stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ถุงยางอนามัย
การใช้ทางการแพทย์ > โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

ถุงยางอนามัยมักถูกแนะนำให้ใช้เพื่อป้องกันการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ (Sexually transmitted infection; STI) โดยมีประสิทธิผลในการลดโอกาสติดเชื้อทั้งในผู้หญิงและผู้ชาย แม้การป้องกันจะไม่สมบูรณ์แบบ ถุงยางอนามัยมีประสิทธิผลในการลดการแพร่สิ่งมีชีวิตที่ก่อให้เกิด โรคเอดส์ เริมบริเวณอวัยวะเพศ มะเร็งปากมดลูก หูดหงอนไก่ ซิฟิลิส คลามายเดีย โรคหนองในแท้ และโรคอื่น ๆ
ถุงยางอนามัยมักถูกแนะนำให้ใช้ร่วมกับวิธีคุมกำเนิดชนิดอื่นที่ได้ผลดีกว่า เช่น ห่วงอนามัย เมื่อต้องการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
อ้างอิงจากรายงานของสถาบันสุขภาพแห่งชาติ (สหรัฐอเมริกา) หรือ NIH เมื่อปี พ.ศ. 2543 การใช้ถุงยางอนามัยประเภทยางพาราลดความเสี่ยงของการแพร่เชื้อประมาณ 85% เมื่อเทียบกับการไม่ป้องกัน โดยผู้ใช้ถุงยางอนามัยมีโอกาสติดเชื้ออยู่ที่ 0.9 ต่อ 100 ปีคน ลดลงจาก 6.7 ต่อ 100 ปีคน การวิเคราะห์โดย University of Texas Medical Branch และ องค์การอนามัยโลก ซึ่งถูกตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2550 แสดงผลใกล้เคียงกัน และพบว่าความเสี่ยงลดลง 80–95%
รายงานของ NIH ในปี พ.ศ. 2543 สรุปว่าการใช้ถุงยางอนามัยลดความเสี่ยงของการติดโรคหนองในแท้ในผู้ชาย งานวิจัยปี พ.ศ.​ 2549 รายงานว่าการใช้ถุงยางอย่างถูกต้องลดการแพร่เชื้อของฮิวแมนแพปพิลโลมาไวรัส (HPV) สู่ผู้หญิงประมาณ 70% อีกงานวิจัยในปีเดียวกันพบว่าการใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอสามารถลดโอกาสติดเชื้อไวรัสเริมทั้งในชายและหญิง
แม้ถุงยางอนามัยจะมีประสิทธิภาพในการจำกัดพื้นที่สัมผัส แต่ก็ไม่สามารถป้องกันการแพร่เชื้อของโรคบางชนิดได้ บางครั้งถุงยางอาจไม่สามารถปกปิดพื้นที่ติดเชื้อทั้งหมดได้ ทำให้โรคเช่น HPV และ เริมบริเวณอวัยวะเพศ สามารถแพร่เชื้อได้ผ่านการสัมผัส อย่างไรก็ตามปัญหาหลักที่ลดประสิทธิผลของการใช้ถุงยางอนามัยในการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ คือ การใช้ที่ไม่สม่ำเสมอ
ถุงยางอนามัยอาจส่งผลดีในการรักษาการเปลี่ยนแปลงที่นำไปสู่มะเร็งปากมดลูก การสัมผัสกับฮิวแมนแพปพิลโลมาไวรัส (HPV) ดูเหมือนจะเพิ่มโอกาสการเปลี่ยนแปลงที่ทำให้เกิดมะเร็ง แม้ในหมู่ผู้มีเชื้อ HPV ในร่างกาย การใช้ถุงยางอนามัยช่วยลดการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้น นอกจากนี้ นักวิจัยในสหราชอาณาจักรยังเสนอว่าฮอร์โมนในน้ำอสุจิสามารถทำให้มะเร็งปากมดลูกมีอาการแย่ลง ดังนั้นการใช้ถุงยางอนามัยขณะมีเพศสัมพันธ์สามารถป้องกันการสัมผัสกับฮอร์โมน
การใช้ทางการแพทย์ > เหตุของการผิดพลาด

