stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ภาษาทือกรึญญา
บริเวณที่ใช้ภาษา

ภาษาทือกรึญญาเป็นหนึ่งในสองภาษาที่สำคัญของเอริเทรียและรัฐทือกรัย (ซึ่งชาวทือกรัยเรียกว่า "ภาษาทือกรัย") ของเอธิโอเปีย เป็นภาษากลางสำหรับผู้ที่อพยพมาจากดินแดนเหล่านี้ และชาวเบตาอิสราเอลบางส่วนซึ่งปัจจุบันอาศัยอยู่ในอิสราเอล ยังเป็นภาษาของชาวเจเบอร์ตี (ชาวทือกรึญญามุสลิม) ในเอธิโอเปีย อีกทั้งไม่ควรสับสนกับภาษาทือเกรซึ่งใช้ในบริเวณที่ราบของเอริเทรียถึงทางทิศเหนือและทิศตะวันตกของพื้นที่ที่พูดภาษาทือกรึญญา
บรรณานุกรม

Amanuel Sahle (1998) Säwasäsǝw Tǝgrǝñña bǝsäfiḥ. Lawrencevill, NJ, USA: Red Sea Press. ISBN 1-56902-096-5
Dan'el Täxlu Räda (1996, Eth. Cal.) Zäbänawi säwasəw kʷ'ankʷ'a Təgrəñña. Mäx'älä
Rehman, Abdel. English Tigrigna Dictionary: A Dictionary of the Tigrinya Language: (Asmara) Simon Wallenberg Press. Introduction Pages to the Tigrinya Language ISBN 1-84356-006-2
Eritrean People's Liberation Front (1985) Dictionary, English-Tigrigna-Arabic. Rome: EPLF.
----- (1986) Dictionary, Tigrigna-English, mesgebe qalat tigrinya englizenya. Rome: EPLF.
Kane, Thomas L. (2000) Tigrinya-English Dictionary (2 vols). Springfield, VA: Dunwoody Press. ISBN 1-881265-68-4
Leslau, Wolf (1941) Documents tigrigna: grammaire et textes. Paris: Libraire C. Klincksieck.
Mason, John (Ed.) (1996) Säwasǝw Tǝgrǝñña, Tigrinya Grammar. Lawrenceville, NJ, USA: Red Sea Press. ISBN 0-932415-20-2 (ISBN 0-932415-21-0, paperback)
Praetorius, F. (1871) Grammatik der Tigriñasprache in Abessinien. Halle. ISBN 3-487-05191-5 (1974 reprint)
Täxästä Täxlä et al. (1989, Eth. Cal.) Mäzgäbä k'alat Təgrəñña bə-Təgrəñña. Addis Ababa: Nəgd matämiya dərəǧǧət.
Ullendorff, E. (1985) A Tigrinya Chrestomathy. Stuttgart: F. Steiner. ISBN 3-515-04314-4
Ze'im Girma (1983) Lǝsanä Ag’azi. Asmara: Government Printing Press.
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น 
อื่น ๆ:  IdRef
รชินิกานต์

