stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
กรังด์ปรีซ์มอเตอร์ไซค์เคิลเรซซิง
รายชื่อนักแข่ง > โมโต 3 ฤดูกาล ค.ศ.2023 / พ.ศ.2566

| ทีม | ผู้ผลิต | รหัสโมเดล | หมายเลข | ชื่อนักแข่ง |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  CFMoto Racing Prüstel GP | CFMoto | RC250GP | 43 |  Xavier Artigas |
|  CFMoto Racing Prüstel GP | CFMoto | RC250GP | 66 |  Joel Kelso |
|  CFMoto Racing Prüstel GP | CFMoto | RC250GP | 92 |  David Almansa* |
|  GASGAS Aspar Team | GASGAS | RC250GP | 6 |  Ryusei Yamanaka |
|  GASGAS Aspar Team | GASGAS | RC250GP | 80 |  David Alonso |
|  Honda Team Asia | Honda | NSF250RW | 64 |  Mario Aji |
|  Honda Team Asia | Honda | NSF250RW | 72 |  Taiyo Furusato |
|  Leopard Racing | Honda | NSF250RW | 5 |  Jaume Masià |
|  Leopard Racing | Honda | NSF250RW | 24 |  Tatsuki Suzuki |
|  Rivacold Snipers Team | Honda | NSF250RW | 18 |  Matteo Bertelle |
|  Rivacold Snipers Team | Honda | NSF250RW | 55 |  Romano Fenati |
|  Sic58 Squadra Corse | Honda | NSF250RW | 27 |  Kaito Toba |
|  Sic58 Squadra Corse | Honda | NSF250RW | 54 |  Riccardo Rossi |
|  VisionTrack Racing Team | Honda | NSF250RW | 19 |  Scott Ogden |
|  VisionTrack Racing Team | Honda | NSF250RW | 70 |  Joshua Whatley |
|  Liqui Moly Husqvarna Intact GP | Husqvarna | FR250GP | 71 |  Ayumu Sasaki |
|  Liqui Moly Husqvarna Intact GP | Husqvarna | FR250GP | 95 |  Collin Veijer |
|  Finetwork Intact GP | Husqvarna | FR250GP | 92 |  David Almansa* |
|  Angeluss MTA Team | KTM | RC250GP | 48 |  Iván Ortolá |
|  Angeluss MTA Team | KTM | RC250GP | 82 |  Stefano Nepa |
|  Boé Motorsports | KTM | RC250GP | 22 |  Ana Carrasco |
|  Boé Motorsports | KTM | RC250GP | 44 |  David Muñoz |
|  CIP Green Power | KTM | RC250GP | 20 |  Lorenzo Fellon |
|  CIP Green Power | KTM | RC250GP | 16 |  Andrea Migno* |
|  CIP Green Power | KTM | RC250GP | 38 |   David Salvador |
|  MT Helmets – MSi | KTM | RC250GP | 10 |  Diogo Moreira |
|  MT Helmets – MSi | KTM | RC250GP | 63 |  Syarifuddin Azman |
|  Red Bull KTM Ajo | KTM | RC250GP | 53 |  Deniz Öncü |
|  Red Bull KTM Ajo | KTM | RC250GP | 99 |  José Antonio Rueda |
|  Red Bull KTM Tech3 | KTM | RC250GP | 7 |  Filippo Farioli |
|  Red Bull KTM Tech3 | KTM | RC250GP | 96 |  Daniel Holgado |
*นักแข่งสำรอง
รายชื่อนักแข่ง > โมโตอี ฤดูกาล ค.ศ.2023 / พ.ศ.2566

| ทีม | หมายเลข | ชื่อนักแข่ง |
| --- | --- | --- |
|  Dynavolt Intact GP MotoE | 3 |  Randy Krummenacher |
|  Dynavolt Intact GP MotoE | 4 |  Héctor Garzó |
|  Felo Gresini MotoE | 11 |  Matteo Ferrari |
|  Felo Gresini MotoE | 72 |  Alessio Finello |
|  HP Pons Los40 | 29 |  Nicholas Spinelli |
|  HP Pons Los40 | 40 |  Mattia Casadei |
|  LCR E-Team | 51 |  Eric Granado |
|  LCR E-Team | 77 |  Miquel Pons |
|  Ongetta Sic58 Squadracorse | 21 |  Kevin Zannoni |
|  Ongetta Sic58 Squadracorse | 34 |  Kevin Manfredi |
|  Openbank Aspar Team | 6 |  María Herrera |
|  Openbank Aspar Team | 81 |  Jordi Torres |
|  Prettl Pramac MotoE | 23 |  Luca Salvadori |
|  Prettl Pramac MotoE | 53 |  Tito Rabat |
|  RNF MotoE Team | 8 |  Mika Perez |
|  RNF MotoE Team | 19 |  Andrea Mantovani |
|  Tech3 E-Racing | 61 |  Alessandro Zaccone |
|  Tech3 E-Racing | 78 |  Hikari Okubo |
ทุกทีมในโมโตอีจะใช้รถแข่งคันเดียวกัน คือ Ducati V21L
สนามแข่ง

