stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
กบฏสามครั้งในฉิวฉุน

การก่อการกำเริบในรัฐวุยก๊ก (ค.ศ. 251-258)
| ด ค กสงครามสามก๊ก |
| --- | --- |
 ← ปลายราชวงศ์ฮั่น  อิเหลง  การบุกง่อก๊ก  การบุกลงใต้  ซินเสีย  การบุกขึ้นเหนือ  เซ็กเต๋ง  จูงอก๊ก  หับป๋า (ค.ศ. 231)  หับป๋า (ค.ศ. 233)  หับป๋า (ค.ศ. 234)  เลียวตั๋ง  อ้วนเสีย (ค.ศ. 241)  เชฺว่เปย์  ซิงชื่อ  โคกูรยอ  สุสานโกเบงเหลง  การบุกของเกียงอุย  (เต๊กโตเสีย)   ฉิวฉุน  ตังหิน  หับป๋า (ค.ศ. 253)  โจมอ  เกาจิ๋ว  การล่มสลายของจ๊กก๊ก  จงโฮย  เองอั๋น  ทูฟ่า ชู่จีเหนิง  ซีหลิง  การล่มสลายของง่อก๊ก 
| ด ค กกบฏสามครั้งในฉิวฉุน |
| --- | --- |
 หวาง หลิง  บู๊ขิวเขียมและบุนขิม  จูกัดเอี๋ยน 
กบฏสามครั้งในฉิวฉุน (จีน: 壽春三叛) หรือ กบฏสามครั้งในห้วยหนำ (จีน: 淮南三叛) เป็นชุดการก่อการกำเริบที่เกิดขึ้นในรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน กบฏเกิดขึ้นในช่วงปลายของสมัยวุยก๊กเมื่อตระกูลสุมานำโดยสุมาอี้แย่งชิงอำนาจรัฐ ผู้ว่าราชการทางการทหารของอำเภอฉิวฉุน (壽春 โช่วชุน; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย) ลุกขึ้นก่อการกำเริบสามครั้งในนามของการก่อกบฏเพื่อโค่นล้มตระกูลสุมา ผู้นำของกบฏในแต่ละครั้ง ได้แก่ หวาง หลิง (ครั้งที่ 1), บู๊ขิวเขียมและบุนขิม (ครั้งที่ 2) และจูกัดเอี๋ยน (ครั้งที่ 3) การก่อการกำเริบทุกครั้งถูกปราบปรามลงในท้ายที่สุด
ภูมิหลัง

ในปี ค.ศ. 249 ในอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง สุมาอี้ยึดอำนาจจากโจซองในการก่อรัฐประหาร และสั่งให้ตระกูลของโจซองทั้งหมดถูกประหารชีวิต ตั้งแต่นั้นมาราชสำนักวุยก๊กก็ถูกอยู่ภายใต้การควบคุมของตระกูลสุมา หลังการเสียชีวิตของสุมาอี้ อำนาจได้สืบทอดต่อมาโดยสุมาสูบุตรชายคนโต และต่อมาได้ส่งต่อไปยังสุมาเจียวบุตรชายคนรองของสุมาอี้ภายหลังสุมาสูเสียชีวิต
กบฏ > กบฏหวาง หลิง

บทความหลัก: กบฏหวาง หลิง
หลังอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง สุมาอี้เลื่อนยศให้หวาง หลิง (王淩) ขุนพลผู้ดูแลอำเภอฉิวฉุนขึ้นเป็นเสนาบดีกลาโหม (太尉 ไท่เวย์) หวาง หลิงและลิ่งหู ยฺหวี (令狐愚) หลานชายเห็นว่าจักรพรรดิโจฮองยังทรงพระเยาว์เกินไปที่จะปกครอง และเห็นว่าสุมาอี้เป็นผู้กุมอำนาจรัฐอย่างแท้จริง ทั้งสองจึงวางแผนจะปลดโจฮองและตั้งเฉา เปี่ยว (曹彪) อ๋องแห่งฌ้อ (楚王 ฉู่หวาง) ขึ้นเป็นจักรพรรดิแทน  ลิ่งหู ยฺหวีส่งผู้ใต้บังคับบัญชาชื่อจาง ชื่อ (張式) ไปติดต่อกับเฉา เปี่ยว
ในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 251 หวาง หลิงถือโอกาสส่งคำร้องถึงราชสำนักวุยก๊ก ขออนุญาตเข้าโจมตีทัพง่อก๊กในถูฉุ่ย (塗水) การทัพรบกับง่อก๊กนั้นแท้จริงเป็นหน้ากากบังหน้าที่ใช้ปกปิดเจตนาของหวาง หลิงที่จะก่อกบฏ หวาง หลิงไม่ได้รับการตอบกลับใด ๆ จึงส่งหยาง หง (楊弘) ไปแจ้งหฺวาง หฺวา (黃華) ข้าหลวงมณฑลกุนจิ๋วเรื่องแผนการก่อกบฏ ด้วยหวังว่าหฺวาง หฺวาจะสนับสนุนตน อย่างไรก็ตาม หยาง หงและหฺวาง หฺวารายงานสุมาอี้เรื่องที่หวาง หลิงคิดการก่อกบฏ ข่าวเรื่องการก่อกบฏไปถึงจักรพรรดิโจฮองในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 251 สุมาอี้จึงยกทัพออกปราบปรามกบฏด้วยตนเอง หวาง หลิงตระหนักดีว่าตนสู้ไม่ได้จึงตกลงยอมจำนนหลังสุมาอี้ให้คำมั่นว่าจะให้อภัยโทษหวาง หลิงในข้อหากบฏ หวาง หลิงรู้ดีว่าไม่ว่าอย่างไรตนก็คงถูกตัดสินโทษตาย จึงฆ่าตัวตายเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน ค.ศ. 251 ระหว่างถูกคุมตัวไปยังนครหลวงลกเอี๋ยง ตระกูลของหวาง หลิงก็ถูกกวาดล้างเช่นกัน ส่วนเฉา เปี่ยวก็ได้รับคำสั่งให้ปลิดชีวิตตนเอง
กบฏ > กบฏบู๊ขิวเขียมและบุนขิม

