พระสมเด็จวัดระฆัง
พุทธลักษณะพิมพ์ทรง

พระสมเด็จวัดระฆังฯ มีหลากหลายพิมพ์ทรงด้วยกัน แต่ที่เป็นที่นิยมและรู้จักกันดี ได้แก่ พิมพ์ทรงพระประธาน (หรือพิมพ์ใหญ่) พิมพ์ทรงเจดีย์ พิมพ์ทรงฐานแซม พิมพ์ทรงเกศบัวตูม พิมพ์ทรงปรกโพธิ์ และพิมพ์ทรงเศียรบาตรอกครุฑ ดังมีรายละเอียดของแต่ละพิมพ์ทรงดังนี้
พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ทรงพระประธาน (หรือพิมพ์ใหญ่) เป็นพิมพ์ทรงที่ได้รับความนิยมสูงที่สุดในบรรดาพิมพ์ทรงทั้ง 6 พิมพ์ทรง ซึ่งโดยทั่วไป จะมีขนาดและสัณฐานใหญ่กว่าพิมพ์ทรงอื่นๆ เล็กน้อย ทั้งปริมาตรของกรอบและองค์พระปฏิมา แต่ก็ไม่เสมอไปเพราะพระสมเด็จพิมพ์ทรงพระประธานนี้ มีแบบพิมพ์ย่อยอยู่อย่างน้อย 6 แบบพิมพ์ คือ แบบพิมพ์เขื่อง แบบพิมพ์โปร่ง แบบพิมพ์ชะลูด แบบพิมพ์ป้อม แบบพิมพ์สันทัด และแบบพิมพ์ย่อม โดย 3 แบบพิมพ์แรกจะมีขนาดใหญ่กว่าพิมพ์ทรงเจดีย์ นอกนั้นมีขนาดใกล้เคียงกัน การที่มีชื่อเรียกว่า "พิมพ์ทรงพระประธาน" ก็เพราะว่าองค์พระปฏิมาของพิมพ์ทรงนี้มีพุทธลักษณะที่งดงามอย่างยิ่ง โดยแสดงสัดส่วนเค้าโครงของพระพุทธรูปสกุลช่างสุโขทัย ซึ่งเป็นพระประธานในพระอุโบสถของพระอารามหลวงต่างๆ
พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ทรงเจดีย์ เป็นพิมพ์ทรงที่มีความงดงามอย่างยิ่ง โดยเฉพาะลักษณะที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างเส้นวงนอก (Outlines) การเน้นส่วนโค้งนูน (Curvatures)  และความลึก โดยความสัมพันธ์ของเส้นวงนอกนั้น คือ จากยอดพระเกศลงมาจรดมุมฐานชั้นล่างทั้งสองด้าน จะได้ลักษณะทรงเจดีย์ หรือทรงกรวย จึงเป็นที่มาของชื่อ "พิมพ์ทรงเจดีย์" ส่วนในลักษณะของความโค้งนูนและความลึกนั้น ได้รับอิทธิพลจากพุทธศิลป์สกุลช่างเชียงแสนอย่างชัดเจน ซึ่งมีลักษณะเฉพาะในด้านความอวบสมบูรณ์ขององคาพยพขององค์พระปฏิมา อีกทั้งยังมีการเน้นสัดส่วนต่างๆ อย่างชัดเจนและคมชัด พระสมเด็จพิมพ์ทรงเจดีย์นี้ประกอบด้วยแบบพิมพ์ย่อยอย่างน้อย 4 แบบพิมพ์ ซึ่งได้แก่ แบบพิมพ์เขื่อง แบบพิมพ์ชะลูด แบบพิมพ์สันทัด และแบบพิมพ์ย่อม
พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ทรงฐานแซม เป็นพิมพ์ทรงที่มีความงดงามมากที่สุดอีกพิมพ์ทรงหนึ่ง โดยเฉพาะความโปร่งบาง และลีลาพุทธลักษณะอันขึงขัง นอกจากนี้ หากพิจารณาแนวเส้นจากปลายพระเกศลงมาจรดฐานด้านล่าง จะปรากฏเป็นรูปทรงกรวยที่มีลักษณะเรียวชะลูด ซึ่งเป็นรูปทรงที่คล้ายคลึงกับพระเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์สุโขทัย จึงเป็นพุทธศิลป์ที่ได้รับอิทธิพลจากสกุลช่างสุโขทัยอีกพิมพ์ทรงหนึ่ง อีกทั้งยังปรากฏลักษณะของพระพาหาอันเข้มแข็ง ซึ่งเป็นพุทธศิลป์ของพระพุทธรูปสมัยอู่ทอง ส่วนในลักษณะของปางนั้น ได้รับอิทธิพลจากสกุลช่างเชียงแสน เนื่องจากเป็นปางสมาธิแบบขัดสมาธิเพชร และด้วยเหตุที่เป็นพิมพ์ทรงที่มีพระอาสนะ ซึ่งประกอบด้วยเส้นขีดแซม 2 เส้น เด่นชัดกว่าที่ปรากฏในพิมพ์ทรงอื่นๆ มาก จึงเป็นที่มาของชื่อ "พิมพ์ทรงฐานแซม" โดยเรียกรวมกับลักษณะของพระอุระที่ปรากฏเป็นร่องรางพระสังฆาฏิ และพระกรรณซึ่งห้อยระย้า ส่วนแบบพิมพ์ย่อยนั้น ในส่วนของวัดระฆังฯ จะปรากฏอยู่ด้วยกัน 6 แบบพิมพ์ คือ แบบพิมพ์เขื่อง แบบพิมพ์โปร่ง แบบพิมพ์ชะลูด แบบพิมพ์ป้อม แบบพิมพ์สันทัด และแบบพิมพ์ย่อม
พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ทรงเกศบัวตูม เป็นอีกพิมพ์ทรงหนึ่งซึ่งบางแบบพิมพ์มีความงดงามที่สุดและมีปรากฏน้อยมาก โดยมีพุทธลักษณะโดยทั่วไปอยู่ระหว่างพิมพ์ทรงเจดีย์ พิมพ์ทรงฐานแซม และพิมพ์ทรงสังฆาฏิ ซึ่งตรียัมปวาย ได้กล่าวถึงพิมพ์ทรงนี้ว่า "ความงามของพิมพ์ทรงนี้มิได้เนื่องมาจากความผึ่งผงาดเช่นพิมพ์ทรงพระประธาน หรือความนูนเด่นเน้นพุทธลักษณะเช่นพิมพ์ทรงเจดีย์ หรือความโปร่งบางและเกร็งแกร่งเช่นพิมพ์ทรงฐานแซม แต่หากมีความสง่างามและกระทัดรัดในลักษณะเฉพาะตัวเป็นพิเศษ ซึ่งกอปรด้วยพุทธลักษณะหลายแบบผสมกัน แล้วกลั่นกรองออกมาเป็นพุทธศิลป์อีกแบบหนึ่ง" ซึ่งปรากฏพุทธลักษณะพิเศษของพิมพ์ทรงนี้คือ การมีพระเกศแบบตุ้ม จึงเรียกว่า "พิมพ์ทรงเกศบัวตูม" เนื่องจากพุทธลักษณะซึ่งปรากฏพระเกศแบบตุ้ม เป็นพระปางสมาธิแบบขัดสมาธิเพชร และการมีพุทธลักษณะที่หนักแน่นและขึงขัง จึงสามารถสรุปได้ว่าพระสมเด็จพิมพ์ทรงเกศบัวตูม มีพุทธศิลป์ที่ได้รับอิทธิพลจากสกุลช่างเชียงแสนยุคต้น นอกจากนี้ พระสมเด็จพิมพ์ทรงเกศบัวตูมยังปรากฏแบบพิมพ์ย่อยจำนวน 5 แบบพิมพ์ คือ แบบพิมพ์เขื่อง แบบพิมพ์โปร่ง แบบพิมพ์สันทัด แบบพิมพ์ย่อม และแบบพิมพ์เกศบัวเรียว
พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ทรงปรกโพธิ์ เป็นพิมพ์ทรงที่มีปรากฏน้อยที่สุด และมีลักษณะเฉพาะซึ่งแตกต่างไปจากพิมพ์ทรงอื่นๆ กล่าวคือ มีการบรรจุดอกดวงของช่อโพธิ์ลงบนส่วนยอดของผนังคูหาประมาณ 20 ช่อ ซึ่งเป็นการแสดงความหมายของปางตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ณ โคนต้นโพธิ์ ซึ่งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ประเทศอินเดีย สัญลักษณ์นี้จึงเป็นที่มาของชื่อ "พิมพ์ทรงปรกโพธิ์" ส่วนแบบพิมพ์ย่อยของพิมพ์ทรงนี้มีปรากฏอยู่ 2 แบบพิมพ์ คือ แบบพิมพ์ปรกโพธิ์ฐานแซม และแบบพิมพ์ปรกโพธิ์สังฆาฏิ
พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ทรงเศียรบาตรอกครุฑ มีพุทธลักษณะที่ถ่ายทอดมาจากพุทธศิลป์โบราณพื้นเมืองแบบอยุธยา ซึ่งคล้ายกับพระตะไกรหน้าครุฑ ณ วัดตะไกร ตำบล คลองสระบัว จังหวัด พระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นพุทธศิลป์แบบโบราณ จึงแตกต่างจากพุทธศิลป์แบบปราณีต และพุทธศิลป์ยุคใหม่อย่างมาก โดยมีพุทธลักษณะที่เด่นชัด คือ การปรากฏพระศิระที่มีลักษณะป้อมใหญ่ และพระอุระที่อวบนูนมาก จึงเป็นที่มาของชื่อพิมพ์ทรง "เศียรบาตรอกครุฑ" ซึ่งเป็นพิมพ์ทรงที่แสดงถึงแรงบันดาลใจในพุทธาคมอันเข้มขลังยิ่งกว่าพิมพ์ทรงอื่นๆ โดยมีการกล่าวกันว่า พิมพ์ทรงนี้เป็นพิมพ์ทรงกรอบสี่เหลี่ยมแบบแรกสุด ซึ่งท่านเจ้าพระคุณสมเด็จฯ เป็นผู้ออกแบบและแกะแม่พิมพ์เอง ส่วนการจำแนกแบบพิมพ์ของพิมพ์ทรงนี้ สามารถจำแนกออกเป็น 4 แบบพิมพ์ คือ แบบพิมพ์เขื่อง แบบพิมพ์สันทัด แบบพิมพ์โปร่ง และแบบพิมพ์ย่อม