stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ปรากฏการณ์ขี้ปลาวาฬ
สาเหตุ

ปรากฏการณ์ขี้ปลาวาฬในบางที่นั้นเกิดจากธรรมชาติ (สาหร่ายสะพรั่งที่เกิดขึ้นตามฤดูกาล โดยกระบวนการน้ำผุดที่แนวชายฝั่ง ซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติจากการเคลื่อนตัวของน้ำทะเล) ในขณะเดียวกัน ธาตุอาหารที่เพิ่มขึ้นจากกิจกรรมของมนุษย์นั้นยังเป็นอีกสาเหตุนึงของปรากฏการณ์นี้อีกด้วย การเติบโตของแพลงก์ตอนพืชโดยปกติแล้วจะถูกจำกัดไว้ด้วยปริมาณของไนเตรตและฟอสเฟต ซึ่งพบมากในของเหลวที่ไหลออกมาจากพื้นที่การเกษตรและในเขตที่มีกระบวนการน้ำผุดที่แนวชายฝั่ง มลพิษทางน้ำตรงชายฝั่งโดยฝีมือมนุษย์ และอุณภูมิที่เพิ่มสูงขึ้นของน้ำทะเลนั้นยังเป็นอีกปัจจัยที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ขี้ปลาวาฬเช่นเดียวกัน โดยมีปัจจัยอื่น ๆ เช่น ฝุ่นที่มีธาตุเหล็กสูงที่พัดมาจากทะเลทรายสะฮารา ซึ่งเชื่อว่าเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ขี้ปลาวาฬเช่นกัน สาหร่ายสะพรั่งในชายฝั่งแปซิฟิกบางที่นั้นได้ถูกเชื่อมโยงกับการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศขนาดใหญ่เช่น ปรากฏการณ์เอลนีโญ เช่นกัน ทั้งนี้ปัจจุบันยังมีการถกเถียงกันในเรื่องของจำนวนที่เพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดของปรากฏการณ์ขี้ปลาวาฬ ว่าเป็นการเพิ่มขึ้นที่แท้จริงหรือเป็นเพียงผลจากการใส่ใจและเฝ้าดูที่เพิ่มขึ้นและเทคโนโลยีในการหาที่พัฒนามากขึ้น
ปราสาทคาร์ดิฟฟ์

ลานด้านหน้าปราสาท
ปราสาทคาร์ดิฟฟ์ (อังกฤษ: Cardiff Castle) ตั้งอยู่ในแคว้นเวลส์ สร้างขึ้นโดยชาวนอร์มันเมื่อปี ค.ศ. 1091 ในบริเวณป้อมปราการของโรมันซึ่งยังปรากฏซากปรักหักพังให้เห็นอยู่จนปัจจุบันนี้
ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 เอิร์ลแห่งบูทได้ว่าจ้างสถาปนิกชื่อว่าวิลเลียม เบอร์กส์ ให้ออกแบบปราสาทเพื่อปรับปรุงโดยเลียนแบบปราสาทในยุคกลาง โดยหวังให้เป็นที่พักอาศัยแบบในเทพนิยาย ต่อมาตระกูลบูทยกปราสาทให้เป็นสมบัติของเมืองคาร์ดิฟฟ์ ปัจจุบันเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่เป็นที่นิยม และเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับปราสาทหลังเก่าและการปรับปรุงปราสาทสมัยวิคตอเรียน
ปรากฏการณ์ปลาดุก

ปรากฏการณ์ปลาดุก หรือ ปรากฏการณ์ปลาดุกทะเล (อังกฤษ: Catfish effect) เป็นปรากฏการณ์ที่คู่แข่งที่แข็งแกร่งเป็นส่วนสำคัญในการทำให้ผู้ที่อ่อนแอสามารถพัฒนาตนเองให้ดีขึ้น  ในการดำเนินการทางธุรกิจมีการนำแนวคิดนี้ไปใช้ในองค์กรให้เกิดผลลัพท์ในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ที่ต้องปรับปรุงตนเองเป็นประจำ เรียกว่า การจัดการปลาดุก
ในนอร์เวย์ ปลาแฮริงสดมีราคาแพงกว่า ปลาแฮริงแช่แข็งหลายเท่า ราคาที่ดีกว่าจากเนื้อสัมผัสและรสชาติที่ดีกว่า มีเรื่องเล่าว่า มีเรือเพียงลำเดียวเท่านั้นที่สามารถนำปลาแฮริงสดกลับฝั่งได้ และนายเรือได้เก็บวิธีการของเขาไว้เป็นความลับ ต่อมาหลังจากที่เขาเสียชีวิตมีคนพบว่ามี ปลาดุกทะเล 1 ตัวอยู่ในถังเก็บปลาใต้ท้องเรือ สังเกตพบปลาดุกว่ายน้ำไปรอบถัง และปลาแฮริงต้องพยายามว่ายเลี่ยงปลานักล่าตัวนี้ ระดับกิจกรรมที่เพิ่มขึ้นนี้ช่วยให้ปลาแฮริงมีการเคลื่อนไหวอยู่ตลอดแทนที่จะอยู่นิ่ง ๆ ในลักษณะเดียวกับตัวละครชื่อ Vince จากภาพยนตร์เรื่อง Catfish
ในการจัดการทรัพยากรมนุษย์ การจัดการปลาดุก เป็นวิธีการที่ใช้ในการกระตุ้นทีม เพื่อให้สมาชิกแต่ละคนรู้สึกถึงการแข่งขันที่รุนแรง จึงจะรักษาความสามารถในการแข่งขันของทั้งทีมได้
ที่มา

ไม่ทราบที่มาที่แน่ชัด มีการพูดถึง ปรากฏการณ์ปลาดุก น้อยมากในวรรณกรรมภาษาอังกฤษ อย่างไรก็ตามไม่มีเอกสารจากนอร์เวย์หรือประเทศอื่น ๆ ยกเว้นวรรณกรรมภาษาจีนที่มีการอ้างถึงและกล่าวถึงอย่างกว้างขวางในวรรณกรรมจีนเช่นการวิจัยในห้องสมุด
ประโยชน์นิยม

ประโยชน์นิยม (อังกฤษ: utilitarianism) หมายถึง แนวคิดที่เชื่อว่าคุณค่าทางศีลธรรมเป็นการกระทำที่ขึ้นอยู่กับการทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม กล่าวคือ เป็นการกระทำที่ก่อให้เกิดความสุขหรือความพอใจขึ้นในบุคคลโดยทั่วไป ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของผลลัพธ์นิยม หรือการยึดถือคุณค่าทางศีลธรรมขึ้นอยู่กับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเป็นหลัก  นักคิดทั้งหลายได้นิยามคำว่า "ประโยชน์" นี้หมายถึงความดีสูงสุด ได้แก่ ความสุขหรือความพอใจ (ตรงกันข้ามกับความทรมานหรือความเจ็บปวด) ทำให้อาจสามารถอธิบายได้ด้วยรูปแบบของชีวิตว่า ความสุขหรือความพอใจถือได้ว่าเป็นสิ่งที่มีความสำคัญสูงสุด
ประโยชน์นิยมถูกอธิบายด้วยถ้อยวลี "เป็นสิ่งดีสูงสุดสำหรับบุคคลจำนวนมากที่สุด" ดังนั้น ประโยชน์นิยมจึงเป็นที่รู้จักกันว่าเป็น "ทฤษฎีความสุขที่ยิ่งใหญ่ที่สุด" ประโยชน์นิยมยังเป็นการแสดงถึงลักษณะการเชื่อมโยงต่อหลักจริยธรรม ซึ่งมีความผิดแผกไปจากจริยศาสตร์ ซึ่งไม่พิจารณาว่าผลลัพธ์ของการกระทำเป็นตัวกำหนดศีลธรรม เป็นต้น โดยผู้ที่มีมุมมองตรงกันข้ามกับประโยชน์นิยมได้วิพากษ์วิจารณ์มุมมองในแบบประโยชน์นิยมอยู่เรื่อย ๆ แต่ผู้ลัทธิประโยชน์นิยมก็มีวิพากษ์วิจารณ์ต่อแนวคิดอื่น ๆ คล้าย ๆ กัน และเหมือนกับทฤษฎีทางจริยธรรมทั้งหลาย การปฏิบัติตามแนวคิดประโยชน์นิยมเองก็ต้องพึ่งองค์ประกอบภายนอกเช่นกัน ได้แก่ สติปัญญา ประสบการณ์ ทักษะสังคม และทักษะชีวิต
หนังสืออ่านเพิ่มเติม

Cornman, James, et al. Philosophical Problems and Arguments - An Introduction, 4th edition Indianapolis, IN: Hackett Publishing Co., 1992.
Harwood, Sterling, "Eleven Objections to Utilitarianism," in Louis P. Pojman, ed., Moral Philosophy: A Reader, Indianapolis, IN: Hackett Publishing Co., 2003), and in Sterling Harwood, ed., Business as Ethical and Business as Usual, Wadsworth Publishing Co., 1996, Chapter 7.
Lyons, David, "Forms and Limits of Utilitarianism". Oxford: Oxford University Press, 1965.
Martin, Michael, "A Utilitarian Kantian Principle," Philosophical Studies, (with H. Ruf), 21, 1970, pp. 90–91.
Rosen, Frederick (2003). Classical Utilitarianism from Hume to Mill. Routledge, p. 28. ISBN 0-415-22094-7
Silverstein, Harry S. A Defence of Cornman’s Utilitarian Kantian Principle, Philosophical Studies (Dordrecht u.a.) 23, 212–215. 1972
Singer, Peter. The Expanding Circle: Ethics and Sociobiology, New York: Farrar, Straus & Giroux, 1981. [ISBN 0-374-15112-1]
Singer, Peter. Practical Ethics, 2nd edition, Cambridge: Cambridge University Press, 1993. [ISBN 0-521-43971-X]
Stokes, Eric. The English Utilitarians and India, Clarendon Press, 1963. [ASIN B0026QQ5GE]
Sumner, L. Wayne, Abortion: A Third Way, Princeton, NJ: Princeton University Press.
แหล่งข้อมูลอื่น

