stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
การสืบเชื้อสายร่วมกัน
หลักฐานการสืบเชื้อสายร่วมกัน > ต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์

หลักฐานสำคัญอีกอย่างก็คือมันเป็นไปได้ที่จะสร้างต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์ (phylogenetic trees) หรือ "พงศาวลี" ของสปีชีส์อย่างละเอียดลออ
ที่แสดงหมวดหมู่และบรรพบุรุษร่วมกันของสปีชีส์ที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมด
เช่น งานศึกษาปี 2553 วิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรมที่มีอยู่โดยใช้สถิติ
แล้วสร้างต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์ ซึ่งแสดง "หลักฐานเชิงปริมาณที่เข้มแข็ง โดยการทดสอบแบบรูปนัย สำหรับความเป็นเอกภาพของชีวิต"
อย่างไรก็ดี มีนักวิชาการที่ไม่เห็นด้วยกับข้ออ้างว่าเป็น "การทดสอบแบบรูปนัย"
เพราะไม่พิจารณาวิวัฒนาการเบนเข้า แม้เจ้าของงานจะได้ตอบโต้ข้อคัดค้านการใช้คำนี้
ทั่วไปแล้ว ต้นไม้เยี่ยงนี้จะสร้างโดยใช้การเปรียบเทียบทางสัณฐานวิทยา เช่น รูปร่างที่ปรากฏ สภาพของเอ็มบริโอ เป็นต้น
แต่เร็ว ๆ นี้ ก็ยังสามารถสร้างต้นไม้ด้วยข้อมูลโมเลกุล คือเทียบความคล้ายความต่างของลำดับยีนและลำดับโปรตีน
วิธีการเหล่านี้ทั้งหมดแสดงผลที่คล้ายกันถึงแม้ความแตกต่างของยีนจะไม่มีผลต่อสัณฐานรูปร่างภายนอก
ความเข้ากันได้ของต้นไม้ที่สร้างโดยข้อมูลต่าง ๆ จึงเป็นหลักฐานที่เข้มแข็งของการสืบทอดเชื้อสายร่วมกันที่เป็นมูล
สี่งที่แสดงการสืบเชื้อสายร่วมกัน > การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น

ข้อมูลเพิ่มเติม: การคัดเลือกพันธุ์
การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น (Artificial selection) แสดงความหลายหลากที่สามารถมีในสิ่งมีชีวิตที่มีบรรพบุรุษร่วมกันเร็ว ๆ นี้
ในกระบวนการนี้ มนุษย์เป็นผู้คัดเลือกการสืบทอดพันธุ์ของสปีชีส์ในแต่ละรุ่น ๆ โดยให้สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะที่ต้องการสืบพันธุ์ต่อไป
โดยลักษณะที่ต้องการจะเด่นขึ้นเรื่อย ๆ ในรุ่นต่อ ๆ มา
เป็นกรรมวิธีที่ใช้อย่างได้ผลมานานก่อนที่วิทยาศาสตร์จะค้นพบมูลฐานทางพันธุกรรม
สี่งที่แสดงการสืบเชื้อสายร่วมกัน > การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น > การคัดเลือกพันธุ์สุนัข

ความหลากหลายของสุนัขเลี้ยง เป็นตัวอย่างแสดงอำนาจของการคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น
คือ สุนัขหมดทุกพันธ์มีบรรพบุรุษเดียวกัน คือสืบทอดเชื้อสายมาจากหมาป่า
มนุษย์คัดเลือกพันธุ์ของมันเพื่อให้ได้ลักษณะโดยเฉพาะบางอย่าง เช่น สี หรือตัวยาว ตัวใหญ่
ซึ่งสร้างสุนัขพันธุ์ต่าง ๆ รวมทั้งชีวาวา เกรตเดน แบสซิตฮาวนด์ ปั๊ก และพูเดิล
เทียบกับหมาป่าที่ไม่ได้คัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น ซึ่งค่อนข้างจะเหมือน ๆ กัน
สี่งที่แสดงการสืบเชื้อสายร่วมกัน > การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น > กะหล่ำป่า

