stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
กะโหลกศีรษะ

ภาพวาดแสดงมุมมองจากทางด้านหน้าของกะโหลกศีรษะของมนุษย์
กะโหลกศีรษะ (อังกฤษ: skull) เป็นโครงสร้างของกระดูกที่ประกอบขึ้นเป็นโครงร่างที่สำคัญของส่วนศีรษะในสัตว์ในกลุ่มเครนิเอต (Craniate) หรือสัตว์ที่มีกะโหลกศีรษะ ซึ่งรวมทั้งสัตว์มีกระดูกสันหลังทุกชนิด กะโหลกศีรษะทำหน้าที่ปกป้องสมองซึ่งเป็นศูนย์กลางของระบบประสาท รวมทั้งเป็นโครงร่างที่ค้ำจุนอวัยวะรับสัมผัสต่างๆ ทั้งตา หู จมูก และลิ้น และยังทำหน้าที่เป็นทางเข้าของทางเดินอาหารและทางเดินหายใจ
การศึกษาเกี่ยวกับกะโหลกศีรษะมีประโยชน์อย่างมากหลายประการ โดยเฉพาะการศึกษาในเชิงกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบระหว่างสัตว์ชนิดต่างๆ ซึ่งเป็นประโยชน์ด้านบรรพชีวินวิทยาและความเข้าใจถึงลำดับทางวิวัฒนาการ นอกจากนี้การศึกษาลงไปเฉพาะกะโหลกศีรษะมนุษย์ก็มีประโยชน์อย่างมากในการศึกษาด้านนิติเวชศาสตร์ ทันตแพทยศาสตร์ รวมทั้งมานุษยวิทยาและโบราณคดี
กะโหลกศีรษะของมนุษย์

บทความหลัก: กะโหลกศีรษะมนุษย์
กะโหลกศีรษะของมนุษย์ประกอบด้วยกระดูกทั้งหมด 22 ชิ้น ทั้งนี้ไม่นับรวมกระดูกหู (ear ossicles) กระดูกแต่ละชิ้นของกะโหลกศีรษะส่วนใหญ่เชื่อมต่อเข้าด้วยกันโดยข้อต่อแบบซูเจอร์ (Suture) ที่เคลื่อนไหวไม่ได้ แต่มีความแข็งแรงสูง
กระดูกของกะโหลกศีรษะสามารถแบ่งออกได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ ได้แก่ กระดูกหุ้มสมอง (Neurocranium) ทำหน้าที่ป้องกันสมองที่อยู่ภายในโพรงกะโหลก (cranial cavity) ซึ่งมีด้วยกัน 8 ชิ้น และสแปลงคโนเครเนียม (Splanchnocranium) ทำหน้าที่ค้ำจุนบริเวณใบหน้า รวมแล้วมีจำนวน 14 ชิ้น นอกจากนี้ ภายในกระดูกขมับ (temporal bone) ยังมีกระดูกหูอีก 6 ชิ้น ซึ่งหน้าที่เกี่ยวกับการขยายความสั่นสะเทือนของเสียงจากเยื่อแก้วหูไปยังท่อรูปก้นหอย (cochlear) และกระดูกไฮออยด์ (hyoid bone) ทำหน้าที่ค้ำจุนลิ้นและกล่องเสียงซึ่งปกติแล้วไม่นับเป็นส่วนหนึ่งของกะโหลกศีรษะ
ภายในกะโหลกศีรษะยังมีโพรงไซนัส (sinus cavities) 4 คู่ หน้าที่ของโพรงไซนัสยังเป็นที่ถกเถียงอยู่ในปัจจุบัน แต่เชื่อว่าช่วยในการทำให้กะโหลกศีรษะมีน้ำหนักเบาขึ้น ทำให้ศีรษะไม่เอนมาทางด้านหน้าและทำให้ศีรษะตั้งตรงได้ ช่วยให้เสียงก้องกังวาน และช่วยให้อากาศที่ผ่านโพรงจมูกเข้าไปในทางเดินหายใจอุ่นและชื้นมากขึ้น
ด้านในของกะโหลกศีรษะส่วนที่หุ้มสมองยังมีเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่หุ้มรอบโครงสร้างของระบบประสาทกลาง เรียกว่า เยื่อหุ้มสมอง (meninges) ซึ่งมีอยู่ 3 ชั้นเรียงจากชั้นนอกสุดเข้าไปยังชั้นในสุดได้แก่ เยื่อดูรา (dura mater), เยื่ออะแร็กนอยด์ (arachnoid mater), และเยื่อเพีย (pia mater) เยื่อหุ้มสมองมีหน้าที่สำคัญในการปกป้องและหน้าที่ทางสรีรวิทยาอื่นๆ อีกมากมาย
กะโหลกศีรษะของมนุษย์ > พยาธิวิทยา

การบาดเจ็บหรือบวมของเนื้อสมองเป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตและความพิการ การบาดเจ็บที่กะโหลกศีรษะในส่วนที่ปกป้องสมอง อาจทำให้เกิดการแตกของหลอดเลือดสมองได้ ในภาวะที่มีเลือดออกในสมอง หรือมีความดันในกะโหลก (intracranial pressure) เพิ่มมากขึ้น อาจมีผลต่อก้านสมอง (brain stem) ทำให้ถึงแก่ชีวิตได้
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ

กะโหลกศีรษะเป็นโครงสร้างที่พบได้ในสัตว์มีแกนสันหลังกลุ่มที่เรียกว่า เครนิเอต (Craniata) ซึ่งเริ่มพบในลำดับวิวัฒนาการตั้งแต่อันดับแฮกฟิช (Hagfish; Class Myxini) เป็นต้นไป และรวมถึงสัตว์มีกระดูกสันหลังได้แก่ ปลากระดูกอ่อน, ปลากระดูกแข็ง, สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ, สัตว์เลื้อยคลาน, สัตว์ปีก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม ศีรษะของสัตว์กลุ่มเครนิเอตจะประกอบด้วยสมอง อวัยวะรับสัมผัสเช่นตา และกะโหลกศีรษะ สัตว์ในกลุ่มนี้จะมีการใช้พลังงานมากกว่าสัตว์ในลำดับวิวัฒนาการต่ำกว่า และมีการปรับตัวทางรูปร่างและกายวิภาคศาสตร์อย่างมากเพื่อช่วยในการเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้พลังงานให้มากขึ้น กะโหลกศีรษะในสัตว์จำพวกแฮกฟิชและปลากระดูกอ่อนจะเป็นกระดูกอ่อน ส่วนของเครนิเอตชนิดอื่นๆ จะมีกะโหลกศีรษะเป็นกระดูกแข็ง
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > กะโหลกศีรษะของปลา

กะโหลกศีรษะของปลามีปุ่มกระดูกท้ายทอย (occipital condyles) 1 อัน และมีลักษณะเด่นคือมีแผ่นปิดเหงือก กะโหลกศีรษะของปลาประกอบด้วย 2 ส่วน ซึ่งมีทั้งส่วนที่เป็นกระดูกและกระดูกอ่อน ได้แก่
กระดูกหุ้มสมอง หรือ นิวโรเครเนียม (Neurocranium) ซึ่งหุ้มรอบสมองและอวัยวะรับสัมผัสเช่นเดียวกับในมนุษย์ ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ส่วนได้แก่ บริเวณรับกลิ่น (Olfactory Region) , บริเวณเบ้าตา (Orbital region) , บริเวณหู (Otic Region) , และบริเวณฐานกล่องสมอง (Basicranial Region)
บรางคิโอเครเนียม (Branchiocranium) ซึ่งเป็นส่วนกระดูกที่ไม่ได้หุ้มรอบสมอง แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ บริเวณปากและขากรรไกร (Oromandibular Region) , บริเวณไฮออยด์ (hyoid region) และบริเวณเหงือก (branchial region)
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > กะโหลกศีรษะของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ

วิวัฒนาการของกะโหลกศีรษะของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำพบครั้งแรกจากซากฟอสซิลของ Ichthyostega อายุประมาณ 350 ล้านปี ซึ่งแสดงถึงการปรับตัวให้เหมาะกับการดำรงชีวิตอยู่บนบก โดยมีการพัฒนากระดูกแข็ง เพื่อหนีการล่าของปลาและเพื่อขึ้นมาหาอาหารบนบก ฟอสซิลสัตว์ชนิดนี้มีหู กะโหลกศีรษะด้านหน้าสั้น พัฒนาปลายจมูกยาวขึ้นเพื่อสูดอากาศที่มีความเจือจางกว่าในน้ำ แต่ก็ยังมีลักษณะอื่นๆ ที่เหมือนปลา เช่น ยังคงมีหาง มีครีบ แผ่นปิดเหงือก เป็นต้น
กะโหลกศีรษะของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำมีปุ่มกระดูกท้ายทอย 2 อัน ไม่มีกระดูกส่วนฐานและส่วนเหนือกระดูกท้ายทอย (supra- or
basioccipitals) กระดูกหุ้มสมองส่วนใหญ่ยังคงเป็นกระดูกอ่อน มีส่วนที่เป็นกระดูกปฐมภูมิอยู่น้อย
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > ประเภทกะโหลกศีรษะของสัตว์ที่มีถุงน้ำคร่ำ

| --- | --- |


ภาพเปรียบเทียบตำแหน่งของช่องเปิดของกระดูกขมับในกะโหลกศีรษะชนิดต่างๆ จากซ้ายไปขวา และบนลงล่าง:แอนแนปซิด ซินแนปซิด ยูรีแอปซิด ไดแอปซิด
การวิเคราะห์รูปร่างของกะโหลกศีรษะมีประโยชน์มากในการจัดจำแนกสัตว์ในกลุ่มสัตว์มีกระดูกสันหลังที่มีถุงน้ำคร่ำ (Amniotes) ซึ่งได้แก่กลุ่มของสัตว์เลื้อยคลาน สัตว์ปีก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม รวมทั้งกลุ่มของไดโนเสาร์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว โครงสร้างของกะโหลกศีรษะที่ใช้ในการจำแนกคือ ช่องเปิดของกระดูกขมับ (temporal fenestrae) ซึ่งคาดว่าจะเป็นจุดเกาะของกล้ามเนื้อที่ใช้ในการเคลื่อนไหวของขากรรไกร ทำให้สัตว์ที่มีวิวัฒนาการของช่องเปิดดังกล่าวมีความสามารถในการหาอาหารได้ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม ในสัตว์ปีกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมซึ่งโครงสร้างของกะโหลกศีรษะมีการเปลี่ยนรูปไปมาก ช่องเปิดของกระดูกขมับนี้จึงมีการเปลี่ยนแปลงตามไปด้วยและอาจเห็นไม่ชัดเจนนัก
โดยอาศัยโครงสร้างของกะโหลกศีรษะ สามารถจำแนกสัตว์มีกระดูกสันหลังที่มีถุงน้ำคร่ำออกได้เป็นสี่กลุ่ม ได้แก่
แอนแนปซิด (Anapsids)  เป็นกลุ่มที่ไม่มีช่องเปิดของกระดูกขมับ ได้แก่กลุ่มของสัตว์เลื้อยคลานจำพวกเต่า (testudines)
ซินแนปซิด (Synapsids)  มีช่องเปิดหนึ่งช่องที่อยู่ใต้รอยต่อระหว่างกระดูกหลังเบ้าตา (postorbital bone) และกระดูกสความัส (squamous bone) ได้แก่กลุ่มของสัตว์เลื้อยคลานที่คล้ายกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม (mammal-like reptiles) ซึ่งสูญพันธุ์ไปแล้ว แต่คาดว่าได้มีวิวัฒนาการต่อมาเป็นกะโหลกของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมในปัจจุบัน
ยูรีแอปซิด (Euryapsids)  มีช่องเปิดหนึ่งช่องที่อยู่เหนือรอยต่อระหว่างกระดูกหลังเบ้าตาและกระดูกสความัส ได้แก่กลุ่มของสัตว์​เลื้อยคลานทะเลบางประเภท เช่น อิคทิโอซอรัส (Ichthyosaurus)
ไดแอปซิด (Diapsids)  มีช่องเปิดสองช่อง ทั้งเหนือและใต้ต่อรอยต่อระหว่างกระดูกเบ้าตาและกระดูกสความัส ได้แก่กลุ่มของสัตว์เลื้อยคลานส่วนใหญ่ ไดโนเสาร์ รวมทั้งสัตว์ปีกในปัจจุบัน
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > กะโหลกศีรษะของสัตว์เลื้อยคลาน

