stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วงศ์ก่อ
สกุล

Castanea (เกาลัด) – มี 8 สปีชีส์ พบในเอเชียตะวันออก เอเชียตะวันตกเฉียงใต้ ยุโรปตะวันออกเฉียงใต้ อเมริกาเหนือฝั่งตะวันออก
Castanopsis – 125–130 สปีชีส์ พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
Chrysolepis – 2 สปีชีส์ พบทางตะวันตกของสหรัฐ
Colombobalanus – 1 สปีชีส์ C. excelsa พบทางเหนือของอเมริกาใต้ มักรวมอยู่ในสกุล Trigonobalanus
Fagus – 10 สปีชีส์ พบในเอเชียตะวันออก เอเชียตะวันตกเฉียงใต้ ยุโรป อเมริกาเหนือฝั่งตะวันออก
Formanodendron – 1 สปีชีส์ F. doichangensis พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มักรวมอยู่ในสกุลTrigonobalanus
Lithocarpus –  330–340 สปีชีส์ พบทางเขตร้อนของเอเชีย
Notholithocarpus – 1 สปีชีส์ (เคยใช้ชื่อว่า Lithocarpus densiflorus) เป็นพืชเฉพาะถิ่นของ แคลิฟอร์เนีย และ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของโอเรกอน
Quercus (โอ๊ก) – 500 สปีชีส์ พบทางซีกโลกเหนือจนถึงเส้นศูนย์สูตรในอินโดนีเซีย
Trigonobalanus – มีเพียง 1 สปีชีส์ คือ T. verticillata พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (นับเป็น 3 สปีชีส์ถ้ารวมสกุล Colombobalanus และ Formanodendron)
สกุล Quercus สกุลย่อย Cyclobalanopsis ได้แยกขึ้นมาเป็นสกุลต่างหากใน Flora of China เก็บถาวร 2006-09-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน แต่นักวิชาการส่วนใหญ่ยังให้เป็นสกุลย่อย
สกุล Nothofagus ( 35 สปีชีส์ในซีกโลกใต้) เคยอยู่ในวงศ์ก่อ ปัจจุบันแยกไปอยู่วงศ์ Nothofagaceae.
แหล่งข้อมูลอื่น

Fagaceae in Topwalks
Family Fagaceae Diagnostic photos of many species at The Morton Arboretum
Castanea sativa
Lithocarpus edulis
สุริยัน ศ.รุ่งวิสัย

| สุริยัน ศ> รุ่งวิสัย |
| --- | --- |
เกิด: สุริยัน ไขกัญหา 2 มีนาคม พ.ศ. 2532 (35 ปี)
สุริยัน ศ.รุ่งวิสัย  อดีตแชมป์โลกในรุ่นซูเปอร์ฟลายเวท (115 ปอนด์) ของสภามวยโลก (WBC) ชาวไทย มีชื่อจริงว่า สุริยัน ไขกัญหา (ชื่อเล่น: ไมค์) เกิดเมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2532 ที่อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา
ประวัติ

สุริยันขึ้นชกมวยสากลอาชีพครั้งแรกเมื่อ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2549 ชนะคะแนน ยอดดอย ศิษย์เส่ย จากนั้น ขึ้นชกชนะเป็นส่วนใหญ่ เคยชกแพ้คะแนน เนตร ศศิประภายิม และชนะคะแนนเทพฤทธิ์ ก่อเกียรติยิม จน พ.ศ. 2552 จึงได้ครองแชมป์ WBC เอเชียรุ่นฟลายเวท ต่อมา สุริยันได้ชิงแชมป์โลกรุ่นฟลายเวท (112 ปอนด์) WBC เมื่อเป็นฝ่ายแพ้คะแนนไปแบบเอกฉันท์จาก พงษ์ศักดิ์เล็ก ศิษย์คนองศักดิ์ นักมวยชาวไทยรุ่นพี่ เมื่อปี พ.ศ. 2553
หลังจากนั้น สุริยันเลื่อนขึ้นไปชกในรุ่นซูเปอร์ฟลายเวท และขึ้นชิงแชมป์โลกรุ่นนี้ของสภามวยโลก สุริยันได้แชมป์โลกมาจากการเอาชนะคะแนนแบบเป็นเอกฉันท์ 12 ยก จาก โตมัส โรฆัส นักมวยชาวเม็กซิกัน ในวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2554 ที่อำเภอเมืองศรีสะเกษ จังหวัดศรีสะเกษ โดยชนะไปด้วยคะแนน 115-114, 116-112 และ 117-111  และป้องกันตำแหน่งไว้ได้ 1 ครั้ง สุริยัน เสียแชมป์โลกไปในการป้องกันตำแหน่งครั้งที่ 2 เมื่อเป็นฝ่ายแพ้คะแนนไปอย่างเอกฉันท์ต่อ โยตะ ซาโต นักมวยชาวญี่ปุ่น ถึงที่กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น เมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2555  โดยในยกที่ 3 สุริยันเป็นฝ่ายถูกกรรมการนับ 8 ถึง 2 ครั้งด้วยกัน รวมระยะเวลาการครองแชมป์โลก 8 เดือน 8 วัน เทียบเท่ากับ พเยาว์ พูนธรัตน์ นักมวยรุ่นพี่ที่เป็นแชมป์โลกในรุ่นนี้ สถาบันนี้เช่นเดียวกัน
จากนั้น สุริยันเลื่อนขึ้นไปชกในรุ่นแบนตัมเวท ได้ครองแชมป์ WBC เอเชียรุ่นแบนตัมเวทในพ.ศ. 2555 ต่อมาในวันที่ 22 ตุลาคม พ.ศ. 2557 สุริยันได้โอกาสชิงแชมป์โลกอีกครั้ง ที่กรุงโตเกียว ในฐานะรองแชมป์โลกอันดับ 1 กับแชมป์โลกรุ่นแบนตั้มเวท (118 ปอนด์) WBC  ชินสึเกะ ยามานากะ เจ้าของตำแหน่งชาวญี่ปุ่น ซึ่งสุริยันเป็นฝ่ายเสียเปรียบรูปร่างอย่างมากทั้งส่วนสูงและช่วงชก และเป็นฝ่ายถูกนับ 8 ไปทั้งหมด 3 ครั้ง ในยกที่ 7, 8  และถูกตัดคะแนนไปอีก 1 ครั้งในยกที่ 9 ก่อนที่จะถูกชกลำตัวลงไปให้กรรมการนับ 8 เป็นครั้งที่ 3 จึงเป็นฝ่ายแพ้คะแนนไปอย่างขาดลอย 110-114, 108-116 และ 109-115 และต่อมาในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2559 ก็ได้มีโอกาสชิงแชมป์เข็มขัดเงินในรุ่นแบนตั้มเวท WBC กับ อันเซลโม โมเรโน นักมวยชาวปานามา ที่สังเวียนโรเบร์โตดูรันอาเรนา ในกรุงปานามาซิตี ประเทศปานามา เพื่อชิงสิทธิในการชิงแชมป์ในรุ่นเดียวกันนี้ต่อไป ก็ปรากฏว่าเป็นฝ่ายแพ้คะแนนไปด้วยคะแนน 111-116 และ 110-117 2 เสียง โดยเป็นฝ่ายถูกนับ 8 ในยกที่ 2 ด้วย หลังจากนั้น สุริยันขึ้นชกอีกไม่กี่ครั้ง โดยขึ้นชกครั้งสุดท้ายเมื่อ พ.ศ. 2560 ชนะน็อค ทอมมี เซราน จากอินโดนีเซีย
ชื่ออื่น

