เหตุการณ์ 14 ตุลา
เหตุการณ์จลาจลและการสั่งปราบการชุมนุม

การเดินขบวนครั้งใหญ่จึงเริ่มต้นที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม ออกไปตามถนนราชดำเนิน สู่ลานพระบรมรูปทรงม้า มีแกนนำเป็นนักศึกษาและมีประชาชนเข้าร่วมด้วยหลายแสนคน (เชื่อว่ามากกว่า 400,000 คน) เพื่อเรียกร้องให้ปล่อยตัวผู้ถูกจับกุม รัฐบาลรีบตกลงรับข้อเรียกร้องและสัญญาว่ารัฐธรรมนูญฉบับถาวรจะแล้วเสร็จภายในเดือนตุลาคม 2515 ผู้ชุมนุมบางส่วนยอมสลายตัว แต่มีนักศึกษาราว 200,000 คนปฏิเสธไม่ยอมสลายตัว และผู้นำคือ เสกสรรค์ ประเสริฐกุล ตัดสินใจพาผู้ชุมนุมไปพระบรมมหาราชวังเพื่อขอเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
วันที่ 14 ตุลาคม นักศึกษาเคลื่อนขบวนถึงพระบรมมหาราชวังและพบกับผู้แทนพระองค์ ซึ่งถ่ายทอดพระราชกระแสขอให้นักศึกษาสลายตัว ซึ่งนักศึกษายินยอม ฝ่ายรองผู้บัญชาการตำรวจสั่งให้ตั้งสิ่งกีดขวางเพื่อให้นักศึกษาออกได้ทางเดียว ทำให้นักศึกษาที่มีจำนวนมากออกจากพื้นที่ได้ลำบาก ทั้งนี้ ไม่ทราบรายละเอียดแน่ชัดว่าความรุนแรงเกิดขึ้นเมื่อใด แต่ในช่วงเช้าตรู่ เกิดระเบิดขึ้นแถวพระบรมมหาราชวังและตำรวจเริ่มต้นปราบปรามนักศึกษาอย่างรุนแรง ต่อมาในช่วงสาย เกิดเหตุทำลายทรัพย์สินและความรุนแรงเมื่อสถานการณ์บานปลาย รัฐบาลระดมรถถัง เฮลิคอปเตอร์และทหารราบเพื่อช่วยตำรวจ มีผู้เสียชีวิต 77 คน และได้รับบาดเจ็บ 857 คน อาทินาย พีระศักดิ์ จิตต์วิมลกุล ถูกยิงขาขาดหนึ่งข้าง และอาคารหลายหลังใกล้กับถนนราชดำเนินถูกวางเพลิง รวมทั้งกรมประชาสัมพันธ์ กรมสรรพากร โรงแรมรัตนโกสินทร์ กองสลากกินแบ่งรัฐบาล กองตำรวจนครบาลผ่านฟ้า
จำนวนผู้ประท้วงเพิ่มขึ้นเป็นกว่า 500,000 คนอย่างรวดเร็วเมื่อผู้เห็นใจฝ่ายนักศึกษาเข้ามาช่วย สุดท้ายทหารถอนกำลังออกในเวลาเย็น ต่อมาเวลา 19.15 น. สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยประกาศว่า จอมพล ถนอม กิตติขจร ขอลาออกจากตำแหน่งแล้ว และมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งสัญญา ธรรมศักดิ์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี แต่เหตุการณ์ยังไม่สงบ กลุ่มทหารเปิดฉากยิงปืนเข้าใส่นักศึกษาและประชาชนอีกครั้ง หลังจากพระราชดำรัสทางโทรทัศน์เพียงหนึ่งชั่วโมง นักศึกษาพยายามพุ่งรถบัสที่ไม่มีคนขับ เข้าใส่กองบัญชาการตำรวจนครบาล โดยผู้ชุมนุมนับพันยังไม่วางใจในสถานการณ์ จึงประกาศท้าทายกฎอัยการศึก ในเวลา 22:00 นาฬิกา และประกาศว่าจะปักหลักชุมนุม ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยตลอดทั้งคืน เพื่อให้แน่ใจว่าไม่ได้ถูกหลอกอีกครั้ง
ทั้งนี้ นายสัญญา ธรรมศักดิ์ ได้เขียนบันทึกถึงเหตุการณ์ดังกล่าวไว้ตอนหนึ่งว่า “ข้าพเจ้าอ่านบันทึกจบลง ต้องวางมือจากการเขียนและจมนิ่งอยู่ในสภาพที่สงบอย่างช่วยไม่ได้เพราะเหตุการณ์ต่าง ๆ ในวันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ ได้ฉายเข้ามาในความทรงจำเป็นตอน ๆ ภายในสวนจิตรลดาเท่าที่จะกล่าวถึงได้ ได้เห็นถึงความเศร้าสลดพระราชหฤทัยของทั้งสองพระองค์ได้เห็นถึงการตัดสินพระทัยให้ทหารรักษาการณ์ประตูสวนจิตรลดาปลดแมกกาซีนออกจากปืนทั้งหมด ปืนทุกกระบอกจึงวางพาดอยู่ที่ราวปืนโดยปราศจากกระสุนเปิดประตูรับผู้ที่ถูกแก๊สน้าตาเข้ามาหลบภัยในสวนจิตรลดา ตลอดจนนักศึกษาทั้งหลายที่ยืนประกาศ พร้อมทั้งเครื่องกระจายเสียงอยู่รอบสวนจิตรลดา ถ้าผู้ใดหิวกระหาย ไม่สบาย เข้ามารับอาหารและเยียวยาได้ ในที่สุดสวนจิตรลดาได้เปิดรับทั้งหมด ตลอดจนประชาชนเข้ามาพักผ่อนรับประทานอาหารใครบาดเจ็บฟกช้าดำเขียวก็มีแพทย์คอยให้ความช่วยเหลือจากข้าราชบริพารที่เข้ามาอยู่อย่างพร้อมเพรียงก็ได้ช่วยให้ความสะดวกทุกอย่าง มิได้ถือว่าใครเป็นผู้ก่อเหตุ ใครที่ได้รับความทุกข์ร้อน หน้าที่คือให้ความช่วยเหลือทันที ฉะนั้น สวนจิตรลดาจึงเป็นเขตปลอดภัยยามเมื่อผู้มีภัยหมดที่พึ่งแล้วและเข้ามายึดเขตพระราชฐานเป็นที่พึ่ง”[ต้องการอ้างอิง]
ในเวลาหัวค่ำของวันที่ 15 ตุลาคม ได้มีประกาศว่าจอมพลถนอม กิตติขจร จอมพลประภาส จารุเสถียร และพันเอกณรงค์ กิตติขจร เดินทางออกนอกประเทศแล้ว เหตุการณ์จึงค่อยสงบลง และวันที่ 16 ตุลาคม 2516 ผู้ชุมนุมและประชาชน ต่างพากันช่วยทำความสะอาด พื้นถนนและสถานที่ต่างๆ ซึ่งได้รับความเสียหาย