พรรคเพื่อไทย
บทบาททางการเมือง > การนำพรรคโดยแพทองธาร ชินวัตร

วันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2565 พรรคเพื่อไทยเปิดตัวโครงการ ครอบครัวเพื่อไทย โดยแต่งตั้งแพทองธาร ชินวัตร เป็น หัวหน้าครอบครัวเพื่อไทย โดยนิยามว่า "ครอบครัวเพื่อไทย" เป็นแนวคิดที่พรรคต้องการแก้ปัญหาการปิดกั้นโอกาสการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชน นอกจากนี้ยังกระตุ้นผู้สนับสนุนพรรคให้เลือกพรรคเพื่อไทยจนชนะขาดลอย (landslide) ในการเลือกตั้งทั่วไปครั้งหน้า ทั้งนี้แพทองธารยังไม่รับว่าจะลงสมัครชิงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีหรือไม่ แต่ยอมรับว่าทักษิณเป็นที่ปรึกษามาโดยตลอด ในปีเดียวกัน ยังมีข่าวผู้สนับสนุนพรรคเพื่อไทยกับพรรคก้าวไกลโต้คารมกันในเรื่องของอุดมการณ์รวมถึงการปฏิรูปสถาบันพระมหากษัตริย์ ด้านชัยธวัช ตุลาธน เลขาธิการพรรคก้าวไกล ระบุว่า "สรุปตรงไปตรงมา พรรคไทยรักไทย พรรคพลังประชาชน พรรคเพื่อไทย มีขีดจำกัดเพราะสู้ไปกราบไป พรรคอนาคตใหม่จึงต้องอุบัติขึ้นมา" ต่อมาในเดือนมกราคม พ.ศ. 2566 ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรีและบิดาของแพทองธาร หัวหน้าครอบครัวเพื่อไทย ให้ความเห็นว่า แนวทางของพรรคเพื่อไทยเป็นประชาธิปไตยที่เหมาะสม ส่วนถ้าใครชอบแบบ "เอ็กซ์ตรีม" ให้เลือกพรรคก้าวไกล
นอกจากนี้มีกระแสข่าวว่าพรรคเพื่อไทยจับมือกับพรรคพลังประชารัฐ หลังร่วมมือกันไม่เข้าร่วมประชุมจนส่งผลให้สูตรคำนวณ สส. บัญชีรายชื่อแบบ "สูตรหาร 500" ต้องตกไป และกลับไปใช้สูตรหาร 100 โดยปริยาย ในเรื่องนี้นักการเมืองพรรคเพื่อไทยบางคนกล่าวหาพรรคก้าวไกลที่ไม่ใช่วิธีการไม่เข้าร่วมประชุมเช่นกันว่าต้องการสูตรหาร 500 ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2565 หัวหน้าพรรคเพื่อไทยให้สัมภาษณ์ว่าไม่ปิดช่องจับมือกับพรรคพลังประชารัฐตั้งรัฐบาล หากยอมรับเงื่อนไข 3 ข้อ ได้แก่ 1. มีอุดมการณ์เช่นเดียวกัน 2. ไม่เลือกพรรคที่สนับสนุนเผด็จการ ซึ่งรวมถึงการสนับสนุนประยุทธ์เป็นนายกรัฐมนตรี และ 3. การทำงานร่วมกัน โดยการเอานโยบายมาสอดประสานเป็นนโยบายรัฐบาล
ในการเลือกตั้งทั่วไปในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2566 พรรคเพื่อไทยได้คะแนนเสียงทั้งหมด 10,962,522 เสียง ทำให้มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน 141 คน แบบแบ่งเขต 112 คน และแบบบัญชีรายชื่อ 29 คน อยู่ในอันดับ 2 ของการเลือกตั้ง รองจากพรรคก้าวไกลที่ได้คะแนนเสียง 14,438,851 เสียง มีจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 151 คน และเป็นครั้งแรกในรอบ 22 ปี นับตั้งแต่การก่อตั้งพรรคไทยรักไทย ที่พรรคไม่สามารถชนะคะแนนมาเป็นลำดับที่หนึ่งของการเลือกตั้งได้ ทั้งนี้ ภายหลังการเลือกตั้ง แกนนำพรรคได้ประกาศจุดยืนสนับสนุนให้พรรคก้าวไกลซึ่งเป็นพรรคอับดับ 1 เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล โดยได้เข้าร่วมลงนามบันทึกความเข้าใจของพรรคก้าวไกล พร้อมกับพรรคร่วมฝ่ายค้านเดิมที่ได้รับการเลือกตั้งในครั้งนี้ 3 พรรค และพรรคที่ได้รับเลือกตั้งใหม่อีก 3 พรรค
21 กรกฎาคม พรรคก้าวไกลประกาศมอบสิทธิ์ให้พรรคเพื่อไทยเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลแทน หลังจากที่ พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรคก้าวไกลและแคนดิเดตนายกรัฐมนตรีของพรรค ถูกศาลรัฐธรรมนูญสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรชั่วคราว และรัฐสภามีมติห้ามเสนอชื่อพิธาเป็นนายกรัฐมนตรีซ้ำในสมัยประชุมเดียวกัน โดยเลขาธิการพรรคก้าวไกล ชัยธวัช ตุลาธน กล่าวว่ามีองคาพยพของกลุ่มการเมืองฝ่ายอนุรักษ์นิยมที่ไม่ยอมให้พรรคก้าวไกลจัดตั้งรัฐบาลสำเร็จ ต่อมาพรรคเพื่อไทยได้เสนอชื่อ เศรษฐา ทวีสิน เป็นนายกรัฐมนตรี และยกเลิกบันทึกความเข้าใจในการจัดตั้งรัฐบาลที่พรรคก้าวไกลทำขึ้น
ต่อมาเมื่อวันที่ 7 สิงหาคม พรรคเพื่อไทยประกาศจัดตั้งรัฐบาลร่วมกับพรรคภูมิใจไทย จากนั้นเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม มีพรรคที่เข้าร่วมรัฐบาลเพื่อไทยเพิ่มอีก 5 พรรค ประกอบด้วย พรรคประชาชาติ, พรรคเสรีรวมไทย, พรรคเพื่อไทรวมพลัง, พรรคพลังสังคมใหม่, และ พรรคท้องที่ไทย จากนั้นมีพรรคที่ประกาศร่วมรัฐบาลเพื่อไทยเพิ่มคือ พรรคชาติพัฒนากล้า, พรรคชาติไทยพัฒนา, พรรครวมไทยสร้างชาติ และพรรคพลังประชารัฐ ทำให้พรรคเพื่อไทยสามารถรวมสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่สนับสนุนพรรคเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลได้ 314 คน
ในวันที่ 22 สิงหาคม เศรษฐาได้รับความเห็นชอบจากที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี โดยได้ 482 คะแนน จากจำนวนสมาชิกที่มาลงคะแนนทั้งหมด 728 คน พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการแต่งตั้งเขาเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 30 แทนที่พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา โดยมีพิธีรับสนองพระบรมราชโองการในช่วงเย็นของวันถัดมา ณ ที่ทำการพรรคเพื่อไทย ต่อมาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งคณะรัฐมนตรี โดยมีสมาชิกจากพรรคเพื่อไทยมากที่สุด คือ 17 คน 20 ที่นั่ง ซึ่งรวมถึงเศรษฐาที่ควบตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังด้วย
ภายหลังศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยถอดถอนเศรษฐา ทวีสิน ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ในวันรุ่งขึ้น (15 สิงหาคม) ที่ประชุม สส. พรรคเพื่อไทยมีมติให้การสนับสนุนแพทองธาร หัวหน้าพรรค ให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาให้ความเห็นชอบแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี ในการลงมติที่มีขึ้นในสองวันถัดมา (16 สิงหาคม) ซึ่งครอบครัวชินวัตรรับฟังความต้องการของ สส. พรรคเพื่อไทย และยินยอมให้พรรคเสนอชื่อเธอ และสภาผู้แทนราษฎรมีมติเห็นชอบให้แพทองธารดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนที่ 31 พิธีรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งเธอเป็นนายกรัฐมนตรีมีขึ้นสองวันถัดจากนั้นที่อาคารวอยซ์สเปซ
ต่อมาเมื่อวันที่ 13-14 ธันวาคม พรรคเพื่อไทยมีการสัมมนาโครงการเสริมศักยภาพ สส. และบุคลากรทางการเมือง ที่โรงแรมอินเตอร์คอนติเนนตัล หัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยสรวงศ์ เทียนทอง เลขาธิการพรรคเพื่อไทย กล่าวปิดการสัมมนา โดยมีสาระสำคัญคือการปรับภาพลักษณ์ของพรรคใหม่ โดยมีโครงการ "โอกาสเพื่อไทย" ย่อมาจาก "โอกาสเพื่อคนไทย" ที่พรรคต้องการมอบให้ประชาชน ผ่าน สส. ส่วนใหญ่ที่เป็นตัวแทนประชาชนในพื้นที่