The English Utilitarians, Volume l Sir Leslie Stephen
The English Utilitarians, Volume ll Sir Leslie Stephen
Utilitarian Philosophers Large compendium of writings by and about the major utilitarian philosophers, both classic and contemporary.
Utilitarian Resources Collection of definitions, articles and links.
Felicifia เก็บถาวร 2018-08-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Currently the web's only Utilitarianism forum.
Felicifia เก็บถาวร 2019-05-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Utilitarianism blogs.
Charity International
Primer on the Elements and Forms of Utilitarianism เก็บถาวร 2008-12-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน A convenient summary of the major points of utilitarianism.
Consequentialism From the Stanford Encyclopedia of Philosophy.
A Critique of Utilitarianism (PDF) เก็บถาวร 2009-03-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Bernard Williams' criticism of utilitarianism.
Utilitarianism as Secondary Ethic เก็บถาวร 2009-02-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน  A concise review of Utilitarianism, its proponents and critics.
| ด ค กปรัชญาสังคมและการเมือง |
| --- | --- |
บทความที่เกี่ยวข้อง:  ปรัชญาเศรษฐศาสตร์ ·  ปรัชญาการศึกษา ·  ปรัชญาประวัติศาสตร์ ·  นิติศาสตร์ ·  ปรัชญาสังคมศาสตร์ ·  ปรัชญาความรัก 
หัวข้อสำคัญ:  สังคม ·  สงคราม ·  กฎหมาย ·  ความยุติธรรม ·  สันติภาพ ·  สิทธิมนุษยชน ·  การปฏิวัติ ·  การดื้อแพ่ง ·  ประชาธิปไตย ·  สัญญาประชาคม 
ทฤษฎีทางสังคม:  อนาธิปไตย ·  อำนาจนิยม ·  อนุรักษนิยม ·  เสรีนิยม ·  อิสรนิยม ·  ชาตินิยม ·  สังคมนิยม ·  ประโยชน์นิยม ·  ทฤษฎีความขัดแย้ง ·  ทฤษฎีความเห็นหมู่ 
บุคคลที่เกี่ยวข้อง:  เพลโต ·  โสกราตีส ·  อริสโตเติล ·  ขงจื๊อ ·  นักบุญออกัสติน ·  นักบุญโทมัส อควีนาส ·  มาเกียเวลลี ·  ฮอบส์ ·  ล็อก ·  รูโซ ·  มงแต็สกีเยอ ·  วอลแตร์ ·  อดัม สมิธ ·  โรเบิร์ต พีล ·  เอ็ดมันด์ เบิร์ก ·  มิล ·  แฟรงคลิน ·  ไลบ์นิซ ·  คานท์ ·  ทอโร ·  มหาตมา คานธี
ประวัติของคิลต์

ประมุขของตระกูลที่ราบสูง
ลอร์ดมังโก เมอร์เรย์ราว ค.ศ. 1680
ประวัติของคิลต์ (อังกฤษ: History of the kilt) เริ่มขึ้นอย่างน้อยก็ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 แม้ว่าคิลต์จะเป็นเครื่องแต่งกายตามประเพณีของสกอตที่ราบสูง (Scottish highlands) แต่ความเป็นโรแมนติคชาตินิยม (Romantic nationalism) ของธรรมเนียมนี้เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่ นอกจากนั้นการแต่งตัวด้วยคิลต์มิได้กระทำกันแต่โดยสกอตที่ราบสูงแต่ยังโดยชาวสกอตที่ราบลุ่ม (Scottish Lowlands) และโดยชาวสกอตพลัดถิ่น (Scottish Diaspora) เพื่อเป็นเครื่องหมายในการแสดงความเป็นสกอต มาจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19[ต้องการอ้างอิง] ผู้คนในประเทศอื่นที่มีเชื้อสายเคลต์ที่รวมทั้งไอริช คอร์นิช เวลช์ และแมงซ์ ก็มาใช้คิลต์ลายสกอตกันเมื่อไม่นานมานี้แต่ก็ไม่มากนัก
คิลต์ในระยะแรกเป็น “คิลต์ใหญ่” (great kilt) ที่มีความยาวเต็มตัวที่ท่อนบนใช้พันรอบไหล่หรือดึงมาคลุมตัวหรือคลุมหัวได้ ส่วน “คิลต์สั้น” (small kilt) หรือ “คิลต์เดินทาง” (walking kilt) (คล้ายกับคิลต์สมัยใหม่) มิได้เริ่มใช้กันจนปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 หรือต้นคริสต์ศตวรรษที่ 18[ต้องการอ้างอิง] ซึ่งเป็นตอนล่างคิลต์ใหญ่[ต้องการอ้างอิง]
คำว่า “คิลต์” มาจากภาษาสกอตที่แปลว่าผ้าที่เหน็บรอบตัว ที่แผลงมาจากภาษานอร์สโบราณ “kjalta” ที่เข้ามากับผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานชาวนอร์สผู้แต่งตัวด้วยทาร์ทันจีบที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน
คิลต์ใหญ่

คิลต์ใหญ่ หรือ “Breacan an Fhéilidh” หรือ “Féileadh Mòr” อาจจะวิวัฒนาการขึ้นในระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 จากเนื้อผ้าขนสัตว์ของสมัยก่อนหน้านั้นที่เป็นลายสาน (plaid)  ที่ใช้ใส่นอกทูนิกหรือเสื้อชั้นใน (Chemise) ซึ่งเป็นลักษณะเดียวกับที่ใช้ในไอร์แลนด์ ผ้าคลุมในระยะแรกนี้อาจจะเป็นสีพื้นหรือเป็นลายสานทาร์ทันที่ขึ้นอยู่กับฐานะของผู้สวม ลักษณะการแต่งตัวนี้ก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปเท่าใดนักจากสิ่งที่นักรบเคลติคสวมในสมัยโรมัน
ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมื่อขนแกะมีเหลือเฟือขึ้นผ้าที่ใช้ผืนที่ใช้ก็มีขนาดใหญ่ขึ้นจนต้องทำการจีบและเหน็บและคาดด้วยเข็มขัด ผ้าที่ใช้ในการแต่งตัวด้วยเข็มขัดเดิมเป็นนำเอาผ้าสองชิ้นที่แต่ละผืนมีความกว้างเท่ากับกี่มาเย็บติดต่อกันที่ทำให้กว้างราว 54 ถึง 60 นิ้วและยาวราว 6.4 เมตร ที่เรียกว่าคิลต์ใหญ่ที่ใช้จีบด้วยมือเป็นพลีทและคาดด้วยเข็มขัดเพื่อไม่ให้หลุด ส่วนบนใช้พันรอบไหล่ซ้าย ห้อยเลยลงมาต่ำกว่าเข็มขัด และพันด้านหน้า หรือพันรอบไหล่หรือศีรษะเพื่อกันลมหรือฝน คิลต์ใช้สวมบนเสื้อชั้นในโคร่งที่ยาวเลยเอวลงมาเล็กน้อย และสามารถใช้เป็นผ้าห่มได้ด้วย เสื้อชั้นในสีพื้นของชาวไอริชใช้จุ่มในไขมันห่านเพื่อทำให้กันน้ำได้
จากคำบรรยายจาก ค.ศ. 1746 กล่าวว่า:
ตามประเพณีแล้วเมื่อมีการต่อสู้ ผู้เข้าต่อสู้ก็จะปลดคิลต์วางไว้ทางหนึ่ง และใส่แต่เสื้อชั้นในในการต่อสู้  คิลต์ใหญ่เริ่มใช้กันเมื่อใดก็ยังเป็นเรื่องที่โต้เถียงกันอยู่ บ้างก็ว่าเริ่มใช้กันมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16t ภาพแกะสลักก่อนหน้าคริสต์ศตวรรษที่ 16 ดูเหมือนจะเป็นภาพเสื้อที่มีความยาวถึงเข่าที่ทำด้วยหนัง ลินนิน หรือผ้าใบ เป็นจีบเพื่อใช้ในการคลุมกัน หลักฐานจากการบันทึกบรรยายคิลต์ใหญ่ที่มีเข็มขัดคาดมีมาตั้งแต่ ค.ศ. 1594. คิลต์ใหญ่มักจะเป็นคิลต์ที่เกี่ยวข้องสกอตที่ราบสูง แต่ก็มีบ้างที่ใช้ในชนบทในโลว์แลนด์ การใช้คิลต์ลักษณะนี้ทำกันต่อมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19 และต่อมาจนถึงทุกวันนี้
คิลต์สั้นหรือคิลต์เดินทาง

ในราวปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 หรือต้นคริสต์ศตวรรษที่ 18 คิลต์สั้น หรือ “fèileadh beag” หรือ “philabeg” ใช้ผ้ากว้างเท่ากี่สวมแต่ตอนล่างของเข็มขัดและมาเป็นที่นิยมทั้งในที่ราบสูงและทางเหนือของโลว์แลนด์เมื่อมาถึง ค.ศ. 1746 ขณะที่คิลต์ใหญ่ก็ยังคงใช้กันอยู่ คิลต์เล็กวิวัฒนาการมาจากคิลต์ใหญ่ ซึ่งก็คือครึ่งล่างของคิลต์ใหญ่นั่นเอง
จดหมายที่พิมพ์ในวรสาร Edinburgh Magazine ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1785 โดยไอวาน เบลลีกล่าวว่าสิ่งที่เรียกกันว่าคิลต์ในขณะนั้นได้รับการประดิษฐ์ขึ้นราวคริสต์ทศวรรษ 1720 โดยทอมัส รอว์ลินสันจากแลงคาสเชอร์ รอว์ลินสันอ้างว่าตนเองได้ออกแบบคิลต์ใหม่สำหรับชาวที่ราบสูงที่ทำงานในโรงงานผลิตถ่านใหม่ในสกอตแลนด์ หลังจากการรณรงค์ทางทหารของจาโคไบต์ในปี ค.ศ. 1715 รัฐบาลก็เปิดโอกาสให้ผู้ลงทุนจากภายนอกสกอตแลนด์เข้าไปหาผลประโยชน์ในสกอตแลนด์ รอว์ลินสันเป็นนักธุรกิจคนหนึ่งที่ฉวยโอกาสนั้นหาผลประโยชน์ คิลต์ใหญ่ไม่สะดวกต่อการทำงานตัดต้นไม้ซึ่งทำให้รอว์ลินสันต้องนำคิลต์ใหญ่ไปให้ช่างตัดเสื้อดูเพื่อหาวิธีทำให้เป็นเครื่องแต่งกายที่สะดวกแก่การทำงานดีขึ้น ช่างตัดเสื้อก็ตัดครึ่งรอว์ลินสันนำกลับไปเสนอว่าเป็นเครื่องแต่งกายแบบใหม่ และชอบใจเอามากจนเริ่มแต่งตัวด้วยคิลต์เอง ตระกูลแม็คดอนเนลล์แห่งเกลนการ์รีเพื่อนร่วมงานชาวสกอตก็ติดใจและทำตาม
เรื่องเล่านี้เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย ซึ่งมีสาเหตุส่วนหนึ่งมาจากงานของนักประวัติศาสตร์ฮิวจ์ เทรเวอร์-โรพเพอร์ และจากหลักฐานเมื่อไม่นานมานี้แสดงให้เห็นว่าทฤษฎีนี้เรื่องล้าสมัย เพราะมีรูปชาวไฮแลนเดอร์ที่แต่งตัวด้วยคิลต์เพียงครึ่งล่างมานานก่อนหน้าที่งรอว์ลินสันจะไปถึงสกอตแลนด์ บางข้อเสนอก็ว่าการใช้มีมาตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1690 แต่ที่แน่คือมีการใช้มาตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 18
การตรึงจีบเข้ากับคิลต์สั้นเป็นคิลต์สำเร็จเริ่มทำกันใน ค.ศ. 1792 คิลต์นี้ปัจจุบันเป็นของสมาคมทาร์ทันแห่งสกอตแลนด์ (Scottish Tartans Society) เป็นคิลต์ชิ้นแรกที่เรียกได้ว่าเป็นคิลต์สมัยใหม่เช่นที่พบกันทุกวันนี้ ก่อนหน้านั้นคิลต์จะพับหรือจีบด้วยมือแทนที่จะอัดกลีบ (pleated) การสร้างคิลต์สำเร็จทำให้การแต่งคิลต์ทำได้รวดเร็วขึ้นและนำมาใช้โดยกองทหารสกอตที่รับราชการในกองทัพของสหราชอาณาจักร คิลต์สำเร็จและเครื่องตกแต่งเข้ามาขยายความนิยมมาในหมู่พลเรือนระหว่างต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 และนิยมกันมาตั้งแต่บัดนั้น
วิวัฒนการของคิลต์

ลักษณะของระบบตระกูล (clan system) เป็นระบบที่สมาชิกของตระกูลจะมีความภักดีอย่างเหนียวแน่นต่อพระเจ้า พระมหากษัตริย์ และประมุขของตระกูลเท่านั้น การปฏิวัติของจาโคไบต์แสดงให้เห็นถึงอันตรายต่อรัฐบาลกลางจากตระกูลนักรบต่างๆ ในที่ราบสูง ซึ่งทำให้รัฐบาลของสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 1 แห่งสหราชอาณาจักร พยายามหาวิธีต่างๆ ในการรักษาความมั่นคงของประเทศที่รวมทั้งการออกพระราชบัญญัติว่าด้วยการแต่งกาย (Dress Act) ในปี ค.ศ. 1746 ที่ระบุให้การแต่งตัวแบบที่ราบสูงที่รวมทั้งคิลต์เป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย (ยกเว้นแต่กองทหารสกอต) เพื่อที่จะพยายามทำลายวัฒนธรรมที่ราบสูง การลงโทษเป็นไปอย่างรุนแรง ถ้าทำผิดครั้งแรกก็จะถูกจำคุกหกเดือน ครั้งที่สองเจ็ดปี พระราชบัญญัตินี้มีผลบังคับใช้อยู่ 35 ปี
ฉะนั้นนอกไปจากทหารที่สวมคิลต์แล้ว การแต่งตัวด้วยคิลต์จึงเลิกทำกันในสกอตที่ราบสูง แต่ในช่วงนั้นคิลต์กลายมาเป็นที่นิยมในบรรดาผู้นิยมความเป็นโรแมนติคชาตินิยมในการสวมคิลต์เพื่อเป็นการประท้วงการห้าม ทัศนคตินี้เป็นแนวโน้มที่เห็นว่าชาวที่ราบสูงเป็นชน "บรรพกาล" (primitive)  ก่อน ค.ศ. 1745 ชาวโลว์แลนด์มีความหวาดกลัวชาวที่ราบสูง แต่หลังจากชาวที่ราบสูงหมดอำนาจลงชาวโลว์แลนด์ก็หันมาเห็นอกเห็นใจชาวที่ราบสูงและมีความรู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน คิลต์และสิ่งต่างๆ ที่แสดงวัฒนธรรมเกลลิคกลายมาเป็นสิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ของจาโคไบทิสม์ (Jacobitism) และในเมื่อหมดความหวาดกลัวชาวที่ราบสูงหายไป ก็ทำให้มามองเห็นชาวที่ราบสูงไปในทางโรแมนติด
เมื่อการห้ามการแต่งตัวแบบชาวที่ราบสูงมายกเลิกในปี ค.ศ. 1782 เจ้าของที่ดินชาวที่ราบสูงก็เริ่มก่อตั้งสมาคมที่ราบสูงที่มีจุดประสงค์ในการปรับปรุงและเผยแพร่การแต่งกายแบบโบราณของที่ราบสูง สมาคมเคลติคแหลเอดินบะระห์ที่มีวอลเตอร์ สกอตเป็นประธานสนับสนุนให้เจ้าของที่ดินเข้าร่วมในขบวนการนี้
คิลต์กลายมาเป็นสิ่งที่เป็นเครื่องหมายของสกอตแลนด์ทั้งหมดเมื่อสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 4 แห่งสหราชอาณาจักรเสด็จประพาสสกอตแลนด์ในปี ค.ศ. 1822 แม้ว่าขณะนั้นชาวสกอต 9 ใน 10 ตั้งถิ่นฐานอยู่ในโลว์แลนด์  ชาวสกอตและสมาคมที่ราบสูงจะจัดการ "การชุมนุมของเกล" แต่พยายามวางรากฐานใหม่ของวัฒนธรรมสกอตที่รวมทั้งชาวสกอตโลว์แลนด์โดยการแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าตามประเพณีโบราณที่นำมาประยุกต์ ในช่วงเวลาเดียวกันนี้ก็ได้มีการรื้อฟื้นการใช้ลักษณะลวดลายทาร์ทันเฉพาะในการเป็นเครื่องหมายประจำตระกูล ก่อนหน้านั้นลักษณะลวดลายของทาร์ทันเป็นไปตามท้องถิ่นไม่ได้เป็นของตระกูลใดตระกูลหนึ่ง
หลังจากนั้นคิลต์ก็กลายเป็นที่นิยมกันว่าเป็นสัญลักษณ์ของวัฒนธรรมสกอตแลนด์โดยนักโบราณวิทยา (antiquarian) นักโรแมนติค และอื่นๆ ผู้สรรเสริญ “ความโบราณ” และความเป็นธรรมชาติของคิลต์ การแต่งพระองค์ของสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 4 ด้วยคิลต์อันหรูหรา และ เมื่อสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียต่อมาทรงแต่งกายมหาดเล็กด้วยคิลต์ก็ยิ่งเป็นการเผยแพร่ความนิยมในการแต่งกายด้วยคิลต์ยิ่งแพร่หลายขึ้น คิลต์จึงกลายมาเป็นส่วนหนึ่งสัญลักษณ์ประจำชาติของสกอตแลนด์ (Scottish national identity)
การใช้ทางทหาร

