stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
หมี่กว๋าง
ส่วนผสม

ส่วนประกอบหลักในหมี่กว๋างได้แก่เส้นก๋วยเตี๋ยว เนื้อสัตว์ และผัก โดยมักจะราดน้ำซุปที่มีส่วนผสมของขมิ้นลงไปพอขลุกขลิก
เนื้อสัตว์ที่นิยมใช้ได้แก่ กุ้ง หมู และไก่ แต่บางครั้งก็มีผู้ใช้เนื้อปลาหรือเนื้อวัวด้วยเช่นกัน น้ำซุปที่ใช้ทำโดยต้มเนื้อในน้ำหรือในน้ำซุป ปรุงรสด้วยน้ำปลา พริกไทยดำ หอมแดง กระเทียม และขมิ้นซึ่งจะให้สีเหลือง หมี่กว๋างนิยมเสิร์ฟโดยมีผักสดหลายชนิดเช่นกะเพรา ผักชี ต้นหอม ผักแพว หัวปลี และผักกาดหอม เป็นต้น นอกจากนี้บางคนยังใช้ผักอื่น ๆ เช่น หญ้าปม สะระแหน่ ชิโซะ และคาวทอง เป็นต้น และนอกจากนี้ยังโรยหน้าด้วยถั่วลิสงและข้าวเกรียบงาที่เรียกว่า "บั๊ญจ๊างแหม่" (bánh tráng mè) ซึ่งทำให้หมี่กว๋างแตกต่างจากก๋วยเตี๋ยวประเภทอื่น ๆ ส่วนผสมอื่นที่อาจเติมเพิ่มลงไปได้อีกได้แก่ไข่นกกระทาต้ม หมูยอ และกากหมู เครื่องปรุงที่นิยมใช้ได้แก่น้ำมะนาวและพริกสด แต่บางคนก็อาจจะเติมซีอิ๊วหรือซอสพริกด้วยเช่นกัน
หมี่กว๋างแบบแห้งซึ่งไม่ราดน้ำซุปจะเรียกว่า "หมี่กว๋างจ่น" (mì quảng trộn)
หมี่กว๋างโรยหน้าด้วยข้าวเกรียบงาและถั่วลิสง
หมี่กว๋างเส้นสีเหลืองจากขมิ้น
ดูเพิ่ม

กาวเหลิ่ว
ก๋วยเตี๋ยว
แหล่งข้อมูลอื่น

Hesser, Amanda (2010-10-25). "Mi Quang (Rice noodles with shrimp, herbs, and fried pork rinds)". The Essential New York Times Cookbook: Classic Recipes for a New Century. W. W. Norton & Company. pp. 609–611. ISBN 9780393247671.
Le, Helen (2014-08-01). "Quang-style noodle with pork and shrimp: Mỳ Quảng tôm thịt". Vietnamese Food with Helen's Recipes. Helen Le. pp. 25–27. ISBN 9781500529710.
Le, Helen (2017-10-03). "Quang-style noodle salad". Simply Pho: A Complete Course in Preparing Authentic Vietnamese Meals at Home. Race Point Publishing. p. 141. ISBN 9781631063701.
กฤษดา คงศรีชาย

นักต่อสู้แบบผสมชาวไทย
| กฤษดา คงศรีชาย |
| --- | --- |
เกิด: กฤษดา คงศรีชาย 8 สิงหาคม พ.ศ. 2534 (33 ปี) อำเภอสิชล เทศบาลนครนครศรีธรรมราช ประเทศไทย
ชื่ออื่น: ดรีมแมน
สัญชาติ: ไทย
ส่วนสูง: 161 ซม. (5 ฟุต 3 นิ้วครึ่ง)
น้ำหนัก: 57 กก. (126 ปอนด์; 9.0 สโตน)
รุ่น: สตรอว์เวต ฟลายเวต แบนตัมเวต
รูปแบบ: มวยปล้ำ
มาจาก: ประเทศไทย
ทีม: ไวลด์การ์ดเอ็มเอ็มเอ ดีเอ็นเอไทยแลนด์ ทีมฮันเตอร์
ผู้ฝึกสอน: ทอมมี เฮย์เดน
มวยปล้ำ: มวยปล้ำเกรโก-โรมัน
ช่วงปี: พ.ศ. 2557–ปัจจุบัน

สถิติการต่อสู้แบบผสม
คะแนนรวม: 15
ชนะ: 7
โดยการน็อก: 4
โดยการยอม: 2
โดยการตัดสิน: 1
แพ้: 8
โดยการน็อก: 5
โดยการยอม: 2
โดยการตัดสิทธิ์: 1
 
สถิติการต่อสู้แบบผสม จากเชอร์ด็อก
| เหรียญรางวัล> มวยปล้ำเกรโก-โรมัน ชาย.ตัวแทนของ   ไทย.ซีเกมส์ |
| --- | --- | --- |
|  | เวียงจันทน์ 2009 | 50 กก. |
|  | เนปยีดอ 2013 | 55 กก. |
|  | ฮานอย 2021 | 60 กก. |
กฤษดา คงศรีชาย (8 สิงหาคม พ.ศ. 2534 – ) เป็นนักต่อสู้แบบผสมชาวไทยที่ล่าสุดได้ขึ้นชกในวันแชมเปียนชิพรุ่นสตรอว์เวต เขาได้รับการเปิดตัวในรายการวันเมื่อ พ.ศ. 2559 และได้แข่งรายการดีปเป็นครั้งแรกใน พ.ศ. 2563 ซึ่งกฤษดาเป็นนักมวยปล้ำเกรโก-โรมัน ที่ได้รับรางวัลเหรียญเงินและเหรียญทองแดงในการแข่งซีเกมส์ 2009 และซีเกมส์ 2013 ตามลำดับ นอกเหนือจากการแข่งระดับประเทศอีกหลายรายการ
ในฐานะนักต่อสู้แบบผสมจากประเทศไทย กฤษดาได้สร้างความโดดเด่นให้ตนเองเหนือกว่านักสู้ชาวไทยคนอื่น ๆ ด้วยประสบการณ์มวยปล้ำแบบครอบคลุมซึ่งเป็นองค์ประกอบส่วนใหญ่ของรูปแบบการต่อสู้ของเขา โดยก่อนจะหันมาแข่งศิลปะการต่อสู้แบบผสม เขาได้รับการฝึกทั้งมวยปล้ำฟรีสไตล์และมวยปล้ำเกรโก-โรมัน โดยเข้าแข่งรวมกันมากกว่า 200 แมตช์ นอกจากนี้ เขายังได้เข้าร่วมการแข่งซีเกมส์และเอเชียนเกมส์ในฐานะนักมวยปล้ำเกรโก-โรมัน
ชีวิตช่วงแรกและภูมิหลัง

