stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
การอ้างอำนาจ
ความเอนเอียงทางประชานที่เป็นราก

การให้เหตุผลแบบนี้มีรากฐานอยู่ที่แนวคิดว่าทุกคนควรจะมีความเห็นเช่นเดียวกันกับกลุ่มผู้เชี่ยวชาญหรือผู้เชี่ยวชาญ
โดยนี่เองก็มีรากฐานอยู่ในความเอนเอียงทางประชาน
เช่น ปรากฏการณ์ Asch effect ที่บุคคลจะยอมรับความเห็นของคนส่วนมากแม้รู้ว่าผิด
ในวิธีการทดลอง Asch conformity experiments แบบแก้ไขที่ได้ทำช้ำ ๆ พบว่า คนที่มีฐานะสูงมีโอกาสทำให้คนยอมรับข้อสรุปที่ชัดเจนว่าไม่ถูกต้องยิ่งกว่า แม้ปกติจะสามารถเห็นคำตอบเช่นนั้นว่าไม่ถูกต้อง
อนึ่ง พบว่า มนุษย์ปกติจะรู้สึกถูกกดดันให้ยอมรับจุดยืนของผู้เชี่ยวชาญหรือของคนโดยมาก 
นักวิจัยอีกกลุ่มหนึ่งทำซ้ำการทดลองเดียวกันแล้วพบว่า ผู้ร่วมการทดลองรายงานว่าได้รับแรงกดดันจากกลุ่ม 
โดยมี 59% ที่คล้อยตามยอมรับคำตอบที่ไม่ถูกต้องอย่างชัดเจน
เทียบกับเมื่อไม่อยู่ในกลุ่มที่จะไม่ค่อยยอมรับคำตอบนี้
การทดลองของมิลแกรมเกี่ยวกับการคล้อยตามเจ้าหน้าที่ เป็นงานศึกษาอีกอย่างที่แสดงพื้นฐานทางจิตวิทยาของเหตุผลวิบัตินี้
โดยแสดงว่าเรามักจะคล้อยตามทำสิ่งที่เจ้าหน้าที่ระบุ 
แม้อาจจะรู้สึกว่าไม่ถูกต้อง
ในอีกรูปแบบหนึ่งของการทดลองนี้ ที่นักวิจัยไม่ได้ใส่เสื้อกาวน์
ซึ่งทำให้ผู้ร่วมการทดลองลดความรู้สึกว่าเป็นเจ้าหน้าที่
อัตราการเชื่อฟังก็จะลดลงเหลือ 20% เทียบกับอัตราเดิมซึ่งมากกว่า 50% 
มีการกระตุ้นให้เชื่อฟังโดยเตือนผู้ร่วมการทดลองว่าเจ้าหน้าที่ได้ระบุอะไรไว้ 
และโดยแสดงว่าความเห็นของผู้ร่วมการทดลองไม่ตรงกับเจ้าหน้าที่
นักวิชาการให้ข้อสังเกตว่าสิ่งแวดล้อมบางอย่างมีโอกาสก่อสถานการณ์เช่นนี้ได้มากสุด โดยก่อกระบวนการที่เรียกว่า groupthink
ซึ่งสมาชิกในกลุ่มจะรู้สึกเอนไปในการลดความขัดแย้งและสนับสนุนให้คล้อยตามกัน 
โดยเมื่อยกผู้มีอำนาจเป็นเหตุผล สมาชิกอาจจะแสดงว่าความเห็นนั้นเป็นมติส่วนรวม แล้วสนับสนุนให้สมาชิกอื่น ๆ ไม่ขัดแย้งกับมติที่ว่านี้
งานเขียนหนึ่งเกี่ยวกับปรัชญาคณิตศาสตร์ระบุว่า ในมหาวิทยาลัย
ถ้าบุคคลยอมรับศาสตร์ของเรา แล้วศึกษาคณิตศาสตร์ในระดับมหาบัณฑิต 2-3 ปี ก็จะซึมซาบวิธีการคิดของเรา จึงไม่ใช่คนภายนอกที่อาจวิพากษ์วิจารณ์อย่างที่เคยเป็นอีกต่อไป แต่ถ้านักศึกษาไม่ซึมซาบวิธีการคิดของเรา แน่นอนว่าเราก็ทำให้เขาตกวิชา แต่ถ้าเขาเดินไปตามทางที่มีอุปสรรคของเรา แล้วต่อมาตัดสินใจว่าการให้เหตุผลของเราไม่ชัดเจนหรือไม่ถูกต้อง เราก็จะดูถูกเขาว่า มีความคิดประหลาด เป็นคนแปลก ๆ หรือเข้ากับคนอื่นไม่ได้
บริษัทก็มักจะมีปัญหาเรื่องการยกผู้มีอำนาจหรือผู้เชี่ยวชาญซึ่งจะก่อภาวะ groupthink
รัฐบาลและกองทัพทหารก็เช่นกัน
ดูเพิ่ม

การทดลองของมิลแกรม
การยึดกรุงคาบูล (พ.ศ. 2564)

กองกำลังของกลุ่มตอลิบานเข้ายึดครองกรุงคาบูล เมืองหลวงของประเทศอัฟกานิสถานในวันที่ 15 สิงหาคม 2564 ภายหลังการการรุกรานที่ดำเนินมาตั้งแต่พฤษภาคม 2564 การยึดกรุงคาบูลเสร็จสมบูรณ์ในช่วงไม่กี่ชั่วโมงหลังประธานาธิบดี อัชราฟ ฆานี ลี้ภัยออกไปยังประเทศทาจิกิสถาน โดยที่เมืองหลวงประจำจังหวัดส่วนใหญ่ของอัฟกานิสถานได้ถูกยึดครองโดยตอลิบาน หลังจากที่สหรัฐอเมริกาเริ่มถอนกำลังออกจากอัฟกานิสถาน ซึ่งมีแผนจะเสร็จสิ้นในเดือนสิงหาคม
การเจรจากำลังดำเนินอยู่ระหว่างผู้แทนของตอลิบานกับรัฐบาลอัฟกานิสถาน ซึ่งเป็นไปได้สูงว่าผลสุดท้ายคือรัฐบาลอัฟกานิสถานจะต้องยอมรับความพ่ายแพ้และจัดตั้งรัฐบาลใหม่ภายใต้กลุ่มตอลิบาน กลุ่มตอลิบานได้ร้องขอให้มีการถ่ายโอนอำนาจโดยไร้ความรุนแรง และรัฐบาลอัฟกานิสถานก็แสดงท่าทียอมรับต่อคำขอนี้ อย่างไรก็ตาม รัฐบาลอัฟกานิสถานได้เรียกร้องให้เป็นการเปลี่ยนถ่ายอำนาจไปยังรัฐบาลเฉพาะกาล ในขณะที่ตอลิบานต้องการอำนาจรัฐบาลโดยสมบูรณ์ ส่วนกองกำลังเนโตยังคงปักหลักอยู่ในคาบูลต่อ
ดูเพิ่ม

