stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
วิตามินซี
ประวัติ > การค้นพบ

วิตามินซีได้ค้นพบในปี 1912 แล้วสกัดต่างหากได้ในปี 1928 และสังเคราะห์ในปี 1933 จึงเป็นวิตามินแรกที่สังเคราะห์ได้
ต่อมาไม่นาน นักเคมีชาวสวิส-โปแลนด์ (Tadeus Reichstein) ได้ค้นพบวิธีการสังเคราะห์วิตามินจำนวนมาก ๆ เป็นกระบวนการที่ปัจจุบันเรียกว่า Reichstein process
ซึ่งทำให้ผลิตวิตามินได้ในราคาถูก
ในปี 1934 บริษัทฮอฟฟ์แมน-ลา โรชได้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้า Redoxon สำหรับวิตามินซีสังเคราะห์
แล้วเริ่มวางตลาดขายเป็นอาหารเสริม
ในปี 1907 แพทย์ชาวนอร์วีเจียนสองคนคือ Axel Holst และ Theodor Frølich ได้ค้นพบสัตว์ทดลองที่จะช่วยระบุปัจจัยต้านโรคลักปิดลักเปิด คือเมื่อกำลังศึกษาโรคเหน็บชาที่เกิดในเรือ ได้เลี้ยงหนูตะเภาด้วยอาหารทดลองที่ทำจากเมล็ดข้าวและแป้ง แต่หนูตะเภากลับเกิดโรคลักปิดลักเปิดแทนโรคเหน็บชา
เพราะโชคดีว่า สัตว์สปีชีส์นี้ไม่ผลิตวิตามินซีเอง เทียบกับหนูและหนูหริ่งที่ผลิตได้เอง
ในปี 1912 นักชีวเคมีชาวโปแลนด์ Casimir Funk ได้พัฒนาแนวคิดเกี่ยวกับวิตามิน
ซึ่งอย่างหนึ่งเชื่อว่า เป็นปัจจัยต้านโรคลักปิดลักเปิด (anti-scorbutic factor) นี้
ในปี 1928 นี้เรียกว่า water-soluble C (ซีละลายน้ำได้) ถึงแม้เวลานั้น โครงสร้างทางเคมีจะยังไม่ได้ระบุ
ระหว่างปี 1928-1932 ทีมนักวิจัยชาวฮังการีอัลเบิร์ต เซนต์จอจี และชาวอเมริกันชาลส์ เกล็น คิง ได้ระบุปัจจัยที่ต้านโรคลักปิดลักเปิด
เซนต์จอจีได้แยก hexuronic acid จากต่อมหมวกไตของสัตว์ และคาดว่า มันเป็นปัจจัยต้านโรคลักปิดลักเปิด
ในต้นปี 1932 แล็บของคิงก็ได้หลักฐานว่าเป็นเช่นนั้น แต่ก็ตีพิมพ์ผลงานโดยไม่ได้ให้เครดิตกับเซนต์จอจี
ซึ่งก่อการโต้เถียงกันว่าใครได้ระบุมันก่อน
ในปี 1933 นักเคมีชาวอังกฤษเซอร์วอลเตอร์ นอร์แมน ฮาเวอร์ธ ได้ระบุวิตามินนี้ว่าเป็น 
l-hexuronic acid ซึ่งให้หลักฐานโดยสังเคราะห์มันขึ้นในปีเดียวกัน
ฮาเวอร์ธและเซนต์จอจีได้เสนอให้ตั้งชื่อ l-hexuronic acid ว่ากรดแอสคอร์บิก (a-scorbic acid) และตั้งชื่อสารเคมีว่า 
l-ascorbic acid เพื่อยกย่องฤทธิ์ต้านโรคลักปิดลักเปิดของมัน
คำมาจากภาษาละติน คือ "a-" หมายถึง ไปจาก หรือออกนอกจาก และ -scorbic มาจากคำละตินสมัยกลาง scorbuticus (เกี่ยวกับ โรคลักปิดลักเปิด) ซึ่งมาจากรากเดียวกับคำภาษานอร์สโบราณ skyrbjugr กับภาษาฝรั่งเศส scorbut กับภาษาดัตช์ scheurbuik และกับภาษาถิ่นเยอรมัน (Low German) scharbock
ส่วนหนึ่งเพราะการค้นพบนี้ เซนต์จอจีจึงได้รางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ปี 1937
และฮาเวอร์ธก็ได้ร่วมรับรางวัลโนเบลสาขาเคมีปีเดียวกัน
ในปี 1957 นักวิชาการ (J.J. Burns) ได้แสดงว่า สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางชนิดอาจเป็นโรคลักปิดลักเปิดเพราะตับไม่ผลิตเอนไซม์ l-gulonolactone oxidase ซึ่งเป็นเอนไซม์สุดท้ายใน 4 อย่างที่ต้องใช้สังเคราะห์วิตามินซี
ส่วนนักชีวเคมีชาวอเมริกัน (Irwin Stone) เป็นบุคคลแรกที่ใช้วิตามินซีเพื่อถนอมอาหาร
แล้วต่อมาเสนอทฤษฎีว่า มนุษย์มีรูปแบบกลายพันธุ์ของยีนที่เข้ารหัส l-gulonolactone oxidase
ในปี 2008 นักวิจัยฝรั่งเศสที่มหาวิทยาลัยมองเปลเย (University of Montpellier) พบว่า ในมนุษย์และไพรเมตอื่น ๆ เม็ดเลือดแดงได้วิวัฒนาการกลไกซึ่งสามารถใช้วิตามินซีที่มีในร่างกายอย่างมีประสิทธิภาพยิ่งกว่าสัตว์อื่น ๆ โดยเปลี่ยน l-dehydroascorbic acid (DHA) ที่ออกซิไดซ์แล้วกลับเป็นกรดแอสคอร์บิกเพื่อนำไปใช้ใหม่
เป็นกลไกที่ไม่พบในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่สังเคราะห์วิตามินซีได้เอง
ประวัติ > เมกะโดส

