stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ลาบอแอม

มีมี

O soave fanciulla
Enrico Caruso and Nellie Melba sing the duet  from the end of act 1.
O Mimì, tu più non torni
A 1907 recording by Enrico Caruso and Antonio Scotti.
ลาบอแอม (ฝรั่งเศส: La bohème) เป็นอุปรากรภาษาอิตาลีจำนวน 4 องก์ เขียนโดยจาโกโม ปุชชีนี คำร้องโดยลุยจี อิลลีกา (ค.ศ. 1857–1919) ดัดแปลงจากเรื่อง Scènes de la vie de bohème ของอ็องรี มูร์เฌ นักเขียนชาวฝรั่งเศส  จัดแสดงรอบปฐมทัศน์เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1896 ที่โรงอุปรากร Teatro Regio เมืองตูริน  อำนวยเพลงโดยอาร์ตูโร ตอสกานีนี จนถึงปัจจุบัน เรื่องลาบอแอมเป็นอุปรากรที่นิยมจัดแสดงบ่อยครั้งที่สุดเป็นอันดับสอง รองจากเรื่องมาดามบัตเตอร์ฟลาย
เนื้อเรื่องกล่าวถึงความรักแรกพบระหว่างหญิงสาวชื่อ มีมี กับหนุ่มนักประพันธ์ชื่อ โรฟอลโด ต่อมาโรฟอลโดพยายามจะตีจากมีมี เพราะไม่พอใจที่เธอแสดงพฤติกรรมหว่านเสน่ห์ไปทั่ว มีมีหัวใจสลายและสุขภาพเสื่อมโทรมอย่างรวดเร็ว ทั้งคู่ต่างเพิ่งตระหนักในรักและกลับมามีความสุขร่วมกันในช่วงสั้น ๆ ก่อนเธอจะเสียชีวิต
ใน ค.ศ. 1946 อาร์ตูโร ตอสกานีนี ผู้อำนวยเพลงในการแสดงรอบปฐมทัศน์ของลาบอแอม ซึ่งได้เลิกอำนวยวงออร์เคสตราต่อสาธารณชนมาเป็นเวลา 20 ปี ตั้งแต่การแสดงรอบปฐมทัศน์ Turandot ใน ค.ศ. 1926 ได้กลับมาอำนวยวงอีกครั้งให้กับวงเอ็นบีซีซิมโฟนีออร์เคสตรา บันทึกเสียงออกอากาศทางวิทยุ การแสดงครั้งนั้นต่อมาได้ถูกวางจำหน่ายเป็นคอมแพ็กดิสก์ในสังกัด RCA Victor เป็นการบันทึกเสียงอุปรากรของปุชชีนีเพียงชุดเดียว ที่อำนวยเพลงโดยวาทยกรฉบับดั้งเดิม
ข้อมูล

Groos, Arthur; Parker, Roger, บ.ก. (1986). "La bohème". Cambridge Opera Handbooks. Cambridge University Press. ISBN 0-521-26489-8.
แหล่งข้อมูลอื่น

ลาบอแอม: โน้ตเพลงเสรีที่โครงการห้องสมุดดนตรีนานาชาติ
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  VIAF 2 
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  กาตาลุญญา  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ 
อื่น ๆ:  มิวสิกเบรนซ์ ผลงาน  IdRef
โรซาลินด์ แฟรงคลิน

| โรซาลินด์ แฟรงคลิน |
| --- | --- |
Rosalind Franklin

เกิด: โรซาลินด์ เอลซี แฟรงคลิน 25 กรกฎาคม ค.ศ. 1920(1920-07-25) นอตติงฮิล ลอนดอน สหราชอาณาจักร
เสียชีวิต: 16 เมษายน ค.ศ. 1958(1958-04-16) (37 ปี) โรงพยาบาลรอยัลมาร์สเดิน เชลซี ลอนดอน สหราชอาณาจักร
สาเหตุเสียชีวิต: โรคมะเร็งรังไข่
สุสาน: สุสานยิววิลเลสเดิน
สัญชาติ: อังกฤษ
การศึกษา: โรงเรียนนอร์เลนเพรส   โรงเรียนสตรีเซนต์พอล
ศิษย์เก่า: วิทยาลัยนิวน์แฮม มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ (ปร.ด.)
มีชื่อเสียงจาก: โครงสร้างละเอียดของถ่านหินและแกรไฟต์, โครงสร้างดีเอ็นเอ, โครงสร้างไวรัส
อาชีพทางวิทยาศาสตร์
สาขา: การถ่ายภาพผลึกด้วยรังสีเอกซ์
สถาบันที่ทำงาน: สถาบันวิจัยอรรถประโยชน์ถ่านหินแห่งสหราชอาณาจักร   ห้องปฏิบัติการกลางเคมีบริการแห่งชาติฝรั่งเศส   ราชวิทยาลัย และวิทยาลัยเบิร์กเบค มหาวิทยาลัยลอนดอน
วิทยานิพนธ์: The physical chemistry of solid organic colloids with special reference to coal (1945)
ลูกศิษย์ในระดับปริญญาเอก: จอห์น โธมัส ฟินซ์   เคนเนท โฮลเมส
 
โรซาลินด์ เอลซี แฟรงคลิน (25 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 — 16 เมษายน พ.ศ. 2501) เป็นนักเคมีและผลึกวิทยาชาวอังกฤษผู้มีบทบาทสำคัญในการค้นพบดีเอ็นเอ ตลอดจนศึกษาโครงสร้างของ อาร์เอ็นเอ และไวรัส แม้ในตอนแรกเธอจะทำงานวิจัยด้านถ่านหินและการศึกษาด้วยรังสีเอกซ์ แต่เทคนิคที่เธอใช้ก็ได้นำมาศึกษาโครงสร้างของสารชีวโมเลกุลจนทำให้เพื่อนร่วมงานของเธอได้รับรางวัลโนเบล อย่างไรก็ตาม ด้วยการทำงานในสถานที่ที่มีรังสีเอกซ์อยู่มาก ทำให้เธอต้องถึงแก่กรรมก่อนวัยอันควร
ผลงานที่รู้จักกันดีของโรซาลินด์ แฟรงคลิน คือ โฟโต 51 หรือภาพถ่ายจากการเลี้ยวเบนรังสีเอกซ์ของดีเอ็นเอ ซึ่งนำไปสู่การค้นพบโครงสร้างเกลียวคู่ของดีเอ็นเอ เจมส์ วัตสัน และฟรานซิส คริก แห่งมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ได้นำข้อมูลของเธอไปใช้ในการตั้งสมมติฐานว่าด้วยโครงสร้างของดีเอ็นเอ โฟโต 51 ได้ให้รายละเอียดยืนยันว่าดีเอ็นเอมีโครงสร้างเป็นรูปเกลียวอย่างชัดเจน  แต่จากการที่โรซาลินด์มิได้รับรู้ว่าคณะวิจัยของเจมส์ วัตสัน ได้นำรูปของเธอไปใช้สร้างแบบจำลองโดยไม่บอกกล่าวขออนุญาตเลย จึงทำให้บทบาทของเธอในการค้นพบดีเอ็นเอถูกมองข้ามไป
ประวัติ > ชีวิตวัยเยาว์

โรซาลินด์ แฟรงคลิน เกิดเมื่อวันอาทิตย์ที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2463 ในตระกูลนายธนาคารเชื้อสายยิวที่นอตติงฮิล (Notting Hill) กรุงลอนดอน  เป็นบุตรีคนที่สองจากบุตรธิดาทั้งห้าคนของเอลลิส อาร์เทอร์ แฟรงคลิน (Ellis Arthur Franklin, พ.ศ. 2437 - พ.ศ. 2507) และเมอเรียล ฟรานเซส วาเลย์ (Muriel Frances Waley, พ.ศ. 2437 - พ.ศ. 2519)
ตระกูลแฟรงคลิน ตลอดจนถึงญาติของโรซาลินด์จำนวนหนึ่งได้มีบทบาทหลายประการต่อชาวยิวและสตรี ทวดของเธอ เฮอร์เบิร์ต แซมมวล (Herbert Samuel) เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยของอังกฤษในช่วงปี พ.ศ. 2459 ถือว่าเป็นคนยิวคนแรกที่ได้ที่นั่งในรัฐสภา นอกจากนี้ยังได้เป็นข้าหลวงใหญ่ประจำรัฐในอารักขาปาเลสไตน์อีกด้วย ส่วนป้าของเธอ เฮเลน คาโรลิน แฟรงคลิน (Helen Carolin Franklin) ก็ได้เป็นสตรีที่มีบทบาทในสหภาพแรงงาน และองค์กรเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิทางการเมืองของสตรีอีกด้วย
ในวัยเด็ก โรซาลินด์เข้าเรียนที่โรงเรียนสตรีเซนต์พอล (St Paul's Girls' School) ระหว่างการศึกษา โรซาลินด์เป็นเด็กที่มีพรสวรรค์ทางการเรียนอย่างมาก โดยทำคะแนนได้ดีในวิชาวิทยาศาสตร์ ภาษาลาติน และพลศึกษา ยิ่งไปกว่านั้น ครอบครัวของเธอมีบทบาทในการส่งเสริมให้ผู้ใหญ่ได้รับการศึกษา โดยเอลลิสผู้เป็นบิดาของเธอได้สอน วิชาไฟฟ้า แม่เหล็ก และประวัติศาสตร์สงคราม ในเวลาต่อมาเอลลิสก็ได้ขึ้นเป็นผู้ช่วยผู้อำนวยการโรงเรียนผู้ใหญ่เวิร์กกิงเมน (Working Men's College) นอกจากการส่งเสริมการศึกษาแล้ว ตระกูลแฟรงคลินยังได้ช่วยให้ชาวยิวที่หนีภัยสงครามจากนาซีเยอรมันให้ได้มีที่ทำกินเป็นหลักฐานอีกด้วย
ประวัติ > การศึกษา

เมื่ออายุได้ 18 ปี โรซาลินด์เข้าศึกษาที่วิทยาลัยนิวน์แฮม (Newnham College) อันเป็นสถาบันสมทบของมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ โดยเลือกศึกษาในหลักสูตรศิลปศาสตร์สาขาวิชาเคมี สี่ปีให้หลังจากนั้น เธอได้รับปริญญาตรีเกียรตินิยมอันดับสอง ซึ่งก็ทำให้สามารถเริ่มชีวิตในฐานะนักวิจัย หลังจากการศึกษาในระดับปริญญาตรีแล้ว โรซาลินด์เข้ารับราชการเป็นเจ้าพนักงานผู้ช่วยวิจัยที่สถาบันวิจัยอรรถประโยชน์ถ่านหินแห่งสหราชอาณาจักร (British Coal Utilization Research Association; BCURA) ซึ่งตั้งอยู่ชานกรุงลอนดอนด้านตะวันตกเฉียงใต้ ณ ที่นี่ เธอได้ศึกษาสมบัติความพรุนของถ่านหินจนมีแรงบันดาลใจทำดุษฎีนิพนธ์หัวข้อ สมบัติทางเคมีฟิสิกส์ของสารคอลลอยด์อินทรีย์เทียบกับถ่านหิน โดยมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ก็ได้ให้ปริญญาเอกแก่เธอเมื่อ พ.ศ. 2488 จากนั้นงานวิจัยหลายฉบับก็ได้ออกจากมือของเธออย่างต่อเนื่อง
ประวัติ > ชีวิตบั้นปลาย

ในช่วงฤดูร้อนของปี พ.ศ. 2496 โรซาลินด์ได้เดินทางไปราชการที่สหรัฐอเมริกา แต่แล้วเรื่องไม่คาดฝันก็เกิดขึ้นเมื่อเธอพบเนื้องอกที่ช่องท้อง จนทำให้ไม่สามารถสวมกระโปรงได้อย่างปกติ ไม่นานนักเธอเข้ารับการผ่าตัดในเดือนกันยายนของปีเดียวกัน ผลปรากฏพบเนื้องอกสองก้อนในช่องท้อง นับแต่นั้นมา โรซาลินด์ต้องเข้า ๆ ออก ๆ โรงพยาบาลเพื่อรับการรักษาสลับกับการพักฟื้น กำลังใจของเธอในขณะนั้นมาจากเพื่อนร่วมงานและญาติ ๆ ในจำนวนนั้นก็มีแอนน์ ซายร์ (Anne Sayre) ฟรานซิส คริก และภรรยา โอดิล คริก (Odile Crick) นอกจากนี้ โรแลนด์ แฟรงคลิน (Roland Franklin) และนินา แฟรงคลิน (Nina Franklin) ผู้เป็นหลานน้า ก็ยังให้กำลังใจในช่วงเวลาที่แย่ที่สุดในชีวิตด้วย
แม้โรซาลินด์จะต้องทนทุกข์ทรมานจากโรคร้าย และอาการของเธอก็ทรง ๆ ทรุด ๆ แต่ก็หาให้เธอได้ละความเพียรในงานวิจัยไม่ ระหว่างนั้นเอง โรซาลินด์และเพื่อนร่วมงานได้มุ่งมั่นทำงานวิจัยและผลิตบทความทางวิชาการ  โดยในปี พ.ศ. 2499 กลุ่มวิจัยของเธอตีพิมพ์บทความ 7 ฉบับ และในปี พ.ศ. 2500 ก็ตีพิมพ์บทความได้ 6 บทความ ปีเดียวกันนั้นเอง กลุ่มวิจัยยังได้ศึกษาไวรัสโปลิโอ โดยได้รับทุนวิจัยจากสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา
ไม่นานนัก โรซาลินด์ล้มป่วยจนต้องเข้าโรงพยาบาลในกรุงลอนดอน อาการก็กลับคลายลงจนช่วงต้นปี พ.ศ. 2501 เธอก็ได้กลับไปทำงานในฐานะนักวิจัยสมทบสาขาชีวฟิสิกส์เป็นระยะเวลาสั้น ๆ ครั้นถึงวันที่ 30 มีนาคม ปีเดียวกันนั้นเอง เธอก็ล้มป่วยซ้ำอีก ในที่สุดนักเคมีผู้พากเพียรแต่โชคร้ายผู้นี้ก็ถึงแก่กรรมลงเมื่อวันพุธที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2501 ด้วยโรคปอดบวมและมะเร็งรังไข่ระยะที่สอง รวมอายุได้ 37 ปี
ผลงาน

แม้โรซาลินด์ แฟรงคลิน จะต้องถึงแก่กรรมก่อนวัยอันควร แต่เธอก็มีผลงานที่สำคัญคือ เป็นผู้ศึกษาโครงสร้างทางรังสีเอกซ์ของดีเอ็นเอจนสำเร็จเป็นแบบจำลองในเวลาต่อมา โดยร่วมกับเรย์มอนด์ กอสลิง ผู้เป็นศิษย์ ถ่ายภาพการเลี้ยวเบนรังสีเอกซ์ของดีเอ็นเอชนิด B ซึงภาพนั้นในเวลาต่อมาได้ถูกเรียกขานว่า โฟโต 51 นอกจากนี้ยังได้ศึกษาโครงสร้างของดีเอ็นเอชนิด A ด้วยตนเองอีกด้วย ข้อมูลสำคัญที่เธอพบคือ ถ้าจัดให้เบสอยู่ด้านในของเกลียว และหมู่ฟอสเฟตอยู่ด้านนอก ก็จะจัดโครงสร้างได้ลงตัว ซึ่งตรงข้ามกับที่ไลนัส พอลิงค้นพบ ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำเสนอในงานสัมมนาวิชาการซึ่งเจมส์ วัตสันเข้าฟังด้วย
ต่อมา ข้อมูลที่เธอพยายามพากเพียรค้นคว้าหามาได้รั่วไหลออกไปยังมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ โดยข้อมูลส่วนหนึ่งของงานวิจัยถูกเผยแพร่ในรายงานนำเสนอสภาวิจัยการแพทย์อังกฤษที่มาตรวจเยี่ยมห้องปฏิบัติการ ต่อมามักซ์ เปรุตซ์ ซึ่งขณะนั้นเป็นทั้งอาจารย์และกรรมการสภาวิจัยการแพทย์ ได้นำงานดังกล่าวมอบให้แก่เจมส์ วัตสัน และฟรานซิส คริก แห่งมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ซึ่งกำลังทำวิจัยในหัวข้อโครงสร้างฮีโมโกลบิน ยิ่งไปกว่านั้น หลังจากที่โรซาลินด์ย้ายจากราชวิทยาลัยไปยังวิทยาลัยเบิร์กเบค เรย์มอนด์ผู้เป็นศิษย์ก็ส่งต่อภาพถ่ายโฟโต 51 ให้แก่มอริสด้วย ข้อมูลที่นำเสนอในสัมมนา ประกอบกับข้อมูลในรายงานสภาวิจัยการแพทย์ ทำให้ทีมวิจัยแห่งมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์สร้างแบบจำลองได้เป็นผลสำเร็จ รวมถึงได้รับรางวัลโนเบลสาขาแพทยศาสตร์และสรีรวิทยาเมื่อ พ.ศ. 2505
นอกเหนือจากการค้นคว้าโครงสร้างดีเอ็นเอแล้ว เธอยังได้ศึกษาเกี่ยวกับไวรัสใบด่างในยาสูบ ซึ่งเป็นไวรัสที่ทำให้ยาสูบ รวมทั้งพืชในวงศ์มะเขือเกิดใบหงิกงอ บางส่วนของใบจะเป็นด่างขาวหรือไหม้ รวมถึงทำให้ผลที่ได้มีรูปร่างหงิกงอเสียหายอีกด้วย
เกียรติยศ

โรซาลินด์ แฟรงคลิน ไม่เคยได้รับเสนอชื่อให้ได้รับรางวัลโนเบล เนื่องจากข้อบังคับการให้รางวัลได้ห้ามการเสนอชื่อผู้ทำผลงานที่สิ้นชีวิตแล้ว เพื่อนร่วมงานของเธอ ฟรานซิส คริก, เจมส์ วัตสัน และมอริส วิลคินส์ ซึ่งรับช่วงงานต่อ จึงได้รับรางวัลแทนเมื่อปี พ.ศ. 2505 ในฐานะการค้นพบกรดนิวคลีอิกและดีออกซีไรโบนิวคลีอิก
อย่างไรก็ดี เธอได้รับเกียรติยศหลังจากที่ถึงแก่กรรมไปแล้วจากหลายสถาบัน ดังต่อไปนี้
พ.ศ. 2525 องค์กรนักเคมีสตรี (ไอโอตาซิกมาพาย) ของสหรัฐอเมริกา ยกย่องให้เป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์
พ.ศ. 2535 คณะกรรมการมรดกแห่งชาติอังกฤษ ประกาศให้บ้านที่โรซาลินด์ แฟรงคลินอาศัยในวัยเยาว์ เป็นมรดกแห่งชาติ
พ.ศ. 2536 ราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยลอนดอน เปลี่ยนชื่อหอพักออร์ชาร์ด (Orchard Residence) เป็นหอโรซาลินด์ แฟรงคลิน
พ.ศ. 2537 ราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยลอนดอน ตั้งชื่อหอพักที่วิทยาเขตแฮมสเตดเป็นชื่อแฟรงคลิน เพื่อเป็นเกียรติยศ
พ.ศ. 2538 วิทยาลัยนิวน์แฮม มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ สร้างหอพักแฟรงคลินขึ้น แล้วตั้งอนุสาวรีย์ของเธอไว้ในสวนด้วย
พ.ศ. 2540 วิทยาลัยเบิร์กเบค (วิทยาลัยภาคพิเศษ) มหาวิทยาลัยลอนดอน เปิดห้องปฏิบัติการโรซาลินด์ แฟรงคลิน
พ.ศ. 2540 ดาวเคราะห์น้อย 9241 รอสแฟรงคลิน ถูกค้นพบและตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติยศ
พ.ศ. 2541 หอภาพบุคคลกรุงลอนดอน แขวนภาพของโรซาลินด์ แฟรงคลิน ไว้ข้าง ๆ รูปของเพื่อนร่วมงานของเธอ
พ.ศ. 2543 ราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยลอนดอน เปิดอาคารแฟรงคลิน-วิลคินส์ เพื่อเป็นเกียรติแก่โรซาลินด์และมอริสในฐานะที่เคยทำงานที่วิทยาลัยแห่งนี้
พ.ศ. 2541 สถาบันมะเร็งแห่งชาติอเมริกา สถาปนารางวัลโรซาลินด์ อี. แฟรงคลิน เพื่อสตรีในวงการวิทยาศาสตร์
พ.ศ. 2546 ราชวิทยสมาคมอังกฤษ (Royal Society) สถาปนารางวัลโรซาลินด์ แฟรงคลินขึ้น เพื่อให้ไว้แก่ผู้ทำผลงานดีเด่นด้าน วิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ และเทคโนโลยี
พ.ศ. 2547 มหาวิทยาลัยสุขศาสตร์ฟินช์ และโรงเรียนแพทย์ชิคาโก เมืองนอร์ทชิคาโก รัฐอิลลินอย เปลี่ยนชื่อ เป็นมหาวิทยาลัยแพทย-วิทยาศาสตร์โรซาลินด์ แฟรงคลิน
พ.ศ. 2547 มหาวิทยาลัยโกรนิงเงน (University of Groningen) จัดให้มีเงินทุนโรซาลินด์ แฟรงคลิน เพื่อใช้ส่งเสริมการจ้างงานนักวิจัยหญิงรุ่นเยาว์ผู้มีความมุ่งมั่น
พ.ศ. 2551 มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย มอบรางวัลฮอร์วิตซ์ให้ไว้เป็นเกียรติยศ
แหล่งข้อมูลอื่น

Rosalind Franklin in CWP at UCLA
The History of medicine topographical database in ub Himetop
The People's Archive: Sir Aaron Klug – see part 2, stories 12/13/17/18 re. Rosalind Franklin and:
Work at Birbeck and meeting REF (12)
Work with REF (13)
REF and the discovery of the structure of DNA. (17)
REF's death and joining the MRC's LMB in Cambridge (18)
แหล่งข้อมูลอื่น > บทความ

My aunt, the DNA pioneer by S. Franklin
"Rosalind Franklin and the Double Helix", Physics Today, by Lynne O. Elkin
"Light on a Dark Lady", republished article by A. Piper from Trends in Biochemical Science
Oxford Dictionary of National Biography for article by Sir Aaron Klug
"The first American newspaper coverage of the discovery of the DNA structure", Saturday, June 13, 1953, The New York Times
Lynne O. Elkin, "Biography of Rosalind Franklin", Jewish Women Encyclopedia
แหล่งข้อมูลอื่น > สารคดี

ความลับของภาพถ่ายดีเอ็นเอ "โฟโต 51"
ภาพถ่ายการเลี้ยวเบนรังสีเอกซ์ของดีเอ็นเอที่เรย์มอนด์ กอสลิง ศิษย์ของโรซาลินด์ แฟรงคลินได้ถ่ายไว้ ภาพนี้ถูกขนานนามว่า โฟโต 51
ไวรัสใบด่างในยาสูบ
อันดับปลาหลังเขียว

| อันดับปลาหลังเขียว ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ก่อนครีเตเชียส-ปัจจุบัน |
| --- | --- |

