stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อิหร่านปาห์ลาวี
ประวัติศาสตร์ > การก่อตั้งราชวงศ์

ใน ค.ศ. 1921 พระเจ้าชาห์ เรซา ปาห์ลาวี ซึ่งในสมัยนั้นยังเป็นนายทหารในกองทัพเปอร์เซีย ได้ใช้กองทหารของเขาในการสนับสนุนการรัฐประหารราชวงศ์กอญัร ภายในช่วงระยะเวลาสี่ปี เขาได้กลายเป็นผู้ที่มีอำนาจที่สุดในประเทศด้วยการปราบปรามการก่อจลาจลและจัดระเบียบเสียใหม่ ใน ค.ศ. 1925 ในที่ประชุมสามัญได้มีมติให้ถอดถอนพระเจ้าชาห์ อะหมัด กอญัร และตั้งเรซา ข่าน (พระนามเดิม) ขึ้นเป็นพระเจ้าชาห์องค์ใหม่ โดยใช้พระนามสำหรับราชวงศ์ว่า ปาห์ลาวี
พระเข้าชาห์ทรงมีความตั้งใจที่จะพัฒนาอิหร่านให้เป็นประเทศที่ทันสมัยแบบประเทศต่าง ๆ ในยุโรป โดยทรงวางแผนที่จะพัฒนาอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ปรับปรุงระบบโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ สร้างระบบทางรถไฟ ริเริ่มระบบการศึกษา ปฏิรูประบบศาล และปรับปรุงระบบการแพทย์ ทรงเชื่อว่า ถ้าหากรวมอำนาจในการปกครองประเทศเข้าสู่ศูนย์กลาง และดำเนินการโดยบุคคลที่มีการศึกษา จะทำให้แผนการที่วางไว้สำเร็จได้
พระเจ้าชาห์ได้ส่งชาวปอร์เซียนหลายร้อยคนรวมถึงพระราชโอรสไปรับการศึกษาและการฝึกฝนในยุโรป ในช่วง ค.ศ. 1925 - 1941โครงการในพระราชดำริได้ทำให้อิหร่านพัฒนาขึ้นเป็นอันมาก ระบบการศึกษาดำเนินการอย่างรวดเร็ว และทำให้เกิดชนชั้นใหม่ขึ้นในสังคม คือชนชั้นกลางและชนชั้นกรรมาชีพ
ในช่วงกลางทศวรรษที่ 1930 การปกครองแบบเผด็จการของพระเจ้าชาห์ได้ทำให้คนบางกลุ่มไม่พอใจ (โดยเฉพาะพวกอิมาม) ใน ค.ศ. 1935 ได้ทรงประกาศพระราชกฤษฎีกาเรียกร้องให้ชาวต่างชาติเรียกประเทศของพระองค์ว่า "อิหร่าน" (ในขณะนั้น ชาวต่างชาตินิยมใช้คำว่า "เปอร์เซีย" มากกว่า) แต่ก็มีนักวิชาการออกมาต่อต้าน มกุฎราชกุมารโมฮัมหมัด เรซา (พระอิสริยยศในขณะนั้น) จึงได้ออกมาประกาศว่า ทั้งสองชื่อมีความหมายเหมือนกันและสามารถใช้แทนกันได้
พระเจ้าชาห์ เรซ่าทรงพยายามที่จะไม่มีความเกี่ยวข้องกับทั้งอังกฤษและโซเวียต แม้ว่าโครงการพัฒนาประเทศหลายโครงการจะต้องพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างชาติก็ตาม ทรงหลีกเลี่ยงที่จะทำสัญญากับบริษัทจากทั้งสองประเทศ  แม้ว่าบริษัทน้ำมันแองโกล-อิหร่านออยล์ ซึ่งเป็นบริษัทที่ควบคุมแหล่งน้ำมันของประเทศทั้งหมด จะเป็นบริษัทของอังกฤษก็ตาม แต่ก็ทรงเลือกที่จะขอความช่วยเหลือทางเทคนิคจากเยอรมนี ฝรั่งเศส อิตาลี และประเทศอื่น ๆ ในยุโรปแทน การตัดสินใจของพระองค์เช่นนี้สร้างปัญหาในเวลาต่อมา เมื่อเยอรมนีและอังกฤษประกาศสงครามกันในสงครามโลกครั้งที่ 2 แม้ว่าจะทรงประกาศว่าอิหร่านเป็นประเทศที่เป็นกลาง แต่อังกฤษก็อ้างว่าวิศวกรและช่างเทคนิคชาวเยอรมันเป็นสายลับ และพยายามจะบ่อนทำลายเครื่องไม้เครื่องมือของอังกฤษในบ่อน้ำมันทางตะวันตกเฉียงใต้ของอิหร่าน อังกฤษได้เรียกร้องให้อิหร่านเนรเทศพลเมืองชาวเยอรมันทั้งหมดออกนอกประเทศ แต่พระเจ้าชาห์ เรซาทรงปฏิเสธ โดยทรงอ้างว่าการเนรเทศชาวเยอรมันเหล่านั้นออกนอกประเทศจะทำให้โครงการน้ำมันของอิหร่านต้องหยุดชะงัก
ประวัติศาสตร์ > สงครามโลกครั้งที่สอง

หลังจากที่เยอรมนีรุกรานสหภาพโซเวียตในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1941 แล้ว อังกฤษและสหภาพโซเวียตก็เป็นพันธมิตรกัน และทั้งสองประเทศก็เริ่มให้ความสนใจกับอิหร่าน โดยทั้งสองประเทศต่างก็เห็นว่าจะสามารถใช้ทางรถไฟของอิหร่านในการขนส่งจากอ่าวเปอร์เซียมายังสหภาพโซเวียตได้ แต่เนื่องจากพระเจ้าชาห์ เรซาปฏิเสธที่จะเนรเทศชาวเยอรมัน อังกฤษและสหภาพโซเวียตจึงรุกรานอิหร่าน และปลดพระเจ้าชาห์ออกจากตำแหน่งและเข้าควบคุมการรถไฟของอิหร่านในเดินสิงหาคม ค.ศ. 1941 ต่อมาใน ค.ศ. 1942 สหรัฐอเมริกาซึ่งเป็นพันธมิตรกับทั้งสองประเทศได้ส่งกำลังทหารเข้าช่วยดูแลระบบรถไฟของอิหร่าน และหลังจากนั้นเพียงไม่กี่เดือน ทั้งสามประเทศก็เข้าควบคุมแหล่งน้ำมันของอิหร่านเพื่อผลประโยชน์ของประเทศของตน อำนาจของพระเจ้าชาห์ เรซาจึงสิ้นสุดลง แต่ทั้งสามประเทศก็อนุญาตให้พระโอรสของพระเจ้าชาห์ เรซาขึ้นครองราชย์ต่อจากพระองค์ได้
ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1942 ทั้งสามประเทศได้ลงนามในข้อตกลงกับอิหร่านว่าจะยอมรับเอกราชของอิหร่าน และจะถอนกองกำลัทั้งหมดภายในหกเดือนหังจากสงครามสิ้นสุดลง สหรัฐอเมริกาได้ยืนยันข้อตกลงเดิมอีกครั้งใน ค.ศ. 1943 ในการประชมุที่จัดขึ้นในเตหะราน แต่ในปีค.ศ. 1945 สหภาพโซเวียตก็ยังปฏิเสธที่จะประกาศกำหนดเวลาที่จะถอนกำลังออกจากจังหวัดอาเซอร์ไบจานตะวันตกและอาเซอร์ไบจานตะวันออก ที่ซึ่งสหภาพโซเวียตสนับสนุนการเคลื่อนไหวที่จะปกครองตัวเอง ในขณะเดียวกัน พรรคตูเดห์ที่เป็นพรรคคอมมิวนิสต์ที่เริ่มมีอิทธิพลและมีที่นั่งในสภา เริ่มแข็งแกร่งมากขึ้นโดยเฉพาะในภาคเหนือของอิหร่าน รัฐบาลอิหร่านจึงพยายามส่งกองทัพเข้าไปจัดระเบียบในภาคเหนือของประเทศ แต่พื้นที่ในภาคเหนือของอิหร่านส่วนใหญ่ก็ยังคงอยู่ในความควบคุมของพรรคการเมืองพรรคนี้
ในที่สุด สหภาพโซเวียตก็ถอนกำลังออกจากอิหร่านในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1946 แต่สถานการณ์ก็ยังคงตึงเครียดต่อมาอีกหลายเดือน ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่เป็นตัวการเร่งให้เกิดสงครามเย็นระหว่างสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต
ระบบการเมืองของอิหร่านได้เริ่มเปิดกว้างมากขึ้น และพรรคการเมืองต่าง ๆ ก็พัฒนาขึ้นเป็นลำดับ ใน ค.ศ. 1944 ได้มีการเลือกตั้งที่เป็นการแข่งขันกันอย่างแท้จริงเป็นครั้งแรกในรอบยี่สิบปี บริษัทน้ำมันอังกฤษ - อิหร่าน ซึ่งรัฐบาลอังกฤษเป็นเจ้าของก็เริ่มผลิตและขายน้ำมันอีกครั้งหนึ่ง ในช่วงต้นทศวรรษที่ 1930 ชาวอิหร่านบางคนได้เริ่มสนับสนุนให้โอนกิจการน้ำมันมาเป็นของชาติ และหลังจาก ค.ศ. 1946 เป็นตนมา แนวคิดดังกล่าวก็ได้รับความนิยมมากขึ้นเป็นลำดับ
ดูเพิ่ม

ราชวงศ์ปาห์ลาวี
เจ้าหญิงการอลีน เจ้าหญิงแห่งฮันโนเฟอร์

เจ้าหญิงแห่งฮันโนเฟอร์และอดีตเจ้าหญิงรัชทายาทแห่งโมนาโก
เจ้าหญิงการอลีน เจ้าหญิงแห่งฮันโนเฟอร์ (ฝรั่งเศส: Caroline, Princesse de Hanovre, เยอรมัน: Caroline, Prinzessin von Hannover; ประสูติ 23 มกราคม ค.ศ. 1957) พระนามเดิม เจ้าหญิงการอลีนแห่งโมนาโก (ฝรั่งเศส: Princesse Caroline de Monaco) เป็นอดีตรัชทายาทโดยสันนิษฐานแห่งพระราชวงศ์โมนาโก เป็นพระธิดาองค์ใหญ่ในเจ้าชายแรนีเยที่ 3 เจ้าผู้ครองโมนาโก กับเกรซ เคลลี นักแสดงชาวอเมริกันที่มีชื่อเสียง พระองค์มีพระอนุชาและพระขนิษฐา คือ  เจ้าชายอาลแบร์ที่ 2 กับเจ้าหญิงสเตฟานี
อัสตริดแห่งสวีเดน

| ธรรมเนียมพระยศของ อัสตริดแห่งสวีเดน |
| --- | --- |
ตราประจำพระอิสริยยศ
ตราประจำพระองค์
การทูล: Her Majesty (ใต้ฝ่าละอองพระบาท)
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: Your Majesty (พระพุทธเจ้าข้าเพคะ)
เจ้าหญิงอัสตริดแห่งสวีเดน (Princess Astrid of Sweden พระนามเต็ม อัสตริด โซเฟีย โลวิซา ธือรา; 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 1905 - 29 สิงหาคม ค.ศ. 1935) ดำรงพระราชอิสริยยศ สมเด็จพระราชินีแห่งชาวเบลเยียม เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1934 จนกระทั่งสวรรคต ในฐานะพระมเหสีพระองค์แรกในพระเจ้าเลออปอลที่ 3 แห่งเบลเยียม อีกทั้งทรงเป็นเจ้าหญิงแห่งสวีเดนโดยกำเนิดหลังจากการเสกสมรสในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1926 พระองค์เป็นดัชเชสแห่งบราบันด์ งานกุศลของพระองค์คือเกี่ยวกับ ผู้หญิง เด็ก และผู้ด้อยโอกาส
ประวัติ

