stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พจนานุกรมคำใหม่
ขอบเขตการเก็บคำใหม่ตามลักษณะต่าง ๆ  สิบกลุ่ม

คำที่เกิดขึ้นใหม่ เช่น เนติบริกร, เคลียร์พื้นที่, เคลียร์หนี้, เคลียร์ปัญหา, ไข้หวัดนก, อัลไซเมอร์
คำที่มีอยู่แล้วแต่มีการใช้ความหมายใหม่ เช่น งาบ, จอด, จิก, เด้ง, แห้ว, กลับลำ, จัดฉาก, โค้งสุดท้าย, เว้นวรรค
คำเดิมที่มีการขยายคำใหม่ เช่น เมา - เมาปลิ้น; กรี๊ด - กรี๊ดสลบ; ดัน-ป๋าดัน, เจ๊ดัน; แหง - แหงแก๋; เด็ก - เด็กฝาก, เด็กแนว
คำที่พจนานุกรมเก็บไว้แล้ว แต่ขาดตัวอย่างการใช้ ซึ่งทำให้เข้าใจความหมายไม่ชัดเจนพอ ก็จะเพิ่มตัวอย่างให้เห็นวิธีการใช้ เช่น ขึ้นครู
เป็นสำนวนหรือวิธีการเปรียบเทียบที่ยังไม่ได้เก็บไว้ เช่น ล้วงลูก, สะกิดต่อมฮา, ลมบ่จอย, ขายขนมจีบ, ขานรับนโยบาย, กลืนเลือด, วางหาบ
สำนวน ที่มีความหมายใหม่ เช่น เจ้าโลก, เจ้าจำปี, เด็ก ๆ, แมงปอ, อวบอัด, ไม้ป่าเดียวกัน, ไม้ประดับ, เอกซเรย์
เป็นคำเลียนเสียง คำแสดงท่าทาง หรือแสดงอารมณ์ เช่น หวือหวา, แหล็น, แพล็ม, อึมครึม, อึ้มทึ่ง
คำภาษาต่างประเทศที่ใช้กันมาก เช่น เม้าส์, คีย์ข้อมูล, อีคิว, อีเมล; คำที่ยืมมาจากภาษาจีน เช่น โละ, เทียวไล้เทียวขื่อ, จุ๊ง, ล่องจุ๊น, ซือแป๋
เป็นคำเก่า คำธรรมดา แต่หลุดหลงไปไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับ พ.ศ. 2542 เช่น  กันเหนียว, ข้ามชาติ, ให้ทาง, หืดขึ้นคอ, เสือปืนไว
เป็นคำวัยรุ่น คำภาษาปาก ซึ่งมีความหมายและที่มาจากที่ต่าง ๆ เช่น ปิ๊ง, วีน, เว่อร์, ชิวชิว, โป๊ะเชะ, เฝ่ย, นิ้ง, ตึ๋งหนืด, ตึ้บ, แอ๊บแบ๊ว, จุ๊บุจุ๊บุ, ชิมิ
การวิพากษ์วิจารณ์

วิรุณ ตั้งเจริญ อธิการบดีมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิพากษ์วิจารณ์พจนานุกรมคำใหม่ว่า อธิบายความหมายไม่ตรงกับความหมายที่แท้จริงของวัยรุ่น เนื่องจากช่วงอายุที่ต่างกันของราชบัณฑิตกับวัยรุ่น
ส่วนไพฑูรย์ สินลารัตน์ รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ วิจารณ์ว่า คำมักเปลี่ยนแปลงได้ง่ายและบ่อย ไม่ควรรวบรวมไว้
แหล่งข้อมูลอื่น

รายชื่อคำในพจนานุกรมคำใหม่ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ที่วิกิพจนานุกรม
ราชบัณฑิตยสถาน.
(2550). พจนานุกรมคำใหม่ เล่ม 1 ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. เก็บถาวร 2013-12-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กรุงเทพฯ: แม็ค. ISBN 978-974-412-139-4.
(2552). พจนานุกรมคำใหม่ เล่ม 2 ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. เก็บถาวร 2014-08-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กรุงเทพฯ: ยูเนียนอุลตร้าไวโอเร็ต. ISBN 978-616-7073-04-0.
(2554). พจนานุกรมคำใหม่ เล่ม 3 ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. เก็บถาวร 2014-07-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กรุงเทพฯ: ยูเนียนอุลตร้าไวโอเร็ต. ISBN 978-616-7073-33-0.
การประท้วงในประเทศพม่า พ.ศ. 2564–ปัจจุบัน

