stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ดองดึง

| ดองดึง |
| --- | --- |


การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
ไม่ได้จัดลำดับ:: Angiosperms
ไม่ได้จัดลำดับ:: Monocots
อันดับ:: Liliales
วงศ์:: Colchicaceae
สกุล:: Gloriosa
สปีชีส์:: G.  superba
ชื่อทวินาม
Gloriosa superba L.

ชื่อพ้อง
   Eugone superba  Gloriosa rothschildiana  Methonica superba 
ดองดึง (อังกฤษ: Climbing Lily, Turk's cap, Superb Lily; ชื่อวิทยาศาสตร์: Gloriosa superba) หรือ ดาวดึง, หัวฟาน, หัวขวาน, พันมหา (อีสาน) เป็นพืชชนิดหนึ่งจำพวกหัว ต้นมีลักษณะเป็นเถาปลายตั้ง ใบเดี่ยวรูปหอก ส่วนปลายแหลมยาวบิดม้วนช่วยยึดเกาะ ลักษณะของดอกเป็นดอกเดี่ยว กลีบเรียวยาว ขอบของดอกบิดเป็นคลื่นปลายกลีบมีสีแดง ที่โคนหากบานใหม่ ๆ จะมีสีเหลือง แต่เมื่อแก่จะมีสีส้ม ผลเป็นรูปกระสวยเมื่อแก่จะแตกออก เมล็ดมีสีส้ม หัวกลมเรียวมีหงอนเหมือนขวาน มักขึ้นตามป่าดงดิบเขาชื้น หรือที่รกร้างว่างเปล่าที่มีความชุ่มชื้นสูง ขยายพันธ์ด้วยเมล็ดหรือแยกเหง้า
สรรพคุณ

หัว เมื่อนำมาตำแล้วใช้ทาจะมีสรรพคุณช่วยแก้โรคปวดข้อ แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย แก้ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อ ส่วนหัวแห้งหากนำมาปรุงเป็นยารับประทานจะสามารถรักษาโรคเรื้อน กามโรค ขับลม ซึ่งหากใช้ในปริมาณมากเกินไปอาจเกิดอันตรายได้
ราก มีสรรพคุณ แก้จุกเสียด ลดเสมหะ ทาแก้โรคผิวหนัง
เมล็ดและหัวของดองดึงนำมาโขลกให้ละเอียด ใช้เป็นยาเบื่อสัตว์ ส่วนหัวของดองดึงมีพิษถึงตาย
สารที่สำคัญในดองดึง

ส่วนหัวมีสารสำคัญหลายชนิด ได้แก่ colchicine, superbine, gloriosine และแอลคาลอยด์อื่น ๆ สาร colchicine มีสรรพคุณในการรักษาโรคปวดข้อได้ดี แต่เป็นมีพิษต่อเซลล์โดยไปยับยั้งการแบ่งตัวของเซลล์ ซึ่งทำให้สามารถนำไปรักษาโรคมะเร็งได้ นอกจากนี้ยังทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางโครโมโซม ซึ่งสามารถนำไปใช้ในการผสมพันธุ์ให้แก่พืช เพื่อให้ได้พันธุ์ใหม่
โทษของดองดึง

สาร colchicine ภายในดองดึงนั้นส่งผลเสียต่อการแบ่งตัวของเซลล์ และเป็นพิษต่อทางเดินอาหาร อาการของพิษนั้นจะเกิดขึ้นประมาณ 2 ชั่วโมงหลังจากที่ได้รับประทานสารนี้เข้าไปในร่างกาย อาการคือ จะรู้สึกแสบร้อน ในปากและลำคอ คอแห้ง กระหายน้ำ มีความรู้สึกเหมือนหายใจไม่ออก กลืนไม่ลง คลื่นไส้ ปั่นป่วนในท้องและอาเจียนอย่างรุนแรง อุจจาระร่วง ปวดท้องปวดเบ่ง จนไม่มีอุจจาระ สาเหตุเป็นเพราะร่างกายเสียน้ำมาก ส่งผลให้หมดสติ หากไม่รีบแก้ไข อุณหภูมิในร่างกายต่ำลงและตายในที่สุด
โทษที่เกิดจากการยับยั้งการแบ่งตัวของเซลล์ หลังจากที่ได้รับสารพิษเข้าไปประมาณ 10 ชั่วโมง จะเป็นช่วงที่อาการหนักที่สุด การขับถ่ายสารออกจากร่างกายจะเป็นไปอย่างช้าๆ พิษของสารที่เกิดจากการรับประทานเข้าไปแต่ละครั้ง จะถูกสะสมไว้ในร่างกาย และปะปนออกมากับน้ำนมของสัตว์ที่ได้รับสารนี้เข้าไป และจะเกิดเป็นพิษต่อคนที่กินนมที่มีสารพิษนี้เข้าไปด้วย
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)

| มหาอำมาตย์เอกเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีร> ว. ป.จ. ป.ช. ป.ม. ว.ม.ล. |
| --- | --- |


