stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
รหัสตุ๊กตาเต้นรำ

เรื่องสั้นโดยอาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์  ที่มีเชอร์ล็อก โฮมส์เป็นตัวละครสำคัญ
| --- | --- |
โฮมส์ตรวจสอบรูปตุ๊กตาเต้นรำ ภาพวาดโดยซิดนีย์ พาเก็ตในนิตยสารสแตรนด์ปี ค.ศ. 1903
ผู้ประพันธ์: อาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์
ชื่อเรื่องต้นฉบับ: The Adventure of the Dancing Men
ผู้แปล: อ. สายสุวรรณ
ประเทศ: สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา
ภาษา: อังกฤษ
ชุด: เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุดคืนชีพ
ประเภท: เรื่องสั้นนวนิยายนักสืบ
วันที่พิมพ์: ธันวาคม ค.ศ. 1903
เรื่องก่อนหน้า: ช่างก่อสร้างเจ้าเล่ห์ 
เรื่องถัดไป: นักจักรยานผู้เดียวดาย 
ข้อความ: รหัสตุ๊กตาเต้นรำ ที่ วิกิซอร์ซ
"รหัสตุ๊กตาเต้นรำ" (อังกฤษ: The Adventure of the Dancing Men) เป็นเรื่องสั้นเรื่องหนึ่งใน 56 เรื่องที่เกี่ยวกับเชอร์ล็อก โฮมส์ เขียนโดยอาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์  ตีพิมพ์ครั้งแรกใน นิตยสารสแตรนด์ ในสหราชอาณาจักรในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1903 และในนิตยสารคอลเลียร์ในสหรัฐอเมริกาเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม ค.ศ. 1903 เป็นเรื่องสั้นลำดับที่ 3 จากทั้งหมด 13 เรื่องที่รวบรวมตีพิมพ์ในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด คืนชีพ ในปี ค.ศ. 1905
ดอยล์จัดอันดับให้ "รหัสตุ๊กตาเต้นรำ" อยู่ในอันดับที่ 3 ในรายการเรื่องสั้นของโฮมส์ 12 เรื่องที่ชื่นชอบ เรื่องสั้นเรื่องนี้เป็นเรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์เรื่องหนึ่งในเพียง 2 เรื่องซึ่งลูกความของโฮมส์เสียชีวิตหลังมาขอให้โฮมส์ช่วย อีกเรื่องหนึ่งคือ "เมล็ดส้มห้าเมล็ด" ซึ่งรวมอยู่ในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด การผจญภัย  การถอดรหัสตุ๊กตาเต้นรำของโฮมส์ให้เหตุผลใกล้เคียงกับที่เลอกรองค์ทำในเรื่อง "รหัสลับแมลงหัวกะโหลก" ของเอดการ์ แอลลัน โพ
ชื่อเรื่องดั้งเดิมภาษาอังกฤษของเรื่องสั้นคือ  "The Dancing Men" ขณะตีพิมพ์ในนิตยสารสแตรนด์ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1903.
เนื้อเรื่อง

