stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เฟิร์ธออฟฟอร์ธ
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ เฟิร์ธออฟฟอร์ธ
Isle of May bird observatory เก็บถาวร 2006-07-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Forthfast experimental hovercraft service, 16-28 July 2007 เก็บถาวร 2009-10-02 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Inchcolm Virtual Tour เก็บถาวร 2007-09-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Take a virtual tour around some of the Inchcolm's military defences
| ด ค กสมุทรศาสตร์กายภาพ |
| --- | --- |
มหาสมุทรของโลก:  มหาสมุทรแปซิฟิก  มหาสมุทรแอตแลนติก  มหาสมุทรอินเดีย  มหาสมุทรอาร์กติก  มหาสมุทรใต้ 
ประเภท:  ทะเลปิด  ทะเลสาบปิด  ทะเลเปิด  ทะเลสาบเปิด  ทะเลชายขอบทวีป‎  ทะเลสาบ‎  ทะเลสาบน้ำเค็ม‎  ทะเลสาบน้ำจืด‎  เจ็ดสมุทร 
ระดับชั้นน้ำทะเล:  ท้องทะเล  เขตมีแสง ท้องทะเลตื้น  ทะเลลึก  เขตไร้แสง ท้องทะเลลึกปานกลาง  ท้องทะเลลึก  เขตความลึกก้นสมุทร 
คลื่น:  คลื่นใต้น้ำ  คลื่นสึนามิ 
กฎหมายทะเล:  เส้นฐาน  น่านน้ำภายใน  น่านน้ำอาณาเขต  เขตต่อเนื่อง  เขตเศรษฐกิจจำเพาะ  น่านน้ำนานาชาติ‎  การขนส่งทางน้ำนานาชาติ‎  การประมง‎  สนธิสัญญาควบคุมอาวุธบนพื้นสมุทร 
ลักษณะภูมิประเทศ:  ไหล่ทวีป  ลาดทวีป  ลาดตีนทวีป  ก้นสมุทร  เนินตะกอนรูปพัดก้นสมุทร  หุบผาชันใต้ทะเล  เขายอดราบใต้สมุทร  แอ่งสมุทร  ที่ราบก้นสมุทร  ภูเขาใต้ทะเล  ภูเขาไฟใต้ทะเล  ร่องลึกก้นสมุทร  เทือกเขากลางสมุทร  พืดหินปะการัง  อะทอลล์  ลากูน  ทะเล  อ่าว 
การแปรสัณฐานแผ่นธรณีภาค:  ธรณีวิทยาทางทะเล  การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร  ปล่องแบบน้ำร้อน 
ปรากฏการณ์:  น้ำขึ้นลง  เอลนีโญ  ลานีญา  การกัดเซาะชายฝั่ง  กระแสน้ำย้อนกลับ 
กระแสน้ำมหาสมุทร:  กระแสน้ำกินี  กระแสน้ำญี่ปุ่น  กระแสน้ำมหาสมุทร  กระแสน้ำแลบราดอร์  กระแสน้ำศูนย์สูตรเหนือ  กระแสน้ำเบงเกวลา 
ธรณีสัณฐาน:  เนินทราย  เนินทรายรูปพระจันทร์เสี้ยว  เกาะ  เกาะเล็ก  เกาะหินโด่ง  คอคอด  ฟยอร์ด  เฟิร์ธออฟฟอร์ธ  สะพานแผ่นดิน  สันดอนจะงอย  สันดอนเชื่อมเกาะ  หาด  ดอนทรายใต้น้ำ  กลุ่มเกาะ‎  คาบสมุทร‎  ช่องแคบ‎  ชะวากทะเล‎  ชายฝั่ง‎  ชายหาด‎  ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ‎  ถ้ำ‎  หน้าผา‎  แหลม‎
แม่น้ำมัจฉุ

| แม่น้ำมัจฉุ |
| --- | --- |

ที่ตั้ง
ประเทศ: อินเดีย
รัฐ: คุชราต
อำเภอ: สุเรนทรนคร, ราชโกฏ, โมรพี
หมู่บ้าน: วันกเนร์ (โมรพี), โมรพี (โมรพี), มลิยา (โมรพี)
ลักษณะทางกายภาพ

ต้นน้ำ:  
 • ตำแหน่ง: เขามณฑละ
 
ปากน้ำ:  
 • ตำแหน่ง: ใกล้กับมลิยา
ความยาว: 130 km (81 mi)
พื้นที่ลุ่มน้ำ: 2,515 km2 (971 sq mi; 621,000 เอเคอร์)
ลุ่มน้ำ
ลำน้ำสาขา:  
 • ซ้าย: Beti, Asoi
 • ขวา: Jamburi, Benia, Machchhori, Maha
แม่น้ำมัจฉุ (คุชราต: મચ્છુ, อักษรโรมัน: Machchhu หรือ Machhu) เป็นแม่น้ำในอินเดียตะวันตก ในรัฐคุชราต มีต้นน้ำอยู่ที่เทือกเขามัณฑละ มีความกว้างสูงสุดที่ 130 กิโลเมตร พื้นที่รับน้ำ 2515 กม2
ในวันที่ 30 ตุลาคม 2022 มีสะพานข้ามแม่น้ำมัจฉุในโมรพี ถล่ม เป็นผลให้มีผู้เสียชีวิตเบื้องต้น 32 ราย และเมื่อปี 1979 ยังเคยเกิดเหตุเขื่อนกั้นแม่น้ำถล่ม
แซร์ฌ ซาร์กซียัน