ปลาซาร์ดีน (Sardina pilchardus) จัดอยู่ในวงศ์ Clupeidae พบในชายฝั่งและปากแม่น้ำของทวีปยุโรปตอนเหนือ

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Actinopterygii
อันดับ:: Clupeiformes Bleeker, 1959

วงศ์
 6 วงศ์ (ดูในเนื้อหา)
อันดับปลาหลังเขียว (อันดับ: Clupeiformes) เป็นอันดับของปลากระดูกแข็งอันดับหนึ่ง ใช้ชื่ออันดับว่า Clupeiformes
เป็นปลาที่มีถุงลมมีท่อนิวเมติกเชื่อมต่อไปยังลำไส้ เส้นข้างลำตัวมักขาด แต่มีเกล็ดและครีบเช่นปลาในอันดับอื่น ๆ โดยมากแล้วมักจะมีลำตัวสีเงิน และมีส่วนหลังสีเขียว อันเป็นที่มาของชื่อ อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง โดยมากแล้วจะกินแพลงก์ตอนเป็นอาหาร โดยผ่านซี่กรองเหงือก และไม่มีฟัน แต่ก็มีบางชนิดหรือบางวงศ์ที่กินเนื้อเป็นอาหารและมีฟัน เช่นกัน
พบทั้งหมด 6 วงศ์ ประมาณ 300 ชนิด ซึ่งปลาในอันดับนี้จะมีชื่อที่เป็นที่รู้จักกันในภาษาไทยเรียกรวม ๆ กันว่า "ปลาหลังเขียว", "ปลาตะลุมพุก", "ปลามงโกรย", "ปลากะตัก", "ปลาไส้ตัน", "ปลาทราย", "ปลากล้วย" เป็นต้น ในขณะที่ภาษาอังกฤษจะเรียกว่า "Herring", "Sardine", "Anchovy" หรือ " Shad" เป็นต้น  พบได้ทั้งน้ำจืด, น้ำกร่อย และทะเล เป็นปลาที่มีความสำคัญต่อมนุษย์เป็นอย่างมาก  เนื่องจากจะถูกจับนำมาบริโภคในฐานะปลาเศรษฐกิจและแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น ปลากระป๋องหรือน้ำปลา เป็นต้น
โดยคำว่า Clupeiformes นั้นมาจากภาษาละติน "clupea" หมายถึง "ปลาซาร์ดีน" กับคำว่า "forma" หมายถึง "แหลมคม"
วงศ์

Dussumieriidae
Denticipitidae
Engraulidae
Pristigasteridae
Chirocentridae
Clupeidae
Sundasalangidae
แหล่งข้อมูลอื่น

จาก Fishbase.org (อังกฤษ)
ศาสนวงศ์

| --- | --- |

ผู้ประพันธ์: พระปัญญาสามี
ชื่อเรื่องต้นฉบับ: သာသနာဝင်   Thathanawin
ประเทศ: ราชอาณาจักรพม่า
ภาษา: ภาษามคธ
ชุด: พงศาวดารพม่า
ประเภท: พงศาวดาร, คัมภีร์พุทธศาสนา
สำนักพิมพ์: พระเจ้ามินดง
วันที่พิมพ์: ค.ศ. 1861
ศาสนวงศ์ (พม่า: သာသနာဝင်, ออกเสียง: [θàðənà wɪ̀ɰ̃]) เป็นคัมภีร์พุทธศาสนารจนาโดยพระปัญญาสามี ภิกษุชาวพม่า เป็นภาษามคธเมื่อ ค.ศ. 1861 พระปัญญาสามีเป็นพระอาจารย์ของพระเจ้ามินดง เนื้อหาของคัมภีร์เริ่มต้นที่ประวัติพุทธศาสนาในอินเดีย ศรีลังกา เนื้อหาส่วนใหญกล่าวถึงการเผยแผ่พุทธศาสนาในพม่าครั้งแรกจนถึงสมัยของผู้แต่ง
ดร. มาเบิล โบดได้ถอดความต้นฉบับที่พระปัญญาสามีรจนาเป็นภาษามคธเป็นอักษรโรมันเมื่อ ค.ศ. 1897 โดยสอบทานกับฉบับที่จารในใบลานด้วยอักษรสิงหลซึ่งเก็บไว้ที่หอสมุดบริติชมิวเซียม 2 ฉบับ กับฉบับที่ ศ. เสิร์ช โดเดนเบิร์ก (Serge D'Oldenbourg) ส่งมาให้ ในประเทศไทยกรมศิลปากรได้ให้นายแสง มนูวิทูรแปลถอดความจากอักษรโรมันของมาเบิล โบด จัดพิมพ์เป็นภาษาไทยและมคธเนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โสม ฉนฺโน) ใช้ชื่อว่า ศาสนวงศ์ หรือ ประวัติศาสนา
บรรณานุกรม

Aung-Thwin, Michael A. (2005). The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma (illustrated ed.). Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 9780824828868.
Bischoff, Roger (1995). Buddhism in Myanmar-A Short History (PDF). Buddhist Publication Society. ISBN 955-24-0127-5.
Charney, Michael W. (2006). Powerful Learning: Buddhist Literati and the Throne in Burma's Last Dynasty, 1752–1885. Ann Arbor: University of Michigan.
Romanised Pali: Bode, Mable; Sāsanavaṃsa; 1897 (Pali Text Society), reprint 1996
Engl.: History of the Buddha's religion (Sāsanavaṃsa); London 1952
ยุทธวิธีทางทหาร

ยุทธวิธีทางทหาร เป็นศาสตร์และศิลป์ของการจัดกำลังทหาร เป็นเทคนิคสำหรับการจัดยุทโธปรกรณ์ในกับหน่วยรบและการใช้ยุทโธปกรณ์และหน่วยรบในการเผชิญหน้ากับศัตรูและเอาชนะศัตรูในการทำศึก การเปลี่ยนแปลงปรัชญาและเทคโนโลยีตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันถูกสะท้อนออกมาด้วยการเปลี่ยนแปลงยุทธวิธีทางทหาร ศาสตร์การทหารในปัจจุบัน ยุทธวิธีเป็นระดับที่ต่ำที่สุดในการวางแผนสามระดับ อันได้แก่ (1)แผนยุทธศาสตร์, (2)แผนปฏิบัติการ และ (3)แผนยุทธวิธี การวางแผนระดับสูงที่สุด คือ ยุทธศาสตร์ ซึ่งว่าด้วยกำลังทางทหารจะแปลเป็นวัตถุประสงค์ทางการเมืองอย่างไร โดยเชื่อมโยงว่าด้านการเมืองต้องการอะไรจึงต้องใช้กำลัง และเมื่อบรรลุสิ่งที่ต้องการอะไรบ้างจึงจะยุติสงคราม ระดับกลาง คือ แผนปฏิบัติการ เป็นการแปรแผนยุทธศาสตร์ลงไปเป็นแผนยุทธวิธี ซึ่งโดยหลักแล้วเกี่ยวข้องกับการจัดกำลังพลและกำหนดภาระหน้าที่ที่ต้องกระทำรวมทั้งกำหนดเป้าหมายที่ต้องบรรลุ ส่วนแผนยุทธวิธี เป็นการเตรียมแนวทางปฏิบัติเพื่อใช้สำหรับการตัดสินใจดำเนินการหรือตอบสนองต่ออุปสรรคเฉพาะหน้าในรูปแบบต่างๆขณะทำศึก โดยพื้นฐานความเข้าใจทั่วๆไป การตัดสินใจทางยุทธวิธี เป็นไปเพื่อให้บรรลุผลดีที่สุดและส่งประโยชน์เฉพาะหน้าโดยทันทีซึ่งเป็นขอบเขตในภาพเล็ก ในขณะที่การตัดสินใจทางยุทธศาสตร์ กระทำเพื่อบรรลุประโยชน์สูงสุดโดยภาพรวมอันเป็นขอบเขตภาพใหญ่สุด ซึ่งไม่คำนึงถึงผลลัพท์ในเชิงยุทธวิธี
แนวคิด

ยุทธวิธีทางทหารเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ ยุทธวิธีทางทหารตอบคำถามว่าควรจัดวางกำลังพลและใช้กำลังพลอย่างไรจึงจะดีที่สุด การปฏิบัติหลายๆอย่างไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆเลยตั้งแต่การสงครามถือกำเนิดขึ้นในโลก เช่น การซุ่มโจมตี, การค้นหาและเข้าตีจากด้านข้าง, การตรวจตราและลาดข่าวอย่างสม่ำเสมอ, การสร้างและการใช้สิ่งกีดขวางเป็นเครื่องป้องกัน เป็นต้น วิธีที่ว่าด้วยการใช้ภูมิประเทศเพื่อความได้เปรียบมากที่สุดก็ไม่ได้เปลี่ยนมาก พื้นที่สูง, แม่น้ำ, หล่มโคลน, ทางสัญจร, คอคอด และปราการธรรมชาติ ล้วนสามารถใช้ได้หลากหลายรูปแบบ ก่อนคริตศตวรรษที่สิบเก้า ยุทธวิธีทางทหารมากมายล้วนถูกตีกรอบให้คำนึงถึงแต่พื้นที่การรบ ซึ่งเกี่ยวกับการเคลื่อนกำลังพลอย่างไรระหว่างการต่อสู้ในพื้นที่เปิดเป็นหลัก แต่ในปัจจุบัน มียุทธวิธีพิเศษเฉพาะทางต่างๆเกิดขึ้นเพื่อตอบสนองสถานการณ์ในหลากหลายรูปแบบ ยกตัวอย่างเช่น ยุทธวิธีรักษาความปลอดภัยให้กับห้องภายในอาคาร
ปัจจัยที่ทำให้เกิดความแตกต่างและการเปลี่ยนแปลงทางยุทธวิธีที่สำคัญที่สุดคือ มุมมองด้านเทคโนโลยีพร้อมทั้งสังคมวิทยาของเหล่าทหาร เทคโนโลยีและความแตกต่างเชิงสังคมถูกสะท้อนออกมาเป็นความหลากหลายที่แตกต่างกันของทหารและนักรบ เช่น นักรบกรีกโบราณ (กรีกฮ็อปปริเต), ทหารโรมัน, อัศวินยุคกลาง, พลธนูบนหลังม้าแบบเติร์ก-มองโกล, พลหน้าไม้จีน, ทหารราบเสื้อแดงอังกฤษ หรือ Air Cavalry trooper และ ชนชาติ สปาร์ต้า (Sparta) แต่ละประเภทมีลักษณะเฉพาะและข้อจำกัดในแบบของตนเอง เช่น ยุโธปกรณ์ที่ใช้, การส่งกำลังบำรุง และเงื่อนไขทางสังคม สิ่งเหล่านี้ทำให้การปฏิบัติตัวในสนามรบแตกต่างกัน แต่ก็ล้วนต้องการผลลัพท์เดียวกันจากการใช้ยุทธวิธี
เป็นที่ยอมรับโดยทั่วกันว่า สงครามโลกครั้งที่หนึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของการใช้ยุทธวิธี เนื่องจากเทคโนโลยีที่ทันสมัย ทำให้หลายยุทธวิธีเก่าๆในอดีตกลายเป็นยุทธวิธีที่ล้าสมัยและไร้ประโยชน์ในปัจจุบัน
เคลด

แผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์ (Cladogram) หรือพงศาวลีของกลุ่มสิ่งมีชีวิต โดยลำต้น (เส้นตั้ง) ที่ฐานแต่ละฐานจะเป็นบรรพบุรุษร่วมกันสุดท้ายของสิ่งมีชีวิตที่เป็นลูกหลานภายในพุ่มไม้ที่อยู่เหนือลำต้นนั้น ๆ กลุ่มย่อยสีน้ำเงินและสีแดง (ซ้ายและขวาสุด) เรียกว่า clade เพราะเป็นกลุ่ม "จากชาติพันธุ์เดียว" (monophyletic) โดยแต่ละกลุ่มจะมีบรรพบุรุษร่วมกันที่ฐาน ส่วนกลุ่มย่อยสีเขียวไม่เรียกว่า clade เพราะเป็นกลุ่ม paraphyletic และไม่รวมเอากลุ่มย่อยสีน้ำเงินแม้จะสืบทอดมาจากบรรพบุรุษร่วมกันซึ่งอยู่ที่ฐานของกลุ่มสีเขียว
เคลด (อังกฤษ: clade จาก กรีกโบราณ: κλάδος, klados แปลว่า "สาขา")
เป็นกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่รวมเอาบรรพบุรุษที่มีร่วมกันและลูกหลานของมันทั้งหมด โดยแสดงเป็น "สาขา" เดียวจากต้นไม้ชีวิต 
บรรพบุรุษร่วมกันอาจเป็นสิ่งมีชีวิตหนึ่งหน่วย กลุ่มประชากร สปีชีส์ (ไม่ว่าจะสูญพันธุ์ไปแล้วหรือยังมีอยู่) เป็นต้น จนไปถึงระดับอาณาจักร
เคลดเป็นโครงสร้างซ้อนใน คือจะมีเคลดภายในเคลดเพราะสาขาใหญ่หนึ่ง ๆ จะแยกออกเป็นสาขาย่อย ๆ 
การแยกออกจะสะท้อนให้เห็นถึงประวัติวิวัฒนาการ เพราะแสดงกลุ่มประชากรที่แยกจากกันแล้ววิวัฒนาการแยกกันต่างหาก ๆ
เคลดจะมาจากชาติพันธุ์เดียว (monophyletic)
ในทศวรรษ 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา วิธีการศึกษาแบบแคลดิสติกส์ (คือใช้แนวคิดแบบเคลด) ได้ปฏิวัติการจัดหมวดหมู่สิ่งมีชีวิต และได้แสดงความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการที่น่าทึ่งใจระหว่างสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ
โดยมีผลเป็นนักอนุกรมวิธานพยายามหลีกเลี่ยงการให้ชื่อกับหน่วยที่ไม่ใช่เคลด[ต้องการอ้างอิง]
คือหน่วยที่ไม่ได้มาจากชาติพันธุ์เดียว (monophyletic)
ประวัติคำ

นักชีววิทยาวิวัฒนาการจูเลียน ฮักซ์ลีย์ ได้บัญญัติคำว่า "clade" ใน พ.ศ. 2500 เพื่อกล่าวถึงผลจากวิวัฒนาการแบบแยกสาย (cladogenesis)
กลุ่มจำนวนมากที่มีชื่อสามัญเป็นเคลด ยกตัวอย่างเช่น สัตว์ฟันแทะและแมลงเป็นต้น
ในแต่ละกรณี ชื่อหมายเอาบรรพบุรุษหนึ่งที่มีร่วมกันและลูกหลานทั้งหมด
เช่น สัตว์ฟันแทะเป็นสาขาของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่แยกออก หลังจากช่วงที่เคลดไดโนเสาร์ได้ยุติความเป็นเจ้าโลกในบรรดาสัตว์มีกระดูกสันหลังบนบกเมื่อ 66 ล้านปีก่อน 
ทั้งกลุ่มประชากรเบื้องต้นรวมทั้งลูกหลานทั้งหมดของมันเป็นเคลด
ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับสัตว์อันดับ Rodentia และแมลงก็เป็นกลุ่มเดียวกับ ชั้น Insecta
ภายในเคลดเหล่านี้ก็ยังมีเคลดย่อยอื่น ๆ รวมทั้งชิปมังก์และมด ซึ่งแต่ละกลุ่มก็ยังมีเคลดที่เล็กกว่าอื่น ๆ
ส่วนเคลดสัตว์ฟันแทะเองก็อยู่ในเคลดที่ใหญ่กว่าอื่น ๆ รวมทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์มีกระดูกสันหลัง และสัตว์
ประวัติการตั้งชื่อและการจัดหมวดอนุกรมวิธาน

ไอเดียเกี่ยวกับเคลดไม่มีในยุคการจัดอนุกรมวิธานแบบลิเนียนก่อนดาร์วิน
ซึ่งจัดอาศัยความคล้ายคลึงกันทางสัณฐานทั้งภายในภายนอกระหว่างสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ
แต่ก็บังเอิญว่า กลุ่มสัตว์ที่รู้จักกันดีในงาน Systema Naturae ของลินเนียส (โดยเฉพาะภายในกลุ่มสัตว์มีกระดูกสันหลัง) จริง ๆ ก็เป็นเคลดด้วย
อย่างไรก็ดี วิวัฒนาการเบนเข้าก็เป็นเหตุของสิ่งมีชีวิตจำนวนมากที่คล้ายคลึงกันทางสัณฐานจึงชวนให้เข้าใจผิด เพราะจริง ๆ สืบสายพันธุ์มาคนละสาย
เมื่อเข้าใจมากขึ้นในช่วงครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 19 ว่า สปีชีส์จะเปลี่ยนไปแล้วแยกออกจากกันโดยใช้เวลายาวนาน
การจัดหมวดหมู่จึงเห็นมากขึ้นว่าเป็นสาขาต่าง ๆ ของต้นไม้วิวัฒนาการของชีวิต
ทฤษฎีวิวัฒนาการของดาร์วินที่พิมพ์ในปี 2402 ให้น้ำหนักต่อมุมมองนี้
ทอมัส เฮ็นรี่ ฮักซ์ลีย์ ผู้สนับสนุนทฤษฎีของดาร์วินคนแรก ๆ คนหนึ่ง ก็ได้เสนอแก้การจัดอนุกรมวิธานโดยอาศัยเคลด
ยกตัวอย่างเช่น เขาจัดกลุ่มนกเข้ากับสัตว์เลื้อยคลานโดยอาศัยหลักฐานซากดึกดำบรรพ์
นักชีววิทยาชาวเยอรมันอีมิล ฮานส์ วิลลี เฮ็นนิก (2456 - 2519) ผู้ก่อตั้งสาขาแคลดิสติกส์
ได้เสนอระบบการจัดหมวดหมู่ที่แสดงการแยกออกเป็นสาขา ๆ ของต้นไม้ตระกูล (พงศาวลี)
เทียบกับระบบก่อน ๆ ที่จัดสิ่งมีชีวิตเป็น "ขั้นบันได" โดยแสดงสิ่งมีชีวิตที่ "ก้าวหน้า" กว่าบนยอด
นักอนุกรมวิธานจึงได้จัดระบบการจัดหมวดหมู่ ให้สะท้อนกระบวนการวิวัฒนาการมากขึ้นตั้งแต่นั้น
แต่ถ้าเป็นเรื่องการตั้งชื่อ หลักนี้บางครั้งจะไม่เข้ากับการตั้งชื่อตามชั้นตามระบบของลินเนียส
เพราะในระบบหลัง หน่วยที่สัมพันธ์กับ "ลำดับชั้น" (rank) เท่านั้นจะมีชื่อ แต่ก็ไม่มีลำดับชั้นเพียงพอที่จะตั้งชื่อตามเคลดมากมายที่มีโครงสร้างแบบซ้อนใน
อนึ่ง ชื่อหน่วยอนุกรมวิธานไม่ได้นิยามให้แน่นอนว่าจะหมายถึงเคลด
เพราะเหตุผลนี้และอื่น ๆ จึงมีการพัฒนา "การตั้งชื่อตามวิวัฒนาการชาติพันธุ์" (phylogenetic nomenclature)
ซึ่งยังไม่มีมติร่วมกัน
นิยาม

โดยนิยามแล้ว เคลดมาจากชาติพันธุ์เดียว (monophyletic) ซึ่งหมายความว่ามันมีบรรพบุรุษหนึ่ง (ซึ่งอาจเป็นสิ่งมีชีวิตหนึ่ง กลุ่มประชากรหนึ่ง สปีชีส์หนึ่ง เป็นต้น) และลูกหลานของมันทั้งหมด
บรรพบุรุษอาจจะรู้จักหรือไม่รู้จัก
และสมาชิกของเคลดอาจจะยังมีอยู่หรือสูญพันธุ์ไปแล้ว ไม่ว่าจะเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด
เคลดและต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์

บทความหลัก: วิวัฒนาการชาติพันธุ์ และ แคลดิสติกส์
ศาสตร์ที่พยายามสร้างต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์และกำหนดเคลดต่าง ๆ เรียกว่า วิวัฒนาการชาติพันธุ์ (phylogenetics) หรือ แคลดิสติกส์ (cladistics) โดยคำหลัง เออร์นสต ไมเออร์ ได้บัญญัติขึ้นในปี 2508 จากคำว่า clade
ผลของการวิเคราะห์ทางวิวัฒนาการชาติพันธุ์หรือทางแคลดิสติกส์ จะเป็นผังคล้ายต้นไม้ที่เรียกว่า "แผนภาพวิวัฒนาการชาติพันธุ์" (cladogram)
ผังและสาขาของมันทั้งหมด ก็คือสมมติฐานของวิวัฒนาการชาติพันธุ์
ในระบบการตั้งชื่อตามวิวัฒนาการชาติพันธุ์ (phylogenetic nomenclature) มีวิธีการสามอย่างในการกำหนดเคลด 
ขึ้นอยู่กับ node, stem, และ apomorphy
ศัพท์

ความสัมพันธ์ระหว่างเคลดสามารถอธิบายได้โดยหลายวิธี
เคลดที่อยู่ภายในอีกเคลดหนึ่งเรียกว่า "ซ้อนใน" (nested) อยู่ในเคลดนั้น ๆ ในผังนี้ เคลดเอป/hominoid ซึ่งรวมทั้งเอปและมนุษย์ ซ้อนในอยู่ในเคลดไพรเมต
เคลดสองอันเป็น "พี่น้อง" (Sister group) กันถ้ามีบรรพบุรุษคือพ่อแม่ร่วมกัน ในผังนี้ ลีเมอร์และลอริสเป็นเคลดพี่น้องกัน ในขณะที่มนุษย์และทาร์เซียร์ไม่ใช่
เคลด A เป็น "basal clade" ของเคลด B ถ้า A แยกสาขาออกจากสายพันธุ์ที่นำไปสู่ B ในผังนี้ เคลด "Strepsirrhini" รวมทั้งลีเมอร์และลอริสเป็น "basal clade" ของเคลด "hominoid" ซึ่งรวมทั้งเอปและมนุษย์ แต่ก็มีนักวิชาการที่ใช้คำว่า "basal" ต่างกัน โดยหมายถึงเคลดที่มีลักษณะดั้งเดิมกว่า (more primitive) หรือที่มีสปีชีส์น้อยกว่าเคลดที่เป็นพี่น้องกัน ส่วนนักวิชาการอื่น ๆ เห็นการใช้คำอีกอย่างนี้ว่าไม่ถูกต้อง
ดูเพิ่ม

การแผ่ขยายของการปรับตัว (Adaptive radiation)
การตั้งชื่อทวินาม
อนุกรมวิธาน
แคลดิสติกส์
วิวัฒนาการชาติพันธุ์ (Phylogenetics)
เชิงอรรถ

↑  มีการเสนอโดยความหมายของคำว่า ความจริงควรจะเรียกว่า "holophyletic" แต่คำนี้ยังไม่นิยมใช้