stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ต้นน้ำ

น้ำพุรูเมอ ต้นน้ำของแม่น้ำรูเมอในประเทศเยอรมนี
ต้นน้ำ (อังกฤษ: source หรือ headwater) ของแม่น้ำหรือลำธารเป็นจุดไกลสุดของแม่น้ำหรือลำธารนั้นจากชะวากทะเลหรือที่ที่ไหลบรรจบกับแม่น้ำอื่น เมื่อวัดตามระยะของแม่น้ำ
เซาท์เวสต์แอร์ไลน์

เซาท์เวสต์แอร์ไลน์ (อังกฤษ: Southwest Airlines) เป็นสายการบินต้นทุนต่ำสัญชาติอเมริกัน ที่ตั้งอยู่ในเมืองแดลลาส รัฐเท็กซัส ซึ่งขึ้นชื่อในเรื่องค่าโดยสารราคาถูก สายการบินเริ่มดำเนินการในปี ค.ศ. 1971 เซาท์เวสต์ให้บริการเที่ยวบินไปยังจุดหมายปลายทางหลายร้อยแห่งในสหรัฐอเมริกา, ทะเลแคริบเบียนและเม็กซิโก
ในวันที่ 28 ธันวาคม ค.ศ. 2013 เซาท์เวสต์แอร์ไลน์ ได้เข้าซื้อแอร์ทรานแอร์เวย์ก่อนยกเลิกการดำเนินงานทั้งหมดของแอร์ทราน หลายปีที่ผ่านมา เซาท์เวสต์เป็นสายการบินที่ใหญ่ที่สุดในสหรัฐอเมริกาโดยพิจารณาจากจำนวนผู้โดยสาร และเป็นสายการบินต้นทุนต่ำที่ใหญ่ที่สุดในสหรัฐในแง่ของจำนวนผู้โดยสาร
เซาท์เวสต์แอร์ไลน์มีพนักงานประมาณ 60,000 คนและให้บริการเที่ยวบินประมาณ 4,000 รอบต่อวันในช่วงฤดูท่องเที่ยว
ประวัติ

เซาท์เวสต์แอร์ไลน์ ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1966 โดยเฮอร์เบิร์ต เคลเลเฮอร์ และโรลลิน คิง และในปี ค.ศ. 1967 สายการบินเซาท์เวสต์ถูกรวมเป็น บริษัท Air Southwest Co. พร้อมกับสายการบินอื่นอีกสามสาย เพื่อดำเนินการทางกฎหมาย ซึ่งคดีความต่าง ๆ ได้รับการแก้ไขในปี ค.ศ. 1970-1971
ในช่วงทศวรรษที่ 80 - 90 เซาท์เวสต์ได้เริ่มให้บริการเที่ยวบินไปยังเมืองต่าง ๆ เพิ่มเติม ทั้งภายในเท็กซัส ,รัฐใกล้เคียง และทั่วทั้งประเทศสหรัฐอเมริกา เซาท์เวสต์แอร์ไลน์ ทำกำไรเป็นเวลา 47 ปี ติดต่อกันตั้งแต่ ค.ศ. 1973 ถึง ค.ศ. 2019
จุดหมายปลายทาง

ณ เดือนตุลาคม ปี ค.ศ. 2021 เซาท์เวสต์แอร์ไลน์ได้กำหนดเที่ยวบินไปยังจุดหมายปลายทางกว่า 121 แห่งใน 42 รัฐของสหรัฐอเมริกา, ปวยร์โตริโก, เม็กซิโก, อเมริกากลาง, และแคริบเบียน
ฝูงบิน > ฝูงบินปัจจุบัน

ณ เดือนธันวาคม ปี ค.ศ. 2023 เซาท์เวสต์แอร์ไลน์ให้บริการเครื่องบินดังต่อไปนี้:
| เครื่องบิน | ประจำการ | คำสั่งซื้อ | ผู้โดยสาร | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| โบอิง 737-700 | 388 | — | 143 | ลูกค้าเปิดตัวและผู้ให้บริการรายใหญ่ที่สุดของรุ่น เครื่อบินที่เก่ากว่าจะทดแทนด้วยโบอิง 737 แมกซ์ |
| โบอิง 737-800 | 207 | — | 175 | ผู้ให้บริการที่ใหญ่ที่สุดเป็นอันดับสาม |
| โบอิง 737 แมกซ์ 7 | — | 302 | 150 | เริ่มส่งมอบในปี 2024  ทดแทนโบอิง 737-700 ที่เก่ากว่า |
| โบอิง 737 แมกซ์ 8 | 220 | 258 | 175 | ผู้ให้บริการโบอิง 737 แมกซ์รายใหญที่สุด ทดแทนโบอิง 737-700 ที่เก่ากว่า |
| รวม | 815 | 560 |  |  |
เซาท์เวสต์แอร์ไลน์มีอายุฝูงบินเฉลี่ย 11.5 ปี
ฝูงบิน > ฝูงบินในอดีต

เซาท์เวสต์แอร์ไลน์เคยให้บริการเครื่องบินดังต่อไปนี้:
| เครื่องบิน | ทั้งหมด | เริ่มให้บริการ | ปลดประจำการ | อากาศยานทดแทน |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| โบอิง 727-200 | 6 | 1979 | 1985 | โบอิง 737-300 |
| โบอิง 737-200 | 54 | 1971 | 2005 | โบอิง 737-700 |
| โบอิง 737-300 | 195 | 1984 | 2017 | โบอิง 737-700 โบอิง 737-800 โบอิง 737 แมกซ์ 8 |
| โบอิง 737-500 | 25 | 1990 | 2016 |  |
อุบัติเหตุและอุบัติการณ์