บทความหลัก: กบฏบู๊ขิวเขียมและบุนขิม
สุมาอี้เสียชีวิตในปี ค.ศ. 251 สุมาสูบุตรชายคนโตได้สืบทอดตำแหน่งในราชสำนักวุยก๊ก ในปี ค.ศ. 254 ลิฮอง แฮเฮาเหียน และเตียวอิบวางแผนจะโค่นล้มสุมาสูแต่แผนการรั่วไหลและทั้งหมดถูกประหารชีวิต จักรพรรดิโจฮองทรงไม่พอพระทัยกับทัศนคติอำนาจนิยมของสุมาสู ไม่กี่เดือนต่อมา สุมาสูปลดโจฮองจากตำแหน่งจักรพรรดิและตั้งโจมอขึ้นเป็นจักรพรรดิแทน บู๊ขิวเขียมที่ประจำอยู่ที่ฉิวฉุนและบุนขิมข้าหลวงมณฑลยังจิ๋วได้ยินข่าวการเสียชีวิตของลิฮอง แฮเฮาเหียน และเตียวอิบ ทั้งคู่จะกลัวว่าพวกตนจะถูกดึงเข้าไปพัวพัน บู๊ขิวเตี้ยนบุตรชายของบู๊ขิวเขียมมักเสนอให้บิดาก่อกบฏเพื่อปกป้องอำนาจรัฐจากสุมาสู
ในปีถัดมา บู๊ขิวเขียมและบุนขิมก่อกบฏในฉิวฉุนต่อต้านสุมาสูและโจมตีอำเภอฮางเสีย (項縣 เซี่ยงเซี่ยน; ปัจจุบันคือนครเซี่ยงเฉิง มณฑลเหอหนาน) ข่าวการก่อกบฏแพร่ไปถึงง่อก๊ก ซุนเหลียงจักรพรรดิแห่งง่อก๊กจึงทรงส่งกำลังพลไปสนับสนุนบู๊ขิวเขียม ทัพง่อก๊กนำโดยซุนจุ๋นอัครมหาเสนาดบีแห่งง่อก๊ก รวมด้วยขุนพลลิกี๋และเล่าเบา สุมาสูนำทัพวุยก๊กด้วยตนเองในการปราบกบฏ โดยส่งอองกี๋ข้าหลวงมณฑลเกงจิ๋วเข้ายึดลำเต๋ง (南頓 หนานตุ้น) ก่อนกลุ่มกบฏ ทัพวุยก๊กนำโดยจูกัดเอี๋ยน, อ้าวจุ๋น และเตงงายมาถึงและรวมเข้ากับทัพหลักของสุมาสู สุมาสูสั่งให้กำลังพลตั้งมั่นอย่าเพิ่งรุดหน้า บู๊ขิวเขียมและบุนขิมไม่สามารถต้านทานข้าศึกและกังวลว่าหากล่าถอยกลับฉิวฉุนจะถูกข้าศึกซุ่มโจมตี ขวัญกำลังใจของคนในกลุ่มกบฏค่อย ๆ ลดลงไปเพราะครอบครัวของคนส่วนใหญ่ยังอยู่ในภูมิภาคทางเหนือของแม่น้ำห้วย (淮河 หฺวายเหอ) คนเหล่านี้จึงหนีไป เหลือเพียงพลเรือนที่เกณฑ์เข้ามาใหม่ที่ยังอยู่ในทัพกบฏ
ในช่วงเวลาเดียวกัน เตงงายนำกำลังทหารไปประจำการที่งักแกเสีย (樂嘉 เยฺว่เจีย) บู๊ขิวเขียมเห็นว่ากองกำลังของเตงงายอ่อนแอจึงส่งบุนขิมให้เข้าโจมตี เมื่อบุนขิมยกไปถึงก็เห็นว่าทัพหลักของสุมาสูก็มาถึงแล้ว บุนขิมจึงสั่งให้ล่าถอย สุมาสูส่งซือหม่า ปาน (司馬班) หัวหน้าเสมียนของตนให้ยกพลไล่ตามตี กองกำลังของบุนขิมแตกพ่าย ส่วนตัวบุนขิมหลบหนีไปได้ ในขณะที่บุนเอ๋งบุตรชายของบุนขิมต่อสู้อย่างกล้าหาญเพื่อคุ้มกันบิดา อินต้ายบก (尹大目 อิ่น ต้ามู่) องครักษ์ราชวังที่แค้นสุมาสูตามบุนขิมทันและโน้มน้าวให้กลับเข้ารบกับสุมาสู แต่บุนขิมปฏิเสธ เมื่อบู๊ขิวเขียมได้ยินเรื่องความพ่ายแพ้ของบุนขิมก็หลบหนีในเวลากลางคืน ในขณะที่ทหารของบู๊ขิวเขียมก็แตกฉานซ่านเซ็นไป ภายหลังบู๊ขิวเขียมถูกสังหารด้วยฝีมือของพลเรือนชื่อจาง ฉู่ (張屬) ในอำเภอซิมก๋วน (慎縣 เชิ่นเซี่ยน) ศีรษะของบู๊ขิวเขียมถูกส่งไปนครหลวงลกเอี๋ยง เมื่อบุนขิมกลับมาที่อำเภอฮางเสียก็รู้ว่าจูกัดเอี๋ยนยึดฉิวฉุนได้ลแ้ว และกลุ่มกบฏก็แตกฉานซ่านเซ็นไป บุนขิมจึงหนีไปง่อก๊ก เมื่อทัพง่อก๊กนำโดยซุนจุ๋นมาถึงตังหิน (東興 ตงซิง; ปัจจุบันคือนครตงซิง เขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง) ก็ทราบข่าวว่าฉิวฉุนถูกจูกัดเอี๋ยนยึดได้แล้ว ทัพง่อก๊กจึงล่าถอยเช่นกัน จูกัดเอี๋ยนส่งเจียวปั้น (蔣班 เจี่ยง ปาน) ให้ไล่ตามตีทัพง่อก๊กที่ล่าถอย ขุนพลเล่าเบาถูกสังหารในที่รบ
กบฏ > กบฏจูกัดเอี๋ยน

บทความหลัก: กบฏจูกัดเอี๋ยน
บุคคลในยุทธการ > กบฏหวาง หลิง

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  |  ทัพหวาง หลิง หวาง หลิง (王淩)  หวาง ยฺวี่ (王彧)   เฉา เปี่ยว (曹彪) อ๋องแห่งฌ้อ (楚王 ฉู่หวาง)  ลิ่งหู ยฺหวี (令狐愚) จาง ชื่อ (張式) |  ทัพวุยก๊ก สุมาอี้ |
บุคคลในยุทธการ > กบฏบู๊ขิวเขียมและบุนขิม

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  |  ทัพบู๊ขิวเขียมและบุนขิม  † บู๊ขิวเขียม กว้านชิว ซิ่ว (毌丘秀) หลบหนีไปง่อก๊ก  กว้านชิว จ้ง (毌丘重)  หลบหนีไปง่อก๊ก  บุนขิม หลบหนีไปง่อก๊ก บุนเอ๋ง หลบหนีไปง่อก๊ก ทัพง่อก๊ก ซุนจุ๋น ลิกี๋   † เล่าเบา  ลู่ ข่าย (陸凱) |  ทัพวุยก๊ก สุมาสู ซือหม่า ปาน (司馬班)  อินต้ายบก  เตงงาย  อองกี๋  จูกัดเอี๋ยน เจียวปั้น (蔣班 เจี่ยง ปาน)  อ้าวจุ๋น |
บุคคลในยุทธการ > กบฏจูกัดเอี๋ยน

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  |  ทัพจูกัดเอี๋ยน จูกัดเอี๋ยน † เจียวปั้น (蔣班 เจี่ยง ปาน)   เจียวอี้ (焦彝 เจียว อี๋)  ทัพง่อก๊ก ซุนหลิม จูอี้ ถูกซุนหลิมสั่งประหารชีวิต  เตงฮอง  หลี เฝ่ย์ (黎斐)  บุนขิม ถูกจูกัดเอี๋ยนสั่งประหารชีวิต บุนเอ๋ง   บุนเฮา (文虎 เหวิน หู่)   จวนเต๊ก (全懌 เฉฺวียน อี้)   จวนตวน (全端 เฉฺวียน ตวาน)   ต๋องจู   หวาง จั้ว  (王祚)   อีจ้วน (于詮 ยฺหวี เฉฺวียน) † |  ทัพวุยก๊ก สุมาเจียว จงโฮย  อองกี๋  เฉิน เชียน (陳鶱)  โจเป๋า (石苞 ฉือ เปา)  เฮาจิด (胡質 หู จื้อ)  จิวท่าย (州泰 โจว ไท่)  เฮาเหลก (胡烈 หู เลี่ย)  เฮาหุน (胡奮 หู เฟิ่น) |
ดูเพิ่ม

อุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง
การพิชิตจ๊กก๊กของวุยก๊ก
การพิชิตง่อก๊กของจิ้น
บรรณานุกรม

ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
ฝาน เสฺวียนหลิง (648). จิ้นชู.
สวัสดิ์ วัฒนายากร

| สวัสดิ์ วัฒนายากร |
| --- | --- |


อธิบดีกรมชลประทาน
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 8 ตุลาคม พ.ศ. 2477 จังหวัดปัตตานี ประเทศไทย
เสียชีวิต: 13 มีนาคม พ.ศ. 2555 (77 ปี) โรงพยาบาลรามาธิบดี กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
ศาสนา: พุทธ
คู่สมรส: คุณหญิงปานจิตต์ วัฒนายากร

นายสวัสดิ์ วัฒนายากร (8 ตุลาคม พ.ศ. 2477 — 13 มีนาคม พ.ศ. 2555) เป็นอดีตองคมนตรี อดีตตุลาการศาลปกครองสูงสุด และอธิบดีกรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ประวัติ

นายสวัสดิ์ วัฒนายากร เกิดที่ตำบลจะบังติกอ อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี เขาเป็นบุตรคนที่ 7 ในจำนวน 10 คนของขุนธำรงพันธุ์ภักดี กับนางสร้อยทอง ธำรงพันธุ์ภักดี (คณานุรักษ์) สมรสกับคุณหญิงปานจิตต์ วัฒนายากร อดีตผู้ช่วยปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีบุตรชาย 1 คน คือ นายทัศน์พงษ์ วัฒนายากร
นายสวัสดิ์ วัฒนายากร ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2555 ที่โรงพยาบาลรามาธิบดี ด้วยโรคมะเร็งในหลอดลม รวมอายุ 77 ปี 5 เดือน มีพิธีพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ เมื่อวันที่ 14 มีนาคม ณ ศาลาบัณณรศภาค วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร โดยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ประธานองคมนตรีและรัฐบุรุษ เป็นผู้แทนพระองค์ ในการนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโกศมณฑป พร้อมเครื่องประกอบเกียรติยศศพ พระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมศพ 7 คืน กับพระราชทานบำเพ็ญกุศลงาน 7 วัน และทรงรับไว้ในพระบรมราชานุเคราห์ มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2555 ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส
นายสวัสดิ์ วัฒนายากร มีศักดิ์เป็นน้องชายของนายมงคล วัฒนายากร ซึ่งเป็นบิดาของ รองศาสตราจารย์ ดร.ปณิธาน วัฒนายากร อดีตรองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง
การศึกษา

โรงเรียนเบญจมราชูทิศ ปัตตานี
โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย
เมโทรโปลิแคน บิซิเนส คอลเลจ  ซิดนีย์ ออสเตรเลีย
วิลบราแฮม คอลเลจ รัฐแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา
วิศวกรรมเครื่องกล สถาบันเอ็มไอที สหรัฐอเมริกา  พ.ศ. 2501
หน้าที่การงาน

