กบฏเจ้าอนุวงศ์
การรุกรานของเจ้าอนุวงศ์ (มกราคม - กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2370) > การเตรียมการของเจ้าอนุวงศ์

เอกสารฝ่ายไทยระบุว่า เจ้าอนุวงศ์มีเป้าหมายเพื่อยึดกรุงเทพ เจ้าอุปราช (ติสสะ) พระอนุชาของเจ้าอนุวงศ์ คัดค้านการกบฏของเจ้าอนุวงศ์ “…เมืองไทยเป็นกรุงใหญ่ มาตรแม้นตีได้ก็จะไปตั้งเป็นเจ้าอยู่ที่นั่นได้หรือ” แต่เจ้าอนุวงศ์ยืนยันว่า หากยึดครองกรุงเทพไม่ได้ก็จะกวาดต้อนผู้คนมาไว้ที่เวียงจันทน์ เจ้าอุปราช (ติสสะ) จึงจำยอมเข้าร่วมกบฏกับเจ้าอนุวงศ์ เอกสารฝ่ายลาวระบุว่าเจ้าอนุวงศ์มีเป้าหมายเพียงเพื่อกวาดต้อนไพร่พลชาวลาว ซึ่งถูกกวาดต้อนมายังนครราชสีมา และสระบุรีตั้งแต่สมัยธนบุรี และเพื่อโจมตีกองสักเลขต่าง ๆ เพื่อยับยั้งการสักเลขชาวลาวเท่านั้น ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2369 เกิดลมพายุใหญ่ที่เวียงจันทน์ พัดช่อฟ้าใบระกา ของหอพระแก้วพระบางพังลง วังของเจ้าอนุวงศ์ได้รับความเสียหายและบ้านเรือนราษฎรชาวลาวถูกทำลายลงประมาณ 40-50 หลัง ต่อมาในเดือนตุลาคม เกิดแผ่นดินไหวแผ่นดินแยกออกที่กำแพงท้ายเมือง เป็นลางบอกเหตุ
เจ้าอุปราชเข้าเกลี้ยกล่อมหัวเมืองลาวต่าง ๆ ในภาคอีสานได้แก่เมืองกาฬสินธุ์ เมืองร้อยเอ็ด เมืองสุวรรณภูมิ เมืองชนบท และเมืองขอนแก่น ให้เข้าร่วมกับการกบฏในครั้งนี้ เจ้าอุปราช (ติสสะ) ยกทัพจากเวียงจันทน์ถึงเมืองสกลนคร พระธานี (มั่ง) เจ้าเมืองสกลนครเตรียมการรับมือไม่ทัน จึงยินยอมให้เจ้าอุปราชยกทัพผ่านสกลนครแต่โดยดี จากสกลนครเจ้าอุปราชยดทัพต่อไปยังเมืองกาฬสินธุ์ พระยาไชยสุนทร (แพง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ไม่ยอมเข้าร่วมฝ่ายเจ้าอนุวงศ์ เจ้าอุปราชจึงให้ประหารชีวิตพระยาไชยสุนทรและอุปราช (สุย) เมืองกาฬสินธุ์ไปเสีย จากนั้นเจ้าราชวงศ์ยกต่อไปที่เมืองร้อยเอ็ด สังหารข้าราชการฝ่ายไทยซึ่งกำลังสักเลกอยู่ที่ร้อยเอ็ด เจ้าอนุวงศ์ยังมีคำสั่งให้เจ้าราชบุตร (โย้) พระโอรสที่เป็นเจ้าเมืองจำปาศักดิ์ยกทัพเข้าเกลี้ยกล่อมโจมตีและกวาดต้อนผู้คนเมืองต่างๆทางอีสานใต้ฝั่งโขงได้แก่เมืองเขมราฐ เมืองอุบล เมืองศรีสะเกษ เมืองเดชอุดม และเมืองยโสธร กวาดต้อนผู้คนมายังเมืองเวียงจันทน์
สรุปปฏิกิริยาของหัวเมืองอีสานต่าง ๆ ต่อการกบฏของเจ้าอนุวงศ์ ดังนี้:
นครพนม: เมื่อพระบรมราชา (สุตตา) เจ้าเมืองนครพนมถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2347 เจ้าเมืองนครพนมคนใหม่ คือ พระบรมราชา (อุ่นเมือง) อยู่ในตำแหน่งได้เพียงหกเดือนก็ถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2348 เจ้าอนุวงศ์ได้กราบทูลขอพระราชทานตั้งราชบุตรเมืองนครพนม (มัง) บุตรของพระบรมราชา (สุตตา) เป็นเจ้าเมืองนครพนม แทนที่จะเป็นอุปราชเมืองนครพนม (ศรีวิชัย) ซึ่งเป็นน้องของพระบรมราชา (อุ่นเมือง) ราชบุตรเมืองนครพนม (มัง) จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นพระบรมราชา (มัง) เจ้าเมืองนครพนมคนใหม่ เมื่อเจ้าอนุวงศ์เริ่มการกบฏในพ.ศ. 2370 พระบรมราชา (มัง) เจ้าเมืองนครพนมจึงให้การสนับสนุนและเข้าร่วมกับฝ่ายเจ้าอนุวงศ์
สกลนคร: พระธานี (มั่ง) เจ้าเมืองสกลนคร เตรียมรับมือทัพของเจ้าอุปราช (ติสสะ) ไม่ทัน จึงยินยอมให้เจ้าอุปราชยกทัพฝ่านสกลนครแต่โดยดี ต่อมาพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ตัดสินว่าพระธานีเมืองสกลนครย่อหย่อนต่อการศึก จึงตัดสินให้ประหารชีวิตพระธานี (มั่ง) รวมทั้งกวาดต้อนชาวเมืองสกลนครไปอยู่ที่เมืองกบินทร์บุรีและเมืองประจันตคาม
กาฬสินธุ์: พระยาไชยสุนทร (แพง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ไม่ยอมเข้าร่วมกับเจ้าราชวงศ์ จึงถูกเจ้าราชวงศ์ประหารชีวิตไป
ร้อยเอ็ด: เจ้าราชวงศ์ (ติสสะ) ต้องการประหารชีวิตพระยาขัติยวงศ์พิสุทธิธิบดี (สีลัง) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด แต่พระยาขัติยวงศ์ฯ (สีลัง) มอบบุตรสาวทั้งสามได้แก่นางหมานุย นางตุ่ย และนางแก้ว ให้แก่เจ้าราชวงศ์ เจ้าราชวงศ์จึงไว้ชีวิตพระยาขัติยวงศ์ฯ (สีลัง)
สุวรรณภูมิ: เจ้าราชวงศ์ต้องการประหารชีวิตพระรัตนวงศา (โอ๊ะ) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ แต่พระรัตนวงศา (โอ๊ะ) ได้มอบนางอ่อม บุตรสาวของเจ้าเมืองสุวรรณภูมิคนก่อนให้แก่เจ้าราชวงศ์  เจ้าราชวงศ์จึงไว้ชีวิตพระรัตนวงศา (โอ๊ะ)
เขมราฐ: พระเทพวงศา (ก่ำ) เจ้าเมืองเขมราฐ ผู้เป็นบุตรของพระวอ ไม่ยอมเข้าร่วมกับเจ้าราชบุตร (โย้) จึงถูกเจ้าราชบุตรประหารชีวิต