| ด ค กความขัดแย้งในพม่า |
| --- | --- |
 ความขัดแย้งด้วยอาวุธ คอมมิวนิสต์ (2491–2531)  ชายแดนจีน-พม่า (2503–2504)  กะชีน  กะเหรี่ยง  กะเหรี่ยง–มอญ  โกก้าง 2552  2558  โรฮีนจา 2521  2534–2535  2559–ปัจจุบัน  ไทใหญ่  หลังรัฐประหารปี 2564 2566 การวางระเบิดและการโจมตี 2490  2526  2542  2546  2548  2553  2556  2561 รัฐประหาร 2505  2531  2564 การประท้วง 2505  2517  2531  2550–2551  2564–ปัจจุบัน ความรุนแรงต่อต้านมุสลิม 2555  2556  2558  2559–ปัจจุบัน หัวข้อที่เกี่ยวข้อง การหยุดยิง  พลรบในความขัดแย้ง  องค์การติดอาวุธชาติพันธุ์ 
การประท้วงในประเทศพม่า พ.ศ. 2564–2565 รู้จักกันในประเทศว่า การปฏิวัติฤดูใบไม้ผลิ (พม่า: နွေဦးတော်လှန်ရေး, เสียงอ่านภาษาพม่า: [nwè.ú.tɔ̀.l̥àɰ̃.jé]) เป็นความพยายามขัดขืนของพลเมืองในประเทศพม่าต่อรัฐประหารซึ่งพลเอกอาวุโส มี่นอองไลง์ ผู้บัญชาการทหารสูงสุดของพม่า ก่อขึ้นในวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2564 โดยจนถึงวันที่ 15 กุมภาพันธ์ มีบุคคลอย่างน้อย 452 คนถูกกักขังเนื่องจากรัฐประหาร ผู้ประท้วงใช้วิธีการประท้วงแบบสันติวิธีและปราศจากความรุนแรง ซึ่งได้แก่การดื้อแพ่ง การนัดหยุดงาน การรณรงค์คว่ำบาตรกองทัพ ขบวนการตีหม้อ การรณรงค์ริบบิ้นแดง การประท้วงสาธารณะ และการรับรองผลการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการโดยผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง
สัญลักษณ์ในการประท้วง ประกอบด้วยสีแดงซึ่งเป็นสีของพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตย (NLD), เพลง "กาบามาเจบู" (ကမ္ဘာမကျေဘူး) ซึ่งได้รับความนิยมครั้งแรกในการก่อการกำเริบ 8888 เป็นเพลงประท้วง สัญลักษณ์สามนิ้วยังมีการใช้อย่างกว้างขวาง ส่วนชาวเน็ตนิยมประชาธิปไตยบางส่วนเข้าร่วมพันธมิตรชานม ซึ่งเป็นขบวนการความเป็นปึกแผ่นประชาธิปไตยออนไลน์ในทวีปเอเชีย
ฝ่ายรัฐบาลทหารมีมาตรการตอบโต้หลายวิธี รวมทั้งการสั่งปิดอินเทอร์เน็ตและสื่อสังคม การปิดสื่อ การจับกุมและลงโทษอาญาต่อผู้ประท้วง การเผยแพร่สารสนเทศเท็จ การทาบทามทางการเมืองต่อพรรคการเมืองให้เข้าร่วมสภาบริหารแห่งรัฐ (สภาชั่วคราว) การส่งผู้ประท้วงและผู้ปลุกระดมฝั่งนิยมทหาร และการใช้กำลังรุนแรงเพื่อปราบปรามการประท้วง ในปัจจุบันมีผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ดังกล่าวจำนวนมาก ไม่เว้นแม้กระทั่งผู้พิพากษาสตรี เด็ก และเยาวชน ที่ต่างถูกสังหารในเหตุการณ์ครั้งนี้ อาจจะทวีคูณขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ดูเพิ่ม

สงครามกลางเมืองพม่า (พ.ศ. 2564–ปัจจุบัน)
การประท้วงในประเทศไทย พ.ศ. 2563–2564
เปลเวน

| เปลเวน Плевен |
| --- | --- |
นคร
เปลเวน
   ธง ตราอาร์ม
สถานที่ตั้งของเปลเวนแสดงแผนที่บัลแกเรียเปลเวน (บอลข่าน)แสดงแผนที่บอลข่านเปลเวน (ยุโรป)แสดงแผนที่ยุโรป
พิกัด: 43°24′28″N 24°37′13″E﻿ / ﻿43.40778°N 24.62028°E﻿ / 43.40778; 24.62028
ประเทศ: บัลแกเรีย
จังหวัด (Oblast): เปลเวน
First human settlement: ศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์กาล
การปกครอง
 • Mayor: Dr.Valentin Hristov (GERB)
พื้นที่
 • นคร: 85 ตร.กม. (33 ตร.ไมล์)
ความสูง: 116 เมตร (381 ฟุต)
ประชากร (2022)
 • นคร: 90,209 คน
 • เขตเมือง: 110,843 คน
เขตเวลา: UTC+2 (EET)
 • ฤดูร้อน  (เวลาออมแสง): UTC+3 (EEST)
รหัสไปรษณีย์: 5800
รหัสพื้นที่: 064
รหัส ISO 3166: BG-15
ทะเบียนพาหนะ: EH
เว็บไซต์: Official website
เปลเวน (อังกฤษ: Pleven; บัลแกเรีย: Плèвен ออกเสียง: [ˈplɛvɛn]) เป็นเมืองที่มีประชากรมากเป็นอันดับที่ 7 ของประเทศบัลแกเรีย ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของประเทศ เป็นศูนย์กลางการปกครองของ จังหวัดเปลเวน และยังเป็นเทศบาลที่อยู่ใต้ปกครองของจังหวัดเพลเวน เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของบัลแกเรีย จากการสำรวจสำมะโนประชากรปี 2021 เมืองมีประชากร 89,823 คน
ปัจจุบันเมืองนี้เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจที่สำคัญของภาคตะวันตกเฉียงเหนือและภาคกลางเหนือของบัลแกเรีย และเป็นเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับสามของ ภาคเหนือของบัลแกเรีย รองจากวาร์นาและรูเซ
ภาพเหมือนของเอเลเนอร์แห่งโทเลโด

| ภาพเหมือนของเอเลเนอร์แห่งโทเลโด |
| --- | --- |

ศิลปิน: อักโนโล บรอนซิโน
ปี: ค.ศ. 1545 - ค.ศ. 1545
ประเภท: จิตรกรรมสีน้ำมันบนไม้
สถานที่: หอศิลป์อุฟฟิซิ, ฟลอเรนซ์
ภาพเหมือนของเอเลเนอร์แห่งโทเลโดและลูกชาย (ภาษาอังกฤษ: Portrait of Eleonora of Toledo and Her Son) เป็นภาพเขียนสีน้ำมันที่เขียนโดยอักโนโล บรอนซิโนจิตรกรสมัยเรอเนซองส์ชาวอิตาลี ที่ปัจจุบันตั้งแสดงอยู่ที่หอศิลป์อุฟฟิซิที่ฟลอเรนซ์ในประเทศอิตาลี
อักโนโล บรอนซิโนเขียนภาพ “ภาพเหมือนของเอเลเนอร์แห่งโทเลโด” เสร็จในปี ค.ศ. 1545 เป็นภาพของ เอเลเนอร์แห่งโทเลโดภรรยาของโคสิโมที่ 1 เดอเมดิชิ ดยุคแห่งทัสเคนี เอเลเนอร์นั่งโดยมีมือขวาวางบนไหล่ลูกชายคนหนึ่ง ท่าทางที่นั่งและการใช้ลายทับทิมบนเสื้อผ้าเป็นการแสดงฐานะของความเป็นแม่ ลูกที่ยืนอยู่ในภาพบ้างก็ว่าอาจจะเป็น ฟรานเชสโค (Francesco I de' Medici) (เกิด ค.ศ. 1541), หรือ จิโอวานนิ (Cardinal Giovanni de' Medici) (เกิด ค.ศ. 1543) หรือ กราเซีย (เกิด ค.ศ. 1547) ถ้าเป็นคนหลังภาพเขียนก็น่าจะเขียนระหว่างปี ค.ศ. 1550 ถึงปี ค.ศ. 1553 แต่เป็นที่ตกลงกันโดยทั่วไปว่าปีที่เขียนคือปี ค.ศ. 1545 ฉะนั้นลูกจึงควรจะเป็นจิโอวานนิ
เมื่อร่างของเอเลเนอร์ถูกขุดขึ้นมาในคริสต์ศตวรรษที่ 19 กล่าวกันว่าเอเลเนอร์ใส่ชุดเดียวกับชุดที่ใส่ในภาพเขียน ตาข่ายคลุมผมที่เกือบเหมือนกับอันที่ใช้ในรูปอาจจะทำให้เกิดการสับสน แต่การค้นคว้าต่อมาพิสูจน์ว่าเป็นชุดอีกชุดหนึ่งที่แสดงในหนังสือ “Patterns of Fashion” โดย แจเน็ต อาร์โนลด์ (Janet Arnold) และ “Moda a Firenze” โดย โรเบิร์ตตา ออร์ซิ ลันดินิและบรูนา นิคโคลิ ชิ้นส่วนที่ยังเหลืออยู่ของเสื้อชุดนั้นยังคงเก็บรักษาไว้ในพาลัซโซพิตติในฟลอเรนซ์
ดูเพิ่ม

อักโนโล บรอนซิโน
ภาพเหมือน
ตระกูลเมดิชิ
ฮั่นชู

ตำราประวัติศาสตร์เมื่อ ค.ศ. 111 เกี่ยวกับราชวงศ์ฮั่นตะวันตก
ฮั่นชู (จีน: 漢書; พินอิน: Hàn Shū) หรือ ตำราประวัติศาสตร์ราชวงศ์ฮั่นยุคก่อน (จีน: 前漢書; พินอิน: Qián Hàn Shū) เป็นตำราประวัติศาสตร์จีนที่เขียนเสร็จเมื่อปี ค.ศ. 111 มีเนื้อหาครอบคลุมยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตกหรือราชวงศ์ฮั่นยุคก่อน ตั้งแต่จักรพรรดิพระองค์แรกเมื่อ 206 ปีก่อนคริสตกาลจนกระทั่งหวัง หมั่งโค่นล้มราชวงศ์ในปี ค.ศ. 23
ฮั่นชูเขียนโดยปาน กู้ (ค.ศ. 32-92) ขุนนางของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก โดยได้รับการช่วยเหลือจากน้องสาวคือปาน เจา สานต่อจากงานของปาน เปียวผู้เป็นบิดาของทั้งคู่ ปาน กู้และปาน เจาเขียนฮั่นชูโดยรูปแบบการเขียนมีต้นแบบจากฉื่อจี้ ตำราประวัติศาสตร์ที่ครอบคลุมหลายราชวงศ์ แต่ฮั่นชูเป็นตำราประวัติศาสตร์ที่เขียนในรูปแบบพงศาวดาร-ชีวประวัติฉบับแรกที่ครอบคลุมยุคราชวงศ์เดียว เป็นแหล่งข้อมูลที่ดีที่สุดสำหรับหลายข้อมูลของยุคราชวงศ์ฮั่นเช่นเรื่องวรรณกรรม แหล่งข้อมูลที่ดีรองลงมาคือโฮ่วฮั่นชูที่ครอบคลุมยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกตั้งแต่ ค.ศ. 25 ถึง ค.ศ. 220 และรวบรวมในศตวรรษที่ 5 โดยฟ่าน เย่ (ค.ศ. 398–445)
แหล่งข้อมูลอื่น

ฮั่นชู (ข้อความเต็ม) – ไชนีสเท็กต์โพรเจกต์
Pan Chao (Ban Zhao), Female Historian (archived)
Silk Road Seattle (The Silk Road Seattle website contains many useful resources including a number of full-text historical works, maps, photos, etc.)
ฮั่นชู《漢書》 ข้อความภาษาจีนพร้อมศัพท์ภาษาอังกฤษที่เข้าคู่
Wikisource
ความสมเหตุสมผลเชิงสถิติของข้อสรุป

ความสมเหตุสมผลเชิงสถิติของข้อสรุป (อังกฤษ: Statistical conclusion validity) เป็นระดับที่ข้อสรุปเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรต่าง ๆ จากข้อมูล เป็นข้อสรุปที่ถูกต้องหรือว่า "สมเหตุผล"
ตอนต้น ๆ คำนี้เคยใช้เกี่ยวกับการสรุปทางสถิติที่ถูกต้องสำหรับความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรต่าง ๆ แต่ปัจจุบันมักจะใช้กับข้อสรุปที่ "สมควร" "เหมาะสม" หรือ "มีเหตุผล" อาศัยข้อมูลไม่ว่าจะเป็นเชิงสถิติ เชิงปริมาณ หรือเชิงคุณภาพ
หลัก ๆ แล้ว งานศึกษาสามารถผิดพลาดได้สองอย่างคือ
ความผิดพลาดชนิดที่ 1 เป็นการพบสหสัมพันธ์หรือความแตกต่างที่ไม่มีจริง ๆ
ความผิดพลาดชนิดที่ 2 เป็นการไม่พบสหสัมพันธ์หรือความแตกต่างที่มีจริง ๆ
ความสมเหตุผลชนิดนี้ เป็นเรื่องเกี่ยวกับคุณลักษณะของงานที่ทำให้ความผิดพลาดเหล่านี้มีโอกาสน้อยลง
รวมทั้งการเลือกตัวอย่างที่สมควร การทดสอบทางสถิติที่สมควร และการวัดค่าต่าง ๆ ที่เชื่อถือได้
ความเสี่ยง

ความเสี่ยงที่สามัญที่สุดต่อความสมเหตุสมผลชนิดนี้ คือ
ความเสี่ยง > กำลังทางสถิติไม่พอ

กำลังทางสถิติ (Statistical power) เป็นความน่าจะเป็นที่การทดลองจะสามารถปฏิเสธสมมติฐานว่าง (คือสมมติฐานว่าตัวแปรอิสระที่ทดลองไม่มีผลต่อตัวแปรตาม) เมื่อมันไม่จริง (คือปฏิเสธความผิดพลาดชนิดที่ 2)
ดังนั้น การทดลองที่มีกำลังทางสถิติต่ำ จะมีโอกาสสูงกว่าที่จะยอมรับสมมติฐานว่างโดยไม่เป็นจริง
ซึ่งเป็นความผิดพลาดชนิดที่ 2 แล้วสรุปว่าไม่มีผลแม้ว่าความจริงจะมี (คือมีความแปรปรวนร่วมเกี่ยวระหว่างเหตุกับผลจริง ๆ)
เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อขนาดตัวอย่าง (sample size) ของงานน้อยเกินไปเทียบกับปัจจัยอย่างอื่น ๆ (เช่นมีผลต่างที่น้อย มีความแตกต่างกันมากในระหว่างกลุ่มประชากร มีการวัดที่เชื่อถือไม่ได้)
ความเสี่ยง > การฝ่าฝืนข้อสมมุติของการทดสอบทางสถิติ

การทดสอบทางสถิติโดยมาก (โดยเฉพาะสถิติเชิงอนุมาน) มักจะมีข้อสมมุติเกี่ยวกับข้อมูล ที่ทำให้การวิเคราะห์ทางสถิติสมควรในการตรวจสอบสมมติฐาน
การฝ่าฝืนข้อสมมุติเหล่านั้น (คือข้อมูลที่ได้ทำให้ไม่สมควรจะใช้วิธีการทางสถิตินั้น) อาจจะนำไปสู่การอนุมานเชิงสถิติที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างเหตุกับผล
ซึ่งขึ้นอยู่กับความทนทาน (robustness) ของการทดสอบทางสถิติว่าจะไวต่อการฝ่าฝืนข้อสมมุติเท่าไร
ดังนั้น การฝ่าฝืนข้อสมมุติของการทดสอบทางสถิติ อาจจะทำให้มีโอกาสมากขึ้นในการเกิดความผิดพลาดชนิดที่ 1 และ 2
ความเสี่ยง > ปัญหาความผิดพลาดคลาดเคลื่อน

การทดสอบสมมติฐานแต่ละอย่างจะเสี่ยงต่อความผิดพลาดชนิดที่ 1 ในอัตราที่แน่นอน ที่เรียกว่าอัตราความผิดพลาดคลาดเคลื่อน (error rate)
ถ้านักวิจัยสืบหาในข้อมูลโดยทดสอบสมมติฐานต่าง ๆ หลายอย่างเพื่อที่จะหาผลต่างที่มีนัยสำคัญ
ก็จะทำให้อัตราความผิดพลาดคลาดเคลื่อนสูงขึ้น
นักวิจัยยิ่งหาผลต่างโดยวิธีนี้เท่าไร โอกาสที่จะได้ความผิดพลาดชนิดที่ 1 และการอนุมานผิด ๆ ว่าตัวแปรมีความสัมพันธ์ ก็จะมีมากขึ้นเท่านั้น
ความเสี่ยง > การวัดที่ไม่น่าเชื่อถือ

ถ้าวัดตัวแปรต่าง ๆ โดยวิธีที่ไม่น่าเชื่อถือ (คือ การวัดผิดพลาดสูง) ก็อาจจะนำไปสู่ข้อสรุปที่ผิด ๆ
ความเสี่ยง > การจำกัดพิสัย

การจำกัดพิสัย ไม่ว่าจะเป็นแบบพื้นหรือเพดาน (คือจัดค่าที่สูงเกินขีดหรือต่ำเกินขีดให้เป็นค่าวัดเดียวกันทั้งหมด) หรือที่เกิดจากอคติที่เกิดจากการเลือกตัวอย่าง (selection bias) จะลดกำลังของการทดลองและเพิ่มโอกาสให้เกิดความผิดพลาดชนิดที่ 2 มากขึ้น
ซึ่งเป็นเพราะว่า ระดับสหสัมพันธ์จะอ่อนลงเพราะค่าความต่างลดลง
ความเสี่ยง > ความต่าง ๆ กันของตัวอย่าง

ความต่าง ๆ กันในระดับที่สูงขึ้นของผู้ร่วมการทดลองอาจจะมีผลต่อการตีความผลที่ได้โดยเพิ่มความแปรปรวน (variance) ของผล หรือซ่อนความสัมพันธ์จริง
ความเสี่ยง > ความเสี่ยงต่อความสมเหตุสมผลภายใน

ปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ที่มีผลต่อความสมเหตุสมผลภายใน (internal validity) ของงานวิจัยอาจจะทำให้ได้ผลที่มีอคติ และมีผลต่อความสมเหตุผลเชิงสถิติของข้อสรุป
ปัจจัยเสี่ยงเช่น วิธีการรักษาบำบัดที่เชื่อถือไม่ได้ (คือไม่สม่ำเสมอไม่มีมาตรฐาน) หรือความล้มเหลวในการควบคุมตัวแปรอื่น ๆ ที่ไม่ได้เป็นประเด็นการทดลอง (extraneous variable)
ดูเพิ่ม

ความสมเหตุสมผลภายนอก (External validity)
ความสมเหตุสมผลภายใน (Internal validity)
เชิงอรรถและอ้างอิง

↑  Cozby, Paul, C. (2009). Methods in behavioral research (10th ed.). Boston: McGraw-Hill Higher Education.
↑  
Cohen, R. J.; Swerdlik, M. E. (2004). Psychological testing and assessment (6th edition). Sydney: McGraw-Hill.
↑  
Cook, T. D.; Campbell, D. T.; Day, A. (1979). Quasi-experimentation: Design & analysis issues for field settings. Houghton Mifflin Boston.
↑  
Shadish, W.; Cook, T. D.; Campbell, D. T. (2006). Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference. Houghton Mifflin.
↑  Sackett, P.R.; Lievens, F.; Berry, C.M.; Landers, R.N. (2007). "A Cautionary Note on the Effects of Range Restriction on Predictor Intercorrelations" (PDF). Journal of Applied Psychology. 92 (2): 538–544. doi:10.1037/0021-9010.92.2.538.
สงครามกลางเมืองพม่า (พ.ศ. 2564–ปัจจุบัน)

| ด ค กความขัดแย้งในพม่า |
| --- | --- |
 ความขัดแย้งด้วยอาวุธ คอมมิวนิสต์ (2491–2531)  ชายแดนจีน-พม่า (2503–2504)  กะชีน  กะเหรี่ยง  กะเหรี่ยง–มอญ  โกก้าง 2552  2558  โรฮีนจา 2521  2534–2535  2559–ปัจจุบัน  ไทใหญ่  หลังรัฐประหารปี 2564 2566 การวางระเบิดและการโจมตี 2490  2526  2542  2546  2548  2553  2556  2561 รัฐประหาร 2505  2531  2564 การประท้วง 2505  2517  2531  2550–2551  2564–ปัจจุบัน ความรุนแรงต่อต้านมุสลิม 2555  2556  2558  2559–ปัจจุบัน หัวข้อที่เกี่ยวข้อง การหยุดยิง  พลรบในความขัดแย้ง  องค์การติดอาวุธชาติพันธุ์ 
สงครามกลางเมืองพม่า (พม่า: မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်တွင်းစစ်) หรือเรียกอีกอย่างว่า สงครามกลางเมืองเมียนมาร์ (อังกฤษ: Myanmar civil war) การปฏิวัติพม่าฤดูใบไม้ผลิ หรือ สงครามป้องกันประชาชน เป็นสงครามกลางเมืองที่ดำเนินอยู่หลังจากการก่อความไม่สงบที่ดำเนินมายาวนานของพม่า ซึ่งทวีความรุนแรงขึ้นอย่างมากจากการตอบสนองต่อการรัฐประหารปี 2021 และการปราบปรามอย่างรุนแรงต่อการประท้วงต่อต้านรัฐประหารในเวลาต่อมา
ในช่วงหลายเดือนหลังการรัฐประหาร ฝ่ายค้านเริ่มรวมตัวกันเป็นรัฐบาลเอกภาพแห่งชาติพม่า และเปิดฉากโจมตีรัฐบาลทหาร ภายในปี 2022 ฝ่ายค้านได้ควบคุมดินแดนจำนวนมากแม้ว่าจะมีประชากรเบาบางก็ตาม การโจมตีของรัฐบาลทหารในหลายหมู่บ้านและตามเมืองต่าง ๆ ได้ทำให้ผู้คนนับหมื่นคนไร้ที่อยู่อาศัย ในวันครบรอบ 2 ปีรัฐประหาร ในเดือนกุมภาพันธ์ 2023 มี่นอองไลง์ ประธานสภาบริหารแห่งรัฐ ยอมรับว่าสูญเสียเมืองไป “มากกว่า 1 ใน 3” ผู้สังเกตการณ์อิสระตั้งข้อสังเกตว่าจำนวนที่แท้จริงน่าจะสูงกว่ามาก โดยมีเพียง 72 เมืองจากทั้งหมด 330 เมืองที่ยังอยู่ภายใต้การควบคุมของกองทัพพม่า
ณ เดือนกันยายน 2022 ผู้คนจำนวน 1.3 ล้านคนต้องกลายเป็นผู้ไร้ถิ่นที่อยู่ และมีเด็กมากกว่า 13,000 คนถูกสังหาร
โทมัส ยัง

โทมัส ยัง
โทมัส ยัง (อังกฤษ: Thomas Young; 14 มิถุนายน พ.ศ. 2316 – 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2372) เป็นนักวิทยาศาสตร์และแพทย์ ชาวอังกฤษ มีความเฉลียวฉลาดถึงขนาดที่พูดได้กว่า 12 ภาษา เมื่ออายุได้ 14 ปี ผลงานที่เด่นที่สุดของเขาในด้านวัสดุศาสตร์ก็คือ มอดุลัสของยัง นอกจากนี้เขาได้ช่วยเขียนหนังสือสารานุกรมบริตานิกา (Encyclopedia Britannica) ในหลาย ๆ บทความ และยังศึกษาอักษรอียิปต์โบราณเช่นเดียวกับฌ็อง-ฟร็องซัว ช็องปอลียง นักภาษาศาสตร์ชาวฝรั่งเศส
ประวัติ

