stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
จังหวัดจันทบุรี
ประชากร > ศาสนา

จากการสำมะโนประชากรของจังหวัดจันทบุรีในปี พ.ศ. 2553 พบว่า ประชากรส่วนมากในจังหวัดจันทบุรีนับถือศาสนาพุทธคิดเป็นร้อยละ 97.95 รองลงมานับถือศาสนาคริสต์คิดเป็นร้อยละ 1.22 ศาสนาอิสลามคิดเป็นร้อยละ 0.40 ศาสนาฮินดูคิดเป็นร้อยละ 0.03 ศาสนาอื่น ๆ คิดเป็นร้อยละ 0.23 และมีผู้ไม่นับถือศาสนาใด ๆ คิดเป็นร้อยละ 0.17 ในกลุ่มศาสนิกชนที่นับถือศาสนาอื่นนอกเหนือจากศาสนาพุทธส่วนใหญ่มักอาศัยอยู่ในเขตเทศบาล ในส่วนของคริสต์ศาสนิกชนในจังหวัดจันทบุรีพบมากที่สุดในเขตเทศบาลเมืองจันทนิมิตโดยมีผู้นับถือศาสนาคริสต์ถึงร้อยละ 50 จากประชากรทั้งหมดในเขตเทศบาล
ประเพณีและวัฒนธรรม

ด้วยความที่จังหวัดจันทบุรีมีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน  ทำให้มีประเพณีและวัฒธรรมที่หลากหลาย  โดยประเพณีและวัฒนธรรมเหล่านี้ล้วนแล้วแต่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษทั้งสิ้น  โดยมากแล้ววัฒนธรรมและประเพณีส่วนใหญ่ของจังหวัดนี้จะเกิดจากวิถีชีวิตและความเชื่อของคนในจังหวัด
ประเพณีและวัฒนธรรม > เทศกาลและประเพณี

ประเพณีการนมัสการรอยพระบาทเขาคิชฌกูฏ จันทบุรี
ประเพณีชักเย่อเกวียนพระบาท
ประเพณีและวัฒนธรรม > อาหาร

จังหวัดจันทบุรีเป็นจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์และมีพืชพันธุ์หลากหลายชนิด ส่งผลให้มีการนำพืชพันธุ์เหล่านั้นเข้ามาใช้เป็นส่วนหนึ่งในการประกอบอาหาร สำหรับอาหารที่ขึ้นชื่อมากที่สุดของจังหวัดจันทบุรี คือ แกงหมูชะมวง ซึ่งใช้ใบชะมวงเป็นวัตถุดิบหลักในการปรุงขึ้น มีรสชาติทั้งสิ้น 3 รส คือ เค็ม เปรี้ยวและหวาน อาหารอีกชนิดหนึ่งที่ได้รับความนิยมและสร้างชื่อเสียงให้แก่จังหวัดจันทบุรีเป็นอย่างมาก คือ ก๋วยเตี๋ยวเนื้อเลียงหรือหมูเลียง โดยนำก๋วยเตี๋ยวเส้นจันท์ ซึ่งเป็นเส้นก๋วยเตี๋ยวที่มีลักษณะเหนียวนุ่ม ไม่เปื่อยง่าย เข้ามาผสมผสานกับน้ำก๋วยเตี๋ยวที่ปรุงจากเครื่องเทศและวัตถุดิบอื่น ๆ ในส่วนอาหารอื่น ๆ ที่มีชื่อเสียงของจังหวัดจันทบุรีได้แก่ น้ำพริกปูไข่ แกงเนื้อ แกงหมู ก๋วยเตี๋ยวผัดปู น้ำพริกเกลือ น้ำพริกระกำและอาหารทะเลจานต่าง ๆ เป็นต้น
ในส่วนของอาหารว่างและเครื่องดื่มของจังหวัดจันทบุรีนั้นมีหลายอย่างที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก ในส่วนของอาหารว่างที่สำคัญคือ ข้าวเกรียบอ่อนน้ำจิ้ม ซึ่งมีลักษณะใหญ่กว่าข้าวเกรียบปากหม้อโดยทั่วไป ทองม้วนอ่อน ซึ่งจะมีรสชาติแตกต่างไปตามวัตถุดิบที่เข้ามาเป็นส่วนผสมและ ปาท่องโก๋ ซึ่งมีความแตกต่างจากปาท่องโก๋ในจังหวัดอื่นที่น้ำจิ้ม โดยน้ำจิ้มปาท่องโก๋ของจังหวัดจันทบุรีจะเป็นน้ำจิ้มที่มีรสหวานออกเปรี้ยว ในส่วนของเครื่องดื่มนั้นที่สำคัญได้แก่ น้ำสำรอง ซึ่งเป็นน้ำพืชสมุนไพรที่มีคุณค่าทางอาหารและสรรพคุณทางยา
ประเพณีและวัฒนธรรม > การแสดงพื้นบ้าน