เกษตรกรในยุคต้น ๆ ได้เพาะพันธุ์ผักหลายชนิดจากพืชวงศ์ผักกาด (Brassicaceae) สปีชีส์ Brassica oleracea (กะหล่ำป่า) โดยคัดเลือกลักษณะโดยเฉพาะ ๆ 
ผักสามัญเช่น กะหล่ำปลี กะหล่ำดอกอิตาลี (บรอกโคลี) คะน้า กะหล่ำดอก (cauliflower) กะหล่ำปม (kohlrabi) และกะหล่ำดาว (Brussels sprout) ล้วนแต่เป็นลูกหลานของกะหล่ำป่า
กะหล่ำดาวสร้างขึ้นโดยคัดเลือกตา/หน่อที่ใหญ่
บรอกโคลีโดยคัดก้านดอกที่ใหญ่
กะหล่ำปลีโดยคัดก้านใบสั้น ๆ
และคะน้าโดยคัดใบใหญ่
สี่งที่แสดงการสืบเชื้อสายร่วมกัน > การคัดเลือกโดยธรรมชาติ

บทความหลัก: การคัดเลือกโดยธรรมชาติ
การคัดเลือกโดยธรรมชาติเป็นกระบวนการวิวัฒนาการ ที่ลักษณะสืบสายพันธุ์ซึ่งเพิ่มความเหมาะสมของสิ่งมีชีวิตจะสามัญมากขึ้น
และที่ลักษณะซึ่งลดความเหมาะสมจะสามัญน้อยลง
สี่งที่แสดงการสืบเชื้อสายร่วมกัน > การคัดเลือกโดยธรรมชาติ > นกกระจาบปีกอ่อนของดาร์วิน

เมื่อเขาศึกษาอยู่ที่หมู่เกาะกาลาปาโกส ชาลส์ ดาร์วินได้สังเกตเห็นนกกระจาบปีกอ่อน 13 พันธุ์ที่เป็นญาติใกล้ชิดกัน แต่ต่างกันมากที่จะงอยปาก
จะงอยปากของแต่ละสปีชีส์จะเหมาะกับอาหารที่มีในสิ่งแวดล้อมของนกนั้น ๆ ซึ่งแสดงว่า รูปร่างจะงอยปากได้วิวัฒนาการผ่านการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
จะงอยปากใหญ่จะพบในเกาะที่แหล่งอาหารหลักของนกก็คือผลไม้เปลือกแข็ง
และดังนั้น จึงช่วยให้นกเปิดเปลือกแล้วกินเนื้อข้างใน
ปากเรียวยาวจะพบกับนกที่แมลงเป็นแหล่งอาหารที่ดีที่สุดในเกาะที่ตนอยู่
ซึ่งช่วยให้นกดึงแมลงออกจากซอกเล็ก ๆ ที่มันซ่อนอยู่
นกก็พบด้วยในแผ่นดินใหญ่ โดยเชื่อว่านกได้อพยพไปยังหมู่เกาะแล้วเริ่มปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
พระเจ้าเทววรมัน

| พระเจ้าเทววรมัน> กษัตริย์รัชกาลที่ 7 แห่งราชวงศ์เมารยะ |
| --- | --- |
ครองราชย์: ป. 202 –  195 BCE
ก่อนหน้า: พระเจ้าสาลิสุกะ
ถัดไป: พระเจ้าศตธันวัน

