stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พุทธประวัติ
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > พระมหาบุรุษเสด็จเข้าสำนักดาบส-เริ่มทรงบำเพ็ญทุกกรกิริยา

ลำดับนั้น พระมหาบุรุษก็เสด็จจาริกจากที่นั้น ไปสู่สำนักอาฬารดาบส กาลามโคตร ซึ่งสร้างอาศรมอยู่ในพนาสณฑ์ตำบลหนึ่ง ขอพำนักศึกษาวิชาและข้อปฏิบัติอยู่ ทรงศึกษาอยู่ไม่นาน ก็ได้สำเร็จสมาบัติ 7 คือ รูปฌาน 4 อรูปฌาน 3 สิ้นความรู้ของอาฬารดาบส ทรงเห็นว่าธรรมเหล่านี้มิใช่ทางตรัสรู้ จึงได้อำลาอาฬารดาบส ไปสู่สำนักอุทกดาบส รามบุตร ขอพำนักศึกษาอยู่ด้วย ทรงศึกษาไดอรูปฌาน 4 ครับสมาบัติ 8 สิ้นความรู้ของอุทกดาบส ครั้นทรงไตร่ถามถึงธรรมวิเศษขึ้นไป อุทกดาบสก็ไม่สามารถจะบอกได้ และได้ยกย่องตั้งพระมหาบุรุษไว้ในที่เป็นอาจารย์เสมอด้วยตน แต่พระมหาบุรุษทรงเห็นว่า ธรรมเหล่านี้มิใช่ทางตรัสรู้ จึงได้อำลาอาจารย์ออกแสวงหาธรรมวิเศษสืบไป ทั้งมุ่งพระทัยจะทำความเพียรโดยลำพังพระองค์เดียว ได้เสด็จจาริกไปยังมคธชนบท บรรลุถึงตำบลอุรุเวลา เสนานิคม ได้ทอดพระเนตรเห็นพื้นที่ราบรื่น แนวป่าเขียวสด เป็นที่เบิกบานใจ แม่น้ำไหล มีน้ำใสสะอาด มีท่าน่ารื่นรมณ์ โคจรคาม คือ หมู่บ้านที่อาศัยเที่ยวภิกษาจาร ก็ตั้งอยู่ไม่ไกล ทรงเห็นว่าประเทศนั้น ควรเป็นที่อาศัยของกุลบุตรผู้มีความต้องการด้วยความเพียรได้ จึงเสด็จประทับอยู่ ณ ที่นั้น
ส่วนบรรพชิตทั้ง 5 อันมีนามว่า ปัญจวัคคีย์ คือ พระโกณทัญญะ พระวัปปะ พระภัททิยะ พระมหานามะ พระอัสสชิ พากันเที่ยวติดตามพระมหาบุรุษในที่ต่าง ๆ จนไปประสบพบพระมหาบุรุษยังตำบลอุรุเวลา เสนานิคม จึงพากันเข้าไปถวายอภิวาทแล้วอยู่ปฏิบัติบำรุง จัดทำธุรกิจถวายทุกประการ โดยหวังว่าเมื่อพระองค์ได้ตรัสรู้แล้ว จะได้แสดงธรรมโปรดตนบ้าง
พระมหาบุรุษทรงเริ่มทำทุกกรกิริยา ซึ่งเป็นปฏิปทาที่นิยมว่าเป็นทางให้ตรัสรู้ได้ในสมัยนั้น โดยทรมานพระกายให้ลำบาก ซึ่งเป็นกิจยากที่บุคคลจะกระทำได้ ด้วยการทรมานเป็น 3 วาระ ดังนี้
วาระแรก ทรงกดพระทนต์ (ฟัน) ด้วยพระทนต์ กดพระตาลุ (เพดานปาก)ุด้วยพระชิวหา (ลิ้น) ไว้ให้แน่น จนพระเสโท (เหงื่อ) ไหลจากพระกัจฉะ (รักแร้) ในเวลานั้นได้เสวยทุกขเวทนาอันกล้า เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง จับบุรุษมีกำลังน้อยไว้ที่ศีรษะ หรือที่คอ บีบให้แน่น ฉะนั้น แม้พระกายจะกระวนกระวายไม่สงบระงับอย่างนี้ ทุกขเวทนานั้นก็ไม่อาจครอบงำพระหฤทัยให้กระสับกระส่าย พระองค์มีพระสติมั่น ไม่ฟั่นเฟือน ปรารภความเพียรไม่ท้อถอย ครั้นทรงเห็นว่า การกระทำอย่างนั้น ไม่ใช่ทางตรัสรู้ จึงทรงเปลี่ยนวิธีอื่นต่อไป
วาระที่ 2 ทรงผ่อนกลั้นลมอัสสาสะปัสสาสสะ (ลมหายใจเข้าออก) เมื่อลมไม่ได้ทางเดินสะดวก โดยช่องพระนาสิก (จมูก) และช่องพระโอฐ (ปาก) ก็เกิดเสียงดังอู้ทางช่องพระกรรณ (หู) ทั้งสอง ให้ปวดพระเศียร (หัว) ร้อนในพระกายเป็นกำลัง แม้จะได้เสวยทุกขเวทนากล้าถึงเพียงนี้ ทุกขเวทนานั้น ก็ไม่อาจครอบงำพระหฤทัยให้กระสับกระส่าย มีพระสติตั้งมั่นไม่ฟั่นเฟือน ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน ครั้นทรงเห็นว่า การกระทำอย่างนี้ ไม่ใช่ทางตรัสรู้ ก็ทรงเปลี่ยนวิธีอื่นต่อไป
วาระที่ 3 ทรงอดพระอาหาร ผ่อนเสวยแต่วันละน้อย ๆ บ้าง เสวยอาหารละเอียดบ้าง จนพระกายเหี่ยวแห้ง พระฉวี (ผิว) เศร้าหมอง พระอัฏฐิ (กระดูก) ปรากฏทั่วพระกาย เมื่อทรงลูบพระกาย เส้นพระโลมามีรากเน่าร่วงจากขุมพระโลมา พระกำลังน้อยถอยลง จะเสด็จไปข้างไหนก็ซวนเซล้ม วันหนึ่งทรงอ่อนพระกำลัง อิดโรยโหยหิวที่สุด จนไม่สามารถจะทรงพระกายไว้ได้ ก็ทรงวิสัญญีภาพ (สลบ) ล้มลงในที่นั้น
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ทรงวิสัญญีภาพ