ประธานรัฐสภาไทย และ ประธานสภาผู้แทนราษฎรไทย
ดำรงตำแหน่ง 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 – 1 กันยายน พ.ศ. 2475
กษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า: สถาปนาตำแหน่ง
ถัดไป: เจ้าพระยาพิชัยญาติ
ดำรงตำแหน่ง 15 ธันวาคม พ.ศ. 2476 – 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2477
กษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า: เจ้าพระยาพิชัยญาติ
ถัดไป: พระยาศรยุทธเสนี
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงธรรมการ
ดำรงตำแหน่ง 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 – 16 ธันวาคม พ.ศ. 2476
นายกรัฐมนตรี: พระยามโนปกรณ์นิติธาดา พระยาพหลพลพยุหเสนา
ก่อนหน้า: ตนเอง (ในฐานะเสนาบดี)
ถัดไป: พระยาพหลพลพยุหเสนา
เสนาบดีกระทรวงธรรมการ
ดำรงตำแหน่ง 19 เมษายน พ.ศ. 2459 – 3 สิงหาคม พ.ศ. 2469
กษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า: เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี
ถัดไป: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต
ดำรงตำแหน่ง 1 กันยายน พ.ศ. 2475 – 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475
กษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต
ถัดไป: ตนเอง (ในฐานะรัฐมนตรี)
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร แบบประเภทที่ 2 
ดำรงตำแหน่ง 9 ธันวาคม พ.ศ. 2476  – 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2477
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: สนั่น 1 มกราคม พ.ศ. 2419 จังหวัดพระนคร ประเทศสยาม
เสียชีวิต: 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2486 (67 ปี) จังหวัดพระนคร ประเทศไทย
คู่สมรส: ถวิล สาลักษณ
บุตร: 18 คน รวมถึงปรียา ฉิมโฉม

มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ร.ว. ป.จ. ป.ช. ป.ม. ว.ม.ล. นามเดิม สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา (1 มกราคม พ.ศ. 2419 – 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2486) นามปากกา ครูเทพ เป็นขุนนางชาวไทย เคยดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงธรรมการ และเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรคนแรก ผู้วางรากฐานการศึกษาขั้นพื้นฐานและอาชีวศึกษา ทั้งได้ร่วมดำริให้ก่อตั้งมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศ คือ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และโรงเรียนช่างก่อสร้างแห่งแรกของประเทศไทย คือ โรงเรียนช่างก่อสร้างอุเทนถวาย และยังเป็นผู้แปลกติกาฟุตบอลมาเผยแพร่ในประเทศไทย นอกจากนี้ ยังเป็นนักประพันธ์ งานประพันธ์เลื่องชื่อ คือ เพลงกราวกีฬา และเพลงชาติไทยฉบับก่อนปัจจุบัน
ปฐมวัยและการศึกษา

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี เกิดที่บ้านหลังศาลเจ้าหัวเม็ด ตำบลสะพานหัน จังหวัดพระนคร เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2419 (นับแบบปัจจุบันคือปี 2420)[ต้องการอ้างอิง] ตรงกับวันจันทร์ เดือนยี่ แรม 2 ค่ำ ปีชวดเป็นบุตรคนที่ 18 จากบุตร-ธิดา 32 คนของพระยาไชยสุรินทร์ (หม่อมหลวงเจียม เทพหัสดิน) กับคุณหญิงอยู่ เทพหัสดิน ณ อยุธยา โดยพระยาไชยสุรินทร์ (หม่อมหลวงเจียม เทพหัสดิน) สืบสายตระกูลจากพระยาราชภักดี (หม่อมราชวงศ์ช้าง เทพหัสดิน) โอรสหม่อมเจ้าฉิม ในสมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพหริรักษ์
เมื่ออายุได้ 8 ขวบ ท่านบิดาก็ถึงแก่อนิจกรรม ชีวิตของท่านจึงผกผันจากการเป็นครอบครัวคนชั้นสูง จากการเป็นบุตรขุนนางชั้นผู้ใหญ่ (พระยาไชยสุรินทร์ดำรงตำแหน่งเจ้ากรมพระคลังข้างที่ในต้นรัชกาลที่ 5) ต้องมาช่วยมารดาทำสวน ค้าขายและรับจ้างเย็บรังดุมตั้งแต่ยังเด็ก ความยากลำบากทำให้ท่านมีความอดทนไม่ท้อถอยและมีอุปนิสัยอ่อนโยน มัธยัสถ์ ซึ่งเป็นสิ่งเกื้อหนุนให้ท่านมีความเจริญรุ่งเรืองในการศึกษาและการทำงาน
ปฐมวัยและการศึกษา > การศึกษา

เริ่มการศึกษาที่โรงเรียนวัดบพิตรพิมุข พระตำหนักสวนกุหลาบ และโรงเรียนสุนันทาลัย แล้วเข้าศึกษาต่อ ณ โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ระหว่างปี พ.ศ. 2435 - 2437 ได้รับประกาศนียบัตรครู และสอบไล่ได้เป็นที่ 1 ของผู้สำเร็จวิชาครูชุดแรกและทำหน้าที่สอนประมาณ 2 ปี
พ.ศ. 2431 เมื่ออายุ 12 ปี เข้าเรียนประโยคหนึ่งที่โรงเรียนบพิตรพิมุข มีพระมหาหนอหรือขุนอนุกิจวิธูร (น้อย จุลลิธูร) เป็นครูคนแรก
พ.ศ. 2432 จบประโยคสอง โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบเมื่ออายุ 12 ปี
พ.ศ. 2435 จบประโยคมัธยมศึกษาชั้น 5 ภาษาอังกฤษหลักสูตรหลวงโรงเรียนตัวอย่างสุนันทาลัยเข้าแล้วศึกษาในโรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าให้ตั้ง โดยเป็นนักเรียนรุ่นแรกเพียง 3 คน สอบประกาศนียบัตรครูรุ่นแรกของกรมศึกษาธิการได้อันดับที่ 1 เมื่ออายุ 16 ปี แล้วทำหน้าที่เป็นนักเรียนสอนในกรมศึกษาธิการ
พ.ศ. 2437 เป็นผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์
พ.ศ. 2439 เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม จึงได้เป็นนักเรียนทุนหลวงกระทรวงธรรมการไปศึกษาวิชาครูต่อที่ประเทศอังกฤษ ณ วิทยาลัยฝึกหัดครูเบอโรโรด (Borough Road College) ณ เมืองไอส์ลเวิซท์ (Isleworth) ทางใต้ของกรุงลอนดอน ภายใต้การดูแลของเซอร์ โรเบิร์ต มอแรน จบแล้วได้เดินทางไปดูงานด้านการศึกษาที่ประเทศอินเดียและพม่าเป็นเวลา 3 เดือน
ชีวิตการทำงานและผลงาน

พ.ศ. 2441 จบการศึกษาและการดูงานกลับมาอุปสมบทในพระพุทธศาสนา 1 พรรษา โดยมีโดย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าให้เป็นนาคหลวง อุปสมบท ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม จำพรรษา ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร มีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเป็นอุปัชฌาย์
พ.ศ. 2442 กลับเข้ารับราชการกระทรวงธรรมการเมื่อวันที่ 9 มกราคม โดยเป็นครูสอนวิชาครูและคำนวณวิธีในโรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ ก่อนเป็นพนักงานแต่งแบบเรียนประจำศาลาว่าการกรมศึกษาธิการ
9 กันยายน พ.ศ. 2442 (พ.ศ. 2443 ในปัจจุบัน) ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงไพศาลศิลปศาสตร์" ถือศักดินา 800  รับหน้าที่เป็นเป็นผู้ช่วยหัวหน้ากองตรวจกรมศึกษาธิการและทำหน้าที่สอนในขณะเดียวกัน
พ.ศ. 2444 จัดให้มีการแข่งขันฟุตบอลระหว่างโรงเรียนประเภทอายุไม่เกิน 20 ปีเป็นครั้งแรกที่สนามหลวง โรงเรียนชนะเลิศจะได้รับโล่ไว้ครอบครองเป็นเวลาหนึ่งปี และการจารึกชื่อบนโล่เป็นเกียรติประวัติ เรียกว่า "การแข่งขันฟุตบอลชิงโล่ของกระทรวงธรรมการ"
พ.ศ. 2445 เดินทางไปดูงานการศึกษา ณ ประเทศญี่ปุ่น โดยมีผู้ร่วมเดินทางในครั้งนั้นคือ ขุนอนุกิจวิทูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) และพระชำนิบรรณาคม (อ่อน สาริบุตร) โดยใช้เวลาดูงาน 72 วัน และในโอกาสนี้ ได้คอยเฝ้ารับเสด็จนิวัติประเทศสยามของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร (พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว) ซึ่งสำเร็จการศึกษาจากประเทศอังกฤษแล้ว
พ.ศ. 2453 ร. 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม (ร.ศ. 129) เพื่อรับกระแสพระราชดำริเรื่องการวางแนวทางการจัดการศึกษาของชาติโดยมีพระราชดำริว่า
4 มิถุนายน พ.ศ. 2454 รั้งตำแหน่งปลัดทูลฉลอง กระทรวงธรรมการและเป็น “พระยาธรรมศักดิ์มนตรี”
พ.ศ. 2457 รั้งตำแหน่งผู้บัญชาการโรงเรียนข้าราชการพลเรือนเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม อีกตำแหน่งหนึ่ง
เขียนบทความแสดงความคิดเห็นใน "หนังสือพิมพ์ล้อมรั้ว พ.ศ. 2457" เสนอให้จัดตั้งมหาวิทยาลัยโดยใช้ที่ดินระหว่างสนามม้ากับถนนพญาไทและถนนพญาไทถึงคลองสวนหลวง ส่วนหนึ่งของบทความ
พ.ศ. 2459 ได้เป็นเสนาบดีกระทรวงธรรมการ ได้รับพระราชทานยศเป็น “จางวางโท” และ “จางวางเอก” ในปีเดียวกัน
พ.ศ. 2464 รับพระบรมราชโองการทำจดหมายถึงมูลนิธิร็อกกีเฟลเลอร์ ให้มาช่วยปรับปรุงการศึกษาแพทย์ โดยมูลนิธิฯ ส่งนายแพทย์ ริชาร์ด เอม เพียร์ส ประธานกรรมการฝ่ายแพทยศาสตร์ศึกษาเข้ามาดูกิจการของการศึกษาแพทย์ในประเทศสยามและได้กราบทูลเชิญสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมขุนสงขลานครินทร์ ทรงรับเป็นผู้แทนฝ่ายไทย
พ.ศ. 2468 แต่งเพลงกราวกีฬา
พ.ศ. 2469 ลาออกจากราชการเพื่อรับบำเหน็จบำนาญมาช่วยสอนในโรงเรียนสตรีจุลนาคซึ่งคุณไฉไล เทพหัสดิน ณ อยุธยา บุตรีลาออกจากครูโรงเรียนราชินีและโรงเรียนวชิราวุธมาจัดตั้งขึ้นที่บ้านหลานหลวง
พ.ศ. 2475 เป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรคนแรกในระบอบประชาธิปไตยระหว่างวันที่ 28 มิถุนายน – 1 กันยายน และต่อมาได้รับการแต่งตั้งให้ไปเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการระหว่างวันที่ 1 กันยายน - 27 ธันวาคม
พ.ศ. 2476 รัฐสภามีมติเลือกกลับไปเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรอีกครั้งหนึ่งเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม และขอลาออกเมื่อวันที่ 6 เดือนกุมภาพันธ์ เนื่องจากเห็นว่าเหตุการณ์ในระยะนั้นไม่อาจรักษาความเป็นประชาธิปไตยตามครรลองที่ท่านคิดว่าควรเป็นไว้ได้ จึงลาออกมาพักผ่อนอยู่กับบ้านจนกระทั่งวาระสุดท้ายของชีวิต
พ.ศ. 2477 ก่อตั้งโรงเรียนช่างก่อสร้างอุเทนถวาย และโรงเรียนฝึกหัดครูประถมกสิกรรมแม่โจ้ เชียงใหม่ (ดำเนินการในระหว่างเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2476)
งานด้านการศึกษา