สุริยัน นครหลวงโปรโมชั่น
สุริยัน ป.โชคชัย
แสนศักดิ์น้อย อ.เมืองแกลง (ชื่อมวยไทยและมวยสากลช่วงต้น)
แหล่งข้อมูลอื่น

สถิติการชก boxrec.com (อังกฤษ)
| ด ค กแชมเปียนโลกชาวไทย (เฉพาะ 4 สถาบันหลัก) |
| --- | --- |
เดอะริง:  โผน กิ่งเพชร  ชาติชาย เชี่ยวน้อย  เวนิส บ.ข.ส.  สด จิตรลดา  พงษ์ศักดิ์เล็ก ศิษย์คนองศักดิ์  ศรีสะเกษ ศ.รุ่งวิสัย 
สภามวยโลก:  โผน กิ่งเพชร  ชาติชาย เชี่ยวน้อย  เวนิส บ.ข.ส.  แสนศักดิ์ เมืองสุรินทร์  เนตรน้อย ศ.วรสิงห์  พเยาว์ พูลธรัตน์  สด จิตรลดา  สามารถ พยัคฆ์อรุณ  นภา เกียรติวันชัย  เมืองชัย กิตติเกษม  สมาน ส.จาตุรงค์  ศิริมงคล สิงห์มนัสศักดิ์  ฉัตรชัย สาสะกุล  วีระพล นครหลวงโปรโมชั่น  วันดี สิงห์วังชา  เม็ดเงิน กระทิงแดงยิม  พงษ์ศักดิ์เล็ก ศิษย์คนองศักดิ์  อีเกิล เด่น จุลพันธ์  โอเล่ห์ดง ศิษย์เสมอชัย  สุริยัน ศ.รุ่งวิสัย  คมพยัคฆ์ ป.ประมุข  ศรีสะเกษ ศ.รุ่งวิสัย  วันเฮง มีนะโยธิน  เพชรมณี ก่อเกียรติยิม 
สมาคมมวยโลก:  โผน กิ่งเพชร  ชาติชาย เชี่ยวน้อย  เบิกฤกษ์ ชาติวันชัย  เขาทราย แกแล็คซี่  เขาค้อ แกแล็คซี่  ชนะ ป.เปาอินทร์  แสน ส.เพลินจิต  ดาวรุ่ง ชูวัฒนะ  วีระพล นครหลวงโปรโมชั่น  หยกไท ศิษย์ อ.  พิชิต ช.ศิริวัฒน์  ศรพิชัย พิษณุราชันย์  ยอดดำรงค์ ศิษย์ยอดธง  ยอดสนั่น 3เคแบตเตอรี่  พูนสวัสดิ์ กระทิงแดงยิม  สมศักดิ์ ศิษย์ชัชวาลย์  เด่นเก้าแสน เก้าวิชิต  ขวัญไทย ศิษย์หมอเส็ง  พรสวรรค์ ป.ประมุข  เทพฤทธิ์ สิงห์วังชา  น็อคเอาท์ ซีพีเฟรชมาร์ท 
องค์กรมวยโลก:  รัตนชัย ส.วรพิน  ผึ้งหลวง ส.สิงห์อยู่ 
สหพันธ์มวยนานาชาติ:  สมุทร ศิษย์นฤพนธ์  เมืองชัย กิตติเกษม  ฟ้าลั่น ลูกมิ่งขวัญ  พิชิต ศิษย์บางพระจันทร์  รัตนพล ส.วรพิน  สมาน ส.จาตุรงค์  อำนาจ รื่นเริง
สาธารณรัฐปารากวัยในโอลิมปิกฤดูหนาว 2014

ประเทศปารากวัย เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว ครั้งที่ 22 ค.ศ. 2014 (พ.ศ. 2557) ที่เมืองโซชี ประเทศรัสเซีย ระหว่างวันที่ 7-23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2557 คณะกรรมการโอลิมปิกปารากวัยเป็นตัวแทนประเทศปารากวัยในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันทั้งหมดจำนวน 1 คน ใน 1 ชนิดกีฬา
นักกีฬาที่เข้าร่วม

| กีฬา | ชาย | หญิง | รวม |
| --- | --- | --- | --- |
|  สกีลีลา | 0 | 1 | 1 |
| รวม | 0 | 1 | 1 |
สกีลีลา

ผลการแข่งขันดังนี้ :
| นักกีฬา | รายการ | รอบคัดเลือก> Run 1 | รอบคัดเลือก> Run 2 | รอบคัดเลือก> Best | รอบคัดเลือก> อันดับ | ชิงชนะเลิศ> Run 1 | ชิงชนะเลิศ> Run 2 | ชิงชนะเลิศ> Best | ชิงชนะเลิศ> อันดับ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| จูเลีย มาริโน | Women's slopestyle | 36.40 | 25.60 | 36.40 | 17 | Did not advance | Did not advance | Did not advance | Did not advance |
ดูเพิ่ม

ประเทศปารากวัยในโอลิมปิก
รายชื่อผู้เชิญธงชาติปารากวัยในโอลิมปิก
รายชื่อนักกีฬาปารากวัยที่ได้รับเหรียญรางวัลโอลิมปิก
แหล่งข้อมูลอื่น

เว็บไซต์ทางการ
| ด ค กประเทศที่เข้าร่วมแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 2014 ที่ โซชี ประเทศรัสเซีย |
| --- | --- | --- |
| แอฟริกา |   โมร็อกโก   โตโก   ซิมบับเว  |  |
| อเมริกา |   อาร์เจนตินา   เบอร์มิวดา   บราซิล   หมู่เกาะบริติชเวอร์จิน   แคนาดา   ซีลอน   ชิลี   ดอมินีกา   จาเมกา   เม็กซิโก   ปารากวัย   เปรู   สหรัฐ   เวเนซุเอลา   หมู่เกาะเวอร์จินของสหรัฐ  |  |
| เอเชีย |   จีน   จีนไทเป   ติมอร์-เลสเต   ฮ่องกง   อินเดีย   อิหร่าน   ญี่ปุ่น   คาซัคสถาน   คีร์กีซสถาน   เลบานอน   มองโกเลีย   เนปาล   ปากีสถาน   ฟิลิปปินส์   เกาหลีใต้   ทาจิกิสถาน   ไทย   อุซเบกิสถาน  |  |
| ยุโรป |   แอลเบเนีย   อันดอร์รา   อาร์มีเนีย   ออสเตรีย   อาเซอร์ไบจาน   เบลารุส   เบลเยียม   บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา   บัลแกเรีย   โครเอเชีย   ไซปรัส   เช็กเกีย   เดนมาร์ก   เอสโตเนีย   ฟินแลนด์   ฝรั่งเศส   จอร์เจีย   เยอรมนี   สหราชอาณาจักร   กรีซ   ฮังการี   ไอซ์แลนด์   ไอร์แลนด์   อิสราเอล   อิตาลี   ลัตเวีย   ลีชเทินชไตน์   ลิทัวเนีย   ลักเซมเบิร์ก   มาซิโดเนีย   มอลตา   มอลโดวา   โมนาโก   มอนเตเนโกร   เนเธอร์แลนด์   นอร์เวย์   โปแลนด์   โปรตุเกส   โรมาเนีย   รัสเซีย   ซานมารีโน   เซอร์เบีย   สโลวาเกีย   สโลวีเนีย   สเปน   สวีเดน   สวิตเซอร์แลนด์   ตุรกี   ยูเครน  |  |
| โอเชียเนีย |   ออสเตรเลีย   นิวซีแลนด์   ตองงา  |  |
| อื่นๆ |   ทีมอิสระ  |  |
สายฟิตช์เบิร์ก

| สายฟิตช์เบิร์ก |
| --- | --- |

ข้อมูลทั่วไป
เจ้าของ: MBTA
ที่ตั้ง: บอสตันและปริมณฑล
ปลายทาง: ฟิตช์เบิร์ก นอร์ท
จำนวนสถานี: 18
การดำเนินงาน
รูปแบบ: รถไฟชานเมือง
ระบบ: รถไฟชานเมืองอ่าวแมสซาชูเซตส์
ผู้ดำเนินงาน: MBCR
ผู้โดยสารต่อวัน: 9,648 คน
ข้อมูลทางเทคนิค
ระยะทาง: 49.55 ไมล์ (79.44 กิโลเมตร)
รางกว้าง: 4 ft 8 1⁄2 in (1,435 mm)
สายฟิตช์เบิร์ก เป็นเส้นทางรถไฟชานเมืองของการคมนาคมอ่าวแมสซาชูเซตส์ ระยะทางประมาณ 50 ไมล์ ยาวที่สุดเป็นอันดับที่ 2 ของระบบ ผู้โดยสาร 10,000 คนต่อวัน เชื่อมต่อกับ สายสีแดง, สายสีส้ม, สายสีเขียว, รถโดยสารประจำทาง และรถไฟทางไกล แอ็มแทร็ก
รายชื่อสถานี

| ไมล์ | เมือง | สถานี | เปิดให้บริการ | จุดเชื่อมต่อ/หมายเหตุ | ภาพ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0.0 | บอสตัน |  นอร์ท | 1843 1898 1995 | รถไฟใต้ดินอ่าวแมตซาชูเซตส์ สายสีส้ม, รถไฟใต้ดินอ่าวแมตซาชูเซตส์ สายสีเขียว, รถโดยสารประจำทาง สาย 4 สายโลเวล, สายฮาเวอร์ฮิล/เรดดิง, สายนิวเบอรีพอร์ต/ร็อกพอร์ต รถไฟทางไกล แอ็มแทร็ก |  |
| 0.7 | โซเมอร์วิลล์ | ศูนย์ซ่อมบำรุง |  | ชุมทางแยก สายโลเวล, สายฮาเวอร์ฮิล/เรดดิง, สายนิวเบอรีพอร์ต/ร็อกพอร์ต |  |
| 3.37 | เคมบริดจ์ |  พอร์ตเตอร์สแควร์ | 1843 | รถไฟใต้ดินอ่าวแมตซาชูเซตส์ สายสีแดง, รถโดยสารประจำทาง สาย 77, 77A, 83, 96 |  |
| 4.28 | เคมบริดจ์ | ชุมทางเวสต์เคมบริดจ์ |  | ชุมทางแยก สายวอเตอร์ทาวน์ (ร้าง) |  |
| 4.53 | เคมบริดจ์ | บริกยาร์ดส์ (เฟนส์) |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
| 5.35 | เคมบริดจ์ |  |  | ชุมทางร่วม ฟิตช์เบิร์กคัตออฟ (ร้าง) |  |
| 6.43 | เบลมอนต์ | เบลมอนต์เซ็นเตอร์ |  | รถโดยสารประจำทางสาย 74/75 |  |
| 7.39 | เบลมอนต์ | เวฟเวอร์เลย์ |  |  |  |
| 8.31 | วัลทัม | เคลมาติสบรูก |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
| 9.26 | วัลทัม | บีฟเวอร์บรูก |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
|  | วัลทัม |  |  | ชุมทางร่วม สายวอเตอร์ทาวน์ ร้าง |  |
| 9.86 | วัลทัม |  วัลทัม |  | รถโดยสารประจำทางสาย 70, 70A, 505, 553, 554, 556, 558 |  |
| 10.55 | วัลทัม | ริเวอร์วิว |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
| 11.49 | วัลทัม |  บรันดีส์/โรเบิร์ตส์ |  | ชื่อเดิมคือ "โรเบิร์ตส์" |  |
| 13.16 | เวสตัน | เคนดัลกรีน |  |  |  |
| 13.72 | เวสตัน | ฮัสติงส์ |  | รถไฟจอดบางขบวน |  |
| 14.71 | เวสตัน | ซิลเวอร์ฮิล |  | รถไฟจอดบางขบวน |  |
| 16.66 | ลินคอล์น | ลินคอล์น |  | ชื่อเดิมคือ "เซาท์ลินคอล์น" |  |
| 20.05 | คองคอร์ด | คองคอร์ด |  |  |  |
| 21.89 | คองคอร์ด |  โรงรถจักรคองคอร์ดตะวันตก |  |  |  |
| 25.06 | แอ็คตัน | เซาท์แอ็คตัน |  | คล็อกทาวเวอร์ซัตเทิล |  |
| 26.77 | แอ็คตัน | เวสต์แอ็คตัน |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
| 30.16 | ลิตเติลตัน |  ลิตเติลตัน/รูต 495 | 13 มกราคม ค.ศ. 1980 3 มิถุนายน ค.ศ. 2013 | ทดแทนสถานีเก่าลิตเติลตัน |  |
| 31.47 | ลิตเติลตัน | ลิตเติลตัน |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
| 33.72 | เอเยอร์ | วิลโลวส์ |  | ปัจจุบันปิดทำการ |  |
| 36.07 | เอเยอร์ | เอเยอร์ |  | ปิดให้บริการชั่วคราวมาแล้ว 2 ครั้ง |  |
| 39.43 | เชอร์ลี | เชอร์ลี |  |  |  |
| 45.34 | ลีโอมินสเตอร์ |  นอร์ทลีโอมินสเตอร์ |  |  |  |
| 49.55 | ฟิตช์เบิร์ก |  ฟิตช์เบิร์ก | 5 มีนาคม ค.ศ. 1845 13 มกราคม ค.ศ. 1980 | รถโดยสารประจำทาง |  |
|  | ฟิตช์เบิร์ก |  วาชูเซตต์ | ค.ศ. 2014 | กำลังก่อสร้าง |  |
|  | การ์ดเนอร์ | การ์ดเนอร์ | 13 มกราคม ค.ศ. 1980 | ปิดทำการ |  |
แหล่งข้อมูลอื่น

MBTA - Fitchburg Line
Mileposts from FRA Highway-Rail Crossing Inventory Files and Guilford District 3
Unofficial map of line on Google Maps template
| ด ค กองค์การขนส่งอ่าวแมสซาชูเซตส์ |
| --- | --- | --- |
| รถไฟใต้ดิน |       สายสีน้ำเงิน       สายสีส้ม       สายสีแดง       สายสีเขียว  |  |
|   รถไฟชานเมือง |  สายแฟร์เมาต์  สายฟิตช์เบิร์ก  สายฟรามิงแฮม/วอร์เซสเตอร์  สายแฟรงกลิน  สายกรีนบุช  สายฮาเวอร์ฮิล  สายโอลด์โคโลนี  สายโลเวล  สายนีดแฮม  สายนิวเบอรีพอร์ต/ร็อคพอร์ต  สายโพรวิเดนซ์/สตาฟตัน  |  |
| รถโดยสารประจำทาง |    สายสีเงิน  เส้นทาง  |  |
| กำลังก่อสร้าง |  เซาท์โคสต์เรล  |  |
| ถูกยกเลิก |  ถนนยกระดับแอตแลนติก  รถไฟยกระดับบอสตัน  สถานีชาลส์ทาวน์  รถไฟถนนแมสซาชูเซตส์ตะวันออก  รถไฟถนนมิดเดิลเซ็กซ์และบอสตัน  ถนนยกระดับวอชิงตัน  |  |
| ดูเพิ่ม |  การเข้าถึงขององค์การขนส่งอ่าวแมสซาชูเซตส์  อาร์ตส์ออนเดอะไลน์  เรือโดยสาร  เส้นทางรถรางบอสตัน  เอ็ม.ที.เอ.  ชาลการ์ด  ประวัติ  ตำรวจ  ศัพท์เฉพาะของการคมนาคมอ่าวแมสซาชูเซตส์  นอร์ท-เซาท์เรลลิงก์  เดอะไรด์  ถนนวงแหวน  |  |
สัจจวิภังคสูตร

สัจจวิภังคสูตร เป็นพระสูตร ในอุปริปัณณาสก์ หมวดมัชฌิมนิกาย ของพระสุตตันตปิฎก ชื่อพระสูตรมีความหมายว่า "การแจกแจงสัจธรรม" ซึ่งสัจธรรมนี้ ก็คือ อริยสัจ 4 โดยเป็นการแจกแจง และอธิบายอย่างละเอียดว่า อริยสัจ 4 นี้ประกอบด้วยอะไร และในข้อนั้นๆ มีองค์ประกอบเช่นไร และด้วยการเข้าถึงสัจธรรมทั้ง 4 ประการนี้ จะสามารถหลุดพ้นได้อย่างไร ทั้งนี้ เนื้อหาของสัจจวิภังคสูตร มีความคล้ายคลึงกับวิภังคสูตร ว่าด้วยอริยมรรค 8 ในมหาวารวรรค สังยุตตนิกาย ของพระสุตตันตปิฎก ซึ่งว่าด้วยการแจกแจงสัจธรรมของพุทธศาสนาเช่นกัน แต่มีข้อแตกต่างกันในรายละเอียดปลีกย่อยเล็กน้อย เช่นสถานที่ปรารภพระสูตร และความต่างตรงที่สัจจวิภังคสูตร อธิบายตั้งแต่ต้นอริยสัจ 4 จนถึงอริยมรรค 8 ขณะที่วิภังคสูตรเน้นอธิบายอริยมรรค 8 เป็นหลัก เป็นต้น
ทั้งนี้ สัจจวิภังคสูตรยังรวมอยู่ในภาณวาร หรือหนังสือบทสวดมนต์หลวง สำหรับสวดเพื่อความเป็นสิริมงคลในงานพระราชพิธี และงานพิธีต่างๆ อีกด้วย แต่นอกจากจะใช้สวดสาธยายแล้ว พระสูตรนี้ยังมีคุณค่ามหาศาล ในการทำความเข้าใจหัวใจของพุทธศาสนา เนื่องจากเป็นการแจกแจง แยกย่อยให้เกิดความเข้าใจง่ายขึ้น เหมาะแก่การกระทำมนสิการ พิจารณาอย่างแยบคาย และปฏิบัติเพื่อนำไปสู่การพ้นทุกข์ต่อไป
ที่มา

สัจจวิภังคสูตรนี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภขึ้น ณ ป่าอิสิปตนมิคทายวัน เขตเมืองพาราณสี    แต่พระผู้มีพระภาคมิได้ตรัสแต่ลำพังพระองค์เดียว เพราะทรงปรารภถึงการ "ประกาศธรรมจักรอันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า"   หรือ การอริยสัจ 4 ที่ ที่ป่าอิสิปตนมิคทายวัน เขตเมืองพาราณสี ขึ้นมาก่อน จากนั้นทรงแนะนำแก่ภิกษุทั้งหลายว่า อันอริยสัจนี้แม้พระองค์จะเป็นผู้เดียวที่ประกาศ แต่พระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะ สองมหาอัครสาวกจะช่วยอธิบายชี้แจงให้เข้าใจได้เช่นกัน โดยเฉพาะพระสารีบุตรที่ "พอที่จะบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายซึ่งอริยสัจ 4 ได้โดยพิสดาร"
สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสสรรเสริญคุณของพระสมเด็จพระสารีบุตรและโมคคัลลานะว่า "ทั้งสองรูปนี้เป็นบัณฑิตภิกษุ ผู้อนุเคราะห์ผู้ร่วมประพฤติพรหมจรรย์ สารีบุตรเปรียบเหมือนผู้ให้กำเนิด โมคคัลลานะเปรียบเหมือนผู้บำรุงเลี้ยงทารกที่เกิดแล้ว"  ซึ่งปปัญจสูทนี อรรถกถามัชฌิมนิกายได้อธิบายพุทธวจนะส่วนนี้ไว้ว่า พระสารีบุตรจะสงเคราะห์บรรพชิตทั้งหลายที่ยังไม่บรรลุอริยบุคคลชั้นต้น คือพระโสดาบันให้บรรลุเสียก่อน  ท่านยังให้บรรพชิตเหล่านั้นได้มีดวงตาเห็นธรรม ดุจมารดาผู้ให้กำเนิด ครั้นมีดวงตาเห็นธรรมแล้ว เหมือนได้เกิดใหม่แล้ว ท่านจะปล่อยให้บรรพชิตเหล่านั้นบำเพ็ญเพียรให้มรรคผลสูงๆ ยิ่งขึ้นไป เพื่อที่ท่านจักได้ไปสั่งสอนให้ผู้อื่นได้มีดวงตาเห็นธรรมอีก
ด้วยเหตุนี้ พระสารีบุตรจึงเชี่ยวชาญในการแสดงธรรมขั้นต้นให้พิสดาร ยังให้บรรพชิตทั้งหลายเข้าใจธรรมได้โดยง่าย แล้วจักบรรลุชั้นสูงๆ ยิ่งขึ้นไปด้วยตนเอง หรือด้วยการสั่งสอนของพระมหาโมคคัลลานะในกาลต่อๆ ไป ดังนั้นในสัจจวิภังคสูตร พระสารีบุตรจึงได้แสดงธรรม เพื่อแจกแจงอริยสัจ 4 อย่างพิสดาร เพื่อความแจ่มแจ้งแก่ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปยังพระวิหารแล้ว ดังนี้
เนื้อหา

พระสารีบุตรได้จำแนกแจกแจงอริยสัจ 4 คือ ทุกขอริยสัจ ทุกขสมุทัยอริยสัจ ทุกขนิโรธอริยสัจ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ หรือ มรรคมีองค์แปด ดังนี้ว่า
เนื้อหา > 2. สมุทัย

"ทุกขสมุทัยอริยสัจเป็นไฉน ได้แก่ตัณหาที่นำไปสู่ภพใหม่ สหรคตด้วยความกำหนัด ด้วยอำนาจความยินดี อันมีความเพลิดเพลินในอารมณ์นั้นๆ คือ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหานี้เรียกว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ ฯ"
เนื้อหา > 3. นิโรธ

"ทุกขนิโรธอริยสัจเป็นไฉน ได้แก่ความดับด้วยอำนาจคลายกำหนัดไม่มีส่วนเหลือ ความสละ ความสลัดคืน ความปล่อย ความไม่มีอาลัย ซึ่งตัณหานั้นนั่นแล นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ ฯ"
เนื้อหา > 4. มรรค

หรือ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ท่านกล่าวว่า "ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจเป็นไฉน ได้แก่ มรรคมีองค์ 8 อันประเสริฐนี้แล ซึ่งมีดังนี้ (1) สัมมาทิฐิ (2) สัมมาสังกัปปะ (3) สัมมาวาจา (4) สัมมากัมมันตะ (5) สัมมาอาชีวะ (6) สัมมาวายามะ (7) สัมมาสติ (8) สัมมาสมาธิ ฯ" แล้วแจกแจงดังนี้ คือ
สัมมาทิฐิ "สัมมาทิฐิเป็นไฉน ได้แก่ ความรู้ในทุกข์ความรู้ในทุกขสมุทัย ความรู้ในทุกขนิโรธ ความรู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทานี้เรียกว่าสัมมาทิฐิ ฯ"
สัมมาสังกัปปะ "สัมมาสังกัปปะเป็นไฉน ได้แก่ ความดำริในเนกขัมมะ ความดำริในอันไม่พยาบาท ความดำริในอันไม่เบียดเบียน นี้เรียกว่าสัมมาสังกัปปะ ฯ"
สัมมาวาจา "สัมมาวาจาเป็นไฉน ได้แก่ เจตนา เป็นเครื่องงดเว้นจากพูดเท็จ จากพูดส่อเสียด จากพูดคำหยาบ จากเจรจาเพ้อเจ้อนี้เรียกว่า สัมมาวาจา ฯ"
สัมมากัมมันตะ "สัมมากัมมันตะเป็นไฉน ได้แก่ เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากปาณาติบาต จากอทินนาทาน จากกาเมสุมิจฉาจาร นี้เรียกว่าสัมมากัมมันตะ ฯ"
สัมมาอาชีวะ "สัมมาอาชีวะเป็นไฉน คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ละมิจฉาชีพแล้ว สำเร็จความเป็นอยู่ด้วยสัมมาชีพ นี้เรียกว่าสัมมาอาชีวะ ฯ"
สัมมาวายามะ "สัมมาวายามะเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมให้เกิดฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ เพื่อไม่ให้อกุศลธรรมอันลามกที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น 1 เพื่อละอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วเสีย 1 เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นได้เกิดขึ้น 1 เพื่อความตั้งมั่นไม่ฟั่นเฝือ เพิ่มพูน ไพบูลย์ เจริญ และบริบูรณ์ของกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว 1 นี้เรียกว่าสัมมาวายามะ ฯ"
สัมมาสติ "สัมมาสติเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้พิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร รู้สึกตัว มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่ เป็นผู้พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา มีความเพียร รู้สึกตัว มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่ เป็นผู้พิจารณาเห็นจิตในจิต มีความเพียร รู้สึกตัว มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่ เป็นผู้พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร รู้สึกตัว มีสติกำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้อยู่ นี้เรียกว่าสัมมาสติ ฯ"
สัมมาสมาธิ "สัมมาสมาธิเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เข้าทุติยฌาน ... อยู่ เป็นผู้วางเฉย เพราะหน่ายปีติ มีสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย เข้าตติยฌาน ... อยู่ เข้าจตุตถฌาน ... อยู่นี้เรียกว่าสัมมาสมาธิ ฯ"
จากนั้นพระสารีบุตรจึงกล่าวถึงพระผู้มีพระภาคว่า "พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธได้ทรงประกาศธรรมจักรอันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า ที่ป่าอิสิปตนมิคทายวัน เขตเมืองพาราณสี อันสมณะ หรือพราหมณ์ หรือเทวดา หรือมาร หรือพรหม หรือใครๆ ในโลก ยังไม่เคยประกาศ ได้แก่ ทรงบอก ทรงแสดง ทรงบัญญัติทรงแต่งตั้ง ทรงเปิดเผย ทรงจำแนก ทรงทำให้ง่ายซึ่งอริยสัจ 4 นี้ "
บรรณานุกรม

พระไตรปิฎกบาฬี ฉบับฉัฏฐสังคีติ สุตฺตปิฎก มชฺฌิมนิกาย อุปริปณฺณาสปาฬิ วิภงฺควโคฺค สจฺจวิภงฺคสุตฺตํ
พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ เล่ม 3 ภาค 2
หม่อมผิว สุขสวัสดิ์ ณ อยุธยา

| หม่อม ผิว สุขสวัสดิ์ ณ อยุธยา |
| --- | --- |

เกิด: 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2438
เสียชีวิต: 30 กันยายน พ.ศ. 2534 (96 ปี)
นามปากกา: วรรณสิริ
อาชีพ: ครู, นักเขียน
คู่สมรส: หม่อมเจ้าทินทัต ศุขสวัสดิ์
บิดามารดา: หลวงราชนิธิพิมล (พลอย วสุวัต) สุ่น ราชนิธิพิมล
หม่อมผิว สุขสวัสดิ์ ณ อยุธยา (สกุลเดิม วสุวัต; 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2438 – 30 กันยายน พ.ศ. 2534) เป็นครู และนักเขียน มีผลงานเรื่องสั้น และนวนิยาย เจ้าของนามปากกา "วรรณสิริ" ผู้เขียน วนิดา, นางทาส และนางครวญ ที่ได้รับความนิยม มีผู้นำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ และละครโทรทัศน์หลายครั้ง
ประวัติ

หม่อมผิว สุขสวัสดิ์ ณ อยุธยา เป็นธิดาของหลวงนิธิพิมล (พลอย วสุวัต) กับสุ่น ราชนิธิพิมล เกิดเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2438 จบการศึกษาจากโรงเรียนราชินี ประกอบอาชีพครูสอนภาษาไทย และเป็นผู้ก่อตั้งโรงเรียนวรรณวิทย์ เสกสมรสกับ ร้อยเอก หม่อมเจ้าทินทัต ศุขสวัสดิ์ ผู้รั้งผู้บังคับการกรมทหารบกม้ากรุงเทพรักษาพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระโอรสองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดชกับหม่อมแช่ม หม่อมผิวมีธิดากับหม่อมเจ้าชายทินทัต ศุขสวัสดิ์ 3 คน คือ
หม่อมราชวงศ์ทินะประภา อิศรเสนา (2 มิถุนายน พ.ศ. 2460 – 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2555) สมรสกับศาสตราจารย์ กัลย์ อิศรเสนา ณ อยุธยา มีบุตรสองคน
หม่อมราชวงศ์กานดาศรี สุขสวัสดิ์ (18 ธันวาคม พ.ศ. 2461 – พ.ศ. 2541)
หม่อมราชวงศ์รุจีสมร สุขสวัสดิ์ (12 กันยายน พ.ศ. 2463 – 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2565)
ภายหลังหม่อมเจ้าทินทัตสิ้นชีพิตักษัยเมื่อปี พ.ศ. 2463 หม่อมผิวต้องย้ายออกจากกรมทหารม้ามาอยู่ที่ถนนพระอาทิตย์ เมื่อเริ่มสงครามโลกครั้งที่สอง หม่อมผิวจึงได้อพยพครอบครัวมาอยู่นอกเมือง คือ ซอยปรีดา ถนนสุขุมวิท
หม่อมผิว สุขสวัสดิ์ ณ อยุธยา ถึงแก่กรรมด้วยโรคชรา เมื่อวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2534 สิริอายุรวม 96 ปี 4 เดือน พระราชทานพระบรมราชานุเคราะห์ ในการพระราชทานเพลิงศพ หม่อมผิว สุขสวัสดิ์ ณ อยุธยา ณ เมรุวัดธาตุทอง วันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2534
ช่องบรรจุอัฐิหม่อมผิว ใต้พระเจดีย์วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร
หม่อมบัวเขียว ณ เชียงใหม่

| หม่อมบัวเขียว ณ เชียงใหม่ |
| --- | --- |

เกิด: พ.ศ. 2407
เสียชีวิต: พ.ศ. 2476 คุ้มแจ่งหัวริน
คู่สมรส: เจ้าแก้วนวรัฐ
บุตร: เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ เจ้าศิริประกาย ณ เชียงใหม่ เจ้าอินทนนท์ ณ เชียงใหม่
หม่อมบัวเขียว ณ เชียงใหม่ (พ.ศ. 2407—2476) เป็นหม่อมในพลตรี เจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
ประวัติ

หม่อมบัวเขียว เกิดในราวปี พ.ศ. 2407 พื้นเพมีนิวาสสถานเดิมอยู่หน้าวัดเชียงมั่น ในตัวเมืองเชียงใหม่ ต่อมาพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 7 ได้มาพบเมื่อครั้งงานทำบุญขึ้นปีใหม่ จึงได้มาสู่ขอให้เป็นหม่อมในเจ้าแก้วนวรัฐ โดยเป็นภริยารองจากเจ้าจามรีวงศ์ ทั้งนี้เจ้าแก้วนวรัฐกับหม่อมบัวเขียวมีโอรส-ธิดา 3 คน ได้แก่
เจ้าพงษ์อินทร์ ณ เชียงใหม่ สมรสกับหม่อมตระการ และหม่อมจันทร์สม ณ เชียงใหม่ มีบุตรธิดา 5 คน
เจ้าศิริประกาย ณ เชียงใหม่ สมรสกับเจ้ากาวิละวงศ์ ณ เชียงใหม่ มีบุตรธิดา 3 คน หนึ่งในนั้นคือเจ้ากอแก้วประกายกาวิล ณ เชียงใหม่
เจ้าอินทนนท์ ณ เชียงใหม่ สมรสกับเจ้าสุคันธา ณ เชียงตุง มีบุตรธิดา 5 คน
หม่อมบัวเขียว ณ เชียงใหม่ ถึงแก่กรรมในปี พ.ศ. 2476
หม่อมผัน วรวรรณ ณ อยุธยา

| หม่อมผัน วรวรรณ ณ อยุธยา |
| --- | --- |

เกิด: 5 เมษายน พ.ศ. 2415
เสียชีวิต: 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 (78 ปี)
คู่สมรส: พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
หม่อมผัน วรวรรณ ณ อยุธยา (5 เมษายน พ.ศ. 2415 – 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2493) เป็นหม่อมในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
ประวัติ

หม่อมผัน วรวรรณ ณ อยุธยา เกิดเมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2415 เป็นธิดาของพระสุนทรธรารัต (เพิ่ม สวัสดิ์-ชูโต) มารดาชื่อม่วง (สกุลเดิม อภัยกุล)[แหล่งอ้างอิงอาจไม่น่าเชื่อถือ] เป็นหลานของพระยาสุรเสนา (สวัสดิ์ ชูโต)
พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร (พระยศในขณะนั้น) เสด็จมาหาพระยาสุรเสนาที่บ้านแล้วพบหม่อมผัน จึงเสด็จมาทรงขอหม่อมผันจากพระยาสุรเสนาไปเป็นหม่อม หม่อมผันเป็นที่โปรดปราณมาก มีพระโอรส-ธิดากับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ดังนี้
หม่อมเจ้าสกลวรรณากร วรวรรณ (พ.ศ. 2431-2496) เสกสมรสกับหม่อมโจฮันนา (สกุลเดิม เวเบอร์) และหม่อมสมรวย (สกุลเดิม มุกแจ้ง)
หม่อมเจ้าพรพิมลพรรณ รัชนี (พ.ศ. 2433-2524) เสกสมรสกับพระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์
หม่อมเจ้าวัลภากร วรวรรณ (พ.ศ. 2434-2522)
หม่อมเจ้านิตยากร วรวรรณ (พ.ศ. 2436-2514) เสกสมรสกับหม่อมแก้ว (สกุลเดิม เอี่ยมจำนงค์) และหม่อมเล็ก (สกุลเดิม เจริญจันทร์แดง)
หม่อมเจ้าอรทิพย์ประพันธ์ เทวกุล (พ.ศ. 2438-2505) เสกสมรสกับหม่อมเจ้าดำรัสดำรงค์ เทวกุล
หม่อมเจ้าสิทธยากร วรวรรณ (พ.ศ. 2440-2508) เสกสมรสกับหม่อมดำริห์ (สกุลเดิม บุนนาค)
หม่อมเจ้าไปรมากร วรวรรณ (พ.ศ. 2441-2519) เสกสมรสกับหม่อมน้อย (สกุลเดิม สุวรรณศวร) หม่อมสมศรี (สกุลเดิม ประภาเพ็ชร์) และหม่อมอรุณ
หม่อมเจ้าบรรเจิดวรรณวรางค์ วรวรรณ (พ.ศ. 2445-2528) เสกสมรสกับพลเอกมังกร พรหมโยธี
หม่อมเจ้าสรรพางค์พิมล วรวรรณ (พ.ศ. 2446-2463)
อุบล วรวรรณ (พ.ศ. 2448-2528) เสกสมรสกับอาฌรลด์ แคร้บบ์
หม่อมผันป่วยด้วยโรคมะเร็ง รักษาตัวอยู่หลายปี จนกระทั่งถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 สิริอายุ 78 ปี พระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2496
อมนุษย์

อมนุษย์ เป็นศัพท์ในบาลี-สันสกฤต
1. อมนุษย์ คือ สิ่งที่มีรูปร่าง เค้าโครงคล้ายๆ มนุษย์ แต่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ในป่าหิมพานต์ที่ปรากฏในวรรณคดีของไทย มีทั้ง เงือก คนธรรพ์ วิทยาธร และ นารีผล ซึ่งมีรูปร่างในบางส่วนใกล้เคียงกับมนุษย์ เทวดา สัตว์นรก เปรต อสุรกายที่อยู่ในภพภูมิมนุษย์ เช่น ผีปอบ ผีกระสือ ผีกระหัง ผีโพง
2. อมนุษย์ ใช้เป็นคำเปรียบเทียบในแง่ลบ ถึงมนุษย์ด้วยกันเองที่มีนิสัยแย่ มีความประพฤติไม่เหมือนทั่วไป อาจเป็นคนที่เลวหรือทำชั่วมากกว่าคนอื่น สามารถพูดได้ว่า คนนี้เป็นอมนุษย์ มีจิตใจโหดร้ายไม่ใช่คน
หม่อมน้อย ชุมสาย ณ อยุธยา

บทความนี้เกี่ยวกับหม่อมน้อย ชุมสาย ณ อยุธยา สำหรับหม่อมน้อยท่านอื่น ดูที่ หม่อมน้อย
| หม่อมน้อย ชุมสาย ณ อยุธยา |
| --- | --- |
คู่สมรส: สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนราชสีหวิกรม
บุตร: หม่อมเจ้าสาระพัดเพชร ศิริวงศ์ พระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ์ หม่อมเจ้าระเบียบ ชุมสาย หม่อมเจ้าอรุณ ชุมสาย หม่อมเจ้าจำรัส ชุมสาย หม่อมเจ้าประภา ชุมสาย หม่อมเจ้าเจริญ ชุมสาย หม่อมเจ้าประวิช ชุมสาย พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปฤษฎางค์
บิดามารดา: พระยาราชมนตรี (ภู่ ภมรมนตรี) ท่านผู้หญิงอิน ราชมนตรี
หม่อมน้อย ชุมสาย ณ อยุธยา บุตรีของพระยาราชมนตรี (ภู่ ภมรมนตรี) นางห้ามสามัญในกรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ และต่อมาได้เป็นนางห้ามในกรมขุนราชสีหวิกรม
ประวัติ

หม่อมน้อย ชุมสาย ณ อยุธยา เป็นบุตรีของพระยาราชมนตรี (ภู่ ภมรมนตรี) อันเกิดแต่ท่านผู้หญิงอิน เธอมีพี่น้องต่างมารดาคือ คุณพุ่ม (บุษบาท่าเรือจ้าง) ยอดกวีหญิงในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เบื้องต้นเธอได้เข้าเป็นนางห้ามในกรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ ซึ่งเป็นที่เชิดหน้าชูตาอย่างมาก เนื่องจากเป็นธิดาของพระยาราชมนตรี ทั้งสองมีโอรสธิดาด้วยกันสองพระองค์  แต่ต่อมาเมื่อกรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ได้สิ้นพระชนม์ในวัยหนุ่ม หม่อมน้อยจึงกลับไปอยู่บ้านที่ท่าช้างวังหลวงร่วมกับบิดาพร้อมด้วยพระโอรสและพระธิดาทั้งสองที่ยังเล็กอยู่คือ หม่อมเจ้าสาระพัดเพชร ศิริวงศ์ และพระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ์
หลังจากการสิ้นพระชนม์ของอดีตสวามี ในช่วงนั้นหม่อมน้อยยังสาวสวยอยู่มาก หม่อมน้อยจึงได้เข้าเป็นนางห้ามในกรมขุนราชสีหวิกรม ต้นราชสกุลชุมสาย มีโอรสธิดาด้วยกัน 7 พระองค์ ซึ่งองค์สุดท้องคือหม่อมเจ้าปฤษฎางค์ ที่ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปฤษฎางค์