stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
สมเด็จพระราชินีนาถซูริอาที่ 2 แห่งนาวาร์
ก่อนขึ้นครองราชย์ > การอภิเษกสมรสกับเจ้าชายแห่งกัสติยา

ปี ค.ศ. 1427 พระองค์กับพี่น้องอีกสองคนคือการ์โลสและเลโอนอร์ถูกประกาศให้เป็นทายาทโดยชอบธรรมในราชอาณาจักรนาวาร์ สนธิสัญญาสันติภาพระหว่างนาวาร์กับกัสติยาในปี ค.ศ. 1436 ระบุให้ซูริอาเป็นทายาทแห่งกัสติยา ปี ค.ศ. 1440 ทรงอภิเษกสมรสกับพระเจ้าเอ็นริเกที่ 4 แห่งกัสติยา (ขณะนั้นยังเป็นเพียงเจ้าชาย) ทรงมีฉายานามว่า ผู้ตายด้านทางเพศ และเป็นพระเชษฐาต่างมารดาของสมเด็จพระราชินีนาถอิซาเบลที่ 1 แห่งกัสติยา (ขณะนั้นยังเป็นเพียงเจ้าหญิง) สมเด็จพระราชินีนาถซูริอาที่ 1 ติดตามพระธิดาไปร่วมพิธีสมรสอย่างเป็นทางการซึ่งจัดขึ้นที่บายาโดลิดในวันที่ 16 กันยายน ค.ศ. 1440 โดยเจ้าสาวมีพระชนมายุ 16 พรรษา ส่วนเจ้าบ่าวมีพระชนมายุ 15 พรรษา ระหว่างที่อยู่ในกัสติยา พระมหากษัตริย์หญิงแห่งนาวาร์ถือโอกาสนี้เดินทางไปแสวงบุญที่สักการะสถานกัวดาลูเปในเอซเตรมาดูรา และยังถือโอกาสนี้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างพระสวามีกับขุนนางกัสติยาที่ดำเนินมาอย่างยาวนาน พระองค์ยังคงเคลื่อนไหวในกัสติยาอย่างต่อเนื่อง แต่กลับสิ้นพระชนม์อย่างเหนือความคาดหมายในวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1441
ตลอดระยะเวลา 13 ปีการสมรสไม่เคยสมบูรณ์ พระเจ้าเอนริเกกล่าวเป็นนัยๆ ว่าซูริอาทำให้พระองค์ตายด้านทางเพศและพยายามเชื่อมโยงว่าเป็นผลมาจากการทำคุณไสย อาการตายด้านทางเพศจะตามหลอกหลอนพระองค์ไปชั่วชีวิตและเป็นต้นเหตุให้เกิดความสงสัยว่าพระองค์ใช่บิดาตัวจริงของฆวนนา พระโอรสธิดาคนเดียวของพระองค์หรือไม่ ข้อสงสัยดังกล่าวส่งผลให้สิทธิ์ในการสืบทอดบัลลังก์กัสติยาตกเป็นของอิซาเบล พระขนิษฐาต่างมารดาของพระเจ้าเอนริเก ปี ค.ศ. 1453 ซูริอาถูกตรวจร่างกายและมีการยืนยันอย่างเป็นทางการว่าพระองค์ยังคงบริสุทธิ์ สมเด็จพระสันตะปาปาประกาศให้การสมรสเป็นโมฆะด้วยเหตุผลว่ามีการทำคุณไสยใส่พระเจ้าเอนริเกเพื่อให้การสมรสไม่สมบูรณ์ เหตุผลดังกล่าวสร้างความอับอายให้แก่ทั้งสองฝ่าย พระเจ้าเอนริเกไม่สามารถใช้ความเป็นญาติใกล้ชิดมาอ้างเป็นเหตุผลได้เนื่องจากว่าที่พระมเหสีคนใหม่ที่พระองค์หมายตาไว้ (จัวนาแห่งโปรตุเกส) เป็นพระญาติที่ใกล้ชิดยิ่งกว่าซูริอา การสมรสจบลงในวันที่ 13 พฤศจิกายน ค.ศ. 1453 ซูริอาถูกส่งตัวกลับบ้านเกิดด้วยความอัปยศอดสู
ก่อนขึ้นครองราชย์ > การอ้างสิทธิ์ในบัลลังก์นาวาร์

ซูริอาถูกส่งตัวกลับบ้านเกิดเมืองนอนเลวร้ายไม่ต่างกัน นับตั้งแต่สมเด็จพระราชินีซูริอาที่ 1 พระมารดาของพระองค์สิ้นพระชนม์ พระบิดากับพระเชษฐาของพระองค์ก็ทำสงครามกันอย่างต่อเนื่อง พระเจ้าชวนไม่ยอมวางมือให้พระโอรสคนโตซึ่งเป็นทายาทโดยสายเลือดของสมเด็จพระราชินีนาถซูริอาที่ 1 บริหารปกครองนาวาร์ ซูริอาร่วมมือกับพระเชษฐาต่อกรกับพระบิดา ทั้งคู่จึงถูกตัดออกจากกองมรดก ขณะที่เลโอนอร์ พระขนิษฐาคนสุดท้องซึ่งอยู่ฝั่งพระบิดาถูกยกขึ้นเป็นทายาท ทำให้พระนางกับแกสต็อง เคานต์แห่งฟลัวซ์ พระสวามีมีอำนาจในนาวาร์มากขึ้น มีการทำข้อตกลงสองครั้งเพื่อยืนยันสถานะของเลโอนอร์ ทว่าสถานะดังกล่าวยังขาดความมั่นคงเนื่องจากพระเชษฐาและพระเชษฐภคินีของพระนางยังมีชีวิตอยู่
เดือนธันวาคม ค.ศ. 1460 การ์โลสถูกจองจำหลังคิดจะสมรสกับอิซาเบลแห่งกัสติยา พระองค์เคยสมรสมาก่อนแล้วกับแอ็กเนสแห่งคลีฟส์ แต่หลังสมรสได้แปดปีพระนางก็สิ้นพระชนม์โดยไร้ซึ่งทายาท ชาวกาตาลุนยาให้การสนับสนุนการ์โลส พระองค์ได้รับการปล่อยตัวในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1461 โดยพระบิดาสัญญาว่าจะตั้งพระองค์เป็นทายาท วันที่ 23 กันยายน ค.ศ. 1461 การ์โลสสิ้นพระชนม์ สาเหตุการตายอาจเนื่องมาจากการป่วยเป็นฝีในท้องหรือไม่ก็ถูกวางยาพิษ โดยผู้บางการอาจเป็นพระมารดาเลี้ยง (ฆวนนา เอ็นริเกวซ พระมารดาของอนาคตพระเจ้าเฟร์รันโดที่ 2 แห่งอารากอน) หรือไม่ก็เลโอนอร์ พระขนิษฐาที่ได้ประโยชน์มากที่สุดจากการสิ้นพระชนม์ของพระองค์
การครองราชย์