| แซร์ฌ ซาร์กซียัน |
| --- | --- |


นายกรัฐมนตรีอาร์มีเนียคนที่ 11 และ 15
ดำรงตำแหน่ง 17 เมษายน พ.ศ. 2561 – 23 เมษายน พ.ศ. 2561
ประธานาธิบดี: อาร์แมน ซาร์กซียัน
ก่อนหน้า: Karen Karapetyan (รักษาการ)
ถัดไป: Karen Karapetyan (รักษาการ)
ดำรงตำแหน่ง 4 เมษายน พ.ศ. 2550 – 9 เมษายน พ.ศ. 2551 รักษาการ: 25 มีนาคม พ.ศ. 2550 – 4 เมษายน พ.ศ. 2550
ประธานาธิบดี: Robert Kocharyan
ก่อนหน้า: Andranik Margaryan
ถัดไป: Tigran Sargsyan
ประธานาธิบดีอาร์มีเนียคนที่ 3
ดำรงตำแหน่ง 9 เมษายน พ.ศ. 2551 – 9 เมษายน พ.ศ. 2561
นายกรัฐมนตรี: Tigran Sargsyan Hovik Abrahamyan Karen Karapetyan
ก่อนหน้า: Robert Kocharyan
ถัดไป: อาร์แมน ซาร์กซียัน
รัฐมนตรีกระทรวงกลาโหมอาร์มีเนีย
ดำรงตำแหน่ง 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2543 – 26 มีนาคม พ.ศ. 2550
นายกรัฐมนตรี: Andranik Margaryan
ก่อนหน้า: Vagharshak Harutiunyan
ถัดไป: Mikael Harutyunyan
ดำรงตำแหน่ง 21 สิงหาคม พ.ศ. 2536 – 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2538
นายกรัฐมนตรี: Hrant Bagratyan
ก่อนหน้า: Vazgen Manukyan
ถัดไป: Vazgen Sargsyan
รัฐมนตรีกระทรวงมหาดไทยและความมั่นคงแห่งชาติอาร์มีเนีย
ดำรงตำแหน่ง 4 พฤษจิกายน พ.ศ. 2539 – 11 มิถุนายน พ.ศ. 2542
นายกรัฐมนตรี: อาร์แมน ซาร์กซียัน Robert Kocharyan Armen Darbinyan
ก่อนหน้า: Vano Siradeghyan
ถัดไป: Suren Abrahamyan
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: แซร์ฌ อาซาตี ซาร์กซียัน 30 มิถุนายน พ.ศ. 2497 (70 ปี) สเตพานาแกร์ต สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาเซอร์ไบจาน สหภาพโซเวียต
พรรคการเมือง: พรรคคอมมิวนิสต์ (ก่อน พ.ศ. 2533) พรรคสาธารณรัฐ (พ.ศ. 2533–ปัจจุบัน)
คู่สมรส: Rita Dadayan (พ.ศ. 2526–ปัจจุบัน)
บุตร: 2 คน
ศิษย์เก่า: มหาวิทยาลัยแห่งรัฐเยเรวาน
ลายมือชื่อ: 
เว็บไซต์: เว็บไซต์ทางการ

แซร์ฌ อาซาตี ซาร์กซียัน (อาร์มีเนีย: Սերժ Ազատի Սարգսյան; เกิดวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2497) เป็นประธานาธิบดีคนที่ 3 ของอาร์มีเนีย ได้รับการเลือกตั้งเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551 โดยการสนับสนุนของพรรคสาธารณรัฐ พรรคที่เขาทำหน้าที่เป็นประธาน และได้เริ่มปฏิบัติงานในเดือนเมษายน พ.ศ. 2551
แคว้นกัสติยาและเลออน

| กัสติยาและเลออน Castilla y León (สเปน) |
| --- | --- |
แคว้นปกครองตนเอง
   ธง ตราอาร์ม
แผนที่ประเทศสเปนแสดงที่ตั้งแคว้นกัสติยาและเลออน
พิกัด:  41°23′N 4°27′W﻿ / ﻿41.383°N 4.450°W﻿ / 41.383; -4.450
ประเทศ:  สเปน
ธรรมนูญการปกครองตนเอง: 2 มีนาคม 2526
เมืองหลัก: ไม่ได้ประกาศ (บายาโดลิดโดยพฤตินัย)
จังหวัด: ซาโมรา, ซาลามังกา, เซโกเบีย, โซเรีย, บายาโดลิด, บูร์โกส, ปาเลนเซีย, เลออน, อาบีลา
การปกครอง
 • ประเภท: รัฐบาลที่ได้รับมอบอำนาจปกครองตนเองในระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
 • องค์กร: สภาบริหารกัสติยาและเลออน
 • ประธาน: ฆวน บิเซนเต เอร์เรรา (พรรคประชาชน)
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 94,224 ตร.กม. (36,380 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่: ที่ 1
ประชากร (2559)
 • ทั้งหมด: 2,447,519 คน
 • ความหนาแน่น: 26 คน/ตร.กม. (67 คน/ตร.ไมล์)
 • อันดับประชากร: ที่ 6
เขตเวลา: UTC+1 (เวลายุโรปกลาง)
 • ฤดูร้อน  (เวลาออมแสง): UTC+2 (เวลาออมแสงยุโรปกลาง)
รหัส ISO 3166: ES-CL
ภาษาราชการ: ภาษาสเปน (ภาษาเลออนและภาษากาลิเซียมีสถานะพิเศษ)
สภานิติบัญญัติ: สภานิติบัญญัติกัสติยาและเลออน
ที่นั่ง ส.ส.: 31 คน (จากทั้งหมด 350 คน)
ที่นั่ง ส.ว.: 39 คน (จากทั้งหมด 266 คน)
เว็บไซต์: สภาบริหารกัสติยาและเลออน
กัสติยาและเลออน (สเปน: Castilla y León), กัสติเอลยาและยิออง (เลออน: Castiella y Llión) หรือ กัสแตลาและเลโอง (กาลิเซีย: Castela e León) เป็นแคว้นปกครองตนเองแคว้นหนึ่งของประเทศสเปน อยู่ในบริเวณที่แต่เดิมเคยเป็นราชอาณาจักรเลออนและภูมิภาคกัสติยาเก่า (Castilla la Vieja) แคว้นกัสติยาและเลออนเป็นเขตการปกครองที่มีเนื้อที่กว้างขวางที่สุดในประเทศสเปนและใหญ่เกือบที่สุดในสหภาพยุโรป ครอบคลุมพื้นที่ 94,223 ตารางกิโลเมตร และมีจำนวนประชากรอย่างไม่เป็นทางการประมาณ 2.5 ล้านคน
แอนทิลลีส

