stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ภาษาฮีบรู
ประวัติศาสตร์ > ภาษาฮีบรูคลาสสิก

ในความหมายอย่างกว้าง ภาษาฮีบรูคลาสสิกหมายถึงภาษาพูดในยุคโบราณของอิสราเอลตั้งแต่ 1,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช จนถึงพุทธศตวรรษที่ 9 มีสำเนียงที่เหลือรอดและผสมผสานกันมาก ชื่อที่ใช้เรียกมักมาจากวรรณคดีที่มีชื่อเสียงที่เกี่ยวข้องกับสำเนียงนั้น ๆ
ภาษาฮีบรูไบเบิลโบราณ อยู่ในช่วง 457 – 57 ปีก่อนพุทธศักราช เริ่มตั้งแต่ยุคโมนาร์จิกจนถึงการอพยพไปบาบิโลเนีย บางครั้งเรียกภาษาฮีบรูโบราณหรือฮีบรู-ปาเลา เขียนด้วยอักษรคานาอันไนต์
ภาษาฮีบรูไบเบิล ใช้ในช่วง 57 ปีก่อนพุทธศักราช ใกล้เคียงกับการอพยพไปบาบิโลเนียและปรากฏในคัมภีร์ไบเบิลที่เขียนขึ้นในยุคเดียวกันมักเรียกว่าภาษาฮีบรูไบเบิลคลาสสิก เขียนด้วยอักษรอราเมอิก
ภาษาฮีบรูไบเบิลรุ่นหลังใช้ในช่วง 57 ปีก่อนพุทธศักราช ถึง พ.ศ. 143 ซึ่งเป็นยุคเดียวกับยุคของจักรวรรดิเปอร์เซีย ปรากฏในคัมภีร์ไบเบิลฉบับของเอซราและเนเฮเมียห์
ภาษาฮีบรูในม้วนหนังสือทะเลสาบเดดซี มีอายุราว พ.ศ. 243 – 643 ซึ่งเป็นยุคที่กรีกและโรมันมีอิทธิพลเหนือกรุงเยรูซาเลมและมีการทำลายวิหารต่าง ๆ พบในม้วนหนังสือคุมรานซึ่งเป็นส่วนใหญ่ของม้วนหนังสือแห่งทะเลสาบเดดซี บางครั้งเรียกภาษาฮีบรูคุมราน ในยุคแรกเขียนด้วยอักษรอราเมอิกที่พัฒนามาเป็นอักษรฮีบรูทรงเหลี่ยม ม้วนหนังสือรุ่นหลัง ๆ เขียนด้วยอักษรฮีบรูอย่างที่ใช้ในปัจจุบัน
ภาษาฮีบรูมิซนาอิก ใช้ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 6 จนถึงช่วงพุทธศตวรรษที่ 8 - 9 ซึ่งเป็นยุคที่โรมันปกครองเยรูซาเลม พบในมิซนะห์และโตเซฟตาซึ่งอยู่ในคัมภีร์ทัลมุดและบางส่วนของม้วนหนังสือแห่งทะเลสาบเดดซี บางครั้งเรียกภาษาฮีบรูตันไนติกหรือฮีบรูรับบินิกยุคต้น
ในบางครั้ง ภาษาฮีบรูคลาสสิกที่กล่าวมาข้างต้นจะเรียกรวม ๆ ว่าภาษาฮีบรูไบเบิล นักภาษาศาสตร์ที่ศึกษาภาษาฮีบรูลงความเห็นว่าภาษาฮีบรูในม้วนหนังสือแห่งทะเลสาบเดดซีพัฒนามาเป็นภาษาฮีบรูไบเบิลยุคหลังแล้วจึงมาเป็นภาษาฮีบรูมิซนาอิก เมื่อเข้าสู่ยุคไบแซนไทน์ในพุทธศตวรรษที่ 9 ภาษาฮีบรูใช้เป็นภาษาพูดน้อยลง
ประวัติศาสตร์ > ภาษาฮีบรูในมิซนะห์และทัลมุด

เป็นคำที่ใช้เรียกภาษาฮีบรูที่ใช้ในคัมภีร์ทัลมุดของชาวยิว สำเนียงของภาษานี้คือภาษาฮีบรูมิซนาอิกที่เป็นภาษาพูดและภาษาฮีบรูอโมราอิกที่เป็นภาษาทางศาสนา
ส่วนแรกของทัลมุดเรียกว่ามิซนะห์ซึ่งมีการตีพิมพ์เผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 743 เขียนด้วยสำเนียงมิซนาอิก ซึ่งพบในม้วนหนังสือทะเลสาบเดดซีด้วย จัดว่าเป็นสำเนียงหนึ่งของภาษาฮีบรูคลาสสิก อีก 100 ปีต่อมาหลังการเผยแพร่ ภาษาฮีบรูมิซนาอิกไม่มีการใช้เป็นภาษาพูดอีก ส่วนท้ายของทัลมุดคือเกมารา ให้ความเห็นเกี่ยวกับมิซนะห์และเกไรตอต เขียนด้วยภาษาอราเมอิก ภาษาฮีบรูที่เหลืออยู่ในฐานะภาษาเขียนคือภาษาฮีบรูอโมราอิกที่ปรากฏในเกมาราด้วย
ประวัติศาสตร์ > ภาษาฮีบรูยุคกลาง

