stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ลลนา สุลาวัลย์
ประวัติ

ลลนาเกิด 2 ธันวาคม พ.ศ. 2503 ที่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้นจากโรงเรียนปานะพันธ์วิทยา
แสดงภาพยนตร์เรื่องแรกเรื่อง วัยอลวน เมื่อปี 2519 คู่กับไพโรจน์ สังวริบุตร กำกับโดย เปี๊ยก โปสเตอร์ ทำรายได้ทำลายสถิติภาพยนตร์เรื่อง มนต์รักลูกทุ่ง ซึ่งครองสถิติรายได้ 6-7 ล้านบาท มาตั้งแต่ปี 2513 และมีเพลงประกอบที่มีชื่อเสียง คือเพลง น่ารัก และ สุขาอยู่หนใด วัยอลวนมีภาคต่ออีก 2 ภาค คือ รักอุตลุด (2520) และ ชื่นชุลมุน (2521)
ลลนามีผลงานแสดงประมาณ 50 เรื่อง คู่กับสรพงศ์ ชาตรีมากที่สุด ประมาณ 20 เรื่อง ผลงานแสดงที่ดีที่สุด คือบท ดวงจันทร์ จากเรื่อง เลือดสุพรรณ ฉบับสร้างใหม่โดยเชิด ทรงศรี แสดงนำคู่กับ ไพโรจน์ สังวริบุตร และบท อีแพน จากเรื่อง ดวงตาสวรรค์ กำกับโดย พิศาล อัครเศรณี คู่กับ 3 พระเอก สรพงศ์ ชาตรี, พิศาล อัครเศรณี, มนตรี เจนอักษร ร่วมด้วยเนาวรัตน์ ยุกตะนันทน์, พิราวรรณ ประสพศาสตร์
ลลนา สุลาวัลย์ กลับมาแสดงภาพยนตร์เรื่อง วัยอลวน 4 : ตั้ม-โอ๋ รีเทิร์น เมื่อ พ.ศ. 2548 พบคู่ขวัญคนเดิมเมื่อ 30 ปีก่อน คือ ไพโรจน์ สังวริบุตร หนังไม่ประสบความสำเร็จด้านรายได้ แต่ลลนา สุลาวัลย์ ได้รับรางวัลมากมาย ได้แก่ รางวัลนักแสดงสมทบหญิงยอดเยี่ยม ชมรมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 14 ปี 2548, รางวัลนักแสดงหญิงยอดเยี่ยม Hamburger Awards ครั้งที่ 4 ปี 2548, รางวัลเกียรติคุณทางการแสดง ครั้งที่ 3 ปี 2548, นักแสดงหญิงยอดเยี่ยมในบทนำ โดยกลุ่มผู้มีประสบการณ์ทางการแสดง, รางวัลนักแสดงสมทบหญิงยอดเยี่ยม Movie Max Awards 2006 ปัจจุบันกลับบ้านเกิดที่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี และมีกิจการร้านอาหารเป็นของตนเองชื่อร้าน ลลนา คิชเช่น
ผลงานการแสดงภาพยนตร์

วัยอลวน (2519)
พ่อม่ายทีเด็ด (2520)
เทพบุตรต๊ะติ๊งโหน่ง (2520)
ล่า (2520) รับบทเป็น ผึ้ง
รักอุตลุด (2520)
กัปตันเรือปู (2521)
ดอนตูมปืนตัน (2521)
ชื่นชุลมุน (2521)
หัวใจห้องที่ 5 (2521)
น้องเมีย (2521)
อีหนูเขี้ยวเสน่ห์ (2521)
รักข้ามโลก (2521)
ผู้แทนมาแล้ว (2521)
หญิงปรารถนา (2521)
โก๋บ้านนอกกี๋บางกอก (2521)
วัยแตกเปลี่ยว (2521)
ดวงเศรษฐี (2521)
รักเธอเท่าช้าง (2521)
กามเทพหัวเราะ (2521)
ลืมเสียเถิดอย่าคิดถึง (2521)
หัวใจกุ๊กกิ๊ก (2521)
ผ้าขี้ริ้วหัวเราะ (2521)
แตกหนุ่มแตกสาว (2521)
บัณฑิตเหลือเดน (2522)
ดาวเรือง (2522) รับบท ดาวเรือง
ไผ่แดง (2522)
ครูทิม (2522)
ไฟในทรวง (2522)
พรุ่งนี้ก็สายเกินไป (2522)
เลือดสุพรรณ (2522)
สมบัติเจ้าคุณปู่ (2522)
อยู่อย่างเสือ (2522)
ไอ้ฟ้าผ่า (2522) รับบท อรุณลักษณ์
สวรรค์ปิด (2522)
ไฟรักใต้น้ำ (2522)
คุณพ่อขอโทษ (2522)
ไม่มีคำว่ารัก (2522)
ขยะสังคม (2522)
ฐานันดร 4 (2522)
ยอดหญิงต๊ะติ๊งโหน่ง (2522)
ทหารหญิงทิงนองนอย (2522)
นรกบนดิน (2522)
ขยะสงคราม (2522)
โทนทุ่งกระทิง (2522)
จากครูด้วยดวงใจ (2523)
สู้ยิบตา (2523)
ยอดตลก (2523)
ยอดตาหลก (2523)
ถึงอย่างไรก็รัก (2523)
ฝนตกแดดออก (2523)
ไฟนรกขุมโลกันต์ (2523)
พ่อปลาไหล (2524)
ทหารเรือมาแล้ว (2524)
นักเลงคอมพิวเตอร์ (2525)
นักฆ่าขนตางอน (2525)
ทอง 2 (2525)
ดวงตาสวรรค์ (2525)
ลูกสาวกำนัน 2 (2526)
นิจ (2526)
ไฟรักอสูร (2526)
พระจันทร์เปลี่ยนสี (2526)
ไอ้จอมเก (2527)
วัยอลวน 4 : ตั้ม-โอ๋ รีเทิร์น (2548)
วัยอลวนฮ่า (2564)
ผลงานการแสดงภาพยนตร์ > ละครโทรทัศน์

