รัฐพิหาร

| รัฐพิหาร |
| --- | --- |
รัฐ
 ตามเข็มนาฬิกาจากด้านบน: มหาโพธิวิหารแห่งพุทธคยา, โบราณสถานมหาวิทยาลัยนาลันทา, ภาพเขียนมธุพานิจากภูมิภาคมิถิลา, น้ำพุร้อนพรหมกูณฑ์ในราชคฤห์
   ตรา
เพลง: เมเร ภารตะ เก กันฐะ หาร (Mere Bharat Ke Kanth Haar) (พวงมาลัยแห่งอินเดียของข้า)
ที่ตั้งของรัฐพิหารในประเทศอินเดีย
พิกัด (ปัฏนา): 25°24′N 85°06′E﻿ / ﻿25.4°N 85.1°E﻿ / 25.4; 85.1
ประเทศ: ประเทศอินเดีย
ก่อตั้ง: 22 มีนาคม ค.ศ. 1912 (พิหารทิวาส)
ได้รับสถานะเป็นรัฐ: 26 มกราคม ค.ศ. 1950
เมืองหลวง: ปัฏนา
เมืองใหญ่สุด: ปัฏนา
เขต: 38 เขต
การปกครอง
 • ราชยปาล: ผกู เชาวหัน (Phagu Chauhan)  (จากพรรค BJP)
 • มุกขยมนตรี: นิติษ กุมาร (Nitish Kumar) (จากพรรค JD(U))
 • รองมุกขยมนตรี: สุษิล กุมาร โมที (Sushil Kumar Modi) (จากพรรค BJP)
 • นิติบัญญัติ: ระบบสองสภา สภานิติบัญญัติ 75 สมัชชานิติบัญญัติ  243
 • ศาลสูง: ศาลสูงปัฏนา
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 94,163 ตร.กม. (36,357 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่: ที่ 12
ประชากร (ค.ศ. 2011)
 • ทั้งหมด: 104,099,452 คน
 • อันดับ: ที่ 3
 • ความหนาแน่น: 1,102 คน/ตร.กม. (2,850 คน/ตร.ไมล์)
 • กลุ่มชาติพันธุ์และภาษาหลัก: โภชปุรี (Bhojpuri), ไมถิล (Maithil), มคธ (Magahi)
เดมะนิม: ชาวพิหาร
จีดีพี (ค.ศ. 2017–2018)
 • รวม: ₹4.88 ลาขกโรร์ (lakh crore) (48.8 ล้านล้านรูปี)
 • ต่อประชากร: ₹38,860
ภาษา
 • ภาษาราชการ: ภาษาฮินดี
 • ภาษาราชการเพิ่มเติม: ภาษาไมถิลี,[ก] ภาษาอูรดู[ข]
เขตเวลา: UTC+05:30 (IST)
UN/LOCODE: INBR
รหัส ISO 3166: IN-BR
ทะเบียนพาหนะ: BR
เอชดีไอ (ค.ศ. 2017):  0.566 (กลาง) · ที่ 36
การรู้หนังสือ (ค.ศ. 2011): 63.82%
อัตราส่วนเพศ (ค.ศ. 2011): 918 ♀/1000 ♂
เว็บไซต์: gov.bih.nic.in
ก. รับรองโดย ตารางผนวกแนบท้ายที่แปดของรัฐธรรมนูญอินเดีย [en] ข. ใน 15 เขต
พิหาร (ฮินดีและไมถิลี: बिहार; อูรดู: بہار) เป็นรัฐหนึ่งในทางตะวันออกของประเทศอินเดีย มีประชากรมากที่สุดเป็นลำดับที่สาม และมีพื้นที่ใหญ่ที่สุดเป็นลำดับที่สิบสองของประเทศอินเดีย ด้วยพื้นที่ราว 94,163 km2 (36,357 sq mi) รัฐพิหารมีอาณาเขตติดต่อกับรัฐอุตตรประเทศในทางตะวันตก, ประเทศเนปาลในทางเหนือ, ส่วนบนของรัฐเบงกอลตะวันตกทางะวันออก, และรัฐฌารขัณฑ์ทางตอนใต้ ที่ราบพิหารมีแม่น้ำคงคาซึ่งไหลจากตะวันตกไปตะวันออกไหลผ่าน ภูมิภาคทางวัฒนธรรมหลัก ๆ สามแห่งที่ประกอบอยู่ในรัฐพิหารได้แก่ มคธ, มิถิลา และโภชปุรี
เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน ค.ศ. 2000 พิหารตอนใต้ได้จัดตั้งเป็นรัฐใหม่ชื่อว่ารัฐฌารขัณฑ์ ประชากรเพียง 11.3% ของพิหารอาศัยในเขตเมือง ถือว่าต่ำที่สุดในประเทศอินเดีย ต่อจากรัฐหิมาจัลประเทศ นอกจากนี้ ประชากรพิหารกว่า 58% มีอายุต่ำกว่า 25 ปี ทำให้พิหารเป็นรัฐที่มีอัตราส่วนเยาวชนสูงที่สุดในอินเดีย
ในอินเดียโบราณและอินเดียยุคคลาสสิก บริเวณที่เป็นรัฐพิหารในปัจจุบันถือว่าเป็นศูนย์กลางของอำนาจ การศึกษา และวัฒนธรรม นับตั้งแต่มคธได้เรืองอำนาจขึ้นเป็นจักรวรรดิแรกในแผ่นดินอินเดีย, จักรวรรดิเมารยะ ซึ่งเป็นที่รู้จักในฐานะศาสนิกชนของศาสนาพุทธ จักรวรรดิมคธโดดเด่นภายใต้การปกครองของราชวงศ์เมารยะ และราชวงศ์คุปตะ รวมกันเป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญของเอเชียใต้ที่อยู่ภายใต้อำนาจศูนย์กลางเดียว อีกหนึ่งภูมิภาคของพิหารคือมิถิลา ซึ่งเป็นศูนย์กลางการศึกษายุคแรกและเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรวิเทหะ
นับตั้งแต่ปลายคริสต์ทศวรรษ 1970 รัฐพิหารได้รั้งท้ายรัฐอื่น ๆ ในประเทศอินเดียในด้านการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม นักเศรษฐศาสตร์และนักวิทยาศาสตร์สังคมหลายคนอ้างว่าเป็นผลโดยตรงจากนโยบายจากรัฐบาลอินเดียส่วนกลาง เช่น นโยบาย freight equalisation policy (ฮินดี: फ्रेट इक्वलाइजेशन पॉलिसी), ความไม่เห็นใจที่มีต่อรัฐพิหาร (its apathy towards Bihar), การขาดความเป็นรัฐนิยมพิหาร (Bihari sub-nationalism), และการตั้งรกรากถาวร (Permanent Settlement) ในปี ค.ศ. 1793 โดยบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ อย่างไรก็ตามรัฐบาลของรัฐพิหารมีความก้าวหน้าอย่างมากในการพัฒนารัฐ การพัฒนาการปกครองได้นำไปสู่การฟื้นฟูเศรษฐกิจในรัฐผ่านการเพิ่มการลงทุนในสาธารณูปโภค บริการสุขภาพที่ดีกว่า การให้ความสำคัญกับการศึกษา และการลดจำนวนการก่อคดีและการฉ้อโกง
ในปี ค.ศ. 2023 เมืองเบกูซาไร รัฐพิหารได้ถูกจัดลำดับเป็นเมืองคุณภาพอากาศแย่ที่สุดของโลก