ก่อนสิ้นพระชนม์ การ์โลสได้ทำพินัยกรรมแต่งตั้งซูริอา พระขนิษฐาเป็นทายาท เมื่อพระเชษฐาสิ้นพระชนม์ ซูริอาจึงขึ้นเป็นพระราชินีโดยชอบธรรมของนาวาร์ แต่พระบิดา พระขนิษฐา และพระขนิษฐภรรดากลับตั้งตัวเป็นปรปักษ์กับพระองค์ แกสต็อง บุตรชายและทายาทของเลโอนอร์ได้สมรสกับแมเดอเลน พระขนิษฐาของพระเจ้าหลุยส์ที่ 11 แห่งฝรั่งเศส พันธมิตรผู้ทรงอำนาจ พระเจ้าชวนพยายามส่งตัวซูริอาขึ้นเหนือไปสมรสกับชาร์ลส์ ดยุคแห่งแบร์รี พระอนุชาอีกคนของพระเจ้าหลุยส์ที่ 11 เพื่อแยกพระนางออกจากกลุ่มผู้สนับสนุน แต่พระนางปฏิเสธไม่ยอมไปจากนาวาร์จึงถูกลักพาตัว ทรงเขียนจดหมายหลายฉบับเพื่อขอความช่วยเหลือและกล่าวโทษพระขนิษฐาและพระขนิษฐภรรดาผู้ทะเยอทะยานว่า
"เคานต์แห่งฟลัวซ์กับภรรยาคือน้องสาวของข้าพเจ้า พยายามขับไล่ข้าพเจ้าออกจากประเทศเพื่อตัดสิทธิ์ในการสืบทอดราชอาณาจักรนาวาร์ของข้าพเจ้า"
ปี ค.ศ. 1464 พระนางเดินทางกลับนาวาร์ด้วยความช่วยเหลือของบิชอปนิโคลัสแห่งเอ็ตซาบาร์รี แต่หลังจากนั้นไม่นานบิชอปกลับถูกฆาตกรรม ซูริอาถูกคุมขังในปราสาทออร์เตซ เหตุการณ์ซ้ำรอยเดิมกับเมื่อคราวพระเชษฐา พระนางสิ้นพระชนม์อย่างน่าสงสัยในอีกไม่กี่เดือนต่อมาในวันที่ 2 ธันวาคม ค.ศ. 1464 ด้วยวัยเพียง 40 พรรษา โดยสันนิษฐานว่าถูกวางยาพิษ ผู้บงการอาจเป็นพระบิดาหรือไม่ก็เลโอนอร์ พระขนิษฐาที่ได้ประโยชน์มากที่สุดจากการสิ้นพระชนม์ของพระนาง ร่างของพระนางถูกฝังที่สุสานบรรพชนกษัตริย์ในอาสนวิหารเลสการ์
ไอ (อาการ)

| ไอ |
| --- | --- |
รูปแสดงอาการไอ     เสียงไอ  เสียงคนไอ หากมีปัญหาในการเล่นไฟล์นี้ ดูที่วิธีใช้สื่อ 
บัญชีจำแนกและลิงก์ไปภายนอก
ICD-10: R05.r
ICD-9: 786.2
MedlinePlus: 003072
eMedicine: ENT/1048560
การไอเป็นการขับลมหายใจออกจากทางเดินหายใจอย่างรวดเร็ว ซึ่งช่วยขจัดสารคัดหลั่ง สิ่งระคายเคือง สิ่งแปลกปลอม และจุลินทรีย์ได้
อาจเกิดซ้ำ ๆ จากรีเฟล็กซ์การไอโดยเป็นการป้องกันตัว รีเฟล็กซ์มีสามระยะ คือ การหายใจเข้า การหายใจออกอย่างแรงกระทบกับกล่องเสียงที่ปิดอยู่
และการขับอากาศออกจากปอดอย่างรวดเร็วหลังเปิดกล่องเสียงโดยมักเกิดกับเสียงไอ
การไออาจเกิดโดยตั้งใจหรือไม่ก็ได้
การไอบ่อย ๆ ปกติจะชี้ว่ามีโรค
ไวรัสและแบคทีเรียหลายชนิดได้ประโยชน์เชิงวิวัฒนาการจากการทำให้โฮสต์ไอ ซึ่งช่วยแพร่กระจายเชื้อไปสู่โฮสต์ใหม่
การไอผิดปกติมักเกิดจากการติดเชื้อทางเดินหายใจ แต่ก็อาจเกิดจากการสำลัก การสูบบุหรี่ มลพิษทางอากาศ
โรคหืด โรคกรดไหลย้อน เสมหะในคอ โรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง เนื้องอกในปอด ภาวะหัวใจวาย และยาบางชนิดเช่นสารยับยั้งเอซีอีและยากลุ่มเบตาบล็อกเกอร์
การรักษามักเน้นที่สาเหตุ เช่น การเลิกสูบบุหรี่หรือการหยุดใช้สารยับยั้งเอซีอี
แพทย์มักสั่งจ่ายยาแก้ไอเช่นโคดีอีนหรือเดกซ์โทรเมทอร์แฟน แต่ก็ไม่แนะนำสำหรับเด็ก
การรักษาอื่น ๆ อาจมุ่งลดการอักเสบของทางเดินหายใจหรือกระตุ้นให้ขับเสมหะ
เพราะเป็นรีเฟล็กซ์ป้องกันตัวตามธรรมชาติ การยับยั้งการไอจึงอาจมีผลเสียโดยเฉพาะถ้าไอแบบมีเสมหะ
อาการ > ภาวะแทรกซ้อน

ภาวะแทรกซ้อนของการไอสามารถจำแนกได้เป็นแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง
แบบเฉียบพลันได้แก่อาการหมดสติจากการไอ (อาการเป็นลมเพราะเลือดไหลไปเลี้ยงสมองลดลงเมื่อไออย่างยาวนานและรุนแรง) นอนไม่หลับ อาเจียนจากการไอ การตกเลือดใต้เยื่อตา อุจจาระราดเพราะไอ และในหญิงที่มดลูกหย่อน ปัสสาวะราดเมื่อไอ
ภาวะแทรกซ้อนเรื้อรังที่พบได้บ่อยรวมถึงไส้เลื่อนที่ช่องท้องหรืออุ้งเชิงกราน กระดูกซี่โครงซี่ล่าง ๆ แตกเพราะล้า และการอักเสบของกระดูกอ่อนซี่โครง (costochondritis)
การไอเรื้อรังหรือรุนแรงอาจทำกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานให้เสียหาย แล้วทำให้กระเพาะปัสสาวะหย่อน (cystocele)
การวินิจฉัยแยกโรค

อาการไอในเด็กอาจเป็นรีเฟล็กซ์ปกติหรือมีเหตุแฝง
ในเด็กสุขภาพดี การไอวันละสิบครั้งอาจปกติโดยไม่มีโรคใด ๆ
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการไอเฉียบพลันหรือกึ่งเฉียบพลันคือการติดเชื้อทางเดินหายใจ
ผู้ใหญ่สุขภาพดีไอโดยเฉลี่ยวันละ 18.8 ครั้ง แต่ในกลุ่มประชากรที่มีโรคระบบทางเดินหายใจ ค่ามัชฌิมเรขาคณิตอยู่ที่ 275 ครั้ง/วัน
ในผู้ใหญ่ที่ไอเรื้อรัง คือไอนานกว่า 8 สัปดาห์ มากกว่า 90% เกิดจากเสมหะในคอ โรคหืด หลอดลมอักเสบชนิดอีโอซิโนฟิลิก และโรคกรดไหลย้อน
สาเหตุของอาการไอเรื้อรังในเด็กก็คล้ายกันโดยเพิ่มโรคหลอดลมอักเสบเหตุติดเชื้อ
การวินิจฉัยแยกโรค > การติดเชื้อ

อาการไออาจเป็นผลของการติดเชื้อทางเดินหายใจ เช่น โรคหวัดธรรมดา โควิด-19 หลอดลมอักเสบเฉียบพลัน ปอดบวม ไอกรน หรือวัณโรค
ในกรณีส่วนใหญ่ การไอเฉียบพลันคือการไอน้อยกว่า 3 สัปดาห์ มีสาเหตุมาจากไข้หวัดธรรมดา
ในผู้ป่วยที่มีผลเอกซเรย์ปอดปกติ ทั่วไปจะไม่เป็นวัณโรค 
โรคไอกรนกำลังยอมรับกันมากขึ้นว่าเป็นสาเหตุของอาการไอที่เป็นปัญหาในผู้ใหญ่
หลังจากการติดเชื้อทางเดินหายใจหายดีขึ้นแล้ว ผู้ป่วยก็อาจยังคงมีอาการไอ
ซึ่งมักเป็นการไอแห้ง ไม่ก่อเสมหะ 
อาการอาจรวมถึงอาการแน่นหน้าอกและคันคอ
อาการไออาจคงอยู่เป็นสัปดาห์ ๆ หลังป่วย
เหตุอาจเป็นการอักเสบคล้ายกับที่พบในโรคจากการใช้งานซ้ำซาก เช่น กลุ่มอาการคาร์ปัลทันเนล
การไอซ้ำ ๆ ก่อการอักเสบ ซึ่งสร้างความไม่สบาย แล้วจึงทำให้ไอมากขึ้น
การไอหลังติดเชื้อมักไม่ตอบสนองต่อการรักษาการไอทั่วไป
ยาที่ใช้สำหรับอาการไอหลังติดเชื้ออาจรวมถึง ipratropium เพื่อรักษาการอักเสบ
และยาแก้ไอเพื่อลดความถี่การไอจนกว่าการอักเสบจะหายไป		
การอักเสบอาจเพิ่มความไวต่อปัญหาอื่น ๆ ที่มีอยู่แล้ว เช่น ภูมิแพ้ ดังนั้น การรักษาสาเหตุอื่นของการไอ (เช่น ด้วยการใช้เครื่องฟอกอากาศหรือยาแก้แพ้) ก็อาจช่วยเร่งการฟื้นตัว
การวินิจฉัยแยกโรค > โรคทางเดินหายใจชนิดรีแอกทีฟ

เมื่อการไอเป็นอาการเดียวที่พบในผู้ป่วยที่ผ่าเกณฑ์เป็นโรคหอบหืด (คือหลอดลมไวในการตอบสนองมากผิดปกติโดยสามารถกลับสู่สภาพเดิมได้) นี่คือโรคหืดที่มีอาการไอ (cough-variant asthma)
อาการไอจากภูมิแพ้เกี่ยวข้องกับหลอดลมอักเสบชนิดอีโอซิโนฟิลิก 
อาการไอจากภูมิแพ้จะเกิดในบุคคลที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคภูมิแพ้ มีเม็ดเลือดขาวอีโอซิโนฟิลจำนวนมากในเสมหะ
แต่ทางเดินหายใจทำงานและตอบสนองได้ตามปกติ
ส่วนหลอดลมอักเสบชนิดอีโอซิโนฟิลิกมีลักษณะเฉพาะคือมีเซลล์อีโอซิโนฟิลในเสมหะ และในน้ำล้างหลอดลมและถุงลมปอด (bronchoalveolar lavage)
โดยหลอดลมจะไม่ไวตอบสนองมากผิดปกติหรือมีประวัติภูมิแพ้ในครอบครัว
อาการเช่นนี้มักรักษาได้ด้วยคอร์ติโคสเตอรอยด์
อาการไอสามารถแย่ลงได้ในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังโดยเป็นการกำเริบเฉียบพลัน (acute exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease)
โรคหืดเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการไอเรื้อรังในผู้ใหญ่และเด็ก
การไออาจเป็นอาการเดียวที่ผู้ป่วยมีจากโรคหืด อาการอื่น ๆ ของโรครวมถึงอาการหายใจมีเสียงวี้ด หายใจลำบาก และรู้สึกแน่นหน้าอก
ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค สามารถรักษาได้ด้วยยาขยายหลอดลม (ยาที่ทำให้ทางเดินหายใจขยายตัว) หรือยาสเตียรอยด์ชนิดสูด
การรักษาโรคหืดปกติจะทำให้อาการไอหายไป
โรคหลอดลมอักเสบเรื้อรังมีนิยามทางคลินิกว่า เป็นการไอเรื้อรังที่มีเสมหะและน้ำมูกเป็นเวลาอย่างน้อย 3 เดือนติดต่อกัน 2 ปี
ผู้สูบบุหรี่ที่ไอมักเป็นโรคนี้
ควันบุหรี่ทำให้เกิดการอักเสบ หลั่งเมือกในทางเดินหายใจ และทำให้กำจัดเมือกออกจากทางเดินหายใจได้ยาก
การไอช่วยกำจัดสารคัดหลั่งเช่นนี้ออก
และอาจรักษาได้โดยการเลิกสูบบุหรี่
แต่ก็อาจเกิดจากโรคฝุ่นจับปอดและการสูดดมควัน/ไอระเหยเป็นเวลานานได้
การวินิจฉัยแยกโรค > โรคกรดไหลย้อน

ในผู้ที่ไอโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรพิจารณาโรคกรดไหลย้อน
เป็นโรคที่เกิดขึ้นเมื่อกรดจากกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นมาในหลอดอาหาร
อาการที่มักพบได้แก่ อาการแสบร้อนกลางอก รสเปรี้ยวในปาก หรือความรู้สึกว่ามีกรดไหลย้อนที่หน้าอก แม้ว่ามากกว่าครึ่งของผู้ที่มีอาการไอจากโรคกรดไหลย้อนจะไม่มีอาการอื่น ๆ
การตรวจวัดความเป็นกรดในหลอดอาหารสามารถยืนยันการวินิจฉัยได้
บางครั้งโรคกรดไหลย้อนสามารถทำโรคทางเดินหายใจที่มีอาการไอ เช่น โรคหืดหรือหลอดลมอักเสบ ให้ยุ่งยากมากขึ้น
การรักษารวมถึงการใช้ยาลดกรดและการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต โดยจะพิจารณาการผ่าตัดในกรณีที่ควบคุมโรคด้วยวิธีอนุรักษนิยมไม่ได้
การวินิจฉัยแยกโรค > มลพิษทางอากาศ

การไออาจมีสาเหตุมาจากมลพิษทางอากาศ รวมถึงควันบุหรี่ ฝุ่นละออง แก๊สระคายเคือง และความชื้นในบ้าน
คุณภาพอากาศที่ไม่ดีส่งผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อสุขภาพมนุษย์ ส่วนใหญ่มีผลต่อระบบทางเดินหายใจและระบบหัวใจและหลอดเลือด
แต่ะละคนจะมีปฏิกิริยาต่าง ๆ กันขึ้นอยู่กับมลพิษที่ได้รับ ระดับการสัมผัส สุขภาพ และพันธุกรรม
ตัวอย่างเช่น ผู้ออกกำลังกายกลางแจ้งในวันที่อากาศร้อนและมีหมอกควัน ย่อมสัมผัสกับมลพิษอากาศเพิ่ม
การวินิจฉัยแยกโรค > สิ่งแปลกปลอม

บางครั้งอาจตั้งความสงสัยได้ว่ามีสิ่งแปลกปลอม เช่น ถ้าอาการไอเริ่มขึ้นทันทีขณะที่ผู้ป่วยกำลังรับประทานอาหาร
ในกรณีที่พบน้อย ไหมเย็บแผลที่หลงอยู่ในแขนงหลอดลมก็ทำให้ไอได้
การไอเกิดจากความแห้งเหตุหายใจทางปาก หรือจากอาหารที่เข้าไปในหลอดลมซ้ำ ๆ ในผู้ที่มีปัญหาการกลืน
การวินิจฉัยแยกโรค > การไอเพราะยา

ยาที่ใช้รักษาโรคอื่นที่ไม่ใช่อาการไอ เช่น สารยับยั้งเอซีอีซึ่งมักใช้รักษาความดันโลหิตสูง สามารถทำให้ไอโดยเป็นผลข้างเคียงได้ ดังนั้น การหยุดยาก็จะทำให้หายไอ
ยากลุ่มเบตาบล็อกเกอร์ซึ่งใช้รักษาความดันโลหิตสูง ก็สามารถทำให้ไออย่างไม่พึงประสงค์ได้เช่นกัน
การวินิจฉัยแยกโรค > อาการไอแบบทิก

