รัฐปัญจาบ

บทความนี้เกี่ยวกับเขตปกครองในประเทศอินเดีย สำหรับเขตปกครองในประเทศปากีสถาน ดูที่ แคว้นปัญจาบ หรืออาณาเขตทางภูมิศาสตร์ ดูที่ ภูมิภาคปัญจาบ
| รัฐปัญจาบ |
| --- | --- |
รัฐ
ตามเข็มนาฬิกาจากด้านบน: หริมนเทียรสาหิบ, พรมแดนวากาห์, วีรสเตขาลสา, กีลามูบารัค, การแสดงภังครา, อนุสรณ์สถานเหตุกราดยิงที่จลิยานวาลาบาค
   Logo
ที่มาของชื่อ: ปัญจ (ห้า) และ อาบ (น้ำ)
ที่ตั้งของปัญจาบในประเทศอินเดีย
พิกัด (จัณฑีครห์): 30°47′N 75°50′E﻿ / ﻿30.79°N 75.84°E﻿ / 30.79; 75.84
ประเทศ:  อินเดีย
เมืองหลวง: จัณฑีครห์
เมืองใหญ่สุด: ลุธิอาณา
อำเภอ: 22 อำเภอ
การปกครอง
 • ราชยปาล: วิชาเยนทรปาล สิงห์ (Vijayendrapal Singh)
 • มุกขยมนตรี: กัปตันอมรินทร สิงห์ (Captain Amarinder Singh)  (พรรค INC)
 • นิติบัญญัติ: ระบบสภาเดี่ยว (117 ที่นั่ง)
 • โลกสภา: โลกสภา (13 ที่นั่ง) ราชยสภา (7 ที่นั่ง)
 • ศาลสูง: ศาลสูงปัญจาบและหรยาณา
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 50,362 ตร.กม. (19,445 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่: อันดับที่ 20
ความสูงจุดสูงสุด: 551 เมตร (1,808 ฟุต)
ความสูงจุดต่ำสุด: 150 เมตร (490 ฟุต)
ประชากร (2011)
 • ทั้งหมด: 27,743,338 คน
 • อันดับ: อันดับที่ 16
 • ความหนาแน่น: 550 คน/ตร.กม. (1,400 คน/ตร.ไมล์)
เดมะนิม: ชาวปัญจาบ (Punjabi)
จีดีพี (2018–19)
 • รวม: ₹5.18ข้อผิดพลาดนิพจน์: "lc" เป็นคำที่ไม่รู้จัก
 • ต่อประชากร: ₹153,061
เขตเวลา: UTC+05:30 (IST)
รหัส ISO 3166: IN-PB
เอชดีไอ (2018):  0.723 (สูง) · 9th
การรู้หนังสือ (2011): 76.68%
ภาษาทางการ: ภาษาปัญจาบ
เว็บไซต์: punjab.gov.in
^† เมืองหลวงร่วมกับรัฐหรยาณา เก่นกันทั้งในปัญจาบ หรยาณา และจัณฑีครห์
สัญลักษณ์ของรัฐปัญจาบ
ตรา: ตราสัญลักษณ์ปัญจาบ (เสาอโศก ต้นข้าว และดาบไขว้)
ภาษา: ภาษาปัญจาบ
การแสดง: ภังครา, Giddha
สัตว์: แอนทิโลปอินเดีย
สัตว์ปีก: Northern goshawk (Accipiter gentilis)
 
ปัญจาบ (ปัญจาบ: ਪੰਜਾਬ) เป็นรัฐหนึ่งในตอนเหนือของประเทศอินเดีย ติดกับรัฐชัมมูและกัศมีร์ทางตอนเหนือ, รัฐหิมาจัลประเทศทางตะวันออก, รัฐหรยาณาทางใต้และตะวันออกเฉียงใต้, รัฐราชสถานทางตะวันตกเฉียงใต้ และแคว้นปัญจาบ ประเทศปากีสถานทางตะวันตก รัฐปัญจาบครอบคลุมพื้นที่ 50,362 ตารางกิโลเมตร หรือ 1.53% พื้นที่ในประเทศอินเดีย คิดเป็นรัฐที่ใหญ่ที่สุดเป็นอันดับที่ 20 ของประเทศ มีประชากร 27,704,236 คน (2011) คิดเป็นรัฐที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับที่ 16 ของประเทศ และประกอบด้วย 22 เขต ประชากรใช้ภาษาหลักคือภาษาปัญจาบ อันเป็นภาษาราชการของรัฐ กลุ่มชาติพันธุ์ประกอบด้วยชาวปัญจาบ และมีประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาซิกข์ ราว 58% ของประชากรในรัฐ เมืองหลวงของรัฐคือจัณฑีครห์ ซึ่งเป็นเมืองหลวงร่วมกับรัฐหรยาณาซึ่งอยู่ติดกัน
ในอดีจบริเวณรัฐปัญจาบเป็นที่ตั้งของอารยธรรมลุ่มแม่น้ำสินธุ จนถึงประมาณ 1900 ปีก่อนคริสตกาล ได้ถูกรุกรานโดยอเล็กซานเดอร์มหาราช เมื่อ 330 ปีก่อนคริสตกาล และต่อมาถูกปกครองโดยพระเจ้าจันทรคุปตเมารยะ กษัตริย์ไชนะ ภายใต้คำแนะนำของปราชญ์นามว่าจาณักยะ ปัญจาบกลายมาเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรคุปตะ, อาณาจักรของชาว Alchon Huns, อาณาจักรของพระเจ้าหรรษวรรธนะ แห่งอาณาจักร Pushyabhuti และอาณาจักรมองโกล ต่อมาประมาณ ค.ศ. 1000 ถูกรุกรานโดยมุสลิมและกลายเป็นส่วนหนึ่งของรัฐสุลต่านเดลี และ อาณาจักรโมกุล ในช่วงเวลาไล่เลี่ยกันศาสนาซิกข์ก็ถือกำเนิดขึ้นในปัญจาบ และสมาพันธรัฐซิกข์ (Sikh Confederacy) ก็ถือกำเนิดขึ้นและเข้าปกครองบริเวณปัญจาบหลังการล่มสลายของอาณาจักรโมกุล และรวมเป็นอาณาจักรซิกข์โดยมหาราชารันจิต สิงห์ หลังการเข้ามาของบริษัทอินเดียตะวันออกของบริเตนและสงครามอังกฤษ-ซิกข์ในปี 1849 จังหวัดปัญจาบของบริทิชอินเดียได้ถูกแบ่งเป็นปัญจาบตะวันตกและปัญจาบตะวันออก ตามความแตกต่างทางศาสนา ซึ่งต่อมาปัญจาบตะวันตกรวมเข้ากับประเทศมุสลิม ปากีสถาน และปัญจาบตะวันออก (ต่อมาเรียกว่า ปัญจาบของอินเดีย) ถูกรวมเข้ากับ PEPSU ก่อนจะถูกแบ่งอาณาเขตใหม่ตามภาษาพูด เป็นรัฐหรยาณา ซึ่งเป็นชนกลุ่มพูดสำเนียงหรยาณีของภาษาฮินดี, รัฐหิมาจัลประเทศซึ่งพูดภาษาปหารี และรัฐปัญจาบซึ่งพูดภาษาปัญจาบในปัจจุบัน
เศรษฐกิจของปัญจาบขับเคลื่อนด้วยเกษตรกรรมเป็นหลัก ด้วยแหล่งน้ำที่อุดมสมบูรณ์ อุตสาหกรรมอื่น ๆ ประกอบด้วยชิ้นส่วนทางวิทยาศาสตร์ ผลิตผลทางการเกษตร ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ บริการด้านการเงิน เครื่องจักรเครื่องกล ผ้าดิบ เสื้อผ้า เครื่องจักรเย็บผ้า อุปกรณ์กีฬา แป้ง ปุ๋ย จักรยาน น้ำมันสน น้ำตาล และการท่องเที่ยว นอกจากนี้ปัญจาบมีโรงงานกลึงโลหะ (metal rolling) มากที่สุดในอินเดีย โดยเฉพาะใน "เมืองเหล็กกล้า" หรือ Mandi Gobindgarh ใน Fatehgarh Sahib district