ภาษาเชเชน
อักษร

พบจารึกที่เขียนด้วยอักษรจอร์เจียในหุบเขาเชชเนีย แต่อักษรนี้ไม่จำเป็นในภาษาเชเชน ต่อมามีการนำอักษรอาหรับมาเขียนภาษาเชเชนหลังการเข้ามาของศาสนาอิสลาม การปรับรูปแบบครั้งแรกเกิดขึ้นในยุคของอิมามชามิลตามมาด้วยการปรับปรุงใน พ.ศ. 2453 พ.ศ. 2463 และ พ.ศ. 2465
ในเวลาเดียวกันมีการปรับอักษรโดย Peter von Uslar ซึ่งมีทั้งอักษรซีริลลิก อักษรละติน และอักษรจอร์เจียซึ่งมีการนำมาใช้ทางวิชาการ ใน พ.ศ. 2454 มีการปรับรูปแบบด้วยแต่ไม่เป็นที่นิยมในหมู่ชาวเชเชน มีการนำอักษรละตินมาใช้เมื่อ พ.ศ. 2468 และปรับให้เป็นรูปแบบเดียวกับภาษาอิงกุซเมื่อ พ.ศ. 2477 แต่ยกเลิกเมื่อ พ.ศ. 2481
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | Ä ä | B b | C c | Č č | Ch ch | Čh čh | D d |
| E e | F f | G g | Gh gh | H h | I i | J j | K k |
| Kh kh | L l | M m | N n | Ņ ņ | O o | Ö ö | P p |
| Ph ph | Q q | Qh qh | R r | S s | Š š | T t | Th th |
| U u | Ü ü | V v | X x | Ẋ ẋ | Y y | Z z | Ž ž |
ในช่วง พ.ศ. 2481 - 2535 ใช้อักษรซีริลลิกในการเขียนภาษาเชเชน ดังแสดงในตาราง
| ซีริลลิก | ชื่อ | อาหรับ (ก่อน ค> ศ. 1925) | ละติน สมัยใหม่ | ชื่อ | สัทอักษรสากล |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | а | آ /ɑː/, ا | A a | a | /ə/, /ɑː/ |
| Аь аь | аь | ا | Ä ä | ä | /æ/, /æː/ |
| Б б | бэ | ب | B b | be | /b/ |
| В в | вэ | و | V v | ve | /v/ |
| Г г | гэ | گ | G g | ge | /ɡ/ |
| Гӏ гӏ | гӏа | غ | Ġ ġ | ġa | /ɣ/ |
| Д д | дэ | د | D d | de | /d/ |
| Е е | е | ە | E e | e | /e/, /ɛː/, /je/, /ie/ |
| Ё ё | ё | یوٓ | yo |  | /jo/ ฯลฯ |
| Ж ж | жэ | ج | Ƶ ƶ | ƶe | /ʒ/, /dʒ/ |
| З з | зэ | ز | Z z | ze | /z/, /dz/ |
| И и | и | ی | I i | i | /ɪ/ |
| Ий ий |  | یی | Iy iy |  | /iː/ |
| Й й (я, ю, е) | доца и | ی | Y y | doca i | /j/ |
| К к | к | ک | K k | ka | /k/ |
| Кк кк |  | کک | Kk kk |  | /kː/ |
| Кх кх | кх | ق | Q q | qa | /q/ |
| Ккх ккх |  | قق | Qq qq |  | /qː/ |
| Къ къ | къа | ڨ | Q̇ q̇ | q̇a | /qʼ/ |
| Кӏ кӏ | кӏа | گ (ࢰ) | Kh kh | kha | /kʼ/ |
| Л л | лэ | ل | L l | el | /l/ |
| М м | мэ | م | M m | em | /m/ |
| Н н | нэ | ن | N n | en | /n/ |
| О о | о | ووٓ, وٓ uo | O o | o | /o/, /ɔː/, /wo/, /uo/ |
| Ов ов | ов | وٓو | Ov ov | ov | /ɔʊ/ |
| Оь оь | оь | وٓ | Ö ö | ö | /ɥø/, /yø/ |
| П п | пэ | ف | P p | pe | /p/ |
| Пп пп |  | فف | Pp pp |  | /pː/ |
| Пӏ пӏ | пӏа | ڢ ـٯ | Ph ph | pha | /pʼ/ |
| Р р | рэ | ر | R r | er | /r/ |
| Рхӏ рхӏ |  | رھ | Rh rh |  | /r̥/ |
| С с | сэ | س | S s | es | /s/ |
| Сс сс |  | سس | Ss ss |  | /sː/ |
| Т т | тэ | ت | T t | te | /t/ |
| Тт тт |  | تت | Tt tt |  | /tː/ |
| Тӏ тӏ | тӏа | ط | Th th | tha | /tʼ/ |
| У у | у | و | U u | u | /uʊ/ |
| Ув ув |  | وو | Uv uv |  | /uː/ |
| Уь уь | уь | و | Ü ü | ü | /y/ |
| Уьй уьй | уьй | و | Üy üy | üy | /yː/ |
| Ф ф | фэ | ف | F f | ef | /f/ |
| Х х | хэ | خ | X x | xa | /x/ |
| Хь хь | хьа | ح | Ẋ ẋ | ẋa | /ʜ/ |
| Хӏ хӏ | хӏа | ھ | H h | ha | /h/ |
| Ц ц | цэ | ر̤    | C c | ce | /ts/ |
| Цӏ цӏ | цӏа | ڗ | Ċ ċ | ċe | /tsʼ/ |
| Ч ч | чэ | چ | Ҫ ҫ | ҫe | /tʃ/ |
| Чӏ чӏ | чӏа | ڃ | Ҫ̇ ҫ̇ | ҫ̇e | /tʃʼ/ |
| Ш ш | шэ | ش | Ş ş | şa | /ʃ/ |
| Щ щ | щэ |  |  |  |  |
| (Ъ) ъ | чӏогӏа хьаьрк | ئ | Ə ə | ç̇oġa ẋärk | /ʔ/ |
| (Ы) ы | ы |  |  |  |  |
| (Ь) ь | кӏеда хьаьрк |  |  | kheda ẋärk |  |
| Э э | э | اە | E e | e | /e/ ฯลฯ |
| Ю ю | ю | یو | yu |  | /ju/ ฯลฯ |
| Юь юь | юь | یو | yü |  | /jy/ ฯลฯ |
| Я я | я | یا، یآ | ya |  | /ja/ ฯลฯ |
| Яь яь | яь | یا | yä |  | /jæ/ ฯลฯ |
| Ӏ ӏ | ӏа | ع | J j | ja | /ʡ/, /ˤ/ |
ใน พ.ศ. 2535 มีการนำอักษรละตินมาใช้ใหม่ แต่ก็กลับไปใช้อักษรซีริลลิกอีก
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | Ä ä | B b | C c | Ċ ċ | Ç ç | Ç̇ ç̇ | D d |
| E e | F f | G g | Ġ ġ | H h | X x | Ẋ ẋ | I i |
| J j | K k | Kh kh | L l | M m | N n | Ꞑ ꞑ | O o |
| Ö ö | P p | Ph ph | Q q | Q̇ q̇ | R r | S s | Ş ş |
| T t | Th th | U u | Ü ü | V v | Y y | Z z | Ƶ ƶ |
Ə ə: