stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เคมีบำบัด
กลไกการออกฤทธิ์

มะเร็งคือเซลล์ที่มีการแบ่งตัวและเจริญอย่างควบคุมไม่ได้ และมีพฤติกรรมรุกรานแบบร้าย ได้แก่ การรุกรานเนื้อเยื่อข้างเคียง และการแพร่กระจาย เป็นต้น สาเหตุของการมีพฤติกรรมเช่นนี้เกิดจากสาเหตุหลาย ๆ อย่าง ทั้งจากพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม ทำให้เกิดการกลายพันธุ์สะสมขึ้นในยีนส่วนที่เป็นออนโคยีน (ยีนที่ควบคุมอัตราการเจริญของเซลล์) และยีนยับยั้งเนื้องอก (ยีนที่ป้องกันไม่ให้เซลล์กลายเป็นมะเร็ง) ซึ่งเมื่อเกิดการกลายพันธุ์สะสมขึ้นถึงระดับหนึ่ง เซลล์ที่มีการกลายพันธ์นั้นก็จะกลายเป็นเซลล์มะเร็ง
กล่าวโดยคร่าว ๆ แล้ว ยาเคมีบำบัดส่วนใหญ่มีกลไกหลักคือการขัดขวางการแบ่งเซลล์ (ไมโทซิส) จึงมีผลมากต่อเซลล์ที่มีการแบ่งตัวเร็ว การที่มีผลเสียต่อเซลล์นี้เองจึงเรียกว่าเป็นยาที่เป็นพิษต่อเซลล์ หรือไซโทท็อกซิก ยาเหล่านี้ขัดขวางกระบวนการไมโทซิสด้วยหลายกลไก เช่น เข้าไปทำให้ดีเอ็นเอเสียหาย ยับยั้งกลไกทางเซลล์ที่ทำให้เกิดการแบ่งเซลล์ ทฤษฎีหนึ่งเชื่อว่ากลไกต่าง ๆ ของยากลุ่มนี้ เข้าไปกระตุ้นให้เซลล์เกิดกระบวนการทำลายตัวเองตามที่ได้วางโปรแกรมไว้ หรือเรียกว่า อะพ็อพโทซิส
จากการที่ยาเคมีบำบัดส่งผลต่อเซลล์ที่กำลังแบ่งตัวนี้เอง ทำให้เซลล์เนื้องอกซึ่งมีอัตราการเจริญสูง (เช่น มะเร็งเม็ดเลือดขาวแบบเฉียบพลัน และ มะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดร้ายแรงอย่างมะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดฮอดจ์กิน) จะตอบสนองอย่างดีมากจากการใช้เคมีบำบัด เนื่องจากในเวลาหนึ่ง ๆ จะมีเซลล์ที่กำลังแบ่งเซลล์อยู่เป็นสัดส่วนมากกว่าที่พบในโรคอื่นที่อัตราการเจริญไม่สูงเท่า ซึ่งมะเร็งกลุ่มหลังนี้ (เช่น มะเร็งต่อมน้ำเหลือง ชนิดที่มีการลุกลามอย่างช้า ๆ) จะไม่ตอบสนองดีมากนักต่อเคมีบำบัดชนิดที่ออกฤทธิ์ที่กระบวนการแบ่งเซลล์ มะเร็งบางอย่างที่มีความแตกต่างของเซลล์ในก้อนเนื้องอกมาก อาจตอบสนองต่อการใช้เคมีบำบัดไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับโคลนย่อย ๆ ในเนื้องอกนั้นว่าโคลนใดตอบสนองดีกว่ากัน
แหล่งข้อมูลอื่น

"Chemotherapy", American Cancer Society, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 23 มิถุนายน 2007
"Educational and support information about chemotherapy and associated side effects", Chemotherapy.com, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-02-10, สืบค้นเมื่อ 2010-03-13
Cancer Management Handbook: Principles of Oncologic Pharmacotherapy, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 15 พฤษภาคม 2009
| ด ค กกลุ่มยาหลัก |
| --- | --- |
ทางเดินอาหาร/ เมแทบอลิซึม (A):  กรดกระเพาะ ยาลดกรด  สารต้านตัวรับ H2  ยายับยั้งการหลั่งกรด  ยาแก้อาเจียน  ยาระบาย  ยาแก้ท้องร่วง  ยาลดความอ้วน  ยาต้านเบาหวาน  วิตามิน  เกลือแร่ 
เลือดและอวัยวะ สร้างเลือด (B):  สารต้านลิ่มเลือด สารกันเลือดเป็นลิ่ม  สารต้านเกล็ดเลือด  สารสลายลิ่มเลือด  ยาต้านการตกเลือด สารก่อลิ่มเลือด  ยาต้านการสลายลิ่มเลือด 
ระบบหัวใจและหลอดเลือด (C):  ยารักษาโรคหัวใจ/ยาแก้อาการปวดเค้นหัวใจ คาร์ดิแอคไกลโคไซด์  ยาต้านภาวะหัวใจเสียจังหวะ  ยากระตุ้นหัวใจ  ยาลดความดัน  ยาขับปัสสาวะ  สารขยายหลอดเลือด  เบต้า บล็อกเกอร์  แคลเซียมแชนแนลบล็อกเกอร์  ระบบเรนิน-แองจิโอเทนซิน เอซีอีอินฮิบิเตอร์  แองกิโอเทนซินรีเซพเตอร์บล๊อคเกอร์  เรนินอินฮิบิเตอร์  ยาลดไขมันในเส้นเลือด สแตติน  ไฟเบรต  ไบล์แอซิดซีเควสแตรนต์ 
ผิวหนัง (D):  สารทำให้นุ่มและชุ่มชื้น  สารก่อแผลเป็น  ยาแก้คัน  ยารักษาโรคสะเก็ดเงิน  สิ่งแต่งแผล 
ระบบสืบพันธุ์ (G):  ยาคุมกำเนิด  ยากระตุ้นภาวะเจริญพันธุ์  SERMs  ฮอร์โมนเพศ 
ระบบต่อมไร้ท่อ (H):  ฮอร์โมนไฮโปทาลามัสและต่อมใต้สมอง  คอร์ติโคสเตอรอยด์ กลูโคคอร์ติคอยด์  มิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์  ฮอร์โมนเพศ  ไทรอยด์ฮอร์โมน/ยาต้านไทรอยด์ 
การติดเชื้อและ การติดเชื้อปรสิต (J, P, QI):  ยาปฏิชีวนะ  สารต้านแบคทีเรีย  ยาต้านเชื้อไมโคแบคทีเรีย ยาต้านวัณโรค  ยารักษาโรคเรื้อน  ยาต้านไวรัส  วัคซีน  ยาต้านปรสิต ยาฆ่าโพรโตซัว  ยาฆ่าหนอนพยาธิ 
มะเร็ง (L01-L02):  สารต้านมะเร็ง แอนติเมแทบอไลต์  สารอัลคิเลต  สปินเดิลพอยซัน  สารต้านเนื้องอก  โทโปไอโซเมอเรสอินฮิบิเตอร์ 
โรคทางระบบภูมิคุ้มกัน (L03-L04):  สารปรับระบบภูมิคุ้มกัน สารกระตุ้นภูมิคุ้มกัน  สารกดภูมิคุ้มกัน 
กล้ามเนื้อ กระดูก และข้อต่อ (M):  แอนาบอลิกสเตอรอยด์  ยาแก้อักเสบ เอ็นเซด  ยารักษาโรคข้ออักเสบรูมาทอยด์  คอร์ติโคสเตอรอยด์  ยาคลายกล้ามเนื้อ  บิสฟอสโฟเนต 
สมองและระบบประสาท (N):  ยาระงับความรู้สึก ยาสลบ  ยาชาเฉพาะที่  ยาระงับปวด  ยาต้านไมเกรน  ยากันชัก  ยาควบคุมอารมณ์  ยาต้านโรคพาร์กินสัน ไซโคเลปติก ยาคลายกังวล  ยารักษาโรคจิต  ยานอนหลับ/ยาระงับประสาท  ไซโคอนาเลปติก ยาแก้ซึมเศร้า  สารกระตุ้น 
ระบบทางเดินหายใจ (R):  ยาแก้คัดจมูก  ยาขยายหลอดลม  ยาแก้ไอ  H1 แอนตาโกนิสต์ สารต้านฮิสตามีน 
อวัยวะรับความรู้สึก (S):  จักษุวิทยา  โสตวิทยา 
อื่น ๆ (V):  ยาแก้พิษ  สารเพิ่มความชัดภาพ  เภสัชรังสี  สิ่งแต่งแผล 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
อื่น ๆ:  NARA 
วัฏจักรของเซลล์ประกอบด้วย 4 ระยะ G1 – ระยะเริ่มต้นเจริญ S – ระยะที่มีการสังเคราะห์ดีเอ็นเอ G2 – ระยะเจริญระยะที่สองเพื่อเตรียมการในการแบ่งเซลล์ M – ไมโทซิส; ระยะที่เซลล์แบ่งตัวได้เซลล์ใหม่ 2 เซลล์ซึ่งจะดำเนินเข้าสู่วัฏจักรเซลล์ใหม่ต่อไป
วงโคจรเค็พเพลอร์

วงโคจรเค็พเพลอร์ซึ่งมีค่าความเยื้องศูนย์กลางค่าต่าง ๆ สีน้ำเงิน (e > 1) คือวิถีโคจรไฮเพอร์โบลา, สีเขียว(e = 1) คือวิถีโคจรพาราโบลา, สีแดง (0 < e < 1) คือวงโคจรวงรี และ สีเทา (e = 0) คือวงโคจรวงกลม
วงโคจรเค็พเพลอร์ (Keplerbahn) ในทางกลศาสตร์ท้องฟ้า ใช้อธิบายการเคลื่อนที่ในวงโคจรของวัตถุที่เคลื่อนที่บนวงโคจรวงรี พาราโบลา หรือ ไฮเพอร์โบลา ในปริภูมิสามมิติบนระนาบวงโคจรสองมิติ (นอกจากนี้ วงโคจรเค็พเพลอร์อาจสามารถเป็นเส้นตรงได้เช่นกัน) โดยจะพิจารณาเฉพาะปฏิสัมพันธ์ระหว่างแรงโน้มถ่วงระหว่างวัตถุที่มีลักษณะเป็นจุด 2 ชิ้น โดยไม่สนใจการรบกวนของปฏิสัมพันธ์ระหว่างแรงโน้มถ่วงกับ วัตถุ อื่น ๆ เช่นแรงต้านของชั้นบรรยากาศ ความดันรังสีจากดวงอาทิตย์ วัตถุ ความไม่เป็นทรงกลม และอื่น ๆ ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าเป็นวิธีแก้ปัญหากรณีพิเศษของปัญหาวัตถุสองชิ้น หรือที่เรียกว่า ปัญหาเค็พเพลอร์ ในกลศาสตร์ดั้งเดิมจะไม่ได้คำนึงถึงผลกระทบของทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไปด้วย วงโคจรของเค็พเพลอร์สามารถแสดงวงโคจรประเภทต่าง ๆ ได้โดยใช้องค์ประกอบวงโคจร 6 ตัว
ในการใช้งานส่วนใหญ่ มวลที่จุดศูนย์กลางจะถือว่าเป็นจุดศูนย์กลางมวลของระบบทั้งหมด เมื่อผ่านการจากวิเคราะห์แล้ว วัตถุสองชิ้นที่มีมวลใกล้เคียงกันสามารถใช้วงโคจรเค็พเพลอร์เพื่ออธิบายการเคลื่อนที่รอบจุดศูนย์กลางมวล (คือศูนย์กลางความโน้มถ่วง) ของระบบ
ประวัติศาสตร์

