stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ฃ
ประวัติ > การหายไป

สำหรับสาเหตุที่ทำให้มีการเลิกใช้ ฃ (ขวด) และ ฅ (คน) ไปอย่างสิ้นเชิงทีเดียวเลยนั้น คงเนื่องมาจากว่า เครื่องพิมพ์ดีดภาษาไทยยุคแรกในปี พ.ศ. 2434 (ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ซึ่งนายเอ็ดวิน ฮันเตอร์ แมคฟาร์แลนด์ได้ดัดแปลงเครื่องพิมพ์ดีดมาจากแบบของโรงงานสมิทพรีเมียร์นั้น ตัวแป้นพิมพ์มีตัวอักษรไม่เพียงพอที่จะรองรับอักษรไทยทั้งหมด และด้วยเหตุผลที่ว่า "[ฃ] เป็นพยัญชนะที่ไม่ค่อยได้ใช้ และสามารถทดแทนด้วยพยัญชนะตัวอื่นได้" จึงมีการตัดพยัญชนะออก 2 ตัว คือ ฃ และ ฅ ซึ่งศาสตราจารย์ยอร์ช เซเดส์ได้เขียนเล่าไว้ในหนังสือ "ตำนานอักษรไทย"
ส่วนการหายไปของ ฃ ในทางภาษาศาสตร์นั้น นักภาษาศาสตร์ได้ทำการศึกษาประวัติของพยัญชนะ ฃ และสันนิษฐานว่า ฃ เดิมมีฐานเสียงที่แตกต่างจากฐานเสียงของ ข โดยมีลักษณะเสียงเป็น พยัญชนะลิ้นไก่อโฆษะ ซึ่งพบได้ในภาษาต่าง ๆ ในกลุ่มภาษาไท และภาษาอื่น ๆ  กล่าวอีกอย่างหนึ่งก็คือ เสียง ฃ และ ฅ ในสมัยสุโขทัยนั้นออกเสียงลึกกว่าเสียง ข (ไข่) และ ค (ควาย) เวลาที่ออกเสียง ข (ไข่) และ ค (ควาย) โคนลิ้นแตะที่เพดานอ่อน ส่วน ฃ และ ฅ นั้น โคนลิ้นจะแตะที่ส่วนที่ถัดเพดานอ่อนเข้าไปอีก ซึ่งในปัจจุบันไม่มีเสียงนี้แล้วในภาษาไทยมาตรฐาน
และสำหรับการที่ ฃ และ ฅ ค่อย ๆ หายไปจากภาษาปัจจุบันนั้น ยังเกิดจากอีกสาเหตุหนึ่งที่เป็นลักษณะธรรมชาติของภาษาที่ว่า เสียงใดเป็นเสียงโดดเดี่ยว ไม่มีความสัมพันธ์กับพยัญชนะใดเป็นพิเศษจะเปลี่ยนแปลงเสียง หรือสูญเสียเสียงได้เร็วกว่าพยัญชนะที่มีความสัมพันธ์กันอย่างแน่นแฟ้น ยกตัวอย่างเช่น ป ต จ ก อ ที่มีความสัมพันธ์กันอย่างแน่นแฟ้น เพราะเป็นเสียงก้อง ไม่มีลม แต่เนื่องจาก ฃ และ ฅ เป็นเสียงโดดเดี่ยว ดังนั้น เมื่อเวลาผ่านไป ฐานที่เกิดขึ้นจาก ฃ และ ฅ จะเขยิบขึ้นมากลายเป็น ข และ ค ตามลำดับ ซึ่งศาสตราจารย์ ดร. คุณหญิงสุริยา รัตนกุลได้กล่าวว่า "...คนไทยในสมัยปัจจุบันไม่ได้มีหน่วยเสียงเสียดแทรกที่ฐานกรณ์ลิ้นไก่อยู่เหมือนในสมัยพ่อขุนรามคำแหง การค้นพบเสียงนี้ในภาษาไทขาวในประเทศเวียดนามและในภาษาตระกูลกัม-สุย (Kam-Sui) ในประเทศจีนช่วยให้ข้อสันนิษฐานในบทความนี้น่าเชื่อถือยิ่งขึ้น แต่การที่จะคิดว่าควรให้ภาษาไทขาวหรือภาษาตระกูลกัม-สุย เป็นต้นแบบสำหรับให้คนไทยหัดออกเสียง /q/ และเสียง /ɢ/ ตลอดจนความพยายามที่จะรื้อฟื้นนำ ฃ และ ฅ กลับมาใช้ใหม่นั้น คงเป็นความพยายามประเภทที่คนไทยเรียกว่า "ขี่ช้างจับตั๊กแตน"..."
ฃ ในภาษาไทยถิ่นเหนือ