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้ประกอบกิจการทางการศึกษาอันเป็นคุณูปการไว้แก่ประเทศไว้มากมาย โดยเฉพาะในการวางรากฐานอย่างสมัยใหม่ เริ่มตั้งแต่การเป็นครู ผู้ตรวจการศึกษา เป็นเจ้ากรมราชบัณฑิต เจ้ากรมตรวจ ปลัดทูลฉลองจนถึงเสนาบดี โดยเริ่มนำเอาความรู้แผนใหม่เข้ามาในวงการครู เริ่มพัฒนาด้านพุทธิศึกษาอย่างจริงจัง เขียนตำรา เริ่มตั้งแต่ด้านสุขาภิบาลและสุขศึกษาสำหรับครอบครัว รวมทั้งเน้นด้านปลูกฝังธรรมจรรยาอย่างแท้จริง อบรมสั่งสอนให้คนมีคุณธรรมและจรรยามรรยาท จัดทำแบบสอน-อ่าน-เขียนด้านธรรมจริยาขึ้นใช้ในโรงเรียนทั่วประเทศ นำพลศึกษาและการกีฬาเข้ามาในโรงเรียนเพื่อสร้างลักษณะนิสัยให้เยาวชนรู้จักรู้แพ้ รู้ชนะ รู้จักอภัยซึ่งกันและกัน
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้จัดให้มีการศึกษาภาคบังคับ เพื่อให้ประชาชนได้รับการศึกษาทั่วถึงกันโดยท่านเชื่อว่า เมื่อให้มวลชนได้รับการศึกษาอย่างกว้างขวางแล้ว บุคคลที่มีความสามารถก็จะปรากฏขึ้นมาให้เห็นเอง ได้จัดตั้งโรงเรียนขึ้นทั่วประเทศรวมทั้งโรงเรียนประชาบาลเพื่อรองรับการจัดการศึกษาภาคบังคับ มีการเริ่มงานด้านหัตถศึกษา คือ นำเอาวิชาอาชีพต่าง ๆ เข้ามาสอนในโรงเรียน เพื่อให้ประชาชนทั่วไปได้รับทั้งด้านวิชาความรู้เพื่อไปรับราชการ และทางด้านวิชาชีพสำหรับผู้ที่ต้องการนำไปประกอบอาชีพทั่วไป ผลงานของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี อาจสรุปเป็นข้อ ๆ ได้ดังนี้
นำวิธีการจัดการศึกษาของต่างประเทศ ทั้งในยุโรปและเอเชียบางประเทศมาใช้เป็นแนวทางในการจัดการศึกษาของประเทศไทย
เป็นกรรมการโรงเรียนข้าราชการพลเรือน เป็นผู้บัญชาการโรงเรียนจนกระทั่งได้รับการสถาปนาเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
เป็นกรรมการจัดการโรงเรียนมหาดเล็กหลวง
เป็นผู้ตรวจการลูกเสือมณฑลกรุงเทพฯ คนแรก
เป็นผู้ดำเนินการเพื่อให้ได้มีการประกาศใช้ พ.ร.บ. โรงเรียนราษฎร์ พ.ศ. 2461
เป็นผู้ดำเนินการเพื่อห้ได้มีการประกาศใช้ พ.ร.บ. ประถมศึกษา พ.ศ. 2464
ริเริ่มให้มีการฝึกหัดเล่นฟุตบอลในโรงเรียนและให้มีการแข่งขันฟุตบอลระหว่างโรงเรียน
ตั้งสามัคยาจารย์สมาคม เป็นผู้บรรยายวิชาครูและวิธีสอนที่สมาคมและที่โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์และเริ่มออกหนังสือ “วิทยาจารย์”
ริเริ่มส่งเสริมวิชาช่างและหัตถกรรมเพื่อส่งเสริมให้เห็นความสำคัญของการช่างสาขาต่าง ๆ และจัดตั้งโรงเรียนเพาะช่างขึ้นเพื่อรองรับและเพาะขยายศิลปะและการช่าง ซึ่งต่อมาได้แตกออกไปเป็นโรงเรียนช่างก่อสร้างอุเทนถวายและคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในภายหลัง
ริเริ่มการศึกษาด้านเกษตรกรรมโดยการจัดตั้งโรงเรียนฝึกหัดครูประถมกสิกรรมแห่งแรก ขึ้นที่บริเวณหอวังหรือบ้านสวนหลวง สระปทุมเมื่อ พ.ศ. 2460 ได้จัดส่งนักเรียนทุนไปศึกษาเกษตรกรรมต่างประเทศและได้กลับมาเป็น “สามเสือเกษตร" เป็นฉายาที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ใช้เรียกแทน บุคคลทั้ง 3 คือหลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ หลวงอิงคศรีกสิการ และพระช่วงเกษตรศิลปการ ภายหลังท่านเหล่านี้ล้วนมีคุณูปการต่อวงการเกษตร
ด้านการค้าได้ริเริ่มจัดตั้งโรงเรียนพาณิชยการขึ้นที่วัดมหาพฤฒารามวรวิหาร
ด้านการประพันธ์

