stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
โขน
หัวโขน

บทความหลัก: หัวโขน
หัวโขนเป็นงานศิลปะชั้นสูง ใช้สำหรับสวมครอบศีรษะ ปิดบังส่วนหน้าของผู้แสดงอย่างมิดชิด เป็นศิลปวัตถุประเภทประณีตศิลป์ และงานศิลปะที่ได้รับการสร้างสรรค์ขึ้นอย่างวิจิตรตระการตาเช่นเดียวกับเครื่องแต่งกาย ประณีตบรรจงตามแบบช่างไทย มีรูปลักษณะสวยงาม ลักษณะคล้ายหน้ากาก แตกต่างตรงที่เป็นการสร้างจำลองรูปทรงใบหน้าและศีรษะทั้งหมด เจาะช่องเป็นรูกลมที่นัยน์ตาของหัวโขน ให้ตรงกับนัยน์ตาของผู้แสดงเพื่อการมองเห็น แบ่งเป็น 2 ประเภทคือหัวโขนสำหรับใช้ในการแสดง หมายความถึงหัวโขนที่สื่อถึงตัวละครนั้น ๆ เช่น พระ ยักษ์ เทวดา วานรและสัตว์ต่าง ๆ สร้างขึ้นด้วยกรรมวิธีแบบโบราณ ตามเอกลักษณ์ของหัวโขนที่ถูกต้องและสมบูรณ์แบบของศิลปะไทย และหัวโขนที่ใช้สำหรับเป็นของประดับตกแต่งหรือของที่ระลึก หมายความถึงหัวโขนที่ทำขึ้นโดยการหล่อ ปั้น ฉีดและขึ้นรูปด้วยพลาสติกหรือกรรมวิธีอื่น ๆ ลงรักปิดทอง ประดับกระจก
หัวโขนที่ใช้สำหรับแสดง แบ่งเป็นประเภทต่าง ๆ ตามลักษณะของตัวละครคือ หัวโขนพงศ์นารายณ์ ประกอบด้วยเผ่าพงศ์วงศ์กษัตริย์แห่งกรุงอโยธยา หัวโขนพรหมพงศ์และอสูรพงศ์ ประกอบด้วยพรหมผู้สร้างกรุงลงกาและอสูรพงศ์ในกรุงลงกา หัวโขนมเหศวรพงศ์ ประกอบด้วยพระอิศวร พระนารายณ์ พระพรหมและเทวดาต่าง ๆ หัวโขนฤๅษี ประกอบด้วยฤๅษีผู้สร้างกรุงอโยธยา ฤๅษีที่พระราม พระลักษมณ์และนางสีดาพบเมื่อคราวเดินดง หัวโขนวานรพงศ์ ประกอบด้วยพญาวานร วานรสิบแปดมงกุฎ เสนาวานร วานรเตียวเพชร วานรจังเกียงและพลลิงหรือเขนลิง
หัวโขนคนธรรพ์ ประกอบด้วยเทพคนธรรพ์และคนธรรพ์ หัวโขนพญาปักษา ประกอบด้วยพญาครุฑ พญาสัมพาที พญาสดายุ และหัวโขนแบบเบ็ดเตล็ด ประกอบด้วยหัวสัตว์ต่าง ๆ เป็นต้น และอาจแบ่งตามประเภทของหัวโขนที่ใช้สวมอย่างละ 2 ประเภทคือ ยักษ์ยอด ยักษ์โล้น ลิงยอดและลิงโล้น นอกจากนี้ยังแบ่งตามชนิดของมงกุฎ ซึ่งมีลักษณะแตกต่างกันไป แบ่งเป็นฝ่ายลงกาคือ มงกุฎยอดกระหนก มงกุฎยอดจีบ มงกุฎยอดหางไก่ มงกุฎยอดน้ำเต้า มงกุฎยอดน้ำเต้ากลม มงกุฎยอดน้ำเต้าเฟื่อง มงกุฎยอดกาบไผ่ มงกุฎยอดสามกลีบ มงกุฎยอดหางไหล มงกุฎยอดนาคา มงกุฎตามหัวหรือหน้า พวกไม่มีมงกุฎ พวกหัวโล้น พวกหัวเขนยักษ์หรือพลทหารยักษ์และตัวตลกฝ่ายยักษ์
ถึงแม้มีการบัญญัติและประดิษฐ์หัวโขนให้มีลักษณะที่แตกต่างกัน ยังคงมีหัวโขนบางประเภทที่มีมงกุฎยอดเหมือนกัน จึงมีการทำหน้าโขนให้ปากและตาแตกต่างกันไป แบ่งเป็น 4 ประเภทคือ ประเภทปากแสยะตาโพลง ประเภทปากแสยะตาจระเข้ ประเภทปากขบตาโพลง และประเภทปากขบตาจระเข้ เป็นต้น ฝ่ายพลับพลาคือ มงกุฎยอดบัด มงกุฎยอดชัยหรือยอดแหลม มงกุฎยอดสามกลีบ พวกไม่มีมงกุฎแต่เป็นลิงพญามีฤทธิ์เดช พวกไม่มีมงกุฎแต่เรียกมงกุฎ พวกเตียวเพชร จังเกียง หัวลิงเขนหรือพลทหารลิงและหัวตลกฝ่ายลิง สำหรับพวกพญาวานรที่ไม่มีมงกุฎและพวกสิบแปดมงกุฎ มักนิยมเรียกรวมกันว่าลิงโล้น
ภาษาโขน

ภาษาโขน เป็นการที่ผู้แสดงใช้ท่าเต้นท่ารำต่าง ๆ เพื่อให้สื่อผู้ชมได้รู้ถึงบทบาทนั้น ๆ เพื่อให้เกิดความสนุกสนาน ภาษาโขนโดยทั่วไปมีลักษณะคล้ายกับภาษาที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เพียงแต่ไม่สามารถสื่อสารออกมาด้วยน้ำเสียงได้ จึงใช้ท่าทางและอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายเช่น ลำตัว มือ แขน ขา เท้า ไหล่ คอ ใบหน้าและศีรษะ ประกอบอากัปกิริยาแทน ทำให้สามารถสื่อสารภาษาและรู้ถึงความหมายนั้น ๆ ได้ ซึ่งท่าทางบางอย่างของภาษาโขนบ่งบอกความหมายได้ดีกว่าการออกเสียงเช่น เมื่อต้องการปฏิเสธจะส่ายศีรษะก็หมายถึง
ประเพณีไหว้ครูและความเชื่อ

โขนเป็นนาฏศิลปชั้นสูง ที่มีธรรมเนียมประเพณีและความเชื่อในการปฏิบัติหลายอย่าง สืบต่อกันมาแต่สมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน บางอย่างมีการปรับเปลี่ยนตามกาลเวลาและความเหมาะสม บางอย่างคงใช้อยู่ตามรูปแบบเดิม บางอย่างสูญหายไปตามกาลเวลา โดยเฉพาะหัวโขนซึ่งจัดเป็นอุปกรณ์สำคัญอย่างมากในการแสดงโขน เนื่องจากเป็นตัวชี้บ่งถึงบุคลิกและลักษณะนิสัยของตัวละครนั้น ๆ ช่างทำหัวโขนที่จัดอยู่ในงานช่างสิบหมู่ ต้องผ่านการไหว้ครูและครอบครูเช่นเดียวกับนาฏศิลป์ประเภทอื่น ๆ มีความเคารพครูอาจารย์ตั้งแต่เริ่มฝึกหัด ก่อนเริ่มการออกโรงแสดงในแต่ละครั้ง ต้องมีการตั้งเครื่องเซ่นไหว้บายศรีให้ครบถ้วน ในการประกอบพิธีจะต้องมีหัวโขนตั้งประดิษฐานเป็นเครื่องสักการะต่อครูบาอาจารย์ที่ล่วงลับไปแล้ว
ประเพณีไหว้ครูและความเชื่อ > พิธีไหว้ครู

ในพิธีไหว้ครูจะมีการนำหัวโขนหรือศีรษะครู ที่เป็นเสมือนตัวแทนของครูแต่ละองค์มาตั้งประกอบในพิธี การจัดตั้งหัวโขนต่าง ๆ มีหลายรูปแบบเช่น การตั้งแบบรวมกับพระพุทธรูป แบ่งเป็นแบบ 12 หน้า 10 หน้า 8 หน้า 6 หน้า 4 หน้าและ 2 หน้า มีการเปลี่ยนแปลงจำนวนของหัวโขนตามแต่รูปแบบในการตั้ง นอกจากการตั้งแบบรวมกับพระพุทธรูปแล้ว ยังมีการตั้งหัวโขนแบบพระพุทธรูปแยกระหว่างหัวโขนต่างหาก นิยมจัดให้หัวโขนมีความลดหลั่นเป็นชั้น โดยที่ชั้นบนสุดเป็นชั้นของมหาเทพได้แก่ พระอิศวร พระนารายณ์และพระพรหม ชั้นสองเป็นชั้นของเทพที่มีความสำคัญต่อโลกมนุษย์และนาฏศิลป์เช่น พระอินทร์ พระวิษณุกรรม พระพิราพ
ชั้นที่สามเป็นชั้นของหัวโขนหน้ามนุษย์ หน้าลิง และมีศัสตราวุธและเครื่องประดับศีรษะที่ใช้ในการแสดงวางอยู่ตรงกลาง และชั้นสุดท้ายเป็นชั้นของหัวโขนหน้ายักษ์ ผู้แสดงทุกคนก่อนแต่งตัวตามตัวละครก็ต้องมีการไหว้ครู ภายหลังจากแต่งกายเสร็จแล้ว ก่อนจะทำการสวมหัวโขนหน้ายักษ์ หน้าลิง มงกุฎหรือชฎา ก็จะต้องมีการทำพิธีครอบหัวโขนและไหว้ครูเพื่อแสดงความเคารพ ซึ่งนอกจากประเพณีไหว้ครูแล้ว ยังมีความเชื่อเกี่ยวกับหัวโขนสืบทอดต่อกันมาอีกหลายอย่างเช่น การเจาะรูสำหรับมองเห็น ผู้ที่สามารถเจาะได้คือช่างทำหัวโขนเท่านั้น
ในสมัยโบราณมีความเชื่อกันว่า หัวโขนที่ใช้ในการแสดงที่ผ่านพิธีเบิกเนตรเรียบร้อย ก่อนนำไปใช้ในการแสดง ช่างทำหัวโขนจะวัดขนาดความห่างของดวงตาผู้แสดง และเจาะรูให้สามารถมองเห็นได้อย่างชัดเจน ห้ามผู้แสดงเจาะรูดวงตาเองเด็ดขาด เพราะเชื่อว่าจะทำให้พิการตาบอด แต่ความเชื่อดังกล่าวเป็นเพียงกุศโลบายเท่านั้น ความเป็นจริงคือในการตกแต่งดวงตาของหัวโขน จะใช้เปลือกหอยมุกมาประดับตกแต่ง ซึ่งถ้าผู้เจาะรูไม่ใช่ช่างทำหัวโขนที่มีความชำนาญ อาจทำให้หัวโขนเกิดความผิดพลาดและเสียหายได้ง่าย
ประเพณีไหว้ครูและความเชื่อ > การบวงสรวง

ในการปลูกโรงโขนสำหรับใช้แสดง ก่อนเริ่มก่อสร้างต้องมีการทำพิธีบวงสรวงเซ่นไหว้ ขอขมาลาโทษในสิ่งต่าง ๆ ที่เคยล่วงเกิน และขออนุญาตบอกกล่าวแก่เจ้าที่เจ้าทางให้รับทราบ เพื่อเป็นการเปิดทางให้แก่ผู้แสดง ช่วยให้ทำการแสดงได้อย่างราบรื่นไม่ติดขัด รวมทั้งปกป้องคุ้มครองและปัดเสนียดรังควานต่อการแสดงให้ผ่านพ้นไปได้ด้วยดี เนื่องจากในการแสดงโขนนั้น หลายต่อหลายครั้งที่มีการแแข่งขันชิงชัยหรือประชันฝีมือซึ่งกันและกัน ซึ่งมีความเชื่อกันว่าฝ่ายตรงข้ามมักมีการใช้ไสยศาสตร์ กลั่นแกล้งโจมตีฝ่ายตรงข้ามให้เสียเปรียบและพ่ายแพ้ เพื่อให้ได้รับชัยชนะในการแสดง ดังนั้นก่อนเริ่มการแสดงจึงต้องมีพิธีถอนอาถรรพ์ทุกครั้ง
สำหรับผู้แสดงที่ไม่เคยออกโรงแสดงมาก่อน หลังจากรับครอบครูแล้ว ก่อนทำการแสดงครูผู้ฝึกสอน จะครอบครูครอบหน้าให้เป็นการปฐมฤกษ์ ช่วยให้ไม่ติดขัดในการแสดงหลังจากการแสดงเสร็จสิ้น ผู้แสดงทุกคนจะต้องเข้าร่วมพิธีไหว้ครูอีกครั้ง หลังจากนั้น ผู้แสดงทุกคนจะต้องเอ่ยปากขอขมาลาโทษซึ่งกันและกันเป็นใจความว่า "หากข้าพเจ้าพลาดพลั้งด้วยกายกรรมก็ดี วจีกรรมก็ดี โดยมิได้ตั้งใจ โปรดให้อภัยและอโหสิด้วย" เนื่องจากบางครั้งในการแสดงอาจมีการกระทบกระทั่ง ละเมิดล่วงเกินหรือพลาดพลั้งโดยไม่ตั้งใจหรือเจตนาเช่น ผู้แสดงเป็นพาหนะได้แก่ ครุฑ ช้าง ม้า ราชสีห์ ซึ่งมักถูกตัวพระ ตัวยักษ์หรือตัวลิงล่วงเกิน จนกลายเป็นเหตุให้เกิดการทะเลาะวิวาทได้ในภายหลัง
โดยการขอขมานั้น ผู้แสดงจะขอขมาตามความอาวุโสที่ด้านหลังเวที นอกจากพิธีไหว้ครูและความเชื่อในด้านต่าง ๆ แล้ว ในการแสดงโขนยังมีกฎข้อห้ามสำคัญอีกจำนวนมากเช่น ห้ามนั่งเล่นบนเตียงหรือนราวโขนเมื่อยังไม่ถึงคิวการแสดงของตน ห้ามนำอาวุธสำหรับใช้ในการแสดงมาเล่นนอกเวลาแสดงโดยเด็ดขาด ห้ามเดินข้ามเหล่าศัสตราวุธ ห้ามนำกรับมาตีเล่น ห้ามนำไม้ตะขาบหรือไม้ที่ใช้สำหรับตีเพื่อให้เกิดเสียงดังสำหรับการแสดงของตัวตลกมาตีเล่นเพื่อความสนุกสนาน เป็นต้น
วงดนตรีและเครื่องประกอบ

วงดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงโขน ได้แก่ วงปี่พาทย์ (บางทีก็เรียก "พิณพาทย์") ซึ่งประกอบไปด้วย ปี่ ระนาด ฆ้อง กลอง ตะโพน หากในการแสดงงานพระราชพิธีหรืองานใหญ่ที่ใช้คนจำนวนมาก อาจขยายวงปี่พาทย์ เครื่องคู่ หรือปี่พาทย์เครื่องใหญ่ก็ได้ และบางสมัยก็จัดเป็นวงเครื่องห้าตามแต่ฐานะของผู้เป็นเจ้าของงาน
วงดนตรีและเครื่องประกอบ > เพลงประกอบการแสดง

เพลงประกอบการแสดงแบ่งได้เป็น 2 ประเภทดังนี้
เพลงหน้าพาทย์ เป็นเพลงที่ใช้บรรเลงประกอบกิริยาอาการและบทบาทต่าง ๆ ของโขนละคร ไม่มีบทร้อง ใช้ทำนองในการดำเนินกิริยา เช่น เพลงพราหมณ์ออก ใช้ประกอบกิริยาการออกจากโรงพิธีสำคัญ เพลงพราหมณ์เข้า ใช้ประกอบกิริยาการเข้าโรงพิธีสำคัญ เป็นต้น
เพลงร้อง เพลงจะให้อารมณ์แตกต่างกัน บางเพลงอาจใช้วิธีร้องอย่างเดียวโดยไม่มีดนตรี (แต่มีจังหวะฉิ่งกำกับ) หรือร้องลำลอง ร้องคลอ ก็ได้ การบรรจุเพลงร้องตามทำนองเพื่อสื่ออารมณ์ในแต่ละตอนของโขนละครมีความสำคัญ และยังใช้ในโอกาสต่าง ๆ กัน เช่น อารมณ์โศกเศร้าเสียใจ ใช้เพลง กบเต้น พญาโศก โอ้ร่าย อารมณ์โกรธเคือง ใช้เพลง ลิงโลด ลิงลาน เทพทอง นาคราช เป็นต้น
เพลงประกอบการแสดง > เพลงหน้าพาทย์

เป็นเพลงที่ใช้บรรเลงประกอบกิริยาอาการและบทบาทต่าง ๆ ของโขนละคร ไม่มีบทร้อง ใช้ทำนองในการดำเนินกิริยา เช่น
เพลงเข้าม่าน ใช้ประกอบการเดินเข้าฉากในระยะใกล้ ๆ ของตัวเอก
เพลงเสมอ ใช้ประกอบการไปมาในระยะใกล้ ๆ ของตัวเอก
เพลงพราหมณ์เข้า ใช้ประกอบกิริยาการเข้าโรงพิธีสำคัญ เช่น กุมภกรรณเข้าโรงพิธีลับหอกโมกขศักดิ์ ไมยราพเข้าโรงพิธีหุงสพรรยา
เพลงพราหมณ์ออก ใช้ประกอบกิริยาการออกจากโรงพิธีสำคัญ เช่น อินทรชิตออกจากโรงพิธีชุบศรพรหมาศ อินทรชิตออกจากโรงพิธีศรนาคบาศ
เพลงกลม ใช้ประกอบการเหาะไปของเทวดา
เพลงเชิด ใช้ประกอบการไป มาในระยะไกล ๆ และใช้ในการต่อสู้
เพลงตระนิมิตร ใช้ประกอบการแปลงกายของตัวเอก เช่น อินทรชิตแปลงเป็นพระอินทร์
เพลงชุบ ใช้ประกอบการเดินของนางกำนัล เช่น เมื่อทศกัณฐ์ใช้นางกำนัลให้ไปตามเบญกาย
เพลงโลม ใช้ประกอบการโลมเล้าเกี้ยวพาระหว่างตัวแสดงที่เป็นตัวเอก มักต่อด้วยเพลงตระนอน เช่น หนุมานเกี้ยวนางสุพรรณมัจฉา
เพลงตระนอน ใช้สำหรับตัวเอกเมื่อจะเข้านอน เช่น หนุมาน องคต ชมพูพานสืบมรรคา เมื่อมืดก็ใช้ตระนอน อาจเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า "ตระบรรทมไพร" หรืออาจบรรเลงต่อจากเพลงโลมเมื่อเกี้ยวพาราสีกันแล้ว จึงนอน
เพลงโอด ใช้ประกอบการเศร้าโศกเสียใจ
เพลงโอดสองชั้น ใช้ประกอบการเศร้าโศกเสียใจของผู้สูงศักดิ์ เช่น พระราม ทศกัณฐ์
เพลงโล้ ใช้ประกอบการเดินทางทางน้ำ เช่น เบญกายแปลงเป็นนางสีดาลอยน้ำไป
เชิดฉิ่ง ใช้ประกอบการเดินทาง การเหาะ เช่น เบญกายเหาะมายังเขาเหมติรัน
เชิดฉิ่งศรทะนง ใช้ประกอบการต่อสู้ด้วยศร และมีการแผลงศร เช่น พระรามแผลงศรต้องทศกัณฐ์ขาดเศียรขาดกร
เชิดกลอง ใช้บรรเลงต่อจากเพลงเชิดฉิ่ง หรือใช้ในกรณีต่อสู้กัน หรือในการเดินทางไกล
เพลงรัวต่าง ๆ ใช้ประกอบการแผลงอิทธิฤทธิ์ หรือแปลงตัวอย่างรวบรัด
เพลงกราวนอก ใช้ประกอบการยกทัพตรวจพลของกระบวนทัพฝ่ายมนุษย์และลิง
เพลงกราวใน ใช้ประกอบการยกทัพตรวจพลของกระบวนทัพฝ่ายยักษ์
เพลงแผละ ใช้ประกอบการเดินทางทางอากาศ เช่น การบินมาของพญาครุฑ
เพลงประกอบการแสดง > เพลงร้อง

เพลงร้องแต่ละเพลงจะให้อารมณ์แตกต่างกัน บางเพลงอาจใช้วิธีร้องอย่างเดียวโดยไม่มีดนตรี (แต่มีจังหวะฉิ่งกำกับ) หรือร้องลำลอง ร้องคลอ ก็ได้ การบรรจุเพลงร้องตามทำนองเพื่อสื่ออารมณ์ในแต่ละตอนของโขนละครมีความสำคัญ และยังใช้ในโอกาสต่าง ๆ กัน เช่น
อารมณ์โศกเศร้าเสียใจ ใช้เพลง กบเต้น พญาโศก โอ้ร่าย
อารมณ์โกรธเคือง ใช้เพลง ลิงโลด ลิงลาน เทพทอง นาคราช
อารมณ์รักใคร่ ใช้เพลง ลีลากระทุ่ม โอ้โลม
โอกาสการขึ้นต้นการแสดงโดยเห็นตัวเอกเป็นหลัก ใช้เพลง ช้าปี่ ยานี
โอกาสการดำเนินเรื่องอย่างธรรมดา ใช้เพลง ร่ายนอก ร่ายใน
โขนในรูปแบบต่าง ๆ > ละคร

บทความหลัก: ลูกโขน
โขนได้รับการดัดแปลงเป็นละคร โดยละครเรื่อง ลูกโขน นำแสดงโดย ศรัณย์ ศิริลักษณ์,พิมพ์ชนก ลือวิเศษไพบูลย์ ถูกสร้างครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2553 เขียนบทโทรทัศน์โดย ตรียูงทอง กำกับการแสดงโดย ธงชัย ประสงค์สันติ ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7
โขนในรูปแบบต่าง ๆ > ภาพยนตร์

โขนได้รับการดัดแปลงเป็นภาพยนตร์ โดยภาพยนตร์เรื่อง คนโขน นำแสดงโดย สรพงษ์ ชาตรี,นิรุตติ์ ศิริจรรยา,เพ็ญพักตร์ ศิริกุล,พิมลรัตน์ พิศลยบุตร กำกับโดย ศรัณยู วงษ์กระจ่าง ออกฉายเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2554
มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้

เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561 เวลา 19.35 น. ตามเวลาประเทศไทย ในการประชุมคณะกรรมการอนุสัญญาฯ ครั้งที่ 13 ที่เมืองพอร์ตลูอิส ประเทศมอริเชียส องค์การยูเนสโก (UNESCO) ประกาศขึ้นทะเบียน "โขน" ประเทศไทย ภายใต้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "Khon, masked dance drama in Thailand" เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ในประเภท "รายการตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity" นับเป็นการขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้รายการแรกของประเทศไทย
แหล่งข้อมูลอื่น

อนุรักษ์ไทย
โขนกรมศิลปากร เก็บถาวร 2010-10-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
| ด ค กมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาศิลปะการแสดง โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- | --- |
ดนตรีและเพลงร้อง:  วงสะล้อ ซอ ปิน  ซอล้านนา  หมอลำพื้น  หมอลำกลอน  ลำผญา  เพลงโคราช  ดิเกร์ ฮูลู  ปี่พาทย์  กระจับปี่  เปี๊ยะ  ขับเสภา  ดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ลีซู  ซอสามสาย  เพลงหน้าพาทย์  กันตรึม  เจรียง  กาหลอ  วงปี่จุม  วงมังคละ  วงมโหรี  แคน  พิณ  กรือโต๊ะ  ลำตัด  เพลงอีแซว  สวดสรภัญญ์  เพลงบอก  เพลงเรือแหลมโพธิ์  เค่ง  เพลงฉ่อย  เพลงเรือ  เพลงนา  แตรวง  โปงลาง  กลองอืด 
นาฏศิลป์และการละคร:  โขน  หนังใหญ่  ละครชาตรี  โนรา  หนังตะลุง   ละครใน  หุ่นกระบอก  ลิเกทรงเครื่อง  รำเพลงช้า-เพลงเร็ว  แม่ท่ายักษ์-ลิง   ละครนอก  การแสดงในพระราชพิธี  ก้านกกิงกะหร่า  ฟ้อนม่านมุ้ยเชียงตา  รำฝรั่งคู่  ละครดึกดำบรรพ์  โนราโรงครู  มะโย่ง  รองเง็ง  ฟ้อนเล็บ  รำประเลง  ฟ้อนกลองตุ้ม  ลิเกป่า  ฟ้อนโยคีถวายไฟ  ระบำสี่บท  รำแม่บท  รำโทน  หนังประโมทัย  รำมอญ  รำตร๊ด  ลำแมงตับเต่าไทเลย 
 ศิลปะการแสดง  ช่างฝีมือดั่งเดิม  วรรณกรรมพื้นบ้าน  กีฬาภูมิปัญญาไทย  แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล  ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล  ภาษา  มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม 
| ด ค กมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย |
| --- | --- | --- |
| มรดกภูมิปัญญาทาง วัฒนธรรมของมนุษยชาติ |  โขน  นวดไทย  โนรา  สงกรานต์ไทย  ต้มยำกุ้ง  เกอบายา§  |  |
| กำลังพิจารณา |  ผ้าขาวม้า  มวยไทย  ชุดไทยพระราชนิยม  |  |
ระดับประเทศ : อุทยานประวัติศาสตร์ ·  อุทยานแห่งชาติ ·  เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ·  เขตห้ามล่าสัตว์ป่า  ระดับโลก : แหล่งมรดกโลกในไทย ·  ความทรงจำแห่งโลกของไทย ·  พื้นที่ชุ่มน้ำแรมซาร์ในไทย ·  พื้นที่สงวนชีวมณฑลโลกในไทย ·  อุทยานธรณีโลกในไทย  § - ขึ้นทะเบียนร่วมกับ บรูไน, อินโดนีเซีย, มาเลเซีย และสิงคโปร์
วงปี่พาทย์ที่ใช้ในการแสดงโขน
การแสดงโขนกลางแปลง เรื่องรามเกียรติ์
การแสดงโขนนั่งราว
การเชิดหนังใหญ่ในการแสดงโขนหน้าจอ
พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ก่อตั้งคณะโขนสมัครเล่นตามแบบธรรมเนียมโบราณ
บทละครเรื่องรามเกียรติ์ แปลจากภาษาสันสกฤตเป็นภาษาฝรั่งเศส
ตัวพระและตัวนาง ที่คัดเลือกจากผู้ที่มีลักษณะเหมาะสม ต้องตามวรรณคดีไทย
ตัวลิง ที่มีการฝึกเฉพาะเพื่อให้มีทักษะคล่องแคล่วว่องไว โลดโผดตามธรรมชาติของลิง
เครื่องแต่งกายมัยราพณ์ ประกอบด้วยศิราภรณ์ ภูษาภรณ์และถนิมพิมพาภรณ์ตามแต่ฐานะของตัวละคร
เครื่องแต่งกายทศกัณฐ์ จำลองเลียนแบบจากเครื่องทรงต้นของพระมหากษัตริย์แบบโบราณ สวมเกราะสายคาดอก มงกุฏยอดสามชั้น
มงกุฏตามหัวหรือหน้าของทศกัณฐ์ สีเขียว ปากแสยะ ตาโพลง
ลูกโขน พ.ศ. 2553
ซัลเฟอร์ไดออกไซด์

| --- | --- |



ชื่อ
IUPAC name Sulfur dioxide
ชื่ออื่น Sulfurous anhydride  Sulfur(IV) oxide
เลขทะเบียน
เลขทะเบียน CAS: 7446-09-5 Y
3D model (JSmol): รูปภาพแบบโต้ตอบ
Beilstein Reference: 3535237
ChEBI: CHEBI:18422 Y
ChEMBL: ChEMBL1235997 N
เคมสไปเดอร์: 1087 Y
ECHA InfoCard: 100.028.359 
EC Number: 231-195-2
เลขอี: E220 (preservatives)
Gmelin Reference: 1443
KEGG: D05961 Y
MeSH: Sulfur+dioxide
ผับเคม CID: 1119
RTECS number: WS4550000
UNII: 0UZA3422Q4 Y
UN number: 1079, 2037
CompTox Dashboard (EPA): DTXSID6029672 
 InChI InChI=1S/O2S/c1-3-2 YKey: RAHZWNYVWXNFOC-UHFFFAOYSA-N Y InChI=1/O2S/c1-3-2Key: RAHZWNYVWXNFOC-UHFFFAOYAT 
 SMILES O=S=O 
คุณสมบัติ
สูตรเคมี: SO 2 
มวลโมเลกุล: 64.066 g mol−1   
ลักษณะทางกายภาพ: แก๊สไม่มีสีและฉุน
กลิ่น: Pungent; similar to a just-struck match
ความหนาแน่น: 2.6288 kg m−3[ต้องการอ้างอิง]
จุดหลอมเหลว: −72 องศาเซลเซียส; −98 องศาฟาเรนไฮต์; 201 เคลวิน
จุดเดือด: −10 องศาเซลเซียส (14 องศาฟาเรนไฮต์; 263 เคลวิน)
ละลายในน้ำ: 94 g/L forms sulfurous acid
ความดันไอ: 230 kPa at 10 °C; 330 kPa at 20 °C; 462 kPa at 30 °C; 630 kPa at 40 °C
pKa: ~1.81
Basicity (pKb): ~12.19
Magnetic susceptibility (χ): −18.2·10−6 cm3/mol
ความหนืด: 12.82 μPa·s
โครงสร้าง
กลุ่มจุด: C2v
Coordination geometry: Digonal
รูปร่างโมเลกุล: Dihedral
Dipole moment: 1.62 D
อุณหเคมี
Std molarentropy (S⦵298) : 248.223 J K−1 mol−1
Std enthalpy offormation (ΔfH⦵298) : −296.81 kJ mol−1
ความอันตราย
GHS labelling:
Pictograms:  
Signal word: อันตราย
Hazard statements: H314, H331
NFPA 704 (fire diamond):   3 0 0
ปริมาณหรือความเข้มข้น (LD, LC):
LC50 (median concentration): 3000 ppm (mouse, 30 min) 2520 ppm (rat, 1 hr)
LCLo (lowest published): 993 ppm (rat, 20 min) 611 ppm (rat, 5 hr) 764 ppm (mouse, 20 min) 1000 ppm (human, 10 min) 3000 ppm (human, 5 min)
NIOSH (US health exposure limits):
PEL (Permissible): TWA 5 ppm (13 mg/m3)
REL (Recommended): TWA 2 ppm (5 mg/m3) ST 5 ppm (13 mg/m3)
IDLH (Immediate danger): 100 ppm
สารประกอบอื่นที่เกี่ยวข้องกัน
ซัลเฟอร์ออกไซด์ที่เกี่ยวข้อง: ซัลเฟอร์มอนอกไซด์ ซัลเฟอร์ไตรออกไซด์ ไดซัลเฟอร์มอนอกไซด์
สารประกอบที่เกี่ยวข้อง: โอโซน ซีลีเนียมไดออกไซด์ Sulfurous acid เทลลูเรียมไดออกไซด์
หากมิได้ระบุเป็นอื่น ข้อมูลข้างต้นนี้คือข้อมูลสาร ณ ภาวะมาตรฐานที่ 25 °C, 100 kPa  อ้างอิงกล่องข้อมูล
Chemical compound
ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (สูตรทางเคมี SO2) เป็นออกไซด์ชนิดหนึ่งของกำมะถัน
สมบัติทางเคมี

ซัลเฟอร์ไดออกไซด์สามารถทำปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศได้เป็น ซัลเฟอร์ไตรออกไซด์ ดังสมการ
2SO2+O2→2SO3
ซึ่งก๊าซซัลเฟอร์ไตรออกไซด์นี้สามารถละลายน้ำเกิดเป็นสารละลายกรดซัลฟิวริก
เป็นแอซิดิกออกไซด์ (ออกไซด์ของธาตุที่ทำปฏิกิริยากับน้ำได้สารละลายกรด) เมื่อทำปฏิกิริยากับน้ำได้กรดซัลฟิวรัส
ฉิน ไห่หยาง

ฉิน ไห่หยาง (จีน: 覃海洋; พินอิน: Qín hǎiyáng; 17 พฤษภาคม ค.ศ. 1999 –) เป็นนักว่ายน้ำชาวจีนที่ถนัดในท่ากบและเดี่ยวผสม เขาเป็นเจ้าของสถิติโลกปัจจุบันในท่ากบ 200 เมตร ในการแข่งขันกีฬาทางน้ำชิงแชมป์โลก 2023 ฉินเป็นนักว่ายน้ำคนแรกในประวัติศาสตร์ที่ชนะการแข่งขันว่ายน้ำท่ากบทั้งสามรายการในการแข่งขันชิงแชมป์ครั้งเดียว ฉินยังเป็นอดีตเจ้าของสถิติโลกรุ่นเยาวชนในท่ากบ 200 เมตร และเดี่ยวผสม 200 เมตร
ชีวิตส่วนตัว

ฉิน เกิดในปี ค.ศ. 1999 ที่อำเภอฉือเหมิน นครฉางเต๋อ มณฑลหูหนาน เขาเริ่มเรียนว่ายน้ำเมื่ออายุ 5 ขวบ เมื่ออายุ 9 ขวบ ฉินได้เข้าเรียนที่โรงเรียนกีฬาเขตหมิ่นหางในเซี่ยงไฮ้และเริ่มฝึกว่ายน้ำแบบมืออาชีพ หนึ่งปีต่อมาเขาได้เขาเข้าร่วมการฝึกทดลองกับทีมกีฬากองทัพเรือ และในปี 2014 เขาได้เข้าเป็นสมาชิกของทีมว่ายน้ำกองทัพเรือ โดยอยู่ภายใต้การฝึกซ้อมของโค้ชจิ่น เย่
สถิติส่วนตัว > ระยะยาว (50 เมตร)

| รายการ | เวลา | การแข่งขัน | วันที่ | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กบ 50 เมตร | 26.20 | ชิงแชมป์โลก 2023 | 25 กรกฎาคม 2023 | AS, NR |
| กบ 100 เมตร | 57.69 | ชิงแชมป์โลก 2023 | 24 กรกฎาคม 2023 | AS, NR |
| กบ 200 เมตร | 2:05.48 | ชิงแชมป์โลก 2023 | 28 กรกฎาคม 2023 | WR, AS, NR |
| เดี่ยวผสม 200 เมตร | 1:56.79 | มิลิทรีเวิลด์เกมส์ 2019 | 20 ตุลาคม 2019 |  |
| เดี่ยวผสม 400 เมตร | 4:10.41 | มิลิทรีเวิลด์เกมส์ 2019 | 21 ตุลาคม  2019 |  |
สถิติส่วนตัว > ระยะสั้น (25 เมตร)

| รายการ | เวลา | การแข่งขัน | วันที่ | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กบ 50 เมตร | 25.81 | ว่ายน้ำระยะสั้นชิงแชมป์โลก 2022 | 17 ธันวาคม 2022 |  |
| กบ 100 เมตร | 56.31 | ชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2022 (25 เมตร) | 27 ตุลาคม 2022 | NR |
| กบ 200 เมตร | 2.01.15 | ว่ายน้ำระยะสั้นชิงแชมป์โลก 2018 | 13 ธันวาคม 2018 | NR, อดีต AS |
| เดี่ยวผสม 100 เมตร | 57.18 | ว่ายน้ำเวิลด์คัพ 2017 | 11 พฤศจิกายน 2017 |  |
| เดี่ยวผสม 200 เมตร | 1.54.51 | ชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2022 (25 เมตร) | 28 ตุลาคม 2022 |  |
สัญลักษณ์: NR = สถิติประเทศ ; AS = สถิติเอเชีย ; WR = สถิติโลก
สถิติโลก > ระยะยาว (50 เมตร)

| ลำดับ | รายการ | เวลา |  | การแข่งขัน | สถานที่ | วันที่ | อายุ | ประเภท | สถานะ | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | เดี่ยวผสม 200 เมตร | 1:57.54 |  | ชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2017 | ชิงเต่า, จีน | 14 เมษายน 2017 | 17 | WJ (ไม่ได้รับการบันทึก) | อดีต |  |
| 2 | กบ 200 เมตร | 2:08.71 |  | ชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2017 | ชิงเต่า, จีน | 15 เมษายน 2017 | 17 | WJ (ไม่ได้รับการบันทึก), NR | อดีต |  |
| 3 | เดี่ยวผสม 200 เมตร | 1:59.01 | h | ชิงแชมป์โลก 2017 | บูดาเปสต์, ฮังการี | 26 กรกฎาคม 2017 | 18 | WJ | อดีต |  |
| 4 | เดี่ยวผสม 200 เมตร | 1:57.81 | sf | ชิงแชมป์โลก 2017 | บูดาเปสต์, ฮังการี | 26 กรกฎาคม 2017 | 18 | WJ | อดีต |  |
| 5 | กบ 200 เมตร | 2:09.39 | h | ชิงแชมป์โลก 2017 | บูดาเปสต์, ฮังการี | 27 กรกฎาคม 2017 | 18 | WJ | อดีต |  |
| 6 | เดี่ยวผสม 200 เมตร | 1:57.06 |  | ชิงแชมป์โลก 2017 | บูดาเปสต์, ฮังการี | 27 กรกฎาคม 2017 | 18 | WJ | อดีต |  |
| 7 | กบ 200 เมตร | 2:07.35 |  | กีฬาแห่งชาติจีน 2017 | เทียนจิน, จีน | 4 กันยายน 2017 | 18 | WJ (ไม่ได้รับการบันทึก), NR | อดีต |  |
| 8 | กบ 50 เมตร | 26.63 |  | ฤดูใบไม้ผลิชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2023 | ชิงเต่า, จีน | 24 มีนาคม 2023 | 23 | AS | อดีต |  |
| 9 | กบ 100 เมตร | 57.93 |  | ชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2023 | หางโจว, จีน | 2 พฤษภาคม 2023 | 23 | AS | อดีต |  |
| 10 | กบ 100 เมตร | 57.69 |  | ชิงแชมป์โลก 2023 | ฟูกูโอกะ, ญี่ปุ่น | 24 กรกฎาคม 2023 | 24 | AS | ปัจจุบัน |  |
| 11 | กบ 50 เมตร | 26.34 | h | ชิงแชมป์โลก 2023 | ฟูกูโอกะ, ญี่ปุ่น | 25 กรกฎาคม 2023 | 24 | AS | อดีต |  |
| 12 | กบ 50 เมตร | 26.20 | sf | ชิงแชมป์โลก 2023 | ฟูกูโอกะ, ญี่ปุ่น | 25 กรกฎาคม 2023 | 24 | AS | ปัจจุบัน |  |
| 13 | กบ 200 เมตร | 2:05.48 |  | ชิงแชมป์โลก 2023 | ฟูกูโอกะ, ญี่ปุ่น | 28 กรกฎาคม 2023 | 24 | WR | ปัจจุบัน |  |
สถิติโลก > ระยะสั้น (25 เมตร)

| ลำดับ | รายการ | เวลา |  | การแข่งขัน | สถานที่ | วันที่ | อายุ | ประเภท | สถานะ | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | กบ 200 เมตร | 2:04.18 |  | ว่ายน้ำเวิลด์คัพ 2017 | ปักกิ่ง, จีน | 10 พฤศจิกายน 2017 | 18 | NR | อดีต |  |
| 2 | กบ 200 เมตร | 2:01.64 | h | ว่ายน้ำระยะสั้นชิงแชมป์โลก 2018 | หางโจว, จีน | 13 ธันวาคม 2018 | 19 | NR | Former |  |
| 3 | กบ 200 เมตร | 2:01.15 |  | ว่ายน้ำระยะสั้นชิงแชมป์โลก 2018 | หางโจว, จีน | 13 ธันวาคม 2018 | 19 | AS | อดีต |  |
| 4 | กบ 100 เมตร | 56.31 |  | ชิงแชมป์แห่งชาติจีน 2022 (25 เมตร) | ปักกิ่ง, จีน | 27 ตุลาคม 2022 | 23 | NR | ปัจจุบัน |  |
สัญลักษณ์: NR = สถิติประเทศ ; AS = สถิติเอเชีย ; WJ = สถิติโลกรุ่นเชาวชน; WR = สถิติโลก ; h = รอบคัดเลือก ; sf = รอบรองชนะเลิศ
แหล่งข้อมูลอื่น

ฉิน ไห่หยาง ที่ World Aquatics (ในภาษาอังกฤษ)
ฉิน ไห่หยาง ที่ SwimRankings.net (ในภาษาอังกฤษ)
ฉิน ไห่หยาง ที่ Olympics.com (ในภาษาอังกฤษ)
ฉิน ไห่หยาง ที่ Olympedia (ในภาษาอังกฤษ)
ฉิน ไห่หยาง ที่ซินล่างเวย์ปั๋ว (ในภาษาจีน)
| ก่อนหน้า> สถิติ | สถิติ | ฉิน ไห่หยาง> สถิติ | สถิติ | ถัดไป> สถิติ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  แซ็ก สตับเบิลตี-คุก |  | ผู้ครองสถิติโลก (ระยะยาว) รายการกบ 200 เมตรชาย   (28 กรกฎาคม ค.ศ. 2023 – ปัจจุบัน) |  | อยู่ระหว่างการครองสถิติโลก |
วิวัฒนาการของการเห็นเป็นสีในไพรเมต

ลิงบาบูน
การตอบสนองแบบบรรทัดฐานต่อแสงในสเปกตรัมต่าง ๆ ของเซลล์รูปกรวยที่จอตามนุษย์
วิวัฒนาการของการเห็นเป็นสีในไพรเมต (อังกฤษ: evolution of color vision in primates) เป็นเหตุการณ์พิเศษในบรรดาสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในเคลดยูเธอเรีย
แม้บรรพบุรุษสัตว์มีกระดูกสันหลังของไพรเมตจะเห็นเป็นสีด้วยเซลล์รูปกรวยในจอตา 4 ประเภท (tetrachromacy)
แต่บรรพบุรุษที่เป็นสัตว์เลือดอุ่นหากินกลางคืนต่อมา ก็ได้เสียเซลล์รูปกรวย 2 ประเภทไปในยุคไดโนเสาร์
ดังนั้น ปลาใน Infraclass "Teleostei" สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์ปีกล้วนแต่เห็นภาพสีด้วยเซลล์รูปกรวย 4 ประเภท ในขณะที่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั้งหมด ยกเว้นไพรเมตและสัตว์มีกระเป๋าหน้าท้องบางชนิด
ล้วนแต่เห็นเป็นสีด้วยเซลล์รูปกรวยเพียง 2 ประเภท (dichromacy)
ไพรเมตเห็นภาพสีด้วยเซลล์รูปกรวย 3 ประเภท (Trichromacy) ที่ตอบสนองสูงสุดต่อคลื่นแสงสีม่วง (คลื่นสั้น S) สีเขียว (คลื่นกลาง M) และสีเหลือง-เขียว (คลื่นยาว L)
โดยมีโปรตีนอ็อปซิน (Opsin) เป็นสารรงควัตถุไวแสง (photopigment) หลักในตา และลำดับ/โครงสร้างของอ็อปซินจะเป็นตัวกำหนดความไวสี/สเปกตรัมต่าง ๆ ของเซลล์รูปกรวย
แต่ก็ไม่ใช่ว่า ไพรเมตทั้งหมดจะสามารถเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 3 ประเภท
ลิงวงศ์ใหญ่ "catarrhinni" ซึ่งรวมลิงโลกเก่าและเอป ปกติจะเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 3 ประเภท คือทั้งตัวผู้ตัวเมียมีอ็อปซิน 3 ประเภทที่ไวต่อความยาวคลื่นแสงแบบสั้น กลาง และยาว
ส่วนในสปีชีส์เกือบทั้งหมดของลิงโลกใหม่ ตัวผู้ทั้งหมดและตัวเมียพันธุ์แท้ จะเห็นภาพสีด้วยเซลล์เพียง 2 ประเภท และตัวเมียพันธุ์ผสม จะเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 3 ประเภท ซึ่งเป็นภาวะที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า allelic/polymorphic trichromacy (การเห็นภาพสีด้วยเซลล์รูปกรวย 3 ประเภทเหตุอัลลีลหรือภาวะพหุสัณฐาน)
ในบรรดาลิงโลกใหม่ ลิงสกุล Alouatta (Howler monkey) ปกติจะเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 3 ประเภท
กลไกการเห็นภาพสี

การเห็นเป็นปกติของมนุษย์
การเห็นเมื่อไม่เห็นสีแดง (เช่นในมนุษย์ที่ตาบอดสีแดง)
โดยกรรมพันธุ์แล้ว ไพรเมตสามารถเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 3 ประเภทได้ผ่าน 2 กระบวนการ
ไพรเมตทั้งหมดมีอ็อปซินแบบ S ที่ยีนออโตโซมบนโครโมโซม 7 เข้ารหัส
ส่วนลิงวงศ์ใหญ่ catarrhinni จะมียีนอ็อปซิน 2 ยีนติดกันบนโครโมโซมเอกซ์ ซึ่งเข้ารหัสยีนอ็อปซิน L และ M
เทียบกับลิงวงศ์ platyrrhinni ที่มียีนอ็อปซินแบบพหุสัณฐานโดยมีอัลลีลเป็นแบบ M หรือ L ที่โลคัสเดียวกันบนโครโมโซมเอกซ์
ดังนั้น ลิงตัวผู้ในวงศ์นี้ทั้งหมดจะเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 2 ประเภทเพราะจะมีสารรงควัตถุไวแสงแบบ M หรือ L ที่โครโมโซมเอกซ์เพียงข้างเดียว บวกกับแบบ S ซึ่งเข้ารหัสอยู่บนโครโมโซมที่ต่างกัน
แต่เพราะโลคัสที่มีภาวะพหุสัณฐานอาจเข้ารหัสอ็อปซิน M หรือ L ก็ได้ ดังนั้น ลิงตัวเมียที่มีโลคัสนี้แบบพันธุ์ผสม (heterozygous) คือจะมีทั้งอัลลีล M และ L ก็จะเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 3 ประเภท ส่วนตัวเมียที่มีโลคัสนี้แบบพันธุ์แท้ (homozygous) คือจะมีอัลลีล M หรือ L เพียงอย่างเดียวเท่านั้น ก็จะเห็นภาพสีด้วยเซลล์ 2 ประเภทคล้ายตัวผู้
เหตุใกล้

นักชีววิทยาวิวัฒนาการบางพวกเชื่อว่า สารรงควัตถุไวแสงแบบ L และ M ของลิงวงศ์ใหญ่ catarrhinni และลิงโลกใหม่มีต้นกำเนิดเดียวกันทางวิวัฒนาการ
เพราะงานศึกษาระดับโมโลเกุลได้แสดงว่า การตอบสนองต่อความยาวคลื่นแสงโดยเฉพาะ ๆ ของสารรงควัตถุ (spectral tuning) ทั้ง 3 ประเภทในลิงสองพวกนี้เหมือนกัน
มีสมมติฐานที่นิยม 2 อย่าง ซึ่งอธิบายความแตกต่างในการเห็นของไพรเมตที่มีจุดเริ่มทางวิวัฒนาการเดียวกัน