ขณะนั้น เทพยดาองค์หนึ่งสำคัญผิดคิดว่า พระมหาบุรุษดับขันธ์ทิวงคตแล้ว จึงรีบไปยังพระปราสาทพระเจ้าสุทโธทนะ ณ เมืองกบิลพัสดุ์ ทูลว่า บัดนี้ พระสิทธัตถกุมารพระราชโอรสของพระองค์ สิ้นพระชนม์ชีพเสียแล้ว พระเจ้าสุทโธทนะรับสั่งถามว่า พระโอรสของเราได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าหรือยัง เป็นประการใด เทพยดาก็ตอบว่า ยังมิทันได้บรรลุพระสัมโพธิญาณ ท้าวเธอไม่ทรงเชื่อ จึงรับสั่งว่า จะเป็นเช่นนั้นไม่ได้ หากพระโอรสของเรายังมิได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว จะด่วนทำลายพระชนม์ชีพหามิได้เลย แล้วเทพดาองค์นั้นก็อันตรธานจากพระราชนิเวศน์ไป
ส่วนพระมหาบุรุษ เมื่อได้ซึ่งสัญญาฟื้นพระกายกุมพระสติให้ตั้งมั่น พิจารณาดูปฏิปทาในทุกกรกิริยาที่ทำอยู่ ทรงดำริว่า ถึงบุคคลทั้งหลายใด ๆในโลกนี้ จะทำทุกกรกิริยาอย่างอุกฤษฐ์นี้ บุคคลนั้น ๆ ก็ทำทุกกรกิริยาเสมออาตมาเท่านั้น จะทำให้ยิ่งกว่าอาตมาหามิได้ แม้อาตมาปฏิบัติอย่างอุกฤษฐ์อย่างนี้แล้ว ไฉนหนอจึงยังไม่ได้บรรลุพระโพธิญาณ ชะรอยทางตรัสรู้จะมีเป็นอย่างอื่น ไม่ใช่อย่างนี้เป็นแน่ เกิดพระสติหวลระลึกถึงความเพียรทางใจว่า จะเป็นทางตรัสรู้ได้บ้าง
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ทรงระลึกถึงเสียงพิณ

ขณะนั้น สมเด็จอมรินทราธิราชทรงทราบข้อปริวิตกของพระมหาบุรุษดังนั้น จึงทรงซึ่งพิณทิพย์สามสายมาดีดถวายพระมหาบุรุษ สายหนึ่งตึงนัก พอดีดไปหน่อยก็ขาด สายหนึ่งหย่อนนัก ดีดเข้าก็ไม่บันลือเสียง อีกสายหนึ่ง ไม่ตึงไม่หย่อนพอปานกลาง ดีดเข้าก็บันลือเสียงไพเราะเจริญใจ พระมหาบุรุษได้สดับเสียงพิณทรงหวนระลึกถึง พิณที่เคยทรงมาแต่ก่อน ก็ทรงตระหนักแน่ ถือเอาเป็นนิมิต ทรงพิจารณาเห็นแจ้งว่า ทุกกรกิริยามิใช่ทางตรัสรู้แน่ทางแห่งพระโพธิญาณที่ควรแก่การตรัสรู้ ต้องเป็นมัชฌิมาปฏิปทา บำเพ็ญเพียรทางจิต ปฏิบัติปานกลาง ไม่ตึงนักไม่หย่อนนัก จึงใคร่จะทรงตั้งปณิธานทำความเพียรทางจิต ทรงเห็นว่าความเพียรทางจิตเช่นนั้น คนซูบผอมหากำลังมิได้เช่นอาตมานี้ ย่อมไม่สามารถจะทำได้ จำจะหยุดพักกินอาหารข้น คือ ข้าวสุก ขนมสด ให้มีกำลังดีก่อน ครั้นตกลงพระทัยเช่นนั้นแล้ว ก็กลับเสวยพระอาหารตามเดิม
อนึ่ง การที่พระมหาบุรุษทรงเลิกละทุกกรกิริยา เปลี่ยนมาทำความเพียรทางจิตนั้น โดยทรงดำริเปรียบเทียบอุปมา 3 ข้อ ซึ่งพระองค์ไม่เคยสดับ ไม่เคยดำริมาก่อนเลย ด้วยพระปรีชาญาณของพระองค์อย่างแจ่มแจ้งว่า
สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ซึ่งมีกายไม่ได้หลีกออกจากกาม และมีความพอใจรักใคร่ในกาม ยังละให้สงบระงับไม่ได้ดี สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ได้เสวยทุกเวทนาอันกล้าเผ็ดร้อน ที่เกิดเพราะความเพียรก็ดี ไม่ได้เสวยก็ดี ก็ไม่ควรจะตรัสรู้ เหมือนไม้สดที่ชุ่มด้วยยาง บุคคลแช่ไว้ในน้ำ บุรุษมีความต้องการด้วยไฟ ถือเอาไม้สีไฟมาสีเข้า ด้วยหวังจะให้เกิดไฟ บุรุษนั้นก็ไม่อาจให้ไฟเกิดขึ้นได้ ต้องเหน็ดเหนื่อยลำบากเปล่า เพราะไม้นั้นยังสดมียางอยู่ ทั้งยังแช่อยู่ในน้ำ
อีกข้อหนึ่ง สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง แม้มีกายหลีกออกจากกามแล้ว แต่ยังมีความรักใคร่พอใจในกาม ยังละให้สงบระงับไม่ได้ดี สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ได้เสวยทุกข์เวทนาเช่นนั้น อันเกิดเพราะความเพียรก็ดี ไม่ได้เสวยก็ดี ก็ไม่ควรจะตรัสรู้ เหมือนไม้สดที่ชุ่มด้วยยาง แม้ห่างไกลจากน้ำ บุคคลตั้งไว้บนบก บุรุษก็ไม่อาจสีให้เกิดไฟได้ ถ้าสีเข้า ต้องเหน็ดเหนื่อยลำบากเปล่า เพราะไม้นั้นแม้ตั้งอยู่บนบกแล้ว แต่ยังเป็นของสดชุ่มด้วยยาง
อีกข้อหนึ่ง สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีกายหลีกออกจากกามแล้ว และละความใคร่ในกาม ให้สงบระงับดีแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้น ได้เสวยทุกข์เวทนาเช่นนั้น อันเกิดเพราะความเพียรก็ดี แม้ไม่ได้เสวยเลยก็ดี ก็ควรจะตรัสรู้ได้ เหมือนไม้แห้งที่ไกลจากน้ำ บุคคลวางไว้บนบก บุรุษอาจสีให้เกิดขึ้นได้ เพราะเป็นของแห้ง ทั้งตั้งอยู่บนบก
อุปมาทั้ง 3 ข้อนี้ ได้เป็นกำลังสนับสนุนพระหฤทัยให้พระมหาบุรุษทรงมั่นหมายในการทำความเพียรทางใจว่า จะเป็นทางให้พระองค์ได้บรรลุพระสัพพัญญุตญาณโดยแน่แท้
ฝ่ายพระปัญจวัคคีย์ภิกษุ ผู้มีความนิยมในทุกกรกิริยา พากันเฝ้าบำรุงพระมหาบุรุษอยู่ เมื่อเห็นพระมหาบุรุษทำความเพียรในทุกกรกิริยาอย่างตึงเครียด เกินกว่าสามัญชนจะทำได้เช่นนั้น ก็ยิ่งเพิ่มความเลื่อมใส มั่นใจว่าพระมหาบุรุษจะต้องได้ตรัสรู้โดยฉับพลัน และพระองค์จะได้ทรงเมตตาประทานธรรมเทศนาโปรดตนให้ตรัสรู้บ้าง แต่ครั้นเห็นพระมหาบุรุษทรงเลิกละทุกกรกิริยาที่ประพฤติแล้ว และเห็นร่วมกันว่า บัดนี้ พระองค์คลายความเพียร เวียนมาเพื่อความเป็นผู้มักมากเสียแล้ว จึงเบื่อหน่ายในการที่จะปฏิบัติบำรุงต่อไป ด้วยเห็นว่าพระองค์คงจะไม่อาจบรรลุธรรมวิเศษอย่างใดอย่างหนึ่ง จึงพากันหลีกไปเสียจากที่นั้น ไปอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ทรงพระสุบิน 5 ข้อ