พระองค์พระราชสมภพเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 1905 ณ กรุงสต็อกโฮล์ม โดยทรงเป็นพระธิดาในเจ้าชายคาร์ล ดยุกแห่งเวสเตร์เกิตลันด์ พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าออสการ์ที่ 2 แห่งสวีเดน กับ เจ้าหญิงอิงเงอร์บอร์กแห่งเดนมาร์ก ดัชเชสแห่งเวสเตร์เกิตลันด์ พระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 8 แห่งเดนมาร์ก
โดยทรงเกี่ยวข้องเป็นพระอัยยิกาในฝ่ายพระชนกในสมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟแห่งสวีเดน เนื่องจากทรงมีศักดิ์เป็นพระญาติชั้นที่สองในเจ้าชายกุสตาฟ อดอล์ฟ ดยุกแห่งเวสเตร์บอตเติน และเป็นพระราชชนนีของกษัตริย์แห่งเบลเยียมสองพระองค์คือ สมเด็จพระราชาธิบดีโบดวง และ สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 อีกด้วย
เจ้าหญิงมาร์ธาแห่งสวีเดน พระเชษฐภคินีทรงอภิเษกกับสมเด็จพระราชาธิบดีโอลาฟที่ 5 แห่งนอร์เวย์ ส่วนเจ้าหญิงมาร์กาเรธาแห่งสวีเดน พระเชษฐภคินีพระองค์ใหญ่ทรงอภิเษกสมรสกับเจ้าชายแอกเซิลแห่งเดนมาร์ก พระญาติชั้นที่หนึ่งในฝ่ายพระชนนี ขณะที่พระอนุชาพระองค์เล็กคือ เจ้าชายคาร์ลแห่งสวีเดน ดยุคแห่งออสเตร์เกิตลันด์ ทรงอภิเษกสมรสต่างฐานันดรศักดิ์กับหญิงสาวสามัญชน
ดัชเชสแห่งบราบันต์

สมเด็จพระเจ้าอัลแบร์ที่ 1 และ สมเด็จพระราชินีเอลิซาเบธแห่งเบลเยียม ทรงเชิญสื่อมาที่พระราชวังในกรุงบรัสเซลส์ โดยตรัสว่า "ข้าพเจ้าและพระราชินีมีความประสงค์จะประกาศต่อพวกท่านให้ทราบเกี่ยวกับการอภิเษกสมรสที่จะมีขึ้นระหว่างเจ้าชายเลออปอล ดยุกแห่งบราบันต์ และ เจ้าหญิงอัสตริดแห่งสวีเดน พวกเราเห็นว่าเจ้าหญิงจะทรงนำความรื่นรมย์และความสุขมาสู่โอรสของเรา เลออปอลแลอัสตริดทรงตัดสินใจจะร่วมชีวิตกันโดยปราศจากแรงกดดันหรือเหตุผลทางการเมืองใดๆ ทั้งสิ้น ความรักของทั้งสองเป็นการอยู่ร่วมกันอย่างแท้จริงท่ามกลางผู้คนที่ชอบแบบเดียวกัน" สมเด็จพระราชินีเอลิซาเบธ ซึ่งทรงความโรแมนติกอย่างไม่เปลี่ยนแปลง ทรงกล่าวย้ำว่า "เป็นการสมรสด้วยความรัก จงได้บอกสิ่งนี้ต่อพสกนิกรของเรา ไม่มีการจัดการอะไรทั้งสิ้น ไม่มีเรื่องของการเมืองแม้แต่เพียงเรื่องเดียวมาชักจูงการติดสันใจของโอรสเรา" เจ้าหญิงอัสตริดอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน ค.ศ. 1926 ณ กรุงบรัสเซลส์ กับ เจ้าชายเลออปอล ดยุกแห่งบราบันต์ ซึ่งเป็นพระอิสริยยศของมกุฎราชกุมารแห่งเบลเยียม แล้วได้ทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น เจ้าหญิงดัชเชสแห่งบราบันต์ (Her Royal Highness The Duchess of Brabant)
ชาวเบลเยียมยอมรับเจ้าหญิงอัสตริดได้อย่างรวดเร็วทันควัน พระองค์ทรงอ่อนโยน มีความเข้าอกเข้าใจ และมีมนุษยธรรมอย่างลึกซึ้ง พระราชกรณียกิจทางการและสาธาณชนต่างๆ นั้นเต็มไปด้วยความกระตือรือร้น เจ้าชายเลออปอลทรงเป็นผู้ชื่นชอบที่ตื่นตัวมากที่สุดของเจ้าหญิง ความรักที่แสดงออกจากทั้งสองพระองค์สามารถเห็นได้ชัดเจนในทุกที่ ในหลายโอกาสประชาชนจะเห็นทั้งสองพระองค์จับพระหัตถ์กัน แม้แต่ระหว่างการปฏิบัติพระราชกิจทางการสำคัญต่าง ๆ
สมเด็จพระราชินีแห่งชาวเบลเยียม

ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1934 หลังการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระเจ้าอัลแบร์ที่ 1 เจ้าชายเลออปอล ดยุกแห่งบราบันต์ เสวยราชสมบัติเป็น พระเจ้าเลออปอลที่ 3 แห่งชาวเบลเยียม (His Majesty King Leopold III of the Belgians) ส่วนเจ้าหญิงอัสตริดดัชเชสแห่งบราบันต์ พระวรชายานั้น ทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น สมเด็จพระราชินีอัสตริดแห่งชาวเบลเยียม (Her Majesty Queen Astrid of the Belgians) ทั้งสองมีพระโอรสธิดา 3 พระองค์คือ
เจ้าหญิงโฌเซฟีน-ชาร์ล็อตแห่งเบลเยียม (โฌเซฟีน-ชาร์ล็อต อินเกบอร์ก เอลิซาเบธ มารี-โจเซ มาร์เกอริต แอสตริด; ประสูติ 11 ตุลาคม ค.ศ. 1927 สิ้นพระชนม์ 10 มกราคม ค.ศ. 2005)
ทรงอภิเษกสมรสในเมื่อวันที่ 9 เมษายน ค.ศ. 1953 ณ กรุงบรัสเซลส์ กับ เจ้าชายฌ็อง เบอร์นัวต์ กีโยม โรแบรต์ อ็องตวน หลุยส์ มารี อดอล์ฟ มาร์ก ดาเวียโนแห่งลักเซมเบิร์ก; ประสูติ 5 มกราคม ค.ศ. 1921 สิ้นพระชนม์ 23 เมษายน ค.ศ. 2019) ต่อมาเสวยราชสมบัติเป็น แกรนด์ดยุกครองรัฐแห่งลักเซมเบิร์ก เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน ค.ศ. 1964 หลังจากการสละราชสมบัติของแกรนด์ดัชเชสชาร์ล็อตแห่งลักเซมเบิร์ก พระราชชนนี
สมเด็จพระราชาธิบดีโบดวงแห่งเบลเยียม (พระนามเต็ม โบดวง อัลแบรต์ ชาร์ลส์ เลโอโพลด์ แอ็กเซล มารี กุสตาฟ; พระราชสมภพ 7 กันยายน ค.ศ. 1930 สวรรคต 31 กรกฎาคม ค.ศ. 199:)
ทรงเป็นมกุฎราชกุมารแห่งเบลเยียม โดยทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น ดยุกแห่งบราบันต์ เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1934
ทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น เจ้าชายผู้สำเร็จราชการแห่งเบลเยียม (1 สิงหาคม ค.ศ. 1950 - 16 กรกฎาคม ค.ศ. 1951)
เสวยราชสมบัติหลังจากการสละราชสมบัติของพระบรมราชชนก เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม ค.ศ. 1951
ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม ค.ศ. 1960 ณ กรุงบรัสเซลส์ กับ ดอนญา ฟาบิโอลา แฟร์นันดา มาเรีย เด ลาส วิกตอเรียส อันโตเนีย อาเดไลดา เด มอรา อี อารากอน (พระราชสมภพ 11 มิถุนายน ค.ศ. 1928 สวรรคต 5 ธันวาคม ค.ศ. 2014)
สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 แห่งเบลเยียม (อัลแบร์ เฟลิกซ์ อุมแบรต์ เธโอดอร์ คริสเตียน เออแชน มารี; พระราชสมภพ 6 มิถุนายน ค.ศ. 1934)
ทรงได้รับการสถาปนาเป็น เจ้าชายแห่งลิแอจ เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน ค.ศ. 1934
เสวยราชสมบัติหลังจากการเสด็จสวรรคตของพระบรมเชษฐาธิราช เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ. 1993
ทรงอภิเษกสมรสเมื่อในวันที่ 2 กรกฎาคม ค.ศ. 1959 ณ กรุงบรัสเซลส์ กับ ดอนนา เปาลา มาร์เกริตา มาเรีย-อันโตเนีย คอนซิลยา รัฟโฟ ดี คาลาเบรีย (เกิด 11 กันยายน ค.ศ. 1937)
หลังจากการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระเจ้าอัลแบร์ที่ 1 พระเจ้าเลออปอลที่ 3 และสมเด็จพระราชินีอัสตริดทรงดำเนินเข้ารัฐสภาอย่างเป็นพิธีการ โดยทรงมีเจ้าหญิงโจเซฟีน-ชาร์ล็อตและเจ้าชายโบดวง พระราชโอรสและธิดาเสด็จมาด้วย สมเด็จพระราชาธิบดีเลโอโปลด์ทรงให้สัตย์ปฏิญาณต่อรัฐธรรมนูญของประเทศ ด้วยคำกล่าวว่าพระองค์ "จะอุทิศตัวเองทั้งหมดให้แก่ประเทศชาติ" ส่วนพระราชินีแอสตริดซึ่งทรงมีอารมณ์ความรู้สึกไปกับเหตุการณ์ดังกล่าวที่ทรงร่วมเป็นสักขีพยานได้ทรงอุ้มพระโอรสองค์น้อยและมอบให้แก่ประเทศชาติด้วย แสดงให้เห็นว่ารัชกาลใหม่ได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว
อุบัติเหตุทางรถยนต์

ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1935 สมเด็จพระราชาธิบดีและสมเด็จพระราชินี พร้อมด้วยพระราชโอรสและธิดาได้เสด้จไปยังตำหนักฮาสลิฮอร์น ซึ่งตั้งอยู่บนฝั่งของทะเลสาบเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ การพักผ่อนอันเงียบสงบทำให้ทั้งสองพระองค์ทรงใช้เวลาส่วนมากในการเดินและปีนเขาในแถบชนบท ในวันก่อนที่จะเสด็จกลับกรุงบรัสเซลส์ กษัตริย์เลโอโปลด์และพระราชินีอัสตริดทรงตัดสินพระทัยไปอีกแห่งหนึ่งเป็นที่สุดท้าย เลโอโพลด์ทรงเป็นนักปีนเขาที่กระตือรือร้น และได้ทรงปีนเทือกเขาโดโลไมต์มาแล้วหลายครั้ง ส่วนพระราชโอรสและธิดาเสด็จกลับยังกรุงบรัสเซลส์แล้ว
ในวันที่ 29 สิงหาคม ค.ศ. 1935 พระเจ้าเลออปอลและสมเด็จพระราชินีอัสตริดเสด็จออกจากตำหนักที่ประทับเพื่อไปในการปีนเขาซึ่งเป็นเหมือนคราวเคราะห์ครั้งสุดท้าย กษัตริย์เลโอโพลด์ซึ่งทรงขับรถยนต์สปอร์ตไปตามถนนที่แคบและมีลมแรงในแถบนี้ ทรงนึกถึงกิจกรรมต่างๆ ที่จะมีขึ้นในวันนั้น ส่วนพระราชินีอัสตริดที่ประทับนั่งมาข้าง ๆ ทรงช่วยพระสวามีมองดูเส้นทางเพื่อไปยังจุดหมาย เพียงไม่กี่นาทีก่อนถึงหมู่บ้านในเมืองเคือสนัคต์-อัม-รีกี พระองค์ทรงชี้ให้พระสวามีดูอะไรบางอย่าง ทำให้ทรงละสายตาไปทอดพระเนตรเพียงชั่วครู่ ทันใดนั้นรถยนต์พระที่นั่งก็พุ่งลงไปยังหุบเหว พระราชินีอัสตริดทรงกระเด็นออกนอกตัวรถอย่างรุนแรง ร่างไร้วิญญาณของพระองค์นอนอยู่บนสนามหญ้าใกล้กับซากรถยนต์ ผู้เห็นเหตุการณ์เล่าถึงเสียงตะโกนร้องว่า "อัสตริด!" ครั้งหนึ่ง เมื่อกษัตริย์เลออปอลทรงอุ้มร่างที่โชกเลือดของพระมเหสีไว้แนบพระอุระ พระราชินีได้สวรรคตไปพร้อมกับทารกที่จะเป็นพระโอรสหรือธิดาพระองค์ที่สี่ในอุบัติเหตุครั้งนี้
พระอิสริยยศ