จังหวัดจันทบุรีเป็นจังหวัดที่มีการแสดงพื้นบ้านอย่างหลากหลาย โดยมักเป็นการแสดงที่บ่งบอกถึงวิถีชีวิตของผู้คนในท้องถิ่น ชาติพันธุ์ การประกอบอาชีพ รวมไปถึงสภาพทางภูมิศาสตร์ของท้องถิ่น การแสดงพื้นบ้านของจังหวัดจันทบุรีมีทั้งที่เกิดจากการถ่ายทอดของบรรพชนภายในท้องถิ่นหรือการแสดงพื้นบ้านบางอย่างอาจเกิดขึ้นจากการประดิษฐ์คิดค้นของผู้คนในปัจจุบัน โดยการแสดงพื้นบ้านของจังหวัดจันทบุรีที่สำคัญมีดังนี้
| ชื่อการแสดงพื้นบ้าน | ลักษณะสำคัญ |
| --- | --- |
ยันแย่: ยันแย่เป็นการแสดงของชาวชอง ในอดีตใช้เป็นเพลงกล่อมเด็ก แต่ในปัจจุบันนำทำนองเพลงยันแย่มาแต่งบทร้อง เพื่อใช้เป็นบทเกี้ยวพาราสี
อาไย: ทิดฮัมและทิดบูนเป็นผู้นำมาเผยแพร่จากประเทศกัมพูชา เป็นการแสดงที่ใช้ภาษาเขมรในการร้องพร้อมกับการรำ ใช้ซออู้ ซอด้วง กลอง ฉิ่ง ขิมและโมงเซเป็นเครื่องดนตรีประกอบการแสดง ปัจจุบันเป็นการละเล่นของชาวบ้านตามูลล่าง อำเภอโป่งน้าร้อน
ละครเท่งตุ๊ก: ละครเท่งตุ๊กได้รับอิทธิพลจากละครชาตรีและละครโนรา โดยชื่อของการแสดงมาจากเสียงของโทนและกลองตุ๊ก การแสดงจะใช้ทั้งมือและเท้า พร้อมทั้งการใช้เอวและไหล่ให้ตรงตามจังหวะกลอง
ระบำเก็บพริกไทย: คณาจารณ์วิทยาลัยนาฏศิลปจันทบุรีเป็นผู้ประดิษฐ์ท่ารำ โดยนำลักษณะของการการเก็บพริกไทยมาใช้ประดิษฐ์ท่า โดยดัดแปลงเครื่องแต่งกายของผู้แสดงเพื่อให้เกิดความสวยงาม ใช้วงปี่พาทย์ไม้นวมในการบรรเลง
ระบำทอเสื่อ: คณาจารย์วิทยาลัยนาฏศิลปจันทบุรีเป็นผู้ประดิษฐ์ท่ารำ โดยนำวิธีการทำเสื่อจันทบูรมาใช้ประดิษฐ์ท่า ผู้แสดงเป็นผู้หญิงทั้งหมด
ระบำเริงนทีบูรพา: ระบำเริงนทีบูรพาเป็นการแสดงที่นำวิถีชีวิตของชาวประมงและพฤติกรรมของสัตว์มาใช้เป็นจินตนาการในการสร้างการแสดง โดยใช้วงปี่พาทย์ไม้นวมในการบรรเลง
ระบำควนคราบุรี: วิทยาลัยนาฏศิลปจันทบุรีประดิษฐ์การแสดงชุดนี้ขึ้น เพื่อจำลองให้เห็นสภาพวิถีชีวิตของชาวจันทบุรีในสมัยโบราณ การแต่งกายใช้รูปแบบตามศิลปะลพบุรี ส่วนการบรรเลงใช้วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
ระบำชอง: ระบำชองเป็นระบำพื้นบ้านของชาวชอง จุดมุ่งหมายของระบำนี้คือความร่าเริงและสนุกสนาน
ประเพณีและวัฒนธรรม > กีฬา

จังหวัดจันทบุรีมีสโมสรฟุตบอลอาชีพ 2 แห่ง ได้แก่ สโมสรฟุตบอลจันทบุรี (ปัจจุบันแข่งขันในไทยลีก 2) และสโมสรฟุตบอลอัศวิน เกาะขวาง ยูไนเต็ด (ปัจจุบันแข่งขันในไทยลีก 3)
ประเพณีและวัฒนธรรม > ภูมิปัญญาท้องถิ่น

เสื่อจันทบูร หัตถกรรมพื้นบ้านอีกชนิดที่มีชื่อเสียงของจังหวัด ผลิตจากกก ได้มีการนำเอากกมาดัดแปลงเป็นเครื่องใช้ต่าง ๆ มากมาย
ก๋วยเตี๋ยวเส้นจันท์ นับเป็นสินค้าพื้นเมืองที่เป็นเอกลักษณ์อีกสิ่งหนึ่งของจังหวัด เหมาะที่จะซื้อเป็นของที่ระลึกเมื่อมาเที่ยวจังหวัดจันทบุรี
สถานที่ท่องเที่ยว