| รชินิกานต์ |
| --- | --- |
รชินิกานต์เมื่อปี 2018
เกิด: จิวาชิ ราว เกยิกวาฏ  (1950-12-12) 12 ธันวาคม ค.ศ. 1950 (73 ปี) บังกาลอร์, รัฐไมสูรุ (ปัจจุบัน รัฐกรณาฏกะ) ประเทศอินเดีย
ชื่ออื่น:  รัชนี  ราชินี  ธไลวรร (தலைவர்; แปลว่า ผู้นำ)  ซูเปอร์สตาร์  สไตล์มันนัน (แปลว่า จ้าวแห่งสไตล์) 
อาชีพ:  นักแสดง  ผู้ผลิตภาพยนตร์ 
ปีปฏิบัติงาน: 1975–present
คู่สมรส: ลธา รชินิกานต์ (สมรส 1981)
บุตร:  ไอษวรรยะ  สุนทรยะ 
ญาติ: ตระกูลรชินิกานต์
รางวัล: รางวัลดาดาสาเฟบ ผาลเก (2020)  ปัทมวิภูษาน (2016) NTR National Award (2016) Padma Bhushan (2000) กาไลมามณี (1984) (รายชื่อรางวัล)
รชินิกานต์ (ทมิฬ: ரஜினிகாந்த், อักษรโรมัน: Rajinikanth) หรือชื่อเมื่อเกิด จิวาชิ ราว เกยิกวาฏ (ทมิฬ: சிவாஜி ராவ் கெயிக்வாட், อักษรโรมัน: Shivaji Rao Gaekwad, เกิด 12 ธันวาคม 1950) เป็นนักแสดง ผู้ผลิตภาพยนตร์ และนักเขียนบทภาพยนตร์ชาวอินเดีย ผู้มีผลงานหลักอยู่ในวงการภาพยนตร์ภาษาทมิฬ เขาเป็นเจ้าของรางวัลหลายชิ้น เช่น นักแสดงชายยอดเยี่ยมรัฐทมิฬนาฑู และนักแดสงชายทมิฬยอมเยี่ยมฟิล์มแฟร์ รชินิกานต์ได้รับรางวัลเกียรติยศจากรัฐบาลอินเดียได้แก่ปัทมภูษานในปี 2000 และปัทมวิภูษานในปี 2016 เขาได้รับรางวัลเชวาเลียร์ ศิวาจี สำหรับความผลงานในวงการภาพยนตร์อินเดีย ในงานมอบรางวัลวิชัยครั้งที่ 4 ในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติอินเดีย ครั้งที่ 45 ในปี 2014 เขาได้รับ "รางวัลทศวรรษสำหรับบุคคลภาพยนตร์อินเดียแห่งปี" และในเทศกาลครั้งที่ 50 ในปี 2019 เขาได้รับรางวัลไอคอนออฟโกลบัลจูบิลี (Icon of Global Jubilee) เขาเป็นนักแสดงชายที่มีรายได้สูงสุดในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ภาษาทมิฬเป็นอันดับสอง รองจาก เอ็ม จี รามจันทรัน
เขาเดบิวต์ผลงานแสดงในละครภาษาทมิฬปี 1975 กำกับโดย เค บาลจันทระ เรื่อง อปูรวราคงคัล เขาเริ่มต้นงานในวงการแสดงด้วยบทบาทตัวร้ายในภาพยนตร์ภาษทมิฬหลายเรื่อง ภาพยนตร์ปี 1995 กำกับโดยสุเรศ กฤษณะ (Suresh Krissna) เรื่อง บาชฮา ซึ่งเขาเล่นเป็นหัวหน้ากลุ่มอาชญากรรม ถือเป็นความสำเร็จครั้งสำคัญในแง่ธุรกิจของเขา และทำให้รชนีกฆานธ์ได้รับสถานะในทมิฬนาฑูเป็น "ราวกับพระเจ้า" (god-like) ภาพยนตร์ปี 2007 เรื่อง ศิวาจี ที่เขาแสดงเป็นภาพยนตร์เรื่องที่สามของอินเดียที่ทำรายได้ทะลุหนึ่งพันล้านรูปี เขาเล่นบทบาทคู่ขนานเป็นนักวิทยาศาสตร์และหุ่นยนต์คล้ายมนุษย์ในภาพยนตร์ไซไฟเรื่อง Enthiran (2010) และภาคต่อ 2.0 (2018) ทั้งสองเรื่องเป็นภาพยนตร์อินเดียที่ต้นทุนผลิตสูงที่สุดในประวัติศาสตร์เมื่อขณะที่ปล่อยภาพยนตร์ และเป็นหนึ่งในภาพยนตร์ที่ทำรายได้สูงที่สุดของอินเดีย
ราวัลปินดี

| ราวัลปินดี راولپنڈی |
| --- | --- |
ตำแหน่งที่ตั้งของเมือง
พิกัด:  33°36′0″N 73°02′0″E﻿ / ﻿33.60000°N 73.03333°E﻿ / 33.60000; 73.03333
ประเทศ: ‎  ปากีสถาน
แคว้น: ปัญจาบ
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 5,286 ตร.กม. (2,041 ตร.ไมล์)
ความสูง: 500 เมตร (1,600 ฟุต)
ประชากร (พ.ศ. 2549)
 • ทั้งหมด: 3,039,550 คน
เขตเวลา: UTC+5 (PST)
เว็บไซต์: http://www.rawalpindi.gov.pk/
ราวัลปินดี (อูรดู: راولپنڈی) เป็นเมืองในประเทศปากีสถาน ตั้งอยู่ในแคว้นปัญจาบ ใกล้กับกรุงอิสลามาบาด เป็นเมืองศูนย์กลางของกองทัพปากีสถาน และเคยเป็นเมืองหลวงของประเทศขณะที่กรุงอิสลามาบาดกำลังสร้างในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960
เมืองราวัลปินดีมีพื้นที่ 5,286 ตารางกิโลเมตร มีประชากรประมาณ 3,039,550 คน
33°36′N 73°02′E﻿ / ﻿33.600°N 73.033°E﻿ / 33.600; 73.033
พายุไต้ฝุ่นเจอลาวัต (พ.ศ. 2555)

