วัคซีนโควิด-19
ประสิทธิศักย์

ประสิทธิศักย์ของวัคซีน (efficacy) หมายถึงสมรรถภาพของวัคซีนในการลดความเสี่ยงการติดโรคของผู้ได้รับวัคซีนในการทดลองแบบมีกลุ่มควบคุม โดยเทียบกับผู้ไม่ได้รับ ประสิทธิศักย์ที่ ร้อยละ 0 หมายถึงวัคซีนไม่มีผลเลย (คือมีผลเท่ากับยาหลอก) และที่ร้อยละ 50 ก็หมายถึงการมีกรณีการติดโรคครึ่งหนึ่งเทียบกับผู้ไม่ได้วัคซีน
ประสิทธิศักย์อาจลดลงถ้าผู้ฉีดจับแขนหรือบีบแขนของผู้รับวัคซีนอย่างไม่ถูกต้อง ทำให้ฉีดวัคซีนเข้าใต้ผิวหนังแทนที่จะฉีดเข้ากล้ามเนื้อ
แนวทางการปฏิบัติปัจจุบันของศูนย์ป้องกันโรคสหรัฐก็คือไม่ควรฉีดวัคซีนซ้ำหลังจากที่ได้ฉีดพลาดเข้าใต้ผิวหนัง
เป็นการยากที่จะเทียบประสิทธิศักย์ของวัคซีนต่างชนิดกัน เพราะข้อมูลประสิทธิศักย์ของวัคซีนแต่ละชนิดได้จากการทำการทดลองกับกลุ่มประชากรที่ต่างกัน ในภูมิภาคที่ต่างกัน และกับไวรัสสายพันธุ์ต่าง ๆ กัน
สำหรับโควิด-19 ประสิทธิศักย์ที่ร้อยละ 67 อาจพอชลอให้โรคระบาดช้าลง แต่วัคซีนที่มีในปัจจุบันก็ไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกันแบบกำจัดเชื้อ (sterilizing immunity)
ซึ่งจำเป็นในการป้องกันไม่ให้โรคติดต่อ
ประสิทธิศักย์ของวัคซีนจริง ๆ สะท้อนเพียงการป้องกันโรค และอาจเป็นตัวบ่งชี้การติดต่อเชื้อที่ไม่ดีเพราะผู้ไม่มีอาการก็ยังสามารถแพร่เชื้อไปให้คนอื่นได้มาก
องค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) และสำนักงานการแพทย์ยุโรป (EMA) มีเกณฑ์ประสิทธิศักย์ขั้นต่ำของวัคซีนโควิด-19 ที่ร้อยละ 50 สำหรับการขึ้นทะเบียนให้ใช้
ทั่วไปแล้ว การฉีดวัคซีนให้ประชากรร้อยละ 75 เป็นเป้าหมายที่เชื่อว่าปฏิบัติได้จริง ดังนั้น วัคซีนจึงต้องมีประสิทธิภาพอย่างน้อยร้อยละ 70 เพื่อไม่ให้โรคระบาด (ขึ้นอยู่กับค่าระดับการติดเชื้อพื้นฐาน คือ  R_{0}) และร้อยละ 80 เพื่อกำจัดโรคโดยไม่ต้องควบใช้นโยบายอื่น ๆ เช่น การเว้นระยะห่างทางสังคม
ประสิทธิศักย์ที่ไม่น้อยของวัคซีนเอ็มอาร์เอ็นเอบางอย่างหลังจากฉีดเพียงแค่โดสเดียวเป็นตัวบ่งว่า
การฉีดวัคซีนแต่ละโดสสัมพันธ์อย่างไม่เชิงเส้นกับประสิทธิศักย์ ซึ่งจริง ๆ ก็ได้เห็นแล้วตั้งแต่การทดลองระยะที่ 1-2
และแสดงนัยว่า การให้วัคซีนในขนาดที่เฉพาะบุคคล ๆ (เช่น ให้เต็มสูตรสำหรับคนชรา ให้น้อยลดสำหรับเยาวชน
และให้เพิ่มสำหรับผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง) 
อาจช่วยเร่งการฉีดวัคซีนให้แก่ประชาชนเมื่อวัคซีนมีจำกัด และช่วยย่นระยะเหตุการณ์ระบาด ดังที่จริง ๆ แบบจำลองการระบาดได้แสดงให้เห็นแล้ว
พิสัยต่าง ๆ ในตารางต่อไปนี้มีช่วงความเชื่อมั่น (CI) ที่ร้อยละ 95 ยกเว้นจะระบุเป็นพิเศษ โดยค่าเป็นจริงสำหรับคนทุกช่วงอายุตามแหล่งอ้างอิง
โดยนิยามแล้ว ความแม่นยำของค่าประเมินที่ไม่มีช่วงความเชื่อมั่นจะยังไม่ชัดเจน
ค่าประสิทธิศักย์ในการป้องกันโรคที่มีอาการรุนแรงเป็นเรื่องสำคัญสุด เพราะการเข้า รพ. และความตายเป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่ต้องป้องกันก่อนอื่น
วัคซีนที่ได้ขึ้นทะเบียนให้ใช้มีค่าประสิทธิศักย์ดังต่อไปนี้
| วัคซีน | ประสิทธิศักย์ตามความรุนแรงของโรค 	> น้อยหรือปานกลางอย่างเบา ๆ 	 | ประสิทธิศักย์ตามความรุนแรงของโรค 	> รุนแรงแต่ไม่ถึงเข้า รพ. และไม่ถึงตาย  | ประสิทธิศักย์ตามความรุนแรงของโรค 	> รุนแรงจนถึงเข้า รพ. หรือถึงตาย | ที่ทำการทดลอง | แหล่งอ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ออกซฟอร์ด-แอสตร้าเซนเนก้า  | ≈81% (60–91%)  | ≈100% (97.5 % CI, 72–100%) 	 | ≈100%  | หลายประเทศ 	 |  |
| ออกซฟอร์ด-แอสตร้าเซนเนก้า  | ≈76% (68–82%)  | ≈100%  | ≈100%  | สหรัฐ  |  |
| ไฟเซอร์-ไบออนเทค  | ≈95% (90–98%)  | ≈66% (−125 to 96%)  | ≈66% (−125 to 96%)  | หลายประเทศ 	 |  |
| ไฟเซอร์-ไบออนเทค  | ≈95% (90–98%)  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | สหรัฐ  |  |
| จอห์นสันแอนด์จอห์นสัน  | ≈66% (55–75%)  | ≈85% (54–97%)  | ≈100%  | หลายประเทศ 	 |  |
| จอห์นสันแอนด์จอห์นสัน  | ≈72% (58–82%)  | ≈86% (−9 to 100%)  | ≈100%  | สหรัฐ |  |
| จอห์นสันแอนด์จอห์นสัน  | ≈68% (49–81%)  | ≈88% (8–100%)  | ≈100%  | บราซิล |  |
| จอห์นสันแอนด์จอห์นสัน  | ≈64% (41–79%)  | ≈82% (46–95%)  | ≈100%  | แอฟริกาใต้ |  |
| โมเดอร์นา  | ≈94% (89–97%)  | ≈100%  | ≈100%  | สหรัฐ  |  |
| ซิโนฟาร์ม (BBIBP-CorV)  | ≈78% (65–86%) 	 | ≈100%  | ≈100%  | หลายประเทศ 	 |  |
| สปุตนิกวี  | ≈92% (86–95%) 	 | ≈100% (94–100%) 	 | ≈100%  | รัสเซีย  |  |
| ซิโนแวค  | ≈51% (36–62%)  | ≈84% (58–94%)  | ≈100% (56–100%)  | บราซิล  |  |
| ซิโนแวค  | ≈84% (65–92%) 	 | ≈100%  | ≈100% (20–100%)  | ตุรกี  |  |
| โคแว็กซิน  | ≈78% (65–86%)  | ≈93% (57–100%)  | ≈93% (57–100%)  | อินเดีย  |  |
| สปุตนิกไลท์ 	 | ≈79%  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | รัสเซีย  |  |
| Convidecia  | ≈66%  | ≈91%  | ไม่มีรายงาน 	 | หลายประเทศ 	 |  |
| ซิโนฟาร์ม (WIBP-CorV) 	 | ≈73% (58–82%) 	 | ≈100%  | ≈100%  | หลายประเทศ 	 |  |
| Abdala 	 | ≈92% (86–96%) 	 | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | คิวบา  |  |
| Soberana 02 	 | ≈62%  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | คิวบา  |  |
| โนวาแวกซ์ 	 | ≈90% (75–95%) 	 | ≈100%  | ≈100%  | สหราชอาณาจักร  |  |
| โนวาแวกซ์ 	 | ≈60% (20–80%)  | ≈100%  | ≈100%  | แอฟริกาใต้ |  |
| โนวาแวกซ์ 	 | ≈90%  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | สหรัฐ |  |
| โนวาแวกซ์ 	 | ≈90%  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | เม็กซิโก |  |
| CureVac 	 | ≈48%  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | หลายประเทศ 	 |  |
| ZyCoV-D 	 | ≈67%  | ไม่มีรายงาน 	 | ไม่มีรายงาน 	 | อินเดีย  |  |
↑  อาการน้อยรวมทั้งเป็นไข้ ไอแห้ง ล้า ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ เจ็บคอ ท้องร่วง คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ ไม่ได้กลิ่น ไม่รู้รส คัดจมูก น้ำมูกไหล ตาแดง เป็นผื่น หนาวสะท้าน เวียนศีรษะ อาการปานกลางคือ ปอดอักเสบ
↑  อาการรุนแรงแต่ไม่ถึงต้องเข้า รพ. และไม่เสียชีวิตสำหรับคนหนึ่ง ๆ หมายถึงอาการทางการหายใจที่รุนแรงตามที่วัดเมื่อพักหรือเมื่อกำลังตรวจ (ซึ่งนอกเหนือจากการมีปอดบวม ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำส่วนลึก หายใจลำบาก ภาวะพร่องออกซิเจน การเจ็บหน้าอกอย่างคงยืน เบื่ออาหาร สับสน เป็นไข้สูงกว่า 38 องศาสเซลเซียส) เป็นอาการที่ยังไม่คงยืนหรือรุนแรงพอให้เข้า รพ. หรือทำให้ถึงชีวิต โดยเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ คือ หายใจ ≥ 30 ครั้งต่อนาที, หัวใจเต้น ≥ 125 ครั้งต่อนาที, ความเข้มข้นออกซิเจนในเลือด (SpO2) ≤ 93% เมื่อหายใจปกติที่ระดับน้ำทะเล หรือ partial pressure of oxygen/fraction of inspired oxygen (PaO2/FiO2) < 300 mmHg
↑  อาการรุนแรงจนต้องเข้า รพ. หรือถึงตายหมายถึงอาการที่ต้องรักษาที่ รพ. หรือทำให้ถึงตาย รวมทั้ง หายใจลำบาก ภาวะพร่องออกซิเจน การเจ็บหน้าอกอย่างคงยืน เบื่ออาหาร สับสน เป็นไข้สูงกว่า 38 องศาสเซลเซียส) การหายใจล้มเหลว ไตวาย การทำงานผิดปกติของอวัยวะหลายระบบ ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ และช็อก
↑  เมื่อฉีด 2 โดสโดยห่างกันอย่างน้อย12 สัปดาห์ แต่เมื่อฉีดห่างกันน้อยกว่า 6 สัปดาห์ ประสิทธิศักย์จะอยู่ที่ ≈55% (33–70%)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26  ไม่ได้ระบุช่วงความเชื่อมั่น (CI) จึงไม่สามารถรู้ความแม่นยำของค่านี้ได้จริง ๆ
↑  เมื่อฉีด 2 โดสโดยห่างกัน 4 สัปดาห์เป็นค่าประสิทธิศักย์เพื่อ "ป้องกันโรคโควิด-19 ที่แสดงอาการ"
1 2 3 ในการทดลองวัคซีนของไฟเซอร์-ไบออนเทค สำหรับกลุ่มฉีดวัคซีน ผู้มีอาการโควิด-19 จะนับว่าติดโรคก็ต่อเมื่อเริ่มมีอาการยิ่งกว่า 7 วันหลังฉีดวัคซีนโดสที่ 2 และยืนยันด้วยการตรวจ RT-PCR เป็นผลบวก กรณีที่มีอาการน้อยหรือปานกลางต้องมีอาการดังต่อไปนี้อย่างใดอย่างหนึ่งและตรวจพบเชื้อภายใน 4 วันก่อนหรือหลังช่วงที่มีอาการ อาการรวมทั้ง เป็นไข้ เริ่มไอหรือไอเพิ่ม เริ่มหายใจติดขัดหรือติดขัดเพิ่ม หนาวสะท้าน เริ่มปวดกล้ามเนื้อหรือปวดเพิ่ม เริ่มไม่ได้กลิ่นหรือไม่รู้รสหรือเป็นเพิ่ม เจ็บคอ ท้องร่วง หรืออาเจียนเค้สอาการรุนแรงยังต้องมีอาการเพิ่มดังต่อไปนี้อย่างใดอย่างหนึ่ง
อาการเมื่อพักที่แสดงว่าเป็นโรคทั้งร่างกายอย่างรุนแรง (หายใจ ≥30 ครั้งต่อนาที, หัวใจเต้น ≥ 125 ครั้งต่อนาที, ความเข้มข้นออกซิเจน (SpO2) ≤93% เมื่อหายใจปกติที่ระดับน้ำทะเล หรือ PaO2/FiO2 < 300 mmHg),