ถุงยางอนามัยอาจหลุดออกจากอวัยวะเพศชายหลังการหลั่งน้ำอสุจิ, ฉีกขาดระหว่างใส่อย่างผิดวิธีหรือระหว่างการฉีกออกจากซอง, หรือขาดหรือหลุดเหนื่องจากการสลายตัวของยางพารา (มักเป็นเพราะถุงยางอนามัยหมดอายุ, เก็บอย่างผิดวิธี, หรือโดนน้ำมัน) อัตราการฉีกขาดอยู่ระหว่าง 0.4% ถึง 2.3% ส่วนอัตราการหลุดอยู่ระหว่าง 0.6% ถึง 1.3% น้ำอสุจิยังถูกตรวจเจอในผู้หญิง 1–3% หลังมีเพศสัมพันธ์โดยใช้ถุงยางอนามัยแม้จะไม่มีการฉีกขาดของถุงยางอนามัยก็ตาม
"การซ้อนถุง" คือ การสวมถุงยางอนามัยสองถุงซ้อนกัน มีความเชื่อว่าพฤติกรรมนี้มักทำให้อัตราการตั้งครรภ์สูงขึ้นเนื่องจากการเสียดสีของยางกับยาง งานวิจัยไม่ได้สนับสนุนความเชื่อนี้ โดยงานวิจัยจำนวนไม่มากที่ศึกษาเรื่องนี้พบว่าการใช้ถุงยางหลายอันซ้อนกันลดโอกาสการฉีกขาดของถุงยางอนามัย
ความผิดพลาดแบบต่าง ๆ ส่งผลต่อการสัมผัสกับน้ำอสุจิในปริมาณต่างกัน หากการผิดพลาดเกิดขึ้นระหว่างการใส่ ถุงยางที่มีความเสียหายสามารถถูกเปลี่ยนออกก่อนจะเริ่มมีเพศสัมพันธุ์ ทำให้การผิดพลาดแบบนี้มักไม่ก่อให้เกิดผลเสียต่อผู้ใช้ งานวิจัยงานหนึ่งพบว่าการฉีกขาดของถุงยางอนามัยส่งผลให้มีการสัมผัสกับน้ำอสุจิปริมาณครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับการร่วมเพศโดยไม่ป้องกัน ส่วนการลื่นหลุดของถุงยางอนามัยทำให้สัมผัสกับน้ำอสุจิประมาณหนึ่งส่วนห้าของการร่วมเพศแบบไม่ป้องกัน
ถุงยางอนามัยธรรมดามักจะใช้ได้กับองคชาตเกือบทุกแบบ โดยอาจให้ความสบายหรือมีความเสี่ยงที่จะหลุดไม่เท่ากัน ผู้ผลิตถุงยางอนามัยหลายรายวางขายขนาดใหญ่หรือเล็กพิเศษ ผู้ผลิตบางรายยังขายถุงยางอนามัยขนาดตามสั่ง โดยอ้างว่าเชื่อถือได้มากกว่า ทำให้รู้สึกดีกว่า และใส่สบายกว่า บางงานวิจัยพบว่าองคชาตขนาดใหญ่กว่าและถุงยางอนามัยขนาดเล็กกว่ามีความสัมพันธ์กับโอกาสการรั่วของถุงยางที่เพิ่มขึ้นและอัตราการลื่นหลุดที่ลดลง ทว่าการทดลองอื่นยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจน
คนที่ตั้งใจใช้ถุงยางอนามัยเพื่อคุมกำเนิด อาจตั้งครรภ์หลังร่วมเพศโดยไม่ใช่ถุงยางอนามัย โดยอาจเกิดขึ้นเมื่อถุงยางหมด, ขณะกำลังเดินทางและไม่ได้พกถุงยาง, หรือแค่เพียงไม่ชอบความรู้สึกและตัดสินใจที่จะ "เสี่ยง" พฤติกรรมเหล่านี้เป็นเหตุผลหลักของการล้มเหลวเมื่อใช้อย่างทั่วไป (เมื่อเทียบกับอัตราการล้มเหลวเมื่อใช้อย่างถูกต้อง)
อีกความเป็นไปได้หนึ่งที่ทำให้ถุงยางอนามัยล้มเหลวคือการกลั่นแกล้ง โดยอาจเกิดขึ้นเมื่อคนใดคนหนึ่งอยากมีลูกในขณะที่คู่ไม่อยากมี ผู้ขายบริการทางเพศจากไนจีเรียบางคนรายงานว่าลูกค้ากลั่นแกล้งโดยการทำลายถุงยางอนามัยหลังถูกบังคับให้ใช้ถุงยางอนามัย เชื่อว่าการใช้เข็มเจาะที่ปลายถุงยางอนามัยเป็นการลดประสิทธิผลของถุงยางอนามัยลงอย่างมาก เหตุการณ์แบบนี้เคยเกิดขึ้นแล้ว
ประวัติศาสตร์ > พุทธศักราช2494

เป็นที่ถกเถียงกันในหมู่นักโบราณคดีและนักประวัติศาสตร์ว่ามีการใช้ถุงยางอนามัยมาตั้งแต่สมัยอารยธรรมโบราณหรือไม่ ในอาณาจักรอียิปต์ กรีกและโรมันโบราณ การป้องกันการตั้งครรภ์เป็นภาระหน้าที่ของเพศหญิง และวิธีการคุมกำเนิดที่มีเอกสารยืนยันก็คืออุปกรณ์ที่ใช้กับสตรี ในเอเชียช่วงก่อนศตวรรษที่ 15 มีการบันทึกถึงการใช้ถุงยางอนามัยชนิดสวมครอบเฉพาะส่วนหัวขององคชาต ถุงยางอนามัยในฐานะที่ใช้เป็นอุปกรณ์เพื่อการคุมกำเนิดเป็นที่รู้จักกันเฉพาะในหมู่ชนชั้นสูง ในประเทศจีน ถุงยางอนามัยผลิตจากไหม กระดาษ หรือลำไส้ลูกแกะ ส่วนในญี่ปุ่นจะผลิตจากกระดองเต่า
การรณรงค์เรื่องถุงยางอนามัยในปัจจุบัน > เครื่องวัดขนาดอวัยวะเพศชายเพื่อนำผลวัดไปเลือกใช้ถุงยางอนามัยให้เหมาะสมกับขนาด

ปัจจุบันนี้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างกองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ได้ร่วมกันรณรงค์การใช้ถุงยางอนามัยอย่างมากและได้ทำการออกแบบเครื่องมือวัดขนาดอวัยวะเพศชาย เพื่อประโยชน์ในการที่ชายไทยจะได้วัดขนาดอวัยวะเพศของตนเองและเลือกซื้อถุงยางอนามัยได้ตรงขนาดกับอวัยวะเพศของตัวเอง อีกทั้งยังได้จัดทำโพลสำรวจเกี่ยวกับขนาดอวัยวะเพศของชายไทยด้วย เนื่องจากพบว่ามีชายไทยหลายกลุ่มอายุที่ไม่มีถุงยางอนามัยขนาดที่พอเหมาะกับอวัยวะเพศใช้งานกัน การทำโพลสำรวจในครั้งนี้จะนำพาไปถึงอนาคตที่จะผลิตถุงยางอนามัยขนาดต่างๆให้เหมาะสมกับขนาดของผู้ใช้อย่างทั่วถึง
ถุงยางอนามัยในรูปแบบอื่น

ถุงยางอนามัยสตรีส่วนใหญ่ผลิตจากโพลียูรีเทน ใช้สวมใส่ในสตรี
เดนทัลแดม (dental dam, vaginal dam, oral dam) เป็นแผ่นยางอนามัยใช้สำหรับออรัลเซ็กส์