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อฮิลตัน คิวบิตต์ (Hilton Cubitt) แห่งคฤหาสน์ไรดิงทอร์ป (Ridling Thorpe Manor) ในนอร์ฟอล์กมาพบเชอร์ล็อก โฮมส์และนำกระดาษแผ่นหนึ่งที่เขียนรูปตุ๊กตาเต้นรำที่มีลำดับรูปเป็นปริศนามาให้
คิวบิตต์อธิบายให้โฮมส์และหมอวัตสันฟังว่าตนเพิ่งแต่งงานกับหญิงชาวอเมริกันชื่อเอลซี แพตริก (Elsie Patrick) ก่อนการแต่งงานเธอขอให้สามีอย่าถามเกี่ยวกับอดีตของเธอ เนื่องจากเธอมี "การเกี่ยวข้องที่ไม่สมควร" ในชีวิตของเธอ แม้ว่าเธอจะบอกว่าไม่มีอะไรที่เธอต้องละอายใจโดยส่วนตัวก็ตาม การครองคู่ของพวกเขาเป็นไปด้วยดีจนกระทั่งเริ่มมีข้อความมาถึง โดยส่งทางไปรษณีย์จากสหรัฐอเมริกาก่อนแล้วจึงมาปรากฏในสวน
ข้อความดังกล่าวทำให้เอลซีหวาดกลัวมาก แต่เธอไม่ได้บอกเหตุผลที่ทำให้เธอกลัว และคิวบิตต์ยืนกรานที่จะรักษาสัญญาของเขาที่จะไม่ถามเกี่ยวกับชีวิตของเอลซีในสหรัฐอเมริกา โฮมส์ตรวจสอบรูปตุ๊กตาเต้นรำที่ส่งมาทั้งหมด และจึงตีความได้ว่ารูปตุ๊กตาเต้นรำเหล่านี้่เป็นรหัสแทนที่และสามารถถอดรหัสโดยการวิเคราะห์ความถี่ ข้อความตุ๊กตาเต้นรำข้อความสุดท้ายที่ฮิวบิตต์ส่งมาให้โฮมส์ในภายหลังทางจดหมาย ทำให้โฮมส์เกรงว่าคิวบิตต์กำลังตกอยู่ในอันตราย
โฮมส์รีบไปที่คฤหาสน์ไรดิงทอร์ปและพบว่าคิวบิตต์เสียชีวิตแล้วเพราะถูกยิงด้วยปืนเข้าที่หัวใจ ส่วนภรรยาของเขาบาดเจ็บสาหัสจากกระสุนปืนที่ศีรษะ สารวัตรมาร์ติน (Inspector Martin) แห่งสถานีตำรวจนอร์ฟอล์กเชื่อว่าเป็นการฆาตกรรมและอัตวินิบาตกรรมตาม โดยเอลซีเป็นผู้ต้องสงสัยคนสำคัญ แต่ภายหลังโฮล์มส์สังเกตเห็นความไม่สอดคล้องกันบางอย่างในข้อสันนิษฐานนั้น จึงพิสูจน์ได้ว่ามีบุคคลที่สามเข้ามาเกี่ยวข้อง
โฮมส์เขียนข้อความด้วยรูปตุ๊กตาเต้นรำส่งไปยังชาวอเมริกันอีกคนชื่อเอบ สลานีย์ (Abe Slaney) ซึ่งอาศัยอยู่ที่ไร่ใกล้เคียง ขณะที่รอผลลัพธ์ของข้อความนี้ โฮมส์อธิบายให้วัตสันและสารวัตรมาร์ตินฟังว่าตนถอดรหัสตุ๊กตาเต้นรำได้อย่างไร ในคำอธิบายของเขา โฮมส์กล่าวถึงสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากที่เขาถอดรหัสข้อความที่สาม เขาโทรเลขหาเพื่อนตำรวจในนิวยอร์กชื่อวิลสัน ฮาร์กรีฟ (Wilson Hargreave) ถามเกี่ยวกับสลานีย์ซึ่งปรากฏชื่ออยู่ในข้อความแรก และฮาร์กรีฟตอบกลับโฮล์มส์ว่าสลานีย์เป็นผู้ร้ายที่น่ากลัวที่สุดในชิคาโก
ข้อความสุดท้าย ซึ่งทำให้โฮมส์และวัตสันต้องรีบไปนอร์ฟอล์ก อ่านว่า "ELSIE PREPARE TO MEET THY GOD" (เอลซี เตรียมตัวตายเสียเถิด)
สลานีย์ไม่รู้ว่าเอลซีบาดเจ็บสาหัส จึงมายังคฤหาสน์ไรดิงทอร์ปและถูกจับกุมเมื่อผ่านประตูเข้ามา โฮมส์ส่งข้อความตุ๊กตาเต้นรำไปหาสลานีย์โดยรู้ว่าสลานีย์จะต้องเชื่อว่าข้อความนี้มาจากเอลซี สลานีย์เปิดเผยว่าเขาหมั้นหมายกับเอลซี ลูกสาวของหัวหน้าอาชญากรแห่งชิคาโกที่สลานีย์ทำงานให้ และเธอหนีออกมาจากชีวิตเดิม สลานีย์มาที่อังกฤษเพื่อรับเธอกลับ เมื่อสลานีย์และเอลซีกำลังสนทนากันผ่านหน้าต่าง คิวบิตต์ก็ปรากฏตัวขึ้นและมียิงกันเกิดขึ้น คิวบิตต์ถูกฆ่าตายและสลานีย์หนีไป เป็นที่แน่ชัดว่าเอลซียิงตัวเอง สลานีย์ถูกจับและถูกตัดสินให้แขวนคอ แต่โทษของเขาลดลงเหลือโทษจำคุกตลอดชีวิตเพราะคิวบิตต์เป็นคนยิงก่อน เอลซีฟื้นตัวจากอาการบาดเจ็บ และใช้ชีวิตหลังจากนั้นเพื่อช่วยเหลือคนยากจนและจัดการมรดกของสามีผู้ล่วงลับ
ประวัติการตีพิมพ์

"รหัสตุ๊กตาเต้นรำ" ตีพิมพ์ครั้งแรกในสหราชอาณาจักรในนิตยสารสแตรนด์เมื่อเดือนธันวาคม ค.ศ. 1903  และในสหรัฐอเมริกาในนิตยสารคอลเลียร์เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม ค.ศ. 1903 นนิตยสารสแตรนด์มีภาพวาดประกอบเนื้อเรื่อง 7 ภาพวาดโดยซิดนีย์ พาเก็ต ในนิตยสารคอลเลียร์มีภาพวาดประกอบ 6 ภาพวาดโดยเฟรดเดอริก ดอร์ สตีล เรื่องสั้นถูกรวมในหนังสือรวมเรื่องสั้น เรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด คืนชีพ ซึ่งตีพิมพ์ในสหรัฐอเมริกาในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1905 และในสหราชอาณาจักรในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1905
รหัสแทนที่

รูปตุ๊กตาเต้นรำที่มีลำดับเป็นปริศนานั้นเป็นรหัสแทนที่อย่างง่าย ซึ่งรูปตุ๊กตาเต้นรำแต่ละรูปแทนที่ตัวอักษรในภาษาอังกฤษแต่ละตัว
ข้อความที่ 5 และข้อความสุดท้ายที่กล่าวไว้ข้างต้นมีข้อความที่ถอดรหัสได้ว่า "ELSIE PREPARE TO MEET THY GOD" (เอลซี เตรียมตัวตายเสียเถิด) มีลักษณะข้อความดังนี้:
สังเกตได้ว่ารูปตุ๊กตาเต้นรำมีการซ้ำในตำแหน่งที่ 1, 5, 8 และ 12 โดยเป็นการแทนที่ตัวอักษร "e" สองครั้งในคำว่า "Elsie" (เอลซี) และสองครั้งในคำว่า "prepare" (เตรียมตัว) รูปตุ๊กตาเต้นรำที่ถือธงรูปแรกและรูปที่สองแสดงถึงอักษรสุดท้ายของคำ ทั้งสองคำลงท้ายด้วยอักษร "e"
อ้างอิงและบรรณานุกรม