หาดเจ้าหลาว
หาดแหลมสิงห์
หาดคุ้งวิมาน
น้ำตกพลิ้ว
น้ำตกคลองนารายณ์
น้ำตกตรอกนอง
น้ำตกสอยดาว
ลานหินสีชมพู
สะพานแหลมสิงห์
จุดชมวิวปากน้ำแขมหนู
จุดชมวิวเนินนางพญา
จุดชมวิวเจดีย์กลางน้ำบ้านหัวแหลม
ศูนย์ศึกษาการพัฒนาธรรมชาติป่าชายเลนอ่าวคุ้งกระเบน
สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบ พระชนมพรรษา
สวนสาธารณะสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
ชุมชนริมน้ำจันทบูร
อาสนวิหารพระแม่มารีอาปฏิสนธินิรมล
ชุมชนขนมแปลกริมคลองหนองบัว
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พาณิชย์นาวี
ค่ายเนินวง
อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏ
อุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้น
อุทยานแห่งชาติเขาชะเมา-เขาวง
อุทยานแห่งชาติน้ำตกพลิ้ว
ตลาดบ้านแหลมไทย-กัมพูชา
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว
หมู่บ้านไร้แผ่นดินบางชัน
อ่างเก็บน้ำห้วยตาโป
บุคคลที่มีชื่อเสียง

พระครูสุทธิธรรมรังษี (เจี๊ยะ จุนฺโท) - พระกรรมฐานสายท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต
พระวิสุทธิญาณเถร (สมชาย ฐิตวิริโย) พระกรรมฐานสายท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต ผู้ก่อตั้งและประธานสงฆ์วัดเขาสุกิม จ.จันทบุรี
พระภาวนาวิสุทธิญาณเถร (แบน ธนากโร) - เจ้าอาวาสวัดดอยธรรมเจดีย์
พระครูญาณวิสิทธิ์ (เฟื่อง โชติโก) - พระสงฆ์ไทย
พระครูธรรมสรคุณ (เขียน ขนฺธสโร) - พระเกจิอาจารย์
พระธรรมวงศ์มุนี (วิชัย เมตติโก) - อดีตที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดจันทบุรี และอดีตเจ้าอาวาสวัดไผ่ล้อม (พระอารามหลวง)
พระครูสันติวีรญาณ (ฟัก สนฺติธมฺโม) - พระสงฆ์ไทย
พระบำราศนราดูร (หลง เวชชาชีวะ) - แพทย์ชาวไทย อดีตปลัดกระทรวงสาธารณสุข
คมคาย พลบุตร - นักการเมือง
จตุรวิทย์ คชน่วม - นักแสดง, ตำรวจ
ชอุ่ม ประเสริฐสกุล - นักถ่ายภาพที่มีชื่อเสียงของไทย
ชินวัฒน์ หาบุญพาด - นักการเมือง
โชติ สุวัตถิ - นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญในด้านสัตว์น้ำและพรรณพืชคนหนึ่งของประเทศไทย
ณรงค์ศักดิ์ คงแก้ว - อดีตนักฟุตซอลทีมชาติไทย
ธวัชชัย อนามพงษ์ - นักการเมือง
ประวัฒน์ อุตโมท - นักการเมือง
หลวงมัศยจิตรการ (ประสพ ตีระนันทน์) - อดีตนักวิชาการประมง
ปรีดา จุลละมณฑล
พงศพัศ พงษ์เจริญ - อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ อดีตเลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด (ป.ป.ส.)
พงศ์เวช เวชชาชีวะ - นักการเมือง
พล พลาพร - นักแสดง
ภานุวัฒน์ จันทา - นักกีฬากองหลังฟุตซอลชาวไทย
มัลลิกา หลีกภัย - พิธีกร
แรคำ ประโดยคำ - นักเขียน
ลัคนา หวงมณีรุ่งโรจน์ - นักแสดง นักร้อง พิธีกร ดีเจ
วโรทัย ภิญญสาสน์ - อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 2 สมัย และเป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดจันทบุรี 4 สมัย
วิโรจน์ เลาหะพันธุ์ - อดีตอธิบดีกรมสรรพากร อดีตอธิบดีกรมศุลกากร
วิทยา นีติธรรม - ผู้อำนวยการกองกฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (สำนักงาน ปปง.)
ศศิมาภรณ์ ไชยโกมล - นักแสดง
สด กูรมะโรหิต - นักเขียนนวนิยายไทยที่มีชื่อเสียง
สตางค์ มงคลสุข - นักวิทยาศาสตร์ชาวไทย
สนอง นิสาลักษณ์ - อดีตนายทหารเรือ นักการทูต และนักการเมืองไทย
สวิช เพชรวิเศษศิริ - นักแสดง
สุคนธ์ทิพย์ เสนะวงศ์ - นักแสดง
สุชาดา เช็คลีย์ นักแสดงที่รับบท มณีจันทร์ (วัยเด็ก) ภาพยนตร์ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ภาค 1 องค์ประกันหงสา
โสภา สถาพร - อดีตนางเอกภาพยนตร์
อภัย จันทวิมล - นักการเมือง
อัศวิน รัตนประชา - นักแสดง
อุษณีย์ วัฒฐานะ - นักแสดง นางแบบ
ศรัณย์ ศิริลักษณ์ - นักแสดง นายแบบ
พรรษา เหมวิบูลย์ - นักฟุตบอลทีมชาติไทย
ไพรัช วราสินธุ์ - นักวิ่งเทรล
โกศล จันทรชาติ - อดีตนักบอลทีมชาติ
อรภัสญาน์ สุกใส - นักร้องเพลงลูกทุ่งหญิง
เฉลิมพล ศักดิ์คำ - นักการเมือง
ไพรวัลย์ วรรณบุตร - นักเขียน
เมืองพี่น้อง

อู๋โจว ประเทศจีน (พ.ศ. 2547)
เกียนซาง ประเทศเวียดนาม (พ.ศ. 2548)
ไพลิน ประเทศกัมพูชา (พ.ศ. 2553)
พระตะบอง ประเทศกัมพูชา (พ.ศ. 2553)
ดูเพิ่ม

รายชื่อวัดในจังหวัดจันทบุรี
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดจันทบุรี
รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดจันทบุรี
แหล่งข้อมูลอื่น > หนังสือและบทความ

ณัฐพร ไทยจงรักษ์. (2561, ส.ค.-2562, ก.ค.). การยึดครองจันทบุรีในทัศนะของฝรั่งเศส. วารสารประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. 43. 73-83.
เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่

| เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่ |
| --- | --- |
เกิด: 14 ตุลาคม พ.ศ. 2472 จังหวัดเชียงใหม่ อาณาจักรสยาม
เสียชีวิต: 10 มกราคม พ.ศ. 2499 (26 ปี) จังหวัดพระนคร ประเทศไทย
คู่สมรส: งามวิไล สุกัณศีล บุญประกอบ ส่วยสุวรรณ
บุตร: กาวิลยา สอนวัฒนา
บิดามารดา: เจ้ากาวิละวงศ์ ณ เชียงใหม่ เจ้าศิริประกาย ณ เชียงใหม่
เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่ (14 ตุลาคม พ.ศ. 2472 – 10 มกราคม พ.ศ. 2499) เป็นนักธุรกิจชาวไทย และยังเป็นทายาทของเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์สุดท้าย
ประวัติ

เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่ เกิดเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2472 เป็นบุตรของเจ้ากาวิละวงศ์ กับเจ้าศิริประกาย ณ เชียงใหม่ เป็นหลานตาของเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์สุดท้าย มีน้องสาวสองคนคือศิริกาวิล สิงหรา ณ อยุธยา และเจ้ากอแก้วประกายกาวิล ณ เชียงใหม่ สำเร็จการศึกษาด้านเครื่องยนต์ชั้นสูง หลังสำเร็จการศึกษาจึงเปิดอู่ซ่อมรถบริเวณถนนช้างคลานในเชียงใหม่ เจ้าพงษ์กาวิลมักปรากฏตัวกับรถจี๊บหรือรถจักรยานยนต์คันใหญ่ สวมหมวกคาวบอยสีขาว สวมเสื้อคอปกลายสกอตสีน้ำเงิน-ขาวและพับแขน
เจ้าพงษ์กาวิลสมรสกับงามวิไล (สกุลเดิม สุกัณศีล) และสมรสครั้งที่สองกับบุญประกอบ (สกุลเดิม ส่วยสุวรรณ)
เจ้าพงษ์กาวิลเสียชีวิตเมื่อวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2499 เนื่องจากป่วยหนัก
การทำงาน

เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่ ประกอบธุรกิจในด้านเครื่องยนต์เครื่องจักร เปิดอู่ซ่อมเครื่องยนต์ขนาดใหญ่ และเคยแสดงภาพยนตร์เรื่อง "เพชฌฆาตโหดสิงห์ป่าซุง" ของนายสุนทร ชวชาติ โดยเจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่ ได้รับบทเป็นพระเอก
เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์

| เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ |
| --- | --- |

เจ้านครลำพูน
ครองราชย์: 12 มีนาคม พ.ศ.2418 - 17 กันยายน พ.ศ. 2434
รัชสมัย: 16 ปี
รัชกาลก่อนหน้า: เจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ
รัชกาลถัดไป: เจ้าเหมพินธุไพจิตร
พิราลัย: 17 กันยายน พ.ศ. 2434
พระมเหสี: เจ้าปิมปา
พระบุตร: 14 พระองค์
ราชวงศ์: ทิพย์จักร
ราชสกุล: ณ ลำพูน
พระบิดา: เจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ
พระมารดา: เจ้าโก๊ะ
เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ (ไทยถิ่นเหนือ: ) ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7 แห่ง ราชวงศ์ทิพย์จักร
พระประวัติ

เจ้าหลวงดาราดิเรกรัตน์ไพโรจน์ หรือ เจ้าดาราดิเรกรัตน์ไพโรจน์ วรโฆษกิติโสภณวิมลคุณ หริภุญไชยมหาเจดีย์บูชากร ราษฎรธุระธาดาประดิษฐบดี เจ้าลำพูนไชย มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยดาวเรือง ราชสมภพเมื่อจุลศักราช - ปี- จัตวาศก (พ.ศ.-) ทรงเป็นราชโอรสในเจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6 กับแม่เจ้าโก๊ะราชเทวี และทรงเป็นราชนัดดา (หลานปู่) ในพระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองเชียงใหม่ องค์ที่ 3 และ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1 กับแม่เจ้าคำแปงราชเทวี
เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ ทรงเป็นราชโอรสพระองค์เดียวใน แม่เจ้าโก๊ะราชเทวี เสด็จขึ้นครองนครลำพูน ใน พ.ศ. 2414 และถึงแก่พิราลัยด้วยอาการไข้ เมื่อวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2434 รวมระยะเวลาที่ทรงครองนคร 20 ปี
เมื่อแรกเข้ารับราชการนั้น เจ้าน้อยดาวเรืองได้เป็นนายทัพผู้หนึ่งในการขึ้นไปรบกับเมืองเชียงตุงสมัยรัชกาลที่ 4 คุมไพร่ 500 คน ร่วมกับพี่น้องคนอื่น ๆเข้าตีทางเมืองล้ง เป็นนายทัพและนายกองสมัยเดียวกันกับพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ (เจ้าชีวิตอ้าว) และ พระเจ้าอินทวิไชยยานนท์ (เจ้าอินทนนท์)
เจ้าน้อยดาวเรืองได้รับราชการก้าวหน้าตามลำดับตลอดมา ได้ช่วยกิจการงานเจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคคุณผู้เป็นบิดา ให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย กิตติศัพท์ในความขยันหมั่นเพียรในราชการนี้ได้ขจรขจายไปถึงกรุงเทพอยู่ตลอด จนกระทั่งได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นเจ้าราชวงศ์แห่งนครลำพูน
เมื่อเจ้าผู้ครองนครลำพูนผู้เป็นบิดาได้ถึงแก่พิราลัยแล้วแต่ทางกรุงเทพยังไม่ได้แต่งตั้งผู้ใดมาแทน เจ้าราชวงศ์ (ดาวเรือง) ได้รับตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครลำพูนในปี พ.ศ. 2414
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2418 รัชกาลที่ 5 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ เลื่อนยศเจ้าราชวงศ์ (ดาวเรือง) ขึ้นเป็น เจ้าดาราดิเรกรัตน์ไพโรจน์ วรโฆษกิติโสภณวิมลคุณ หริภุญไชยมหาเจดีย์บูชากร ราษฎรธุระธาดาประดิษฐธิบดีเจ้าลำพูนไชย
ในสมัยที่เจ้าดาราดิเรกรัตน์ไพโรจน์ปกครองเมืองอยู่นี้ บ้านเมืองอยู่เย็นเป็นสุข เพราะอิทธิพลทางพม่าถูกอังกฤษยึดครอง
ราชโอรส ราชธิดา

เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ ทรงมีราชโอรสและราชธิดา รวม 14 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ ลำพูน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
ใน แม่เจ้าปิมปาราชเทวี (มีราชโอรส 1)
เจ้าอินทยงยศโชติ, เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 9
ใน แม่เจ้าน้อยเมืองคำ (มีราชธิดา 1)
เจ้าบัวแก้ว ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าบัวคำ (มีราชโอรส 1)
เจ้าน้อยต๋อ ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าก๋องแก้ว (มีราชธิดา 1)
เจ้าแก้วมเหษี ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าล้อม (มีราชธิดา 1)
เจ้ามธุรจิตร์ ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าเรือนแก้ว (มีราชโอรส 1)
เจ้าน้อยบัวละถะ ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าเฟย (มีราชโอรส 1)
เจ้าน้อยเลาแก้ว ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าบุเทวี (มีราชโอรส 1)
เจ้าราชบุตร (น้อยดาวแก้ว ณ ลำพูน), เจ้าราชบุตรนครลำพูน (พ.ศ. 2409 - พ.ศ. 2444)
ใน แม่เจ้าคำแสน (มีราชโอรส 4 ราชธิดา 2)
เจ้าน้อยแสงคำ ณ ลำพูน
เจ้าแก้วสีมา ณ ลำพูน
เจ้าจันทน์กลิ่นกู๊ ณ ลำพูน
เจ้าน้อยแก้วพญาวัน ณ ลำพูน
เจ้าหนานบัวระกฎ ณ ลำพูน
เจ้าหนานหมื่นแก้ว ณ ลำพูน
ใน แม่เจ้าเฮือนคำ (ไม่มีราชโอรส ราชธิดา)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2427 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 2 ทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย (ท.ม.)
เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่

| เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่ |
| --- | --- |
เจ้านายฝ่ายเหนือ

เกิด: 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2456 จังหวัดเชียงใหม่
อนิจกรรม: 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2547 (91 ปี) คุ้มห้วยแก้ว จังหวัดเชียงใหม่
คู่อภิเษก: เต็ม ณ เชียงใหม่
ราชสกุล: ณ เชียงใหม่
ราชวงศ์: ทิพย์จักร
เจ้าบิดา: เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่)
มารดา: หม่อมคำใส ณ เชียงใหม่
เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่ (ไทยถิ่นเหนือ: ) (28 กรกฎาคม พ.ศ. 2456 — 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2547) เป็นเจ้านายฝ่ายเหนือ
ประวัติ

เจ้าไชยสุริวงศ์ เป็นโอรสองค์ที่ 4 ของหม่อมคำใสกับเจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) ผู้กำกับการตำรวจมณฑลพายัพ ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นนายตำรวจมือปราบที่เหี้ยมหาญ มีวิชาคาถาอาคม และมีความใกล้ชิดกับเจ้าแก้วนวรัฐ ในฐานะนายตำรวจคนสนิทที่เจ้าแก้วนวรัฐมอบความไว้วางไว้ใจให้ทำหน้าที่เป็นควาญช้างพระที่นั่งถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินเยือนมณฑลพายัพในปี พ.ศ. 2469
เจ้าไชยสุริวงศ์ มีศักดิ์เป็นราชปนัดดาในพระเจ้ามโหตรประเทศ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 5 มีเจ้านายพี่น้องร่วมกัน 10 คน ดังนี้
กำเนิดกับเจ้าศรีนวล ณ เชียงใหม่
เจ้าน้อยหน่อคำ ณ เชียงใหม่
เจ้าจันทรโสภา ณ เชียงใหม่
กำเนิดกับ หม่อมคำใส ณ เชียงใหม่
เจ้าข่ายแก้ว ณ เชียงใหม่
เจ้าไชยมงคล ณ เชียงใหม่
เจ้าไชยณรงค์ ณ เชียงใหม่
เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่
เจ้าไชยชนะ ณ เชียงใหม่
กำเนิดกับ หม่อมอุษา ณ เชียงใหม่
เจ้าน้อยอินทร์ ณ เชียงใหม่
เจ้าน้อยหมอก ณ เชียงใหม่
เจ้าจันทร์ทิพย์ ระมิงค์วงศ์ (เป็นเจ้ายายของ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร)
เจ้าไชยสุริวงศ์ มีบุตร 2 คน คือ ช่อแก้ว วิสุทธิ์เสรีวงศ์ และธวัชวงศ์ ณ เชียงใหม่ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงการคลัง และกระทรวงการต่างประเทศ
ประวัติ > การดำรงชีวิต

เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่ โปรดการเล่นดนตรีมาตั้งแต่เป็นนักเรียน และได้ยึดถือเป็นกิจวัตรประจำวัน ท่านได้ตั้งวงดนตรีขึ้นเล่นที่บ้าน และได้รับพระราชทานวโรกาสร่วมวงดนตรีกับสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อครั้งที่พระองค์เสด็จเยี่ยมเจ้าไชยสุริวงศ์ที่คุ้มเชิงดอย และได้รับพระราชทานช่อดอกไม้จากพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร อยู่บ่อยครั้ง
แม้ว่าเจ้าไชยสุริวงศ์ จะเป็นโอรสในเจ้านายฝ่ายเหนือแห่งนครเชียงใหม่ แต่ก็ไม่โปรดที่จะเรียกตัวเองว่า "เจ้า" และสั่งสอนลูกหลานมิให้เรียกตนเองว่าเจ้าด้วยเช่นกัน จึงมักจะพบเห็นได้ว่าในเอกสารต่างๆ ท่านมักจะใช้คำว่า "นาย" เป็นคำนำหน้านามเสมอ รวมแม้กระทั่งวาระสุดท้ายในหนังสือขอกราบบังคมทูลลาตาย ก็ใช้คำว่า "นายไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่"
ประวัติ > การศึกษา

เจ้าไชยสุริวงศ์ เข้ารับการศึกษาที่โรงเรียนมหาดเล็กหลวง จังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาโรงเรียนปิดกิจการลง จึงต้องเข้าไปเรียนต่อที่โรงเรียนอัสสัมชัญ กรุงเทพฯ ขณะนั้นมีอายุ 10 ขวบเท่านั้น (ประมาณปี พ.ศ. 2466) โดยเข้าเรียนรุ่นเดียวกันกับเจ้าอินทนนท์ ณ เชียงใหม่ จนสำเร็จการศึกษา
บุกเบิกธุรกิจในเชียงใหม่

เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่ เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในธุรกิจโรงแรม โรงภาพยนตร์ และโรงพิมพ์ของเชียงใหม่ เป็นผู้ริเริ่มก่อสร้างโรงแรมขนาดใหญ่และทันสมัยที่สุดในภาคเหนือ คือ โรงแรมสุริวงศ์ ถนนช้างคลาน พร้อมกับโรงภาพยนตร์ที่ทันสมัยแห่งแรกของเชียงใหม่ ด้วยระบบจอซีนีมาสโคป 70 มิลลิเมตร เสียงเซ็นเซอร์ราวนด์ ติดเครื่องปรับอากาศ
เมื่อธุรกิจโรงภาพยนตร์ได้รับความนิยม ก็ได้สร้างโรงภาพยนตร์ในเครือสุริวงศ์ขึ้นอีกหลายแห่ง เพื่อสนองความต้องการของคนเชียงใหม่และคนในจังหวัดใกล้เคียง ได้แก่ โรงภายนตร์สุริยา สุริยง รามา และแสงตะวัน อีกทั้งยังร่วมลงทุนสร้างภาพยนตร์ด้วย ขณะเดียวกับที่กิจการภาพยนตร์เฟื่องฟู ท่านได้เปิดธุรกิจโรงพิมพ์เพิ่มขึ้น คือ สุริวงศ์การพิมพ์ ซึ่งเป็นโรงพิมพ์แรก ๆ ของเชียงใหม่ ต่อมายังได้สร้างโรงแรมแม่ปิง และได้ริเริ่มก่อตั้งกิจการโรงแรมมีชื่อว่า "โรงแรมดวงตะวัน" (ปัจจุบันคือ โรงแรมเซ็นทาราดวงตะวัน) ร่วมกับบุตร ธิดา เริ่มก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2533 และเปิดให้บริการในปี พ.ศ. 2536 ต่อมาได้ขยายกิจการให้นายวัฒนา อัศวเหม ในปี พ.ศ. 2539 และเมื่อธุรกิจโรงแรม โรงภาพยนตร์ มีการแข่งขันสูง ประกอบกับความชรา เจ้าไชยสุริวงศ์ จึงขายกิจการทั้งหมด
งานการเมือง

เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่ เคยเป็นนักการเมืองท้องถิ่น ได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลนครเชียงใหม่หลายสมัย และเคยดำรงตำแหน่งเป็นหัวหน้ากลุ่มพัฒนาเวียงพิงค์
ส่งสการเจ้าไชยสุริวงศ์

เจ้าไชยสุริวงศ์ เป็นเจ้านายฝ่ายเหนืออีกท่านหนึ่งที่มีอายุยืนถึง 91 ปี ได้ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันศุกร์ที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2547 ซึ่งพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ ทรงพระราชทานพวงมาลาไว้อาลัยแก่เจ้าไชยสุริวงศ์
พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพิธีพระราชทานเพลิงศพ หรือพิธีส่งสการตามแบบล้านนา ในวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2547 ณ วัดสวนดอก จังหวัดเชียงใหม่ ในการนี้คุณพลอยไพลิน เจนเซน และคุณสิริกิติยา เจนเซน ได้โดยเสด็จด้วย
เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2509 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 4 (ภ.ป.ร.4)
ราชตระกูล

ขบวนส่งสการเจ้าไชยสุริวงศ์
ศรีรัศมิ์ สุวะดี

| พลตรีหญิง ท่านผู้หญิง ศรีรัศมิ์ สุวะดี ป> จ. ม.ป.ช. ม.ว.ม. ภ.ป.ร. ๑ |
| --- | --- |
ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ ในปี 2550
เกิด: 9 ธันวาคม พ.ศ. 2514 (53 ปี) จังหวัดสมุทรสงคราม ประเทศไทย
ศิษย์เก่า: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (บธ.บ., พ.ศ. 2545) มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (วท.ม., พ.ศ. 2550)
คู่สมรส: พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (สมรส 2544; หย่า 2557)
บุตร: สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร
บิดามารดา: อภิรุจ สุวะดี (บิดา) วันทนีย์ สุวะดี (มารดา)
ญาติ: สุดาทิพย์ ม่วงนวล (พี่สาว) ณัฐพล สุวะดี (น้องชาย)

ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
รับใช้:  ไทย
แผนก/สังกัด:  กองทัพบกไทย
ประจำการ: พ.ศ. 2555–2557
ชั้นยศ:  พลตรี
บังคับบัญชา: ทหารรักษาพระองค์
 
ลายมือชื่อ

พลตรีหญิง ท่านผู้หญิง ศรีรัศมิ์ สุวะดี มีพระนามเดิม พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร (เกิดเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2514) เป็นอดีตพระวรชายาในพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังทรงเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร และเป็นพระมารดาในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร
พลตรีหญิง ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ สุวะดี ได้อภิเษกสมรสกับพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมารเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544 และได้รับโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ ในเวลาต่อมา จนในปี 2557 มีข่าวริบนามสกุลพระราชทานและกวาดล้างครอบครัวและเครือข่ายของพระองค์ ซึ่งสื่อมองว่าเป็นการหย่าร้างของทั้งสอง สุดท้ายท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ ได้กราบบังคมทูลลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์กับทั้งได้รับเงินพระราชทานจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์
ประวัติ > พื้นฐานครอบครัวและการศึกษา

ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ สุวะดี มีชื่อเล่นว่า อี๊ด เกิดเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2514 เป็นบุตรคนที่สามจากทั้งหมดห้าคน ของอภิรุจ สุวะดี และวันทนีย์ (สกุลเดิม: เกิดอำแพง) พื้นเพเดิมเป็นชาวจังหวัดสมุทรสงคราม บิดาเป็นชาวตำบลวัดประดู่ อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ส่วนมารดาเป็นชาวมอญจากตำบลอำแพง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์มีพี่สาวและพี่ชายคือ สุดาทิพย์ ม่วงนวล, ณรงค์ สุวะดี ส่วนน้องสาวและน้องชายคือ ปณิดา สุวะดี และณัฐพล สุวะดี อดีตราชองครักษ์เวร ส่วนพลตำรวจโท พงศ์พัฒน์ ฉายาพันธุ์ เป็นน้าของเธอ
ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์เข้ารับการศึกษาระดับประถมศึกษาตอนต้นจากโรงเรียนวัดสุนทรสถิต (สามัคคีวิทยาคม) ในอำเภอบ้านแพ้ว ระดับประถมศึกษาตอนปลายจากโรงเรียนเทศบาลบ้านมหาชัย (อนุกูลราษฎร์) อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร และเข้าศึกษาต่อในระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนวัดน้อยใน เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ภายหลังสำเร็จการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพจากโรงเรียนกรุงเทพการบัญชีวิทยาลัย ก่อนจะเข้าศึกษาในระดับปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช คณะวิทยาการจัดการ สาขาวิชาการจัดการทั่วไป (หลักสูตร 4 ปี) เมื่อปี พ.ศ. 2540 ได้รับพระราชทานปริญญาบัตรจากพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร เมื่อวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2545 และสำเร็จการศึกษาปริญญาโท หลักสูตรปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (คหกรรมศาสตร์) ภาคพิเศษ สาขาวิชาการพัฒนาการครอบครัวและเด็ก คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ด้วยคะแนนเฉลี่ย 3.94
ประวัติ > เข้าสู่พระราชวงศ์

ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์เริ่มเข้าถวายการรับใช้พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังทรงเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2536 โดยรับผิดชอบหน้าที่การงานในฐานะข้าราชการพลเรือนในพระองค์ นอกจากนี้ยังได้ถวายงานสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในด้านศิลปาชีพ
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ได้ทรงจดทะเบียนสมรสตามกฎหมาย ต่อมาเข้ารับพระราชทานน้ำพระมหาสังข์จากพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น "หม่อมศรีรัศมิ์ มหิดล ณ อยุธยา" เมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544 โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงกล่าวว่า
ตอนนี้อยู่เป็นครอบครัว มีกันอยู่ 4 คน มีเรา หม่อม พระองค์ภา และท่านหญิง อยู่กับหม่อมมาตั้งแต่ปี 2536 อยู่มานาน รู้จักกันมา 9-10 ปีแล้ว ดูใจกันมานานแล้ว [...] เราอยากจะสร้างครอบครัวขึ้นมาให้ดี หม่อมมีหน้าที่ดูแลเรื่องต่าง ๆ ภายในบ้าน ดูแลข้าราชบริพาร รวมทั้งถวายงานสมเด็จ (สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ) เราใช้ชีวิตกันแบบสบาย ๆ ไม่มีอะไร [...] เราอายุ 50 ปีแล้ว ไม่อยากเริ่มต้นชีวิตใหม่ อยากได้ครอบครัวที่ดี ที่คนพอใจเป็นประโยชน์ คบได้ ไม่ใช่เป็นการเอาอะไรมาใส่ประชาชน แต่ขอให้ประชาชนยอมรับว่าคนนี้ใช้ได้ ถ้าเป็นหม่อมในพระบรมฯ ทุกคนก็ต้องกราบไหว้ มันก็พัง
พระบิดาและพระมารดาของพระองค์รวมทั้งสมาชิกในครอบครัวได้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า "อัครพงศ์ปรีชา" เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 หม่อมศรีรัศมิ์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ปฐมจุลจอมเกล้า ชั้นที่1 ฝ่ายใน เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2547 และได้มีพระประสูติกาลสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร พระราชโอรส เมื่อวันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2548 ภายในปีนั้นพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ สถาปนา หม่อมศรีรัศมิ์ มหิดล ณ อยุธยา ขึ้นดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เป็นเจ้านายแห่งราชวงศ์ตั้งแต่วันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2548