นางสาวอบเชย ช่อง 3
ธนูทอง ช่อง 3
พรหมพยศ ช่อง 3
แป้งร่ำ ช่อง 5
ผลงานพิธีกร

เปิดใจดาราทางช่อง 7
ผลงานการอำนวยการสร้างภาพยนตร์

รักที่ต้องรอ
รักที่ถูกลืม
พระนางจิรประภาเทวี

| จิรประภาเทวี |
| --- | --- |

พระมหาเทวีแห่งเชียงใหม่
ครองราชย์: พ.ศ. 2088–2089
ก่อนหน้า: พระเมืองเกษเกล้า
ถัดไป: สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช

พระราชสมภพ: ประมาณ พ.ศ. 2042–43
สวรรคต: ประมาณ พ.ศ. 2137–38 (95-96 พรรษา)
พระราชสวามี: พระเมืองเกษเกล้า
พระราชบุตร: ท้าวซายคำ เจ้าจอมเมือง พระนางยอดคำทิพย์
ราชวงศ์: มังราย
พระนางจิรประภาเทวี (ไทยถิ่นเหนือ: ᨾᩉᩣᨴᩮᩅᩦ ᨧᩥᩁᨷᩕᨽᩣ) (ครองราชย์ พ.ศ. 2088–2089) หรือ มหาเทวีจิรประภา  (ไทยถิ่นเหนือ: )   เป็นพระอัครมเหสีในพระเมืองเกษเกล้า พระมหากษัตริย์ลำดับที่ 12 แห่งอาณาจักรล้านนาสืบต่อจากพระราชสวามี ซึ่งในรัชกาลของพระนางหัวเมืองฝ่ายเหนือเกิดการระส่ำระสายเนื่องจากบ้านเมืองเกิดการแย่งอำนาจระหว่างขุนนางกับเจ้านาย บ้านเมืองอ่อนแอมีศึกสงครามขนาบทั้งทิศเหนือและใต้  ทั้งกองทัพพม่า และอยุธยา ซึ่งตรงกับรัชสมัย สมเด็จพระไชยราชาธิราชแห่งกรุงศรีอยุธยาที่ยกทัพมาถึงเชียงใหม่
พระนางปกครองบ้านเมืองเพียงแค่เพียงปีเศษก็ได้สละราชบัลลังก์แก่ สมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราช พระราชนัดดา (หลานยาย) ซึ่งเป็นพระราชโอรสของกษัตริย์โพธิสารราชแห่งอาณาจักรล้านช้าง และภายหลังพระองค์และพระราชนัดดาได้เสด็จไปประทับในนครหลวงพระบางและมิได้นิวัตกลับมายังนครเชียงใหม่อีกเลยตลอดปลายพระชนม์ชีพ
พระราชประวัติ

พระนางจิรประภาเทวี พระอัครมเหสีในพระเมืองเกษเกล้า หรือ พญาเกศเชษฐราช กษัตริย์แห่งล้านนา (ครองราชย์ครั้งแรก พ.ศ. 2068-2081 ครองราชครั้งที่สอง พ.ศ. 2086-2088) ทรงให้ประสูติกาลพระโอรส 2 พระองค์ และพระราชธิดาอีก 1 พระองค์ ได้แก่
ท้าวซายคำ กษัตริย์แห่งล้านนา (ครองราชย์ พ.ศ. 2081-2086) หลังจากขุนนางปลดพระเมืองเกษเกล้า พระราชบิดาออกจากราชบัลลังก์และอัญเชิญพระองค์ครองราชสมบัติ แต่ภายหลังพระองค์ก็ถูกเหล่าขุนนางลอบปลงพระชนม์พร้อมครอบครัว
เจ้าจอมเมือง พระราชโอรสองค์ที่สอง แต่ไม่สามารถครองราชย์ได้เนื่องจากทรงอ่อนแอจนไม่สามารถขึ้นครองราชสมบัติได้ บางท่านได้อธิบายว่า พระองค์อาจทรงปัญญาอ่อน
พระนางยอดคำทิพย์ พระราชธิดาที่ต่อมาภายหลังได้เป็นพระอัครมเหสีในพระเจ้าโพธิสารราชแห่งอาณาจักรล้านช้าง และมีพระราชโอรสคือ พระไชยเชษฐาธิราช
ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานโดยตรงเกี่ยวกับการประสูติกาลในปีใด แต่ศาสตราจารย์สรัสวดี อ๋องสกุล ได้คำนวณจากการที่ท้าวซายคำประสูติเมื่อพระเมืองเกษเกล้ามีพระชนมายุ 18 พรรษา พระนางจิรประภาเทวีอาจมีพระประสูติกาลพระโอรสเมื่อพระองค์มีพระชนมายุได้ 16 พรรษา พระนางจึงน่าจะประสูติในช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2042-2043 และเมื่อพิจารณาจากภูมิหลังเดิมของพระเมืองเกษเกล้าที่เคยประทับในเมืองน้อย (ปัจจุบันคืออำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน) ซึ่งถือเป็นเขตไทใหญ่ พระนางจิรประภาอาจทรงมีเชื้อสายไทใหญ่ด้วย แต่ศาสตราจารย์สรัสวดี อ๋องสกุลได้เน้นว่าเป็นเพียงข้อสังเกตเท่านั้น
ส่วนพิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้ทรงคุณวุฒิกรมศิลปากร ได้มีข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับพระนางจิรประภาว่าอาจเป็นเครือญาติกับสมเด็จพระไชยราชาธิราช เมื่อครั้งที่ครองเมืองพิษณุโลก และสันนิษฐานว่าพระนางน่าจะเป็นเจ้านายเมืองเหนือที่สมรสกับเจ้านายแห่งเมืองเชียงใหม่ซึ่งภายหลังได้ครองราชย์เป็นพระเมืองเกษเกล้าในกาลต่อมา
ขณะนี้เฉลิมวุฒิ ต๊ะคำมี ได้ค้นคว้าต่อยอดจากข้อสันนิษฐานของ พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ พบว่ามีความเป็นไปได้สูงมากที่พระนางจะทรงมีความสัมพันธ์เป็นพี่-น้องกันกับสมเด็จพระไชยราชา ทั้งนี้ยังวิเคราะห์ต่อไปอีกว่าการที่พงศาวดารไม่ปรากฏที่มาของสมเด็จพระไชยราชาไว้อย่างชัดเจนนั้นเป็นเพราะพระองค์ไม่ได้อยู่เครือข่ายของผู้ที่ควรจะได้รับพระราชบัลลังก์อย่างชอบธรรม และจาการที่มีหลักฐานกล่าวว่าทางหลวงพระบางได้ยกทัพมาช่วยสมเด็จพระไชยราชาในการชิงราชสมบัติอยุธยาซึ่งเป็นเวลาภายหลังจากที่พระนางจิรประภาและพระเมืองเกษเกล้าได้ยกพระนางยอดคำทิพย์ให้ไปอภิเษกกับพระโพธิสารราชไปแล้ว สะท้อนให้เห็นว่าระหว่างพระนางจิรประภากับสมเด็จพระไชยราชาคงมีความสัมพันธ์กันอย่างแน่นเหนียว
มูลเหตุของการครองราชย์

พระเมืองเกษเกล้า พระราชสวามี ได้เสด็จขึ้นครองราชย์ครั้งแรกในช่วงปี พ.ศ. 2068-2081 ซึ่งช่วงแรกของการครองราชย์ยังมีกลุ่มอำนาจเดิมในสมัยพญาแก้ว ยังไม่พบความขัดแย้งของเหล่าขุนนาง และดูเหมือนว่าครองราชย์ตามปกติเฉกเช่นกษัตริย์องค์ก่อน ความมั่นคงช่วงแรกจึงเกิดจากแรงสนับสนุนของเหล่าพระสงฆ์และมหาเทวีเจ้าตนย่า (นางโป่งน้อย) ซึ่งเป็นฐานอำนาจเดิม ภายหลังเมื่อมหาเทวีเจ้าตนย่าสวรรคตใน พ.ศ. 2077 โดยพระองค์มีพระราโชบายที่จะรวบอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง สร้างความไม่พอใจแก่ขุนนางลำปางที่นำโดย หมื่นสามล้าน ซึ่งเป็นผู่นำไม่พอใจและเกิดการก่อกบฏขึ้นในปี พ.ศ. 2078 โดยขุนนางเมืองลำปางได้เป็นแกนนำการก่อกบฏ  ดังข้อความตอนหนึ่งว่า "...เสนาทังหลาย เปนต้นว่า หมื่นสามล้านกินนคร ๑ ลูกหมื่นสามล้านเชื่อว่าหมื่นหลวงชั้นนอก ๑ หมื่นยี่อ้าย ๑ จักกะทำคดแก่เจ้าพระญาเกสเชฏฐราชะ พระเปนเจ้ารู้ จิ่งหื้อเอาหมื่นส้อยสามล้านไพข้าเสียวันนั้นแล..." แสดงว่าขุนนางตามภูมิภาค ต่างไม่พอใจพระมหากษัตริย์ และเกิดความขัดแย้งรุนแรงยิ่งขึ้น จนในที่สุด พ.ศ. 2081 ขุนนางมีอำนาจเหนือกษัตริย์และได้ร่วมกันปลดพระเมืองเกษเกล้าออก แล้วส่งไปครองเมืองน้อย
หลังจากเหตุการณ์นั้น เหล่าขุนนางจึงได้อัญเชิญท้าวซายคำขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แทนพระราชบิดา ท้าวซายคำครองราชย์ในปี พ.ศ. 2081 ขณะมีพระชนมายุ 24 พรรษา แต่หลังพระองค์ได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติได้ไม่นานก็ถูกลอบปลงพระชนม์ ดังตำนานพระธาตุหริภุญชัยได้กล่าวไว้ว่า "...พระยาซายคำถือเมืองได้ ๖ ปี  มีลูกหญิงก็หลาย มีลูกชายก็มาก เถิงปีก่าดหม้า เดือน ๑๑ แรมค่ำ ๑ วันอาทิตย์ ไทยระวายยี (พ.ศ. 2086) ชาวดาบเรือนหื้อเสียชีวิตในคุ้มน้อยทั้งมวนแล..." แสดงว่าท้าวซายคำได้ถูกเหล่าขุนนางลอบปลงพระชนม์ในคุ้มพร้อมด้วยครอบครัว โดยตำนานเมืองเชียงใหม่ได้ให้เหตุผลไว้ว่า "...เสวยเมืองบ่ชอบสราชธัมม์ เสนาอามาตย์พร้อมกัน ข้าพ่อท้าวชายเสียในปลีก่าเหม้า สก ๙๐๕ ตัว..."
หลังจากลอบปลงพระชนม์แล้ว ก็ได้นำพระเมืองเกษเกล้าพระราชบิดากลับมาครองราชย์โดยครองราชย์ไม่ถึงสองปี ก็ถูกแสนคราวเหล่าขุนนางไทใหญ่ลอบปลงพระชนม์ในปี พ.ศ. 2088 แผ่นดินล้านนาจึงว่างกษัตริย์และเกิดความแตกแยกถึงขั้นสงครามกลางเมือง และมีการดึงกำลังภายนอกเข้าช่วยด้วย
กลุ่มแสนคราว เป็นกลุ่มขุนนางในเชียงใหม่ได้ลอบปลงพระชนม์พระเมืองเกษเกล้า แล้วไปอัญเชิญเจ้านายเมืองเชียงตุงที่มีเชื้อสายราชวงศ์มังรายมาครองเมืองเชียงใหม่แต่ไม่ยอมมา จึงได้อัญเชิญเจ้าฟ้าเมืองนายแทน
กลุ่มหมื่นหัวเคียน เป็นกลุ่มขุนนางที่นำเข้ามารบกับกลุ่มแสนคราวที่เมืองเชียงใหม่ รบกันเป็นเวลาสามวันสามคืน ฝ่ายหมื่นหัวเคียนพ่ายแพ้หนีไปเมืองลำพูน กลุ่มนี้ได้แจ้งให้กรุงศรีอยุธยายกทัพขึ้นมายึดเชียงใหม่ ด้วยเหตุนี้สมเด็จพระไชยราชาธิราชจึงทรงยกทัพมายังเชียงใหม่
กลุ่มเชียงแสน กลุ่มนี้ประกอบไปด้วย เจ้าเมืองเชียงแสน เจ้าเมืองเชียงราย เจ้าเมืองลำปาง และเจ้าเมืองพาน ซึ่งเป็นกลุ่มของพระนางจิรประภาเทวีเอง ได้ทำการกวาดล้างกลุ่มแสนคราวได้สำเร็จ และสนับสนุนพระอุปโย (หรือ พระไชยเชษฐา) แห่งล้านช้างมาครองล้านนา ด้วยพระองค์มีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในพระเมืองเกษเกล้า โดยระหว่างการรอการเสด็จมาของพระไชยเชษฐา เหล่าบรรดาขุนนางจึงได้อัญเชิญพระนางจิรประภา พระอัครมเหสีในพระเมืองเกษเกล้า และพระราชมารดาในท้าวซายคำ ขึ้นเป็นกษัตรีย์พระองค์แรกในแผ่นดินล้านนาในปี พ.ศ. 2088
ครองราชย์

มหาเทวีจิรประภาครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 2088-2089 เนื่องจากพระองค์มีความเหมาะสมเนื่องจากเคยมีบทบาททางการเมือง ด้วยพระนางเป็นพระอัครมเหสีในพระเมืองเกษเกล้า และพระราชมารดาในท้าวซายคำ รวมระยะเวลากว่า 19 ปี (พ.ศ. 2069-2088) และในช่วงเวลาที่พระนางเสวยราชย์ สันนิษฐานว่าพระนางมีพระชนมายุราว 45-46 พรรษา ซึ่งถือเป็นพระชนมายุที่ถือว่าเหมาะสม ด้วยประสบการณ์และความพร้อมดังกล่าวทำให้มหาเทวีสามารถแก้ไขสภาวะบ้านเมืองให้ลุล่วงไปด้วยดี
ครองราชย์ > สงครามกรุงศรีอยุธยาครั้งแรก

ระหว่างที่พระนางจิรประภาขึ้นครองราชย์นั้น ได้เกิดสงครามระหว่างกรุงศรีอยุธยากับล้านนา โดยสมเด็จพระไชยราชาธิราชได้นำกองทัพจากกรุงศรีอยุธยาขึ้นมาตีล้านนาครั้งแรกในปี พ.ศ. 2088 เนื่องจากสถานการณ์ก่อนหน้านี้ทำให้เชียงใหม่เกิดความอ่อนแอ เกิดความแตกแยกวุ่นวายหนัก การเดินทัพของฝ่ายกรุงศรีอยุธยาครั้งนี้รีบเร่งมาก ใช้เวลาเพียง 16 วันก็มาถึง ขณะนั้นมหาเทวีจิรประภาเพิ่งขึ้นเสวยราชย์ขณะที่พระสวามีเพิ่งสวรรคตได้ไม่นาน สภาพเมืองเชียงใหม่ก็ไม่พร้อมรับศึก เพื่อไม่ให้เมืองเชียงใหม่บอบช้ำหนัก มหาเทวีจิรประภาจึงได้ส่งเสนาอำมาตย์ไปถวายสมเด็จพระไชยราชาธิราชเพื่อให้บ้านเมืองพ้นภัยด้วยการเป็นไมตรีกัน และก็ได้พระราชทานรางวัลแก่เสนาอำมาตย์ โดยฝ่ายสมเด็จพระไชยราชาธิราชเองก็มิได้เข้าทำร้ายเมืองเชียงใหม่
พระนางทรงใช้วิธีการกราบบังคมทูลเชิญให้สมเด็จพระไชยราชาธิราชไปประทับที่เวียงเจ็ดลิน พระราชวังฤดูร้อนของกษัตริย์เชียงใหม่ที่เชิงดอยสุเทพแทนการเข้าเวียงโดยผ่านประตูช้างเผือกตามฮีตล้านนา และทูลเชิญสมเด็จพระไชยราชาธิราชร่วมทำบุญสร้างกู่ถวายพระเมืองเกษเกล้าที่วัดโลกโมฬีที่เปรียบเสมือนวัดประจำรัชกาลพระเมืองเกศเกล้า แต่ตั้งอยู่นอกกำแพงเมือง โดยสมเด็จพระไชยราชาธิราชได้ประทับสำราญพระอิริยาบถที่เวียงเจ็ดริน พักพลที่สบกวงใต้เมืองลำพูน แล้วเสด็จกลับ
โดยในเรื่องดังกล่าว พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ได้สันนิษฐานว่าพระนางจิรประภา อาจจะเป็นเครือญาติของสมเด็จพระไชยราชาธิราช เนื่องด้วยพระไชยราชาธิราชไม่เข้าทำลายเมืองเชียงใหม่ด้วยความผูกพันระหว่างเครือญาติ และทั้งสองก็ไม่ได้มีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกันแต่อย่างใดเนื่องจากในเอกสารหลักฐานก็ไม่ได้ให้วี่แววในเรื่องราวดังกล่าวเลย
ครองราชย์ > สงครามไทใหญ่