นายสวัสดิ์ วัฒนายากร เริ่มรับราชการเป็นนายช่างโท กองช่างกล กรมชลประทาน เมื่อปี พ.ศ. 2506 จนได้รับตำแหน่งสำคัญหลายตำแหน่งอาทิ เป็นผู้อำนวยการกองเครื่องจักรกล เป็นวิศวกรใหญ่ฝ่ายเครื่องกล เป็นผู้ตรวจราชการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นรองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และตำแหน่งสุดท้าย คือ อธิบดีกรมชลประทาน จนเกษียณอายุราชการ ในปี พ.ศ. 2538
หลังจากนั้น ได้เข้ารับตำแหน่งในองค์กรต่างๆ อาทิ กรรมการกฤษฎีกาวินิจฉัยร้องทุกข์  ตุลาการศาลปกครองสูงสุด นายกสมาคมนักเรียนเก่าสหรัฐอเมริกา และกรรมการมูลนิธิชัยพัฒนา
ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2545 และดำรงตำแหน่งจนกระทั่งวาระสุดท้ายของชีวิต
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2547 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2538 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2533 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2532 –  เหรียญพิทักษ์เสรีชน ชั้นที่ 2 ประเภทที่ 2 (ส.ช.)
พ.ศ. 2532 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
พ.ศ. 2539 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 3 (ภ.ป.ร.3)
ยุทธการที่เกเต๋ง

ยุทธการระหว่างรัฐวุยก๊กและจ๊กก๊ก (ค.ศ. 228)
| ด ค กการบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียง |
| --- | --- |
 ซินเสีย  เทียนซุย  เกเต๋ง  ตันฉอง  เจี้ยนเวย์  กิสาน  ทุ่งราบอู่จ้าง 
| ด ค กสงครามสามก๊ก |
| --- | --- |
 ← ปลายราชวงศ์ฮั่น  อิเหลง  การบุกง่อก๊ก  การบุกลงใต้  ซินเสีย  การบุกขึ้นเหนือ  เซ็กเต๋ง  จูงอก๊ก  หับป๋า (ค.ศ. 231)  หับป๋า (ค.ศ. 233)  หับป๋า (ค.ศ. 234)  เลียวตั๋ง  อ้วนเสีย (ค.ศ. 241)  เชฺว่เปย์  ซิงชื่อ  โคกูรยอ  สุสานโกเบงเหลง  การบุกของเกียงอุย  (เต๊กโตเสีย)   ฉิวฉุน  ตังหิน  หับป๋า (ค.ศ. 253)  โจมอ  เกาจิ๋ว  การล่มสลายของจ๊กก๊ก  จงโฮย  เองอั๋น  ทูฟ่า ชู่จีเหนิง  ซีหลิง  การล่มสลายของง่อก๊ก 
ยุทธการที่เกเต๋ง (จีน: 街亭之戰) เป็นการรบระหว่างรัฐวุยก๊กและจ๊กก๊ก ใน ค.ศ. 228 ในยุคสามก๊ก ของจีน ยุทธการเกเต๋งเป็นส่วนหนึ่งของการบุกขึ้นเหนือครั้งแรกที่นำโดยจูกัดเหลียงอัครมหาเสนาบดีและผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งจ๊กก๊กเพื่อโจมตีวุยก๊ก ยุทธการสิ้นสุดด้วยชัยชนะอย่างเด็ดขาดของวุยก๊ก
เปิดศึก

ในขั้นต้นจูกัดเหลียงส่งขุนพลเตียวจูล่งและเตงจี๋นำกองกำลังรบล่อไปยังหุบเขากิก๊ก (箕谷 จีกู่) แสร้งจะเข้าโจมตีอำเภอไปเซีย (郿縣 เหมย์เซี่ยน; อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอฝูเฟิง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ผ่านหุบเขาเสียดก๊ก (斜谷 เสียกู่) เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของทัพหลักของวุยก๊ก ส่วนตัวจูกัดเหลียงนำทัพด้วยตนเองไปยังเขากิสาน (祁山 ฉีชาน; พื้นที่ภูเขาโดยรอบอำเภอหลี่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) โจจิ๋นนำกำลังทหารไปต้านเตียวจูล่ง ในขณะที่สามเมืองภายใต้การปกครองของวุยก๊กได้แก่ ลำอั๋น (南安 หนานอาน; อยู่บริเวณอำเภอหล่งซี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน), เทียนซุย (天水 เทียนฉุ่ย; อยู่บริเวณนครเทียนฉุ่ย มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และฮันเต๋ง (安定 อานติ้ง; อยู่บริเวณอำเภอเจิ้นยฺเหวียน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) แปรพักตร์ไปเข้าด้วยจ๊กก๊ก
ผู้คนในวุยก๊กมองว่าเล่าปี่เป็นวีรบุรุษคนสำคัญของจ๊กก๊ก ภายหลังการสวรรคตของเล่าปี่ ดินแดนด้านตะวันตกของวุยก๊กก็สงบสุขไประยะเวลาหนึ่ง จึงไม่ได้เตรียมพร้อมกับสถานการณ์ร้ายกาจเช่นนี้่ เมื่อโจยอยจักรพรรดิแห่งวุยก๊กทรงทราบว่ามีความเสี่ยงสูงที่จะเสียภูมิภาคกวนต๋งแห่งจ๊กก๊ก จึงเสด็จไปยังเตียงฮันด้วยพระองค์เองและรวบรวมกองกำลังรองให้อยู่ใต้บังคับบัญชาของเตียวคับในการโจมตีจูกัดเหลียง จูกัดเหลียงเลือกขุนพลม้าเจ๊กเป็นแม่ทัพหน้าโดยมีอองเป๋งเป็นผู้ช่วยไปสกัดเตียวคับ แทนที่จะเลือกนายทหารผ่านศึกอย่างอุยเอี๋ยนและงออี้ที่มีผู้เสนอมา
ยุทธการ

เกเต๋งเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญบนเส้นทางลำเลียงเสบียง จูกัดเหลียงจึงส่งม้าเจ๊กและอองเป๋งไปรักษาเกเต๋ง ม้าเจ๊กไปพร้อมกับอองเป๋ง แต่ม้าเจ๊กไม่ฟังคำแนะนำเรื่องการศึกของอองเป๋ง ม้าเจ๊กอาศัยเพียงตำราพิชัยสงครามเลือก "ยึดพื้นที่สูง" และตั้งมั่นอยู่บนเขาแทนที่จะเป็นในตัวเมืองตามคำสั่งของจูกัดเหลียง เพิกเฉยต่อคำแนะนำของอองเป๋งที่ให้ตั้งค่ายในหุบเขาที่มีแหล่งน้ำอย่างเพียงพอ อย่างไรก็ตาม อองเป๋งสามารถโน้มน้าวม้าเจ๊กให้แบ่งกำลังทหารส่วนหนึ่งมาให้ตนบัญชาการ แล้วอองเป๋งก็แยกไปตั้งค่ายใกล้กับค่ายของม้าเจ๊กเพื่อคอยช่วยเหลือเมื่อม้าเจ๊กตกอยู่ในอันตราย
เนื่องด้วยความผิดพลาดทางยุทธวิธีของม้าเจ๊ก ทัพวุยก๊กที่นำโดยเตียวคับจึงเข้าล้อมเนินเขาและตัดทางน้ำของกำลังทหารฝ่ายจ๊กก๊กจึงตีฝ่ายจ๊กก๊กแตกพ่าย มีบันทึกว่าระหว่างชุลมุน ม้าเจ๊กลอบหนีไปทิ้งกำลังทหารที่ไม่มีผู้บังคับบัญชา อองเป๋งรวบรวมกำลังทหารของม้าเจ๊กที่กระจัดกระจาย และใช้กำลังทหารที่เหลือไม่มากนี้หาทางล่าถอยได้อย่างเป็นระเบียบ อองเป๋งสั่งให้ทหารตีกลองเสียงดังเพื่อทำให้ฝ่ายวุยก๊กเข้าใจว่ากำลังเสริมกำลังมาถึง เตียวคับเชื่อว่าอาจเป็นสัญญาณการซุ่มโจมตีจึงไม่ได้ไล่ตามไป เมื่อจูกัดเหลียงยกมาถึงก็พยายามจะเอาชนะเตียวคับแต่ไม่สำเร็จจึงถอยกลับไปฮันต๋ง
แม้ว่าม้าเจ๊กจะรอดชีวิตจากยุทธการ แต่กองกำลังของม้าเจ๊กก็เสียหายอย่างหนัก (อองเป๋งสามารถรวบรวมกำลังทหารของม้าเจ๊กที่เหลืออยู่ขึ้นใหม่และรวบรวมเสบียงของทัพจ๊กก๊กที่กระจัดกระจาย) ในเวลาต่อมาไม่นานม้าเจ๊กก็ถูกจับและถูกตัดสินประหารชีวิตโดยจูกัดเหลียงผู้ฝืนใจออกคำตัดสินทั้งหลั่งน้ำตา
ผลสืบเนื่อง

ขุนพลของจ๊กก๊กจำนวนมากถูกลงโทษ ม้าเจ๊กถูกจูกัดเหลียงตัดสินโทษประหารชีวิตเพื่อปลอมประโลมมวลชน จาง ซิว (張休) และหลี่ เชิ่ง (李盛) ก็ถูกประหารชีวิตเช่นกัน จิ้นชูระบุว่าบิดาของตันซิ่วพลอยติดร่างแหและถูกตัดสินโทษคุน (髡) ซึ่งเป็นการลงโทษด้วยการโกนศีรษะ เอี่ยงลองถูกปลดจากตำแหน่งหัวหน้าเลขานุการเพราะเอี่ยงลองไม่ได้รายงานว่าม้าเจ๊กหนีเพราะเห็นแก่ความเป็นเพื่อนกับม้าเจ๊ก หฺวาง สี (黃襲) และขุนพลคนอื่น ๆ ถูกจูกัดเหลียงปลดจากอำนาจบัญชาการทหาร ในขณะที่อองเป๋งได้รับการเลื่อนยศเป็นขุนพลปราบโจร (討寇將軍 เถ่าโค่วเจียงจวิน) จากความพยายามในการลดความเสียหายให้น้อยที่สุดและจากความพยายามในการป้องกันการกระทำของม้าเจ๊ก ตัวจูกัดเหลียงเองถวายฎีกาถึงจักรพรรดิเล่าเสี้ยนขอให้ลดตำแหน่งตนเองเพื่อรับผิดชอบความพ่ายแพ้ที่เกเต๋ง
ก่อนที่ม้าเจ๊กจะถูกประหารชีวิตได้เขียนจดหมายถึงจูกัดเหลียงว่า "ท่านผู้ปราดเปรื่องมองข้าพเจ้าดั่งบุตรชายและตัวข้าพเจ้าเองก็มองท่านดั่งบิดา ข้าหวังเป็นอย่างยิ่งว่านี่คือความชอบธรรมในการประหารชีวิตกุ่นซึ่งนำไปสู่ความรุ่งโรจน์ของพระเจ้าอวี่ ขอให้ความสัมพันธ์ทั้งชีวิตของเราไม่ลดลงไปกว่านี้ แม้ว่าข้าพเจ้าจะตาย แต่ข้าพเจ้าก็ไม่มีความแค้นเคืองต่อแผ่นดินเหลือง" เวลานั้นทหารหลายคนร้องไห้ให้กับการเสียชีวิตของม้าเจ๊ก
จากการเสียเกเต๋งทำให้สถานการณ์ด้านเสบียงในทัพจูกัดเหลียงเลวร้ายลง จูกัดเหลียงจึงต้องล่าถอยไปยังฐานทัพหลักที่เมืองฮันต๋ง ในขณะที่ทัพวุยก๊กภายใต้การบัญชาการของโจจิ๋นและเตียวคับถือโอกาสนี้เข้าปราบกบฏในสามเมืองคือลำอั๋น เทียนซุย และฮันเต๋งจนกลับมาสงบ ความพ่ายแพ้ที่เกเต๋งทำให้การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียงครั้งแรกประสบความล้มเหลว
สถานที่

