อำเภอเมืองสุโขทัย
ประวัติศาสตร์

เดิมอำเภอดังกล่าวเป็นเมืองเอกของจังหวัดศุโขไทย (สะกดตามราชกิจจานุเบกษาใน พ.ศ. 2460) เดิมชื่อว่า อำเภอเมือง ซึ่งใน พ.ศ. 2460 อำเภอนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอธานี จนเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2475 ได้ยุบอำเภอธานีและเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอสุโขทัยธานี ขึ้นต่อจังหวัดสวรรคโลก
ภายหลังใน พ.ศ. 2482 ได้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อจังหวัดสวรรคโลกเป็นจังหวัดสุโขทัย จึงได้ยกอำเภอสุโขทัยธานีเป็นศูนย์กลางของจังหวัด และได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอเมืองสุโขทัย
และเนื่องจากอาณาเขตในอำเภอเมืองสุโขทัยนั้นกว้างขวางขึ้น ทำให้ไม่สะดวกต่อการติดต่อทางราชการ ซึ่งต่อมาได้มีการแบ่งพื้นที่การปกครองต่อมา ดังนี้
พ.ศ. 2452 ยกฐานะตำบลบ้านด่านและตำบลลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย ขึ้นเป็น กิ่งอำเภอบ้านด่าน
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบ้านด่าน อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย เป็น กิ่งอำเภอลานหอย
วันที่ 27 สิงหาคม 2476 ตั้งตำบลตลิ่งชัน แยกออกจากตำบลบ้านด่าน
วันที่ 14 มีนาคม 2480 จัดตั้งเทศบาลเมืองสุโขทัยธานี จังหวัดสวรรคโลก ในท้องที่ตำบลธานีทั้งตำบล
วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดสุโขทัย และจังหวัดตาก โดยโอนพื้นที่หมู่ที่ 6 ตำบลลานหอย กิ่งอำเภอลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย ไปขึ้นกับตำบลน้ำรึม อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก
วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อจังหวัดสวรรคโลก เป็นจังหวัดสุโขทัย และเปลี่ยนชื่ออำเภอธานี เป็นอำเภอเมืองสุโขทัย รวมทั้งเปลี่ยนแปลงสถานะอำเภอธานีให้เหลือเพียงตำบลธานี ขึ้นต่ออำเภอเมืองสุโขทัย และได้เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอลานหอย จังหวัดสุโขทัย เป็น กิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย
พ.ศ. 2499 แยกพื้นที่ตำบลโตนด ตำบลทุ่งหลวง ตำบลสามพวง และตำบลศรีคีรีมาศ แล้วจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอคีรีมาศ โดยให้ขึ้นต่ออำเภอเมืองสุโขทัย
วันที่ 5 มิถุนายน 2499 ยกฐานะกิ่งอำเภอคีรีมาศ อำเภอเมืองสุโขทัย เป็น อำเภอคีรีมาศ
วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านโตนด ในพื้นที่บางส่วนของตำบลโตนด และโอนขึ้นตรงต่ออำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย
วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลลานหอย ในท้องที่บางส่วนของตำบลลานหอย
วันที่ 26 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองเก่า ในท้องที่บางส่วนของตำบลเมืองเก่า
วันที่ 27 มีนาคม 2505 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านสวน ในพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านสวน
วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย เป็น อำเภอบ้านด่านลานหอย
วันที่ 18 เมษายน 2510 โอนพื้นที่หมู่ที่ 1 และ หมู่ที่ 4 ของตำบลปากแคว และหมู่ที่ 7 ของตำบลยางซ้าย (เฉพาะส่วนตัดเข้ากับในพื้นที่เทศบาลเมืองสุโขทัย) ให้ไปขึ้นกับตำบลธานี
วันที่ 12 พฤษภาคม 2524 ตั้งตำบลวังทองแดง แยกจากตำบลเมืองเก่า
วันที่ 3 มีนาคม 2538 ยกฐานะสภาตำบลบ้านกล้วย เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกล้วย
วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลวังทองแดง สภาตำบลบ้านสวน (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาล) สภาตำบลบ้านหลุม สภาตำบลปากแคว สภาตำบลยางซ้าย และสภาตำบลเมืองเก่า (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาล) ขึ้นเป็น องค์การบริหารส่วนตำบลวังทองแดง องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสวน องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหลุม องค์การบริหารส่วนตำบลปากแคว องค์การบริหารส่วนตำบลยางซ้าย และองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเก่า ตามลำดับ
วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลตาลเตี้ย และสภาตำบลปากพระ ขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลตาลเตี้ย และองค์การบริหารส่วนตำบลปากพระ
วันที่ 27 พฤษภาคม 2541 กำหนดเขตหมู่บ้านในอำเภอเมืองดังนี้
ตำบลวังทองแดง มี 7 หมู่บ้าน
ตำบลเมืองเก่า มี 10 หมู่บ้าน
ตำบลบ้านกล้วย มี 11 หมู่บ้าน
ตำบลปากแคว มี 8 หมู่บ้าน
ตำบลตาลเตี้ย มี 4 หมู่บ้าน
ตำบลบ้านสวน มี 13 หมู่บ้าน
ตำบลบ้านหลุม มี 9 หมู่บ้าน
ตำบลปากพระ มี 5 หมู่บ้าน
ตำบลยางซ้าย มี 11 หมู่บ้าน
นอกจากนี้ ยังกำหนดเขตของตำบลธานีใหม่ โดยครอบคลุมพื้นที่ในเขตเทศบาลเมืองสุโขทัยธานีทั้งหมด
วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลเมืองเก่าและสุขาภิบาลบ้านสวน เป็นเทศบาลตำบลเมืองเก่าและเทศบาลตำบลบ้านสวน ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 1 ตุลาคม 2546 แยกบ้านวังตะคร้อ หมู่ที่ 4 ตำบลเมืองเก่า จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 11 บ้านวังใหม่เจริญสุข
วันที่ 23 มีนาคม 2549 แยกบ้านสนามบิน หมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกล้วย จัดตั้งเป็น 2 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ที่ 13 บ้านคลองโพธิ์ และหมู่ที่ 14 บ้านเนินทอง
วันที่ 14 กันยายน 2550 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกล้วย เป็น เทศบาลตำบลบ้านกล้วย