ฃ ( (ᨢ) ฃ๋ะ) ในภาษาไทยถิ่นเหนือยังมีใช้อยู่ แต่พบว่าในคัมภีร์ใบลานไม่ปรากฏอักษร ฃ บ่อยครั้งนัก เพราะตัวอักษร ฃ ยังไม่เด่นชัด คาดว่าน่าจะเป็นเพราะ ฃ สามารถใช้อักษร ข หรือ ขร (ᨡᩕ) แทนได้ โดยไม่ทำให้เสียงหรือความหมายต่างกันมากนัก และในการเขียนก็ไม่มีหลักเกณฑ์ที่ตายตัวว่าศัพท์ใดจะต้องใช้อักษร ฃ จึงเห็นได้ชัดว่ามีการเขียนที่ใช้อักษร ฃ และ ข สลับกันในศัพท์เดียวกันหรือข้อความที่ใกล้เคียงกัน ดังนั้น ในพจนานุกรมภาษาล้านนาจึงอาจบันทึกได้ว่าเคยปรากฏการใช้อักษร ฃ นี้ในฐานะพยัญชนะต้นของคำในอดีต แต่ปัจจุบันไม่นิยมใช้แล้วเหมือนกับภาษาไทยกลาง
และที่น่าสังเกตก็คือ การที่มีการเขียน ขร- อยู่บ้างนั้น อาจเป็นร่องรอยของอักษร ฃ เพราะอักษร ร ที่กำกับอยู่นั้น เป็นสัทลักษณ์ให้ออกเสียง ฃ ทำให้ต้องพยายามค้นหาคำที่อักษร ฃ นี้ขึ้น เพื่อให้เห็นอดีตแห่งอักษรศาสตร์ล้านนา และจากการศึกษาของศาสตราจารย์ฟาง เกว่ย ลี ท่านเห็นว่าอักษร ฃ นี้เป็นพยัญชนะสำคัญอันหนึ่งในภาษาไทดั้งเดิม ซึ่งมีเสียงเสียดแทรกและไม่ก้อง และท่านได้สันนิษฐานศัพท์ที่เคยใช้อักษรนี้เป็นพยัญชนะต้นได้ส่วนหนึ่ง ซึ่งอาจสถาปนารูปศัพท์ให้ตรงกันกับศัพท์สันนิษฐานไว้ดังปรากฏในพจนานุกรม นอกจากนั้น ยังมีผู้สังเกตว่าคำที่เขียนด้วยตัว ข กับ ฃ มีความหมายแตกต่างกัน
ฃ เทียบกับ กฺษ ในภาษาสันสกฤต

จิตร ภูมิศักดิ์ ระบุว่านักวิชาการบางคนว่า ฃ อาจประดิษฐ์ขึ้นมาเพื่อใช้แทนกับอักษร กฺษ (क्ष) ในภาษาสันสกฤต ซึ่งออกเป็นเสียงหนึ่งต่างหาก เช่น
| คำที่ใช้ ฃ | คำที่ใช้ กฺษ |
| --- | --- |
*ฃมา: กษมา, ษมา
*ฃัตติยะ: กษัตริย์
*ฃัย: กษัย, ขษัย
*เฃตต์, เฃตร: เกษตร
*นักฃัต (ฤกษ์): นักษัตร
รูปร่างของตัวอักษรก็น่าจะมาจากการเขียน ก กับ ษ หวัดติดกัน สำหรับอักษรปัจจุบันอาจจะพอเป็นไปได้ แต่จิตรก็ได้แย้งไว้ว่า ในอักษรโบราณอย่างราวยุคพ่อขุนรามคำแหงนั้น การเขียนเช่นนั้นไม่คล้ายและไม่มีเค้าของตัว ฃ เลย บ้างก็ว่า ฃ เป็นตัวอักษรที่ใช้ในภาษาบาลี ในขณะที่ภาษาสันสกฤตจะใช้ตัว กฺษ เสมอ
สถานะปัจจุบัน

ในวันภาษาไทยแห่งชาติ เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2548 ได้มีความพยายามในการรื้อฟื้นการใช้งานตัวอักษร ฃ และ ฅ ขึ้นใหม่ พร้อมกับเสนอให้แก้ข้อความในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ใหม่เป็นคำว่า "ปัจจุบันไม่ปรากฏที่ใช้งาน " แทนคำว่า "เลิกใช้แล้ว " เพื่อป้องกันความสับสนด้วย โดยรวมไปถึงการคงอักษร ฃ และ ฅ บนแป้นพิมพ์คอมพิวเตอร์ ตามประกาศของคณะกรรมการมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม อักษร ฃ ตรงกับรหัสฐานสิบหก A3 (หรือ 163 ฐานสิบ) บนชุดอักขระ TIS-620 และตรงกับรหัสยูนิโคด U+0E03
เชิงอรรถ

↑  คำว่า ฃบบ มีความคล้ายคลึงกับคำว่า "ขบบ" (ขับ) ซึ่งหมายความว่า "ขับไล่"
↑  ในสมัยพ่อขุนรามคำแหง เครื่องหมายกากบาทออกเสียงตรงกับไม้โทตามการเขียนภาษาไทยแบบปัจจุบัน
↑  คำว่า เฃ๋า มีความคล้ายคลึงกับคำว่า "เข๋า" → เข้า ซึ่งหมายถึง ข้าว
แหล่งข้อมูลอื่น

"หลักที่ 1 ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง พร้อมคำอ่าน-แปล". จารึกในประเทศไทย. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). 24 กรกฎาคม 2019 [2007].
"ประวัติของเครื่องพิมพ์ของบริษัทสมิทพรีเมียร์" (ภาษาอังกฤษ). The Virtual Typewriter Museum.
คณิตกุล เนตรบุตร

| คณิตกุล เนตรบุตร |
| --- | --- |
ชื่อเกิด: คณิตกุล เนตรบุตร
รู้จักในชื่อ: แพรว
เกิด: 28 สิงหาคม พ.ศ. 2526 (41 ปี)
ที่เกิด: กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
แนวเพลง: ป็อป
อาชีพ: นักร้อง นักจัดรายการวิทยุ
เครื่องดนตรี: นักร้อง
ช่วงปี: พ.ศ. 2540 - ปัจจุบัน
ค่ายเพลง: GRAMMY G (พ.ศ. 2540 - 2549) มอร์มิวสิค (พ.ศ. 2549 - 2551) เวิร์คแก๊งค์ (พ.ศ. 2551 - 2558) ไวท์มิวสิก (พ.ศ. 2558 - ปัจจุบัน)

สมาชิก: เฮอร์สเปกทีฟ
อดีตสมาชิก: คูณสามซูเปอร์แก๊งค์
คณิตกุล เนตรบุตร (ชื่อเล่น: แพรว) นักร้องชาวไทย และนักแสดงชาวไทย อีกทั้งยังเป็นอดีตสมาชิกวงคูณสามซูเปอร์แก๊งค์ (X3 Super Gang) เคยเป็นศิลปินเดี่ยว ในสังกัดกรีนบีนส์ ในเครือ จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ โดยใช้นามแฝงว่า เคนเนต แป๋ว นอกจากนี้ ยังเป็นพิธีกรรายการสด “เป๊ปซี่ไอแคนสเปช” ทางช่อง แบงแชนแนล พิธีกรรายการ G Learning ช่อง G SQUARE และเคยเป็นดีเจวิทยุทางคลื่น 104.5 แฟต เรดิโอ และคลื่น 98 เวอร์จิ้น สตาร์ (Virgin Star FM)
ทางด้านการศึกษาในวัยเด็ก แพรว ศึกษาที่โรงเรียนเซนต์ปอลคอนแวนต์ และโรงเรียนนานาชาติรีเจ้นท์ และจบการศึกษาปริญญาตรี คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ ประจำปีการศึกษา 2548
โดยต่อมาได้ย้ายมาสังกัด WerkGang เมื่อวันที่ วันที่ 21 เมษายน 2558 โดยปล่อยซิงเกิลเพลง ถ้าเธอจะไป ปัจจุบันแพรว คณิตกุล ได้ย้ายมาสังกัด White music
ประวัติ

ชื่อจริง: คณิตกุล เนตรบุตร
ชื่อเล่น: แพรว
เกิด: 28 สิงหาคม พ.ศ. 2526 ที่กรุงเทพมหานคร
ผลงานกับวงคูณสามซูเปอร์แก็ง

2540: คูณสามซูเปอร์แก๊งค์
2541: คูณสามช่องสอง
ผลงานเดี่ยว > อัลบั้ม > เคนเนตแป๋ว Kennet แป๋ว (2547)

เขิน
ฟ้ากับจันทร์ฉันและเธอ
ด้วยรักจากเธอ
ที่คั่นหนังสือ
ไกล
บอกอีกที
ทุกนาทีที่มีเธอ
วันนี้ดีจัง
ผลงานเดี่ยว > ซิงเกิ้ล

ยกเว้นเรื่องเธอ (Ost. คิวบิก) - Single (2557)
จิ๊กซอว์ (New Version) - Single (2557)
ถ้าเธอจะไป - Single (2558)
ไม่อยากสนิทกับความเหงา - Single (2558)
ความรักสีเทา - Single (2561)
อัลบั้มรวมเพลง > Melody of แพรว คณิตกุล (2010)

ได้โปรด (เพลงประกอบละคร หวานใจกับนายจอมหยิ่ง)
เพิ่งจะรู้
ขอบใจนะ (feat. หนึ่ง ณรงค์วิทย์)
ลืม
ด้วยรักจากเธอ
แน่ใจ
ไกล
โปรดจงตัดสินใจ (feat. แพรว คณิตกุล) -  Calories Blah Blah
ฟ้ากับจันทร์ฉันและเธอ
พัก
บอกอีกที
ไม่ไว้ใจตัวเอง
วันนี้ดีจัง
เขิน
L.O.V.E
อัลบั้มรวมเพลง > Forever Love Hits By แพรว คณิตกุล (2013)

คิดถึงนะ
เพิ่งจะรู้
ไม่พูดก็เข้าใจ (เพลงประกอบละคร ตะวันฉายในม่านเมฆ) - แพรว คณิตกุล, โต๋ ศักดิ์สิทธิ์
ขอบใจนะ
เชื่อในความรัก
หมั่นคอยดูแลและรักษาดวงใจ
วันนี้ดีจัง
ฟ้ากับจันทร์ฉันและเธอ
บอกอีกที
ขอโทษนะ
พรุ่งนี้...ไม่สาย (เพลงประกอบละคร รักปาฏิหาริย์)- แพรว คณิตกุล,ที JETSET'ER
ไม่ไว้ใจตัวเอง
ได้โปรด (เพลงประกอบละคร หวานใจกับนายจอมหยิ่ง)
แน่ใจ
ลืม
ความบังเอิญ (เพลงประกอบละคร เจ้าสาวผมไม่ใช่ผี)
L.O.V.E.
Sweet
เปิดประตูฝัน (เพลงประกอบละคร เนื้อคู่ประตูถัดไป)
ไกล
ลงเอย
เจ็บไปเจ็บมา
โปรดจงตัดสินใจ (feat. แพรว คณิตกุล) - Calories Blah Blah
คำอธิบาย (feat. แพรว คณิตกุล) - Soul-Da
อัลบั้มรวมเพลง > Ann & Preaw Sentimental Love Songs (2014)

ยกเว้นเรื่องเธอ (เพลงประกอบละคร "Cubic หนี้หัวใจที่ไม่ได้ก่อ")- Praw Kanitkul
ดีอย่างไร (Chill Version) - Ann Thitima
ไม่พูดก็เข้าใจ - Praw Kanitkul & Tor Saksit
เสียงของหัวใจ - Ann Thitima, Nan Vatiya & Ging Muanpair
ได้โปรด - Praw Kanitkul
ปวดใจ - Ann Thitima
ลืม - Praw Kanitkul
เก็บใจ - Ann Thitima
คิดถึงนะ - Praw Kanitkul
เรามีเรา (เพลงประกอบละคร "365 วันแห่งรัก") - Ann Thitima & Oak Smith
เพิ่งจะรู้ - Praw Kanitkul
ไม่ไว้ใจตัวเอง - Praw Kanitkul
เพลงรัก - Ann Thitima, Praw Kanitkul & Get Gang
L.O.V.E. - Praw Kanitkul
ฝันกลางวัน - Ann Thitima
ขอบใจนะ (feat. Narongvit) - Praw Kanitkul
ปล่อยมือ - Ann Thitima
ลงเอย - Praw Kanitkul
ดาว - Ann Thitima
แน่ใจ - Praw Kanitkul
แทนคำนั้น - Ann Thitima
เจ็บไปเจ็บมา - Praw Kanitkul
อธิษฐาน (เพลงประกอบภาพยนตร์ "บ้านฉัน...ตลกไว้ก่อน พ่อสอนไว้") - Ann Thitima
เจ็บซ้ำซ้ำ - Ann Thitima
ผลงานเพลงอื่น ๆ > Single & Project

