ราชวงศ์จิ้น
จิ้นตะวันออก (คริสต์ศักราช 317 – 420) > บ้านเมืองไม่เป็นระบบ เหตุแห่งความล่มสลาย

ภายหลังการศึกที่เฝยสุ่ย ทำให้ฝ่ายเหนือแตกแยกกันอีกครั้ง ภาวะภัยคุกคามจากภายนอก (ราชวงศ์จิ้นตะวันออก) ผ่อนคลายลง ข้อขัดแย้งจากการแบ่งชนชั้นการปกครอง การแก่งแย่งอำนาจของชนชั้นสูงและการกดขี่ขูดรีดราษฎรทวีความรุนแรงขึ้นอีกครั้งโดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาการเกณฑ์แรงงาน
ในรัชสมัยจิ้นมู่ตี้ ราษฎรถึงกับยอมเป็นคนพิการ เพราะเพื่อต้องการหลบเลี่ยงการเกณฑ์แรงงาน ชายหนุ่มไม่กล้าตบแต่งภรรยา เมื่อมีบุตรก็ไม่สามารถเลี้ยงดู ชาวนามากมายสิ้นเนื้อประดาตัว จำต้องละทิ้งถิ่นฐาน เพื่อหลบหนีการเกณฑ์แรงงาน หลังการศึกทีเฝยสุ่ย ทำให้อำนาจทางการเมืองของ เซี่ยอัน กล้าแข็งขึ้น สะกิดความระแวงของ จิ้นเขาอู่ตี้ จึงหาทางลดอำนาจของเซี่ยอัน แล้วหันไปมอบอำนาจให้กับน้องชาย คือ ซือหม่าเต้าจื่อ
หลังจากที่เซี่ยอันเสียชีวิต ซือหม่าเต้าจื่อเข้ากุมอำนาจทางการทหารแต่ผู้เดียว เปิดศึกแย่งชิงอำนาจกับกลุ่มตระกูลใหญ่อีกครั้ง ภายหลังการหักล้างอย่างดุเดือด สภาพการณ์โดยรวมจึงกลายเป็น หวนเซวียน (บุตรชายของหวนเวิน) คุมกำลังบริเวณตอนกลางของแม่น้ำฉางเจียง หลิวเหลาคุมตอนล่างของแม่น้ำ ขณะที่เกาหย่าคุมลำน้ำหวยหนัน ขอบเขตที่ราชสำนักจิ้นสามารถควบคุมจึงเหลือเพียง 8 เมือง
ปีคริสต์ศักราช 399 ซือหม่าหยวนเสี่ยน สั่งระดมเกณฑ์ทหาร กลับเป็นเหตุให้เกิดจลาจล กลุ่มลัทธิเต๋านิกายอู๋โต่วหมี่ได้ทำการก่อหวอดขึ้น กลุ่มแรงงานทาสและชาวนาที่อดอยากต่างก็พากันมาสมทบเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนหมื่นแสนอย่างรวดเร็ว พร้อมกันนั้นบรรดาเจ้าที่ดินจากแดนเจียงตงทั้ง 8 เมืองที่ประสบความเสียหายจากการเกณฑ์แรงงานครั้งนี้ ก็ฉวยโอกาสลุกฮือขึ้นเช่นเดียวกันราชสำนักจิ้นตะวันออกเห็นว่ากองกำลังเจียงตงแข็งกล้าขึ้น จึงยกกำลังทหารเข้าล้อมปราบ
จวบจนปีค.ศ. 410 จึงถูกกำจัดสิ้น การปราบปรามจลาจลครั้งนี้ ได้ทำให้กำลังทางทหารของราชวงศ์จิ้นตะวันออกอ่อนโทรมลงอย่างมาก เหิงเซวียน ที่คุมกำลังอยู่ตอนกลางของลำน้ำฉางเจียงจึงฉวยโอกาสบุกเข้าเมืองหลวงเจี้ยนคัง ปลดฮ่องเต้จิ้นอันตี้สังหารซือหม่าเต้าจื่อและหยวนเสี่ยนสองพ่อลูก สถาปนาตนเองขึ้นเป็นฮ่องเต้ ขณะนั้นกลุ่มตระกูลใหญ่ที่เคยให้การสนับสนุนต่อราชสำนักจิ้นตะวันออกอยู่ในสภาพเสื่อมโทรม หนึ่งเดียวที่สามารถเข้าต่อกรกับหวนเซวียนได้มีเพียงหลิวอี้ว์ที่มีกำลังเข้มแข็งขึ้นจากผลงานปราบแคว้นโฮ่วเอี้ยนและโฮ่วฉินจากทางเหนือ รวมดินแดนภาคใต้ที่สูญเสียไปกลับเป็นปึกแผ่นอีกครั้ง
ปี 418 หลิวอี้ว์ ระดมกำลังปราบหวนเซวียนแตกพ่ายไป จากนั้น ตั้งซือหม่าเต๋อเหวินขึ้นเป็นกษัตริย์ คืนบัลลังก์ให้กับจิ้นตะวันออก
ปี 420 หลิวอี้ว์ บีบให้ฮ่องเต้สละราชย์ ประกาศสถาปนารัฐซ่ง แล้วตั้งตนขึ้นเป็นฮ่องเต้ มีพระนามว่า ซ่งอู่ตี้ เป็นอันสิ้นสุดราชวงศ์จิ้นตะวันออกเนื่องจากราชวงศ์จิ้นตะวันออกย้ายเมืองหลวงมายังเจียงหนันทางตอนใต้ เปิดโอกาสให้บรรดานักปราชญ์ผู้มีความรู้จำนวนมากเดินทางอพยพมาด้วย ทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์กับคนทางใต้มากขึ้น เกิดการหลอมรวมทางวัฒนธรรมและสังคมประเพณี รวมทั้งงานฝีมือของทางเหนือและใต้ก็มีการผสมผสานกลมกลืนกัน ทำให้งานฝีมือในยุคจิ้นตะวันออกมีความก้าวหน้าก้าวใหญ่ นอกจากนี้ นับแต่ราชวงศ์วุ่ย ของโจโฉจากยุคสามก๊กเป็นต้นมา ประเทศจีนได้มีวิวัฒนาการด้านตัวอักษรอย่างก้าวกระโดด เมื่อถึงยุคจิ้นตะวันออก จึงกำเนิดปราชญ์ กวีและนักเขียนพู่กันจีนที่มีชื่อมากมาย อาทิ หวังซีจือ  เซี่ยหลิงยุ่นว์  เถาหยวนหมิง  เป็นต้น ได้มีการปฏิรูปรูปแบบการเขียนกาพย์กลอนครั้งใหญ่ วางรากฐานให้กับการวิวัฒนาการสู่ยุคทองของวรรณคดีจีนในสมัยราชวงศ์สุยและถังในเวลาต่อมา
| ก่อนหน้า |  | ราชวงศ์จิ้น |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ยุคสามก๊ก |  | ราชวงศ์ในประวัติศาสตร์จีน  (ค.ศ. 265–420) |  | ยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ |
| ด ค กประวัติศาสตร์ของจักรวรรดิ |
| --- | --- |
โบราณ:  อียิปต์โบราณ (ก.ค.ศ. 3150+)  เอลาไมต์ (ก.ค.ศ. 3000+)  มิโนอัน (ก.ค.ศ. 2700+)  แอกแคด (ก.ค.ศ. 2400+)  อัสซีเรีย (ก.ค.ศ. 2000+)  บาบิโลเนีย (ก.ค.ศ. 1696)  อียิปต์ (ก.ค.ศ. 1600+)  ฮิตไทต์ (ก.ค.ศ. 1800+)  ฟินิเชีย (ก.ค.ศ. 1200)  อัสซีเรียใหม่ (ก.ค.ศ. 934)  มาเกโดนีอา (ก.ค.ศ. 800)  มคธ (ก.ค.ศ. 684)  มีเดีย (ก.ค.ศ. 625)  อคีเมนียะห์ (ก.ค.ศ. 550)  นันทะ (ก.ค.ศ. 424)  โจฬะ (ก.ค.ศ. 300)  ทอเลมี (ก.ค.ศ. 305)  โมริยะ (ก.ค.ศ. 322)  ซิลูซิด (ก.ค.ศ. 312)  พาร์เธีย (อาร์ซาซิด) (ก.ค.ศ. 247)  สาตวาหนะ (ก.ค.ศ. 230)  ฉิน (ก.ค.ศ. 221)  ฮั่น (ก.ค.ศ. 202)  ชังกา (ก.ค.ศ. 185)  กุษาณะ (ก.ค.ศ. 60)  โรมัน (ก.ค.ศ. 27) โรมันตะวันตก  โรมันตะวันออก  อัคซูไมท์ (ค.ศ. 50)  ซาสซานิยะห์ (ค.ศ. 224)  พาลไมรีน (ค.ศ. 260)  จิน (ค.ศ. 265)  คุปตะ (ค.ศ. 280)  ฮัน (ค.ศ. 370) 
ยุคกลาง:  แฟรงก์ (ราว ค.ศ. 481)  จาลุกยะ (ค.ศ. 543)  สุย (ค.ศ. 581)  ถัง (ค.ศ. 618)  บัลแกเรีย (ค.ศ. 632) บัลแกเรียที่หนึ่ง  บัลแกเรียที่สอง  อาหรับ (ค.ศ. 632) รอชิดีน  อุมัยยะฮ์  อับบาซียะฮ์  ฟาติมียะห์  ศรีวิชัย (ราว ค.ศ. 660)  เวนิส (ค.ศ. 697)  คาเน็ม (ค.ศ. 700)  ปาละ (ค.ศ. 750)  ราษฏฺรกูฏ (ค.ศ. 753)  อิดรีสิด (ราว ค.ศ. 789)  กานา (ราว ค.ศ. 790)  การอแล็งเฌียง (ราว ค.ศ. 800)  ทิเบต (ค.ศ. 800?)  เขมร (ราว ค.ศ. 802)  จักรวรรดิเกรตโมราเวีย (ราว ค.ศ. 833)  ซาฟฟาริยะห์ (ค.ศ. 861)  ไบแซนไทน์ (ค.ศ. 873)  รุสเคียฟ (ราว ค.ศ. 880)  เหลียว (ราว ค.ศ. 907)  ตูอีโตงา (ราว ค.ศ. 950)  ซ่ง (ราว ค.ศ. 960)  โรมันอันศักดิ์สิทธิ์ (ราว ค.ศ. 962)  กาสนาวิยะห์ (ราว ค.ศ. 963)  ได่เวียด (ค.ศ. 968)  ฮังการี (ราว ค.ศ. 1000)  จอร์เจีย (ค.ศ. 1007)  ฮอยซารา (ราว ค.ศ. 1026)  เซลจุค (ราว ค.ศ. 1037)  อัลโมราวิด (ราว ค.ศ. 1040)  ควาเรซเมีย  อัลโมฮาด (ราว ค.ศ. 1124)  อองชู (ราว ค.ศ. 1154)  เบนิน (ค.ศ. 1170)  ละติน (ค.ศ. 1204)  เดลี (ค.ศ. 1205)  มองโกล (ค.ศ. 1206)  ชากาทาย (ค.ศ. 1225)  มาลี (ราว ค.ศ. 1230)  โกลเดนฮอร์ด (ราว ค.ศ. 1240)  มะรีนิด (ค.ศ. 1244)  มัมลูก (ค.ศ. 1250)  อิลข่าน (ค.ศ. 1256)  เอธิโอเปีย (ค.ศ. 1270)  หยวน (ค.ศ. 1271)  มัชปาหิต (ค.ศ. 1293)  ออตโตมัน (ค.ศ. 1299)  แอซเท็ก (ค.ศ. 1325)  วิชัยนคร (ค.ศ. 1336) 
ยุคใหม่:  ซองไฮ (ค.ศ. 1340)  เซอร์เบีย (ค.ศ. 1346)  หมิง (ค.ศ. 1368)  บรูไน (ค.ศ. 1368)  ตีมูร์ (ค.ศ. 1370)  โอโย (ค.ศ. 1400)  บอร์นู  มะละกา (ค.ศ. 1400)  โปรตุเกส (ค.ศ. 1415)  อินคา (ค.ศ. 1438)  เดมัก (ค.ศ. 1475)  อาเจะฮ์ (ค.ศ. 1480)  สเปน (ค.ศ. 1492)  ซาฟาวิยะห์ (ค.ศ. 1501)  โมกุล (ค.ศ. 1526)  ยะโฮร์ (ค.ศ. 1528)  อาณานิคมฝรั่งเศส (ค.ศ. 1534)  อาณานิคมเดนมาร์ก (ค.ศ. 1536)  ซะอะดี (ค.ศ. 1549)  ไอบีเรีย (ค.ศ. 1580)  มะตะรัม (ค.ศ. 1585)  ดัตช์ (ค.ศ. 1605)  สวีเดน (ค.ศ. 1611)  ชิง (ค.ศ. 1636)  อาณานิคมสวีเดน (ค.ศ. 1638)  มราฐา (ค.ศ. 1674)  โอมาน (ค.ศ. 1696)  บริติช (ค.ศ. 1707)  รัสเซีย (ค.ศ. 1721)  อาฟชาริยะห์ (ค.ศ. 1736)  ซานด์ (ค.ศ. 1750)  กอญัร (ค.ศ. 1794)  ซิกข์ (ค.ศ. 1799)  เหงียน (ค.ศ. 1802)  ฝรั่งเศสที่ 1 (ค.ศ. 1804)  ออสเตรีย (ค.ศ. 1804)  เฮติที่ 1 (ค.ศ. 1804)  เม็กซิโกที่ 1 (ค.ศ. 1821)  บราซิล (ค.ศ. 1822)  เฮติที่ 2 (ค.ศ. 1849)  ฝรั่งเศสที่ 2 (ค.ศ. 1852)  อินเดีย (ค.ศ. 1858)  เม็กซิโกที่ 2 (ค.ศ. 1864)  ออสเตรีย-ฮังการี (ค.ศ. 1867)  ญี่ปุ่น (ค.ศ. 1868)  เยอรมัน (ค.ศ. 1871)  อิตาลี (ค.ศ. 1882)  อาณานิคมเยอรมัน (ค.ศ. 1884)  อาณานิคมญี่ปุ่น (ค.ศ. 1895)  เกาหลี (ค.ศ. 1897)  อาณานิคมเบลเยียม (ค.ศ. 1908)  จีน (ค.ศ. 1915)  อิหร่าน (ค.ศ. 1925)  แมนจู (ค.ศ. 1934)  เวียดนาม (ค.ศ. 1945)  แอฟริกากลาง (ค.ศ. 1976) 
หมายเหตุ: เรียงลำดับตามปีการก่อตั้ง เลขในวงเล็บหลังชื่อแสดงปีการก่อตั้ง
| ด ค กราชวงศ์ในประวัติศาสตร์จีน |
| --- | --- |
 ราชวงศ์เซี่ย  ราชวงศ์ซาง  ราชวงศ์โจว  ราชวงศ์ฉิน  ราชวงศ์ฮั่น  ราชวงศ์จิ้น   ราชวงศ์สุย  ราชวงศ์ถัง  ราชวงศ์เหลียว  ราชวงศ์ซ่ง  ราชวงศ์หยวน  ราชวงศ์หมิง  ราชวงศ์ชิง