ในปีเดียวกันหลังจากกรุงศรีอยุธยายกทัพกลับไป กองทัพเมืองนายและเมืองยองห้วยจากรัฐฉานยกทัพมาล้อมเมืองเชียงใหม่ซ้ำร้ายได้เกิดแผ่นดินไหว เจดีย์หลวงรวมทั้งเจดีย์วัดพระสิงห์และวัดอื่น ๆ หักพังลงมาด้วยซึ่งสร้างความยุ่งยากภายในเมืองมากขึ้น แต่สงครามครั้งนี้ข้าศึกได้ล่าถอยไป
ครองราชย์ > สงครามกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง

เนื่องจากในปีนั้นมีข้าศึกมาติดพันอยู่ตลอดมหาเทวีจิรประภาจึงได้ขอกำลังจากล้านช้างซึ่งเป็นอาณาจักรของพระเจ้าโพธิสารราช พระชามาดา (ลูกเขย) ของพระนางเอง ซึ่งอาณาจักรล้านช้างกำลังเจริญรุ่งเรือง ซึ่งการรวมกันของล้านช้างและล้านนา ได้สร้างความหวั่นวิตกต่อสมเด็จพระไชยราชาธิราช โดยเฉพาะการแทรกแซงล้านนา กองทัพกรุงศรีอยุธยาจึงได้ขึ้นมาปราบเชียงใหม่เป็นครั้งที่สองในปี พ.ศ. 2089 โดยเฟอร์ดินานด์ เมนเดส ปินโต นักเดินทางชาวโปรตุเกสได้บันทึกไว้ว่า มีกำลังพล 400,000 คน เรือ 300 ลำ ช้าง 4,000 เชือก เกวียนสำหรับบรรทุกปืนใหญ่ 200 เล่ม และมีทหารรับจ้างโปรตุเกสไปร่วมรบด้วย 120 คน ในครั้งนี้กรุงศรีอยุธยาสามารถตีเมืองลำพูนแตก แต่เชียงใหม่ก็ป้องกันตัวเองสำเร็จผลของสงครามคือกรุงศรีอยุธยาเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ สมเด็จพระไชยราชาธิราชทรงต้องกระสุนปืนได้รับบาดเจ็บสาหัส ทหารฝ่ายล้านนาและล้านช้างได้อาวุธยุทโธปกรณ์ ช้าง ม้า และเชลยศึกจำนวนมาก
ทรงสละราชบัลลังก์

หลังจากสิ้นสงครามแล้ว พระเจ้าโพธิสารราชได้รับความดีความชอบสูง และได้นำพระราชโอรส คือ พระไชยเชษฐาขึ้นมาครองอาณาจักรล้านนา มหาเทวีจิรประภาจึงทรงสละราชบัลลังก์ให้แก่พระราชนัดดา ในช่วงที่สมเด็จพระไชยเชษฐาทรงครองอาณาจักรล้านนา ในช่วงปี พ.ศ. 2089-2090 แต่พระโพธิสารราชเสด็จสวรรคตอย่างกะทันหัน พระไชยเชษฐาจึงเสด็จกลับล้านช้างในปี พ.ศ. 2090 โดยเสด็จไปพร้อมกับพระแก้วมรกต และพระนางจิรประภาเทวี แผ่นดินล้านนาจึงว่างกษัตริย์ เกิดสงครามกลางเมืองเชียงใหม่ด้วยขุนนางต่างสู้รบกัน ดังนั้นระหว่างปี พ.ศ. 2091-2094 จึงถือเป็นกลียุคของล้านนา ในที่สุดขุนนางเมืองเชียงใหม่เห็นว่าสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงไม่เสด็จกลับมาแล้ว จึงได้อัญเชิญท้าวแม่กุเสวยราชย์ต่อไป ด้วยเหตุนี้พระไชยเชษฐาทรงเห็นว่าท้าวแม่กุครองราชย์โดยพระองค์มิชอบ จึงนำไปสู่การยกทัพไปตีเมืองเชียงแสนในปี พ.ศ. 2098
ชีวิตบั้นปลายพระชนม์

มหาเทวีจิรประภาได้ตามเสด็จพระไชยเชษฐา ผู้เป็นพระราชนัดดาของพระนาง โดยขณะที่พระนางประทับอยู่ในล้านช้าง มหาเทวีจิรประภาได้โปรดฯ ให้สร้าง ธาตุน้อย พระธาตุที่มีขนาดย่อมกว่าพระธาตุหลวงของวัดมหาธาตุ เมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว โดยมีลักษณะเป็นศิลปะล้านนาที่มีลักษณะรูปทรงเดียวกันกับ พระเจดีย์วัดโลกโมฬี ที่พระภัสดาของพระองค์โปรดฯ ให้สร้างนอกกำแพงเมืองเชียงใหม่ โดยจารึกวัดธาตุหลวงพระบาง ซึ่งกรรณิการ์ วิมลเกษม เป็นผู้อ่านแล้วแปล มีข้อความระบุว่า
จุลศักราช ๙๑๐ ปีเบิกสัน เดิน ๗ ออก ๑๑ ค่ำ วันศุกร์ มื้อระวายยี่ ยามพาดลั่น ฤกษ์หัสตะ พระราชไอยกามหาเทวเจ้า ตั้งพระมหาธาตุ ก็โอกาส หยาดน้ำ ข้อยข้ากับอารามแลไพร่
ในบั้นปลายพระชนม์ชีพเชื่อว่าพระนางจิรประภาเทวีได้ประทับอยู่ในหลวงพระบางจนกระทั่งเสด็จสวรรคตโดยมิได้เสด็จนิวัตกลับไปยังเชียงใหม่อีกเลย แต่ก็ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าเสด็จสวรรคตในปีใด
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม

มีนักแสดงผู้รับบท พระนางจิรประภาเทวี คือ เพ็ญพักตร์ ศิริกุล จากภาพยนตร์เรื่อง สุริโยไท (2544)
เชิงอรรถ

↑  ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่, หน้า 88 เรียกคนกลุ่มนี้ว่า "หมื่นหัวเคียนแสนหวี" ซึ่งแสดงว่าเป็นขุนนางเมืองแสนหวี และโพกศีรษะ (หัวเคียน)
↑  ตัวเลขที่นายปินโตระบุไว้อาจมีมากเกินจริง
บรรณานุกรม

ตำนานพระธาตุหริภุญไชย. พิมพ์เป็นอนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พระพิจิตรโอสถ (รอด สุตันตานนท์), 29 พฤษภาคม 2502
ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับเชียงใหม่ 700 ปี. เชียงใหม่:ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ สถาบันราชภัฎเชียงใหม่, 2538
สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ:อมรินทร์, 2552. หน้า 175-178 ISBN 978-974-8132-15-0
กิตติ วัฒนะมหาตม์. ตำนานนางกษัตริย์. กรุงเทพฯ:สร้างสรรค์บุ๊คส์, 2553. หน้า 137-161 ISBN 978-974-341-666-8
พิเศษ เจียจันทร์พงษ์. ฟื้นฝอยหาตะเข็บ. กรุงเทพฯ:มติชน, 2553. ISBN 978-974-02-0490-9
| ก่อนหน้า |  | พระนางจิรประภาเทวี |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| พระเมืองเกษเกล้า (ครั้งที่ 2) |  |   กษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านนา  (พ.ศ. 2088 - พ.ศ. 2089) |  | พระไชยเชษฐา |
เจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร

เจ้าฟ้าหญิงวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร (อังกฤษ: Her Royal Highness The Princess Victoria of the United Kingdom) เป็นพระราชบุตรพระองค์ที่ 4 และพระราชธิดาพระองค์ที่ 2 ใน สมเด็จพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 แห่งสหราชอาณาจักร และ สมเด็จพระราชินีอเล็กซานดรา และเป็นพระน้องนางเธอใน สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 5 แห่งสหราชอาณาจักร
พระประวัติ

เจ้าฟ้าหญิงวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร ประสูติเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม ค.ศ. 1868 เป็นพระราชธิดาใน สมเด็จพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 แห่งสหราชอาณาจักร กับ สมเด็จพระราชินีอเล็กซานดราแห่งสหราชอาณาจักร ณ ลอนดอน โดยพระองค์เป็นพระราชนัดดาใน สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย ผ่านทางสายพระราบิดา และเป็นพระราชนัดดาใน พระเจ้าคริสเตียนที่ 9 แห่งเดนมาร์ก ผ่านทางสายพระราชมารดา
ทรงศึกษา

เจ้าฟ้าหญิงวิกตอเรียทรงศึกษาในมาห์โลเฮาส์ ซึ่งเป็นสถานที่ที่พระองค์ประสูติ โดยพระองค์ทรงมีความสนิทสนมกับสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 5 แห่งสหราชอาณาจักร พระเชษฐาเป็นอย่างมาก
ชีวิตส่วนพระองค์

โดยพระองค์ต่างเป็นที่คาดการว่าทรงเป็นพระคู่หมั้นของพระเจ้าคาลอสที่ 1 แห่งโปรตุเกส และว่าที่ สมเด็จพระราชินีแห่งโปรตุเกส แต่ก็มิได้เสกสมรสกัน โดยพระนางไม่ทรงเสกสมรสกับผู้ใดตลอดพระชนม์ชีพ โดยอเล็กซานดราแห่งเดนมาร์ก พระราชมารดามีพระราชปรารภถึงพระราชธิดาว่า
วิกตอเรียธิดาของข้าพเจ้าหากเธอไม่อยากสมรสกับผู้ใด แม่อย่างเราจะทำอันใดได้ คงต้องปล่อยไปตามความประสงค์ของเขา
บั้นปลายพระชนม์ชีพ

เจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักรประสบปัญหาเรื่องพระพลานามัยเป็นอย่างมากทั้งมีปัญหาเรื่องระบบประสาท ไมเกรน ซึมเศร้า และอีกหลายโรค โดยพระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 3 ธันวาคม ค.ศ. 1935 พระชันษา 67 ปี โดยหลังจากนั้น ในปีต่อมา สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 5 แห่งสหราชอาณาจักร พระเชษฐาก็ได้เสด็จสวรรคตลงด้วยพระชนมพรรษา 70 พรรษา
มัลคอล์ม แกลดเวล