แอนทิลลีส (อังกฤษ: Antilles /ænˈtɪliːz/; สเปน: Antillas; ครีโอลเฮติ: Zantiy; ฝรั่งเศส: Antilles; ดัตช์: Antillen)  เป็นกลุ่มเกาะ มีชายแดนติดกับทะเลแคริบเบียนทางทิศใต้และทิศตะวันตก ติดกับอ่าวเม็กซิโกทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ติดกับมหาสมุทรแอตแลนติกทางทิศเหนือและทิศตะวันออก
กลุ่มเกาะแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม คือ เกรตเตอร์แอนทิลลีสและเลสเซอร์แอนทิลลีส เกรตเตอร์แอนทิลลีสประกอบด้วยเกาะขนาดใหญ่กว่า ได้แก่ คิวบา จาเมกา ปวยร์โตรีโก ฮิสปันโยลา (แบ่งออกเป็นสองประเทศคือ เฮติกับสาธารณรัฐโดมินิกัน) และหมู่เกาะเคย์แมน ขณะที่เลสเซอร์แอนทิลลีส ประกอบด้วยหมู่เกาะลีเวิร์ดทางเหนือ และหมู่เกาะวินด์เวิร์ดทางใต้ ส่วนลีเวิร์ดแอนทิลลีสอยู่ทางเหนือของประเทศเวเนซุเอลา และกลุ่มเกาะลูคายัน (ประกอบด้วยประเทศบาฮามาสและหมู่เกาะเติกส์และเคคอส) แม้บางส่วนของหมู่เกาะเวสต์อินดีสจะไม่นับว่าอยู่ในแอนทิลลีส
วิกิพีเดียภาษาฮินดี