หลังจากยุคของทัลมุดมีพัฒนาการของภาษาฮีบรูในฐานะภาษาเขียนที่เรียกภาษาฮีบรูยุคกลางขึ้น ที่สำคัญคือภาษาฮีบรูติเบอเรียนซึ่งเป็นสำเนียงพื้นเมืองของกาลิลีที่กลายเป็นมาตรฐานของภาษาฮีบรู ใช้ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 12 – 15 และใช้ในการอ่านออกเสียงภาษาฮีบรูในไบเบิล
ภาษาฮีบรูติเบอเรียนได้มีการเพิ่มเครื่องหมายสระและกำหนดไวยากรณ์เพื่อรักษาลักษณะของภาษาฮีบรูไว้ การกำหนดสระนี้เกิดขึ้นในเวลาไล่เลี่ยกับการกำหนดเครื่องหมายสระในอักษรซีเรียคที่กำหนดโดยใช้จุดเช่นกัน ในยุคทองของวัฒนธรรมยิวในคาบสมุทรไอบีเรีย มีการกำหนดคำศัพท์และไวยากรณ์ของภาษาฮีบรูไบเบิลโดยได้พื้นฐานาจากภาษาอาหรับคลาสสิก
เนื่องจากมีความต้องการที่จะแสดงแนวคิดทางวิทยาศาสตร์และปรัชญาจากภาษากรีกคลาสสิกและภาษาอาหรับยุคกลาง ภาษาฮีบรูยุคกลางจึงมีการยืมศัพท์เฉพาะจากภาษาเหล่านี้ หรือสร้างคำเพิ่มจากรากศัพท์เดิมในภาษาฮีบรู นอกจากนี้ ภาษาฮีบรูยังใช้เป็นภาษาทางการค้าระหว่างชาวยิวที่อยู่คนละประเทศ
ภาษาฮีบรูในทางศาสนา

ภาษาฮีบรูเป็นภาษาที่ใช้ในบทสวดและการศึกษา และมีระบบการออกเศียงเฉพาะภาษาฮีบรูอาซเกนาซีซึ่งมีจุดกำเนิดในยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก ใช้โดยชาวยิวอาซเกนาซีที่อยู่ในชุมชนของชาวคริสต์ออร์โธดอกซ์ ได้รับอิทธิพลจากภาษายิดดิช ภาษาฮีบรูเซฟาร์ดีเป็นระบบการออกเสียงของชาวยิวในสเปนและโปรตุเกส รวมทั้งชาวยิวเซฟาร์ดีในประเทศที่เคยอยู่ในจักรวรรดิออตโตมัน ได้รับอิทธิพลจากภาษาลาดิโน
ภาษาฮีบรูมิซราฮีหรือภาษาฮีบรูตะวันออกเป็นสำเนียงทางศาสนาของชาวยิวที่อาศัยร่วมกับชาวอาหรับและในโลกอิสลาม ได้รับอิทธิพลจากภาษาอราเมอิกและภาษาอาหรับ และภาษายิวเซฟาร์ดีในบางกรณี ซึ่งถือว่ามีลักษณะของภาษาฮีบรูไบเบิลมากที่สุด และอาจเกี่ยวข้องกับภาษายิวเยเมนที่ต่างจากภาษาฮีบรูมิซราฮีในด้านระบบสระ
ภาษาฮีบรูสมัยใหม่ > พัฒนาการของภาษาฮีบรูสมัยใหม่

ภาษาฮีบรูสมัยใหม่คือภาษาฮีบรูที่ได้รับการฟื้นฟู (revival) กลับมาเป็นภาษาพูดอีกครั้งในพุทธศตวรรษที่ 24 มีลักษณะของภาษาฮีบรูเซฟาร์ดีที่เพิ่มลักษณะใหม่ๆเข้าไป เช่นคำยืมจากภาษาในยุโรปและภาษาอาหรับ การใช้ภาษาฮีบรูถูกนำกลับมาอีกครั้งโดยขบวนการฮัสกาละห์ และมีการตีพิมพ์หนังสือพิมพ์ภาษาฮีบรูในยุโรปตะวันออกและมีการเขียนนิยายด้วยภาษานี้
การฟื้นคืนมาเป็นภาษาแม่ของภาษาฮีบรูเริ่มจากการสนับสนุนของเอลีเซอร์ เบน-เยฮูดา ผู้เข้าร่วมขบวนการแห่งชาติชาวยิวเมื่อ พ.ศ. 2424 และอพยพเข้าสู่ปาเลสไตน์ที่ยังอยู่ในจักรวรรดิออตโตมันเขาได้พัฒนาเครื่องมือและวิธีการที่จะเปลี่ยนภาษาทางศาสนาให้เป็นภาษาพูด มีการจัดตั้งโรงเรียนและเขียนตำราเรียนด้วยภาษาฮีบรู ช่วง พ.ศ. 2447 – 2457 ภาษาฮีบรูมีการใช้ในปาเลสไตน์มากขึ้นและกลายเป็นหนึ่งในสามภาษาราชการของปาเลสไตน์ในอาณัติของอังกฤษ ภาษาที่เกิดใหม่นี้มีคำศัพท์ของภาษากลุ่มเซมิติก มีรูปแบบการเรียงประโยคแบบภาษาในยุโรป
ภาษาฮีบรูสมัยใหม่ > ปฏิกิริยาต่อภาษาฮีบรูใหม่

เมื่อมีการก่อตั้งประเทศอิสราเอลและมีชาวยิวจากหลายประเทศอพยพมาอยู่รวมกัน ภาษาฮีบรูซึ่งเป็นภาษาศักดิ์สิทธิ์ในศาสนายิวได้กลายเป็นภาษากลางระหว่างชาวยิวกลุ่มต่างๆ มีการตั้งคณะกรรมการภาษาฮีบรูซึ่งต่อมาได้กลายเป็นสำนักภาษาฮีบรูในปัจจุบัน งานของคณะกรรมการคือการเผยแพร่พจนานุกรม แต่ก็มีชาวยิวบางส่วนปฏิเสธภาษาฮีบรูและพูดภาษายิดดิชเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ชาวยิวในอิสราเอลปัจจุบันมีน้อยมากที่ไม่พูดภาษาฮีบรู
ภาษาฮีบรูสมัยใหม่ > ภาษาฮีบรูในสหภาพโซเวียต

ในภาษารัสเซียมีศัพท์ที่ใช้แยกกันระหว่างภาษาฮีบรูโบราณและภาษาฮีบรูสมัยใหม่ สหภาพโซเวียตเห็นว่าพวกที่ใช้ภาษาฮีบรูเป็นพวกปฏิกิริยาซึ่งเกี่ยวข้องกับทั้งศาสนายูดายและลัทธิไซออนนิสต์ การสอนภาษาฮีบรูในโรงเรียนประถมศึกษาและมัธยมศึกษาถูกสั่งห้ามตั้งแต่ พ.ศ. 2462 ภาษายิดดิชเป็นภาษาพูดของชาวยิวในรัสเซียซึ่งถูกกำหนดให้เป็นภาษาประจำชาติ ส่วนภาษาฮีบรูถูกกำหนดใหเป็นภาษาต่างชาติ หนังสือภาษาฮีบรูถูกห้ามตีพิมพ์และให้นำออกจากห้องสมุด
ภาษาฮีบรูสมัยใหม่ > ภาษาฮีบรูในบิโรบิดซาน

มหาวิทยาลัยแห่งชาติยิวบิโรบิดซานทำงานเกี่ยวกับชุมชนชาวยิวในบิโรบิดซานซึ่งอยู่ในภาคตะวันออกไกลของรัสเซีย มหาวิทยาลัยนี้ศึกษาภาษาฮีบรู ประวัติศาสตร์และภาษาฮีบรูคลาสสิก ในเขตปกครองตนเองชาวยิวมีการเรียนภาษาฮีบรูและภาษายิดดิช และมีการอนุรักษ์วัฒนธรรมยิวที่ได้รับการส่งเสริมจากรัฐบาลอิสราเอลในปัจจุบัน
ลักษณะของภาษาฮีบรูสมัยใหม่

ภาษาฮีบรูมาตรฐานที่พัฒนาโดยเอลีเซอร์ เบน-เยฮูดา มีพื้นฐานมาจากการสะกดแบบมิซนาอิกและการออกเสียงแบบภาษาฮีบรูเซฟาร์ดี ผู้พูดภาษาฮีบรูสมัยใหม่รุ่นแรกๆเป็นผู้พูดภาษายิดดิชมาก่อน จึงมีการใช้สำนวนและภาษาเขียนแบบที่ได้รับอิทธิพลจากภาษายิดดิช ภาษาที่ใช้พูดในอิสราเอลได้พัฒนาไปเป็นภาษาฮีบรูอาซเกนาซี
การจัดจำแนก

การจัดจำแนกภายในหมู่นักวิชาการมีความแตกต่างกัน ส่วนใหญ่ยอมรับความต่อเนื่องจากภาษาฮีบรูในไบเบิลและภาษาฮีบรูมิซนาอิก ในขณะที่มีการยอมรับคำศัพท์และรูปแบบการเรียงประโยคจากภาษาในยุโรปมาด้วย ในทิศทางเดียวกับการพัฒนาของภาษาอาหรับมาตรฐานสมัยใหม่ เช่นภาษาอาหรับในโมร็อกโก นักวิชาการมีความเห็นต่างกัน เช่น
Wexler กล่าวว่าภาษาฮีบรูสมัยใหม่ไม่ใช่ภาษากลุ่มเซมิติกแต่เป็นสำเนียงของภาษายิว-ซอร์เบียน โดยเขาเห็นว่าโครงสร้างของภาษาเป็นแบบภาษากลุ่มสลาฟที่รับเอาคำศัพท์และระบบการผันคำของภาษาฮีบรูแบบเดียวกับการเกิดภาษาผสมอื่นๆ
Ghilad Zuckesmann เห็นว่าภาษาฮีบรูในอิสราเอลเป็นภาษาที่แยกต่างหากจากภาษาฮีบรูอื่นๆ เนื่องจากการเรียงประโยคแบบยุโรปและมีลักษณะผสมระหว่างแบบของภาษาฮีบรูและแบบของภาษาในยุโรป
การปรากฏร่วมกับภาษาอราเมอิก

ภาษาอราเมอิกเป็นภาษากลุ่มเซมิติกตะวันตกเฉียงเหนือเช่นเดียวกับภาษาคานาอันไนต์ ชื่อของภาษานี้อาจมาจากคำว่า Aram Naharayin ในเมโสโปเตเมียตอนบนหรือ Aram ซึ่งเป็นชื่อโบราณของซีเรีย สำเนียงที่หลากหลายของภาษาอราเมอิก พัฒนาร่วมมากับภาษาฮีบรูในประวัติศาสตร์
การปรากฏร่วมกับภาษาอราเมอิก > ภาษาอราเมอิกในฐานะภาษากลางของตะวันออกกลาง

ภาษาของพระเยซูและจักรวรรดิบาบิโลเนียใหม่เป็นสำเนียงของภาษาแอราเมอิกจักรวรรดิเปอร์เซียที่เข้ายึดครองบาบิโลเนียในเวลาต่อมาได้ให้ภาษาอราเมคเป็นภาษากลางของจักรวรรดิ ประชากรชาวยิวที่ถูกบังคับให้อพยพมาอยู่ที่บาบิโลนและบริเวณใกล้เคียงของยูดาห์ ได้รับอนุญาตให้กลับสู่เยรูซาเลมและตั้งยูเดียในฐานะจังหวัดหนึ่งของเปอร์เซีย ทำให้ภาษากอราเมอิกเข้าไปมีบทบาทในยูเดียด้วย
อักษรอราเมอิกพัฒนามาจากอักษรคานาอันไนต์ และในราว พ.ศ. 643 อักษรอราเมอิกพัฒนาไปเป็นอักษรฮีบรูทรงเหลี่ยมที่พบในม้วนคัมภีร์แห่งทะเลสาบเดดซี
การปรากฏร่วมกับภาษาอราเมอิก > ภาษาอราเมอิกเข้ามาแทนที่ภาษาฮีบรูในฐานะภาษาพูด

นักวิชาการรุ่นใหม่เมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 25 ให้ความเห็นว่าภาษาอราเมอิกกลายเป็นภาษาพูดในดินแดนอิสราเอลตั้งแต่ยุควาเลนนิสติกในช่วง พ.ศ. 143 ซึ่งเป็นช่วงที่เลิกใช้ภาษาฮีบรูเป็นภาษาพูด อย่างไรก็ตาม หลักฐานจากม้วนคัมภีร์แห่งทะเลสาบเดดซีแสดงให้เห็นว่าภาษาฮีบรูยังคงใช้เป็นภาษาพูดควบคู่กับภาษาอราเมอิกต่อไป จนถึงช่วงที่ใกล้จะสิ้นสุดจักรวรรดิโรมันและกลายเป็นภาษาทางศาสนาในยุคจักรวรรดิไบแซนไทน์ เมื่อราว พ.ศ. 943 ภาษาที่มีบทบาทในอิสราเอลในยุคดังกล่าวมีสามภาษาคือภาษาฮีบรูในฐานะภาษาแม่ ภาษาอราเมอิกในฐานะภาษากลาง และภาษากรีกในการติดต่อกับภาคตะวันออกของจักรวรรดิโรมัน
การปรากฏร่วมกับภาษาอราเมอิก > ภาษาอราเมอิกสำเนียงของชาวยิว

การใช้ภาษาอราเมอิกเป็นภาษากลางทำให้สำเนียงที่ใช้พูดในบริเวณต่างๆมีความแตกต่างกัน มีสำเนียงอราเมอิกเก่าตะวันตก  รวมทั้งสำเนียงอราเมอิกเก่ายูเดียในช่วงจักรวรรดิโรมันด้วย โยเซฟัส ฟลาโส ได้เขียนหนังสือสงครามยิวด้วยภาษาอราเมอิกเก่ายูเดีย ซึ่งต่อมาได้แปลเป็นภาษากรีกเพื่อเผยแพร่ในจักรวรรดิโรมัน แต่ภาษาอราเมอิกที่โยเซฟัสใช้ไม่ได้เหลือรอด ในการสร้างเยรูซาเลมและวิหารครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 613 ชาวยิวเริ่มแพร่กระจายจากเยรูซาเลมไปยังประเทศอื่นโดยเฉพาะหลังสงครามบาร์โกคบาเมื่อ พ.ศ. 678 เมื่อโรมันเปลี่ยนเยรูซาเลมให้เป็นเมืองของลัทธิเพเกินชื่อ แอเลีย กาปิโตลินา
หลังสงคราม ภาษาอราเมอิกสำเนียงยิวปาเลสไตน์ได้ก่อตัวขึ้นกลายเป็นสำเนียงหลักของภาษาอราเมอิกกลางสาขาตะวันตก เยรูซาเลมทัลมุดใช้ภาษาอราเมอิกสำเนียงยิวปาเลสไตน์นี้เช่นเดียวกับมิดรัช รับบา และน่าจะมีอิทธิพลต่อการออกเสียงของภาษาฮีบรูติเบอเรียน
บาบิโลเนียทัลมุดใช้ภาษาอราเมอิกสำเนียงยิวบาบิโลเนียซึ่งเป็นสำเนียงของภาษาอราเมอิกลางสาขาตะวันออก ภาษานี้ยังคงเป็นภาษาพูดของชาวยิวในเมโสโปเตเมียและภาษาลิซานา เดนี ในเคอร์ดิสถานมีภาษาอราเมอิกที่เป็นลูกหลานของภาษาเหล่านี้ยังคงใช้พูดโดยชาวยิวจำนวนน้อย ภาษาอราเมอิกสำเนียงยิวเหล่านี้ไม่ได้รับอิทธิพลจากภาษาฮีบรู
ภาษาอื่นที่ปรากฏร่วมกับภาษาฮีบรู

นอกจากภาษาอราเมคสำเนียงยิวแล้ว ยังมีภาษาอื่นๆที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาฮีบรู เช่น ภาษายิดิช ภาษาลาดิโนและภาษาอาหรับของชาวยิว ภาษาเหล่านี้ ไม่มีภาษาใดที่พัฒนามาจากภาษาฮีบรูโดยตรง แต่มีการยืมบางคำจากภาษาฮีบรูไปใช้
ตัวอักษร (พยัญชนะ และสระ)

ภาษาฮีบรู  เขียนจากขวาไปซ้าย (เหมือนกับภาษาอาหรับ)   ต่างจากภาษาไทยซึ่งเขียน (ประโยค) จากซ้ายไปขวา (เหมือนภาษาอังกฤษ)  ดังนั้นการเปิดหนังสือฮีบรู  จึงเปิดจากขวาไปซ้ายด้วย (เหมือนหนังสือญี่ปุ่น)   สำหรับผู้ที่ไม่ชิน  อาจจะรู้สึกว่า เป็นการเปิดจากปกหลัง หรือหน้าสุดท้ายมาก่อน  แต่จริงๆ ตรงนั้นเป็นหน้าแรกในการเขียนแบบฮีบรู  คนอิสราเอลหลายคน เคยพูดให้เหตุผลว่า การเขียนจากขวาไปซ้ายแบบนี้  ทำให้สะดวกกว่าในสมัยที่มนุษย์เริ่มมีอักษรใช้ในยุคแรกๆ โดยช่วยให้แกะสลักข้อความต่างๆ ลงบนแผ่นศิลาหรือแผ่นหินได้ง่ายขึ้น  เพราะคนส่วนมากถนัดขวา  และการสลักตัวอักษรลงบนแผ่นหิน  โดยแท่งเหล็กมือซ้าย (แทนดินสอ) และถือค้อนสลักด้วยมือขวา  น่าจะทำได้ดีกว่า และรวดเร็วกว่า (ภาษาที่เขียนจากซ้ายไปขวา)
ภาษาเขียนในภาษาฮีบรูมี 2 รูปแบบคือ  ตัวพิมพ์ และตัวเขียน  (ซึ่งน้อยกว่าภาษาเขียนในภาษาอังกฤษซึ่งมีถึง 4 แบบ คือ ตัวพิมพ์เล็ก  ตัวพิมพ์ใหญ่ ตัวเขียนเล็ก ตัวเขียนใหญ่)
| ชื่อเรียกตัวอักษรในภาษาฮีบรู | ชื่อเรียกตัวอักษรในภาษาฮีบรู | ตัวอักษรฮีบรู> ตัวพิมพ์ฮีบรูมาตรฐาน | ตัวอักษรฮีบรู> ตัวพิมพ์ฮีบรูมาตรฐาน | ตัวอักษรฮีบรู> ตัวพิมพ์ฮีบรูมาตรฐาน | ตัวอักษรฮีบรู> อักษรฮีบรูหวัด | ตัวอักษรฮีบรู> อักษรราชี | ตัวอักษรในภาษาอื่น> อักษรฟินิเชียน | ตัวอักษรในภาษาอื่น> อักษรกรีก | ตัวอักษรในภาษาอื่น> อักษรลาติน | ตัวอักษรในภาษาอื่น> อักษรซีริลลิก | ตัวอักษรในภาษาอื่น> อักษรนาบาทาเอียน | ตัวอักษรในภาษาอื่น> อักษรอาหรับ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| אָלֶף | /'alef/ | א | א | א |  |  |  | Αα | Aa | Аа |  | ا |
| בֵּית | /bet/ | ב | ב | ב |  |  |  | Ββ | Bb | Бб Вв |  | ﺑ ب |
| גִּמֶל | /'gimel/ | ג | ג | ג |  |  |  | Γγ | Cc Gg | Гг |  | ﺟ ج |
| דָּלֶת | /'dalet/, หรือ /'daled/ | ד | ד | ד |  |  |  | Δδ | Dd | Дд |  | دذ |
| הֵא | /he/, หรือ /hej/ | ה | ה | ה |  |  |  | Εε | Ee | Ее Єє |  | ه هـ ـهـ ـه |
| וָו | /vav/ | ו | ו | ו |  |  |  | Υυ Ϝϝ | FfUuVv WwYy | Ѵѵ Уу |  | و |
| זָיִן | /'zain/ | ז | ז | ז |  |  |  | Ζζ | Zz | Зз |  | ز |
| חֵית | /χet/ | ח | ח | ח |  |  |  | Ηη | Hh |  Ии  |  | ﺣح |
| טֵית | /tet/ | ט | ט | ט |  |  |  | Θθ |  –  |  Ѳѳ  |  | طظ |
| יוֹד | /jod/, หรือ /jud/ | י | י | י |  |  |  | Ιι | Jj Ii | Јј Іі |  | ﻳ ي |
| כַּף | /kaf/ | כ ך | כ ך | כ ך |  |  |  | Κκ | Kk | Кк |  | ﻛ ك |
| לָמֶד | /'lamed/ | ל | ל | ל |  |  |  | Λλ | Ll | Лл |  | ﻟ ل |
| מֵם | /mem/ | מ ם | מ ם | מ ם |  |  |  | Μμ | Mm | Мм |  | ﻣ م |
| נוּן | /nun/ | נ ן | נ ן | נ ן |  |  |  | Νν | Nn | Нн |  | ﻧ ن |
| סָמֶךְ | /'sameχ/ | ס | ס | ס |  |  |  | Ξξ Χχ | Xx | Ѯѯ Хх |  | ? |
| עַיִן | /'ain/ | ע | ע | ע |  |  |  | Οο | Oo | Оо |  | ﻋ ع ء غـ غ |
| פֵּא | /pe/, หรือ /pej/ | פ ף | פ ף | פ ף |  |  |  | Ππ | Pp | Пп |  | ﻓ ف |
| צָדֵי | /'tsade/, หรือ /'tsadik/ | צ ץ | צ ץ | צ ץ |  |  |  | Ϻϻ | - | Цц Чч |  | ﺻ ص ضـ ض |
| קוֹף | /kof/, หรือ /kuf/ | ק | ק | ק |  |  |  | Ϙϙ | Qq | Ҁҁ |  | ﻗ ق |
| רֵישׁ | /reʃ/, หรือ /rejʃ/ | ר | ר | ר |  |  |  | Ρρ | Rr | Рр |  | ر |
| שִׁין | /ʃin/ | ש | ש | ש |  |  |  | Σσς | Ss | Сс Шш |  | سـ س شـ ش |
| תָּו | /tav/, หรือ /taf/ | ת | ת | ת |  |  |  | Ττ | Tt | Тт |  | ﺗ ت ﺛ ث |
ตัวอักษร (พยัญชนะ และสระ) > ข้อสังเกตเกี่ยวกับตัวอักษรและเสียงในภาษาฮีบรู

พยัญชนะ  22  ตัว  แต่มี 27 รูป  เพราะมีพยัญชนะ 5 ตัว ถ้าอยู่ท้ายคำ จะเปลี่ยนรูปไป  คือ ตัวที่ 11 คัฟ כ, ตัวที่ 13  นุน  נ, ตัวที่ 14 เม็ม מ, ตัวที่ 17 เพย์  פ และตัวที่ 18  ทซะดิ צ
มีสระ 5 เสียง  คือ  อะ, อิ, เอะ, อุ, โอะ  แต่มีการเขียนสระมากกว่า 5 รูปแบบ รวมเรียกว่า "นิกคุต" (niqqud) โดยอาจเป็นจุด (1 – 3 จุด) หรือเป็นขีดใต้พยัญชนะ มีอักษร 2 ตัวที่ออกเป็นเสียงสระด้วย คือ ตัววัฟ (ו) ออกเสียงเป็นสระโอ และสระอุ กับตัวยุด (י) ออกเสียงเป็นสระอิ ด้วย   นอกจากนี้ เมื่อสระ 2 ตัวออกเสียงพร้อมๆ กัน  จะทำให้เกิดสระเสียงใหม่ เช่น คำว่าเฮซิเลีย คนอิสราเอลจะออกเสียงและเขียนเป็น เฮ – ซิ – ลิ – ย่ะ คือ สระอิ + สระอะ กลายเป็น สระเอีย
ไม่มีเสียงวรรณยุกต์  คือ ไม่มีเสียงสูง – ต่ำ (tonation) การออกเสียงพยางค์ด้วยโทนเสียงเสียงที่ต่างกัน ไม่มีผลให้ความหมายของคำเปลี่ยนไป  (เช่นเดียวกับภาษาตะวันตกทั่วไป)
ตัวอักษร (พยัญชนะ และสระ) > เสียงพยัญชนะฮีบรู 4 เสียง  ที่ไม่มีเสียงเทียบในภาษาไทย

ตัวที่ 6 วัฟ (ו) และตัวที่ 2 (ที่เป็นตัวเพิ่ม) เว็ท (ב)  (ทั้ง ๒ พยัญชนะนี้  เสียงเหมือนกัน)  คือเป็นเสียง ว แต่เป็นเสียงก้อง (voiced)  เวลาออกเสียง ฟันบน จะแตะบนริมฝีปากล่าง
ตัวที่ 7 ซะยิน (ז) เป็นเสียง ซ  แต่เป็นเสียงก้อง (voiced) คือ เสียง ซ ที่ออกมาจากลำคอ เทียบได้กับเสียง Z ในภาษาอังกฤษ
ตัวที่ 8 เค็ท (ח) และตัวที่ 11 คัฟ כ (ทั้ง ๒ พยัญชนะนี้  เสียงเหมือนกัน) คือ คล้ายเสียง ค แต่ฐานเสียงออกมาจาก คอที่ลึกกว่า
ตัวที่ 18 ซะดิ (צ) คือ คล้ายออกเป็นเสียง ท ควบ ซ   คือเสียง (ท) จะออกครึ่งเสียงเร็วๆ ไม่ได้เป็นเสียง ทะ ตรงๆ
นอกจากนี้  ฮีบรูยังมีลักษณะสำคัญอีกอย่างคือ ตัวอักษรฮีบรูทั้งชุดเป็นพยัญชนะล้วนไม่มีรูปสระ ดังนั้นเวลาเขียนจะไม่แสดงรูปสระ เช่น คำว่า อิสราเอล จะเขียนแบบลดรูปสระเป็น อสรอล ซึ่งหากถ้าผู้อ่านไม่เคยชิน (คนที่ไม่ได้เติบโตมากับภาษาฮีบรูและเรียนรู้เสียงอ่านแต่เด็ก) จะทำให้อ่านพลาดได้ง่าย  ดังนั้นโดยทั่วไปในภาษาฮีบรูที่เขียนอย่างมีรูปสระกำกับ ก็คือ ในพระคัมภีร์เก่า ซึ่งเป็นหนังสือทางศาสนา ในหนังสือเด็ก และในคำที่มาจากภาษาต่างประเทศ ก็มักจะเขียนสระกำกับไว้ เพื่อให้อ่านออกเสียงได้ถูกต้องใกล้เคียงกับภาษาเดิม
ไวยากรณ์

ไวยากรณ์ของภาษาฮีบรูมีระบบการใช้คำบุพบทมากกว่าการใช้การก แต่การผันคำก็มีบทบาทในการสร้างคำกริยาและคำนาม ตัวอย่าง เช่น คำนามมีโครงสร้างผูกประโยคเรียกว่า สมิคุต เพื่อแสดงถึงความสัมพันธ์แบบเป็นของซึ่งเป็นภาคกลับของการกแสดงความเป็นเจ้าของในภาษาที่มีการผันคำส่วนใหญ่ คำสมิคุตมักแสดงด้วยขีดคั่น ในการพูดแบบสมัยใหม่การใช้โครงสร้างผูกประโยคมักใช้ปนไปกับการใช้บุพบท shel (ของ)
ระบบการเขียน

ภาษาฮีบรูปัจจุบันเขียนด้วยอักษรฮีบรูจากขวาไปซ้าย อักษรปัจจุบันมีรูปร่างเป็นแบบเหลี่ยม ที่พัฒนามาจากอักษรอราเมอิก อักษรอีกแบบหนึ่งที่มักใช้ในเอกสารลายมือเขียนมีรูปร่างค่อนข้างกลม และเป็นเส้นโค้งกว่า
ระบบการเขียน > นิกคุต

ภาษาฮีบรูไบเบิลยุคแรกมีแต่พยัญชนะและช่องว่าง ระบบการแสดงเสียงสระที่เรียกนิคุต (มาจากรากศัพท์ที่หมายถึงจุด) เริ่มพัฒนาขึ้นเมื่อพุทธศตวรรษที่ 10 ปัจจุบันใช้ในการพิมพ์ไบเบิล และหนังสือทางศาสนาต่างๆ รวมทั้งในบทกวี หนังสือสำหรับเด็ก และหนังสือสำหรับผู้เริ่มเรียนภาษาฮีบรู หนังสือภาษาฮีบรูสมัยใหม่มีเพียงพยัญชนะ ช่องว่าง และเครื่องหมายวรรคตอนต่างๆ มีการใช้นิกคุตเมื่อจำเป็นเพื่อป้องกันความกำกวมของความหมายและในการถอดเสียงชื่อที่มาจากภาษาอื่น
ระบบการเขียน > พยัญชนะ

หน่วยเสียงทั้งหมดในภาษาฮีบรูแทนด้วยอักษรเดี่ยว แม้ว่าอักษรเดี่ยวบางตัวเช่น เบต แทนได้สองเสียงคือ /b/ และ /v/ แต่ในการเขียนแบบเต็มจะแยกเสียงทั้งสองอกจากกันโดยเติมจุดเมื่อออกเสียง b อักษรบางตัวมีรูปท้ายคำซึ่งใช้เฉพาะเมื่ออยู่ท้ายคำเท่านั้น
ระบบการเขียน > แม่แบบการอ่าน

อักษรเฮย วาฟ และยอดใช้แสดงทั้งเสียงพยัญชนะ /h/, /v/, และ /j/ ตามลำดับ หรือใช้แทนเสียงสระ ซึ่งเมื่อใช้แทนเสียงสระจะเรียกแม่แบบการอ่าน อักษรเฮยเมื่ออยู่ท้ายคำมักแสดงเสียง/อา/เมื่อเป็นเพศหญิงหรือเสียง /อี/ เมื่อเป็นเพศชาย บางครั้งแสดงเสียง/โอ/ เช่น שְלֹמֺה (shlomo โซโลมอน) วาฟ ใช้แสดงเสียง/โอ/หรือ/อู/ และยอดอาจใช้แทนเสียง /อี/ หรือ/เอ/ บางครั้งใช้ยอดสองครั้งเพื่อแสดงเสียง/เอย/ ในภาษาฮีบรูอิสราเอลสมัยใหม่ ใช้อะเลฟแทนเสียง/อา/ในชื่อที่มาจากภาษาอื่น โดยเฉพาะภาษาอาหรับ
เอลีเซอร์ เบน-เยฮูดา
ยุทธการที่ทิวก์สบรี

ยุทธการที่ทิวก์สบรี (อังกฤษ: Battle of Tewkesbury) เป็นยุทธการในสงครามดอกกุหลาบที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1471 ที่เมืองทิวก์สบรีในเทศมณฑลกลอสเตอร์เชอร์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายราชวงศ์แลงคัสเตอร์ที่นำโดยเอ็ดมันด์ โบฟอร์ต ดุ๊กที่ 4 แห่งซัมเมอร์เซต, มาร์กาเร็ตแห่งอ็องฌู และเอ็ดเวิร์ดแห่งเวสต์มินสเตอร์ เจ้าชายแห่งเวลส์ และฝ่ายราชวงศ์ยอร์กที่นำโดยพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 4 และริชาร์ด ดุ๊กแห่งยอร์ก พระอนุชา ผลของยุทธการครั้งนี้ยอร์กเป็นฝ่ายได้รับชัยชนะอย่างเด็ดขาด
ยุทธการครั้งนี้เป็นยุทธการที่ทำให้ฝ่ายราชวงศ์แลงคัสเตอร์ต้องยุติการยึดราชบัลลังก์อังกฤษเป็นการชั่วคราว จากนั้นมาก็เป็นเวลาอีกสิบสี่ปีก่อนที่เฮนรี ทิวดอร์จะสามารถยุติความขัดแย้งของราชวงศ์แลงคัสเตอร์และราชวงศ์ยอร์กเป็นการถาวรได้
ดูเพิ่ม

สงครามดอกกุหลาบ
สงครามกลางเมือง
ราชวงศ์แลงคัสเตอร์
ราชวงศ์ยอร์ก
ยุทธการที่นิวบรีครั้งที่ 2

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
ยุทธการที่นิวบรีครั้งที่ 2 (อังกฤษ: Second Battle of Newbury) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม ค.ศ. 1644 ที่เมืองนิวบรีในเทศมณฑลบาร์กเชอร์ในอังกฤษ ที่เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเจ้าชายมอริซแห่งพาลาทิเนต กับฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยรอเบิร์ต เดเวอรู เอิร์ลที่ 3 แห่งเอสเซกซ์, เซอร์วิลเลียม วอลเลอร์ และเอดเวิร์ด มอนทากิว เอิร์ลที่ 2 แห่งแมนเชสเตอร์ ผลของสงครามครั้งนี้ฝ่ายรัฐสภาได้รับชัยชนะทางยุทธการ ในด้านความเสียหายฝ่ายนิยมกษัตริย์มีผู้เสียชีวิต 1,500 คน ส่วนฝ่ายรัฐสภามีผู้เสียชีวิต 2,000 คน
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่ราวนด์เวย์ดาวน์

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
ยุทธการราวนด์เวย์ดาวน์ (อังกฤษ: Battle of Roundway Down) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม ค.ศ. 1643 ที่เมืองดิไวซ์สในมณฑลวิลท์เชอร์ในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 1 ที่นำโดยราล์ฟ ฮอพตัน บารอนฮอพตันที่ 1 และเฮนรี วิลม็อท เอิร์ลแห่งโรเชสเตอร์ที่ 1และฝ่ายรัฐสภาที่นำโดยเซอร์วิลเลียม วอลเลอร์ และอาร์เธอร์ เฮเซลริก บารอนเน็ตที่ 2 ผลของสงครามครั้งนี้ฝ่ายนิยมกษัตริย์ได้รับชัยชนะอย่างเด็ดขาด ในด้านความเสียหายฝ่ายนิยมกษัตริย์ไม่เป็นที่ทราบจำนวน ส่วนฝ่ายรัฐสภามีผู้เสียชีวิต 600 คนและถูกจับเป็นเชลยอีก 1,000 คน
ดูเพิ่ม

สมเด็จพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายกษัตริย์นิยม
ยุทธการที่บาร์เนต

ยุทธการบาร์เน็ต (อังกฤษ: Battle of Barnet) เป็นยุทธการในสงครามดอกกุหลาบ ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 14 เมษายน ค.ศ. 1471 เหนือบาร์เน็ตเหนือลอนดอนในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายราชวงศ์แลงคาสเตอร์ที่นำโดยริชาร์ด เนวิลล์ เอิร์ลแห่งวอริคที่ 16 และฝ่ายราชวงศ์ยอร์คที่นำโดยสมเด็จพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 4 ผลของยุทธการครั้งนี้ยอร์คเป็นฝ่ายได้รับชัยชนะ
ดูเพิ่ม

สงครามดอกกุหลาบ
ราชวงศ์แลงคาสเตอร์
ราชวงศ์ยอร์ค
ยุทธการที่มาร์สตันมัวร์

| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษ |
| --- | --- |
ครั้งที่ 1 – ครั้งที่ 2 – ครั้งที่ 3
| ด ค กสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 |
| --- | --- |
ฮัลล์ (1642) - เพาวิคบริดจ์ - เอ็ดจฮิลล์ - อายสบรี - เบรนท์ฟอร์ด - เทอแนมกรีน - แบรดด็อคดาวน์ - ฮอพตันฮีธ - ซีครอฟมัวร์ - เซาเออร์ตันดาวน์ - สรัตตัน - ชาลโกรฟฟิลด์ - แอดวาลตันมัวร์ - แลนสดาวน์ - ราวนด์เวย์ดาวน์ - การบุกบริสตอล - เกนสบะระห์ - ฮัลล์ (1643) - วินซบีย์ - เรดดิง - กลอสเตอร์ - นิวบรีครั้งที่ 1 - อัลตัน - เชอริตัน - นันทวิค - โบลดันฮิลล์ - การช่วยนิวอารค์ - ยอร์ค - การสังหารหมู่ที่โบลตัน - โครเพอรดีย์บริดจ์ - มารสตันมัวร์ - ลอสวิเธล - นิวบรีครั้งที่ 2 - การล้อมเมือง - เนสบีย์ - แลงพอร์ต - โรว์ตันฮีธ - สโตว์-ออน-เดอะ-วอลล์ - อ๊อกซฟอร์ด
ยุทธการที่มาร์สตันมัวร์ (อังกฤษ: Battle of Marston Moor) เป็นยุทธการในสงครามกลางเมืองอังกฤษครั้งที่ 1 ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม ค.ศ. 1644 ที่เมืองใกล้ลองมาร์สตันทางตะวันตกของยอร์กในอังกฤษ เป็นการต่อสู้ระหว่างกองทัพของฝ่ายนิยมกษัตริย์ของพระเจ้าชาลส์ที่ 1 ที่นำโดยเจ้าชายรูเพิร์ตแห่งไรน์และวิลเลียม คาเว็นดิช ดยุคแห่งนิวคาสเซิล-อัพพอน-ไทน์ที่ 1 และฝ่ายรัฐสภาและกลุ่มพันธสัญญาของสกอตแลนด์ที่นำโดยอเล็กซานเดอร์ เลสลี เอิร์ลที่ 1 แห่งลีเวน, เอดเวิร์ด มอนทากิว เอิร์ลที่ 2 แห่งแมนเชสเตอร์ และลอร์ดแฟร์แฟกซ์ ผลของสงครามครั้งนี้ฝ่ายรัฐสภาได้รับชัยชนะอย่างเด็ดขาด ในด้านความเสียหายฝ่ายนิยมกษัตริย์มีผู้เสียชีวิต 4,000 คนและถูกจับ 1,500 คน ส่วนฝ่ายรัฐสภามีผู้เสียชีวิตราว 300 คน
จากสงครามครั้งนี้โอลิเวอร์ ครอมเวลล์ได้รับชื่อเสียงว่าเป็นผู้บังคับบัญชากองทหารม้าผู้มีความสามารถ เป็นผู้ริเริ่มก่อตั้งกองทหารที่มีวินัย
ดูเพิ่ม

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ
โอลิเวอร์ ครอมเวลล์
สงครามกลางเมืองอังกฤษ
ฝ่ายรัฐสภา
ฝ่ายนิยมกษัตริย์
ยุทธการที่ลำพี้

| ด ค กความขัดแย้งช่วงอวสานราชวงศ์ฮั่น |
| --- | --- |
 หือฉง  โจรโพกผ้าเหลือง  เลียงจิ๋ว  การสังหารหมู่ขันที  ตั๋งโต๊ะ  (เอ๊งหยง)   เยียงเซีย  เจี้ยเฉียว  ซงหยง  เตียงฮัน  เฟิงชิว  ชีจิ๋ว  กุนจิ๋ว  กังตั๋ง  โจโฉรบเตียวสิ้ว  แห้ฝือ  อี้จิง  อ้วนสุด  กัวต๋อ  พกบ๋อง  แฮเค้า  ภาคเหนือของจีน  (ลิหยง • เงียบกุ๋น • ลำพี้ • เป๊กลงสาน)   กังแฮ  เซ็กเพ็ก  ภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน  (ตงก๋วน • กิจิ๋ว • โลเสีย •  กิสาน (ค.ศ. 214) • เองเปงก๋วน)   เอ๊กจิ๋ว  ยี่สู (ค.ศ. 213)  หับป๋า  เกงจิ๋ว (ค.ศ. 215)  ปา (ค.ศ. 215-216)  ยี่สู (ค.ศ. 217)  ฮันต๋ง  อ้วนเสีย  เกงจิ๋ว (ค.ศ. 219)  สามก๊ก → 
ยุทธการที่ลำพี้ (อังกฤษ: Battle of Nanpi) ที่เกิดขึ้นในเดือน 1 ของ 205 ระหว่างยุคที่รู้จักในชื่อ ยุคสิ้นราชวงศ์ฮั่น การรบครั้งนี้เป็นการทำลายล้าง อ้วนถำ หนึ่งในบุตรชายของ อ้วนเสี้ยว ที่พยายามสืบทอดตำแหน่งของบิดา โดยศัตรูของเขา โจโฉ ซึ่งรับราชการเป็นหนึ่งในสามเสนาบดี และได้ชัยชนะครั้งสำคัญครั้งก่อนหน้าเหนือบุตรชายอีกคนของอ้วนเสี้ยว อ้วนซง ชัยชนะของโจโฉที่ ลำพี้ ส่งผลให้เขาไม่สามารถควบคุมที่ราบภาคเหนือได้ขณะเดียวตระกูลอ้วนก็ถูกไล่ล่าทำให้ต้องหนีขึ้นเหนือ
ปูมหลัง

อ้วนเสี้ยว ขุนศึกผู้เรืองอำนาจทางภาคเหนือของจีนพ่ายแพ้อย่างเบ็ดเสร็จใน ยุทธการที่กัวต๋อ โดย โจโฉ ใน 200