การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียง
การบุกครั้งแรก

บทความหลัก: การก่อการกำเริบที่เทียนซุย และ ยุทธการที่เกเต๋ง
| ลำดับเหตุการณ์การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียง> ช่วงเวลาโดยประมาณ | ลำดับเหตุการณ์การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียง> สถานที่ | ลำดับเหตุการณ์การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียง> เหตุการณ์ |
| --- | --- | --- |
| 4 เม.ย. – 2 พ.ค. 227 | ฮั่นจง มณฑลฉ่านซี | จูกัดเหลียงเดินทางไปยังฮันต๋งเตรียมการบุกเหนือครั้งแรก จูกัดเหลียงร่างฎีกาออกศึกถวายเล่าเสี้ยน |
| 4 เม.ย. – 2 พ.ค. 227 | ลั่วหยาง มณฑลเหอหนาน | ซุนจูทัดทานโจยอยไม่ให้เข้าโจมตีฮันต๋ง |
| 2–30 ก.ค. 227 | หนานหยาง มณฑลเหอหนาน | สุมาอี้ได้รับมอบหมายให้ดูแลกิจการทหารในมณฑลเกงจิ๋วและอิจิ๋ว และไปประจำการที่อ้วนเซีย |
| 26 ธ.ค. 227 – 23 มี.ค. 228 | ทางตะวันตกเฉียงเหนือของมณฑลหูเป่ย์ | กบฏซินเสีย: สุมาอี้ปราบปรามกบฏและประหารชีิวิตเบ้งตัดจากนั้นจึงเดินทางไปยังนครลกเอี๋ยงเข้าเฝ้าโจยอยและกลับไปยังอ้วนเซีัยหลังจากนั้น |
| 23 ก.พ. – 21 พ.ค. 228 | ทางตะวันตกของมณฑลฉ่านซีและทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | การบุกขึ้นเหนือครั้งแรก: จูกัดเหลียงปฏิเสธแผนจูงอก๊กของอุยเอี๋ยน 8 เม.ย.: โจยอยเสด็จจากนครลกเอี๋ยงไปยังเตียงฮัน ยุทธการที่หุบเขากิก๊ก: โจจิ๋นเอาชนะกองกำลังล่อของจ๊กก๊กที่นำโดยเตียวจูล่งและเตงจี๋ เมืองเทียนซุย ลำอั๋น และฮันเต๋งแปรพักตร์จากวุยก๊กไปเข้าด้วยจ๊กก๊ก แต่ถูกทัพวุยก๊กชิงกลับคืนในภายหลัง ยุทธการที่เกเต๋ง: เตียวคับเอาชนะม้าเจ๊ก จูกัดเหลียงถอยทัพจ๊กก๊กทั้งหมดกลับไปฮันต๋ง  จูกัดเหลียงประหารชีวิตม้าเจ๊กฐานฝ่าฝืนคำสั่งและแสดงความรับผิดชอบต่อความล้มเหลวในการบุกเหนือครั้งแรก โจจิ๋นให้เฮ็กเจียวรับหน้าที่ป้องกันตันฉอง |
| 29 พ.ค. 228 | ซีอาน มณฑลฉ่านซี | โจยอยเสด็จนิวัติจากเตียงฮันกลับไปลกเอี๋ยง |
| 17 ก.ย. – 15 ต.ค. 228 | อำเภอชูเฉิง มณฑลอานฮุย | ยุทธการที่เซ็กเต๋ง: ทัพง่อก๊กเอาชนะทัพวุยก๊ก |
| 14 ธ.ค. 228 – 12 ม.ค. 229 | ฮั่นจง มณฑลฉ่านซี | กล่าวกันว่าจูกัดเหลียงร่างฎีกาออกศึกฉบับที่สองถวายเล่าเสี้ยน |