พระมหาบุรุษเมื่อทรงเลิกละทุกกรกิริยาแล้ว ก็ทรงเริ่มเสวยพระอาหารข้น บำรุงร่างกายให้กลับมีกำลังขึ้นได้เป็นปกติอย่างเดิมแล้ว ก็ทรงเริ่มทำความเพียรทางจิตต่อไป จนถึงราตรีวันขึ้น 14 ค่ำ เดือน 6 เวลาบรรทมหลับ ทรงพระสุบิน 5 ประการ คือ
1. ทรงพระสุบินว่า พระองค์ทรงผทมหงายเหนือพื้นปฐพี พระเศียรหนุนเขาหิมพานต์เป็นพระเขนย พระหัตถ์ซ้ายหยั่งลงในมหาสมุทรทิศตะวันออก พระหัตถ์ขวาและพระบาททั้งคู่ก็หยั่งลงในมหาสมุทรทิศใต้
2. ทรงพระสุบินว่า หญ้าแพรกเส้นหนึ่งรอกจากพระนาภี สูงขึ้นไปจนถึงท้องฟ้า
3. ทรงพระสุบินว่า หมู่หนอนทั้งหลาย สีขาวบ้าง ดำบ้าง เป็นอันมาก ไต่ขึ้นมาแต่พื้นพระบาททั้งคู่ ปกปิดลำพระชงฆ์หมด และไต่ขึ้นมาถึงพระชานุมณฑล
4. ทรงพระสุบินว่า ฝูงนก 4 จำพวก มีสีต่าง ๆ กัน คือ สีเหลือง เขียว แดง ดำ บินมาแต่ทิศทั้ง 4 ลงมาจับแท่นพระบาท แล้วกลับกลายเป็นสีขาวไปสิ้น
5. ทรงพระสุบินว่า เสด็จขึ้นไปเดินจงกรมบนยอดภูเขาอันเต็มไปด้วยอาจม แต่อาจมนั้นมิได้ทรงเปื้อนพระยุคลบาท
ในพระสุบินทั้ง 5 ข้อนั้น มีอธิบายว่า
ข้อ 1. พระมหาบุรุษเจ้าจะได้ตรัสรู้ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้เลิศในโลกทั้ง 3
ข้อ 2. พระมหาบุรุษจะได้ทรงประกาศสัจธรรม เผยมรรค ผล นิพพาน แก่เทพยดาและมนุษย์ทั้งมวล
ข้อ 3. คฤหัสถ์ พราหมณ์ทั้งหลาย จะเข้ามาสู่สำนักของพระองค์เป็นอันมาก
ข้อ 4. ชาวโลกทั้งหลาย คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทย์ เมื่อมาสู่สำนักของพระองค์แล้ว จะรู้ทั่วถึงธรรมอันบริสุทธิ์หมดจดผ่องใสไปสิ้น
ข้อ 5. ถึงแม้พระองค์จะพร้อมมูลด้วยสักการะวรามิศ ที่ชาวโลกทุกทิศน้อมถวายด้วยความเลื่อมใส ก็มิได้มีพระทัยข้องอยู่ให้เป็นมลทินแม้แต่น้อย
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ทรงรับข้าวมธุปายาสของนางสุชาดา