การหายใจล้มเหลว (นิยามว่าต้องใช้ออกซิเจนแบบไฮโฟลว์ หรือใช้เครื่องช่วยหายใจ คือ non-invasive ventilation, mechanical ventilation หรือ ECMO)
มีหลักฐานว่าช็อก คือ SBP < 90 mm Hg, DBP < 60 mm Hg หรือต้องใช้สารกระตุ้นการหดตัวกล้ามเนื้อหลอดเลือด (vasopressors)
การทำงานผิดปกติอย่างฉับพลันและสำคัญของไต ตับ และระบบประสาท,
เข้าห้องไอซียู
เสียชีวิต
1 2 3 4  ค่านี้ไม่แม่นยำพอเพื่อจะยืนยันว่ามีประสิทธิศักย์สูงจริง ๆ เพราะค่าจำกัดล่างของช่วงความเชื่อมั่น (CI) แบบ 95% นั้นต่ำกว่า 30%
1 2 3 4  กรณีมีอาการปานกลาง
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  เป็นค่าประสิทธิศักย์ที่รายงาน ณ วันที่ 28 หลังฉีดวัคซีนของจอห์นสันแอนด์จอห์นสันแบบโดสเดียว โดยค่าจะต่ำกว่าถ้ารายงาน ณ วันที่ 14 หลังฉีดวัคซีน
1 2 3 4  หลังจากฉีดวัคซีน 28 วัน ไม่มีใครเข้า รพ. หรือเสียชีวิตในบรรดาคน 19,630 คนที่ได้วัคซีนในการทดลอง เทียบกับกลุ่มที่ได้ยาหลอก 19,691 ซึ่งมีคนเข้า รพ. 16 คน (อัตราอุบัติการณ์ที่ 5.2 ต่อ 1,000 คน-ปี)
และมีคนเสียชีวิตเนื่องกับโควิด 7 ราย
↑  ในการทดลองวัคซีนของโมเดอร์นา สำหรับกลุ่มฉีดวัคซีน ผู้มีอาการโควิด-19 จะนับว่าติดโรคก็ต่อเมื่อเริ่มมีอาการยิ่งกว่า 14 วันหลังฉีดวัคซีนโดสที่ 2 และยืนยันด้วยการตรวจ RT-PCR เป็นผลบวก และต้องมีอาการแบบทั้งร่างกายอย่างน้อย 2 อย่าง (เป็นไข้ยิ่งกว่า 38 องศาสเซลเซียส, หนาวสะท้าน, ปวดกล้ามเนื้อ, ปวดศีรษะ, เจ็บคอ, ปัญหาการได้กลิ่นหรือลิ้มรสที่เกิดใหม่) หรือมีอาการทางการหายใจอย่างหนึ่ง (ไอ หายใจติดขัด หรือปอดบวมไม่ว่าจะโดยอาการหรือโดยการถ่ายเอกซเรย์)
1 2 ในการทดลองวัคซีนของโมเดอร์นา อาการที่จัดว่าหนักนิยามว่า ต้องผ่านเกณฑ์อาการเบา/ปานกลางบวกกับกลุ่มอาการอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ ในการทดลอง ผู้รับวัคซีนไม่มีใครเกิดอาการหนัก เทียบกับกลุ่มยาหลอกซึ่งมีคน 30 คนเข้า รพ. (อัตราอุบัติการณ์ที่ 9.1 ต่อ 1,000 คน-ปี)
อาการที่ระบุว่าป่วยหนักทั้งระบบ เช่น หายใจ ≥30 ครั้งต่อนาที, หัวใจเต้น ≥125 ครั้งต่อนาที, ความเข้มข้นออกซิเจนในเลือด (SpO2) ≤93% เมื่อหายใจปกติที่ระดับน้ำทะเล หรือ PaO2/FIO2 < 300 mm Hg,
ความล้มเหลวทางการหายใจ หรือ ARDS (นิยามว่าต้องให้ออกซิเจนแบบไฮโฟลว์ ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ หรือ ECMO) มีหลักฐานว่าช็อก (SBP < 90 mmHg, DBP < 60 mmHg หรือต้องใช้สารกระตุ้นการหดตัวกล้ามเนื้อหลอดเลือด (vasopressors)
การทำงานผิดปกติอย่างสำคัญของไต ตับ หรือระบบประสาท
การเข้าห้องไอซียู
การเสียชีวิต
1 2 3 4 5 6 7  ข้อมูลของการทดลองทางคลินิกระยะที่ 3 ยังไม่ได้ตีพิมพ์และยังไม่ได้ทบทวนโดยผู้รู้เสมอกัน
1 2 3 4 5 6  ไม่พบเค้สในการทดลอง