stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ประเทศมาลี

| สาธารณรัฐมาลี Mali ka Fasojamana (บัมบารา)   Republik bu Maali (Fula) |
| --- | --- |
   ธงชาติ    ตราแผ่นดิน  
คำขวัญ: หนึ่งชนชาติ หนึ่งเป้าหมาย หนึ่งศรัทธา (Un peuple, un but, une foi)
เพลงชาติ: เลอมาลี 
ที่ตั้งของ ประเทศมาลี  (สีเขียว)
เมืองหลวง และเมืองใหญ่สุด: บามาโก 12°39′N 8°0′W﻿ / ﻿12.650°N 8.000°W﻿ / 12.650; -8.000
ภาษาราชการ: ภาษาบัมบารา และอีก 12 ภาษา
การปกครอง: สาธารณรัฐระบบกึ่งประธานาธิบดีแบบเดี่ยวภายใต้คณะผู้ยึดอำนาจการปกครอง

• ประธานาธิบดี : Assimi Goïta (ชั่วคราว)
• นายกรัฐมนตรี : Choguel Kokalla Maïga (รักษาการ)
 
ประกาศเอกราชจากประเทศฝรั่งเศส

• ประกาศ : 22 กันยายน พ.ศ. 2503
 
พื้นที่
• รวม: 1,240,192 ตารางกิโลเมตร (478,841 ตารางไมล์) (23)
• แหล่งน้ำ (%): 1.6
ประชากร
• 2563 ประมาณ: 20,250,833 (59)
• สำมะโนประชากร พฤศจิกายน 2561: 19,329,841
• ความหนาแน่น: 11.7 ต่อตารางกิโลเมตร (30.3 ต่อตารางไมล์) (215)
จีดีพี (อำนาจซื้อ) : 2561 (ประมาณ)
• รวม: $44.329 พันล้าน
• ต่อหัว: $2,271
จีดีพี (ราคาตลาด) : 2561 (ประมาณ)
• รวม: $17.407 พันล้าน
• ต่อหัว: $891
จีนี (2553): 33.0 ปานกลาง
เอชดีไอ (2562):  0.434 ต่ำ · 184
สกุลเงิน: ฟรังก์ซีเอฟเอ (CFA franc) (XOF)
เขตเวลา: UTC0
• ฤดูร้อน (เวลาออมแสง): UTC+0
รหัสโทรศัพท์: 223
โดเมนบนสุด: .ml
ประเทศมาลี (ฝรั่งเศส: Mali) หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า สาธารณรัฐมาลี (ฝรั่งเศส: République du Mali) เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในแอฟริกาตะวันตก ประเทศมาลีมีพรมแดนทางเหนือจดประเทศแอลจีเรีย ทางตะวันออกจดประเทศไนเจอร์ ทางใต้จดประเทศบูร์กินาฟาโซและประเทศโกตดิวัวร์ ทางตะวันตกเฉียงใต้จดประเทศกินี และทางตะวันตกจดประเทศเซเนกัลและประเทศมอริเตเนีย มีพื้นที่ 1,240,000 กม.² และประชากร 18.5 ล้านคน เมืองหลวง คือ กรุงบามาโก มาลีแบ่งการปกครองเป็นแปดเขต และมีพรมแดนที่เป็นเส้นตรงทางเหนืออยู่ลึกเข้าไปใจกลางทะเลทรายซาฮารา ส่วนทางใต้ของประเทศเป็นที่ซึ่งมีประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ มีแม่น้ำไนเจอร์และแม่น้ำเซเนกัลไหลผ่าน โครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศมีศูนยฺกลางอยู่ที่เกษตรกรรมและการประมง ทรัพยากรธรรมชาติบางส่วนของมาลีมีทองคำ ยูเรเนียม ปศุสัตว์และเกลือ ราวครึ่งหนึ่งของประชากรมีชีวิตอยู่ใต้เส้นยากจนนานาชาติที่ 1.25 ดอลลาร์สหรัฐต่อวัน
ประเทศมาลีปัจจุบันเคยเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิแอฟริกาตะวันตกสามแห่งซึ่งควบคุมการค้าข้ามซาฮารา คือ จักรวรรดิกานา จักรวรรดิมาลี (อันเป็นที่มาของชื่อมาลี) และจักรวรรดิซองไฮ ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ฝรั่งเศสเข้าควบคุมมาลีและทำให้เป็นส่วนหนึ่งของซูดานของฝรั่งเศส (French Sudan) ซึ่งขณะนั้นรู้จักกันในชื่อ สาธารณรัฐชาวซูดาน และเข้าร่วมกับเซเนกัลใน พ.ศ. 2502 และได้รับเอกราชใน พ.ศ. 2503 ในฐานะสหพันธรัฐมาลี ไม่นานหลังจากนั้น หลังเซเนกัลถอนตัวจากสหพันธรัฐ สาธารณรัฐชาวซูดานได้ประกาศตนเป็นสาธารณรัฐมาลีอันมีเอกราช หลังการปกครองแบบพรรคเดียวอันยาวนาน รัฐประหาร พ.ศ. 2534 ได้นำไปสู่การเขียนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่และการสถาปนามาลีเป็นรัฐประชาธิปไตยระบบหลายพรรค วันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2555 กลุ่มนายทหารอ่อนอาวุโสยึดการควบคุมทำเนียบประธานาธิบดีของประเทศและประกาศยุบรัฐบาลและระงับรัฐธรรมนูญ วันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2555 กบฏขบวนการปลดปล่อยแห่งชาติอาซาวัด (MNLA) ประกาศการแยกรัฐอาซาวัดใหม่ออกจากมาลี
การแบ่งเขตการปกครอง

ประเทศมาลีแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 8 ดินแดน (régions) และ 1 เขต (district) ได้แก่
เขตกาโอ
เขตกาเยส
เขตกีดาล
เขตกูลีกอโร
เขตม็อปตี
เขตเซกู
เขตซีกาโซ
เขตตงบุกตู
บามาโก
แผนที่แบ่งเขตการปกครองของประเทศมาลี
ปอร์-ฌ็องตี

| ปอร์-ฌ็องตี |
| --- | --- |
เมือง

   ตราอาร์ม
ปอร์-ฌ็องตีที่ตั้งเมืองปอร์-ฌ็องตีในประเทศกาบอง
พิกัด: 0°43′S 8°47′E﻿ / ﻿0.717°S 8.783°E﻿ / -0.717; 8.783
ประเทศ:  กาบอง
จังหวัด: โอกูเอ-มารีตีม
อำเภอ: แบนเจ
ประชากร (สำมะโน พ.ศ. 2556)
 • ทั้งหมด: 136,462 คน
ปอร์-ฌ็องตี (ฝรั่งเศส: Port-Gentil) เป็นเมืองใหญ่เป็นอันดับที่สองและเป็นเมืองท่าหลักของประเทศกาบอง และเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมน้ำมันและไม้ของประเทศ เมืองตั้งอยู่บริเวณปากน้ำโอกูเอ แผ่นดินที่อยู่รอบตัวเมืองยังเป็นพื้นที่ป่าห่างไกลและไม่ได้รับการเชื่อมต่อด้วยสะพานหรือทางหลวงเข้ากับส่วนอื่น ๆ ของประเทศ ปอร์-ฌ็องตีตั้งอยู่ใกล้กับแหลมลอแปซซึ่งเป็นจุดตะวันตกสุดของกาบอง จากสำมะโนเมื่อ พ.ศ. 2556 เมืองนี้มีประชากร 136,462 คน
ปราสาทกาโวเดิง

|  ปราสาทกาโวเดิง Château de Gavaudun |
| --- | --- |
ปราสาทกาโวเดิง
พิกัด: 44°33′37″N 0°53′18″E﻿ / ﻿44.56028°N 0.88833°E﻿ / 44.56028; 0.88833
พื้นที่: กาโวเดิง, แคว้นอากีแตน ประเทศฝรั่งเศส
ประวัติศาสตร์
สร้าง: คริสต์ศตวรรษที่ 13
 อนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์
ปราสาทกาโวเดิง (ฝรั่งเศส: Château de Gavaudun) เป็นปราสาทที่ตั้งอยู่ที่หมู่บ้านกาโวเดิงในจังหวัดโล-เตต์-การอนน์ในแคว้นอากีแตนในประเทศฝรั่งเศส ปราสาทกาโวเดิงตั้งอยู่บนเนินหินสูงเหนือแม่น้า หอกลางที่สร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 13 สูง 25 เมตร
ปราสาทได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์ เมื่อปี ค.ศ. hhh
ดูเพิ่ม

ปราสาท
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ปราสาทกาโวเดิง
French Ministry of Culture database entry for Château de Gavaudun (ฝรั่งเศส)
| --- | --- |
 : สถานีย่อยประเทศฝรั่งเศส
ปราสาทซิลวึช

| ปราสาทซิลวึช |
| --- | --- |
เขตฟารู ในโปรตุเกส
ภาพถ่ายทางอากาศของปราสาท
พิกัด: 37°11′27.56″N 8°26′16.46″W﻿ / ﻿37.1909889°N 8.4379056°W﻿ / 37.1909889; -8.4379056
ประเภท: ปราสาท
ข้อมูล
เจ้าของ: รัฐบาลโปรตุเกส
ผู้ดำเนินการ: สภาเทศบาลซิลวึช
เปิดสู่ สาธารณะ: ใช่
ประวัติศาสตร์
สร้าง: ประมาณ 201 ปีก่อนคริสต์ศักราช
วัสดุ: ดินอัด, หินทราย, งานก่อวัสดุก้อน, ไม้
กำแพงเชิงเทินของปราสาท มองจากตัวเมืองที่อยู่ด้านล่าง
ปราสาทซิลวึช (โปรตุเกส: Castelo de Silves) เป็นปราสาทในเขตเทศบาลซิลวึช เขตฟารู ทางตอนใต้ของประเทศโปรตุเกส สันนิษฐานกันว่าชาวโรมันหรือไม่ก็ชาววิซิกอทเป็นผู้สร้างป้อมปราการสมัยแรกขึ้นบนที่ตั้งถิ่นฐานเดิมของชาวลูซิเทเนีย ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 8 ถึง 13 ชาวมัวร์เข้าครอบครองปราสาทแห่งนี้และขยายต่อเติมออกไป ทำให้ปราสาทซิลวึชเป็นหนึ่งในป้อมปราการมัวร์ที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดีที่สุดในโปรตุเกส และส่งผลให้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติใน ค.ศ. 1910
สถาปัตยกรรม

ปราสาทซิลวึชตั้งอยู่บนยอดเนินแห่งหนึ่งที่มองเห็นเมืองซิลวึช มีผังเป็นรูปหลายเหลี่ยมด้านไม่เท่า ประกอบด้วยหอหลัก 4 หอ และหอเล็ก 7 หอ เชื่อมถึงกันด้วยกำแพงเชิงเทิน
บริเวณกำแพงเชิงเทินมีประตู 2 ประตู ได้แก่ ประตูหลักซึ่งตั้งอยู่ระหว่างหอ 2 หอด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ และ "ประตูทรยศ" (Porta da Traição) ซึ่งเป็นประตูเล็ก ๆ ที่ซ่อนตัวอยู่ในกำแพงด้านทิศเหนือ
ลานภายในปราสาทมีโครงสร้างใต้ดินต่าง ๆ ซึ่งมีทางขึ้นมาถึงพื้นที่ระดับดินได้ ซิชแตร์นาดาโมรา (Cisterna da Moura) มีความสูง 10 เมตร และมีเนื้อที่ 820 ตารางเมตร ทำหน้าที่เป็นโถงกักเก็บน้ำใต้ดิน ส่วน ซิชแตร์นาดุชไกช์ (Cisterna dos Cães) เป็นหลุมแนวตั้งที่มีความลึก 60 เมตร และช่วยกักเก็บน้ำไว้ใต้ปราสาทเช่นกัน
สถาปัตยกรรม > ภายใน

ที่จัตุรัสทหารด้านตะวันตกเฉียงใต้ของกำแพงเชิงเทิน ปรากฏร่องรอยของอาคารหลังหนึ่งซึ่งสันนิษฐานกันว่าน่าจะเป็นที่ประทับของเจ้าชายเอ็งรีกึเมื่อครั้งทรงดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการอัลการ์วึ ชั้นล่างมีฐานรากเป็นดิน บันไดหินแบบไม่มีชานพัก และเพดานทรงโค้ง ส่วนชั้นบนมีห้องสองห้องคลุมด้วยเพดานไม้ทาสี ห้องหนึ่งประดับตราอาร์มราชวงศ์ในกรอบใบอะแคนทัส ใช้เป็นห้องเก็บอาวุธที่ยึดได้จากข้าศึก ประกอบด้วยชุดเกราะ ธง ทวน ปืนใหญ่ ปืนคาบศิลา และกลอง ส่วนอีกห้องประดับภาพเขียนอุปมานิทัศน์เทพเจ้ามาร์สขนาบข้างด้วยลายดอกไม้
ปลัสสตานิสลัส

| ปลัสสตานิสลัส ปลัสเดอลากาเรียร์   และปลัสดาลีย็องส์ เมืองน็องซี * |
| --- | --- |
  แหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโก
ปลัสสตานิสลัส
ประเทศ:  ฝรั่งเศส
ประเภท: มรดกทางวัฒนธรรม
เกณฑ์พิจารณา: (i) (iv)
ประวัติการขึ้นทะเบียน
ขึ้นทะเบียน: 1983 (คณะกรรมการสมัยที่ 7)
* ชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนในบัญชีแหล่งมรดกโลก ** ภูมิภาคที่จัดแบ่งโดยยูเนสโก
ปลัสสตานิสลัส (ฝรั่งเศส: Place Stanislas) หรือเรียกอย่างลำลองว่า ปลัสสตาน เป็นจัตุรัสตั้งอยู่ในเมืองน็องซี ประเทศฝรั่งเศส ซึ่งได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกในปี ค.ศ. 1983 โดยองค์การยูเนสโก ซึ่งรวมไปถึงปลัสเดอลากาเรียร์ (Place de la Carrière) ปลัสดาลีย็องส์ (Place d'Alliance) อาคาร และสิ่งก่อสร้างรายรอบ
จัตุรัสมีความยาว 125 เมตร กว้าง 106 เมตร ปูด้วยหินสีอ่อน และมีหินสีเข้มปูสลับ 2 เส้น ทแยงมุม โดยรายรอบมีอาคารที่สร้างด้วยสถาปัตยกรรมในแบบที่สวยงามและกลมกลืนกัน ประกอบด้วย
ศาลาว่าการเมืองน็องซี (ออแตลเดอวีล) ทางทิศใต้
โรงอุปรากร (พระราชวังบิชอปในอดีต) และกร็องตอแตล (ออแตลเดอลาแรนในอดีต) ทางทิศตะวันออก
พิพิธภัณฑ์วิจิตรศิลป์ ทางทิศตะวันตก
ทางทิศตะวันเหนือเป็นอาคารขนาดเล็ก เพื่อประโยชน์ทางการสงคราม (ระยะยิงปืนใหญ่ระหว่างป้อม)
ประวัติ

ภายหลังจาก
สงครามสืบราชบัลลังก์โปแลนด์ ในปี ค.ศ. 1737 เมืองน็องซีเป็นเมืองหลวงของแคว้นลอแรนเหนือ ได้ถูกถวายให้สตานิสวัฟ แลชต์ชินสกี อดีตกษัตริย์แห่งโปแลนด์ และพ่อตาของพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 แห่งฝรั่งเศส ซึ่งที่ผ่านมาตัวเมืองได้ถูกทำนุบำรุงอย่างดีโดยดยุคแห่งลอแรนคนก่อน แต่ถูกสงครามทำลายลงหลายครั้ง ทำให้สตานิสวัฟว่าจ้างสถาปนิกชั้นเยี่ยมหลายคน เพื่อมีหน้าที่ออกแบบเมืองใหม่อย่างสวยงาม โดยจตุรัสถูกออกแบบให้เป็นตัวเชื่อมระหว่างเมืองเก่าที่สร้างตั้งแต่สมัยยุคกลาง กับเมืองใหม่ที่สร้างในศตวรรษที่ 13 ในสมัยชาร์ลที่ 3 ดยุคแห่งลอแรน โดยจัตุรัสยังเป็นจัตุรัสเพื่อเป็นเกียรติแห่งพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 แห่งฝรั่งเศส โดยสร้างเชื่อมต่ออาคารสองหลัง คือ ศาลาว่าการ (ออแตลเดอวีล) ซึ่งในปัจจุบันอยู่ตรงกลางจัตุรัส กับศาลารัฐบาล (ออแตลดูว์กูแวร์นม็อง) โดยสองอาคารหันหน้าเข้าหากัน ด้วยแบบที่สง่างาม สมมาตร และสวยงามที่สุดแห่งหนึ่งในยุโรปสมัยนั้น
จัตุรัสและอาคารรายรอบ ออกแบบโดยสถาปนิกหลวง แอมานุแอล เอเร เดอ กอร์นี (1705-1763) โดยเริ่มการก่อสร้างราวเดือนมีนาคม ค.ศ. 1752 เสร็จสิ้นราวพฤศจิกายน ค.ศ. 1755 โดยมีพระราชานุเสาวร๊ย์สพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 แห่งฝรั่งเศส ทำด้วยสำริด ตั้งอยู่กลางจัตุรัส จนกระทั่งถูกย้ายออกช่วงยุคปฏิวัติฝรั่งเศส โดยเปลี่ยนนามเป็น "ปลัสดูว์เปิปล์" (จัตุรัสแห่งประชาชน) และต่อมา "ปลัสนาปอเลอง" (จัตุรัสนโปเลียน)
ในปี ค.ศ. 1831 ได้มีการหล่ออนุสาวรีย์ของสตานิสวัฟ แลชต์ชินสกี ทำจากสำริด ตั้งกลางจัตุรัส โดยได้เปลี่ยนชื่อจัตุรัสมาเป็น "ปลัสสตานิสลัส" ณ ปัจจุบัน
48°41′38″N 6°10′59″E﻿ / ﻿48.69389°N 6.18306°E﻿ / 48.69389; 6.18306
ปราสาทมงเบริง

|  ปราสาทมงเบริง Montbrun |
| --- | --- |
ปราสาทมงเบริง
พิกัด: 45°38′10″N 0°53′53″E﻿ / ﻿45.63611°N 0.89806°E﻿ / 45.63611; 0.89806
ประเภท: โรมาเนสก์
พื้นที่: ดูร์นาซัก, แคว้นลีมูแซ็ง ประเทศฝรั่งเศส
ประวัติศาสตร์
สร้าง: คริสต์ศตวรรษที่ 12 ถึง คริสต์ศตวรรษที่ 15
 อนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์
ปราสาทมงเบริง (ฝรั่งเศส: Château de Montbrun) เป็นปราสาทที่ตั้งอยู่ที่เมืองดูร์นาซักในจังหวัดโอต-เวียนในแคว้นลีมูแซ็งในประเทศฝรั่งเศส ปราสาทมงเบริงเริ่มก่อสร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 12 ในปี ค.ศ. 1438 ปราสาทก็ได้รับการต่อเติมโดยปิแยร์แห่งมงเบริง และมาทำการบูรณปฏิสังขรณ์กันอีกครั้งในกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20
ปราสาทได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์
ดูเพิ่ม

ปราสาท
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ปราสาทมงเบริง
richesheures.net: Château de Montbrun
| --- | --- |
 : สถานีย่อยประเทศฝรั่งเศส
ปราสาทดีน็อง

|  ปราสาทดีน็อง Dinan |
| --- | --- |
หอกลาง
พิกัด: 48°27′00″N 2°02′41″W﻿ / ﻿48.45000°N 2.04472°W﻿ / 48.45000; -2.04472
ประเภท: สถาปัตยกรรมยุคกลาง
พื้นที่: ดีน็อง, แคว้นเบรอตาญ ประเทศฝรั่งเศส
ประวัติศาสตร์
สร้าง: ค.ศ. 1382
สร้างโดย: จอห์นที่ 5 ดยุคแห่งบริตทานีสร้างหอกลาง
 อนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์ (ค.ศ. 1886)
ปราสาทดีน็อง (ฝรั่งเศส: Château de Dinan) เป็นปราสาทที่ตั้งอยู่ที่เมืองดีน็องในจังหวัดโกต-ดาร์มอร์ในแคว้นเบรอตาญ ประเทศฝรั่งเศส
หอและประตูของปราสาทเป็นส่วนหนึ่งของกำแพงปราสาทที่ยาว 2,600 เมตรที่ยังคงล้อมรอบบริเวณเมืองเก่าอยู่ หอกลางที่เรียกกันว่า “Donjon de la duchesse Anne” (ไทย: ที่คุมขังดัชเชสแอนน์) เพราะเคยใช้เป็นที่กักตัวดัชเชสแอนน์แห่งบริตทานี สูง 34 เมตรในจุดที่ติดกับประตูเซนต์หลุยส์ จอห์นที่ 5 ดยุคแห่งบริตทานี เป็นผู้สร้างหอกลางระหว่างปี ค.ศ. 1382 ถึงปี ค.ศ. 1383 ที่เป็นส่วนที่เชื่อมระหว่างหอกลมสองหอ ตัวปราสาทล้อมรอบด้วยคูปราสาท ตัวปราสาทเชื่อมกับภายนอกด้วยสะพานชัก รอบกำแพงมีช่องซัดอาวุธที่ยื่นออกมาจากตัวกำแพงล้อมรอบ เพื่อใช้ในการต่อสู้กับข้าศึกที่อาจจะล้อมปราสาทหรือพยายามเข้าโจมตีปราสาท
ปราสาทได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์ เมื่อปี ค.ศ. 1886 ในปัจจุบันปราสาทเป็นของเมืองและเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น
ดูเพิ่ม

ปราสาท
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ปราสาทดีน็อง
Le château de Dinan (in French)
Dinan castle listing on Ministry of Culture website
Ministry of Culture photos
| --- | --- |
 : สถานีย่อยประเทศฝรั่งเศส
ปลาคู้

| ปลาคู้ |
| --- | --- |

ปลาคู้ดำ (Colossoma macropomum)

ปลาคู้แดง (Piaractus brachypomus)

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Actinopterygii
อันดับ:: Characiformes
วงศ์:: Characidae
วงศ์ย่อย:: Serrasalminae

สกุล
 ดูในเนื้อหา
ปลาคู้ หรือ ปลาเปคู (โปรตุเกส: Pacu ปากู)  หรือที่นิยมเรียกกันในเชิงการเกษตรว่า ปลาจะละเม็ดน้ำจืด เป็นชื่อสามัญที่เรียกปลาน้ำจืดจำพวกหนึ่งในวงศ์ปลาคาราซิน (Characidae) ในวงศ์ย่อย Serrasalminae หรือวงศ์ย่อยของปลาปิรันยา
ปลาคู้มีรูปร่างโดยรวมคล้ายกับปลาปิรันยาซึ่งอยู่ในวงศ์ย่อยเดียวกัน หากแต่อยู่ต่างสกุลกัน โดยปลาคู้นั้นจะมีรูปร่างที่ใหญ่โตกว่าปลาปิรันยามาก โดยอาจยาวได้ถึง 80-110 เซนติเมตร และอาจหนักได้เกือบ 40 กิโลกรัม และมีพฤติกรรมที่ต่างกัน คือ ปลาคู้จะกินได้ทั้งพืชและสัตว์ โดยบางครั้งอาจจะขึ้นไปบนผิวน้ำเพื่อรอกินผลไม้หรือลูกไม้ที่ร่วงหล่นจากต้นได้เลย ขณะที่ปลาปิรันยาจะกินแต่เนื้อเพียงอย่างเดียว
อีกประการหนึ่งที่แตกต่างกัน คือ ฟันและกรามของปลาคู้แม้จะแข็งแรงและแหลมคม แต่ก็ไม่เป็นซี่แหลมเหมือนปลาปิรันยา และกรามล่างจะไม่ยื่นยาวออกมาจนเห็นได้ชัด
ปลาคู้มักอาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง กระจายพันธุ์ในลุ่มแม่น้ำขนาดใหญ่ในทวีปอเมริกาใต้เช่น อเมซอน, โอรีโนโก เป็นต้น
รูปแสดงให้เห็นถึงฟันของปลาคู้
ปลาที่ได้ชื่อว่าเป็น ปลาคู้ จะเป็นปลาที่อยู่ในสกุล Acnodon,  Colossoma, Metynnis, Mylesinus, Mylossoma, Ossubtus, Piaractus, Tometes และUtiaritichthys
เป็นปลาที่นิยมเลี้ยงกันเป็นปลาเศรษฐกิจในหลายส่วนของโลกรวมถึงในประเทศไทยด้วย เนื่องจากเป็นปลาที่โตได้เร็วมาก กินเก่ง กินอาหารได้ไม่เลือก อีกทั้งยังพบว่าเป็นปลาที่ช่วยในการกำจัดหอยเชอรี่อันเป็นศัตรูข้าวที่สำคัญได้อีกด้วย ประกอบกับเนื้อมีรสชาติอร่อยสามารถปรุงเป็นอาหารได้หลากหลาย อีกทั้งนิยมตกกันเป็นเกมกีฬาด้วย  แต่ด้วยความแพร่หลายนี้ ทำให้กลายเป็นปัญหาของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นในบางพื้นที่
สำหรับในประเทศไทย ชนิดของปลาคู้ที่นำเข้ามาและนิยมเลี้ยงกันอย่างแพร่หลาย คือ ปลาคู้แดง (Piaractus brachypomus) และปลาคู้ดำ (Colossoma macropomum) ซึ่งเป็นชนิดที่ใหญ่ที่สุด  ซึ่งทั้งสองชนิดนี้ยังนิยมเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงามด้วย
ปลาคู้ แม้จะได้ชื่อว่าไม่เป็นปลาอันตรายต่อมนุษย์เท่ากับปลาปิรันยา แต่ที่ปาปัวนิวกินีและสหรัฐอเมริกา กลับมีปลาคู้ที่มีพฤติกรรมกัดอัณฑะของผู้ที่ตกปลาหรือลงไปว่ายน้ำในแม่น้ำถึงขั้นเสียชีวิตมาแล้ว
ดูเพิ่ม

ปลาปิรันยา
ปลาซิลเวอร์ดอลลาร์
ปราสาทวีลาวีซอซา

| ปราสาทวีลาวีซอซา |
| --- | --- |
เขตแอวูรา ในโปรตุเกส
โครงสร้างสะพานชักหน้าทางเข้าตัวปราสาท
พิกัด: 38°46′48.98″N 7°24′54.25″W﻿ / ﻿38.7802722°N 7.4150694°W﻿ / 38.7802722; -7.4150694
ประเภท: ปราสาท
ข้อมูล
เจ้าของ: รัฐบาลโปรตุเกส
เปิดสู่ สาธารณะ: ใช่
ประวัติศาสตร์
สร้าง: คริสต์ศตวรรษที่ 14
ทางเข้าพื้นที่รอบนอกปราสาท (ภายในปราการ)
ปราสาทวีลาวีซอซา (โปรตุเกส: Castelo de Vila Viçosa) หรือ ปราสาทและปราการเมืองวีลาวีซอซา (Castelo e cerca urbana de Vila Viçosa) เป็นปราสาทและบริเวณที่มีปราการล้อมในเมืองและเขตเทศบาลวีลาวีซอซา เขตแอวูรา ประเทศโปรตุเกส ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติตามกฤษฎีกาลงวันที่ 23 มิถุนายน ค.ศ. 1910
ประวัติ

เชื่อกันว่าชุมชนดั้งเดิมบริเวณเนินปราสาทมีอายุย้อนไปถึงสมัยที่ชาวโรมันรุกรานคาบสมุทรไอบีเรีย แม้จะไม่สามารถบอกได้ชัดเจนว่าชุมชนดั้งเดิมถูกทิ้งร้างไปและมีการกลับมาตั้งถิ่นฐานใหม่หรือว่าการตั้งถิ่นฐานของชาวคริสต์มาถึงล่าช้า แต่ก็เป็นที่ชัดเจนว่าเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน ค.ศ. 1270 วีลาวีซอได้รับพระราชทานกฎบัตรฉบับแรกจากพระเจ้าอาฟงซูที่ 3 (ครองราชย์ ค.ศ. 1248–1279) การก่อสร้างปราสาทและพื้นที่ล้อมปราการก็น่าจะเริ่มขึ้นหลังจากนั้น พระเจ้าดีนิช (ครองราชย์ ค.ศ. 1279–1325) พระราชโอรสและผู้สืบราชสมบัติต่อจากพระเจ้าอาฟงซูที่ 3 ทรงผลักดันการก่อสร้างจนแล้วเสร็จ
ลักษณะ

ปราสาทวีลาวีซอซาตั้งอยู่บนเนินลูกหนึ่งที่มีลำน้ำสาขาของแม่น้ำกัวเดียนาอย่างห้วยฟีกัลยูและห้วยการัชกัลเป็นปราการธรรมชาติ ในตำแหน่งโดดเด่นมองเห็นตัวเมืองและใกล้กับเชิงลาดด้านตะวันออกเฉียงเหนือของทิวเขาแซราดึออซา ผังปราสาทเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีกำแพงยาวด้านละประมาณ 60 เมตร เสริมด้วยหอกลมขนาดใหญ่ที่มุมด้านตะวันตกและด้านตะวันออก ภายในตัวปราสาทเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์โบราณคดีและพิพิธภัณฑ์การล่าสัตว์
บริเวณรอบนอกของปราสาท (ภายในปราการ) มีผังเป็นรูปหลายเหลี่ยมด้านไม่เท่า ภายในบริเวณนี้มีการสร้างโบสถ์ขึ้นเป็นศูนย์กลางเขตการปกครองทางศาสนาแห่งแรกในเมือง และปัจจุบันเป็นที่ตั้งสักการสถานแม่พระปฏิสนธินิรมลแห่งวีลาวีซอซา ตลอดแนวปราการมีประตูเข้า–ออกหลายประตู ในจำนวนนี้ได้แก่ ประตูแอวูรา ประตูอิชตรึโมช และประตูออลีเว็งซา
ปลาดาบลาวยาว

| ปลาดาบลาวยาว ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: 55–0Ma  PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N       อีโอซีน ถึง ปัจจุบัน |
| --- | --- |

สถานะการอนุรักษ์
 ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Actinopterygii
อันดับ:: Clupeiformes
วงศ์:: Chirocentridae
สกุล:: Chirocentrus
สปีชีส์:: C.  dorab
ชื่อทวินาม
Chirocentrus dorab (Forsskål, 1775)

ชื่อพ้อง
 Chirocentrus hypselosoma Bleeker, 1852
ปลาดาบลาวยาว (อังกฤษ: Dorab wolf-herring; ชื่อวิทยาศาสตร์: Chirocentrus dorab) เป็นปลาทะเลชนิดหนึ่ง ในอันดับปลาหลังเขียว (Clupeiformes)
กราฟแสดงการประมงปลาดาบลาวยาวทั่วโลกโดย FAO ระหว่างปี ค.ศ. 1950–2009
จัดเป็นปลาดาบลาวชนิดหนึ่ง มีลำตัวเรียวยาวและมีทรวดทรงแบนมาก ปากมีลักษณะเฉียงขึ้นข้างบน มีฟันเขี้ยวคู่หน้าใหญ่และคมมากเขี้ยวคู่นี้จะยื่นเลยริมฝีปาก ครีบหางเว้าลึกครีบหลังมีรอยแต้มสีดำลำตัวสีน้ำเงินเข้มปนเหลือง ท้องเป็นสันคม
มีความยาวประมาณ 30–50 เซนติเมตร และยาวที่สุด 100 เซนติเมตร พบกระจายพันธุ์ตามปากอ่าว, ชายทะเล หรือพื้นที่ที่เป็นน้ำกร่อย ตั้งแต่ชายฝั่งแอฟริกาตะวันออก จนถึงหมู่เกาะโซโลมอน, ทะเลแดง, ทะเลญี่ปุ่น, ตอนเหนือและตอนใต้ของออสเตรเลีย รวมถึงตองงา ในน่านน้ำไทยพบทั้งอ่าวไทยและทะเลอันดามัน
เป็นปลาที่ล่าเหยื่อบนผิวน้ำกินเป็นอาหาร เช่น ลูกปลาขนาดเล็กและกุ้งขนาดเล็ก จัดเป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจชนิดหนึ่ง สามารถนำไปแปรรูปเป็นลูกชิ้น หรือทอดมันได้
โดยที่ชื่อวิทยาศาสตร์ (ภาษาละติน) Chirocentrus มีที่มาจากคำในภาษากรีก: χέρι (chéri) หมายถึง "มือ" และภาษากรีก: σημείο (simeío) หมายถึง "จุด" ซึ่งแสดงถึงการมีแผ่นกระดูกแหลมยาวที่ฐานของครีบอก และ Dorab มาจากคำในภาษาอาหรับ: ضرّاب (darrab) ซึ่งน่าจะแปลงมาจากภาษาอาหรับ: دُرُبّ (durubb) ซึ่งหมายถึง ปลาทอง และภาษาอาหรับ: لسان (lisan) หมายถึง "ลิ้น"
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Chirocentrus dorab ที่วิกิสปีชีส์
รูปและข้อมูลเพิ่มเติมที่ fishbase.org
Fishes of Australia : Chirocentrus dorab
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q2255165  Wikispecies: Chirocentrus dorab  BOLD: 24567  FishBase: 6358  GBIF: 2413687  iNaturalist: 368231  IRMNG: 10716740  ITIS: 161883  IUCN: 75150150  NCBI: 221863  WoRMS: 212257
ดาราศาสตร์

ดาราจักรทางช้างเผือก
ดาราศาสตร์ (อังกฤษ: Astronomy, กรีก: ἀστρονομία) คือวิชาในกลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาเกี่ยวกับวัตถุท้องฟ้าหรือวัตถุทางดาราศาสตร์ (เช่น ดาวฤกษ์, ดาวเคราะห์, ดาวหาง, ดาราจักร) รวมทั้งปรากฏการณ์ทางธรรมชาติต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในเอกภพ โดยศึกษาเกี่ยวกับวิวัฒนาการ ลักษณะทางกายภาพ ทางเคมี ทางอุตุนิยมวิทยา และการเคลื่อนที่ของวัตถุท้องฟ้า ตลอดจนถึงการกำเนิดและวิวัฒนาการของเอกภพ
ดาราศาสตร์เป็นหนึ่งในสาขาของวิทยาศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุด นักดาราศาสตร์ในวัฒนธรรมโบราณสังเกตการณ์ดวงดาวบนท้องฟ้าในเวลากลางคืน และวัตถุทางดาราศาสตร์หลายอย่างก็ได้ถูกค้นพบเรื่อยมาตามยุคสมัย อย่างไรก็ตาม กล้องโทรทรรศน์เป็นสิ่งประดิษฐ์ที่จำเป็นก่อนที่จะมีการพัฒนามาเป็นวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ตั้งแต่อดีตกาล ดาราศาสตร์ประกอบไปด้วสาขาที่หลากหลายเช่น การวัดตำแหน่งดาว การเดินเรือดาราศาสตร์ ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์ การสร้างปฏิทิน และรวมทั้งโหราศาสตร์ แต่ดาราศาสตร์ทุกวันนี้ถูกจัดว่ามีความหมายเหมือนกับฟิสิกส์ดาราศาสตร์ ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ดาราศาสตร์ได้แบ่งออกเป็นสองสาขาได้แก่ ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์ และดาราศาสตร์เชิงทฤษฎี ดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์จะให้ความสำคัญไปที่การเก็บและการวิเคราะห์ข้อมูล โดยการใช้ความรู้ทางกายภาพเบื้องต้นเป็นหลัก ส่วนดาราศาสตร์เชิงทฤษฎีให้ความสำคัญไปที่การพัฒนาคอมพิวเตอร์หรือแบบจำลองเชิงวิเคราะห์ เพื่ออธิบายวัตถุท้องฟ้าและปรากฏการณ์ต่าง ๆ ทั้งสองสาขานี้เป็นองค์ประกอบซึ่งกันและกัน กล่าวคือ ดาราศาสตร์เชิงทฤษฎีใช้อธิบายผลจากการสังเกตการณ์ และดาราศาสตร์เชิงสังเกตการณ์ใช้ในการรับรองผลจากทางทฤษฎี
คำว่า ดาราศาสตร์(อังกฤษ:Astronomy)(กรีกἀστρονομία) มาจากภาษากรีก คือคำว่า Astron(ἄστρον)แปลว่า ดาว(Star) และคำว่า Nomos(νόμος) แปลว่า กฎ(law)
การค้นพบสิ่งต่าง ๆ ในเรื่องของดาราศาสตร์ที่เผยแพร่โดยนักดาราศาสตร์สมัครเล่นนั้นมีความสำคัญมาก และดาราศาสตร์ก็เป็นหนึ่งในวิทยาศาสตร์จำนวนน้อยสาขาที่นักดาราศาสตร์สมัครเล่นยังคงมีบทบาท โดยเฉพาะการค้นพบหรือการสังเกตการณ์ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเพียงชั่วคราว
ไม่ควรสับสนระหว่างดาราศาสตร์โบราณกับโหราศาสตร์ ซึ่งเป็นความเชื่อที่นำเอาเหตุการณ์และพฤติกรรมของมนุษย์ไปเกี่ยวโยงกับตำแหน่งของวัตถุท้องฟ้า แม้ว่าทั้งดาราศาสตร์และโหราศาสตร์เกิดมาจากจุดร่วมเดียวกัน และมีส่วนหนึ่งของวิธีการศึกษาที่เหมือนกัน เช่นการบันทึกตำแหน่งดาว (ephemeris) แต่ทั้งสองอย่างก็แตกต่างกัน
ในปี ค.ศ. 2019 เป็นการครบรอบ 410 ปีของการพิสูจน์แนวคิดเรื่องดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของจักรวาล ของ นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัส อันเป็นการพลิกคติและโค่นความเชื่อเก่าแก่เรื่องโลกเป็นศูนย์กลางของจักรวาลของอริสโตเติลที่มีมาเนิ่นนาน โดยการใช้กล้องโทรทรรศน์สังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ของกาลิเลโอซึ่งช่วยยืนยันแนวคิดของโคเปอร์นิคัส องค์การสหประชาชาติจึงได้ประกาศให้ปี ค.ศ.2019 เป็นปีดาราศาสตร์สากล มีเป้าหมายเพื่อให้สาธารณชนได้มีส่วนร่วมและทำความเข้าใจกับดาราศาสตร์มากยิ่งขึ้น
ประวัติ

ดาราศาสตร์นับเป็นวิชาที่เก่าแก่ที่สุดวิชาหนึ่ง เพราะนับตั้งแต่มีมนุษย์อยู่บนโลก เพราะมนุษย์ได้เห็นและได้สัมผัสกับสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติเสมอมา แล้วก็เริ่มสังเกตจดจำและเล่าต่อ ๆ กัน เช่น เมื่อมองออกไปรอบตัวเห็นพื้นดินราบ ดูออกไปไกล ๆ ก็ยังเห็นว่าพื้นผิวของโลกแบน จึงคิดกันว่าโลกแบน มองฟ้าเห็นโค้งคล้ายฝาชีหรือโดม มีดาวให้เห็นเคลื่อนข้ามศีรษะไปทุกคืน กลางวันมีลูกกลมแสงจ้า ให้แสง สี ความร้อน ซึ่งก็คือ ดวงอาทิตย์ ที่เคลื่อนขึ้นมาแล้วก็ลับขอบฟ้าไป ดวงอาทิตย์จึงมีความสำคัญกับเรามาก
การศึกษาดาราศาสตร์ในยุคแรก ๆ เป็นการเฝ้าดูและคาดเดาการเคลื่อนที่ของวัตถุท้องฟ้าเหล่านั้นที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ก่อนยุคสมัยที่กล้องโทรทรรศน์จะถูกประดิษฐ์ขึ้น มีสิ่งปลูกสร้างโบราณหลายแห่งที่เชื่อว่าเป็นสถานที่สำหรับการเฝ้าศึกษาทางดาราศาสตร์ เช่น สโตนเฮนจ์ นอกจากนี้การเฝ้าศึกษาดวงดาวยังมีความสำคัญต่อพิธีกรรม ความเชื่อ และเป็นการบ่งบอกถึงการเปลี่ยนฤดูกาล ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อสังคมเกษตรกรรมการเพาะปลูก รวมถึงเป็นเครื่องบ่งชี้ถึงระยะเวลา วัน เดือน ปี
เมื่อสังคมมีวิวัฒนาการขึ้นในดินแดนต่าง ๆ การสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ก็ซับซ้อนมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งใน เมโสโปเตเมีย กรีก จีน อียิปต์ อินเดีย และ มายา เริ่มมีแนวคิดเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของธรรมชาติแห่งจักรวาลกว้างขวางขึ้น ผลการศึกษาดาราศาสตร์ในยุคแรก ๆ จะเป็นการบันทึกแผนที่ตำแหน่งของดวงดาวต่าง ๆ อันเป็นศาสตร์ที่ปัจจุบันเรียกกันว่า การวัดตำแหน่งดาว (astrometry) ผลจากการเฝ้าสังเกตการณ์ทำให้แนวคิดเกี่ยวกับการเคลื่อนที่ของดวงดาวต่าง ๆ เริ่มก่อตัวเป็นรูปร่างขึ้น ธรรมชาติการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลก นำไปสู่แนวคิดเชิงปรัชญาเพื่อพยายามอธิบายปรากฏการณ์เหล่านั้น ความเชื่อดั้งเดิมคือโลกเป็นศูนย์กลางของจักรวาล โดยมีดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และดวงดาวต่าง ๆ เคลื่อนที่ไปโดยรอบ แนวคิดนี้เรียกว่า แบบจำลองแบบโลกเป็นศูนย์กลางจักรวาล (geocentric model)
มีการค้นพบทางดาราศาสตร์ที่สำคัญไม่มากนักก่อนการประดิษฐ์กล้องโทรทรรศน์ ตัวอย่างการค้นพบเช่น ชาวจีนสามารถประเมินความเอียงของแกนโลกได้ประมาณหนึ่งพันปีก่อนคริสตกาล ชาวบาบิโลนค้นพบว่าปรากฏการณ์จันทรคราสจะเกิดขึ้นซ้ำเป็นช่วงเวลา เรียกว่า วงรอบซารอส และช่วงสองร้อยปีก่อนคริสตกาล ฮิปปาร์คัส นักดาราศาสตร์ชาวกรีก สามารถคำนวณขนาดและระยะห่างของดวงจันทร์ได้
ตลอดช่วงยุคกลาง การค้นพบทางดาราศาสตร์ในยุโรปกลางมีน้อยมากจนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 13 แต่มีการค้นพบใหม่ ๆ มากมายในโลกอาหรับและภูมิภาคอื่นของโลก มีนักดาราศาสตร์ชาวอาหรับหลายคนที่มีชื่อเสียงและสร้างผลงานสำคัญแก่วิทยาการด้านนี้ เช่น Al-Battani และ Thebit รวมถึงคนอื่น ๆ ที่ค้นพบและตั้งชื่อให้แก่ดวงดาวด้วยภาษาอารบิก ชื่อดวงดาวเหล่านี้ยังคงมีที่ใช้อยู่จนถึงปัจจุบัน