การยึดกรุงคาบูล (พ.ศ. 2544)
การยึดกรุงไซ่ง่อน, เวียดนาม, พ.ศ. 2518
การยึดกรุงพนมเปญ, กัมพูชา, พ.ศ. 2518
การยึดกรุงเบอร์ลิน, เยอรมนี, พ.ศ. 2488
การยึดกรุงดามัสกัส (พ.ศ. 2461), ซีเรีย, พ.ศ. 2461
การยึดกรุงดามัสกัส (พ.ศ. 2463), ซีเรีย, พ.ศ. 2463
การยึดกรุงดามัสกัส (พ.ศ. 2567), ซีเรีย, พ.ศ. 2567
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ การยึดกรุงคาบูล
อัครทูตสวรรค์

อัครทูตสวรรค์ทั้งสามในศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก
อัครทูตสวรรค์ (อังกฤษ: Archangel) ในนิกายโรมันคาทอลิก หรือ หัวหน้าทูตสวรรค์ ในนิกายโปรเตสแตนต์ หมายถึงทูตสวรรค์ระดับสูง มีที่มาจากคำในภาษากรีก αρχάγγελος (arch- + angel) พบในความเชื่อของหลายศาสนาทั้งศาสนายูดาห์ ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม ในศาสนายูดาห์และศาสนาคริสต์ส่วนมากถือเหมือนกันว่า อัครทูตสวรรค์ประกอบด้วย มีคาเอล และ กาเบรียล ส่วนหนังสือโทบิตได้นับรวม ราฟาเอล เป็นอัครทูตสวรรค์ด้วย แต่หนังสือเล่มนี้เป็นที่ยอมรับเข้าในสารบบคัมภีร์ไบเบิลเฉพาะในคริสตจักรโรมันคาทอลิกและออร์ทอดอกซ์เท่านั้น ส่วนคริสตจักรในนิกายโปรเตสแตนต์ไม่ยอมรับ
ชาวโรมันคาทอลิกนิยมฉลองอัครทูตสวรรค์ทั้งมีคาเอล, กาเบรียล และราฟาเอล ในวันที่ 29 กันยายน (ในอดีตวันฉลองทูตสวรรค์กาเบรียลเป็นวันที่ 24 มีนาคม และฉลองทูตสวรรค์ราฟาเอลในวันที่ 24 ตุลาคม)  อัครทูตสวรรค์ที่เป็นที่รู้จักในศาสนาอิสลาม คือ กาเบรียล, มีคาเอล, ราฟาเอล  และอิสรออีล ส่วนจารีตอื่น ๆ ถือว่าอัครทูตสวรรค์มี 7 องค์ โดยนามจะแตกต่างกันไปตามแหล่งที่มา
ในศาสนาคริสต์

คัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาใหม่พูดถึงทูตสวรรค์อยู่หลายครั้ง (เช่น ทูตสวรรค์ได้แจ้งสารแก่นางมารีย์ โยเซฟ และเหล่าคนเลี้ยงแกะ และมีทูตสวรรค์อยู่บริการพระเยซูหลังจากทรงถูกมารทดลองในถิ่นทุรกันดาร มีทูตสวรรค์เยี่ยมพระเยซูขณะทรงรับพระทรมาน ทูตสวรรค์ที่ถ้ำฝังพระศพของพระเยซู ทูตสวรรค์ที่ปล่อยนักบุญเปาโลอัครทูตและนักบุญซีโมนเปโตรอัครทูตออกจากคุก) แต่มีการเอ่ยถึง “อัครทูตสวรรค์” เพียงแค่สองครั้งเท่านั้น คือ "อัครทูตสวรรค์มีคาเอล" ในจดหมายของนักบุญยูดา 1:9 และในจดหมายของนักบุญเปาโลถึงชาวเธสะโลนิกา ฉบับที่ 1 4:16 ระบุว่าเราจะได้ยิน "เสียงหัวหน้าทูตสวรรค์" ในเวลาที่พระคริสต์เสด็จกลับมา
แต่โดยนัยแล้ว ได้มีการกล่าวถึงชื่อของท่านอัครทูตสวรรค์อยู่อีกหลายครั้งหลายท่าน โดยเอ่ยแต่เพียงนาม เช่น "พระเจ้าผู้ทรงพระสิริรุ่งโรจน์ทรงฟังคำอธิษฐานของคนทั้งสอง พระองค์ทรงส่งราฟาเอล ให้ไปรักษาทั้งสองคน" หนังสือโทบิต  หรือโดยกล่าวถึงเพียงแค่คำว่า 'ทูตสวรรค์' อาจเป็นเพราะผู้บันทึกให้ความสำคัญกับเนื้อหาที่ตามมาซึ่งมีความสำคัญมากกว่า แต่ตัวผู้นำสารเองก็จัดเป็นผู้มีความพิเศษตามสารที่นำส่งนั้นๆ เช่น พระวรสารฉบับนักบุญลูกา 1:18 "ข้าพเจ้าคือคาเบรียล ซึ่งเฝ้าอยู่เฉพาะพระพักตร์พระเจ้า พระองค์ทรงใช้ข้าพเจ้ามาพูดกับท่านและนำข่าวดีนี้มาแจ้งให้ท่านทราบ แต่ท่านไม่เชื่อคำของข้าพเจ้าซึ่งจะเป็นจริงตามนั้น ดังนั้นท่านจะเป็นใบ้จนกว่าเหตุการณ์นี้จะเป็นจริง" และที่ท่านอัครทูตสวรรค์คาเบรียลกล่าวแก่พระนางมารีอาว่า "จงยินดีเถิด ท่านผู้ที่พระเจ้าทรงโปรดปราน พระเจ้าสถิตอยู่กับท่าน" ลูกา 1:28
ในศาสนาคริสต์ > โรมันคาทอลิก

