stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
กล้ามเนื้อลายสลายตัว
ความชุก

จำนวนรายงานกรณีของกล้ามเนื้อลายสลายนั้นยากที่จะระบุได้ เนื่องจากมีการใช้คำจำกัดความที่แตกต่างกันไป ในปี ค.ศ. 1995 โรงพยาบาลต่าง ๆ ในสหรัฐรายงานกล้ามเนื้อลายสลายอยู่ที่ 26,000 กรณี มากถึง 85% ของผู้ป่วยที่มีการบาดเจ็บถูกกระทบกระเทือนอย่างรุนแรงจะมีกล้ามเนื้อลายสลายที่ความรุนแรงแตกต่างกันไปร่วมด้วย ในกลุ่มที่มีกล้ามเนื้อลายสลาย มี 10–50% ที่เกิดไตบาดเจ็บเฉียบพลัน ความเสี่ยงนี้เพิ่มสูงขึ้นในรายที่มีประวัติการใช้ยาเสพติด, ติดแอลกอฮอล์ หรือได้รับบาดเจ็บกระทบกระเทือน เมื่อเทียบกับกลุ่มที่มีโรคกล้ามเนื้ออยู่เดิม และพบสูงมากเป็นพิเศษหากมีปัจจัยร่วมต่าง ๆ เกิดขึ้นร่วมกัน กล้ามเนื้อลายสลายคิดเป็น 7–10% ของกรณีไตอาดเจ็บเฉียบพลันในสหรัฐ
สำหรับในประเทศไทย มีรายงานการเกิดกล้ามเนื้อลายสลายอยู่อย่างจำกัด โดยมีรายงานจากโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ระหว่างปี พ.ศ. 2549-2553 อยู่ที่ 267 ราย (66.75 รายต่อปี) และในผู้ป่วยอุบัติเหตุของโรงพยาบาลสงขลานครินทร์ จังหวัดสงขลา ระหว่างปี พ.ศ. 2552-2557 อยู่ที่ 372 ราย (74.4 รายต่อปี)
การบาดเจ็บจากการถูกบดอัดพบได้ทั่วไปในภัยพิบัติใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเหตุแผ่นดินไหว เหตุการณ์ภายหลังแผ่นดินไหวที่สปีตัก ค.ศ. 1988 ได้นำไปสู่การก่อตั้งกองหนุนบรรเทาอุบัติภัยทางไต (Renal Disaster Relief Task Force) ในปี 1995 ซึ่งเป็นกลุ่มทำงานของสมาคมวิทยาไตนานาชาติ องค์การของผู้ชำนาญการด้านไตจากทั่วโลก แพทย์และพยาบาลอาสาสมัครของกองออกให้ความช่วยเหลือเป็นครั้งแรกในเหตุแผ่นดินไหวที่อิซมีต ค.ศ. 1999 ประเทศตุรกี ในภัยพิบัติครั้งนี้ มีรายงานผู้เสียชีวิต 17,480 ราย, 5392 คนเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล และ 477 คนต้องได้รับการฟอกไต การข่วยเหลือของกองเป็นไปโดยได้รับผลตอบรับในทางบวก หน่วยให้การรักษาโดยทั่วไปมักจะตั้งอยู่ริมนอกของจุดเกิดภัยพิบัติ เนื่องจากอาฟเตอร์ช็อกอาจเกิดขึ้นและสามารถทำให้เจ้าหน้าที่บาดเจ็บหรือเสียชีวิตกับทำให้อุปกรณ์ใช้งานไม่ได้
กล้ามเนื้อลายสลายฉับพลันจากการให้งานกล้ามเนื้ออย่างหนักเกิดขึ้นใน 2-4% ของผู้ที่ฝึกร่างกายขั้นพื้นฐานสำหรับกองทัพสหรัฐ ในปี 2012 กองทัพสหรัฐมีรายงานกรณีกล้ามเนื้อลายสลายอยู่ที่ 402 กรณี คนอีกกลุ่มที่มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นคือนักดับเพลิง
ประวัติศาสตร์

เป็นไปได้ว่าพระคัมภีร์ไบเบิลมีบันทึกที่เก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับกล้ามเนื้อลายสลาย ในเบญจบรรณ กันดารวิถี 11:4–6,31–33 ระบุว่าพวกยิวบ่นขอเนื้อสัตว์ขณะเดินทางในทะเลทราย พระเป็นเจ้าได้บันดาลนกกระทา (หรือ "นกคุ่ม" ในกันดารวิถีฉบับไทย) มาให้ตามคำขอ พวกยิวได้เนื้อนกกระทามากินเป็นจำนวนมาก จากนั้นก็เกิดโรคระบาดซึ่งมีคนตายเป็นจำนวนมาก กล้ามเนื้อลายสลายหลังการบริโภคเนื้อนกกระทามีบรรยายในภายหลังว่า คอเทิร์นนิสซึม (มาจาก Coturnix ซึ่งเป็นจีนัสหลักของนกกระทา) นกกระทาที่บินอพยพบริโภคเฮ็มล็อกไปปริมาณมาก เฮ็มล็อกนี้เป็นที่ทราบกันว่าเป็นสาเหตุของกล้ามเนื้อลายสลาย
ในยุคสมัยใหม่ รายงานยุคแรกในแผ่นดินไหวที่เมสซีนา ค.ศ. 1908 และสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ว่าด้วยภาวะไตวายหลังการบาดเจ็บ ตามด้วยการศึกษาโดยแพทย์ชาวลอนดอน อีริก บายวอเทอส์ และ เดสมอนด์ บีล ทั้งคู่ทำงานให้กับบัณฑิตวิทยาลัยแพทยศาสตร์หลวง และสถาบันการวิจัยการแพทย์แห่งชาติ ซึ่งศึกษาเหยื่อสี่รายจากการทิ้งระเบิดทางอากาศในสหราชอาณาจักรระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง ในปี ค.ศ. 1941 มีการแสดงให้เห็นถึงไมโยโกลบินในปัสสาวะของเหยื่อผ่านวิธีสเป็กโตรสโกปี และยังมีบันทึกไว้ว่าไตของเหยื่อมีลักษณะเฉกเช่นไตของผู้ป่วยที่มีฮีโมโกลบินในปัสสาวะ (ในผู้ป่วยกรณีนี้มีฮีโมโกลบินเป็นเหตุให้ไตเสียหาย แทนที่ไมโยโกลบิน) ในปี ค.ศ. 1944 บายวอเทอส์ได้สาธิตผ่านการทดลองให้เห็นว่าไตวายเกิดขึ้นหลัก ๆ จากไมโยโกลบิน ในช่วงเวลานั้นซึ่งยังมีสงครามดำเนินอยู่ คณะแพทย์ได้เดินทางไปยังพื้นที่ที่ถูกระเบิดเพื่อให้การรักษาทางการแพทย์ หลัก ๆ ด้วยการให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ เนื่องจากการฟอกเลือดยังไม่มีให้ใช้ พยากรณ์โรคของไตวายเฉียบพลันดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเพิ่มการฟอกเลือดเข้าในการรักษาประคับประครอง วิธีการนี้เริ่มต้นครั้งแรกในระหว่างสงครามเกาหลีใน ค.ศ. 1950–1953
ชื่อ