สัตว์เลื้อยคลานมีสายวิวัฒนาการใหญ่อยู่ 2 สายด้วยกัน ได้แก่
ซินแนปซิด ซึ่งเป็นสัตว์เลื้อยคลานโบราณที่เป็นบรรพบุรุษของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมดังที่ได้กล่าวมาแล้ว
เซารอปซิด (Sauropsid) ซึ่งแบ่งออกย่อยๆ ได้เป็น 2 กลุ่ม ได้แก่
กลุ่มแอนแนปซิด ได้แก่ กลุ่มของสัตว์จำพวกเต่า
กลุ่มไดแอปซิด ได้แก่ กิ้งก่า จิ้งจก ตุ๊กแก งู จระเข้ ไดโนเสาร์ เป็นต้น ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสัตว์ปีก
กะโหลกศีรษะของสัตว์เลื้อยคลานจะมีปุ่มกระดูกท้ายทอย 1 อัน โค้งกระดูกโหนกแก้ม (zygomatic arch) เกิดจากกระดูกแก้ม (jugal) และกระดูกควอดราโตจูกัล (Quadratojugal bone) ซึ่งอยู่ที่ฐานของขากรรไกรล่าง มีช่องเปิดรูจมูก 2 ช่อง ขากรรไกรล่างเกิดจากกระดูกหลายชิ้น และมีกระดูกหู 1 ชิ้น
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > กะโหลกศีรษะของสัตว์ปีก

รอยต่อของวิวัฒนาการของกะโหลกศีรษะจากสัตว์เลื้อยคลานไปเป็นสัตว์ปีกพบในซากฟอสซิลของบรรพบุรุษของนกที่เรียกว่า Archaeopteryx ซึ่งค้นพบที่บาวาเรีย ประเทศเยอรมนี ซึ่งมีอายุประมาณ 150 ล้านปี ซึ่งพบว่ากะโหลกของสิ่งมีชีวิตดังกล่าวมีลักษณะต่างจากนกชนิดอื่นๆ คือมีฟันที่ขากรรไกร เหมือนสัตว์เลื้อยคลาน แต่มีจะงอยปากเหมือนนก แสดงหลักฐานวิวัฒนาการของสัตว์ปีกที่ต่อเนื่องมาจากสัตว์เลื้อยคลานจำพวกไดแอปซิด
กะโหลกศีรษะของนกจะมีลักษณะเบาเมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว คือประมาณ 0.21% ของน้ำหนักตัวในขณะที่ในกะโหลกศีรษะของหนูหนักเป็น 1.25% ของน้ำหนักตัว กะโหลกศีรษะของนกจะไม่มีฟันหรือกรามที่หนักเพื่อช่วยในการบิน กระดูกหุ้มสมองมีขนาดใหญ่ มีเบ้าตาขนาดใหญ่เพราะมีดวงตาขนาดใหญ่เพื่อใช้ในการมองเห็นอย่างรวดเร็ว ปุ่มกระดูกท้ายทอยมี 1 อัน กระดูกแต่ละชิ้นของกะโหลกศีรษะนกจะรวมกันเป็นชิ้นเดียวอย่างรวดเร็วทำให้เห็นซูเจอร์หรือรอยประสานระหว่างกระดูกได้ไม่ชัดเจน ด้านหน้าของกะโหลกศีรษะยืดยาวออกเป็นจะงอยปาก ขากรรไกรล่างเกิดจากกระดูกหลายชิ้น ซึ่งจะงอยปากของนกนั้นจะมีวิวัฒนาการแตกต่างกันออกไปเพื่อให้เหมาะกับการดำรงชีวิตของนก เช่น จะงอยปากของกาจะมีลักษณะแหลม และแข็งแรง จะงอยปากของนกฟลามิงโกจะมีลักษณะงุ้ม และจะงอยปากของนกหัวขวานจะยาวตรงและแข็งแรง เพื่อใช้ในการเจาะไม้ และมีกะโหลกศีรษะที่หนาเพื่อรองรับแรงกระแทกและความสั่นสะเทือนได้ดี
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > กะโหลกศีรษะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม

เนื่องจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมวิวัฒนาการมาจากสัตว์เลื้อยคลานกลุ่มซินแนปซิด กะโหลกศีรษะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมจึงมีช่องเปิดหนึ่งช่องใต้รอยต่อระหว่างกระดูกหลังเบ้าตาและกระดูกสความัส มีปุ่มกระดูกท้ายทอย 2 ปุ่ม มีช่องรูจมูก 1 ช่อง โพรงกะโหลกมีขนาดใหญ่ ขากรรไกรล่างเกิดจากกระดูกเพียงชิ้นเดียว มีกระดูกหูที่อยู่ในหูชั้นกลาง 3 ชิ้น ได้แก่ กระดูกค้อน กระดูกทั่ง และกระดูกโกลน กะโหลกศีรษะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมนับว่ามีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบของฟันเพื่อทำหน้าที่เฉพาะมากกว่าสัตว์ชนิดอื่นๆ  ซึ่งจำแนกเป็นประเภทใหญ่ๆ ได้ ดังนี้
สัตว์กินเนื้อ (Carnivore) เช่น สุนัข แมว จะมัฟันหน้าและฟันเขี้ยวที่แหลมคมเพื่อล่าเหยื่อ หรือฉีกชิ้นเนื้อ ส่วนฟันกรามหน้าและฟันกรามจะหยักและขรุขระ เพื่อใช้บดเคี้ยวอาหาร
สัตว์กินพืช (Herbivore) เช่น วัว จะมีผิวฟันกว้างเป็นสัน เพื่อใช้บดเคี้ยวพืชที่เหนียว ส่วนฟันหน้าและฟันเขี้ยวจะเปลี่ยนแปลงไปเพื่อกัดอาหารจำพวกพืช หรืออาจมีลักษณะเฉพาะของสัตว์ในแต่ละอันดับ เช่น อันดับตัวกินมด (Class Edentata) ซึ่งวิวัฒนาการจนไม่มีฟัน, อันดับกระต่าย (Class Lagomorpha) หรือสัตว์ฟันแทะ (Class Rodentia) ซึ่งมีการพัฒนาฟันแทะให้มีขนาดใหญ่, หรือโพรโบซีเดีย (Class Proboscidea) ซึ่งมีฟันแทะยื่นยาวออกมาเป็นงา เช่น ช้าง
สัตว์ที่กินทั้งพืชและสัตว์ (Omnivore) เช่น มนุษย์ จะมีฟันที่ปรับตัวให้สามารถกินทั้งพืชและเนื้อสัตว์ได้ ฟันหน้าจะเหมือนใบมีดใช้ตัดอาหาร ฟันเขี้ยวมีลักษณะแหลมคม ใช้ฉีกอาหาร ฟันกรามหน้าและฟันกรามใช้ในการบดเคี้ยวอาหาร
กะโหลกศีรษะของสัตว์ชนิดอื่นๆ และกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ > กะโหลกศีรษะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม > กะโหลกศีรษะในอันดับลิงและมนุษย์

สัตว์ในอันดับลิงหรือไพรเมต (primate) วิวัฒนาการมาจากสัตว์ในอันดับอินเซคทิวอรา (Class Insectivora) ซึ่งลักษณะของกะโหลกศีรษะจะมีโพรงกะโหลกใหญ่ จมูกสั้น เบ้าตาชิดกัน ขากรรไกรห้อยต่ำ มีฟันที่เหมาะกับการกินทั้งพืชและสัตว์ เมื่อเปรียบเทียบกะโหลกศีรษะของมนุษย์และลิงกอริลลาซึ่งอยู่ในวงศ์ย่อย Homininae เดียวกัน พบว่ากะโหลกศีรษะของมนุษย์จะมีลักษณะขากรรไกรแบน ฟันขึ้นตรงตั้งฉาก และส่วนคางยื่นออกไปเล็กน้อย ในขณะที่กะโหลกศีรษะของลิงกอริลลาจะมีสันกระดูกเหนือตาที่ยื่นออกมา ขากรรไกรและฟันยื่นออกมาด้านหน้า แต่ส่วนคางหดเข้าไป
เมื่อเปรียบเทียบกะโหลกศีรษะของมนุษย์และของลิงชิมแพนซีซึ่งอยู่ในเผ่า Hominini เดียวกัน พบว่ากะโหลกศีรษะของมนุษย์และลิงชิมแพนซีในระยะทารกมีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน คือมีรูปร่างกลม ขากรรไกรเล็ก และใบหน้าแบน แต่เมื่อเจริญเติบโตมากขึ้น กะโหลกศีรษะของชิมแพนซีจะมีขากรรไกรที่ยื่นออกมามากขึ้น หน้าผากลาดและมีฟันขนาดใหญ่ขึ้น ในขณะที่กะโหลกศีรษะของมนุษย์จะมีสัณฐานกลมเหมือนเช่นในระยะทารก ลักษณะดังกล่าวมีการสันนิษฐานว่าการเจริญของสมองมนุษย์นั้นมีระยะเวลานานกว่าของลิงชิมแพนซี ทำให้สามารถเรียนรู้ได้มากขึ้นและมีความฉลาดมากกว่าของลิงชิมแพนซี
รูปประกอบเพิ่มเติม