↑  Temple, Emily (22 May 2018). "The 12 Best Sherlock Holmes Stories, According to Arthur Conan Doyle". Literary Hub. สืบค้นเมื่อ 6 January 2019.
↑  Sir Arthur Conan Doyle (1998).  David Stuart Davies (บ.ก.). The Best of Sherlock Holmes. Wordsworth Classics. p. 250.
↑  Smith (2014), p. 119.
1 2  Cawthorne (2011), p. 115.
↑  Cawthorne (2011), p. 110.
Cawthorne, Nigel (2011). A Brief History of Sherlock Holmes. Running Press. ISBN 978-0762444083.
Dickerson, Ian (2019). Sherlock Holmes and His Adventures on American Radio. BearManor Media. ISBN 978-1629335087.
Smith, Daniel (2014) [2009]. The Sherlock Holmes Companion: An Elementary Guide (Updated ed.). Aurum Press. ISBN 978-1-78131-404-3.
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อความเต็มของ รหัสตุ๊กตาเต้นรำ ที่วิกิซอร์ซ
วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ รหัสตุ๊กตาเต้นรำ
เชอร์ล็อก โฮมส์ ชุดคืนชีพ รวมถึงเรื่อง รหัสตุ๊กตาเต้นรำ ที่ Standard Ebooks
| ด ค กเรื่องสั้นเชอร์ล็อก โฮมส์ ชุด คืนชีพ โดย อาร์เธอร์ โคนัน ดอยล์ |
| --- | --- |
 "บ้านร้าง"  "ช่างก่อสร้างเจ้าเล่ห์"  "รหัสตุ๊กตาเต้นรำ"  "นักจักรยานผู้เดียวดาย"  "โรงเรียนสำนักอธิการ"  "ปีเตอร์ดำ"  "นายหน้าขู่กิน"  "อาฆาตนโปเลียน"  "สามนิสิต"  "แว่นตากรอบทอง"  "นักรักบี้หาย"  "ชู้รักของเลดี"  "รอยเปื้อนที่สอง" 
 แรงพยาบาท  จัตวาลักษณ์   การผจญภัย  จดหมายเหตุ  หมาผลาญตระกูล  คืนชีพ  หุบเขาแห่งภัย  ลาโรง  บันทึกคดี 
รูปวาดโดยโคนัน ดอยล์
สลานีย์ถูกจับกุม ภาพวาดโดยซิดนีย์ พาเก็ตในปี ค.ศ. 1903
ภาพวาดโดยเฟรดเดริก ดอร์ สตีลในนิตยสารคอลเลียร์
เลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง

| เลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง  (Subarachnoid hemorrhage)  |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: Subarachnoid haemorrhage

ภาพซีทีสแกนแสดงให้เห็นเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง เห็นเป็นบริเวณสีขาวมีศรชี้กลางภาพ ซึ่งบ่งบอกว่ามีเลือดออกตรงกลางสมอง ไหลซึมไปยังร่องหยักของสมองทั้งสองข้าง
การออกเสียง: /ˌsʌbəˈræknɔɪd ˈhɛmərɪdʒ/ 
สาขาวิชา: ประสาทศัลยศาสตร์
อาการ: ปวดหัวเฉียบพลันรุนแรง, อาเจียน, ระดับการรู้สึกตัวลดลง
ภาวะแทรกซ้อน: เกิดสมองขาดเลือดขึ้นภายหลัง, หลอดเลือดหดตัวในสมอง, ชักs
ประเภท: ชนิดเกิดจากการบาดเจ็บ และ ชนิดเกิดขึ้นเอง (จากหลอดเลือดสมองโป่งพอง, จากไม่ใช่หลอดเลือดสมองโป่งพอง, เพริมีเซนเซฟาลิก)
สาเหตุ: การบาดเจ็บที่ศีรษะ, หลอดเลือดสมองโป่งพอง
ปัจจัยเสี่ยง: ความดันเลือดสูง, การสูบบุหรี่, การดื่มสุรา, การใช้โคเคน
วิธีวินิจฉัย: ซีทีสแกน, การตรวจน้ำไขสันหลัง
โรคอื่นที่คล้ายกัน: เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ไมเกรน, ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำสมอง
การรักษา: การผ่าตัดหรือหัตถการอาศัยรังสี
ยา: ลาเบทาลอล, ไนโมดิปีน
พยากรณ์โรค: อัตราเสียชีวิตที่ 30 วัน อยู่ที่ 45% (ชนิดที่เกิดจากหลอดเลือดสมองโป่งพอง)
ความชุก: 1 ใน 10,000 ต่อปี
เลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง (อังกฤษ: subarachnoid hemorrhage, SAH, ออกเสียง: /ˌsʌbəˈræknɔɪd ˈhɛm (ə) rɪdʒ/) คือการมีเลือดออกที่ช่องใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางระหว่างเยื่อหุ้มสมองชั้นกลางกับชั้นในซึ่งอยู่รอบ ๆ สมอง อาจเกิดขึ้นได้เอง หรือจากการแตกของหลอดเลือดสมองโป่งพอง หรือเกิดจากอุบัติเหตุกระทบกระเทือนศีรษะก็ได้
อาการของการมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางอาจมีเช่นอาการปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน คลื่นไส้ อาเจียน สับสน หรือซึมลง บางครั้งอาจชักได้ ยืนยันการวินิจฉัยด้วยการใช้การถ่ายภาพรังสีส่วนตัดอาศัยคอมพิวเตอร์หรือบางครั้งอาจทำได้ด้วยการเจาะตรวจน้ำไขสันหลัง การรักษาทำโดยการผ่าตัดอย่างทันท่วงที อาจด้วยการผ่าตัดเปิดกะโหลกศีรษะหรือการใช้รังสีช่วยในกระบวนการรักษา ร่วมกับการใช้ยาและการรักษาอื่น ๆ เพื่อป้องกันการเกิดเลือดออกซ้ำและป้องกันภาวะแทรกซ้อนของการมีเลือดออก เคยมีการรักษาหลอดเลือดโป่งพองด้วยการผ่าตัดในช่วงประมาณหลังปี ค.ศ. 1930 แต่ตั้งแต่ช่วงปี ค.ศ. 1990 เป็นต้นมา การรักษาหลอดเลือดโป่งพองส่วนใหญ่ทำโดยวิธีรักษาที่รุกล้ำร่างกายน้อยกว่าอย่างการใช้ลวดขดซึ่งทำโดยการสอดลวดพิเศษเข้าไปทางหลอดเลือดขนาดใหญ่
การมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางเป็นโรคหลอดเลือดสมองอย่างหนึ่งซึ่งคิดเป็น 1–7% ของโรคหลอดเลือดสมองทั้งหมด ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่อาจทำให้เสียชีวิตหรือทุพพลภาพได้รุนแรงแม้จะได้รับการวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ ก็ตาม ผู้ป่วยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางเกือบครึ่งนั้นเสียชีวิต และ 10–15% เสียชีวิตก่อนมาถึงโรงพยาบาล ผู้ที่รอดชีวิตนั้นก็มักมีความสูญเสียทางระบบประสาทหรือการรับรู้
อาการและอาการแสดง

อาการตามแบบฉบับของเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางคือการมีอาการปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน เหมือนโดนเตะเข้าที่หัว ("like being kicked in the head")  หรือปวดหัวรุนแรงที่สุดเท่าที่เคยประสบมาในชีวิต ("worst ever") ซึ่งเวลาที่เริ่มเป็นถึงเป็นมากที่สุดใช้เวลาเป็นนาทีหรือวินาที อาการปวดศีรษะนี้มักปวดตุ้บ ๆ ตามจังหวะเต้นหัวใจไปยังบริเวณท้ายทอย (occiput)  ผู้ป่วยหนึ่งในสามไม่มีอาการอย่างอื่นนอกจากอาการปวดศีรษะลักษณะที่ว่านี้ และผู้ป่วยหนึ่งในสิบมาพบแพทย์ด้วยอาการนี้ซึ่งต่อมาภายหลังจึงได้รับการวินิจฉัยเป็นเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง อาจมีอาการอาเจียน และ 1/14 มีอาการชัก อาจมีอาการสับสน ซึม หรืออาจถึงขั้นโคม่าได้ รวมทั้งอาจมีอาการคอแข็งเกร็งหรืออาการแสดงของการระคายเคืองเยื่อหุ้มสมองได้ อาการคอแข็งมักปรากฏขึ้นประมาณหกชั่วโมงหลังเริ่มมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง การมีรูม่านตาขยายเพียงข้างเดียว (isolated dilation of a pupil) และการไม่มีรีเฟลกซ์รูม่านตาตอบสนองต่อแสง (pupillary light reflex) อาจสะท้อนถึงการมีสมองถูกกดทับ (brain herniation) ซึ่งเป็นผลจากการเพิ่มขึ้นของความดันในกะโหลกศีรษะ (increased intracranial pressure)  อาจมีเลือดออกในลูกตา (intraocular hemorrhage) จากการตอบสนองต่อความดันที่ขึ้นสูงอย่างรวดเร็วได้ โดยการมีเลือดออกใต้ชั้นไฮยาลอยด์ (subhyaloid hemorrhage) และเลือดออกในน้ำวุ้นลูกตา (vitreous hemorrhage) อาจตรวจพบได้ด้วยการตรวจส่องตา (fundoscopy) นี้เรียกว่ากลุ่มอาการเทอร์สัน (Terson syndrome) พบในผู้ป่วย 3–13% และพบมากขึ้นตามความรุนแรงของเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง
การทำงานผิดปกติของเส้นประสาทกล้ามเนื้อตา (หนังตาตก ลูกตาอยู่ในตำแหน่งมองค้างไปทางด้านล่างเฉียงออกด้านนอกของใบหน้า) หรืออาการชาอาจบ่งชี้ว่ามีเลือดออกจากหลอดเลือดแดงโพสทีเรียร์คอมมิวนิเคติง อาการชักยังเป็นอาการที่พบได้บ่อยหากเลือดนั้นออกมาจากหลอดเลือดโป่งพอง นอกจากนี้แล้วค่อนข้างเป็นการยากที่จะทำนายตำแหน่งที่เลือดออกจากอาการแสดงที่ปรากฏ ภาวะเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางในผู้ป่วยที่แข็งแรงดีมาตลอดมักใช้เป็นการวินิจฉัยรูปผิดปกติของหลอดเลือดแดงและดำได้
ผลจากการมีเลือดออกนี้จะทำให้ร่างกายหลั่งอะดรีนาลีนและฮอร์โมนอื่นที่ใกล้เคียงกันออกมาเป็นจำนวนมาก ทำให้มีความดันโลหิตเพิ่มสูง หัวใจทำงานหนัก เกิดมีปอดบวมน้ำเหตุระบบประสาท (neurogenic pulmonary edema) หัวใจเต้นผิดจังหวะ การเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (27%)  และภาวะหัวใจหยุด (3%) ได้อย่างรวดเร็วหลังเกิดเลือดออก
เลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางอาจเกิดในผู้ประสบอุบัติเหตุกระทบกระเทือนศีรษะได้ อาการของผู้ป่วยกลุ่มนี้อาจมีเช่น ปวดศีรษะ ซึม อ่อนแรงครึ่งซีก ภาวะเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางนี้เกิดขึ้นบ่อยในการบาดเจ็บของสมอง หากมีการเปลี่ยนแปลงของระดับการรู้สึกตัวด้วยจะมีความสัมพันธ์กับการมีพยากรณ์โรคที่แย่
การวินิจฉัย > การตรวจภาพถ่ายรังสี

การประเมินผู้ป่วยที่สงสัยว่าจะมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางในเบื้องต้นคือการซักประวัติและตรวจร่างกายซึ่งมีจุดประสงค์หลักเพื่อประเมินว่าอาการที่นำผู้ป่วยมาพบแพทย์นั้นเป็นผลจากการมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางหรือสาเหตุอื่น อย่างไรก็ดีแพทย์ไม่อาจให้การวินิจฉัยภาวะนี้ได้จากการตรวจทางคลินิกเพียงอย่างเดียวดังนั้นการตรวจภาพรังสีทางการแพทย์จึงมีความจำเป็นไม่เพื่อยืนยันการมีเลือดออกก็เพื่อคัดออก การตรวจที่นิยมเลือกใช้เป็นอันดับต้น ๆ คือการตรวจด้วยการถ่ายภาพรังสีส่วนตัดอาศัยคอมพิวเตอร์ (CT scan) ของสมอง ซึ่งเป็นการตรวจที่มีความไวสูงโดยสามารถตรวจพบภาวะนี้ได้อย่างถูกต้องได้ถึงกว่า 95% โดยเฉพาะหากได้รับการตรวจในวันแรกที่มีเลือดออก การสร้างภาพด้วยเรโซแนนซ์แม่เหล็ก (MRI) อาจเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่มีความไวมากกว่าหากตรวจผู้ป่วยที่มีอาการมาหลายวัน การศึกษาวิจัยชิ้นหนึ่งรายงานว่าหากทำ CT ภายใน 6 ชั่วโมงหลังเริ่มมีอาการ จะมีความไวในการตรวจพบเลือดออกสูง 100%
การวินิจฉัย > การเจาะน้ำไขสันหลัง

การเจาะน้ำไขสันหลังอาจทำให้พบหลักฐานของการมีเลือดออกได้ในผู้ป่วย 3% ที่ผลตรวจ CT ปกติ ดังนั้นจึงถูกกำหนดให้เป็นการตรวจที่จำเป็นต้องทำในผู้ป่วยที่สงสัยว่าจะมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางแต่ผลภาพสมองปกติ โดยอย่างน้อยต้องเก็บตัวอย่างน้ำไขสันหลังให้ได้ 3 ขวด หากมีจำนวนเม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติในทั้ง 3 ขวดจะเป็นการบ่งชี้ว่ามีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง ถ้าจำนวนไม่เท่ากันโดยค่อย ๆ ลดลงในแต่ละขวด จะแสดงว่าเลือดน่าจะมาจากการบาดเจ็บของหลอดเลือดขนาดเล็กระหว่างการทำหัตถการมากกว่า ("traumatic tap")  ตัวอย่างน้ำไขสันหลังที่เก็บได้จะถูกนำไปตรวจว่ามี xanthochromia (การมีสีออกเหลือง) หรือการที่น้ำไขสันหลังที่ผ่านการปั่นให้ตกตะกอนแล้วมีสีเป็นสีเหลือง การตรวจที่มีความไวมากกว่าคือการตรวจด้วย spectrophotometry ซึ่งเป็นการตรวจการดูดกลืนคลื่นแสงในความยาวคลื่นต่าง ๆ เพื่อตรวจว่ามีบิลิรูบินซึ่งเป็นผลผลิตจากการย่อยสลายเฮโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงหรือไม่ การตรวจหา xanthochromia และการตรวจด้วย spectrophotometry ยังคงเป็นวิธีที่เชื่อถือได้ในการตรวจหาเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางหลังจากเริ่มมีอาการปวดศีรษะมาหลายวัน แต่ต้องทำหลังจากปวดศีรษะอย่างน้อย 12 ชั่วโมง เนื่องจากกว่าที่เฮโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงจะถูกเปลี่ยนเป็นบิลิรูบินนั้นต้องใช้เวลาหลายชั่วโมง
จากการที่มีผู้ป่วยที่มาห้องฉุกเฉินด้วยอาการปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันเพียง 10% เท่านั้นที่มีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง จึงต้องมีการคิดถึงสาเหตุอื่น ๆ ไว้ด้วยเสมอ สาเหตุอื่น ๆ เหล่านี้เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ไมเกรน และลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำสมอง (cerebral venous sinus thrombosis)  ภาวะเลือดออกในสมองใหญ่ (intracerebral hemorrhage) ซึ่งมีเลือดออกในเนื้อสมองนั้นพบบ่อยกว่าถึงสองเท่าและมักได้รับการวินิจฉัยผิดเป็นเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง ไม่บ่อยนักที่จะมีการวินิจฉัยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางผิดไปเป็นไมเกรนหรือการปวดศีรษะจากความเครียด (tension headache) ซึ่งจะทำให้ผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้รับการตรวจ CT scan ช้ากว่าที่ควร งานวิจัยปี ค.ศ. 2004 พบว่าเกิดกรณีเช่นนี้สูงถึง 12% ของผู้ป่วย ส่วนใหญ่เกิดกับผู้ป่วยที่มีเลือดออกเป็นบริเวณน้อยและไม่มีการเปลี่ยนแปลงของสภาพจิต การวินิจฉัยล่าช้าจะนำไปสู่ผลการรักษาที่ไม่ดี ผู้ป่วยบางรายอาจหายจากอาการปวดศีรษะได้เองโดยไม่มีอาการอื่นหลงเหลือ อาการปวดศีรษะเช่นนี้ถูกเรียกว่าอาการปวดศีรษะแสดงเบื้องต้น ("sentinel headache") เนื่องจากเชื่อกันว่าเกิดจากการมีเลือดไหลจากหลอดเลือดโป่งพองเป็นปริมาณน้อย ๆ อาการปวดศีรษะแสดงเบื้องต้นเช่นนี้ควรได้รับการตรวจเพิ่มเติมด้วย CT scan และการเจาะหลังเนื่องจากอาจมีเลือดออกเพิ่มเติมได้ในเวลาสามสัปดาห์
การวินิจฉัย > การฉีดสีหลอดเลือด

เมื่อยืนยันการวินิจฉัยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางแล้วจะต้องหาตำแหน่งที่เกิดเลือดออก หากจากภาพตรวจ CT scan บ่งชี้ว่าเลือดน่าจะออกจากหลอดเลือดโป่งพองแล้วมีทางเลือกระหว่างการฉีดสีหลอดเลือดสมอง (cerebral angiography —ฉีดสารทึบรังสีเข้าหลอดเลือดสมองแล้วถ่ายภาพรังสี) และการฉีดสีหลอดเลือดอาศัยคอมพิวเตอร์ (CT angiography —ฉีดสารทึบรังสีเข้าหลอดเลือดแล้วทำ CT scan) เพื่อหาตำแหน่งของหลอดเลือดโป่งพอง การสอดท่อเพื่อฉีดสีอาจทำให้มีโอกาสใส่ขดลวดรักษาหลอดเลือดโป่งพองไปพร้อมกันได้
การวินิจฉัย > การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ

ผู้ป่วยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง 40-70% มีการเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ โดยอาจตรวจพบช่วง QT ยาวขึ้น, คลื่น Q, หัวใจเต้นผิดจังหวะ และ การยกของช่วง ST ซึ่งอาจคล้ายกับที่พบในภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดได้
สาเหตุ

สาเหตุของเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางที่เกิดขึ้นเอง (spontaneous) 85% เกิดจากการแตกของหลอดเลือดสมองโป่งพอง ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นที่บริเวณของหลอดเลือดสมองที่เรียกว่าวงกลมของวิลลิสและแขนงที่เกี่ยวข้อง แม้การมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางส่วนใหญ่จะเป็นจากการมีเลือดออกจากหลอดเลือดโป่งพองขนาดเล็ก แต่หลอดเลือดโป่งพองขนาดใหญ่ซึ่งพบน้อยกว่าจะมีโอกาสแตกได้มากกว่า
ผู้ป่วยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางที่เกิดขึ้นเองประมาณ 15–20% ตรวจไม่พบหลอดเลือดโป่งพองในการฉีดสีหลอดเลือดครั้งแรก ในจำนวนนี้ประมาณครึ่งหนึ่งเกิดจากการมีเลือดออกบริเวณรอบ ๆ สมองส่วนกลางโดยไม่มีหลอดเลือดโป่งพอง (non-aneurysmal perimesencephalic hemorrhage) ซึ่งเลือดจะออกอยู่เพียงบริเวณช่องใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางบริเวณสมองส่วนกลางเท่านั้น ซึ่งสาเหตุของการมีเลือดออกในผู้ป่วยกลุ่มนี้ยังไม่ชัดเจน ผู้ป่วยส่วนที่เหลือมักมีเลือดออกจากความผิดปกติอื่นของหลอดเลือด (เช่น รูปผิดปกติของหลอดเลือดแดงและดำ) ความผิดปกติของหลอดเลือดในไขสันหลัง และการมีเลือดออกจากเนื้องอกต่าง ๆ  สาเหตุอื่น ๆ เช่น การใช้โคเคน ความผิดปกติที่เม็ดเลือดแดงเป็นรูปเคียว (sickle cell disorder) การใช้ยายับยั้งการแข็งตัวของเลือด ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด และการตกเลือดในสมองที่ต่อมใต้สมอง (pituitary apoplexy)
ผู้ป่วยประสบอุบัติเหตุบาดเจ็บที่สมอง 60% จะมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางตรวจพบได้จาก CT scan เลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางจากการบาดเจ็บ (traumatic SAH) นี้ส่วนใหญ่เกิดขึ้นที่บริเวณใกล้กับตำแหน่งที่เกิดกะโหลกศีรษะร้าวหรือสมองช้ำ ส่วนใหญ่พบร่วมกับการบาดเจ็บแบบอื่น ๆ ของสมองและมักมีพยากรณ์โรคที่ไม่ดี แต่ยังไม่แน่ชัดนักว่าพยากรณ์โรคที่ไม่ดีนั้นเป็นผลจากการมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางโดยตรงหรือเป็นจากการบาดเจ็บอื่นที่มีการแสดงออกเป็นเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางกันแน่
การจำแนกประเภท

มีระบบจัดระดับความรุนแรงของเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางอยู่หลายระบบ แบบประเมินความรู้สึกตัวของกลาสโกว (Glasgow Coma Scale) ก็เป็นระบบที่ใช้ประเมินความรู้สึกตัวของผู้ป่วยที่ใช้กันตัวไป นอกจากนี้ยังมีระบบวัดคะแนนที่ออกแบบมาเป็นพิเศษสำหรับการประเมินผู้ป่วยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางอยู่สามแบบ แต่ละแบบกำหนดให้ตัวเลขที่มากหมายถึงการมีผลการรักษาไม่ดี แบบประเมินเหล่านี้ถูกออกแบบขึ้นโดยเปรียบเทียบลักษณะอาการของผู้ป่วยกับผลการรักษาย้อนหลัง
แบบประเมินความรุนแรงอันแรกเป็นของ Hunt และ Hess ซึ่งได้อธิบายไว้ในปี ค.ศ. 1968
| ระดับความรุนแรง | อาการและอาการแสดง | อัตรารอดชีวิต |
| --- | --- | --- |
| 1 | ไม่มีอาการ หรือมีอาการปวดศีรษะและคอแข็งเล็กน้อย | 70% |
| 2 | ปวดศีรษะปานกลางถึงรุนแรง คอแข็ง ไม่มีความบกพร่องของระบบประสาทอื่นนอกจากของเส้นประสาทสมอง | 60% |
| 3 | ซึม มีความบกพร่องของระบบประสาทเล็กน้อย | 50% |
| 4 | กึ่งสลบ (stuporous) อ่อนแรงครึ่งซีกปานกลางถึงรุนแรง อาจมีอาการแข็งเกร็งแบบ decerebrate ในช่วงแรกแล้วจึงอ่อนเปลี้ยลง | 20% |
| 5 | โคม่าระดับลึก มีอาการแข็งเกร็งแบบ decerebrate อาการระดับตรีทูต (moribund) | 10% |

ระบบประเมินความรุนแรงของ Fisher แบ่งระดับความรุนแรงตามลักษณะของเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางที่ปรากฏให้เห็นใน CT scan แบบประเมินความรุนแรงนี้ได้รับการดัดแปลงโดย Claassen และคณะ ตามความเสี่ยงที่พบใหม่เกี่ยวกับขนาดของเลือดที่ออกและการมีเลือดออกในโพรงสมอง (intraventricular hemorrhage) ร่วมด้วย
| ระดับความรุนแรง | ลักษณะของเลือดที่ออก |
| --- | --- |
1: ไม่มีปรากฏให้เห็น
2: หนาน้อยกว่า 1 มิลลิเมตร
3: หนาน้อยกว่า 2 มิลลิเมตร
4: หนาเท่าไรก็ได้ร่วมกับมีเลือดออกในโพรงสมองหรือมีเลือดซึมเข้าในเนื้อสมอง

ระบบจำแนกประเภทของสหพันธ์ศัลยแพทย์ระบบประสาทแห่งโลก (World Federation of Neurosurgeon, WFNS) ได้ใช้แบบประเมินความรู้สึกตัวของกลาสโกวร่วมกับความบกพร่องทางระบบประสาทเฉพาะที่ (focal neurological deficit) มาใช้ในการประเมินความรุนแรงของอาการ
| ระดับความรุนแรง | คะแนนแบบประเมินกลาสโกว | ความบกพร่องทางระบบประสาทเฉพาะที่ |
| --- | --- | --- |
| 1 | 15 | ไม่มี |
| 2 | 13–14 | ไม่มี |
| 3 | 13–14 | มี |
| 4 | 7–12 | มีหรือไม่มีก็ได้ |
| 5 | <7 | มีหรือไม่มีก็ได้ |

Ogilvy และ Carter ได้เสนอรายละเอียดการจำแนกประเภทแบบครอบคลุมเพื่อใช้ทำนายผลและประเมินคุณภาพการรักษา ระบบนี้มีระดับความรุนแรง 5 ระดับ โดยให้แต่ละคะแนนขึ้นกับการมีหรือไม่มีปัจจัยดังต่อไปนี้: อายุมากกว่า 50, ระดับความรุนแรงตาม Hunt และ Hess ที่ 4 หรือ 5, คะแนนแบบประเมินของ Fisher 3 หรือ 4, ขนาดหลอดเลือดโป่งพองมากกว่า 10 มิลลิเมตร, และการมีหลอดเลือดโป่งพองของระบบไหลเวียนส่วนหลัง (posterior circulation aneurysm) ขนาดตั้งแต่ 25 มิลลิเมตร
การตรวจคัดกรองและการป้องกัน

ยังไม่มีการตรวจคัดกรองหลอดเลือดสมองโป่งพองในระดับประชากรเนื่องจากเป็นโรคที่ค่อนข้างพบน้อย ไม่มีความคุ้มทุน เว้นแต่คนที่มีญาติระดับที่หนึ่งไม่ต่ำกว่าสองคนที่มีอาการจากเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางที่เกิดจากการแตกของหลอดเลือดสมองโป่งพองเท่านั้นที่การตรวจคัดกรองอาจมีประโยชน์
โรคถุงน้ำจำนวนมากของไต ถ่ายทอดทางออโตโซมลักษณะเด่น (ADPKD) เป็นโรคไตที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมอย่างหนึ่งซึ่งพบว่ามีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลอดเลือดสมองโป่งพองถึง 8% แต่ส่วนใหญ่หลอดเลือดสมองโป่งพองที่พบร่วมกับโรคนี้จะมีขนาดเล็ก จึงไม่น่าเป็นสาเหตุให้เกิดการแตกได้ ดังนั้นจึงมีคำแนะนำให้ตรวจคัดกรองผู้ป่วย ADPKD ที่มีคนในครอบครัวคนหนึ่งมีอาการของการแตกของหลอดเลือดสมองโป่งพองเท่านั้น
บางครั้งอาจมีการตรวจพบหลอดเลือดสมองโป่งพองโดยบังเอิญจากการตรวจภาพสมองในเหตุอื่น เรื่องนี้ถือเป็นปัญหาที่เป็นที่ถกเถียงปัญหาหนึ่ง เนื่องจากวิธีการรักษาหลอดเลือดสมองโป่งพองแต่ละวิธีนั้นมีโอกาสที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง โครงการศึกษาวิจัยนานาชาติว่าด้วยหลอดเลือดโป่งพองในกะโหลกศีรษะที่ยังไม่ปรากฏการแตก (The International Study of Unruptured Aneurysms, ISUIA) ศึกษาข้อมูลพยากรณ์โรคทั้งในกลุ่มผู้ป่วยเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางและผู้ที่ตรวจพบหลอดเลือดโป่งพองด้วยสาเหตุอื่น ๆ พบว่าผู้ที่มีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางแล้วมีโอกาสสูงที่จะมีเลือดออกจากหลอดเลือดโป่งพองที่อื่น ๆ อีก ในทางกลับกัน ผู้ที่มีหลอดเลือดโป่งพองขนาดเล็กกว่า 10 มิลลิเมตรและไม่เคยมีเลือดออกจากหลอดเลือดโป่งพองมีโอกาสน้อยมากที่จะมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง และมักสามารถรับการรักษาหลอดเลือดโป่งพองนั้นได้โดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน จากงานวิจัย ISUIA นี้และงานวิจัยอื่น ๆ ปัจจุบันจึงถือเป็นคำแนะนำโดยทั่วไปว่าผู้ป่วยจะได้รับการพิจารณาเข้ารับการรักษาเพื่อป้องกันล่วงหน้านี้ก็ต่อเมื่อมีประมาณอายุขัยนานพอสมควรและหลอดเลือดโป่งพองนั้นมีโอกาสแตกสูง ในขณะเดียวกันก็ยังมีหลักฐานงานวิจัยเพียงไม่มากที่ยืนยันว่าการรักษาหลอดเลือดโป่งพองที่ยังไม่แตกโดยเทคนิคการสวนหลอดเลือดทำหัตถการนั้นมีประโยชน์อย่างแท้จริง
การรักษา

การดูแลรักษาผู้ป่วยประกอบด้วยการรักษาอาการไม่ให้แย่ลงและใช้การตรวจและการรักษาเฉพาะ การดูแลรักษาเหล่านี้รวมถึงการป้องกันไม่ให้มีเลือดออกซ้ำโดยอุดจุดที่ทำให้เลือดออก ป้องกันการหดเกร็งของหลอดเลือด (vasospasm) และการป้องกันและรักษาภาวะแทรกซ้อนที่อาจจะเกิดขึ้น
การรักษา > การดูแลทั่วไป

การรักษาอาการผู้ป่วยไม่ให้ทรุดหนักกว่าเดิมมีความสำคัญเป็นอันดับหนึ่ง ผู้ป่วยที่มีการเปลี่ยนแปลงของระดับความรู้สึกตัวอาจต้องได้รับการใส่ท่อช่วยหายใจและช่วยหายใจด้วยเครื่องช่วยหายใจ ต้องมีการวัดระดับความดันโลหิต ชีพจร อัตราการหายใจ และคะแนนแบบประเมินความรู้สึกตัวกลาสโกวเป็นระยะ เมื่อยืนยันการวินิจฉัยแล้วผู้ป่วยอาจจำเป็นต้องย้ายเข้าหออภิบาลผู้ป่วยหนัก (ICU) ส่วนหนึ่งเนื่องจากผู้ป่วย 15% อาจมีเลือดออกเพิ่มเติมได้อีกหลังจากรับเข้าดูแลเป็นผู้ป่วยในแล้ว การให้สารอาหารก็มีความสำคัญเป็นอันดับต้น ๆ โดยควรให้ด้วยการกินทางปากหรือผ่านสายให้อาหารทางจมูกมากกว่าจะให้สารอาหารทางหลอดเลือด (parenteral nutrition) การลดความเจ็บปวดมักทำโดยยาที่มีผลระงับประสาทน้อยอย่างเช่น codeine เนื่องจากการให้ยาระงับประสาทอาจส่งผลต่อระดับความรู้สึกตัวและทำให้ไม่สามารถประเมินการเปลี่ยนแปลงระดับความรู้สึกตัวที่เกิดจากตัวโรคได้ การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำส่วนลึก (deep vein thrombosis) นั้นป้องกันโดยการให้ใส่ถุงน่องรัด (compression stocking) หรือการกดด้วยแรงดันลมเป็นระยะ (intermittent pneumatic compression) หรือทั้งสองอย่าง มักมีการใส่สายสวนปัสสาวะเพื่อเฝ้าระวังสมดุลของเหลวในร่างกาย อาจมีการให้ยาในกลุ่มเบ็นโซไดอาเซพีน เพื่อลดความกังวลของผู้ป่วย ถ้าผู้ป่วยรู้สึกตัวควรให้ยาต้านอาเจียน (antiemetic) ด้วย