เซาท์เวสต์แอร์ไลน์มีอุบัติเหตุ 9 ครั้ง รวมถึงการสูญเสียอากาศยาน 2 ครั้ง สายการบินนี้ได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในสิบสายการบินที่ปลอดภัยที่สุดในโลกในปี ค.ศ. 2012
เที่ยวบินที่ 1455 ในเดือนมีนาคม ปี ค.ศ. 2000 เที่ยวบินที่ 1455 เกิดการไถลออกนอกทางวิ่ง ณ ท่าอากาศยานฮอลลีวู๊ด-เบอร์แบ็งค์ในแคลิฟอร์เนีย ส่งผลให้มีผู้ได้รับบาดเจ็บ 44 ราย จากผลการตรวจสอบพบว่า สาเหตุของอุบัติเหตุในครั้งนี้เกิดจากความผิดพลาดของนักบินและผู้ควบคุมการจราจรทางอากาศ
เที่ยวบินที่ 1248 ในเดือนธันวาคม ปี ค.ศ. 2005 เที่ยบินที่ 1248 ออกเดินทางจากบัลติมอร์ไปยังชิคาโก โบอิง 737-700 ได้ไถลออกนอกรันเวย์ที่ท่าอากาศยานมิดเวย์ ส่งผลห้มีผู้ได้รับบาดเจ็บและเสียชีวิต สาเหตุเกิดจากสภาพอากาศที่เลวร้ายจากพายุหิมะและความผิดพลาดของนักบิน
เที่ยวบินที่ 1380 ในเดือนเมษายน ปี ค.ศ. 2018 เที่ยวบินที่ 1380 ออกเดินทางไปยังแดลลาส-เลฟฟิลด์ โดยขณะบินอยู่เหนือเพนซิลเวเนีย เครื่องยนต์ของด้านซ้ายระเบิด ทำให้เครื่องบินต้องลงจอดฉุกเฉินที่ท่าอากาศยานนานาชาติฟิลาเดลเฟีย จากการระเบิด ส่งผลให้ผู้โดยสารหนึ่งถูกดึงออกไปภายนอกลำตัวเครื่องบินจากหน้าต่างที่เสียหาย และสุดท้ายแล้ว ผู้โดยสารท่านนี้ก็เสียชีวิตในที่สุด นับเป็นอุบัติเหตุครั้งแรกของสายการบินที่มีผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุบนเที่ยวบิน
จุดหมายปลายทางของเซาท์เวสต์แอร์ไลน์ ในปี ค.ศ. 2011
โบอิง 737 แมกซ์ 8 ของเซาท์เวสต์แอร์ไลน์
โบอิง 727 ของเซาท์เวสต์แอร์ไลน์
เครื่องยนต์ซ้ายที่เสียหายของเที่ยวบินที่ 1380
ฉนวนความร้อน

ฉนวนกันความร้อน คือ วัสดุที่มีความสามารถในการสกัดกั้นความร้อนไม่ให้ส่งผ่านจากด้านใดด้านหนึ่งไปยังอีกด้านหนึ่งได้ง่าย ฉนวนกันความร้อนที่ดีจะทำหน้าที่ต้านทานหรือป้องกันมิให้พลังงานความร้อนส่งผ่านจากด้านหนึ่งไปยังอีกด้านหนึ่งได้สะดวก หรือเรีอกง่าย ๆ ว่าวัสดุที่ความร้อนไม่สามารถผ่านไปได้ง่าย ๆ
การเลือกใช้งานฉนวนกันความร้อน

พิจารณาจากค่าการต้านทานความร้อน (ค่า R) มีหน่วยเป็น ตารางเมตร-องศาเคลวินต่อวัตต์ (Thermal resistance – R value, m2K/W)
ค่าการนำความร้อน (ค่า K) มีหน่วยเป็น วัตต์ต่อเมตร-องศาเคลวิน (Thermal conductivity – K value, W/m.K)
ฉนวนกันความร้อนที่นิยมใช้

อะลูมิเนียมฟอยล์ มีความมันวาวของผิวแผ่นฟอยล์ มีคุณสมบัติในการสะท้อนความร้อน
แบบโฟม ทนทานต่อกรดและด่าง น้ำหนักเบา แข็งแรง สามารถคงสภาพเดิมได้แม้จะโดนน้ำหรือความชื้น
ฉนวนใยแก้ว (Glasswool) มีโพรงอากาศเล็กๆ จำนวนมาก ซึ่งแทรกอยู่ระหว่างเส้นใยแก้ว ทำหน้าเก็บกักความร้อนไว้
ฉนวนใยหิน (Rockwool Insulation) จัดเป็นเส้นใยจากธรรมชาติที่ไม่มีสารประกอบของแอสเบสตอส (Asbestos) ทำจากจึงปลอดภัยต่อสุขภาพ สามารถกันความร้อนและดูดซับเสียง เทียบเท่ากับ ฉนวนกันความร้อนแบบใยแก้ว และสามารถทนไฟได้ดีกว่า
ฉนวนเยื่อกระดาษ (Cellulose Insulation) ทำจากกระดาษรีไซเคิลผสมสารต่างๆ นิยมใช้ในการพ่นใต้หลังคา
ดูเพิ่ม

ฉนวนอาคาร
ทองแดง

สำหรับสุนัขทรงเลี้ยง ดูที่ ทองแดง (สุนัข)
ทองแดง (อังกฤษ: copper) คือธาตุที่มีเลขอะตอม 29 และสัญลักษณ์คือ Cu ทองแดงอยู่ในตารางธาตุหมู่ 11 เป็นที่ทราบกันว่ามนุษย์ใช้ประโยชน์จากทองแดงมาไม่น้อยกว่า 10,000 ปี พบหลักฐานว่ามนุษย์สามารถหลอมสกัดทองแดงให้บริสุทธิ์ได้เมื่อประมาณ 5000 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งเป็นช่วงก่อนที่มนุษย์จะรู้จักกับทองคำ โดยมนุษย์รู้จักทองคำ
เมื่อประมาณ 4000 ปีก่อนคริสตกาล
การถลุงทองแดง

การถลุงทองแดงจากแร่ ขั้นแรกคือการแยกแร่ที่ต้องการออกจากสิ่งเจือปนหรือ กากแร่ อาจใช้วิธีการลอยตัว โดยนำแร่ที่บดละเอียดแล้วผสมเข้ากับน้ำ น้ำมันและสารซักล้างในถังผสม จากนั้นกวนและผ่านอากาศเข้าไปในของเหลวที่อยู่ในถังผสมตลอดเวลา เพื่อทำให้มีฟองเกิดขึ้น ซึ่งเป็นผลให้ฟองอากาศ และน้ำมันไปเกาะอยู่กับอนุภาคของแร่และลอยตัวอยู่ด้านบน ส่วนกากแร่จะจมลงอยู่ด้านล่าง เมื่อตักฟองที่ลอยอยู่ด้านบนออกและทำให้แห้ง จะได้ผลแร่ที่มีปริมาณทองแดงเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 15 โดยมวล ขั้นต่อไปนำแร่มาเผาในอากาศ เรียกกระบวนการนี้ว่า การย่างแร่ ไอร์ออน(II)ซัลเฟตบางส่วนจะถูกออกซิไดส์เป็นไอร์ออน(II)ออกไซด์ ดังสมการ
กำจัดไอร์ออน(II)ออกไซด์ออกไป โดยนำผลิตภัณฑ์ที่ได้ไปเผารวมกับออกไซด์ของซิลิคอนในเตาถลุงอุณหภูมิประมาณ 1100 °C  ไอร์ออน(II)ออกไซด์จะทำปฏิกิริยากับออกไซด์ของซิลิคอนได้กากตะกอนเหลวซึ่งแยกออกมาได้ ดังสมการ
ส่วนคอบเปอร์(II) ซัลไฟด์เมื่ออยู่ในที่มีอุณหภูมิสูงจะสลายตัวได้เป็นคอบเปอร์(I)ซัลไฟด์ในสถานะของเหลวซึ่งสามารถแยกออกได้
ในขั้นตอนสุดท้ายเมื่อแยกคอปเปอร์(I)ซัลไฟด์ในอากาศ บางส่วนจะเปลี่ยนเป็นคอปเปอร์(I)ออกไซด์ดังสมการ
และคอปเปอร์(I)ออกไซด์กับคอปเปอร์(I)ซัลไฟด์จะทำปฏิกิริยากันโดยมีซัลไฟด์ไอออนทำหน้าที่เป็นตัวรีดิวซ์ ได้โลหะทองแดงและแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ดังสมการ
ทองแดงที่ถลุงได้ในขั้นนี้ยังมีสิ่งเจือปนจึงต้องนำไปทำให้บริสุทธิ์ก่อน การทำทองแดงให้บริสุทธิ์โดยทั่วไปจะใช้วิธีแยกสารละลายด้วยกระแสไฟฟ้า
การประยุกต์

ทองแดงสามารถดัดได้ง่าย จึงใช้แพร่หลายในผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น
สายลวดทองแดง
ท่อน้ำทองแดง
ลูกบิด และของอื่น ๆ ที่ติดตั้งในบ้าน
รูปปั้น เช่นเทพีเสรีภาพ (Statue of Liberty) ซึ่งมีทองแดงถึง 81.3 ตัน
หลังคา รางน้ำ และท่อระบายน้ำฝน
แม่เหล็กไฟฟ้า
เครื่องจักรไฟฟ้า โดยเฉพาะมอเตอร์แม่เหล็กไฟฟ้าและเครื่องกำเนิดไฟฟ้า
เครื่องยนต์ไอน้ำ ของ เจมส์ วัตต์
รีเลย์ไฟฟ้า และสวิตช์ไฟฟ้า
รางน้ำบนหลังคาและท่อระบายน้ำ
หลอดสุญญากาศ หลอดรังสีแคโทด (cathode ray tube) และแมกนีตรอนในเตาอบไมโครเวฟ
หลอดนำคลื่นไฟฟ้า (Waveguide) สำหรับรังสีไมโครเวฟ
มีการใช้ทองแดงเพิ่มขึ้นในวงจรไอซีแทนอะลูมิเนียมเนื่องจากนำไฟฟ้าได้ดีกว่า
ผสมกับนิกเกิล เช่นคิวโปรนิกเกิล (cupronickel) and โมเนล (Monel) ใช้เป็นวัสดุที่ไม่กร่อนสำหรับสร้างเรือ
เป็นเหรียญกษาปณ์ ในรูปของโลหะคิวโปรนิกเกิลส่วนใหญ่
ในอุปกรณ์ทำครัว เช่นกระทะ
อุปกรณ์ที่ใช้บนโต๊ะอาหารส่วนใหญ่ (มีด ส้อม ช้อน) มีทองแดงบางส่วน (นิกเกิล ซิลเวอร์)
เงินสเตอร์ลิงจะต้องผสมทองแดงเล็กน้อย ถ้าทำเป็นภาชนะสำหรับอาหาร
เป็นส่วนประกอบของสารเคลือบเงาสำหรับเครื่องเซรามิก และเป็นสีสำหรับกระจก
เครื่องดนตรี โดยเฉพาะเครื่องดนตรีประเภทแตร
เป็นพื้นผิวไบโอสแตทิก (biostatic) ในโรงพยาบาล และใช้บุชิ้นส่วนเรือเพื่อป้องกันเพรียงและหอยมาเกาะ เดิมใช้บริสุทธิ์ ปัจจุบันใช้โลหะมันตส์ (Muntz Metal: ทองแดง 60% + สังกะสี 40%) แทน แบคทีเรียจะไม่เตริญเติบโตบนพื้นผิวทองแดงเนื่องด้วยตุณสมบัติไบโอสแตทิก  ลูกบิดทองแดงใช้ในโรงพยาบาล เพื่อลดการแพร่กระจายของโรค และโรคลีเจียนแนร์ (Legionnaire's Disease) สามารถหยุดได้ด้วยท่อทองแดงในระบบเครื่องปรับอากาศ
สารประกอบ เช่น สารละลายเฟห์ลิง (Fehling's solution) มีประโยชน์ใช้ในด้านเคมี
คอปเปอร์ (II) ซัลเฟต ใช้เป็นสารพิษและสารทำให้น้ำบริสุทธิ์ และใช้ในผลและสเปรย์ฆ่าโรคราน้ำค้าง (mildew)
เป็นวัสดุในการผลิตฮีตซิงก์สำหรัยคอมพิวเตอร์ เนื่องจากระบายความร้อนได้ดีกว่าอะลูมิเนียม
ชาวอินูอิต (Inuit) ใช้ทองแดงเพื่อทำใบมีดสำหรับมีดอูลู (ulu) เป็นครั้งคราว
บทบาทของทองแดงกับเครื่องประดับ