| มัลคอล์ม แกลดเวล CM |
| --- | --- |
มัลคอล์ม แกลดเวล ปี 2008
เกิด: มัลคอล์ม ทีโมธี แกลดเวล  (1963-09-03) 3 กันยายน ค.ศ. 1963 (61 ปี) แฟร์อัม, แฮมป์เชอร์, สหราชอาณาจักร
สัญชาติ: แคนาดา
การศึกษา: มหาวิทยาลัยโทรอนโต (BA)
อาชีพ: นักเขียน, นักข่าว, นักพูด
ปีปฏิบัติงาน: 1987–ปัจจุบัน
ผลงานเด่น: The Tipping Point (2000) Blink (2005) Outliers (2008) What the Dog Saw (2009) David and Goliath (2013) Talking to Strangers (2019) The Bomber Mafia (2021) Revisionist History (podcast; 2016–ปัจจุบัน)
มัลคอล์ม ทีโมธี แกลดเวล (อังกฤษ: Malcolm Timothy Gladwell) หรือ มัลคอล์ม แกลดเวล  (เกิด 3 กันยายน ค.ศ. 1963) เป็นนักข่าว นักเขียนและนักพูดชาวแคนาดาที่เกิดในอังกฤษ เขาเป็นนักเขียนให้กับThe New Yorker  ตั้งแต่ปี 1996 และเขียนหนังสือทั้งหมด 7 เล่ม ได้แก่The Tipping Point: How Little Things Can Make a Big Difference (2000), Blink: The Power of Thinking Without Thinking (2005), Outliers: The Story of Success (2008), What the Dog Saw: And Other Adventures (2009) หนังสือรวบรวมบทความ David and Goliath: Underdogs, Misfits, and the Art of Battling Giants (2013) Talking To Strangers: What We Should Know about the People We Don't Know (2019) และ The Bomber Mafia: A Dream, a Temptation, and the Longest Night of the Second World War (2021) หนังสือทั้งห้าเล่มขายดีติดอันดับหนังสือขายดีเดอะนิวยอร์กไทมส์ นอกจากนี้เขายังมีพอดแคสชื่อว่า Revisionist History อีกด้วย และเป็นผู้ร่วมก่อตั้งบริษัท Pushkin Industries
หนังสือและบทความของเขามักเกี่ยวกับการตีความที่คาดไม่ถึงของงานวิจัยในสังคมศาสตร์และบ่อยครั้งอ้างถึงงานวิชาการโดยเฉพาะในสาขาสังคมวิทยา จิตวิทยาและจิตวิทยาสังคม มัลคอล์มได้รับ Order of Canada  เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2011
ชีวิตในวัยเด็ก

แกลดเวลเกิดที่เมือง แฟร์อัม แฮมป์เชอร์ ประเทศอังกฤษ แม่ของเขาคือ จอยซ์ (สกุลเดิม เนชั่น) แกบดเวล นักจิตอายุรเวท ชาวจาเมกา กราแฮม แกลดเวล พ่อของเขาเป็นศาสตราจารย์ด้านคณิตศาสตร์จาก เคนต์ ประเทศอังกฤษ    ตลอดวัยเด็ก มัลคอล์มอาศัยอยู่ในชนบทของ รัฐออนแทรีโอ ซึ่งเขาไปโบสถ์ Mennonite   การวิจัยโดยนักประวัติศาสตร์ Henry Louis Gates Jr. เปิดเผยว่าบรรพบุรุษของมารดาของ Gladwell เป็น หญิงชาวจาเมกาผิวสีที่เป็นอิสระ (ลูกครึ่งคนขาวคนดำ) ซึ่งเป็นเจ้าของทาส  ทวดของเขามีเชื้อชาติ อิกโบ จากไนจีเรีย แอฟริกาตะวันตก
อวิชชา

อวิชชา (บาลี: อวิชฺชา, สันสกฤต: อวิทฺยา) หมายถึง ความไม่รู้แจ้ง คือ ความไม่รู้ความเป็นจริงของสิ่งต่าง ๆ โดยถูกต้องแจ่มแจ้ง
อวิชชา หมายถึงความไม่รู้ในอริยสัจ คือ
ไม่รู้ในทุกข์ ได้แก่ ไม่รู้ว่าอะไรบ้างที่เป็นตัวทุกข์ เช่นไม่รู้ความเกิด ความแก่ ความตาย ความผิดหวัง เป็นตัวทุกข์
ไม่รู้ในเหตุเกิดทุกข์ ได้แก่ ไม่รู้ว่าทุกข์นั้นเกิดมาจากตัณหาในจิตของตนเอง มิใช่เกิดจากผีสาง เทวดา มิใช่เกิดจากการบันดาล
ไม่รู้ในความดับทุกข์ ได้แก่ ความไม่รู้ว่าทุกข์นั้นเมื่อเกิดแล้วสามารถดับได้ โดยการกำจัดตัณหาให้หมดไป
ไม่รู้ในข้อปฏิบัติสำหรับดับทุกข์ ได้แก่ ไม่รู้ว่าทุกข์นั้นจะดับสนิทได้ด้วยมรรค 8 มีสัมมาทิฐิเป็นต้น มิใช่ดับได้ด้วยการวิงวอนขอร้องให้คนอื่นช่วย
ความไม่รู้สึกตัวทั่วพร้อมโดยไม่สมบูรณ์ในความเป็นจริงของสิ่งต่าง ๆ ในขณะที่กำลังเผชิญหน้ากับมัน กล่าวคือไม่รู้กายในกาย ไม่รู้เวทนาในเวทนา ไม่รู้จิตในจิต และไม่รู้ธรรมในธรรม ก็คือไม่มีสติปัฏฐาน 4 ที่บริบูรณ์นั้นเองคือ อวิชชา
นพจิรา ฤกษ์ขจรนามกุล