ก่อนศตวรรษที่ 16 และ 17 เป็นที่เชื่อกันโดยทั่วไปว่าการเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์เป็นไปตามแนวคิดโลกเป็นศูนย์กลางที่สอนโดยนักปรัชญาชาวกรีกโบราณ อาริสโตเติล และ ปโตเลไมโอส โดยวงโคจรเป็นวงกลมในอุดมคติ ความผันแปรในการเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์อธิบายได้โดยเส้นทางของวงกลมขนาดเล็กที่ซ้อนทับบนเส้นทางของวงกลมขนาดใหญ่ เมื่อการวัดตำแหน่งของดาวเคราะห์มีความแม่นยำมากขึ้น การแก้ไขเพื่อสนับสนุนทฤษฎีนั้นก็ยิ่งเพิ่มวงกลมมากขึ้น ในปี ค.ศ. 1543 นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัสได้เผยแพร่แบบจำลองระบบสุริยะด้วยแนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง แต่เขาก็ยังเชื่อว่าดาวเคราะห์เคลื่อนที่ในเส้นทางการโคจรเป็นวงกลมในอุดมคติโดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่ดวงอาทิตย์
หลังจากนั้นในปี 1609 โยฮันเนิส เค็พเพลอร์จึงได้เสนอกฎการเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์ของเค็พเพลอร์ขึ้น โดยตามกฎข้อแรกของเค็พเพลอร์แล้ววงโคจรของดาวเคราะห์ทั้งหมดเป็นวงรี โดยดวงอาทิตย์ไม่ได้อยู่ที่ศูนย์กลางของวงโคจร แต่อยู่ที่จุดโฟกัสจุดหนึ่งของวงรี นอกจากนี้แล้วรูปแบบการโคจรแบบอื่นเช่นพาราโบลาและไฮเพอร์โบลาก็ได้ถูกทำนายไว้เช่นกัน วงโคจรของการเคลื่อนที่ซึ่งอธิบายโดยเค็พเพลอร์นี้ถูกเรียกว่า วงโคจรเค็พเพลอร์
วงโคจรแบบต่าง ๆ

วงโคจรเค็พเพลอร์อาจแบ่งโดยขึ้นอยู่กับความเยื้องศูนย์กลางของวงโคจร  e ได้เป็น
วงโคจรวงกลม:  e=0
วงโคจรวงรี:  0<e<1
วิถีโคจรพาราโบลา:  e=1
วิถีโคจรไฮเพอร์โบลา:  e>1
อนึ่ง กรณีของพาราโบลาและไฮเพอร์โบลานั้นเนื่องจากการเคลื่อนที่ไม่ได้มีลักษณะเป็นวงปิดจึงมักใช้คำว่า "วิถีโคจร" (trajectory) แทนที่ "วงโคจร" (orbit)
แรดดำ

| แรดดำ ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: สมัยไพลโอซีน - ปัจจุบัน 3> 6–0Ma  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N  ↓   |
| --- | --- |

แรดดำใต้-กลาง (D. b. minor) ในประเทศแอฟริกาใต้
สถานะการอนุรักษ์
 เสี่ยงขั้นวิกฤติต่อการสูญพันธุ์  (IUCN 3.1)
CITES Appendix I (CITES)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia
อันดับ:: อันดับสัตว์กีบคี่ Perissodactyla
วงศ์:: แรด Rhinocerotidae
สกุล:: Diceros Diceros (Linnaeus, 1758)
สปีชีส์:: Diceros bicornis
ชื่อทวินาม
Diceros bicornis (Linnaeus, 1758)

ชนิดย่อย
 Diceros bicornis bicornis †  Diceros bicornis brucii †  Diceros bicornis chobiensis  Diceros bicornis ladoensis  Diceros bicornis longipes †  Diceros bicornis michaeli  Diceros bicornis minor  Diceros bicornis occidentalis

การกระจายพันธุ์ของแรดดำในอดีต (ประมาณ ค.ศ. 1700) ขอบเขตที่เป็นไปได้ในแอฟริกาตะวันตก

การกระจายพันธุ์ของแรดดำในปัจจุบัน   ปรากฏอยู่, อาศัย   สูญพันธุ์   ปรากฏอยู่และนำเข้าใหม่ (อาศัยอยู่)   ปรากฏอยู่และช่วยขยายอาณานิคม (อาศัยอยู่) 
ชื่อพ้อง
 Rhinoceros bicornis Linnaeus, 1758
แรดดำ เป็นแรดที่มีขนาดใหญ่รองลงมาจากแรดขาว (Ceratotherium simum) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Diceros bicornis มีรูปร่างทั่วไปคล้ายแรดขาว เพียงแต่สีผิวที่คล้ำกว่า จึงเป็นมาของชื่อ "แรดดำ" ปากของแรดดำจะเป็นติ่งแหลมยื่นออกมาบริเวณริมฝีปากบน เนื่องจากชอบตวัดกินใบไม้มากกว่า  และคอของแรดดำจะสั้นกว่าแรดขาว ผิวหนังมีรอยย่นและตุ่มนูนและหนากว่า หูกลมกว่าแรดขาว
ขนาดของแรดดำจะมีขนาดเล็กกว่าแรดขาวพอสมควร คือ ความยาวเต็มที่ประมาณ 140-170 เซนติเมตร ความสูงของไหล่ 3.3-3.6 เมตร น้ำหนักเต็มที่โดยประมาณ 800-1,300 กิโลกรัม
มีการกระจายพันธุ์ในแอฟริกาตะวันออกและแอฟริกาใต้ ในประเทศเคนยา, แทนซาเนีย, แอฟริกาใต้, แคเมอรูน, นามิเบียและซิมบับเว มีทั้งหมด 4 ชนิดย่อย คือ D. b. michaeli, D. b. longipes, D. b. bicornis, D. b. minor ซึ่งบางครั้งเขตหากินของแรดดำอาจจะเข้าไปอยู่ในถิ่นของแรดขาว แต่สัตว์ทั้งสองชนิดนี้ไม่เคยที่จะต่อสู้แก่งแย่งกัน
แรดดำเป็นสัตว์ที่มีนิสัยดุร้าย ฉุนเฉียวง่ายกว่าแรดขาว สามารถวิ่งได้เร็ว 29 กิโลเมตรต่อชั่วโมง แต่บางครั้งเมื่อตกใจหรือป้องกันตัวอาจวิ่งได้เร็วถึง 40 กิโลเมตรต่อชั่วโมง
สถานภาพในธรรมชาติของแรดดำปัจจุบันอยู่ในสภาวะ CR (Critically Endangered) คือ มีความเสี่ยงสูงที่จะสูญพันธุ์จากพื้นที่ธรรมชาติในขณะนี้
อนุกรมวิธานและชื่อ