นอกจากปราชญ์ด้านการศึกษาแล้ว เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้รับการยกย่องเป็นนักประพันธ์คนสำคัญท่านหนึ่งของประเทศไทย ท่านได้แต่งตำราและหนังสือเป็นจำนวนมากซึ่งมีทั้งความเรียงร้อยแก้ว และบทร้อยกรอง ซึ่งอาจแบ่งเป็นกลุ่มได้ดังนี้
1. แบบเรียน มีตั้งแต่แบบเรียนอนุบาล แบบเรียนวิชาครู ตรรกวิทยา เรขาคณิต พีชคณิต แบบสอนอ่านธรรมจริยา สุขาภิบาลสำหรับครอบครัว สมบัติผู้ดี และอื่น ๆ อีกมาก
2. โคลง –กลอน แต่งไว้เป็นจำนวนมาก และไดรับการรวบรวมตีพิมพ์เป็นหนังสือชื่อ “โคลงกลอนของครูเทพ”
3. บทความ ว่าด้วยการศึกษา จรรยา การสมาคม เศรษฐกิจและการเมือง และปรัชญา โดยใช้นามปากกาว่า “ครูเทพ” บ้าง “เขียวหวาน” บ้าง
4. ละครพูด แต่งขึ้นรวม 4 เรื่อง ได้แก่ บ๋อยใหม่ แม่ศรีครัว หมั้นไว้ และตาเงาะ
ด้านดนตรี

ได้เป็นผู้ประพันธ์ “เพลงกราวกีฬา” ในนาม “ครูเทพ” เพื่อจูงใจให้นักกีฬารู้จักการแพ้ชนะและรู้จักการให้อภัย ทั้งนี้สืบเนื่องจากการการรณรงค์ให้มีการออกกำลังกายและการแข่งขันกีฬาในโรงเรียนทั่วประเทศ รวมทั้งการริเริ่มให้มีการแข่งขันฟุตบอลซึ่งเป็นกีฬาที่รุนแรง ซึ่งในเวลาต่อมาที่มักเกิดการวิวาทกันอยู่เนือง ๆ
“สยามอยู่คู่ฟ้าอย่าสงสัย                                       เพราะชาติไทยเป็นไทยไปทุกเมื่อ
ชาวสยามนำสยามเหมือนนำเรือ                                            ผ่านแก่งเกาะเพราะเพื่อชาติพ้นภัย
เราร่วมใจร่วมรักสมัครหนุน                                                   วางธรรมนูญสถาปนาพาราใหม่
ยกสยามยิ่งยงธำรงชัย                                                        ให้คงไทยตราบสิ้นดินฟ้า”
ชีวิตครอบครัวและชีวิตในบั้นปลาย