| นพจิรา ฤกษ์ขจรนามกุล |
| --- | --- |
เกิด: 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538 (29 ปี) ประเทศไทย
ส่วนสูง: 1.58 เมตร (5 ฟุต 2 นิ้ว)
การศึกษา: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ​   จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย​
อาชีพ: นักแสดง ดีเจ
ปีที่แสดง: (2559 – ปัจจุบัน)​
ผลงานเด่น: มินตรา – หัวใจศิลา​ (2562)  ตรีนุช – เวลากามเทพ (2565)  ตันหยง (ท้าวอินทรเทวี)​ – แม่หยัว (2567)
สังกัด: เดอะ วัน เอ็นเตอร์ไพรส์ (2559–ปัจจุบัน)
นพจิรา ฤกษ์ขจรนามกุล (เกิด 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538)​ ชื่อเล่น เฟิร์น เป็นนักแสดงและดีเจชาวไทย สังกัด เดอะ วัน เอ็นเตอร์ไพรส์ เป็นที่รู้จักจากละคร หัวใจศิลา, เวลากามเทพ และ แม่หยัว​ รวมถึงเป็นดีเจคลื่นวิทยุ​ เฟล็กซ์ 104.5 เอฟเอ็ม
ประวัติ

นพจิรา ฤกษ์ขจรนามกุล เกิดเมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538 สำเร็จ​การศึกษาระดับปริญญาตรีจาก คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ สาขาวิศวกรรมโยธา และสำเร็จ​การศึกษา​ระดับปริญญาโทจาก คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สาขาวิศวกรรมโยธา
นพจิราเคยเป็นตัวแทนนักศึกษาในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ​ และได้เข้าร่วมการประกวด Mr. & Miss ประดู่แดง 2556 และได้รับรางวัลชนะเลิศ รวมถึงตำแหน่งรองชนะเลิศจากการประกวด เทพีสวนปาล์ม ทำให้ต่อมาได้รับการชักชวนให้สมัครเข้าร่วมโครงการ รักฝุ่นตลบ Casting Project ซึ่งเป็นโครงการที่ช่องวัน 31 จัดขึ้นเพื่อค้นหานักแสดงหน้าใหม่มาร่วมแสดงในซีรีส์ รักฝุ่นตลบ ที่ออกอากาศเมื่อปี พ.ศ. 2559 ซึ่งได้รับรางวัลชนะเลิศร่วมกับธนภัทร กาวิละ โดยนพจิราได้ร่วมแสดงในซีรีส์ดังกล่าวในบท "ปลายฝัน"
ผลงาน > ละครโทรทัศน์

ละครโทรทัศน์ทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางช่องวัน 31
| ปี | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2559 | เราเกิดในรัชกาลที่ ๙ เดอะซีรีส์ | สาวโรงงานชื่อ มิวสิค |
| 2560 | ดอกแก้วกาหลง | จันทร์วาด วรินทร์ญาดา (จันทร์) |
| 2561 | ทานตะวันจันทร์วาด | จันทร์วาด วรินทร์ญาดา (จันทร์) |
| 2561 | เนตรนาคิน | กรพินธุ์ (ก้อย) |
| 2562 | หัวใจศิลา | มินตา ธนาศรีกุล / มินตา วิเศษวรเวทย์ (มิน) |
| 2562 | สงครามนักปั้น​ (ซีซั่น 2)​ | นพจิรา ฤกษ์ขจรนามกุล (เฟิร์น) (รับเชิญ) |
| 2563 | คดีรักข้ามภพ | พิชญา (ปัจจุบัน) / ประไพ (อดีต) |
| 2564 | ห้องสุดท้ายหมายเลข 6 | เพียงรัก |
| 2565 | เวลากามเทพ | ตรีนุช ทวีวงษ์ / ตรีนุช เมธีพัฒนา (นุช) |
| 2566 | ต้นร้ายปลายรัก | รสนา สุทธาสินี (รส) / กมลกานต์ (มล) |
| 2567 | แม่หยัว | ตันหยง (ท้าวอินทรเทวี) |
ผลงาน > ซีรีส์

| ปี | เรื่อง | บทบาท | ออกอากาศ​ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2559 | รักฝุ่นตลบ | ปลายฝัน | ช่องวัน 31 |
| 2560 | Med In Love รักเธอคุณหมอฝึกหัด | โดนัท | ช่องวัน 31 |
| 2560 | เสน่หา Diary ​บ่วงเสน่หา​ | แคท (รับเชิญ) | ช่องวัน 31 |
ผลงาน > ซิตคอม

| ปี | เรื่อง | บทบาท | ออกอากาศ​ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2560 | เป็นต่อ 2017 | พิตต้า (รับเชิญ) | ช่องวัน 31 |
| 2561 | บ้านสราญแลนด์ ​สุภาพบุรุษสุดซอย | ฝ้าย (รับเชิญ) | ช่องวัน 31 |
ผลงาน > ภาพยนตร์​สั้น

| ปี | เรื่อง | บทบาท |
| --- | --- | --- |
| 2562 | ​สบายดีหรือ​ | เฟิร์น​ |
| 2563 | ​ปล่อย​ | เฟิร์น​ |
ผลงาน > มิวสิควีดีโอ

| ปี | เพลง | ศิลปิน​ |
| --- | --- | --- |
| 2562 | สบายดีหรือ | หนุ่ม กะลา |
| 2563 | ปล่อย | หนุ่ม กะลา |
| 2565 | เวลา | ป๊อป ปองกูล |
| 2568 | ผู้เสียหาย | ไอซ์ ศรัณยู |
ผลงาน > การประกวด

Mr. & Miss ประดู่แดง
เทพีสวนปาล์ม
รักฝุ่นตลบ​ Casting Project
รางวัล

| ปี | รางวัล | สาขา | ผล | ผลงาน |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2563 | คมชัดลึก อวอร์ด ครั้งที่ 16 | นักแสดงหญิงยอดนิยม (Popular Vote) | ได้​รับรางวัล​ | -​ |