ค.ศ. 1905 - ค.ศ. 1926: เจ้าหญิงอัสตริดแห่งสวีเดน (Her Royal Highness Princess Astrid of Sweden)
ค.ศ. 1926 - ค.ศ. 1934: เจ้าหญิงดัชเชสแห่งบราบันต์ (Her Royal Highess The Duchess of Brabant)
ค.ศ. 1934 - ค.ศ. 1935: สมเด็จพระราชินีแห่งชาวเบลเยียม (Her Majesty The Queen of the Belgians)
จาก

สำหรับปาล์มในสกุล Eugeissona ดูที่ จากเขา
| จาก ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: 70Ma  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N  ↓  ครีเตเชียสตอนปลาย - ปัจจุบัน |
| --- | --- |

ดงต้นจากในประเทศฟิลิปปินส์

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
หมวด:: Magnoliophyta
ชั้น:: Liliopsida
อันดับ:: Arecales
วงศ์:: Arecaceae
วงศ์ย่อย:: Nypoideae Griff.
สกุล:: Nypa Steck
สปีชีส์:: N.  fruticans
ชื่อทวินาม
Nypa fruticans Wurmb

ชื่อพ้อง
 Cocos nypa Lour.  Nipa arborescens Wurmb ex H.Wendl.   Nipa fruticans  (Wurmb) Thunb.  Nipa litoralis Blanco  Nypa fruticans var. neameana F.M.Bailey
ช่อดอกของจาก เกาะเป็นก้อนกลม
จาก เป็นพืชจำพวกปาล์ม โดยมีการจัดอยู่ที่ในวงศ์ย่อย Nypoideae ซึ่งมีสกุลเดียว และเป็นปาล์มเพียงชนิดเดียวที่เป็นพืชในป่าชายเลน และมีลำต้นอยู่ใต้ดิน นับเป็นพืชเก่าแก่มากชนิดหนึ่ง ที่มีซากดึกดำบรรพ์อายุถึง 70 ล้านปี จากพบได้ทั่วไปในเอเชียใต้ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งในบริเวณน้ำจืด และน้ำกร่อย ที่มีน้ำเค็มขึ้นถึง มักจะขึ้นเป็นดงขนาดใหญ่ เรียกว่า ป่าจาก หรือดงจาก จากสามารถเติบโตได้ดีในดินโคลน ตามป่าชายเลน หรือบริเวณริมคลองที่มีไม้ให้ร่มเงาปะปนอยู่ด้วย มักอยู่ในช่วงที่มีน้ำจืดและน้ำกร่อยปนกัน แต่บนบกที่น้ำท่วมถึงก็พบจากได้บ้างเช่นกัน หากดินไม่แห้งแล้งนานจนเกินไป
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

จากเป็นพืชที่มีลำต้นอยู่ใต้ดิน ต้นตั้งตรง ใบแทงขึ้นจากกอ ช่อดอกแทงเป็นงวงออกมาจากกาบใย ส่วนที่เราเห็นของจาก คือส่วนใบและช่อดอกเท่านั้น ที่โคนใบมีกะเปาะอากาศ ช่วยพยุงให้ใบชูขึ้นเหมือนชูชีพ ส่วนกาบใบนี้บางครั้งเรียก "พอนใบ" ส่วนช่อดอกที่แทงออกมาเรียก "นกจาก"  ใบที่โผล่ขึ้นมานั้น อาจชูขึ้นไปสูงได้ถึง 9 เมตร โดยไม่มีส่วนของลำต้นให้เห็นเลย ดอกของปาล์มเป็นลักษณะช่อ สีเหลืองแสด กลม ดอกตัวเมียที่ปลาย ดอกตัวผู้อยู่ตรงโคนช่อดอก ส่วนผลนั้นมีเปลือกแข็ง กระจุกเป็นทะลายหลายผล เปลือกสีน้ำตาล เรียกว่า "โหม่งจาก" ข้างในมีเนื้อเมล็ดสีขาว มีปริมาณเนื้อไม่มากนัก รับประทานได้ รสชาติคล้ายลูกตาลสด เมื่อสุกเต็มที่ผลจะแยกจากกลุ่ม ลอยน้ำ สามารถแพร่พันธุ์ไปได้ไกล ๆ บางครั้งก็แตกหน่อขณะยังลอยน้ำ
การปลูกจาก

เนื่องจากความรู้เรื่องการปลูก อัตราการเจริญเติบโตและการจัดการเกี่ยวกับจากยังมีน้อย นอกจากเคยมีผู้ศึกษาเรื่องการเพาะกล้าจากโดยใช้แผ่นพลาสติกรองพื้นโคลน เนื่องจากจำนวนรากของจากมากและขนาดใหญ่ เมื่อถอนไปปลูกอาจทำให้รากขาดได้ วิธีนี้ประสบผลสำเร็จ 75 เปอร์เซ็นต์ หากเพาะผลจากในเรือนเพาะชำ ต้องให้กล้าจากมีความสูงขนาดหนึ่งก่อนแล้วจึงค่อยย้ายปลูกในแปลง ในประเทศบังคลาเทศ เรือนเพาะชำอยู่ใกล้น้ำ โดยให้น้ำกร่อยท่วมถึงอย่างน้อยวันละ 4 ชั่วโมง สำหรับศัตรูของจากอ่อนคือ ปูและหนู แต่พอต้นจากแก่ไม่ค่อยมีศัตรูมารบกวน ในบางประเทศมีปัญหาจากลิงและหมูเข้ากัดกิน ทำลายด้วย เช่น ที่เกาะเบอร์เนียว ในประเทศมาเลเซียนิยมปลูกกล้าจากที่มีความสูงประมาณ 50 ซม. มีความหนาแน่น 75 ต้นต่อไร่ ศัตรูสำคัญ คือ ปูและหนู จึงปลูกในกระบอกไม้ไผ่ก่อน เมื่ออายุ 5-6 ปี ต้นจากจะโตเต็มที่ การปลูกจากที่จะให้ผลดีนั้น พื้นที่ควรเป็นที่ลุ่มมีน้ำขึ้น-ลงได้บ้าง ดินควรเป็นโคลนตมมาก แต่หากน้ำขังตลอดเวลาก็มีปัญหาเช่นกัน
นิเวศวิทยาของต้นจาก