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีมีพี่น้องร่วมและต่างมารดาที่ได้ทำคุณประโยชน์แก่บ้านเมืองหลายท่านและหลายด้าน มีที่ทำคุณประโยชน์ด้านการศึกษาสองท่านคือ มหาอำมาตย์ตรี พระยาอนุกิจวิธูร (สันทัด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) และพระยาวิทยาปรีชามาตย์ (ศิริ เทพหัสดิน ณ อยุธยา) รวมทั้งผู้มีศักดิ์เป็นหลานแต่อ่อนอายุกว่าเพียงปีเดียว ที่ทำคุณประโยชน์ด้านการทหารคือ พลเอก พระยาเทพหัสดิน (ผาด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) หัวหน้าคณะทูตทหารไทยที่เข้าร่วมรบในสงครามโลกครั้งที่ 1
ท่านได้สมรสกับท่านผู้หญิงถวิล ธิดาของมหาเสวกโท พระยาศรีภูริปรีชา (กมล สาลักษณ) กับคุณหญิงพึ่ง ศรีภูริปรีชา และมีภริยาอีก 4 คน มีบุตร-ธิดารวม 20 คน ได้อบรมสั่งสอนให้บุตร-ธิดาทุกคนให้มีความอดทนและมัธยัสถ์ สนับสนุนให้ทุกคนเรียนถึงชั้นสูงสุดเท่าที่มีความสามารถ และด้วยการมีส่วนผลักดันการศึกษาด้านการช่างและได้สนับสนุนให้มีการเปิดสอนวิชาสถาปัตยกรรมขึ้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ท่านจึงแนะนำให้บุตรี 2 คน สอบเข้าเรียนเป็นนิสิตรุ่นแรกในคณะนี้เป็นรุ่นแรกเพื่อแสดงให้เห็นว่าสตรีก็สามารถเป็นช่างได้
หลังจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้ถวายบังคมลาออกจากราชการเมื่อ พ.ศ. 2469 มาอยู่ที่บ้านพักตำบลนางเลิ้ง หลานหลวง ถนนนครสวรรค์ กรุงเทพมหานคร และช่วยบุตรีคือ คุณไฉไลเปิดโรงเรียนสตรีจุลนาค และได้ช่วยสอนโดยวิธีใหม่ที่ท่านพยายามเผยแพร่ด้วย ใช้เวลาส่วนใหญ่ในการเขียนบทความ หนังสือและบทประพันธ์ต่าง ๆ รวมทั้งบทเพลงดังที่กล่าวมาแล้ว บ้านพักของท่านที่ถนนนครสวรรค์สร้างขึ้นในเวลาไล่เลี่ยกับพระที่นั่งอนันตสมาคม แม้จะมีขนาดเล็กและเรียบง่ายแต่ก็มีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมแบบยุโรปที่เป็นที่นิยมในสมัยนั้น
ชีวิตครอบครัวและชีวิตในบั้นปลาย > บุตร-ธิดา

ไฉไล เทพหัสดิน ณ อยุธยา อดีตครูใหญ่โรงเรียนสตรีจุลนาคและผู้อุปถัมภ์มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2538
ธารี เทพหัสดิน ณ อยุธยา
ยาหยี สาวนายน สมรสกับ เล็ก สาวนายน โดยมีบุตรคือ นายอุตตม สาวนายน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
กำธร เทพหัสดิน ณ อยุธยา สมรสกับ สายสวาสดิ์ ธรรมสโรช มีบุตรีคือ ผกาวดี เทพหัสดิน ณ อยุธยา (ภายหลังเปลี่ยนเป็นอุตตโมทย์) เป็นผู้ประพันธ์ “ครูไหวใจร้าย” และผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์ผีเสื้อ
ชีวิตครอบครัวและชีวิตในบั้นปลาย > บุตร-ธิดา > แม้น เทพหัสดิน ณ อยุธยา

ปรียา ฉิมโฉม สมรสกับ สนิท ฉิมโฉม
อสัญกรรม

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีถึงแก่อสัญกรรมด้วยโรคหัวใจวายเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2486 ที่บ้านพัก ณ ถนนนครสวรรค์​ จังหวัดพระนคร[ต้องการอ้างอิง]
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเขียนไว้ใน สาส์นสมเด็จ ว่า สาเหตุที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีหัวใจวาย คือ กิน "ยาฝรั่ง" มากเกินไป
บรรดาศักดิ์

21 กันยายน พ.ศ. 2446 ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น พระไพศาลศิลปศาสตร์ ถือศักดินา 800
6 มกราคม พ.ศ. 2452 ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น พระยาไพศาลศิลปศาสตร ถือศักดินา 1000
4 มิถุนายน พ.ศ. 2454 ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น พระยาธรรมศักดิ์มนตรี สรรพศึกษาวิธียุโรปการ
31 ธันวาคม พ.ศ. 2460 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ ตามที่จารึกในหิรัญบัตร ว่า เจ้าพระยาธรรมศักดิมนตรี ศรีสาสนวโรปกร สุนทรธรรมจริยานุวาท พิศาสศิลปศาสตร์ศึกษาธิการโกศล พิมลพงศ์เทพหัสดิน บรมนรินทรรามาธิราชสวามิภักดิ์ เสมาธรรมจักรมุรธาธร ราชกิจจานุสรสุทธสมาจาร ไตรรัตนสรณาลังการเมตตาชวาธยศรัย อภัยพิริยบรากรมพาหุ ศักดินา 10000   เมื่ออายุได้เพียง 41 ปี
ยศ > ยศกรมมหาดเล็ก

จางวางเอก
ยศ > ยศกองเสือป่า

– นายหมู่โท
3 มกราคม 2456 – นายหมู่ใหญ่
นายกองตรี
นายกองโท
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

| ธรรมเนียมยศของ เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี |
| --- | --- |
การเรียน: ใต้เท้ากรุณา
การแทนตน: เกล้ากระหม่อม/ดิฉัน
การขานรับ: ขอรับกระผม/เจ้าค่ะ
พ.ศ. 2459 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนวราภรณ์ (ร.ว.) (ฝ่ายหน้า)‎
พ.ศ. 2460 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2459 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
พ.ศ. 2455 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์วชิรมาลา (ว.ม.ล.)
พ.ศ. ไม่ปรากฏ –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
พ.ศ. ไม่ปรากฎ –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 3 (จ.ป.ร.3)
พ.ศ. 2461 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 2 (ว.ป.ร.2)
พ.ศ. ไม่ปรากฏ –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 2 (ป.ป.ร.2)
เชิงอรรถ

↑  สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรชุดชั่วคราว ตั้งแต่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 – 9 ธันวาคม พ.ศ. 2476
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีในวัยทำงาน
โรงเรียนสตรีจุลนาค(ขวามือในรูป) และบ้านเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี(ซ้าย)
โกศเจ้าพระยาธรรมศักดิ์ ตั้ง ณ บ้านพักที่ถนนนครสวรรค์
ต้อย หมวกแดง

| ต้อย หมวกแดง |
| --- | --- |
ชื่อเกิด: สุรชัย ไกรวาปี
รู้จักในชื่อ: ต้อย
เกิด: 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2509 (58 ปี)
ที่เกิด: จังหวัดอุดรธานี ประเทศไทย
แนวเพลง: ลูกทุ่ง หมอลำ
อาชีพ: นักร้อง นักดนตรี นักแต่งเพลง
เครื่องดนตรี: เสียงร้อง คีย์บอร์ดไฟฟ้า
ช่วงปี: พ.ศ. 2541 – ปัจจุบัน
ค่ายเพลง: อาร์สยาม (2546 – 2560) ศิลปินอิสระ (2560 – ปัจจุบัน)
สุรชัย ไกรวาปี หรือชื่อในวงการ ต้อย หมวกแดง เป็นนักร้องลูกทุ่งชาวไทยที่เคยมีชื่อเสียงมาจากเพลง อย่าขอหมอลำ เขาเคยเป็นศิลปินสังกัดอาร์สยาม ปัจจุบันเป็นศิลปินอิสระ
ประวัติ

สุรชัย เกิดเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2509 ภูมิลำเนา ที่จังหวัดอุดรธานี บิดารับราชการครู เกษียณแล้ว มารดาเป็นแม่บ้าน และเขายังมีพี่น้องร่วมบิดามารดาอีก 2 คน
ชีวิตส่วนตัวสมรสกับแสงดาว ไกรวาปี มีบุตรสาว 1 คน
วงการเพลง

เขาเคยเป็นมือคีย์บอร์ดของวงนากา มา 6 ปี มีผลงานร่วมกับวงดนตรี 2 ชุด ก่อนที่เขาจะมาเป็นศิลปินสังกัดอาร์สยาม และเป็นศิลปินเดี่ยว ในปี พ.ศ. 2547 ได้ออกผลงานชุด หมอร็อค หมอลำ ซึ่งมีเพลง อย่าขอหมอลำ เป็นเพลงแนวหมอลำจังหวะลำเต้ยผสมผสานกับเพลงร็อกและฮิปฮอป ซึ่งเป็นความแปลกใหม่ของวงการเพลงหมอลำ ส่งผลทำให้เพลงนี้สร้างชื่อเสียงแก่ตัวเขาเป็นอย่างมาก
ชื่อ ต้อย คือชื่อเล่นของเขา ส่วน หมวกแดง มาจ่กการที่เขาชอบใส่หมวกสีแดงขณะเล่นดนตรีในผับ ตึงเป็นที่มาของชื่อในวงการคือ ต้อย หมวกแดง
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > อัลบั้มเดี่ยว > ชุดที่ 1 หมอร็อค หมอลำ (พ.ศ. 2546)

อย่าขอหมอลำ
แก้วตาขาลำ
หัวใจแตกเขิบ
เอ็นทรานซ์หัวใจ
ขอมีรักจริง
อยากมีแฟน
ลูกจ้าง กทม.
ฮักสาวเขลางค์
อรอนงค์
ชีวิตคืนดี
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > อัลบั้มเดี่ยว > ชุดที่ 2 ร็อคหลงลำ (พ.ศ. 2547)

ชีวิตหนี้
อิจฉา
ซ่าส์...(สั่นๆ)
โต้รุ่ง
เหวอ
ท้องไม่รับ
โชคดีปีใหม่
แฮงซัง แฮงซอได้
ขอมีรักจริง
เมาไม่ขับ
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > อัลบั้มเดี่ยว > ต้อย หมวกแดง Vol.3 (พ.ศ. 2548)

ศิลปินในดวงใจ
งิ้วลำนำแหน่
รักเขาให้พอ
DJ สิบห้ากิโล
แคนคะนอง
แฮงซัง แฮงสิได้
ผู้ชายอ้อยต้อย
สัญญาฮักน้องแดง
ลำเดินหารัก
ผมรักคุณ
สัญชาติหัวงู
คำพ่อสอน
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > อัลบั้มพิเศษ > รวมเพลงม่วน หมอลำมัน (พ.ศ. 2550)

อย่าขอหมอลำ
แก้วตาขาลำ
ชีวิตหนี้
อิจฉา
ศิลปินในดวงใจ
แฮงซัง แฮงซิได้
เอ็นทรานซ์หัวใจ
ซ่าส์...(สั่นๆ)
เมาไม่ขับ
หัวใจแตกเขิบ
รักเขาให้พอ
ขอมีรักจริง
ฮักสาวเขลางค์
ผมรักคุณ
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > อัลบั้มพิเศษ > สั้นเสมอหู (พ.ศ. 2559)

สั้นเสมอหู
ต้อยแอนตี้
บ่าว เคเอฟซี
อยากไปที่ชอบที่ชอบ
บัญชีดำ
นะจังงัง
ตากหัวใจ
สาวน้อยในคืนลวง
สืบสานธรรม
พ่อของปวงชน
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > เพลงประกอบละคร เทพธิดาโรงงาน (2548)

เทพธิดาโรงงาน ศิลปิน ต้อย หมวกแดง ร้องคู่กับ ตอง ภัครมัย, ทัช ณ ตะกั่วทุ่ง, บอล เชิญยิ้ม
แม้ดาว...ก็เพียงดิน ศิลปิน ตอง ภัครมัย ร้องคู่กับ หนุ่ม ศรราม
ยังไงก็รัก ศิลปิน หนุ่ม ศรราม
รักได้แค่ในฝัน ศิลปิน ตอง ภัครมัย
ผมรักคุณ ศิลปิน ต้อย หมวกแดง
บ๊าย บาย บ้านนา ศิลปิน ตอง ภัครมัย
เส้นขนานของหัวใจ ศิลปิน ทัช ณ ตะกั่วทุ่ง
แค่คนห่วงใย ศิลปิน อาทิตย์ ริว
เส้นขนานของหัวใจ ศิลปิน นุ่น รมิดา
ฝันว่ารวย ศิลปิน ตอง ภัครมัย
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > เพลงประกอบละคร ลูกระนาด (2550)

ลูกระนาด ศิลปิน กุ้ง สุธิราช
เพื่อพ่อ ศิลปิน กุ้ง สุธิราช
จะรักจะงอน ศิลปิน กุ้ง สุธิราช ร้องคู่กับ วิรดา วงศ์เทวัญ
วินาศกรรมหัวใจ ศิลปิน อันดา
นิยายรักขาดตอน ศิลปิน แคท รัตกาล
เส้นขนานของหัวใจ ศิลปิน นุ่น รมิดา
แค่คนห่วงใย ศิลปิน อาทิตย์ ริว
เส้นขนานของหัวใจ ศิลปิน ทัช ณ ตะกั่วทุ่ง
แม้ดาว...ก็เพียงดิน ศิลปิน ตอง ภัครมัย ร้องคู่กับ หนุ่ม ศรราม
ผมรักคุณ ศิลปิน ต้อย หมวกแดง
บ๊าย บาย บ้านนา ศิลปิน ตอง ภัครมัย
ยินดีรับใช้ ศิลปิน กระแต
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > เพลงประกอบละคร ลูกระนาด (2550) > อัลบั้ม อาร์สยาม 5 ปีทอง พี่น้องร้องเพลงรัก (พ.ศ. 2550)

เป็นอัลบั้มที่ค่ายอาร์สยามครบรอบ 5 ปีและอัลบั้มเป็นเพลงที่รวมนักร้องอาร์สยามร้องคู่กัน มีทั้งหมด 2 ชุด ต้อยอยู่ชุดที่ 1
ไม่เกี่ยวกับละคร - หนู มิเตอร์ & แคท รัตกาล
บินหลาดง - หลวงไก่ & เจี๊ยบ เบญจพร
น้องสาว - บ่าววี & บิว กัลยาณี
หนุ่มขี้เหงา สาวมาดเซอร์ - อู๋ พันทาง & สุชาดา ไวยาวัจกร
มนต์รักไร้พรมแดน - ต้อย หมวกแดง & อันดา
ผู้ชายถูกทิ้ง...ผู้หญิงอกหัก - ทัช ณ ตะกั่วทุ่ง & นุ่น รมิดา
น้องสาวคนดี พี่ชายคนเดิม - ยิว & เชียร์
อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจใคร - ปีเตอร์ โฟดิฟาย & กระแต
เด็กช่างสาวพาณิชย์ - หลวงไก่ & บิว กัลยาณี
ชวนร้องเพลงรัก - อู๋ พันทาง & ปี๊ดและเปรียว
ผลงานเพลง > สังกัดค่าย อาร์สยาม > ซิงเกิ้ล

มหาชนชาวแฟลต (Ost. มหาชนชาวแฟลต) (พ.ศ. 2551)
ซิ่งสกา (พ.ศ. 2553)
ทำไมไม่เอา (พ.ศ. 2553)
ชอบแรด (พ.ศ. 2555)
ผลงานเพลง > ศิลปินอิสระ > ซิงเกิ้ล

ใหญ่ ยาว ขาว แข็ง (feat. เจ๊เน็ต เขียว) (พ.ศ. 2559)
สายควาย (FC คาราบาว) (พ.ศ. 2560)
ทารุณสัตว์ (feat. กีตาร์ โซดา) (พ.ศ. 2561)
ละครโทรทัศน์

เทพธิดาโรงงาน รับบทเป็น สมหมาย (พ.ศ. 2548) ออกอากาศทางช่อง 9 โมเดิร์นไนน์ทีวี
แหล่งข้อมูลอื่น

ต้อย หมวกแดง ที่อินสตาแกรม
ดอนดอน จีเมนา

ดอนดอน จีเมนา (อังกฤษ: Dondon Jimenea) นักมวยสากลชาวฟิลิปปินส์ สถิติการชก 36 ครั้ง ชนะ 22 (น็อค 10) เสมอ 3 แพ้ 11