| 13 ม.ค. – 10 ก.พ. 229 | เขตเฉินชาง นครเป่าจี มณฑลฉ่านซี | การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สอง: การล้อมตันฉอง: เฮ็กเจียวป้องกันตันฉองจากการโจมตีของจูกัดเหลียงได้สำเร็จ จูกัดเหลียงถอยทัพเพราะเสบียงกองทัพหมด |
| 11 ก.พ. – 10 พ.ค. 229 | นครหล่งหนาน มณฑลกานซู่ | การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สาม: ยุทธการที่เจี้ยนเวย์: ทัพจ๊กก๊กนำโดยตันเซ็กยึดได้เมืองปูเต๋าและอิมเป๋ง จูกัดเหลียงนำกองกำลังจ๊กก๊กไปยังเจี้ยนเวย์เพื่อสนับสนุน ทัพวุยก๊กภายใต้การบัญชาของกุยห้วยล่าถอย |
| 230 | อำเภออู่ชาน มณฑลกานซู่ | ยุทธการที่หยางซี: อุยเอี๋ยนเอาชนะกุยห้วยและปีเอียวในยุทธการ |
| 28 ก.ค. – 26 ส.ค. 230 | ลั่วหยาง มณฑลเหอหนาน | โจจิ๋นทูลโน้มน้าวโจยอยให้เปิดฉากการบุกจ๊กก๊กขนานใหญ่ โจยอยมีรับสั่งให้สุมาอี้นำทัพจากมณฑลเกงจิ๋วมาสมทบกับทัพของโจจิ๋นที่ฮันต๋ง |
| 27 ส.ค. – 24 ก.ย. 230 | ฮั่นจง มณฑลฉ่านซี | จูกัดเหลียงมอบหมายให้ลิเงียมนำกองกำลัง 20,000 นายไปหนุนช่วยฮันต๋ง ทัพวุยก๊กที่บุกมาไม่สามารถผ่านหุบเขาเสียดก๊กเนื่องจากสะพานเลียบเขาที่นำไปสู่จ๊กก๊กเสียหายเพราะฝนตกอย่างหนักเป็นเวลามากกว่า 30 วัน |
| 25 ก.ย. – 24 ต.ค. 230 | สฺวี่ชาง มณฑลเหอหนาน | โจยอยมีรับสั่งให้ทัพวุยก๊กที่กำลังบุกให้ยกเลิกภารกิจและกลับฐานที่ตั้ง |
| 21 มี.ค. – 15 ส.ค. 231 | ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สี่: โจจิ๋นเสียชีวิตในช่วงระหว่างวันที่ 20 เม.ย. ถึง 18 พ.ค.. ยุทธการที่กิสาน: จูกัดเหลียงและสุมาอี้ทำศึกใกล้อำเภอเซียงเท้งและที่โลเสีย 17 ก.ค. – 15 ส.ค.: จูกัดเหลียงสั่งให้ถอยทัพเนื่องจากเสบียงทัพหมด เตียวคับถูกสังหารในการซุ่มโจมตี |
| 18 มี.ค. – 10 ต.ค. 234 | มณฑลฉ่านซี | การบุกขึ้นเหนือครั้งที่ห้า: ยุทธการที่ทุ่งราบอู่จ้าง: จูกัดเหลียงและสุมาอี้อยู่ในภาวะคุมเชิงกันที่ทุ่งราบอู่จ้าง จูกัดเหลียงเสียชีวิตในค่ายในช่วงเวลาระหว่าง 11 ก.ย. ถึง 10 ต.ค. ทัพจ๊กก๊กล่าถอยหลังการเสียชีวิตของจูกัดเหลียง |

ในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 228 จูกัดเหลียงเปิดฉากการบุกขึ้นเหนือครั้งแรกและนำทัพจ๊กก๊กไปยังเขากิสาน (祁山 ฉีชาน; พื้นที่ภูเขาบริเวณอำเภอหลี่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ในขณะเดียวกันก็มอบหมายให้เตียวจูล่งและเตงจี๋นำกองกำลังรบล่อไปยังหุบเขากิก๊ก (箕谷 