ตั้งแต่ ค.ศ. 1624 กองทหารที่ราบสูงก็แต่งตัวด้วยคิลต์ที่ต่อมาเป็น กองทหารสกอตแลนด์ (Scottish regiment) ในปี ค.ศ. 1739 เครื่องแบบคิลต์ใหญ่ทำให้เป็นมาตรฐานด้วยทาร์ทันสีเข้ม
นักปฏิวัติในขบวนการจาโคไบท์ (Jacobitism) หลายคนประยุกต์คิลต์มาใช้เป็นเครื่องแบบอย่างง่ายๆ และใช้โดยผู้สนับสนุนชาวอังกฤษระหว่างการก่อการจาโคไบท์ (Jacobite Rising) ในปี ค.ศ. 1745 หลังจากการก่อการรัฐบาลก็ตัดสินใจก่อตั้งกองทหารสกอตแลนด์เพิ่มมากขึ้นเพื่อเป็นการดึง “พลังอันร้อนรนของชนผู้แข็งแกร่ง” กองทหารใหม่ที่ก่อตั้งขึ้นกลายเป็นกองทหารที่มีประสิทธิภาพที่สหราชอาณาจักรส่งไปต่อสู้ในอินเดีย อเมริกาเหนือ และที่อื่นๆ ขณะเดียวกันก็เป็นการลดความคิดที่จะเป็นปฏิปักษ์ต่ออังกฤษในสกอตแลนด์ คิลต์ได้รับการยกเว้นจากพระราชบัญญัติว่าด้วยการแต่งกาย และใช้ลักษณะลวดลายทาร์ทันต่างๆ เป็นทาร์ทันประจำกอง กองทหารใหม่เลือกใช้คิลต์สั้นเป็นเครื่องแบบ และคิลต์ใหญ่เป็นเครื่องแต่งกายนอกเครื่องแบบและก็มายกเลิกไปในคริสต์ศตวรรษที่ 19
กองทหารสกอตแลนด์หลายกองสวมคิลต์ในการต่อสู้ระหว่างสงครามโลกครั้งที่หนึ่งโดยเฉพาะในการต่อสู้อันดุเดือดของกองทหารที่ราบสูงแบล็คว็อชที่ทำให้ได้รับฉายาว่า “สตรีจากนรก” (Ladies from Hell) โดยกองทัพเยอรมัน
คิลต์มาเลิกใช้ในการเป็นเครื่องแบบในสนามรบก่อนหน้าสงครามโลกครั้งที่หนึ่งในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1940 ที่ยุทธการดันเคิร์กโดย โดนัลด์ คาลแลนเดอร์แห่งกองทหารรักษาพระองค์ที่ราบสูง
ดูเพิ่ม

คิลต์
ทาร์ทัน
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ คิลต์
Heroic and overlooked involvement in Dunkirk evacuation เก็บถาวร 2007-03-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Irish Air Corps Pipe Band
[[ไฟล์:Lord Mungo Murray c1680.jpg|thumb|right|240px|ประมุขของตระกูลที่ราบสูง
คิลต์ใหญ่
คิลต์กองทหารที่ราบสูงแบล็คว็อชหรือของตระกูลแคมพ์เบลล์
ภาพเหมือนของเฮนรี แรเบิร์นในปี ค.ศ. 1812
สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 4 แห่งสหราชอาณาจักรทรงคิลต์ในปี ค.ศ. 1829
การ์ตูนล้อเลียนสตรียุโรปผู้มีความอยากรู้อยากเห็นเกี่ยวกับทหารสกอตที่ใส่คิลต์ ราว ค.ศ. 1815
การใช้ทางทหาร
ปรากฏการณ์บูบา/กิกี

คุณคิดว่ารูปซ้ายหรือรูปขวามีชื่อว่า  "บูบา"  และรูปไหนชื่อว่า  "กิกี"  รูปนี้ใช้สำหรับทดลองว่า การจับคู่เสียง ๆ หนึ่งกับรูป ๆ หนึ่ง  อาจจะไม่ใช่โดยความบังเอิญ  นักศึกษามหาวิทยาลัยชาวอเมริกันและผู้พูดภาษาทมิฬในประเทศอินเดีย  เรียกรูปซ้ายว่า  กิกี  และรูปขวาว่า  บูบา
ปรากฏการณ์บูบา/กิกี  (อังกฤษ: bouba/kiki effect)  เป็นการจับคู่เสียงพูดกับรูปร่างที่เห็นทางตาอย่างไม่บังเอิญ  โวลฟ์แกง โคฮ์เรอร์  ผู้เป็นนักจิตวิทยาชาวเยอรมัน-อเมริกัน  สังเกตพบปรากฏการณ์นี้เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1929 
คือ  ในการทดลองทางจิตวิทยาที่เกาะเตเนรีเฟ  ที่ซึ่งภาษาหลักเป็นภาษาสเปน  โคฮ์เรอร์แสดงรูปร่างคล้ายกับรูปที่แสดงด้านบน  แล้วถามผู้ที่เข้าร่วมการทดลองว่า  รูปไหนเป็น  "ตาเก็ตตี"  และรูปไหนเป็น  "บาลูบา"  (เรียกว่า  "มาลูมา"  ในการทดลองปี ค.ศ. 1947)
ข้อมูลของเขาแสดงแนวโน้มสำคัญในการจับคู่รูปร่างหยัก ๆ กับคำว่า  "ตาเก็ตตี"  และรูปร่างโค้ง ๆ  กับคำว่า  "บาลูบา"
ในปี ค.ศ. 2001 รามจันทรันและฮับบาร์ด  ทำการทดลองของโคฮ์เรอร์ซ้ำโดยใช้คำว่า  "กิกี"  และ  "บูบา"  แล้วถามนักศึกษาชั้นปริญญาตรีชาวอเมริกันและผู้พูดภาษาทมิฬในประเทศอินเดียว่า  "รูปร่างไหนเป็นบูบา  และรูปร่างไหนเป็นกิกี"
ในผู้รับการทดลองทั้งสองพวกตามลำดับ  95%  และ  98%  เลือกรูปร่างมีเส้นโค้งว่า  เป็นบูบา  และรูปร่างเป็นหยัก ๆ ว่า  เป็นกิกี  ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  สมองมนุษย์สามารถดึงคุณสมบัติทางนามธรรม (abstract properties)  จากรูปร่างและเสียงได้อย่างคงเส้นคงวา
งานวิจัยเร็ว ๆ นี้ของดาฟน์ มอเรอร์  และคณะ  แสดงว่า  แม้แต่เด็กมีอายุตั้งแต่ 2 ขวบครึ่ง  ซึ่งเด็กเกินไปที่จะอ่านหนังสือได้  ก็อาจจะประสบกับปรากฏการณ์นี้ด้วย
รามจันทรันและฮับบาร์ดเสนอว่า  ปรากฏการณ์กิกี/บูบาอาจจะบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับวิวัฒนาการของภาษา  เพราะว่า  การบัญญัติชื่อวัตถุต่าง ๆ ไม่ใช่เป็นไปโดยบังเอิญตามอำเภอใจ[ต้องการเลขหน้า] 
รูปโค้ง ๆ อาจจะควรเรียกว่า  "บูบา"  เพราะต้องทำปากเป็นรูปกลม ๆ เพื่อจะกล่าวคำนั้น  และรูปหยัก ๆ อาจจะควรเรียกว่า  "กิกี"  เพราะต้องทำปากให้ตึงประกอบเป็นมุม  เพื่อจะกล่าวคำนั้น  นอกจากนั้นแล้ว  เสียง  "ก"  แข็งกว่า  ต้องกล่าวด้วยกำลังที่เหนือกว่าเสียง  "บ"  
ปรากฏการณ์นี้ซึ่งคล้ายกับภาวะวิถีประสาทเจือกัน (synesthesia) คือการที่เสียงซึ่งมาจากทางประสาทหนึ่งคือหู  แปลไปเป็นรูปร่างซึ่งเกี่ยวข้องกับอีกทางประสาทหนึ่งคือตา  อย่างไม่บังเอิญ  บอกเป็นนัยว่า  ปรากฏการณ์นี้อาจจะเป็นมูลฐานในระบบประสาทของการใช้เสียงสื่อความ  (sound symbolism)  ซึ่งเสียงหนึ่ง ๆ แปลไปเป็นวัตถุและเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่มีอยู่ในโลกอย่างเฉพาะเจาะจง
งานวิจัยเร็ว ๆ นี้แสดงว่า  ปรากฏการณ์นี้อาจจะเป็นกรณีหนึ่งของ ideasthesia
ผู้มีโรคออทิซึมไม่แสดงแนวโน้มในการจับคู่เสียงและรูปในระดับที่เท่ากับบุคคลปกติ  แม้ว่า  ประมาณ  88%  ของเด็กที่ยังเจริญวัยอยู่ประสบกับปรากฏการณ์นี้  แต่ว่าผู้มีโรคออทิซึมกลับประสบเพียงแค่  56%
เชิงอรรถและอ้างอิง

↑  Köhler, W (1929). Gestalt Psychology. New York: Liveright.
↑  Köhler, W (1947). Gestalt Psychology, 2nd Ed. New York: Liveright.
1 2  Ramachandran, VS & Hubbard, EM (2001b). "Synaesthesia: A window into perception, thought and language" (PDF). Journal of Consciousness Studies. 8 (12): 3–34. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-08-13. สืบค้นเมื่อ 2013-10-22. {{cite journal}}: ระบุ |accessdate= และ |access-date= มากกว่าหนึ่งรายการ (help); ระบุ |archivedate= และ |archive-date= มากกว่าหนึ่งรายการ (help); ระบุ |archiveurl= และ |archive-url= มากกว่าหนึ่งรายการ (help)CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
↑  Maurer D, Pathman T & Mondloch CJ (2006). "The shape of boubas: Sound-shape correspondences in toddlers and adults" (PDF). Developmental Science. 9 (3): 316–322. doi:10.1111/j.1467-7687.2006.00495.x. PMID 16669803. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-07-23. สืบค้นเมื่อ 2013-10-22. {{cite journal}}: ระบุ |accessdate= และ |access-date= มากกว่าหนึ่งรายการ (help); ระบุ |archivedate= และ |archive-date= มากกว่าหนึ่งรายการ (help); ระบุ |archiveurl= และ |archive-url= มากกว่าหนึ่งรายการ (help)
↑  ideasthesia (การรับรู้ความคิด)   มีนิยามว่า  เป็นปรากฏการณ์ที่การเกิดความคิดซึ่งเรียกว่า  inducer  ก่อให้เกิดประสบการณ์เหมือนกับการรับรู้ความรู้สึกทางตาเป็นต้น  (ซึ่งเรียกว่า  concurrents)  คือ  การคิดถึงเหตุการณ์หนึ่งทำให้เกิดประสบการณ์ทางสมองที่คล้ายกับบเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นอยู่จริง ๆ  คำว่า  ideasthesia  มาจากคำในภาษากรีกคือ  "idea" + "aisthesis" แปลว่า  การรับรู้ความคิด  หรือการรับรู้ไอเดีย
↑  Gómez Milán, E., Iborra, O., de Córdoba, M.J., Juárez-Ramos V., Rodríguez Artacho, M.A., Rubio, J.L. (2013) The Kiki-Bouba effect: A case of personification and ideaesthesia. The Journal of Consciousness Studies.  20(1-2) : pp. 84-102.
↑  Oberman LM & Ramachandran VS. (2008). "Preliminary evidence for deficits in multisensory integration in autism spectrum disorders: the mirror neuron hypothesis". Social Neuroscience. 3 (3–4): 348–55. doi:10.1080/17470910701563681. PMID 18979385.
ปรากฏการณ์สไตรแซนด์

ภาพถ่ายบ้านพักของสไตรแซนด์ที่มาลิบู ที่ก่อให้เกิดคำว่า "ปรากฏการณ์สไตรแซนด์"
ปรากฏการณ์สไตรแซนด์ (อังกฤษ: Streisand effect) เป็นปรากฏการณ์ที่ความพยายามในการปกปิดหรือลบข้อมูลก่อให้เกิดผลอันไม่พึงประสงค์ ทำให้ข้อมูลข่าวสารได้รับการเปิดเผยเป็นที่แพร่หลายมากขึ้น (โดยปกติการแพร่หลายดังกล่าวเกิดขึ้นบนอินเทอร์เน็ต) คำว่า "ปรากฏการณ์สไตรแซนด์" เป็นคำสมัยใหม่ที่ใช้สะท้อนถึงความพยายามในยุคก่อนที่จะปกปิดหรือเซ็นเซอร์สิ่งต่าง ๆ  แต่กลับทำให้ข้อมูลดังกล่าวเป็นที่ต้องการมากยิ่งขึ้น และทำให้เกิดความสนใจและการติดตามเรื่องราวมากกว่าปกติทั่วไป
คำว่า "ปรากฏการณ์สไตรแซนด์" เป็นคำที่ตั้งชื่อตามบาร์บรา สไตรแซนด์ นักแสดงหญิงอเมริกัน ที่พยายามปกปิดภาพถ่ายบ้านของเธอในปี พ.ศ. 2546 แต่กลับทำให้ภาพถ่ายดังกล่าวเป็นที่สนใจมากขึ้น นอกจากนี้ยังมีกรณีอื่น ๆ อีก เช่น ในการส่งคำบอกกล่าวให้หยุดกระทำการละเมิด (cease-and-desist) เพื่อให้มีการปกปิดตัวเลขที่สงวนไว้สำหรับผู้ทรงลิขสิทธิ์ (illegal numbers) ไฟล์ หรือเว็บไซต์ ความปรากฏว่าแทนที่สิ่งที่ระบุให้ปกปิดนั้นจะได้รับการปกปิด ข้อมูลเหล่านั้นกลับก่อให้เกิดความสนใจจากสังคม และก่อให้เกิดการทำซ้ำ (mirror) บนอินเทอร์เน็ตและเครือข่ายแจกจ่ายไฟล์ (file-sharing network) อย่างกว้างขวาง หรือในบางกรณีก่อให้เกิดเพลงล้อเลียนหรือวิดีโออันเกี่ยวกับกรณีดังกล่าวด้วย
ไมค์ แมสนิก (Mike Masnick) จากเว็บบล็อก Techdirt เป็นผู้สร้างคำว่า "ปรากฏการณ์สไตรแซนด์" หลังจากที่สไตรแซนด์แพ้คดีที่ยื่นฟ้องต่อช่างภาพชื่อเคนเนท อเดลแมน (Kenneth Adelman) และเว็บไซต์ Pictopia.com ด้วยเหตุล่วงละเมิดสิทธิส่วนบุคคล คดีดังกล่าวซึ่งเรียกค่าเสียหาย 50 ล้านดอลลาร์สหรัฐมีคำร้องขอให้อเดลแมนนำภาพถ่ายทางอากาศของแมนชั่นของสไตรแซนด์ออกจากคลังภาพถ่ายตามแนวชายฝั่งของแคลิฟอร์เนียกว่า 12,000 รูป ซึ่งสามารถเรียกดูได้ทั่วไป อเดลแมนยืนยันว่าเขาได้ถ่ายภาพทรัพย์สินริมชายหาดเพื่อแสดงให้เห็นถึงการกัดเซาะชายฝั่ง โดยได้รับการสนับสนุนและอนุมัติโดยโครงการบันทึกภาพถ่ายชายฝั่งแคลิฟอร์เนีย (California Coastal Records Project) ทั้งนี้ ก่อนที่สไตรแซนด์จะฟ้องคดี ภาพที่ 3850 อันเป็นภาพที่โจทก์ฟ้องขอให้นำออกนั้นได้รับการดาวน์โหลดจากเว็บไซต์ของอเดลแมนเพียง 6 ครั้ง ซึ่งในจำนวนดังกล่าวเป็นทนายของสไตรแซนด์ 2 ครั้ง แต่หลังจากที่สไตรแซนด์แพ้คดี สาธารณชนจึงได้รับรู้เกี่ยวกับภาพนี้มากขึ้น โดยมีผู้เข้าชมเว็บไซต์ของอเดลแมนถึง 420,000 คนในเดือนถัดมา
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ปรากฏการณ์สไตรแซนด์
"The perils of the Streisand effect". Parkinson, Justin. BBC News, July 31, 2014.
Wikiquote
วิกิพจนานุกรม