ประวัติศาสตร์สวีเดน

แผนที่ คาบสมุทรสแกนดิเนเวีย และ เฟนโนสแคนเดีย ของโฮมันน์พร้อมอาณาเขตโดยรอบ ได้แก่ เยอรมนี ตอนเหนือ โปแลนด์ ตอนเหนือ ภูมิภาคบอลติก ลิโวเนีย เบลารุส และบางส่วนของ รัสเซียตะวันตกเฉียงเหนือ
ประวัติศาสตร์ของประเทศสวีเดน มีประวัติย้อนกลับไปตั้งแต่การละลายของแผ่นน้ำแข็งขั้วโลกเหนือ เริ่มตั้งแต่ 12,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช มีมนุษย์ได้เข้ามาอาศัยอยู่ในบริเวณนี้ตลอดช่วงเวลายุคหิน ระหว่างปี 8000 ก่อนคริสต์ศักราช และปี 6,000 ก่อนคริสต์ศักราช ผู้ที่อยู่อาศัยในยุคแรกใช้วิธีการนำหินมาทำเครื่องมือและอาวุธล่าสัตว์และการตกปลาเพื่ออยู่รอด แหล่งข้อมูลที่เป็นลายลักษณ์อักษรเกี่ยวกับสวีเดนก่อนคริสต์ศักราช 1,000 เป็นของหายากและมีความสั้น มักเขียนโดยบุคคลภายนอก จนกระทั่งถึงศตวรรษที่ 14 จึงมีการผลิตหนังสือตำราทางประวัติศาสตร์ที่มีขนาดยาวขึ้นในประเทศสวีเดน ดังนั้นจึงกลายเป็นที่ยอมรับกันโดยว่าประวัติศาสตร์ของสวีเดนตรงกันข้ามกับก่อนประวัติศาสตร์นั้นเริ่มต้นราวศตวรรษที่ 11 ซึ่งเป็นช่วงที่มีข้อมูลเพียงพอที่จะเปรียบเทียบกันได้
สวีเดนสมัยใหม่ก่อตั้งขึ้นในช่วงเวลาอันยาวนานมากของการรวบรวมเข้าด้วยกัน นักประวัติศาสตร์ได้กำหนดมาตรฐานที่แตกต่างกันว่าเมื่อไหร่จึงจะถือว่าสมบูรณ์ได้ ส่งผลให้มีอายุตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 ถึงศตวรรษที่ 16 กฎทั่วไปบางข้อเริ่มมีมาตั้งแต่ครึ่งหลังของศตวรรษที่ 13 ในเวลานี้ สวีเดนประกอบด้วยพื้นที่ส่วนใหญ่ทางตอนใต้ของประเทศในปัจจุบัน (ยกเว้น Scania, Blekinge, Halland และ Bohuslän ) รวมถึงบางส่วนของฟินแลนด์ ตลอดหลายศตวรรษต่อมา อิทธิพลของสวีเดนจะขยายไปสู่ภาคเหนือและตะวันออก แม้ว่าจะไม่มีเขตแดนที่ชัดเจนก็ตาม
ในช่วงปลายศตวรรษที่ 14 สวีเดนมีความเกี่ยวพันกับเดนมาร์กและนอร์เวย์มากขึ้นเรื่อย ๆ โดยในที่สุดทั้งสามประเทศก็รวมกันเป็นสหภาพคาลมาร์ ในช่วงศตวรรษถัดมา การมีกบฏหลายครั้งทำให้ความสัมพันธ์ของสวีเดนกับสหภาพคาลมาร์ลดลง บางครั้งก็นำไปสู่การเลือกตั้งกษัตริย์สวีเดน การต่อสู้มาถึงจุดสูงสุดหลังเหตุการณ์สตอกโฮล์มนองเลือดในปี 1520 ซึ่งเป็นการประหารชีวิตหมู่ผู้ถูกกล่าวหานอกรีตซึ่งจัดทำโดยคริสเตียนที่ 2 แห่งเดนมาร์ก หนึ่งในสมาชิกไม่กี่คนของตระกูลขุนนางที่ทรงอำนาจที่สุดซึ่งมิได้มีอยู่ในปัจจุบัน กุสตาฟ วาซา สามารถก่อการกบฏครั้งใหม่ได้ และในที่สุดก็ได้เป็นกษัตริย์ในปี 1523 การครองราชย์ของพระองค์พิสูจน์ให้เห็นถึงความที่ยืนยาวและถือเป็นการสิ้นสุดการมีส่วนร่วมของสวีเดนในสหภาพคาลมาร์ หลังจากนี้ กุสตาฟ วาซา ยังสนับสนุนนักบวชนิกายโปรเตสแตนต์ ในที่สุดก็นำตำแหน่ง สันตะปาปาออก และก่อตั้งคริสตจักรนิกายลูเธอรันในสวีเดน โดยยึดทรัพย์สินของคริสตจักรคาทอลิก
ในช่วงศตวรรษที่ 17 หลังจากชนะสงครามกับเดนมาร์ก-นอร์เวย์ รัสเซีย และเครือจักรภพโปแลนด์-ลิทัวเนีย สวีเดนก็กลายเป็นมหาอำนาจโดยเข้าควบคุมภูมิภาคในบอลติก บทบาทของสวีเดนในสงครามสามสิบปีได้กำหนดสมดุลแห่งอำนาจทางการเมืองและศาสนาในยุโรป สวีเดนขยายอำนาจออกไปอย่างมหาศาลเข้าสู่เอสโตเนียและลัตเวียสมัยใหม่ เยอรมนีตอนเหนือ และหลายภูมิภาคที่จนถึงทุกวันนี้เป็นส่วนหนึ่งของสวีเดนด้วยกัน
ก่อนสิ้นสุดศตวรรษที่ 17 มีการก่อตั้งพันธมิตรกับระหว่างเดนมาร์ก-นอร์เวย์ เครือจักรภพโปแลนด์-ลิทัวเนีย และรัสเซีย กับสวีเดน แนวร่วมนี้ดำเนินการเมื่อต้นศตวรรษที่ 18 เมื่อเดนมาร์ก-นอร์เวย์ และเครือจักรภพโปแลนด์-ลิทัวเนีย เปิดฉากโจมตีสวีเดนอย่างที่ไม่รู้มาก่อน ในปี ค.ศ. 1721 รัสเซียและพันธมิตรได้รับชัยชนะในสงครามกับสวีเดน เป็นผลให้รัสเซียสามารถผนวกดินแดนสวีเดน ได้แก่ เอสโตเนีย ลิโวเนีย อินเกรีย และคาเรเลีย เข้าไป สิ่งนี้ทำให้จักรวรรดิสวีเดนเสื่อมอำนาจลงในทะเลบอลติกอย่างมาก สวีเดนมีวัฒนธรรมในยุคแห่งการตรัสรู้ประจำวันในด้านศิลปะ สถาปัตยกรรม วิทยาศาสตร์ และการเรียนรู้ ระหว่างปี ค.ศ. 1570 ถึง ค.ศ. 1800 สวีเดนมีการขยายตัวของเมือง ต่อมาฟินแลนด์พ่ายแพ้ต่อรัสเซียในสงครามระหว่างปี ค.ศ. 1808–1809
ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 ฟินแลนด์สูญเสียดินแดนที่เหลือนอกคาบสมุทรสแกนดิเนเวีย สงครามครั้งสุดท้ายของสวีเดนคือ สงครามสวีเดน–นอร์เวย์ (พ.ศ. 2357) สวีเดนได้รับชัยชนะในสงครามครั้งนี้ ส่งผลให้กษัตริย์เดนมาร์กถูกบังคับให้ยกดินแดนนอร์เวย์ให้กับสวีเดนครอบครอง นอร์เวย์ถูกบังคับให้เข้าร่วมสหภาพกับสวีเดนซึ่งกินเวลาจนถึงปี 1905 ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1814 สวีเดนอยู่ในความสงบสุข โดยนำนโยบายต่างประเทศที่เป็นกลางมาใช้ในช่วงเวลาสงบและเป็นกลางในช่วงสงคราม ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 สวีเดนยังคงเป็นกลาง แต่ชาวเยอรมันเดินทางเข้ามาในประเทศ ความเจริญรุ่งเรืองหลังสงครามเป็นรากฐานสำหรับนโยบายสวัสดิการสังคมที่มีลักษณะเฉพาะของสวีเดนยุคใหม่ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 สวีเดนยังคงเป็นกลางอีกครั้ง โดยหลีกเลี่ยงชะตากรรมของการยึดครองนอร์เวย์
ประเทศนี้พยายามที่จะอยู่ห่างจากพันธมิตรและยังคงเป็นกลางอย่างเป็นทางการตลอดช่วงสงครามเย็น และปฏิเสธที่จะเข้าร่วมกับ NATO พรรคสังคมประชาธิปไตยดำรงตำแหน่งรัฐบาลมาเป็นเวลา 44 ปี (พ.ศ. 2475-2519) การเลือกตั้งรัฐสภาในปี พ.ศ. 2519 ทำให้แนวร่วมเสรีนิยม/ฝ่ายขวาขึ้นสู่อำนาจ ในช่วงสงครามเย็น สวีเดนสงสัยในมหาอำนาจเหล่านี้ แต่ความรู้สึกนี้ลดลงเมื่อสถานการณ์ไปต่อ และสวีเดนยังคงเป็นกลางต่อไป