อาการไอแบบทิก (tic cough) ซึ่งเคยเรียกตามภาษาอังกฤษว่า อาการไอแบบเป็นนิสัย 
เป็นอาการไอที่รักษาได้ด้วยการบำบัดทางพฤติกรรมหรือจิตเวชหลังจากที่ได้แยกสาเหตุทางกายภาพออกแล้ว
การไม่ไอขณะนอนหลับเป็นเรื่องสามัญ แต่ก็ใช้เพื่อวินิจฉัยไม่ได้
เชื่อว่าพบได้บ่อยในเด็กมากกว่าผู้ใหญ่
การวินิจฉัยแยกโรค > การไอเพราะระบบประสาท

การไอเรื้อรังบางกรณีอาจเกิดจากความผิดปกติของระบบประสาทรับความรู้สึก
การรักษาอาจรวมถึงการใช้ยารักษาอาการปวดประสาท (neuralgia)
การไอสามารถเกิดขึ้นในโรคติกส์/โรคที่เกี่ยวกับอาการกระตุก เช่น กลุ่มอาการตูแร็ต แต่ก็ต่างกับการกระแอมที่มีในโรคนี้
การวินิจฉัยแยกโรค > อื่น ๆ

การไออาจเกิดจากโรคที่มีผลต่อเนื้อเยื่อปอด เช่น โรคหลอดลมโป่งพอง, ซิสติกไฟโบรซิส, interstitial lung disease และ sarcoidosis
การไอยังอาจกระตุ้นได้โดยก้อนเนื้องอกในปอดทั้งที่เป็นหรือไม่เป็นมะเร็ง หรือก้อนเนื้อในเมดิแอสตินัม/ประจันอก
ภาวะต่าง ๆ ที่ช่องหูชั้นนอก (เช่น มีขี้หู) สามารถทำให้ประสาทระคายเคืองแล้วทำให้ไอได้
โรคหัวใจและหลอดเลือดที่มีอาการไอรวมทั้ง ภาวะหัวใจวาย เนื้อเยื่อปอดตาย (pulmonary infarction) และท่อเลือดแดงโป่งพอง
การไอเวลากลางคืนสัมพันธ์กับภาวะหัวใจวาย เนื่องจากห้องหัวใจล่างซ้ายไม่สามารถสูบฉีดให้เลือดเดินไปข้างหน้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้เลือดคั่งในหลอดเลือดดำจากปอด ซึ่งนำไปสู่ภาวะปอดบวมน้ำและการไอต่อมา
สาเหตุอื่นของการไอเวลากลางคืนรวมถึงโรคหืด เสมหะในคอ และโรคกรดไหลย้อน
สาเหตุอีกประการของการไอที่เกิดขณะนอนหงายคือ การสำลักซ้ำ ๆ
เพราะมีคุณสมบัติระคายเคืองเนื้อเยื่อของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 
สารแคปไซซินจึงใช้อย่างแพร่หลายเพื่อกำหนดขีดจำกัดของการไอและเพื่อกระตุ้นการไอในการวิจัยยาแก้ไอทางคลินิก
แคปไซซินเป็นสารที่ทำให้พริกมีรสเผ็ด จึงอาจอธิบายได้ว่าทำไมคนงานในโรงงานพริกจึงเกิดอาการไอ
การไอยังอาจใช้เพื่อเหตุผลทางสังคมด้วย ดังนั้นจึงอาจเป็นเรื่องตั้งใจ
การไอโดยตั้งใจ เช่น การกระแอม สามารถใช้เรียกความสนใจหรือแสดงความไม่พอใจ โดยเป็นรูปแบบหนึ่งของอวัจนภาษา
การวินิจฉัยแยกโรค > การเคลียร์ทางเดินหายใจ

การไอและการหายใจแรง ๆ เป็นวิธีสำคัญในการกำจัดเสมหะในโรคหลายอย่าง เช่น โรคซิสติกไฟโบรซิส และโรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง
พยาธิสรีรวิทยา

การไอเป็นรีเฟล็กซ์ป้องกันตนในคนที่มีสุขภาพดี โดยสภาพทางจิตใจจะมีอิทธิพล
รีเฟล็กซ์การไอเริ่มต้นจากการกระตุ้นเส้นใยประสาทนำเข้าสองประเภท ได้แก่ 
ตัวรับที่ปรับตัวเร็วและมีปลอกไมอีลิน และเส้นใยชนิดซีซึ่งไม่มีปลอกไมอีลินและมีปลายประสาทอยู่ในปอด
แนวทางการวินิจฉัย

ลักษณะของการไอสามารถช่วยวินิจฉัยโรคได้
ตัวอย่างเช่น เสียง "วู้ป" (whoop) ขณะหายใจเข้าเมื่อไอ จะเพิ่มความเป็นไปได้เกือบสองเท่าว่าเป็นโรคไอกรน
เลือดอาจออกในปริมาณเล็กน้อยจากการไอรุนแรงโดยมีสาเหตุได้หลายอย่าง 
แต่เลือดออกมากอาจบ่งชี้ถึงโรคหลอดลมอักเสบ โรคหลอดลมโป่งพอง วัณโรค หรือมะเร็งปอดปฐมภูมิ
การตรวจเพิ่มอาจรวมการตรวจทางห้องแหล็บ การเอกซเรย์ และการทดสอบการทำงานของปอด (spirometry)
แนวทางการวินิจฉัย > การจำแนกประเภท