ตำแหน่งที่แน่นอนของยุทธการที่เกเต๋งไม่ทราบแน่ชัด จากการวิจัยโดยหนังสือพิมพ์กานซู่จิงจี้รื่อเป้า [zh] (甘肃经济日报; แปลว่า "เศรษฐกิจกานซู่รายวัน") มีสถานที่ที่เป็นเป็นได้หลายแห่ง ได้แก่:
หมู่บ้านเจียถิง เขตม่ายจี ทางตะวันออกเฉียงใต้ของนครเทียนฉุ่ย
เมืองกงเหมิน ทางตะวันออกของอำเภอปกครองตนเองจางเจียชฺวาน
ภูเขาเจียถิง ในอำเภอเหมี่ยน มณฑลฉ่านซี
เมืองหล่งเฉิง ทางตะวันออกของอำเภอฉินอาน มณฑลกานซู่
สถานที่อื่น ๆ ที่บางคนเสนอชื่อ ได้แก่ นครหฺวาถิง และอำเภอจฺวางล่าง
อนุสรณ์สถานของยุทธการที่ตั้งอยู๋ที่เมืองหล่งเฉิง หลักฐานทางภูมิประเทศและอาวุธที่ค้นพบช่วยสนับสนุนว่าเมืองหล่งเฉิงเป็นสถานที่ที่เป็นไปได้มากที่สุด แม้จะยังไม่เห็นพ้องต้องกันในหมู่ผู้เชี่ยวชาญ
ในนิยายสามก๊ก

ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊กในศตวรรษที่ 14  ม้าเจ๊กถูกประหารชีวิตโดยจูกัดเหลียงที่ออกคำสั่งประหารทั้งหลั่งน้ำตาและเป็นผู้ประเมินสติปัญญาของม้าเจ๊กไว้สูงมาโดยตลอดจึงตัดสินโทษประหารอย่างไม่เต็มใจอย่างยิ่ง เหตุการณ์นี้ได้ถูกนำมาแสดงในการแสดงงิ้วด้วย สุภาษิตจีนที่ว่า "หลั่งน้ำตาฆ่าม้าเจ๊ก" (挥泪斩马谡; 揮淚斬馬謖; Huī Lèi Zhán Mǎ Sù) อ้างถึงเหตุการณ์นี้โดยเฉพาะ มีความหมายว่า "การลงโทษบุคคลหนึ่งฐานกระทำความผิดโดยไม่คำนึงถึงความสัมพันธ์หรือความสามารถของบุคคลนั้น" สุภาษิตญี่ปุนที่เทียบเท่าคือ "ประหารม้าเจ๊กทั้งน้ำตา" (泣いて馬謖を斬る, Naite Bashoku wo kiru)
ในนวนิยาย การพ่ายแพ้ที่เกเต๋งกลายเป็นการเผยตำแหน่งของจูกัดเหลียงในเวลานั้นคือเสเสีย (西城 ซีเฉิง) ที่ไร้การป้องกัน จูกัดเหลียงจึงใช้กลยุทธ์เมืองว่างป้องกันไม่ให้ข้าศึกเข้ามาโจมตีก่อนจะล่าถอย
ในหลากหลายเรื่องเล่ารวมถึงนวนิยาย สุมาอี้มีส่วนร่วมในยุทธการในฝ่ายวุยก๊ก แต่ตามชีวประวัติของสุมาอี้ในสามก๊กจี่ เป็นไปไม่ได้ที่สุมาอี้จะมีส่วนร่วมในยุทธการ มอสส์ โรเบิตส์ (Moss Roberts) ให้ความเห็นเกี่ยวกับเรื่องนี้ในเล่มที่ 4 ของสามก๊ก ฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษของตน (หน้าที่ 2,179 ในหมายเหตุของตอนที่ 95 ย่อหน้าที่ 4 และย่อหน้าสุดท้ายของหมายเหตุของตอน) ว่า:
บรรณานุกรม

ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
ล่อกวนตง (ศตวรรษที่ 14). สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้), ตอนที่ 92.
การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียงเพื่อรบกับวุยก๊กครั้งแรกและครั้งที่สอง
พยอม สีนะวัฒน์

| พยอม สีนะวัฒน์ จ> ม. |
| --- | --- |

เกิด: พยอม สีนะวัฒน์ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2452 จังหวัดศรีสะเกษ ประเทศไทย
เสียชีวิต: 25 ตุลาคม พ.ศ. 2551 (99 ปี) โรงพยาบาลรามาธิบดี กรุงเทพมหานคร
อาชีพ: ครู เกษตรกร
รางวัล: ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ศิลปะงานผ้า) - พ.ศ. 2530
พยอม สีนะวัฒน์ (3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2452 – 25 ตุลาคม พ.ศ. 2551) ชาวจังหวัดศรีสะเกษ ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ศิลปะงานผ้า) ปี พ.ศ. 2530
คุณยายพยอม สีนะวัฒน์ ได้สร้างสรรค์ศิลปะการทอผ้าในภาคอีสาน โดยมีฝีมือเป็นเลิศในด้านการทอผ้ายก และผลิตผ้ามัดหมี่ เป็นผู้ริเริ่มทอผ้ามัดหมี่ด้วยการประยุกต์ลวดลายพื้นบ้านโบราณ และย้อมให้มีสีสดใสทันสมัย ลายผ้าขิด ได้แก่ ลายดอกไม้ ลายน้ำไหล ลายนกยูง ลายเรขาคณิต นอกจากนี้ยังมีลายผ้าไหม ได้แก่ ลายเทพนม ลายสร้อยพระศอ ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ลายดอกจัน ลายดอกพิกุล โดยได้นำมาทอไว้ในผืนเดียวกัน
คณยายพยอม ได้รับการฝึกฝนงานด้านผ้าไหมกับมารดาที่จังหวัดนครราชสีมาตั้งแต่เยาว์วัยทั้งการควบเส้นไหม ฟอก ย้อม และทอ หลังสมรสได้ย้ายไปอยู่ที่จังหวัดร้อยเอ็ด และได้ศึกษางานผ้าเพิ่มเติมจากครอบครัวสามี จนสามารถผลิตผลงานที่หลากหลาย อาทิ ผ้าไหมขาวเม็ดพริกไทย ผ้ามัดหมี่ ผ้าหางกระรอก และทอผ้ายกดอกไหมด้วยดิ้นเงินและทองเป็นผู้ริเริ่มทอผ้ายกไหมผืนใหญ่ให้มีลวดลาย และความงดงามด้วยศิลปะงานผ้า อาทิ ลายน้ำไหล ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ จนได้รับรางวัลชนะเลิศการประกวด และสร้างชื่อเสียงแก่ประเทศ และได้รับการยกย่องให้เป็นศิลปินแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2530 ซึ่งในการเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างประเทศของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี หลายครั้งที่ทรงฉลองพระองค์ด้วยผ้าที่เป็นผลงานของนางพยอม
นางพยอม สีนะวัฒน์สิ้นใจอย่างสงบด้วยโรคหัวใจล้มเหลว ที่โรงพยาบาลรามาธิบดี รวมอายุ 99 ปี 8 เดือน มีพิธีพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ ในวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2551 ณ ศาลา 9/2 วัดพระศรีมหาธาตุ เขตบางเขน กรุงเทพมหานคร ซึ่งศพของนางพยอม สีนะวัฒน์ อยู่ในพระบรมราชานุเคราะห์ 5 วัน
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปยังเมรุวัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร ในการพระราชทานเพลิงศพ นางพยอม สีนะวัฒน์ อีกด้วย
รางวัล

พ.ศ. 2522 รางวัลที่ 2 กระทรวงอุตสาหกรรมและคณะกรรมการส่งเสริมสินค้าไหมไทย
พ.ศ. 2522 รางวัลที่ 1 กระทรวงอุตสาหกรรมและคณะกรรมการส่งเสริมสินค้าไหมไทย
พ.ศ. 2524 รางวัลที่ 2 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
พ.ศ. 2524 ชนะเลิศการประกวดผ้ายกไหม
พ.ศ. 2530 รางวัล ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (วิจิตรศิลป์) สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ
คำประกาศเกียรติคุณ

พยอม สีนะวัฒน์  ท่านได้สร้างสรรค์ผลงานช่างและศิลปะงานผ้าในภาคอีสานมาเป็นเวลาอันยาวนานถึง 60 ปี มีความเป็นเลิศในด้านการทอผ้ายกและการทำผ้ามัดหมี่ เป็นผู้ที่สามารถนำเอาลวดลายแบบประเพณีของอีสาน มาปรับปรุงให้เหมาะสมกับยุคปัจจุบัน และสามารถรักษาแบบอย่างของเดิมไว้ได้ เป็นผู้ที่ยืนหยัดทวนกระแสการทำงานแบบปริมาณของอุตสาหกรรม โดยการยึดมั่นการทำงานแบบประเพณีอย่างปรับตัวพอสมควร ได้นำเอาวัสดุแบบใหม่เข้ามาผสมกับวัสดุดั้งเดิมจนเป็นผลสำเร็จ สร้างสรรค์ผลงานด้วยคุณภาพและคุณค่ามากกว่าปริมาณ จนเป็นที่ยกย่องของวงการศิลปะงานผ้าทั้งในและต่างประเทศ เป็นผู้ที่สืบต่อและอนุรักษ์ศิลปะงานผ้าแบบประเพณีที่อุทิศตน สร้างสรรค์งานช่างที่มีความเป็นศิลปะ อย่างประณีตและสวยงามดีเด่นเป็นพิเศษ มีความรู้และเชี่ยวชาญในงานสาขาของตนเป็นอย่างยิ่งมีผลงานแสดงและได้รับรางวัลระดับชาติและนานาชาติ ได้เผยแพร่ผลงานและความรู้แก่อนุชนรุ่นหลังที่สนใจในศิลปะงานผ้า ทั้งที่ต้องการศึกษาและต้องการฝึกฝนเพื่ออาชีพ รวมทั้งให้บริการแก่สถาบันการศึกษาที่ทำการค้นคว้าวิจัยงานช่างและศิลปะงานผ้า
ในด้านการดำรงชีวิต พยอม สีนะวัฒน์ เป็นผู้อุทิศตนให้แก่ส่วนรวม มีชีวิตที่เรียบง่าย มีจริยธรรม และคุณธรรม สามารถเป็นตัวอย่างแก่อนุชนรุ่นหลังได้ทั้งในเรื่องการทำงาน และการดำรงชีวิตที่ดีงาม ถึงแม้ว่าท่านจะมีอายุมากแล้วแต่ก็ยังคงสร้างสรรค์ผลงานต่อไปอย่างต่อเนื่อง จากการอุทิศตนและการสร้างสรรค์ผลงานที่มีคุณค่าเป็นเวลาอันยาวนาน การให้บริการแก่สังคม และการดำรงชีวิตที่ดีงาม
พยอม สีนะวัฒน์ สมควรได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ศิลปะงานผ้า) ประจำปีพุทธศักราช 2530
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2535 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 4 จัตุรถาภรณ์มงกุฎไทย (จ.ม.)
แหล่งข้อมูลอื่น

