stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เซลล์ (ชีววิทยา)
องค์ประกอบในระดับเล็กกว่าเซลล์ > ออร์แกเนลล์ > ยูแคริโอต

นิวเคลียสของเซลล์ : เป็นศูนย์กลางข้อมูลของเซลล์ สามารถมองเห็นได้อย่างเด่นชัดในเซลล์ยูแคริโอต เป็นแหล่งจัดเก็บโครโมโซมและเป็นที่ซึ่งการจำลองตัวเองของดีเอ็นเอและการสังเคราะห์ อาร์เอ็นเอผ่าน เกิดขึ้น นิวเคลียสมีรูปร่างเป็นทรงกลมและถูกแยกจากไซโทพลาซึมด้วยเยื่อหุ้มสองชั้นที่เรียกว่านิวเคลียร์เอนเวลโลป (nuclear envelope) ซึ่งนอกจากนี้ยังมีหน้าที่ปกป้องดีเอ็นเอจากโมเลกุลที่อาจทำอันตรายต่อโครงสร้างหรือรบกวนกระบวนการของมัน ดีเอ็นเอถูกถอดรหัส (transcribed), หรือถูกคัดลอกไปยังอาร์เอ็นเอชนิดพิเศษที่เรียกว่าเอ็มอาร์เอ็นเอ ที่จะถูกขนส่งออกนอกนิวเคลียสไปยังไซโพลาซึม อันเป็นที่ซึ่งมันจะถูกแปลไปเป็นโมเลกุลโปรตีนที่จำเพาะ นิวคลีโอลัสเป็นบริเวณพิเศษภายในนิวเคลียสสำหรับประกอบหน่วยย่อยของไรโบโซม ในโพรแคริโอต กระบวนการที่เกี่ยวข้องกับดีเอ็นเอเกิดขึ้นในไซโทพลาซึม
ไมโทคอนเดรียและคลอโรพลาสต์: ทำหน้าที่สร้างพลังงานสำหรับเซลล์ ไมโทคอนเดรียเป็นออร์แกเนลล์ที่สามารถเพิ่มจำนวนได้เอง (self-replicating) พบได้หลากหลายในด้านจำนวน, รูปร่าง, และขนาดในไซโทพลาซึมของยูแคริโอต กระบวนการหายใจระดับเซลล์เกิดขึ้นในไมโทคอนเดรีย ซึ่งสร้างพลังงานให้แก่เซลล์ด้วยกระบวนการออกซิเดทีฟฟอสโฟริเลชัน (oxydative phosphorylation) โดยใช้ออกซิเจนปลดปล่อยพลังงานที่สะสมอยู่ในสารอาหาร (ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับกลูโคส) เพื่อสร้าง ATP ไมโทคอนเดรียเพิ่มจำนวนด้วยการแบ่งออกเป็นสองเช่นเดียวกับโพรแคริโอต คลอโรพลาสต์พบได้ในพืชและสาหร่ายเท่านั้น ทำหน้าที่จับพลังงานจากแสงอาทิตย์เพื่อสร้างคาร์โบไฮเดรตผ่านกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง
ร่างแหเอนโดพลาซึม: เป็นเครือข่ายสำหรับขนส่งโมเลกุลที่ถูกกำหนดให้รับการดัดแปลงหรือไปยังจุดหมายที่เฉพาะ (เทียบกับโมเลกุลที่ลอยอยูอย่างอิสระในไซโทพลาซึม) ร่างแหเอนโดพลาซึมมีสองรูปชนิดคือ ร่างแหเอนโดพลาซึมชนิดขรุขระที่มีไรโบโซมมาเกาะบนผิวเพื่อส่งโปรตีนเข้าไปข้างในร่างแห และร่างแหเอนโดพลาซึมชนิดเรียบที่ไม่มีไรโบโซมมาเกาะ โดยมีบทบาทเกี่ยวกับการคัดแยกและหลั่งแคลเซียม
กอลไจแอพพาราตัส: หน้าที่หลักของกอลไจแอพพาราตัสคือการแปรรูปและบรรจุโมเลกุลขนาดใหญ่ (macromolecule) เช่นโปรตีนและลิพิดที่เซลล์สังเคราะห์ขึ้นมา
ไลโซโซมและเพอรอกซิโซม: ไลโซโซมบรรจุเอนไซม์สำหรับย่อย (เอซิดไฮโดรเลส) ออร์แกเนลล์ที่เกินมาหรือหมดอายุแล้ว, อาหาร, และไวรัสหรือแบคทีเรียที่ถูกเซลล์กลืนกิน เพอรอกซิโซมมีเอนไซม์ที่ขจัดสารเพอร์ออกไซด์ที่เป็นพิษออกจากเซลล์ เซลล์จะไม่สามารถเก็บเอนไซม์ไวได้เลยหากไม่เก็บไว้ในระบบที่มีเยื่อหุ้ม
เซนโทรโซม: ทำหน้าที่เป็นตัวจัดระเบียบไซโทสเกเลตัน สร้างไมโครทิวบูลที่เป็นส่วนประกอบสำคัญของไซโทสเกเลตัน กำกับการขนส่งระหว่างร่างแหเอนโดพลาซึมและกอลไจแอปพาราตัส เซนโทรโซมประกอบด้วยเซนทริโอลสองอัน ที่จะแยกออกจากกันระหว่างกระบวนการแบ่งเซลล์และช่วยในการก่อตัวของไมโทติกสปินเดิล (mitotic spindle) เซลล์สัตว์พบเซนโทรโซมอันเดียว และยังอาจพบในเซลล์เห็ดราและสาหร่ายได้ด้วย
แวคิวโอล: แวคิวโอลแยกสารที่เซลล์ไม่ต้องการแล้ว ในพืชทำหน้าที่เก็บสะสมน้ำ มักถูกอธิบายว่าเป็นพื้นที่ที่เต็มไปด้วยของเหลวและมีเยื่อหุ้มมาล้อมรอบ บางเซลล์ (โดยเฉพาะในสกุลอะมีบา) มีคอนแทร็กไทล์แวคิวโอลที่สามารถสูบน้ำออกจากเซลล์หากมีน้ำมากเกินไป แวคิวโอลในเซลล์พืชและเห็ดรามักมีขนาดใหญ่กว่าของเซลล์สัตว์
องค์ประกอบในระดับเล็กกว่าเซลล์ > ออร์แกเนลล์ > ยูแคริโอตและโพรแคริโอต