ศาสนจักรโรมันคาทอลิกนับถืออัครทูตสวรรค์ 3 องค์ และยกย่องให้เป็นนักบุญ ได้แก่
มีคาเอล (ไมเคิล, มิเกล, มิคาอิล) (ตามเสียงแต่ละภาษา, เสียงฐานคือ มีคา-เอล)
กาเบรียล (คาเบรียล, เกเบรียล) (ตามเสียงแต่ละภาษา, เสียงฐานคือ คาบริ-เอล)
ราฟาเอล  (เสียงฐานคือ ราฟา-เอล)
โดย เอล หรือ อีล มีความหมายว่า  -แห่งพระผู้เป็นเจ้า
ชื่อสุดท้าย ราฟาเอล ถูกระบุไว้ในหนังสือโทบิต บท 12:15 "เราคือราฟาเอล หนึ่งในทูตสวรรค์ทั้งเจ็ดผู้ยืนและรับใช้อยู่เบื้องหน้าพระสิริรุ่งโรจน์ของพระเป็นเจ้า"
ในหนังสือเอดราสที่สี่ ได้รวมอูรีเอลเป็นอัครทูตสวรรค์ด้วย อย่างไรก็ตามหนังสือเอดราสนี้ไม่เป็นที่ยอมรับในสารบบไบเบิลของคาทอลิก
ในศาสนาคริสต์ > โปรเตสแตนต์

คัมภีร์ไบเบิลฉบับของโปรเตสแตนต์ระบุชื่อทูตสวรรค์เพียง 2 องค์ คือ อัครทูตสวรรค์มีคาเอล และ ทูตสวรรค์กาเบรียล ชาวโปรเตสแตนต์เห็นว่าอัครทูตสวรรค์มีเพียงองค์เดียวเท่านั้นคือมีคาเอล ดังที่ปรากฏคำว่า “อัครทูตสวรรค์มีคาเอล” อย่างชัดเจนเพียงองค์เดียวในสารบบคัมภีร์ฝ่ายโปรเตสแตนต์ (Jude 1:9) ส่วนกาเบรียลไม่เคยถูกเรียกว่าอัครทูตสวรรค์เลยแม้แต่ในพระวรสาร
มีชาวโปรเตสแตนต์บางกลุ่ม เช่น เซเวนต์เดย์แอดเวนทิสต์ มีทัศนะคล้ายๆ กันนี้ และมีแมทธิว เฮนรี นักเขียนอรรถาธิบายคัมภีร์คณะเพรสไบทีเรียน ซึ่งเชื่อว่าอัครทูตสวรรค์มีคาเอลจริง ๆ แล้วไม่ใช่ทูตสวรรค์ แต่มีฐานะเป็นพระบุตรพระเป็นเจ้า ตามทรรศนะนี้เห็นว่าคำว่าอัครทูตสวรรค์หมายถึง “ผู้เป็นหัวหน้าของทูตสวรรค์” ไม่น่าใช่ “ทูตสวรรค์ที่เป็นหัวหน้า” และถือว่าเป็นตำแหน่งเดียวกับ “หัวหน้าดวงดาว” (ที่ปรากฏในหนังสือดาเนียล 8:11)  แม้ว่าคริสตจักรเซเวนต์เดย์แอดเวนทิสต์โดยทั่วไปจะยอมรับแนวคิดนี้ แต่ฝ่ายนิกายแบปทิสต์กลับมีแค่ไม่กี่กลุ่มที่ยอมรับ
ในศาสนาอิสลาม

ในศาสนาอิสลาม ปรากฏชื่อมลาอิกะฮ์ที่มีบทบาทสำคัญหรืออัครทูตสวรรค์ ดังนี้
ญิบรีล (เสียงอาหรับ หรือ กาเบรียล ในภาษาฮีบรู) เป็นอัครทูตสวรรค์ที่มีหน้าที่เปิดเผยกุรอานแก่นบีมุฮัมมัดและสอนท่านอ่าน กาเบรียลมักเป็นที่รู้จักเพราะได้เป็นผู้ติดต่อกับเหล่าผู้เผยพระวจนะ ทูตสวรรค์องค์นี้จึงมีบทบาทสำคัญมากในศาสนาอิสลามดังเห็นได้จากหะดีษหลายเล่มได้เล่าถึงบทบาทของท่านว่าเป็นผู้ถ่ายทอดพระวจนะหลายบทของพระเจ้าสู่บรรดาผู้เผยพระวจนะ
มีกาอีล (เสียงอาหรับ หรือ มีคาเอล ในภาษาฮีบรู) ถือว่าเป็นอัครทูตสวรรค์แห่งความกรุณา และทำให้เกิดฝนและสายฟ้าบนโลก
อิสรอฟิล ตามหะดีษถือว่าเป็นทูตสวรรค์ที่เป่าเขาและแตรเพื่อประกาศสัญญาณของวันพิพากษา ในภาษาฮีบรูออกเสียงชื่อท่านว่า ราฟาเอล
อัศราอีล เป็นทูตสวรรค์แห่งความตาย ส่วนในกุรอาน (Surah al-Sajdah [อัลกุรอาน 32:11]) ระบุว่าเป็นผู้แยกวิญญาณจากร่าง
ริดวาน เป็นผู้เฝ้าสวรรค์ทั้ง 7 ชั้น โดยเฉพาะชั้น 'Jannathul Firdaus' ซึ่งเป็นชั้นสูงสุดสำหรับผู้ที่ทำความดีมากที่สุด และละเว้นจากความชั่วทั้งทางกายและใจ  ชื่อของทูตสวรรค์องค์นี้มักถูกนำไปตั้งเป็นชื่อของเด็กชายมุสลิมในหลายประเทศเพราะเป็นชื่อที่แสดงคุณธรรมอันยิ่งใหญ่
มาลิก เป็นผู้เฝ้าขุมนรกทั้ง 7 ขุม
มุนกัรและนกีร เชื่อกันว่าทูตสวรรค์สององค์นี้มีหน้าที่สอบถามผู้ตายเมื่อศพลงหลุมทันทีเกี่ยวกับความศรัทธาต่อศาสนา ว่าเขาผู้นั้นเชื่อถึงองค์อำนาจสูงสุดอย่างไร ผู้นำด้านศีลธรรมที่เขาถือเป็นแบบอย่างคือใคร และคัมภีร์อะไรที่เขายึดถือ
รกิบและอติ๊ด ทูตสวรรค์สององค์นี้มีหน้าที่บันทึกความดีความชั่วที่แต่ละคนทำมาตลอดชีวิต เชื่อว่ารกิบจะสถิตอยู่บนใหล่ขวาของมนุษย์แล้วบันทึกเฉพาะความดีที่คนนั้นทำ ส่วนอติ๊ดจะสถิตบนใหล่ซ้ายบันทึกเฉพาะเรื่องความชั่ว
ภาพ อัครทูตสวรรค์มีคาเอลกำราบพญามาร
The Annunciation by Paolo de Matteis
เฮพาริน