The 4 Wonders เพื่อนดี๊ดีสี่มหัศจรรย์
ดีไอวาย บาย ณรงค์วิทย์ (DIY by Narongvit) เพลง "ขอบใจนะ"
เฮอร์สเปกทีฟ (Herspective) เพลง "ลืม" และ "ไม่ไว้ใจตัวเอง"
เพลง "ถ้าเธอไม่บอก" ประกอบภาพยนตร์ มิสเตอร์เฮิร์ท มือวางอันดับเจ็บ
เพลง "ความทรงจำ" (ต้นฉบับโดย วิทย์สรัช สุขวัฒนศิริ) ประกอบภาพยนตร์ Mind Memory 1.44 พื้นที่รัก
เพลงเวลาที่แสนสั้น | Moment ของ Crossover Music อัลบั้ม Grace 8
ผลงานเพลงอื่น ๆ > เพลงประกอบละคร

เพลง เปิดประตูฝัน (Ost. เนื้อคู่ประตูถัดไป)
เพลง ได้โปรด (Ost. หวานใจกับนายจอมหยิ่ง)
เพลง "หนั่น น้า นะ" (ฟัง สิ ฟัง..สิฟัง) เพลงประกอบภาพยนตร์เอคโค่ จิ๋วก้องโลก
เพลง "ไม่พูดก็เข้าใจ", "ที่คั่นหนังสือ", "แน่ใจ", "คิดถึงนะ", "หมั่นคอยดูแลรักษาหัวใจ", "ลงเอย"
เพลง โปรดถามสักคำ  (Ost. คุณชายพุฒิภัทร)
เพลง เอาอะไรมาแลกก็ไม่ยอม (Ost. คุณแม่เฉพาะหน้า คุณย่าเฉพาะกิจ)
เพลง L.O.V.E (Ost. อันโกะ กลรักสตรอว์เบอร์รี่)
เพลง ยกเว้นเรื่องเธอ (Ost. คิวบิก)
เพลง ถ้าเธอจะไป (Ost. 2 รัก 2 วิญญาณ)
เพลง เท่าไหร่ไม่จำ (Cover Version) (Ost. บาปรัก)
เพลง ฝาก (Ost. ฟ้าฝากรัก)
เพลง หัวใจสั่งให้รัก (Ost. อกเกือบหักแอบรักคุณสามี)
เพลง ไม่รักก็ปวดร้าว (Ost. ทะเลลวง)
เพลง พอไหมให้รักกัน (Ost. ที่สุดของหัวใจ)
ผลงานการแสดง

ละครเรื่อง ฟ้าโอบดินอุ่น ตอน "บ้าน"
ละครเรื่อง น้ำใสใจจริง (2543) ช่อง 3
ละครเรื่อง สะใภ้ไฮโซ (2545) ช่อง 5
ละครเรื่อง สามหนุ่มสามมุม
ละครเรื่อง มหัศจรรย์วันเกิด (ช่องไอทีวี)
ละครเรื่อง คุณแม่เฉพาะหน้า คุณย่าเฉพาะกิจ รับบท แตงกวา (2556) (ช่อง 7)
ภาพยนตร์ เรื่อง รัก รับบท แพน
ละครซิทคอมเรื่อง โคกคูนตระกูลไข่ ตอน ดาราสาว ดาราฉาว และ ตอน นักข่าว หรือ นักเขี่ย รับบท แพรวา (รับเชิญ) (ช่อง 5)
ละครซิทคอมเรื่อง บ้านนี้มีรัก ตอน รูปหล่อ พ่อรวย รับบท โบว์ (รับเชิญ) (ช่อง 9)
คลับฟรายเดย์เดอะซีรีส์ 6 ความรักไม่ผิด ตอนผิดที่...มากรัก รับบท mhon
the extra วงการร้าย วงการรัก ซีรีส์ (2559) (เอ็มคอตเอชดี)
ละครเรื่อง อกเกือบหักแอบรักคุณสามี รับบท ตุ่ม (2563) (ช่อง 3)
ผลงานพิธีกร

รายการเป๊ปซี่ไอแคนสเปช
รายการ G Learning
รายการ บ้านและสวน The Renovation
รายการ Pet lover by Jerhigh
ผลงานนักจัดรายการวิทยุ

รายการวิทยุ คลื่น 104.5 และ คลื่น 98 แฟต เรดิโอ (อดีต)
รายการวิทยุ คลื่น FM 98 เวอร์จิ้น สตาร์ (Virgin Star FM 98) วันจันทร์-วันศุกร์ 15:00น.-19:00น. (2557 - 30 กันยายน 2558)
รางวัลที่ได้รับ

เยาวชนดีเด่นปี 1998 และ 2000
นักร้องดีเด่นเพื่อเยาวชนปี 1999
Thailand Puzzle Championship
Thailand Milo Championship(ว่ายน้ำ)
แหล่งข้อมูลอื่น

คณิตกุล เนตรบุตร ที่อินสตาแกรม
คณิตกุล เนตรบุตร ที่เฟซบุ๊ก
คณิตกุล เนตรบุตร ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 410

|  ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 410 |
| --- | --- |
ถนนสิโรรส; ถนนสุขยางค์
ข้อมูลของเส้นทาง
ความยาว: 163.776 กิโลเมตร (101.766 ไมล์)
ทางแยกที่สำคัญ
ปลายทางทิศเหนือ:  42 ใน อ.เมือง จ.ปัตตานี
ปลายทางทิศใต้: 4326 ใน อ.เบตง จ.ยะลา
ตำแหน่งที่ตั้ง
ประเทศ: ไทย
 