การไอสามารถจำแนกได้ตามระยะเวลา ลักษณะ คุณภาพ และช่วงเวลาที่เกิด
การไออาจเป็นแบบเฉียบพลัน (เกิดขึ้นทันที) ถ้าเกิดขึ้น <3 สัปดาห์ แบบกึ่งเฉียบพลันถ้าเกิดขึ้น 3–8 สัปดาห์ และแบบเรื้อรังเมื่อเกิดขึ้น >8 สัปดาห์
อาจเป็นแบบไม่มีเสมหะ (แห้ง) หรือแบบมีเสมหะ (แบบเกิด phlegm แล้วไอออกมาเป็น sputum)
อาจเกิดขึ้นเฉพาะตอนกลางคืน เกิดขึ้นทั้งกลางคืนกลางวัน หรือเกิดขึ้นเฉพาะกลางวันเท่านั้น
มีอาการไอลักษณะเฉพาะหลายอย่าง 
แม้ลักษณะเหล่านี้จะไม่มีประโยชน์เพื่อวินิจฉัยผู้ใหญ่ แต่ก็มีกับเด็ก
การไอเสียงก้องหรือเสียงเห่าเป็นอาการทั่วไปของโรคครุป
การไอสั้น ๆ ติด ๆ กัน เป็นลักษณะคลาสสิกของโรคปอดบวมจากเชื้อคลามิเดียในทารกแรกเกิด
การรักษา

การรักษาอาการไอในเด็กจะขึ้นอยู่กับสาเหตุ
50% จะหายเองภายใน 10 วันและ 90% ภายใน 25 วัน
ตามคำแนะนำของสมาคมวิทยาลัยกุมารแพทย์อเมริกัน (AAP) การใช้ยาแก้ไอเพื่อบรรเทาอาการมีหลักฐานสนับสนุนน้อยมาก จึงไม่แนะนำให้ใช้รักษาอาการไอในเด็ก
มีหลักฐานเบื้องต้นว่าการใช้น้ำผึ้งดีกว่าการไม่รักษาหรือการใช้ยาไดเฟนไฮดรามีนเพื่อลดอาการไอ
แม้จะบรรเทาอาการไอได้ไม่ดีเท่ากับยาเดกซ์โทรเมทอร์แฟน แต่ก็สามารถลดระยะเวลาของอาการไอได้ดีกว่ายาหลอกและยาซัลบูทามอล
ในเด็กที่มีอาการไอเรื้อรังอาจทดลองใช้ยาปฏิชีวนะเพื่อรักษาโรคหลอดลมอักเสบยืดเยื้อเหตุแบคทีเรีย หรือยาสเตียรอยด์ชนิดสูดเพื่อรักษาโรคหืด
ไม่มีหลักฐานเพียงพอในการรักษาเด็กที่ไอโดยไม่มีโรคโดยเฉพาะด้วยยาแอนติโคลิเนอร์จิกชนิดสูด
เนื่องจากการไอสามารถแพร่โรคผ่านละอองฝอยที่ติดเชื้อได้ จึงแนะนำให้ปิดปากและจมูกด้วยแขนท่อนล่าง ข้อพับศอกด้านใน กระดาษทิชชู หรือผ้าเช็ดหน้าขณะไอ
ระบาดวิทยา

อาการไอเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในการไปพบแพทย์ปฐมภูมิในประเทศสหรัฐอเมริกา
สัตว์อื่น ๆ

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทะเล เช่น โลมาและวาฬไม่ไอ
สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังบางชนิด เช่นแมลงและแมงมุม ไม่สามารถไอหรือจามได้
จระเข้ตีนเป็ดสามารถไอได้
สัตว์เลี้ยงและสัตว์มีกระดูกสันหลังเช่นสุนัขและแมวอาจไอเพราะโรค ภูมิแพ้ ฝุ่น หรือสำลัก
โดยเฉพาะแมว ซึ่งอาจไอก่อนจะสำรอกก้อนขนออกมา
สำหรับสัตว์เลี้ยงชนิดอื่น ๆ ม้าอาจไอเพราะติดเชื้อ หรือเพราะการระบายอากาศไม่ดีและเพราะฝุ่นในที่อากาศไม่ถ่ายเท
โรคทางเดินหายใจแบบติตต่อในสุนัข อาจเกิดจากไวรัสหรือแบคทีเรีย
กวางอาจไอคล้ายกับมนุษย์อันเป็นผลจากการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ เช่น โรคหลอดลมอักเสบที่เกิดจากพยาธิชนิด Dictyocaulus
แหล่งข้อมูลอื่น

Carroll, Thomas L., บ.ก. (2019). Chronic Cough. Plural Publishing. ISBN 9781635500707. LCCN 2018055141.
| --- | --- |
การจำแนกโรค: DICD-10: R05.r ICD-9-CM: 786.2 MeSH: D003371 DiseasesDB: 17149
ทรัพยากรภายนอก: MedlinePlus: 003072 eMedicine: ENT/1048560
วิดีโอภาพเงา (shadowgraph) ของลมที่กระจายเมื่อไอโดยเปรียบเทียบการไอแบบไม่สวมหน้ากากกับวิธีการปิดปากปิดจมูกต่าง ๆ รวมทั้ง การไอใส่กำปั้น ใส่มือที่ป้องปิดปากปิดจมูก ใส่กระดาษทิชชู ใส่อุปกรณ์ดักการไอ ใส่หน้ากากอนามัย และใส่หน้ากาก N95
การไอถือเป็นปัญหาด้านสาธารณสุข
กวางตัวเมียที่กำลังไอ
ประเทศไทยใน พ.ศ. 2491

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2491 (ค.ศ. 1948) ในประเทศไทย เป็นปีที่ 167 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และเป็นปีที่ 3 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ควง อภัยวงศ์ นายกรัฐมนตรีก่อนการรัฐประหาร พ.ศ. 2491
ผู้นำ