โทมัส ยัง เกิดที่หมู่บ้านมิลเวอร์ตัน ในแคว้นซอมเมอร์เซ็ต ประเทศอังกฤษ เขาเป็นบุตรคนสุดท้ายในจำนวนพี่น้องร่วมบิดามารดา 10 คน เมื่ออายุได้ 14 ปี โทมัสได้เรียนภาษาถึง 12 ภาษา ได้แก่ ภาษากรีก ภาษาละติน ภาษาฝรั่งเศส ภาษาอิตาลี ภาษาคัลเดีย (Chaldean) ภาษาฮีบรู ภาษาซีรีแอก (Syriac) ภาษาซามาริทัน (Samaritan) ภาษาอาหรับ ภาษาเปอร์เซีย ภาษาตุรกี และภาษาอัมฮารา (Amharic)
ต่อมาโทมัสได้เข้าศึกษาวิชาการแพทย์ที่กรุงลอนดอน เมื่ออายุได้ 19 ปี สองปีให้หลังได้ย้ายไปพำนักที่เอดินเบิร์ก จากนั้นอีกหนึ่งปีเขาก็ไปศึกษาวิชาฟิสิกส์ที่เมืองเกิตติงเกน (Göttingen หรือ Goettingen) ประเทศเยอรมนี และได้รับปริญญาเอกที่นี่ ขณะนั้นโทมัสมีอายุได้ 23 ปีเท่านั้น
ต่อมาโทมัสได้ยึดอาชีพเป็นแพทย์อยู่ในกรุงลอนดอน ต่อมาในปี พ.ศ. 2344 เขาได้เริ่มสอนวิชาปรัชญาธรรมชาติ (natural philosophy) ณ ราชบัณฑิตยสถานอังกฤษ ทว่าสองปีให้หลังเขาก็ลาออกจากตำแหน่งศาสตราจารย์ เพราะเกรงว่าจะไม่ได้ทดลองเกี่ยวกับการแพทย์เต็มที่
ในปี พ.ศ. 2354 โทมัสก็กลับไปประกอบอาชีพเป็นแพทย์ตามเดิม ณ โรงพยาบาลเซนต์จอร์จ เขาได้ดำรงตำแหน่งสำคัญทางวิชาการมากมาย จนกระทั่งถึงแก่กรรมในปี พ.ศ. 2372
ผลงาน > การทดลองการแทรกสอดของแสงผ่านช่องคู่

ประมาณปี พ.ศ. 2344 โทมัสได้ทดลองส่องแสงผ่านช่องคู่เล็ก ๆ ที่เจาะไว้บนพื้นทึบ เขาสังเกตเห็นแถบมืดสลับกับแถบสว่างบริเวณฉากซึ่งอยู่ไกลออกไป จนเกิดแนวคิดว่า แสงเป็นคลื่นชนิดหนึ่ง
ผลงาน > มอดุลัสของยัง

บทความหลัก: มอดุลัสของยัง
โทมัสได้เสนอค่า ๆ หนึ่ง ที่เรียกว่า "มอดุลัสของยัง" เพื่อใช้ในการกำหนดความแข็งของวัตถุ ซึ่งหาได้จากผลหารของความเค้น (stress) และความเครียด (strain) ดังสมการ
โดยที่
\,\lambda \, คือค่ามอดุลัสของยัง หน่วยเป็นปาสกาล (นิวตันต่อตารางเมตร)
\,F\, แทนแรงที่กระทำกับวัตถุ หน่วยเป็นนิวตัน
\,A\, แทนพื้นที่ของวัตถุบริเวณที่แรงนั้นกระทำ หน่วยเป็นตารางเมตร
\,x\, แทนความยาวที่เปลี่ยนแปลงของวัสดุหลังการออกแรง หน่วยเป็นเมตร
\,l\, แทนความยาวก่อนการยืดหรือหดของวัสดุ หน่วยเป็นเมตร
ยิ่งค่ามอดุลัสของยังสูง วัตถุก็ยิ่งแข็งขึ้น
ผลงาน > การแพทย์

โทมัสได้เขียนหนังสือเกี่ยวกับการแพทย์อยู่จำนวนหนึ่ง ได้แก่หนังสือชื่อ  System of Practical Nosology (พ.ศ. 2356) และ A Practical and Historical Treatise on Consumptive Diseases (พ.ศ. 2358) นอกจากนี้ ในปี พ.ศ. 2351 เขาเคยบรรยายเรื่อง "หน้าที่ของหัวใจและหลอดเลือดอาร์เตอรี่" ("Functions of the Heart and Arteries")
ผลงาน > ภาษา

โทมัสเป็นผู้หนึ่งที่พยายามปริวรรต (การถอดตัวอักษรจากระบบอักษรหนึ่งไปหาอีกระบบอักษรหนึ่ง) หลักศิลาโรเซตตา โดยใช้อักษรที่มีผู้จัดทำไว้ก่อนแล้ว คือ ซิลแวสเตรอ เดอ ซาซี (Silvestre de Sacy) นักภาษาศาสตร์ชาวฝรั่งเศส และโยฮัน ดาวิด ออเกอบลัด (Johan David Åkerblad) นักการทูตชาวสวีเดน ทว่าโทมัสทำได้เพียงส่วนหนึ่ง แล้วก็ล้มเหลวในการเรียนอักษรนี้ ต่อมาเขาได้เขียนหนังสือเรื่อง Account of the Recent Discoveries in Hieroglyphic Literature and Egyptian Antiquities เกี่ยวกับผลงานของเขาเอง
ในเวลาต่อมา ฌ็อง-ฟร็องซัว ช็องปอลียง (Jean-François Champollion) นักภาษาศาสตร์ชาวฝรั่งเศสทำการปริวรรตได้สำเร็จ โทมัสเมื่อทราบเรื่องก็พยายามแก้ข่าวว่า ฌ็องได้ใช้ผลงานของเขาช่วยในการปริวรรต และจะขอเป็นส่วนหนึ่งของผลงานด้วย แต่ฌ็องไม่ยอม จนเกิดการแบ่งฝักฝ่ายทางความคิดระหว่างอังกฤษกับฝรั่งเศส  ในที่สุดฌ็องได้ใช้ความรู้ด้านอักษรเฮียโรกลิฟฟิกที่เหนือกว่าของโทมัส อธิบายว่า โทมัสแปลผิดหลักไวยากรณ์หลายจุด ในที่สุดผลงานจึงตกเป็นของฌ็องคนเดียว
อย่างไรก็ดี ฌ็องได้ให้โทมัสมาค้นคว้าเกี่ยวกับเรื่องนี้ที่พิพิธภัณฑ์ลูฟ (Musée du Louvre) ซึ่งตัวฌ็องเองก็เป็นภัณฑารักษ์อยู่ที่นี่
Mathematical elements of natural philosophy, 2002
คนเก็บของป่าล่าสัตว์

คนเก็บของป่าล่าสัตว์ (อังกฤษ: hunter-gatherer, forager) หมายถึงมนุษย์ในสังคมที่ได้อาหารส่วนมากหรือทั้งหมด จากการเก็บพืชในป่าหรือล่าสัตว์ป่า
เปรียบเทียบกับสังคมเกษตร ที่โดยหลักพึ่งพืชสัตว์พันธุ์ที่ปรับนำมาเลี้ยงเพื่อเป็นอาหาร
การหากินวิธีนี้เป็นการปรับตัวแบบแรกและที่ยืนยงที่สุดของคน โดยเป็นวิธีหากินในร้อยละ 90 ของประวัติศาสตร์มนุษย์
แต่ว่าหลังจากการเกิดขึ้นของสังคมเกษตรกรรมโดยมากในโลก สังคมเกษตรและสังคมเลี้ยงสัตว์ก็ได้แทนที่หรือพิชิตสังคมคนเก็บของป่าล่าสัตว์
โดยมีกลุ่มที่จัดเป็นคนเก็บของป่าล่าสัตว์เหลือเพียงไม่กี่สังคมในปัจจุบัน และหลายกลุ่มจริง ๆ ก็มีการปลูกพืชสวนและเลี้ยงสัตว์ควบคู่ไปด้วย
ลักษณะทั่วไป > ที่อยู่และประชากร

คนเก็บของป่าล่าสัตว์โดยมากเป็นชนร่อนเร่หรือกึ่งร่อนเร่ และจะอยู่ในที่อยู่ชั่วคราว
ชุมชนที่ย้ายไปเรื่อย ๆ มักจะสร้างที่อยู่โดยใช้วัสดุที่ไม่ถาวร หรืออาจจะใช้ที่กำบังตามธรรมชาติที่มีอยู่
แต่ก็มีวัฒนธรรมคนเก็บของป่าล่าสัตว์บางแห่ง เช่นที่พบในคนพื้นเมืองเดิมของชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกด้านตะวันตกเฉียงเหนือของสหรัฐ (Pacific Northwest) ที่อยู่ในเขตอุดมสมบูรณ์จนกระทั่งว่าสามารถอยู่กับที่หรือกึ่งอยู่กับที่ได้
ความต่าง ๆ

สังคมคนเก็บของป่าล่าสัตว์มีความต่าง ๆ กันอย่างสำคัญ ขึ้นอยู่กับภูมิอากาศและสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในพื้นที่ เทคโนโลยีที่มี และโครงสร้างทางสังคม
นักโบราณคดีจะตรวจสอบอุปกรณ์เครื่องมือของชนเผ่าต่าง ๆ เพื่อวัดความแตกต่างกัน
งานศึกษาใน ค.ศ. 2005 พบว่า อุณหภูมิเป็นปัจจัยอย่างเดียวที่มีผลสำคัญทางสถิติต่ออุปกรณ์เครื่องมือที่ใช้
โดยใช้อุณหภูมิเป็นตัวแทนความเสี่ยง งานนี้แสดงนัยว่า สิ่งแวดล้อมที่มีอุณหภูมิจัดเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญพอที่จะมีอุปกรณ์ที่ต่าง ๆ กันเพิ่ม
ซึ่งสนับสนุนทฤษฎีที่เสนอใน ค.ศ. 1989 ว่า ความเสี่ยงต่อความล้มเหลวเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดที่จะกำหนดโครงสร้างของอุปกรณ์เครื่องมือที่ใช้
วิธีการหนึ่งในการจัดหมวดหมู่ของสังคมชนิดนี้ก็คือโดยระบบผลตอบแทน
มีนักวิชาที่จัดหมวดหมู่เป็น "ผลตอบแทนทันที" (immediate return) สำหรับสังคมที่มีฐานะเท่าเทียมกัน และ "ผลตอบแทนทีหลัง" (delayed return) สำหรับสังคมที่มีฐานะไม่เท่าเทียมกัน
คือ ผู้เที่ยวหาอาหารแบบมีผลตอบแทนทันที จะบริโภคอาหารภายในวันหนึ่งหรือสองวันที่ได้มา
ส่วนพวกผลตอบแทนทีหลัง จะเก็บอาหารที่เหลือไว้
แม้ว่าการเก็บของป่าล่าสัตว์จะเป็นวิธีการพอดำรงชีพของมนุษย์ทั่วยุคหินเก่า ถึงกระนั้น สังเกตการณ์ในกลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์ในปัจจุบันอาจจะไม่สะท้อนถึงสังคมในยุคหินเก่าจริง ๆ
เพราะว่า สังคมเช่นนี้ที่ตรวจสอบในสมัยปัจจุบัน มีการติดต่อกับอารยธรรมอื่น ๆ และไม่ได้อยู่ในสถานะที่ "บริสุทธิ์" โดยขาดการติดต่อกับโลกปัจจุบัน
การเปลี่ยนรูปแบบจากสังคมคนเก็บของป่าล่าสัตว์ไปเป็นสังคมเกษตรกรรม ไม่ใช่เป็นได้แค่ทางเดียว
คือมีการอ้างว่า การเก็บของป่าล่าสัตว์เป็นกลยุทธ์การปรับตัว ซึ่งอาจจะใช้เมื่อจำเป็น เช่นเมื่อสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงทำให้อาหารขาดแคลนในสังคมเกษตร
และจริง ๆ แล้ว เป็นเรื่องยากที่จะแบ่งสังคมเกษตรและสังคมคนเก็บของป่าล่าสัตว์ออกจากกันอย่างชัดเจน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพราะมีการยอมรับสังคมเกษตรกรรมและวัฒนธรรมที่ควบคู่กัน ที่กระจายไปอย่างกว้างขวางภายใน 10,000 ปีที่ผ่านมา[ต้องการอ้างอิง]
และมุมมองทางมานุษยวิทยาเช่นนี้ก็ยังไม่เปลี่ยนตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1960[โปรดขยายความ][ต้องการอ้างอิง]
มุมมองปัจจุบันและปรับปรุงใหม่