ชื่อภาษาอังกฤษของโรคคือ rhabdomyolysis ( /ˌræbdoʊmaɪˈɒlɪsɪs/; แรบ-โด-ไม-ยะ-ลิ-ซิส) มาจากการประสมคำ rhabdo- + myo- + -lysis อันแปลว่า "การสลายของกล้ามเนื้อลาย"
ในภาษาไทย ชื่ออื่น ๆ ที่ปรากฏ เช่น "กล้ามเนื้อสลาย", "การทำลายของกล้ามเนื้อ" และรูปทับศัพท์ "แร็บโดไมโอไลสิส"
ในสัตว์อื่น ๆ

เป็นที่รับรู้กันว่าสามารถเกิดกล้ามเนื้อลายสลายในม้าได้ ม้าสามารถเกิดโรคกล้ามเนื้อได้จำนวนหนึ่ง โรคเหล่านี้จำนวนมากสามารถเกิดกล้ามเนื้อลายสลายได้ ในจำนวนนี้ บางโรคก่อให้เกิดกล้ามเนื้อลายสลายเป็นครั้งที่แยกจากกัน (เช่น ภาวะขาดวิตามินอีหรือเซลีเนียมในอาหาร, ภาวะพิษที่สัมพันธ์กับสารพิษทางการเกษตรหรือปศุสัตว์ เช่น กลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต) ในขณะที่โรคอื่น ๆ เพิ่มความเสี่ยงต่อกล้ามเนื้อลายสลายจากการใช้กล้ามเนื้อมากเกิน (เช่น โรคกล้ามเนื้อเหตุการเก็บอีไควน์พอลีซัคคาไรด์ ซึ่งเป็นโรคพันธุกรรม) 5–10% ของม้าพันธุ์โทโรเบรด และพันธุ์สแตนดาร์ดเบรดบางส่วน เกิดภาวะกล้ามเนื้อลายสลายจากการใช้งานกล้ามเนื้ออย่างหนักในม้า กระนั้น ไม่พบสาเหตุก่อโรค แต่ต้องสงสัยว่ามีความผิดปกติในการควบคุมแคลเซียมในกล้ามเนื้ออยู่เดิม
กล้ามเนื้อลายสลายในม้ายังสามารถเกิดในการระบาดของโรค ดังที่เคยปรากฏรายงานในหลายประเทศของยุโรป ตามด้วยในแคนาดา ออสเตรเลีย และสหรัฐ ลักษณะเช่นนี้มีการเรียกว่า "โรคกล้ามเนื้อชนิดไม่ธรรมดา" (atypical myopathy) หรือ "ไมโยโกลบินในปัสสาวะโดยไม่ทราบสมุฏฐาน" (myoglobinuria of unknown etiology) ยังไม่มีสาเหตุเดี่ยว ๆ ที่พบ แต่มีการเสนอกลไกไว้มากมาย รวมทั้งมีการสังเกตพบแบบแผนตามฤดูกาล และการตรวจพบระดับครีเอทีนคิเนสที่สูง อัตราการตายจากภาวะนี้อยู่ที่ 89%
แหล่งข้อมูลอื่น

| --- | --- |
การจำแนกโรค: DICD-10: M62.8, T79.5, T79.6 ICD-9-CM: 728.88 MeSH: D012206 DiseasesDB: 11472
ทรัพยากรภายนอก: MedlinePlus: 000473 eMedicine: emerg/508 ped/2003
| ด ค กSymptoms and conditions relating to muscle |
| --- | --- |
Pain:  Myalgia Fibromyalgia  Acute  Delayed onset 
Inflammation:  Myositis Pyomyositis  Myoedema (Hypothyroid myopathy) 
Destruction:  Muscle weakness  Rhabdomyolysis  Muscle atrophy/Amyotrophy 
Low ATP reservoir:  Muscle fatigue  Exercise intolerance  Myogenic hyperuricemia  Dynamic symptoms (exercise-induced)   Inappropriate rapid heart rate response to exercise (tachycardia)  Exaggerated cardiorespiratory response to exercise (tachycardia & tachypnea)  Hitting the wall  Second wind  (Metabolic myopathies  Diabetes  Hypothyroid myopathy  Hyperthyroid myopathy  Hypoparathyroidism  Hypokalemia  Hypoxic muscle  Pseudohypoxia  Intermittent claudication  Scurvy  Fasting / Starvation  Alcoholism) 
Abnormal movement:  Muscle cramp  Myokymia  Muscle spasm  Fasciculations  Muscle contracture Fibrosis  Adhesion  Myotonia Muscle channelopathies  Pseudo-myotonia (Brody myopathy)  Spasticity  Rippling muscle disease  Periodic paralysis  Hypotonia / Hypertonia 
Other:  Myositis ossificans Fibrodysplasia ossificans progressiva  Compartment syndrome Anterior  Diastasis of muscle Diastasis recti  Pseudoathletic appearance (Muscle hyperplasia / Muscle hypertrophy / Pseudohypertrophy) 
ภาพโครงสร้างของไมโยโกลบิน โปรตีนซึ่งประกอบด้วยฮีม (heme-containing protein) ซึ่งมีส่วนในการเก็บสะสมออกซิเจนในกล้ามเนื้อปกติ แต่จะทำให้เกิดไตบาดเจ็บในกล้ามเนื้อลายสลาย
ภาพแสดงหน่วยย่อยเอ็มของครีเอทีนินคิเนส ในกล้ามเนื้อลาย ครีเอทีนินคิเนสมีอยู่หลัก ๆ ในรูปไดเมอร์ (dimer) ซึ่งประกอบด้วยหน่วยย่อยเอ็มสองหน่วย หรือที่เรียกว่า "CK-MM"
เส้นใยรุ่งริ่งสีแดง (ragged red fibers) จากเนื้อเยื่อที่ย้อมสามสีเกอเมอรี ดังที่พบในกลุ่มอาการ MERRF ตัวอย่างโรคกลุ่มไมโทคอนเดรีย
แขนของผู้ป่วยขณะเข้ารับการฟอกเลือดด้วยอุปกรณ์ ภาพถ่ายจากปี 2012
ความเสียหายบนท้องถนนจากเหตุแผ่นดินไหวที่อิซมีต ค.ศ. 1999 ประเทศตุรกี ที่ซึ่งกองหนุนบรรเทาอุบัติภัยทางไต ได้ออกให้การบรรเทาเป็นครั้งแรก
ไดเฟนไฮดรามีน

ระวังสับสนกับ ไดเมนไฮดริเนท
| --- | --- |


ข้อมูลทางคลินิก
การอ่านออกเสียง: /ˌdaɪfɛnˈhaɪdrəmiːn/ 
ชื่อทางการค้า: Benadryl, Unisom, Nytol, อื่น ๆ
AHFS/Drugs.com: โมโนกราฟ
MedlinePlus: a682539
ข้อมูลทะเบียนยา:  US DailyMed: Diphenhydramine 
ระดับความเสี่ยงต่อทารกในครรภ์:  AU: A   
Dependenceliability: ต่ำมาก
ช่องทางการรับยา: ทางปาก, กล้ามเนื้อ, หลอดเลือดดำ, เฉพาะที่, ทวาร
รหัส ATC: D04AA32 (WHO) D04AA33, R06AA02
กฏหมาย
สถานะตามกฏหมาย:  AU: S2 (ในร้านยาเท่านั้น)   UK: General sales list (GSL, OTC)   US: OTC  
ข้อมูลเภสัชจลนศาสตร์
ชีวประสิทธิผล: 40–60%
การจับกับโปรตีน: 98–99%
การเปลี่ยนแปลงยา: ตับ (CYP2D6, อื่น ๆ)
ครึ่งชีวิตทางชีวภาพ: ขอบเขต: 2.4–13.5 ชั่วโมง
การขับออก: ปัสสาวะ: 94% อุจจาระ: 6%
ตัวบ่งชี้
 ชื่อตามระบบ IUPAC 2-(diphenylmethoxy)-N,N-dimethylethanamine 
เลขทะเบียน CAS: 58-73-1 Y
PubChem CID: 3100
IUPHAR/BPS: 1224
DrugBank: DB01075 Y
ChemSpider: 2989 Y
UNII: 8GTS82S83M
KEGG: D00669 N
ChEBI: CHEBI:4636 Y
ChEMBL: CHEMBL657 Y
ECHA InfoCard: 100.000.360 
ข้อมูลทางกายภาพและเคมี
สูตร: C17H21NO
มวลต่อโมล: 255.361 g·mol−1
แบบจำลอง 3D (JSmol): Interactive image
 SMILES O(CCN(C)C)C(c1ccccc1)c2ccccc2 
 InChI InChI=1S/C17H21NO/c1-18(2)13-14-19-17(15-9-5-3-6-10-15)16-11-7-4-8-12-16/h3-12,17H,13-14H2,1-2H3 Y Key:ZZVUWRFHKOJYTH-UHFFFAOYSA-N Y 
  7Y (what is this?)  (verify)
 สารานุกรมเภสัชกรรม
ไดเฟนไฮดรามีน (อังกฤษ: Diphenhydramine) เป็นยาสารต้านฮิสตามีนที่ใช้แก้ภูมิแพ้ และยังใช้แก้โรคนอนไม่หลับ, โรคจากหวัดทั่วไป, อาการสั่นในพาร์คินโซนิซึม และคลื่นไส้ โดยใช้วิธีการให้ทางปาก, ฉีดเข้าเส้นเลือด, ฉีกเข้ากล้ามเนื้อ หรือทาบนผิวหนัง ซึ่งจะมีผลประมาณสองชั่วโมงหลังให้ยาครั้งแรก และอาการจะอยู่นานถึงเจ็ดชั่วโมง
ผลข้างเคียงทั่วไปคือความง่วง, การประสานงานไม่ดี และท้องเสีย เด็กเล็กและผู้สูงอายุไม่แนะนำให้ใช้ ถึงแม้ว่าจะไม่มีความเสี่ยงในการใช้ยาตอนตั้งครภ์ แต่ไม่แนะนำให้ใช้ตอนให้นมลูก ยานี้เป็นยาสารต้านฮิสตามีน H1 รุ่นแรกและเอทาโนลามีน และทำงานด้วยการบล็อกผลบางส่วนจากฮิสตามีน ไดเฟนไฮดรามีนยังเป็นยาต้านโคลิเนอร์จิคด้วย
ไดเฟนไฮดรามีนได้รับการผลิตขึ้นครั้งแรกโดย George Rieveschl และเริ่มใช้งานทางการค้าใน ค.ศ. 1946 ยานี้ปรากฏใช้ในยาสามัญ และมีการขายภายใต้ชื่อ Benadryl และอื่น ๆ
อ่านเพิ่ม

Lieberman JA (2003). "History of the use of antidepressants in primary care" (PDF). Primary Care Companion J. Clinical Psychiatry. 5 (supplement 7): 6–10. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2014-06-11. สืบค้นเมื่อ 2022-07-03.
Cox D, Ahmed Z, McBride AJ (March 2001). "Diphenhydramine dependence". Addiction. 96 (3): 516–7. PMID 11310441.
Björnsdóttir I, Einarson TR, Gudmundsson LS, Einarsdóttir RA (December 2007). "Efficacy of diphenhydramine against cough in humans: a review". Pharmacy World & Science. 29 (6): 577–83. doi:10.1007/s11096-007-9122-2. PMID 17486423. S2CID 8168920.
แหล่งข้อมูลอื่น

"Diphenhydramine". Drug Information Portal. U.S. National Library of Medicine.
| ด ค กสารต้านฮิสตามีน (R06) |
| --- | --- |
Aminoalkyl ethers:  โบรมาซีน  คาร์บิน็อกซามีน  คลีมาสทีน  คลอร์เพน็อกซามีน  ไดเฟนิลพิราลีน  ไดเฟนไฮดรามีน  ด็อกซิลามีน  Orphenadrine  Phenyltoloxamine 
ทดแทน Alkylamine:  บรอมเฟนิรามีน  คลอร์เฟนามีน  เดกซ์บรอมเฟนิรามีน (+pseudoephedrine)  เดกซ์คลอเฟนิรามีน (+betamethasone)  ไดเมตินดีน  เฟนิรามีน  ทาลาสทีน 
ทดแทน Ethylenediamine:  คลอโรพิรามีน  ฮีสตาไพร์โรดีน  เมพิรามีน  เมทาพิริลีน  ไตรเพเลนนามีน 
Phenothiazine derivatives:  อะลิเมมาซีน  Fenethazine  ไฮดรอกซีเอทิลโปรเมทาซีน  ไอโซไทเพนดิล  มีควิตาซีน  เมทไดลาซีน  โอโซเมมาซีน  โปรเมทาซีน 
Piperazine derivatives:  บิวคลิซีน  เซทิไรซีน เลโวเซทิริซีน  คลอร์ไซคลิซีน  Cinnarizine  ไซคลิซีน  Hydroxyzine  เมคลิซีน  ออกซาโตไมด์ 
ใช้งานทั่วกาย:  แอนตาโซลีน  Azanator  อะซาตาดีน  ไซโปรเฮปตาดีน  เดปโตรพีน  อีบาสทีน  Emedastine  อีพินาสทีน  คีโตติเฟน  Latrepirdine  เมบไฮโดรลิน  ไมโซลาสทีน  Olopatadine  เฟนินดามีน  ไพเมตไทซีน  ปิร์โรบิวตามีน  Quifenadine  รูปาตาดีน  ไตรโพรลิดีน  เฉพาะจุด (อะคริวาสทีน  แอสเทมมีโซล  อะเซลาสทีน  Bilastine  เดสลอร์อาตาดีน  เฟกโซเฟนาดีน  ลอราตาดีน  เทอร์เฟนาดีน) 
ใช้งานเฉพาะจุด:  บามิพีน  คลอโรพิรามีน  คลอร์เพน็อกซามีน  คลีมาสทีน  ไดเมตินดีน  ไดเฟนไฮดรามีน  ไอโซไทเพนดิล  เมพิรามีน  โปรเมทาซีน  ทีนาลิดีน
ดาวเบอร์นาร์ด

| --- | --- |
 ตำแหน่งของดาวบาร์นาร์ด
ข้อมูลสังเกตการณ์  ต้นยุคอ้างอิง J2000.0      วิษุวัต J2000.0
กลุ่มดาว: กลุ่มดาวคนแบกงู
Pronunciation: /ˈbɑrnərd/
ไรต์แอสเซนชัน: 17h 57m 48.49847s
เดคลิเนชัน: +04° 41′ 36.1139″
ความส่องสว่างปรากฏ (V): 9.511
คุณสมบัติ
ชนิดสเปกตรัม: M4.0V
ดัชนีสี U-B: 1.257
ดัชนีสี B-V: 1.713
ดัชนีสี V-R: 1.213
ดัชนีสี R-I: 1.557
ชนิดดาวแปรแสง: BY Draconis
มาตรดาราศาสตร์
ความเร็วแนวเล็ง (Rv): −110.47±0.13 km/s
การเคลื่อนที่เฉพาะ (μ):  RA: −801.551 mas/yr   Dec.: 10362.394 mas/yr 
พารัลแลกซ์ (π): 546.9759 ± 0.0401 mas
ระยะทาง: 5.9629 ± 0.0004 ly  (1.8282 ± 0.0001 pc)
ความส่องสว่างสัมบูรณ์ (MV): 13.21
รายละเอียด

มวล: 0.1610+0.0036 −0.0035 M☉
รัศมี: 0.187±0.001 R☉
กำลังส่องสว่าง (bolometric): 0.00340±0.00006 L☉
กำลังส่องสว่าง (visual, LV): 0.0004 L☉
อุณหภูมิ: 3,223±17 K
การหมุนตัว: 145±15 d

ชื่ออื่น
 Proxima Ophiuchi, "Barnard's Runaway Star", "Greyhound of the Skies", V2500 Ophiuchi, BD+04°3561a, GJ 699, HIP 87937, LFT 1385, LHS 57, LTT 15309, 2MASS J17574849+0441405, GCTP 4098.00, Gl 140-024, Karmn J17578+046, Munich 15040, Vyssotsky 799, ละติน: Velox Barnardi 
ฐานข้อมูลอ้างอิงอื่น
SIMBAD: data
ARICNS: data
Barnard's Starตำแหน่งของดาวบาร์นาร์ดในกลุ่มดาวคนแบกงู 
ดาวบาร์นาร์ด (อังกฤษ: Barnard's Star) เป็นดาวแคระแดงมวลต่ำมาก อยู่ห่างจากโลกประมาณ 6 ปีแสงในกลุ่มดาวคนแบกงู เอ็ดเวิร์ด อีเมอร์สัน บาร์นาร์ด นักดาราศาสตร์ชาวอเมริกันได้ตรวจวัดการเคลื่อนที่เฉพาะของดาวนี้ได้ค่าเป็น 10.3 พิลิปดาต่อปี เป็นดาวที่มีการเคลื่อนที่เฉพาะเทียบกับดวงอาทิตย์มากที่สุดกว่าดาวฤกษ์ดวงใด นอกจากนี้ดาวบาร์นาร์ดยังเป็นดาวฤกษ์เพียงดวงเดียวในกลุ่มดาวคนแบกงูที่อยู๋ใกล้ที่สุดภายในระยะ 1.8 พาร์เซ็กหรือ 6 ปีแสง และเป็นระบบดาวที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดเป็นลำดับที่สอง และเป็นดาวฤกษ์เดี่ยวที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดเป็นลำดับที่สี่ (สามอันดับแรกคือดาวฤกษ์ในระบบดาว แอลฟาคนยิงธนู) ดาวบาร์นาร์ดมีค่าความส่องสว่างปรากฏเท่ากับ 9 จึงจางแสงมากจนไม่อาจมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่จะสามารถมองเห็นได้สว่างชัดเจนขึ้นในคลื่นอินฟราเรด
ชากาซูลู

| สมเด็จพระราชาธิบดีชากา กาเซนซังกาโกนา |
| --- | --- |

ครองราชย์: 1816 – 1828
ประสูติ: ป. เดือนกรกฎาคม 1787 Mthethwa Paramountcy (today near Melmoth, KwaZulu-Natal, แอฟริกาใต้)
สวรรคต: 22 กันยายน 1828 (41 พรรษา) KwaDukuza, อาณาจักรซูลู
พระราชบิดา: เซนซังกอโกนากาจามา
พระราชมารดา: นันดิ

สาเหตุเสียชีวิต: Assassination
สุสาน: KwaDukuza, แอฟริกาใต้ 29°20′24″S 31°17′40″E﻿ / ﻿29.34000°S 31.29444°E﻿ / -29.34000; 31.29444
 
ชากาซูลู หรือสมเด็จพระราชาธิบดีชากา กาเซนซังกาโกนา (ป. เดือนกรกฎาคม 1787 – 22 กันยายน 1828; บางครั้งสะกดว่าชาก้า) ทรงเป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรซูลู ซึ่งในปัจจุบันคือ แอฟริกาใต้ เขาเป็นคนสร้างให้ซูลูเป็นชาติที่ยิ่งใหญ่เกรียงไกร เป็นที่เกรงกลัวของชาติตะวันตกมาก มีชื่อเสียงทางด้านการเดินทางไกลด้วยการวิ่งเร็ว 50 ไมล์ และเข้าโจมตีด้วยรูปขบวนที่น่ากลัว
แหล่งข้อมูลอื่น

Shaka: Zulu chieftain ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (เก็บถาวร 30 กันยายน 2007)
The History of Shaka
Statue proposal ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (เก็บถาวร 10 สิงหาคม 2007)
"Shaka Zulu", Carpe Noctem ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (เก็บถาวร 14 ธันวาคม 2007)
การคิดนอกกรอบ

การคิดนอกกรอบ หมายถึง การคิดอย่างแตกต่าง อย่างไม่เป็นไปตามแบบแผน หรือการคิดเพื่อสร้างมุมมองใหม่ ๆ ไม่จำกัดความคิด ความรู้ หรือความคิดเห็น  วลีนี้มักจะหมายถึงการคิดที่แปลกใหม่หรือสร้างสรรค์ เช่น ในโลกเรามีขยะอยู่มากมาย ทำให้เกิดแก๊สต่าง ๆ มากมายจากการเน่าเสีย ซึ่งเป็นมลพิษ เราน่าจะนำแก๊สเหล่านี้มาผลิตกระแสไฟฟ้า หรือ การนำพลังงานจากแสงอาทิตย์ มาสร้างรถยนต์โซล่าเซลล์ เป็นต้น
หนังสืออ่านเพิ่ม

Scheerer, M. (1972). "Problem-solving". Scientific American. 208 (4): 118–128.
Golomb, Solom W.; Selfridge, John L. (1970). "Unicursal polygonal paths and other graphs on point lattices". Pi Mu Epsilon Journal. 5: 107–117. MR 0268063.
แหล่งข้อมูลอื่น

Out-of-the-box vs. outside the box citing Oxford Advanced Learners Dictionary (OALD), Word of the Month
ด้วงงวง

| ด้วงงวง ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ยุคจูแรสซิกตอนกลาง - ปัจจุบัน  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N      |
| --- | --- |

ด้วงงวงอีสเทิร์นไพน์ (Pissodes nemorensis)

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์ขาปล้อง Arthropoda
ชั้น:: แมลง Insecta
อันดับ:: Coleoptera Coleoptera
อันดับย่อย:: Polyphaga Polyphaga
อันดับฐาน:: Cucujiformia Cucujiformia
เคลด:: Phytophaga Phytophaga
วงศ์ใหญ่:: Curculionoidea Curculionoidea Latreille, 1802

Families
 Anthribidae  Attelabidae  Belidae  Brentidae  Caridae  Curculionidae  †Mesophyletidae  Nemonychidae  †?Obrieniidae
ด้วงงวง เป็นด้วงในวงศ์ใหญ่ Curculionoidea ลักษณะเป็นแมลงกินพืชขนาดเล็ก ยาวประมาณ 6 มิลลิเมตร มีด้วงงวงประมาณ 97,000 ชนิดที่เป็นที่รู้จัก ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในวงศ์ Curculionidae ด้วงเจาะเปลือกไม้สนซึ่งแม้จะมีลักษณะทางสัณฐานวิทยาต่างจากด้วงงวงก็จัดอยู่ในวงศ์นี้เช่นกัน แต่อยู่ในวงศ์ย่อย Scolytinae ด้วงงวงมีชื่อสามัญในภาษาอังกฤษคือ weevil ซึ่งมีรากศัพท์มาจากภาษาอังกฤษโบราณ wifel ที่แปลว่า "ด้วง" แมลงบางชนิดใช้ชื่อ weevil แต่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับด้วงงวง เช่น มอดสมุนไพร (biscuit weevil, Stegobium paniceum) อยู่ในวงศ์ Ptinidae
ด้วงงวงมีลักษณะเด่นคือ งวง (rostrum) ซึ่งใช้กัดกินเมล็ดพืช ต่างจากท่องวง (proboscis) ที่แมลงอย่างผีเสื้อ ผึ้งและยุงใช้เจาะหรือดูดอาหาร ด้วงงวงส่วนใหญ่บินได้ เช่น ด้วงงวงข้าว (Sitophilus oryzae) แต่บางส่วน เช่น ด้วงงวงสกุล Otiorhynchus บินไม่ได้
ด้วงงวงส่วนใหญ่ถือเป็นสัตว์รังควานเนื่องจากเป็นศัตรูพืช ด้วงงวงข้าวสาลี (Sitophilus granarius) ทำลายเมล็ดธัญพืช ส่วนด้วงงวงเจาะสมอฝ้าย (Anthonomus grandis) กัดกินดอกฝ้าย อย่างไรก็ตามเกษตรกรใช้ด้วงงวงบางชนิดในการควบคุมพืชรุกราน
ด้วงงวงชนิด Austroplatypus incompertus เป็นหนึ่งในแมลงไม่กี่ชนิดนอกอันดับแตน (Hymenoptera) และอันดับย่อยปลวก (Isoptera) ที่มีระบบสังคมแบบพึ่งพาอาศัย
ขัณโฑพา

| ขัณโฑพา |
| --- | --- |
ขัณโฑพาและมหาฬสาปราบอสูรมนิ-มัลละ ภาพโอลีโอกราฟสมัยนิยม ปี 1880
ชื่อในการทับศัพท์ภาษาสันสกฤต: Khaṇḍobā खण्डोबा
ชื่อในเทวนาครี: खण्डोबा
ส่วนเกี่ยวข้อง: อวตารของพระศิวะ
ที่ประทับ: เชชุรี
มนตร์: Om Shri Martanda Bhairavaya Namah
อาวุธ: ตริศูล, ดาบ
พาหนะ: ม้า
คู่ครอง: มหาฬสา, พานาอี (คู่ครองหลัก); รามภาอี, ฝุลาอี และ จัณฑาอี
ขัณโฑพา (IAST: Khaṇḍobā) เป็นเทพเจ้าในศาสนาฮินดูที่นิยมบูชาในฐานะอวตารของพระศิวะ โดยเฉพาะในแถบเดกกันและในรัฐมหาราษฏระ รวมถึงเป็นกุลเทวดา (เทพเจ้าประจำตระกูล) ที่นิยมมากที่สุดในมหาราษฏระ มักปรากฏบูชาในรูปลึงคะ หรือในรูปของนักรบขี่ม้าหรือกระทิง ศูนย์กลางสำคัญของการบูชาขัณโฑพาอยู่ที่มนเทียรขัณโฑพาแห่งเชชุรีในรัฐมหาราษฏระ เรื่องราวของขัณโฑพรปรากฏตามดนตรีพื้นถิ่น และมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับชัยชนะเหนืออสูรมนิ-มัลละ และการสมรสของตน
คู่ครอง

ภรรยาหลักสององค์ของพระขัณโฑพามาจากคนละชุมชนกัน และเป็นดั่งสายสัมพันธ์ระหว่างเทพเจ้ากับชุมชนต่าง ๆ โดยมี มหาฬสา และ พานาอี ที่มีความสำคัญที่สุด มหาฬสาเป็นภรรยาแรก และมีที่มาจากชุมชนพ่อค้าลึงคายัต ส่วนพานาอี มีที่มาจากวรรณะธางครหรือผู้เลี้ยงแกะ มหาฬสาได้ประกอบพิธีวิวาห์ตามธรรมเนียมกับขัณโฑพา ส่วนพานาอีไม่ได้มีพิธีกรรม มีการบรรยายไว้ว่ามหาฬสามีลักษณะเป็นคนครัวที่ดีและขี้อิจฉา ส่วนพานาอีมีลักษณะเด็ดเดี่ยวและกระตุ้นเพศ (erotic) แต่ทำอาหารไม่เป็น เพลงพื้นถิ่นมักกล่าวถึงการทะเลาะกันของทั้งสอง มหาฬสาเป็นตัวแทนของวัฒนธรรม ในขณะที่พานาอีเป็นตัวแทนของธรรมชาติ และขัณโฑพาอยู่ตรงกลางระหว่างทั้งสอง
สโมสรฟุตบอลแมนเชสเตอร์ยูไนเต็ดในฤดูกาล 1992–93
การซื้อขาย

การออกจากทีมครั้งแรกของแมนฯ ยูไนเต็ดในฤดูกาล 1992–93 คือมัล โดนากีซึ่งย้ายไปร่วมทีมเชลซี เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม วันต่อมา มาร์ก โรบินส์เซ็นสัญญากับนอริชซิตีด้วยค่าตัว 800,000 ปอนด์ นอกจากนี้ยังมีเดเร็ค บราซิลกองหลังทีมชาติไอร์แลนด์, โคลิน เทลฟอร์ด กองหน้าทีมชาติไอร์แลนด์เหนือและนีล เวบบ์กองกลางทีมชาติอังกฤษที่ย้ายออกจากสโมสรกลับไปร่วมทีมนอตทิงแฮมฟอเรสต์
ขณะเดียวกัน ผู้เล่นที่เข้ามาในช่วงซัมเมอร์ได้แก่โจวาน คิรอฟสกี้ กองหน้าชาวอเมริกัน แพต แม็คกิบบอน กองหลังชาวไอร์แลนด์เหนือ และดิออน ดับลิน กองหน้าชาวอังกฤษ เอริก ก็องโตนา กองหน้าชาวฝรั่งเศสย้ายเข้าร่วมทีมในวันที่ 27 พฤศจิกายน
วันที่ 19 มีนาคม คีแรน โทล ออกจากยูไนเต็ดเพื่อเซ็นสัญญากับมาเธอร์เวลล์ ราฟาเอล เบิร์คถูกปล่อยตัวเมื่อวันที่ 10 เมษายน ในขณะที่รัสเซล เบียร์ดสมอร์ ย้ายไปร่วมทีมบอร์นมัทเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน เอเดรียน โดเฮอร์ตี, จอร์จ สวิตเซอร์ และ เอียน วิลกินสันออกจากสโมสรหนึ่งวันหลังจากที่เบียร์ดสมอร์ย้ายออกไป
นักเตะที่มาในฤดูหนาวเพียงคนเดียวของแมนฯ ยูไนเต็ดคือเลส ซีลีย์ซึ่งเซ็นสัญญาย้ายมาจากแอสตันวิลลาเมื่อวันที่ 6 มกราคม
ทีม > ผู้รักษาประตู

(1)  ปีเตอร์ ชไมเคิล
แกรี วอลช์
ทีม > กองหลัง

(2)  พอล พาร์กเกอร์
(3)  เดนิส เออร์วิน
(4)  สตีฟ บรูซ (รองกัปตันทีม)
(6)  แกรี พัลลิสเตอร์
แกรี เนวิลล์
เคลย์ตัน แบล็กมอร์
ทีม > กองกลาง

(12)  ไบรอัน ร็อบสัน (c เปลี่ยนมาใส่หลังจากยกเบอร์ 7 ให้ก็องโตนา)
ไมค์ ฟีแลน
(8)  พอล อินซ์
(11)  ไรอัน กิ๊กส์
(5) ลี ชาร์ป
นิคกี บัตต์
(28)  เดวิด เบ็คแคม
นีล เว็บบ์
อังเดร แคนเชลสกี
ดาร์เรน เฟอร์กูสัน
ทีม > กองหน้า

(9)  ไบรอัน แมคแคลร์
(7)  เอริก ก็องโตนา
(10)  มาร์ก ฮิวส์
ดิออน ดับลิน
ปรากฏการณ์ความจริงลวง

ปรากฏการณ์ความจริงลวง หรือ ปรากฏการณ์การกล่าวซ้ำ ๆ
(อังกฤษ: Illusory truth effect, validity effect, truth effect, reiteration effect) เป็นความโน้มเอียงที่จะเชื่อข้อมูลเท็จว่าเป็นจริงเมื่อได้รับอย่างซ้ำ ๆ
เป็นปรากฏการณ์ที่ระบุครั้งแรกโดยงานศึกษาปี 1977 ที่มหาวิทยาลัยสองแห่งในเมืองฟิลาเดลเฟีย สหรัฐ
คือทั่วไปแล้ว เมื่อประเมินความเป็นจริง มนุษย์จะดูว่ามันเข้ากับความเข้าใจของตนหรือรู้สึกคลับคล้ายคลับคลาหรือไม่
วิธีแรกนั้นสมเหตุสมผลเพราะใช้วิธีเปรียบเทียบข้อมูลใหม่กับข้อมูลที่รู้อยู่แล้วว่าเป็นจริง
แต่การได้ยินข้อความซ้ำ ๆ กลับทำให้คล่องใจลื่นหูกว่าข้อความที่ยังไม่เคยได้ยิน แล้วทำให้เราเข้าใจว่าสิ่งที่กล่าวซ้ำ ๆ น่าจะเป็นจริงกว่า
ปรากฏการณ์นี้ได้ระบุว่าสัมพันธ์กับ hindsight bias คือความเอนเอียงในการเห็นว่า สิ่งที่เกิดขึ้นในอดีตพยากรณ์ได้ง่ายเกินความเป็นจริง
ในงานศึกษาปี 2015 นักวิจัยพบว่า ความคุ้นเคยสามารถเอาชนะความสมเหตุผลได้ และการได้ยินบ่อย ๆ ว่า ข้อความหนึ่งเป็นเท็จ อาจมีผลตรงข้ามทำให้ผู้ฟังเชื่อเรื่องเท็จว่าเป็นจริงเพราะได้ยินบ่อย ๆ
แม้ผู้ร่วมการทดลองจะรู้คำตอบที่ถูกต้องตั้งแต่ต้น แต่ก็ยังเปลี่ยนความเชื่อต่อมาหลังจากได้รับข้อมูลเท็จซ้ำ ๆ นักวิจัยแสดงเหตุของปรากฏการณ์นี้ว่า เป็นเพราะข้อมูลสามารถประมวลง่ายกว่า (processing fluency)
ปรากฏการณ์นี้มีผลสำคัญในเรื่องต่าง ๆ รวมทั้งการหาเสียงเลือกตั้ง การโฆษณา สื่อข่าว สื่อสังคม (โดยเฉพาะการได้รับข่าวเท็จบ่อย ๆ) และโฆษณาชวนเชื่อ
งานศึกษาดั้งเดิม

ในปี 1977 งานศึกษาที่มหาวิทยาลัยสองแห่งในเมืองฟิลาเดลเฟีย สหรัฐ (คือ Villanova University และ Temple University) ได้ระบุรายละเอียดและบัญญัติชื่อของปรากฏการณ์นี้เป็นครั้งแรก 
งานศึกษาให้ผู้ร่วมการทดลองตัดสินข้อความต่าง ๆ ว่าเป็นจริงหรือเท็จ
คือ ในการทดลอง 3 ครั้งแต่ละครั้ง นักวิจัยได้แสดงข้อความ 60 บทแก่นักศึกษามหาวิทยาลัยกลุ่มเดียวกัน ข้อความบางบทเป็นจริง บางบทเป็นเท็จ
คำถามชุดที่สองได้ส่งให้ดู 2 อาทิตย์หลังจากชุดแรก และชุดที่สามอีก 2 อาทิตย์ต่อจากนั้น
มีข้อความ 20 บทเดียวกันที่อยู่ในชุดคำถามทั้งหมด
ข้อความที่เหลือมีอยู่แต่ในชุดของตน ๆ เท่านั้น
มีการถามผู้ร่วมการทดลองว่า มั่นใจในความจริงเท็จของข้อความแค่ไหน โดยข้อความเป็นเรื่องที่นักศึกษาไม่น่าจะรู้เรื่องอะไร
ยกตัวอย่างคำถามเช่น "ฐานทัพอากาศ (สหรัฐ) แรกสร้างขึ้นในรัฐนิวเม็กซิโก" หรือ "บาสเกตบอลกลายเป็นกีฬาโอลิมปิกครั้งแรกในปี 1925"
โดยให้ผู้ร่วมการทดลองลงคะแนนแสดงความเป็นจริงระหว่าง 1-7 สำหรับข้อความแต่ละบท
แม้ระดับความมั่นใจในความจริงของบทความที่ไม่กล่าวซ้ำจะอยู่ใกล้ ๆ กัน แต่ความมั่นใจในบทความที่กล่าวซ้ำกลับเพิ่มขึ้นจากชุดที่ 1 ไปยังชุดที่ 2 และจากชุดที่ 2 ไปยังชุดที่ 3 โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มจาก 4.2 ไปยัง 4.6 ไปถึง 4.7
ข้อสรุปของนักวิจัยก็คือ บทความที่ระบุซ้ำ ๆ จะทำให้มันปรากฏว่าเป็นจริงยิ่งกว่า
ในปี 1989 นักวิจัยอีกกลุ่มหนึ่งได้ทำซ้ำผลงานดั้งเดิม โดยได้ผลคล้าย ๆ กันว่า การได้รับข้อมูลเท็จซ้ำ ๆ ทำให้รู้สึกว่าข้อมูลนั้นมีโอกาสเป็นจริงยิ่ง ๆ ขึ้น
ปรากฏการณ์นี้มีผลเพราะเมื่อมนุษย์ประเมินความจริง ก็จะอาศัยว่าข้อมูลใหม่นั้นเข้ากับความเข้าใจของตนหรือรู้สึกคลับคล้ายคลับคลาหรือไม่
วิธีแรกนั้นสมเหตุผล เพราะใช้วิธีเปรียบเทียบข้อมูลใหม่กับข้อมูลที่รู้อยู่แล้วว่าเป็นจริงและพิจารณาความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลทั้งสอง
แต่นักวิจัยพบว่า ความคุ้นเคยอาจเอาชนะความสมเหตุผลได้ คือการได้ยินบ่อย ๆ ว่า ข้อความหนึ่งเป็นเท็จอาจก่อผลตรงกันข้าม เพราะทำให้เชื่อเรื่องเท็จว่าเป็นจริงเพราะได้ยินบ่อย ๆ
ความสัมพันธ์กับปรากฏการณ์อื่น ๆ > ความคล่องในการประมวลผล (processing fluency)

ในเบื้องต้น เชื่อกันว่าปรากฏการณ์นี้เกิดเมื่อบุคคลไม่แน่ใจในข้อความหนึ่ง ๆ ค่อนข้างมากเท่านั้น
นักจิตวิทยาจึงได้สมมุติว่า ข้อความที่แปลก ๆ ก็จะไม่ก่อปรากฏการณ์นี้ แต่ผลงานวิจัยต่อ ๆ มากลับแสดงว่า ปรากฏการณ์นี้ก็ยังเกิดกับข่าวปลอมด้วย
คืองานวิจัยปี 2015 ที่ตีพิมพ์ในวารสารจิตวิทยาเชิงการทดลอง (Journal of Experimental Psychology)
ได้แสดงว่า ปรากฏการณ์นี้มีผลต่อผู้ร่วมการทดลองผู้รู้คำตอบอันถูกต้องตั้งแต่แรก แต่ต่อมากลับเปลี่ยนความเชื่อเพราะได้รับข้อมูลเท็จซ้ำ ๆ
เช่น เมื่อผู้ร่วมการทดลองได้ข้อความนี้หลาย ๆ ครั้งคือ "ส่าหรีเป็นชื่อของกระโปรงสั้นมีจีบที่คนสก็อตใส่" บางคนก็จะกลับเชื่อว่านี้เป็นเรื่องจริงทั้ง ๆ ที่ได้ตอบคำถามอย่างถูกต้องตั้งแต่ต้นแล้วว่า "อะไรเป็นชื่อของกระโปรงสั้นมีจีบที่คนสก็อตใส่" (คิลต์)
หลังจากที่ทำซ้ำผลงานชิ้นนี้ได้แล้ว นักวิจัยอีกทีมหนึ่งได้ระบุว่า ปรากฏการณ์ที่น่าแปลกนี้มีเหตุจากความคล่องในการประมวลผล (processing fluency) ที่มนุษย์อาศัยเพื่อเข้าใจข้อความ
การได้ (รับ/ได้ยิน) ข้อมูลซ้ำ ๆ ทำให้ข้อความประมวลได้ง่ายขึ้น (คือ fluent) เทียบกับข้อความใหม่ ๆ จึงทำให้สรุปได้อย่างผิด ๆ ว่า ข้อความเหล่านั้นเป็นจริงกว่า
เมื่อบุคคลได้ยินอะไรเป็นครั้งที่สองหรือครั้งที่สาม สมองจะตอบสนองได้เร็วกว่าแล้วจึงยกว่า เพราะเป็นเรื่องที่ลื่นหูคล่องใจ นี่จึงเป็นสัญญาณว่าเป็นเรื่องจริง