กฤษดา คงศรีชาย เกิดที่เทศบาลนครนครศรีธรรมราช ภาคใต้ของประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2534
โดยตั้งแต่ยังเด็ก เขาอยากเรียนมวยไทยมาก เพราะเพื่อนบ้านหลายคนของเขาชอบเล่นกีฬานี้ อย่างไรก็ตาม แม่ของเขาลังเลที่จะให้เขาเข้าร่วม ซึ่งในช่วงแรก เขาฝึกฝนและต่อสู้ในที่ลับ ๆ กระทั่งในที่สุด เขาก็ชกมวยไทยไปแล้ว 200 ไฟต์ และต่อมาก็ได้ครองตำแหน่งแชมป์มวยไทยภาคใต้ของประเทศไทย
การเป็นนักมวยปล้ำ

อย่างไรก็ตาม ความสนใจในมวยไทยของกฤษดาเป็นเพียงช่วงสั้น ๆ และเขาเริ่มมองหากีฬาอื่น ๆ ด้วยความช่วยเหลือของลูกพี่ลูกน้องที่เป็นนักมวยปล้ำ เขาจึงได้ไปเรียนมวยปล้ำที่โรงเรียนกีฬาจังหวัดศรีสะเกษ
กระทั่งเมื่ออายุ 15 ปี เขาได้รับเลือกเข้าทีมมวยปล้ำทีมชาติไทย เขาเริ่มต้นด้วยมวยปล้ำฟรีสไตล์เท่านั้น แต่ต่อมาได้หันมาเป็นมวยปล้ำเกรโก-โรมัน ซึ่งเขาเน้นไปที่การฝึกและการแข่งในรูปแบบหลังเป็นหลัก
กฤษดา คงศรีชาย ได้เป็นตัวแทนประเทศไทยในการแข่งมวยปล้ำเกรโก-โรมัน ในซีเกมส์ 2009 รุ่นน้ำหนัก 50 กก. ซึ่งเขาจบอันดับสองและได้รับรางวัลเหรียญเงินจากการแข่งมวยปล้ำเกรโก-โรมัน รุ่น 50 กก. ชาย
แหล่งข้อมูลอื่น

แม่แบบ:UWW
แม่แบบ:IWD
สถิตินักต่อสู้แบบผสมของ กฤษดา คงศรีชาย จากเชอร์ด็อก
Kritsada Kongsrichai at ONE Championship (archived)
โหมะน์ตี

| --- | --- |
โหมะน์ตีแบบยะไข่
มื้อ: อาหารเช้าหรือเที่ยง
แหล่งกำเนิด: ประเทศพม่า
ภูมิภาค: รัฐยะไข่ และภาคมัณฑะเลย์
ชาติที่มีอาหารประจำชาติที่เกี่ยวข้อง: อาหารพม่า
ส่วนผสมหลัก: ข้าวเจ้า, เนื้อปลา, กะปิ, ตะไคร้, พริกไทย, กระเทียม, พริก, กระเทียมเจียว, ผักชี
จานอื่นที่คล้ายกัน: โหมะน์ฮี่นก้า, ขนมจีน
 ตำราอาหาร: โหมะน์ตี
โหมะน์ตี (พม่า: မုန့်တီ ออกเสียง: [mo̰ʊ̯ɰ̃.tì]) เป็นอาหารพม่าชนิดหนึ่ง มีวัตถุดิบหลักเป็นเส้นแป้งหมักคล้ายกับเส้นขนมจีนของประเทศไทย โหมะน์ตีในแต่ละท้องถิ่นมีลักษณะและวัตถุดิบที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะโหมะน์ตีแบบยะไข่ได้รับความนิยมมากที่สุด ส่วนโหมะน์ตีแบบมัณฑะเลย์ก็เป็นโหมะน์ตีที่มีชื่อเสียงมากเช่นกัน อย่างไรก็ตามโหมะน์ฮี่นก้าของเมืองมะละแหม่ง หรือข้าวเส้นของเมืองเชียงตุง ซึ่งเป็นอาหารที่มีลักษณะใกล้เคียงกันก็อาจถูกเรียกแทนว่าโหมะน์ตีได้
ความหลากหลาย