ไรโบโซม : ไรโบโซมเป็นโครงสร้างที่เกิดขึ้นจากโมเลกุลอาร์เอ็นเอและโปรตีน ประกอบขึ้นจากสองหน่วยย่อยและทำหน้าที่เป็นสายการประกอบ (assembly line) ที่มีการนำอาร์เอ็นเอมาใช้เพื่อสังเคราะห์โปรตีนขึ้นจากกรดอะมิโน ไรโบโซมสามารถพบลอยอยู่อย่างอิสระในไซโทพลาซึม หรือเกาะอยู่กับเยื่อหุ้ม (ร่างแหเอนโดพลาซึมแบบขรุขระในยูแคริโอต หรือที่เยื่อหุ้มเซลล์ในโพรแคริโอต)
โครงสร้างภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์

เซลล์หลายชนิดมีโครงสร้างที่อยู่ภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์ทั้งหมดหรือแต่เพียงบางส่วน โครงสร้างเหล่านี้ค่อนข้างเด่นชัดเนื่องจากมันไม่ได้รับการปกป้องจากสภาพแวดล้อมภายนอกโดยเยื่อหุ้มเซลล์ที่เป็นเยื่อเลือกผ่าน องค์ประกอบของโครงสร้างเหล่านี้จำต้องมีกระบวนการส่งออกข้ามเยื่อหุ้มเซลล์สำหรับการประกอบเป็นโครงสร้างต่อไป
โครงสร้างภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์ > ผนังเซลล์

ข้อมูลเพิ่มเติม: Cell wall
เซลล์โพรแคริโอตและยูแคริโอตหลายชนิดมีผนังเซลล์ที่ทำหน้าที่ปกป้องเซลล์จากสิ่งแวดล้อมทั้งเชิงกลและเชิงเคมี และเป็นชั้นเสริมการป้องกันให้กับเยื่อหุ้มเซลล์ เซลล์ต่างชนิดกันมีผนังเซลล์ที่องค์ประกอบต่างกันออกไปเช่น เซลล์พืชมีผนังเซลล์ที่ประกอบขึ้นจากเซลลูโลส, ผนังเซลล์ของเห็ดราที่ประกอบขึ้นจากไคทิน, และผนังเซลล์ของแบคทีเรียที่ประกอบขึ้นจากเพปทิโดไกลแคน
โครงสร้างภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์ > โพรแคริโอต > แคปซูล

แคปซูลเจลาตินพบได้ภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์และผนังเซลล์ของแบคทีเรียบางชนิด แคปซูลอาจเป็นได้ทั้งพอลิแซ็กคาไรด์เช่นใน pneumococci และ meningococci, เป็นพอลิเพปไทด์ดังเช่น Bacillus anthracis, หรือเป็นกรดไฮยาลูรอนิกดังที่พบใน streptococci แคปซูลไม่สามารถทำให้เด่นชัดได้ด้วยกระบวนการย้อมตามปกติ สีย้อมที่ใช้สำหรับตรวจหาแคปซูลเช่นอินเดียอิงค์, เมทิลบลู ทำให้แคปซูลมีความแตกต่าง (contrast) จากเซลล์มากพอที่จะทำการส่องภายใต้กล้องจุลทรรศน์ได้
โครงสร้างภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์ > โพรแคริโอต > แฟลเจลลา

แฟลเจลลาเป็นออร์แกเนลล์สำหรับการเคลื่อนไหวในระดับเซลล์ แฟลเจลลาของแบคทีเรียยืดออกมาจากไซโทพลาซึมผ่านเยื่อหุ้มเซลล์และโผล่ออกทางผนังเซลล์ แฟลเจลลาเป็นรยางคล้ายเส้นด้ายที่ยาวและหนา ประกอบขึ้นจากโปรตีน ชนิดของแฟลเจลลาต่างกันออกไปในอาร์เคียและยูแคริโอต
โครงสร้างภายนอกเยื่อหุ้มเซลล์ > โพรแคริโอต > ฟิมเบรีย

ฟิมเบรียเป็นฟิลาเมนต์คล้ายเส้นผมที่สั้นและบาง พบบนผิวเซลล์แบคทีเรีย ก่อตัวขึ้นจากโปรตีนที่เรียกว่าพิลิน (pilin) และมีความเกี่ยวข้องกับการจับตัวของแบคทีเรียกับตัวรับที่จำเพาะบนผิวเซลล์ของมนุษย์ และยังมีพิไลชนิดพิเศษที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการคอนจูเกชันในแบคทีเรีย
กระบวนการในระดับเซลล์ > การจำลองตัวเอง

บทความหลัก: การแบ่งเซลล์
การแบ่งเซลล์เกี่ยวข้องกับการที่เซลล์หนึ่งแบ่งตัวออกเป็นเซลล์ลูกสองเซลล์ ซึ่งนำไปสู่การเจริญเติบโตของสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ (การเจริญของเนื้อเยื่อ) และการสืบพันธุ์ (แบบไม่อาศัยเพศ) ในสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว เซลล์โพรแคริโอตแบ่งตัวด้วยกระบวนการแบ่งออกเป็นสอง (binary fission) ในขณะที่เซลล์ยูแคริโอตแบ่งผ่านกระบวนการแบ่งนิวเคลียสที่เรียกว่าไมโทซิส (mitosis) ตามด้วยกระบวนการแบ่งเซลล์ที่เรียกว่าไซโทไคนีซิส (cytokinesis) เซลล์ดิพลอยด์อาจผ่านกระบวนการไมโอซิสเพื่อผลิตเซลล์แฮพลอยด์ ที่ปกติได้เซลล์ลูกสี่เซลล์ เซลล์แฮพลอยด์ที่ได้ทำหน้าที่เป็นเซลล์สืบพันธุ์ในสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ โดยรวมตัวกันเป็นเซลล์ดิพลอยด์
การจำลองดีเอ็นเอ (หรือกระบวนการทำสำเนาจีโนมของเซลล์) เกิดขึ้นเมื่อเซลล์แบ่งตัวผ่านกระบวนการไมโทซิสหรือการแบ่งออกเป็นสอง ในระยะ S ของวัฏจักรเซลล์
ในไมโอซิส ดีเอ็นเอถูกจำลองเพียงครั้งเดียว ในระยะที่เซลล์มีการแบ่งตัวสองครั้ง การจำลองดีเอ็นเอเกิดขึ้นก่อนระยะไมโอซิส I เท่านั้น โดยจะไม่เกิดขึ้นในการแบ่งเซลล์ระยะที่สองของระยะไมโอซิส II และเช่นเดียวกับกิจกรรมอื่น ๆ ของเซลล์ การจำลองตัวเองต้องอาศัยโปรตีนที่พัฒนามาเป็นพิเศษสำหรับดำเนินกระบวนการ
กระบวนการในระดับเซลล์ > การซ่อมแซมดีเอ็นเอ

บทความหลัก: การซ่อมแซมดีเอ็นเอ
โดยปกติ เซลล์ของสิ่งมีชีวิตทุกชนิดบรรจุเอนไซม์ที่ตรวจตราดีเอ็นเอเพื่อหาความเสียหายและดำเนินกระบวนการซ่อมแซมเมื่อตรวจพบ สิ่งมีชีวิตตั้งแต่แบคทีเรียจนถึงมนุษย์ได้พัฒนากระบวนการซ่อมแซมที่หลากหลาย อันเป็นสิ่งที่ระบุได้ถึงความสำคัญของการบำรุงรักษาดีเอ็นเอให้อยู่ในสภาวะปกติเพื่อหลีกเลี่ยงการตายของเซลล์หรือความผิดพลาดในกระบวนการจำลองตัวเองที่เป็นผลมาจากความเสียหายของดีเอ็นเอ ซึ่งอาจนำไปสู่การกลายพันธ์ (mutation) แบคทีเรีย E. coli เป็นตัวอย่างหนึ่งของสิ่งมีชีวิตที่เป็นเซลล์ (cellular organism) ที่มีการศึกษากระบวนการซ่อมแซมดีเอ็นเอที่พัฒนามาเป็นอย่างดีและหลากหลาย อันประกอบด้วย: (1) การซ่อมแซมด้วยการตัดออกของนิวคลีโอไทด์ (nucleotide excision repair) (2) การซ่อมแซมดีเอ็นเอที่มีนิวคลีโอไทด์เข้าคู่กันผิด (DNA mismatch repair) (3) การเชื่อมปลายนอนโฮโมโลกัสของดีเอ็นเอที่ขาดทั้งสองสาย (non-homologous end joining of double-strand breaks) (4) การซ่อมแซมแบบรีคอมบิเนชัน (recombinational repair) และ (5) การซ่อมแซมแบบใช้แสง (light-dependent repair, photoreactivation)
กระบวนการในระดับเซลล์ > การเจริญเติบโตและเมแทบอลิซึม

บทความหลัก: การเจริญเติบโตของเซลล์ และ เมแทบอลิซึม
ระหว่างกระบวนการแบ่งเซลล์ที่เกิดขึ้นสืบเนื่อง เซลล์เจริญเติบโตผ่านการทำงานของกระบวนการเมแทบอลิซึมระดับเซลล์ ซึ่งเป็นกระบวนการที่แต่ละเซลล์มีการแปรรูปโมเลกุลของสารอาหาร โดยมีอยู่สองประเภทคือ แคแทบอลิซึมที่เป็นการแยกสลายโมเลกุลซับซ้อนเพื่อให้ได้พลังงานและความสามารถในการรีดิวซ์ (reducing power) และแอแนบอลิซึมซึ่งเซลล์ใช้พลังงานและความสามารถในการรีดิวซ์เพื่อสร้างโมเลกุลซับซ้อนแล[[ะดำเนินกระบวนการทางชีววิทยาอื่น ๆ น้ำตาลเชิงซ้อนที่สิ่งมีชีวิตบริโภคเข้าไปสามารถถูกย่อยสลายเป็นโมเลกุลน้ำตาลอย่างง่ายที่เรียกว่ามอโนแซ็กคาไรด์]] (monosaccharide) เช่นกลูโคส ที่เมื่ออยู่ภายในเซลล์จะถูกแยกสลายไปอีก เพื่อสร้างอะดีโนซีนไตรฟอสเฟต (adenosine triphosphate, ATP) อันเป็นโมเลกุลเป็นแหล่งพลังงานพร้อมใช้งานของเซลล์ ผ่านสองวิถีที่แตกต่างกัน
กระบวนการในระดับเซลล์ > การสังเคราะห์โปรตีน

เซลล์มีความสามารถในการสังเคราะห์โปรตีนขึ้นมาใหม่ โปรตีนที่สร้างใหม่นี้มีความจำเป็นต่อการปรับสภาพและบำรุงรักษากิจกรรมต่าง ๆ ภายในเซลล์ การสังเคราะห์โปรตีนเกี่ยวข้องกับการก่อตัวของโมเลกุลโปรตีนขึ้นจากหน่วยย่อยกรดอะมิโนที่มีพื้นฐานมาจากข้อมูลที่ถูกเข้ารหัสอยู่ในดีเอ็นเอและอาร์เอ็นเอ โดยทั่วไปการสังเคราะห์โปรตีนประกอบด้วยสองขั้นตอนใหญ่คือ การถอดรหัสและการแปลรหัส
การถอดรหัสเป็นกระบวนการซึ่งข้อมูลทางพันธุกรรมในดีเอ็นเอถูกใช้เพื่อสร้างสายอาร์เอ็นเอคู่สม (complimentary RNA) ซึ่งจะถูกนำผ่านกระบวนการที่ทำให้ได้เอ็มอาร์เอ็นเอ (messenger RNA, mRNA) ที่สามารถเคลื่อนย้ายได้อย่างอิสระทั่วเซลล์ โมเลกุลเอ็มอาร์เอ็นเอเข้าจับกับองค์ประกอบของโปรตีน-อาร์เอ็นเอที่เรียกว่าไรโบโซม ซึ่งพบในไซโทซอลอันเป็นที่ซึ่งเอ็มอาร์เอ็นเอถูกแปลรหัสไปเป็นลำดับพอลิเพปไทด์ ไรโบโซมควบคุมการก่อตัวของลำดับพอลิเพปไทด์ที่มีพื้นมาจากเอ็มอาร์เอ็นเอ ลำดับของเอ็มอาร์เอ็นเอสัมพันธ์โดยตรงกับลำดับพอลิเพปไทด์ด้วยการเข้าจับกับทรานส์เฟอร์อาร์เอ็นเอ (transfer RNA, tRNA) ที่เป็นโมเลกุลตัวแปลง ในช่องสำหรับเข้าจับในไรโบโซม สายพอลิเพปไทด์ที่สร้างใหม่จะพับตัวเป็นโปรตีนสามมิติที่พร้อมทำงานต่อไป
กระบวนการในระดับเซลล์ > การเคลื่อนไหว

การเคลื่อนไหว
สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวสามารถเคลื่อนที่เพื่อหาอาหารและหนีจากผู้ล่า กลไกการเคลื่อนไหวมักเกี่ยวข้องกับซิเลียและแฟลเจลลา
ในสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ เซลล์สามารถเคลื่อนที่ระหว่างกระบวนการเช่น การรักษาบาดแผล, การตอบสนองทางภูมิคุ้มกัน และการแพร่กระจายของเซลล์มะเร็ง อย่างในการรักษาบาดแผล เซลล์เม็ดเลือดขาวเคลื่อนที่ไปยังบาดแผลเพื่อฆ่าจุลชีพที่อาจก่อให้เกิดการติดเชื้อ การเคลื่อนไหวของเซลล์เกี่ยวข้องกับโปรตีนหลายชนิดที่ทำหน้าที่เป็นตัวรับ, ตัวเชื่อมโยง, รวมกลุ่ม, ประสาน, ยึดติด, ขับเคลื่อน, และอื่นๆ การเคลื่อนไหวประกอบด้วยสามขั้นตอนคือ การยื่นขอบนำทาง (leading edge) ของเซลล์, การยึดติดกับพื้นผิวของขอบนำและการปล่อยตัวจากพื้นผิวของตัวและส่วนท้ายของเซลล์, และการหดตัวของไซโทสเกเลตันเพื่อดึงเซลล์ไปข้างหน้า แต่ละขั้นตอนขับเคลื่อนด้วยแรงเชิงกลที่เกิดจากส่วนที่แตกต่างกันของไซโทสเกเลตัน
กระบวนการในระดับเซลล์ > การเคลื่อนไหว > การนำทาง, ควบคุม, และสื่อสาร

ดูเพิ่ม: Cybernetics § In biology
ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2020 นักวิทยาศาสตร์ได้อธิบายว่าเซลล์วิถีเดียว (one way cell, ค้นพบจากเซลล์ของราเมือกและเซลล์มะเร็งตับอ่อนของหนู) มีความสามารถในการนำทางภายในร่างกายและการระบุเส้นทางที่ดีสุดผ่านเขาวงกตที่ซับซ้อน โดยสร้างระดับขั้นความเข้มข้น (gradient) ผ่านการแยกสลายสารเคโมแอดแทรกแตนท์ (chemoattractant) ที่ละลายอยู่ในตัวกลาง ซึ่งทำให้เซลล์สามารถรับรู้ถึงแยกในเขาวงกตก่อนที่จะไปถึง รวมไปถึงตามมุมต่าง ๆ ด้วย
การมีหลายเซลล์

บทความหลัก: สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์
การมีหลายเซลล์ > การพัฒนาไปทำหน้าที่เฉพาะและการแบ่งแยกหน้าที่

สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์คือสิ่งมีชีวิตที่ประกอบขึ้นจากเซลล์หลาย ๆ เซลล์ ตรงกันข้ามกับสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว
ในสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่ซับซ้อน เซลล์มีการพัฒนาไปเป็นหลายประเภทที่แตกต่างกันตามหน้าที่ที่จำเพาะ ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ชนิดหลัก ๆ ของเซลล์คือ เซลล์ผิวหนัง, เซลล์กล้ามเนื้อ, เซลล์ประสาท, เซลล์เม็ดเลือด, ไฟโบรบลาสต์, สเต็มเซลล์, และอื่น ๆ เซลล์ต่างชนิดกันมักมีรูปร่างและการทำงานที่ต่างกันจากการแสดงออกที่ต่างกันของยีนที่เซลล์บรรจุไว้ แต่กระนั้นก็ยังเหมือนกันในทางพันธุกรรม โดยมีจีโนไทป์ที่เหมือนกัน
เซลล์แต่ละชนิดที่แตกต่างกันล้วนมีพัฒนามาจากเซลล์ต้นกำเนิดเพียงเซลล์เดียวที่เรียกว่าไซโกต ซึ่งพัฒนาไปเป็นเซลล์หลายร้อยชนิดที่แตกต่างกันระหว่างกระบวนการพัฒนาไซโกต การพัฒนาไปทำหน้าที่เฉพาะ (differentiation) ถูกขับเคลื่อนด้วยปัจจัยจากสิ่งแวดล้อม (เช่น การมีปฏิสัมพันธ์กับเซลล์ข้างเคียง) และจากความแตกต่างภายในเซลล์ (เช่น ที่เกิดจากการกระจายของโมเลกุลที่ไม่เท่ากันระหว่างกระบวนการแบ่งเซลล์)
การมีหลายเซลล์ > ต้นกำเนิดของการมีหลายเซลล์

บทความหลัก: สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์
การมีหลายเซลล์มีการพัฒนาขึ้นอย่างเป็นอิสระต่อกันอย่างน้อย 25 ครั้ง รวมถึงในโพรแคริโอตเช่น ไซยาโนแบคทีเรีย, myxobacteria, actinomycetes, Magnetoglobus multicellularis, หรือ Methanosarcina อย่างไรก็ตาม สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่มีความซับซ้อนพัฒนาขึ้นในยูแคริโอตเพียงหกกลุ่ม: สัตว์, เห็ดรา, สาหร่ายสีน้ำตาล, สาหร่ายสีแดง, สาหร่ายสีเขียว, และพืช พบว่ามีการวิวัฒน์ขึ้นซ้ำไปมาในพืช (Chloroplastida), หนึ่งหรือสองครั้งในสัตว์, หนึ่งครั้งในสาหร่ายสีน้ำตาล, และอาจหลายครั้งในเห็ดรา, ราเมือก, และสาหร่ายสีแดง การมีหลายเซลล์อาจวิวัฒน์ขึ้นจากโคโลนี (colony) ของสิ่งมีชีวิตที่พึ่งพาระหว่างกัน, การแบ่งออกเป็นเซลล์ (cellularisation), หรือจากสิ่งมีชีวิตที่มีความสัมพันธ์แบบอยู่ร่วมกัน (symbiotic relationship)
หลักฐานแรกของการมีหลายเซลล์มาจากสิ่งมีชีวิตคล้ายไซยาโนแบคทีเรียที่มีชีวิตอยู่ระหว่าง 3 ถึง 3.5 พันล้านปีที่แล้ว ฟอสซิลอื่นของสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ยุคแรกมีทั้ง Grypania spiralis (ที่ยังคงมีการโต้แย้งกันอยู่) และฟอสซิลในหินดินดานสีดำจาก Francevillian Group Fossil B Formation ในกาบอง
วิวัฒนาการของการมีหลายเซลล์จากบรรพบุรุษที่มีเซลล์เดียวได้มีการจำลองในห้องปฏิบัติการ เป็นการทดลองเกี่ยวกับวิวัฒนาการที่ใช้การล่าเหยื่อเป็นปัจจัยกดดัน (selective pressure)
ต้นกำเนิด

บทความหลัก: ประวัติศาสตร์วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต
ต้นกำเนิด > กำเนิดเซลล์แรก

มีอยู่หลายทฤษฎีเกี่ยวกับโมเลกุลขนาดเล็กที่นำไปสู่สรรพชีวิตในโลกยุคแรก ซึ่งอาจถูกนำมาที่โลกด้วยอุกกาบาต (ดูเพิ่มที่อุกกาบาตเมอร์ชิสัน), ถูกสร้างขึ้นที่ปล่องน้ำร้อนใต้ทะเลลึก, หรืออาจถูกสังเคราะห์ด้วยฟ้าผ่าในบรรยากาศรีดิวซ์ (ดูเพิ่มที่การทดลองของมิลเลอร์–อูเรย์) มีข้อมูลจากการทดลองน้อยมากที่สามารถให้นิยามว่า "รูปแบบ" แรกที่สามารถจำลองตัวเองได้คืออะไร แต่เชื่อว่าอาร์เอ็นเออาจเป็นโมเลกุลจำลองตัวเองได้รูปแบบแรกสุด จากความสามารถในการจัดเก็บข้อมูลทางพันธุกรรมและการเร่งปฏิกิริยาเคมี (ดูเพิ่มที่ทฤษฎีโลกของอาร์เอ็นเอ) ทั้งนี้ตัวตน (entity) ที่มีศักยภาพในการจำลองตัวเองอาจมีอยู่ก่อนหน้าอาร์เอ็นเอแล้ว เช่นมอนต์มอริลโลไนต์และกรดเพปไทด์นิวคลิอิก
เซลล์ปรากฏขึ้นเมื่อ 3.5 พันล้านปีที่แล้ว ในปัจจุบันเชื่อว่าเซลล์ที่เกิดขึ้นมาในยุคนั้นเป็นเฮเทอโรทรอพ (heterotroph) เยื่อหุ้มเซลล์มีความเป็นไปได้ว่าจะซับซ้อนน้อยกว่าและยอมให้สารผ่านเข้าออกได้ง่ายกว่าในยุคปัจจุบัน ด้วยการมีกรดไขมันเพียงสายเดียวต่อลิพิด จากที่ทราบกันว่าลิพิดจัดตัวเป็นเวสิเคิลเยื่อไขมันแบบสองชั้นในทันทีเมื่ออยู่ในน้ำ และอาจมีมาก่อนอาร์เอ็นเอ แต่เยื่อหุ้มเซลล์แบบแรก ๆ อาจถูกสร้างขึ้นโดยอาร์เอ็นเอที่เร่งปฏิกิริยาเคมีได้ และอาจต้องอาศัยโปรตีนโครงสร้างสำหรับการก่อตัว
ต้นกำเนิด > กำเนิดเซลล์ยูแคริโอต

เซลล์ยูแคริโอตอาจวิวัฒน์ขึ้นมาจากกลุ่มสังคมเอนโดซิมไบโอซิสของเซลล์โพรแคริโอต ออร์แกเนลล์ที่บรรจุดีเอ็นเอเช่นไมโทคอนเดรียและคลอโรพลาสต์ สืบเชื้อมาจากโพรทีโอแบคทีเรียโบราณและไซยาโนแบคทีเรียที่หายใจโดยใช้ออกซิเจนตามลำดับ และถูกควบรวมให้เข้ามาอาศัยในเซลล์บรรพบุรุษที่เป็นอาร์เคีย
ปัจจุบันยังคงมีข้อถกเถียงกันว่าออร์แกเนลล์อย่างเช่นไฮโดรเจโนโซมมีมาก่อนกำเนิดของไมโทคอนเดรียหรือว่าเป็นไปในทางกลับกัน (ดูเพิ่มที่ สมมติฐานไฮโดรเจน สำหรับต้นกำเนิดของเซลล์ยูแคริโอต)
ประวัติศาสตร์ของการค้นคว้า

บทความหลัก: ทฤษฎีเซลล์
1632–1723: อันโตนี ฟัน เลเวินฮุกเรียนรู้การสร้างเลนส์ด้วยตนเอง, สร้างกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงอย่างง่ายขึ้นและนำพร้อมทั้งส่องดูและวาดภาพโพรโตซัวเช่นวอร์ติเซลลาจากน้ำฝน, และแบคทีเรียจากปากของเขาเอง
1665: รอเบิร์ต ฮุกค้นพบเซลล์ในไม้ก๊อกและในเนื่อเยื่อของพืชที่ยังมีชีวิตอยู่ จากกล้องจุลทรรศน์เชิงซ้อนในยุคแรก เขาเป็นผู้ที่บัญญัติคำว่า cell (จากภาษาละติน cella ที่แปลว่าห้องขนาดเล็ก) ในหนังสือ Micrographia
1839: ทีโอดอร์ ชวานน์ และ มัตทิอัส ยาคอบ ชไลเดน ชี้แจงหลักการที่ว่าทั้งพืชและสัตว์ล้วนประกอบขึ้นจากเซลล์ ซึ่งเป็นการสรุปว่าเซลล์เป็นหน่วยย่อยสามัญของโครงสร้างและพัฒนาการของสิ่งมีชีวิต และเป็นการตั้งทฤษฎีเซลล์
1855: Rudolf Virchow กล่าวว่าเซลล์ที่เกิดขึ้นใหม่มาจากเซลล์ที่มีอยู่ก่อนหน้าผ่านกระบวนการแบ่งเซลล์ (omnis cellula ex cellula)
1859: ความเชื่อที่ว่าสรรพชีวิตสามารถเกิดขึ้นได้เอง (generatio spontanea) ถูกโต้แย้งโดยหลุยส์ ปาสเตอร์ (แม้ว่าฟรานเซสโก เรดิจะได้ทำการทดลองในปี 1668 ที่ได้ผลสรุปเหมือนกันก็ตาม)
1931: แอ็นสท์ รุสคาสร้างกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่านตัวแรกขึ้นที่มหาวิทยาลัยฮุมบ็อลท์แห่งเบอร์ลิน จนถึงปี 1935 เขาได้สร้างกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนที่มีความสามารถจำแนกจุด (resolution) มากเป็นสองเท่าของกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง ทำให้ค้นพบออร์แกเนลล์ใหม่ ๆ
1953: โดยอาศัยงานของโรซาลินด์ แฟรงคลิน วัตสันและคริกประกาศการค้นพบโครงสร้างเกลียวคู่ของดีเอ็นเอ
1981: ลินน์ มาร์กุลิสเผยแพร่ผลงาน Symbiosis in Cell Evolution ที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับทฤษฎีเอนโดซิมไบโอติก
หน้าที่เกี่ยวข้อง

Cell cortex
Cell culture
Cellular model
Cytorrhysis
Cytoneme
ความเป็นพิษต่อเซลล์
เซล์ของมนุษย์
Lipid raft
Outline of cell biology
Parakaryon myojinensis
Plasmolysis
Syncytium
Tunneling nanotube
วอลท์ (ออร์แกเนลล์)
เชิงอรรถ

↑  ใช้การประมาณจากบุคคลที่มีอายุ 30 ปี, น้ำหนัก 70 กิโลกรัม (150 ปอนด์), และมีความสูง 172 เซนติเมตร (5.64 ฟุต) ไม่ใช่การประมาณที่แม่นยำนัก จากการศึกษาพบว่าจำนวนเซลล์ของมนุษย์มี 3.72±0.81×1013 เซลล์
รายการอ่านเพิ่มเติม

Alberts B, Johnson A, Lewis J, Morgan D, Raff M, Roberts K, Walter P (2015). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). Garland Science. p. 2. ISBN 9780815344322.
Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P (2014). Molecular Biology of the Cell (6th ed.). Garland. ISBN 9780815344322. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-07-14. สืบค้นเมื่อ 2020-11-15.; The fourth edition is freely available from National Center for Biotechnology Information Bookshelf.
Lodish H, Berk A, Matsudaira P, Kaiser CA, Krieger M, Scott MP, Zipurksy SL, Darnell J (2004). Molecular Cell Biology (5th ed.). WH Freeman: New York, NY. ISBN 9780716743668.
Cooper GM (2000). The cell: a molecular approach (2nd ed.). Washington, D.C: ASM Press. ISBN 9780878931026.
เจ้าจอมมารดาสี ในรัชกาลที่ 2

| เจ้าจอมมารดาสี |
| --- | --- |
เกิด: สี อาณาจักรธนบุรี
อนิจกรรม: อาณาจักรรัตนโกสินทร์
ตระกูล: บุณยรัตพันธุ์ (โดยเกิด) จักรี (โดยสมรส)
คู่สมรส: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
บุตร: พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรจั่น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบุบผา
บิดา: เจ้าพระยาศรีธรรมาธิราช (บุญรอด บุณยรัตพันธุ์)
มารดา: ท่านผู้หญิงบุนนาค
เจ้าจอมมารดาสี หรือ เจ้าจอมมารดาศรีใหญ่ มีสมญาในการแสดงว่า ศรีสีดา และภายหลังเรียกกันว่า เจ้าคุณพี เพราะมีรูปพรรณอวบอ้วน เป็นเจ้าจอมมารดาที่ประสูติกาลพระราชธิดาพระองค์แรกในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ประวัติ

