stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อเล็กซานเดอร์มหาราช
ทายาทของพีลิปโปส > ผู้สำเร็จราชการและผู้สืบทอดมาเกโดนีอา

เมื่ออเล็กซานเดอร์อายุได้ 16 ปี การร่ำเรียนกับอริสโตเติลก็ยุติลง พระเจ้าพีลิปโปสยกทัพไปทำสงครามกับไบแซนเทียมและแต่งตั้งให้อเล็กซานเดอร์รักษาราชการแทนในตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ ระหว่างที่พีลิปโปสไม่อยู่ พวกแมดีในเทรซก็แข็งเมืองต่อต้านการปกครองของมาเกโดนีอา อเล็กซานเดอร์ตอบโต้อย่างฉับพลัน บดขยี้พวกแมดีและขับไล่ออกไปจากเขตแดน แล้วผนวกเมืองนี้เข้ากับอาณาจักรกรีก ตั้งเมืองใหม่ขึ้นให้ชื่อว่า อเล็กซานโดรโพลิส
หลังจากพีลิปโปสกลับมาจากไบแซนเทียม พระองค์มองกองกำลังเล็ก ๆ ให้แก่อเล็กซานเดอร์เพื่อไปปราบปรามกบฏทางตอนใต้ของเทรซ มีบันทึกว่าอเล็กซานเดอร์ได้ช่วยชีวิตของบิดาไว้ได้ระหว่างการรบครั้งหนึ่งกับนครรัฐกรีกชื่อเพรินทุส ในขณะเดียวกัน เมืองแอมฟิสซาได้เริ่มการทำลายสถานสักการะเทพอพอลโลใกลักับวิหารแห่งเดลฟี ซึ่งเป็นโอกาสให้พีลิปโปสยื่นมือเข้าแทรกแซงกิจการของกรีซ ขณะที่พำนักอยู่ที่เมืองเทรซ พีลิปโปสสั่งให้อเล็กซานเดอร์รวบรวมกองทัพสำหรับการรณยุทธ์กับกรีซ เมื่อพิจารณาถึงความเป็นไปได้ว่านครรัฐกรีกอื่น ๆ จะยื่นมือเข้ามายุ่ง อเล็กซานเดอร์จึงแสร้งทำเสมือนว่ากำลังเตรียมการไปโจมตีอิลลีเรียแทน ในระหว่างความยุ่งเหยิงนั้น อิลลีเรียถือโอกาสมารุกรานมาเกโดนีอา แต่อเล็กซานเดอร์ก็สามารถขับไล่ผู้รุกรานไปได้
ปีที่ 338 ก่อนคริสตกาล พีลิปโปสยกทัพมาร่วมกับอเล็กซานเดอร์แล้วมุ่งหน้าลงใต้ผ่านเมืองเทอร์โมไพลีซึ่งทำการต่อต้านอย่างโง่ ๆ ด้วยกองทหารชาวธีบส์ ทั้งสองบุกยึดเมืองเอลาเทียซึ่งอยู่ห่างจากเอเธนส์และธีบส์เพียงชั่วเดินทัพไม่กี่วัน ขณะเดียวกัน ชาวเอเธนส์ภายใต้การนำของดีมอสเทนีส ลงคะแนนเสียงให้เป็นพันธมิตรกับธีบส์เพื่อทำสงครามร่วมรบกับมาเกโดนีอา ทั้งเอเธนส์และพีลิปโปสพากันส่งทูตไปเพื่อเอาชนะใจธีบส์ แต่ทางเอเธนส์เป็นฝ่ายประสบความสำเร็จ พีลิปโปสยกทัพไปแอมฟิสซา จับกุมทหารรับจ้างที่ดีมอสเทนีสส่งไป แล้วเมืองนั้นก็ยอมจำนน พีลิปโปสกลับมาเมืองเอลาเทียและส่งข้อเสนอสงบศึกครั้งสุดท้ายไปยังเอเธนส์และธีบส์ แต่ทั้งสองเมืองปฏิเสธ
พีลิปโปสยกทัพลงใต้ แต่ถูกสกัดเอาไว้บริเวณใกล้เมืองไคโรเนียของโบโอเทีย โดยกองกำลังของเอเธนส์และธีบส์ ระหว่างการสัประยุทธ์แห่งไคโรเนีย พีลิปโปสบังคับบัญชากองทัพปีกขวา ส่วนอเล็กซานเดอร์บังคับบัญชากองทัพปีกซ้าย ร่วมกับกลุ่มนายพลซึ่งเป็นที่ไว้วางใจของพีลิปโปส ตามแหล่งข้อมูลโบราณ ทั้งสองฟากของกองทัพต้องต่อสู้อย่างหนักเป็นเวลายาวนาน พีลิปโปสจงใจสั่งให้กองทัพปีกขวาของตนถอยทัพเพื่อให้ทหารฮอพไลท์ของเอเธนส์ติดตามมา ทำลายแถวทหารของฝ่ายตรงข้าม ส่วนปีกซ้ายนั้นอเล็กซานเดอร์เป็นคนนำหน้าบุกเข้าตีแถวทหารของธีบส์แตกกระจาย โดยมีนายพลของพีลิปโปสตามมาติด ๆ เมื่อสามารถทำลายสามัคคีของกองทัพฝ่ายศัตรูได้แล้ว พีลิปโปสสั่งให้กองทหารของตนเดินหน้ากดดันเข้าตีทัพศัตรู ทัพเอเธนส์ถูกตีพ่ายไป เหลือเพียงทัพธีบส์ต่อสู้เพียงลำพัง และถูกบดขยี้ลงอย่างราบคาบ
หลังจากได้ชัยชนะที่ไคโรเนีย พีลิปโปสกับอเล็กซานเดอร์เดินทัพต่อไปโดยไม่มีผู้ขัดขวางมุ่งสู่เพโลพอนนีส (Peloponnese) โดยได้รับการต้อนรับจากทุกเมือง อย่างไรก็ตาม เมื่อพวกเขาเดินทางไปถึงสปาร์ตา กลับถูกปฏิเสธ ทว่าพวกเขาก็เพียงจากไปเฉย ๆ ที่เมืองโครินธ์ พีลิปโปสได้ริเริ่ม "พันธมิตรเฮเลนนิก" (Hellenic Alliance) (ซึ่งจำลองมาจากกองทัพพันธมิตรต่อต้านเปอร์เซียในอดีต เมื่อครั้งสงครามกรีก-เปอร์เซีย) โดยไม่นับรวมสปาร์ตา พีลิปโปสได้ชื่อเรียกว่า เฮเกมอน (Hegemon) (ซึ่งมักแปลเป็น "ผู้บัญชาการสูงสุด") ของคณะพันธมิตรนี้ นักประวัติศาสตร์ยุคใหม่เรียกคณะพันธมิตรนี้ว่า สันนิบาตแห่งโครินธ์ (League of Corinth) ครั้นแล้วพีลิปโปสประกาศแผนของตนในการทำสงครามต่อต้านอาณาจักรเปอร์เซีย โดยเขาจะเป็นผู้บัญชาการเอง
ทายาทของพีลิปโปส > การลี้ภัยและหวนกลับคืน

หลังจากกลับมาเมืองเพลลา พีลิปโปสตกหลุมรักกับคลีโอพัตรา ยูรีไดส์ แห่งมาเกโดนีอา และต่อมาได้แต่งงานกัน นางเป็นหลานสาวของแอตตาลัส นายพลคนหนึ่งของเขา การแต่งงานครั้งนี้ทำให้สถานะรัชทายาทของอเล็กซานเดอร์ต้องสั่นคลอน เพราะถ้าหากคลีโอพัตรา ยูรีไดส์ให้กำเนิดบุตรชายแก่พีลิปโปส เด็กนั้นจะเป็นทายาทที่มีเชื้อสายมาเกโดนีอาโดยตรง ขณะที่อเล็กซานเดอร์เป็นเพียงลูกครึ่งมาเกโดนีอา ในระหว่างงานเลี้ยงฉลองพิธีวิวาห์ แอตตาลัสซึ่งเมามายได้ขึ้นกล่าวสุนทรพจน์โดยอธิษฐานต่อเทพเจ้าขอให้การแต่งงานนี้สร้างทายาทอันถูกต้องตามกฎหมายให้แก่ราชบัลลังก์มาเกโดนีอา อเล็กซานเดอร์ตะโกนใส่แอตตาลัสว่า "อย่างนั้นข้าเป็นอะไรเล่า ลูกไม่มีพ่อหรือ?" แล้วขว้างแก้วใส่แอตตาลัส พีลิปโปสซึ่งก็เมามากเช่นกัน ชักดาบออกมาแล้วเดินไปหาอเล็กซานเดอร์ ก่อนจะหกล้มคว่ำไป อเล็กซานเดอร์จึงว่า "ดูเถอะ ชายผู้เตรียมจะยกทัพจากยุโรปสู่เอเชีย ไม่อาจแม้แต่จะเดินจากเก้าอี้ตัวหนึ่งไปถึงอีกตัวหนึ่ง"
อเล็กซานเดอร์รู้สึกเสียหน้ามากจากการหย่าร้างระหว่างพระชนกพีลิปโปสกับพระชนนีโอลิมปีอัส ประกอบกับภัยที่กำลังคุกคามการสืบทอดอำนาจของพระองค์ ทำให้เกิดการโต้เถียงกับพระชนกอย่างรุนแรง อเล็กซานเดอร์หนีออกจากมาเกโดนีอา โดยพาพระชนนีโอลิมปีอัสไปฝากไว้กับน้องชายของนางที่โดโดนา เมืองหลวงของเอพิรุส, อเล็กซานเดอร์เดินทางต่อไปถึงอิลลีเรีย ขอลี้ภัยอยู่กับกษัตริย์แห่งอิลลีเรียและได้รับการต้อนรับอย่างดีในฐานะแขกของชาวอิลลีเรีย ทั้งที่เมืองนี้เคยพ่ายแพ้เขาในการรบเมื่อหลายปีก่อน อเล็กซานเดอร์หวนกลับมาเกโดนีอาอีกครั้งหลังลี้ภัยอยู่เป็นเวลา 6 เดือน เมื่อปรับความเข้าใจกับกษัตริย์พีลิปโปสได้ ด้วยความช่วยเหลือของสหายของครอบครัวผู้หนึ่ง คือ ดีมาราตุส ชาวโครินธ์ ซึ่งช่วยประนีประนอมให้ทั้งสองฝ่าย
ปีถัดมา พิโซดารุส เจ้าเมืองเปอร์เซียผู้ปกครองคาเรีย ได้เสนองานวิวาห์ระหว่างบุตรสาวคนโตของตนกับพีลิปโปส อาร์ริดาอุส ซึ่งเป็นพี่น้องต่างมารดาของอเล็กซานเดอร์ โอลิมปีอัสกับเพื่อนอีกหลายคนของอเล็กซานเดอร์เห็นว่าสิ่งนี้แสดงถึงความตั้งใจของพีลิปโปสที่จะแต่งตั้งให้อาร์ริดาอุสเป็นรัชทายาท อเล็กซานเดอร์ตอบโต้โดยส่งเทสซาลุสแห่งโครินธ์ นักแสดงผู้หนึ่งไปแจ้งแก่พิโซดารุสว่าไม่ควรเสนอให้บุตรสาวของตนแต่งงานกับบุตรชายผู้ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ทว่าควรให้แต่งงานกับอเล็กซานเดอร์มากกว่า เมื่อพีลิปโปสทราบเรื่องนี้ก็ตำหนิดุด่าอเล็กซานเดอร์อย่างรุนแรง แล้วเนรเทศสหายของอเล็กซานเดอร์ 4 คนคือ ฮาร์พาลุส นีอาร์คุส ทอเลมี และเอริไกอุส ทั้งให้ล่ามตรวนเทสซาลุสกลับมาส่งให้ตน
กษัตริย์แห่งมาเกโดนีอา > การขึ้นครองราชย์

ปีที่ 336 ก่อนคริสตกาล ขณะที่พีลิปโปสอยู่ที่ Aegae เข้าร่วมในพิธีวิวาห์ระหว่าง คลีโอพัตรา บุตรสาวของตนและพระนางโอลิมปีอัส กับอเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งเอพิรุส ซึ่งเป็นน้องชายของพระนางโอลิมปีอัส พระองค์ถูกลอบสังหารโดยนายทหารราชองครักษ์ของพระองค์เอง คือ เพาซานิอัสแห่งโอเรสติส7 ขณะที่เพาซานิอัสพยายามหลบหนี ก็สะดุดล้มและถูกสังหารโดยสหายสองคนของอเล็กซานเดอร์ คือ เพอร์ดิคคัสกับเลออนนาตุส อเล็กซานเดอร์อ้างสิทธิ์ขึ้นเป็นกษัตริย์ด้วยการสนับสนุนของกองทัพมาเกโดนีอาและขุนนางแห่งมาเกโดนีอาเมื่ออายุได้ 20 ปี
กษัตริย์แห่งมาเกโดนีอา > การรวบรวมอำนาจ

ดูเพิ่ม: กองทัพมาเกโดเนียโบราณ
ยุทธการที่กอกามีลา

เมื่อต้นเดือนตุลาคมพ.ศ. 212 หรือ เมื่อ 333 ปีก่อนคริสตกาล พระองค์ยาตราทัพสู่อาณาจักรเปอร์เซีย เพื่อท้ารบกับกษัตริย์ดาไรอุสที่ 3 แห่งเปอร์เซีย ที่เชื่อว่าเป็นผู้จ้างคนลอบสังหารพระเจ้าพีลิปโปสที่ 2 พระบิดาของพระองค์ ในศึกแห่งอิสซัส ทัพทั้งสองเผชิญหน้ากันที่กอกามีลา ในตะวันออกกลาง ซึ่งเป็นพื้นที่ส่วนมากของประเทศอิรักในปัจจุบัน กองทัพของอเล็กซานเดอร์มีเพียง 20,000 คน ขณะที่กองทัพเปอร์เซียมีนับแสน แต่ด้วยความกล้าหาญของทหารมาเกโดนีอา กับการวางแผนการรบที่ชาญฉลาดของอเล็กซานเดอร์มหาราช ทำให้พระองค์ได้รับชัยชนะแม้จะสูญเสียเป็นจำนวนมาก การรบครั้งนี้นับเป็นการรบที่มีชื่อเสียงที่สุดของอเล็กซานเดอร์มหาราช เนื่องจากพระองค์ทรงควบม้าบูซาเฟลัสบุกเดี่ยวฝ่ากองป้องกันของทหารเปอร์เซียขว้างหอกใส่กษัตริย์ดาไรอุส ทำให้กษัตริย์ดาไรอุสตกพระทัย และหลบหนีขึ้นเขาไปในที่สุด ผลจากการรบครั้งนี้ทำให้อเล็กซานเดอร์มหาราชได้เข้าสู่นครแพร์ซโพลิส (Persepolis) ศูนย์กลางอาณาจักรเปอร์เซีย และได้เป็นพระราชาแห่งเอเชีย
การสวรรคต

แม้อเล็กซานเดอร์จะมีมเหสีอยู่ 3 องค์ แต่สาเหตุที่ทำการอภิเษกสมรสนั้นก็ล้วนเกิดจากปัจจัยทางการเมืองเป็นสำคัญ ดังที่คนส่วนใหญ่ทราบกันดีว่าความสัมพันธ์ของพระองค์กับทหารที่เป็นทั้งเพื่อนสนิทที่มีนามว่า เฮฟีสเทียน นั้นลึกซึ่งเกินกว่าคำว่าเพื่อนสนิทหรือเจ้ากับข้า อริสโตเติลได้อธิบายว่าอเล็กซานเดอร์กับเฮฟีสเทียนนั้นเป็น "หนึ่งวิญญาณที่ดำรงอยู่ในสองร่าง" เมื่อเฮฟีสเทียนเสียชีวิตจากอาการป่วย อเล็กซานเดอร์โทมมนัสนอนกอดศพของเฮฟีสเทียนและร้องไห้อยู่สองวันสองคืนโดยที่ไม่ได้เสวยอะไรเลย ไม่ตอบสนองต่อสิ่งรอบข้าง ทรงใช้ชีวิตที่เหลือหมกมุ่นอยู่กับกับการพิธีศพ การไว้อาลัย และการสร้างสุสานในกรุงบาบิโลนให้เฮฟีสเทียน ทุกครั้งที่อเล็กซานเดอร์ไปทอดพระเนตรการก่อสร้างก็มักจะกลับมาเสวยน้ำจันฑ์ นักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าการตายของเฮฟีสเทียนมีผลทำให้สุขภาพของอเล็กซานเดอร์ทรุดโทรมลง
แปดเดือนหลังเฮฟีสเทียนเสียชีวิต อเล็กซานเดอร์สวรรคตในพระราชวังเนบูคัดเนสซาร์ที่ 2 ที่กรุงบาบิโลนในวันที่ 11 หรือ 12 มิถุนายน 324 ปีก่อนคริสตกาล สาเหตุการสวรรคตไม่เป็นที่แน่ชัด พลูทาร์กระบุว่าอเล็กซานเดอร์เริ่มมีไข้ราว 14 วันก่อนสวรรคตและอาการหนักถึงขั้นตรัสไม่ได้ พระอาการไม่ดีขึ้นจนสวรรคตในที่สุด นักประวัติศาสตร์บางคนอย่างดีโอโอรัส, แอร์เรียน เคยพูดทำนองว่าเจ็บป่วยของอเล็กซานเดอร์อาจเกิดจากการวางยาพิษในไวน์ พลูทาร์กปฏิเสธทฤษฎีนี้โดยมองว่าเป็นการคิดเอาเอง เพราะความเป็นอยู่ของทั้งจักรวรรดิล้วนขึ้นอยู่กับสุขภาพของอเล็กซานเดอร์ แต่ดีโอโอรัสและแอร์เรียนก็ออกมาแก้ต่างว่าเขาเสนอทฤษฎีพวกนี้เพื่อให้มันครอบคลุมความเป็นไปได้รอบด้านเท่านั้น ไม่ได้จริงจังอะไร
ถึงกระนั้น นักประวัติศาสตร์ในเวลาต่อมาก็พยายามหาเหตุผลมาเชื่อมโยงและสนับสนุนสมมติฐานนี้ บ้างชี้ว่าแอนติปาโทรส (Antipatros) ที่พึ่งหลุดจากตำแหน่งอุปราชมาเกโดนีอาเป็นผู้บงการให้ลูกชายเป็นคนวางยา บ้างกล่าวหาพระนางโอลิมพีอัส มารดาของอเล็กซานเดอร์ เป็นผู้บงการตัวจริง บ้างถึงขนาดว่าอริสโตเติลอาจมีส่วนร่วม
เชิงอรรถ