โหมะน์ตีแบบยะไข่ (ရခိုင်မုန့်တီ) คือโหมะน์ตีของรัฐยะไข่ ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศพม่า มีสองรูปแบบคือแบบน้ำกับแบบแห้ง แบบน้ำทำจากซุปใส่ปลายอดจากแห้ง หอมเจียว กระเทียม ผักชี พริกแดงและพริกหนุ่ม โรยหน้าด้วยอะจอ ทอดมัน หรือแคบหมู ส่วนแบบแห้งคือนำวัตถุดิบโหมะน์ตีมายำแล้วใส่น้ำพริกหนุ่ม ทำให้โหมะน์ตีแบบแห้งนี้มีสีออกเขียว
โหมะน์ตีแบบมัณฑะเลย์ (မန္တလေးမုန့်တီ) หรือ น่านจี้โตะ (နန်းကြီးသုပ်) คือโหมะน์ตีของเมืองมัณฑะเลย์ ซึ่งมีวัตถุดิบหลักเป็นเนื้อสัตว์ ต่างจากแบบยะไข่ที่จะใช้ปลาทะเล เส้นที่ใช้มีลักษณะกลมหนา เรียกว่า น่านจี้ เนื้อสัตว์นำมาทำเป็นน้ำราด พร้อมใส่ผงมาซาลา ถั่วลูกไก่ และน้ำมันต่าง ๆ เพื่อแต่งกลิ่นและรสชาติ เมื่อจะรับประทานให้ตักน้ำแกงราดบนเส้น โรยหน้าด้วยหอมเจียว ต้นหอม ถั่วลูกไก่บด ผักชี และไข่ต้ม
โหมะน์ตีแบบทวาย (ထားဝယ်မုန့်တီ) หรือ ดะแวโหมะน์และโตะ (ထားဝယ်မုန့်လတ်သုပ်) คือโหมนะน์ตีของเมืองทวาย ทางภาคใต้ของประเทศพม่า น้ำราดทำจากปลากุเราสี่หนวดหรือปลาดุกต้มกับน้ำตาลโตนดและกะทิ เมื่อเสิร์ฟจะนำน้ำราดมาราดบนเส้น ก่อนโรยหน้าด้วยมุรุกกุ
โหมะน์ตีแบบคอเต่าง์ (ခိုတောင်မုန့်တီ) เป็นโหมะน์ตีที่เรียกตามชื่อหมู่บ้านขนาดเล็กแห่งหนึ่งในภาคซะไกง์ ใช้เส้นกลมใหญ่แบบน่านจี้โตะ น้ำราดทำจากหัวปลาและลูกชิ้นปลา ใส่หัวไชเท้าดอง ถั่วแขก กะหล่ำปลีสับ แป้งถั่วลูกไก่ และน้ำมันกระเทียม โรยหน้าด้วยอะจอ ลูกเนียง และทอดมัน มีมุขปาฐะว่าพระมเหสีนางหนึ่งของพระเจ้ามินดงที่กำลังทรงพระครรภ์ มีพระประสงค์ที่จะเสวยกิมิชาติ ชาวบ้านคอเต่าง์จึงทำเส้นโหมะน์ตีให้มีขนาดกลมใหญ่หนาเหมือนหนอน กลายเป็นเอกลักษณ์พิเศษ
โหมะน์ตีแบบตองอู (တောင်ငူမုန့်တီ) เป็นโหมะน์ตีของเมืองตองอู ลักษณะเป็นยำเส้น เสิร์ฟพร้อมน้ำแกงโหมะน์ฮี่นก้า มะเขือเทศดิบหั่น ถั่วแขกหั่น โรยหน้าด้วยถั่วลูกไก่ทอด และกระเทียมเจียว
โหมะน์ตีแบบย่างกุ้ง (ရန်ကုန်မုန့်တီ) เป็นโหมะน์ตีของเมืองย่างกุ้ง มีลักษณะที่คล้ายคลึงกับแบบยะไข่เป็นอย่างมาก หากแต่ต่างตรงที่จะเติมน้ำมันลงไปมากกว่า
โหมะน์ตีแบบโยดะยา (ယိုးဒယားမုန့်တီ) เป็นโหมะน์ตีของเชลยจากอาณาจักรอยุธยาในเมืองมัณฑะเลย์เมื่อราวคริสต์ศตวรรษที่ 17 น้ำราดทำจากปลาแทนเนื้อสัตว์ นำเส้นขนมจีนมาหั่นเป็นชิ้นคลุกเข้ากับน้ำมันขมิ้น เสิร์ฟพร้อมหอมเจียวและถั่วฝักยาวดิบ ส่วนโหมะน์ตีแบบโยดะยาที่ย่านมินตาซุ เสิร์ฟพร้อมกับแป้งถั่ว กุ้งแห้ง และน้ำเกรวีเข้มข้น
ผัดซีอิ๊ว

ผัดซีอิ๊ว
ผัดซีอิ๊ว หรือ ก๋วยเตี๋ยวผัดซีอิ๊ว เป็นอาหารยอดนิยมที่มีขายทั่วไปในประเทศไทย เป็นอาหารที่มักจะเป็นเมนูของทุกร้านอาหารตามสั่ง โดยส่วนใหญ่แล้วร้านใดที่ขายราดหน้าจะมีขายผัดซีอิ๊วควบคู่กันไปด้วย ลักษณะการปรุงคล้ายก๋วยเตี๋ยวคั่วไก่ แต่จะใส่ซีอิ๊วดำหวาน และใช้ผักคะน้าเป็นวัตถุดิบในการปรุง
เส้นก๋วยเตี๋ยวที่ใช้เป็นส่วนใหญ่คือเส้นใหญ่และเส้นหมี่ ไม่นิยมใช้เส้นเล็กและบะหมี่ ยกเว้นในภาคใต้ที่มีใช้บะหมี่ร่วมด้วย ผักที่นิยมใส่จะมีแต่คะน้าเพียงอย่างเดียว เนื้อสัตว์ที่นิยมคือไก่และหมู ไม่นิยมใส่ปลาหมึก โดยทั่วไปมักใส่ไข่ด้วย ปรุงรสด้วยซีอิ๊วดำ น้ำตาล น้ำปลา นำไปผัดในกระทะไฟแรง รสชาติโดยทั่วไปของผัดซีอิ๊วจะออกหวานนำ
ในปี พ.ศ. 2556 เว็บไซต์ CNNgo.com เผยแพร่ผลสำรวจพบว่า ผัดซีอิ๊วเป็นอาหารไทยอันดับ 1 ที่นักท่องเที่ยวรับประทานมากที่สุด
จ๋าเจี้ยงเมี่ยน

| --- | --- |

ประเภท: บะหมี่
แหล่งกำเนิด:  จีน
ภูมิภาค: มณฑลชานตง
ส่วนผสมหลัก: เส้นบะหมี่ เนื้อบด ผัก และจ๋าเจี้ยง (ซอสถั่วเหลืองหมักแบบข้น)
 ตำราอาหาร: จ๋าเจี้ยงเมี่ยน   สื่อ: จ๋าเจี้ยงเมี่ยน
จ๋าเจี้ยงเมี่ยน (จีน: 炸醬面; พินอิน: zhájiàngmiàn) หรือจ้าเจี้ยงเมี่ยน (พินอิน: zhàjiàngmiàn) เป็นอาหารประเภทบะหมี่ที่มีต้นกำเนิดมาจากมณฑลชานตง ประเทศจีน และแพร่หลายไปทั่วประเทศจีนและประเทศใกล้เคียงในเอเชียตะวันออกได้แก่เกาหลีและญี่ปุ่น ซึ่งตำรับจ๋าเจี้ยงเมี่ยนในแต่ละพื้นที่จะแตกต่างกันออกไป ชื่อ "จ๋าเจี้ยงเมี่ยน" แปลตรงตัวว่า "บะหมี่ซอสผัด" ส่วนประกอบหลักของจ๋าเจี้ยงเมี่ยนได้แก่เส้นบะหมี่ชนิดหนาทำจากแป้งสาลี ซอสจ๋าเจี้ยงซึ่งทำจากถั่วเหลืองหมักและผัดรวมกับเนื้อบดหรือหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ และผัก
ประวัติ