แรดดำมี 4 ชนิดย่อย:
แรดดำใต้-กลาง (Diceros bicornis minor) มีจำนวนมากที่สุด กระจายพันธุ์ตั้งแต่ใจกลางประเทศแทนซาเนียลงใต้ไปถึงประเทศแซมเบีย, ประเทศซิมบับเว, และ ประเทศโมซัมบิกถึงตอนเหนือและตะวันออกของประเทศแอฟริกาใต้
แรดดำใต้-ตะวันตก (Diceros bicornis bicornis) ปรับตัวสู้ความแห้งแล้งและกึ่งแห้งแล้งของทุ่งหญ้าสะวันนาได้ดี อยู่ในประเทศนามิเบีย, ตอนใต้ของประเทศแองโกลา, ทางตะวันตกของประเทศบอตสวานา, ตะวันตกของประเทศแอฟริกาใต้
แรดดำตะวันออก (Diceros bicornis michaeli) กระจายพันธุ์ตั้งแต่ตอนใต้ของประเทศซูดาน, ประเทศเอธิโอเปีย, ถึงประเทศเคนยา ถึงตอนเหนือและใจกลางประเทศแทนซาเนีย ปัจจุบันเหลือแค่เพียงในประเทศแทนซาเนีย
แรดดำตะวันตก (Diceros bicornis longipes) ในอดีตกระจายพันธุ์ตั้งแต่ตอนเหนือและตะวันตกของประเทศแคเมอรูน ใน พ.ศ. 2549 การสำรวจอย่างเข้มข้นในประเทศแคเมอรูนไม่พบแรดชนิดนี้แม้แต่ตัวเดียว นำไปสู่ความกลัวว่ามันได้สูญพันธุ์หมดไปจากธรรมชาติแล้ว วันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2554 IUCN ประกาศให้แรดดำตะวันตกสูญพันธุ์ไปแล้ว
ลักษณะ

แรดดำเมื่อโตเต็มที่สูง 140-170 ซม.จรดไหล่ ยาว 3.3-3.6 ม.  หนัก 800-1400 กก. เพศเมียตัวเล็กกว่าเพศผู้ มี 2 นอ นอหน้าใหญ่กว่านอหลังโดยทั่วไปยาว 50-140 ซม. นอยาวสุดที่วัดได้ยาวเกือบ 1.5 ม. ในบางตัวอาจมีนอที่ 3 ซึ่งมีขนาดเล็ก นอใช้ในการป้องกันตัว ข่มขู่ ขุดรากไม้ หักกิ่งไม้เพื่อกิน สีผิวขึ้นกับสีดินในถิ่นอาศัยและพฤติกรรมการแช่ปลักของแรด โดยทั่วไปมักมีสีดำ แรดดำมีขนาดเล็กกว่าแรดขาว ริมฝีปากบนแหลมยาวไว้ใช้เพื่อหยิบจับใบไม้และกิ่งตอนกินอาหาร ซึ่งแรดขาวจะมีปากเหลี่ยมเพื่อใช้สำหรับกินหญ้า เราสามารถแยกแรดดำจากแรดขาวได้เพราะแรดดำมีหูและกะโหลกที่เล็กกว่า
แรดดำมีหนังหนาเพื่อป้องกันหนามและหญ้า ผิวหนังของมันจะเต็มไปด้วยปรสิตภายนอกอย่างไรและเห็บซึ่งจะถูกกินโดยนกกระยางและนกอ็อกซ์เพกเกอร์ที่อาศัยอยู่กับแรด แต่เดิมพฤติกรรมนี้ถูกคิดว่าเป็นตัวอย่างของภาวะพึ่งพาแต่หลักฐานเมื่อเร็วๆนี้พิสูจน์ว่านกอ็อกซ์เพกเกอร์อาจเป็นปรสิตเสียเอง. แรดดำมีสายตาไม่ดี จึงต้องอาศัยการได้ยินและการดมกลิ่น หูของมันช่วงหมุนที่ค่อนข้างกว้างเพื่อใช้ในการตรวจสอบเสียงและมีการดมกลิ่นดีเลิศพร้อมแจ้งให้ทราบเมื่อมีนักล่าเข้าใกล้
การกระจายพันธุ์

ก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 20 แรดดำมีจำนวนมากที่ในแรดทุกชนิด ประมาณปี ค.ศ. 1900 อาจมีแรดดำถึง 100,000 ตัวอาศัยอยู่ในแอฟริกา ในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 จำนวนแรดดำลดลงอย่างรุนแรงจาก 70,000 ตัว ในตอนปลายคริสต์ทศวรรษ 1960 เป็น 10,000 ถึง 15,000 ในปี ค.ศ. 1981 ในตอนต้นของคริสต์ทศวรรษ 1990 จำนวนแรดดำต่ำกว่า 2500 ตัวและในปี ค.ศ. 2004 มีรายงานว่าเหลือเพียง 2,410 ตัว ตามองค์การกองทุนแรดสากล ประชากรแรดแอฟริกาฟื้นฟูเล็กน้อยเป็น 3,610 ในช่วงปี ค.ศ. 2003 ตามรายงานจากสหภาพสากลเพื่อการอนุรักษ์ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2006 จากการสำรวจแรดดำแอฟริกาตะวันตกเมื่อเร็วๆนี้ที่กระจายพันธุ์ในทุ่งหญ้าสะวันนาในทางตะวันตกของแอฟริกาพบว่าลดลงเหลือเพียงแค่ 10 ตัว หรือสรุปได้ว่าชนิดย่อยนี้กำลังจะสูญพันธุ์ แรดขาวเหนือก็กำลังจะสูญพันธุ์เหมือนกับแรดดำแอฟริกาตะวันตก จำนวนล่าสุดที่พบเหลือเพียงแค่ 4 ตัว แรดชนิดเดียวที่สามารถฟื้นฟูได้คือแรดขาวใต้ซึ่งมีอยู่มากกว่า 14,500 ตัวในปัจจุบันจากมากกว่า 50 ตัวเล็กน้อยในทศวรรษแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 20
แรดดำถูกคุกคามให้สูญพันธุ์จากการล่าเอานออย่างผิดกฎหมายและการสูญเสียที่อยู่ นอแรดถูกใช้ในการแพทย์แผนจีน นักสมุนไฟรกล่าวว่าสามารถฟื้นฟูผู้ป่วยหมดสติ รักษาไข้ และช่วยให้แข็งแรงและความสมบูรณ์ทางเพศในผู้ชาย ประสิทธิภาพของนอแรดในการรักษาโรคต่างๆไม่ได้รับการยืนยันทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2007 เอกสารขายยาเอกสารแรกของนอแรดดำในสหรัฐอเมริกา (ยืนยันโดยการทดสอบทางพันธุกรรมของนอที่ยึดมา) เกิดขึ้นที่ร้านจำหน่ายยาแผนจีนในไชน่าทาวน์ในพอร์ตแลนด์ มีการใช้นอแรดในตะวันออกกลางเพื่อใช้ด้ามมีดแกะสลักที่หรูหราสำหรับมีดที่ใช้ในพิธีกรรมที่เรียกว่า "jambiya" ความต้องการที่มากมายในคริสต์ทศวรรษ 1970 เป็นสาเหตุให้แรดดำลดลงถึง 96% ระหว่างปี ค.ศ. 1970 ถึง 1992
อ่านเพิ่ม

Emslie, R. & Brooks, M. (1999). African Rhino. Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN/SSC African Rhino Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK. ISBN 2-8317-0502-9.
Rookmaaker, L. C. (2005). "Review of the European perception of the African rhinoceros". Journal of Zoology. 265 (4): 365–376. doi:10.1017/S0952836905006436. S2CID 86237288.
แหล่งข้อมูลอื่น

Black Rhino Info & Black Rhino Pictures on the Rhino Resource Center website.
"Black Rhinoceros" (PDF). Zoological Parks Board of New South Wales. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 28 September 2007. สืบค้นเมื่อ 9 October 2007.
WildLifeNow Website for the Tony Fitzjohn/George Adamson African Wildlife Preservation Trust, supporting the Mkomazi Game Reserve and Mkomazi Rhino Sanctuary in Tanzania
U.S. Fish & Wildlife Service Species Profile
Sebakwe Black Rhino Trust dedicated to black rhino conservation in Zimbabwe
A Radiolab interview with the man that won the auction to hunt a black rhino
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q95036  Wikispecies: Diceros bicornis  BOLD: 211166  EoL: 311501  EPPO: DKRSBI  Fossilworks: 197764  GBIF: 5220111  iNaturalist: 43350  IRMNG: 10227003  ITIS: 625003  IUCN: 6557  MSW: 14100059  NCBI: 9805  Species+: 6656 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  เช็กเกีย 
แรดดำในประเทศแทนซาเนีย
มงกุฎเพชรมรกต

เรื่องสั้นโดยอาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์  ที่มีเชอร์ล็อก โฮมส์เป็นตัวละครสำคัญ
ระวังสับสนกับ เพชรมงกุฎ
| --- | --- |
โฮมส์ วัตสัน และโฮลเดอร์ ภาพวาดโดยซิดนีย์ พาเก็ตในปี ค.ศ. 1892
ผู้ประพันธ์: อาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์
ชื่อเรื่องต้นฉบับ: The Adventure of the Beryl Coronet
ผู้แปล: อ. สายสุวรรณ
ประเทศ: สหราชอาณาจักร
ภาษา: อังกฤษ
ชุด: เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุดการผจญภัย
ประเภท: เรื่องสั้นนวนิยายนักสืบ
วันที่พิมพ์: พฤษภาคม ค.ศ. 1892
เรื่องก่อนหน้า: พ่อหม้ายบรรดาศักดิ์ 
เรื่องถัดไป: คฤหาสน์อุบาทว์ 
ข้อความ: มงกุฎเพชรมรกต ที่ วิกิซอร์ซ
"มงกุฎเพชรมรกต" (อังกฤษ: The Adventure of the Beryl Coronet) เป็นเรื่องสั้นเรื่องหนึ่งใน 56 เรื่องที่เกี่ยวกับเชอร์ล็อก โฮมส์ เขียนโดยอาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์  ตีพิมพ์ครั้งแรกใน นิตยสารสแตรนด์ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1892 วาดภาพประกอบโดยซิดนีย์ พาเก็ต และยังเป็นเรื่องสั้นลำดับที่ 11 จากทั้งหมด 12 เรื่องที่รวบรวมตีพิมพ์ในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด การผจญภัย ในปี ค.ศ. 1892
ประวัติการตีพิมพ์