ครั้นพระมหาบุรุษตื่นผทมแล้ว ก็ทรงดำริถึงข้อความในพระมหาสุบินทั้ง 5 แล้วทำนายด้วยพระปรีชาญาณของพระองค์เอง ว่าจะได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นแน่แท้ ครั้นได้ทรงทำสรีระกิจ สระสรงพระกายหมดจดแล้ว ก็เสด็จมาประทับนั่ง ณ ที่ควงไม้นิโครธพฤกษ์ ในยามเช้าแห่งวันเพ็ญวิสาขะปุรณมี ดิถีกลางเดือน 6 ปีระกา
ประจวบด้วยวันวาน เป็นวันที่นางสุชาดา ธิดาของคฤหบดีผู้มั่งคั่งในตำบลนั้น นางได้ตั้งปณิธานบูชาเทพารักษ์ไว้ว่า ขอให้นางได้สามีที่มีตระกูลเสมอกัน และขอให้ได้บุตรคนแรกเป็นชาย ครั้นนางได้สามีและบุตรสมนึก นางจึงคิดจะหุงข้าวมธุปายาสอันประณีตด้วยเครื่องปรุงทุกประการ ไปบวงสรวงเทพารักษ์ที่ได้ไปบนบานไว้ ดังนั้นในวันขึ้น 14 ค่ำ เดือน 6 จึงสั่งให้บ่าวไพร่ตระเตรียมการทำข้าวปายาสเป็นการใหญ่ และกว่าจะสำเร็จเป็นข้าวปายาสได้ ก็ตกถึงเพลาเที่ยงคืน แล้วนางสุชาดาจึงสั่งนางปุณณทาสี หญิงคนใช้ที่สนิทให้ออกไปทำความสะอาด แผ้วกวาดที่โคนต้นนิโครธพฤกษ์นั้น เพื่อจะได้จัดเป็นที่ตั้งเครื่องสังเวยเทพารักษ์
ดังนั้น นางปุณณทาสี จึงได้ตื่นแต่เช้า เดินทางไปยังต้นนิโครธพฤกษ์นั้น เห็นพระมหาบุรุษทรงประทับนั่งอยู่ ณ ควงไม้นั้น ผันพระพักตร์ทอดพระเนตรไปทางปาจินทิศ (ตะวันออก) มีรัศมีพระกายแผ่สร้านออกไปเป็นปริมณฑล งามยิ่งนัก นางก็นึกทึกทักตระหนักแน่ในจิตทันทีว่า วันนี้ เทพยดาเจ้าลงจากต้นไทรงาม นั่งคอยรับข้าวปายาสของสังเวยของเจ้าแม่ด้วยมือทีเดียว นางก็ดีใจรีบกลับมายังเรือน บอกนางสุชาดาละล่ำละลักว่ลูกคนโตของแม่เถิด แล้วจึงมอบเครื่องประดับแก่นางปุณณทาสี และให้หยิบถาดทองมา 2 ถาด ถาดหนึ่งใส่ข้าวปายาสจนหมด มิได้เหลือเศษไว้เลย ข้าวปายาสเต็มถาดพอดี แล้วให้ปิดด้วยถาดทองอีกถาดหนึ่ง แล้วห่อหุ้มด้วยผ้าทองอันบริสุทธิ์ ครั้นนางสุชาดาแต่งกายงามด้วยอาภรณ์เสร็จแล้ว ก็ยกถาดข้าวปายาสขึ้นทูลเหนือเศียรเกล้าของนาง ลงจากเรือนพร้อมด้วยหญิงคนใ เทพารักษ์ที่เจ้าแม่มุ่งทำพลีกรรมสังเวยนั้น บัดนี้ ได้มานั่งรอเจ้าแม่อยู่ที่ควงไม้ไทรแล้ว ขอให้เจ้าแม่รีบไปเถอะ
นางสุชาดามีความปลาบปลื้มกล่าวว่า ขอให้เจ้าเป็นช้เป็นบริวารติดตามมาเป็นอันมาก ครั้นถึงต้นไทรเห็นพระมหาบุรุษงามด้วยรัศมีดังนั้น ก็มีความโสมนัสเป็นอย่างยิ่ง สำคัญว่าเป็นรุกขเทวดาโดยแท้ เดินยอบกายเข้าไปเฝ้าแต่ไกลด้วยคารวะ ครั้นเข้าไปใกล้จึงน้อมถาดข้าวปายาสถวายด้วยความเคารพยิ่ง
ขณะนั้น บาตรดินอันเป็นทิพย์ ซึ่งฆฏิการพรหมถวายแต่วันแรกทรงบรรพชา เกิดอันตรธานหายไปจากที่นั้น พระมหาบุรุษก็ทรงเหยียดพระหัตถ์ออกรับ แล้วทอดพระเนตรดูนางสุชาดา แสดงให้นางรู้ชัดว่า พระองค์ไม่มีบาตรจะถ่ายใส่ข้าวปายาสไว้ นางสุชาดาทราบชัดโดยพระอาการ ก็กราบทูลว่า หม่อมฉันขอถวายทั้งถาด พระองค์มีพระประสงค์ประการใด โปรดนำไปตามพระหฤทัยเถิด แล้วถวายอภิวาททูลอีกว่า ความปรารถนาของหม่อมฉันสำเร็จฉันใด ขอสิ่งซึ่งพระหฤทัยของพระองค์ประสงค์จงสำเร็จฉันนั้นเถิด แล้วนางก็ก้มลงกราบ ถวายบังคมลา กลับเรือนด้วยความสุขใจเป็นล้นพ้น
ประสูติและก่อนตรัสรู้ > ทรงลอยถาดเสี่ยงพระบารมี

