พระอภัยมณี
วรรคทอง

ความไพเราะของถ้อยคำและสำนวนในนิทานคำกลอนเรื่อง พระอภัยมณี ทำให้มีผู้ที่ชื่นชอบ และท่องบทกลอนจากเรื่องนี้ได้หลายบท ในที่นี้ขอยกบทกลอนที่รู้จักกันดีมาให้ได้อ่าน ดังนี้
คุณวิเศษของดนตรี พระอภัยมณีอธิบายความวิเศษของดนตรีให้ศรีสุวรรณและสามพราหมณ์ฟัง (จากตอนที่ 2)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| พระฟังความพราหมณ์น้อยสนองถาม | จึงเล่าความจะแจ้งแถลงไข |  |
| อันดนตรีมีคุณทุกอย่างไป | ย่อมใช้ได้ดังจินดาค่าบุรินทร์ |  |
| ถึงมนุษย์ครุฑาเทวราช | จตุบาทกลางป่าพนาสิณฑ์ |  |
| แม้นปี่เราเป่าไปให้ได้ยิน | ก็สุดสิ้นโทโสที่โกรธา |  |
| ให้ใจอ่อนนอนหลับลืมสติ | อันลัทธิดนตรีดีหนักหนา |  |
| ซึ่งสงสัยไม่สิ้นในวิญญาณ์ | จงนิทราเถิดจะเป่าให้เจ้าฟัง |  |
| แล้วหยิบปี่ที่ท่านอาจารย์ให้ | เข้าพิงพฤกษาไทรดังใจหวัง |  |
| พระเป่าเปิดนิ้วเอกวิเวกดัง | สำเนียงวังเวงแว่วแจ้วจับใจฯ |   |
พระอภัยมณีขอร้องสินสมุทร ให้คืนนางสุวรรณมาลีแก่อุศเรน (จากตอนที่ 19)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| แล้วตรัสบอกลูกน้อยกลอยสวาท | เจ้าหน่อเนื้อเชื้อชาติดังราชสีห์ |  |
| อันรักษาศีลสัตย์กัตเวที | ย่อมเป็นที่สรรเสริญเจริญคน |  |
| ทรลักษณ์อักตัญญุตาเขา | เทพเจ้าก็จะแช่งทุกแห่งหน |  |
| ให้ทุกข์ร้อนงอนหง่อทรพล | พระเวทมนตร์เสื่อมคลายทำลายยศ |  |
| เพราะบิดามาด้วยอุศเรนนี้ | คุณเขามีมากล้นพ้นกำหนด |  |
| เจ้าทำผิดก็เหมือนพ่อทรยศ | จงออมอดเอ็นดูพ่อแต่พองามฯ |   |
เมื่อพระฤๅษีสอนสุดสาคร หลังถูกชีเปลือยผลักตกหน้าผา เอาม้ามังกรและไม้เท้ากายสิทธิ์ไป (จากตอนที่ 25)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| บัดเดี๋ยวดังหงั่งเหง่งวังเวงแว่ว | สะดุ้งแล้วเหลียวแลชะแง้หา |  |
| เห็นโยคีขี่รุ้งพุ่งออกมา | ประคองพาขึ้นไปจนบนบรรพต |  |
| แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์ | มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด |  |
| ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด | ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน |  |
| อันมนุษย์นี้ที่รักสองสถาน | บิดามารดารักมักเป็นผล |  |
| ที่พึ่งหนึ่งพึ่งได้แต่กายตน | เกิดเป็นคนคิดเห็นจึงเจรจาฯ |  |
| แม้นใครรักรักมั่งชังชังตอบ | ให้รอบคอบคิดอ่านนะหลานหนา |  |
| รู้สิ่งไรไม่สู้รู้วิชา | รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี |  |
| จงคิดตามไปเอาไม้เท้าเถิด | จะประเสริฐสมรักเป็นศักดิ์ศรี |  |
| พอเสร็จคำสำแดงแจ้งคดี | รูปโยคีหายวับไปกับตาฯ |   |
นางวาลีเตือนสติพระอภัยมณี เมื่อพระอภัยมณีจะปล่อยอุศเรนไป (จากตอนที่ 26)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| ประเวณีตีงูให้หลังหัก | มันก็มักทำร้ายเมื่อภายหลัง |  |
| จระเข้ใหญ่ไปถึงน้ำมีกำลัง | เหมือนเสือขังเข้าถึงดงก็คงร้าย |  |
| อันแม่ทัพจับได้แล้วไม่ฆ่า | ไปข้างหน้าศึกจะใหญ่ขึ้นใจหาย |  |
| ต้องตำรับจับให้มั่นคั้นให้ตาย | จะทำภายหลังยากลำบากครัน |  |
| จะพลิกพลิ้วชิวหาเป็นอาวุธ | ประหารบุตรเจ้าลังกาให้อาสัญ |  |
| ต้องตัดศึกลึกล้ำที่สำคัญ | นางหมายมั่นมุ่งเห็นจะเป็นการฯ |   |
เมื่อพระอภัยมณีเป่าปี่ ช่วยศรีสุวรรณ สินสมุทร และพราหมณ์ทั้งสาม (จากตอนที่ 30)
| --- | --- |

พระโหยหวนครวญเพลงวังเวงจิต: ให้คนคิดถึงถิ่นถวิลหวัง
โอ้จากเรือนเหมือนนกที่จากรัง: อยู่ข้างหลังก็จะแลชะแง้คอย
ถึงยามค่ำย่ำฆ้องจะร้องไห้: ร่ำพิไรรัญจวนหวนละห้อย
โอ้ยามดึกดาวเคลื่อนเดือนก็คล้อย: น้ำค้างย้อยเย็นฉ่ำที่อัมพร
หนาวอารมณ์ลมเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยชื่น: ระรวยรื่นรินรินกลิ่นเกสร
แสนสงสารบ้านเรือนเพื่อนที่นอน: จะอาวรณ์อ้างว้างอยู่วังเวง
วิเวกแว่วแจ้วเสียงสำเนียงปี่: พวกโยธีทิ้งทวนชนวนเขนง
ลงนั่งโยกโงกหงับทับกันเอง: เสนาะเพลงเพลินหลับระงับไปฯ
 : 
พระอภัยมณีเกี้ยวนางละเวง (จากตอนที่ 36)
| --- | --- |

ถึงม้วยดินสิ้นฟ้ามหาสมุทร: ไม่สิ้นสุดความรักสมัครสมาน
ถึงอยู่ในใต้ฟ้าสุธาธาร: ขอพบพานพิศวาสไม่คลาดคลา
แม้เนื้อเย็นเป็นห้วงมหรรณพ: พี่ขอพบศรีสวัสดิ์เป็นมัจฉา
แม่เป็นบัวตัวพี่เป็นภุมรา: เชยผกาโกสุมประทุมทอง
เจ้าเป็นถ้ำอำไพขอให้พี่: เป็นราชสีห์สมสู่เป็นคู่สอง
จะติดตามทรามสงวนนวลละออง: เป็นคู่ครองพิศวาสทุกชาติไป
 :