| --- | --- |

ข้อมูลทางคลินิก
การอ่านออกเสียง: /ˈhɛpərɪn/ HEP-ər-in 
AHFS/Drugs.com: โมโนกราฟ
ข้อมูลทะเบียนยา:  US DailyMed: Heparin 
ช่องทางการรับยา: การฉีดเข้าหลอดเลือดดำ, การฉีดเข้าชั้นใต้ผิวหนัง
รหัส ATC: B01AB01 (WHO) C05BA03 S01XA14
กฏหมาย
สถานะตามกฏหมาย:  US: ℞-only   In general: ℞ (Prescription only) 
ข้อมูลเภสัชจลนศาสตร์
ชีวประสิทธิผล: ไม่แน่นอน
การเปลี่ยนแปลงยา: ตับ
ครึ่งชีวิตทางชีวภาพ: 1.5 ชั่วโมง
การขับออก: ปัสสาวะ
ตัวบ่งชี้
 ชื่อตามระบบ IUPAC ดูที่โครงสร้างของเฮปาริน 
เลขทะเบียน CAS: 9005-49-6 Y โซเดียม: 9041-08-1 Y
PubChem CID: 22833565
IUPHAR/BPS: 4214
DrugBank: DB01109 N
ChemSpider: 17216115 Y
UNII: T2410KM04A
ChEMBL: CHEMBL526514 Y
ECHA InfoCard: 100.029.698 
ข้อมูลทางกายภาพและเคมี
สูตร: C12H19NO20S3
มวลต่อโมล: 593.45 g·mol−1
 InChI InChI=1S/C26H41NO34S4/c1-4(28)27-7-9(30)8(29)6(2-52-63(43,44)45)53-24(7)56-15-10(31)11(32)25(58-19(15)21(36)37)55-13-5(3-62(40,41)42)14(60-64(46,47)48)26(59-22(13)38)57-16-12(33)17(61-65(49,50)51)23(39)54-18(16)20(34)35/h5-19,22-26,29-33,38-39H,2-3H2,1H3,(H,27,28)(H,34,35)(H,36,37)(H,40,41,42)(H,43,44,45)(H,46,47,48)(H,49,50,51)/t5-,6+,7+,8+,9+,10+,11+,12-,13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,22-,23?,24+,25+,26-/m0/s1 Y Key:ZFGMDIBRIDKWMY-PASTXAENSA-N Y 
  7Y (what is this?)  (verify)
 สารานุกรมเภสัชกรรม
เฮปาริน (อังกฤษ: heparin) เป็นสารไกลโคซามิโนไกลแคน ที่มีหมู่ซัลเฟตอยู่จำนวนมาก ใช้กันแพร่หลายในฐานะเป็นยาต้านการแข็งตัวของเลือดแบบฉีด และยังเป็นชีวโมเลกุลที่มีความหนาแน่นของประจุลบมากที่สุดเท่าที่รู้จักอีกด้วย นอกจากนี้ยังสามารถใช้เป็นสารต้านการแข็งตัวของเลือดเคลือบบนผิวภายในของวัสดุที่ใช้ในการทดลองและอุปกรณ์ทางการแพทย์อย่างหลอดทดลองและเครื่องฟอกเลือดได้อีกด้วย เฮปารินที่มีคุณภาพระดับใช้เป็นยานั้นได้จากเนื้อเยื่อเมือกของสัตว์เช่นลำไส้หมูหรือปอดวัว
แม้สารนี้จะมีใช้เป็นสารต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ทั่วไปในการแพทย์แต่บทบาททางสรีรวิทยาที่แท้จริงนั้นยังไม่เป็นที่แน่ชัด เนื่องจากส่วนใหญ่แล้วสมบัติการต้านการแข็งตัวในเลือดนั้นได้จาก heparan sulfate proteoglycans ที่มาจากเซลล์บุผิว endothelium ส่วนใหญ่เฮปารินมักถูกเก็บอยู่ใน secretory granule ของ mast cell และจะถูกปล่อยออกมาก็ต่อเมื่ออยู่ในหลอดเลือดของเนื้อเยื่อที่กำลังมีการบาดเจ็บ มีการเสนอว่าหน้าที่ที่แท้จริงของเฮปารินไม่ใช่การต้านการแข็งตัวของเลือดแต่เป็นเพื่อป้องกันบริเวณเนื้อเยื่อที่กำลังมีการบาดเจ็บอยู่นั้นจากแบคทีเรียและสิ่งแปลกปลอมอื่นๆ นอกจากนี้ยังพบว่ามีเฮปารินอยู่ในสิ่งมีชีวิตหลายสปีชีส์ รวมทั้งสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่ไม่มีระบบการแข็งตัวของเลือดด้วย
อ่านเพิ่ม

Marcum JA (January 2000). "The origin of the dispute over the discovery of heparin". Journal of the History of Medicine and Allied Sciences. 55 (1): 37–66. doi:10.1093/jhmas/55.1.37. PMID 10734720. S2CID 30050513.
Mulloy B, Hogwood J, Gray E, Lever R, Page CP (January 2016). "Pharmacology of Heparin and Related Drugs". Pharmacological Reviews. 68 (1): 76–141. doi:10.1124/pr.115.011247. PMID 26672027.
แหล่งข้อมูลอื่น

"Heparin". Drug Information Portal. U.S. National Library of Medicine.
History of heparin
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  อิสราเอล  สหรัฐ  ลัตเวีย  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย
อักษรลิเดีย

| อักษรลิเดีย  |
| --- | --- |

ชนิด:      อักษร           
ช่วงยุค: 700-200 ปีก่อน ค.ศ.
ทิศทาง: ขวาไปซ้าย 
ภาษาพูด: ภาษาลิเดีย
อักษรที่เกี่ยวข้อง
ระบบแม่: ไฮเออโรกลีฟอียิปต์ไซนายดั้งเดิมฟินิเชียอานาโตเลียอักษรลิเดีย
ระบบพี่น้อง: อักษรอื่น ๆ ในชุดตัวอักษรของเอเชียน้อย
ISO 15924
ISO 15924: Lydi (116), ​Lydian
ยูนิโคด
ยูนิโคดแฝง: Lydian
ช่วงยูนิโคด: U+10920–U+1093F
 บทความนี้ประกอบด้วยสัญกรณ์การออกเสียงในสัทอักษรสากล (IPA) สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA โปรดดู วิธีใช้:สัทอักษรสากล  สำหรับความแตกต่างระหว่าง [ ], / / และ ⟨ ⟩ ดูที่ สัทอักษรสากล § วงเล็บเหลี่ยมและทับ
อักษรลิเดีย (อังกฤษ: Lydian script) เป็นอักษรที่ใช้เขียนภาษาลิเดีย โดยมีฐานจากชุดตัวอักษรฟินิเชียเหมือนกับอักษรอื่น ๆ ในอานาโตเลียสมัยยุคเหล็ก อักษรนี้มีความคล้ายคลึงกับชุกตัวอักษรกรีกตะวันออก แต่มีคุณลักษณะเฉพาะ ข้อความภาษาลิเดียยุคแรกเขียนทั้งขวาไปซ็ายหรือซายไปขวา ต่อมาข้อความทั้งหมดจึงเขียนจากขวาไปซ้าย
ชุดตัวอักษร

ชุดตัวอักษรลิเดียมีความใกล้ชิดกับชุดตัวอักษรของเอเชียน้อยอื่น ๆ และชุดตัวอักษรกรีก มีพยัญชนะ 26 ตัว บางส่วนมีสัญลักษณ์มากกว่าหนึ่งรูป ซึ่งถือเป็นหนึ่ง "อักษร" ชุดตัวอักษรแคเรียมีอักษร f ที่มาจากอักษร Φ แต่อักษร f ของลิเดียมีรูปร่างคล้ายเลข 8 ที่สามารถพบได้ในชุดตัวอักษรอิทรัสคันใหม่ และในชุดตัวอักษรแบบเอียงของกลุ่มภาษาออสโก-อุมเบรีย เช่น ออสโก, อุมเบรีย, ซาบีนเก่า และไพซีนใต้ (วอลสเกียเก่า) และคาดว่าเป็นตัวที่ทำให้เกิดผู้พูดภาษาซาเบลเลีย (กลุ่มภาษาออสโก-อุมเบรีย)
| อักษร> ข้อความ | อักษร> ภาพ | ทับศัพท์ | เสียง (สัทอักษรสากล) | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 𐤠 |  | a | [a] |  |
| 𐤡 |  | เดิม: b ใหม่: p | [p~b] |  |
| 𐤢 |  | g | [ɡ] |  |
| 𐤣 |  | d | [θ~ð]? |  |
| 𐤤 |  | e | [eː] |  |
| 𐤥 |  | เดิม: v ใหม่: w | [w~v] |  |
| 𐤦 |  | i | [i] |  |
| 𐤧 |  | y | [i̯~j]? |  |
| 𐤨 |  | k | [k~ɡ] |  |
| 𐤩 |  | l | [l] |  |
| 𐤪 |  | m | [m] |  |
| 𐤫 |  | n | [n] |  |
| 𐤬 |  | o | [oː] |  |
| 𐤭 |  | r | [r] |  |
| 𐤮 |  | เดิม: ś ใหม่: s | [s] |  |
| 𐤯 |  | t | [t~d] |  |
| 𐤰 |  | u | [u] |  |
| 𐤱 |  | f | [f] หรือ [ɸ] |  |
| 𐤲 |  | q | [kʷ] |  |
| 𐤳 |  | เดิม: s ใหม่: š | [ç] หรือ [ʃ] |  |
| 𐤴 |  | τ | [tç] หรือ [tʃ] | 𐤴𐤴 ττ เป็นผลจาก 𐤯+‎𐤳 t+s ใน: 𐤨𐤠𐤯+𐤳𐤠𐤣𐤪𐤶𐤮 >‎ 𐤨𐤠𐤴𐤴𐤠𐤣𐤪𐤶𐤮 kat+sadmẽś > kaττadmẽś |
| 𐤵 |  | ã | สระนาสิก |  |
| 𐤶 |  | ẽ | สระนาสิก |  |
| 𐤷 |  | λ | [ʎ] (หรือ [ɾʲ]?) |  |
| 𐤸 |  | ν | [ɲ] หรือ [ŋ]? |  |
| 𐤹 |  | c | [ts~dz]? |  |
ชุดตัวอักษร > ตัวอย่างคำ

𐤬𐤭𐤠 ora [ora] "ปาก"
𐤩𐤠𐤲𐤭𐤦𐤳𐤠 laqrisa [lakʷrisa] "กำแพง, dromos" หรือ "จารึก"
𐤡𐤦𐤭𐤠 bira [pira] "บ้าน"
𐤥𐤹𐤡𐤠𐤲𐤶𐤫𐤯 wcbaqẽnt [w̩t͡spaˈkʷãnd] "เหยียบย่ำ" (จาก PIE *pekʷ- "บด")
ยูนิโคด

