คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
ประวัติ

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ เดิมคือ "คณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์" ซึ่งก่อตั้งในปี 2511 สังกัดวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม พร้อมกับอีก 2 คณะวิชาคือคณะวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ และคณะวิชาการศึกษา  โดยคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาฯ และคณะวิชาวิทยาศาสตร์ฯ เป็นคณะวิชาที่เปิดสอนวิชาพื้นฐานให้กับคณะวิชาการศึกษา จึงยังไม่ได้เปิดรับนิสิตเข้าศึกษาในว่วนของตนเอง แต่มีหน้าที่ในการจัดการเรียนการสอนในกลุ่มวิชาที่เกี่ยวข้องให้แก่หลักสูตรการศึกษาบัณฑิตของคณะวิชาการศึกษาเท่านั้น ซึ่งคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ ประกอบด้วยแผนกวิชาต่าง ๆ คือ แผนกวิชาภาษาและวรรณคดีไทย, แผนกวิชาภาษาและวรรณคดีต่างประเทศ, แผนกวิชาศิลปะและวัฒนธรรม, แผนกวิชาศาสนาและปรัชญา, แผนกวิชาประวัติศาสตร์, แผนกวิชาภูมิศาสตร์ และแผนกวิชาสังคมวิทยา
ต่อมาเมื่อวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคามยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม ตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ในวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2517 และได้มีพระราชกฤษฎีกาประกาศแบ่งส่วนราชการจัดตั้งให้เป็นคณะต่างๆ จึงได้มีการแยกคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ออกเป็น 2 หน่วยงานคือ คือ "คณะมนุษยศาสตร์ (Faculty of Humanities)" และ"คณะสังคมศาสตร์ (Faculty of Social Sciences)" โดยมีวิทยาเขตหลักอยู่ที่ประสานมิตร (ที่ตั้งหลักของคณะ) และแผนกวิชาต่างๆ จึงได้แปรสภาพเป็นภาควิชาอันได้แก่ คณะมนุษยศาสตร์ ประกอบไปด้วย ภาควิชาภาษาและวรรณคดีไทย, ภาควิชาภาษาและวรรณคดีต่างประเทศ และภาควิชามานุษยวิทยา และคณะสังคมศาสตร์ ประกอบไปด้วย ภาควิชาศาสนาและปรัชญา, ภาควิชาประวัติศาสตร์, ภาควิชารัฐศาสตร์ และภาควิชาสังคมวิทยา
รวมไปถึงคณะวิชาการศึกษาได้เปลี่ยนชื่อเป็นคณะศึกษาศาสตร์ ส่วนคณะวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์เปลี่ยนชื่อเป็นคณะวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ (คณะวิทยาศาสตร์ในปี 2518) ในส่วนของวิทยาเขตมหาสารคามนั้น คณะมนุษยศาสตร์พร้อมด้วยคณะสังคมศาสตร์ รับผิดชอบในการผลิตบัณฑิตทางการศึกษาในหลักสูตรการศึกษาบัณฑิต (กศ.บ.) สาขาวิชาประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ภาษาไทย สังคมศึกษา ศิลปศึกษา และภาษาอังกฤษ ให้กับคณะศึกษาศาสตร์ และในภายหลังคณะได้พัฒนาหลักสูตรของตนเองขึ้น (หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต) และเริ่มเปิดรับนิสิตเข้าศึกษาในคณะตนเอง
ต่อมาเมื่อมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคามได้ยกฐานะเป็น "มหาวิทยาลัยมหาสารคาม" ในวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537 จึงได้มีการควบรวมคณะมนุษยศาสตร์และคณะสังคมศาสตร์เข้าด้วยกันเป็นหน่วยงานเดียวคือ "คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม" ใช้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "Faculty of Humanities and Social sciences, Mahasarakham University" ซึ่งมีการบริหารจัดการและแบ่งส่วนราชการแยกเป็นภาควิชาและสำนักงานเลขานุการ ในส่วนสำนักงานเลขานุการคณะ แบ่งกลุ่มงานภายในเป็น 4 กลุ่มงานคือ กลุ่มงานบริหารและธุรการ กลุ่มงานคลังและพัสดุ กลุ่มงานวิเคราะห์นโยบายและแผน และกลุ่มงานบริการวิชาการและบริการโสตทัศนศึกษา ในส่วนภาควิชาแบ่งเป็น 9 ภาควิชา คือ ภาควิชาภาษาตะวันตกและภาษาศาสตร์, ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก, ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา, ภาควิชาประวัติศาสตร์, ภาควิชาภูมิศาสตร์, ภาควิชาบริหารธุรกิจ, ภาควิชารัฐศาสตร์, ภาควิชาบรรณารักศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ และภาควิชาทัศนศิลป์และศิลปะการแสดง
ในปี 2540 ภาควิชาทัศนศิลป์และศิลปะการแสดง ได้ขอแยกตัวเพื่อไปจัดตั้งเป็น "โครงการจัดตั้งคณะศิลปกรรมศาสตร์และสถาปัตยกรรมศาสตร์" แต่ในภายหลังมีการแยกหน่วยงานเป็นคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ฯ ในปี 2543 และคณะศิลปกรรมศาสตร์ ในปี 2545 ซึ่งแรกเริ่มนั้น ในสมัยวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม ได้มีการจัดการเรียนการสอนวิชาศิลปะกับมนุษย์เป็นวิชาพื้นฐานของสถาบัน ต่อโดยสังกัดคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ และได้พัฒนาสู่การเปิดสอนเป็นวิชาโทศิลปศึกษาในปี พ.ศ. 2516 ต่อมาเมื่อวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคามยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม ตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ในวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2517[1] ได้มีพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการจัดตั้งให้เป็นคณะ จึงได้มีการแยกคณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ออกเป็น 2 คณะ คือ "คณะมนุษยศาสตร์ (Faculty of Humanities)" และ"คณะสังคมศาสตร์ (Faculty of Social Sciences)" วิชาโทศิลปศึกษาจึงได้โอนย้ายมาสังกัดภาควิชามานุษยวิทยา คณะมนุษยศาสตร์และได้พัฒนาเป็นวิชาเอกศิลปศึกษา (สาขาศิลปศึกษา) ในปี พ.ศ. 2523 และเมื่อมีการจัดตั้ง "มหาวิทยาลัยมหาสารคาม" ในวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537 สาขาวิชาศิลปศึกษาจึงได้รวมกับสาขาวิชาดุริยางคศิลป์ จัดตั้งเป็น “ภาควิชาทัศนศิลป์และศิลปะการแสดง” สังกัดคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และได้แยกตัวเป็นศิลปกรรมศาสตร์ในเวลาต่อมา
ต่อมาในปี 2541 ภาควิชาบริหารธุรกิจ ได้แยกตัวเพื่อไปตั้งเป็น "คณะการบัญชีและการจัดการ" โรงเรียนบริหารธุรกิจแห่งที่ 2 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เดิมที มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม ได้มีการเปิดสอนสาขาวิชาการบัญชีและบริหารธุรกิจในลักษณะของวิชาโท สังกัดคณะสังคมศาสตร์ ต่อมาจึงได้มีการก่อตั้งภาควิชาบริหารธุรกิจขึ้นมาในปีการศึกษา 2538 หลังจากที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม ยกฐานะเป็น มหาวิทยาลัยมหาสารคาม โดยได้เปิดสอนหลักสูตรบริหารธุรกิจ (ต่อเนื่อง 2 ปี) สาขาวิชาการบัญชี และสาขาวิชาการตลาดขึ้น เพื่อรองรับการเติบโตทางเศรษฐกิจ (จากเดิมที่เปิดสอนเฉพาะวิชาโทบริหารธุรกิจ) โดยจัดสอนในวันเสาร์-อาทิตย์ โดยเป็นโครงการพิเศษ ในปีการศึกษา 2540 ได้เปิดหลักสูตรบริหารธุรกิจบัณฑิต (ต่อเนื่อง 2 ปี) สาขาวิชาการจัดการ สาขาวิชาคอมพิวเตอร์ธุรกิจ และหลักสูตรบริหารธุรกิจมหาบัณฑิตขึ้น พร้อมทั้งปรับปรุงหลักสูตรบริหารธุรกิจบัณฑิต (ต่อเนื่อง 2ปี) สาขาวิชาการบัญชีและสาขาวิชาการตลาดด้วย และได้แยกตัวเป็นคณะการบัญชีและการจัดการในเวลาต่อมา
ในปี 2544 ภาควิชาบรรณารักศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ ได้แยกไปรวมกับภาควิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์ สังกัดคณะวิศวกรรมศาสตร์และวิทยาการคอมพิวเตอร์ เพื่อจัดตั้งเป็น "คณะวิทยาการสารสนเทศ" โดยในปี พ.ศ. 2539 คณะวิทยาศาสตร์ได้จัดตั้งภาควิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์ และผลิตบัณฑิตหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต (วท.บ.) สาขาวิชาวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ ต่อมาในปี 2542 ภาควิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์ ได้แยกออกจากคณะวิทยาศาสตร์เพื่อไปจัดตั้งเป็น คณะวิศวกรรมศาสตร์และวิทยาการคอมพิวเตอร์ ในฐานะ“ภาควิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์” ก่อนที่จะแยกจากคณะวิศวกรรมศาสตร์ เพื่อมาจัดตั้งคณะวิทยาการสารสนเทศ โดยร่วมกับภาควิชาบรรณารักศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์
และในปี 2546 ภาควิชารัฐศาสตร์ โครงการหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต และศูนย์การเมืองท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้ขอแยกไปจัดตั้งเป็น "วิทยาลัยการเมืองการปกครอง" คณะวิชาด้านรัฐศาสตร์แห่งแรกของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยแรกเริ่มเดิมทีนั้น มีการเรียนการสอนวิชารัฐศาสตร์ในฐานะวิชาโทในสมัยวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม ต่อมาเมื่อมีการจัดตั้งมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิชาโทรัฐศาสตร์ จึงได้แปรสภาพเป็นภาควิชารัฐศาสตร์ สังกัดคณะสังคมศาสตร์ และคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ตามลำดับ ก่อนที่จะแยกตัวมาจัดตั้งวิทยาลัยการเมืองการปกครองในปี 2546 พร้อมทั้งจัดการเรียนการสอนรุ่นแรกในปี 2546
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ได้มีคณะวิชาที่แยกออกจากคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ คือ
"คณะการบัญชีและการจัดการ"
"คณะศิลปกรรมศาสตร์และวัฒนธรรมศาสตร์"
"คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์"
"คณะวิทยาการสารสนเทศ" และ"วิทยาลัยการเมืองการปกครอง"
ปัจจุบันคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ เป็นหน่วยงานในระบบราชการสังกัดมหาวิทยาลัยมหาสารคาม แบ่งการบริหารงานออกเป็นภาควิชาจำนวน 5 ภาควิชาและสำนักเลขานุการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์  จัดการเรียนการสอน ระดับปริญญาตรี จำนวน 15 สาขาวิชา ระดับปริญญาโท จำนวน 5 สาขาวิชา และระดับปริญญาเอก จำนวน 3 สาขาวิชา รวมทั้งสิ้น 21 สาขาวิชา