เจ้าจอมมารดาสี หรือ ศรี เป็นบุตรคนที่สามจากทั้งหมดของเจ้าพระยาศรีธรรมาธิราช (บุญรอด บุณยรัตพันธุ์) เสนาบดีกรมวังในสมัยรัชกาลที่หนึ่ง ที่เกิดกับท่านผู้หญิงบุนนาค ภรรยาเอก ต้นตระกูลสืบเชื้อสายมาแต่พราหมณ์พฤฒิบาศ เจ้าจอมมารดาสีเคยเป็นนางละครรุ่นเล็กหรือรุ่นจิ๋วในสมัยกรุงธนบุรีและมีสมญาว่า "ศรีสีดา" จนสิ้นรัชกาลพระเจ้ากรุงธนบุรีเมื่อเธอมีอายุ 12 ปี
คุณฉิมรักใคร่ชอบพอคุณสีเมื่อสมัยกรุงธนบุรี เนื่องจากมีเคหสถานใกล้กับเคหสถานของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ซึ่งขณะนั้นยังดำรงยศเป็นสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชขึ้นครองราชย์แล้ว จึงได้พระราชทานให้เป็นสนมเอกแก่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ราวปี พ.ศ. 2328 และได้ให้ประสูติกาลพระราชธิดาสองพระองค์ คือ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรจั่น (ประสูติ พ.ศ. 2328 — สิ้นพระชนม์ รัชกาลที่ 1) บ้างเรียก พระองค์เจ้าหญิงใหญ่
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบุบผา (ประสูติ พ.ศ. 2334 — สิ้นพระชนม์ พ.ศ. 2367) บ้างเรียก พระองค์เจ้าบุพภาวดี หรือออกพระนามว่า เจ้าครอกบุปผา
ภายหลังเจ้าจอมมารดาสี คงสมบูรณ์อยู่มากคืออ้วนมาก จนถูกเรียกกันทั่วไปว่า เจ้าคุณพี ดังปรากฏในคำกลอนพระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2 เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดให้เหล่านางในตามเสด็จประพาสสวนขวาโดยลงเรือพายทำนองไล่จับกัน ทรงเขียนกลอนกล่าวถึงรูปพรรณของเจ้าจอมมารดาสีว่า "จับได้เรือเจ้าคุณพี ท่านเป็นผู้ดีมาแต่แผ่นดินโน้น ท่านงามนักเจียวเมื่อสาว เดี๋ยวนี้อ้วนราวกะตะโพน"  สอดคล้องกับคำตรัสเล่าของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวความว่า "แต่เมื่อได้เห็นตัวนั้นเป็นผู้ใหญ่มีพระองค์เจ้าแล้วถึง ๒ องค์ รูปพรรณแปรปรวนอ้วนพีจึงได้เรียกชื่อนี้จนตาย"
เจ้าจอมมารดาสี มีน้องสาวต่างมารดาถวายตัวเป็นพระสนมอีกท่านหนึ่ง คือ เจ้าจอมมารดาแก้ว ในรัชกาลที่ 3 พระชนนีในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบดีราชหฤทัย
เจ้าจอมมารดาเขียว ในรัชกาลที่ 3

| เจ้าจอมมารดาเขียว |
| --- | --- |
เกิด: เขียว อาณาจักรรัตนโกสินทร์
อนิจกรรม: อาณาจักรรัตนโกสินทร์
ตระกูล: จักรี
คู่สมรส: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
บุตร: พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพงา พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอดุลยลักษณสมบัติ​
บิดา: กรมขุนสุนทรภูเบศร์
เจ้าจอมมารดาเขียว ในรัชกาลที่ 3 เป็นพระธิดาในกรมขุนสุนทรภูเบศร์ (ต้นสกุล สุนทรกุล ณ ชลบุรี) และรับราชการฝ่ายในเป็นเจ้าจอมมารดาในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีพระราชโอรสและพระราชธิดา คือ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพงา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอดุลยลักษณสมบัติ (ต้นราชสกุลอุไรพงศ์)
สุริยา ดอมไธสง