จ๋าเจี้ยงเมี่ยนมีต้นกำเนิดจากมณฑลชานตง ต้นกำเนิดของอาหารชนิดนี้ไม่ชัดเจนนัก มีเพียงตำนานที่เล่าสืบต่อกันมาว่าในช่วงสงครามกับพันธมิตรแปดชาติ ขณะที่พระราชวังต้องห้ามกำลังถูกกองทัพของพันธมิตรแปดชาติเข้าปิดล้อม พระนางซูสีไทเฮาและจักรพรรดิกวังซฺวี่เสด็จลี้ภัยพร้อมข้าราชบริพารไปยังซีอาน ระหว่างทาง หลี่ เหลียนอิง ขันทีผู้ทรงอิทธิพลในรัชสมัยของจักรพรรดิกวังซฺวี่ได้กลิ่นอาหารจากร้านจ๋าเจี้ยงเมี่ยน หลี่ เหลียนอิงทูลต่อพระนางซูสีไทเฮาและจักรพรรดิกวังซฺวี่เกี่ยวกับร้านอาหาร ทั้งสองพระองค์จึงรับสั่งให้หยุดขบวนและพักรับประทานอาหาร ทุกคนต่างพอใจรสชาติของจ๋าเจี้ยงเมี่ยนเป็นอย่างมากจนยอมสั่งเพิ่มอีกหนึ่งชาม ก่อนจะเดินทางต่อไป พระนางซูสีไทเฮาได้มีพระราชบัญชาให้หลี่ เหลียนอิงเชิญพ่อครัวผู้ปรุงจ๋าเจี้ยงเมี่ยนเข้าไปในวังหลังสงครามสงบ จ๋าเจี้ยงเมี่ยนจึงเข้าสู่กรุงปักกิ่งและแพร่หลายไปทั่วประเทศจีนนับแต่นั้น
ตำรับ > จีน (นอกมณฑลชานตง) และไต้หวัน

จ๋าเจี๋ยงเมี่ยนได้รับความนิยมแพร่หลายทั่วประเทศจีน สูตรของจ๋าเจี้ยงเมี่ยนในภูมิภาคต่าง ๆ ของจีนจะแตกต่างกันออกไป ซอสจ๋าเจี้ยงแบบปักกิ่งจะเน้นรสเค็ม ในขณะที่ซอสจากบริเวณอื่น ๆ ในจีนและไต้หวันจะหวานกว่าเนื่องจากใช้น้ำตาลและแป้งเพิ่มเพื่อให้ข้น ซอสจ๋าเจี้ยงจากมณฑลเสฉวนจะดัดแปลงให้เข้ากับวัฒนธรรมของชาวเสฉวนโดยเพิ่มรสเผ็ดเข้าไปด้วย ไม่มีข้อกำหนดตายตัวว่าผักชนิดใดควรใช้ ขึ้นอยู่กับฤดูกาลนั้น ๆ ว่ามีผักชนิดใด เนื้อสัตว์ที่นิยมใช้โดยส่วนใหญ่คือเนื้อหมูติดมัน อย่างไรก็ตาม มุสลิมชาวจีนที่อาศัยอยู่ทางภาคเหนือจะนิยมใช้เนื้อวัวหรือแกะแทนตามข้อห้ามทางศาสนา เส้นบะหมี่ที่ใช้ทำจากแป้งสาลีเนื่องจากสภาพภูมิศาสตร์ในแถบตอนเหนือของจีนทำให้ข้าวสาลีเติบโตได้ดีกว่าข้าวเจ้า ขนาดความกว้างประมาณ 5 มิลลิเมตรและหนาประมาณ 2-3 มิลลิเมตร
ตำรับ > เกาหลี

ดูเพิ่ม: จาจังมย็อน
จ๋าเจี้ยงเมี่ยนแพร่เข้าไปสู่คาบสมุทรเกาหลีโดยชาวมณฑลชานตง บางส่วนเป็นแรงงานที่เดินทางไปทำงานในเกาหลี ในขณะที่บางส่วนอพยพด้วยหลายสาเหตุ ได้แก่ถูกจักรวรรดิเยอรมันเข้ายึดครอง สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองซึ่งจักรวรรดิญี่ปุ่นเข้ายึดครองมณฑลชานตงแทนเยอรมัน และความขัดแย้งในสงครามกลางเมืองจีนระหว่างพรรคก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศจีน ชาวชานตงอพยพบางส่วนประกอบกิจการร้านอาหารเพื่อดำรงชีวิต จ๋าเจี้ยงเมี่ยนที่ขายในเกาหลีนั้นถูกปรับปรุงรสชาติให้เข้ากับอาหารเกาหลีและเป็นที่รู้จักในเกาหลีว่า "จาจังมย็อน" โดยซอสที่ใช้ในจาจังมย็อนจะทำจากชุนจังซึ่งใช้ถั่วเหลืองคั่วก่อนแล้วนำไปหมักและเติมแป้งข้าวโพด ทำให้ซอสจาจังมย็อนมีสีเข้มกว่า รสหวานกว่า และข้นกว่าซอสจ๋าเจี้ยงแบบจีน
ตำรับ > ญี่ปุ่น

จ๋าเจี้ยงเมี่ยนในญี่ปุ่นจะเรียกว่าจาจาเม็งโดยใช้มิโซะเป็นส่วนประกอบหลักในซอส บางครั้งนิยมใช้เส้นอูดงแทน จาจาเม็งเป็นอาหารขึ้นชื่อของเมืองโมริโอกะ จังหวัดอิวาเตะ โดยถือว่าเป็นหนึ่งใน "สามสุดยอดบะหมี่แห่งโมริโอกะ" ร่วมกับเรเม็ง (บะหมี่แบบเย็นกินคู่กับผลไม้เช่นแตงโมหรือสับปะรด) และวังโกะโซบะ (โซบะในชามเล็กและนิยมรับประทานในรูปแบบการแข่งขันกินจุให้ได้จำนวนมากชามที่สุด)
ระนาดแก้ว

ระนาดแก้ว เป็นระนาดชนิดหนึ่ง ไม่ปรากฏว่าเริ่มมีในสมัยใด ในตำนานเรื่องมโหรีปี่พาทย์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพระบุไว้ตอนหนึ่งว่า
"ในสมัยรัชกาลที่ 1 กรุงรัตนโกสินทร์ ได้เพิ่มเครื่องมโหรีขึ้น แต่ทำขนาดย่อมให้สมกับผู้หญิงเล่น เติมระนาดไม้กับระนาดแก้ว อีกสองอย่าง มโหรีวงหนึ่งเป็น 8 คน มาในสมัยรัชกาลที่ 2 เลิกระนาดแก้วเสียใช้ฆ้องวงแทน..."
ส่วนประกอบของระนาดแก้วนั้น มีรายละเอียดบอกไว้แต่เพียงว่า รางระนาดทำด้วยไม้รัก มีลูกระนาดทำจากแก้วจำนวน 16 ลูก ซึ่งแต่เดิมระนาดแก้วใช้ในวงมโหรี แต่ภายหลังได้ถูกตัดออกจากวง เนื่องจากเสียงเบาและแตกง่าย
ไทรโลไบต์

| ไทรโลไบต์ ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ยุคแคมเบรียนตอนต้น – ยุคเพอร์เมียนตอนปลาย, 521–251> 9Ma  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N      |
| --- | --- |

Kainops invius, ยุคดีโวเนียนตอนต้น

Paradoxides sp., ยุคแคมเบรียนตอนปลาย

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์ขาปล้อง Arthropoda
ไม่ได้จัดลำดับ:: †Artiopoda Artiopoda
ไฟลัมย่อย:: †Trilobitomorpha Trilobitomorpha
ชั้น:: †ไทรโลไบต์ Trilobita Walch, 1771

อันดับ
 Agnostida  Asaphida  Corynexochida  Harpetida  Redlichiida  Lichida  Odontopleurida  Phacopida  Proetida  Ptychopariida
ไทรโลไบต์ (อังกฤษ: Trilobite; สามพู) เป็นสัตว์ทะเลที่มีรยางค์เป็นข้อปล้องในไฟลัมอาร์โธรโพดา ในชั้น “ไทรโลไบตา” เริ่มปรากฏครั้งแรกในยุคแคมเบรียนตอนต้นและชุกชุมในมหายุคพาลีโอโซอิกตอนต้นก่อนที่จะเริ่มต้นลดจำนวนลงและสูญพันธุ์ไปในที่สุด โดยระหว่างช่วงเหตุการณ์การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ในช่วงยุคดีโวเนียนตอนปลายไทรโลไบต์ทุกอันดับได้สูญพันธุ์ไปยกเว้นแต่เพียงอันดับพรีเอตทิดา และไทรโลไบต์ก็ได้สูญสิ้นเผ่าพันธุ์ไปทั้งหมดเมื่อสิ้นยุคเพอร์เมียนประมาณ 250 ล้านปีมาแล้ว
ไทรโลไบต์เป็นซากดึกดำบรรพ์ที่เป็นที่รู้จักกันกว้างขวางและอาจจะเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่มีชื่อเสียงเป็นอันดับสองรองจากไดโนเสาร์ เมื่อไทรโลไบต์ได้ปรากฏขึ้นครั้งแรกในช่วงต้นของยุคแคมเบรียนก็เกิดการแตกแขนงเผ่าพันธุ์อย่างรวดเร็วและแผ่ขยายแพร่พันธุ์ไปกว้างขวาง เนื่องด้วยความหลากหลายในสายพันธุ์และมีเปลือกกระดองที่ง่ายต่อการกลายเป็นซากดึกดำบรรพ์จึงได้พบเป็นซากดึกดำบรรพ์ได้มากกว่า 17,000 ชนิดในช่วงตลอดมหายุคพาลีโอโซอิก ไทรโลไบต์มีความสำคัญในการวิจัยทางด้านการลำดับชั้นหินทางชีวภาพ บรรพชีวินวิทยา และเพลทเทคโทนิก ไทรโลไบต์ถูกจัดให้อยู่ในไฟลัมอาร์โธรโพดา ไฟลัมย่อยชีสโซราเมีย  อยู่ในเหนือชั้นอะราชโนมอร์ฟา (เทียบเคียงได้กับ อะราชนาต้า) แต่ก็พบว่ามีผู้จัดจำแนกที่แตกต่างไปจากนี้
ไทรโลไบต์ต่างชนิดกันก็มีรูปแบบการดำรงชีวิตที่แตกต่างกันไป บางกลุ่มก็อาศัยอยู่ตามพื้นท้องทะเล อาจเป็นนักล่า กินของเน่า หรือดูดกรองอาหารจากน้ำทะเล บางกลุ่มก็ดำรงชีวิตด้วยการว่ายน้ำและกินแพลงตอนเป็นอาหาร การดำรงชีวิตทั้งหลายก็จะคล้ายกับสัตว์ทะเลปัจจุบันที่อยู่ในไฟลั่มนี้ทั้งหลายยกเว้นไม่เป็นพวกพาราสิต ไทรโลไบต์บางกลุ่ม (โดยเฉพาะอย่างยิ่งพวกที่อยู่ในวงศ์โอลีนิดา) ถูกเข้าใจว่าได้วิวัฒนาการมีความสัมพันธ์แบบซิมไบโอติกกับแบคทีเรียที่กินกำมะถันจากอาหารที่ตนได้รับมา
ประวัติวิวัฒนาการ

ด้วยการที่มีการค้นพบไทรโลไบต์เป็นซากดึกดำบรรพ์จำนวนมากมายจากทั่วโลกนับเป็นพันๆสกุลนั้น ทำให้อนุกรมวิธานและประวัติวิวัฒนาการของไทรโลไบต์มีความไม่ค่อยแน่นอนเป็นอย่างมาก การจำแนกไทรโลไบต์อย่างเป็นระบบจำนวน 9 อันดับยังมีทัศนะที่แตกต่างกันไปอย่างกว้างขวางที่ช่วยไม่ได้ที่ว่าอาจจำเป็นจะต้องมีการปรับเปลี่ยนแต่งเติมข้อมูลกันอีกต่อไป ยกเว้นสมาชิกในอันดับฟาคอพปิดาที่สมาชิกไทรโลไบต์ทั้งหลายปรากฏขึ้นก่อนสิ้นยุคแคมเบรียน นักวิทยาศาสตร์ทั้งหลายเชื่อว่าไทรโลไบต์อันดับเรดไลคิไอดาและโดยเฉพาะอย่างยิ่งอันดับย่อยเรดไลคิไอนามีลักษณะที่เป็นบรรพบุรุษของอันดับอื่นๆทั้งหลายแต่อาจยกเว้นอันดับย่อยแอคโนสตินา ขณะที่บางตำราได้กล่าวถึงประวัติวิวัฒนาการของไทรโลไบต์ว่าอันดับย่อยเรดไลคิไอนาทำให้เกิดอันดับคอรีเนกโซชิดาและอันดับไพโชพาริไอดาในช่วงยุคแคมเบรียนตอนต้น ส่วนอันดับไลคิดาไม่สืบทอดมาจากอันดับเรดไลคิไอดาก็สืบทอดมาจากอันดับคอรีเนกโซชิดาในช่วงยุคแคมเบรียนตอนกลาง อันดับไพโชพาริไอดาถือเป็นอันดับที่มีปัญหามากที่สุดสำหรับการจำแนกไทรโลไบต์ ในปี ค.ศ. 1959 ตำราด้านบรรพชีวินวิทยาสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง (ทริทิส) ได้จัดอันดับไพโชพาริไอดาไว้ซึ่งเดี๋ยวนี้ได้แยกออกเป็นอันดับไพโชพาริไอดา เอแซพปิดา พรีเอตทิดา และ ฮาร์เพตทิดา  ชั้นย่อยลิโบรสโตมาซึ่งตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1990 โดยได้รวมเอาอันดับต่างๆเหล่านี้โดยอาศัยลักษณะที่เก่าแก่โบราณร่วมกันของไฮโปสโตม อันดับที่ตั้งขึ้นใหม่ล่าสุดของไทรโลไบต์ทั้ง 9 อันดับก็คืออันดับฮาร์เปตทิดาถูกตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2002 ส่วนต้นตระกูลของอันดับฟาคอพปิดานั้นถือว่ายังไม่ชัดเจน
การตั้งชื่อ

“ไทรโลไบต์” (หมายถึง “สามพู”) ถูกตั้งชื่อตามจำนวนพูในแนวลำตัว ประกอบด้วย พูแกนกลางหนึ่งพู และพูด้านข้างของแกนทั้งสองที่สมมาตรกัน (รูปที่ 1) ขณะที่ลำตัวของไทรโลไบต์ก็ถูกแบ่งออกเป็นสามส่วนหลักๆคือ เซฟาลอน (หัว) ที่เป็นที่อยู่ของตา ปาก และหนวด ธอแรกซ์ที่ประกอบด้วยปล้องข้อเรียงเป็นชุด (ที่บางสายพันธุ์ขดงอลำตัวได้) และพายกิเดียม (หาง) ดูรูปที่ 2
อาจคาดหมายได้ว่ากลุ่มของสัตว์ที่ประกอบขึ้นมากกว่า 1,500 สกุลและ 17,000 ชนิดนั้นจะทำให้การบรรยายรูปร่างลักษณะของไทรโลไบต์มีความสลับซับซ้อน “ไทรโลไบต์” หมายถึง “สามพู” ถูกตั้งชื่อขึ้นตามรูปร่างลำตัวที่มีสามพู คือพูแกนกลางและอีกสองพูด้านข้างทั้งสองของพูแกนกลางที่สมมาตรกันกับแกนกลาง (รูปที่ 1) ขณะเดียวกันไทรโลไบต์ก็มีลำตัวแบ่งออกเป็น 3 ส่วนคือ เซฟาลอน (หัว) ที่ประกอบด้วยตาทั้งสอง ส่วนของปาก และหนวด ธอแรกซ์ซึ่งประกอบด้วยชุดของปล้องหลายชุดเรียงรายต่อเนื่องกัน และพายกิเดียม(หาง) ดังรูปที่ 2 การบรรยายลักษณะความแตกต่างระหว่างไทรโลไบต์ชนิดต่างๆกันนั้น ปรกติจะกล่าวถึงลักษณะในขนาดและรูปร่างของเซฟาลอนซึ่งจัดแสดงไว้ในรูปที่ 3 และรูปที่ 4
ลักษณะทางกายภาพ

เมื่อไทรโลไบต์ถูกค้นพบ จะไม่เป็นเพียงพบแค่ส่วนเปลือกกระดองภายนอกเท่านั้น (ปรกติจะอยู่ในสภาพที่ไม่สมบูรณ์) แต่จะยังรวมหมายถึงมักจะพบในจำนวนเล็กน้อยอีกด้วย มีเพียงไม่กี่แห่งที่เป็นแหล่งค้นพบที่สมบูรณ์ (Lagerstätten) ที่ยังมีส่วนเนื้อเยื่ออ่อน (ขา เหงือก กล้ามเนื้อและท่อย่อยอาหาร) ร่องรอยปริศนาของโครงสร้างอื่นๆ (เช่น รายละเอียดของโครงสร้างตา) และรวมถึงเปลือกกระดองภายนอก
ไทรโลไบต์มีลำตัวยาวได้ตั้งแต่ 1 มม. ไปจนยาวได้ถึง 72 ซม. แต่ขนาดทั่วๆไปจะอยู่ระหว่าง 3 ถึง 10 ซม. ไทรโลไบต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกคือ “ไอโซเตลลุส เร็กซ์” ถูกค้นพบในปี ค.ศ. 1998 โดยนักวิทยาศาสตร์ชาวแคนาดา พบอยู่ในหินยุคออร์โดวิเชียนแถบชายฝั่งของอ่าวฮัดสัน
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก

เปลือกกระดองด้านนอกประกอบด้วยแร่แคลไซต์และแคลเซียมฟอสเฟตในแลตติซโปรตีนของไคตินที่ปกคลุมเป็นกระดองหลังด้านบนของไทรโลไบต์และโค้งพับมนเกิดเป็นขอบเล็กๆลงใต้กระดองเรียกว่า “เด้าเบลอร์” เปลือกกระดองด้านนอกของไทรโลไบต์ถูกแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ เซฟาลอนประกอบด้วยปล้องพรีออรัลสองปล้องและปล้องโพสต์ออรัลสี่ปล้องแรกที่หลอมเข้าหากัน ธอแรกซ์ประกอบด้วยปล้องหลายปล้องที่แยกออกจากกันโดยอิสระ และพายกิเดียมที่ประกอบด้วยหลายปล้องสุดท้ายที่หลอมเข้าหากันกับเทลสันเกิดเป็นหาง
ระหว่างการลอกคาบ (โมลติ้ง) โดยทั่วไปแล้วเปลือกกระดองด้านนอกจะแยกระหว่างส่วนเซฟาลอนกับส่วนธอแรกซ์ ไทรโลไบต์ทั้งหมดมีเส้นรอยเชื่อมพื้นผิวบนเซฟาลอนซึ่งมีส่วนช่วยในการลอกคาบ
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > เซฟาลอน

เซฟาลอนของไทรโลไบต์มีลักษณะแปรผันและมีความสลับซับซ้อนเป็นอย่างมาก กลาเบลลาทำให้เกิดเป็นรูปโดมที่ด้านใต้ซึ่งเป็นที่อยู่ของกระเพาะอาหาร พื้นผิวด้านล่างของเซฟาลอนมักพบว่ามีร่องรอยแผลเป็นที่เป็นที่ยึดเกาะของกล้ามเนื้อและการปรากฏของไฮโปสโตม (เป็นแผ่นเปราะเล็กๆอันหนึ่งซึ่งเป็นที่ตั้งของปากและกระเพาะอาหาร) ไฮโปสโตมมีลักษณะแปรผันเป็นอย่างมาก บางครั้งก็พบว่าถูกรองรับด้วยแผ่นเมมเบรน บางครั้งก็พบว่าหลอมอยู่บนเด้าเบลอร์ที่มีรูปร่างของขอบรอบนอกเหมือนกับกาเบลลาข้างบนเป็นอย่างมาก (คอนเตอร์มิแนนต์)  หรือบางครั้งก็หลอมติดกับเด้าเบลอร์ที่มีรูปร่างของขอบนอกที่แตกต่างไปจากกาเบลลาอย่างชัดเจน (อิมเพนเดนต์) ความแปรผันในรูปร่างและที่ตั้งของไฮเปอสโตมได้รับการบันทึกไว้จำนวนมาก
ขอบของเซฟาลอนในอับดับฮาร์เพตทิดามีขนาดเกินจริงเป็นอย่างมาก ส่วนในชนิดอื่นๆพบว่ามีการปูดนูนบวมออกของพื้นที่ด้านหน้ากาเบลลาที่เข้าใจว่าเป็นกระเปาะถุงไข่ของไทรโลไบต์
ตามีองค์ประกอบที่ซับซ้อนสูงมากที่เป็นอีกลักษณะหนึ่งที่ชัดเจนของเซฟาลอน รูปที่ 3 แสดงสัญฐานวิทยาทั้งหมดของเซฟาลอน แก้มอยู่ที่พูด้านข้างของแต่ละด้านของกาเบลลาที่อยู่บนส่วนแกนกลาง เมื่อไทรโลไบต์ลอกคราบหรือล้มตายลง ส่วนของไลบริกินี (หรือที่รู้จักกันว่าแก้ม) จะหลุดออกไปแล้วทำให้คลานิเดียม (กลาเบลลา + ฟิกซิจีนี) ปรากฏออกมาให้เห็น รูปที่ 4 ได้แสดงรายละเอียดของเซฟาลอน
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > ธอแร็กซ์

ธอแรกซ์เป็นชุดของปล้องที่เรียงต่อกันอยู่ระหว่างเซฟาลอนกับพายกิเดียม จำนวนปล้องจะแปรผันระหว่าง 2 ถึง 61 โดยส่วนใหญ่จะอยู่ระหว่าง 2 ถึง 16 แต่ละปล้องประกอบไปด้วยวงแหวนแกนกลางและพลูรีด้านข้างทั้งสองทำหน้าที่ปกป้องแขนขาและเหงือก ส่วนของพลูรีบางทีอาจถูกย่อให้เล็กลงเพื่อทุ่นน้ำหนัก หรือบางทีอาจขยายออกเป็นหนามยาวยื่นออกไป อะโพเดมีสเป็นกระเปาะที่ยื่นออกมาที่ด้านใต้เป็นที่ซึ่งกล้ามเนื้อขาทั้งหมดยึดเกาะ แม้ว่ากล้ามเนื้อขาบางชุดจะยึดเกาะที่เปลือกกระดองด้านนอกโดยตรง
การแยกแยะตำแหน่งปลายสุดของธอแรกซ์กับตำแหน่งเริ่มต้นของพายกิเดียมอาจพบว่าเป็นปัญหา และการนับจำนวนปล้องก็อาจพบกับปัญหานี้เช่นกัน
พบซากดึกดำบรรพ์ไทรโลไบต์บ่อยครั้งที่มีการขดงอลำตัวขึ้นเหมือนกับตัววูดไลซ์ (woodlice) ปัจจุบัน เพื่อเป็นการป้องกันตัว หลักฐานชี้ให้เห็นว่าการขดงอลำตัวช่วยป้องกันตัวเองของพวกอาร์โธพอด
ไทรโลไบต์บางชนิดมีกระดองปกคลุมทั้งลำตัว เช่น “ฟาคอพส์” ขณะที่บางชนิดอื่นๆกลับมีพลูรีเป็นหนามยื่นยาวออกไป เช่น “เซเรโนเปลติส” หรือมีพายกิเดียมเล็ก เช่น “พาราด๊อกซิดีส” ทำให้เกิดช่องว่างด้านข้างหรือระหว่างเซฟาลอนกับพายกิเดียม   แม้แต่ในแอกโนสติดที่ส่วนของธอแรกซ์มีเพียงสองปล้อง กระบวนการขดงอลำตัวของไทรโลไบต์นี้ต้องการการขับเคลื่อนของกล้ามเนื้อที่ซับซ้อนในการที่จะขดงอและการคืนกลับสู่สภาพแบนราบดังเดิม ในพวก ”ฟาคอพส์” พลูรีจะเกยแผ่นผิวหน้าเรียบแผ่นหนึ่งเพื่อให้ผนึกชิดกันกับเด้าเบลอร์ บนเด้าเบลอร์มีบากแพนเดอเรียนหรือเป็นปุ่มนูนออกไปบนแต่ละปล้องเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการหมุนเกินจำกัดของแต่ละปล้อง มัดกล้ามเนื้อด้านข้างขนาดยาวถูกยื่นออกไปจากเซฟาลอนออกไปตามแนวตรงแกนกลางลงไปถึงพายกิเดียมโดยยึดติดกับวงแหวนแกนกลางต่างๆทำให้เกิดการขดงอลำตัวขณะที่แยกมัดกล้ามเนื้อบนขาทั้งหลายที่หดพับออกไป
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > พายกิเดียม

พายกิเดียมประกอบไปด้วยข้อปล้องต่างๆและปลายหาง (เทลสัน) หลอมเข้าหากันเกิดเป็นหาง ข้อปล้องของพายกิเดียมจะเหมือนกับข้อปล้องของธอแร็กซ์ที่มีขาและเหงือกแต่ไม่ต่อเป็นข้อข้อ ไทรโลไบต์อาจจำแนกออกเป็นประเภทย่อยตามลักษณะของพายกิเดียมว่าเป็น “ไมโครพายกัส” (พายกิเดียมเล็กกว่าเซฟาลอน) “ไอโซพายกัส” (พายกิเดียมมีขนาดเท่ากับเซฟาลอน) หรือ “มาโครพายกัส” (พายกิเดียมใหญ่กว่าเซฟาลอน)
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > โปรโซปอน (ลวดลายสลักบนพื้นผิวกระดอง)

เปลือกกระดองด้านนอกของไทรโลไบต์แสดงลักษณะที่หลากหลายในโครงสร้างเกล็ดเล็กๆที่เรียกกันว่าโปรโซปอน โปรโซปอนจะไม่รวมถึงเกล็ดขนาดใหญ่ที่พบกระจายตัวอยู่บนผิวคิวติเคิล (อย่างเช่น หนามด้านข้างที่กลวง) แต่หมายถึงเฉพาะลักษณะที่เป็นเกล็ดขนาดจิ๋ว อย่างเช่น หนามเล็ก ตุ่มนูนรูปโดม ตุ่มนูนเป็นเม็ด หลุม สัน และรูพรุน หน้าที่ที่แท้จริงของโปรโซปอนนั้นยังไม่ได้วิเคราะห์ผลออกมาแต่อาจจะทำให้เกิดความแข็งแรงในโครงสร้าง หลุมหรือขนประสาทรับรู้ ป้องกันศัตรูและเพื่อการรักษาระดับอากาศในระหว่างทำการขดงอลำตัว
มีกรณีตัวอย่างหนึ่งคือ โครงสร้างตาข่ายของสันนูนลำเลียงอาหาร (พบเห็นได้ง่ายในไทรโลไบต์ยุคแคมเบรียน) ซึ่งอาจไม่เป็นท่อสำหรับย่อยอาหารก็เป็นท่อหายใจในส่วนของเซฟาลอนและส่วนอื่นๆ  ช่วงต่อมาจากนั้น ไทรโลไบต์ได้พัฒนาคิวติเคิลให้หนาขึ้น (ทำให้เห็นโปรโซปอนลำเลียงอาหารได้ยากขึ้น) เพื่อป้องกันตัวจากนักล่าของพวกเซฟาโลพอด
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > สไปน์

ไทรโลไบต์บางกลุ่มอย่างเช่นในกลุ่มของอันดับไลคิดาได้วิวัฒนาการสร้างรูปแบบโครงสร้างสไปน์ที่ซับซ้อนในช่วงจากยุคออร์โดวิเชียนจนถึงสิ้นยุคดีโวเนียน ชิ้นตัวอย่างหลายชิ้นพบที่หมวดหินฮามาร์ลักห์แดด ที่อัลนิฟ ในมอรอคโค ชิ้นตัวอย่างเหล่านี้ควรให้ความใส่ใจอย่างจริงจังในปัญหาเรื่องการลอกเลียนปลอมแปลงและทำเทียมซึ่งพบว่าที่ผ่านมามีการกระทำในเชีงพานิชย์ ไทรโลไบต์ที่มีสไปน์งดงามถูกค้นพบในรัสเซียตะวันตก โอกลาโฮมา สหรัฐอเมริกา และออนตาริโอ แคนาดา รูปแบบของสไปน์เหล่านี้เป็นไปได้ว่าอาจเป็นเพื่อการป้องกันตัวดังที่พบปรากฏในวิวัฒนาการของปลา
ไทรโลไบต์บางกลุ่มจะมีเขาที่ส่วนหัวเหมือนกับที่พบในแมลงปีกแข็งในปัจจุบัน ด้วยขนาด ตำแหน่งที่ตั้ง และรูปร่างของมันดูเหมือนว่าโครงสร้างเขาเหล่านี้จะใช้ในการจับคู่ผสมพันธุ์ จึงทำให้ไทรโลไบต์ในกลุ่มของแอสพิดา วงศ์ราพิโอโฟริดา เป็นตัวอย่างที่ดีแรกสุดในพฤติกรรมนี้
สรุปแล้ว ดูเหมือนว่าจะสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับไทรโลไบต์อื่นๆได้ด้วย อย่างเช่นในไทรโลไบต์กลุ่มฟาคอปิด สกุล “วอลลิเซอรอพส์” ที่ได้พัฒนาเป็นสามเขาอย่างงดงาม
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > ขาและเหงือก

ไทรโลไบต์มีพรีออรัลเพียงคู่เดียว (แอนเทนนา) หรือไม่ก็ระยางไบราเมียสที่แยกแยะชนิดไม่ได้ ขาเดิน (เอ๊กโซโปไดต์) มี 6 ข้อเหมือนกับอาร์โธปอดรุ่นแรกๆอื่นๆ ข้อแรกจะมีขาเดินคล้ายขนหรือกิ่งก้านของเหงือกซึ่งใช้ในการหายใจ และบางชนิดก็ใช้ว่ายน้ำ ข้อสุดท้ายมีอุ้งเล็บหนึ่งอันและตะขอด้านข้าง 2 อันติดกันอยู่  มีชิ้นตัวอย่างมากมายของขนบนขาซึ่งเข้าใจว่าพัฒนาขึ้นมาในการหาอาหารหรือเป็นอวัยวะประสาทสัมผัสเพื่อช่วยในการเดิน
ลักษณะทางกายภาพ > เปลือกกระดองด้านนอก > ท่อย่อยอาหาร

ปากของไทรโลไบต์อยู่ที่ขอบด้านหลังของฮายโปสโตม ทางด้านหน้าของขาคู่หน้าติดอยู่กับเซฟาลอน ปากจะมีอีโซฟากัสขนาดเล็กเชื่อต่อไปยังกระเพาะอาหารซึ่งอยู่ถัดไปทางด้านหน้าของปากใต้กลาเบลลา ส่วนลำไส้จะโยงกลับไปยังส่วนของพายกิเดียม
อวัยวะรับความรู้สึก

ไทรโลไบต์จำนวนมากที่มีตา และมีหนวดที่อาจมีไว้ใช้รับรสและดมกลิ่น ไทรโลไบต์บางกลุ่มไม่มีตาอาจเนื่องมาจากอาศัยอยู่ในทะเลลึกที่แสงส่องไปไม่ถึง ขณะที่ไทรโลไบต์อื่นๆอย่าง “ฟาคอพส์ รานา” มีดวงตาขนาดใหญ่ใช้มองเห็นได้ดีในน้ำที่เต็มไปด้วยนักล่า
อวัยวะรับความรู้สึก > หนวด

คู่ของหนวดในไทรโลไบต์ทั้งหมด (แต่พบเป็นซากดึกดำบรรพ์ได้น้อย) มีความยืดหยุ่นสูงที่สามารถหดกลับได้ในช่วงที่ไทรโลไบต์ขดงอลำตัว หนวดของไทรโลไบต์ก็อาจจะหมือนกับหนวดของอาร์โธพอดในปัจจุบันที่ใช้ในการสัมผัสรู้สึกถึงการไหลของน้ำ ความร้อน เสียง และโดยเฉพาะอย่างยิ่งกลิ่นหรือรส