"มงกุฎเพชรมรกต" ตีพิมพ์ครั้งแรกในสหราชอาณาจักรในนิตยสารสแตรนด์เมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1892 และในสหรัฐอเมริกาในนิตยสารสแตรนด์ฉบับสหรัฐเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1892 ภาพวาดประกอบเนื้อเรื่อง 9 ภาพวาดโดยซิดนีย์ พาเก็ต ตีพิมพ์ในนิตยสารสแตรนด์ เรื่องสั้นถูกรวมในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด การผจญภัย ซีงตีพิมพ์ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1892
อ้างอิงและบรรณานุกรม

↑  Smith (2014), p. 66.
1 2  Cawthorne (2011), p. 71.
↑  Cawthorne (2011), p. 54.
Cawthorne, Nigel (2011). A Brief History of Sherlock Holmes. Running Press. ISBN 978-0762444083.
Dickerson, Ian (2019). Sherlock Holmes and His Adventures on American Radio. BearManor Media. ISBN 978-1629335087.
Smith, Daniel (2014) [2009]. The Sherlock Holmes Companion: An Elementary Guide (Updated ed.). Aurum Press. ISBN 978-1-78131-404-3.
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อความเต็มของ มงกุฎเพชรมรกต ที่วิกิซอร์ซ
วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ มงกุฎเพชรมรกต
เชอร์ล็อก โฮมส์ ชุดการผจญภัย รวมถึงเรื่อง มงกุฎเพชรมรกต ที่ Standard Ebooks
| ด ค กเรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด การผจญภัย โดย อาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์ |
| --- | --- |
 "เหตุอื้อฉาวในโบฮีเมีย"  "สันนิบาตผมแดง "  "คู่หมั้นจำแลง"  "ความลับที่หุบเขาบอสคูมบ์"  "เมล็ดส้มห้าเมล็ด"  "ชายปากบิด"  "ทับทิมสีฟ้า"  "ห่วงแต้ม"  "นิ้วหัวแม่มือของวิศวกร"  "พ่อหม้ายบรรดาศักดิ์"  "มงกุฎเพชรมรกต"  "คฤหาสน์อุบาทว์" 
 แรงพยาบาท  จัตวาลักษณ์   การผจญภัย  จดหมายเหตุ  หมาผลาญตระกูล  คืนชีพ  หุบเขาแห่งภัย  ลาโรง  บันทึกคดี
ทิโมธี ดอลตัน

| ทิโมธี ดอลตัน |
| --- | --- |
ทิโมธี ดอลตัน ในรอบปฐมทัศน์ของ 007 พยัคฆ์สะบัดลาย ค.ศ. 1987
เกิด: ทิโมธี เลเนิร์ด ดอลตัน เลกเกตต์  (1946-03-21) 21 มีนาคม ค.ศ. 1946 (78 ปี) อ่าวโคลวิน, เดนบีห์เชียร์, เวลส์
สัญชาติ: อังกฤษ
อาชีพ: นักแสดง
ปีปฏิบัติงาน: ค.ศ. 1964–ปัจจุบัน
คู่รัก:   เวเนสซา เรดเกรฟ (ค.ศ. 1971–1986)  ออกซานา กรีกอรีวา (ค.ศ. 1995–2003) 
บุตร: 1
ลายมือชื่อ

ทิโมธี เลเนิร์ด ดอลตัน เลกเกตต์ (อังกฤษ: Timothy Leonard Dalton Leggett; /ˈdɔːltən/; เกิดวันที่ 21 มีนาคม ค.ศ. 1946) เป็นนักแสดงชาวอังกฤษ เขาเริ่มต้นอาชีพของเขาด้วยการแสดงละครเวที ก่อนที่จะเปิดตัวในภาพยนตร์ด้วยการแสดงเป็น พระเจ้าฟีลิปที่ 2 แห่งฝรั่งเศส ในภาพยนตร์แนวดรามาประวัติศาสตร์เมื่อปี ค.ศ. 1968 เรื่อง ราชันใจเพชร เขาได้รับชื่อเสียงระดับนานาชาติในฐานะนักแสดงคนที่สี่ที่แสดงเป็นสายลับ เจมส์ บอนด์ ในภาพยนตร์ชุดบอนด์ของ อีออนโปรดักชันส์ โดยเขาแสดงใน 007 พยัคฆ์สะบัดลาย (1987) และ 007 รหัสสังหาร (1989) นอกจากนี้ เขายังแสดงในภาพยนตร์เรื่อง แฟลช กอร์ดอน ผ่ามิติทะลุจักรวาล (1980), เหิรทะลุฟ้า (1991), ลูนี่ย์ ทูนส์ รวมพลพรรคผจญภัยสุดโลก (2003), โปลิศ โคตรแมน (2007) และ ทริปลวงโลก (2010) ดอลตันแสดงเป็น นายโรเชสเตอร์ ในละครโทรทัศน์ของบีบีซีเรื่อง เจน แอร์ (1983), เรตต์ บัตเลอร์ ในละครชุดสั้นของซีบีเอสเรื่อง สการ์เลตต์ (1994), ราสซิลอน ในละครชุดแนวไซไฟผจญภัยของบีบีซีวันเรื่อง ดอกเตอร์ฮู (2009–2010), เซอร์ มัลคอล์ม เมอร์เรย์ ในละครแนวสยองขวัญเรื่อง เพนนีเดรดฟูล (2014–2016) และ เดอะชีฟ ในละครชุดแนวตลก-ดรามาของ ดีซียูนิเวิร์ส / เอชบีโอแม็กซ์ เรื่อง ดูม พาโทรล (2019–ปัจจุบัน)
ผลงาน