เมกะโดส (วิตามินซี)
เป็นคำหมายถึงการกินหรือฉีดวิตามินซี ในขนาดที่เทียบเท่าหรือมากกว่าที่ผลิตในตับของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมประเภทที่สามารถสังเคราะห์วิตามินซีได้เอง
ทฤษฎีนี้ แต่ไม่รวมคำ มาจากบทความปี 1970 ของผู้รับรางวัลโนเบลชาวอเมริกันไลนัส พอลิง
โดยสรุปก็คือตามความคิดของเขา เพื่อให้สุขภาพดีสุด มนุษย์ควรบริโภควิตามินซีอย่างน้อย 2,300 มก./วันเพื่อชดเชยความไม่สามารถสังเคราะห์วิตามินซีได้เอง
ค่าที่แนะนำนี้ก็อยู่ในระดับที่ลิงกอริลลาบริโภคด้วย ซึ่งเป็นสัตว์ใกล้กับมนุษย์ที่ไม่ผลิตวิตามินซีเองเช่นกัน
เหตุผลที่อ้างเพื่อให้ใช้ขนาดสูงเช่นนี้อย่างที่สองก็คือ ความเข้มข้นของกรดแอสคอร์บิกในเลือดจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงระดับสูงสุดที่ราว ๆ 190-200 µmol/L เมื่อได้บริโภคเกิน 1,250 มก.
รัฐบาลต่าง ๆ แนะนำให้กินในระดับ 40-110 มก./วันตามที่กล่าวแล้ว และระดับปกติในเลือดอยู่ที่ประมาณ 50 µmol/L ดังนั้น ระดับ "ปกติ" จึงอยู่ที่ 25% ของค่าสูงสุดที่เป็นไปได้เมื่อได้ในระดับเมกะโดส
ในปี 1970 พอลิงได้สร้างความนิยมต่อแนวคิดว่า การกินวิตามินขนาดสูง ๆ จะช่วยป้องกันและรักษาไข้หวัดธรรมดา
อีกไม่กี่ปีต่อจากนั้น เขาก็เสนอด้วยว่า วิตามินซีช่วยป้องกันโรคระบบหัวใจหลอดเลือด และการได้ 10 ก./วันในเบื้องต้น (เป็นเวลา 10 วัน) ที่ให้ทางเส้นเลือด และต่อจากนั้นทางปาก จะช่วยรักษามะเร็งระยะปลาย
การกินวิตามินในระดับเมกะโดสก็ได้ผู้สนับสนุนอื่น ๆ ด้วย รวมทั้งนักเคมี Irwin Stone (บุคคลแรกที่ใช้วิตามินซีถนอมอาหาร) แพทย์ชาวเยอรมัน Matthias Rath และนักธุรกิจและนักเขียน Patrick Holford โดยสองคนหลังถูกตำหนิว่าอ้างวิธีรักษามะเร็งและการติดเชื้อเอชไอวีโดยไม่มีหลักฐานอะไร
ทฤษฎีเมกะโดสนี้โดยมากได้ถูกดิ๊สเครดิตแล้ว
แต่ก็มีประโยชน์เล็กน้อยสำหรับโรคหวัดธรรมดา
ประโยชน์ก็ไม่ได้ดีกว่าเมื่อบริโภคเกิน 1,000 มก./วัน เทียบกับเมื่อบริโภค 200-1,000 มก./วัน จึงไม่ต้องจำกัดอยู่กับระดับเมกะโดส
ทฤษฎีว่า การให้กรดแอสคอร์บิกปริมาณมากผ่านเส้นเลือดเพื่อรักษามะเร็งระยะปลายก็ยังจัดว่าไม่มีข้อพิสูจน์และยังต้องทำงานวิจัยที่มีคุณภาพสูง แม้เวลาจะผ่านมาถึง 40 ปีหลังจากบทความของพอลิง
อย่างไรก็ดี ถึงไม่มีหลักฐานสรุปได้ แพทย์รายบุคคลก็ยังคงให้จ่ายกรดแอสคอร์บิกเข้าเส้นเลือดของคนไข้โรคมะเร็งเป็นพัน ๆ คน
สังคมและวัฒนธรรม

ในเดือนกุมภาพันธ์ 2011 ไปรษณีย์สวิสได้ออกแสตมป์มีรูปแสดงโครงสร้างโมเลกุลของวิตามินซีเพื่อฉลองปีเคมีสากล
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Ascorbic acid
"Vitamin C Fact Sheet". U.S. National Institutes of Health.
"Ascorbic acid". Drug Information Portal. U.S. National Library of Medicine.
อาหารเสริมวิตามินซีที่ขายในร้านขายยา
ผู้รับรางวัลโนเบลชาวอเมริกันไลนัส พอลิง สนับสนุนให้กินวิตามินซีเพื่อโรคหวัดธรรมดาในหนังสือปี 1970
เหมือนสัตว์อื่น ๆ แต่ไม่เหมือนมนุษย์ แพะผลิตวิตามินซีได้เอง 
แพะโตแล้วที่หนักราว ๆ 70 กก. จะผลิตวิตามินซีเกิน 13,300 มก./วัน ถ้าสุขภาพปกติ และจะผลิตมากกว่านั้นเป็นหลายเท่าตัวเมื่อไม่ปกติ
ชีวสังเคราะห์ของวิตามินซีในสัตว์มีกระดูกสันหลัง
ชีวสังเคราะห์ของวิตามินซีในพืช
ผลไม้สกุลส้มเป็นแหล่งวิตามินซีแรก ๆ ที่แพทย์เรือได้ใช้
ในปี 1747 ศัลยแพทย์ของราชนาวีอังกฤษ คือ เจมส์ ลินด์ ได้ระบุคุณสมบัติในผลไม้ที่ป้องกันโรคลักปิดลักเปิดโดยทำเป็นการทดลองที่มีกลุ่มควบคุมงานแรก ๆ ที่ได้บันทึกไว้
นักเคมีชาวฮังการีอัลเบิร์ต เซนต์จอจี ได้เขียนว่า เขาได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์หลังจากค้นพบวิธีการผลิตวิตามินซีเป็นจำนวนมากเพื่องานวิจัยเมื่ออาศัยอยู่ที่เมืองแซแก็ด (ฮังการี) ซึ่งได้กลายเป็นศูนย์อุตสาหกรรมผลิตพริกหยวกแดง
นักเคมีชาวฮังการีอัลเบิร์ต เซนต์จอจี ผู้อยู่ในภาพถ่ายปี 1948 นี้ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ปี 1937 "สำหรับการค้นพบของเขาเกี่ยวกับกระบวนการเผาไหม้ทางชีวภาพ โดยยกวิตามินซีและการเร่งปฏิกิริยาของ fumaric acid เป็นพิเศษ"
วิกิพจนานุกรม
ลำไส้เล็กอักเสบจากเชื้อโรตาไวรัส

