ประวัติศาสตร์ยุคแรกของกัมพูชา
กัมพูชายุคก่อนประวัติศาสตร์ > ปัญหาเรื่องราชวงศ์แรก

กังไท ราชทูตจีนที่ได้เดินทางไปฟูนันเมื่อกลางศตวรรษที่ ๓ ได้บันทึกว่า ปฐมกษัตริย์ของฟูนันมีพระนามว่า “ฮุนเตียน”  เดินทางมาจากอินเดียหรือแหลมมาลายู  หรือเกาะทางใต้  ฮุนเตียนฝันว่าเทวดาประจำตัวได้มอบธนูทิพย์ให้และได้บัญชาให้เขาแล่นสำเภาไป  ถึงตอนเช้าเขาได้มาถึงปราสาทเทวดาและได้เห็นธนูตามความฝัน  ต่อมาเขาได้เดินทางทางทะเลไปถึงฟูนัน  ซึ่งมีราชินีลีวยีปกครองอยู่  เมื่อพระนางได้เห็นสำเภาแปลกถิ่นก็ยกทัพออกไปขับไล่  แต่ก็ถูกฮุนเตียนยิงธนูทะลุสำเภาของนาง  ทำให้นางยอมแพ้และกลายเป็นมเหสีของฮุนเตียน  ฮุนเตียนจึงปกครองฟูนันชั่วลูกชั่วหลานสืบมา  นี่เป็นเรื่องราวแบบจีนที่กล่าวถึงกำเนิดราชวงศ์ฟูนัน  ขณะที่ศิลาจารึกจามที่มีสืน  จารึกขึ้นใน พ.ศ. ๖๕๘  ได้บันทึกไว้ว่าพราหมณ์โกณฑินยที่ได้รับหอกจากพราหมณ์อศวตถามัน  ได้ขว้างหอกออกไปเพื่อหาสถานที่สร้างราชธานี  และได้ราชาภิเษกกับนางโสมา  ซึ่งเป็นบุตรีของภุชงค์นาค  เกิดเป็นราชวงศ์โสมวงศ์  ซึ่งตรงกับเรื่องราวในศิลาจารึกปักษีจำกรุง (ศตวรรษที่๑๐)  และตรงกับที่จีต้ากวัน  นักเดินทางชาวจีนได้บันทึกไว้  ทั้งยังตรงกับเรื่องพระทองนางนาคในราชพงศาวดารขแมร์  ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวแบบใดก็อาจสันนิษฐานได้ว่า  ฮุนเตียน, โกณฑินย  และพระทอง  เป็นมนุษย์  ขณะที่นางลีวยี, โสมา  และนางนาค  ก็น่าจะเป็นคน ๆ เดียวกัน  อย่างไรก็ตามจะเห็นได้ว่า  มีชาวต่างชาติได้นำอารยธรมเข้ามาเผยแพร่กับคนพื้นเมืองและผสมผสานกันมาจนถึงทุกวันนี้  เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นอยู่ในช่วงศตวรรษที่ ๑  ในศตวรรษต่อมาเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้ถูกบันทึกลงในศิลาจารึกและบันทึกของนักประวัติศาสตร์ชาวจีน
ตามพงศาวดารราชวงศ์เหลียง  ฮุนเตียนมีบุตรผู้หนึ่ง  ทำหน้าที่ดูแลเมืองเจ็ดเมือง  ในบรรดาเสด็จที่เสวยราชต่อ ๆ กันมา  มีเสด็จองค์หนึ่งชื่อว่า “ฮุนปางฮวง”  เสด็จองค์นี้ได้ใช้กลอุบายต่าง ๆ ทำให้เมืองทั้งหลายแตกสามัคคีแล้วยกทัพไปปราบได้ทั้งหมด  จากนั้นก็ได้ให้ลูกหลานของตนไปดูแลเมืองเหล่านั้น  ฮุนปางฮวงทิวงคตเมื่อมีอายุได้ ๙๐ ปี  บุตรคนที่ ๒ ชื่อปานปานได้ขึ้นครองราชย์  แต่พระองค์ได้มอบกิจการทั้งหลายให้แม่ทัพฟานเจมันดูแลรับผิดชอบ  ปานปานเสวยราชได้ ๓ ปีก็สุรคตไป  ประชาราษฎร์พร้อมใจกันให้ฟานเจมันขึ้นเสวยราช  กษัตริย์องค์นี้มีความกล้าหาญ  ทรงยกทัพไปตีเมืองต่าง ๆ มาเป็นเมืองขึ้นได้จำนวนมาก  พระองค์ทรงประกาศว่าตนเองคือมหาราชแห่งฟูนัน  ต่อมาทรงให้ต่อสำเภาข้ามทะเลไปตีเมืองอื่น ๆ ได้มากกว่า ๑๐ เมือง  ในจำนนนี้มีนครคีวตูคุน  เกียวเฉ  และเตียนสุน  พระองค์ได้ขยายดินแดนออกไป ๕,๐๐๐ –  ๖,๐๐๐ ลี้  นักประวัติศาสตร์เชื่อว่าฟานเจมันนี้คือพระศรีมาระที่มีชื่ออยู่ในศิลาจารึกวูกัญ  ที่พบในจังหวัดญาตราง  ประเทศเวียดนามในปัจจุบัน  ซึ่งแต่เดิมมีความสับสนว่าเป็นกษัตริย์ของจามปา  แต่ต่อมาในปี ค.ศ. ๑๙๗๑  Louis Finot ได้พิสูจน์ว่าเป็นรัฐเพื่อนบ้านของอาณาจักรพนม  เอกสารจีนได้กล่าวว่าฟานเจมันได้เสวยทิวงคตไปขณะยกทัพไปตีรัฐคีวลีน (กำแพงเพชร)  ซึ่งยอร์จ  เซเดสว่าตรงกับสุวรรณภูมิ (แผ่นดินทองในอรรถบทบาลี) หรือสุวรรณกุฎย (กำแพงเพชรในอรรถบทสันสกฤต  อยู่ทางใต้ของพม่าหรือเหนือแหลมมาลายู)  ตอนประชวรนั้นทรงส่งราชบุตรชื่อคินเจงให้ไปเสวยราชแทนพระองค์  ตอนนั้นหลานของพระองค์ชื่อฉาน  ซึ่งเป็นลูกของพี่สาวของพระองค์  ได้คุมทัพ ๒,๐๐๐ ทำการแย่งชิงราชสมบัติและประหารรัชทายาทไป  ในตอนที่ฟานาเจมันทิวงคตไปนั้น  มีบุตรอีกคนหนึ่งที่ยังไม่หย่านมชื่อฉาง  อาศัยอยู่ในหมู่ประชาชนทั่วไป  เมื่อมีอายุได้ ๒๐ ปี ก็นำสมัครพรรคพวกเข้าไปฆ่าฉานได้สำเร็จ  แต่แม่ทัพของฉานชื่อฟานซียุนได้ฆ่าฉางแล้วขึ้นเสวยราชแทน  พระองค์ทรงบัญชาให้ก่อสร้างสถานที่สำหรับพักผ่อนต่าง ๆ  ตอนเช้าและเที่ยงพระองค์ทรงประทานการตัดสินความ ๓ - ๔ คดี  ประชาชนและชาวต่างชาติได้นำของถวาย  เช่น  กล้วย  อ้อย  เต่า  นก  ฯลฯ
ในรัชกาลของฉาน อาณาจักรพนมได้ติดต่อกับราชวงศ์มุรุณฑของอินเดียเป็นครั้งแรก  และมีการส่งราชทูตไปจีน  ซึ่งยอร์จ  เซเดส เชื่อว่าเป็นเรื่องทางการค้ามากกว่าเรื่องการเมือง  ซึ่งสมัยนั้นอยู่ในช่วงสามก๊ก (เหตุการณ์นับแต่ฟานเจมันทิวงคตจนถึงฟานซียุนเสวยราชย์คือช่วงปี ค.ศ. ๒๒๕ - ๒๕๐  ก๊กวูไม่สามารถทำการค้าทางบกกับประเทศทางตะวันตกได้  ก็หันมาทางทะเลทำการค้ากับประเทศต่าง ๆ จนถึงช่องแคบมะละกา  ในส่วนของการติดต่อกับอินเดีย  เอกสารจีนในปลายศตวรรษที่ ๕ ได้กล่าวว่า  มีคนพื้นเมืองชื่อเกียเซียงลี  อาศัยอยู่ที่ตันยาง (ทางตะวันตกของอินเดีย)  การเดินทางไปกลับอาณาจักรพนม-อินเดียนี้ใช้เวลาถึง ๓-๔ปี  เขารู้ว่าฟานฉานติดใจในเรื่องแปลก ๆ ที่เขาบอก  และฟานฉานได้ส่งญาติของพระองค์ชื่อซูวูไปอินเดียในฐานะทูต  เมื่อไปถึงโตคีวลี  ตรงนี้เห็นว่าอาณาจักรพนมได้แผ่ขยายอิทธิพลมาถึงมหาสมุทรอินเดีย  สำเภาเดินทางตามแม่น้ำคงคาไปจนถึงราชธานีหนึ่ง  ซึ่ง S. Lévi ว่าเป็นกษัตริย์ในราชวงศ์มุรุณฑ  กษัตริย์องค์นี้ได้นำแขกผู้มาเยือนได้ทัศนาประเทศของพระองค์  และให้ชาวอินเดียผู้หนึ่งชื่อเฉนสงเดินทางส่งกลับประเทศ  พร้อมกับได้มอบม้า ๔ ตัวเพื่อเป็นของถวายแค่อธิราชอาณาจักรพนม
ตามเอกสารสมัยสามก๊กกล่าวว่า ฟานฉานได้ส่งทูตไปจีนเมื่อ ค.ศ. ๒๔๓  โดยถวายนักเพลงและผลิตผลต่าง ๆ ต่อพระเจ้ากรุงจีน  เป็นที่สงสัยกันว่าฟานฉานนี้หรือไม่ที่เป็นผู้สร้างศิลาจารึกวูกัญ  และนับตัวเองเป็นญาติกับศรีมาระ ฟานซียุนได้ต้อนรับคณะทูตจากจีนประมาณ ค.ศ. ๒๔๕ - ๒๕๐ ซึ่งมาผูกสัมพันธไมตรีกับอาณาจักรพนมต่อมาภายหลังฟานซียุนได้ส่งทูตไปจีนหลายครั้งในช่วง ค.ศ. ๒๖๘ - ๒๘๗ ซึ่งมีการบันทึกไว้ในพงศาวดารราชวงศ์ซีน