เทศมณฑลของประเทศโรมาเนีย
ประวัติ

การแบ่งหน่วยการบริหารออกเป็นฌูเด็ตส์ (ในราชรัฐวอลเลเกีย) และซีนุต (ในราชรัชมอลเดเวีย) สามารถสืบย้อนไปได้ถึงช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 แต่ละฌูเด็ตส์ หรือซีนุต จะปกครองโดยฌูเด (jude) หรือปือร์เกอลับ (pârcălab) ซึ่งได้รับมอบอำนาจด้านบริหารและตุลาการ ระบบดังกล่าวนี้ได้รับอิทธิพลมาจากการบริหารในช่วงปลายจักรวรรดิไบแซนไทน์ ในขณะที่ทรานซิลเวเนียแบ่งออกเป็นราชเทศมณฑลซึ่งปกครองโดย comes และมีอำนาจด้านบริหารและตุลาการเช่นกัน
หลังจากที่ราชรัฐมอลเดเวียและวอลเลเกียรวมกันใน ค.ศ. 1859 หน่วยการบริหารก็ได้รับการปรับปรุงโดยอิงรูปแบบจากประเทศฝรั่งเศส โดยใช้ฌูเด็ตส์เป็นหน่วยหลักในการบริหาร ซึ่งยังคงใช้มาตลอดยกเว้นช่วงระหว่าง ค.ศ. 1950 และ ค.ศ. 1968 แต่ละเทศมณฑลหรือฌูเด็ตส์จะปกครองโดยเปรเฟกต์ (prefect) ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐสังกัดกระทรวงกิจการภายในและเป็นตัวแทนของรัฐบาลโรมาเนีย เทียบได้กับตำแหน่ง "ผู้ว่าการ" และนอกจากนี้เปรเฟกต์หรือผู้ว่าการยังดำรงตำแหน่งบริหารสำหรับพื้นที่ที่ไม่ได้อยู่ภายใต้อำนาจของสภาท้องถิ่นด้วย แต่ละฌูเด็ตส์ยังเคยแบ่งย่อยลงไปอีกเป็นปลาเซอ (plasă) ซึ่งปกครองโดยเปรตอร์ (pretor) แต่ยกเลิกไปใน ค.ศ. 1948
สองปีหลังจากที่ประเทศโรมาเนียประกาศใช้รัฐธรรมนูญโรมาเนีย ค.ศ. 1923 ได้มีการปรับปรุงหน่วยการบริหารในพื้นที่ที่ถูกผนวกเข้ามาใหม่ได้แก่ทรานซิลเวเนีย บูโควีนา และเบสซาเรเบียให้สอดคล้องกับหน่วยการบริหารในราชอาณาจักรโรมาเนียเก่า โดยเขตแดนของเทศมณฑลต่าง ๆ โดยส่วนใหญ่ไม่เปลี่ยนแปลง และจำนวนเทศมณฑลเพิ่มขึ้นเป็น 71 แห่งจนถึงช่วงเริ่มสงครามโลกครั้งที่สอง
ใน ค.ศ. 1938 พระเจ้าคาโรลที่ 2 ได้ทรงมีพระราชวินิจฉัยให้แก้ไขกฎหมายการบริหารโดยยึดตามหลักลัทธิฟาสซิสต์ ซีนูตุล (ținutul) หรือ "แคว้น" จำนวน 10 แห่งได้รับการจัดตั้งขึ้นเป็นหน่วยการบริหารระหว่างประเทศและเทศมณฑล แต่ละแคว้นจะปกครองโดยเรซีเดนซีเรกัล (rezidenți regal) หรือข้าหลวงซึ่งได้รับแต่งตั้งโดยตรงจากกษัตริย์ เขตแดนเทศมณฑลยังคงเดิม อย่างไรก็ตาม เนื่องจากในช่วงระหว่างสงครามโลกครั้งที่สองมีการเปลี่ยนแปลงเขตแดนเกิดขึ้นหลายครั้ง การปกครองระดับนี้จึงไม่เสถียรนัก และการปกครองระดับฌูเด็ตส์จึงได้รับการฟื้นฟูกลับมาอีกครั้ง ในช่วงระหว่าง ค.ศ. 1941 และ ค.ศ. 1944 โรมาเนียยังครอบครองพื้นที่บริเวณระหว่างแม่น้ำนีสเตอร์และแม่น้ำบูฮ์ใต้ซึ่งมีชื่อว่าเขตผู้ว่าการทรานส์นีสเตรีย ประกอบด้วย 13 เทศมณฑล
หลังจากพรรคคอมมิวนิสต์โรมาเนียเข้าปกครองประเทศใน ค.ศ. 1945 พรรคคอมมิวนิสต์ได้เปลี่ยนรูปแบบการบริหารไปใช้ตามสหภาพโซเวียตใน ค.ศ. 1950 ก่อนจะเปลี่ยนกลับมาเป็นระบบเดิมใน ค.ศ. 1968 อย่างไรก็ตาม จำนวนเทศมณฑลที่รื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ลดลงจาก 56 ในช่วงสมัยระหว่างสงครามเหลือเพียง 39 เทศมณฑลเท่านั้น
ใน ค.ศ. 1981 เทศมณฑลจูร์จูและเทศมณฑลเกอเลอรัชแยกตัวออกมาจากเทศมณฑลยาลอมิตซาและอดีตเทศมณฑลอิลฟอฟ ต่อมาใน ค.ศ. 1997 เทศมณฑลอิลฟอฟซึ่งเคยถูกลดฐานะลงไปขึ้นกับเทศบาลบูคาเรสต์เป็นเวลากว่าสองทศวรรษได้รับการจัดตั้งขึ้นมาใหม่ เส้นเขตแดนเทศมณฑลอื่น ๆ ที่กำหนดตั้งแต่ ค.ศ. 1968 ยังคงไม่เปลี่ยนแปลงมากนักในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม อำนาจหน้าที่ของเทศมณฑลได้เปลี่ยนแปลงไปหลังจากการปฏิรูปการปกครองในช่วงทศวรรษ 1990
ในปัจจุบันประเทศโรมาเนียมี 41 เทศมณฑล และ 1 เทศบาล (ได้แก่เทศบาลบูคาเรสต์) ทั้ง 42 หน่วยถือเป็นหน่วยย่อยระดับที่สามสำหรับการบันทึกข้อมูลสถิติของสหภาพยุโรป แต่ละเทศมณฑลจะแบ่งย่อยลงไปอีกเป็นเมืองหรือออรัช (oraș) และชุมชนหรือกอมูเนอ (comună) เมืองบางเมืองยังมีฐานะเป็นเทศบาลหรือมูนีชีปียู (municipiu) ด้วย ผู้ว่าการเทศมณฑลหรือเปรเฟกต์จะมีอำนาจบริหารสูงสุดภายในเขตเทศมณฑล ในขณะที่สภาเทศมณฑลซึ่งได้รับเลือกจากประชาชนทุกสี่ปีจะมีอำนาจจำกัดในการบริหาร ในขณะที่อำนาจตุลาการจะบังคับใช้โดยศาล ซึ่งเขตศาลของประเทศโรมาเนียก็จะยึดตามเขตเทศมณฑลเช่นกันเพื่อไม่ให้เกิดความซับซ้อนในการแยกใช้อำนาจ