ทองแดงนั้นเป็นโลหะที่มีคุณประโยชน์นานัปการ โดยเฉพาะทองแดงในวงการของอุตสาหกรรม เช่น สายลวดทองแดง เครื่องจักรต่างๆ ฯลฯ
บทบาทของทองแดงกับเครื่องประดับอาจจะไม่เป็นที่ประจักษ์ชัด แต่หลายคนอาจลืมไปว่า โลหะผสมมีค่าหลายชนิด มีทองแดงเป็นส่วนประกอบสำคัญที่จะขาดไปไม่ได้
นาก ลักษณะเด่นของนาก คือมีสีออกทองแดงผสมทอง โดยมีทองคำผสมอยู่ในอัตราประมาณ 37% และนอกจากนั้นจะเป็นส่วนประกอบของทองแดง และเงิน
ทองชมพู ลักษณะเด่นของทองชมพู คือจะมีสีสุกใส ทองอมชมพู สีชมพูอ่อน นั้นได้มาจากการผสมทองแดงในสัดส่วนที่น้อยกว่าทองแดงที่ผสมในโลหะนาก โดยใช้ทองเป็นส่วนผสมประมาณ 75% และโลหะอื่น ๆ เป็นลำดับต่อมา ลำดับสุดท้ายคือ ทองแดง
เรดโกลด์ ลักษณะเด่นของเรดโกลด์ จะคล้ายคลึงกับทองชมพูมาก มีส่วนผสมของโลหะแต่ละชนิดเหมือนกัน โดยปัจจัยหลักที่ทำให้ทองสองชนิดต่างกันคือปริมาณของทองแดง โดยจะเพิ่มทองแดงในอัตราส่วนที่มากกว่าทองชมพู
แหล่งข้อมูลอื่น

National Pollutant Inventory – Copper and compounds fact sheet
Copper Resource Page. Includes 12 PDF files detailing the material properties of various kinds of copper, as well as various guides and tools for the copper industry.
The Copper Development Association has an extensive site of properties and uses of copper; it also maintains a web site dedicated to brass, a copper alloy.
The Third Millennium Online page on Copper เก็บถาวร 2010-09-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Price history of copper, according to the IMF
ทองแดง
กลางคืน

ภาพโดยประมาณเมื่อเวลา 11:00 ตามเวลาประเทศไทย ของวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2568  กลางวันคือพื้นที่สว่างในภาพ (คุณสามารถกดที่นี่เพื่อแสดงตามเวลาล่าสุด)
ภาพช่วงเวลากลางคืน
กลางคืน (อังกฤษ: Night) คือช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าจนถึงดวงอาทิตย์ขึ้นของวันใหม่ เวลากลางคืนตรงข้ามกับเวลากลางวันซึ่งรวมกันเป็น 24 ชั่วโมง ช่วงเวลามีความแตกต่างโดยขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่างเช่น ฤดูกาล ละติจูด ลองติจูด และเขตเวลา
ผลกระทบจากเวลาต่อการดำรงชีวิต

สภาวะที่ปราศจากดวงอาทิตย์ส่องแสง ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานหลักของสิ่งมีชีวิตบนโลก ส่งผลกระทบอย่างมากต่อสิ่งมีชีวิตทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นทางกายภาพ ทางรูปพรรณสัณฐาน และพฤติกรรมของสิ่งมีชีวิต สัตว์บางประเภทหลับเวลากลางคืน สัตว์บางประเภทใช้ชีวิตเวลากลางคืน สิ่งมีชีวิตประเภทพืชก็มีการเปลี่ยนแปลงในสภาวะที่ปราศจากแสงด้วยเช่นกัน
ดูเพิ่ม

จันทรุปราคา
| ด ค กช่วงเวลาของวัน |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  ย่ำรุ่ง–สนธยา–พระอาทิตย์ขึ้น  ตอนเช้า  กลางวัน  ตอนเย็น  พระอาทิตย์ตก–สนธยา–พลบค่ำ  กลางคืน  |  ย่ำรุ่ง–สนธยา–พระอาทิตย์ขึ้น  ตอนเช้า  กลางวัน  ตอนเย็น  พระอาทิตย์ตก–สนธยา–พลบค่ำ  กลางคืน  |  |
|  |  ที่เกี่ยวข้อง:  เบลท์ออฟวีนัส  บลูอาเวอร์  โกลเดนอาเวอร์  เทอร์มิเนเตอร์  แสงอาทิตย์  แสงจันทร์   เที่ยงวัน  ตอนบ่าย  เที่ยงคืน  พระอาทิตย์เที่ยงคืน  คืนขั้วโลก  แสงจักรราศี  |  ที่เกี่ยวข้อง:  เบลท์ออฟวีนัส  บลูอาเวอร์  โกลเดนอาเวอร์  เทอร์มิเนเตอร์  แสงอาทิตย์  แสงจันทร์   เที่ยงวัน  ตอนบ่าย  เที่ยงคืน  พระอาทิตย์เที่ยงคืน  คืนขั้วโลก  แสงจักรราศี  |  |
โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน

ระวังสับสนกับ โรงเรียนขอนแก่นวิทยาลัย หรือ โรงเรียนแก่นนครวิทยาลัย
| โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน  Khon Kaen Wittayayon School |
| --- | --- |

ที่ตั้ง

58 ถนนกลางเมือง, ตำบลในเมือง, อำเภอเมืองขอนแก่น, จังหวัดขอนแก่น, 40000 ประเทศไทย
ข้อมูล
ชื่ออื่น: ข.ก., KKW (อักษรย่อ),  ขอนแก่นวิทย์(ไม่ทางการ)
ชื่อเดิม:   โรงเรียนขอนแก่น (ชาย) (พ.ศ. 2440-53)  โรงเรียนวัดธาตุวิทยาคาร (พ.ศ. 2453-58) 
ประเภท:   โรงเรียนรัฐบาล  โรงเรียนประจำจังหวัด  โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ 
คติพจน์: "ความรู้ดี มีจรรยา กีฬาเด่น ดนตรีดัง"   สุวิชาโน ภวํ โหติ  (ผู้มีความรู้ดี คือผู้เจริญ) 
สถาปนา: พ.ศ. 2440 (128 ปี 12 วัน)
ผู้ก่อตั้ง:   นายกิจจการี (จีน ปิยรัตน์) ร่วมกับ  พระนครศรีบริรักษ์  และอุปฮาด (ท้าวหนูหล้า สุนทรพิทักษ์) 
เขตการศึกษา: สพม.ขอนแก่น
หน่วยงานกำกับ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
สหวิทยาเขต: เมืองขอนแก่น
ผู้อำนวยการ: นายบุญเหลือ ทองอ่อน
เจ้าหน้าที่: 295 คน
ระดับชั้น:   มัธยมศึกษาตอนต้น (ม.1-3)  มัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.4-6) 
เพศ: สหศึกษา
จำนวนนักเรียน: 4,468 คน (พ.ศ. 2566)
วิทยาเขต: หลัก
ขนาดวิทยาเขต: 21ไร่
สี:     สีชมพู-สีฟ้า-สีเหลือง
เพลง: มาร์ชขอนแก่นวิทยายน, เชิดชู, สายสัมพันธ์, ขวัญเมือง, ชมพูคู่หล้า ฟ้าคู่เมือง เหลืองคู่ใจ, รัศมีดวงคบเพลิง, ลาวิทยายน
เว็บไซต์:   เว็บไซต์ทางการ  เฟซบุ๊กทางการ 
อัปเดตล่าสุด: 25 มกราคม พ.ศ. 2565
โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน เป็นโรงเรียนรัฐบาลระดับมัธยมศึกษาแห่งหนึ่งในจังหวัดขอนแก่น โดยถือเป็นโรงเรียนประจำจังหวัดขอนแก่น ตั้งอยู่ในใจกลางเทศบาลนครขอนแก่น เปิดทำการสอนในรูปแบบสหศึกษา ประเภทโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ สังกัดสำนักงานเขตการศึกษามัธยมศึกษาขอนแก่น เป็นโรงเรียนในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการที่มีจำนวนนักเรียนมากที่สุด เป็นอันดับ 2 ของประเทศ อันดับ 1 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน เป็นหนึ่งในโรงเรียนที่มีการจัดการเรียนการสอนในโครงการห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม โดยความร่วมมือกับสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) และสำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษา (สกอ.)
ประวัติ > ยุคก่อนชื่อพระราชทาน พ.ศ. 2440-2470

โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน เป็นโรงเรียนประจำจังหวัดขอนแก่นแห่งแรก[ต้องการอ้างอิง] ก่อตั้งขึ้นเมื่อพุทธศักราช 2440 โดยนายกิจจการี (จีน ปิยรัตน์) ข้าหลวงกำกับราชการเมืองขอนแก่น ร่วมกับพระนครศรีบริรักษ์ เจ้าเมืองขอนแก่น และอุปฮาด (ท้าวหนูหล้า สุนทรพิทักษ์) จัดตั้งโรงเรียนชั้นมูลศึกษาขึ้น ตามแนวนโยบายด้านการศึกษาของกรมธรรมการ โดยเป็นโรงเรียนตัวอย่างประจำเมืองขอนแก่น ให้ชื่อว่า "โรงเรียนขอนแก่น (ชาย)" นายทับ ฉิมมา เป็นครูใหญ่คนแรก
การจัดการเรียนการสอนของโรงเรียนขอนแก่น (ชาย) ได้ดำเนินการตามแผนการศึกษาแห่งชาติฉบับที่ 1 ซึ่งกำหนดให้มีการเรียนวิชาต่าง ๆ ประกอบด้วย คัดไทย เขียนไทย จรรยาและวิชาเลขคณิต แบ่งการเรียนออกเป็น 3 ชั้น คือ
พวก ก ข
พวกแจก ผัน สะกด
พวกอ่านออกเขียนได้
จนกระทั่งทางราชการประกาศใช้แผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับที่ 2 แบ่งการศึกษาเป็น 2 ระดับ คือสามัญและวิสามัญ โรงเรียนขอนแก่น (ชาย) จัดการศึกษาในสายสามัญ โดยเปิดสอน 2 ระดับ คือ ประถมศึกษาปีที่ 1-3 และ มัธยมศึกษาปีที่ 1-3
ครั้งหนึ่ง ใน พ.ศ. 2449 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้เสด็จมาตรวจราชการยังมณฑลอุดรอีสาน และเสด็จมายังเมืองขอนแก่น เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2449 ได้ทรงบันทึกเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับโรงเรียนขอนแก่น (ชาย) ตอนหนึ่ง ความว่า
เวลาบ่าย 4 โมง ไปดูที่ต่าง ๆ จนถึงตลาดและวัดธาตุ มีโรงเรียนซึ่งข้าหลวงบริเวณจัดตั้งขึ้น มีพระสอน มีจำนวนนักเรียน 109 คน แต่สวมเสื้อและหมวกเหมือนกันหัดเข้าแถว คำนับอย่างเรียบร้อยแล้วกลับที่พักแรม
พุทธศักราช 2453 ได้มีการสร้างอาคารเรียนขึ้น 1 หลัง ซึ่งพระครูพิศาลอรัญเขตร์ ได้บริจาคเงินเป็นจำนวน 60 บาท จัดซื้ออุปกรณ์การเรียนให้กับโรงเรียนด้วย และในปีนี้เอง โรงเรียนขอนแก่น (ชาย) ได้เปลี่ยนชื่อเป็น โรงเรียนวัดธาตุวิทยาคาร
4 ปีถัดมา คือใน พ.ศ. 2458 พระยาพิศาลสารเกษตร (พร พิมพะสูต) ผู้ว่าราชการเมืองในขณะนั้น ได้พิจารณาให้ย้ายที่ทำการของโรงเรียนวัดธาตุวิทยาคารจากบริเวณวัดธาตุ ให้ไปตั้งอยู่ ณ ที่โรงเรียนขอนแก่นวิทยายนปัจจุบัน โดยมีการก่อสร้างอาคารชั่วคราวขึ้น 1 หลังสำหรับทำการเรียนการสอน เป็นอาคารทรงปั้นหยา ชั้นเดียว ยกพื้น แล้วเปลี่ยนชื่อเป็น "โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน"
ภายหลังการประกาศใช้พระราชบัญญัติการประถมศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2464 โรงเรียนขอนแก่นวิทยายนได้จัดการเรียนการสอนต่อเนื่องมาจวบจนกระทั่งการพระราชทานนามใน พ.ศ. 2470
ประวัติ > ยุคหลังชื่อพระราชทาน "ขอนแก่นวิทยายน" พ.ศ. 2470-2506

ได้มีการสร้างอาคารเรียนหลังใหม่ขึ้น ด้วยเงินศึกษาพลีจำนวน 24,500 บาท ตามแบบของกระทรวงธรรมการ เริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2468 แล้วเสร็จส่งมอบให้กรรมการตรวจรับเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2469 ตัวอาคารกว้าง 24 เมตร ยาว 45 เมตร รวมทั้งใน พ.ศ. 2469 ได้มีการสร้างโรงพละขึ้น 1 หลัง ใช้งบประมาณ 10,000 บาท
จากการก่อสร้างอาคารทั้งสองหลัง มีการใช้งบประมาณของทางราชการเป็นจำนวนมาก จังหวัดขอนแก่นโดยมณฑลอุดร จึงได้มีเอกสาร ศธ.51.15/42 เรื่อง มณฑลอุดรขอนามโรงเรียนประจำจังหวัด "ขอนแก่นวิทยายน" ไปยังบางกอก ขอพระราชทานนามของโรงเรียนจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7) เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่คณะครูและนักเรียน พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานนามโรงเรียนลงมา เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2470 ว่า
ขอนแก่นวิทยายน
ต่อมา โรงเรียนได้รับอนุมัติให้เปิดการสอนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนกลางปีที่ 1 (ม.4)  ใน พ.ศ. 2474 มีการเริ่มเก็บค่าเล่าเรียนจากนักเรียนโดยอนุมัติเสนาบดีกระทรวงธรรมการในขณะนั้น คือ พระองค์เจ้าธานีนิวัติ โดยให้เก็บค่าเล่าเรียน ทั้งนี้ โรงเรียนได้รับอนุญาตให้เปิดการสอนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ได้ ตามประกาศของแผนกธรรมการ มณฑลอุดรอีสาน
พ.ศ. 2476 โรงเรียนได้รับอนุญาตให้เปิดสอนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ได้ และมีการจัดการศึกษาตามแผนการศึกษาชาติ พ.ศ. 2475 ทำการเรียนการสอนตั้งระดับประถมศึกษา ถึง ระดับมัธยมศึกษา
พ.ศ. 2484 เกิดสงครามอินโดจีนขึ้น คณะครู ยุวชนทหาร (ก่อตั้งในโรงเรียนเมื่อ พ.ศ. 2480) นักเรียน และลูกเสือโรงเรียนขอนแก่นวิทยายนได้ร่วมกับทางราชการในการเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาความสงบเรียบร้อยในจังหวัด โดยมีหน้าที่ในการควบคุมแสงไฟและการจราจร ในปีการศึกษานี้ ไม่มีการสอบไล่ โดยทางโรงเรียนให้ถือว่านักเรียนสอบไล่ได้ทั้งหมด หลังจากนั้นได้มีการก่อสร้างอาคารสถานที่ต่าง ๆ ภายในโรงเรียนมากมาย เช่น โรงวิทยาศาสตร์ โรงฝึกงานฝีมือ บ้านพักครู
ใน พ.ศ. 2496 รัฐบาลได้ประกาศใช้แผนการศึกษาชาติฉบับใหม่ โรงเรียนได้ปรับระดับชั้นเป็นมัธยมต้น 3 ปี มัธยมศึกษาตอนปลาย 3 ปี และเตรียมอุดมศึกษา 2 ปี ซึ่งในส่วนหลังนี้ได้มีการเปิดเรียนเมื่อภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2501 ส่วนการศึกษาระดับประถมศึกษาที่เคยจัดมานั้น ได้โอนไปอยู่กับงานของเทศบาลเมืองขอนแก่นตั้งแต่ พ.ศ. 2482 แล้ว
หลักสูตรการเรียนการสอน

โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน จัดการเรียนการสอนแบบสหศึกษา ตั้งแต่ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-6 โดยแบ่งแผนการเรียน (ปรับปรุงแผนการเรียน พ.ศ. 2562) ดังนี้
ห้องเรียนโครงการส่งเสริมศักยภาพด้านคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม
ห้องเรียน Premium Math และ Premium Science (ห้องเรียนคู่ขนานเดิม)
ห้องเรียน Platinum Classroom
ห้องเรียนภาคปกติ Gold Classroom
ห้องเรียนโครงการจัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการเป็นภาษาอังกฤษ (English Program,EP)
ห้องเรียนโครงการส่งเสริมศักยภาพด้านคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม
ห้องเรียน Premium Math และ Premium Science (ห้องเรียนคู่ขนานเดิม)
ห้องเรียน Platinum Classroom แบ่งตามการเลือกแผนการเรียนของนักเรียน โดยเป็นห้องเฉพาะของนักเรียนที่ศึกษาต่อในแผนการเรียนต่าง ๆ ดังนี้
ห้องเรียนวิทยาศาสตร์สุขภาพ
ห้องเรียนวิศวกรรมศาสตร์
ห้องเรียนนิติศาสตร์และรัฐศาสตร์
ห้องเรียนโปรแกรมเมอร์ (หลักสูตรใหม่ ปีการศึกษา 2564)
ห้องเรียนศิลปศาสตร์ภาษาต่างประเทศที่ 2
ห้องเรียนศิลปศาสตร์ภาษาต่างประเทศที่ 3 (ห้องเรียนภาษาจีน / ห้องเรียนภาษาญี่ปุ่น-สเปน)
ห้องเรียนภาคปกติ Gold Classroom
ห้องเรียนโครงการจัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการเป็นภาษาอังกฤษ
หมายเหตุ หลักสูตรดังกล่าวเริ่มใช้ในปีการศึกษา 2562 จนถึงปัจจุบัน
รายนามผู้บริหาร

นับแต่การสถาปนาโรงเรียนเมื่อ พ.ศ. 2440 ถึงปัจจุบันเป็นเวลามากกว่า 100 ปี มีผู้ดำรงตำแหน่งครูใหญ่, อาจารย์ใหญ่ และผู้อำนวยการโรงเรียนขอนแก่นวิทยายนมาแล้วทั้งสิ้น 27 คน ดังนี้
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ลำดับ | รายนาม | เริ่มวาระ | สิ้นสุดวาระ | ตำแหน่ง |
| 1 | นายทับ ฉิมมา | พ.ศ. 2440 | พ.ศ. 2450 | ครูใหญ่ |
| 2 | พระครูพิศาลอรัญเขตร์ | พ.ศ. 2451 | พ.ศ. 2453 | ครูใหญ่ |
| 3 | ราชบุรุษนารถ อินทุสมิต | พ.ศ. 2454 | พ.ศ. 2457 | ครูใหญ่ |
| 4 | นายผล ผลโตษะ | พ.ศ. 2458 | พ.ศ. 2459 | ครูใหญ่ |
| 5 | รักษาการ ราชบุรุษเฉย อินทุมาน | พ.ศ. 2459 | พ.ศ. 2460 | รักษาราชการแทน |
| 6 | นายอั้น ธีระศิริโชติ | พ.ศ. 2461 | พ.ศ. 2468 | ครูใหญ่ |
| 7 | นายถม ขรรค์เพชร์ | พ.ศ. 2469 | พ.ศ. 2469 | ครูใหญ่ |
| 8 | รองอำมาตย์ตรีเปลื้อง อินทุสมิต | พ.ศ. 2470 | พ.ศ. 2471 | ครูใหญ่ |
| 9 | ขุนสุนทรการัญยศึกษาธิการ | พ.ศ. 2472 | พ.ศ. 2472 | ครูใหญ่ |
| — | รักษาการ นายสิทธิ์ บัณฑิตวงษ์ | พ.ศ. 2473 | พ.ศ. 2473 | รักษาราชการแทน |
| 10 | นายสิงห์ วาริชยานนท์ | พ.ศ. 2474 | พ.ศ. 2475 | ครูใหญ่ |
| 11 | นายคำบ่อ เดชกุญชร | พ.ศ. 2476 | พ.ศ. 2483 | ครูใหญ่ |
| 12 | นายสิทธิ์ บัณฑิตวงษ์ | พ.ศ. 2484 | พ.ศ. 2496 | ครูใหญ่ |
| 13 | นายเงิน รัตนจันท | พ.ศ. 2496 | พ.ศ. 2505 | ครูใหญ่ |
| 14 | นายสุชาติ สุขากันยา | พ.ศ. 2506 | พ.ศ. 2507 | อาจารย์ใหญ่ |
| 15 | นายเจือ หมายเจริญ | พ.ศ. 2507 | พ.ศ. 2512 | ครูใหญ่,อาจารย์ใหญ่ |
| 16 | นายทรวง ยุวกาญจน์ | พ.ศ. 2512 | พ.ศ. 2516 | อาจารย์ใหญ่ |
| 17 | นายสนิทพงษ์ นวลมณี | พ.ศ. 2516 | พ.ศ. 2523 | อาจารย์ใหญ่,ผู้อำนวยการ |
| 18 | นายดิลก วัจนสุนทร | พ.ศ. 2523 | พ.ศ. 2527 | ผู้อำนวยการระดับ 9 |
| 19 | นายล้วน วรนุช | พ.ศ. 2527 | พ.ศ. 2531 | ผู้อำนวยการ |
| 20 | นายครรชิต ตรานุชรัตน์ | พ.ศ. 2531 | พ.ศ. 2532 | ผู้อำนวยการระดับ 8 |
| 21 | นายสวาท ภูคำแสน | พ.ศ. 2532 | พ.ศ. 2538 | ผู้อำนวยการระดับ 8 |
| 22 | นายชุมพล เวียงเพิ่ม | พ.ศ. 2538 | พ.ศ. 2543 | ผู้อำนวยการ |
| 23 | นายประดิษฐ์ สำราญพัฒน์ | พ.ศ. 2543 | พ.ศ. 2551 | ผู้อำนวยการชำนาญการพิเศษ |
| 24 | นายวิชัย ศรีสัตย์รสนา | พ.ศ. 2551 | พ.ศ. 2558 | ผู้อำนวยการเชี่ยวชาญ |
| 25 | นายยุทธศาสตร์  กงเพชร | พ.ศ. 2558 | พ.ศ. 2564 | ผู้อำนวยการเชี่ยวชาญ |
| 26 | นายศักดาเดช ทาซ้าย | พ.ศ. 2564 | พ.ศ. 2567 | ผู้อำนวยการเชี่ยวชาญ |
| — | รักษาการ นางชุรีพร นาเลาห์ | พ.ศ. 2567 | พ.ศ. 2567 | รักษาการในตำแหน่ง |
| 27 | นายบุญเหลือ ทองอ่อน | ปัจจุบัน | ปัจจุบัน | ผู้อำนวยการชำนาญการพิเศษ |
ความหมายของชื่อและสีประจำโรงเรียนขอนแก่นวิทยายน

ชื่อโรงเรียนขอนแก่นวิทยายน ปรากฏหลักฐานของกองจดหมายเหตุแห่งชาติ เอกสาร ศธ.51.15/42 เรื่อง มณฑลอุดรขอนามโรงเรียนประจำจังหวัด "ขอนแก่นวิทยายน" พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามโรงเรียนเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2470
คำว่า "ขอนแก่นวิทยายน" เป็นการประสมของคำว่า "ขอนแก่น" และ "วิทยายน" ซึ่งวิทยายนนี้ เกิดจากการสนธิกันระหว่าง "วิทยา" แปลว่า วิชาความรู้ และคำว่า "อายน" หมายถึง เข้าถึง เข้าสู่ ดังนั้น "ขอนแก่นวิทยายน" จึงแปลรวมกันได้ความหมายว่า "สถานที่ที่เข้าถึงความรู้แห่งขอนแก่น" นั่นเอง
ส่วนสีประจำโรงเรียนขอนแก่นวิทยายน มีที่มาจากการประชุมคณะครูโรงเรียนขอนแก่นวิทยายน เมื่อปีพุทธศักราช 2480 นายคำบ่อ เดชกุญชร ครูใหญ่ ได้เรียกประชุมคณะครูของโรงเรียน และขอความเห็นจากที่ประชุมว่า ในการแข่งขันกีฬาต่าง ๆ ของโรงเรียนนั้น ควรจะมีสีธงหรือไม่ ซึ่งที่ประชุมเห็นด้วยว่าควรจะมี ครูใหญ่จึงถามต่อไปว่า ควรจะใช้กี่สีและสีอะไร ที่ประชุมได้ถกเถียงกันและได้ข้อสรุปว่าให้ใช้ 3 สี และตัดสินใจให้ใช้สี "ชมพู" ซึ่งเป็นสีประจำโรงเรียนฝึกหัดครูสวนกุหลาบ "ฟ้า" ซึ่งเป็นสีแทนองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในขณะนั้น และ "เหลือง" ซึ่งเป็นสีประจำโรงเรียนฝึกหัดครูวัดบวรนิเวศ เหตุที่ใช้สีของสองสถาบันนี้ เนื่องมาจาก ครูโรงเรียนขอนแก่นวิทยายนส่วนใหญ่ในขณะนั้น ได้รับการศึกษาจากสองสถาบันนั้น
สีชมพู หมายถึง ความรัก ความอบอุ่น
สีฟ้า หมายถึง ความร่าเริงแจ่มใส
สีเหลือง หมายถึง ความมีอิสระเสรีภาพทางวิชาการ