ในต้นคริสต์ทศวรรษ 1980 มีกลุ่มนักมานุษยวิทยาและโบราณคดีกลุ่มเล็ก ๆ แต่พูดจาเปิดเผยกลุ่มหนึ่ง ที่พยายามแสดงว่า กลุ่มที่จัดว่าเป็นคนเก็บของป่าล่าสัตว์ในปัจจุบัน โดยมากไม่ได้มีประวัติการเป็นคนเก็บของป่าล่าสัตว์อย่างสืบเนื่อง คือมีหลายกลุ่มที่มีบรรพบุรุษเป็นเกษตรกรหรือคนเลี้ยงสัตว์[ต้องการอ้างอิง]
ซึ่งเข้าไปอยู่ในเขตที่เพาะปลูกไม่ได้หรือเกือบไม่ได้โดยเป็นผลของการอพยพ การถูกฉวยผลประโยชน์ หรือจากความรุนแรง
ความพยายามเหล่านี้มีอิทธิพลให้ยอมรับโดยทั่วไปว่า กลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์ได้มีอันตรสัมพันธ์กับกลุ่มอื่น ๆ เป็นพัน ๆ ปีแล้ว[ต้องการอ้างอิง]
นักวิชาการที่เสนอแนวคิดแบบ "ปรับปรุง" เช่นนี้แสดงนัยว่า เพราะว่า กลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์แท้ ๆ ได้หายไปจากโลกหลังจากการล่าอาณานิคม (หรือแม้ตั้งแต่การเกิดเกษตรกรรม) ไม่เท่าไร ดังนั้น จึงไม่สามารถที่จะเรียนรู้อะไรเกี่ยวกับกลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์ก่อนประวัติศาสตร์จากกลุ่มที่มีในปัจจุบัน
แต่ก็มีนักวิชาการที่ไม่เห็นด้วย
โดยอ้างว่า เราสามารถเรียนรู้วิถีชีวิตของกลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์ก่อนประวัติศาสตร์ โดยศึกษากลุ่มปัจจุบัน โดยเฉพาะเรื่องความเท่าเทียมกันทางสังคมที่น่าทึ่งใจ
มีคนเก็บของป่าล่าสัตว์เป็นจำนวนมากที่บริหารพื้นที่รอบ ๆ ตัว โดยกำจัดหรือเผาพืชที่ไม่ต้องการและช่วยสนับสนุนพันธุ์ที่ต้องการ โดยบางพวกทำอย่างนี้ก็เพื่อสร้างที่อยู่ให้กับสัตว์ที่ล่า
แม้ว่า การทำเช่นนี้จะต่างระดับเทียบกับที่ทำในสังคมเกษตร แต่ว่า นี้ก็เป็นการเพาะเลี้ยงพืชและสัตว์โดยระดับหนึ่ง
ทุกวันนี้ กลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์เกือบทั้งหมด ต้องอาศัยแหล่งอาหารที่ปลูกหรือเลี้ยงเองเป็นบางส่วน โดยทำเองแม้ไม่ได้ทำทั้งวัน หรือแลกมาด้วยสิ่งที่หาได้จากป่า
นอกจากนั้นแล้ว เกษตรกรบางพวกก็ล่าสัตว์และเก็บพืชผลเป็นปกติด้วย (เช่น ทำเกษตรนอกฤดูหนาว และล่าสัตว์ในฤดูหนาวที่มีน้ำค้างแข็ง)
และก็มีคนล่าสัตว์ในประเทศพัฒนาแล้วด้วย โดยเป็นกิจกรรมเวลาว่าง
ปัจจุบัน ก็ยังมีกลุ่มคนเก็บของป่าล่าสัตว์ที่แม้ว่าจะได้ติดต่อกับสังคมวัฒนธรรมอื่น ๆ ก็ยังธำรงวิถีชีวิตของตนโดยปราศจากอิทธิพลจากสังคมภายนอก
กลุ่มหนึ่งก็คือคน Pila Nguru (หรือคน Spinifex) ของรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลียที่อยู่ในทะเลทรายเกรตวิกตอเรียซึ่งเป็นที่ไม่เหมาะกับทั้งเกษตรกรรมแบบยุโรปหรือการเลี้ยงสัตว์[ต้องการอ้างอิง]
อีกกลุ่มหนึ่งก็คือชาวเกาะเซนทิเนลเหนือที่หมู่เกาะอันดามันซึ่งยังดำรงชีวิตของตนอย่างอิสระ โดยปฏิเสธที่จะติดต่อกับผู้อื่น[ต้องการอ้างอิง]