ภาพวาดแสดงกระดูกชิ้นต่างๆของกะโหลกศีรษะจากทางด้านหน้า
ภาพวาดแสดงกระดูกชิ้นต่างๆของกะโหลกศีรษะจากทางด้านข้าง
ภาพวาดแสดงแนวรอยต่อกระดูกของกะโหลกศีรษะจากทางด้านหน้า
ภาพวาดแสดงแนวรอยต่อกระดูกของกะโหลกศีรษะจากทางด้านข้าง
ภาพวาดของกะโหลกศีรษะตัดตามยาว โดยลีโอนาร์โด ดา วินซี
มุมมองทางด้านบนของกะโหลกศีรษะของเด็กแรกเกิด แสดงกระหม่อมหน้าและกระหม่อมหลัง
มุมมองทางด้านข้างของกะโหลกศีรษะของเด็กแรกเกิด แสดงกระหม่อมหน้า กระหม่อมข้าง และกระหม่อมกกหู
กะโหลกของไทแรนโนเซารัส เร็กซ์
กะโหลกนกเพนกวินที่จัดแสดง ณ สวนสัตว์พาต้า
แหล่งข้อมูลอื่น

Animal Skull Collection เก็บถาวร 2007-12-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เว็บไซต์รวบรวมกะโหลกของสัตว์ชนิดต่างๆ โดย DeLoy Robert
Dept of Anth Skull Module เก็บถาวร 2018-04-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เว็บไซต์เกี่ยวกับกะโหลกศีรษะของมนุษย์
Skull Anatomy Tutorial. เก็บถาวร 2017-07-02 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน ภาพของกะโหลกศีรษะในมุมต่างๆ
Comparative Chart of the Vertebrate Skull กายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบกะโหลกศีรษะของสัตว์มีกระดูกสันหลัง
กะโหลกศีรษะของสัตว์ปีก
กะโหลกศีรษะของแมว
กะโหลกศีรษะของกระต่าย
กะโหลกศีรษะสัตว์ในอันดับลิงบางชนิด
พระมหาธรรมราชาที่ 2

| พระมหาธรรมราชาที่ 2> พระมหากษัตริย์สุโขทัย |
| --- | --- |
ครองราชย์: พ.ศ. 1911–1942
ก่อนหน้า: พระมหาธรรมราชาที่ 1
ถัดไป: พระมหาธรรมราชาที่ 3

พระราชสมภพ: พ.ศ. 1901 อาณาจักรสุโขทัย
สวรรคต: พ.ศ. 1952 อาณาจักรสุโขทัย
อัครมเหสี: สมเด็จพระราชเทวีศรีจุฬาลักษณ์
พระราชบุตร: พระยารามแห่งสุโขทัย ศรีธรรมาโศกราช
ราชวงศ์: พระร่วง
พระราชบิดา: พระมหาธรรมราชาที่ 1
พระราชมารดา: สมเด็จพระราชชนนีศรีธรรมราชมาดา
ศาสนา: พุทธ
|  พระมหากษัตริย์ราชวงศ์พระร่วง |
| --- | --- |
: พ่อขุนศรีอินทราทิตย์
: พ่อขุนบานเมือง
: พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
: พระยาเลอไทย
: พระยางั่วนำถุม
: พระมหาธรรมราชาที่ 1
: พระมหาธรรมราชาที่ 2
: พระมหาธรรมราชาที่ 3
: พระมหาธรรมราชาที่ 4
ด ค ก
พระมหาธรรมราชาที่ 2 (พ.ศ. 1901–1952) เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรสุโขทัยในราชวงศ์พระร่วง ครองราชย์ พ.ศ. 1911–1942 แล้วจึงออกผนวชจนสวรรคตใน พ.ศ. 1952
พระราชประวัติ

พระมหาธรรมราชาธิราชที่ 2 เสด็จพระราชสมภพใน พ.ศ. 1901 และครองราชสมบัติใน พ.ศ. 1911 เป็นพระราชโอรสในพระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไท) กับสมเด็จพระราชชนนีศรีธรรมราชมาดา ได้ศึกษาจนจบศิลปศาสตร์ขณะพระชนมายุ 16 พรรษา เมื่อพระชนมายุได้ 38 พรรษา ทรงขยายพระราชอาณาเขตไปอย่างกว้างขวาง
พระอัครมเหสีของพระองค์คือสมเด็จพระราชเทวีศรีจุฬาลักษณ์ มีพระราชโอรสด้วยกัน 2 พระองค์ พระองค์ใหญ่ได้ขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จรามราชาธิราช ส่วนพระองค์รองมีพระนามว่าศรีธรรมาโศกราช
ใน พ.ศ. 1912 พระมหาธรรมราชาที่ 2 ทรงส่งพระมหาสุมนเถระไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่อาณาจักรล้านนาตามที่พญากือนาทรงขอมา ถึง พ.ศ. 1921 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพะงั่ว) ทรงยกทัพมาตีเมืองกำแพงเพชร ฝ่ายสุโขทัยต้านทานไม่ได้ พระมหาธรรมราชาที่ 2 ทรงยอมออกจากเมืองมาถวายบังคม สมเด็จพระบรมราชาธิราชโปรดให้ครองกรุงสุโขทัยต่อไปในฐานะประเทศราช ถึง พ.ศ. 1931 จึงกลับเป็นเอกราชได้ และขยายอาณาเขตกว้างขวางขึ้นดังปรากฏว่าใน พ.ศ. 1939 อาณาจักรสุโขทัยมีอาณาเขตครอบคลุมถึงน่าน หลวงพระบาง นครสวรรค์ เพชรบูรณ์ เชียงแสน เป็นต้น
ต่อมาพระมหาธรรมราชาที่ 2 ออกผนวชที่ทุ่งชัย พระราชเทวีจึงสำเร็จราชการแทนและเตรียมจะให้พระรามราชาธิราชขึ้นครองราชย์ แต่ในปี พ.ศ. 1943 พญาไสยลือไทยก็ได้ชิงปราบดาภิเษกเป็นพระมหาธรรมราชาที่ 3 เสียก่อน หลังจากนั้น พระภิกษุพญาลือไทย ครองสมณเพศ จนเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 1952
ดูเพิ่ม

รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย
| ก่อนหน้า |  | พระมหาธรรมราชาที่ 2 |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไทย) |  | พระมหากษัตริย์ไทย  (พ.ศ. 1911–1942) |  | พระมหาธรรมราชาที่ 3 (ไสลือไทย) |
เอวา

| เอวา |
| --- | --- |
ภาพเอวา โดยฮวน อันโตนีโอ เวร่า คาลโว
คู่สมรส: อาดัม
บุตร: อะวาน (ลูกสาว) คาอิน (ลูกชาย) อะซูรา (ลูกสาว) อาเบล (ลูกชาย) เซท (ลูกชาย) อัคลิมา (ลูกสาว)
เอวา (ฮีบรู: חַוָּה‎, Ḥawwāh; อังกฤษ: Eve อีฟ) เป็นผู้หญิงคนแรก ที่หนังสือปฐมกาลบันทึกไว้ โดยคำว่า เอวา เป็นคำมาจากภาษาฮีบรู แปลว่า มีชีวิตอยู่ ตามบันทึกพระคัมภีร์ มนุษย์ผู้หญิงถูกตั้งชื่อว่า เอวา หรือ อีฟ เพราะนางเป็นมารดาของปวงชนที่มีชีวิต ภาษาอาหรับเรียกว่า เฮาวาอ์
กำเนิดเอวา

เมื่อพระยาเวห์ทรงสร้าง อาดัม มนุษย์ผู้ชายขึ้นมาแล้ว ทรงเห็นว่ายังไม่มีคู่อุปถัมภ์ที่เหมาะสมกับเขา จึงทรงกระทำให้เขาหลับไป และทรงชักกระดูกซี่โครงอันหนึ่งของเขาออกมา แล้วทำให้เนื้อติดกันเข้าแทนกระดูกอย่างเดิม ส่วนกระดูกซี่โครงที่พระเจ้าได้ทรงชักออกจากชายนั้น พระองค์ทรงสร้างให้เป็นหญิง แล้วทรงนำมาให้ชายนั้น ชายนั้นจึงว่า นี่แหละ กระดูกจากกระดูกของเรา เนื้อจากเนื้อของเรา ทั้งผู้ชายและผู้หญิงเปลือยกายกันอยู่ไม่อายกัน
ความบาป

ซาตานได้ล่อลวงให้ เอวา ไม่เชื่อฟังพระเจ้า โดยมาปรากฏในร่างของงู มันถามหญิงนั้นว่า "จริงหรือที่พระเจ้าตรัสห้ามว่า อย่ากินผลจากต้นไม้ใด ๆ ในสวนนี้" หญิงนั้นจึงตอบว่า "ผลของต้นไม้ต่าง ๆ ในสวนนี้เรากินได้ ยกเว้นผลของต้นไม้ที่อยู่กลางสวนนั้น พระเจ้าตรัสห้ามว่าอย่ากินหรือถูกต้องเลย มิฉะนั้นจะตาย” งูจึงพูดกับหญิงนั้นว่า "เจ้าจะไม่ตายจริงหรอก เจ้ากินผลไม้นั้นวันใด ตาของเจ้าจะสว่างขึ้น แล้วเจ้าจะเป็นเหมือนพระเจ้า คือ สำนึกในความดีและความชั่ว" เมื่อหญิงนั้นเห็นว่าผลไม้นั้นน่ากิน น่าดู และก่อให้เกิดปัญญาอีกด้วย จึงเก็บกิน และส่งให้สามีกินด้วย ตาของทั้งสองคนก็สว่างขึ้น และสำนึกได้ว่าตนเปลือยกายอยู่
คำสาปแช่งของพระเจ้า

ด้วยการไม่เชื่อฟังพระเจ้า โดยการรับประทานผลของต้นแห่งสำนึกในความดีและความชั่ว จึงถูกการพระเจ้าสาปแช่งว่า  
"เราจะเพิ่มความทุกข์ลำบากขึ้นมากมาย  ในเมื่อเจ้ามีครรภ์และคลอดบุตร  ถึงกระนั้นเจ้ายังปรารถนาสามีและเขาจะปกครองตัวเจ้า" 
แล้วจึงทรงขับไล่อาดัมและเอวา ออกจากสวนเอเดนไป
"เฮาวาอ์"ในศาสนาอิสลาม

อัลกุรอานเรียกต้นไม้นั้นว่า ชะญะเราะหฺ อัลคุลดฺ (ต้นแห่งอมตะ) ซึ่งชัยฏอน (ซาตาน) ได้หลอกให้นางและสามีกิน โดยอ้างว่า หากกินแล้วจะมีชีวิตนิรันดรและอำนาจที่ไม่สูญสลาย ทั้งสองหลงกลจึงรับประทานเข้าไป เมื่อรับประทานแล้วก็รีบคว้าเอาใบไม้มาปกปิดร่างกาย
อัลกุรอานระบุว่า อาดัมสามีของนางได้ขออภัยโทษต่อพระผู้เป็นเจ้า พระองค์ได้ทรงสอนวิธีการขออภัยโทษให้ และรับการขอโทษของอาดัม แต่ทั้งสอง รวมทั้งชัยฏอนออกจากสวนสวรรค์ มาใช้ชีวิตบนโลก และมนุษย์กับชัยฏอนจะเป็นศัตรูกัน
ดูเพิ่ม

หนังสือปฐมกาล
อาดัม
สวนเอเดน
ปฐมบาป
การตกในบาป
| ด ค กอาดัมกับเอวา |
| --- | --- |
ต้นกำเนิด:  เรื่องเล่าการสร้างในปฐมกาลในหนังสือปฐมกาล  อาดัม  เอวา 
บุตร:  คาอินและอาเบล คาอิน  อาเบล  Aclima Luluwa  เสท  Awan  Azura  Jumella 
เทววิทยาที่เกี่ยวข้อง:  การตกในบาป  บาปกำเนิด  สวนเอเดน  ต้นไม้แห่งการรู้ถึงความดีและความชั่ว  งูในคัมภีร์ไบเบิล  ผลไม้ต้องห้าม แอปเปิล  ใบมะเดื่อ  มะเดื่อในคัมภีร์ไบเบิล  เอลของอาดัม  ภาษาอาดัม  ลิลิธ 
วัฒนธรรมอื่น ๆ:  อาดัมในทัศนะของศาสนาอิสลาม
บาสเกตบอลชายทีมชาติฟิลิปปินส์

บาสเกตบอลชายทีมชาติฟิลิปปินส์ เป็นทีมบาสเกตบอลระดับทีมชาติของประเทศฟิลิปปินส์ เป็นตัวแทนของประเทศฟิลิปปินส์ในการแข่งขันบาสเกตบอลระดับนานาชาติเช่น บาสเกตบอลชิงแชมป์โลก และ ฟีบาเอเชียคัพ เป็นต้น
ดูเพิ่ม

สมาคมบาสเกตบอลฟิลิปปินส์
แหล่งข้อมูลอื่น

SBP Official website
PBA Official website
New PBA Official website เก็บถาวร 2014-10-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Philippine Basketball Team News Roster Profile Updates เก็บถาวร 2019-09-02 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Philippine Olympic Committee Website
FIBA profile เก็บถาวร 2016-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Smart Gilas Basketball News and Updates
Team Pilipinas News Update Site
| ด ค กบาสเกตบอลทีมชาติในทวีปเอเชีย (ฟีบาเอเชีย) |
| --- | --- |
บาสเกตบอลชิงแชมป์เอเชีย
เอเชียกลาง (CABA):  คาซัคสถาน  คีร์กีซสถาน  ทาจิกิสถาน  เติร์กเมนิสถาน  อุซเบกิสถาน 
เอเชียตะวันออก (EABA):  จีน  จีนไทเป  ฮ่องกง  ญี่ปุ่น  มาเก๊า  มองโกเลีย  เกาหลีเหนือ  เกาหลีใต้ 
อ่าว (GBA):  บาห์เรน  คูเวต  โอมาน  กาตาร์  ซาอุดีอาระเบีย  สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 
เอเชียใต้ (SABA):  อัฟกานิสถาน  บังกลาเทศ  ภูฏาน  อินเดีย  มัลดีฟส์  เนปาล  ปากีสถาน  ศรีลังกา 
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEABA):  บรูไน  กัมพูชา  อินโดนีเซีย  ลาว  มาเลเซีย  พม่า  ฟิลิปปินส์  สิงคโปร์  ไทย  เวียดนาม 
เอเชียตะวันตก (WABA):  อิหร่าน  อิรัก  จอร์แดน  เลบานอน  ปาเลสไตน์  ซีเรีย  เยเมน 
ฟีบาโอเชียเนีย
กรณีพิพาทชื่อทะเลญี่ปุ่น

ภาพแสดงที่ตั้งของทะเลที่เกิดกรณีพิพาทชื่อทะเลในระดับนานาชาติ โดยมีรูป "?" อยู่ข้างบน
ชื่อของญี่ปุ่น: ทะเลญี่ปุ่น
ชื่อของเกาหลีเหนือ: ทะเลเกาหลีตะวันออก
ชื่อของเกาหลีใต้: ทะเลตะวันออก
กรณีพิพาทชื่อทะเลญี่ปุ่น ได้เกิดกรณีพิพาทเกี่ยวกับชื่อสากลสำหรับแหล่งน้ำซึ่งมีอาณาเขตอยู่ระหว่างประเทศญี่ปุ่น, เกาหลีเหนือ, เกาหลีใต้ และรัสเซีย โดยในปี พ.ศ. 2535 เกาหลีเหนือและเกาหลีใต้ได้โต้แย้งชื่อทะเลญี่ปุ่นเป็นครั้งแรกในการประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการกำหนดชื่อทางภูมิศาสตร์ครั้งที่หก รัฐบาลญี่ปุ่นสนับสนุนเฉพาะการใช้ชื่อ "ทะเลญี่ปุ่น" (อักษรจีน: 日本海) ในขณะที่เกาหลีใต้สนับสนุนชื่อ "ทะเลตะวันออก" (เกาหลี: 동해; ฮันจา: 東海) และเกาหลีเหนือสนับสนุนชื่อ "ทะเลเกาหลีตะวันออก" (เกาหลี: 조선동해; ฮันจา: 朝鮮東海). ในปัจจุบัน แผนที่และเอกสารระหว่างประเทศส่วนใหญ่ใช้ชื่อ Sea of ​​Japan (หรือคำแปลที่เทียบเท่ากัน) เพียงอย่างเดียว หรือชื่อที่รวมทั้ง Sea of ​​Japan และ East Sea ซึ่งคำว่าทะเลตะวันออกมักอยู่ในวงเล็บ หรือทำเครื่องหมายเป็นชื่อรอง ในปี พ.ศ. 2555 องค์การอุทกศาสตร์สากล ซึ่งเป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลการตั้งชื่อแหล่งน้ำทั่วโลก  ตัดสินใจว่ายังไม่สามารถแก้ไขสิ่งพิมพ์ S-23 – Limits of Oceans and Seas ฉบับปี พ.ศ. 2496 (ซึ่งระบุเพียงชื่อเดียวคือ "ทะเลญี่ปุ่น") เพื่อเพิ่มชื่อ "ทะเลตะวันออก" ร่วมกับ "ทะเลญี่ปุ่น" ได้
สมุดภาพ

"Kunyu Wanguo Quantu" วาดโดย แมทธีโอ ริซซี, ปักกิ่ง (ค.ศ. 1602) นี่คือแผนที่เก่าแก่ที่สุดที่ได้บรรยายถึงทะเลในชื่อของ "ทะเลญี่ปุ่น" โดยชื่อทะเลเขียนในอักษรภาษาจีนว่า (日本海)
"L’ASIE" วาดโดย เจ.บี.โนลิน, ปารีส (ค.ศ. 1704) บริเวณส่วนกลางของทะเลใช้ชื่อ Mer du Japon (ทะเลญี่ปุ่น)
แผนที่ฉบับฝรั่งเศส ค.ศ. 1723 ได้บรรยายถึงทะเลในชื่อของ Mer de Corée (ทะเลเกาหลี)
แผนที่ฉบับภาษาญี่ปุ่น ค.ศ. 1792 ซึ่งมีชื่อว่า "Chikyu Zenzu" วาดโดย ชิบะ โคกัน ใช้ชื่อทะเลว่า "ทะเลญี่ปุ่นตอนใน (日本内海)"
แผนที่ฉบับภาษาเกาหลีซึ่งได้วาดในปลายศตวรรษที่ 18 ใช้ชื่อทะเลว่า "ทะเลตะวันออก"
"Corea and Japan" วาดโดย เจ.ทอมสัน, เอดินบะระ (ค.ศ. 1815) ใช้ชื่อทะเลว่า "ทะเลญี่ปุ่น"
ดูเพิ่ม

กรณีพิพาทชื่อทะเลจีนใต้ (ทะเลฟิลิปปินตะวันตก)
กรณีพิพาทชื่ออ่าวเปอร์เซีย
กรณีพิพาทชื่ออ่าวเม็กซิโก–อเมริกา
กรณีพิพาทชื่อมาซิโดเนีย
กรณีพิพาทชื่ออินเดีย
กรณีพิพาทชื่อยอดเขาเดนาลี–แมกคินลีย์
แหล่งข้อมูลอื่น

Sea of Japan — Japanese Ministry of Foreign Affairs defends the use of "Sea of Japan".
Naming of "Japan Sea" เก็บถาวร 24 พฤษภาคม 2011 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน　Hydrographic and Oceanographic Department of Japan Coast Guard defends the use of "Sea of Japan".
East Sea: Hot Topic เก็บถาวร 19 สิงหาคม 2012 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Korean Ministry of Foreign Affairs and Trade: Hot Topic- East Sea
korea.net เก็บถาวร 21 กันยายน 2009 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน; document on the issue.
Save The Sea of Japan Project A mini-site in support of the Sea of Japan naming.
SaveSeaOfJapan.com เก็บถาวร 24 กันยายน 2009 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน A mini-site in support of the Sea of Japan naming.
Nori- East Sea เก็บถาวร 21 กันยายน 2009 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Korean/English webpage providing information on the naming of the "East Sea", or "Sea of Japan".
The Naming of the East Sea เก็บถาวร 2021-10-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Northeast Asian History Foundation
East Asian Map Collection ("Sea of Korea" Map Collection) เก็บถาวร 18 เมษายน 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน University of Southern California
คณะบริหารธุรกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์

| --- | --- |
NIDA Business School

สถาปนา: พ.ศ. 2509; 59 ปีที่แล้ว (2509)
สังกัดการศึกษา: สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
คณบดี: ธัชวรรณ กนิษฐ์พงศ์
ที่ตั้ง: อาคารบุญชนะ อัตถากร ชั้น 8 เลขที่ 148 ถนนเสรีไทย แขวงคลองจั่น เขตบางกะปิ กรุงเทพมหานคร 10240
สี:   สีแดง
เว็บไซต์: mba.nida.ac.th
นิด้า ในปี พ.ศ. 2567
คณะบริหารธุรกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ เป็นหนึ่งในสี่คณะที่ก่อตั้งพร้อม สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ หรือ นิด้า ในปี 2509 เป็นบัณฑิตวิทยาลัยด้านบริหารธุรกิจ (Business Graduate School) ที่ถูกก่อตั้งขึ้นเป็นแห่งแรกของประเทศไทย นอกจากนี้ คณะบริหารธุรกิจ นิด้า ยังเป็นสถาบันแห่งแรกที่ได้รับการรับรองจาก AACSB (Association to Advance Collegiate School of Business) ในหลักสูตรการเรียนการสอนที่เป็นภาษาไทย