ส่วนพระมหาบุรุษ เสด็จลุกจากที่ประทับ ทรงถือถาดข้าวปายาส เสด็จไปยังฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ประทับบ่ายพระพักตรสู่บุรพาทิศแล้ว ทรงปั้นข้าวปายาสเป็นปั้น ๆ ได้ 49 ปั้น เสวยจนหมด แล้วทรงถือถาดลงสู่แม่น้ำ ทรงอธิษฐานเสี่ยงพระบารมีว่า ถ้าอาตมาจะได้ตรัสแก่พระปรมาภิเสกสัมโพธิญาณแล้ว ขอให้ถาดนี้จงลอยทวนกระแสน้ำขึ้นไป แล้วทรงลอยถาดทองนั้นลงในแม่น้ำเนรัญชรา ขณะนั้นอานุภาพพระบารมีของพระองค์ซึ่งทรงบำเพ็ญมาบริบูรณ์ดีแล้ว ได้แสดงให้เห็นอัศจรรย์ ถาดทองนั้นได้ลอยทวนกระแสน้ำเนรัญชราขึ้นไปประมาณ 1 เส้น แล้วถาดทองนั้นก็จมลงตรงนาคภพพิมาน แห่งพญากาฬนาคราช
ครั้นพระมหาบุรุษได้ทอดพระเนตรเห็นเป็นนิมิตอันดีเช่นนั้น ก็เพิ่มความแน่พระทัยว่า จะได้ตรัสรู้เป็นพระสัพพัญญูสัมพุทธเจ้า โดยหาความสงสัยมิได้ ก็ทรงโสมนัสเสด็จมายังสาลวัน ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ประทับพักที่ภายใต้ร่มไม้สาลพฤกษ์ พอเวลาสายันห์ตะวันบ่าย ก็เสด็จออกจากหมู่ไม้สาละ ที่พักกลางวัน เสด็จดำเนินไปสู่ควงไม้อสัตถะโพธิพฤกษ์มณฑล พบโสตถิยะพราหมณ์ในระหว่างทาง โสถิยะพราหมณ์เลื่อมใส น้อมถวายหญ้าคา 8 กำ
พระมหาบุรุษรับหญ้าคาแล้ว เสด็จไปร่มไม้อสัตถนั้น ณ ด้านปราจินทิศ ทรงอธิษฐานว่า ถ้าอาตมาจะได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว ขอจงเกิดเป็นรัตนบัลลังก์แก้วขึ้นรองรับพระสัพพัญญุตญาณในที่นี้ ทันใดนั้น บัลลังก์แก้วอันวิจิตรงามตะการ ก็บรรดาลผุดขึ้นสมดังพระทัยประสงค์ ควรจะอัศจรรย์ยิ่งนัก
พระมหาบุรุษเสด็จขึ้นประทับรัตนบัลลังก์แก้ว ขัดสมาธิ ผินพระพักตร์ตรงไปยังปราจินทิศ หันพระปฤษฎางค์ (หลัง) ไปทางลำต้นโพธิ์พฤกษ์ ก่อนที่จะเริ่มทำความเพียรโดยสมาธิจิต ได้ทรงตั้งสัตยาธิษฐานในพระทัยว่า ถ้าอาตมายังมิได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณเพียงใด แม้พระโลหิตและพระมังสะจะเหือดแห้งไป จะเหลือแต่พระตจะ (หนัง) พระนหาลุ (เอ็น) และพระอัฏฐิ (กระดูก) ก็ตามที จะไม่เลิกละความเพียร โดยเสด็จลุกไปจากที่นี้
ครั้งนั้น เทพยดาทั้งหลายพากันชื่นชมโสมนัส มีหัตถ์ทรงซึ่งเครื่องสักการบูชาบุบผามาลัยมีประการต่าง ๆ พากันมาสโมสรสันนิบาตห้อมล้อม โห่ร้องซ้องสาธุการบูชาพระมหาบุรุษ สุดที่จะประมาณ เต็มตลอดมงคลจักรวาลนี้.
ตรัสรู้

ต่อนั้น ก็ทรงเจริญฌาน อันเป็นองค์ปัญญาชั้นสูงทั้ง 3 ประการ ยังองค์พระโพธิญาณให้เกิดขึ้นเป็นลำดับ ตามระยะกาลแห่งยามสามอันเป็นส่วนราตรีนั้น คือ ในปฐมยาม ทรงบรรลุปุพเพนิวาสานุสติญาณ สามารถระลึกชาติที่พระองค์ทรงบังเกิดมาแล้วทั้งสิ้นได้ ในมัชฌิมยาม ทรงบรรลุจุตูปปาตญาณ บางแห่งเรียกว่า ทิพพจักษุ สามารถหยั่งรู้การเกิดการตาย ตลอดจนการเวียนว่ายของสัตว์ทั้งหลายอื่นได้หมด ในปัจฉิมยาม ทรงบรรลุอาสวักขยญาณ ทรงปรีชาสามารถทำอาสวะกิเลสทั้งหลายให้หมดสิ้นไปด้วยพระปัญญา พิจารณาในปัจจยาการแห่งปฏิจจสมุปบาท โดยอนุโลมและปฏิโลม ก็ทรงบรรลุอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในเวลาปัจจุบันสมัย รุ่งอรุโณทัย ทรงเบิกบานพระหฤทัยอย่างสูงสุดในการตรัสรู้ อย่างที่ไม่เคยมีมาแต่ก่อนตลอดกาล ถึงกับทรงอุทาน เย้ยตัณหา อันเป็นตัวการณ์ก่อให้เกิดสังสารวัฏฏทุกข์แก่พระองค์แต่เอนกชาติได้ว่า " อเนกชาติ สํสารํ เป็นอาทิ ความว่า นับแต่ตถาคตท่องเที่ยว สืบเสาะหาตัวนายช่างผู้กระทำเรือน คือ ตัวตัณหา ตลอดชาติสงสารจะนับประมาณมิได้ ก็มิได้พบพาน ดูกรตัณหา นายช่างเรือน บัดนี้ ตถาคตพบท่านแล้ว แต่นี้สืบไป ท่านจะทำเรือนให้ตถาคตอีกไม่ได้แล้ว กลอนเรือน เราก็รื้อออกเสียแล้ว ช่อฟ้า เราก็ทำลายเสียแล้ว จิตของเราปราศจากสังขาร เครื่องปรุงแต่งให้เกิดในภพอื่นเสียแล้ว ได้ถึงความดับสูญสิ้นไปแห่งตัณหา อันหาส่วนเหลือมิได้โดยแท้ "
ขณะนั้น อัศจรรย์ก็บังเกิดมี พื้นมหาปฐพีอันกว้างใหญ่ก็หวั่นไหว พฤษาชาติทั้งหลายก็ผลิตดอกออกช่องามตระการตา เทพเจ้าทุกชั้นฟ้าก็แซ่สร้องสาธุการ โปรยปรายบุบผามาลัยทำการสักการบูชา เปล่งวาจาว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอุบัติขึ้นแล้วในโลก ด้วยปีติยินดี เป็นอัศจรรย์ที่ไม่เคยมีในกาลก่อน
ปฐมเทศนา