ต้นจากเจริญเติบโตได้ดีในบริเวณชายฝั่งที่มีน้ำกร่อย แดดจ้า บริเวณเขตร้อนทั่วไป ปัจจุบันมีการกระจายพันธุ์ตั้งแต่ประเทศศรีลังกา  พม่า  ปากแม่น้ำคงคา  คาบสมุทรมลายู  อินโดนีเซีย  ปาปัวนิวกีนี  หมู่เกาะโซโลมอน  ฟิลิปปินส์ และอาจไปทางเหนือถึงหมู่เกาะรีวกีวในประเทศญี่ปุ่นที่มีต้นจากขึ้นบางประปราย  หรือไปจนถึงทางใต้รัฐควีนส์แลนด์  ตอนเหนือของประเทศออสเตรเลีย  ต้นจากจะไม่ขึ้นในที่น้ำเค็มจัดจนเกินไป จากรายงานการวิจัยที่มีผู้เสนอว่าที่จากสูญพันธุ์ไปจากบางพื้นที่ในยุคโบราณ  เป็นเพราะการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศที่ทำให้น้ำเค็มและมีคลื่นลมรุนแรงขึ้น  จึงพบเห็นจากบริเวณปากน้ำหรือปากอ่าวมากกว่าบริเวณชายทะเลที่มีน้ำเค็มตลอดปี  และความสามารถของป่าจากไม่เพียงรักษาตลิ่งไม่ให้พังทลายเท่านั้น  แต่หากยังช่วยให้แผ่นดินงอกได้อีกด้วย ดังได้กล่าวมาแล้วว่า  เมื่อพิจารณาถึงนิยามของพืชป่าชายเลนที่เจริญเติบโตบริเวณน้ำขึ้น-น้ำลงแล้ว  ต้นจากน่าจะจัดเป็นเพียงพืชร่วมของป่าชายเลน  เพราะอาจพบต้นจากเจริญเติบโตได้แม้ในที่ลุ่มห่างจากชายฝั่งหลายกิโลเมตร  ที่ซึ่งน้ำทะเลเคยท่วมมาก่อน
การใช้ประโยชน์

จากเป็นพืชที่คนไทยรู้จักมานาน และใช้ประโยชน์ของจากได้เป็นอย่างดี ตั้งแต่ใบจนถึงผล ใบจากมีลักษณะคล้ายใบมะพร้าว แต่มีความเหนียว และกว้างกว่า ทำให้สามารถใช้นำมาเย็บเป็นตับ เรียกว่า "ตับจาก" แล้วนำไปมุงหลังคา กันแดดกันฝนได้เป็นอย่างดี แม้ว่าจะใช้งานไปนาน ใบจากกรอบ เปลี่ยนจากสีเขียวเข้ม เป็นสีเหลือง สีน้ำตาล กระทั่งเกือบเป็นสีดำ แต่ก็ยังคงกันฝนและแดดได้ จนกว่าจะแห้งกรอบและผุไป ใช้ทำหมวกที่เรียก "เปี้ยว" พอนจากใช้ทำเชื้อเพลิง ใบจากอ่อนตากแห้งใช้มวนยาสูบ ห่อขนมต้ม ทำที่ตักน้ำเรียก "หมาจาก" ตอกบิด เสวียนหม้อ ใช้ห่อขนมจาก ซึ่งเป็นขนมที่ทำจากแป้ง น้ำตาล และมะพร้าว ผสมกันจนเหลวได้ที่ แล้วนำห่อด้วยใบจาก ปิ้งบนไฟ จนมีกลิ่นหอม แม้อาจมีการใช้ใบมะพร้าวมาห่อ แต่ก็ไม่อร่อยเท่าใช้ใบจาก ใบจากใช้ต้มน้ำดื่มแก้อาการท้องร่วงได้ ในหมู่เกาะโรตีและซาวูใช้ใบจากเป็นอาหารหมูเพื่อให้เนื้อหมูมีรสหวาน
ช่อดอกนำมาทำแกงหรือกินกับน้ำพริก ก้านช่อดอกปาดเอาน้ำหวานมาทำเป็นน้ำตาลได้ เรียก "โซม" หรือนำไปหมักเป็นเหล้าและน้ำส้มสายชู กลีบดอกนั้นนำไปเป็นส่วนผสมของชาสมุนไพรได้ผลจากที่สุกแล้ว จะมีเนื้อในเมล็ดเป็นเยื่อสีขาว ใส นุ่ม มีรสหวาน นิยมรับประทานเป็นของหวาน เรียกลูกจาก ผลอ่อนที่แตกหน่อ จะมีจาวอยู่ข้างใน นำมารับประทานได้เช่นเดียวกับจาวตาล หรือจาวมะพร้าว
การใช้ประโยชน์ > การทำน้ำส้มสายชู

ในการทำน้ำส้มสายชู นั้นจะมีขั้นตอนทุกอย่างคล้ายกับการทำน้ำตาล แต่ไม่ต้องนำน้ำหวานขึ้นเตาเพื่อเคี่ยว เพียงแต่หมักไว้ในไหประมาน 10 วัน ก็จะเกิดกรดน้ำส้มเพื่อใช้มาบริโภค หากต้องการเก็บไว้นานเป็นปี มักจะเติมเกลือและกระเทียมลงไปด้วย แต่ถ้าไม่ใส่กระเทียมและเกลือก็จะเก็บไว้ได้เพียง 6 เดือนเท่านั้น จึงเป็นสิ่งที่ควรศึกษา ในกรณีของน้ำตาลสด พืชตระกูลปาล์มอื่นๆ เช่น ตาลโตนด ก็สามารถที่จะนำหมักเป็นน้ำส้มสายชูได้ เช่นเดียวกับน้ำตาลจาก ขั้นตอนในการผลิตมีความคล้ายคลึงกับการทำน้ำตาลจากในช่วงแรก แต่การทำน้ำส้มจะไม่ใส่เปลือกเคี่ยมในกระบอกรองรับน้ำหวาน และไม่ต้องต้มเคี่ยว เพียงแต่หมักในไห 10 วัน ก็จะเกิดรสเปรี้ยว ผู้ที่ทำน้ำส้มสายชูนั้น มักจะทำรวมกันกับอาชีพอื่น สามารถผลิตน้ำส้มได้วันละ 15-20 ลิตร โดยขายส่งในราคาลิตรละ 5 บาท ทำให้มีรายได้วันละ 75-100 บาท ถ้าหากขายปลีกจะขายเป็นขวด หรือลิตรละ 8 บาท รายได้ตะเพิ่มขึ้นเป็นวันละ 120-160 บาท ทำให้มีรายได้ต่อเดือน 2250-3000 บาท
การใช้ประโยชน์ > การใช้ใบจากมวนบุหรี่

การตัดยอดจากเพื่อนำมาทำใบจากมวนบุหรี่ มักเป็นผู้ที่อาศัยใกล้ชายฝั่งทะเลซึ้งประกอบอาชีพการทำประมงไปด้วย ดารตัดยอดจากจึงใช้เรือเป็นพาหนะ เนื่องจากอยู่ใกล้ชายทะเล มีน้ำท่วมขัง โดยสามารถตัดยอดจากได้วันละ 150-180 ยอดต่อวัน จะขายส่งให้กับพ่อค้าในตลาดอำเภอปากพนัง หรือตากให้แห้งทำใบจากเอง ปัจจุบันขายได้ราคายอดละ 1 บาท และหลังจากการตัดยอดแล้วอีกประมาน 3 เดือน จึงจะตัดยอดใหม่ได้จึงทำให้มีรายได้ประมาณ 150-180 บาทต่อวัน หรือ 4500-5400 บาทต่อเดือน
การใช้ประโยชน์ > การเย็บจาก มุงหลังคาและกั้นฝาผนัง

ในการเย็บจากมุงหลังคาและทำฝาผนัง จะใช้ใบจากแก่มาทำ โดยตัดใบที่ต้องการแล้วปล่อยให้เหลือใบไว้เลี้ยงกอ 3-4 ใบ ในการเย็บจากนิยมใช้ใบดับยาว 1เมตร โดยใช้ใบย่อยของใบจาก 2 ใบ ซ้อนให้ทับกันแล้วเย็บร้อยให้ติดกัน ใบจาก 1 ใบ ทำได้ประมาณ 4 ตับ ใช้วัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น ได้แก่ เชือกคล้าหรือเถาหวายลิง ซึ่งพบได้ทั่วไปในป่าจากเป็นเชือกเย็บร้อย สำหรับไม้ดับนั้นก็ได้จากก้านใบหรือ “ทางจาก” ตากแห้ง ซึ่งจะเห็นได้ว่ากิจกรรมประเภทนี้ ไม่จำเป็นต้องหาวัสดุจากภายนอกเลย จากมุงหลังคาส่วนมากจะมีความคงทนอยู่ได้นานถึง 7-8 ปี แต่ถ้าหากเย็บจากโดยใช้ใบ 3 ใบ ซ้อนทับกัน จะอยู่ได้นานไม่น้อยกว่า 10 ปี ในปัจจุบันตลาดมีความต้องการจากมุงหลังคา เพื่อใช้ในธุรกิจร้านอาหารหรือทำโรงเรือนในนากุ้ง เนื่องจากทำให้ไม่ร้อนอบอ้าว จึงมีการประกอบอาชีพนี้มากเพราะสามารถทำได้ทุกฤดู การเย็บจากสามารถทำได้ตลอดทั้งปี โดยตัดใบแก่มาเย็บ ขนาดของตับจากจะมี 2 ขนาดคือ ขนาด 1 เมตร และขนาด 1.20 เมตร แต่ที่นิยมคือ ขนาด 1 เมตรเรียกว่า “จาก 2 ศอก” ผู้ที่ประกอบอาชีพนี้สามารถเย็บจากได้ 80-160 ตับต่อคนต่อวัน เมื่อคิดเป็นรายได้ราคาตับละ 1.50 บาท (พ.ศ. 2540) จะมีรายได้ประมาณ 120-150 บาทต่อคนต่อวัน หรือ 3,600-4,500 บาทต่อคนต่อเดือน เมื่อรวมทั้งปีจะมีรายได้ประมาณปีละ 43,200-54,000 บาทต่อคน ซึ่งเป็นรายได้ที่ดีและสูง เมื่อเปรียบเทียบรายได้เฉลี่ยของเกษตรกรในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังเช่นกัน
การใช้ประโยชน์ > การทำน้ำตาลจาก

ในกรณีของการทำน้ำตาลในอำเภอปากพนัง  ซึ่งเป็นพื้นที่ศึกษานั้นจะมีช่วงของการผลิตช่วงละ 3-4 เดือน ซึ่งในรอบปีสามารถเข้าไปปาดน้ำตาลได้ 8 เดือน  มีระยะการเตรียมการอยู่ 2 เดือน  ซึ่งในรอบปีสามารถเข้าไปใช้พื้นที่ปีละ 10 เดือน  โดยจะหยุด 2 เดือน  คือ เดือนพฤศจิกายนและธันวาคมของทุกปี ทั้งนี้เนื่องจากในช่วงดังกล่าวเป็นช่วงฤดูฝน มีน้ำท่วมขังในพื้นที่ป่าจาก จึงไม่สะดวกในการเข้าไปใช้พื้นที่ แต่บางรายใช้เรือและใช้ถุงพลาสติกหุ้มปากกระบอกกันฝน  จึงปาดน้ำตาลได้ตลอดปี เมื่อถึงเดือนมกราคมซึ่งเป็นช่วงที่ฝนหยุดตก ปริมาณน้ำในป่าจากลดลงจนเกือบแห้ง เกษตรกรก็จะเริ่มเข้าไปใช้ประโยชน์ในฤดูของการผลิตแรก
การใช้ประโยชน์ > การใช้ส่วนต่าง ๆ มาประกอบอาหาร

ผลอ่อนอายุประมาณ 4  เดือนของจาก สามารถนำมาหั่นเป็นชิ้นบาง ๆ เพื่อทำเป็นผักดองหรือเป็นผักแกง ส่วนผลจากอายุประมาณ 5-7 เดือนนั้นเนื้อในผลจาก(endosperm)สามารถรับประทานได้โดยทำขนมหวานน้ำเชื่อม ลักษณะคล้ายลูกชิดแต่มีขนาดใหญ่กว่า นอกจากนี้ช่อดอกอ่อนอายุประมาณ 1 เดือน สามารถนำมาหั่น ทำเป็นผักจิ้มน้ำพริกโดยการลวกหรือรับประทานสด และสามารถนำเป็นผักดองกับน้ำส้มที่ทำจากต้นจากใช้รับประทานเป็นผักดองขนมจีน ซึ่งเป็นที่นิยมของประชาชนในท้องถิ่น
การใช้ประโยชน์ > การผลิตแอลกฮอล์และทำสุรา

การทำแอลกอฮอล์จากน้ำตาลจากได้เริ่มขึ้นในประเทศฟิลิปปินส์ ในปี พ.ศ. 2454 และในประเทศมาเลเซีย อีก 10 ปีต่อมา  โดยเฉพาะในยุคน้ำมันเชื้อเพลิงมีราคาแพง การใช้แอลกอฮอล์ผสมกับน้ำมันปิโตรเลียมในสัดส่วน 1: 4  สามารถกระทำได้ดีโดยไม่ต้องปรับเปลี่ยน สมัยก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง       การผลิตแอลกอฮอล์ในประเทศมาเลเซียได้ผลผลิตประมาณ 2,450 ลิตรต่อไร่ต่อปี  โดยมีพื้นที่การปาดปีละ 340 วัน  ในขณะที่ประเทศฟิลิปปินส์ได้ผลผลิตระหว่าง 1,037 – 1,636 ลิตรต่อไร่ต่อปี   แต่ถ้ามีการปรับปรุงประสิทธิภาพ อาจผลิตได้ถึง 2,900 ลิตรต่อไร่ สำหรับในรัฐซาราวัคของมาเลเซียในปี พ.ศ. 2503 ผลิตแอลกอฮอล์ได้ 341,505 ลิตร  แต่พอถึงปี พ.ศ. 2523    ผลิตได้เพียง 8,406 ลิตร    ทั้งนี้เพราะจำนวนเกษตรกรที่ทำน้ำตาลจากลดลง (Chai , 1982)       ที่อำเภอปากพนังนั้น การทำแอลกอฮอล์ 10 ลิตร ต้องใช้น้ำตาลจาก 1 ปี๊บ ซึ่งสู้ราคาขายเป็นน้ำตาลไม่ได้ นอกจากทำเป็นสุราที่ราคาดีกว่า
ความสำคัญทางเศรษฐกิจของจาก

ในอดีตประชาชนที่อาศัยอยู่ชายฝั่งทะเลได้ใช้ประโยชน์ของต้นจากอย่างกว้างขวาง ทั้งอาศัยใบจากในการทำฝาบ้าน มุงหลังคา มวนบุหรี่ ทำภาชนะต่างๆ เช่น หมวก ภาชนะตักน้ำ ไม้กวาด ที่เป็นอาหารได้แก่ ผล ยอดอ่อน และการปาดน้ำหวานจากต้นจากเพื่อทำน้ำตาล น้ำส้มสายชู แอลกอฮอล์ เครื่องดื่ม จึงเรียกว่าเป็นไม้คู่ชีวิตของคนที่อาศัยอยู่ชายฝั่งกันเลยทีเดียว ต่อมาสภาพสังคมและเศรษฐกิจเปลี่ยนแปลงของเดิมที่มีคุณค่าและเป็นทรัพยากรประจำท้องถิ่นก็ถูกแทนที่ด้วยของใหม่ มีการบรรจุหีบห่อสวยงามจนของเดิมไม่เป็นที่นิยมของคนรุ่นใหม่ นี่เองเป็นปัญหาของคำว่าเศรษฐกิจพอเพียง และคำว่าทรัพยากรที่ใช่อย่างยั่งยืน
ลูกจาก และ ลูกชิด

เนื่องจาก จาก เป็นพืชในวงศ์เดียวกับ ตาว ซึ่งลูกของตาวนั้นเมื่อมาทำขนมเรียกว่าลูกชิด ด้วยลักษณะที่คล้ายคลึงกัน จึงมักจะมีความเข้าใจสับสน ว่า "จาก" กับ "ชิด" เป็นพืชชนิดเดียวกัน โดยเรียกต้นว่า "จาก" และเรียกลูกว่า "ชิด" ดังมี กล่าวไว้ดังนี้
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ในลำคลองสองฟากล้วนจากปลูก |  | ทะลายลูกดอกจากขึ้นฝากแฝง |
| ต้นจากถูกลูกชิดนั้นติดแพง |  | เขาช่างแปลงชื่อถูกเรียกลูกชิดฯ |
— คำกลอนในนิราศเมืองเพชร ของสุนทรภู่
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ผลจากเจ้าลอยแก้ว |  | บอกความแล้วจากจำเป็น |
| จากช้ำน้ำตากระเด็น |  | เป็นทุกข์ท่าหน้านวลแตงฯ |
— กาพย์เห่เรือ ในรัชกาลที่ 2
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Nypa fruticans ที่วิกิสปีชีส์
โหม่งจากหรือทลายของผลจาก
ลูกชิด