stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
อีดี อามิน
ชีวิตช่วงเริ่มต้นและการเป็นทหาร > ผู้บัญชาการกองทัพ

ในปี พ.ศ. 2508 มิลตัน โอโบเตขณะดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีกับอีดี อามิน ได้มีส่วนเกี่ยวข้องในการลักลอบนำงาช้างและทองคำเข้าประเทศยูกันดาจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกอย่างผิดกฎหมาย เรื่องการลักลอบนำเข้านั้นเป็นข้อมูลที่ได้รับการกล่าวอ้างจากนายพลนิโคลาส โอเล็นกา ผู้ที่มีส่วนร่วมกับผู้นำชาวคองโกพาทริค ลูมัมบาในภายหลัง การลักลอบเป็นส่วนหนึ่งของข้อบังคับกับรัฐบาลของคองโกให้มีการลักลอบงาช้างกับทองคำเพื่อไม่ให้มีการเผชิญหน้าทางการทหารกับกองทัพของอามิน ในปี พ.ศ. 2509 ทางรัฐสภาได้มีข้อเรียกร้องให้สืบสวนเรื่องดังกล่าว โอโบเตได้กำหนดกฎหมายข้อบังคับใหม่ ให้ยกเลิกพิธีแต่งตั้งการดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีโดยกาบากา (กษัตริย์) เอ็ดเวิร์ด มูเทซาที่ 2 แห่งบูกันดาลง และประกาศแต่งตั้งตนเองเป็นประธานาธิบดีบริหารบ้านเมือง เขาสนับสนุนให้อามินเป็นผู้บัญชาการกองทัพ อามินได้เข้าทำลายพระราชวังของกาบากา และใช้กำลังเนรเทศมูเทซาไปที่สหราชอาณาจักร ที่ที่มูเทซาอยู่จนกระทั่งชีวิตในปี พ.ศ. 2512
อามินเริ่มรับทหารใหม่จากกากวา, ลักบารา, นูเบียน และชนเผ่าอื่น ๆ ในฝั่งตะวันตกของแม่น้ำไนล์ ซึ่งเป็นพื้นที่ชายแดนประเทศซูดาน ชาวนูเบียนได้อพยพจากประเทศซูดานเข้ามาสังกัดกองพันทหารอยู่ในประเทศยูกันดามาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 20 แล้ว ในประเทศยูกันดานั้น ชาวนูเบียนถือเป็นชาวต่างด้าวและถูกมองเป็นพวกอพยพจากการก่อจลาจลในสงครามกลางเมืองซูดานครั้งที่ 1 (First Sudanese Civil War) ซึ่งไม่ได้เกี่ยวข้องกับประเทศยูกันดาเลย เพราะว่ามีชนเผ่าอยู่มากมายทางตอนเหนือของประเทศยูกันดาอาศัยอยู่ในทั้งยูกันดาและซูดาน ดังนั้นจึงอาจกล่าวอ้างได้ว่ากองทัพของอามินนั้นกอปรขึ้นจากเลือดเนื้อเชื้อไขทหารชาวซูดานด้วย
การยึดอำนาจ

ในที่สุดก็เกิดรอยร้าวระหว่างอีดี อามินกับประธานาธิบดีมิลตัน โอเบเต ความสัมพันธ์ที่เลวร้ายลงนั้นเกิดจากมีการหนุนให้อามินสร้างกองทัพทหารด้วยการรับทหารใหม่จากดินแดนแถบตะวันตกของแม่น้ำไนล์ ความเกี่ยวข้องของเขาในการปฏิบัติการเพื่อสนับสนุนการก่อจลาจลทางตอนใต้ของประเทศซูดาน และพยายามสังหารโอเบเต้ในปี พ.ศ. 2512 ต่อมาในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2513 โอเบเตได้เข้ามาควบคุมกองทัพทหารด้วยตัวเอง ทำให้ลดอำนาจของอามินโดยปริยาย
อามินทราบถึงแผนการที่โอเบเต้จะจับกุมตัวเขาในข้อหายักยอกเงินทุนของกองทัพ ในวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2514 อามินจึงทำการยึดอำนาจ ขณะที่โอเบเตกำลังเข้าร่วมประชุมสุดยอดผู้นำเครือจักรภพแห่งชาติ ณ ประเทศสิงคโปร์ ทหารที่จงรักภักดีต่ออามินทำการยึดท่าอากาศยานนานาชาติเอนเทบเบ ซึ่งเป็นเส้นทางหลักสำคัญในการเข้าประเทศยูกันดาและเมืองกัมปาลา ทหารเข้าห้อมล้อมทำเนียบของโอเบเตและปิดถนนหลัก มีการออกอากาศทางวิทยุของยูกันดากล่าวหาว่ารัฐบาลของโอเบเต้ฉ้อราษฎร์บังหลวง และมีสิทธิพิเศษเหนือดินแดนแลนโก (เมืองหนึ่งในประเทศยูกันดา) หลังจบการรายงานทางวิทยุฝูงชนต่างออกมาไชโยโห่ร้องกันทั่วท้องถนนของเมืองกัมปาลา อามินประกาศว่าเขานั้นเป็นทหาร ไม่ใช่นักการเมือง และนี่คือรัฐบาลทหารที่อยู่เพื่อปกครองดูแลบ้านเมืองจนกระทั่งมีการเลือกตั้งครั้งใหม่เท่านั้น ซึ่งการประกาศนั้นเกิดขึ้นเมื่อสถานการณ์เริ่มเป็นปกติ และเขายังให้สัญญาว่าจะปลดปล่อยนักโทษทางการเมืองอีกด้วย
อีดี อามิน ได้รับการยอมรับทั้งภายในประเทศยูกันดาและนานาอารยประเทศ เขาอนุญาตให้มีการนำร่างของอดีตกษัตริย์และประธานาธิบาดีมูเทซา เอ็ดเวิร์ดที่ 2 (สิ้นพระชนม์ระหว่างถูกเนรเทศ) มาประกอบพิธีฝังพระศพไว้ในประเทศเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2518 ทำการปลดปล่อยนักโทษทางการเมืองหลายคน และอามินยังย้ำคำมั่นสัญญาที่จะให้มีการจัดการเลือกตั้งเพื่อคืนอำนาจประชาธิปไตยให้แก่ประชาชนในเวลาอันสั้น
ประเทศยูกันดาภายใต้การปกครองของอีดี อามิน > การปกครองกองทัพ

วันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2514 หนึ่งสัปดาห์หลังจากทำการรัฐประหาร อามินได้สถาปนาตนเองเป็นประธานาธิบดีของประเทศยูกันดา, ผู้บัญชาการทหารสูงสุด, หัวหน้าเสนาธิการกองทัพและหัวหน้าเสนาธิการทหารอากาศ อามินประกาศเอาไว้ว่าจะลาออกจากตำแหน่งต่าง ๆ อย่างแน่นอนเมื่อเขาได้จัดการเลือกตั้งเรียบร้อยและในไม่ช้าจะมีการจัดตั้งสภาที่ปรึกษากลาโหมโดยมีอามินนั่งเป็นประธานสภา อามินอยู่ภายใต้ศาลทหารที่เหนือกว่าศาลพลเรือนทั่วไป มีคำสั่งให้ทหารไปที่ทำการหนังสือพิมพ์ของรัฐบาลกับรัฐวิสาหกิจเกี่ยวกับการโฆษณาเพื่อทำการแจ้งข่าวแนะนำคณะรัฐมนตรีชุดใหม่  พวกเขาล้วนได้รับการฝึกวินัยทางทหารอย่างเคร่งครัด อามินเปลี่ยนชื่อที่ทำการของประธานาธิบดีจากทำเนียบรัฐบาล (Government House) เป็น "กองบัญชาการ (The Command Post)" เขายกเลิกหน่วยงานบริการทั่วไป (The General Service Unit : GSU) ซึ่งเป็นองค์การที่สืบข่าวให้กับรัฐบาลชุดก่อน และเปลี่ยนมันเป็นสำนักงานสืบค้นข่าว (State Reserch Bureau : SRB) สำนักงานใหญ่ของ SRB ตั้งอยู่ชานกรุงกัมปาลา เป็นที่ซึ่งเหมาะแก่การทรมานและสังหารผู้คนในอีก 2–3 ปีต่อมา องค์กรอื่นที่ถูกถอดถอนเช่น หน่วยงานสารวัตรทหาร, หน่วยรักษาความปลอดภัยสาธารณะ (Public Safety Unit : PSU)
โอโบเตได้ลี้ภัยอยู่ประเทศแทนซาเนีย โดยจูเลียส ไนเรอร์ ประธานาธิบดีแห่งแทนซาเนียได้จัดไว้ให้ โอโบเตกับผู้ลี้ภัยชาวยูกันดาราว 20,000 คนพยายามเข้าประเทศยูกันดาเรื่อยมา แต่ไม่ประสบผลสำเร็จเลย (โอโบเตกลับมาขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีอีกครั้งในปี พ.ศ. 2523)
ประเทศยูกันดาภายใต้การปกครองของอีดี อามิน > การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

อามินเริ่มจัดการกับกลุ่มคนที่ยังจงรักภักดีโอโบเต ในปี พ.ศ. 2515 อันได้แก่กลุ่มชนเผ่าอะโชลีและแลนโก ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2514 ทหารของอะโชลีและแลนโก้ถูกสังหารหมู่ในโรงเรียนทหารจากจินจาและมบาราราจำนวนมาก และต้นปี พ.ศ. 2515 ทหารของอะโชลีและแลนโกประมาณ 5,000 นายกับชาวบ้านบางส่วนหายสาบสูญ ไม่นานเหล่าผู้เคราะห์ร้ายก็หันไปพึ่งชนเผ่าอื่น, ผู้นำลัทธิ, นักหนังสือพิมพ์, ข้าราชการอาวุโส, ผู้พิพากษา, นักกฎหมาย, นักศึกษา, อาชญากร และชาวต่างชาติ เพื่อกระจายข่าวเกี่ยวกับอาชญากรรมที่เกิดขึ้น และจะมีผู้คนถูกสังหารอีกเป็นจำนวนมาก
การสังหารถูกกระตุ้นโดยชนเผ่าตามปัจจัยทางนโยบายและการคลังดำเนินอยู่ตลอด 8 ปีที่อามินดำรงตำแหน่ง ไม่มีใครทราบจำนวนตัวเลขแน่นอนของคนที่ถูกสังหาร คณะกรรมาธิการนักกฎหมายสากลประมาณตัวเลขผู้เสียชีวิตไว้ไม่ต่ำกว่า 80,000 คนและอยู่ประมาณ 300,000 คน แต่การประมาณตัวเลขผู้เสียชีวิตขององค์กรผู้ลี้ภัยที่ได้รับการช่วยเหลือจากองค์การนิรโทษกรรมสากลได้คาดไว้ถึง 500,000 คน ในกลุ่มผู้ที่ถูกสังหาร ชื่อที่สะดุดตานั้นมีเบเนดิกโต กิวานุกา อดีตนายกรัฐมนตรี ซึ่งในภายหลังได้ดำรงตำแหน่งเป็นหัวหน้าผู้พิพากษา, จานานี ลุวุม แองกลิคันอาร์ชบิชอปแห่งคริสตจักรแห่งยูกันดา, โจเซฟ มูบิรุ ผู้ว่าการธนาคารกลาง, แฟรงค์ มาลิมุโซ อธิการบดีมหาวิทยาลัยมาเกเรเร, ไบรอน กาวาดวา นักประพันธ์บทละครผู้มีชื่อเสียงและสองรัฐมนตรีของอามินเองคืออีรินาโย วิลสัน ออร์เยมา กับชาลส์ โอบอธ โอโฟมบิ
ในปี พ.ศ. 2520 เฮนรี เกมบา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขของรัฐบาลอามินและอดีตข้าราชการในสมัยโอโบเต้เป็นประธานาธิบดีครั้งแรก ได้ละทิ้งตำแหน่งและไปตั้งรกรากใหม่ที่สหราชอาณาจักร เขาเขียนและตีพิมพ์หนังสือ "A State of Blood" เกมบาคือบุคคลภายในคนแรกที่ออกมาเปิดเผยเรื่องราวการปกครองของอามิน
ประเทศยูกันดาภายใต้การปกครองของอีดี อามิน > การขับไล่ชาวเอเชีย 60,000 คนออกนอกประเทศ

เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2515 อามินประกาศสิ่งที่เขาเรียกว่า "สงครามเศรษฐกิจ (Economic War)" มีนโยบายอย่างเช่น ยึดอสังหาริมทรัพย์ของชาวเอเชียและชาวยุโรป ชาวเอเชียในยูกันดา 80,000 คนส่วนใหญ่เป็นชาวอนุทวีปอินเดียที่เกิดในยูกันดา บรรพบุรุษของพวกเขาเข้ามาประกอบวิชาชีพ เป็นเจ้าของโรงงานอุตสาหกรรมของขนาดใหญ่ ซึ่งถือว่าเป็นกระดูกสันหลังทางเศรษฐกิจของประเทศยูกันดา ตั้งแต่สมัยที่ประเทศของพวกเขายังอยู่ในเครือจักรภพ
4 สิงหาคม พ.ศ. 2515 อามินออกคำสั่งให้ขับไล่ชาวเอเชียในประเทศยูกันดา 60,000 คน (ส่วนใหญ่ถือหนังสือเดินทางของสหราชอาณาจักร) ต่อมาภายหลังเขาได้ออกมาขอโทษกับชาวเอเชียทั้งหมด 80,000 คนต่อมาตรการดังกล่าว และขอยกเว้นชาวเอเชียที่ประกอบอาชีพจำพวกแพทย์, นักกฎหมาย และครู แต่ชาวเอเชียราว 30,000 คนที่ถือหนังสือเดินทางของสหราชอาณาจักรก็ตัดสินใจอพยพออกนอกประเทศยูกันดาไปที่บริเตนใหญ่ ที่เหลือได้เดินทางไปที่ประเทศออสเตรเลีย, แคนาดา, อินเดีย, ปากีสถาน, สวีเดนและสหรัฐอเมริกา  อามินได้ยึดเอาธุรกิจและอสังหาริมทรัพย์ของชาวเอเชีย ยกให้แก่พวกพ้องของอามิน ธุรกิจเหล่านั้นประสบความล้มเหลว อุตสากหรรมล้มละลายเนื่องจากขาดการดูแล เริ่มปรากฏหายนะทางเศรษฐกิจ
ประเทศยูกันดาภายใต้การปกครองของอีดี อามิน > ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ

ภายหลังทำการขับไล่ชาวเอเชียในประเทศยูกันดาในปี พ.ศ. 2515 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวอินเดีย ประเทศอินเดียได้ลดความสำคัญทางการทูตลงกับประเทศยูกันดา ในปีเดียวกัน ส่วนหนึ่งของนโยบายสงครามเศรษฐกิจของอามิน ได้ตัดความสัมพันธ์ทางการทูตกับสหราชอาณาจักรลงและทำการกำกับดูแลธุกิจของชาวสหราชอาณาจักร 85 ธุรกิจโดยรัฐบาล
ในปีนั้นอามินได้ทำการขับไล่ที่ปรึกษาทางทหารอิสราเอลออก และหันไปรับการสนับสนุนจากมูอัมมาร์ อัล-กัดดาฟี ผู้นำลิเบียและสหภาพโซเวียตแทนและออกมาต่อว่าอิสราเอลอย่างไม่พอใจ ในภาพยนตร์สารคดีเรื่อง General Idi Amin Dada: A Self Portrait เขาได้พูดถึงแผนการที่จะสร้างสงครามต่อต้านอิสราเอลขึ้น จะใช้พลร่ม, ระเบิดและกองทัพระเบิดพลีชีพ ภายหลังอามินออกมากล่าวถึงฮิตเลอร์ว่า "ทำถูกแล้วที่เผาทำลายยิว 6 ล้านคน"
พ.ศ. 2516 โธมัส พาทริค เมลาดี เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศยูกันดาในขณะนั้น แนะนำให้สหรัฐอเมริกาลดความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศยูกันดาลง เมลาดีพรรณนาถึงการปกครองของอามินว่า "เห็นแก่พวกพ้อง, เอาแน่เอานอนและคาดเดาไม่ได้, ทารุณโหดร้าย, งี่เง่า, ก้าวร้าว, ไร้เหตุผล, น่าหัวร่อ และเป็นพวกทหารนิยม" ฉะนั้นสหรัฐอเมริกาจึงทำการถอนคณะทูตออกจากเมืองกัมปาลา
ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2519 อามินยอมให้เครื่องบินของสายการบินแอร์ฟรานซ์ที่ถูกสมาชิกขบวนการปลดแอกปาเลสไตน์-ปฏิบัติการนอกดินแดน (PFLP-EO) และสมาชิกกลุ่มปฏิวัติเยอรมนี (RZ) จี้กลางอากาศลงจอดที่ท่าอากาศยานนานาชาติเอนเทบเบ ตัวประกัน 156 คนที่ไม่ได้ถือหนังสือเดินทางประเทศอิสราเอลถูกปล่อยตัวและได้รับการรักษาความปลอดภัยอย่างเต็มที่ ส่วนชาวยิวและพลเมืองชาวอิสราเอล 83 คนกับพนักงานเครื่องบินและพวกที่เหลืออีก 20 คนยังคงเป็นตัวประกันอยู่ ในภายหลังทางอิสราเอลได้เข้าช่วยเหลือตัวประกันในปฏิบัติการณ์ที่ชื่อว่า "ปฏิบัติการณ์สายฟ้า (Thunderbolt Operation)" หรือรู้จักกันในชื่อ "ปฏิบัติการณ์เอนเทบเบ" ตัวประกันเกือบทั้งหมดรอดเป็นอิสระ แต่ตัวประกัน 3 คนเสียชีวิตและอีก 10 คนบาดเจ็บ ผู้ก่อการร้าย 6 คน, ทหารยูกันดา 45 คนและทหารอิสราเอล 1 คนคือโยนาทัน เนทันยาฮู (Yonatan Netanyahu) ถูกสังหาร เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ส่งผลให้ความสัมพันธ์กับนานาประเทศของยูกันดาย่ำแย่ลง ทางบริเตนทำการถอนข้าหลวงออกจากประเทศยูกันดาทันที
ประเทศยูกันดาภายใต้อำนาจการปกครองของอามินได้ดำเนินการส่งเสริมการทหารให้แข็งแกร่งขึ้น เนื่องด้วยการสะสมกองกำลังของประเทศเคนยา ทางการเคนยาได้ทำการยึดเรือสินค้าของโซเวียตลำที่มีเส้นทางเข้าประเทศยูกันดาเอาไว้ที่ท่าเรือมอมบาซ่าของประเทศเคนยา สถานการณ์ตึงเครียดระหว่างยูกันดาและเคนยาบรรลุมาถึงจุดแตกหักในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2519 เมื่ออามินประกาศว่าเขาจะสืบสาวเหตุการณ์ในซูดานตอนใต้และภาคตะวันตกกับภาคกลางของเคนยา เข้าไปถึง 32 กิโลเมตร (20 ไมล์) ของกรุงไนโรบี เมืองหลวงของประเทศเคนยา ซึ่งตามประวัติศาสตร์นั้นเป็นส่วนหนึ่งอาณานิคมของยูกันดา รัฐบาลของเคนยาได้ตอกกลับไปว่าเคนยาไม่เคยเป็นส่วนหนึ่ง"แม้แต่นิ้วเดียว" ต่อมาอามินเปลี่ยนใจเนื่องจากเคนยาได้ส่งกองกำลังและยานหุ้มเกราะบรรทุกทหารมาที่บริเวณเส้นแบ่งพรมแดนระหว่างยูกันดาและเคนยา
ความสัมพันธ์กับประเทศลิเบียนั้น ผู้นำเผด็จการทหารมูอัมมาร์ อัล-กัดดาฟีก็ถือหางอามินอยู่ เช่นเดียวกับสหภาพโซเวียตที่เป็นผู้สนับสนุนหลักของกองทัพทหารของอามิน
เยอรมนีตะวันออกนั้นมีส่วนพัวพันอยู่กับหน่วยงานบริการทั่วไป (GSU) และสำนักงานสืบค้นข่าวกรอง (SRB) ซึ่งเป็นสององค์กรที่ขึ้นชื่อเรื่องความสยดสยอง จนกระทั่งแทนซาเนียได้เข้าทำการบุกรุกเมื่อปี พ.ศ. 2522 เยอรมนีตะวันออกจึงได้พยายามนำหลักฐานต่าง ๆ ออกมาจากสถานที่เหล่านั้น
พฤติกรรมที่เอาแน่เอานอนไม่ได้และอามินในสายตาสื่อ

อามินพูดจาขวานผ่าซากและมีพฤติกรรมที่เอาแน่เอานอนไม่ได้มาโดยตลอด สหราชอาณาจักรยุติสัมพันธ์ทางการทูตกับยูกันดาภายใต้อำนาจการปกครองของเขา วิทยุในประเทศยูกันดาได้อ่านคำนำหน้าชื่อของเขาใหม่ว่า "ฯพณฯ ประธานาธิบดีตลอดชีพ จอมพล อัล หัจญี ดร.อีดี อามิน ดาดา, วีซี., ดีเอสโอ., เอ็มซี., ซีบีอี.," อามินกับโมบูตู เซเซ เซโกประธานาธิบดีของประเทศซาเอียร์ (หรือสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกในปัจจุบัน) ได้ร่วมกันเปลี่ยนชื่อทะเลสาบอัลเบิร์ตกับทะเลสาบเอ็ดเวิร์ดเป็นทะเลสาบโมบูตู เซเซ เซโก กับทะเลสาบอีดี อามิน ดาดา ตามลำดับ
มีข่าวลือหรือและเรื่องโกหกเกี่ยวกับอามิน เช่นมีเรื่องที่เชื่อกันแพร่หลายว่าเขาเป็นพวกที่ชอบกินเนื้อมนุษย์ บ้างก็มีข่าวลือที่ไม่มีแหล่งที่มาว่าเขาฉีกร่างของภรรยาคนหนึ่งซึ่งเป็นข่าวลือที่ถูกแพร่ขยายและโด่งดังโดยภาพยนตร์ Rise and Fall of Idi Amin ในปี พ.ศ. 2524 และในปี พ.ศ. 2549 ภาพยนตร์เรื่อง The Last King of Scotland ก็ได้พาดพิงถึงเรื่องนี้เช่นกัน
ในช่วงที่อามินเรืองอำนาจ สื่อนอกประเทศยูกันดามักวาดภาพของเขาให้มีรูปร่างตลก พ.ศ. 2520 นิตยสารไทม์ได้วิเคราะห์เรื่องของอามินในหัวข้อ "ฆาตกรและตัวตลก, ตลกหยาบช้าผู้กล้าและมีเคร่งต่อท่าทางอันจองหอง" บทความมุ่งเน้นไปที่เรื่องนิสัยชอบละเมิดและการยกระดับอัจฉริยภาพของอามิน บ่อยครั้งสื่อต่างชาติออกมาตำหนิการกลบเกลื่อนและแก้ตัวในพฤติกรรมที่ชอบสังหารผู้คนของตน นักวิจารณ์บางกลุ่มแนะนำให้อามินบ่มเพาะตนเองใหม่เพราะสื่อต่างชาติต่างมองการปกครองของอามินเป็นตลกร้ายไปเสียแล้ว
สงครามยูกันดา-แทนซาเนีย

บทความหลัก: สงครามยูกันดา-แทนซาเนีย
สงครามยูกันดา-แทนซาเนีย (ในยูกันดาถูกอ้างถึงในชื่อสงครามปลดแอก) เป็นสงครามระหว่างประเทศยูกันดาและประเทศแทนซาเนีบระหว่างปี พ.ศ. 2521–2522 กองทหารบางส่วนของอามินมาจากกองทหารของมูอัมมาร์ อัล-กัดดาฟี ผู้นำลิเบีย สงครามนี้นำไปสู่การล้มล้างระบอบการปกครองของอีดี อามิน
สงครามยูกันดา-แทนซาเนีย > สาเหตุการเกิดสงคราม

ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศยูกันดากับแทนซาเนียกระท่อนกระแท่นมานานหลายปีก่อนเกิดสงคราม หลังการยึดอำนาจของอามินในปี พ.ศ. 2514 ผู้นำแทนซาเนียจูเลียส ไนเรอร์เสนอให้มิลตัน โอโบเตลี้ภัยมาที่ประเทศของตน โอโบเตและผู้ลี้ภัยอีก 20,000 คนตอบตกลง ในปีถัดมากลุ่มของผู้ลี้ภัยเข้าบุกยูกันดาเพื่อทำการปลดอามินออกจากตำแหน่งแต่ไม่สำเร็จ อามินตำหนิไนเรอร์ที่คิดเป็นศัตรูของเขา ความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศเข้าสู่สถานการณ์ตึงเครียดหลายปี
ต้นเดือนตุลาคม พ.ศ. 2521 มีกองกำลังทหารเข้าซุ่มโจมตีอามิน ณ ที่ทำการประธานาธิบดีในกรุงกัมปาลา แต่อามินและครอบครัวหลบหนีออกมาได้ทางเฮลิคอปเตอร์ เหตุการณ์แบบนี้เริ่มเกิดขึ้นอยู่บ่อนครั้งเมื่อคนใกล้ชิดของอามินแสดงอาการหวั่นกลัว  เขาต้องเผชิญกับความแตกแยกภายในประเทศยูกันดามากขึ้น เมื่อมุสตาฟา อดริซี รองประธานาธิบดีของอามินได้รับบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ที่มีพิรุธว่ามีผู้บงการอยู่เบื้องหลัง กองทหารที่อารักขาอดริซี (และทหารอื่นที่ไม่พอใจต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น) ทำการขัดขืนต่อคำสั่งทางทหาร อามินได้ส่งกองพันราชสีห์ (Simba) ที่คัดสรรมาเพื่อปราบปรามกลุ่มทหารกบฏที่ทำการขัดขืน กลุ่มกบฏบางส่วนข้ามไปยังชายแดนของประเทศแทนซาเนีย กลุ่มกบฏตั้งฐานต่อต้านกองทัพของอามินในประเทศแทนซาเนีย
อามินประกาศสงครามต่อแทนซาเนีย ส่งกองทหารไปโจมตีและยึดเอาบางส่วนของเมืองคาเกลา ดินแดนของประเทศแทนซาเนีย และอ้างว่าเป็นส่วนหนึ่งของยูกันดา
การลี้ภัย

ภายหลังจากแพ้สงครามแล้ว อามินได้รับการช่วยเหลือจากมูอัมมาร์ อัล-กัดดาฟีให้ลี้ภัยมายังประเทศลิเบีย หลังกรุงกัมปาลาถูกยึดเมื่อวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2522 ต่อมาอามินเดินทางต่อไปที่ประเทศซาอุดีอาระเบีย ที่ที่ราชวงศ์ซาอุจะจ่ายค่ากินอยู่ของอามินขณะลี้ภัยทางการเมือง อามินอาศัยอยู่ที่ชั้น 2 ของโรงแรมโนโวเทล ถนนปาเลสไตน์ กรุงเจดดะห์นานหลายปี ต่อมาในปี พ.ศ. 2523 ไบรอัน บาร์รอน หัวหน้าผู้สื่อข่าวแอฟริกาของ BBC ผู้รับผิดชอบข่าวสงครามอูกันดา-แทนซาเนีย ได้ตามหาตัวอามินจนเจอ และได้เป็นผู้สัมภาษณ์อามินเป็นคนแรกหลังลงจากอำนาจ
ถึงแก่อสัญกรรม

วันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2546 มาดินา อามิน (ภรรยาของอามิน) รายงานว่าอามินอยู่ในอาการโคม่าและใกล้จะถึงแก่อสัญกรรมที่โรงพยาบาลเฉพาะทางกษัตริย์ไฟแซล (King Faisal Specialist Hospital) เมืองเจดดะห์ ประเทศซาอุดีอาระเบีย เธออ้อนวอนให้โยเวรี มุเซเวนี ประธานาธิบดีของยูกันดาอนุญาตให้อามินกลับมาสิ้นใจที่ประเทศบ้านเกิด มุเซเวนีตอบกลับไปว่า "คำตอบสำหรับบาปกรรมของเขาที่ได้กระทำไว้นั้นนำประเทศไปสู่ความล้าหลัง" อามินถึงแก่อสัญกรรมในวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2546 ร่างของเขาถูกฝังที่ป่าช้ารูวาอิสในเมืองเจดดะห์
ครอบครัว

ด้วยประเพณีที่สามารถมีภรรยาได้หลายคน อีดี อามินแต่งงานอย่างน้อย 6 ครั้ง ภรรยา 3 คนหย่าร้าง ภรรยาคนแรกมัลยามูและเคย์ ภรรยาคนที่สองแต่งงานกับอามินในปี พ.ศ. 2509 แต่งงานกับนอราในปีถัดมาและแต่งงานกับมาดินา พ.ศ. 2515 ในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2517 เขาประกาศทางวิทยุประเทศยูกันดาว่าได้ทำการหย่ากับมัลยามู, นอราและเคย์ ในเดือนเมษายนปีเดียวกัน มัลยามูถูกจับขังไว้ที่เมืองโตโรโร่ชายแดนติดกับประเทศเคนยา ในข้อหาพยายามปล้นกระชอนผ้าในเคนยา ภายหลังเธอย้ายไปอยู่ที่กรุงลอนดอน เคย์ อามินเสียชีวิตในวันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2517 ตามรายงานเธอเสียชีวิตเนื่องจากพยายามทำแท้งโดยนายแพทย์มบาลู มุกาซา คนรักของเธอ (เขาได้ฆ่าตัวตายในเวลาต่อมา) ร่างของเธอถูกพบในสภาพฉีกขาด ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2518 ขณะที่องค์การเอกภาพแอฟริกา (Organisation of African Unity : OAU) จัดการประชุมกลุ่มผู้นำในกรุงกัมปาลา อามินได้แต่งงานกับซาราห์ เกียวลาบา คนรักของซาร่าห์ที่อยู่ด้วยกันก่อนที่ซาราห์จะพบกับอามินได้หายตัวไปและไม่สามารถติดต่อได้อีกเลย มีรายงานว่าในปี พ.ศ. 2546 อามินได้แต่งงานอีกครั้งก่อนที่จะเสียชีวิตเพียงไม่กี่เดือน
จากแหล่งข่าวที่ต่างกัน คาดว่าอามินมีบุตรและธิดารวม 35-40 คน กระทั่ง พ.ศ. 2546 ทาบาน อามิน ลูกชายคนโตของอามิน นำกลุ่ม West Nile Bank Front (WNBF) ก่อจลาจลต่อต้านรัฐบาลของโยเวลี มุเซเวนี พ.ศ. 2548 ได้รับนิรโทษกรรมจากมุเซเวนี ปีถัดมารั้งตำแหน่งเป็นสมาชิกขององค์กรรักษาความสงบภายในประเทศ ซึ่งเป็นองค์กรลับของรัฐบาลยูกันดา ลูกชายคนอื่นของอามินที่มีชื่อเสียงก็มีหัจญี อาลี อามิน ที่ลงสมัครเป็นประธานสภาเมืองนเจรู แต่ไม่ประสบความสำเร็จ ต้นปี พ.ศ. 2550 จาฟฟาร์ อามิน ออกมาตอบโต้ทีมงานของภาพยนตร์เรื่อง เผด็จการแผ่นดินเลือด จาฟฟาร์ อามิน กล่าวว่าเขาต้องเขียนหนังสือ เพื่อกอบกู้ชื่อเสียงของพ่อเขาคืน 3 สิงหาคม พ.ศ. 2550 ไฟแซล วานกิตา ลูกชายคนหนึ่งของอามินถูกจับกุมในคดีฆาตกรรมที่กรุงลอนดอน
อามินในสื่อต่าง ๆ > ภาพยนตร์

Victory at Entebbe  (พ.ศ. 2519)
Raid on Entebbe (พ.ศ. 2520)
Mivtsa Yonatan (พ.ศ. 2520)
Rise and Fall of Idi Amin (พ.ศ. 2524)
The Naked Gun (พ.ศ. 2531)
Mississippi Masala (พ.ศ. 2534)
The Last King of Scotland (พ.ศ. 2549) ฟอเรสต์ วิตเทกเกอร์ได้รับรางวัลออสการ์และรางวัลลูกโลกทองคำสาขานักแสดงนำชายยอดเยี่ยม เขาแสดงบทเป็นอีดี อามินในเรื่องนี้
ภาพยนตร์โทรทัศน์อินเดีย พ.ศ. 2532 In Which Annie Gives It Those Ones
อามินในสื่อต่าง ๆ > สารคดี

General Idi Amin Dada: A Self Portrait (พ.ศ. 2517), กำกับโดยบาร์เบ็ท ชโรเดอร์ ชาวฝรั่งเศส
Idi Amin: Monster in Disguise (พ.ศ. 2540), สารคดีฉายทางโทรทัศน์ กำกับโดยเกร็ก บาเกอร์ ชาวอเมริกัน
The Man Who Ate His Archbishop's Liver? (พ.ศ. 2547), สารดคดีฉายทางโทรทัศน์ เขียนบท, ผลิตและกำกับโดยอลิซาเบธ ซี. โจนส์ จากสหราชอาณาจักร
The Man Who Stole Uganda (พ.ศ. 2514), ออกฉายครั้งแรกวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2514 ในสหราชอาณาจักร
Inside Idi Amin's Terror Machine (พ.ศ. 2522), ออกฉายครั้งแรกในวันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2522 ในสหราชอาณาจักร
อามินในสื่อต่าง ๆ > หนังสือ

State of Blood: The Inside Story of Idi Amin (พ.ศ. 2520) โดยเฮนรี เกมบา อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขของรัฐบาลอามิน
The General Is Up โดยปีเตอร์ นาซาเร็ธ
Ghosts of Kampala: The Rise and Fall of Idi Amin (พ.ศ. 2523) โดยจอร์จ อีวาน สมิธ
The Last King of Scotland (พ.ศ. 2541) โดยจิลส์ โฟเดน (นิยายที่มีทั้งเรื่องจริงและแต่งขึ้น)
Idi Amin Dada: Hitler in Africa (พ.ศ. 2530) โดยโธมัส แพทริค เมลาดี
General Amin (พ.ศ. 2518) โดยเดวิด มาร์ติน
The Collected Bulletins of Idi Amin (พ.ศ. 2517) และ Further Bulletins of President Idi Amin (พ.ศ. 2518) โดยอลัน โคเร็น
I Love Idi Amin: The Story of Triumph under Fire in the Midst of Suffering and Persecution in Uganda (พ.ศ. 2520) โดยเฟสโต กิเว็นเกเร
Impassioned for Freedom: Uganda, Struggle Against Idi Amin (พ.ศ. 2549) โดยอีริยา กาเตวายา
The Feast of the Nine Virgins (พ.ศ. 2544) โดยจามีลา ซิดดิควี
Bombay Gardens (พ.ศ. 2549) โดยจามีลา ซิดดิควี
A Distant Grief (พ.ศ. 2522) โดยเอฟ. เกฟา เซมแปนกี
Kahawa (พ.ซ.2524) โดยโดนัลด์ อี. เวสท์เลค
Confessions of Idi Amin: The chilling, explosive expose of Africa's most evil man - in his own words (พ.ศ. 2520) รวบรวมโดยเทรเวอร์ โดนัลด์
Child of Dandelions, Governor General Award Finalist (พ.ศ. 2551) โดยชีนาซ แนนจิ
แหล่งข้อมูลอื่น

The Idi Amin I knew, Brian Barron, BBC, 16 August 2003. Includes a video of Brian Barron interviewing Idi Amin in exile in 1980.
General Idi Amin Dada: A Self Portrait on Google Video (Flash Video)
Love In The Time of Idi Amin - fiction set in the background of General Idi Amin's reign
idiamindada.com, a website devoted to Idi Amin's legacy created by his son Jaffar Amin
Idi Amin ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
อีดี อามิน
มิลตัน โอเบเต (Milton Obete)
อีดี อามิน ณ ที่ทำการสหประชาชาติ นิวยอร์ก พ.ศ. 2518
ภาพล้อเลียนอีดี อามินในชุดทหารและประธานาธิบดี วาดโดยเอ็ดมันด์ เอส. วาลต์แมน
หมอหลวง

| หมอหลวง |
| --- | --- |
ใบปิดละครโทรทัศน์
แนว: ย้อนยุค ตลก ดรามา
กำกับโดย: ชุดาภา จันทเขตต์
แสดงนำ: มาริโอ้ เมาเร่อ คิมเบอร์ลี่ แอน โวลเทมัส มาสุ จรรยางค์ดีกุล ณปภา ตันตระกูล ศิริลักษณ์ คอง ชาตโยดม หิรัณยัษฐิติ จริยา แอนโฟเน่ สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ มยุริญ ผ่องผุดพันธ์
ประเทศแหล่งกำเนิด: ไทย
ภาษาต้นฉบับ: ไทย
จำนวนตอน: 22 (ณ วันที่ 5 มิถุนายน 2566 (2566-06-05)) 
การผลิต
ควบคุมงานสร้าง: ชุดาภา จันทเขตต์ ปิยะ เศวตพิกุล
สถานที่ถ่ายทำ: สตูดิโอช่อง 3 หนองแขม เมืองโบราณ
ความยาวตอน: 90 นาที
บริษัทผู้ผลิต: โซนิกซ์ บูม 2013
ออกอากาศ
สถานีโทรทัศน์: ช่อง 3 เอชดี
ออกอากาศ: 21 มีนาคม 2566 (2566-03-21) – 5 มิถุนายน 2566 (2566-06-05)
ละครเรื่องก่อนหน้า: สะใภ้สายสตรอง
ละครเรื่องถัดไป: มาตาลดา
ออกอากาศ: 16 กรกฎาคม 2567 (2567-07-16) – 2 กันยายน​ 2567
ละครเรื่องก่อนหน้า: มาตาลดา (รีรัน)
ละครเรื่องถัดไป: เลือดเจ้าพระยา (รีรัน)
หมอหลวง (อังกฤษ: Royal Doctor) เป็นละครโทรทัศน์ไทยแนวย้อนยุค–ตลก และดรามา โดยผู้จัด ปิยะ เศวตพิกุล และ ชุดาภา จันทเขตต์ รับหน้าที่เป็นผู้กำกับด้วย นำแสดงโดย มาริโอ้ เมาเร่อ รับบท ทองอ้น และ คิมเบอร์ลี่ แอน โวลเทมัส รับบท บัว ร่วมด้วย มาสุ จรรยางค์ดีกุล, ศิริลักษณ์ คอง, ณปภา ตันตระกูล, ชาตโยดม หิรัณยัษฐิติ, จริยา แอนโฟเน่, สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ, มยุริญ ผ่องผุดพันธ์ ออกอากาศตั้งแต่วันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2566 ทุกวันจันทร์และอังคาร เวลา 20:25 น. ทางช่อง 3 เรื่องราวเกิดขึ้นในยุคสมัยรัชกาลที่ 3 โดยมีนักศึกษาแพทย์ที่ชื่ออัคริมาย้อนยุคมาโผล่ในหมู่บ้านสำนักดาบบ้านครูหาญ
ละครโทรทัศน์เรื่องนี้ไม่ได้เป็นภาคต่อของละครเรื่องทองเอก หมอยา ท่าโฉลง
งานสร้าง

ละครโทรทัศน์เรื่องนี้ปล่อยภาพถ่ายเสื้อผ้าเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2565 และปิดกล้องเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2565 ในวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2566 ทางช่อง 3 ได้เผยแพร่วิดีโอแนะนำแรกของละคร
นักแสดง > ตัวละครหลัก

มาริโอ้ เมาเร่อ แสดงเป็น ทองอ้น:
บุตรชายของหลวงชำนาญเวชที่เกิดกับ แม่พิกุล ได้พบรักกับบัว และสุดท้ายได้เป็นหมอหลวง ตามพ่อ และพี่ชาย
คิมเบอร์ลี่ แอน โวลเทมัส แสดงเป็น บัว / อัคริมา:
หญิงยุคปัจจุบัน ย้อนอดีตมายังสมัยรัชกาลที่ 3 จนได้พบรักกับ ทองอ้น และได้จดสูตรตำราอาหารเป็นยาพร้อมกับตีพิมพ์ที่โรงพิมพ์หมอบรัดเลย์
มาสุ จรรยางค์ดีกุล แสดงเป็น ทองแท้ / คุณหลวง:
บุตรชายคนโตของหลวงชำนาญเวชที่เกิดกับแม่เทียบ
ณปภา ตันตระกูล แสดงเป็น ผาด / แพท:
เพื่อนของบัวในปัจจุบันชื่อแพท ในสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นชาวบ้านที่บัวมาอยู่ด้วยและได้เป็นเพื่อนกัน
ชาตโยดม หิรัณยัษฐิติ แสดงเป็น หลวงชำนาญเวช (ทองคำ):
หมอหลวง พ่อของทองอ้นกับทองแท้
จริยา แอนโฟเน่ แสดงเป็น แม่เทียบ:
ภรรยาเอกของหลวงชำนาญเวช และแม่ของทองแท้
มยุริญ ผ่องผุดพันธ์ แสดงเป็น แม่พิกุล:
ภรรยาคนที่สองของหลวงชำนาญเวช และแม่ของทองอ้น
ทัศน์พล วิวิธวรรธน์ แสดงเป็น พระองค์เจ้าพันพิชากร
ศิริลักษณ์ คอง แสดงเป็น คุณแม้นวาด
ภาณุเดช วัฒนสุชาติ แสดงเป็น พระยาบำเรอราชแพทย์:
หมอหลวง อาจารย์ของหลวงชำนาญเวช
นักแสดง > ตัวละครสมทบ

ณคุณ โรจนัย แสดงเป็น ยอด
จักริน ภูริพัฒน์ แสดงเป็น พุ่ม
ณัฏฐพงษ์ ชาติพงษ์ แสดงเป็น เจิด / ทรัพย์:
 เจิด เป็นเพื่อนโรงเรียนหมอยาร่วมห้องกับทองอ้น ส่วนทรัพย์เป็นน้องฝาแฝด แอบชอบผาด ส่วนยุคปัจจุบัน (ไม่ทราบชื่อ) แต่แอบชอบแพท
วิศรุต หิรัญบุศย์ แสดงเป็น บุญ
สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ แสดงเป็น หม่อมต่วน:
พระมารดาของเสด็จพระองค์ชาย
จุ๊บจิ๊บ เชิญยิ้ม แสดงเป็น เนียง
ชาลี ศรีเจริญ แสดงเป็น น้าเทิ้ม
วัชรชัย สุนทรศิริ แสดงเป็น ครูหาญ
ภูศญา นาคสวัสดิ์ แสดงเป็น เผือก:
สาวใช้คนสนิทของแม่เทียบ
อุ่นเรือน ราโชติ แสดงเป็น จำปา:
สาวใช้คนสนิทของแม่พิกุล
ก้องหล้า กาญจนโหติ แสดงเป็น หมอนพ:
หมอเวชกรรมและผดุงครรภ์
สุภเดช วงศ์วัฒนาพันธุ์ (เคนเนธ วอัญ) แสดงเป็น หมอเปรื่อง:
หมอเภสัชกรรม
เทพธนะ ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา แสดงเป็น หมอชิด:
หมอเภสัชกรรม
เลอวิทย์ สังข์สิทธิ์ แสดงเป็น หมอจัน:
หมอหัตถการ
ศรชัย ฉัตรวิริยะชัย แสดงเป็น หมอแสง:
หมอตาบอด เป็นอดีตหมอหลวงและเป็นอาจารย์ของทองอ้น
มูรัด ยาพิจิ แสดงเป็น หมอบรัดเลย์:
หมอแผนฝรั่งผู้มีคุโณปการต่อการแพทย์แผนปัจจุบัน
นรภัทร นาคะดำรงชัย แสดงเป็น ทองอิน:
บุตรชายของทองแท้ แท้ที่จริงแล้วเป็นบุตรชายของผู้ไข้ที่ฝากให้ดูแลก่อนตาย
ธนาธิป พงษ์สุพรรณ แสดงเป็น เณรน้อย
คณิศร เลี่ยวรักษ์โอฬาร
ธนดล เอื้อพงษ์
รัชพงศ์ อโนมทิติ
เชณรัช สุมนวัฒน์
พิชณุตม์ รุ่งโรจน์ทรัพย์
พิพัฒนพงศ์ สักดาณรงค์
ศุภวิชช์ จารเขียน
ศุภชัย พรรณรัตนพงศ์
สร้างสรร สันติมณีรัตน์
นักแสดง > ตัวละครรับเชิญ

กษาปณ์ จำปาดิบ แสดงเป็น หมอทัด
เพ็ญเพ็ชร เพ็ญกุล รับบท สุนทรภู่
คมสัน ทินกร ณ อยุธยา แสดงเป็น หมอคม
เค็นเน็ธ วัน แสดงเป็น หมอเปรื่อง
กฤตย์ อัทธเสรี แสดงเป็น ซินแสเปิ๊ยะ
จรัล งามดี แสดงเป็น เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) (เจ้าคุณทหาร)
สุรศักดิ์ ชัยอรรถ แสดงเป็น ลุงองอาจ
วันทนา บุญบันเทิง แสดงเป็น ยายญาณี
สมภพ เบญจาธิกุล แสดงเป็น ขุนศรชัย
พงศนารถ วินศิริ แสดงเป็น เสด็จเจ้ากรมหมอหลวง