ในฤดูกาล ค.ศ.2023 / พ.ศ.2566 มีการแข่งขันทั้งหมด 20 สนาม ได้แก่
โปรตุเกส, Portimão, Algarve International Circuit
สหรัฐ, Austin, Circuit of the Americas
สเปน, Jerez de la Frontera, Circuito de Jerez
ฝรั่งเศส, Le Mans, Circuit Bugatti
อิตาลี, Mugello, Autodromo Internazionale del Mugello
เยอรมนี, Hohenstein-Ernstthal, Sachsenring
เนเธอร์แลนด์, Assen, TT Circuit Assen
ออสเตรีย, Spielberg bei Knittelfeld, Red Bull Ring
สหราชอาณาจักร, Silverstone, Silverstone Circuit
สเปน, Montmeló, Circuit de Barcelona
ซานมารีโน, Misano Adriatico, Misano World Circuit Marco Simoncelli
คาซัคสถาน, Almaty, Sokol International Racetrack (แทนที่สนามอินเดีย)
ญี่ปุ่น, Motegi, Mobility Resort Motegi
ออสเตรเลีย, Phillip Island, Phillip Island Grand Prix Circuit
ไทย, Buriram, Chang International Circuit
มาเลเซีย, Sepang, Sepang International Circuit
กาตาร์, Lusail, Losail International Circuit
สเปน, Cheste, Circuit Ricardo Tormo
สนามแข่ง > สนามแข่งที่ถูกถอดถอนในฤดูกาลนี้

อาร์เจนตินา, Termas de Río Hondo, Autódromo Termas de Río Hondo
อินเดีย, Greater Noida, Buddh International Circuit
รายละเอียด > โมโตจีพี

เกิดจากรุ่น 500 ซีซี ที่ถูกเปลี่ยนชื่อไปเป็น โมโตจีพี ในปี ค.ศ.2002 / พ.ศ.2545 ซึ่งตอนนั้นจะใช้เครื่องยนต์ 500 ซีซี 2 จังหวะ หรือ 990 ซีซี 4 จังหวะ ทำการแข่งขัน ซึ่งส่งผลให้เวลาต่อมา เครื่องยนต์ 500 ซีซี 2 จังหวะ ไม่สามารถต่อกรกับเครื่องยนต์ 990 ซีซี 4 จังหวะได้ ทำให้ยุติการใช้งานเครื่องยนต์ 2 จังหวะไปในที่สุด
ในปี ค.ศ.2007 / พ.ศ.2550 ความจุเครื่องยนต์ถูกบังคับให้เหลือเพียงแค่ 800 ซีซี และจำกัดความจุเชื้อเพลิงจากเดิม 26 ลิตร เหลือเพียง 21 ลิตรเท่านั้น
ในปี ค.ศ.2010 / พ.ศ.2553 ความจุเครื่องยนต์บังคับให้ไม่เกิน 1000 ซีซี และจำกัดเครื่องยนต์ให้มีกระบอกสูบมากที่สุดได้เพียง 4 สูบเท่านั้น ซึ่งให้มีขนาดกระบอกสูบเพียง 81 มม. (3.2 นิ้ว) เท่านั้น
โมโตจีพีมีการบันทึกความเร็วสูงสุดไว้ที่ 363.6 กม./ชม. (225.9 ไมล์/ชม.) โดย Jorge Martin ในสนาม Mugello เมื่อปี ค.ศ.2022 / พ.ศ.2565 ด้วยรถ Ducati Desmosedici GP22
รายละเอียด > โมโต 2

เกิดจากรุ่น 250 ซีซี ที่ถูกเปลี่ยนชื่อไปเป็น โมโต 2 ในปี ค.ศ.2010 / พ.ศ.2553 โดยรุ่นนี้จะใช้เครื่องยนต์ 600 ซีซี 4 จังหวะ Inline-4 ของ Honda ใช้ยางยี่ห้อ Dunlop ระบบอิเล็กทรอนิกส์ต่างๆของตัวรถได้ถูกจำกัดให้ใช้มาตรฐานของ FIM ซึ่งรุ่นนี้ไม่อนุญาตให้ใช้จานเบรคแบบคาร์บอน แต่อนุญาตให้ใช้จานเบรคแบบเหล็กกล้าแทน สามารถใช้โครงสร้างรถจากผู้ผลิตใดก็ได้
จนกระทั่งเมื่อปี ค.ศ.2019 / พ.ศ.2562 เครื่องยนต์ 765 ซีซี 4 จังหวะ Inline-3 ของ Triumph ได้เข้ามาแทนที่เครื่องยนต์ของ Honda
รายละเอียด > โมโต 3

เกิดจากรุ่น 125 ซีซี ที่ถูกเปลี่ยนชื่อไปเป็น โมโต 3 ในปี ค.ศ.2012 / พ.ศ.2555 โดยรุ่นนี้จะบังคับใช้เครื่องยนต์ 250 ซีซี 4 จังหวะ single-cylinder/Inline-1 ซึ่งให้ขนาดกระบอกสูบใหญ่ที่สุดเพียง 81 มม. (3.2 นิ้ว) เท่านั้น น้ำหนักรวมตัวรถและนักแข่งต้องไม่ต่ำกว่า 148 กก. (326 ปอนด์) ส่วนนักแข่งต้องมีอายุอย่างน้อย 16 ปีขึ้นไป และไม่เกิน 28 ปี (หรือไม่เกิน 25 ปี สำหรับนักแข่งที่ลงการแข่งขันครั้งแรกในรายการนี้ และนักแข่ง Wildcard) โดยกฎนี้เปลี่ยนแปลงเมื่อปี ค.ศ.2014 / พ.ศ.2557 ตามกฎนักแข่งที่อายุต่ำกว่าเกณฑ์ในรายการ FIM CEV Repsol Moto3 ที่ใช้รถโมเดลเดียวกับรุ่นโมโต 3 ซึ่งกฎนี้ได้เอื้อประโยชน์มาแล้วถึง 2 ครั้ง (ในปี ค.ศ.2013 และ ค.ศ.2014) กับนักแข่งอย่าง Fabio Quartararo
รายละเอียด > โมโตอี

จัดขึ้นครั้งแรกในปี ค.ศ.2019 / พ.ศ. 2562 โดยใช้รถจักรยานยนต์ไฟฟ้าอย่าง Energica Ego Corsa ทำการแข่งขัน ซึ่งในเวลาต่อมาได้เปลี่ยนมาเป็น Ducati V21L ในปี ค.ศ.2023 / พ.ศ.2566 ซึ่งในฤดูกาลแรกนั้น จัดแข่งเพียงแค่ 6 ครั้งเท่านั้น (4 สนาม)
รายละเอียดเครื่องยนต์

| รายละเอียด | โมโตจีพี | โมโต 2 | โมโต 3 | โมโตอี |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ผู้ผลิต | ฮอนด้า ยามาฮ่า ดูคาติ เคทีเอ็ม อะพริเลีย | ฮอนด้า (2010-2018) ไทรอัมพ์ (2019-ปัจจุบัน) | ฮอนด้า เคทีเอ็ม/แก๊สแก๊ส/ซีเอฟโมโต/ฮุสวาน่า | เอเนอร์จิก้า (2019-2022) ดูคาติ (2023-ปัจจุบัน) |
| ชนิดเครื่องยนต์ | 75.5° - 90° V4 Inline-4 (ยามาฮ่า) | Inline-4 (2010-2018) Inline-3 (2019-ปัจจุบัน) | single-cylinder/Inline-1 | synchronous permanent magnet electric motor, lithium-ion battery |
| ความจุเครื่องยนต์ | 1,000 ซีซี (61 ลบ.นิ้ว) | 600 ซีซี (37 ลบ.นิ้ว) (2010-2018) 765 ซีซี (47 ลบ.นิ้ว) (2019-ปัจจุบัน) | 250 ซีซี (15 ลบ.นิ้ว) | ไม่ระบุ |
| การทำงานของเครื่องยนต์ | 4 จังหวะ/4T (2012-ปัจจุบัน) | 4 จังหวะ/4T (2012-ปัจจุบัน) | 4 จังหวะ/4T (2012-ปัจจุบัน) | ไม่ระบุ |
| ระบบวาล์ว | แบบแคมคู่, 4 วาล์วต่อสูบ | แบบแคมคู่, 4 วาล์วต่อสูบ | แบบแคมคู่, 4 วาล์วต่อสูบ | ไม่ระบุ |
| เชื้อเพลิง | น้ำมันแบบไร้สารตะกั่ว ออกเทน 95-102 (ไม่บังคับค่าออกเทนที่แน่นอน) | น้ำมันแบบไร้สารตะกั่ว ออกเทน 98 [TotalEnergies] (2016-2019)  น้ำมันแบบไร้สารตะกั่ว ออกเทน 97 [Petronas Primax] (2020-ปัจจุบัน) | น้ำมันแบบไร้สารตะกั่ว ออกเทน 98 [TotalEnergies] (2016-2019)  น้ำมันแบบไร้สารตะกั่ว ออกเทน 97 [Petronas Primax] (2020-ปัจจุบัน) | ไม่ระบุ |
| ระบบจ่ายเชื้อเพลิง | ระบบหัวฉีดอิเล็กทรอนิกส์ | ระบบหัวฉีดอิเล็กทรอนิกส์ | ระบบหัวฉีดอิเล็กทรอนิกส์ | ไม่ระบุ |
| ตัวช่วยการอัดอากาศ | ไร้ระบบอัดอากาศ (ไม่มี) | ไร้ระบบอัดอากาศ (ไม่มี) | ไร้ระบบอัดอากาศ (ไม่มี) | ไม่ระบุ |
| กำลังสูงสุด | >290 แรงม้า (220 กิโลวัตต์) | 120–150 แรงม้า (89-112 กิโลวัตต์) (2010-2018) >140 แรงม้า (100 กิโลวัตต์) (2019-ปัจจุบัน) | <55 แรงม้า (41 กิโลวัตต์) | 147-161 แรงม้า (110-120 กิโลวัตต์) |
| แรงบิด | >120 นิวตัน⋅เมตร (89 แรงปอนด์⋅ฟุต) | 55–70 นิวตัน⋅เมตร (41-52 แรงปอนด์⋅ฟุต) (2010-2018) 80 นิวตัน⋅เมตร (59 แรงปอนด์⋅ฟุต) (2019-ปัจจุบัน) | 28 นิวตัน⋅เมตร (21 แรงปอนด์⋅ฟุต) | >220 นิวตัน⋅เมตร (160 แรงปอนด์⋅ฟุต) |
| แรงม้าต่อน้ำหนัก | 1.85 แรงม้า/กก. (0.84 แรงม้า/ปอนด์) | ~1 แรงม้า/กก. (0.45 แรงม้า/ปอนด์) | ~0.6 แรงม้า/กก. (0.27 แรงม้า/ปอนด์) | 0.6 แรงม้า/กก. (0.27 แรงม้า/ปอนด์) |
| ระบบหล่อลื่น | Wet sump | Wet sump | Wet sump | ไม่ระบุ |
| รอบเครื่องยนต์ | 17,500 - 18,000 รอบ/นาที | 17,500 - 18,000 รอบ/นาที | 13,500 รอบ/นาที | ไม่ระบุ |
| ความเร็วสูงสุด | 363.6 กม./ชม. (226 ไมล์/ชม.) | 300.6 กม./ชม. (187 ไมล์/ชม.) | 248 กม./ชม. (154 ไมล์/ชม.) | 260-270 กม./ชม. (160-170 ไมล์/ชม.) |
| ระบบระบายความร้อน | ด้วยปั๊มน้ำแบบเดี่ยว | ด้วยปั๊มน้ำแบบเดี่ยว | ด้วยปั๊มน้ำแบบเดี่ยว | ด้วยของเหลว (ส่วนของมอเตอร์) ด้วยอากาศ (ส่วนของแบตเตอรี่) |
| หัวเทียน | NGK | NGK | NGK | ไม่มี |
รายละเอียดเครื่องยนต์ > น้ำหนักรถ

| จำนวนกระบอกสูบ | ค> ศ.2002/พ.ศ.2545 | ค> ศ.2007/พ.ศ.2550 | ค> ศ.2010/พ.ศ.2553 |
| --- | --- | --- | --- |
| 2 | 135 กก. (298 ปอนด์) | 137 กก. (302 ปอนด์) | 135 กก. (298 ปอนด์) |
| 3 | 135 กก. (298 ปอนด์) | 140.5 กก. (310 ปอนด์) | 142.5 กก. (314 ปอนด์) |
| 4 | 145 กก. (320 ปอนด์) | 148 กก. (326 ปอนด์) | 150 กก. (330 ปอนด์) |
| 5 | 145 กก. (320 ปอนด์) | 155.5 กก. (343 ปอนด์) | 157.5 กก. (347 ปอนด์) |
| 6 | 155 กก. (342 ปอนด์) | 163 กก. (359 ปอนด์) | 165 กก. (364 ปอนด์) |
ยาง

ยางสกัด
แผนที่สนามแข่งทั่วโลก
โลโก้ทางการของโมโตจีพี
โลโก้ทางการของโมโต 2
โลโก้ทางการของโมโต 3
โลโก้ทางการของโมโตอี
เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่

| เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่  ต> จ. |
| --- | --- |

ผู้สืบตระกูลเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
ดำรงตำแหน่ง: พ.ศ. 2532 - ปัจจุบัน
ก่อนหน้า: เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่

ประสูติ: 25 กันยายน พ.ศ. 2478 (89 ปี) คุ้มรินแก้ว จังหวัดเชียงใหม่
หม่อม: ชนิดา (จุลละรัต) ณ เชียงใหม่
บุตร: เจ้าสักก์ดนัย ณ เชียงใหม่
ราชวงศ์: ทิพย์จักร
ราชสกุล: ณ เชียงใหม่
เจ้าบิดา: เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่
เจ้ามารดา: หม่อมจันทร์สม (ชนะนนท์) ณ เชียงใหม่
เจ้าวงศ์สักก์  ณ เชียงใหม่ (ไทยถิ่นเหนือ: ) ผู้สืบราชสกุลเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ เจ้านายฝ่ายเหนือ ทายาทในเจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ กับหม่อมจันทร์สม ณ เชียงใหม่ (สกุลเดิม "ชนะนนท์") เป็นพระนัดดาใน เจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์สุดท้าย
วัยเยาว์

เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ ประสูติที่คุ้มรินแก้ว (เดิมชื่อคุ้มแจ่งหัวริน) เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2478 เข้าเรียนชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนมงฟอร์ตวิทยาลัย และโรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย ก่อนจะถูกส่งเข้าไปเรียนต่อที่โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย ขณะที่อายุได้ 12 ปี จวบจนอายุ 16 ปี ย้ายไปศึกษาที่เมืองเอดินบะระ ประเทศสกอตแลนด์ เป็นเวลา 3 ปี แล้วจึงย้ายมาศึกษาต่อที่ College of Aeronautical and Automobile Engineering, Chelsea กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ จนกลายเป็นวิศวกรการบิน และเป็นนักบินสมัครเล่น
สมรสกับ ชนิดา ณ เชียงใหม่ (สกุลเดิม "จุลละรัต") ในปี พ.ศ. 2521 มีบุตร 1 คน คือ สักก์ดนัย ณ เชียงใหม่ (พ.ศ. 2521 - 10 มีนาคม พ.ศ. 2553) เจ้าสักก์ดนัย ณ เชียงใหม่ ถึงแก่กรรมโดยไม่มีทายาท ปัจจุบัน เจ้าวงศ์สักก์ มีทายาทลูกหลาน (หลานลุง) คนสนิทคอยดูแล คือ เจ้าพงษ์กฤษณ์ ณ เชียงใหม่ และเจ้าพันธุ์ปิติ ณ เชียงใหม่ (ทั้งสองท่านเป็นปนัดดาในพลตรีเจ้าแก้วนวรัฐที่ปัจจุบันเป็นกรรมการในมูลนิธินวราชดำริอนุรักษ์ฝ่ายเหนือ, กรรมการมูลนิธิกู่เจ้านายฝ่ายเหนือและเคยถวายงานรับเสด็จรวมถึงถวายงานในพิธีบายศรีทูลพระขวัญพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระบรมวงศานุวงศ์และพระราชอาคันตุกะจากต่างประเทศ และเป็นผู้ร่วมดำเนินงานจัดทำหนังสือเทิดพระเกียรติฯ)
กลับมาทำงานที่เมืองไทย

หลังจากสำเร็จการศึกษาจึงกลับมาทำงานรับใช้เบื้องพระยุคลบาท ในปี พ.ศ. 2502 ที่กรมช่างอากาศ กองพันอากาศ กองทัพอากาศ แต่รับราชการได้ไม่นานก็ลาออกจากราชการมาทำงานกับบริษัท International Engineering จำกัด
การสืบราชสกุลเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่

เมื่อเจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ พิราลัยในปี 2532 เจ้าวงศ์สักก์ในฐานะโอรสองค์โตจึงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตติยจุลจอมเกล้า (ต.จ.) สืบต่อมา นับเป็นการสืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ อย่างเป็นทางการ
เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ ได้ร่วมกิจกรรมกับภาคราชการ รัฐวิสาหกิจ และประชาชนทั่วไป ในการแสดงความจงรักภักดีต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอย่างสม่ำเสมอ และกิจกรรมถวายพระเกียรติพระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละ และเจ้านายฝ่ายเหนือ ในฐานะที่เป็นผู้สืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ นอกจากนั้นยังมีบทบาทในการสนับสนุนกิจกรรมสาธารณะ อาทิ สนับสนุน "โครงการรณรงค์ น้อมนำพระราชดำรัส พระบรมราโชวาท พระราชดำริ แนวทางทรงงานและพระราชปรัชญา ประพฤติเป็นวัตรปฏิบัติ ในโครงการบัณฑิตอุดมคติไทย" ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ปัจจุบันเจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ ดำรงสถานะเจ้านายฝ่ายเหนือผู้เป็นประมุขแห่งสายสกุล ณ เชียงใหม่ และเป็นผู้นำในการกิจกรรมสาธารณะประโยชน์ อาทิ การนำคณะทายาทและประชาชนสักการะกู่เจ้านายฝ่ายเหนือ ณ วัดสวนดอก ซึ่งเป็นประเพณีในสายตระกูลที่ปฏิบัติสืบต่อจากเจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ ที่ได้ริเริ่มไว้และได้จัดตั้งมูลนิธิกู่เจ้าหลวงเชียงใหม่ (วัดสวนดอก) ภายหลังได้รับการยกสถานะขึ้นเป็นประเพณีดำหัวกู่เจ้าหลวงของจังหวัดเชียงใหม่ถึงปัจจุบัน
29 มีนาคม 2561 เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ ส่งมอบ "ไม้เท้าหุ้มทอง" ซึ่งเป็นสมบัติที่ตกทอดมาจากเจ้าแก้วนวรัฐ ให้แก่เจ้าวีระยุทธ ณ เชียงใหม่ เพื่อเก็บรักษา โดยมีเจ้านายทายาทเจ้าแก้วนวรัฐร่วมเป็นสักขีพยาน และเจ้าวงศ์สักก์ได้มอบหมายให้เจ้าวีระยุทธสานต่องานในนามของมูลนิธนวราชดำริอนุรักษ์ฝ่ายเหนือ และปฏิบัติหน้าที่ผู้สืบสายเจ้าผู้ครองนครในพิธีสำคัญร่วมกับทางจังหวัดสืบต่อไป อย่างไรก็ตาม 23 สิงหาคม 2563 เจ้าวีระยุทธก็ถึงแก่กรรม ส่งผลให้ทายาทตัดสินใจส่งมอบไม้เท้าหุ้มทองให้แก่พิพิธภัณฑ์สถานเชียงใหม่
ในวันที่ 26 มกราคม 2568 เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ เป็นตัวแทนเจ้านายฝ่ายเหนืออาวุโส ผู้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ผูกข้อพระหัตถ์ขวาและซ้ายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครั้งเสด็จพระราชดำเนินไปในพิธีบายศรีทูลพระขวัญ เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 ณ บริเวณลานพระบรมราชานุสาวรีย์สามกษัตริย์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
ตัวแทนสมาชิกครอบครัวของเจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ ร่วมพีธีทูลพระขวัญ
ประมุข 3 สายตระกูลเจ้านายฝ่ายเหนือ (จากซ้าย) เจ้าวัฒนันท์ ณ ลำพูน เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ เจ้าศรีรัตน์ ณ ลำปาง
เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่ และเจ้าวรเทวี ณ ลำพูน เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายด้ายผูกข้อพระหัตถ์ซ้ายขวาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2536 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 3 ตติยจุลจอมเกล้า (ต.จ.) (ฝ่ายหน้า) สืบราชสกุล เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่
เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์

| เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ |
| --- | --- |

เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
ครองราชย์: 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2444 - 5 มกราคม พ.ศ. 2453 (8 ปี)
ก่อนหน้า: พระเจ้าอินทวิชยานนท์
ถัดไป: เจ้าแก้วนวรัฐ

ประสูติ: 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2402 นครเชียงใหม่ ประเทศสยาม
พิราลัย: 5 มกราคม พ.ศ. 2453 (50 ปี) นครเชียงใหม่ ประเทศสยาม
มเหสี: เจ้าทิพเนตร
ราชสกุล: ณ เชียงใหม่
ราชวงศ์: ทิพย์จักร
พระบิดา: พระเจ้าอินทวิชยานนท์
พระมารดา: เจ้ารินคำ
ลายพระอภิไธย: 
นายพันเอก เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ (ไทยถิ่นเหนือ: ) เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร (6 พฤษภาคม พ.ศ. 2402 - 5 มกราคม พ.ศ. 2453)
พระประวัติ

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยสุริยะ ประสูติเมื่อวันศุกร์ เดือน 6 ขึ้น 5 ค่ำ ปีมะแม จ.ศ. 1221 (6 พฤษภาคม พ.ศ. 2402) เป็นโอรสในพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้านครเชียงใหม่ องค์ที่ 7 กับแม่เจ้ารินคำ ณ ลำพูน และเป็นนัดดา (หลานปู่) ในพระยาราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง) นครเชียงใหม่ และราชนัดดา (หลานตา) ในเจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6
เจ้าน้อยสุริยะได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นเจ้าราชบุตร เมื่อปี พ.ศ. 2432 เป็นเจ้าราชวงศ์ ในปี พ.ศ. 2436 และวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2440 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นเจ้าอุปราชเมืองนครเชียงใหม่ ต่อมาได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรแต่งตั้งเป็นเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ ดำรงนพีสีนคร สุนทรทศลักษ์เกษตร์ วรฤทธิ์เดชดำรง จำนงยุติธรรมสุจริต วิศิษฐสัตยธาดา มหาโยนางคราชวงษาธิบดี เจ้านครเชียงใหม่ โดยมีพิธีการตั้งเจ้าผู้ครองนครเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2444 นับเป็นเจ้านครเชียงใหม่องค์แรก ภายหลังปี พ.ศ. 2442 ซึ่งได้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล โดยมีมณฑลพายัพ หรือ มณฑลลาวเฉียง และมณฑลมหาราษฎร์ เป็นมณฑลในอาณาจักรล้านนา โดยราชสำนักกรุงเทพฯ ส่งข้าหลวงขึ้นมาช่วยให้คำแนะนำเจ้านายฝ่ายเหนือในการบริหารราชการ และได้มีการแต่งตั้งตำแหน่งเสนากรมขึ้นมาใหม่ 6 ตำแหน่ง โดยให้คงตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครอยู่ แต่ลดอำนาจลง และในที่สุดในปี พ.ศ. 2442 ล้านนาได้ถูกปฏิรูปการปกครองเป็นแบบ มณฑลเทศาภิบาล เป็นการยกเลิกฐานะหัวเมืองประเทศราช และผนวกดินแดนล้านนาที่อยู่ใต้การปกครองของเชียงใหม่มาเป็นส่วนหนึ่งของสยาม
ต่อมาวันที่ 15 ธันวาคม 2444 ได้รับพระราชทานยศเป็นนายพันเอก
เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ ป่วยด้วยโรคปอด จนถึงแก่พิราลัยในวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2453  (หรือปี พ.ศ. 2452 หากนับวันที่ 1 เมษายน เป็นวันขึ้นศักราชใหม่)  รวมระยะเวลาที่ทรงครองนคร 8 ปี ชันษา 50 ปี
การตั้งเจ้าอุปราชเมืองนครเชียงใหม่เป็นเจ้าผู้ครองเมือง

วันที่ 28 พฤศจิกายน รัตนโกสินทรศก 120 เป็นวันกำหนดการตั้งเจ้าอุปราช เมืองนครเชียงใหม่ เป็นเจ้านครเชียงใหม่ เจ้าพนักงานได้จัดการ ณ ท้องพระโรงกลาง พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
เวลาบ่าย 5 โมง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเครื่องราชอิสริยาภรณ์เสด็จออกท้องพระโรงกลาง พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ประทับ ณ พระที่นั่งพุดตาล ภายใต้พระมหาเศวตรฉัตร เจ้าพนักงานประโคมแตรสังข์ แลมโหรทึก พระบรมวงศานุวงศ์ ข้าทูลละอองธุลีพระบาท แต่งครึ่งยศ เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทพร้อมกัน เมื่อสุดเสียงประโคมแล้ว พระยาศรีสุเทพ ราชปลัดทูลฉลอง กระทรวงมหาดไทย นำเจ้าอุปราช แลเจ้านายนครเชียงใหม่เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตร ตั้งให้เจ้าอุปราช เมืองนครเชียงใหม่ เป็น เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ ดำรงนพสีนคร สุนทรทศลักษ์เกษตร์ วรฤทธิ์เดชดำรง จำนงยุติธรรมสุจริต วิสิษฐสัตยธาดา มหาโยนางคราชวงษาธิบดี เจ้านครเชียงใหม่ แล้ว ได้ทรงสรวมมาลายอดเกี้ยวทองคำ พระราชทานแก่เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ เจ้านครเชียงใหม่ แลพระราชทานพานทองคำ เครื่องในพร้อม แลคนโททองคำ แลผ้าพรรณนุ่งห่ม เป็นเกียรติแก่เจ้านครเชียงใหม่ แลได้มีพระบรมราชโองการ ดำรัสพระราชทานพรแก่เจ้านครเชียงใหม่ แล้วเสด็จขึ้น
เป็นเสร็จการตั้งเจ้านครเชียงใหม่แต่เท่านี้
พระจริยวัตร

เจ้าน้อยสุริยะ ในฐานะเจ้าอุปราช รักษาการเมืองนครเชียงใหม่ ไม่ค่อยเป็นที่ยอมรับของข้าราชการชั้นผู้ใหญ่จากกรุงเทพ ด้วยเหตุที่ว่า เจ้าอุปราชเป็นคนไม่เอาการเอางาน ไม่คิดจะทำงานให้บ้านเมือง แสวงหาแต่ประโยชน์สุขส่วนตน และยังเชื่อคำยุยงประจบสอพลอของข้าบ่าวบริวารจนเสียการงานไปหมด ดังปรากฏในรายงานของพระยาศรีสหเทพ (เส็ง วีรยศิริ) ต่อกรมหลวงดำรงราชานุภาพ เสนาบดีมหาดไทย ซึ่งมีใจความว่า "...เจ้านายพระยาท้าวแสน ไม่หันหน้าหาพวกข้าหลวง คอยแต่ขัดขวางทุกอย่าง เพราะเมื่อครั้งพระยาทรงสุรเดชนั้นกลัวนัก ครั้นนึกถึงพระยานริศราชกิจ เห็นพระยานริศราชกิจเป็นคนใจดี นึกเสียว่ากลัว เลยขัดขวางพระยานริศราชกิจทำอะไรไม่ได้ [...] การที่ขัดขวางต่างต่างนั้น เปนด้วยพวกพระยาลาวแลคนไทยหลายคนยุให้ทำพวกเจ้านาย โง่ เขลา ก็ทำตามจนหมดอำนาจเชียงใหม่ ตกลงพวกพระยาผู้น้อยมีอำนาจบังคับการบ้าน การเมือง ได้เด็ดขาด เอาเจ้านายไว้เปน ลูกไก่ แล้วแต่พวกเจ้าพระยาจะใช้หรือยุให้ทำอะไร..."
รัฐบาลสยามไม่พอใจการทำงานของเจ้าอุปราช (น้อยสุริยะ) เป็นอย่างมาก รัฐบาลสยามถึงกับต้องว่าจ้างชายาของเจ้าอุปราชคอยดูแลและกำกับตัวเจ้าอุปราช ดังโทรเลขของพระยาศรีสหเทพต่อกรมหลวงดำรงราชานุภาพ เมื่อ มีนาคม พ.ศ. 2443 ใจความตอนหนึ่งว่า "...ได้จัดตั้งเบี้ยหวัดเจ้าทิพเนตร ปีละ ๕๐๐ รูเปีย เท่ากับแม่นางภัณฑารักษ์ ยกขึ้นให้เปนข้าราชการฝ่ายผู้หญิง เงินเบี้ยหวัดรายนี้ ได้บอกให้เจ้าทิพเนตรเข้าใจว่า ถ้าเจ้าอุปราชเมา หรือไม่รับราชการดี จะลดหย่อนเงินเดือนเสีย ถ้ายังไม่ฟัง ขืนเมาหรือขืนเชื่อคำคนสอพลอยุยง ให้เจ้าทิพเนตรฟ้องต่อข้าหลวงใหญ่ อนึ่งเงินค่าตอไม้ แม่ปิง แม่ฮ่องสอน ซึ่งเจ้าผู้ครองเมืองเก็บได้ จะยกเอาเปนของหลวง..."
ครอบครัว

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์มีภรรยาเอกคือเจ้าทิพเนตร มีพระโอรสเพียงคนเดียวคือเจ้าราชวงศ์ (เลาแก้ว ณ เชียงใหม่)
นอกจากนี้ยังมีหม่อมละครในคุ้มหลวงเชียงใหม่อีกหลายท่าน แต่ไม่มีพระบุตร ได้แก่
หม่อมแสง ณ เชียงใหม่ (สกุลเดิม ไชยคุณา) – ครูละคร
หม่อมแส ณ เชียงใหม่ – ผู้รักษาตราประทับประจำพระองค์
หม่อมผาด ณ เชียงใหม่
หม่อมวาด ณ เชียงใหม่
หม่อมโหลด ณ เชียงใหม่
หม่อมทิม ณ เชียงใหม่
หม่อมคำ ณ เชียงใหม่
หม่อมแมว ณ เชียงใหม่
พระกรณียกิจ

| เจ้าหลวงเชียงใหม่แห่ง ราชวงศ์ทิพย์จักร |
| --- | --- |
: พระเจ้ากาวิละ
: พระยาธรรมลังกา
: พระยาคำฟั่น
: พระยาพุทธวงส์
: พระเจ้ามโหตรประเทศ
พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์
: พระเจ้าอินทวิชยานนท์
: เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์
: เจ้าแก้วนวรัฐ
ด ค ก
เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ ชอบที่จะใกล้ชิดประชาชนมีรูปแบบการปกครองเป็นแบบพ่อปกครองลูก ทรงประกอบพระกรณียกิจในฐานะเจ้านครเชียงใหม่ ในด้านต่าง ๆ อาทิ
พระกรณียกิจ > การแสดงความจงรักภักดีต่อราชวงศ์จักรี

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ พร้อมด้วยเจ้าราชภาคินัย เจ้าน้อยเลาแก้ว เจ้าน้อยสมพมิตร เจ้าน้อยเมืองชื่น และเจ้าน้อยวุฒิวงษ์ เข้าเฝ้าถวายเครื่องราชบรรณาการ เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2447 ตามราชประเพณีที่ประเทศราชต้องส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทอง และเครื่องราชบรรณาการไปยังกรุงเทพฯ ทุก ๆ 3 ปี หรือทุกปี เพื่อแสดงความสวามิภักดิ์และการยอมเป็นเมืองขึ้น และนับเป็นเครื่องราชบรรณาการ งวดสุดท้าย ก่อนจะมีการยกเลิกธรรมเนียมการถวายต้นไม้เงินต้นไม้ทองและเครื่องราชบรรณาการตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
พระกรณียกิจ > การศึกษา

ในปี พ.ศ. 2446 ได้จัดให้มีการเรียนหนังสือภาษาไทย และส่งเสริมให้มีการสร้างโรงเรียนขึ้นในนครเชียงใหม่ เพื่อรองรับการสร้างบุคลากรให้รับราชการในตำแหน่งต่าง ๆ ที่มีการจัดตั้งจากรัฐบาลส่วนกลาง และในปี พ.ศ. 2449 ได้อนุญาตให้ใช้คุ้มของเจ้าหลวงแห่งหนึ่ง ตั้งเป็นโรงเรียนผู้หญิง (ปัจจุบันคือ โรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ) และทรงรับอุปการะด้วย
นอกจากนั้นเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ ยังดำริให้สร้างสวนสัตว์ขึ้นในบริเวณคุ้มหลวง โดยนำเอาสัตว์มาเลี้ยงไว้ให้ประชาชนได้ชมโดยไม่เสียเงิน เช่น นกกระจอกเทศ อูฐ จระเข้ เสือลายพาดกลอน เป็นต้น
พระกรณียกิจ > การศาสนา

ในกิจการพุทธศาสนา ทรงเป็นพุทธศาสนูปถัมภกที่เข้มแข็ง นอกจากการบำเพ็ญกุศลตามเทศกาลและวาระต่างๆ เป็นปกติแล้ว เจ้าหลวงยังคงปรากฏให้เห็นผลงานได้แก่ ในปี พ.ศ. 2435 ได้จัดการฉลองพระวิหารวัดกิตติ (ปัจจุบันคือวัดร้างในโรงเรียนอนุบาลเชียงใหม่) ในปี พ.ศ. 2442 ได้สร้างกุฏิวัดหอธรรม ในปี พ.ศ. 2445 ได้เป็นมหาสัทธาเค้า เป็นประธานคณะศรัทธาบวชสามเณร 44 รูป
ในปี พ.ศ. 2446 ได้ปฏิสังขรณ์และยกยอดฉัตรพระเจดีย์ธาตุเจ้าทุ่งตุ๋ม ในปีถัดมาได้ฉลองพระไตรปิฎกวัดเชียงมั่น และวัดกิตติ ในปี พ.ศ. 2448 ได้สร้างวิหารวัดดอกเอื้อง และสร้างพระพุทธรูปทันใจองค์หนึ่งด้วยไม้จันทน์ ในปี พ.ศ. 2449 สร้างวิหารวัดนางเหลียว และในปี พ.ศ. 2451 สร้างฉัตรพระเจดีย์วัดทุงยู
พระกรณียกิจ > การผังเมือง

ในปี พ.ศ. 2442 ทรงมีดำริให้มีการวางผังเมืองเชียงใหม่ตามแนวความคิดสมัยใหม่ โดยการย้ายหน่วยงานราชการมาไว้ภายในเขตกำแพงเมือง และย้ายตลาดกลางเวียง ไปอยู่ที่ริมแม่น้ำปิง จัดตั้งเป็นตลาดวโรรสดังเช่นปัจจุบัน ทำให้สามารถลดความคับคั่งของผู้คนในตัวเมืองได้
พระกรณียกิจ > การสื่อสารและเทคโนโลยี

ในปี พ.ศ. 2444 ทรงนำเครื่องปั่นไฟฟ้ามาริเริ่มสร้างกระแสไฟฟ้าใช้ในคุ้มหลวงเป็นครั้งแรกของนครเชียงใหม่ และในปี พ.ศ. 2451 ทรงเห็นความสำคัญของการสื่อสาร จึงได้ช่วยอุดหนุนราชการของรัฐบาล โดยบริจาคเสาโทรเลข จำนวน 250 ต้น เพื่อขยายเขตการสื่อสารในนครเชียงใหม่
พระกรณียกิจ > การคลังและภาษีอากร

ในยุคของเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ เป็นยุคที่เจ้าหลวงไม่มีอำนาจในการจัดเก็บรักษาเงินของเมือง โดยที่เงินผลประโยชน์ของเจ้าหลวงและเจ้านายบุตรหลานจะได้มาจากส่วนแบ่งค่าตอไม้ เงินเดือนพระราชทาน และเงินส่วนแบ่งค่าแรงแทนเกณฑ์ ในส่วนของการจัดเก็บภาษีใหม่นี้จึงเรียกว่า "เงินค่าราชการ" จึงเป็นช่วงที่เจ้าหลวงและเจ้านายบุตรหลานต้องยอมสละประโยชน์และเสียอำนาจไปเป็นอันมาก
สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม

ตลาดวโรรส ตลาดสดขนาดใหญ่กลางตัวเมืองเชียงใหม่ สร้างขึ้นในราวปี พ.ศ. 2453
ถนนอินทวโรรส
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2451 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.) (เดิมชื่อมหาวราภรณ์) กับหีบหมาก จ.ป.ร. ลงยา
พ.ศ. 2447 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.) (เดิมชื่อมหาสุราภรณ์)
พ.ศ. 2444 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.)
โครเมียม

บทความนี้เกี่ยวกับธาตุ สำหรับความหมายอื่น ดูที่ โครเมียม (แก้ความกำกวม)
โครเมียม  (อังกฤษ: Chromium) เป็นธาตุในตารางธาตุซึ่งมีสัญลักษณ์เป็น Cr มีหมายเลขอะตอมเป็น 24 ชื่อโครเมียมมีรากศัพท์ดั้งเดิมมาจากภาษากรีก คำว่า Chrome หมายถึงสี