สำหรับพายุลูกอื่นที่มีชื่อเดียวกัน ดูที่ พายุเจอลาวัต
| --- | --- |
พายุไต้ฝุ่นเจอลาวัตขณะมีกำลังแรงสูงสุดเมื่อวันที่  25 กันยายน พ.ศ. 2555
ประวัติทางอุตุนิยมวิทยา
ก่อตัว: 20 กันยายน พ.ศ. 2555
นอกเขตร้อน: 1 ตุลาคม พ.ศ. 2555
สลายตัว: 3 ตุลาคม พ.ศ. 2555
พายุไต้ฝุ่นรุนแรง
10-นาที ของเฉลี่ยลม  (JMA)
ความเร็วลมสูงสุด: 215 กม./ชม. (130 ไมล์/ชม.)
ความกดอากาศต่ำสุด: 905 เฮกโตปาสกาล (มิลลิบาร์) ; 26.72 นิ้วปรอท
พายุไต้ฝุ่น
10-นาที ของเฉลี่ยลม  (TMD)
ความเร็วลมสูงสุด: 215 กม./ชม. (130 ไมล์/ชม.)
ความกดอากาศต่ำสุด: 905 เฮกโตปาสกาล (มิลลิบาร์) ; 26.72 นิ้วปรอท
พายุซูเปอร์ไต้ฝุ่นระดับ 5
1-นาที ของเฉลี่ยลม  (SSHWS/JTWC)
ความเร็วลมสูงสุด: 285 กม./ชม. (180 ไมล์/ชม.)
ความกดอากาศต่ำสุด: 900 เฮกโตปาสกาล (มิลลิบาร์) ; 26.58 นิ้วปรอท
ผลกระทบ
ผู้เสียชีวิต: 2 ราย
ความเสียหาย: $115 ล้านดอลลาร์สหรัฐ  (ค่าเงินปี พ.ศ. 2555 USD)
พื้นที่ได้รับผลกระทบ: ฟิลิปปินส์, ญี่ปุ่น, รัฐอะแลสกา,  ไต้หวัน, รัสเซียตะวันออกไกล
IBTrACS
ส่วนหนึ่งของ ฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2555
พายุไต้ฝุ่นเจอลาวัต (อักษรโรมัน: Jelawat) หรือที่ในประเทศฟิลิปปินส์เรียกว่า พายุซูเปอร์ไต้ฝุ่นลาวิน (ตากาล็อก: Lawin) เป็นพายุหมุนเขตร้อนที่รุนแรงเป็นอันดับสองรองจากไต้ฝุ่นซันปา ประจำฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2555 ในแง่ของอัตราเร็วลมพายุสูงสุดสิบนาทีซึ่งวัดได้เท่ากับไต้ฝุ่นซันบา นอกจากนี้พายุโบเวนและพายุซันบา รวมถึงพายุไต้ฝุ่นเจอลาวัตเป็นไต้ฝุ่นที่ขึ้นฝั่งเกาะโอกินาว่าในปี พ.ศ. 2555 ชื่อเจอลาวัตเป็นชื่อที่ส่งโดยประเทศมาเลเซีย โดยคำว่า "เจอลาวัต" ในภาษามาเลเซียหมายถึง ปลาบ้า
พายุไต้ฝุ่นเจอลาวัตมีความเร็วลมสูงสุดในช่วงปลายวันที่ 24 กันยายนและคงไว้ได้เกือบสองวัน พายุไต้ฝุ่นเคลื่อนที่ผ่านจังหวัดโอกินาว่าเมื่อวันที่ 29 กันยายนและในที่สุดก็ขึ้นฝั่งบริเวณจังหวัดไอจิในประเทศญี่ปุ่นเมื่อวันที่ 30 กันยายน มีผู้เสียชีวิต 2 คนจากเหตุการณ์พายุครั้งนี้
ประวัติทางอุตุนิยมวิทยา

วันที่ 17 กันยายน มีการตรวจพบความแปรปรวนเขตร้อนทางทิศตะวันออกของกวม
วันที่ 20 กันยายน JTWC ประกาศ TCFA พร้อม JMA ประกาศทวีความรุนแรงบริเวณความกดอากาศต่ำเป็นดีเปรสชันเขตร้อน (TD), 8 ชั่วโมงต่อมา PAGASA ได้ทวีความรุนแรงของระบบให้เป็นดีเปรสชันเขตร้อนและใช้ชื่อ "ลาวิน (Lawin)" จากนั้น JTWC ได้ประกาศทวีความรุนแรงของมันเป็นดีเปรสชันเขตร้อนด้วยเช่นกัน
ต่อมา JMA ได้ประกาศทวีความรุนแรงของระบบเป็นพายุโซนร้อน (TS) และใช้ชื่อ "เจอลาวัต (Jelawat)" เช่นเดียวกับ JTWC
วันที่ 21 กันยายน เพียงครึ่งวันต่อจากนั้น JMA ได้ประกาศทวีความรุนแรงของ เจอลาวัต เป็นพายุโซนร้อนกำลังแรง (STS)
วันที่ 23 กันยายน ทั้ง JMA และ JTWC ประกาศทวีความรุนแรงของ เจอลาวัต เป็นไต้ฝุ่น (TY) ขณะที่ตัวพายุเริ่มรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ จนกลายเป็นไต้ฝุ่นระดับ 1 (Category 1 Typhoon) และกลายเป็น ไต้ฝุ่นระดับ 4 (Category 4 Typhoon) ภายในระยะเวลา 12 ชั่วโมง ขณะที่เริ่มมีการพัฒนาของตาพายุเล็ก ๆ บริเวณใจกลางพายุ
วันที่ 25 กันยายน เจอลาวัต มีขนาดกว้างขึ้น 50 กิโลเมตร หลังจากมีพนังขอบตาพายุ, JTWC ประกาศทวีความรุนแรงของระบบเป็น ซูเปอร์ไต้ฝุ่นระดับ 5 (Category 5 Super Typhoon)
วันที่ 26 กันยายน JTWC ประกาศลดระดับความรุนแรงเป็น ซูเปอร์ไต้ฝุ่นระดับ 4 (Category 4 Super Typhoon)
วันที่ 28 กันยายน หลังจากไต้ฝุ่นเจอลาวัตขึ้นฝั่งที่เกาะไต้หวัน ก็ได้อ่อนกำลังลงเรื่อยๆ จาก ซูเปอร์ไต้ฝุ่นระดับ 4 เป็นไต้ฝุ่นระดับ 3 และ 2 และเนื่องจากอุณหภูมิผิวน้ำทะเลที่เย็นขึ้นทำให้มันอ่อนกำลังลงไปอีกเป็น ไต้ฝุ่นระดับ 1
ดูเพิ่ม