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ชื่อภาพยนตร์ | ทิโมธี รับบทเป็น | ปีที่ฉาย |
| The Lion in Winter | King Philip of France | ค.ศ. 1968 |
| Giochi particolari | Mark | ค.ศ. 1970 |
| Wuthering Heights | Heathcliff | ค.ศ. 1970 |
| Cromwell | Prince Rupert | ค.ศ. 1970 |
| Mary, Queen of Scots | Lord Henry Darnley | ค.ศ. 1971 |
| Permission to Kill (หรือ The Executioner) | Charles Lord | ค.ศ. 1975 |
| Sextette | Sir Michael Barrington | ค.ศ. 1978 |
| Hombre que supo amar, El | Juan de Dios | ค.ศ. 1978 |
| Agatha | Col. Archibald Christie | ค.ศ. 1979 |
| Flash Gordon | Prince Barin | ค.ศ. 1980 |
| Chanel Solitaire | Boy Capel | ค.ศ. 1981 |
| The Doctor and the Devils | Doctor Thomas Rock | ค.ศ. 1985 |
| The Living Daylights | James Bond | ค.ศ. 1987 |
| Hawks | Bancroft | ค.ศ. 1988 |
| Licence to Kill | James Bond | ค.ศ. 1989 |
| Brenda Starr | Basil St. John | ค.ศ. 1989 |
| Putain du roi, La (หรือ The King's Whore) | Le Roi Vittorio Amadeo | ค.ศ. 1990 |
| The Rocketeer | Neville Sinclair | ค.ศ. 1991 |
| Naked in New York | Elliot Price | ค.ศ. 1993 |
| Salt Water Moose | Lester Parnell | ค.ศ. 1996 |
| The Beautician and the Beast | Boris Pochenko | ค.ศ. 1997 |
| The Informant | DCL Rennie | ค.ศ. 1997 |
| Made Men | Sheriff Dex Drier | ค.ศ. 1999 |
| The Reef (หรือ Passion's Way) | Charles Darrow | ค.ศ. 1999 |
| Time Share | Matt Farragher | ค.ศ. 2000 |
| American Outlaws | Allan Pinkerton | ค.ศ. 2001 |
| Looney Tunes: Back in Action | Damien Drake | ค.ศ. 2003 |
| Hot Fuzz | Simon Skinner | ค.ศ. 2007 |
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ส่วนตัวทิโมธี ดาลตัน (อังกฤษ)
ทิโมธี ดอลตัน ที่อินเทอร์เน็ตมูวีเดตาเบส
| ด ค กเจมส์ บอนด์ในภาพยนตร์ |
| --- | --- |
 รายชื่อ  การสร้าง  การแสดง 
อีออนโปรดักชันส์:  พยัคฆ์ร้าย 007 (1962)  เพชฌฆาต 007 (1963)  จอมมฤตยู 007 (1964)  ธันเดอร์บอลล์ 007 (1965)  จอมมหากาฬ 007 (1967)  007 เพชรพยัคฆราช (1971)  007 ยอดพยัคฆ์ราชินี (1969)  พยัคฆ์มฤตยู 007 (1973)  007 เพชฌฆาตปืนทอง (1974)  007 พยัคฆ์ร้ายสุดที่รัก (1977)  007 พยัคฆ์ร้ายเหนือเมฆ (1979)  007 เจาะดวงตาเพชฌฆาต (1981)  007 เพชฌฆาตปลาหมึกยักษ์ (1983)  007 พยัคฆ์ร้ายพญายม (1985)  007 พยัคฆ์สะบัดลาย (1987)  007 รหัสสังหาร (1989)  พยัคฆ์ร้าย 007 รหัสลับทลายโลก (1995)  007 พยัคฆ์ร้ายไม่มีวันตาย (1997)  007 พยัคฆ์ร้ายดับแผนครองโลก (1999)  ดาย อนัทเธอร์ เดย์ 007 พยัคฆ์ร้ายท้ามรณะ (2002)  007 พยัคฆ์ร้ายเดิมพันระห่ำโลก (2006)  007 พยัคฆ์ร้ายทวงแค้นระห่ำโลก (2008)  พลิกรหัสพิฆาตพยัคฆ์ร้าย 007 (2012)  องค์กรลับดับพยัคฆ์ร้าย (2015)  007 พยัคฆ์ร้ายฝ่าเวลามรณะ (2021) 
ไม่ได้สร้างโดยอีออนฯ:  ทีเด็ดเจมส์บอนด์ 007 (1967)  พยัคฆ์เหนือพยัคฆ์ (1983) 
ประวัติศาสตร์:  ทศวรรษ 1960  ทศวรรษ 1970  ทศวรรษ 1980  ทศวรรษ 1990  ทศวรรษ 2000 
นักแสดงและตัวละคร:  ตัวละครประจำ  นักแสดงประจำ  นักแสดงที่ได้รับคัดเลือกสำหรับบทเจมส์ บอนด์  สาวบอนด์ 
บทความที่เกี่ยวข้อง:  เอกลักษณ์  เพลง  ฉากในลำกล้องปืน  สถานที่  บิกีนี่สีขาวของเออร์ซูลา แอนเดรส  "คาสิโนรอยัล" (ไคลแมกซ์!) 
 หนังสือ  หมวดหมู่  สถานีย่อย (ภาพยนตร์)
เกาะสุมาตรา