| --- | --- |

ภาพจับหน้าจอ .
ประเภท: สารานุกรมออนไลน์
ภาษาที่ใช้ได้: ภาษาฮินดี
ยูอาร์แอล: hi.wikipedia.org
เชิงพาณิชย์: ไม่
ลงทะเบียน: ไม่จำเป็น
เปิดตัว: 11 กรกฎาคม 2003; 21 ปีก่อน (2003-07-11)
วิกิพีเดียภาษาฮินดี (ฮินดี: हिन्दी विकिपीडिया) เป็นสารานุกรมวิกิพีเดียที่จัดทำขึ้นในภาษาฮินดี เริ่มสร้างเมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2003 ปัจจุบันวิกิพีเดียภาษาฮินดีมีบทความทั้งหมด 163,491 บทความ (พฤศจิกายน 2024)
โดยเฉลี่ย มีผู้เข้าชมวิกิพีเดียภาษาฮินดีในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2022 ที่ 50 ถึง 70 ล้านครั้งต่อเดือน ส่วนใหญ่มาจากอินเดีย
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิพีเดียภาษาฮินดี
| ด ค กรายการวิกิพีเดียตามจำนวนบทความ |
| --- | --- |
2,000,000+:  อังกฤษ en  เซบัวโน ceb  สวีเดน sv  เยอรมัน de  ฝรั่งเศส fr  ดัตช์ nl 
1,000,000+:  รัสเซีย ru  อิตาลี it  สเปน es  โปแลนด์ pl  วาไร war  เวียดนาม vi  ญี่ปุ่น ja  จีน zh  อาหรับ ar  โปรตุเกส pt  ยูเครน uk 
500,000+:  เปอร์เซีย fa  กาตาลา ca  เซอร์เบีย sr  อาหรับอียิปต์ arz  นอร์เวย์ (บูกโมล) no  อินโดนีเซีย id 
200,000+:  เกาหลี ko  ฟินแลนด์ fi  ฮังการี hu  เช็ก cs  บอสเนีย-โครเอเชีย-มอนเตเนโกร-เซอร์เบีย sh  โรมาเนีย ro  จีนหมิ่นใต้ zh-min-nan  บาสก์ eu  ตุรกี tr  มลายู ms  เอสเปรันโต eo  อาร์มีเนีย hy  ฮีบรู he  บัลแกเรีย bg  เดนมาร์ก da  เชเชน ce  อาเซอร์ไบจานใต้ azb  สโลวัก sk  คาซัค kk  มีนังกาเบา min  โครเอเชีย hr  เอสโตเนีย et  ลิทัวเนีย lt 
100,000+:  เบลารุส be  กรีก el  สโลวีเนีย sl  กาลิเซีย gl  อังกฤษอย่างง่าย simple  อาเซอร์ไบจาน az  อูรดู ur  นีนอสก์ nn  ฮินดี hi  ไทย th  จอร์เจีย ka  อุซเบก uz  ละติน la  เวลส์ cy  ทมิฬ ta  โวลาปุก vo  อัสตูเรียส ast  มาซิโดเนีย mk  ลัตเวีย lv  ทาจิก tg 
50,000+:  มาลากาซี mg  อาฟรีกานส์ af  ตาตาร์ tt  เบงกอล bn  อุตซิตา oc  จีนกวางตุ้ง zh-yue  บอสเนีย bs  แอลเบเนีย sq  คีร์กีซ ky  เนวาร์ new  ตากาล็อก tl  เบลารุส (ทาราชคีวิตซา) be-x-old  เตลูกู te  มลยาฬัม ml  เบรอตาญ br  แซกซันล่าง nds  ปีเยมอนเต pms  ซุนดา su  สวาฮีลี sw  เฮติ ht  ลักเซมเบิร์ก lb  ชวา jv  มราฐี mr  สกอต sco  เวนิส vec  ปัญจาบตะวันตก pnb  ไอริช ga  ไซลีเซีย szl  บัชกอร์ต ba 
30,000+:  ไอซ์แลนด์ is  พม่า my  ฟรีเชียตะวันตก fy  ชูวัช cv  ลอมบาร์ด lmo  อารากอน an  ปัญจาบ pa  เนปาล ne  จีนอู๋ wuul  โยรูบา yo  บาวาเรีย bar 
20,000+:  อิดอ io  คุชราต gu  เคิร์ด ku  แอลิแมนนิก als  โซรานี ckb  กันนาดา kn  ซิซิลี scn  มณีปุระพิษณุปุระ bpy  อินเตร์ลิงกวา ia  เกชัว qu 
10,000+:  มองโกเลีย mn  เฌเม็ยติยา bat-smg  ซาซากิ diq  โอริยา or  สิงหล si  หมิ่นตะวันออก cdo  อีโลกาโน ilo  แกลิกสกอต gd  ยิดดิช yi  นาวาโฮ nv  อามารา am  นาโปลี nap  บูกิส bug  มิงเกรเลีย xmf  วอลลูน wa  Upper Sorbian hsb  ไมถิลี mai  สินธ์ sd  บาญูมาซัน map-bms  แฟโร fo  มอแซนแดรอน mzn  ลิมบืร์ค li  เอมีเลีย-โรมัญญา eml  ซาฮา sah  ออสซีเชีย os  สันสกฤต sa  ปาทาน ps  ฟรีเชียเหนือ frr  Central Bicolano hif  อาเจะฮ์ ace  จีนโบราณ zh-classical  Hill Mari  mrj  Meadow Mari  mhr 
5,000+:  ฮินดีฟีจี hif  จีนแคะ hak  ตารันโต roa-tara  กาปัมปางัน pam  เขมร km  ซามีเหนือ se  เมารี mi  จีนกั้น gan  พิหาร bh  คิเลกิ glk  นาวัตล์ nah  แซกซันล่างดัตช์ nds-nl  เฟลมิชตะวันตก vls  รูซิน rue  ทิเบต bo  โวโร fiu-vro  คอร์ซิกา co  ซาร์ดิเนีย sc  ลูรี irc  เติร์กเมน tk  เวปส์ vep  Kashubian csb 
3,000+:  แมน gv  โคมิ kv  ตาตาร์ไครเมีย crh  ซีแลนด์ zea  จีนโบราณ zh-classical  อัสสัม as  โซมาลี so  Saterland Frisian stq  คอร์นวอลล์ kw  อุดมูร์ต udm  Aymara ay  นอร์มัน nrm  รูมันช์ rm  Komi-Permyak koi  ลาดิโน lad  Interlingue ie  ฟรียูลี fur  มอลตา mt  ปีการ์ pcd  Guarani gn  ลีกูเรีย lij  Lower Sorbian dsb 
1,000+:  ลิงกาลา ln  เยอรมันเพนซิลเวเนีย pdc  ตองงา to  ซองคา dz  ฯลฯ
แม่น้ำมีญู

| --- | --- |
มีญู มิญโญ

แม่น้ำ

 แม่น้ำมีญูที่เมืองตุย 
Nickname: กาลิเซีย: O Pai Miño ("พ่อมีญู")




ต้นกำเนิดหลัก: เปเดรกัลเดอิริเมีย
 - ตำแหน่ง: แซร์ราเดเมย์รา ลูโก แคว้นกาลิเซีย ประเทศสเปน
 - ระดับ: 
จุดบรรจบ: โอสเปอาเรส
 - ตำแหน่ง: โอว์แรนเซ แคว้นกาลิเซีย ประเทศสเปน
ปากแม่น้ำ: ชะวากทะเลมีญู
 - ตำแหน่ง: มหาสมุทรแอตแลนติก ประเทศสเปน
 - ระดับ: 


ความยาว: 350 km (220 mi) km (ข้อผิดพลาดนิพจน์: "&" เป็นอักขระเครื่องหมายวรรคตอนที่ไม่รู้จัก mi)


    แผนที่แม่น้ำ    แผนที่แม่น้ำ   
มีญู (โปรตุเกส: Minho) หรือ มิญโญ (สเปน: Miño) เป็นแม่น้ำสายยาวที่สุดของแคว้นกาลิเซีย ประเทศสเปน โดยทำหน้าที่เป็นพรมแดนธรรมชาติกับประเทศโปรตุเกส มีความยาว 340 กิโลเมตร (210 ไมล์) และมีปริมาณน้ำไหลเป็นอันดับ 4 ของคาบสมุทรไอบีเรีย รองจากแม่น้ำโดรู แม่น้ำเอโบร และแม่น้ำเทกัส
แม่น้ำมีญูเป็นแหล่งน้ำให้กับไร่องุ่นและที่ดินเพราะปลูก และใช้เพื่อผลิตพลังงานน้ำ ต้นน้ำอยู่ทางเหนือของเมืองลูโกในแคว้นกาลิเซีย ในบริเวณที่เรียกว่า เปเดรกัลเดอิริเมีย หลังจากนั้นอีก 73 กิโลเมตร (45 ไมล์) แม่น้ำไหลไปทางใต้ผ่านกำแพงเมืองโรมันเก่า มีปริมาณน้ำไหลเฉลี่ย 42 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที แล้วไหลไปทางใต้ผ่านหุบเขาลึกจนเขากว้างขึ้นทางเหนือของเมืองโอว์แรนเซ แม่น้ำไหลผ่านแคว้นกาลิเซีย ไหลลงมหาสมุทรแอตแลนติกระหว่างเมืองอากวาร์ดาของแคว้นกาลิเซีย กับเมืองกามีญาของโปรตุเกส
ประเทศเฮติ

19°00′N 72°25′W﻿ / ﻿19.000°N 72.417°W﻿ / 19.000; -72.417
| สาธารณรัฐเฮติ République d'Haïti (ฝรั่งเศส) Repiblik d Ayiti  (ครีโอลเฮติ) |
| --- | --- |
   ธงชาติ    ตราแผ่นดิน  
คำขวัญ: "เสรีภาพ เสมอภาค ภราดรภาพ" คำขวัญในตราแผ่นดิน: "L'union fait la force" (ฝรั่งเศส) "Inite se fòs"  (ครีโอลเฮติ)  ("ความเป็นหนึ่งเดียวสร้างพลัง")
เพลงชาติ: "ลาเดซาลีเนียน"  ("เพลงเดซาลีน")

เมืองหลวง และเมืองใหญ่สุด: ปอร์โตแปรงซ์ 18°32′N 72°20′W﻿ / ﻿18.533°N 72.333°W﻿ / 18.533; -72.333
ภาษาราชการ: ฝรั่งเศส ครีโอลเฮติ
กลุ่มชาติพันธุ์ : 95% แอฟริกา 5% ผสมและยุโรป
ศาสนา : 86.9% คริสต์ 10.6% ไม่มี 2.2% ศาสนาพื้นเมือง 0.3% อื่น ๆ
การปกครอง: รัฐเดี่ยว กึ่งประธานาธิบดี สาธารณรัฐ

• ประธานาธิบดี : ว่าง
• นายกรัฐมนตรี : Michel Patrick Boisvert (รักษาการ)
 
สภานิติบัญญัติ: รัฐสภา
• สภาสูง: วุฒิสภา
• สภาล่าง: สภาผู้แทนราษฎร
เป็นเอกราช จากฝรั่งเศส

• ประกาศ : 1 มกราคม ค.ศ. 1804
• ยอมรับ : 17 เมษายน ค.ศ. 1825
• จักรวรรดิแรก : 22 กันยายน ค.ศ. 1804
• สาธารณรัฐใต้ : 9 มีนาคม ค.ศ. 1806
• รัฐเหนือ : 17 ตุลาคม ค.ศ. 1806
• อาณาจักร : 28 มีนาคม ค.ศ. 1811
• การรวมฮิสปันโยลา : 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1822
• ยุบ : 27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1844
• จักรวรรดิที่สอง : 26 สิงหาคม ค.ศ. 1849
• สาธารณรัฐ : 15 มกราคม ค.ศ. 1859
• สหรัฐครอบครอง : 28 กรกฎาคม ค.ศ. 1915
• รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน : 29 มีนาคม ค.ศ. 1987
 
พื้นที่
• รวม: 27,750 ตารางกิโลเมตร (10,710 ตารางไมล์) (อันดับที่ 143)
• แหล่งน้ำ (%): 0.7
ประชากร
• พ.ศ. 2560 ประมาณ: 11,439,646 (อันดับที่ 85)
• ความหนาแน่น: 382 ต่อตารางกิโลเมตร (989.4 ต่อตารางไมล์) (อันดับที่ 32)
จีดีพี (อำนาจซื้อ) : 2021 (ประมาณ)
• รวม: 34.189 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 144)
• ต่อหัว: 2,962 ดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 174)
จีดีพี (ราคาตลาด) : 2021 (ประมาณ)
• รวม: 22.431 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 139)
• ต่อหัว: 1,943 ดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 172)
จีนี (2012): 41.1 ปานกลาง
เอชดีไอ (2019):  0.510 ต่ำ · อันดับที่ 170
สกุลเงิน: กูร์ด (G) (HTG)
เขตเวลา: UTC−5 (เขตเวลาตะวันออก)
• ฤดูร้อน (เวลาออมแสง): UTC−4 (เขตเวลาตะวันออก)
ขับรถด้าน: ขวา
รหัสโทรศัพท์: +509
โดเมนบนสุด: .ht
เฮติ (อังกฤษ: Haiti; ครีโอลเฮติ: Ayiti; ฝรั่งเศส: Haïti) หรือชื่อทางการคือ สาธารณรัฐเฮติ (อังกฤษ: Republic of Haiti; ฝรั่งเศส: République d'Haïti; ครีโอลเฮติ: Repiblik d Ayiti) เป็นประเทศหนึ่งในกลุ่มประเทศแคริบเบียน ซึ่งอยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ ตั้งอยู่บนเกาะฮิสปันโยลาในทะเลแคริบเบียน โดยมีเกาะเล็ก ๆ ใกล้เคียงด้วย คือ ลากอนาฟว์, ลาตอร์ตูว์, เลแกมิต, อีลาวัช, ลากร็องด์แก และนาวัส (ซึ่งมีข้อพิพาทกับสหรัฐอเมริกา) โดยประเทศเฮติมีพรมแดนทางทิศตะวันออกติดกับสาธารณรัฐโดมินิกัน มีพื้นที่ 27,750 ตารางกิโลเมตร (10,714 ตารางไมล์) มีเมืองหลวงคือปอร์โตแปรงซ์
อดีตอาณานิคมของฝรั่งเศสแห่งนี้ประกาศเอกราชใน พ.ศ. 2347 ใช้ชื่อประเทศว่าเฮติ ซึ่งมาจากชื่อเกาะในคำอาราวักเก่าว่า อายีตี (Ayiti) โดยถือว่าเป็นประเทศเอกราชแห่งที่ 2 ในทวีปอเมริกา (รองจากสหรัฐอเมริกา) และเป็นสาธารณรัฐเอกราชของคนผิวดำแห่งแรกของโลกอีกด้วย แต่ทั้ง ๆ ที่เก่าแก่และมีอายุยาวนาน เฮติกลับเป็นชาติที่ยากจนที่สุดในซีกโลกตะวันตก[ต้องการอ้างอิง]
ประวัติศาสตร์

ในอดีตเฮติเคยเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศสนับตั้งแต่ปี 1625 ซึ่งในขณะนั้นเฮติมีชื่อเรียกว่า แซงโดแมง (Saint Domingue)
โดยประชากรส่วนใหญ่ของเฮติในช่วงเวลานั้น ก็คือบรรดาทาสผิวสีที่ฝรั่งเศสนำมาจากแอฟริกา เพื่อนำมาใช้แรงงานทาสในเฮติ ซึ่งทาสเหล่านี้ต่างก็ถูกเจ้าอาณานิคมฝรั่งเศสและคนผิวขาวกดขี่ทรมานอย่างแสนสาหัส
จนกระทั่งในปี 1791 ความอ่อนแอของฝรั่งเศสที่เกิดขึ้นจากการปฏิวัติภายใน ทำให้เหล่าทาสผิวสีในเฮติได้ก่อการปฏิวัติเพื่อปลดแอกตนเองจากฝรั่งเศส
โดยการปฏิวัติครั้งนี้ มีผู้นำคนสำคัญก็คือ ตูแซงต์ ลูแวร์ตู (Toussaint I'Overture) ซึ่งเขาก็เคยเป็นทาสผิวสีมาก่อน
กองกำลังทาสของลูแวร์ตูได้ก่อการปฏิวัติด้วยความรุนแรง ชาวฝรั่งเศสรวมไปถึงคนผิวขาวในเฮติถูกสังหารด้วยความโหดเหี้ยม จนเกิดเป็นเหตุสังหารหมู่ชาวฝรั่งเศส (French Massacre) ที่ทำให้มีคนตายหลายหมื่นคน
ในปี 1802 ลูแวร์ตูพลาดท่าถูกทหารฝรั่งเศสจับกุมตัวไว้ได้ ก่อนที่เขาจะเสียชีวิตในที่จองจำที่ฝรั่งเศสในปีถัดมา ด้วยเหตุนี้ กองกำลังทาสของเฮติจึงตกอยู่ภายใต้แม่ทัพคนสนิทของลูแวร์ตูซึ่งก็คือ ฌ็อง-ฌัก เดซาลีน (Jean-Jacques Dessalines)
ท้ายที่สุดในปี 1804 การปฏิวัติก็จบลงด้วยชัยชนะของกองกำลังทาสเฮติ เดซาลีนได้ประกาศเอกราชให้กับเฮติ ก่อนที่เขาจะสถาปนาตนเองเป็นจักรพรรดิ จักรวรรดิเฮติ (Empire of Haiti) จึงถูกก่อตั้งขึ้นมา
แต่จักรวรรดิเฮติของเดซาลีนก็ดำรงอยู่ได้เพียงไม่กี่ปี เพราะในปี 1806 เดซาลีนได้ถูกลอบสังหารจนเสียชีวิต
หลังการล่มสลายของจักรวรรดิเฮติ ดินแดนของเฮติก็ได้ถูกแบ่งแยกออกเป็น 2 ส่วน คือรัฐเฮติ (State of Haiti) ที่ตั้งอยู่ทางเหนือ กับสาธารณรัฐเฮติ (Republic of Haiti) ที่ตั้งอยู่ทางใต้
ในปี 1811 รัฐเฮติที่อยู่ทางเหนือได้สถาปนาเป็นราชอาณาจักรเฮติ (Kingdom of Haiti) ภายใต้การนำของพระเจ้าอองรีที่ 1 (Henri I of Haiti) ซึ่งพระเจ้าอองรีที่ 1 ก็คืออดีตประธานาธิบดีของรัฐเฮตินั่นเอง
เมื่อพระเจ้าอองรีที่ 1 สวรรคตในปี 1820 ราชอาณาจักรเฮติก็ได้ล่มสลายตามไปด้วย สาธารณรัฐเฮติจึงได้ผนวกรวมดินแดนของราชอาณาจักรเฮติ ทำให้เฮติรวมกันเป็นหนึ่งเดียว
ทว่าในปี 1849 โฟสแต็ง ซูลุก (Faustin Soulouque) ประธานาธิบดีของสาธารณรัฐเฮติได้สถาปนาตนเองเป็นจักรพรรดิ ทำให้มีการก่อตั้งจักรวรรดิเฮติที่ 2 (Second Empire of Haiti)
ก่อนที่ในปี 1859 จักรวรรดิเฮติที่ 2 จะล่มสลายลง และเฮติก็ได้ปกครองโดยระบอบสาธารณรัฐมาจนถึงปัจจุบัน (ปัจจุบันคือสาธารณรัฐเฮติที่ 3)
วันอังคารที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2553 เวลาท้องถิ่น 16:53:09 (หรือตรงกับเช้าวันพุธที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2553 เวลา 04.53 นาฬิกา ตามเวลาประเทศไทย) เกิดแผ่นดินไหวในเฮติที่มีขนาด 7.0 โดยศูนย์กลางแผ่นดินไหวห่างจากกรุงปอร์โตแปรงซ์ เมืองหลวงของประเทศไปราว 25 กิโลเมตร (หรือ 16 ไมล์) ซึ่งนับเป็นเหตุแผ่นดินไหวที่รุนแรงที่สุดในรอบ 200 ปี ซึ่งมีผู้คนล้มตายมากกว่า 316,000 คน และไร้ที่อยู่ไม่น้อยกว่า 1,300,000 คน  ทำให้ประเทศเฮติตกอยู่ในสถานการณ์ที่ย่ำแย่ที่สุดในรอบ 200 ปี
การเมือง

