สงครามอะแซหวุ่นกี้
เหตุการณ์นำ > สงครามจีน-พม่า

บทความหลัก: สงครามจีน–พม่า
ในระหว่างที่พม่ากำลังโจมตีกรุงศรีอยุธยาอยู่นั้น เกิดความขัดแย้งระหว่างพม่ากับจีนราชวงศ์ชิง ในประเด็นเกี่ยวกับอำนาจอิทธิพลเหนือหัวเมืองไทที่พรมแดนระหว่างพม่าและจีน ได้แก่ เมืองแสนหวี เมืองเชียงตุง และสิบสองปันนา ทัพฝ่ายพม่าเข้าโจมตีสิบสองปันนาซึ่งอยู่ภายใต้อำนาจของจีน ทำให้หลิวจ้าว (劉藻) ข้าหลวงมณฑลยูนนานและกุ้ยโจว ยกทัพจีนเข้าโจมตีเมืองเชียงตุงในพ.ศ. 2308 แต่พ่ายแพ้ หลิวจ้าวฆ่าตัวตายเพื่อชดใช้ความผิด พระจักรพรรดิเฉียนหลงทรงแต่งตั้งหยางอิงจวี (楊應琚) เข้ามาเป็นข้าหลวงคนใหม่ หยางอิงจวีส่งทัพจีนเข้าโจมตีพม่าในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2309 ซึ่งในขณะนั้นพม่ากำลังล้อมกรุงศรีอยุธยาอยู่ แต่ป้องกองโตน (Kaungton) ของพม่า ใกล้กับเมืองบ้านหม้อ สามารถต้านทานทัพจีนไว้ได้ ทัพจีนอีกทัพหนึ่งเข้าโจมตีเมืองแสนหวีแต่ถูกอะแซหวุ่นกี้เข้าตีทางด้านหลังจากสิบสองปันนา สุดท้ายโรคมาลาเรียทำให้ทัพจีนต้องถอยกลับไป หยางอิงจวีถวายรายงานเท็จแก่พระเจ้าเฉียนหลงว่าฝ่ายจีนได้รับชัยชนะ สุดท้ายพระเจ้าเฉียนหลงทรงทราบความจริงจึงลงอาญาให้หยางอิงจวีฆ่าตัวตายเพื่อชดใช้ความผิด
การที่จีนเข้ารุกรานพม่าเป็นเหตุให้พระเจ้ามังระต้องเรียกทัพพม่าจากกรุงศรีอยุธยากลับขึ้นมาช่วยศึกกับจีน จักรพรรดิเฉียนหลงมีปณิธานที่จะเข้าพิชิตพม่าให้จงได้เพื่อรักษาเกียรติของจักรวรรดิจีน พระเจ้าเฉียนหลงทรงเห็นว่ากองรบธงเขียวของชาวจีนฮั่นไม่มีประสิทธิภาพ สมควรให้ชาวแมนจูเข้าร่วมทัพในสงครามกับพม่าด้วย พระเจ้าเฉียนหลงทรงส่งหมิงรุ่ย (明瑞) แม่ทัพแมนจู เป็นข้าหลวงยูนนานและกุ้ยโจวคนใหม่นำกองกำลังผสมแมนจูจีนฮั่นเข้ารุกรานพม่า หมิงรุ่ยมีกำลัง 25,000 คน นำกำลังเข้ารุกรานพม่าในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2310 ยึดเมืองแสนหวีและสามารถเอาชนะทัพพม่าได้ในการรบที่ช่องเขาโกไตก์ (Battle of Goteik Gorge ขณะเดียวกันอยู่ในช่วงที่พระยาตากยึดค่ายพม่าโพธิ์สามต้นได้ในเดือนพฤศจิกายนเช่นกัน) เป็นชัยชนะครั้งแรกของฝ่ายจีน หมิงรุ่ยยกทัพเกือบจะถึงเมืองอังวะราชธานีของพม่า แต่ทัพจีนอีกทัพหนึ่งที่วางแผนจะตีกระหนาบกรุงอังวะไม่สามารถผ่านด่านป้อมกองโตนมาได้ ทำให้แผนการตีกระหนาบกรุงอังวะล้มเหลว ฝ่ายอะแซหวุ่นกี้นำทัพ 20,000 คน ไปโจมตียึดเมืองแสนหวีคืนจากฝ่ายจีน เพื่อตีวกหลังตัดเสบียงทำให้ทัพจีนติดอยู่ในพม่าในภาวะขาดอาหาร หมิงรุ่นตัดสินใจถอยทัพแต่ถูกฝ่ายพม่าโจมตีพ่ายแพ้ในการรบที่เมเมียว (Battle of Maymyo) ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2311 การรบที่เมืองหยูน้อย แม่ทัพจีนและแมนจูหลายคนถูกพม่าสังหาร หมิงรุ่ยตัดผมเปียให้คนนำไปถวายพระเจ้าเฉียนหลง แล้วผูกคอเสียชีวิตบนต้นไม้ที่เมืองหยูน้อยนั้นเอง
พระเจ้าเฉียนหลงยังทรงไม่ยอมแพ้ เมื่อหมิงรุ่ยเสียชีวิตแล้ว พระเจ้าเฉียนหลงทรงแต่งตั้งฟู่เหิง (傅恆) ซึ่งเป็นลุงของหมิงรุ่ย นำทัพเข้าโจมตีพม่าเป็นครั้งที่สี่ ฟู่เหิงเปลี่ยนยุทธศาสตร์โดยการใช้เส้นทางเข้าโจมตีกรุงอังวะทางแม่น้ำอิระวดีโดยตรงโดยใช้ทัพเรือ ฟู่เหิงไม่รอให้สิ้นฤดูฝนก่อน ส่งทัพเข้าโจมตีในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2312 ยึดได้เมืองก้องและเมืองยาง เปิดทางสู่แม่น้ำอิระวดี ฟู่เหิงให้สร้างกองเรือและสร้างป้อมขึ้นที่ชเวนยองเบง (Shwenyaungbin) ฝ่ายพระเจ้ามังระส่งทัพเรือ 12,000 คน นำโดยเนเมียวสิธู (Nemyo Sithu) ล่องขึ้นแม่น้ำอิระวดีเข้าโจมตีทำลายทัพเรือจีนที่เมืองก้องไปจนหมดสิ้น และอะแซหวุ่นกี้ยกทัพ 52,000 คน เข้ายึดป้อมชเวนยองเบงของฝ่ายจีนได้สำเร็จ พระเจ้ามังระทรงให้มีกองเพื่อตีวกหลังตัดเสบียงฝ่ายจีนโดยเฉพาะ สุดท้ายโรคมาลาเรียระบาด แม่ทัพฝ่ายจีนเจ็บป่วยสิ้นชีวิตหลายคน ฟู่เหิงล้มป่วยหนักไม่สามารถนำทัพได้ มอบหมายให้อากุ้ย (阿桂) ขึ้นบัญชาการแทน อากุ้ยไม่เห็นด้วยกับสงครามของจีนในพม่า จึงส่งสาสน์ให้แก่อะแซหวุ่นกี้เป็นการเปิดช่องทางเจรจาสงบศึก นำไปสู่สนธิสัญญากองโตน วันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2312 (ในปีนั้นขณะนั้นสมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จยกทัพปราบชุมนุมเจ้านครศรีธรรมราช) ฝ่ายจีนจะยอมรับอำนาจของพม่าเหนือหัวเมืองไทที่ชายแดน แลกเปลี่ยนกับการที่พม่ายินยอมส่งบรรณาการจิ้มก้องให้แก่จีนทุกสิบปี ฟู่เหิงล้มป่วยถึงแก่กรรมต่อมาอีกไม่นาน
สนธิสัญญากองโตนทำให้สงครามจีน-พม่าสิ้นสุดลง แต่ทว่าพระเจ้ามังระทรงพระพิโรธไม่ยอมรับสัญญาที่อะแซหวุ่นกี้ไปทำกับจีนโดยพละการ อะแซหวุ่นกี้นำทัพพม่าเข้าโจมตีเมืองมณีปุระในช่วงต้นปีพ.ศ. 2313 เพื่อเป็นการไถ่โทษและขออภัยโทษจากพระเจ้ามังระ สุดท้ายเมื่อพม่าไม่ส่งบรรณาการ พระจักรพรรดิเฉียนหลงจึงพิโรธมีราชโองการให้ปิดช่องชายแดนกับพม่าที่ยูนนานโดยสิ้นเชิง ห้ามมิให้มีการค้าขาย ทำให้บรรดาเจ้าฟ้าไทใหญ่และพ่อค้าจีนท้องถิ่นสูญเสียประโยชน์ทางการค้า พม่าและจีนยังคงอยู่ในภาวะสงครามต่อกันเป็นเวลาอีกประมาณยี่สิบปี จนกระทั่งเมื่อไทใหญ่ซึ่งต้องการให้มีการค้าขายที่ชายแดนดังเดิม ส่งสาสน์ปลอมอ้างว่ามาจากจีนให้แก่ราชสำนักพม่า พระเจ้าปดุงเข้าพระทัยว่าจีนมาขอเจริญไมตรี พระเจ้าปดุงจึงส่งคณะทูตไปกรุงปักกิ่งในพ.ศ. 2331 พระเจ้าเฉียนหลงเข้าพระทัยว่าพม่ายอมสวามิภักดิ์แล้ว จึงมีพระราชโองการให้ยอมรับให้หัวเมืองไท ได้แก่ เมืองแสนหวี เมืองเชียงตุง เมืองบ้านหม้อ เมืองก้อง และเมืองยาง อยู่ภายใต้อำนาจของพม่า และให้เปิดการค้าขายที่ชายแดนดังเดิม