stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สรีรวิทยา
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Physiology
physiologyINFO.org – public information site sponsored by the American Physiological Society
| ด ค กวิทยาศาสตร์สุขภาพ: เภสัชศาสตร์ |
| --- | --- | --- |
| วิทยาศาสตร์เภสัชกรรม |  เภสัชเคมี  เภสัชภัณฑ์  เภสัชอุตสาหกรรม  เภสัชเวท  เภสัชพฤกษศาสตร์  เภสัชวิเคราะห์  เทคโนโลยีเภสัชกรรม  วิทยาศาสตร์เครื่องสำอาง  |  |
| เภสัชบริบาลศาสตร์ |  เภสัชกรรมคลินิก  เภสัชกรรมโรงพยาบาล  เภสัชกรรมชุมชน  |  |
| เภสัชศาสตร์สังคมและบริหารเภสัชกิจ |  เภสัชศาสตร์สังคม  บริหารเภสัชกิจ  เภสัชสาธารณสุข  เภสัชระบาดวิทยา  เภสัชเศรษฐศาสตร์  นิติเภสัชศาสตร์  |  |
| เภสัชวิทยาและพิษวิทยา |  เภสัชวิทยา  เภสัชจลนศาสตร์  เภสัชพลศาสตร์  พิษวิทยา  |  |
| ศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง |  เคมีอินทรีย์  เคมีฟิสิกส์  เคมีวิเคราะห์  ชีวเคมี  จุลชีววิทยา  กายวิภาคศาสตร์  สรีรวิทยา  สาธารณสุขศาสตร์   |  |
 เภสัชกรรม  เภสัชศาสตร์  ประวัติ  คณะเภสัชศาสตร์  เภสัชกร  สถานีย่อยเภสัชกรรม 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ลัตเวีย  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
อื่น ๆ:  NARA
เข็มทิศ

เข็มทิศทหารสมัยใหม่ พร้อมอุปกรณ์สายตาสำหรับจัดตำแหน่ง
เข็มทิศ คือเครื่องมือที่แสดงจุดทิศหลักที่ใช้สำหรับการเดินเรือและการกำหนดทิศทางด้านภูมิศาสตร์ โดยทั่วไปประกอบด้วยเข็มแม่เหล็กหรือส่วนประกอบอื่น ๆ อย่างหน้าปัดเข็มทิศหรือวงกลมแสดงทิศที่ใช้หมุนเพื่อจัดตำแหน่งตัวเองไปที่ทิศเหนือแม่เหล็ก ส่วนวิธีอื่น ๆ ได้แก่ ไจโรสโคป, แมกนีโตมิเตอร์ และตัวรับจีพีเอส
เข็มทิศมักแสดงมุมในรูปองศา: ทิศเหนือเทียบเท่ากับ 0° และตัวเลขมุมเพิ่มขึ้นตามเข็มนาฬิกา ดังนั้น ทิศตะวันออกเทียบเท่ากับ 90° ทิศใต้คือ 180° และทิศตะวันตกคือ 270° จำนวนเหล่านี้บนเข็มทิศแสดงมุมทิศหรือแบริ่งที่มักระบุเป็นองศา ถ้าทราบมุมบ่ายเบนท้องถิ่นระหว่างทิศเหนือแม่เหล็กและทิศเหนือจริง จะทำให้ทิศทางของทิศเหนือแม่เหล็กเทียบเท่ากับทิศเหนือจริง
ในบรรดาสี่ยอดสิ่งประดิษฐ์ เข็มทิศแม่เหล็กเป็นสิ่งแรกที่ได้รับการคิดค้นในฐานะอุปกรณ์ทำนายที่เริ่มใช้ตั้งแต่จีนสมัยราชวงศ์ฮั่น (ตั้งแต่ ประมาณ 206 ปีก่อนคริสต์ศักราช) และภายหลังนำมาใช้เป็นอุปกรณ์เดินทางในจีนสมัยราชวงศ์ซ่ง (ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 11) มีการบันทึกการใช้งานเข็มทิศในยุโรปตะวันตกและโลกอิสลามครั้งแรกเกิดขึ้นประมาณ ค.ศ. 1190
การบอกทิศทางแบบมุมทิศ (Azimuth)

เป็นวิธีการที่คิดขึ้นมาเพื่อใช้ในการบอกทิศทาง คือวัดขนาดของมุมทางราบที่ วัดจากแนวทิศเหนือหลักเวียนตามเข็มนาฬิกามาบรรจบกับแนวเป้าหมาย ที่ต้องการมุมทิศนี้จะมีค่าตั้งแต่ 0-360 องศา และเมื่อวัดมุมจากเส้นฐานทิศเหนือหลักชนิดใดก็เรียกทิศเหนือตามหลักนั้น
การบอกทิศทางแบบแบริง (Bearing)

คือการบอกทิศทางเป็นค่าของมุมในแนวราบ ซึ่งวัดจากแนวทิศเหนือหลักไปยังแนวเป้าหมายในทิศทางตะวันออกหรือตะวันตก 
หรือวัดจากแนวทิศใต้หลักไปแนวเป้าหมายทิศตะวันออกหรือตะวันตก ดังนั้นขนาดของมุมแบริงจะมีค่าไม่เกิน 90 องศา
การอ่านค่ามุมแบบแบริงจะเริ่มต้นด้วยทิศหลัก 
เช่นทิศทาง AB เบนจากทิศเหนือไปทิศตะวันตกเป็นมุม 75 องศา เรียกทิศทาง AB นั้นว่า มีมุมแบริง 75 องศาตะวันตก
ประวัติ

เข็มทิศแบบแรกในจีนสมัยราชวงศ์ฮั่นทำมาจากแร่แม่เหล็ก (lodestone) ต่อมาจึงทำเข็มทิศด้วยเข็มเหล็กที่ดึงดูดด้วยแร่แม่เหล็ก ซึ่ง Shen Kuo อธิบายว่าปรากฏขึ้นในจีนสมัยราชวงศ์ซ่งเมื่อ ค.ศ. 1088 เข็มทิศแบบแห้งเริ่มปรากฏขึ้นในยุโรปสมัยกลางและโลกอิสลามประมาณ ค.ศ. 1300 หลังจากนั้น ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 จึงมีการแทนที่ด้วยเข็มทิศแม่เหล็กแบบเติมของเหลว
ดูเพิ่ม

ไจโรสโคป
ข้อมูล

Johnson, G. Mark (2003). The Ultimate Desert Handbook. McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-07-139303-4.
Kreutz, Barbara M. (1973). "Mediterranean Contributions to the Medieval Mariner's Compass". Technology and Culture. 14 (3): 367–383. doi:10.2307/3102323. JSTOR 3102323.
Li Shu-hua (1954). "Origine de la Boussole II. Aimant et Boussolee". Isis. 45 (2): 175–196. doi:10.1086/348315. JSTOR 227361. S2CID 143585290.
อ่านเพิ่ม

Admiralty, Great Britain (1915) Admiralty manual of navigation, 1914, Chapter XXV: "The Magnetic Compass (continued): the analysis and correction of the deviation", London : HMSO, 525 p.
Aczel, Amir D. (2001) The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World, 1st Ed., New York : Harcourt, ISBN 0-15-600753-3
Carlson, John B (1975). "Multidisciplinary analysis of an Olmec hematite artifact from San Lorenzo, Veracruz, Mexico". Science. 189 (4205): 753–760. Bibcode:1975Sci...189..753C. doi:10.1126/science.189.4205.753. PMID 17777565. S2CID 33186517.
Gies, Frances and Gies, Joseph (1994) Cathedral, Forge, and Waterwheel: Technology and Invention in the Middle Age, New York : HarperCollins, ISBN 0-06-016590-1
Gubbins, David, Encyclopedia of Geomagnetism and Paleomagnetism, Springer Press (2007), ISBN 1-4020-3992-1, 978-1-4020-3992-8
Gurney, Alan (2004) Compass: A Story of Exploration and Innovation, London : Norton, ISBN 0-393-32713-2
King, David A. (1983). "The Astronomy of the Mamluks". Isis. 74 (4): 531–555. doi:10.1086/353360. S2CID 144315162.
Ludwig, Karl-Heinz and Schmidtchen, Volker (1997) Metalle und Macht: 1000 bis 1600, Propyläen Technikgeschichte, Berlin: Propyläen Verlag, ISBN 3-549-05633-8
Ma, Huan (1997) Ying-yai sheng-lan [The overall survey of the ocean's shores (1433)], Feng, Ch'eng-chün (ed.) and Mills, J.V.G. (transl.), Bangkok : White Lotus Press, ISBN 974-8496-78-3
Seidman, David, and Cleveland, Paul, The Essential Wilderness Navigator, Ragged Mountain Press (2001), ISBN 0-07-136110-3
Taylor, E.G.R. (1951). "The South-Pointing Needle". Imago Mundi. 8: 1–7. doi:10.1080/03085695108591973.
Williams, J.E.D. (1992) From Sails to Satellites: the origin and development of navigational science, Oxford University Press, ISBN 0-19-856387-6
Wright, Monte Duane (1972) Most Probable Position: A History of Aerial Navigation to 1941, The University Press of Kansas, LCCN 72-79318
Zhou, Daguan (2007) The customs of Cambodia, translated into English from the French version by Paul Pelliot of Zhou's Chinese original by J. Gilman d'Arcy Paul, Phnom Penh : Indochina Books, prev publ. by Bangkok : Siam Society (1993), ISBN 974-8298-25-6
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ

Compass (หมวดหมู่)
Handbook of Magnetic Compass Adjustment เก็บถาวร 2019-05-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Paul J. Gans, The Medieval Technology Pages: Compass
Evening Lecture To The British Association At The Southampton Meeting on Friday, August 25, 1882. Refers to compass correction by Fourier series.
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  เยอรมนี  อิสราเอล  เช็กเกีย 
รูปปั้นชายถือเข็มทิศ ทำขึ้นในสมัยราชวงศ์ซ่ง
Aspergillus niger

| Aspergillus niger |
| --- | --- |

ภาพถ่ายจุลทรรศน์แสดงส่วนหัวโคนิเดียมของ Aspergillus niger

รายละเอียดของส่วนหัวโดยใช้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนชนิดส่องกราด

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: เห็ดรา Fungi
หมวด:: แอสโกไมโคตา Ascomycota
ชั้น:: Eurotiomycetes Eurotiomycetes
อันดับ:: Eurotiales Eurotiales
วงศ์:: Aspergillaceae Aspergillaceae
สกุล:: Aspergillus Aspergillus van Tieghem 1867
สปีชีส์:: Aspergillus niger
ชื่อทวินาม
Aspergillus niger van Tieghem 1867

ชื่อพ้อง
 Aspergillus niger var. niger  Aspergillopsis nigra (Tiegh.) Speg.  Rhopalocystis nigra (Tiegh.) Grove  Sterigmatocystis nigra (Tiegh.) Sacc. (1877)
เชื้อรา Aspergillus niger เป็นเชื้อราที่จัดอยู่ในกลุ่ม Nigri ของสกุล Aspergillus เชื้อราสกุล Aspergillus ประกอบด้วยเชื้อราทั่วไปที่พบได้ทั่วไปในสิ่งแวดล้อม เช่น ในดินและน้ำ บนพืช ในอุจจาระ บนซากเน่าสลาย และกระจายอยู่ในอากาศ สปีชีส์ภายในสกุลนี้มักจะเติบโตอย่างรวดเร็วและสามารถขยายพันธุ์ได้ภายในไม่กี่วันหลังจากการงอก การผสมผสานลักษณะเฉพาะของ A. niger นี้ทำให้จุลชีพนี้สามารถการผลิตกรด, โปรตีน และสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพหลายชนิด ลักษณะต่าง ๆ ซึ่งรวมถึงความหลากหลายทางการเมแทบอลิซึมที่กว้างขวาง, ผลผลิตที่สูง, ความสามารถในการหลั่ง และความสามารถในการทำการดัดแปลงหลังการแปลรหัส ล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้ A. niger มีประสิทธิภาพในการผลิตสารทุติยภูมิ ความสามารถของ A. niger ในการทนต่อสภาวะกรดจัดทำให้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการผลิตกรดซิตริกในอุตสาหกรรม
เชื้อรา A. niger เป็นราก่อโรคที่รู้จักในชื่อ “ราดำ” ในผลไม้และผักบางชนิด เช่น องุ่น, แอพริคอต, หัวหอม และถั่วลิสง และพบเป็นเชื้อปนเปื้อนทั่วไปในอาหารอีกด้วย พบได้ทั่วไปในดิน และมักพบในสภาพแวดล้อมในอาคาร ซึ่งโคโลนีสีดำของเชื้อราชนิดนี้อาจสับสนกับโคโลนีของเชื้อรา Stachybotrys (ซึ่งรู้จักในชื่อ "ราดำ" เช่นกัน) ได้ A. niger ได้รับการยอมรับโดยทั่วไปว่าปลอดภัย (GRAS) โดยองค์การอาหารและยาสหรัฐสำหรับใช้ในการผลิตอาหาร แม้ว่าจะะสามารถผลิตสารพิษที่ส่งผลต่อสุขภาพของมนุษย์ได้
อนุกรมวิธาน

Aspergillus niger รวมอยู่ในสกุลย่อยของ Aspergillus คือ Circumdati หมู่ Nigri โดยหมู่ Nigri ประกอบด้วยสปีชีส์สปอร์ราดำที่เกี่ยวข้อง 15 ชนิด ซึ่งอาจสับสนกับ A. niger รวมถึง A. tubingensis, A. foetidus, A. carbonarius และ A. awamori ในปี ค.ศ. 2004 Samson และคณะ ได้อธิบายสิ่งมีชีวิตที่มีสัณฐานคล้ายคลึงกันหลายชนิด
ในปี ค.ศ. 2007 สายพันธุ์ของ ATCC 16404 Aspergillus niger ได้รับการจำแนกใหม่เป็น Aspergillus brasiliensis (อ้างอิงเอกสารเผยแพร่ของ Varga และคณะ) จำเป็นต้องมีการอัปเดตตำราฟาร์มาโคเปียของสหรัฐอเมริกาและตำราฟาร์มาโคเปียของยุโรป ซึ่งมักใช้สายพันธุ์นี้ในอุตสาหกรรมยา[ต้องการอ้างอิง]
การเพาะเลี้ยง

A. niger เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้องการออกซิเจนในการเจริญเติบโตอย่างสมบูรณ์ ดังนั้นจึงต้องอาศัยออกซิเจนในการเจริญเติบโต เชื้อราสามารถเจริญเติบโตได้ในสภาพแวดล้อมที่หลากหลาย โดยสามารถเจริญเติบโตได้ในอุณหภูมิตั้งแต่ 6 ถึง 47 องศาเซลเซียส เนื่องจากเป็นสิ่งมีชีวิตที่เจริญเติบโตได้ดีในอุณหภูมิปานกลาง ช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสมคือ 35-37 องศาเซลเซียส สามารถทนต่อค่า pH ได้ตั้งแต่ 1.5 ถึง 9.8 A. niger เป็นราที่ชอบความแห้ง ซึ่งหมายความว่ามันสามารถเจริญเติบโตและสืบพันธุ์ได้ในสภาพแวดล้อมที่มีน้ำน้อยมาก สามารถเจริญเติบโตได้ในสภาวะที่มีความชื้นสูง ทนต่อสภาพแวดล้อมที่มีความชื้นสัมพัทธ์ 90-100% โดยทั่วไปเชื้อราจะเจริญเติบโตบนอาหารเลี้ยงเชื้อ Potato Dextrose Agar (PDA) แต่สามารถเจริญเติบโตได้ในอาหารเลี้ยงเชื้อประเภทอื่น ๆ มากมาย เช่น อาหารเลี้ยงเชื้อ Czapek-Dox agar, lignocellulose agar ฯลฯ[ต้องการอ้างอิง]
นิยมใช้เมทิลีนบลูมาย้อม เพื่อตรวจดูลักษณะทางสัณฐานวิทยา โดยใช้สีชนิดเดียวย้อมเซลล์ทิ้งไว้ระยะหนึ่ง หลังจากนั้นล้างออกด้วยนํ้า และซับให้แห้ง เซลล์จะย้อมติดสีสมํ่าเสมอกัน ซึ่งมีลักษณะสีของโคนิเดียเป็นสีดำหรือสีน้ำตาลดำ เวสซิเคิลที่ค่อนข้างกลม
ความเป็นพิษ

A. niger ผลิตสารทุติยภูมิที่หลากหลาย ซึ่งบางชนิดเป็นไมโคทอกซิน เรียกว่า โอคราทอกซิน เช่น โอคราทอกซิน เอ การปนเปื้อนจากเชื้อราที่มีลักษณะเป็นเส้นใย เช่น A. niger มักเกิดขึ้นในองุ่นและผลิตภัณฑ์จากองุ่น ซึ่งนำไปสู่การปนเปื้อนของโอคราทอกซิน เอ (OTA) โดย OTA ซึ่งเป็นไมโคทอกซินที่มีความสำคัญทางการแพทย์ สามารถสะสมในเนื้อเยื่อของมนุษย์และก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพที่ร้ายแรงหลายประการ ผลที่อาจเกิดขึ้นจากการเป็นพิษจาก OTA ได้แก่ ไตเสียหาย ไตวาย และมะเร็ง แต่องค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) ไม่ได้กำหนดระดับสูงสุดที่อนุญาตของ OTA ในอาหาร ไม่เหมือนกับสหภาพยุโรปที่กำหนดระดับสูงสุดที่อนุญาตในผลิตภัณฑ์อาหารหลายประเภท
ความก่อโรค > เชื้อก่อโรคพืช

เชื้อรา Aspergillus niger สามารถทำให้เกิดการติดเชื้อราดำในพืชตระกูลถั่ว, ผลไม้ และผักบางชนิด เช่น ถั่วลิสง องุ่น และหัวหอม ทำให้เชื้อราชนิดนี้กลายเป็นสารปนเปื้อนในอาหารทั่วไป เชื้อราประเภทเส้นใยในกลุ่มแอสโคไมโคตามีความทนทานต่อการเปลี่ยนแปลงของค่า pH, ความชื้น และความร้อน โดยเจริญเติบโตได้ในช่วงอุณหภูมิตั้งแต่ 15 ถึง 53 องศาเซลเซียส (59 ถึง 127 องศาฟาเรนไฮต์) ลักษณะเหล่านี้ทำให้การติดเชื้อของ A. niger เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยของการเน่าเสียหลังการเก็บเกี่ยวในผลไม้และผัก ซึ่งอาจนำไปสู่การสูญเสียทางเศรษฐกิจอย่างมากในอุตสาหกรรมอาหาร การติดเชื้อ A. niger ในพืชสามารถทำให้การงอกของเมล็ด การเกิดต้นกล้า การขยายตัวของราก และการขยายตัวของกิ่งลดลง ส่งผลให้พืชตายก่อนจะโตเต็มที่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเชื้อรา Aspergillus niger ทำให้เกิดราดำในหัวหอมและพืชประดับ[ต้องการอ้างอิง]
ความก่อโรค > เชื้อโรคในมนุษย์

A. niger เป็นราก่อโรค ซึ่ง Aspergillosis เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากเชื้อราสกุล Aspergillus ชนิดในอาคารและในที่แจ้ง เนื่องจาก A. niger มีอยู่ทั่วไปทุกหนทุกแห่ง มนุษย์จึงสูดสปอร์ของ A. niger จากสภาพแวดล้อมโดยรอบเข้าไป การเป็น Aspergillosis มักเกิดขึ้นในผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือมีอาการทางปอดมาก่อน เช่น โรคหืด และอาการซิสติก ไฟโบรซิส ชนิดของ Aspergillosis ได้แก่ โรคภูมิแพ้เชื้อราในหลอดลมและปอด (ABPA), ไซนัสอักเสบจากเชื้อรา, เชื้อรา Aspergillus fumigatus ดื้อต่อยาต้านเชื้อรากลุ่มเอโซล, โรคเชื้อราที่ผิวหนัง และโรคปอดอักเสบเรื้อรัง จากเชื้อรา Aspergillus ที่มีอยู่ประมาณ 180 สปีชีส์ พบว่ามีประมาณ 40 สปีชีส์ที่ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพในมนุษย์ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง Aspergillosis เป็นโรคที่พบได้บ่อยโดยเฉพาะในกลุ่มคนงานด้านการเกษตรที่มักสูดดมฝุ่นพีต ซึ่งมักมีสปอร์ของเชื้อรา Aspergillus niger อยู่มาก นอกจากนี้ยังพบเชื้อราชนิดนี้ในมัมมี่อียิปต์โบราณด้วย และสามารถสูดดมเข้าไปได้เมื่อถูกรบกวน ภาวะหูติดเชื้อราซึ่งเป็นโรคติดเชื้อราที่ชั้นผิวของช่องหู เป็นความผิดปกติอีกอย่างหนึ่งที่อาจเกิดจากการเจริญเติบโตมากเกินไปของเชื้อรา Aspergillus เช่น A. niger ภาวะหูติดเชื้อราที่เกิดจากเชื้อ A. niger มักเกี่ยวข้องกับความเสียหายทางกลไกของชั้นผิวหนังภายนอกของช่องหู และมักเกิดขึ้นในผู้ป่วยที่อาศัยอยู่ในเขตร้อนชื้น มีรายงานว่า A. niger ก่อให้เกิดโรคปอดบวมได้น้อยมากเมื่อเทียบกับเชื้อรา Aspergillus สายพันธุ์อื่น ๆ เช่น Aspergillus flavus, Aspergillus fumigatus และ Aspergillus terreus
คลังรูปภาพ

A. niger กำลังเจริญเติบโตบนจานเพาะเชื้อ
ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด (SEM) ของ Aspergillus niger (สายพันธุ์: melanoliber) ที่มีโคนิเดียมซึ่งมีขนาดเล็กจำนวนมาก (ในสีเทียม) สปอร์เหล่านี้จะปล่อย เพปไทโดเมลานินลงในสื่อรอบข้างระหว่างการงอก
แหล่งข้อมูลอื่น

Aspergillosis information, Centers for Disease Control and Prevention, US Department of Health and Human Services
A. niger ATCC 1015 genome
Aspergillus website (Manchester University, UK)
| --- | --- |
การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน:  Wikidata: Q132014  Wikispecies: Aspergillus niger  EoL: 2920814  EPPO: ASPENI  Fungorum: 284309  GBIF: 3465658  iNaturalist: 350138  IRMNG: 10834821  MycoBank: 284309  NBN: BMSSYS0000001961  NCBI: 5061  NZOR: c0a3fe50-0f8b-495a-aa7f-e9359ca9bfb0  WoRMS: 100495 
| --- | --- |
ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ :  ฝรั่งเศส  BnF data  อิสราเอล  เช็กเกีย 
A. niger ที่เจริญเติบโตบน Potato dextrose agar
A. niger ที่เจริญเติบโตบนหัวหอม
สโมสรฟุตบอลลูตันทาวน์

สโมสรฟุตบอลลูตันทาวน์ (อังกฤษ: Luton Town Football Club) เป็นสโมสรฟุตบอลอาชีพที่ตั้งอยู่ที่เมืองลูตัน ประเทศอังกฤษ ปัจจุบันแข่งขันในอีเอฟแอลแชมเปียนชิปซึ่งเป็นลีกระดับที่สองของอังกฤษ สโมสรก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1885 โดยถือเป็นพันธมิตรของสมาคมฟุตบอลเบนฟอร์ดเชียร์เคาน์ตี สนามเหย้าของสโมสรคือเคนิลเวิร์ทโรด ซึ่งใช้งานมาตั้งแต่ ค.ศ. 1905 ประวัติศาสตร์ของสโมสร ประกอบไปด้วย การชนะเลิศถ้วยรางวัล วิกฤตการณ์ด้านการเงิน และการเลื่อนชั้น-ตกชั้นหลายครั้ง สโมสรเคยเป็นสมาชิกของลีกสูงสุดระหว่าง ค.ศ. 1982 ถึง 1992 ถ้วยรางวัลหลักที่สโมสรเคยได้คือฟุตบอลลีกคัพในปี 1988
ลูตันทาวน์เป็นสโมสรแรกทางตอนใต้ของอังกฤษที่กลายเป็นสโมสรอาชีพ โดยเป็นสโมสรอาชีพตั้งแต่ ค.ศ. 1891 พวกเขาได้เข้าร่วมฟุตบอลลีกในช่วงก่อนเปิดฤดูกาล 1897–98 แต่ก็ออกจากฟุตบอลลีกใน ค.ศ. 1900 เนื่องจากปัญหาด้านการเงิน และกลับเข้ามาใหม่อีกครั้งใน ค.ศ. 1920 ลูตันไต่เต้าไปถึงเฟิสต์ดิวิชันได้ในฤดูกาล 1955–56 และยังได้เข้าถึงรอบชิงฟุตบอลถ้วยครั้งแรกในการพบกับนอตทิงแฮมฟอเรสต์ในเอฟเอคัพ รอบชิงชนะเลิศปี 1959 สโมสรตกชั้นจากลีกสูงสุดในฤดูกาล 1959–60 ซ้ำร้ายยังตกชั้นอีกสองครั้งในช่วงห้าปี ทำให้หล่นลงไปเล่นในโฟร์ทดิวิชันเมื่อฤดูกาล 1965–66 อย่างไรก็ตาม สโมสรเลื่อนชั้นกลับสู่ลีกสูงสุดได้อีกครั้งในฤดูกาล 1974–75
ความสำเร็จของลูตันทาวน์เกิดขึ้นในฤดูกาล 1981–82 ซึ่งสโมสรชนะเลิศเซคันด์ดิวิชันและได้เลื่อนชั้นสู่เฟิสต์ดิวิชัน ลูตันได้เอาชนะอาร์เซนอลในฟุตบอลลีกคัพรอบชิงชนะเลิศปี 1988 และได้อยู่บนลีกสูงสุดต่อจนกระทั่งตกชั้นไปในฤดูกาล 1991–92 ระหว่าง ค.ศ. 2007 ถึง 2009 ปัญหาการเงินที่รุมล้อมทำให้สโมสรต้องร่วงตกชั้นอย่างต่อเนื่อง จากลีกระดับสอง หล่นไปถึงลีกระดับห้า โดยในฤดูกาล 2008–09 สโมสรถูกตัด 30 แต้มจากการทำผิดกฎการเงิน ทำให้ลูตันต้องหล่นไปแข่งขันในฟุตบอลที่ไม่ใช่ระดับลีกอยู่ห้าปี ก่อนที่จะชนะเลิศคอนเฟอเรนซ์พรีเมียร์ในฤดูกาล 2013–14 และเลื่อนชั้นกลับสู่ฟุตบอลลีกอีกครั้ง
ในฤดูกาล 2022–23 สโมสรสามารถเลื่อนชั้นสู่พรีเมียร์ลีกได้เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์สโมสร หลังจากที่เอาชนะการดวลลูกโทษต่อคอเวนทรีซิตีในนัดชิงชนะเลิศเพลย์ออฟ อย่างไรก็ตาม สโมสรลงเล่นในพรีเมียร์ลีกได้เพียงฤดูกาลเดียว ก็ต้องตกชั้นกลับสู่แชมเปียนชิป
ผู้เล่น > ผู้เล่นชุดปัจจุบัน

หมายเหตุ: ธงชาติที่ปรากฏบ่งบอกให้ทราบว่าผู้เล่นคนนั้นสามารถเล่นให้กับชาติใดตามกฎของฟีฟ่าตามความเหมาะสม เพราะผู้เล่นบางคนอาจถือสองสัญชาติ
ผู้เล่น > ผู้เล่นชุดปัจจุบัน > ผู้เล่นที่ปล่อยยืม

หมายเหตุ: ธงชาติที่ปรากฏบ่งบอกให้ทราบว่าผู้เล่นคนนั้นสามารถเล่นให้กับชาติใดตามกฎของฟีฟ่าตามความเหมาะสม เพราะผู้เล่นบางคนอาจถือสองสัญชาติ
เกียรติประวัติ

| รายการ | ชนะเลิศ | รองชนะเลิศ |
| --- | --- | --- |
| cup1 !เอฟเอคัพ | – | 1958–59 |
| cup2 !ฟุตบอลลีกคัพ | 1987–88 | 1988–89 |
| league2 !เซคันด์ดิวิชัน | 1981–82 | 1954–55, 1973–74 |
| league3 !เทิร์ดดิวิชัน / ลีกวัน | 1936–37 (โซนใต้), 2004–05, 2018–19 | 1935–36 (โซนใต้), 1969–70 |
| league4 !โฟร์ทดิวิชัน / เทิร์ดดิวิชัน / ลีกทู | 1967–68 | 2001–02, 2017–18 |
| trophy1 !ฟูลเมมเบอส์คัพ | – | 1987–88 |
| trophy2 !ฟุตบอลลีกโทรฟี | 2008–09 | – |
| trophy3 !ฟุตบอลลีกเพลย์ออฟ แชมเปียนชิป | 2022–23 | – |
แหล่งข้อมูลอื่น

Luton Town official website
Luton Today's Luton Town News Page
| ด ค กผู้เล่นชุดปัจจุบันของสโมสรฟุตบอลลูตันทาวน์  |
| --- | --- |
 1 ชแจ็ค  2 Cranie  3 Potts  4 Tunnicliffe  5 Bradley  6 บาร์กลีย์  7 McManaman  8 Berry  9 Hylton  10 Lee  11 Shinnie  12 Sluga  14 โชง  15 เมนกี  16 Rea  17 Mpanzu  18 Carter-Vickers  19 Collins  20 Moncur  22 Bolton  23 Galloway  24 บราวน์  25 LuaLua  26 Bree  29 Butterfield  30 Kioso  32 O'Kane  33 Daniels  36 Shea  37 Musonda  40 Isted  41 Peck  42 Parker  ผู้จัดการ: เอ็ดเวิร์ดส์ 
| ด ค กอีเอฟแอลแชมเปียนชิป |
| --- | --- | --- |
| สโมสรในฤดูกาล 2024–25 |  แบล็กเบิร์นโรเวอส์  บริสตอลซิตี  เบิร์นลีย์  คาร์ดิฟฟ์ซิตี  คอเวนทรีซิตี  ดาร์บีเคาน์ตี  ฮัลล์ซิตี  ลีดส์ยูไนเต็ด  ลูตันทาวน์  มิดเดิลส์เบรอ  มิลล์วอลล์  นอริชซิตี  ออกซฟอร์ดยูไนเต็ด  พลิมัทอาร์ไกล์  พอร์ตสมัท  เปรสตันนอร์ธเอ็นด์  ควีนส์พาร์กเรนเจอส์  เชฟฟีลด์ยูไนเต็ด  เชฟฟีลด์เวนส์เดย์  สโตกซิตี  ซันเดอร์แลนด์  สวอนซีซิตี  วอตฟอร์ด  เวสต์บรอมมิชอัลเบียน  |  |
| ที่เคยอยู่ในแชมเปียนชิป |  แอสตันวิลลา  บาร์นสลีย์  เบอร์มิงแฮมซิตี  แบล็กพูล  โบลตันวอนเดอเรอส์  บอร์นมัท  เบรนต์ฟอร์ด  ไบรตันแอนด์โฮฟอัลเบียน  เบอร์ตันอัลเบียน  ชาร์ลตันแอธเลติก  โคลเชสเตอร์ยูไนเต็ด  ครูว์อเล็กซานดรา  คริสตัลพาเลซ  ดอนคาสเตอร์โรเวอส์  ฟูลัม  จิลลิงงัม  ฮัดเดอส์ฟีลด์ทาวน์  อิปสวิชทาวน์  เลสเตอร์ซิตี  มิลตันคีนส์ดอนส์  นิวคาสเซิลยูไนเต็ด  นอตทิงแฮมฟอเรสต์  ปีเตอร์โบโรยูไนเต็ด  เรดิง  รอเทอรัมยูไนเต็ด  สคันธอร์ปยูไนเต็ด  เซาแทมป์ตัน  เซาท์เอนด์ยูไนเต็ด  เวสต์แฮมยูไนเต็ด  วีแกนแอทเลติก  วุลเวอร์แฮมป์ตันวอนเดอเรอส์  วิคัมบ์วอนเดอเรอส์  เยโอวิลทาวน์  |  |
| ผู้สนับสนุน |  โคคา-โคล่า (2004–10)  เอนพาวเวอร์ (2010–13)  สกายเบต (2013–ปัจจุบัน)  |  |
| ฤดูกาล |  2004–05  2005–06  2006–07  2007–08  2008–09  2009–10  2010–11  2011–12  2012–13  2013–14  2014–15  2015–16  2016–17  2017–18  2018–19  2019–20  2020–21  2021–22  2022–23  2023–24  2024–25  |  |
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  VIAF 
ประจำชาติ:  สหรัฐ
ราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์

ราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์ เป็นกลุ่มของราชวงศ์รวมกับราชวงศ์ที่สาม, สี่ และหกที่ขึ้นมาปกครองในช่วงสมัยราชอาณาจักรเก่า ฟาโรห์จากราชวงศ์ที่ห้าทรงครองราชย์นานประมาณ 150 ปี นับตั้งแต่ศตวรรษที่ 25 ก่อนคริสตกาล จนถึง กลางศตวรรษที่ 24 ก่อนคริสตกาล
เบื้องหลังของราชวงศ์

ราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์เป็นกลุ่มของฟาโรห์จำนวนเก้าพระองค์ที่ทรงปกครองอียิปต์เป็นเวลาประมาณ 150 ปีในช่วงศตวรรษที่ 25 และ 24 ก่อนคริสตกาล การสืบราชสันตติวงศ์ของฟาโรห์นั้นยังความคลุมเครืออยู่ เนื่องจากมีความขัดแย้งกันระหว่างแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์และหลักฐานทางโบราณคดีเกี่ยวกับรัชสมัยอันคลุมเครือของฟาโรห์เชปเซสคาเร
รายพระนามฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์

ผู้ปกครองที่เป็นที่ทราบกันดีจากราชวงศ์ที่ห้ามีดังต่อไปนี้ โดยที่มาเนโธได้กำหนดระยะเวลาของการปกครองของราชวงศ์ที่ห้าไว้ที่ 248 ปี อย่างไรก็ตาม ฟาโรห์จากราชวงศ์ที่ห้าอาจจะทรงปกครองได้เพียงประมาณ 150 ปี ซึ่งการประมาณระยะเวลาจะแตกต่างกันไปตามนักวิชาการและแหล่งข้อมูล พระนามฮอรัส และพระนามของพระราชินีส่วนใหญ่ มาจากด็อดสันและฮิลตัน
| พระนามประสูติ | พระนามครองราชย์ | รูปภาพ | ระยะเวลารัชกาลโดยประมาณ | พีระมิด | พระมเหสี |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ยูเซอร์คาฟ | ยูเซอร์คาฟ |  | 7 ปี | พีระมิดในซักกอเราะฮ์ | เคนท์คาอุสที่ 1?  เนเฟอร์เฮเทปเอส |
| ซาฮูเร | ซาฮูเร |  | 13 ปี, 5 เดือน กับ 12 วัน | พีระมิดแห่งซาฮูเรในอบูซิร์ | เมอร์เอตเนบติ |
| คาคาอิ | เนเฟอร์อิร์คาเร |  | 20 ปี | พีระมิดในอบูซิร์ | เคนท์คาอุสที่ 2 |
| ไอซิ | เนเฟอร์เอฟเร |  | 2 ถึง 3 ปี | พีระมิดแห่งเนเฟอร์เอฟเรที่ยังไม่เสร็จในอบูซิร์ | เคนท์คาอุสที่ 3? |
| เนทเจอร์ยูเซอร์ | เชปเซสคาเร |  | เหมือนว่าเพียงไม่กี่เดือน | อาจจะในอบูชิร์ |  |
| ไอนิ | นิยูเซอร์เร |  | 24 ถึง 35 ปี | พีระมิดในอบูซิร์ | เรปตินุบ |
| คาอิอู | เมนคาอูฮอร์ |  | 8 หรือ 9 ปี | "พีระมิดไร้ยอด" ในซักกอเราะฮ์ | เมอร์เอสอังค์ที่ 4? |
| ไอเซซิ | ดเจดคาเร |  | 33 ถึง มากกว่า 44 ปี | พีระมิดในซักกอเราะฮ์ | เซตอิบฮอร์ |
| ยูนัส | ยูนัส |  | 15 ถึง 30 ปี | พีระมิดในซักกอเราะฮ์ | เนเบตเคนุต |
มาเนโธได้เขียนไว้ว่าฟาโรห์จากราชวงศ์ที่ห้าทรงปกครองจากเกาะเอเลแฟนไทน์ แต่นักโบราณคดีได้พบหลักฐานที่แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าพระราชวังของพระองค์ยังคงตั้งอยู่ที่อิเนบ-เฮดจ์ ("กำแพงสีขาว")
ก่อนหน้านี้ คณะสำรวจถูกส่งไปยังวาดิ มะคาเรฮ์และวาดิ คาริตในคาบสมุทรไซนายเพื่อขุดแร่เทอร์ควอยซ์และทองแดง และไปยังเหมืองทางตะวันตกเฉียงเหนือของอาบู ซิมเบล เพื่อขุดหินไนส์ การเดินทางการค้าถูกส่งลงใต้ไปยังดินแดนแห่งพุนต์เพื่อหาแร่มาลาไคต์ มดยอบ และอิเล็กตรัม และการค้นพบทางโบราณคดีที่ไบบลอส ซึ่งเป็นสิ่งที่ยืนยันถึงการเดินทางทางการทูตที่ส่งไปยังเมืองของชาวฟินิเชียแห่งนั้น การค้นพบที่ปรากฏพระนามของฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่ห้าหลายพระองค์ที่พื้นที่โดรัก ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับทะเลมาร์มารา อาจจะเป็นหลักฐานการค้าแต่ยังคงคลุมเครืออยู่
รายพระนามฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์ > ฟาโรห์ยูเซอร์คาฟ

ฟาโรห์ยูเซอร์คาฟทรงสถาปนาราชวงศ์นี้ที่ห้าได้อย่างไรนั้นไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่ในบันทึกปาปิรุสเวสต์คาร์ ซึ่งเขียนขึ้นในสมัยราชอาณาจักรกลาง ได้บอกเล่าเรื่องราวว่าฟาโรห์คูฟูแห่งราชวงศ์ที่สี่ทรงได้รับคำทำนายว่าแฝดสามที่เกิดกับภรรยาของนักบวชแห่งเทพราในซัคบูจะโค่นล้มพระองค์และทายาทได้อย่างไร และพยายามอย่างไร เพื่อสังหารทายาทเหล่านี้ ซึ่งมีนามว่า ยูเซอร์คาฟม ซาฮูเร และเนเฟอร์อิร์คาเร อย่างไรก็ตามในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา นักวิชาการต่างยอมรับว่าเรื่องนี้เป็นตำนานที่ดีที่สุด และยอมรับว่าที่ว่าไม่ทราบเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงจากราชวงศ์หนึ่งไปสู่อีกราชวงศ์หนึ่งเกิดขึ้นได้อย่างไร
ในช่วงราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์ ศาสนาอียิปต์โบราณได้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญหลายประการ เช่น บทสวดในพิธีศพที่เก่าแก่ที่สุดที่ทราบ ซึ่งจารึกไว้บนสุสานหลวง (เรียกว่า ข้อความพีระมิด) ได้เริ่มปรากฏขึ้น ลัทธิของเทพเจ้ารามีความสำคัญมากขึ้น และฟาโรห์นับตั้งแต่ฟาโรห์ยูเซอร์คาฟจนถึงฟาโรห์เมนเคาฮอร์ คาอิอู ทรงโปรดให้สร้างวัดวิหารที่อุทิศให้กับเทพราที่หรือใกล้กับอบูซิร์ ซึ่งต่อมาในช่วงปลายราชวงศ์ที่ห้า ลัทธิของเทพโอซิริสถือว่ามีความสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจารึกที่พบในหลุมฝังพระบรมศพของฟาโรห์ยูนัส
รายพระนามฟาโรห์แห่งราชวงศ์ที่ห้าแห่งอียิปต์ > ฟาโรห์ดเจดคาเร อิเซซิ

ในบรรดาชาวอียิปต์ที่ไม่ใช่เชื้อราชวงศ์ในช่วงเวลาดังกล่าว เช่น พทาห์โฮเทป ซึ่งมีตำแหน่งราชมนตรีในรัชสมัยของฟาโรห์ดเจดคาเร อิเซซิ ได้รับชื่อเสียงจากภูมิปัญญาของเขา คติพจน์แห่งพทาห์โฮเทป ถูกระบุว่าเป็นของพทาห์โฮเทปโดยผู้ลอกเลียนหนังสือในภายหลัง นอกจากนี้ สุสานที่ไม่ใช่ของราชวงศ์ยังได้รับการตกแต่งด้วยคำจารึกเช่นเดียวกับของราชวงศ์ แต่แทนที่จะเป็นบทสวดหรือคาถา แต่กลับเป็นชีวประวัติของผู้ตายที่ถูกเขียนบนผนังแทน
เชิงอรรถ

↑  นักวิชาการเสนอช่วงเวลาของราชวงศ์ที่ห้าหลายช่วง (หน่วย : ปีก่อนคริสตกาล) ได้แก่ 2513–2374, 2510–2370, 2510–2460, 2504–2345, 2498–2345, 2494–2345, 2465–2323, 2454–2297, 2450–2335,
2450–2325, 2435–2306, 2392–2282
คัตสึโดชาชิง

เฟรมหนึ่งของ คัตสึโดชาชิง ซึ่งมีความยาว 3 วินาที ไม่ทราบผู้สร้างและวันที่สร้าง
คัตสึโดชาชิง (ญี่ปุ่น: 活動写真; โรมาจิ: Katsudō Shashin; "ภาพเคลื่อนไหว")  หรือบางครั้งเรียกว่า ชิ้นส่วนมัตสึโมโตะ เป็นฟิล์มสตริปภาพเคลื่อนไหวญี่ปุ่น ซึ่งเป็นผลงานอนิเมะญี่ปุ่นที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่ทราบ โดยไม่ปรากฏชื่อผู้สร้างผลงาน หลักฐานบ่งชี้ว่าสร้างขึ้นก่อน ค.ศ. 1912 ดังนั้นฟิล์มสตริปชิ้นนี้อาจมีมาก่อนการจัดแสดงภาพยนตร์การ์ตูนของตะวันตกในญี่ปุ่น โดยมีการค้นพบ คัตสึโดชาชิง ในชุดสะสมภาพยนตร์และเครื่องฉายในเกียวโตเมื่อ ค.ศ. 2005
ฟิล์มสตริปความยาวสามวินาทีแสดงให้เห็นเด็กผู้ชายเขียนคำว่า "活動写真" จากนั้นถอดหมวกแล้วโค้งคำนับ โดยใช้อุปกรณ์สำหรับทำสไลด์โคมไฟวิเศษในการพิมพ์ฉลุเฟรมด้วยสีแดงและสีดำ และยึดฟิล์มสตริปให้เป็นวงเพื่อให้สามารถเล่นได้ต่อเนื่อง