หมายเหตุ 1:  ในเวลาที่อเล็กซานเดอร์สวรรคต พระองค์สามารถพิชิตจักรวรรดิเปอร์เซียทั้งหมด ผนวกดินแดนเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรมาเกโดนีอา หากพิจารณาตามนักเขียนยุคใหม่บางคน นั่นคือดินแดนเกือบทั้งหมดของโลกเท่าที่ชาวกรีกโบราณรู้จัก (ภาพทางด้านขวา)
หมายเหตุ 2:  ฮันนิบาล ยกย่องอเล็กซานเดอร์ว่าเป็นแม่ทัพผู้ยิ่งใหญ่ที่สุด จูเลียส ซีซาร์ ร่ำไห้เมื่อเห็นอนุสาวรีย์ของอเล็กซานเดอร์ เพราะเขาประสบความสำเร็จได้เพียงน้อยนิดขณะมีอายุเท่ากัน ปอมปีย์ อวดอ้างตนว่าเป็น "อเล็กซานเดอร์คนใหม่" นโปเลียน โบนาปาร์ต ก็เปรียบเทียบตนเองกับอเล็กซานเดอร์
หมายเหตุ 7:  นับตั้งแต่ยุคสมัยนั้นก็มีข้อสงสัยมากมายอยู่ว่า เพาซานิอัสถูกว่าจ้างให้มาสังหารพระเจ้าพีลิปโปส ผู้ต้องสงสัยว่าจ้างวานได้แก่อเล็กซานเดอร์ พระนางโอลิมเพียส รวมไปถึงจักรพรรดิเปอร์เซียที่เพิ่งขึ้นครองราชย์ คือ พระเจ้าดาไรอัสที่ 3 ทั้งสามคนนี้ล้วนมีแรงจูงใจที่ต้องการให้พีลิปโปสสวรรคต
บรรณานุกรม > แหล่งข้อมูลปฐมภูมิ

Arrian, Anabasis Alexandri (The Campaigns of Alexander ).
แปลโดย Aubrey de Sélincourt: Arrian ; translated (1976). The campaigns of Alexander. Penguin. ISBN 0140442537.{{cite book}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
Curtius Rufus, Historiae Alexandri Magni (History of Alexander the Great ).
ฉบับออนไลน์ : "Curtius Rufus, History of Alexander the Great". penelope.uchicago.edu. สืบค้นเมื่อ 16 November 2009. (อังกฤษ)
Diodorus Siculus, Bibliotheca historica , (Library of History ).
ฉบับออนไลน์ : "Diodorus Siculus, Library". perseus.tufts.edu. สืบค้นเมื่อ 14 November 2009. (อังกฤษ)
แปลโดย C.H. Oldfather (1989).
Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus .
ฉบับออนไลน์ : "Justin: Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus". forumromanum.org. สืบค้นเมื่อ 14 November 2009. (อังกฤษ)
แปลโดย Rev. John Selby Watson (1853).
Plutarch, Alexander .
ฉบับออนไลน์ : "Plutarch, Alexander (English).: Alexander (ed. Bernadotte Perrin)". perseus.tufts.edu. สืบค้นเมื่อ 14 November 2009. (อังกฤษ)
แปลโดย Bernadotte Perrin (1919).
Plutarch, Moralia , Fortuna Alexandri (On the Fortune or Virtue of Alexander ).
ฉบับออนไลน์ : "Plutarch, On the Fortune of Alexander". penelope.uchicago.edu. สืบค้นเมื่อ 14 November 2009. (อังกฤษ)
แปลโดย Bill Thayer.
แหล่งข้อมูลอื่น

หนังสืออเล็กซานเดอร์มหาราช : ยอดนักรบผู้พิชิตสุดขอบโลก โดย บรรยง บุญฤทธิ์ (ไทย)
อเล็กซานเดอร์มหาราช ที่เว็บไซต์ Curlie
คุยเรื่องอเล็กซานเดอร์มหาราช โดย ต่อพงษ์ เศวตามร์ และ อำนาจ เกิดเทพ วิทยุผู้จัดการ (ไทย)
อเล็กซานเดอร์มหาราช : เริ่มลมเหนือจาก iseehistory.socita.com
อเล็กซานเดอร์มหาราช : สู่ตะวันออก เก็บถาวร 2011-07-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จาก iseehistory.socita.com
แกะรอย อเล็กซานเดอร์มหาราช จาก iseehistory.socita.com
Alexander the Great: An annotated list of primary sources เก็บถาวร 2011-05-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จาก Livius.org
A Bibliography of Alexander the Great เก็บถาวร 2009-10-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน โดย Waldemar Heckel
| ด ค กพระมหากษัตริย์ที่ได้รับสมัญญานามมหาราช |
| --- | --- |
ทวีปเอเชีย:  พ่อขุนรามคำแหงมหาราช  สมเด็จพระนเรศวรมหาราช  สมเด็จพระนารายณ์มหาราช  สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช  พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช  พระเจ้าควังแกโทมหาราช  พระเจ้าเซจงมหาราช  พระเจ้าอโศกมหาราช  พระเจ้าอโนรธามังช่อมหาราช  พระเจ้าบุเรงนองมหาราช  พระเจ้าอลองพญามหาราช  จักรพรรดิเฉียนหลง  จิ๋นซีฮ่องเต้  เจงกิสข่านมหาราช  จักรพรรดิฮั่นอู่  จักรพรรดิคังซี  พระเจ้ากนิษกะ  พระเจ้าจันทรคุปต์ที่ 2  พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2  พระเจ้าชัยวรมันที่ 7  พระเจ้าฟ้างุ้มมหาราช  พระเจ้าไชยเชษฐามหาราช  พระเจ้าราชราช โจฬะที่ 1  จักรพรรดิอักบัร  พระเจ้าอวี่  จักรพรรดิเมจิ  มานูเอลมหาราช  สุลัยมานมหาราช 
ทวีปยุโรป:  อเล็กซานเดอร์มหาราช  นโปเลียนมหาราช  พระเจ้าอัลเฟรดมหาราช  แคทเธอรีนมหาราชินี  ฟรีดริชมหาราช  ปีเตอร์มหาราช  พระเจ้าคนุตมหาราช  พระเจ้าอ็องรีมหาราช  พระเจ้าไทกราเนสมหาราช  เจ้าชายอีวานมหาราช  วลาดีมีร์มหาราช  คอนสแตนตินมหาราช  ธีโอโดเซียสมหาราช  จัสติเนียนมหาราช  ธีโอดอริคมหาราช  อ็อทโทมหาราช  พระเจ้าอัลฟอนโซมหาราช  เอลิซาเบธมหาราชินี  ทามาร์มหาราชินี 
ทวีปแอฟริกา:  ฟาโรห์แรเมซีสมหาราช  แอสเกียมหาราช  ราดามามหาราช 
ตะวันออกกลาง:  เฮโรดมหาราช  ไซรัสมหาราช  ดาไรอัสมหาราช  แอนทิโอคัสมหาราช  มิทริเดทีสมหาราช  ซาปูร์มหาราช  อับบาสมหาราช  เซิร์กซีสมหาราช  กาหลิบอูมัวร์  ชาห์กะรีมข่านมหาราช  ชาห์เรซามหาราช 
ทวีปอเมริกาเหนือ:  ม็อคเตซูมามหาราช  พาคัลมหาราช 
ทวีปอเมริกาใต้:  พาชาคูติมหาราช 
ทวีปโอเชียเนีย:  คาเมฮาเมฮามหาราช 
รูปสลักของพระเจ้าพีลิปโปสที่ 2 พระราชบิดาของอเล็กซานเดอร์
รูปสลักของเฮฟีสเทียน ผู้ที่อริสโตเติลเปรียบว่าเป็นเสมือนวิญญาณครึ่งหนึ่งของอเล็กซานเดอร์
รูปสลักของอเล็กซานเดอร์ ที่พิพิธภัณฑ์โบราณคดีแห่งอิสตันบูล
ภาพโมเสคที่ค้นพบที่ซากเมืองปอมเปอีย์ พระเจ้าอเล็กซานเดอร์รบ กับ กษัตริย์ดาไรอุสที่ 3 แห่งเปอร์เซีย ณ สมรภูมิกัวกาเมล่า ในศึกแห่งอิสซัส (รูปนี้ถ้าเป็นรูปเต็ม จะมีรูปกษัตริย์ดาไรอุสตกพระทัยจากหอกที่พุ่งใส่ อยู่บนรถม้าอยู่ทางขวามือ โดยรูปนี้แสดงถึงความกล้าหาญของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์ และความอ่อนแอของกษัตริย์ดาไรอุส โดยรูปนี้นับเป็นรูปที่มีชื่อเสียงที่สุดของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์ด้วย)
ดินแดนภายใต้การยึดครองของอเล็กซานเดอร์
แผนที่โลกตามความคิดของชาวกรีกในสมัยพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช
ขมุ

| ประชากรทั้งหมด |
| --- | --- |
c. 800,000
ภูมิภาคที่มีประชากรอย่างมีนัยสำคัญ
พม่า, จีน, สหรัฐอเมริกา
 ลาว: 708,412 (2015)
 เวียดนาม: 90,612 (2019)
 ไทย: 10,000
 จีน: 7,000
ภาษา
ภาษาขมุ  ภาษาลาว (ในประเทศลาว) • ภาษาเวียดนาม (ในเวียดนาม)
ศาสนา
ศาสนาผี, เถรวาท, คริสต์
หญิงสูงวัยชาวขมุในแขวงบ่อแก้ว ประเทศลาว
ขมุ (ลาว: ກຶມມຸ หรือ ลาว: ຂະມຸ; เวียดนาม: Khơ Mú; จีน: 克木族; พม่า: ခမူ) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่ส่วนใหญ่ร้อยละ 88 อาศัยอยู่ทางภาคเหนือของประเทศลาว ซึ่งพวกเขาเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ชนกลุ่มน้อยที่ใหญ่ที่สุด คิดเป็นร้อยละ11 ของประชากรทั้งหมด
ขมุยังพบได้ในทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศจีน (ในเขตสิบสองปันนา มณฑลยูนนาน) และในช่วงหลายศตวรรษที่ผ่านมา ชาวขมุได้อพยพไปยังบางพื้นที่ของพม่า ไทย และเวียดนาม (ซึ่งพวกเขาได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการว่าเป็นกลุ่มชาติพันธุ์) อย่างไรก็ตาม ในสาธารณรัฐประชาชนจีน พวกเขาไม่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการว่าเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ แต่จัดให้อยู่ในกลุ่มย่อยของชนเผ่าปลัง
ในประเทศไทย ชาวขมุตั้งถิ่นฐานตามลุ่มน้ำในจังหวัดต่าง ๆ ทั้งเชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง น่าน กาญจนบุรีและอุทัยธานี รวมถึงพื้นที่ชายแดนของไทยในอำเภอเวียงแก่น และอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย พบหมู่บ้านของคนกำมุ จำนวน 5 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่บ้านท่าวังผา หมู่บ้านห้วยซ่าน หมู่บ้านห้วยเอียน หมู่บ้านห้วยกอกและหมู่บ้านห้วยเย็น
สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู

เครื่องหมายการค้าของกนู
สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู (อังกฤษ: GNU Free Documentation License ย่อว่า GFDL) เป็นลักษณะสัญญาอนุญาตชนิดหนึ่งที่พัฒนาโดยมูลนิธิซอฟต์แวร์เสรี (Free Software Foundation) สำหรับโครงการกนู สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู ในปัจจุบันเป็นรุ่น 1.3 และเป็นสัญญาอนุญาตควบคู่กับสัญญาอนุญาต GPL เนื้อหาสัญญาทั้งหมดสามารถดูได้ที่เว็บไซต์ของกนู
สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู มีลักษณะเปิดกว้าง หรือเรียกว่า copyleft โดยให้ผู้อื่นสามารถนำข้อมูลส่วนใดส่วนหนึ่ง หรือทั้งหมดไปใช้ได้ฟรีโดยมีเงื่อนไขว่า ผลงานที่สร้างใหม่ต้องใช้สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู เช่นกัน ผลงานที่สร้างใหม่นั้นสามารถใช้ในเชิงพาณิชย์ได้ แต่ถ้ามีการขายเป็นจำนวนมากจะมีเงื่อนไขอื่นเพิ่มเติมเข้ามา สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู ครอบคลุมสำหรับ คู่มือคอมพิวเตอร์ ตำรา และแหล่งอ้างอิงอื่นทั้งในการเรียนการสอนและการทำงาน
วิกิพีเดีย และโครงการอื่นของมูลนิธิวิกิมีเดีย เป็นแหล่งข้อมูลที่ใหญ่ที่สุดของสื่ออื่นที่อยู่ภายใต้สัญญาอนุญาตเอกสารเสรีของกนู
ดูเพิ่ม

สัญญาอนุญาตสาธารณะทั่วไปของกนู (GNU General Public License)
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ  (ในภาษาอังกฤษ)
พระเจ้าพินทุสาร

Bindusara's sketch picture (cr: annoyzview)
พระเจ้าพินทุสาร (สันสกฤต: बिन्दुसार อังกฤษ: Bindusara) เป็นกษัตริย์องค์ที่ 2 ของราชวงศ์เมารยะ เป็นราชโอรสในพระเจ้าจันทรคุปต์ และเป็นพระราชบิดาของพระเจ้าอโศกมหาราช
ภูมิหลัง

ในข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ ไม่ปรากฏข้อมูลเกี่ยวกับพระองค์มากนัก การรวบรวมข้อมูลโดยส่วนใหญ่จึงมาจากจดหมายเหตุในศาสนาเชนที่มีการบันทึกไว้หลังจากพระองค์สวรรคตแล้วประมาณ 100 ปี และการกล่าวถึงจากข้อมูลที่มีการบันทึกในสมัยพระเจ้าจันทรคุปต์และสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ในทางพระพุทธศาสนา มีตำราบางเล่มที่มีการกล่าวถึงพระเจ้าพินทุสาร เช่น อโศกวัฒนา มหายันศติกะ เป็นต้น นอกจากนี้ ในข้อมูลบันทึกของชาวกรีกมีการกล่าวนามอื่นของพระองค์ไว้ว่า “อมิโตรเชต” (Amitrochates)
พระราชประวัติ

เนื่องจากข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์กล่าวว่าธิดาของเซลลูคัส I นิเคเตอร์ ผู้เป็นชายาองค์แรกนั้นไม่มีทายาท หากแต่เมื่ออภิเษกกับพระนางทุรฮารา พระองค์ได้ประสูติพระโอรส พระเจ้าพินทุสาร จึงเป็นราชโอรสเพียงพระองค์เดียวในพระเจ้าจันทรคุปต์
จากบันทึกทั้งพระพุทธศาสนาและศาสนาเชนเขียนไว้ว่า พระนามของพระองค์มาจากเหตุการณ์เมื่อครั้งสมัยพระเจ้าจันทรคุปต์ทรงครองราชสมบัติ พราหมณาจารย์จาณักยะจะมีการผสมยาพิษเล็กน้อยในอาหารให้พระองค์เสวย เพื่อสร้างความทนทานต่อพิษต่างๆ แก่พระวรกายของพระองค์ โดยที่พระเจ้าจันทรคุปต์มิทรงทราบว่าอาหารนั้นเจือยาพิษ จึงป้อนอาหารพระราชทานพระนางทุรฮาราที่ทรงพระครรภ์อยู่ ครั้นพระนางได้รับพิษ พราหมณาจารย์จาณักยะเกรงว่าจะกระทบกับทารกในพระครรภ์ จึงสังหารพระนางและผ่าพระครรภ์ช่วยทารกผู้นั้นออกมา เป็นพระโอรส เนื่องจากได้รับพิษทำให้มีจุดแผลเป็น (พินทุ) บริเวณหน้าผาก พราหมณาจารย์จาณักยะ จึงตั้งพระนามให้พระองค์ว่า “พินทุสาร”
เครือญาติและพระบรมวงศานุวงศ์

จากตำราอโศกวัฒนาและมหาวรรศะ กล่าวว่า พระองค์มีทายาท 101 คน โดยปรากฏชื่อชัดเจน 3 พระองค์คือ สุศิม (Sushima) เป็นราชโอรสองค์โต ถัดมาคือ พระเจ้าอโศกมหาราช (Ashoka) และ วิทอโศก (Vigatashoka)
ในส่วนของชายา กล่าวว่าพระองค์มีชายามากถึง 16 คน แต่ที่ปรากฏชื่อชัดเจน คือ “พระนางศุภัทรางคี” หรือ “พระนางธรรมา” ชายาองค์ที่ 2 ผู้เป็นพระราชมารดาของพระเจ้าอโศกมหาราช และ วิทอโศก เดิมเป็นบุตรีของพราหมณ์ผู้หนึ่งในนครจำปา เมื่อครั้งนางกำเนิด หมอดูทำนายดวงชะตาของนางว่า นางจะให้กำเนิดบุตรชาย 2 คน โดยผู้หนึ่งจะเป็นมหาราชที่ยิ่งใหญ่ และอีกผู้หนึ่งจะเป็นนักบวช เมื่อนางเติบโตขึ้น บิดาของนางจึงถวายนางให้เป็นนางกำนัลในพระราชวัง เพื่อรับใช้ราชธิดาและชายาองค์อื่นๆ ของพระเจ้าพินทุสาร ด้วยความงามของนางทำให้ราชธิดาต่างๆ ล้วนอิจฉา หากแต่เมื่อพระเจ้าพินทุสารทรงทราบถึงฐานะของนาง จึงอภิเษกให้นางเป็นชายาในที่สุด
การปกครอง

พระเจ้าพินทุสารทรงครองราชย์สมบัติช่วง 297 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยแผ่นดินในรัชสมัยของพระองค์นั้นคือแผ่นดินจักรวรรดิเมารยะเดิมที่พระเจ้าจันทรคุปต์รวบรวมไว้ได้ และมาขยายอาณาเขตเพิ่มโดยพระเจ้าโศกมหาราชเมื่อครั้งเป็นราชกุมาร โดยมีเมืองสำคัญ เช่น ตักศิลา อุชเชนี เป็นต้น จากตำรามหาวรรศะ สันนิษฐานว่าพระองค์ทรงครองสิริราชสมบัติรวม 28 ปี
ศาสนา

ไม่มีข้อยืนยันว่าพระองค์นับถือศาสนาใด แต่จากข้อมูลของ Sanchi สันนิษฐานว่าพระองค์มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา
บั้นปลายพระชนม์ชีพ

ข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ยังไม่ชัดเจนมากนัก บ้างสันนิษฐานว่าพระเจ้าพินทุสารเสด็จสวรรคตช่วง 270 – 273 ปีก่อนคริสต์ศักราช บ้างสันนิษฐานว่าพระองค์เสด็จสวรรคตหลังจากพระเจ้าอโศกมหาราชขึ้นครองราชสมบัติ
การกล่าวถึงในยุคร่วมสมัย

บทบาทของ “พระเจ้าพินทุสาร” ปรากฏในละครโทรทัศน์และภาพยนตร์ เช่น
ภาพยนตร์ อโศกมหาราช (2001) รับบทโดย เกอร์ซัน ดา จันฮา
ละครโทรทัศน์ อโศกมหาราช (2015) รับบทโดย ซาเมียร์ ธรรมธิการี
ละครโทรทัศน์ จันทรคุปต์ ศึกรักชิงบัลลังก์ (2016) รับบทโดย ซิด-ดาร์ธ นิกัม
คู่แค้นสายโลหิต

| คู่แค้นสายโลหิต 義不容情 |
| --- | --- |
เป็นที่รู้จักกันในชื่อ: Nghĩa Bất Dung Tình 义不容情 義不容情 คู่แค้นสายโลหิต
สร้างโดย: Wai Ka-Fai
กำกับโดย: Lee Kwok Lap Yuen Ying Ming
แสดงนำ: หวงเย่อหัว เวินเจ้าหลุน หลิวเจียหลิง โจว ไห่เม่ย เส้าเหม่ยฉี
ผู้ประพันธ์ดนตรีแก่นเรื่อง: Danny Chan Dave Wong Kit
ดนตรีแก่นเรื่องเปิด: Yat sang ho kau (一生何求)  Bits of Sadness, Bits of Craze (幾分傷心幾分痴)
ประเทศแหล่งกำเนิด: ฮ่องกง
ภาษาต้นฉบับ: กวางตุ้ง
จำนวนตอน: 50 ตอนจบ
การผลิต
สถานที่ถ่ายทำ: ฮ่องกง, มาเก๊า, มาเลเซีย, จีน
ความยาวตอน: 42นาที/ตอน
ออกอากาศ
เครือข่าย: ทีวีบี
ออกอากาศ: 3 เมษายน ค.ศ. 1989 (1989-04-03) – 9 มิถุนายน ค.ศ. 1989 (1989-06-09)
คู่แค้นสายโลหิต (อังกฤษ: Looking Back in Anger 1989)
เป็นละครสากลแนวชีวิตยอดนิยมของเกาะฮ่องกง 50 ตอนจบ ที่ได้รับความนิยมอย่างมากทั่วเอเชียและทั่วทุกมุมโลกที่ละครเรื่องนี้ได้นำไปออกอากาศโดยมียอดคนดูสดทางทีวีครั้งแรก มากถึง 431,355,000 คน ทำให้กลายเป็นละครทีวีบีที่มีเรตติ้งสูงสุดทั่วโลก เคียงข้างละครเรื่อง "มังกรหยก ภาค 1 (1983) และ "คู่ทรนง 1986"
โดยผู้เขียนบทละครหลักเรื่องนี้คือ เหว่ยเจียฮุย (韋家輝) เนื้อหาหลักของเรื่องที่เขียนคือความคับข้องใจและความขัดแย้งระหว่างสองพี่น้อง ติงโหย่วเจี้ยน (หวงเย่อหัว) และ ติงโหย่วคัง (เวินเจ้าหลุน)
ละครเรื่องนี้ได้เริ่มถ่ายทำในหลาย ๆ ประเทศเมื่อปีพ.ศ. 2531 (1988) ถึง ปีพ.ศ. 2532 (1989) ทั้งใน ฮ่องกง, มาเก๊า, มาเลเซีย และ จีน และเมื่อมีการลงฉายทางทีวีในเกาะฮ่องกงก็ได้รับความนิยมมากด้วยเรตติ้งคนดูเฉลี่ย 47 จุดเปิด และเรตติ้งสูงสุด 68 จุดเปิด ทำให้เป็นละครที่มีเรตติ้งสูงสุดของปีพ.ศ. 2532 (1989) และยังเป็นหนึ่งในสิบละครทีวีบีที่มีเรตติ้งสูงสุดในโลกตลอดกาลอีกด้วย
เรื่องย่อ

คู่แค้นสายโลหิต เป็นเรื่องราวระหว่าง ความรักความแค้นของสองพี่น้องร่วมสายโลหิต คือ ติงโหย่วเจี้ยน (หวงเย่อหัว) และ ติงโหย่วคัง (เวินเจ้าหลุน) ติงโหย่วเจี้ยน หนุ่มผู้พี่ ผู้เสียสละทุกอย่างได้เพื่อน้องชาย แม้กระทั่งยอมติดคุกแทนน้อง เพื่อให้น้องมีโอกาสได้เรียนจนจบและมีอนาคตสดใสติง โหย่วคัง ผู้น้อง มีนิสัยมักใหญ่ใฝ่สูง ทำได้ทุกอย่างเพื่อให้ได้มาเพื่อฐานะความร่ำรวย ทำได้แม้กระทั่งฆ่าแม่เลี้ยงตัวเอง และขอให้พี่ชายติดคุกแทน เพื่อความอยู่รอดของตัวเอง
หนังท้าวความถึงอดีตอันรันทดของสองพี่น้อง ติงโหย่วเจี้ยนและติงโหย่วคัง ที่แม่แท้ ๆ (หลันเจี๋ยอิง) ถูกยัดเยียดข้อหาฆ่าคนตายทั้งที่ตัวเองไม่ได้ทำ จนถูกศาลสั่งตัดสินประหารชีวิตตั้งแต่อาคังและอาเจี้ยนยังเด็ก ทำให้อาคังและอาเจี้ยน จึงต้องไปอาศัยอยู่กับน้าหยุน ซึ่งเป็นน้าสาว
โดยอยู่ ร่วมกับน้องชายและน้องสาวอีกสองคนที่น้าหยุนรับมาเลี้ยงเช่นกันอาเจี้ยน ผู้พี่ยอมเสียสละทำงานทุกอย่างเพื่อส่งน้องให้ได้เรียนหนังสือสูง ๆ โดยที่ตัวเองไม่ได้เรียน และต้องดิ้นรนทำงานลำบากทุกอย่างเพื่อส่งให้น้องชายเรียนจนจบต่อมา อาเจี้ยนได้รับการติดต่อจาก ทีวี. ให้ไปออกรายการทีวี ที่มีคนสามคน เกิดวันเดียว ปีเดียวกัน แต่โชคชะตาช่างแตกต่างกัน และที่นั่น อาเจี้ยน ได้พบกับ นางเอก (หลิวเจียหลิง) ที่เกิดวันเดียวปีเดียวกัน แต่ฐานะช่างแตกต่างกันสุดขั้ว นางเอกเป็นถึงลูกสาวของมหาเศรษฐี แต่อาเจี้ยนเป็นเพียงคนที่ไม่ได้เรียนหนังสือ ต้องหาเช้ากินค่ำไปวัน ๆ แต่ด้วยความที่เกิดวันเดียวปีเดียวกันหรือเปล่า ทำให้ทั้งสองคนถูกชะตาและคบหากันเป็นเพื่อน
นักแสดงนำ (บางส่วน)

หวงเย่อหัว รับบท ติงโหย่วเจี้ยน
เวินเจ้าหลุน รับบท ติงโหย่วคัง
หลิวเจียหลิง รับบท ฉู่จิน
โจวไห่เม่ย รับบท อาหัว
รับเชิญ:-
หลันเจี๋ยอิง รับบท แม่ของพระเอก (ติงโหย่วเจี้ยน) และตัวร้าย (ติงโหย่วคัง)
เรตติ้งความสำเร็จ

ละครสากลเรื่องนี้กลายเป็น ละครสุดคลาสสิกในช่วงปลายทศวรรษ 80 ภายหลังการออกอากาศได้ส่งผลกระทบเป็นวงกว้างในฮ่องกง, สิงคโปร์, ไทย และมาเลเซีย
โดยในขณะนั้นยังเป็นที่รู้จักในฐานะละครแนวสากลที่มีเรตติ้งสูงสุดประจำปีในฮ่องกง ด้วยเรตติ้งเฉลี่ย 47 จุดเปิด และเรตติ้งสูงสุด 68 จุดเปิด ทำให้ละครเรื่องนี้เป็นละครที่มีเรตติ้งสูงสุดของปีพ.ศ. 2532 (1989) ในฮ่องกง
อีกทั้งยังถูกโหวตให้เป็นหนึ่งในสิบละครคลาสสิกที่อยู่ในใจของชาวฮ่องกงและเป็นอันดับสี่ในซีรีส์จีนคลาสสิก100 เรื่องแห่งศตวรรษที่ 20 ที่ได้รับการคัดเลือกโดยสื่อสิงคโปร์
เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย

*ทีวีบี จัดเรตติ้งความนิยมถูกแบ่งดังนี้
1.เรตติ้งสูงสุดแห่งปี (เฉพาะปีที่ออกอากาศ)
2.เรตติ้งสูงสุดในฮ่องกง
3. เรตติ้งสูงสุดทั่วโลก
ดังนั้นจึงมีหลายคนเข้าใจผิดว่า ละครเรื่อง คู่แค้นสายโลหิต เป็นละครที่มีเรตติ้งสูงสุดในเกาะฮ่องกง เพราะมีบางสื่อจากเว็ปจีนลงข้อความแบบนั้น
จนกระทั่งทีวีบี ได้เปิดเผยเรตติ้งที่แท้จริงของละครเรื่องนี้ที่ทำได้ในฮ่องกงออกมา คือ เรตติ้งเฉลี่ย 47 จุดเปิด และเรตติ้งสูงสุด 68 จุดเปิดเท่านั้น จึงทำให้กระจ่างว่าละครเรื่องนี้ไม่ใช่ละครที่มีเรตติ้งสูงสุดอันดับหนึ่งในเกาะฮ่องกง แต่เป็นละครที่มีเรตติ้งสูงสุดของปีพ.ศ. 2532 (1989) ในฮ่องกง ต่างหาก
เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย > เมื่อออกอากาศย่านคนจีนอาศัยทั่วโลก

เป็นละครทีวีบีที่มีเรตติ้งสูงสุดทั่วโลก
ความสำเร็จในไทย

ตอนออกอากาศครั้งแรกในไทย ดังมาก นอกจากจะส่งผลกระทบ(สะเทือนใจ)ต่อผู้ชมที่ได้ดูละครเรื่องนี้แล้ว ตอนอวสาน ยังกลายเป็นรายการหลังข่าวที่มีเรตติ้งสูงสุดตลอดกาลของช่อง 3 (สร้างความปั่นป่วนรายการช่อง 7 ที่ออกอากาศชนกับตอนจบของละครเรื่องนี้ )