แบบจำลองถุงยางอนามัยยักษ์บน Obelisk of Buenos Aires ประเทศอาร์เจนตินา ส่วนหนึ่งของการรณรงค์วันเอดส์โลก ค.ศ. 2005
มะเร็งกระดูกยูวิง

| มะเร็งกระดูกยูวิง |
| --- | --- |
ชื่ออื่น: อีวิงส์ซาโครมา, peripheral primitive neuroectodermal tumor, เนื้องอกอาสคิน กลุ่มเนื้องอกแบบอีวิง

ภาพเอ็กซ์เรย์แสดงกระดูกทีเบียของเด็กที่เป็นมะเร็งแบบอีวิง
การออกเสียง: /ˈjuːɪŋ/ yoo-ing (ยูว-อิง) 
สาขาวิชา: วิทยามะเร็ง
อาการ: บวม และอาการเจ็บใกล้บริเวณเกิดเนื้องอก
ภาวะแทรกซ้อน: น้ำในเยื่อหุ้มช่องปอด, พาราเพลเกีย
การตั้งต้น: อายุ 10 ถึง 20 ปี
สาเหตุ: ไม่ทราบ
วิธีวินิจฉัย: ตรวจเนื้อเยื่อ
โรคอื่นที่คล้ายกัน: มะเร็งกระดูก, นิวโรบลาสโทมา, ออสทีโอไมยีลิทิส, กรานูโลมาชนิดอีโอซิโนฟิล
การรักษา: เคโมเทอราพี, ฉายแสง, ศัลยกรรม, ปลูกถ่ายสะเต็มเซลล์
พยากรณ์โรค: การรอดชีวิตภายในห้าปี ~ 70%
ความชุก: 1 ในล้าน (สหรัฐอเมริกา)
มะเร็งยูวิง หรือ มะเร็งกระดูกยูวิง (อังกฤษ: Ewing sarcoma; บางครั้งปรากฏสะกดเป็น อีวิง) เป็นชนิดของมะเร็งที่อาจเป็นมะเร็งกระดูกหรือมะเร็งเนื้อเยื่ออ่อน อาการอาจประกอบด้วยการบวมและอาการเจ็บตรงจุดที่มีเนื้องอก, ไข้ และการแตกหักของกระดูก จุดที่มักเกิดได้แก่กระดูกขา, กระดูกเชิงกราน และผนังของหน้าอก ราว 25% ของกรณีที่พบ มะเร็งมักเข้าสู่ระยะแพร่กระจายเมื่อมาถึงการวินิจฉัย อาการแทรกซ้อนอาจมีน้ำในเยื่อหุ้มปอด และ พาราเพลเกีย
สาเหตุเกิดโรคยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด และกรณีส่วนใหญ่ที่ปรากฏพบว่ามักเกิดขึ้นโดยสุ่ม บางครั้งมะเร็งแบบอีวิงจะถูกจัดร่วมกับเนื้องอกพริมิทีฟนิวโรเอคโทเดอร์มให้อยู่ในกลุ่มเนื้องอกตระกูลยูวิง กลไกเกิดโรคมักเกิดจากการเปลี่ยนแปลงในระดับพันธุกรรมที่เรียกว่าทรานส์โลเคชั่นแบบเรซิพรอคอล การวินิจฉัยโรคนั้นใช้การตรวจเนื้อเยื่อของเนื้องอก
การรักษาอาจประกอบด้วยการทำเคโมเทอราพี, ฉายแสง, ศัลยกรรม และการปลูกถ่ายสะเต็มเซลล์ ส่วนการรักษาแบบพุ่งเป้า และ อิมมูโนเทอราพี กำลังมีการศึกษาอยู่ การรอดชีวิตในระยะห้าปีอยู่ที่ประมาณ 70% อย่างไรก็ตาม มีปัจจัยหลายประการที่ส่งผลต่อการประมาณค่านี้ได้
ชื่อของมะเร็งชนิดนี้ตั้งตามนักพพยาธิวิทยา เจมส์ อีวิง ผู้ซึ่งในปี 1920 ได้กำหนดให้เนื้องอกรูปแบบนี้เป็นรูปแบบแยกเฉพาะรูปแบบหนึ่ง  มีผู้ป่วยด้วยมะเร็งชนิดนี้อยู่ที่หนึ่งในล้านคนต่อปีในสหรัฐอเมริกา พบบ่อยในวัยรุ่น และ ผู้ใหญ่ตอนต้น และคิดเป็น 2% ของมะเร็งในเด็ก คนขาวพบว่าป่วยด้วยอาการนี้มากกว่าชาวอเมริกันเบื้อสายแอฟริกันและเอเชีย และพบในผู้ชายบ่อยกว่าผู้หญิง
อาการ

มะเร็งอีวิงพบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง (อัตราส่วน 1.6:1) และมักปรากฏในวัยเด็กหรือผู้ใหญ่ตอนต้น สามารถปรากฏในบริเวณใดก็ได้ของร่างกาย แต่ที่พบบ่อยคือบริเวณกระดูกเชิงกราน โดยตรงที่พบมากที่สุดได้แก่ไดอะฟัยซิสของกระดูกต้นขา รองลงมาคือ กระดูกแข้ง และ กระดูกต้นแขน 30% ที่พบอาการมักมาหลังจากเข้าสู่ภาวะเมทาสแทซิสแล้ว ผู้ป่วยมักมาด้วยอาการปวดกระดูกรุนแรง มีพบอาการที่บริเวณอวัยวะเพศหญิงแต่พบได้ยากมาก
แหล่งข้อมูลอื่น

van der Woude HJ, Smithuis R. "Bone Tumors - Differential diagnosis". Radiology department of the Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam and the Rijnland hospital. Leiderdorp, the Netherlands. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-03-29. สืบค้นเมื่อ 2021-01-15.
"Ewing family of tumors". NCI Dictionary of Cancer Terms. 2011-02-02.
| --- | --- |
การจำแนกโรค: DICD-10: C41.9 ICD-9-CM: 170.9 ICD-O: M9260/3 OMIM: 612219 MeSH: D012512 DiseasesDB: 4604
ทรัพยากรภายนอก: MedlinePlus: 001302 eMedicine: ped/2589 NCI: มะเร็งกระดูกยูวิง
วิถีชีวิตแบบนั่งนอนมาก

ครอบครัวหนึ่งกำลังนั่งดูโทรทัศน์
วิถีชีวิตแบบนั่งนอนมาก (อังกฤษ: sedentary lifestyle) เป็นรูปแบบหนึ่งของวิถีการใช้ชีวิตที่ประกอบด้วยการมีกิจกรรมทางกายน้อยมากจนถึงไม่มีเลย บุคคลที่มีวิถีชีวิตแบบนั่งนอนมากมักนั่งหรือนอนขณะทำกิจกรรมจำพวกอ่านหนังสือ, เข้าสังคม, ชมโทรทัศน์, เล่นวิดีโอเกม หรือใช้โทรศัพท์มือถือ/คอมพิวเตอร์ เป็นเวลาส่วนใหญ่ของวันหนึ่ง ๆ วิถีชีวิตแบบนั่งนอนมากอาจนำไปสู่ความเจ็บป่วย ปัญหาสุขภาพ และอาจนำไปสู่สาเหตุการเสียชีวิตที่ป้องกันได้
เวลาบนหน้าจอ หรือ สกรีนไทม์ (อังกฤษ: screentime) เป็นคำศัพท์ยุคปัจจุบันที่หมายถึงระยะเวลาที่บุคคลหนึ่งใช้ในการจ้องหน้าจอทั้งโทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ หรืออุปกรณ์สื่อสาร สกรีนไทม์ที่มากเกินไปนั้นมีความสัมพันธ์กับผลกระทบต่อสุขภาพในทางลบ
อย่างไรก็ตาม วิถีชีวิตแบบนั่งนอนมากนั้นไม่เหมือนกันกับการขาดการเคลื่อนไหวทางกาย (physical inactivity) โดยที่วิถีชีวิตแบบนั่งนอนมากนั้นมีการให้คำนิยามไว้ว่าเป็น "พฤติกรรมขณะตื่น (waking behaviours) ที่มีลักษณะการใช้พลังงานน้อยกว่าหรือเท่ากับ 1.5 เมทาบอลิกอีควิวาเลนต์ (metabolic equivalents; METs) ในขณะนั่ง นอน หรือนอนแผ่" การใช้เวลาส่วนใหญ่ขณะตื่น (waking hours) หมดไปกับการนั่งเฉย ๆ ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการมีสิถีชีวิตแบบนั่งนอนมากเสมอไป ถึงแม้มันจะถูกเรียกว่าเป็นแบบนั้นอยู่บ่อยครั้งก็ตาม
ผลกระทบต่อสุขภาพ

ผลกระทบของวิถีชีวิตแบบนั่งนอนมากรวมถึงในชีวิตทำงานมีทั้งทางตรงและทางอ้อม ผลกระทบทางตรงหลักที่พบได้ชัดเจนที่สุดคือการเพิ่มขึ้นของค่าดัชนีมวลกายซึ่งอาจนำไปสู่ความอ้วน การขาดกิจกรรมทางกายเป็นหนึ่งในสาเหตุของความตานที่ป้องกันได้ที่เป็นอันดับต้น ๆ ทั่วโลก
ในสหรัฐอเมริกา ปีหนึ่ง ๆ มีการเสียชีวิตก่อนวัย (premature deaths) อย่างน้อย 300,000 ราย และค่าใช้จ่าย $90 พันล้านดอลล่าร์ในบริการสุขภาพทางอ้อมที่เกี่ยวข้องกับความอ้วนและวิถีชีวิตแบบนั่ง ๆ นอน ๆ
ดูเพิ่ม

9 ถึง 5 (9 to 5)
โรคอ้วนในวัยเด็ก
ความนิยมการออกกำลังกาย (Exercise trends)
ความขี้เกียจ
ผลกระทบทางประสาทชีววิทยาจากการออกกำลังกาย
การใช้ชีวิตเรียบง่าย (Simple living)
ความเกียจคร้าน (บาป) (Sloth (deadly sin))
คนบ้างาน (Workaholic)
การขาดการศึกษาในวิชาพลศึกษา (Lack of physical education)
แหล่งข้อมูลอื่น

Judson, Olivia (2010-02-23). "Stand Up While You Read This". Opinionator. New York Times.
Gardner, Amanda (2010-07-27). "Study: The longer you sit, the shorter your life". Health Interactives. USA Today.
Vlahos, James (2011-04-14). "Is Sitting a Lethal Activity?". Magazine. New York Times.
ติง เหล่ย์

| ติง เหล่ย์ |
| --- | --- |
丁磊
เกิด:  (1971-10-01) 1 ตุลาคม ค.ศ. 1971 (53 ปี) หนิงปัว, มณฑลเจ้อเจียง, จีน
สัญชาติ: จีน
การศึกษา: มหาวิทยาลัยวิทยาการและเทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์แห่งจีน
อาชีพ: ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหารของNetEase
คู่สมรส: วาง สฺวินฟาง (สมรส 2006)
ติง เหล่ย์ (จีน: 丁磊; พินอิน: Dīng Lěi) หรือ วิลเลียม ติง (อักษรโรมัน: William Ding) เกิดเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1971 เป็นนักธุรกิจชาวจีน ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ NetEase (163.com) ผู้ให้บริการข้อมูล ชมชนออนไลน์ ช่องทางสื่อสาร และพาณิชย์ออนไลน์ ปัจจุบันเน้นการพัฒนาเกมออนไลน์ เกมบนโทรศัพท์มือถือ บริการโฆษณา บริการอีเมล และช่องทางอีคอมเมิร์ซ
ติงก่อตั้งบริษัทขึ้นในปี ค.ศ. 1997 เป็นผู้ผลักดันการพัฒนาเครือข่ายอินเทอร์เน็ตในจีน ล่าสุดติงได้ขยายการลงทุนไปสู่ธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ ติงมีมูลค่าทรัพย์สินสุทธิราว 15.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ จึงได้รับการจัดอันดับโดยนิตยสารฟอบส์ว่าเป็นบุคคลที่รวยเป็นอันดับต้น ๆ ของจีน ในปี ค.ศ. 2019
เหตุผลวิบัติของนักการพนัน