| --- | --- |
ภูมิประเทศของเกาะสุมาตรา
ที่ตั้งของเกาะสุมาตราในหมู่เกาะอินโดนีเซีย
ภูมิศาสตร์
ที่ตั้ง: เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
พิกัด: 00°N 102°E﻿ / ﻿0°N 102°E﻿ / 0; 102
กลุ่มเกาะ: หมู่เกาะซุนดาใหญ่
พื้นที่: 475,807.63 ตารางกิโลเมตร (183,710.35 ตารางไมล์)
ระดับสูงสุด: 3,805 ม. (12484 ฟุต)
จุดสูงสุด: เกอรินจี
การปกครอง
อินโดนีเซีย
จังหวัด: อาเจะฮ์ สุมาตราเหนือ สุมาตราตะวันตก เรียว จัมบี เบิงกูลู สุมาตราใต้ ลัมปุง
เมืองใหญ่สุด: เมดัน (2,097,610 คน)
ประชากรศาสตร์
ประชากร: 59,977,300 (ประมาณกลาง ค.ศ. 2022)
ความหนาแน่น: 125.0/กม.2 (323.7/ตารางไมล์)
กลุ่มชาติพันธุ์: อาเจะฮ์, บาตัก, กาโย, ลัมปุง, มลายู, เมินตาไว, มีนังกาเบา, นียัซ, ปาเล็มบัง, เรอจัง, จีน, อินเดีย, ชวา, ซุนดา ฯลฯ
ข้อมูลอื่น ๆ
เขตเวลา: เวลาอินโดนีเซียตะวันตก (UTC+7)
สุมาตรา หรือ ซูมาเตอรา (อินโดนีเซีย: Sumatra) เป็นเกาะหนึ่งในหมู่เกาะซุนดาของอินโดนีเซียตะวันตก ถือเป็นเกาะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 6 ของโลก (มีขนาดประมาณ 475,807.63 km2) ซึ่งรวมเกาะรอบข้างอย่างซีเมอลูเวอ, นียัซ, เมินตาไว, เอิงกาโน, หมู่เกาะรีเยา, หมู่เกาะบังกาเบอลีตุง และกลุ่มเกาะกรากาตัว
การทำลายป่าบนเกาะนี้ส่งผลให้เกิดหมอกควันหนาทึบปกคลุมประเทศเพื่อนบ้าน อย่างฟ้าหลัวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พ.ศ. 2556 ทำให้เกิดความตึงเครียดระหว่างอินโดนีเซียกับประเทศที่ได้รับผลกระทบอย่างมาเลเซียและสิงคโปร์ นักวิชาการมักอธิบายถึงการตัดไม้ทำลายป่าอย่างกว้างขวางและการทำลายสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ ในเกาะสุมาตราและส่วนอื่นของอินโดนีเซียเป็นอีโคไซด์ (ecocide)
ศัพทมูลวิทยา

ในสมัยโบราณ เกาะสุมาตรามีชื่อเรียกในภาษาสันสกฤตว่า  สุวรรณทวีป (Suwarnadwīpa; 'เกาะทอง') และสุวรรณภูมิ (Suwarnabhūmi; 'ดินแดนทอง') ทั้งนี้เพราะมีการพบทองคำบนที่ราบสูงของเกาะแห่งนี้ ส่วนรูปปัจจุบันของ "Sumatra" แบบแรกสุดปรากฏขึ้นใน ค.ศ. 1017 เมื่อกษัตริย์ท้องถิ่น ฮาจีซูมาตราบูมี ("กษัตริย์แห่งดินแดนสุมาตรา")ส่งทูตไปจีน ส่วนนักภูมิศาสตร์ชาวอาหรับระบุถึงเกาะนี้เป็น ลัมรี ลามูรี ลัมบรี และรัมนี (Lamri, Lamuri, Lambri หรือ Ramni) ในคริสต์ศตวรรษที่ 10-13 โดยหมายถึงอาณาจักรที่อยู่ใกล้กับบันดาร์อาเจะฮ์ในปัจจุบัน ซึ่งเป็นจุดแรกที่พ่อค้าที่เดินเรือมักแวะมาขึ้นฝั่ง เกาะนี้ยังมีชื่อเรียกอื่น ๆ อีก ได้แก่ อันดาลัซ (Andalas) หรือ เกาะเปอร์จา (Percha Island)
ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 มาร์โก โปโลกล่าวถึงอาณาจักรนี้เป็น Samara ในขณะที่ Odoric of Pordenone นักเดินทางชาวอิตาลีร่วมสมัยของเขา ใช้รูปเขียน Sumoltra ต่อมาในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 รูป "Sumatra" กลายเป็นที่นิยมในต่างประเทศ เนื่องจากราชอาณาจักรซามูเดอราปาไซกับรัฐสุลต่านอาเจะฮ์ในยุคหลัง เรืองอำนาจ
นับตั้งแต่นั้นมา นักเขียนชาวยุโรปยุคหลังส่วนใหญ่เขียนชื่อเกาะในรูป Sumatra หรือรูปคล้ายกัน
ประชากร

| ปี | ประชากร | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1971  | 20,808,148 | —     |
| 1980  | 28,016,160 | +34.6% |
| 1990  | 36,506,703 | +30.3% |
| 1995  | 40,830,334 | +11.8% |
| 2000  | 42,616,164 | +4.4% |
| 2005  | 45,839,041 | +7.6% |
| 2010  | 50,613,947 | +10.4% |
| 2015  | 55,198,752 | +9.1% |
| 2020  | 58,557,211 | +6.1% |
| 2022  | 59,977,300 | +2.4% |
ข้อมูล:
เกาะสุมาตราไม่ได้มีประชากรหนาแน่นเป็นพิเศษ โดยเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 126 คนต่อตารางกิโลเมตร ซึ่งรวมแล้วมีประมาณ 59,977,300 คน (รายงานจากจำนวนประมาณการอย่างเป็นทางการในช่วงปลาง ค.ศ. 2022) ถึงกระนั้น เนื่องด้วยขนาดของเกาะ ทำให้เกาะสุมาตราเป็นเกาะที่มีประชากรมากเป็นอันดับ 5 ของโลก