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
ลิเดีย Unicode.org chart (PDF)
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+1092x | 𐤠 | 𐤡 | 𐤢 | 𐤣 | 𐤤 | 𐤥 | 𐤦 | 𐤧 | 𐤨 | 𐤩 | 𐤪 | 𐤫 | 𐤬 | 𐤭 | 𐤮 | 𐤯 |
| U+1093x | 𐤰 | 𐤱 | 𐤲 | 𐤳 | 𐤴 | 𐤵 | 𐤶 | 𐤷 | 𐤸 | 𐤹 |   |   |   |   |   | 𐤿 |
แหล่งข้อมูลอื่น

Everson, Michael (2006-02-05). "N3019R2: Proposal to encode the Lycian and Lydian scripts in the SMP of the UCS" (PDF). DKUUG Standardization. Danish Unix User Group (DKUUG). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-02-09. สืบค้นเมื่อ 2008-03-18.
อัญพจน์

อัญพจน์ (อังกฤษ: quotation) เป็นการกล่าวซ้ำซึ่งนิพจน์หนึ่งว่าเป็นส่วนหนึ่งของอีกนิพจน์หนึ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งนิพจน์ที่คัดมาเป็นที่รู้จักดีหรือมีการแสดงที่มาชัดแจ้งโดยการอ้างอิงไปต้นทางต้นฉบับ และมีการระบุโดยเครื่องหมายอัญประกาศ
อัญพจน์ยังสามารถหมายถึงการใช้หน่วยซ้ำ ๆ ของนิพจน์แบบอื่นทุกชนิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งส่วนใดส่วนหนึ่งของงานศิลปะ ได้แก่ ส่วนย่อยของจิตรกรรม ฉากจากภาพยนตร์หรือส่วนหนึ่งของงานประพันธ์ดนตรี
CYP2C8

ไซโทโครม P450 2C8 (อังกฤษ: Cytochrome P450 2C8; ชื่อย่อ: CYP2C8; EC 1.14.14.1) เป็นเอนไซม์ในมหาสกุลไซโทโครม P450 ซึ่งระบบออกซิเดชันอเนกประสงค์ของร่างกาย โดย CYP2C8 มีหน้าที่ในการกระตุ้นให้เกิดเมแทบอลิซึมของสารกลุ่มซีโนไบโอติคส์ในร่างกาย และยังสามารถแสดงคุณสมบัติเป็นอีพอกซีจีเนส ซึ่งจะมีประโยชน์ในการเมแทบอไลซ์กรดไขมันไม่อิ่มตัวสายยาว อย่างกรดอะราคิโดนิก กรดไอโคซาเพนทาอีโนอิก กรดดอคโคซาเฮกซาอีโนอิก และกรดลิโนเลอิก ให้อยู่ในรูปที่มีฤทธิ์ทางชีวภาพ ทั้งนี้ เอนไซม์ CYP2C8 ถูกควบคุมโดยยีน CYP2C8  ซึ่งอยู่บนโครโมโซมคู่ที่ 10 โลคัส 10q23.3 และถือเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มยีน cytochrome P450
ลิแกนด์ของ CYP2C8

ลิแกนด์ของ CYP2C8 มีอยู่หลายชนิด ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 3 กลุ่มหลัก คือ ลิแกนด์ที่เป็นสารซับสเตรต สารเหนี่ยวนำ (enzyme inducer) และสารยับยั้ง (enzyme inhibitor) ดังแสดงรายละเอียดในตารางด้านล่าง โดยความแรงของการเป็นสารยับยั้งนั้นสามารถออกได้เป็น 3 กลุ่มย่อย ได้แก่
สารยับยั้งอย่างแรง (Strong inhibitor) คือ สารที่เมื่อยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แล้วทำให้ค่า AUC ในกระแสเลือดของซับสเตรตเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 5 เท่าจากปกติ หรือลดการกำจัดซับสเตรตออกจากร่างกายได้มากกว่าร้อยละ 80
สารยับยั้งปานกลาง (Moderate inhibitor) คือ สารที่เมื่อยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แล้วทำให้ค่า AUC ในกระแสเลือดของซับสเตรตเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 2 เท่าจากปกติ หรือลดการกำจัดซับสเตรตออกจากร่างกายได้ร้อยละ 50–80
สารยับยั้งอย่างอ่อน (Weak inhibitor) คือ สารที่เมื่อยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แล้วทำให้ค่า AUC ในกระแสเลือดของซับสเตรตเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 1.25 เท่าจากปกติ แต่น้อยกว่า 2 เท่า หรือลดการกำจัดซับสเตรตออกจากร่างกายได้ร้อยละ 20–50
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| สารซับสเตรต | สารยับยั้ง | สารเหนี่ยวนำ |

|  อะโมไดเอควีน (ยาต้านมาลาเรีย, ยาต้านการอักเสบ)  เซอริวาสแตติน (สแตติน)  เอนซาลูทาไมด์ (ยาต้านแอนโดรเจน)  แพคลิแทกเซล (เคมีบำบัด)  เรพากลิไนด์ (ยาต้านเบาหวาน)  ทอร์ซีไมด์ (ยาขับปัสสาวพ)  โซราเฟนิบ (ยายับยั้งไทโรซีนไคเนส)  โรซิกลิทาโซน (ยาต้านเบาหวาน) - เปลี่ยนเป็นเมแทบอไลต์ที่ออกฤทธิ์  บิวพรีนอร์ฟีน (โอปิออยด์กึ่งสังเคราะห์)  กรดไขมันไม่อิ่มตัวสายยาว  มอนเทลูกาสต์ (ยายับยั้งตัวรับ CysLTRs) |  สารยับยั้งอย่างแรง เจมไฟโบรซิล (ยาลดไขมัน) สารยับยั้งความแรงปานกลาง ไตรเมโทพริม (ยาปฏิชีวนะ) สารยับยั้งที่ไม่อาจระบุความแรงได้ ไทอะโซลิดีนไดโอน (ยาต้านเบาหวาน)  มอนเทลูกาสต์ (ยายับยั้งตัวรับ CysLTRs)  เควอซิติน (ยาต้านการอักเสบ) |  สารเหนี่ยวนำที่ไม่อาจระบุความแรงได้ ไรแฟมพิซิน (ยาปฏิชีวนะ) |
คุณสมบัติการเป็นอีพอกซีจีเนส

CYP2C8 ถือเป็นโปรตีนอีกชนิดหนึ่งในไซโทโครม P450 ที่สามารถแสดงคุณสมบัติเป็นอีพอกซีจีเนส ซึ่งถือเป็นเอนไซม์ที่สำคัญที่คอยตอบสนองต่อกรดไขมันไม่อิ่มตัวสายยาวภายในร่างกาย โดยตำแหน่งพันธะคู่ (เช่น อัลคีน) ของกรดไขมันดังกล่าวซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างจำพวกอีพอกไซด์นั้นถือเป็นส่วนที่ช่วยกระตุ้นให้ CYP2C8 ตอบสนองต่อกรดไขมันเหล่านี้ สารเมแทบอไลต์ที่เกิดขึ้นจากการเมแทบอลิซึมกรดไขมันไม่อิ่มตัวสายยาวชนิดต่างๆ ด้วย CYP2C8 ได้แก่
กรดอะราคิโดนิก ได้สารเมแทบอไลต์เป็นสารกลุ่มกรดอีพอกซีไอโคซาตริอีโนอิก หรือ EET
กรดลิโนเลอิก ได้สารเมแทบอไลต์เป็นกรด 9,10-epoxy octadecaenoic (หรือเรียกโดยย่อว่า กรดเวอร์โนลิก, กรดลิโนเลอิก 9:10-ออกไซด์, หรือ leukotoxin) และ 12,13-epoxy-octadecaenoic (หรือเรียกโดยย่อว่า กรดโคโรนาริก, linoleic acid 12,13-oxide, หรือ isoleukotoxin)
กรดดอคโคซาเฮกซาอีโนอิก  ได้สารเมแทบอไลต์เป็นสารจำพวกกรดอีพอกซีดอคโคซาเพนทาอีโนอิก (หรือเรียกโดยย่อว่า EDPs)
กรดไอโคซาเพนทาอีโนอิก ได้สารเมแทบอไลต์เป็นสารจำพวกกรดอีพอกซีไอโคซาเตตราอีโนอิก (epoxyeicosatetraenoic acids: EEQs)
นอกจาก CYP2C8 แล้ว CYP2C9, CYP2C19, CYP2J2 และอาจรวมถึง CYP2S1 ถึงเป็นเอนไซม์สำคัญที่เป็นแหล่งสร้าง EET ซึ่งอาจรวมถึง EEQs, EDPs, และอีพอกไซด์ของกรดไลโนเลอิก
ดูเพิ่ม

สถานีย่อยเภสัชกรรม
ไซโทโครม P450
อีพอกซีจีเนส
เมแทบอลิซึมของยา
อัครมุขนายก

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ เขตมุขนายก
อาร์ชบิชอป (อังกฤษ: Archbishop) หรืออัครมุขนายก ชาวไทยคาทอลิกเรียกว่าพระอัครสังฆราช เป็นตำแหน่งการปกครองระดับสูงในบางคริสตจักรที่มีการจัดระเบียบองค์การแบบอิปิสโคปัล เช่น โรมันคาทอลิก ออร์ทอดอกซ์ แองกลิคัน ถือว่ามีสถานะเหนือกว่ามุขนายก (bishop) การเป็นอัครมุขนายกหมายถึงการได้ปกครองอัครมุขมณฑล (archdiocese) ซึ่งเป็นมุขมณฑลที่มีความสำคัญเป็นกรณีพิเศษ หรือในกรณีของแองกลิคันคอมมิวเนียนจะหมายถึงกลุ่มมุขมณฑลที่รวมกันเป็นภาคคริสตจักร เช่น ภาคแคนเทอร์เบอรีที่ปกครองโดยอาร์ชบิชอปแห่งแคนเทอร์เบอรี แต่ก็ไม่เป็นเช่นนั้นเสมอไป
“อัครมุขนายก” มีฐานะเท่าเทียมกับมุขนายกในด้านการศาสนา แต่มีอภิสิทธิ์บางอย่างมากกว่า ฉะนั้นถ้าผู้ที่เป็นมุขนายกอยู่แล้วได้รับการแต่งตั้ง (appointment) เป็นอัครมุขนายกก็ไม่จำเป็นต้องรับการอภิเษก (consecration) อีก มีแต่พิธีเข้ารับตำแหน่ง (installation) แต่ถ้าผู้ที่ได้รับตำแหน่งไม่ได้เป็นมุขนายกมาก่อน ผู้นั้นก็ต้องเข้าพิธีอภิเษกเพื่อรับศีลอนุกรมเสียก่อนที่จะทำหน้าที่เป็นอัครมุขนายก
คำว่า “Archbishop” มาจากภาษากรีกว่า “αρχι”  ที่แปลว่า “ที่หนึ่ง” หรือ “หัวหน้า” และคำว่า “επισκοπος”  ที่แปลว่า “ปกครองดูแล”
“อัครมุขนายก” ปกครอง “อัครมุขมณฑล” หรือภาคคริสตจักร ถ้าเป็นในสมัยโบราณโดยเฉพาะในสมัยจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ อัครมุขนายกก็จะปกครอง “รัฐอัครมุขนายก” เช่น อาร์ชบิชอปแห่งไมนทซ์ (Archbishop of Mainz) ผู้ปกครอง “ราชรัฐอัครมุขนายกไมนทซ์” (Archbishopric of Mainz)
ประวัติ

ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าตำแหน่งอาร์ชบิชอปอย่างที่ใช้ในปัจจุบันเริ่มมีขึ้นตั้งแต่เมื่อไร หลักฐานเก่าที่สุดปรากฏในกฤษฎีกาสังคายนาไนเซียครั้งที่หนึ่งและซีนอดที่แอนติออก ว่ามี "เมโทรโพลิทัน" ทำหน้าที่ประธานคณะมุขนายกในแต่ละมณฑลของโรมัน จนถึงราวคริสต์ศตวรรษที่ 5 เมโทรโพลิทันจึงถือว่าสูงกว่ามุขนายก แต่ต่ำกว่าอัครบิดร และใช้คำว่า "อาร์ชบิชอป" อย่างในปัจจุบันมาตั้งแต่ราวคริสต์ศตวรรษที่ 6
ประเภท

นิกายโรมันคาทอลิก แบ่งอัครมุขนายกออกเป็น 2 ประเภท คือ
อัครมุขนายกมหานคร (Metropolitan archbishop) คือ อัครมุขนายกที่มีอำนาจปกครองอัครมุขมณฑลและภาคคริสตจักร
อัครมุขนายกเกียรตินาม (Titular archbishop) คือ อัครมุขนายกที่ไม่ได้เป็นประมุขของเขตปกครองใด ๆ แต่มีนามว่าอัครมุขนายกเพื่อเป็นเกียรติในการทำงานให้คริสตจักร มีหลายประเภท เช่น
อัครมุขนายกรอง (Coadjutor archbishop) คือ อัครมุขนายกที่เป็นผู้ช่วยของอัครมุขนายกมหานครในการปกครองอัครมุขมณฑล และจะได้สืบตำแหน่งแทนทันทีที่อัครมุขนายกมหานครพ้นจากตำแหน่ง
อัครมุขนายกกิตติคุณ (Archbishops emeritus) คือ อัครมุขนายกที่เกษียณแล้ว
เอกอัครสมณทูต (Nuncio) คือ เอกอัครราชทูตสันตะสำนักประจำรัฐหรือองค์การระหว่างประเทศบางองค์การ
เลขาธิการความสัมพันธ์กับรัฐ (Secretary for Relations with States) ทำหน้าที่เสมือนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของสันตะสำนัก
ในประเทศไทย

ในปี ค.ศ. 1965 สมเด็จพระสันตะปาปาปอลที่ 6 ได้ยกสถานะมิสซังคาทอลิกทั้ง 6 แห่งในประเทศไทยขึ้นเป็นมุขมณฑล โดยเขตมิสซังกรุงเทพฯ และเขตมิสซังท่าแร่-หนองแสงได้เป็นอัครมุขมณฑล และให้ประมุขของทั้งสองมิสซังมีสมณศักดิ์เป็นอัครมุขนายก โดยพระคุณเจ้ายอแซฟ ยวง นิตโย ประมุขมิสซังโรมันคาทอลิกกรุงเทพฯ และพระคุณเจ้ามีคาแอล เกี้ยน เสมอพิทักษ์ ประมุขมิสซังโรมันคาทอลิกท่าแร่-หนองแสง เป็นบาทหลวงไทยสององค์แรกที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นอัครมุขนายก
ปัจจุบัน ในประเทศไทยมีอัครมุขนายกมหานคร 2 องค์ คือ
พระคาร์ดินัลฟรังซิสเซเวียร์ เกรียงศักดิ์ โกวิทวาณิช อัครมุขนายกมิสซังโรมันคาทอลิกกรุงเทพฯ
พระคุณเจ้าอันตน วีระเดช ใจเสรี อัครมุขนายกมิสซังโรมันคาทอลิกท่าแร่-หนองแสง
และมีอัครมุขนายกเกียรตินาม 3 องค์ คือ
พระคาร์ดินัลไมเกิ้ล มีชัย กิจบุญชู อัครมุขนายกกิตติคุณมิสซังโรมันคาทอลิกกรุงเทพฯ
พระคุณเจ้าหลุยส์ จำเนียร สันติสุขนิรันดร์ อัครมุขนายกกิตติคุณมิสซังโรมันคาทอลิกท่าแร่-หนองแสง
อาร์ชบิชอปพอล ชัง อิน-นัม เอกอัครสมณทูตสันตะสำนักประจำประเทศไทยและกัมพูชา และผู้แทนของสันตะสำนัก (Apostolic Delegate) ประจำประเทศพม่าและลาว
ดูเพิ่ม

มุขนายก
มุขนายกมหานคร
อักษรไทใต้คง

| อักษรไทใต้คง Dehong Dai |
| --- | --- |

ชนิด:  อักษรสระประกอบ 
ช่วงยุค: ประมาณ ค.ศ. 1200 – ปัจจุบัน
ทิศทาง: ซ้ายไปขวา 
ภาษาพูด: ไทเหนือ, ปะหล่อง, ปลัง, Achang
อักษรที่เกี่ยวข้อง
ระบบแม่: อักษรไซนายดั้งเดิม[a]อักษรฟินิเชีย[a]อักษรแอราเมอิก[a]พราหมีปัลลวะมอญพม่าอักษร Lik-Taiอักษรไทใต้คง
ระบบพี่น้อง: ไทอาหม, คำตี้
ISO 15924
ISO 15924: Tale (353), ​Tai Le
ยูนิโคด
ยูนิโคดแฝง: Tai Le
ช่วงยูนิโคด: U+1950-U+197F
[a] ต้นกำเนิดเซมิติกของอักษรพราหมียังเป็นที่ยอมรับ
 บทความนี้ประกอบด้วยสัญกรณ์การออกเสียงในสัทอักษรสากล (IPA) สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA โปรดดู วิธีใช้:สัทอักษรสากล  สำหรับความแตกต่างระหว่าง [ ], / / และ ⟨ ⟩ ดูที่ สัทอักษรสากล § วงเล็บเหลี่ยมและทับ
อักษรไทใต้คง (อังกฤษ: Dehong Dai, Tai Dehong), อักษรไทเหนือ (Tai Nüa) หรือ อักษรไตเหลอ (Tai Le, ᥖᥭᥰ ᥘᥫᥴ, [tai˦.lə˧˥]) พัฒนามาจากอักษรไทโบราณ ซึ่งมาจากอักษรที่เรียกไป่ยี่ มีกำเนิดตั้งแต่เมื่อใดไม่มีหลักฐานแน่ชัด โดยหลักฐานจากอาหมบุราณจีระบุว่ามีมาก่อน พ.ศ. 1816  อักษรนี้ใช้โดยชาวไทเหนือ ที่อาศัยอยู่ในเขตใต้คง (เต้อหง) ทางตะวันตกเฉียงใต้ ของมณฑลยูนนาน และชาวจิ่งพัวนำไปใช้เป็นบางครั้ง