รูปแบบการปกครอง ประชาธิปไตย สาธารณรัฐ
ประมุขของประเทศ ประธานาธิบดี มีวาระการดำรงตำแหน่ง 5 ปี
ปัจจุบัน นาย Rene Preval เข้ารับตำแหน่งวันที่ 14 พ.ค. 2549
รัฐธรรมนูญปัจจุบัน มีนาคม พ.ศ. 2544 แต่มีการปฏิวัติและยกเลิกการใช้รัฐธรรมนูญหลายครั้ง จนกระทั่งกลับมาใช้รัฐธรรมนูญฉบับนี้อีกครั้งเมื่อพฤษภาคม พ.ศ. 2549
สภานิติบัญญัติ มีระบบสองสภา ประกอบด้วยวุฒิสมาชิก 27 คน และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 83 คน มีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปี
ฝ่ายบริหาร นายกรัฐมนตรีเป็นประมุขของรัฐบาล (ปัจจุบัน Jacques-Edovard Alexis เข้ารับตำแหน่งวันที่ 30 พ.ค. 2549) คณะรัฐมนตรีเลือกโดยนายกรัฐมนตรีจากการหารือกับประธานาธิบดี
ฝ่ายตุลาการ ตั้งอยู่บนระบบกฎหมายโรมัน มีคณะลูกขุน
การเมือง > การแบ่งเขตการปกครอง

ประเทศเฮติแบ่งออกเป็น 10 จังหวัด (departments)  ได้แก่
จังหวัดอาร์ตีบอนิต (Artibonite)
จังหวัดซ็องทร์ (Centre)
จังหวัดกร็องด็องส์ (Grand'Anse)
จังหวัดนิป (Nippes)
จังหวัดนอร์ (Nord)
จังหวัดนอแร็สต์ (Nord-Est)
จังหวัดนอรูแอ็สต์ (Nord-Ouest)
จังหวัดแว็สต์ (Ouest)
จังหวัดซูด (Sud)
จังหวัดซูว์แด็สต์ (Sud-Est)
เศรษฐกิจ

ภาพรวม ระบบเศรษฐกิจพึ่งพิงอยู่กับเกษตรกรรม โดยสองในสามของประชากรยังชีพโดยการเกษตร
ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ 8.9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
อัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ร้อยละ 2.3
GDP (พ.ศ. 2546) 2.9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
GDP per capita (พ.ศ. 2546) 400 ดอลลาร์สหรัฐ
โครงสร้างผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ 
เกษตร ร้อยละ 28 
อุตสาหกรรม ร้อยละ 20
บริการ ร้อยละ 52
อัตราเงินเฟ้อ ร้อยละ 13
อัตราการว่างงาน 2 ใน 3
สินค้าส่งออกที่สำคัญ อุตสาหกรรมขนาดเล็ก มะม่วง น้ำมัน โกโก้
สินค้านำเข้าที่สำคัญ เครื่องจักร อาหารเครื่องดื่ม ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม เคมีภัณฑ์
ประเทศคู่ค้า เนเธอร์แลนด์ โดมินิกัน แคนาดา
ประชากร

10.85 ล้าน (พ.ศ. 2563)
ภาษา

ภาษาประจำชาติคือ ภาษาฝรั่งเศส
วันชาติ

วันที่ 1 มกราคม ของทุก ๆ ปีเป็นการที่ประชาชนเฮติระลึกถึงการเป็นเอกราชจากฝรั่งเศสเมื่อปี พ.ศ. 2347
ดูเพิ่ม

Arthur, Charles. Haiti in Focus: A Guide to the People, Politics, and Culture. Interlink Publishing Group (2002). ISBN 1-56656-359-3.
Dayan, Colin. Haiti, History, and the Gods. University of California Press (1998).
Ferrer, Ada. Freedom's Mirror: Cuba and Haiti in the Age of Revolution. New York: Cambridge University Press, 2014.
Geggus, David (1997). "THE Naming of Haiti". NWIG: New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids. 71 (1/2): 43–68. doi:10.1163/13822373-90002615. ISSN 1382-2373. JSTOR 41849817.
Girard, Philippe. Haiti: The Tumultuous History (New York: Palgrave, September 2010).
Hadden, Robert Lee and Steven G. Minson. 2010. The Geology of Haiti: An Annotated Bibliography of Haiti's Geology, Geography and Earth Science เก็บถาวร 2020-01-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. US Army Corps of Engineers, Army Geospatial Center. July 2010.
Heinl, Robert Debs & Nancy Gordon Heinl. Written in Blood: The Story of the Haitian People 1492–1995. University Press of America (2005). ISBN 0-7618-3177-0.
Kovats-Bernat, J. Christopher. Sleeping Rough in Port-au-Prince: An Ethnography of Street Children and Violence in Haiti. University Press of Florida (2008). ISBN 978-0-8130-3302-0.
Prichard, Hesketh. Where Black Rules White: A Journey Across and About Hayti. These are exact reproductions of a book published before 1923: (Nabu Press, ISBN 978-1-146-67652-6, 5 March 2010) ; (Wermod and Wermod Publishing Group, ISBN 978-0-9561835-8-3, 15 October 2012).
Robinson, Randall. An Unbroken Agony: Haiti, From Revolution to the Kidnapping of a President. Basic Civitas (2007). ISBN 0-465-07050-7.
Wilentz, Amy. The Rainy Season: Haiti Since Duvalier. Simon & Schuster (1990). ISBN 0-671-70628-4.
Marquis, John. Papa Doc: Portrait of a Haitian Tyrant (LMH Publishing, 2007)
แหล่งข้อมูลอื่น

ปรีดี หงษ์สต้น. (2562). ปฏิวัติเฮติ. กรุงเทพฯ: ยิปซี.
(ในภาษาฝรั่งเศสและครีโอลเฮติ) President[ลิงก์เสีย] of Haiti
(ในภาษาฝรั่งเศส) Prime Minister of Haiti เก็บถาวร 2015-04-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
(ในภาษาฝรั่งเศส) Haitian Parliament
(ในภาษาฝรั่งเศส) Secretary General of the Council of Ministers เก็บถาวร 2021-12-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
(in French) Ministry of Tourism[ลิงก์เสีย]
Visit Haiti Official Tourism Website
ประเทศเฮติ ที่เว็บไซต์ Curlie
Haiti at Encyclopædia Britannica.
Haiti. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
Haiti at UCB Libraries GovPubs.
A Country Study: Haiti from the US Library of Congress (December 1989).
Wikimedia Atlas of ประเทศเฮติ
Haiti profile from the BBC News.
Country Profile at New Internationalist.
Web Site about Safe and Sustainable Water Solutions for Haiti
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF  เวิลด์แคต 
ประจำชาติ:  ฝรั่งเศส  BnF data  เยอรมนี  อิสราเอล  สหรัฐ  ญี่ปุ่น  เช็กเกีย 
ภูมิศาสตร์:  มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่ 
ประชาชน:  รัฐสภาสหราชอาณาจักร 
อื่น ๆ:  สารานุกรมของยูเครนสมัยใหม่  พจนานุกรมประวัติศาสตร์ของสวิสเซอร์แลนด์  NARA  IdRef
วิลเลียม วอลเลซ

| วิลเลียม วอลเลซ |
| --- | --- |
เซอร์ วิลเลียม วอลเลซ
เกิด: พ.ศ. 1813 ประเทศสก็อตแลนด์
เสียชีวิต: 23 สิงหาคม พ.ศ. 1848 สมิทฟีลด์ ประเทศอังกฤษ
สัญชาติ: สก็อต
การศึกษา: เซอร์ (Sir)
อาชีพ: อัศวิน
เซอร์ วิลเลียม วอลเลซ (อังกฤษ: William Wallace; แกลิกสกอต: Uilleam Uallas [ˈɯʎam ˈuəl̪ˠəs̪]; Norman French: William le Waleys) (ประมาณ พ.ศ. 1813 - 23 สิงหาคม พ.ศ. 1848) เป็นอัศวินและผู้รักชาติชาวสก็อต ผู้นำการต่อต้านการครอบครองสกอตแลนด์โดยอังกฤษระหว่างสงครามอิสรภาพของสกอตแลนด์ เซอร์ วิลเลียม วอลเลซได้รับการยกย่องเป็นวีรบุรุษในประวัติศาสตร์ของสก็อตแลนด์
เซอร์ วิลเลียม วอลเลซ เป็นแรงดลใจในงานกวีนิพนธ์ชื่อ "The Acts and Deeds of Sir William Wallace, Knight of Elderslie" โดยนักดนตรีเร่รอนในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ชื่อ "แฮรี่ผู้ตาบอด" (Blind Harry) ซึ่งภาพยนตร์ฮอลลีวูดเรื่อง Braveheart พ.ศ. 2538 นำมาทำบทภาพยนตร์