กรมมหาดเล็ก 904

| ภาพรวมหน่วยงาน |
| --- | --- |
ก่อตั้ง: 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2436
หน่วยงานก่อนหน้า: กรมมหาดเล็กหลวง (2436-2478) กองมหาดเล็ก (2478-2560)
ฝ่ายบริหารหน่วยงาน: พลอากาศเอก อำนาจ จีระมณีมัย, อธิบดี มนัส เสือเปลี่ยว, รองอธิบดี พลโท กฤษดา สาริกา, รองอธิบดี
ต้นสังกัดหน่วยงาน: พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
กรมมหาดเล็ก 904 หรือชื่อเดิม กรมมหาดเล็ก หน่วยงานราชการในพระองค์ระดับกรม สังกัด สำนักพระราชวัง มีหน้าที่เกี่ยวกับการรับใช้ในกิจการส่วนพระองค์ต่าง ๆ ทุกประเภททั้งในพระราชฐานที่ประทับ และทุกที่ที่เสด็จไป ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม ร.ศ. 112 ตรงกับ พ.ศ. 2436 ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตาม พระราชบัญญัติกรมมหาดเล็ก โดยหมวด 1 ของพระราชบัญญัติฉบับนี้ได้แบ่งมหาดเล็กออกเป็น 4 ประเภทคือ
มหาดเล็กบรรดาศักดิ์
มหาดเล็กวิเศษ
มหาดเล็กคงกรม
มหาดเล็กยาม
ในวันที่ 7 มกราคม 2457 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดลำดับชั้นยศของมหาดเล็กเสียใหม่เพื่อป้องกันความสับสนได้แก่
| ยศมหาดเล็ก | เทียบยศทหารบก |
| --- | --- |
จางวางเอก: นายพลเอก
จางวางโท: นายพลโท
จางวางตรี: นายพลตรี
หัวหมื่น: นายพันเอก
รองหัวหมื่น: นายพันโท
จ่า: นายพันตรี
หุ้มแพร: นายร้อยเอก
รองหุ้มแพร: นายร้อยโท
มหาดเล็กวิเศษ: นายร้อยตรี
มหาดเล็กสำรอง: ทำการนายร้อยตรี (ว่าที่นายร้อยตรีในปัจจุบัน)
พันจ่าเด็กชา: จ่านายสิบ
พันเด็กชาเอก: นายสิบเอก
พันเด็กชาโท: นายสิบโท
พันเด็กชาตรี: นายสิบตรี
เด็กชา: พลทหาร

จากนั้นในวันที่ 23 ธันวาคม 2463 ได้โปรดเกล้าฯ ให้ออกประกาศแยกมหาดเล็กเป็นประเภทเพื่อความเป็นระเบียบได้แก่
1. ประเภทประจำการ คือผู้ที่รับราชการฉลองพระเดชพระคุณประจำอยู่ในกรมมหาดเล็ก
2. ประเภทกองหนุน คือผู้ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ออกจากประจำการเป็นกองหนุน ประเภทกองหนุนนี้ก็แบ่งออกเป็นอีก 4 ประเภท บรรดาข้าราชการกองหนุนนี้จะได้รับส่วนแบ่งเงินเดือนตามอัตราที่ได้รับพระราชทานขณะที่อยู่ในประเภทประจำการตามประเภทของกองหนุน คือประเภทที่ 1 รับพระราชทานเงินกองหนุนเดือนละ 1 ในสอง ประเภทที่ 2 หนึ่งในสาม ประเภทที่ 3 หนึ่งในสี่ ประเภทที่ 4 ไม่ได้รับพระราชทานเลย
3. ประเภทเบี้ยบำนาญ คือผู้ที่ทรงรักกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ออกจากประจำการ และรับพระราชทานเบี้ยบำนาญตามพระราชบัญญัติ
4. ประเภทพิเศษ คือขุนนางหรือเชื้อพระวงศ์ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งเครื่องยศมหาดเล็กเป็นพิเศษ
5. ประเภทนอกกอง คือผู้ที่ย้ายไปรับราชการนอกกรมมหาดเล็กหลวง หรือผู้ที่ต้องพักราชการ ออกจากราชการโดยไม่มีเบี้ยหวัดและเงินเดือน
นอกจากนี้ในวันถัดมายังได้โปรดเกล้าฯ ให้ออกประกาศว่าด้วยการแต่งเครื่องยศมหาดเล็กเป็น 4 ประเภทได้แก่
1. ประเภทประจำการ แต่งเครื่องยศมาหาเล็กตามพระราชกำหนดเครื่องแต่งกายข้าราชการพลเรือนในพระราชสำนัก และประกาศแก้ไขเพิ่มเติมบริบูรณ์ทุกอย่าง
2. ประเภทกองหนุนและเบี้ยบำนาญ คงแต่งเครื่องยศมหาดเล็กได้เช่นเดียวกับประเภทประจำการ พี่กันแต่ประเภทกองหนุนและเบี้ยบำนาญไม่มีเครื่องหมายประจำการเท่านั้น
3. ประเภทพิเศษนั้น ให้อนุโลมตามข้าราชการที่รับราชการฉลองพระเดชพระคุณประจำอยู่ในกรมมหาดเล็ก กล่าวคือถ้าขุนนางหรือเชื้อพระวงศ์ผู้นั้นรับราชการฉลองพระเดชพระคุณประจำอยู่ในกระทรวงใดก็ตามให้ติดเครื่องหมายประจำการได้ ถ้าผู้นั้นมิได้รับราชการประจำจะติดเครื่องหมายประจำการมิได้เป็นอันขาด
4. ประเภทนอกกอง คือผู้ที่ต้องย้ายจากกรมมหาดเล็กไปรับราชการทางกระทรวงทบวงอื่น หรือลาออกจากราชการ หรือพักราชการ จะแต่งเครื่องยศมหาดเล็กต่อไปอีกไม่ได้เป็นอันขาดนอกจากจะส่งพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งเป็นพิเศษ เพราะฉะนั้นให้เจ้าหน้าที่เรียกเครื่องยศมหาดเล็ก และเครื่องหมายซึ่งเป็นของหลวงที่ได้พระราชทานไปนั้นคืนให้สิ้นเชิง
ต่อมาในวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2468 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพระบรมราชโองการ ประกาศ จัดการปกครองกรมมหาดเล็กหลวงเสียใหม่ โดยให้มีจางวางผู้บัญชาการ 1 นายพร้อมกับให้มีจางวางผู้ควบคุมบังคับบัญชาการงานในกรมอีก 3 นายคือ
จางวางผู้บังคับการ เวรศักดิ์ เป็น จางวางกรมมหาดเล็กรับใช้
จางวางผู้บังคับการ เวรสิทธิ์ เป็นจางวางกรมชาวที่
จางวางผู้บังคับการ เวรฤทธิ์ เป็นจางวางกรมพระราชพาหนะ
จากนั้นในวันที่ 1 เมษายน 2469 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนยศข้าราชการในกรมมหาดเล็กให้เหมือนกับยศของข้าราชการในพระราชสำนักเพื่อความสะดวกดังต่อไปนี้
| ยศมหาดเล็ก | เปลี่ยนเป็น |
| --- | --- |
จางวางเอก: มหาเสวกเอก
จางวางโท: มหาเสวกโท
จางวางตรี: มหาเสวกตรี
หัวหมื่น: เสวกเอก
รองหัวหมื่น: เสวกโท
จ่า: เสวกตรี
หุ้มแพร: รองเสวกเอก
รองหุ้มแพร: รองเสวกโท
มหาดเล็กวิเศษ: รองเสวกตรี
มหาดเล็กสำรอง: ว่าที่รองเสวกตรี

ในวันที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2469 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้รวมกรมมหาดเล็กหลวงเข้ากับกระทรวงวังเพื่อความสะดวกทางราชการและประหยัดพระราชทรัพย์จากนั้นในวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2476 จึงได้มีการจัดวางโครงสร้างกรมมหาดเล็กหลวงเสียใหม่ โดยมีส่วนราชการคือ
สำนักงานเลขานุการ แบ่งเป็น 4 แผนกคือ
แผนกสารบรรณ
แผนกคลัง
แผนกเบ็ดเตล็ด
แผนกของพระราชทานและเงินท้ายที่นั่ง
กองมหาดเล็กรับใช้ แบ่งเป็น 5 แผนกคือ
แผนกกลาง
แผนกห้องพระบรรทม
แผนกรับใช้
แผนกคลังวรภาชน์
แผนกพระเครื่องต้น
กองมหาดเล็กชาวที่ แบ่งเป็น 6 แผนกคือ
แผนกกลาง
แผนกรักษา พระราชวังดุสิต
แผนกรักษา พระบรมมหาราชวัง
แผนกรักษา พระราชวังบางปะอิน
แผนกรักษา วังศุโขทัย
แผนกรักษา วังไกลกังวล
ต่อมาเมื่อมีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม แก้ไขเพิ่มเติมพุทธศักราช ๒๔๗๘ ได้มีการลดฐานะกระทรวงวังลงเป็น สำนักพระราชวังพร้อมกับการลดฐานะกรมมหาดเล็กหลวงลงเป็นกองมหาดเล็กตาม พระราชกฤษฎีกาจัดวางระเบียบราชการในสำนักพระราชวังและสำนักงานราชเลขานุการในพระองค์ พุทธศักราช ๒๔๗๘โดยแบ่งออกเป็น 3 แผนกคือ
แผนกกลาง
แผนกรับใช้
แผนกชาวที่
จากนั้นจึงได้มีการฟื้นฟูและยกฐานะกองมหาดเล็กขึ้นเป็นกรมมหาดเล็กอีกครั้งหนึ่งตามมาตรา 7 (4) แห่ง พระราชกฤษฎีกาจัดระเบียบราชการและการบริหารงานบุคคลของราชการในพระองค์ พุทธศักราช ๒๕๖๐ เมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2560 โดยยังคงเป็นส่วนราชการในสังกัดสำนักพระราชวังตามเดิมและในภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นกรมมหาดเล็ก 904 ต่อมา สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร จึงได้มีพระราชโองการโปรดเกล้า ฯ แต่งตั้งให้ นาวาอากาศตรี อัษฎาวุธ วัฒนางกูร เป็นอธิบดีกรมมหาดเล็ก 904 คนแรกตั้งแต่วันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2561
และในวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2563 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งให้ พลอากาศเอก อำนาจ จีระมณีมัย ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมมหาดเล็ก 904สืบต่อจากนาวาอากาศตรีอัษฎาวุธ