พระมหากษัตริย์: พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (ขณะทรงดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช)
ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ :
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ
พระยามานวราชเสวี
อดุล อดุลเดชจรัส
นายกรัฐมนตรี :
ควง อภัยวงศ์ (ประชาธิปัตย์) (จนถึง 8 เมษายน)
แปลก พิบูลสงคราม (ธรรมาธิปัตย์) (ตั้งแต่ 8 เมษายน)
สภาผู้แทนราษฎร: ชุดที่ 5 (เริ่ม 29 มกราคม)
ประธานสภาผู้แทนราษฎร: เกษม บุญศรี (แต่งตั้ง) (ตั้งแต่ 20 กุมภาพันธ์)
วุฒิสภา: ชุดที่ 2
ประธานวุฒิสภา :
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (แต่งตั้ง) (จนถึง 18 กุมภาพันธ์)
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (แต่งตั้ง) (ตั้งแต่ 20 กุมภาพันธ์)
ประธานศาลฎีกา: พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์
เหตุการณ์ > มกราคม

27 มกราคม - นายอดุลย์ ณ สายบุรี ส่งโทรเลขถึงเลขาธิการสหประชาชาติ ให้คณะมนตรีความมั่นคงเข้ามาดูแลปัญหาสี่จังหวัดภาคใต้
เหตุการณ์ > เมษายน

6 เมษายน - รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2491
25 - 28 เมษายน - เหตุการณ์กบฏดุซงญอ ที่จังหวัดนราธิวาส
วันเกิด > มกราคม

15 มกราคม - บุญสร้าง เนียมประดิษฐ์ ทหาร
25 มกราคม - นิวัฒน์ธำรง บุญทรงไพศาล อดีตรองนายกรัฐมนตรี
29 มกราคม - สรรเสริญ วงศ์ชะอุ่ม นักการเมือง
วันเกิด > มีนาคม

27 มีนาคม - ศรเพชร ศรสุพรรณ นักร้องลูกทุ่ง (ถึงแก่กรรม 8 มกราคม พ.ศ. 2565)
วันเกิด > เมษายน

5 เมษายน - ชลิต พุกผาสุข องคมนตรี
6 เมษายน - ณัฐนี สิทธิสมาน นักแสดง
22 เมษายน - ประภัสสร เสวิกุล ศิลปินแห่งชาติ (ถึงแก่อนิจกรรม 18 กันยายน พ.ศ. 2558)
25 เมษายน - สายัณห์ จันทรวิบูลย์ นักแสดง
27 เมษายน - ปรีชา เถาทอง ศิลปินแห่งชาติ
29 เมษายน - สุรชัย จันทิมาธร ศิลปินแห่งชาติ
วันเกิด > พฤษภาคม

24 พฤษภาคม - วีระกานต์ มุสิกพงศ์ นักการเมือง
27 พฤษภาคม - ภัทราวดี มีชูธน ศิลปินแห่งชาติ
วันเกิด > กรกฎาคม

14 กรกฎาคม - พลากร สุวรรณรัฐ องคมนตรี
25 กรกฎาคม - ชูศักดิ์ ศิรินิล นักการเมือง
วันเกิด > สิงหาคม

26 สิงหาคม - ชัยเกษม นิติสิริ นักการเมือง
วันเกิด > กันยายน

2 กันยายน - พีระพงศ์ ถนอมพงษ์พันธุ์ นักการเมือง
วันเกิด > ตุลาคม

30 ตุลาคม - ชลิต เฟื่องอารมย์ นักแสดง
วันเกิด > พฤศจิกายน

10 พฤศจิกายน - สิทธิชัย โภไคยอุดม นักการเมือง
วันเกิด > ธันวาคม

15 ธันวาคม - ธีระ วงศ์สมุทร นักการเมือง
ผู้เสียชีวิต > เมษายน

11 เมษายน - หม่อมราชวงศ์นิมิตรมงคล นวรัตน (เกิด 21 เมษายน พ.ศ. 2451)
ผู้เสียชีวิต > กันยายน

8 กันยายน - พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย (ประสูติ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2428)
ผู้เสียชีวิต > ตุลาคม

1 ตุลาคม - พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) (เกิด 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2427)
บ่วงบรรจถรณ์

| --- | --- |
ปกหนังสือบ่วงบรรจถรณ์
ผู้ประพันธ์: กีรตี ชนา
ประเทศ: ไทย
ภาษา: ไทย
ประเภท: นวนิยายอิงประวัติศาสตร์
สำนักพิมพ์: สำนักพิมพ์อรุณ
วันที่พิมพ์: พ.ศ. 2544
| บ่วงบรรจถรณ์ |
| --- | --- |
แนว: โรแมนติก, ดราม่า, พีเรียด,อิงประวัติศาสตร์
สร้างโดย: พ.ศ. 2545 เป่าจินจง   พ.ศ. 2560 บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น
บทประพันธ์: บทประพันธ์ :  กีรตี ชนา  บทโทรทัศน์ :  พ.ศ. 2545 ฐา-นวดี สถิตยุทธการ ละลิตา ฉันทศาสตร์โกศล พ.ศ. 2560 ชลนภัสส์ จันทรังษี, จีรนุช ณ น่าน
กำกับโดย: พ.ศ. 2545 นพพล โกมารชุน  พ.ศ. 2560 อรรถพร ธีมากร
แสดงนำ: พ.ศ. 2545 มาช่า วัฒนพานิช ชาคริต แย้มนาม จีรนันท์ มะโนแจ่ม สราวุฒิ พุ่มทอง ชลิตดา พานิชการ อนุวัฒน์ นิวาตวงศ์ โกลดี้ สแตนลีย์ พ.ศ. 2560 ดาวิกา โฮร์เน่ มาริโอ้ เมาเร่อ กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล ณัฐวิญญ์ วัฒนกิติพัฒน์ ซาร่า เล็กจ์ ปรมะ อิ่มอโนทัย เจสัน ยัง
ดนตรีแก่นเรื่องเปิด: พ.ศ. 2545 ถ้าเรารักกัน – อุเทน พรหมมินทร์ พ.ศ. 2560 รักชั่วนิรันดร์ – สาธิดา พรหมพิริยะ
ดนตรีแก่นเรื่องปิด: พ.ศ. 2545 บ่วงรัก – ศรัณย่า ส่งเสริมสวัสดิ์ พ.ศ. 2560 อยู่เพื่อเธอ – ปรมะ อิ่มอโนทัย รักแท้มีแค่ครั้งเดียว – รณเดช วงศาโรจน์
ประเทศแหล่งกำเนิด:  ไทย
ภาษาต้นฉบับ:  ไทย
จำนวนตอน: พ.ศ. 2545: 15 ตอน   พ.ศ. 2560: 10 ตอน
การผลิต
ควบคุมงานสร้าง: พ.ศ. 2545    พ.ศ. 2560 อรุโณชา ภาณุพันธุ์
ความยาวตอน: พ.ศ. 2545 : 120 นาที   พ.ศ. 2560 : 150 นาที
ออกอากาศ
สถานีโทรทัศน์: พ.ศ. 2545 สถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7   พ.ศ. 2560 สถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3
ออกอากาศ: พ.ศ. 2545 : 11 เมษายน พ.ศ. 2545 – 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 – 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2560
ออกอากาศ: พ.ศ. 2560 : 30 ตุลาคม พ.ศ. 2560
บ่วงบรรจถรณ์ เป็นชื่อของหนังสือนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ เรื่องเกี่ยวกับความรักต่างมิติเวลาของแพรนวลหญิงสาวไทยยุคปัจจุบัน โดยมีเตียงอาถรรพณ์โบราณของบิดาที่เชียงรายเป็นสื่อนำแพรนวลไปตื่นที่เชียงตุงและพบรักกับจายหลาวเปิงชายหนุ่มสูงศักดิ์ในมิติเวลา 50-60 ปีก่อน
ผู้แต่งและผู้ตีพิมพ์

ผู้ประพันธ์คือ กีรตี ชนา นักจัดดอกไม้และนักเขียนนวนิยายที่ประสบความสำเร็จมากกว่า 5 เล่ม ไม่นับตำราการจัดดอกไม้หลายเล่ม บ่วงบรรจถรณ์ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์อรุณ พ.ศ. 2544 ขนาด 708 หน้า
เรื่องย่อ

เรื่องราวของหญิงสาวผู้มีในยุคปัจจุบัน ที่บังเอิญก้าวข้ามห้วงเวลาผ่าน “เตียงโบราณ” ปริศนาสู่อดีตไปพบเจอกับชายหนุ่มแห่งเมืองเชียงตุงในยุคสมัยแห่งล้านนา จนเกิดเป็นความรักความผูกพันข้ามการเวลา
“แพรนวล” หญิงสาวผู้เพียบพร้อมไปด้วยความสวยกินขาด สติปัญญาฉลาดล้ำ เป็นผู้หญิงทำงานที่มีอนาคตไกล แต่ในเรื่องความรักกลับไม่เป็นไปตามที่คิดฝัน ชีวิตคู่พังไม่เป็นท่าจนต้องตัดสินใจหลีกหนีจาก “เขตต์” สามีจอมเจ้าชู้ ผู้เป็นรักแรกด้วยการลาออกจากงานไปอยู่เชียงราย เพื่อรับมรดกบ้านโบราณของพ่อ คหบดีใหญ่ในเชียงรายผู้ล่วงลับ ซึ่งทำให้เธอได้พบเตียงไม้โบราณสมัยเชียงตุงหลังหนึ่งเข้าโดยบังเอิญ และ ในคืนแรกของการนอนบนเตียงโบราณนี้เอง เมื่อตื่นขึ้นมาอีกครั้ง แพรนวล ก็พบว่าตัวเองอยู่ในเมืองเชียงตุง ด้วยเวลาที่ย้อนกลับมาในอดีตถึงห้าสิบกว่าปี
การย้อนอดีตราวปาฏิหาริย์ในครั้งนี้ ทำให้ แพรนวล ได้พบกับ “หลาวเปิง” สุภาพบุรุษหนุ่มมาดสุขุม อ่อนโยน อบอุ่น เขาเป็นบุญธรรมของ “เจ้ากองไท” อดีตผู้ครองเมืองเชียงตุงและ “เจ้านางตองริ้ว” น้องสาวต่างพ่อของ หลาวเปิง เธอเป็นหญิงสาวงดงามอ่อนหวาน มารยาทงาม จิตใจดี แต่ถูกบังคับให้แต่งงานกับ “อูซอ” ลูกชายของเจ้าเมืองพม่าผู้มีนิสัยมุทะลุดุดัน จึงหนีการแต่งงานมาหา หลาวเปิง ผู้เป็นพี่ชายที่เชียงตุง และได้พบรักกับ “ซานแปง” เพื่อนรุ่นน้องของ หลาวเปิง นั่นเอง
แม้ว่าเงื่อนไขของความต่างแห่งช่วงเวลาและยุคสมัย จะไม่เป็นอุปสรรคต่องความรักที่ก่อตัวขึ้นในหัวใจของ แพรนวล กับ หลาวเปิง ก็ตาม แต่ปัญหาที่น่าหนักใจกว่านั้นก็คือ หลาวเปิง มีคนผู้ใหญ่หมั้นหมายไว้ตั้งแต่เด็กแล้วคือ “เจ้านางเรืองระยับ” สตรีสูงศักดิ์ผู้หยิ่งทระนง มั่นใจในตัวเอง สวยสง่า หลงใหลวัฒนธรรมตะวันตกและการแต่งตัวแบบสตรีอังกฤษ และที่สำคัญเธอเองก็หลงรัก หลาวเปิง มาตลอด รวมถึงการรบกวนของ เขตต์ สามีที่ต้องการกลับมาคืนดีกับ แพรนวล อีกครั้ง
แพรนวล ต้องใช้ชีวิตกลับไปกลับมาระหว่างโลกปัจจุบันกับโลกในอดีต เพื่อสืบหลักฐานต่าง ๆ ที่เกี่ยวโยงกันระหว่าง 2 โลกจนได้พบความจริงบางอย่างที่เป็นคำตอบของเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นกับเธอในครั้งนี้