จีกู่) แสร้งจะเตรียมเข้าตีอำเภอไปเซียเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของทัพวุยก๊กจากเขากิสาน ข่าวการบุกของจ๊กก๊กสร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่วภูมิภาคกวนต๋ง สามเมืองที่ขึ้นกับวุยก๊กอันได้แก่ ลำอั๋น (南安 หนานอาน), เทียนซุย (天水 เทียนฉุ่ย) และฮันเต๋ง (安定 อันติ้ง) แปรพักตร์ไปเข้าด้วยฝ่ายจ๊กก๊ก
เพื่อตอบโต้การบุกของจ๊กก๊ก โจยอยจึงเสด็จจากลกเอี๋ยงไปยังเตียงฮันเพื่อดูแลการป้องกันและจัดหากำลังสำรอง พระองค์มีรับสั่งให้เตียวคับเข้าโจมตีจูกัดเหลียงที่เขากิสาน และให้โจจิ๋นไปโจมตีเตียวจูล่งและเตงจี๋ที่หุบเขากิก๊ก เตียวจูล่งและเตงจี๋พ่ายแพ้ในยุทธการที่กิก๊กเนื่องจากกำลังรบล่อนั้นประกอบด้วยทหารที่อ่อนแอกว่าในทัพหลักของจ๊กก๊ก จึงไม่อาจต้านทานโจจิ๋นและกองกำลังที่ฝึกมาเป็นอย่างดีได้ (จูกัดเหลียงสงวนกองกำลังที่แข็งแกร่งกว่าสำหรับโจมตีเขากิสาน) ในขณะเดียวกัน จูกัดเหลียงส่งม้าเจ๊กให้นำทัพหน้าไปรบกับเตียวคับที่เกเต๋ง (街亭 เจียถิง; ตั้งอยู่ทางตะวันออกของอำเภอฉินอาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ม้าเจ๊กไม่เพียงแต่ฝ่าฝืนคำสั่งของจูกัดเหลียง แต่ยังดำเนินยุทธวิธีผิดพลาด ทำให้ทัพหน้าของจ๊กก๊กถูกตีแตกพ่ายยับเยิน หลังเตียวคับได้รับชัยชนะในยุทธการที่เกเต๋ง ก็ฉวยโอกาสนี้เข้าโจมตีและยึดลำอั๋น เทียนซุย และฮันเต๋งสามเมืองคืนมา
เมื่อจูกัดเหลียงทราบเรื่องความพ่ายแพ้ที่หุบเขากิก๊กและเกเต๋ง จึงสั่งถอยทัพทั้งหมดกลับไปยังเมืองฮันต๋ง แม้ว่าการบุกขึ้นเหนือครั้งแรกจะล้มเหลวในภาพรวม แต่จูกัดเหลียงก็ยังได้ผลประโยชน์เล็กน้อยให้กับจ๊กก๊ก ผลประโยชน์ประการแรกคือการกวาดต้อนครอบครัวราษฎรบางส่วนของวุยก๊กซึ่งภายหลังกลายเป็นราษฎรของจ๊กก๊กและตั้งถิ่นฐานใหม่ในเมืองฮันต๋ง ผลประโยชน์ประการที่สองคือการแปรพักตร์ของเกียงอุย นายทหารระดับล่างของวุยก๊กซึ่งต่อมาได้กลายเป็นขุนพลคนสำคัญของจ๊กก๊ก หลังจูกัดเหลียงกลับมาถึงฮันต๋ง ได้สั่งประหารชีวิตม้าเจ๊กเพื่อบรรเทาความโกรธของมวลชน แล้วเขียนฎีกาถึงเล่าเสี้ยน แสดงความรับผิดชอบอย่างเต็มที่ต่อความล้มเหลวในการบุกขึ้นเหนือครั้งแรกและเสนอให้ตนถูกลงโทษโดยการลดตำแหน่ง เล่าเสี้ยนอนุมัติตามฎีกาและให้ลดตำแหน่งของจูกัดเหลียงจากอัครมหาเสนาบดี (丞相 เฉิงเซี่ยง) ไปเป็นขุนพลทัพขวา (右將軍 โย่วเจียงจฺวิน) แต่ยังให้จูกัดเหลียงยังคงอำนาจรักษาการอัครมหาเสนาบดีต่อไป