| ข้อมูลส่วนตัว |
| --- | --- | --- | --- |
ชื่อเต็ม:  สุริยา ดอมไธสง
วันเกิด:   (1981-01-20) 20 มกราคม ค.ศ. 1981 (43 ปี)
สถานที่เกิด:  บุรีรัมย์, ประเทศไทย
ส่วนสูง:  1.72 m (5 ft 7 1⁄2 in)
ตำแหน่ง:  ศูนย์หน้า
สโมสรเยาวชน
:  มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
สโมสรอาชีพ*
| ปี |  ทีม |  ลงเล่น |  (ประตู) |
| 2002–2004 |  มหาวิทยาลัยกรุงเทพ |  31 |  (12) |
| 2005–2006 |  → กลันตัน (ยืม) |  24 |  (6) |
| 2006–2008 |  มหาวิทยาลัยกรุงเทพ |  47 |  (18) |
| 2009 |  เมืองทอง ยูไนเต็ด |  11 |  (2) |
| 2009–2010 |  บุรีรัมย์ PEA |  31 |  (10) |
| 2011–2012 |  บุรีรัมย์ |  29 |  (13) |
| 2012–2013 |  บุรีรัมย์ ยูไนเต็ด |  46 |  (11) |
| 2014–2015 |  Surin City |  19 |  (2) |
| รวม |   |  238 |  (74) |
ทีมชาติ
| 2004–2006 |  ไทย |  26 |  (2) |
 *นัดที่ลงเล่นและประตูที่ยิงให้แก่สโมสรเฉพาะลีกในประเทศเท่านั้น
สุริยา ดอมไธสง เกิดเมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2524 เกิดที่จังหวัดบุรีรัมย์ ประเทศไทย สุริยาเคยเล่นให้กับ
สโมสรฟุตบอลแบงค็อกยูไนเต็ด มาก่อน แล้วยังถูกสโมสรฟุตบอลฝั่งมาเลเซียคือ สโมสรฟุตบอลกลันตัน ยืมตัวไปเล่น 1 ปี ใน พ.ศ. 2548 และในปี พ.ศ. 2550 และ พ.ศ. 2551 ได้ถูก  สโมสรฟุตบอลเอสซีจี เมืองทองฯ ยูไนเต็ด และ สโมสรฟุตบอลวัวชน ยูไนเต็ด ยืมตัวไปเล่นตามลำดับ ปัจจุบันในปี พ.ศ. 2552 เขาได้ย้ายไปเล่นให้กับ สโมสรฟุตบอลบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด ที่บ้านเกิดของเขา โดยสุริยาถนัดในตำแหน่ง กองหน้า
การติดทีมชาติไทย

สุริยาได้ลงเล่นให้กับทีมชาติไทยในปี พ.ศ. 2547 โดยเขาได้ลงเล่น 26 นัด ทำประตูไปได้ 2 ประตู
แหล่งข้อมูลอื่น

เก็บถาวร 2012-04-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
| ด ค กผู้เล่นชุดปัจจุบันของสโมสรฟุตบอลบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด  |
| --- | --- |
 1 ศิวรักษ์  2 ศศลักษณ์  3 พรรษา  4 ลีออน  5 ธีราทร  6 กู๊ด  7 บิสโซลี  8 รัตนากร  9 ศุภชัย  10 คริสปิม  11 กูลส์  13 เอเธอริดจ์  15 นฤบดินทร์  16 ดูกัลล์  18 อาทิตย์  19 โมราเอส  20 ญาโล  21 ศุภณัฏฐ์  23 เคาซิช  27 พิธิวัตต์  34 ฉัตรชัย  40 ทาบินาส  44 ธนกฤต  49 ปิยวัฒน์  89 พงศกร  92 คิม มิน-ฮย็อค  95 เสกสรรค์  96 วาร์กัส  หัวหน้าผู้ฝึกสอน: ลอส
เสือดาวอามูร์

| เสือดาวอามูร์ |
| --- | --- |

เสือดาวอามูร์เพาะเลี้ยงในสวนสัตว์โคลเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ
สถานะการอนุรักษ์
 เสี่ยงขั้นวิกฤติต่อการสูญพันธุ์  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอตา Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ 
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง 
ชั้น:: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 
อันดับ:: สัตว์กินเนื้อ 
อันดับย่อย:: เฟลิฟอเมีย 
วงศ์:: เสือและแมว 
สกุล:: สกุลแพนเทอรา 
สปีชีส์:: P.  pardus
สปีชีส์ย่อย:: P.  p. orientalis
Trinomial name
Panthera pardus orientalis (Schlegel, 1857)

การแพร่กระจายในอดีตและปัจจุบันของชนิดพันธุ์ย่อย (ไม่รวมบริเวณตอนเหนือของจีนจนถึงตะวันตกของแมนจูเรีย)
ชื่อพ้อง
 P. p. japonensis (Gray, 1862)
เสือดาวอามูร์ หรือ เสือดาวไซบีเรีย (อังกฤษ: Amur leopard, Siberian leopard; ชื่อวิทยาศาสตร์: Panthera pardus orientalis) เป็นเสือดาวชนิดย่อยชนิดหนึ่ง
เสือดาวอามูร์ มีลักษณะคล้ายกับเสือดาวทั่วไป เพียงแต่ลายจุดตามลำตัวเทียบกันแล้วกับเสือดาวชนิดอื่น เสือดาวอามูร์ลายจะค่อนข้างเล็กกว่า อยู่ชิดกันมากกว่า และสันจุดบางกว่า การเปลี่ยนสีตามฤดูกาลด้วย โดยจะมีสีซีดที่สุดในฤดูหนาว
เสือดาวอามูร์ พบกระจายพันธุ์ในแถบตะวันออกไกลของรัสเซีย, จีนทางภาคตะวันออกจรดพรมแดนเกาหลีเหนือและคาบสมุทรเกาหลี โดยที่ตัวผู้เมื่อโตเต็มที่มีน้ำหนักเฉลี่ย 32–48 กิโลกรัม แต่บางตัวอาจมีน้ำหนักมากถึง 75 กิโลกรัม ขณะที่ตัวเมียมีน้ำหนัก 25–43 กิโลกรัม
เสือดาวอามูร์ นับเป็นเสือดาวและสัตว์ป่าชนิดหนึ่งที่ใกล้สูญพันธุ์มากแล้วชนิดหนึ่งของโลก โดยคาดว่ามีจำนวนประชากรในธรรมชาติในปัจจุบันเหลือเพียงไม่เกิน 100 ตัว โดยในกลางปี 2012 มีการบันทึกภาพของเสือดาวอามูร์วัยเต็มตัวได้ที่เขาฉังไป๋ซาน มณฑลจี๋หลิน ซึ่งเป็นการบ่งบอกด้วยว่าสภาพแวดล้อมของป่าแถบนี้ยังคงอุดมสมบูรณ์อยู่