| ลำไส้เล็กอักเสบจากเชื้อโรตาไวรัส |
| --- | --- |

ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแสดงให้เห็นเชื้อโรตาไวรัสชนิดเอจากอุจจาระของผู้ป่วย
สาขาวิชา: โรคติดเชื้อ (การแพทย์เฉพาะทาง), กุมารเวชศาสตร์, intensive therapy
ลำไส้เล็กอักเสบจากเชื้อโรตาไวรัส (อังกฤษ: rotavirus enteritis) เป็นสาเหตุของภาวะท้องร่วงรุนแรงในทารกและเด็กเล็กที่พบบ่อยที่สุด เกิดจากการติดเชื้อโรตาไวรัส ซึ่งเป็นจีนัสหนึ่งของไวรัสชนิดอาร์เอ็นเอสายคู่ในแฟมิลีรีโอวิริดี เด็กแทบทุกคนบนโลกเมื่ออายุครบ 5 ปีจะเคยติดเชื้อโรตาไวรัสมาแล้วอย่างน้อยหนึ่งครั้ง แต่ละครั้งที่ติดเชื้อร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกัน ทำให้การติดเชื้อครั้งถัดๆ ไปมีความรุนแรงลดลง ทำให้โรคนี้พบได้น้อยในผู้ใหญ่ ไวรัสนี้มีสปีชีส์ย่อยอยู่ 5 สปีชีส์ ได้แก่ เอ บี ซี ดี และอี ที่พบบ่อยที่สุดคือโรตาไวรัส เอ ซึ่งเป็นสาเหตุของการติดเชื้อโรตาไวรัสในมนุษย์ถึง 90%
เชื้อนี้ติดต่อผ่านทางการกินอาหารที่ปนเปื้อนอุจจาระ เซลล์เยื่อบุผนังลำไส้เล็กที่ติดเชื้อจะถูกทำลายทำให้เกิดกระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ (บางประเทศนิยมเรียกอาการเช่นนี้ว่า ไข้หวัดใหญ่ลงกระเพาะ (stomach flu) แม้เชื้อนี้จะไม่เกี่ยวข้องกับเชื้อไข้หวัดใหญ่แต่อย่างใดก็ตาม) เชื้อไวรัสนี้ถูกค้นพบตั้งแต่ ค.ศ. 1973 และเป็นสาเหตุเกือบ 50% ของการเกิดท้องร่วงรุนแรงในทารกและเด็กเล็กที่ถึงขั้นต้องรักษาในโรงพยาบาล อย่างไรก็ดี แม้ในปัจจุบัน ความสำคัญของเชื้อนี้ก็ยังไม่เป็นที่รับทราบแพร่หลายในกลุ่มบุคลากรทางสาธารณสุข โดยเฉพาะในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา นอกจากเชื้อนี้จะส่งผลต่อมนุษย์แล้วยังส่งผลต่อสัตว์ด้วย โดยเฉพาะเป็นเชื้อก่อโรคในปศุสัตว์
โรคติดเชื้อโรตาไวรัสโดยทั่วไปแล้วรักษาได้ไม่ยาก แต่ถึงกระนั้นทั่วโลกก็ยังมีเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปีที่เสียชีวิตจากการติดเชื้อนี้ถึงปีละเกือบ 500,000 คน และป่วยหนักเกือบสองล้านคน แม้ในประเทศสหรัฐอเมริกาก่อนจะมีโครงการให้วัคซีนโรตาไวรัสอย่างแพร่หลาย จำนวนผู้ป่วยกระเพาะและลำไส้อักเสบรุนแรงจากโรตาไวรัสก็ยังสูงถึงปีละ 2.7 ล้านคน ต้องนอนรักษาในโรงพยาบาล 60,000 และเสียชีวิต 37 คน ยุทธศาสตร์ทางสาธารณสุขที่สำคัญต่อการรับมือโรคนี้คือการบำบัดด้วยการให้สารน้ำชดเชยผ่านการกินในผู้ที่ป่วยแล้ว และการให้วัคซีนต่อโรตาไวรัสเพื่อป้องกันโรคในผู้ที่ยังไม่ป่วย ในประเทศที่มีนโยบายให้วัคซีนต่อโรตาไวรัสเป็นส่วนหนึ่งของวัคซีนมาตรฐานระดับประเทศ ต่างมีอุบัติการณ์และความรุนแรงของการติดเชื้อโรตาไวรัสลงเป็นอย่างมากทั้งสิ้น
อาการและอาการแสดง

โรคลำไส้อักเสบจากโรตาไวรัสเป็นโรคที่มีอาการได้ตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง โดยผู้ป่วยจะมีอาการไข้ต่ำ อาเจียน และถ่ายเหลวเป็นน้ำ หลังจากติดเชื้อแล้วจะมีระยะฟักตัวประมาณ 2 วันก่อนมีอาการ อาการแรกเริ่มมักเป็นอาการอาเจียน หลังจากนั้นจึงมีอาการถ่ายเหลวอย่างมาก ซึ่งจะเป็นอยู่ 4-8 วัน หลังจากนั้นจึงเริ่มมีอาการดีขึ้นได้เอง สามารถพบภาวะขาดน้ำได้บ่อยกว่าโรคท้องร่วงจากเชื้อแบคทีเรีย และภาวะขาดน้ำนี้เองที่เป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่พบบ่อยที่สุดในผู้ป่วยติดเชื้อโรตาไวรัส
การติดเชื้อโรตาไวรัสชนิดเอสามารถเกิดขึ้นได้ตลอดชีวิต โดยการติดเชื้อครั้งแรกมักทำให้เกิดอาการอย่างชัดเจน แต่การติดเชื้อครั้งหลังๆ มักมีอาการเพียงเล็กน้อย หรือไม่มีอาการเลย เนื่องจากร่างกายได้สร้างภูมิคุ้มกันขึ้นจากการติดเชื้อครั้งแรกๆ แล้ว ทำให้จำนวนผู้ติดเชื้อที่มีอาการมักเป็นเด็กอายุน้อยกว่า 2 ปี และพบน้อยลงๆ ตามอายุที่เพิ่มขึ้นไปจนถึง 45 ปี ส่วนการติดเชื้อในทารกแรกเกิดแม้จะพบบ่อยแต่มักมีอาการเล็กน้อยหรืออาจไม่มีอาการเลย ผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงมากที่สุดจะอยู่ที่ช่วงอายุประมาณ 6 เดือน - 2 ปี ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง ในผู้ใหญ่ปกติจะมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อนี้แล้วจากการเคยติดเชื้อในวัยเด็ก เมื่อป่วยด้วยอาการท้องร่วงจึงมักเกิดจากเชื้ออื่นที่ไม่ใช่โรตาไวรัส อย่างไรก็ดีผู้ใหญ่ที่ติดเชื้อโดยไม่มีอาการก็ยังสามารถแพร่เชื้อได้อยู่
พยาธิสรีรวิทยา

โรตาไวรัสนี้ทำให้เกิดอาการท้องร่วงได้ด้วยหลายกลไก การที่เซลล์เยื่อบุผนังลำไส้ถูกทำลายจะทำให้การดูดซึมสารอาหารบกพร่อง สารอาหารที่ไม่ถูกดูดซึมจึงผ่านลำไส้ออกมากลายเป็นอุจจาระร่วง สารพิษโปรตีนบนไวรัสชื่อ NSP4 จะกระตุ้นให้เกิดการหลั่งคลอไรด์ผ่านไอออนแชนเนล (chloride channel) ทั้งชนิดอิงแคลเซียมไอออน (calcium ion-dependent) และชนิดอิงอายุ (age-dependent), ขัดขวางกระบวนการดูดน้ำกลับผนังลำไส้ที่อาศัยช่องทาง SGLT1 ทรานสพอร์เตอร์, ลดประสิทธิภาพของเอนไซม์ไดแซคคาไรเดสบนเยื่อขนแปรงของเซลล์ผนังลำไส้, และส่วนหนึ่งอาจเป็นจากการกระตุ้นรีเฟลกซ์การหลั่งสารน้ำของระบบประสาทส่วนลำไส้ ผ่านกลไกแบบอิงแคลเซียมไอออน เซลล์เยื่อบุผนังลำไส้ที่ปกติจะหลั่งเอนไซม์แลคเตส เมื่อถูกทำลายจะทำให้ผู้ป่วยมีอาการไม่ทนต่อน้ำตาลแลคโตสชั่วคราว ซึ่งเป็นอาการสำคัญที่โดดเด่นอย่างหนึ่งของการติดเชื้อโรตาไวรัส ภาวะนี้อาจคงอยู่ได้หลายสัปดาห์ก่อนจะกลับมาเป็นปกติเมื่อเซลล์เยื่อบุผนังลำไส้เจริญกลับขึ้นมา ผู้ป่วยเด็กที่มีอาการดีขึ้นแล้วหากกินนมทั่วไปซึ่งมีน้ำตาลแลคโตสอาจมีอาการท้องร่วงได้เล็กน้อย เนื่องจากน้ำตาลแลคโตสที่รับเข้าไปหากไม่ถูกย่อยจนสมบูรณ์ด้วยเอนไซม์แลคเตสของร่างกาย จะถูกย่อยโดยแบคทีเรียผ่านกระบวนการหมัก
ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล้กตรอนแสดงให้เห็นเซลล์เยื่อบุผนังลำไส้ที่ติดเชื้อโรตาไวรัส (ภาพบน) เทียบกับผนังลำไส้ปกติ (ภาพล่าง) เส้นทึบที่เห็นแสดงมาตรส่วนความยาว 500 นาโนเมตร
ลัทธิเชมันแบบเกาหลี

พ่อหมอขณะประกอบพิธีกรรม
ลัทธิมู (เกาหลี: 무교 Mugyo "ลัทธิเชมัน") หรือ ลัทธิชิน (신교) Singyo "ลัทธิแห่งเทพเจ้า") เป็นศาสนาพื้นเมืองของชาวเกาหลี แม้ชื่อเรียกต่างกันแต่คือลัทธิเดียวกัน อี จุง-ย็อง (Jung Young Lee) ให้นิยามว่าลัทธิมูเป็นรูปแบบหนึ่งของลัทธิชิน – ซึ่งเป็นศาสนาที่มีประเพณีแบบเชมัน บ้างเรียก พุงว็อลโด (풍월도 Pungwoldo "วิสุทธิมรรค") ปัจจุบันมีศาสนิกชนราว 5-15 ล้านคน
ภาษาเกาหลีในปัจจุบันจะเรียกคนทรงเพศหญิงว่า "มู"  (เกาหลี: 무; ฮันจา: 巫) หรือ "มูดัง" (เกาหลี: 무당; ฮันจา: 巫堂) หากเป็นคนทรงเพศชายจะเรียกว่า "พักซู" หรือจะเรียกชื่ออื่นก็ได้ เช่น "ดันก็อล" (เกาหลี: 당골) โดยคนทรงในภาษาเกาหลีหรือเรียกว่า "มู" นั้น ตรงกับคำจีนว่า "วู" (จีน: 巫; พินอิน: wū) ใช้เรียกคนทรงได้ไม่จำแนกเพศ โดยมูดังทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างวิญญาณ, เทพเจ้า และมนุษย์ ผ่านพิธีกรรมที่เรียกว่า "กุต" (เกาหลี: 굿) เพื่อแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตของมนุษย์
หนึ่งในความเชื่อหลักคือต้องนับถือ ฮานึลลิม หรือ ฮวันอิน ว่าเป็น "ผู้สร้างทุกสรรพสิ่ง" และ "ของเทพเจ้าทั้งหมดในธรรมชาติ" มีตำนานมาว่าเหล่ามูดังคือสืบสันดานลงมาจากราชาสวรรค์ พระโอรสของพระชนนี [แห่งราชาสวรรค์] การสืบทอดการเป็นคนทรงจะส่งผ่านทางสายผู้หญิง ส่วนตำนานอื่น ๆ มักเชื่อมโยงความเชื่อดั้งเดิมเข้ากับเรื่องทันกุน พระโอรสของราชาสวรรค์ซึ่งเป็นผู้ก่อตั้งชาติเกาหลี
ลัทธิมูของเกาหลีจะมีลักษณะใกล้เคียงกับลัทธิวูของจีน, ลัทธิชินโตของญี่ปุ่น, ศาสนาพื้นเมืองชาวไอนุ รวมทั้งศาสนาพื้นเมืองของชาวไซบีเรียและแมนจู บางแห่งในเกาหลียังเรียกหมอผีเหล่านี้ว่า "ทันกุลทันกุล-อารี" (dangul dangul-ari) ส่วนคนทรงหรือ "มูดัง" นั้นก็ใกล้เคียงกับมิโกะของญี่ปุ่น และยุตะของรีวกีว นอกจากนี้ลัทธิมูยังส่งอิทธิพลต่อลัทธิเกิดใหม่ในเกาหลี เช่น ลัทธิช็อนโดและชึงซันโด (Jeung San Do) จากการศึกษาด้านสังคมวิทยาพบว่าชาวคริสต์ในหลาย ๆ คริสตจักรยังคงปฏิบัติศาสนกิจด้วยพื้นฐานอย่างลัทธิมูซึ่งฝังรากลึกมาช้านาน
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ลัทธิเชมันในเกาหลี
ศาสนาพื้นเมืองเกาหลี เก็บถาวร 2014-04-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - english.visitkorea.or.kr
สงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สาม

สงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สาม (อังกฤษ: War of the Third Coalition) เป็นสงครามในทวีปยุโรประหว่างปี ค.ศ. 1803 ถึง 1806 ฝรั่งเศสและพันธมิตรที่นำโดยนโปเลียน โบนาปาร์ต สามารถมีชัยเหนือกองทัพฝ่ายประสานมิตรที่นำโดยจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์และจักรวรรดิรัสเซียได้
อังกฤษขณะนั้นได้ทำสงครามกับฝรั่งเศสอยู่แล้ว หลังสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างฝรั่งเศสและอังกฤษที่ทำไว้ในเดือนมีนาคม 1803 เป็นอันใช้ไม่ได้ ขณะเดียวกัน การที่นโปเลียนสถาปนาตัวเองเป็นกษัตริย์อิตาลีและการประหารดยุกแห่งอองเกียง ก็เป็นชนวนยั่วยุที่ทำให้จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์และรัสเซียหันไปจับมือกับอังกฤษในการต่อต้านฝรั่งเศส อังกฤษต้องเป็นฝ่ายป้องกันตนจากการรุกรานของนโปเลียนจนถึงเดือนตุลาคม 1805 เมื่อกองเรือผสมฝรั่งเศส-สเปนของนโปเลียนพ่ายแพ้ในยุทธนาวีที่ตราฟัลการ์เป็นการปิดฉากหนทางบุกอังกฤษ เมื่อหมดหนทางบุกอังกฤษ นโปเลียนนำกองทัพใหญ่เคลื่อนพลไปทางตะวันออกและมีชัยเหนือกองกำลังผสมของออสเตรีย-รัสเซียได้อย่างเด็ดขาดในยุทธการที่เอาสเทอร์ลิทซ์ ซึ่งถือเป็นจุดจบของสงครามประสานมิตรครั้งที่สาม อย่างไรก็ตาม สถานภาพคู่สงครามระหว่างอังกฤษและฝรั่งเศสยังคงดำเนินต่อไป
เมื่อจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์พ่ายแพ้ในยุทธการที่เอาสเทอร์ลิทซ์ ก็จำยอมต้องลงนามในสนธิสัญญาเพร็สบวร์ค ณ นครเพร็สบวร์ค (บราติสลาวาในปัจจุบัน) ดินแดนบางส่วนในอิตาลีและบาวาเรียซึ่งถูกปกครองโดยจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ตกเป็นดินแดนของฝรั่งเศส นอกจากนี้ยังเสียหลายรัฐเยอรมันให้พันธมิตรของฝรั่งเศสอย่างกษัตริย์บาวาเรีย, กษัตริย์เวือร์ทเทิมแบร์ค และเจ้าแห่งบาเดิน นอกจากนี้ยังเสียทีโรลและโฟราร์ลแบร์กให้แก่บาวาเรีย เสียเวเนเชีย, อิสเตรีย และแดลเมเชีย ให้แก่อิตาลีของนโปเลียน การสูญเสียดินแดนครั้งนี้ทำให้จักรพรรดิฟรันซ์ที่ 2 ประกาศยุบจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ และสถาปนาจักรวรรดิออสเตรียขึ้นแทน
ระยะเวลา

นักประวัติศาสตร์นิพนธ์มีความเห็นต่างกันว่าสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สามเกิดขึ้นและสิ้นสุดเมื่อใด โดยมุมมองอังกฤษถือว่าสงครามเริ่มต้นเมื่ออังกฤษประกาศสงครามต่อฝรั่งเศสในวันที่ 18 พฤษภาคม ค.ศ. 1803 แต่ยังไม่ได้ทำอะไรมาก จนกระทั่งเดือนธันวาคม ค.ศ. 1804 ที่สวีเดนเข้าร่วมเป็นพันธมิตรกับสหราชอาณาจักร กระทั่งรัสเซียเข้าเป็นพันธมิตรในวันที่ 11 เมษายน ค.ศ. 1805 กระทั่งอังกฤษและรัสเซียให้สัตยาบันความเป็นพันธมิตรในวันที่ 16 กรกฎาคม และจนกระทั่งหลังจากออสเตรีย (9 สิงหาคม) และนาโปลี–ซิซิลี (11 กันยายน) เข้าเป็นพันธมิตรอย่างสมบูรณ์
ในขณะเดียวกัน บาวาเรียเข้าข้างฝรั่งเศสในวันที่ 25 สิงหาคม และเวือร์ทเทิมแบร์คเข้าร่วมกับนโปเลียนในวันที่ 5 กันยายน ไม่มีความเป็นปรปักษ์ระหว่างฝรั่งเศสกับสมาชิกสหสัมพันธมิตรนอกจากอังกฤษ (การทัพตราฟัลการ์ในเดือนมีนาคม–พฤศจิกายน 1805) จนกระทั่งในการทัพอุล์ม
เช่นเดียวกัน ไม่มีสงครามใหญ่เกิดขึ้นหลังยุทธการที่เอาสเทอร์ลิทซ์และในการลงนามสนธิสัญญาเพร็สบวร์คในวันที่ 26 ธันวาคม ค.ศ. 1805 ซึ่งบังคับให้ออสเตรียออกจากฝ่ายสหสัมพันธมิตรและหยุดความเป็นปรปักษ์ต่อฝรั่งเศส นักประวัติศาสตร์นิพนธ์บางคนสรุปว่าการออกจากสมาชิกของออสเตรีย "ทำลายสหสัมพันธมิตรครั้งที่สามเป็นเสี่ยง ๆ" และ "สิ้นสุดสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สาม"
รายงานนี้ทิ้งส่วนที่ฝรั่งเศสรุกรานนาโปลี (กุมภาพันธ์–กรกฎาคม ค.ศ. 1806) ซึ่งทำให้กองทัพอังกฤษ-รัสเซียที่ประจำการต้องอพยพออกไป และกองทัพนาโปลียอมจำนนอย่างรวดเร็ว นักวิชาการคนอื่นโต้แย้งว่าควรรวมการทัพในอิตาลีตอนใต้ลงในสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สอง และวิจารณ์การละทิ้งแนวรบเมดิเตอร์เรเนียนด้วยการมุ่งเน้นเฉพาะการสู้รบบนพื้นดินในยุโรปกลางและการทัพที่ตราฟัลการ์
เริ่มต้น

ยุโรปอยู่ในสถานะพัวพันในสงครามปฏิวัติฝรั่งเศสมาตั้งแต่ ค.ศ. 1792 หลังจากทำสงครามเป็นเวลา 5 ปี สาธารณรัฐฝรั่งเศสทำให้กองทัพของฝ่ายสหสัมพันธมิตรครั้งที่หนึ่งพ่ายแพ้ใน ค.ศ. 1797 จากนั้นจึงมีการจัดตั้งสหสัมพันธมิตรครั้งที่สองใน ค.ศ. 1798 แต่กลับพ่ายแพ้ใน ค.ศ. 1801 คงเหลือเพียงอังกฤษที่เป็นศัตรูของคณะกงสุลฝรั่งเศสใหม่
ผลที่ตามมา

เอาสเทอร์ลิทซ์และการทัพในช่วงหลังเป็นจุดเปลี่ยนทางการเมืองของยุโรป ฝรั่งเศสพิชิตเวียนนา ทำลายสองกองทัพ และทำให้จักรวรรดิออสเตรียต่ำต้อยภายใน 3 เดือน เหตุการณ์เหล่านี้สร้างความแตกต่างอย่างมากต่อโครงสร้างอำนาจที่เข้มงวดในคริสต์ศตวรรษที่ 18 โดยไม่เคยมีเมืองหลวงสำคัญ ๆ ของยุโรปถูกยึดครองจากกองทัพศัตรู เอาสเทอร์ลิทซ์ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปกครองของฝรั่งเศสเหนือทวีปยุโรปเกือบทศวรรษ แต่หนึ่งในผลกระทบที่เกิดในทันทีคือการกระตุ้นให้ปรัสเซียเข้าสู่สงครามใน ค.ศ. 1806
ฝรั่งเศสและออสเตรียลงนามสงบศึกในวันที่ 4 ธันวาคม และหลังจากนั้น 22 วัน จึงได้จัดทำสนธิสัญญาเพร็สบวร์ค ออสเตรียยอมรับดินแดนที่ฝรั่งเศสยึดครองตามสนธิสัญญา Campo Formio (1797) และ Lunéville (1801) โดยยกดินแดนให้บาวาเรีย เวือร์ทเทิมแบร์ค และบาเดิน ซึ่งเป็นพันธมิตรฝ่ายเยอรมัน และต้องจ่ายค่าชดเชยสงคราม 40 ล้านฟรังก์ ยกเวเนโตให้ราชอาณาจักรอิตาลี แม้ว่าจะเป็นจุดจดที่โหดร้ายสำหรับออสเตรีย แต่ไม่ได้ถึงขั้นเป็นสันติภาพที่หายนะ กองทัพรัสเซียได้รับอนุญาตให้ถอนกองทัพกลับไปแผ่นดินแม่ และฝ่ายฝรั่งเศสตั้งค่ายที่เยอรมนีตอนล่าง
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1806 นโปเลียนทรงจัดตั้งสมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์ รัฐบริวารเยอรมมันที่เป็นพันธมิตรต่อฝรั่งเศส ให้คำมั่นว่าจะยกกองทัพที่มีมหาร 63,000 นาย โดยมีนโปเลียนเป็น "ผู้พิทักษ์" สมาพันธรัฐเหล่านั้นต้องออกจากจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งหลังจากนั้นไม่นานก็ล่มสลาย ปรัสเซียเห็นว่าการเคลื่อนไหวเหล่านี้และการเคลื่อนไหวอื่น ๆ เป็นการดูหมิ่นสถานะของตนในฐานะมหาอำนาจหลักของยุโรปกลาง และได้ทำสงครามกับฝรั่งเศสใน ค.ศ. 1806
ส่วนในอิตาลี สถานการณ์ทางการเมืองยังคงไม่เปลี่ยนแปลงจนกระทั่ง ค.ศ. 1815 เมื่อกองทัพอังกฤษและซิซิลีเฝ้าประจำการแฟร์ดีนันด์ กษัตริย์ของบูร์บงที่ซิซิลี และกษัตริย์แห่งนาโปลีของนโปเลียนควบคุมแผ่นดินใหญ่ ใน ค.ศ. 1808 ฌออากีม มูว์รากลายเป็นกษัตริย์แห่งนาโปลี หลังโฌแซ็ฟ โบนาปาร์ตกลายเป็นพระมหากษัตริย์สเปน มูว์ราพยายามข้ามช่องแคบซิซิลีหลายครั้ง แต่ทั้งหมดกลับล้มเหลว แม้ว่าเขาเคยตั้งหลักในซิซิลีมาก่อนก็ตาม
ผลที่ตามมา > ความเสียหายและสูญเสีย

ฝรั่งเศสสูญเสียทหาร 12,000 นาย, บาดเจ็บ 22,200 นาย และถูกจับกุม 5,000 นายใน ค.ศ. 1805 ซึ่งรวมผู้ที่เสียชีวิต 5,300 นายและบาดเจ็บ 22,200 นายในการทัพออสเตรียต่อฝ่ายฮาพส์บวร์คและรัสเซีย ในการทัพอิตาลีมีทหารเสียชีวิต 2,100 นายและบาดเจ็บ 5,300 นาย ในยุทธนาวีมีทหารเสียชีวิต 4,300 นายและบาดเจ็บ 3,700 นาย ในอาณานิคมมีทหารเสียชีวิต 200 นายและบาดเจ็บ 400 นาย และในฝ่ายที่มีหน้าที่ป้องกันชายฝั่งมีทหารเสียชีวิต 100 นายและบาดเจ็บ 400 นาย การทัพในนาโปลีเมื่อ ค.ศ. 1806 ทำให้ทหารฝรั่งเศสเสียชีวิต 1,500 นายและบาดเจ็บ 5,000 นาย ฝ่ายสเปนในยุทธนาวีมีทหารเสียชีวิต 1,200 นายและบาดเจ็บ 1,600 นาย บาวาเรียสูญเสียทหาร 300 นายและบาดเจ็บ 1,200 นายในการทัพออสเตรีย และราชอาณาจักรอิตาลีสูญเสียทหาร 100 นายและบาดเจ็บ 400 นายในการทัพอิตาลี และในการทัพนาโปลีมีทหารเสียชีวิต 250 นายและบาดเจ็บ 1,500 นาย
ฝ่ายออสเตรียมีทหารที่เสียชีวิตและบาดเจ็บ 20,000 นาย และถูกคุมตัวเป็นนักโทษ 70,000 นาย ฝ่ายรัสเซียมีทหารที่เสียชีวิตและบาดเจ็บ 25,000 นาย และถูกจับกุม 25,000 นาย กองทัพนาโปลีถูกฝ่ายฝฝรั่งเศสกำจัดไป 22,000 นายใน ค.ศ. 1806 เหลือเพียง 2,000 นายที่หลบหนีไปยังซิซิลี
ดูเพิ่ม

สถานีย่อยประเทศฝรั่งเศส
สงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สี่
แหล่งข้อมูลอื่น

Maude, Frederic Natusch (1911). "Napoleonic Campaigns" . สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911. Vol. 19 (11 ed.). pp. 212–236.
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST 
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ 
อื่น ๆ:  IdRef 
ประเทศที่เข้าร่วมสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สาม น้ำเงิน: ฝ่ายสหสัมพันธมิตรกับอาณานิคมและพันธมิตร เขียว: จักรวรรดิฝรั่งเศสที่หนึ่ง รัฐบริวาร อาณานิคม และพันธมิตร
สกุลโปตาโมไทรกอน

| สกุลโปตาโมไทรกอน |
| --- | --- |

ปลากระเบนฮิสทริก (P. hystrix) ซึ่งเป็นปลาขนาดเล็กชนิดหนึ่งในสกุลนี้ และเป็นต้นแบบของสกุลนี้

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Chondrichthyes
ชั้นย่อย:: Elasmobranchii
อันดับใหญ่:: Batoidea
อันดับ:: Myliobatiformes
วงศ์:: Potamotrygonidae
สกุล:: Potamotrygon Garman, 1877

ชนิดต้นแบบ
Trygon hystrix Müller & Henle, 1841
ชื่อพ้อง
 Trygon Cuvier, 1816
สกุลโปตาโมไทรกอน  เป็นปลากระเบนสกุลหนึ่งที่มีจำนวนสมาชิกมากที่สุดในวงศ์ปลากระเบนหางสั้น (Potamotrygonidae) ใช้ชื่อสกุลว่า Potamotrygon (/โป-ตา-โม-ไทร-กอน/) โดยมาจากภาษากรีก (Ποταμός; potamos) แปลว่า "แม่น้ำ" และภาษากรีกคำว่า "trygon" แปลว่า "ปลากระเบน"
พบกระจายพันธุ์ในพื้นที่แหล่งน้ำจืดของหลายประเทศในทวีปอเมริกาใต้ อาทิ บราซิล, เปรู, โคลอมเบีย, เวเนซุเอลา, อาร์เจนตินา, เอกวาดอร์, ปารากวัย มีลักษณะทั่วไปเหมือนปลากระเบนสกุลอื่นในวงศ์นี้ คือ ลำตัวเป็นทรงกลมคล้ายจานหรือแผ่นซีดี หางมีขนาดสั้นไม่ยาวเหมือนปลากระเบนในวงศ์ปลากระเบนธง (Dasyatidae) โคนหางมีเงี่ยงที่มีพิษอยู่ 2 ชิ้น และมีหนามแหลมบริเวณโคนหางไปจนถึงเงี่ยง ปลายหางมีแผ่นหนังบาง ๆ เป็นริ้ว ๆ อยู่ มีสีพื้นลำตัวและมีจุดหรือมีลวดลายหลากหลายมาก แตกต่างกันออกไปตามแต่ละชนิด

มีความกว้างของลำตัวตั้งแต่ 1 ฟุต ไปจนถึง 1 เมตร หากินตามพื้นท้องน้ำ นาน ๆ ทีจึงจะว่ายขึ้นมาหากินบนผิวน้ำบ้าง ซึ่งอาหารหลักได้แก่
ครัสเตเซียนชนิดต่าง ๆ รวมทั้ง ปลาขนาดเล็กกว่า
ปลากระเบนในสกุลนี้นิยมเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงาม เนื่องจากมีความสวยในสีสันและลวดลายซึ่งเป็นเอกลักษณะเฉพาะไม่เหมือนกับปลากระเบนประเภทอื่น อีกทั้งยังสามารถเพาะขยายพันธุ์ในสถานที่เลี้ยงได้อีกด้วย และสามารถผสมข้ามสายพันธุ์ก่อให้เกิดเป็นสายพันธุ์ใหม่ ๆ ได้อีกหลายชนิด
การจำแนก

ปัจจุบันจำแนกได้ 27 ชนิด
Potamotrygon albimaculata M. R. de Carvalho, 2016
Potamotrygon amandae Loboda & M. R. de Carvalho, 2013
Potamotrygon boesemani Rosa, M. R. de Carvalho & Almeida Wanderley, 2008 (ปลากระเบนจักรพรรดิ์)
Potamotrygon brachyura Günther, 1880
Potamotrygon constellata Vaillant, 1880
Potamotrygon falkneri Castex & Maciel, 1963
Potamotrygon henlei Castelnau, 1855 (ปลากระเบนเฮนไล)
Potamotrygon humerosa Garman, 1913
Potamotrygon hystrix J. P. Müller & Henle, 1834 (ปลากระเบนฮิสทริก)
Potamotrygon jabuti M. R. de Carvalho, 2016
Potamotrygon leopoldi Castex & Castello, 1970 (ปลากระเบนโปลกาด็อท)
Potamotrygon limai Fontenelle, J. P. C. B. da Silva & M. R. de Carvalho, 2014
Potamotrygon magdalenae A. H. A. Duméril, 1865 (ปลากระเบนแม่น้ำมักดาเลนา)
Potamotrygon marinae Deynat, 2006
Potamotrygon motoro J. P. Müller & Henle, 1841 (ปลากระเบนโมโตโร่)
Potamotrygon ocellata Engelhardt, 1912
Potamotrygon orbignyi Castelnau, 1855
Potamotrygon pantanensis Loboda & M. R. de Carvalho, 2013
Potamotrygon rex M. R. de Carvalho, 2016
Potamotrygon schroederi Fernández-Yépez, 1958
Potamotrygon schuhmacheri Castex, 1964 (ปลากระเบนแม่น้ำปารานา)
Potamotrygon scobina Garman, 1913
Potamotrygon signata Garman, 1913
Potamotrygon tatianae J. P. C. B. da Silva & M. R. de Carvalho, 2011
Potamotrygon tigrina M. R. de Carvalho, Sabaj Pérez & Lovejoy, 2011 (ปลากระเบนไทเกอร์)
Potamotrygon wallacei M. R. de Carvalho, R. S. Rosa & M. L. G. Araújo, 2016
Potamotrygon yepezi Castex & Castello, 1970
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Potamotrygon ที่วิกิสปีชีส์
แดฆแมฮ์

ภาพถ่ายหอคอยแห่งความเงียบงันแห่งหนึ่งในประเทศอิหร่าน ถ่ายเมื่อต้นศตวรรษที่ยี่สิบ
แดฆแมฮ์ (เปอร์เซีย: دخمه) หรือ หอคอยแห่งความเงียบงัน (อังกฤษ: Tower of Silence) เป็นสิ่งก่อสร้างวงกลมยกสูงที่สร้างขึ้นในศาสนาโซโรอัสเตอร์เพื่อใช้เกี่ยวข้องกับการนำเครื่องในออกจากร่างของศพ (excarnation) อันเป็นส่วนหนึ่งของพิธีศพแบบโซโรอัสเตอร์ หอคอยแดฆแมฮ์มีไว้เพื่อทิ้งร่างของศพไว้ในที่เปิดเพื่อให้นกกินซาก โดยทั่วไปคือ แร้งมากินร่าง
พิธีกรรมทิ้งศพของโซโรอัสเตอร์นั้นพบหลักฐานย้อนกลับไปถึงกลางศตวรรษที่ห้าก่อนคริสตกาลดังปรากฏใน ฮิโตรีส ของเฮโรโดตุส ในขณะที่การสร้างสิ่งก่อสร้างขึ้นมาล้อมรอบนั้นปรากฏการบันทึกครั้งแรกในต้นศตวรรษที่เก้า เหตุผลเชิงความเชื่อของการทิ้งศพให้แร้งกินนั้นเพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้สัมผัสกับโลก น้ำ และไฟ สามสิ่งซึ่งในศาสนาโซโรอัสเตอร์เชื่อถือว่าศักดิ์สิทธิ์