ปรัชญาสังคมศาสตร์
Auguste Comte และปฏิฐานนิยม

Comte อธิบายมุมมองเชิงญาณวิทยาของปฏิฐานนิยมเป็นครั้งแรกในผลงาน The Course in Positive Philosophy ซึ่งเป็นชุดข้อความที่ตีพิมพ์ระหว่างปี ค.ศ.1830 - 1842 ตามมาด้วยผลงานปี 1848 ก็คือ A General View of Positivism (ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษในปี 1865) ผลงานสามเล่มแรกส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์กายภาพที่มีอยู่แล้ว (คณิตศาสตร์ ดาราศาสตร์ ฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา)  ในขณะที่สองเล่มหลังเน้นที่มาของสังคมศาสตร์อย่างหลีกเลี่ยงไมได้   การสำรวจทฤษฎีการพึ่งพาแบบวงจรและการสำรวจในวิทยาศาสตร์และการจำแนกวิทยาศาสตร์ในลักษณะนี้  Comte อาจถือได้ว่าเป็นนักปรัชญาวิทยาศาสตร์สมัยใหม่คนแรกในความหมายนี้ สำหรับเขา วิทยาศาสตร์กายภาพจำเป็นต้องมาก่อน ก่อนที่มนุษยชาติจะสามารถนำความพยายามของตนไปสู่ "ราชินีแห่งวิทยาศาสตร์" ของสังคมมนุษย์ที่ท้าทายและซับซ้อนที่สุดได้ ดังนั้น ทัศนะปฏิฐานนิยมของเขาจึงกำหนดขึ้นเพื่อกำหนดรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับเป้าหมายเชิงประจักษ์ของวิธีการทางสังคมวิทยา
Comte ได้เสนอแนวคิดวิวัฒนาการทางสังคม โดยเสนอว่าสังคมต้องผ่านสามขั้นตอนในการแสวงหาความจริงตาม 'กฎสามขั้น' แบบทั่วไป แนวคิดนี้มีความคล้ายคลึงกับมุมมองของคาร์ล มาร์กซ์บางประการที่ว่าสังคมมนุษย์จะก้าวหน้าไปสู่จุดสูงสุดของสังคมคอมมิวนิสต์  พวกเขาต่างก็ได้รับอิทธิพลอย่างลึกซึ้งจาก Henri de Saint-Simon ผู้ซึ่งเป็นนักสังคมนิยมยูโทเปียในยุคแรก ซึ่งเคยเป็นครูและที่ปรึกษาของ Comte ทั้ง Comte และมาร์กซ์มีจุดมุ่งหมายเพื่อพัฒนาอุดมการณ์ทางวิทยาศาสตร์ในโลกใหม่ เพื่อปลุกปั่นความเป็นทางโลก (secularisation) ของยุโรป
สังคมวิทยายุคแรกของ Herbert Spencer (เฮอร์เบิร์ต สเปนเซอร์) เกิดขึ้นเป็นปฏิกิริยาต่อ Comte อย่างกว้างขวาง  งานเขียนหลังการพัฒนาต่าง ๆ ในชีววิทยาวิวัฒนาการ  สเปนเซอร์พยายาม (เปล่าประโยชน์) ปรับกฏเกณฑ์ในสิ่งที่อธิบายได้ว่าเป็นคำศัพท์ทางลัทธิดาร์วินทางสังคม (แม้ว่าสเปนเซอร์จะเป็นผู้สนับสนุนลัทธิลามาร์ค มากกว่าลัทธิดาร์วิน)
ทฤษฎีสังคมวิทยาสมัยใหม่เริ่มต้นด้วยงานเขียนของ Émile Durkheim (1858–1917) ในขณะที่ Durkheim ปฏิเสธรายละเอียดส่วนใหญ่ของปรัชญาของ Comte เขายังคงรักษาและขัดเกลาวิธีการของมัน โดยยืนยันว่าสังคมศาสตร์เป็นความต่อเนื่องเชิงตรรกะของธรรมชาติในขอบเขตของกิจกรรมของมนุษย์ และยืนยันว่าพวกเขายังคงยึดความเป็นภววิสัย เหตุผลนิยม และการเข้าใกล้ความสมเหตุสมผล Durkheim ก่อตั้งภาควิชาสังคมวิทยาแห่งยุโรปแห่งแรกขึ้นที่มหาวิทยาลัยบอร์โดซ์ ในปี ค.ศ. 1895 ในปีเดียวกันนั้น เขาได้โต้แย้งในงานเขียน The Rules of Sociological Method (1895) ไว้ว่า:  "เป้าหมายหลักของคุณ คือ การขยายความมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ไปสู่ความประพฤติของมนุษย์... สิ่งที่เราเรียกว่าปฏิฐานนิยมเป็นเพียงผลที่ตามมาของลัทธิเหตุผลนิยม” หนังสือ Suicide (1897) ของ Durkheim เป็นกรณีศึกษาอัตราการฆ่าตัวตายในหมู่ประชากรคาทอลิกและโปรเตสแตนต์ ซึ่งเป็นการวิเคราะห์ทางสังคมวิทยาที่แตกต่างจากจิตวิทยาหรือปรัชญา
อย่างไรก็ตาม มุมมองแบบปฏิฐานนิยมมีความเกี่ยวข้องกับ 'ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์ '; ซึ่งเป็นทัศนะที่ว่าวิธีการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติอาจนำไปใช้กับทุกด้านของการสำรวจ ไม่ว่าจะเป็นทางปรัชญา ทางวิทยาศาสตร์เชิงสังคมหรือศาสตร์อื่น ๆ ในบรรดานักสังคมศาสตร์และนักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ ลัทธิปฏิฐานนิยมแบบออร์โธดอกซ์ได้เสื่อมความนิยมไปนานแล้ว  ทุกวันนี้ ผู้ปฏิบัติงานทางด้านสังคมศาสตร์และวิทยาศาสตร์กายภาพยอมรับผลกระทบที่บิดเบือนของอคติของผู้สังเกตการณ์และข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ข้อสงสัยนี้ได้ทำให้วิธีการนิรนัยของวิทยาศาสตร์ถูกลดทอนความสำคัญลงโดยนักปรัชญาอย่างเช่น Thomas Kuhn และขบวนการทางปรัชญาแบบใหม่ เช่น ลัทธิสัจนิยมเชิงวิพากษ์และลัทธิปฏิบัตินิยมใหม่ ลัทธิปฏิฐานนิยมได้รับการสนับสนุนโดย 'เทคโนแครต' ซึ่งเป็นผู้ที่เชื่อมั่นในความก้าวหน้าทางสังคมผ่านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ นักปรัชญาและนักสังคมวิทยา อย่าง Jürgen Habermas ได้วิพากษ์การใช้เหตุผลเป็นเครื่องมืออันบริสุทธิ์ว่าหมายถึงการคิดเชิงวิทยาศาสตร์กลายเป็นสิ่งที่คล้ายคลึงกับตัวอุดมการณ์เอง
Durkheim, Marx และ Weber มักได้รับการยกย่องว่าเป็นบิดาแห่งสังคมศาสตร์ร่วมสมัย วิธีการทางปฏิฐานนิยมได้รับความนิยมในทฤษฎีพฤติกรรมนิยมในประวัติศาสตร์ของจิตวิทยา