ระบบทางหลวง
 ทางหลวงแผ่นดิน  รายการ 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 410 (สายปัตตานี–เบตง) เป็นทางหลวงแผ่นดินแนวเหนือ-ใต้ที่เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดปัตตานีกับจังหวัดยะลา มีเส้นทางเลียบแม่น้ำปัตตานี มีระยะทางตลอดทั้งสาย 163.776 กิโลเมตร นอกจากนี้ เส้นทางยังเชื่อมต่อกับพรมแดนประเทศมาเลเซียอีกด้วย
รายละเอียดของเส้นทาง

เส้นทางมีจุดเริ่มต้นทางทิศเหนือบนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 42 ในอำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี จากนั้นมุ่งไปทางทิศใต้ ผ่านอำเภอยะรัง แล้วเข้าสู่อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา เข้าเขตเทศบาลนครยะลา โดยถนนในช่วงผ่านเทศบาลมีชื่อถนนว่า ถนนสิโรรส และ ถนนสุขยางค์ จากนั้นเข้าอำเภอกรงปินัง อำเภอบันนังสตา ข้ามแม่น้ำปัตตานี เข้าอำเภอธารโต แล้วเลียบเขื่อนบางลาง จากนั้นเข้าอำเภอเบตง และสิ้นสุดที่เทศบาลเมืองเบตง และถ้าเลี้ยวขวาจะสามารถออกไปยังประเทศมาเลเซียได้ โดยผ่านด่านตรวจคนเข้าเมืองเบตง
ประวัติ

ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 410 ประกอบด้วยถนน 2 สายทาง คือ 1. ถนนสิโรรส ซึ่งเดิมมีชื่อเรียกว่า ทางหลวงแผ่นดินสายปัตตานี-ยะลา ได้รับการตั้งชื่อดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2493 ในสมัยที่จอมพล ป. พิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี เพื่อเป็นเกียรติแก่นายสุบิน สิโรรส นายช่างแขวง และ 2. ถนนสุขยางค์ ซึ่งเดิมมีชื่อเรียกว่า ทางหลวงแผ่นดินสายยะลา-เบตง ได้รับการตั้งชื่อดังกล่าวในวันเดียวกัน เพื่อเป็นเกียรติแก่พระยาสารศาสตร์ ศิริลักษณ์ (สารศาสตร์ ศิริลักษณ์ สุขยางค์) อดีตนายช่างทางเอก
แหล่งข้อมูลอื่น

ระบบสารสนเทศโครงข่ายทางหลวง เก็บถาวร 2016-06-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
คริษฐา สังสะโอภาส

| คริษฐา สังสะโอภาส |
| --- | --- |
เกิด: 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2539 (28 ปี) คริษฐา สังสะโอภาส  กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
ส่วนสูง: 165 เซนติเมตร
อาชีพ: นักแสดง
ปีที่แสดง: พ.ศ. 2559–ปัจจุบัน
ผลงานเด่น: ดารณีนุชบา - สี่ยอดกุมาร (2559)   ไผ่ - อกธรณี (2560)   จินดาเมขลา - เทพสามฤดู (2560)   แสงโสม - นายฮ้อยทมิฬ (2560)   ดอกบัว - นักสู้สะท้านฟ้า (2561)   มีนา - เจ้าสาวช่างยนต์ (2561)   นัจ - เศรษฐีตีนเปล่า (2563)   ปัทมา - พรหมพิศวาส (2563)   ทานตะวัน - ทานตะวันสีเพลิง (2564)   ถุงแป้ง - เจ้าสาวจำเลย (2565)   มารศรี ผลบุญ - คุ้งเสน่หา (2565)
สังกัด: ช่อง 7 เอชดี (2559–ปัจจุบัน)
คริษฐา สังสะโอภาส ชื่อเล่น ชิงชิง (เกิด 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2539) เป็นนักแสดงหญิงชาวไทย สังกัดช่อง 7HD เกิดที่ กรุงเทพมหานคร มีผลงานการแสดงครั้งแรกจากละครพื้นบ้านเรื่อง แก้วหน้าม้า
ประวัติ

คริษฐา สังสะโอภาส ชื่อเล่น ชิงชิง เกิดเมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2539 เป็นคนกรุงเทพมหานคร จบการศึกษาจากมัธยมศึกษาที่โรงเรียนเขมะสิริอนุสสรณ์ ปัจจุบันจบการศึกษาระดับปริญญาตรี คณะดิจิทัลมีเดียและศิลปะภาพยนตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ได้รับเกียรตินิยมอันดับสอง ปีการศึกษา 2561
เข้าสู่วงการบันเทิงจากประกวด Ray Idol 2014 ได้รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 หลังจากนั้นได้มีโอกาสไปแคสติ้งที่บริษัทสามเศียร และได้แสดงละครพื้นบ้านเรื่องแรก แก้วหน้าม้า และต่อมากับเรื่อง สี่ยอดกุมาร, เทพสามฤดู และมีผลงานภาพยนตร์เรื่องแรกเรื่อง ฮักเถิดเทิง กำหนดเข้าฉายในโรงภาพยนตร์ในปี2563
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

ละครโทรทัศน์ทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางช่อง 7 เอชดี
| พ> ศ. | เรื่อง | บทบาท | คู่กับ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2560 | อกธรณี | ฬุริยา (ไผ่) | วรพล จินตโกศล |
| 2560 | นายฮ้อยทมิฬ | แสงโสม | ธนากร ศรีบรรจง |
| 2561 | นักสู้สะท้านฟ้า | ดอกบัว | ยศวรรธน์ ทะวาปี |
| 2561 | เจ้าสาวช่างยนต์ | มีนา | วรากร ศวัสกร |
| 2562 | ปิศาจหรรษา | บังอร | จุติ จำเริญเกตุประทีป |
| 2562 | จันทร์กระจ่างที่กลางทุ่ง | เดือนเด่น พิมพ์วิไลโสภา | ชนกันต์ พูนศิริวงศ์ |
| 2563 | เศรษฐีตีนเปล่า | นัจ มะติ่งแดง | สันติราษฎร์ กุลนพเกียรติ |
| 2563 | พรหมพิศวาส | ปัทมา | สพล อัศวมั่นคง |
| 2564 | ทานตะวันสีเพลิง | ทานตะวัน | อัครพรรฒ บุนนาค |
| 2565 | เจ้าสาวจำเลย | ถุงแป้ง | เปรมอนันต์ ศรีพานิช |
| 2565 | คุ้งเสน่หา | มารศรี ผลบุญ (ศรี) | ณัฐพล ไรยวงค์ |
| 2566 | มาเฟียลำซิ่ง | ฝนทิพย์ สำเนียงทอง | เปรมอนันต์ ศรีพานิช |
| 2567 | ขวัญหล้า | ปานแก้ว นภา / ขวัญแก้ว / ขวัญหล้า | เกียรติภูมิ บันลือชัยฤทธิ์ |
| 2567 | เล่ห์ร้ายเกมลวง | ชมพูนุช (พู่)​ | แทนตะวัน ทัดเดโอ |
| 2568 | ลูกผู้ชายหัวใจเพชร | เนตรดาว | แทนตะวัน ทัดเดโอ |

ละครพื้นบ้านทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางช่อง 7 เอชดี
| ปี | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2558 | แก้วหน้าม้า | สุวรรณดารา |
| 2559 | สี่ยอดกุมาร | ดารณีนุชบา |
| 2560 | เทพสามฤดู | จินดาเมขลา |
ผลงาน > ละครสั้น/ซิทคอม

| ปี | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2558 | ยีนเด่น   ตอน เข้าทางเพื่อน | เมเม่ (รับเชิญ) |
| 2561 | ฟ้ามีตา   ตอน วันปีใหม่...สนุกกันแต่พอดี | ส้มโอ |
| 2561 | ฟ้ามีตา   ตอน สะใภ้คนรวย | ติ๋ว |
| 2561 | ฟ้ามีตา   ตอน บอกบุญ | ขวัญ |
| 2563 | ฟ้ามีตา   ตอน Sugar Daddy รักครั้งนี้...ของพี่กับน้อง | หวาน |
| 2564 | ฟ้ามีตา   ตอน เงินบุญ | นิด |
| 2564 | ฟ้ามีตา   ตอน เส้นทางเศรษฐี | อ้อม |
| 2565 | ฟ้ามีตา   ตอน เพื่อนรัก | ฟ้า |
| 2565 | ฟ้ามีตา   ตอน แค่เสียดาย | ต่าย |
ผลงาน > ภาพยนตร์

| ปี | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2563 | ฮักเถิดเทิง | มีมี่ |
ผลงาน > เพลง

เพลง เวลาที่สำคัญ
เพลง ปันรัก ด้วยสองมือเรา
ผลงาน > มิวสิกวิดีโอ

| ปี พ> ศ. | ชื่อเพลง | ศิลปิน |
| --- | --- | --- |
| 2557 | ขอสักครั้ง | Z's มั้ยจ๊ะ |
| 2557 | รักแรกพบ | Bugหวี่ |
แหล่งข้อมูลอื่น

คริษฐา สังสะโอภาส ที่อินสตาแกรม
คริษฐา สังสะโอภาส ที่เฟซบุ๊ก
คริษฐา สังสะโอภาส ที่เอกซ์ (ทวิตเตอร์)
รักใหญ่

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ รัก (แก้ความกำกวม)
| รักใหญ่ |
| --- | --- |

ภาพประกอบจาก Plantae Asiaticae Rariores

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
อาณาจักร:: พืช Plantae
เคลด:: พืชมีท่อลำเลียง Tracheophyta
เคลด:: พืชดอก Angiosperms
เคลด:: พืชใบเลี้ยงคู่แท้ Eudicots
เคลด:: โรสิด Rosids
อันดับ:: เงาะ Sapindales
วงศ์:: วงศ์มะม่วง 
วงศ์ย่อย:: Anacardioideae 
สกุล:: Gluta  (Wall.) Ding Hou.
สปีชีส์:: Gluta usitata
ชื่อทวินาม
Gluta usitata (Wall.) Ding Hou.

ชื่อพ้อง
 Melanorrhoea usitata Wall.
รักใหญ่ ฮักหลวง (คำเมือง) หรือ รักพม่า  (ชื่อวิทยาศาสตร์: Gluta usitata) เป็นพืชในวงศ์มะม่วง มีถิ่นกำเนิดในภูมิภาคอินโดจีน
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

รักใหญ่เป็นไม้ยืนต้น สูง 5-25 เมตร มีขนสั้นหนานุ่มตามกิ่งอ่อน ช่อดอก กลีบเลี้ยงด้านในและกลีบดอกทั้งสองด้าน ใบเรียงเวียนรูปรี ขอบขนานหรือแกมรูปไข่กลับ ยาว 12-36 เซนติเมตร ปลายใบมน กลมหรือแหลม แผ่นใบหนา มีขนประปราย ก้านใบยาว 1.5-3 เซนติเมตร ดอกออกเป็นช่อแบบแยกแขนง ยาวได้ถึง 35 เซนติเมตร มีดอกจำนวนมาก กลีบเลี้ยงคล้ายหมวกแฉกลึกด้านเดียว ยาวได้ถึง 7 มิลลิเมตร ร่วงเร็ว ดอกสีขาวอมชมพูมี 5-7 กลีบ รูปขอบขนาน ยาวประมาณ 1 เซนติเมตร มีเกสรเพศผู้จำนวนมาก ติดบนฐานดอกนูน (torus) ยาวเท่า ๆ กลีบดอก รังไข่มีช่องเดียว มีก้านสั้น ๆ ก้านเกสรเพศเมียสั้น ยอดเกสรมีขนยาว ผลเป็นแบบผนังชั้นในแข็ง เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-3 เซนติเมตร มีปีกที่ขยายมาจากกลีบดอกรูปขอบขนาน ยาว 5-10 เซนติเมตร ปลายปีกมน มีเส้นกลีบ ก้านผลยาว 1.5-2 เซนติเมตร ภายในมีเมล็ดเดียว
สรรพคุณและการใช้ประโยชน์

เปลือกต้นรักใหญ่มีรสเมา ใช้ต้มดื่มเป็นยาบำรุงกำลัง แก้กามโรค บิดและโรคเรื้อน เปลือกรากมีรสเมาเบื่อ แก้พยาธิลำไส้ รักษาโรคผิวหนัง เมล็ดใช้แก้ปากคอเปื่อย แก้ปวดฟัน น้ำยางจากรักใหญ่ใช้เป็นน้ำยาเคลือบเงาธรรมชาติ น้ำยางมีสารอูรูชิออล และสารอนุพันธ์ของแคทีชอล (C6H4(OH)2) ในรูปของทิตซิออลซึ่งเป็นสารสำคัญในยางรักชนิดนี้ มีฤทธิ์ระคายเคืองต่อผิวหนัง นอกจากนี้ยังใช้เป็นยาถ่ายอย่างรุนแรง น้ำยางรักใหญ่ผสมน้ำผึ้งใช้เป็นยารักษาโรคผิวหนัง
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Gluta usitata
Type specimen of Melanorrhoea usitata
Isotype
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน |
| --- | --- |
Gluta usitata:  Wikidata: Q15545369  Wikispecies: Gluta usitata  EoL: 483486  GBIF: 3662338  GRIN: 315186  iNaturalist: 541556  IPNI: 69645-1  ITIS: 895127  NCBI: 1920634  PfaF: usitata Gluta usitata  Plant List: kew-2827195  POWO: urn:lsid:ipni.org:names:69645-1  Tropicos: 100343628 
Melanorrhoea usitata:  Wikidata: Q6811536  EPPO: MLRUS  GBIF: 3190607  GRIN: 102013  iNaturalist: 505300  IPNI: 70059-1  IRMNG: 10206588  ITIS: 506454  PLANTS: MEUS  POWO: urn:lsid:ipni.org:names:70059-1  Tropicos: 100359583
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี

| พระนางเจ้าสุวัทนา |
| --- | --- |
พระวรราชเทวี

พระราชเทวี
ดำรงพระยศ: 11 ตุลาคม พ.ศ. 2468 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 (0 ปี 45 วัน)

ประสูติ: 15 เมษายน พ.ศ. 2449 บ้านคลองบางหลวง บางกอกใหญ่ ฝั่งธนบุรี
สิ้นพระชนม์: 10 ตุลาคม พ.ศ. 2528 (79 ปี) โรงพยาบาลศิริราช กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
พระสวามี: พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระบุตร: สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี
ราชวงศ์: จักรี (อภิเษกสมรส)
พระบิดา: พระยาอภัยภูเบศร (เลื่อม อภัยวงศ์)
พระมารดา: เล็ก บุนนาค
ศาสนา: พุทธ
ลายพระอภิไธย: 
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี (เดิม: เครือแก้ว อภัยวงศ์; 15 เมษายน พ.ศ. 2449 - 10 ตุลาคม พ.ศ. 2528) เป็นพระวรราชเทวีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นธิดาของพระยาอภัยภูเบศร (เลื่อม อภัยวงศ์) กับเล็ก บุนนาค ต่อมาได้รับพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า สุวัทนา ได้เข้ารับราชการฝ่ายใน ในตำแหน่ง “เจ้าจอมสุวัทนา” และได้รับการสถาปนาเป็น “พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี” ตามลำดับ
พระองค์ได้ประสูติพระราชธิดาเพียงพระองค์เดียวในรัชกาลคือ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี หลังจากประสูติพระราชธิดาได้เพียงหนึ่งวัน พระราชสวามีเสด็จสวรรคต พระองค์และพระราชธิดาจึงได้เสด็จไปประทับยังสหราชอาณาจักร กว่า 20 ปี ภายหลังจึงได้เสด็จนิวัติประเทศไทยโดยประทับในวังรื่นฤดี เป็นการถาวรตั้งแต่พ.ศ. 2502
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี สิ้นพระชนม์เมื่อเวลา 19.09 น. ของวันพฤหัสบดีที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2528 เนื่องจากพระอาการแทรกซ้อนเกี่ยวกับพระปับผาสะอักเสบ ณ โรงพยาบาลศิริราช สิริพระชันษา 79 ปี 5 เดือน 25 วัน
พระประวัติ > พระประสูติกาล

พระยาอภัยภูเบศร (เลื่อม อภัยวงศ์) พระบิดา
เล็ก บุนนาค พระมารดา
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ประสูติเมื่อวันเสาร์ที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2449 เวลา 08.07 น. มีพระนามเดิมว่า เครือแก้ว อภัยวงศ์ หรือ ติ๋ว เป็นธิดาของพระยาอภัยภูเบศร (เลื่อม อภัยวงศ์) กับเล็ก บุนนาค ต่อมาพระบิดาต้องไปสมรสใหม่ตามความเห็นของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม) ผู้เป็นบิดา พระมารดาจึงย้ายกลับมาอยู่บ้านกับมารดา และมีพระประสูติกาลที่บ้านคลองบางหลวง ภายหลังพระมารดาได้ถึงแก่อนิจกรรม พระองค์จึงอยู่ภายใต้ความดูแลของท้าวศรีสุนทรนาฏ (แก้ว พนมวัน ณ อยุธยา) ผู้เป็นพระอัยยิกาฝ่ายพระมารดา และเป็นผู้อำนวยการละครหลวงฝ่ายในในกรมมหรสพ โดยที่พระบิดามิได้มาเหลียวแลเลย อนึ่งพี่สาวของพระอัยยิกา คือ เจ้าจอมมารดาเอี่ยมบุษบา ซึ่งเป็นทวดของพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ อดีตกษัตริย์แห่งกัมพูชา ดังนั้น คุณเครือแก้วจึงมีศักดิ์เป็นพระญาติของพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุด้วย
พระองค์มีเชื้อสายเปอร์เซียและมอญจากตา คือ เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) ดังนั้นเธอจึงเป็นคนในสกุลบุนนาคสายเจ้าคุณพระราชพันธุ์นวลชั้นที่ 6 ทั้งยังมีเชื้อสายเขมรจากสกุลอภัยวงศ์ทั้งฝ่ายบิดาและมารดา แม้ทางฝ่ายบิดาจะมีคนจากสกุลบุนนาคซึ่งมีเชื้อสายเปอร์เซียอยู่ด้วย คือท่านผู้หญิงทิม โดยผ่านทางนักนางละออผู้เป็นย่า และมีเชื้อสายเขมรจากนักมุมผู้เป็นมารดาของนักนางละออพระองค์นับเป็นพระภาดา (ลูกพี่ลูกน้อง) กับพระเจ้าบรมวงค์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ เนื่องด้วยพระมารดาของพระองค์กับพระมารดาของกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์เป็นพี่น้องกัน
พระประวัติ > สู่ราชสำนัก

เครือแก้วได้รับการฝึกฝนดุริยางคศิลป์ไทยในพระราชสำนักจนได้รับเลือกเป็นต้นเสียง ทั้งยังได้แสดงละครที่เป็นบทพระราชนิพนธ์หลายโอกาสด้วยกันในคราวที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานประทับแรม ณ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน จังหวัดเพชรบุรี เป็นครั้งแรกในเดือนเมษายน พ.ศ. 2467 เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2467 ในคราวนั้นมีเหตุการณ์อันเป็นนิมิตว่าคุณพนักงานผู้นี้จะได้รับสถาปนาเป็นพระวรราชเทวี เจ้านายในพระมหาจักรีบรมราชวงศ์ ดังที่คุณหญิงนิธิวดี อ้นตระการ เล่าไว้ว่า
...วันหนึ่งขณะที่คณะละครหลวงกำลังอาบน้ำอยู่บริเวณบ่อน้ำ เสด็จพระนางฯ ซึ่งขณะนั้นเราเรียกกันเล่นๆ ว่าพี่ติ๋ว เดินเล่นมาคุยกับคุณข้าหลวงอีกคนที่เรียกว่า เจ๊นวล พอดีขณะนั้นมียายซิ้มแก่ๆ คนหนึ่ง ซึ่งเป็นใครมาจากไหนก็ไม่รู้ หอบปี๊บสนิมเขรอะ พอยายซิ้มที่มาเหลือบเห็นพี่ติ๋ว ก็ตกใจโยนปี๊บโครม แล้วไหว้ยกมือไหว้จนก้นกระดกก็พูดว่า "พระราชินี...พระราชินี" เจ๊นวลได้ฟังก็ชอบใจและพูดกับพี่ติ๋วว่า "นี่แม่ติ๋วลางมันมา ยังไงก็อย่าลืมเจ๊นะ" แล้วพวกเราก็ขำกันใหญ่
เครือแก้วก็ได้มีโอกาสร่วมแสดงละครพระราชนิพนธ์เรื่อง พระร่วง ได้รับบทเป็นสาวใช้ของนางจันทร์ เนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาในสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระวรราชชายาซึ่งในขณะนั้นเป็นพระบรมราชินี ในขณะที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแสดงเป็นนายมั่นปืนยาวซึ่งต้องมีบทพูดจาโต้ตอบกับบรรดาสาวใช้ของนางจันทร์ ซึ่งคุณเครือแก้วก็ได้ฝึกซ้อมเต็มที่เล่นเสมือนจริง ทำให้เคืองพระทัยสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระวรราชชายา จึงโปรดให้ข้าหลวงส่งเสียงโห่ฮาขึ้น และใช้เท้าตบพื้นพระที่นั่ง เป็นเหตุให้พระเจ้าอยู่หัวทรงพระพิโรธถึงกับเสด็จขึ้นทันที ภายหลังจากการซ้อมและการแสดงละครพระราชนิพนธ์เรื่องพระร่วง ณ สโมสรเสวกามาตย์ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีจิตประดิพัทธ์ต้องในอัธยาศัยของเครือแก้ว เนื่องด้วยความสุขุม ไม่ได้ตอบสนองต่อเหตุการณ์กระทบกระเทือนที่เกิดขึ้นจากผู้ทอดพระเนตรและผู้ชมละคร จึงได้ทรงพระเมตตาเป็นพิเศษ ครั้นต่อมาได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระราชหัตถเลขาพระราชทานนามใหม่แก่เครือแก้วว่า สุวัทนา พร้อมทั้งพระราชทานเข็ม "ราม ร" ประดับเพชรแก่คุณสุวัทนา ซึ่งคุณสุวัทนาได้ใช้ประดับไว้ที่ปอยผมในวันแสดงละครเรื่องพระร่วง ทำให้เป็นที่ประจักษ์แก่ผู้ชมละครคราวนั้นว่าสตรีผู้นี้ต้องพระราชประดิพันธ์ในองค์พระเจ้าอยู่หัวเสียแล้ว