หลังจากตรัสรู้แล้ว พระพุทธองค์ได้เสด็จไปโปรดปัญจวัคคีย์ ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน และได้แสดงธรรมเทศนากัณฑ์แรก คือธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ณ วันเพ็ญเดือน 8 คือวันอาสาฬหบูชานั่นเอง ซึ่งกล่าวถึงที่สุด 2อย่าง อันบรรพชิต ไม่ควรปฏิบัติ คือการลุ่มหลงมัวเมาในกาม 1 การทรมาณตนให้ลำบากเปล่า 1 มัฌิมาปฏิปทา ทางสายกลางที่ควรดำเนิน คืออริยสัจจสี่และมรรคมีองค์แปด 1
ท่านโกณฑัญญะ ก็ได้ “ธรรมจักษุ” คือดวงตาเห็นธรรม พระพุทธองค์จึงทรงเปล่งวาจาว่า
อัญญาสิ วต โภ โกณฑัญโญ
จากข้อความนั้นแปลว่า โกณฑัญญะได้รู้แล้ว ท่านโกณฑัญญะ จึงได้สมญาว่า อัญญาโกณฑัญญะ และได้รับการบวชเป็นพระสงฆ์องค์แรก
โรงเรียนโยธินบำรุง

| โรงเรียนโยธินวิทยา |
| --- | --- |
Yothinbamrung School
ที่ตั้ง
เลขที่ 283 หมู่ที่ 1 ถนนราชดำเนิน ตำบลปากพูน อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช 80000
ข้อมูล
ชื่ออื่น: ย.บ. / Y.B.
ประเภท: โรงเรียนรัฐบาล สังกัด สพฐ.
คติพจน์: กิจกรรมดี มีจรรยา ใฝ่ศึกษา พัฒนา สามัคคี
สถาปนา: 5 มิถุนายน พ.ศ. 2484 (83ปี)
ผู้ก่อตั้ง: พลเอกหลวงเสนาณรงค์ (ศักดิ์ เสนาณรงค์)
หน่วยงานกำกับ: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 12, สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, กระทรวงศึกษาธิการ
รหัส: 1080210778   - รหัส Smis 8 หลัก : 80012005   - รหัส Obec 6 หลัก : 210778
ผู้อำนวยการ: นายสมพงษ์ ปานดำ
ครู/อาจารย์: 137 คน  2561
ระดับปีที่จัดการศึกษา: ช่วงชั้นที่ 3 และ 4 (มัธยมศึกษาตอนต้นและปลาย)
จำนวนนักเรียน: 2,079 คน  2561
ภาษาที่ใช้เป็นสื่อการสอน: ภาษาที่มีการเรียนการสอน        
สี:    สีเหลือง-สีเขียว
เพลง: เพลงมาร์ชโยธินบำรุง
ต้นไม้: ต้นแก้ว
เว็บไซต์: www.yothin.ac.th
โรงเรียนโยธินบำรุง (อังกฤษ: Yothinbamrung School) (อักษรย่อ: ย.บ., Y.B.) เป็นเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาประเภทสหศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 12 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
ประวัติ

โรงเรียนโยธินบำรุง ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2484 โดยพลเอกหลวงเสนาณรงค์ (ศักดิ์ เสนาณรงค์) เป็นผู้ก่อตั้งขึ้นบริเวณบ้านพักทหารปืนใหญ่ที่ 5 และได้เปิดสอนระดับประถมศึกษาปีที่ 1-4 ต่อมาเมื่อโรงเรียนมีความเจริญก้าวหน้าขึ้นจึงได้ย้ายมาตั้งอยู่บริเวณสถานที่ปัจจุบันนี้ และได้ขยายชั้นเรียนจนถึงชั้นประถมศึกษาตอนปลาย ซึ่งในขณะนั้นได้รับเงินสนับสนุนจากกองทัพบกไทยสำหรับเป็นค่าใช้จ่ายประจำปี โดยเหตุนี้โรงเรียนจึงได้เปลี่ยนชื่อเป็น โรงเรียนกองทัพอุปถัมภ์ โยธินบำรุง และใช้อักษรย่อว่า ทบอ. ในสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นผู้บัญชาการทหารบก และได้ดำเนินการสอนเรื่อยมา
ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2507 โรงเรียนได้ขยายชั้นเรียนเป็นชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น และได้ขยายชั้นเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย เมื่อ พ.ศ. 2517 ซึ่งในภายหลังโรงเรียนได้ขอโอนไปสังกัดกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2524 ตามมติคณะรัฐมนตรี โดยอาศัยอำนาจตามความในข้อ 27 แห่งประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 216 ลงวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2515 กระทรวงศึกษาธิการจึงได้ประกาศจัดตั้ง โรงเรียนกองทัพอุปถัมภ์ โยธินบำรุง เป็นโรงเรียนรัฐบาล สังกัดกองการมัธยมศึกษา กรมสามัญศึกษา โดยใช้ชื่อว่า โรงเรียนโยธินบำรุง ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2524
ข้อมูลทั่วไป

สัญลักษณ์โรงเรียน : อนุสาวรีย์วีรไทยล้อมรอบด้วยวงกลม 2 วง มีข้อความในระหว่างวงกลมว่า "โรงเรียนโยธินบำรุง" และ "จังหวัดนครศรีธรรมราช" ระหว่างข้อความมีดอกแก้ว 2 ดอก
สีประจำโรงเรียน : เขียว เหลือง
สีเขียว หมายถึง ให้นักเรียนมีความมั่นคง เข้มแข็ง อดทน เจริญเติบโต
สีเหลือง ให้นักเรียนมีความรุ่งเรือง มีจิตใจสว่าง มีความรุ่งเรืองในชีวิต
พระพุทธรูปประจำโรงเรียน : พระพุทธโยธินนฤนาถ
ต้นไม้ประจำโรงเรียน : ต้นแก้ว
ปรัชญาโรงเรียน : เรียนรู้ ก้าวหน้า พัฒนา
คำขวัญโรงเรียน : กิจกรรมดี มีจรรยา ใฝ่ศึกษา พัฒนา สามัคคี
เอกลักษณ์โรงเรียน : สิ่งแวดล้อมดี กิจกรรมดี ศิลปะเด่น
อัตลักษณ์โรงเรียน : มีวินัย ใจอาสา
หลักสูตรที่เปิดสอน > ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น

โครงการห้องเรียนพิเศษ
ห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และภาษาอังกฤษ (Science Mathematics and English Program : SMEP) ระดับชั้นละ 2 ห้อง ห้องละ 30 คน (60 คน)
ห้องเรียนพิเศษมุ่งสู่โรงเรียนทหาร (Basic Military Training Program : BMTP) ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 30 คน (30 คน)
โครงการห้องเรียนปกติ
ห้องเรียนทั่วไป ระดับชั้นละ 9 ห้อง ห้องละ 40 คน (360 คน)
หลักสูตรที่เปิดสอน > ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย

โครงการห้องเรียนพิเศษ
ห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และภาษาอังกฤษ (Science Mathematics and English Program : SMEP) ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 30 คน (30 คน)
ห้องเรียนพิเศษมุ่งสู่โรงเรียนทหาร (Basic Military Training Program : BMTP) ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 30 คน (30 คน)
ห้องเรียนพิเศษมุ่งสู่แม่พิมพ์ (Basic Teacher Training Program : BTTP) ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 30 คน (30 คน)
โครงการห้องเรียนปกติ
แผนการเรียนวิทย์ – คณิต (วิทย์พลังสิบ) ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 40 คน (40 คน)
แผนการเรียนวิทย์ – คณิต ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 40 คน (40 คน)
แผนการเรียนศิลป์ – คณิต ระดับชั้นละ 0.5 ห้อง ห้องละ 20 คน (20 คน)
แผนการเรียนศิลป์ – ทั่วไป ระดับชั้นละ 0.5 ห้อง ห้องละ 20 คน (20 คน)
แผนการเรียนศิลป์ – ภาษา (อังกฤษ-จีน-เกาหลี) ระดับชั้นละ 1 ห้อง ห้องละ 40 คน (40 คน)
ทำเนียบผู้บริหาร

โรงเรียนโยธินบำรุง มีผู้บริหารจำนวน 11 ท่าน ดังนี้
| โรงเรียนโยธินบำรุง |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ลำดับที่ | รายนาม | เริ่มวาระ | สิ้นสุดวาระ |  |
| 1 | นายนุกูล ณ นคร | 2524 | 2525 |  |
| 2 | นายเสถียร สุคนธ์ | 2525 | 2531 |  |
| 3 | นายไสว สุวรรณอักษร | 2531 | 2535 |  |
| 4 | นายมงคล สุคนธชาติ | 2535 | 2537 |  |
| 5 | นายอนันต์ สุนทรานุรักษ์ | 2537 | 2543 |  |
| 6 | นางสาวดวงเดือน ไชยจงมี | 2543 | 2547 |  |
| 7 | นายสุพจน์ อภิศักดิ์มนตรี | 2547 | 2552 |  |
| 8 | นายชลอ ลาชโรจน์ | 2552 | 2556 |  |
| 9 | ดร.ส.สมบัติ มีสุนทร | 2556 | 2559 |  |
| 10 | นายชาติชาย ทองเลี่ยมนาค | 2559 | 2562 |  |
| 11 | นายสมพงษ์ ปานหงษ์ | 2562 | 2567 |  |
| 12 | นายธวัช คำนวณ | 2567 | ปัจจุบัน |  |
อาคารสถานที่

โรงเรียนโยธินบำรุง มีอาคารทั้งหมด 9 อาคาร ดังนี้
อาคาร 1 (อาคารดอกแก้ว) (2511) เป็นอาคาร 2 ชั้น จำนวน 16 ห้อง
อาคาร 2 (อาคารปาหนัน) (2528) เป็นอาคาร 3 ชั้น จำนวน 16 ห้อง
อาคาร 3 (อาคารจันทร์หอม) (2534) เป็นอาคาร 4 ชั้น จำนวน 24 ห้อง
อาคาร 4 (อาคารพุดชมพู) (2535) เป็นอาคาร 4 ชั้น จำนวน 18 ห้อง
อาคาร 5 (อาคารพุทธรักษา) (2536) เป็นอาคาร 4 ชั้น จำนวน 24 ห้อง
อาคาร 6 (อาคารเฟื่องฟ้า) (2540) เป็นอาคาร 4 ชั้น จำนวน 18 ห้อง
อาคารอื่น ๆ ได้แก่ อาคารหอประชุม (2526) โรงฝึกงานช่างฯ (2526) โรงฝึกงานช่างฯ (2527) โรงฝึกงานคหกรรม (2534) อาคารโดม (2556)
กิจกรรมโรงเรียน

กล่าวคำปฏิญานตน ต่อหน้าอนุสาวรีย์วีรไทย และจะเรียกว่าตัวเองว่า ลูกพ่อดำ
กิจกรรมแข่งขันกีฬาคณะสี ภายในโรงเรียน
ศิษย์เก่าที่มีชื่อเสียง

สโรชา เสนารัตน์ (สวย เดอะวอยซ์ไทยแลนด์ ซีซั่นที่ 1)
สิรินทรา ชนะทัพ (ปราง เดอะวอยซ์ไทยแลนด์ ซีซั่นที่ 7)
ฟ้า ขวัญนคร (ศิลปินสังกัดไผ่ร้อยกอโปรดักส์ชั่น)
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ โรงเรียนโยธินบำรุง
เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ โรงเรียนโยธินบำรุง เก็บถาวร 2018-01-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
วรรณฤดี พงษ์สิทธิศักดิ์

วรรณฤดี พงษ์สิทธิศักดิ์ เป็นผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์หญิงชาวไทย เธอทำงานร่วมกับจีดีเอช สตูดิโอภาพยนตร์รายใหญ่ของไทย (ซึ่งสืบทอดจากจีเอ็มเอ็ม ไท หับ หรือจีทีเอช) และยังเป็นคณะกรรมการบริหารของบริษัทอีกด้วย  เธอได้รับการขนานนามว่าเป็นผู้หญิงที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของภาพยนตร์ของจีทีเอชและจีดีเอช
วรรณฤดีสำเร็จการศึกษาจากคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รุ่นเดียวกันกับปวีณ ภูริจิตปัญญา ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องบอดี้ศพ 19 และโต้ง-บรรจง ปิสัญธนะกูล ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องพี่มาก..พระโขนง หลังสำเร็จการศึกษาเธอได้รับการทาบทามจาก โหน่ง-วงศ์ทนง ชัยณรงค์สิงห์ ผู้ก่อตั้งนิตยสารอะเดย์ ให้เข้ามาเป็น 1 ในกองบรรณาธิการรุ่นแรกของนิตยสารแฮมเบอร์เกอร์ และได้เขียนวิจารณ์ภาพยนตร์ในคอลัมน์ indie reviewed ของนิตยสารอะเดย์ ก่อนจะลาออกมาทำงานกับจีทีเอช
เธอเข้าทำงานกับจีทีเอชในฐานะผู้อำนวยการสร้างและที่ปรึกษาการเขียนบทภาพยนตร์ งานของเธอเป็นการสร้างวัฒนธรรมสร้างสรรค์ของบริษัท รวมไปถึงแนวทางใหม่ของภาพยนตร์ไทย
พระพรหมมุนี

พระพรหมมุนี เป็นราชทินนามพระราชาคณะเจ้าคณะรองรูปหนึ่ง ปัจจุบันพระราชทานเฉพาะแก่พระภิกษุฝ่ายธรรมยุติกนิกาย ปัจจุบันพระภิกษุที่ได้รับการสถาปนาที่พระพรหมมุนี เป็นรูปที่28
| พระพรหมมุนี |
| --- | --- |
ผู้ดำรงตำแหน่งคนปัจจุบัน พระพรหมมุนี (บุญเรือง ปุญฺญโชโต) ตั้งแต่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2562
การเรียกขาน: ท่านเจ้าคุณ
จวน: พระอารามหลวง
ผู้แต่งตั้ง: พระมหากษัตริย์ไทย
วาระ: ตลอดพระชีพ หรือ ได้รับสถาปนาเป็นสมเด็จพระราชาคณะ
ผู้ประเดิมตำแหน่ง: พระพรหมมุนี
สถาปนา: พ.ศ. 2325
ประวัติ

ในสมัยกรุงศรีอยุธยา "พระพรหมมุนี" เป็นสมณศักดิ์พระราชาคณะในคณะคามวาสีฝ่ายซ้ายอยู่วัดราชประดิษฐาน ถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์เปลี่ยนเป็นพระราชาคณะในคณะใต้ โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดให้เลื่อนพระญาณไตรโลก วัดราชบุรณราชวรวิหาร เป็นพระพรหมมุนีรูปแรก มีศักดิ์เสมอสูงกว่าพระราชาคณะชั้นธรรม แต่ต่ำกว่าชั้นเจ้าคณะรอง ถึงปี พ.ศ. 2437 จึงโปรดให้สถาปนาพระพรหมมุนีเป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง ชั้นหิรัญบัตร นับแต่นั้นมา
ฐานานุกรม

พระราชาคณะเจ้าคณะรองที่พระพรหมมุนี มีฐานานุศักดิ์ตั้งฐานานุกรมได้ 8 รูป ดังนี้
พระครูปลัดสุวัฑฒนพรหมจริยคุณ สมบูรณ์คณาธิปัติ วินยานุวรรตสังฆานุนายก ปิฎกธรรมบัณฑิต
| --- | --- |
 พระครูวินัยธร  พระครูพุทธพากย์ประกาศ พระครูคู่สวด  พระครูสังฆวิจิตร  พระครูใบฎีกา:  พระครูธรรมธร  พระครูธรรมศาสนอุโฆษ พระครูคู่สวด  พระครูสมุห์