รัฐมหาราษฏระ

| รัฐมหาราษฏระ |
| --- | --- |
รัฐ
 บนลงล่าง และซ้ายไปขวา: ป้อมปรทัพคัท บริเวณเทือกเขาฆาฏตะวันตก, สถานีรถไฟฉัตรปตี ศิวาจี, ภาพเขียนสีแสดงพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ในถ้ำอชันตา, วิหารไกลาศนาถภายในถ้ำเอลโลรา, ประตูสู่อินเดีย, ตรีมูรติแห่งถ้ำเอลิฟันตา, ป้อมษานิวร วาดา และหซูระสาหิบนันเทฑ
   ตรา
คำขวัญ: ปรติปัจจันทรเลเขวะ วรธิษณุรวิศวะ วันทิตา  มหาราษฏรัสยะ ราชยสยะ มุทรา ภทรายะ ราชเต (ความรุ่งโรจน์ของมหาราษฏระจักส่องสว่างดั่งจันทร์วันเพ็ญ ทั้งโลกจักบูชา แสงสว่างอันได้ส่องไป แม้นเพื่อสิ่งใดหาใช่ล้วนเพื่อความผาสุขของปวงประชา)
ที่ตั้งของมหาราษฏระในประเทศอินเดีย
พิกัด (มุมไบ): 18°58′12″N 72°49′12″E﻿ / ﻿18.97°N 72.820°E﻿ / 18.97; 72.820
ประเทศ:  อินเดีย
ก่อตั้ง: 1 พฤษภาคม 1960 (Maharashtra Day)
เมืองหลวง: มุมไบ นาคปุระ (ฤดูหนาว)
อำเภอ: รวม 36
การปกครอง
 • องค์กร: รัฐบาลรัฐมหาราษฏระ
 • ราชยปาล: ภคัต สิงห์ โกษยรี (Bhagat Singh Koshyari)
 • มุขยมนตรี: อุททว ตักเกเรย์ (Uddhav Thackeray)
 • รองมุขยมนตรี: อชิต ปวร (Ajit Pawar)
 • สมัชชานิติบัญญัติ: ระบบสองสภา  สภานิติบัญญัติ 78   สมัชชานิติบัญญัติ 288   ราชยสภา 19  โลกสภา 48
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 307,713 ตร.กม. (118,809 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่: อันดับที่ 3
ประชากร (2011)
 • ทั้งหมด: 112,374,333 คน
 • อันดับ: อันดับที่ 2
 • ความหนาแน่น: 370 คน/ตร.กม. (950 คน/ตร.ไมล์)
เดมะนิม: ชาวมหาราษฏระ (Maharashtrian)
จีดีพี (2019–20)
 • รวม: ₹28.78ข้อผิดพลาดนิพจน์: "lc" เป็นคำที่ไม่รู้จัก
 • ต่อประชากร: ₹207,727
เขตเวลา: UTC+05:30 (IST)
รหัส ISO 3166: IN-MH
ทะเบียนพาหนะ: MH
ภาษาทางการ: ภาษามราฐี
เอชดีไอ (2017):  0.695 (medium) · ที่ 15
การรู้หนังสือ (2011): 82.34%
อัตราส่วนเพศ (2011): 929 ♀/1000 ♂
เว็บไซต์: Maharashtra.gov.in
รัฐบอมเบย์แยกออกเป็นสองรัฐใหม่ คือมหาราษฏระ และคุชราต ตาม Bombay Reorganisation Act 1960  Common high court 
สัญลักษณ์ของรัฐมหาราษฏระ
ตรา:  ตราประจำรัฐมหาราษฏระ
ภาษา:  ภาษามราฐี
สัตว์:  กระรอกยักษ์อินเดีย
สัตว์ปีก:  นกเปล้าขาเหลือง
แมลง:  Blue Mormon
ดอกไม้:  อินทนิล
ต้นไม้:  ต้นมะม่วง
 
มหาราษฏระ เป็นรัฐทางตะวันตกของประเทศอินเดีย มีพื้นที่อยู่บนบางส่วนของที่ราบสูงเดกกัน เป็นรัฐที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับสองของประเทศ และพื้นที่ใหญ่ที่สุดเป็นอันดับสามของประเทศ คิดเป็นพื้นที่ 307,713 km2 (118,809 sq mi) มีอาณาเขตทางทิศตะวันตกติดกับทะเลอาหรับ ทิศใต้ติดกับรัฐกัวและรัฐกรณาฏกะ ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับรัฐเตลังคานา ทิศตะวันออกติดกับรัฐฉัตตีสครห์ ทิศเหนือติดกับรัฐคุชราตและรัฐมัธยประเทศ และทิศตะวันตกเฉียงเหนือติดกับดินแดนสหภาพดาดราและนครหเวลี และดามันและดีอู นอกจากนี้ รัฐมหาราษฏระจัดเป็นหน่วยการปกครองระดับที่หนึ่งที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับสองของโลก
รัฐมหาราษฏระก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1960 เกิดจากการรวมกันของพื้นที่บางส่วนของรัฐบอมเบย์ (Bombay State), มณฑลเบราร (Berar Division), วิทรภา (Vidarbha), บางส่วนของรัฐไฮเดอราบาด (Hyderabad State) และบางส่วนที่แยกออกมาจากรัฐเสาราษฏระ (Saurashtra State) ตามรัฐบัญญัติการจัดระเบียบรัฐ ค.ศ. 1956 (States Reorganisation Act, 1956) รัฐมหาราษฏระมีประชากรกว่า 112 ล้านคน ในจำนวนนี้ราว 18.4 ล้านคนอาศัยอยู่ในมุมไบ ซึ่งเป็นเมืองหลวงของรัฐ ทำให้มุมไบเป็นเขตเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในอินเดีย เมืองที่สำคัญอื่น ๆ ได้แก่ นาคปุระ ซึ่งเป็นเมืองที่จัดสมัยประชุมภาคฤดูหนาวของสภานิติบัญญัติแห่งรัฐมหาราษฏระ ปุเณ เป็นเมืองที่ขึ้นชื่อว่าเป็น "ออกซฟอร์ดแห่งโลกตะวันออก" ด้วยสถาบันการศึกษาที่มีชื่อเสียงหลายแห่งในเมือง และนาศิก เป็นเมืองที่มีฉายาว่า "เมืองหลวงไวน์แห่งอินเดีย" เนื่องจากมีไร่องุ่นและโรงกลั่นเหล้าองุ่นตั้งอยู่ที่เมืองนี้เป็นจำนวนมาก
แม่น้ำหลักสองสายของรัฐคือแม่น้ำโคทาวรีและแม่น้ำกฤษณา และมีแม่น้ำนรรมทากับแม่น้ำตาปตีไหลผ่านตรงรอยต่อกับรัฐมัธยประเทศและรัฐคุชราต รัฐมหาราษฏระถือเป็นรัฐที่เกิดการนคราภิวัฒน์ (Urbanisation) สูงเป็นอันดับสามในอินเดีย ก่อนประเทศอินเดียจะถูกยึดครองโดยอังกฤษ บริเวณรัฐมหาราษฏระเคยปกครองโดยจักรวรรดิสาตวาหนะ จักรวรรดิราษฏรกุตะ จลุกยะตะวันตก รัฐสุลต่านเดกกัน จักรวรรดิโมกุล และจักรวรรดิมราฐา ก่อนจะถูกปกครองโดยบริติชราชในที่สุด โบราณสถาน อนุสาวรีย์ สุสาน ป้อมปราการ และศาสนสถานต่าง ๆ ที่สร้างโดยจักรววรดิและความเชื่อที่แตกต่างกันจึงสามารถพบได้จำนวนมากในบริเวณนี้ในปัจจุบัน ในจำนวนนั้นประกอบด้วยแหล่งมรดกโลก ถ้ำอชันตาและถ้ำเอลโลรา ป้อมปราการจำนวนมากที่สร้างขึ้นโดยยจักรพรรดิศิวาจี
รัฐมหาราษฏระเป็นรัฐที่มั่งคั่งที่สุดในอินเดียในทุกตัวแปรการประเมิน และยังเป็นรัฐที่เกิดการกลายเป็นอุตสาหกรรม (Industrialisation) มากที่สุดในอินเดีย จีดีพีกว่า 15% ของประเทศอินเดียมาจากรัฐมหาราษฏระ ทำให้รัฐมหาราษฏระเป็นหนึ่งในรัฐที่มีส่วนสำคัญที่สุดรัฐหนึ่งที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศอินเดีย รัฐมหาราษฏระผลิตอุตสาหกรรม 17% ของผลผลิตทางอุตสาหกรรมทั้งประเทศ และผลิต 16% ของผลิตภัณฑ์ทางบริการทั้งประเทศอินเดีย