หออัครศิลปิน[ลิงก์เสีย]
ศิลปินแห่งชาติ[ลิงก์เสีย]
หวาง ยฺเหวียนจี

จักรพรรดินีพันปีหลวงแห่งราชวงศ์จิ้น (ค.ศ. 217–268)
หวาง ยฺเหวียนจี (217 – 20 เมษายน ค.ศ. 268) เป็นสตรีสูงศักดิ์และอภิชนชาวจีนในยุคสามก๊ก ภายหลังเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงแห่งราชวงศ์จิ้น หวาง ยฺเหวียนจีเป็นภรรยาของสุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน หวาง ยฺเหวียนจีขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงในรัชสมัยของสุมาเอี๋ยนซึ่งเป็นพระโอรสของพระองค์ผู้โค่นล้มการปกครองของวุยก๊กและก่อตั้งราชวงศ์จิ้น หวาง ยฺเหวียนจีได้รับสมัญญานามว่า "จักรพรรดินีเหวินหมิง" หลังการสิ้นพระชนม์
หวาง ยฺเหวียนจีมีชื่อเสียงในเรื่องสติปัญญา มีคุณธรรม มีคุณูปการต่อจุดกำเนิดและความมั่นคงของราชวงศ์จิ้น เคยคาดการณ์ถึงการก่อกบฏของจงโฮยในปี ค.ศ. 264
พระประวัติช่วงต้น

หวาง ยฺเหวียนจีเป็นชาวอำเภอถาน (郯縣 ถานเซี่ยน) เมืองตองไฮ (東海郡 ตงไห่จฺวิ้น) ซึ่งอยู่บริเวณอำเภอถานเฉิง มณฑลชานตงในปัจจุบัน บิดาของหวาง ยฺเหวียนจีคืออองซก (王肅 หวาง ซู่) ซึ่งรับราชการเป็นขุนนางของวุยก๊กและมีบรรดาศักดิ์เป็นหลานหลิงโหว (蘭陵侯) หวาง ยฺเหวียนจีมีน้องชายอย่างน้อย 3 คนที่มีบันทึกชื่อไว้ ได้แก่ หวาง สฺวิน (王恂; เสียชีวิต ค.ศ. 278), หวาง เฉียน (王虔) และหวาง ข่าย (王恺)
เมื่อหวาง ยฺเหวียนจีมีอายุ 8 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) ก็มีความจำดีและสามารถท่องคัมภีร์ในลัทธิขงจื๊อได้อย่างคล่องแคล่ว ครั้งหนึ่งเมื่อหวาง ยฺเหวียนจีมีอายุ 9 ปี หยางชื่อ (羊氏) ผู้เป็นมารดาล้มป่วย หวาง ยฺเหวียนจีจึงอยู่ดูแลเคียงข้างมารดาตลอดเวลา หวาง ยฺเหวียนจีมีไหวพริบและจัดการงานบ้านที่บิดามารดามอบหมายได้เป็นอย่างดี อองลอง (王朗 หวาง หล่าง) ปู่ของหวาง ยฺเหวียนจีรักหวาง ยฺเหวียนจีมากและเห็นว่าหวาง ยฺเหวียนจีเป็นคนไม่ธรรมดา อองลองพูดว่า "เด็กคนนี้จะนำความรุ่งโรจน์มาสู่ตระกูลของเรา น่าเสียดายที่นางไม่ใช่เด็กผู้ชาย!" คำพูดนี้ยังถูกตีความไปว่าอองลองกำลังคร่ำครวญถึงความมีนิสัยดื้อรั้นและมีพฤติกรรมเหมือนเด็กผู้ชายของหวาง ยฺเหวียนจีในวัยเด็ก คำพูดของอองลองผู้ปู่กลายเป็นความจริงในอีกหลายปีต่อมาเมื่อหวาง ยฺเหวียนจีมีส่วนในการสร้างความมั่นคงให้กับราชวงศ์จิ้นและได้ขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวง
ในปี ค.ศ. 228 เมื่อหวาง ยฺเหวียนจีมีอายุ 12 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) อองลองผู้ปู่เสียชีวิต หวาง ยฺเหวียนจีร้องไห้เสียใจอย่างมาก อองซกผู้บิดารู้สึกชื่นชมหวาง ยฺเหวียนจีมากขึ้นหลังจากเหตุการณ์นี้ และรู้สึกว่าหวาง ยฺเหวียนจีเป็นคนไม่ธรรมดาจริง ๆ
ทรงอภิเษกสมรส

หวาง ยฺเหวียนจีสมรสกับสุมาเจียวหลังเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ (อายุประมาณ 15 ปี) และให้กำเนิดบุตรชายของสุมาเจียว 5 คน ได้แก่ สุมาเอี๋ยน, สุมาฮิว, ซือหม่า ติ้งกั๋ว (司馬定國), ซือหม่า เจ้า (司馬兆) และซือหมา กว่างเต๋อ (司馬廣德) และมีบุตรสาวซึ่งเป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในชื่อเจ้าหญิงจิงเจ้า (京兆公主 จิงเจ้ากงจู่; แปลว่า "เจ้าหญิงแห่งนครหลวง") หลังการสมรส หวาง ยฺเหวียนจียังคงรักษาคุณธรรมดีงามและรับใช้ครอบครัวของสามีเป็นอย่างดี หวาง ยฺเหวียนจีร้องไห้เสียใจอย่างมากอีกครั้งเมื่ออองซกผู้บิดาเสียชีวิต
เมื่อสุมาเจียวขึ้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊ก สุมาเจียวเห็นความสามารถของจงโฮยจึงเลื่อนให้จงโฮยดำรงตำแหน่งระดับสูงขึ้น หวาง ยฺเหวียนจีบอกสุมาเจียวผู้สามีว่า "จงโฮยเป็นคนที่จะละทิ้งหลักคุณธรรมเพื่อประโยชน์ส่วนตน เขาอาจก่อปัญหาได้หากได้รับการตามใจและการยกย่องมากเกินไป เขาไม่ควรได้รับมอบหมายในความรับผิดชอบสำคัญ" การคาดการณ์ของหวาง ยฺเหวียนจีกลายเป็นความจริงในภายหลัง เมื่อจงโฮยเริ่มก่อกบฏในเดือนมีนาคม ค.ศ. 264 หลังช่วยเหลือวุยก๊กในการพิชิตจ๊กก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊ก