั้นวันที่ 19 พฤศจิกายน ค.ศ. 1383 พระยาน้อยเปิดศึกกับกองหน้าที่นำโดยสมิงมะราหู ส่วนกองหลังของสมิงชีพรายก็ไปตั้งเสียไกลสมรภูมิ ทำให้กองหน้าแตกพ่ายกลับไป
ข่าวการพ่ายศึกทำให้พระมหาเทวีทรงฉงนพระทัยว่า เหตุใดกองกำลังอันน้อยนิดของพระยาน้อยจึงมีชัยเหนือกองทัพของพระนางได้ จนที่สุดก็ทรงเล็งเห็นถึงการหักหลังจากสมิงชีพราย และทรงตระหนักว่า มิทรงอยู่ในฐานะที่จะตีโต้อีกต่อไป พระนางรับสั่งให้ตกแต่งค่ายคูประตูหอรบเป็นการด่วน ส่วนสมิงชีพรายก็ถวายรายงานการปรับปรุงพระนครนี้ให้พระยาน้อยทรงทราบอย่างต่อเนื่อง เวลานั้น อำนาจของพระมหาเทวีเสื่อมคลายลงมาก ไม่มีผู้ใดเชื่อถือพระเสาวนีย์อีกต่อไป พอพระยาน้อยนำทัพมาถึงกำแพงเมืองพะโคในวันที่ 10 ธันวาคม ค.ศ. 1383 พระมหาเทวีก็มิอาจทรงทำประการใดได้อีก นอกจากประทับหลบภัยอยู่ภายในกำแพงพระนคร
ทหารทั้งสองฝ่ายสู้ยันกันมิรู้แพ้ชนะมาจนวันที่ 2 มกราคม ค.ศ. 1384 เมื่อพระยาอู่เสด็จสวรรคต และสมิงมะราหูพยายามแสวงหาผู้สนับสนุนให้ตนขึ้นเสวยราชย์แทน แต่ไร้คนเข้าด้วย สมิงมะราหูจึงพาพระมหาเทวีเสด็จหนีจากพระนคร แต่ก็ไปไม่รอด ถูกจับกุมกลางทาง ฉะนั้น วันที่ 4 มกราคม ค.ศ. 1384 ราชสำนัก ซึ่งสมิงชีพรายควบคุมไว้ได้นั้น จึงถวายราชบัลลังก์แก่พระยาน้อย วันรุ่งขึ้น พระยาน้อยเสด็จขึ้นครองราชย์ ทรงรับพระนาม "ราชาธิราช" แต่พระยาน้อยตัดสินพระทัยจะไม่ลงโทษทัณฑ์ใด ๆ แก่พระมารดาบุญธรรม พระองค์ทรงตั้งพระมหาเทวีกลับเป็นเจ้าเมืองตะเกิง แต่บทบาทของพระนางหลังจากนี้เป็นไปในทางพิธีการเท่านั้น มิได้มีอำนาจปกครองอย่างแท้จริงเช่นแต่ก่อน
ปลายพระชนม์

ในบั้นปลายพระชนมชีพ พระมหาเทวีทรงพำนักอยู่ ณ เมืองตะเกิง และไม่ทรงมีส่วนในการปกครองของพระเจ้าราชาธิราช แต่ก็ทรงมีโอกาสได้ร่วมเหตุการณ์ในห้วงเจ็ดปีหลังพระเจ้าราชาธิราชเสด็จขึ้นเสวยราชย์ อันได้แก่ การที่พระเจ้าราชาธิราชผนวกแว่นแคว้นแดนมอญทั้งสามเข้าเป็นหนึ่งและต่อต้านการรุกรานของอาณาจักรอังวะจากทางเหนือไว้เป็นผลสำเร็จ
พระนางสิ้นพระชนม์ในราว ค.ศ. 1392 อันเป็นปีเดียวกับที่พระนางปิยราชเทวี (Piya Yaza Dewi) มเหสีพระเจ้าราชาธิราช สิ้นพระชนม์ และพระยารามที่ 1 (Binnya Ran I) โอรสพระเจ้าราชาธิราช ประสูติ ครั้น ค.ศ. 1394 พระเจ้าราชาธิราชทรงตั้งพระนามพระธิดาพระองค์ใหม่ว่า "วิหารเทวี" ตามพระนามของพระมหาเทวี สมเด็จป้าผู้มีพระประสูติการเมื่อกว่าเจ็ดสิบปีผ่านมาแล้ว
บรรณานุกรม

Fernquest, Jon (Spring 2006). "Rajadhirat's Mask of Command: Military Leadership in Burma (c. 1348–1421)" (PDF). SBBR. 4 (1). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2019-08-01. สืบค้นเมื่อ 2017-12-23.
Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.
Htin Aung, Maung (1967). A History of Burma. New York and London: Cambridge University Press.
Pan Hla, Nai (1968). Razadarit Ayedawbon (ภาษาพม่า) (8th printing, 2005 ed.). Yangon: Armanthit Sarpay.
Royal Historical Commission of Burma (1832). Hmannan Yazawin (ภาษาพม่า). Vol. 1–3 (2003 ed.). Yangon: Ministry of Information, Myanmar.
Sein Lwin Lay, Kahtika U (1968). Min Taya Shwe Hti and Bayinnaung: Ketumadi Taungoo Yazawin (ภาษาพม่า) (2006, 2nd printing ed.). Yangon: Yan Aung Sarpay.
| ด ค ก พระมหากษัตริย์พม่า |
| --- | --- |
ราชวงศ์พุกาม ค.ศ. 849–1297:  ปยีน-บย่า  ตานแนะ  ซะเล  เต้นโค  ญองอู้ ซอยะฮ่าน  กู้นซอจ้องพยู  จีนโซ่  โซะกะเต้  อโนรธามังช่อ  ซอลู  จานซิต้า  ซีตูที่ 1  นะระตู  นรสิงขะ  ซีตูที่ 2  ไชยสิงขะ  นรสิงหอุซะนา1  จะซวา  อุซะนา  นรสีหบดี  กะยอฉะวา2 
อาณาจักรมยีนไซง์และอาณาจักรปี้นยะ ค.ศ. 1297–1364:  อะทินคะยา1, ราซะทินจาน1 และ สีหตู1  สีหตู  อูซะนาที่ 1  สีตู1  กะยอฉะวาที่ 1  กะยอฉะวาที่ 2  นรตู่  อูซะนาที่ 2 
อาณาจักรซะไกง์ ค.ศ. 1315–1364:  ซอยู่น  ตราพระยาที่ 1  อโนรธาที่ 1  จะซวา  อโนรธาที่ 2  ตราพระยาที่ 2  มินบเยาะสีหบดี 
อาณาจักรอังวะ ค.ศ. 1364–1555:  ตะโดมินพญา  ฝรั่งมังศรีชวา  ตราพระยา  ฝรั่งมังฆ้อง  ฝรั่งมังศรี  มี่นละแง  กะเล่เจ้ตองโญ  โม่ญี่นตะโด้  มังรายกะยอฉะวาที่ 1  นรปติที่ 1  สีหสุระ  มังฆ้องที่ 2 และ สีหสุระที่ 2  นรปติที่ 2  ซะโลน3 และ โตฮาน-บว่า3  คอนเมง3  นรปติที่ 33  นรปติที่ 43 
อาณาจักรหงสาวดี ค.ศ. 1287–1539, ค.ศ. 1550–1552:  ฟ้ารั่ว  รามประเดิด  แสนเมือง  รามมะไตย  ชีปอน  อายกำกอง  อายลาว  พระยาอู่  มหาเทวี1  ราชาธิราช  ธรรมราชา  รามที่ 1  พะโร  พญาเกียรติ์  มะมุดตาว  เชงสอบู  ธรรมเจดีย์  รามที่ 2  สการะวุตพี  สมิงสอตุต4  สมิงทอ4 
อาณาจักรมเยาะอู้ ค.ศ. 1429–1785:  นรเมขลา  คะยี  Ba Saw Phyu  Dawlya  Ba Saw Nyo  Ran Aung  Salingathu  ยาซา  จาซาปะติ  ซอโอ  ตะซาตะ  มังฆ้อง  มี่นบีน  Dikkha  ซอละ  Sekkya  พะล่อง  ยาซาจี้  คะม่อง  สิริสุธรรมมา  สเน่ห์  นรปติ  ตะโด  จันทสุธรรมมา  สิริสุริยา  วรธรรมราชา  มุนีสุธรรมราชา  จันทสุริยาที่ 1  นรธา  Mayuppiya  Kalamandat  นรธิบดีที่ 1  จันทวิมาลาที่ 1  จันทสุริยาที่ 2  Sanda Wizaya  จันทสุริยาที่ 3  นรธิบดี  Narapawara  Sanda Wizala  Madarit  นรอภัย  Thirithu  จันทปรมะ  อภัย  Sanda Thumana  จันทวิมาลาที่ 2  Sanda Thaditha  มหาธัมมตะ 
อาณาจักรแปร ค.ศ. 1482–1542:  ตะโดเมงสอ  บาเยงทเว  นรปติ5  มังฆ้อง5 
ราชวงศ์ตองอู ค.ศ. 1510–1752:  เมงจีโย  ตะเบ็งชะเวตี้  บุเรงนอง  นันทบุเรง  ญองย่าน  อะเนาะเพะลูน  มีนเยเดะบะ  ตาลูน  ปีนดะเล  ปเย  นะราวะระ  มังกะยอดิน  สเน่ห์มิน  ตะนินกันเหว่  มหาธรรมราชาธิบดี 
อาณาจักรหงสาวดีใหม่ ค.ศ. 1740–1757:  สมิงทอพุทธกิตติ  พญาทะละ 
ราชวงศ์โก้นบอง ค.ศ. 1752–1885:  อลองพญา  มังลอก  มังระ  จิงกูจา  หม่องหม่อง  ปดุง  จักกายแมง  แสรกแมง  พุกามแมง  มินดง  สีป่อ 
 1อุปราชหรือผู้สำเร็จราชการแทน  2มองโกลครอบครอง (ค.ศ. 1297)  3สหพันธรัฐชาน (ค.ศ. 1527–55)  4การฟื้นฟูระยะสั้น (ค.ศ. 1550–52)  5สหพันธรัฐฉานครอบครอง (ค.ศ. 1532–42)
ร็อค ฮาวเวิร์ด

ร็อค ฮาวเวิร์ด (ญี่ปุ่น: ロック・ハワード; อังกฤษ: Rock Howard) เป็นตัวละครในเกมต่อสู้ของ SNK Playmore ปรากฏตัวครั้งแรกในเกมต่อสู้ กาโร่ มาร์คออฟเดอะวูลฟ์ส และเกมต่อสู้ข้ามฝั่งของ SNK นอกจากนี้ร็อคได้ปรากฏตัวให้ได้เล่นเป็นครั้งแรกในซีรีส์เดอะคิงออฟไฟท์เตอร์ส โดยที่ปรากฏตัวในภาค เดอะคิงออฟไฟท์เตอร์ส XIV ให้เสียงพากย์โดย เอจิ ทาเคโมโตะ ส่วนเวอร์ชันภาษาอังกฤษตั้งแต่ภาค KOF: Maximum Impact รวมถึงภาคต่อมาให้เสียงโดย ไมค์ เลน
ประวัติตามท้องเรื่อง

ร็อค เป็นลูกชายของมาเฟียที่ครองเมืองเซาท์ทาวน์ ชื่อ กีส ฮาวเวิร์ด ถูกพ่อทิ้งให้อยู่กับแม่ตั้งแต่เด็กๆ ทำให้เขาแค้นในตัวพ่อของเขามาก และหวังไว้ว่า วันหนึ่งเขาจะแก้แค้นพ่อของเขา แต่ว่า เทอร์รี่ โบการ์ด ซึ่งเป็นฮีโร่ในเซาท์ทาวน์ (ในขณะนั้น) ได้จัดการกีสไปเรียบร้อย และรู้ว่ากีสมีลูกชายชื่อร็อค ก็รับเลี้ยงดูร็อค และถ่ายทอดวิชาต่างๆให้กับเขา ทั้งนี้ ร็อคได้ปรากฏตัวครั้งแรกในตำนานหมาป่ากระหายเลือดภาค 3 ซึ่งมีการแสดงให้เห็นว่าเขาจะกลายเป็นเพื่อนกับเทอร์รี่ โบการ์ด หลังจากเทอร์รี่ได้กำจัดกีส เขาก็ได้นำร็อคมาเลี้ยงดูเสมือนเป็นลูกของเขา
การตอบรับ

ร็อคได้รับการโหวตให้เป็นตัวละครที่ชื่นชอบมากที่สุดอันดับหนึ่งในช่วงที่ได้เปิดตัวครั้งแรกใน กาโร่มาร์คออฟเดอะวูลฟ์ส จากการสำรวจความนิยมดังกล่าว จากการพัฒนาเกมขึ้นโดย SNK  เกร็ก คาซาวิน จากเว็บไซต์เกมสปอต ยกย่องให้ตัวละครดังกล่าวเป็นหนึ่งในตัวละครเพิ่มเติมที่โดดเด่นที่สุดใน Capcom vs. SNK 2
ยุทธการที่แม่น้ำซอม

ยุทธการที่แม่น้ำซอม หรือที่รู้จักในชื่อ การรุกซอม เป็นหนึ่งในสมรภูมิสำคัญของแนวรบด้านตะวันตกในสงครามโลกครั้งที่หนึ่งเมื่อกองทัพของเครือจักรภพอังกฤษและฝรั่งเศสปะทะกับกองทัพจักรวรรดิเยอรมันที่บริเวณแม่น้ำซอมโดยในระยะเวลาเพียง 5 เดือนของยุทธการนี้ ยุทธการที่แม่น้ำซอมจัดเป็นหนึ่งในสมรภูมิที่นองเลือดที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติเนื่องจากในยุทธการนี้ทหารจากทั้งสองฝ่ายกว่าหนึ่งล้านนายเสียชีวิต
ข้อมูล > วารสาร

Robinson, H. (2010). "Remembering War in the Midst of Conflict: First World War Commemorations in the Northern Irish Troubles". 20th Century British History. XXI (1): 80–101. doi:10.1093/tcbh/hwp047. ISSN 1477-4674.
ข้อมูล > เว็บไซต์

McMullin, R. (2006). "Disaster at Fromelles". Wartime Magazine. AU: Australian War Memorial. ISSN 1328-2727. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 9 June 2007. สืบค้นเมื่อ 14 April 2007.
"The South Africans at Delville Wood". Military History Journal (S Afr MHJ). The South African Military History Society. ISSN 0026-4016. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 20 April 2009. สืบค้นเมื่อ 23 July 2009.
"The Somme in Oral Histories of the First World War: Veterans 1914–1918". Ottawa: Library and Archives Canada. OCLC 439730254. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 6 May 2019. สืบค้นเมื่อ 9 September 2009.