เหตุผลวิบัติของนักการพนัน  (อังกฤษ: gambler's fallacy) หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า  เหตุผลวิบัติมอนตีคาร์โล  (อังกฤษ: Monte Carlo fallacy) เป็นความเชื่อผิด ๆ ว่า  ถ้าเหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้นบ่อยกว่าปกติในช่วงเวลาหนึ่ง ๆ เหตุการณ์นั้นก็จะเกิดขึ้นบ่อยครั้งน้อยลงในอนาคต  หรือว่า  ถ้าเหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้นน้อยกว่าปกติในช่วงเวลาหนึ่ง ๆ เหตุการณ์นั้นก็จะเกิดบ่อยขึ้นในอนาคต  เพื่อที่จะให้เกิดการสมดุลกัน
แต่ว่าถ้าสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นเหตุการณ์สุ่ม
คือเป็นการลองตามลำดับที่เป็นอิสระทางสถิติ  (statistical independent trial)  ของกระบวนการสุ่ม
แม้ว่าความเชื่อนี้จะดึงดูดใจ  แต่ก็จะไม่เป็นความจริง
เหตุผลวิบัตินี้เกิดขึ้นได้ในสถานการณ์จริง ๆ มากมาย
แต่มักจะมีการกล่าวถึงในเรื่องของการเล่นการพนัน  เพราะเป็นเหตุผลวิบัติที่คนเล่นการพนันมีโดยสามัญ
ส่วนคำบัญญัติว่า  "เหตุผลวิบัติมอนตีคาร์โล"  มีกำเนิดมาจากตัวอย่างที่มีชื่อเสียงของเหตุผลวิบัตินี้  ซึ่งเกิดขึ้นในบ่อนกาสิโนมอนตีคาร์โลในปี ค.ศ. 1913
การโยนเหรียญ

เหตุผลวิบัติของนักการพนันจะเห็นได้ในการโยนเหรียญที่สมดุล  
ที่ผลที่ออกแต่ละครั้งจะเป็นอิสระทางสถิติจากกันและกัน  และค่าความน่าจะเป็นของการออกหัวในแต่ละครั้งจะเป็น 1/2 คือหนึ่งในสอง พอดี
ดังนั้น  ความน่าจะเป็นของการออกหัวสองครั้งต่อกันก็จะเป็น 1/4 (1 ใน 4) และของการออกหัวสามครั้งต่อกันก็จะเป็น 1/8 (1 ใน 8)
ฉะนั้นถ้าสมมุติว่า Ai เป็นเหตุการณ์ที่การโยนเหรียญครั้งที่ i ออกหัว  เราก็จะได้
ถ้าตอนนี้เราสมมุติว่า  เหรียญได้ออกหัวสี่ครั้งต่อกันแล้ว
และการโยนเหรียญครั้งต่อไปก็จะออกหัวเช่นกัน  ก็จะเป็นการออกหัวต่อกันถึง 5 ครั้ง
เนื่องจากว่า  ความน่าจะเป็นของการออกหัว 5 ครั้งต่อกันมีค่าแค่ 1/32 (1 ใน 32)
ผู้เสี่ยงต่อเหตุผลวิบัติของนักการพนันอาจจะเชื่อว่า  การโยนเหรียญครั้งต่อไปมีโอกาสจะออกหัวน้อยกว่าออกก้อย
แต่จริง ๆ แล้ว  ความคิดนี้ไม่ถูก  และเป็นลักษณะปรากฏของเหตุผลวิบัตินี้
คือความจริงแล้ว  การออกหัว 5 ครั้งต่อกัน หรือว่าการออกหัว 4 ครั้งและออกก้อยต่อมา  มีความน่าจะเป็นเท่า ๆ กัน
คือมีค่าที่ 1/32 ถ้าออกหัวมาแล้ว 4 ครั้ง ความน่าจะเป็นของการออกหัวในครั้งต่อไปก็คือ
แม้ว่า  การออกหัว 5 ครั้งต่อกันมีความน่าจะเป็นเพียง 1/32 = 0.03125 แต่ว่า นั่นเป็นค่าความน่าจะเป็นก่อนที่จะมีการโยนเหรียญครั้งแรก
แต่หลังจากที่มีการโยนเหรียญมา 4 ครั้งแล้ว  ผลที่ได้ก็เป็นสิ่งที่รู้แล้วเกิดขึ้นแล้ว  จึงมีความน่าจะเป็นคือ 1
ให้สังเกตว่า  การคิดโดยเหตุผลที่ไม่ตรงกับความจริงว่า  มีโอกาสที่การโยนเหรียญครั้งต่อไปจะออกก้อยมากกว่าจะออกหัวโดยอาศัยเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว  เท่ากับบ่งว่า  เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้วในอดีตจะมีอิทธิพลต่อความน่าจะเป็นของอนาคต  นั่นแหละคือเหตุผลวิบัติของนักการพนัน
คำอธิบายอีกอย่างหนึ่ง

เราสามารถเห็นจากวิธีการข้างบนว่า  ถ้าเราโยนเหรียญ 21 ครั้ง  ความน่าจะเป็นของการออกหัวทุกครั้งจะเป็น 1 ใน 2,097,152
แต่จริง ๆ แล้ว  ความน่าจะเป็นของการออกหัว  "หลังจากการโยนเหรียญที่ออกหัวต่อ ๆ กันถึง 20 ครั้ง" ก็ยังเป็นเพียงแค่ 1/2
นี่เป็นการประยุกต์ใช้ Bayes' theorem
ความจริงนี้สามารถเห็นได้โดยไม่ต้องรู้ว่า  มีการออกหัว 20 ครั้งต่อ ๆ กันจริง ๆ (คือไม่ต้องประยุกต์ใช้ Bayes' theorem)
ลองพิจารณาถึงความน่าจะเป็นสองอย่างนี้คือ
ความน่าจะเป็นของการออกหัว 20 ครั้ง  แล้วออกก้อย = 0.520 × 0.5 = 0.521
ความน่าจะเป็นของการออกหัว 20 ครั้ง  แล้วออกหัว = 0.520 × 0.5 = 0.521
ซึ่งก็คือ  ความน่าจะเป็นทั้งสองมีค่าเท่ากันที่ 1 ใน 2,097,152
ดังนั้น  จึงเป็นไปได้เท่า ๆ กันที่จะออกหัว 21 ครั้ง  หรือออกหัว 20 ครั้งแล้วออกก้อย 1 ครั้ง  ในการโยนเหรียญสมดุล 21 ครั้ง
ยิ่งไปกว่านั้น  นี่เป็นค่าความน่าจะเป็นของการโยนเหรียญ 21 ครั้งที่ได้ผลหัวก้อยอย่างอื่น ๆ ทั้งหมด (มีผลที่เป็นไปได้ 2,097,152 รูปแบบ)
จากข้อสังเกตเช่นนี้  ไม่มีเหตุผลที่จะเชื่อว่า  โชค (หรือความน่าจะเป็น) จะเปลี่ยนไปเนื่องจากผลที่เกิดขึ้นในครั้งก่อน ๆ 
เพราะว่า  ไม่ว่าเราจะเห็นผลที่เกิดขึ้นในอดีตก็ดี  ไม่เห็นก็ดี  ความน่าจะเป็นของการออกหัวก้อยครั้งต่อไปก็ยังเท่า ๆ กันอยู่  ถ้าเป็นเหรียญสมดุล
ดังนั้น  เหมือนกับที่ Bayes' theorem แสดงให้เห็นแล้ว  ผลของการโยนเหรียญแต่ละครั้งก็คือค่าความน่าจะเป็นพื้นฐานของการโยนเหรียญสมดุล ซึ่งก็คือ 1/2 นั่นเอง
ตัวอย่างอื่น ๆ

ในประเทศที่ผู้เล่นลอตเตอรี่สามารถเลือกเบอร์เองได้  
ผู้เล่นบางท่านจะเลือกเลขเดียวกันทุก ๆ ครั้ง  หรือว่า  จงใจเลือกเบอร์ใดเบอร์หนึ่ง
แต่ความจริงแล้ว  เลขทั้งสองมีโอกาสเท่ากันในการถูกรางวัลของการจับรางวัลแต่ละครั้ง
นอกจากนั้นแล้วก็ยังมีการเลือกเอาเบอร์ที่ถูกมาก่อนแล้ว  
ซึ่งจริง ๆ ก็ยังมีโอกาสถูกเท่ากับเบอร์อื่น ๆ อีกเหมือนกัน
ฉะนั้น  ถ้าจะเลือกเบอร์ให้สมเหตุผลแล้ว  ควรจะเลือกเบอร์ที่ไม่ตรงกับที่ผู้อื่นเลือก
เช่นเบอร์ที่ต่ำ (ต่ำกว่า 31 หรือยิ่งกว่านั้นต่ำกว่า 12) มักจะเป็นที่นิยมเพราะคนมักจะเลือกวันเกิดเป็น "เลขนำโชค" ของตน
ดังนั้น  ถ้าเลขเหล่านั้นถูกรางวัลจริง ๆ คนที่เลือกเลขเดียวกันก็จะต้องแบ่งรางวัลโดยได้เท่า ๆ กัน
มีเรื่องตลกที่นักคณิตศาสตร์เล่าเพื่อแสดงเหตุผลวิบัตินี้  คือ  มีชายคนหนึ่งขึ้นเครื่องบินโดยพกระเบิดมาด้วยทุกครั้ง  เขาคิดว่า  "โอกาสที่จะมีคนเอาระเบิดมาขึ้นเครื่องบินมีน้อยมาก ดังนั้น โอกาสที่จะมีคน 2 คนเอาระเบิดมาขึ้นเครื่องบินแทบจะไม่มีเลย"
มีหนังสือนิยายเรื่องหนึ่งที่พระเอกในเรื่องตัดสินใจจะซื้อบ้านหลังจากมีเครื่องบินลำเล็กตกลงใส่บ้าน  โดยคิดว่า  โอกาสที่จะมีเครื่องบินอีกลำหนึ่งตกใส่บ้านหลังนั้นลดลงแทบจะเกือบศูนย์
เหตุผลวิบัติในด้านตรงข้าม

ถ้าเกิดการออกก้อยบ่อย ๆ นักการพนันอาจจะคิดว่า  มีเรื่องเหนือธรรมชาติอะไรอย่างใดอย่างหนึ่งเช่นโชคหรือพรหมลิขิต  ที่ทำให้ออกก้อยบ่อย ๆ 
จึงไม่เห็นเหตุผลที่จะไปแทงหัว
นี่เป็นเหตุผลวิบัติเพราะเชื่อว่า  โลกเหมือนกับจะเก็บความจำอะไรบางอย่าง  เกี่ยวกับสิ่งที่เกิดในอดีต  ที่สามารถเปลี่ยนแปลงเหตุการณ์ที่จะเกิดในอนาคต
แต่ว่า  จะไม่เป็นเหตุผลวิบัติถ้าคิดเป็นเหตุผลว่า  ความโน้มน้าวไปทางใดทางหนึ่ง (เช่นในการออกก้อย) เป็นหลักฐานว่า  เหรียญนี้ไม่สมดุล
เหตุผลวิบัติอีกอย่างหนึ่งที่มีบัญญัติชื่อว่า inverse gambler's fallacy (เหตุผลวิบัติผกผันของนักการพนัน) หมายถึงเหตุการณ์ที่นักการพนันเห็นคนโยนลูกเต๋า 2 ลูกได้ 6 แต้มทั้งสองลูก  แล้วสรุปอย่างผิด ๆ ว่า  คน ๆ นี้ต้องโยนลูกเต๋ามาเป็นเวลานานแล้ว  เพราะว่า  มีโอกาสน้อยที่จะโยนได้ 6 แต้มทั้งสองลูก  ในการโยนครั้งแรก  ๆ
ข้อควรระวัง

ในการกล่าวถึงเหตุผลวิบัติของนักการพนัน  จะต้องสมมุติว่าเหรียญนั้นสมดุล  แต่ในโลกจริง ๆ ข้อสมมุตินี้อาจจะไม่ตรงกับความจริง
ดังนั้น  ถ้าเราโยนเหรียญสมดุล 21 ครั้ง  ความน่าจะเป็นของการออกหัวต่อกับ 21 ครั้งก็จะเป็น 1 ใน 2,097,152 (ดังที่กล่าวมาก่อนแล้ว)  และถ้าเหรียญนั้นสมดุลจริง ๆ ความน่าจะเป็นของการออกหัวในการโยนครั้งต่อไปก็จะเป็น 1/2 แต่ว่า ถ้าเราไม่รู้ความน่าจะเป็นจริง ๆ ของการออกหัวก้อย  ก็อาจเป็นไปได้ว่า  มีอิทธิพลอะไรบางอย่างที่ทำให้เหรียญออกหัวต่อ ๆ กัน  เช่นอาจจะมีการบังคับด้วยแม่เหล็กเป็นต้น 
ในกรณีนี้  หลักฐานแสดงว่า  มีความเอนเอียงที่เหรียญนี้จะออกหัว  คัดค้านข้อสมมุติทั่ว ๆ ไปว่าเหรียญมีความสมดุล
ดังนั้น  การแทงหัวก็จะเป็นสิ่งที่สมควร
การคลอดลูก

ตัวอย่างของเหตุผลวิบัติของนักการพนันในเรื่องของการคลอดลูก  เห็นได้เริ่มตั้งแต่ ค.ศ. 1796 
คือปีแยร์-ซีมง ลาปลัสได้เขียนวิธีที่คุณพ่อคำนวณความน่าจะเป็นที่จะได้ลูกชายไว้ว่า
ผมได้เห็นชายที่อยากจะได้ลูกชายมาก  ผู้จะรับข่าวอย่างวิตกกังวลเกี่ยวกับการเกิดของเด็กชายในเดือนที่ตนเองคาดว่า  จะเป็นคุณพ่อ
โดยจินตนาการว่า  อัตราส่วนการเกิดของเด็กผู้ชาย  ควรจะเท่ากับของเด็กผู้หญิงโดยสิ้นเดือน
(คือ) ได้ตัดสินว่า  เด็กชายที่เกิดแล้ว  จะทำให้ความน่าจะเป็นของการเกิดของเด็กหญิงต่อ ๆ ไปเพิ่มขึ้น
ซึ่งโดยย่อก็คือ  คุณพ่อในอนาคตกลัวว่า  ถ้ามีทารกชายเกิดขึ้นในชุมชนรอบ ๆ 
ก็จะทำให้ตนมีโอกาสที่จะได้ลูกสาวเพิ่มขึ้น
ส่วนอนาคตคุณพ่อคุณแม่บางพวกเชื่อว่า  หลังจากที่มีลูกเพศเดียวกันมาหลายคนแล้ว  ก็จะถึงกำหนดที่จะมีลูกเพศตรงกันข้ามบ้าง
แม้ว่าจะมีทฤษฎี (Trivers-Willard hypothesis) ที่พยากรณ์ว่า  เพศของเด็กที่เกิด  ขึ้นอยู่กับสภาพความเป็นอยู่  (คือเด็กชายจะเกิดในสภาพความเป็นอยู่ที่ดีมากกว่า  และเด็กหญิงจะเกิดในสภาพความเป็นอยู่ที่ไม่ดีมากกว่า)
แต่นักวิทยาศาสตร์โดยทั่ว ๆ ไปยังพิจารณาความน่าจะเป็นของเพศเด็กที่เกิดว่า  เกือบจะเท่ากัน
ตัวอย่างที่มอนตีคาร์โล

ตัวอย่างที่มีชื่อเสียงที่สุดของเหตุผลวิบัตินักการพนัน  เกิดขึ้นในการเล่นรูเล็ตต์  ที่กาสิโนมอนตีคาร์โลในประเทศโมนาโก  เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2456 
เมื่อลูกรูเล็ตต์ตกลงในช่องดำถึง 26 ครั้งต่อ ๆ กัน
ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่  "ไม่สามัญอย่างยิ่ง"  แม้ว่า  จริง ๆ แล้ว  ก็สามัญเท่ากับลำดับการตกลงช่องต่าง ๆ กัน 26 ครั้งที่มีถึง 67,108,863 รูปแบบอื่น ๆ 
ในเหตุการณ์นี้  นักการพนันเสียทรัพย์เป็นล้าน ๆ ฟรังก์ (รูปแบบเงินของประเทศฝรั่งเศสในเวลานั้น) โดยแทงตรงข้ามกับสีดำ  โดยมีเหตุผลที่ผิดพลาดว่า  ลำดับตกช่องดำที่เกิดต่อ ๆ กันแล้วนั้นก่อ  "ความไม่สมดุล"  ให้กับล้อรูเล็ตต์  เพราะฉะนั้น  จะต้องมีลำดับตกช่องแดงต่อ ๆ มา
ตัวอย่างเทียม

มีสถานการณ์หลายรูปแบบที่เหตุผลวิบัติของนักการพนันดูเหมือนจะเป็นเรื่องตรงประเด็น  
แต่ว่าจริง ๆ แล้วไม่ตรง  ตัวอย่างแรกก็คือ  ในการตรวจดูกระแสข้อมูลบิตสุ่ม  การพบบิต 110 จะเร็วกว่าการพบ 111
เพื่อที่จะทำความเข้าใจ  ดูแผนภาพสถานะสองแผนตามไปด้วย  (ซ้ายสำหรับบิต-111 ขวาสำหรับบิต-110) ถ้าพบ 11 แล้ว (วงที่สาม) การได้ 1 หรือ 0 ต่อจากนั้นมีความน่าจะเป็นเท่า ๆ กัน
แต่ถ้า 0 เป็นบิตต่อมา  บิต-111 จะต้องรอ 1 อีก 3 ตัวจึงจะจบ  แต่ถ้า 1 เป็นบิตต่อมา  บิต-110 จะต้องรอ 0 อีกตัวเดียวจึงจะจบ
ดังนั้น  แม้ว่าเหตุการณ์สุ่มในอดีตจะไม่สามารถกำหนดเหตุการณ์สุ่มในอนาคต  ลำดับการเกิดขึ้นบางอย่างอาจจะพบได้เร็วกว่าลำดับอื่น ๆ 
ตัวอย่างนี้ให้ความเข้าใจว่า  ทำไมลำดับที่มีรูปแบบยิ่งกว่า (เช่น 111) มีโอกาสเกิดขึ้นน้อยกว่าในสายอักขระที่ยาวแต่มีกำหนด (คือไม่ใช่สายที่ไม่มีที่สิ้นสุด)
และทำไมในเหรียญสมดุลที่ออกหัว (ห) และก้อย (ก) เท่า ๆ กัน  "โดยตรงกับประสบการณ์ของเรา  การเกิดขึ้นของ  หหหก  มีความน่าจะเป็นมากกว่า  หหหห  (แต่ว่าจะไม่มากกว่าถ้าเห็น  หหห  แล้ว)"
นอกจากนั้นแล้ว  เหตุผลวิบัติของนักการพนันประยุกต์ใช้ไม่ได้เมื่อความน่าจะเป็นของเหตุการณ์แต่ละอย่างไม่มีความอิสระทางสถิติจากกันและกัน
ซึ่งก็คือ  ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ในอนาคตอาจเปลี่ยนไปได้ขึ้นอยู่กับว่ามีอะไรเกิดขึ้นในอดีต  (ดู การเรียงสับเปลี่ยน)
โดยรูปนัยแล้ว  จะมีการบ่งระบบเช่นนี้ว่า "มีความจำ"
ตัวอย่างง่าย ๆ อย่างหนึ่งก็คือ  ไพ่ที่จั่วออกจากสำรับไพ่โดยไม่ได้เติมแทนให้เต็ม
เช่น  ถ้ามีการจั่วเอซออกจากสำรับโดยไม่ได้คืน  การจั่วครั้งต่อไปมีโอกาสที่จะได้เอซน้อยกว่าที่จะได้ไพ่เบอร์อื่น ๆ 
คือ  ถ้าสมมติว่า  เป็นไพ่ใบแรกที่จั่ว  และไม่มีไพ่โจ๊ก  ความน่าจะเป็นที่จะจั่วได้เอซ
จะลดลงจาก 4/52 (7.69%) ไปยัง 3/51 (5.88%)
ในขณะที่ความน่าจะเป็นในการจั่วได้ไพ่เบอร์อื่น ๆ จะเพิ่มจาก 4/52 (7.69%) เป็น 4/51 (7.84%)
นี่เป็นปรากฏการณ์ที่สามารถทำให้นับไพ่ (เพื่อใช้ในการคำนวณความน่าจะเป็น) ในการเล่นไพ่บางอย่างได้  (เช่น 21)
ตัวอย่างเทียม > ตัวอย่างเทียม: เมื่อไม่ทราบความน่าจะเป็น

ถ้าความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นซ้ำกันเป็นเรื่องที่ไม่ทราบ  ผลที่เป็นไปได้ทุก ๆ อย่างอาจมีโอกาสเกิดขึ้นไม่เท่ากัน
เช่นในกรณีที่โยนเหรียญ  ถ้าการออกหัวยิ่งติดต่อกันนานเท่าไร  ความเป็นไปได้ว่าเหรียญนั้นมีความเอนเอียงที่จะออกหัวก็เพิ่มขึ้นเท่านั้น
ถ้าเราโยนเหรียญ 21 ครั้งแล้วออกหัวทั้ง 21 ครั้ง
เราก็สามารถจะสรุปได้อย่างสมเหตุสมผลว่า  มีความน่าจะเป็นระดับสูงที่เหรียญนี้เอนเอียงไปในการออกหัว
และดังนั้นก็จะสรุปได้ว่า  การโยนเหรียญครั้ง ๆ ต่อไปมีโอกาสสูงที่จะออกหัวอีกเช่นกัน
จริงอย่างนั้น  เมื่อไม่รู้อัตราส่วนของผลที่จะเกิดขึ้น  ในลำดับเหตุการณ์ (เช่นการโยนเหรียญ) ในระยะยาว   แต่ถ้าสามารถอนุมานใช้ Bayesian inference โดยแสดงว่า  ความเอนเอียงที่จะเกิดขึ้นมีโอกาสเท่า ๆ กันที่จะเป็นไปทางด้านไหนก็ได้
และแสดงว่า  ผลที่ปรากฏในเหตุการณ์ครั้งก่อน ๆ ได้แสดงด้านที่น่าจะมีความเอนเอียง
ดังนั้น  ผลที่มีโอกาสจะเกิดขึ้นมากที่สุดก็คือค่าสังเกตในข้อมูลที่เกิดขึ้นแล้วบ่อยที่สุด