พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท

พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท เป็นปราสาทที่สร้างด้วยเครื่องไม้ทั้งองค์ นับเป็นพระมหาปราสาทองค์แรกในพระบรมมหาราชวัง โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ถ่ายแบบพระที่นั่งสรรเพชญปราสาทที่กรุงศรีอยุธยามาสร้างขึ้น เริ่มสร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๒๖ สร้างสำเร็จและทำพิธียกยอดพระมหาปราสาทเมื่อวันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๓๒๗
เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติปกครองสยามประเทศเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๒๕ นั้นยังไม่ได้ตั้งการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกอย่างถูกต้องตามตำรับโบราณราชประเพณี เพียงแต่ได้ทรงประกอบการพระราชพิธีปราบดาภิเษกโดยสังเขปเท่านั้น ฉะนั้นเมื่อได้สร้างพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาทสำเร็จโดยสมบูรณ์แล้ว จีงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกตามระบบโบราณขัตติยราชประเพณีอีกครั้งหนึ่งเมื่อ พ.ศ. ๒๓๒๘ โดยใช้พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาทเป็นพระราชพิธีมณฑล
ต่อมาในวันอาทิตย์ เดือนเจ็ด ขึ้นหนึ่งค่ำ ปีระกา เอกศก จุลศักราช ๑๑๕๑ (พ.ศ. ๒๓๓๒) อสนีบาตตกต้องหน้ามุขเด็จพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาทแล้วเกิดเป็นเพลิงลุกลามไหม้เครื่องบนและหลังคา แล้วเลยลุกลามไหม้ทั้งองค์พระมหาปราสาท และพระปรัศว์ซ้ายลงหมดสิ้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยารัตนาพิพิธ (สน) สมุหนายก เป็นแม่กองรื้อซากพระมหาปราสาทที่ถูกไฟไหม้ออกแล้วสร้างพระมหาปราสาทขึ้นใหม่ แต่ไม่ได้สร้างเหมือนองค์เดิม ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑ กล่าวถึงลักษณะที่ผิดแผกแตกต่างระหว่างพระมหาปราสาทองค์เก่าและองค์ใหม่ไว้ดังนี้
ปราสาทองค์ก่อนนั้นสูงใหญ่เท่าพระที่นั่งสรรเพชญปราสาท กรุงเก่า มุขหน้ามุขหลังนั้นยาวกว่ามุขข้าง และมุขเบื้องหลังนั้นอยู่ที่ข้างใน ยาวไปจดถึงพระปรัศว์ซ้ายพระปรัศว์ขวา พระมหาปราสาทใหม่นี้ ยกออกมาตั้ง ณ ที่ข้างหน้าทั้งสิ้น มุขทั้ง ๔ นั้นก็เสมอกันทั้ง ๔ ทิศ ใหญ่สูงเท่าพระที่นั่งสุริยามรินทร์ กรุงเก่ายกปะราลีเสียมิได้มีเหมือนองค์ก่อน แต่มุขเด็จยอดทั้ง ๔ มุมนั้นยกทวยเสีย ใช้รูปครุฑเข้าแทนแล้วให้ฐาปนาพระที่นั่งขึ้นใหม่ข้างใน ต่อมุขหลังเข้าไปอีกหลัง ๑ พอเสมอด้วยมุขปราสาทองค์เก่า พระราชทานนามว่า พระที่นั่งพิมานรัตยา แล้วทำพระปรัศว์ซ้ายขึ้นใหม่คงตามเดิม หลังคาปราสาทและมุข กับทั้งพระที่นั่งพิมานรัตยา พระปรัศว์ ดาดด้วยดีบุกเหมือนอย่างเก่าทั้งสิ้น ครั้นการพระมหาปราสาทลงรักปิดทองเสร็จแล้ว จึงพระราชทานนามปราสาทองค์ใหม่ว่า "พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท"
| ด ค กพระบรมมหาราชวัง |
| --- | --- | --- |
| วัดพระแก้ว |  กลุ่มพระอุโบสถ  กลุ่มฐานไพที (พระศรีรัตนเจดีย์  พระมณฑป  ปราสาทพระเทพบิดร)  กลุ่มอาคารประกอบ (พระเศวตกุฏาคารวิหารยอด  หอพระมณเฑียรธรรม  หอพระนาก  พระอัษฏามหาเจดีย์  หอระฆัง)  |  |
| กลุ่มสวนศิวาลัย |  พระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท  พระที่นั่งบรมพิมาน  พระที่นั่งมหิศรปราสาท  พระที่นั่งสีตลาภิรมย์  พระพุทธรัตนสถาน  พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท  |  |
| หมู่พระมหามณเฑียร |  พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน  พระที่นั่งไพศาลทักษิณ  พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย  พระที่นั่งเทพสถานพิลาศและพระที่นั่งเทพอาสน์พิไล  พระที่นั่งดุสิตาภิรมย์  พระที่นั่งราชฤดี  พระที่นั่งสนามจันทร์  หอพระสุราลัยพิมาน  หอพระธาตุมณเฑียร  หอศาสตราคม  เก๋งนารายณ์  |  |
| หมู่พระที่นั่งจักรีฯ |  พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท  พระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์  พระที่นั่งสมมติเทวราชอุปบัติ  พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร  พระที่นั่งเทวารัณยสถาน  พระที่นั่งอมรพิมานมณี  พระที่นั่งสุทธาศรีอภิรมย์  พระที่นั่งนิพัทธพงศ์ถาวรวิจิตร  พระที่นั่งดำรงสวัสดิ์อนัญวงศ์  พระที่นั่งบรรณาคมสรณี  พระที่นั่งปรีดีราชวโรทัย  พระที่นั่งเทพดนัยนันทยากร  สวนสวรรค์  |  |
| หมู่พระมหาปราสาท |  พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท  พระที่นั่งพิมานรัตยา  พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท  พระที่นั่งราชกรัณยสภา  ศาลาอรรถวิจารณ์  พระปรัศว์  เรือนจันทร์  หอธรรมสังเวช  ศาลาราชการุณย์  |  |
| เขตพระราชฐานชั้นใน |  พระตำหนักสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า  พระตำหนักสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี  ตำหนักเจ้าดารารัศมี พระราชชายา  ตำหนักพระองค์เจ้าอัพภันตรีปชาและพระองค์เจ้าทิพยาลังการ  เรือนเจ้าจอมมารดาแส  เรือนเจ้าจอมก๊กออ  แถวเต๊ง  สระพระองค์อรไทยฯ  |  |
| สถานศึกษา |  โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ  โรงเรียนช่างฝีมือในวัง  |  |
| อาคารอื่น ๆ |  พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม  ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญกษาปณ์  อาคารราชบัณฑิตยสถาน (เดิม)  ประตูพระบรมมหาราชวัง  ป้อมรอบกำแพงพระบรมมหาราชวัง  พระที่นั่งไชยชุมพล  หอแก้วศาลพระภูมิ  ศาลาสหทัยสมาคม  |  |
| สถานที่ในอดีต |  พระอภิเนาว์นิเวศน์  พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท  พระที่นั่งเย็น  พระที่นั่งทองในสวนขวา  เก๋งโรงละครหรือเก๋งโรงมหาสภา  พระที่นั่งรอบสกุณวัน  พระที่นั่งทรงผนวช  |  |