สถานีย่อยพายุหมุนเขตร้อน
ฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2555
รายชื่อของพายุเจอลาวัต
แหล่งข้อมูลอื่น

พายุหมุนเขตร้อนระบบดิจิทัล (Digital Typhoon) ข้อมูลของพายุไต้ฝุ่นเจอลาวัต (1217)
สำนักงานอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่น (JMA) ข้อมูลเส้นทางของพายุไต้ฝุ่นเจอลาวัต (1217)
สำนักงานอุตุนิยมวิทยาไทย (TMD) ข้อมูลเส้นทางของพายุไต้ฝุ่นเจอลาวัต (1217)
ศูนย์เตือนไต้ฝุ่นร่วม (JTWC) ข้อมูลเส้นทางของพายุซูเปอร์ไต้ฝุ่นเจอลาวัต (18W)
แผนที่แสดงเส้นทาง และความรุนแรงของพายุตามมาตราส่วนแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน
ความรุนแรงของพายุ
มาตราเฮอริเคนแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน
  พายุดีเปรสชันเขตร้อน (≤62 กม./ชม.)

  พายุโซนร้อน (63–117 กม./ชม.)

  พายุเฮอริเคนระดับ 1 (118–153 กม./ชม.)

  พายุเฮอริเคนระดับ 2 (154–177 กม./ชม.)

  พายุเฮอริเคนระดับ 3 (178–208 กม./ชม.)

  พายุเฮอริเคนระดับ 4 (209–251 กม./ชม.)

  พายุเฮอริเคนระดับ 5 (≥252 กม./ชม.)

  พายุที่ไม่ทราบความเร็วลม


ประเภทของพายุ
 พายุหมุนเขตร้อน
 พายุหมุนกึ่งเขตร้อน
 พายุหมุนนอกเขตร้อน / หย่อมความกดอากาศต่ำที่หลงเหลือ / รบกวนของเขตร้อน / ลมมรสุมพายุดีเปรสชั่นเขตร้อน
มุปปันตัล

| มุปปันตัล อรัลโวอิโมฬี |
| --- | --- |
หมู่บ้าน
ทุ่งกังหันลมมุปปันตัลมองจากสถานีรถไฟ
ประเทศ:  อินเดีย
รัฐ: ทมิฬนาฑู
อำเภอ: กันยากุมารี
เขตเวลา: UTC+5:30 (IST)
มุปปันตัล (ทมิฬ: முப்பந்தல்; Muppandal) เป็นหมู่บ้านขนาดเล็กในอำเภอกันยากุมารี รัฐทมิฬนาฑู ทางตอนใต้ของประเทศอินเดีย ตั้งอยู่ในภูมิภาคที่มีภูมิประเทศเป็นหุบเขา และได้รับลมจากทะเลอาหรับพัดแทรกผ่านหุบเขาเข้ามา
หมู่บ้านนี้ได้รับประโยชน์ทางเศรษฐกิจอย่างมากจากการสร้าทุ่งกังหันลมมุปปันตัลซึ่งใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้าจากแรงลม ทุ่งกังหันลมนี้ถือเป็นทุ่งกังหันลมบนดินที่ใหญ่ที่สุดอันดับสองของโลก และดึงดูดการลงทุนในภาคธุรกิจพลังงานทดแทนจากนักลงทุนข้ามชาติ สร้างงานหลายพันตำแหน่งและช่วยให้ความเป็นอยู่ของคนในหมู่บ้านดีขึ้น เนื่องด้วยที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ของมุปปันตัลประกอบกับลมมรสุมรายฤดูทำให้ที่นี่เหมาะสมมากต่อการสร้างทุ่งกังหันลมเพื่อผลิตพลังงานไฟฟ้า ขีดความสามารถในการผลิตพลังงานไฟฟ้าของทุ่งกังหันลมในมุปปันตัลและบริเวณโดยรอบมีการประมาณไว้อยู่ที่ 1500 MW หรือคิดเป็น 20% ของอินเดียทั้งประเทศ
ในมุปปันตัลเป็นที่ตั้งของศาลเจ้าบูชาอวไวยาร์ ผู้เป็นกวีฮินดูในยุคสังฆัม โดยมนเทียรนี้ตามธรรมเนียมเชื่อว่าเป็นจุดที่เธอเสียชีวิตลง ตามตำนานว่ากันว่าอวไวยาร์เมื่อครั้นเข้าร่วมพิธีสมรสได้ส่งคำเชิญผู้นำแห่งอาณาจักรเจระ, โจฬะ และ ปาณฑยะ กษัตริย์ของทั้งสามอาณาจักรได้สร้างมณฑป (หรือ ปันตัล) ขึ้นสามหลังบนที่ดินที่ได้จัดสรรไว้ให้ จึงเป็นที่มาของชื่อมุปปันตัล อันแปลว่าสามปันตัล
แหล่งข้อมูลอื่น

Tapping the Wind - India
Massive wind turbine generator installed near Koodankulam
Power Stations - India's Largest Windpower Facilities (10 MW and Greater)
8°15′39″N 77°32′55″E﻿ / ﻿8.26083°N 77.54861°E﻿ / 8.26083; 77.54861
รามสวามี เวนกทรมัณ

| รามสวามี เวนกทรมัณ |
| --- | --- |


ประธานาธิบดีของอินเดีย
ดำรงตำแหน่ง 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2525 – 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2535
นายกรัฐมนตรี: ราจีฟ คานธี วิศวนาถ ประทับ ซิงห์
รองประธานาธิบดี: ศานกร ทยาล ศารมา
ก่อนหน้า: ไซล ซิงห์
ถัดไป: ศานกร ทยาล ศารมา
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 4 ธันวาคม พ.ศ. 2453 รัฐทมิฬนาฑู ประเทศอินเดีย
เสียชีวิต: 21 มกราคม พ.ศ. 2552 (98 ปี) กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย
ศาสนา: ฮินดู
พรรคการเมือง: พรรคคองเกรสอินเดีย
คู่สมรส: ชานกี เวนกทรมัณ
ลายมือชื่อ: 

รามสวามี เวนกทรมัณ (ทมิฬ: ரா. வெங்கட்ராமன்) เกิดเมื่อวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2453 เป็นประธานาธิบดีคนที่ 11 ของอินเดีย รามสวามี เวนกทรมัณเกิดที่รัฐทมิฬนาฑู ทางตอนใต้ของอินเดีย และเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญของอินเดียร่วมกับบาบาซาเฮบ อามเพฑกร ในสมัยของราเชนทระ ปรสาท
| ก่อนหน้า |  | รามสวามี เวนกทรมัณ |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| มุหัมมัด หิทายตุลลาห์ |  | รองประธานาธิบดีอินเดีย คนที่ 7  (26 มกราคม พ.ศ. 2493 – 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2505) |  | ศานกร ทยาล ศารมา |
| ไซล ซิงห์ |  | ประธานาธิบดีอินเดีย คนที่ 11  (25 กรกฎาคม พ.ศ. 2525 – 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2535) |  | ศานกร ทยาล ศารมา |
| ด ค ก ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐอินเดีย |
| --- | --- | --- |
| ราเชนทระ ปรสาท • สรวปัลลี ราธากฤษณัน • ซากีร์ ฮุสเซน • วราหคิรี เวกฏะ คิรี • มุหัมมัด หิทายตุลลาห์ • วราหคิรี เวกฏะ คิรี • ฟากูรุดดีน อาลี อะห์มัด • พสัปปา ธนัปปา ชตี • นีลัม สันชีวะ เรฑฑี • ไซล สิงห์ • รามสวามี เวนกทรมัณ • ศานกร ทยาล ศารมา • โกจเจรีล รามัน นารายณัน • อับดุล กลาม • ประติภา ปาฏีล • ปรณพ มุขรจี • ราม นาถ โกวินท์ • เทราปที มุรมู | ราเชนทระ ปรสาท • สรวปัลลี ราธากฤษณัน • ซากีร์ ฮุสเซน • วราหคิรี เวกฏะ คิรี • มุหัมมัด หิทายตุลลาห์ • วราหคิรี เวกฏะ คิรี • ฟากูรุดดีน อาลี อะห์มัด • พสัปปา ธนัปปา ชตี • นีลัม สันชีวะ เรฑฑี • ไซล สิงห์ • รามสวามี เวนกทรมัณ • ศานกร ทยาล ศารมา • โกจเจรีล รามัน นารายณัน • อับดุล กลาม • ประติภา ปาฏีล • ปรณพ มุขรจี • ราม นาถ โกวินท์ • เทราปที มุรมู |  |
ลีฟูกา

แผนที่เกาะลีฟูกา
ลีฟูกา (ตองงา: Lifuka) เป็นเกาะภายใต้อำนาจอธิปไตยของราชอาณาจักรตองงา ตั้งอยู่บริเวณกลุ่มเกาะฮาอะไป ทางตอนกลางของประเทศ และอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของกรุงนูกูอาโลฟา เกาะแห่งนี้เป็นศูนย์กลางการบริหารของเขตฮาอะไป เนื่องจากปาไงตั้งอยู่บนเกาะแห่งนี้ ลีฟูกามีพื้นที่ 11.42 ตารางกิโลเมตร และมีประชากร 2,968 คน
ลีฟูกาเป็นสถานที่ที่กัปตันเจมส์ คุกเรียกตองงาว่า "หมู่เกาะแห่งมิตรภาพ" นอกจากนี้ลีฟูกายังมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ในฐานะที่เป็นที่ทอดสมอสุดท้ายของเรือ ปอร์โตแปรงซ์ ที่ใน ค.ศ. 1806 นักเดินเรือและนักล่าวาฬชาวอังกฤษถูกชาวพื้นเมืองจากชายฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือเข้าโจมตี พร้อมทั้งสังหารลูกเรือส่วนใหญ่ ลูกเรือที่มีชีวิตรอดคนหนึ่งคือวิลเลียม มารีเนอร์ ที่ต่อมาได้ผูกมิตรกับกษัตริย์ท้องถิ่นและใช้ชีวิตในตองงา 4 ปี ก่อนที่จะได้รับอนุญาตให้กลับอังกฤษ ซึ่งการใช้ชีวิตในครั้งนั้นนำไปสู่การเขียนหนังสือชื่อ An account of the natives of the Tongan Islands ที่บอกเล่าประสบการณ์ของมารีเนอร์ในตองงา และกลายเป็นหนังสือสำคัญทางด้านมานุษยวิทยาตองงา ใน ค.ศ. 2009 ได้มีการค้นพบสมอเรือ ปอร์โตแปรงซ์ โดยนักดำน้ำจากลีฟูกา และในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2012 ได้มีการค้นพบจุดที่เรืออับปรางบริเวณเกาะโฟอา ซึ่งออยู่ถัดไปทางเหนือของเกาะลีฟูกา
รามนาตจุวามิโกยิล

| ศรีรามนาตจุวามิโกยิล |
| --- | --- |
อะรุลมิกุ ศรี รามนาถสวามี ติรุโฆยิล
โคปุรัมสีทองอร่ามของศรีรามนาถสวามีโกยิล
ศาสนา
ศาสนา: ศาสนาฮินดู
เขต: รามนาถปุรัม
เทพ: ราเมศวร (พระศิวะ) ราเมศวรี (พระปารวตี)
ที่ตั้ง
ที่ตั้ง: ราเมศวรัม
รัฐ: รัฐทมิฬนาฑู
ประเทศ:  ประเทศอินเดีย
ที่ตั้งในรัฐทมิฬนาฑู
พิกัดภูมิศาสตร์: 9°17′17″N 79°19′02″E﻿ / ﻿9.288106°N 79.317282°E﻿ / 9.288106; 79.317282
สถาปัตยกรรม
ประเภท: สถาปัตยกรรมทมิฬ
รามนาตจุวามิโกยิล (ทมิฬ: இராமநாதசுவாமி கோயில்) เป็นโบสถ์พราหมณ์บูชาพระศิวะในเมืองราเมศวรัม บนเกาะปามปันในรัฐทมิฬนาฑู ประเทศอินเดีย และเป็นหนึ่งในสิบสองชโยติรลึงค์, 275 ปาทัลเปตรสถลัม โกยิลมีการขยับขยายในศตวรรษที่ 12 โดยจักรวรรดิปัณฑยะ และครรภคฤห์ประธานได้รับการทำนุบำรุงโดยชัยวีระ จินไกอริยันแห่งอาณาจักรชัฟนา โกยิลนี้มีระเบียงที่ยาวที่สุดในบรรดาโบสถ์พราหมณ์ในประเทศอินเดีย เทพเจ้าองค์ประธานคือพระศิวะในรูปของลิงคัมของรามนาถสวามี เชื่อกันว่าประดิษฐานขึ้นโดยพระรามก่อนพระองค์จะข้ามสะพานไปยังลังกาทวีป ราชโคปุรัมของโกยิลสูล 53 เมตร
รามายณะระบุว่าพระราม อวตารปางที่เจ็ดของพระวิษณุภาวนาต่อพระศิวะเพื่อให้ยกโทษที่บาปที่สังหารพรหมิณขณะทำศึกกับราวณะในลังกาทวีป พระรามประสงค์จะมีศิวลึงค์องค์หนึ่งเพื่อบูชาพระศิวะ จึงได้รับสั่งให้หนุมานไปนำลึงค์นั้นมาจากหิมาลัย แต่หนุมานมาถึงช้า พระรามจึงเสกลึงค์ขนาดเล็กขึ้นจากทรายที่มีบนชายหาด ลึงค์นี้เชื่อกันว่าคือรามนาถสวามีลึงคัม องค์ประธานของโกยิลนี้ ซึ่งแทนองค์รามนาถสวามี (พระศิวะ) ปัจจุบันในครรภคฤห์ ประดิษฐานลึงค์คัมทั้งสององค์ องค์หนึ่งเสกขึ้นจากทรายโดยพระราม เป็นองค์ประธาน อีกองค์คือที่หนุมานนำมาจากเขาไกรลาศ เรียกวิศวลึงค์ หรือวิศวลึงค์คัม
มักบะเรบีบีจาวินดี

| --- | --- |
مقبرہ بی بی جیوندی
ภาพแสดงหมู่โครงสร้างที่ยังหลงเหลือของมักบะรา
th
พิกัด: 29°14′27″N 71°03′09″E﻿ / ﻿29.24086°N 71.05244°E﻿ / 29.24086; 71.05244
ที่ตั้ง: อูจชารีฟ แคว้นปัญจาบ ประเทศปากีสถาน
ประเภท: ศาลเจ้าซูฟี และ ที่ไว้ศพ
มักบะเรบีบีจาวินดี (อูรดู: مقبرہ بی بی جیوندی) หรือ ที่ไว้ศพบีบี จาวินดี (อังกฤษ: Tomb of Bibi Jawindi) เป็นโบราณสถานในทางตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองอูจชารีฟ อดีตนครเก่าแก่ที่ตั้งขึ้นโดยอะเล็กซานเดอร์มหาราช แคว้นปัญจาบ ประเทศปากีสถาน ปัจจุบันอยู่ในรายชื่อแหล่งมรดกโลกเบื้องต้นของยูเนสโก และเป็นศาลเจ้าในศาสนาอิสลามนิกายซูฟี สร้างขึ้นในราวคริสต์ศตวรรษที่ 15
มักบะรา (ที่ไว้ศพ) นี้สร้างขึ้นด้วยอิฐเคลือบกระเบื้องบนฐานรูปแปดเหลี่ยม มักบะเรบีบีจาวินดีถือเป็นโบราณสถานที่ประดับประดาอย่างงดงามที่สุดแห่งหนึ่งในอูจชารีฟ
การอนุรักษ์

มักบะราความเสียหายอย่างมากตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมาจากสภาวะทางภูมิอากาศที่โหดร้าย โดยเฉพาะในปี 1817 ซึ่งโครงสร้างกว่าครึ่งหนึ่งถูกพัดทำลายไปในอุทกภัยใหญ่ในพื้นที่ ซากที่เห็นในปัจจุบันจึงเป็นเพียงครึ่งกนึ่งของโครงสร้างที่เคยมีเท่านั้น ในปี 1999 หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ได้นำผู้เชี่ยวชาญและความช่วยเหลือจากนานาชาติเข้ามาเพื่อช่วยอนุรักษ์ อย่างไรก็ตาม ด้วยสภาวะความชื้น, การแทรกเข้ามาของเกลือ และการกัดกร่อนรุนแรง โครงสร้างของมักบะรายังคงค่อย ๆ แตกสลายอยู่ตลอด รวมถึงมีความพยายามอนุรักษ์ที่ไม่ถูกต้องตามหลักยิ่งทำลายโครงสร้างไปมากกว่าเก่า กองทุนเวิลด์มอนูเมนท์ระบุให้มักบะราเป็นหนึ่งในโราณสถานเฝ้าระวังสามครั้ง ในรายชื่อปี 1998, 2000 และ 2002
ระเบียงภาพ

พื้นที่ยริเวณที่ไว้ศพ
รายละเอียดชิ้นโมเสกตกแต่งมักบะรา
ภาพด้านข้างแสดงโครงสร้างที่หายไปครึ่งหนึ่ง
ภาพถ่ายเมื่อปี 2013
กำแพงส่วนหน้าของมักบะราบะรา
ตูอีโตงา

| --- | --- |


พระราชอิสริยยศ: ตูอีโตงาแห่งจักรวรรดิตูอีโตงา
ปกครอง: จักรวรรดิตูอีโตงา
เชื้อชาติ: ตองงา และ ซามัว
สาขา: กาลานีอูวาลู
จำนวนพระมหากษัตริย์: 39 พระองค์
ประมุขพระองค์แรก: สมเด็จพระเจ้าอะโฮเออิตู
ประมุขพระองค์สุดท้าย: สมเด็จพระเจ้าเลาฟิลิตองงา
ช่วงระยะเวลา: ค.ศ. 950–1826
สถาปนา: ค.ศ. 950
สิ้นสุด: ค.ศ. 1826
ล่มสลาย: ค.ศ. 1865
ราชวงศ์ถัดไป: ราชวงศ์ตูโปอู   ราชอาณาจักรตองงา
ด ค ก
ตูอีโตงา (ตองงา: Tuʻi Tonga) เป็นราชวงศ์ที่ปกครองจักรวรรดิตูอีโตงา โดยตำนานกล่าวถึงการที่เทพเจ้าตากาโลอาพระเจ้าของชาวตองงามีพระโอรสกับหญิงมนุษย์โลก แล้วให้กำเนิดออกมาเป็นพระเจ้าอะโฮเออิตู ซึ่งพระเจ้าอะโฮเออิตูนี้เป็นต้นราชวงศ์ตูอีโตงา โดยสถาปนาราชวงศ์นี้ในประมาณ ค.ศ. 950 ราชวงศ์ตูอีโตงาเจริญถึงขีดสุดในช่วงเวลาประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 12 ในรัชสมัยของพระเจ้าโมโม พระเจ้าตูอิตาตูอิและพระเจ้าตาลาตามา ซึ่งสามารถขยายอาณาเขตได้กว้างไกล จนกระทั่งประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 15 ราชวงศ์ตูอีโตงาเริ่มเสื่อมอำนาจลงจากการโอนอำนาจส่วนใหญ่ให้ตูอิฮาอะตากาลาอัว จนกระทั่งหมดอำนาจไปใน ค.ศ. 1826 และเสื่อมสลายไปใน ค.ศ. 1865 สำหรับกฎการสืบราชสมบัติของราชวงศ์นี้จะสืบจากพระบิดาสู่พระโอรสเท่านั้น ปัจจุบันเชื้อสายของราชวงศ์นี้ยังอยู่ในสายกาลานีอูวาลู
การก่อตั้งราชวงศ์และการขยายอำนาจ

ราชวงศ์ตูอีโตงาก่อตั้งโดยพระเจ้าะโฮเออิตู ซึ่งตามตำนานเชื่อว่าเป็นพระราชโอรสของเทพเจ้าพื้นเมือง เมื่อสิ้นรัชกาลของพระเจ้าอะโฮเออิตูนั้น ไม่ปรากฏหลักฐานใดๆเกี่ยวกับบทบาทของราชวงศ์ นอกจากรายพระนามพระมหากษัตริย์ จนกระทั่งถึงในรัชสมัยพระเจ้าโมโม พระเจ้าตูอิตาตูอิและพระเจ้าตาลาตามา ราชวงศ์มีบทบาทสำคัญในการขยายอำนาจของจักรวรรดิได้ตั้งแต่นีวเวถึงติโกเปีย หลังจากรัชกาลพระเจ้าตาลาตามาเกิดวิกฤตการณ์สืบราชสมบัติเพราะพระเจ้าตาลาตามาไม่มีพระโอรส จึงตั้งท่อนไม้ขึ้นเป็นตูอีโตงาพระนามว่าพระเจ้าตูอีโตงานุย โอเอตามาตู เพื่อให้เป็นพระราชบิดาของพระเจ้าตาลาอิฮาอะเปเปซึ่งเป็นพระอนุชาของพระเจ้าตาลาตามา
ยุคเสื่อมของราชวงศ์

นับตั้งแต่พระเจ้าฮาเวอาที่ 1 ตูอีโตงาพระองค์ที่ 19 จนถึงรัชสมัยของพระเจ้าตากาลาอัว ตูอีโตงาพระองค์ที่ 23 มีเหตุการณ์ลอบสังหารบ่อยครั้ง พระเจ้าเกาอูลูโฟนูอาที่ 1 จึงตั้งราชวงศ์ตูอิฮาอะตากาลาอัวขึ้น เพื่อช่วยตูอีโตงาปกครอง อย่างไรก็ตามหลังจากสิ้นรัชสมัยของพระเจ้าเกาอูลูโฟนูอาที่ 1 ตูอิฮาอะตากาลาอัวได้เนรเทศตูอีโตงาไปอยู่ที่ซามัว จนกระทั่งตูอีโตงาอ่อนแอลง จึงเชิญตูอีโตงากลับมาปกครอง แต่ไม่มีพระราชอำนาจใดๆมากนัก เป็นเพียงแต่ผู้นำทางจิตวิญญาณเท่านั้น
การสิ้นสุดราชวงศ์

ราชวงศ์ตูอีโตงาสิ้นสุดลง เมื่อเตาฟาอาเฮาได้รับชัยชนะเหนือพระเจ้าเลาฟิลิตองงาใน ค.ศ. 1826 ทำให้พระราชอำนาจทุกอย่างของตูอีโตงาหมดลง คงเหลือเพียงแต่ตำแหน่งในนามจนพระเจ้าเลาฟิลิตองงาสวรรคตใน ค.ศ. 1865 ก็มิได้ตั้งใครขึ้นมาดำรงตำแหน่งตูอีโตงาอีก จึงถือว่าราชวงศ์ตูอีโตงาสิ้นสุดลง โดยมีพระมหากษัตริย์ที่มาจากราชวงศ์นี้รวมทั้งสิ้น 39 พระองค์
มรดกของราชวงศ์

การปกครองภายใต้ราชวงศ์นี้ มีการก่อสร้างลางีสำหรับฝังพระบรมศพของตูอีโตงาโดยเฉพาะ ซึ่งอยู่บริเวณเมืองมูอา และเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญอย่างหนึ่งของประเทศตองงา