ราชวงศ์: ราชวงศ์เมารยะ
ศาสนา: ศาสนาพุทธ[ต้องการอ้างอิง]
พระเจ้าเทววรมัน หรือ พระเจ้าเทวะธรรมัน (อักษรโรมัน: Devavarman, Devadharman) เป็นกษัตริย์รัชกาลที่ 7 แห่ง ราชวงศ์เมารยะ พระองค์ทรงขึ้นครองราชย์ในช่วง 202–195 ปีก่อนคริสตกาล พระองค์เป็นรัชทายาทของ พระเจ้าสาลิสุกะ เมารยะ และครองราชย์เป็นเวลาสั้น ๆ เพียงเจ็ดปีเท่านั้น พระองค์ไม่ได้มีพระอุปนิสัยอธรรม ชั่วร้าย อ่อนแอเหมือนพระบิดาของพระองค์เลยแม้แต่น้อย เพียงแต่พระองค์อาจจะอ่อนแออยู่บ้างเช่นเดียวกับจักรพรรดิแห่งเมารยะทุกพระองค์ที่ครองราชย์ต่อจากพระเจ้าอโศกมหาราช ตามในบันทึก ปุรณะ ระบุว่า เมื่อพระองค์สวรรคต พระเจ้าศตธันวัน พระราชโอรสทรงขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์พระองค์ต่อไป
จังหวัดบันเติน

| จังหวัดบันเติน Provinsi Banten (อินโดนีเซีย) |
| --- | --- |
จังหวัด
   ธง ตรา
คำขวัญ: Iman Taqwa (Faith and Piety)
ที่ตั้งจังหวัดบันเตินในประเทศอินโดนีเซีย
พิกัด: 6°30′S 106°15′E﻿ / ﻿6.500°S 106.250°E﻿ / -6.500; 106.250
ประเทศ:  อินโดนีเซีย
เมืองหลัก: เซรัง
การปกครอง
 • ผู้ว่าการ: วาฮีดิน ฮาลิม
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 9,163 ตร.กม. (3,538 ตร.ไมล์)
ประชากร (2010)
 • ทั้งหมด: 10,644,030 คน
 • ความหนาแน่น: 1,200 คน/ตร.กม. (3,000 คน/ตร.ไมล์)
Demographics
 • ชาติพันธุ์: ชาวบันเติน (47%), ชาวซุนดา (23%), ชาวชวา (12%), ชาวเบอตาวี (10%), ชาวอินโดนีเซียเชื้อสายจีน (1%) 
 • ศาสนา: อิสลาม (96.6%), โปรเตสแตนต์ (1.2%), โรมันคาทอลิก (1%), พุทธ (0.7%), ฮินดู (0.4%)[ต้องการอ้างอิง]
 • ภาษา: ภาษาซุนดา, ภาษาชวา, ภาษาอินโดนีเซีย, ภาษาเบอตาวี
เขตเวลา: WIB (UTC+7)
เว็บไซต์: bantenprov.go.id
บันเติน (อินโดนีเซีย: Banten) เป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศอินโดนีเซีย ตั้งอยู่ที่อ่าวบันเตินทางตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะชวา มีพื้นที่ 9,160.7 ตารางกิโลเมตร มีประชากร 9,083,114 คน (พ.ศ. 2548) จังหวัดบันเตินก่อตั้งขึ้นเมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2543 โดยแยกออกจากจังหวัดชวาตะวันตก มีเมืองหลักคือเซรัง
ประวัติศาสตร์

บันเติน หรือบันตัมเป็นเมืองเก่าแก่ของอินโดนีเซีย เคยเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรบันเตินที่มีอำนาจในระหว่าง พ.ศ. 2067–2294 อาณาจักรบันเตินเป็นหนึ่งในบรรดารัฐมุสลิมที่ก่อตั้งขึ้นตามแนวชายฝั่งของเกาะชวา มีความรุ่งเรืองและเป็นเอกราชระหว่างพุทธศตวรรษที่ 21–23 โดยรุ่งเรืองที่สุดในสมัยของสุลต่านอากุง อับดุลฟาตะฮ์ผู้ครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2194–2225 สุลต่านแห่งบันเตินนั้นได้ขยายอำนาจไปสู่ชวาตะวันตก จาการ์ตา และชายฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ของกาลีมันตัน เมื่อขยายอำนาจไปถึงที่ใดก็บังคับให้ดินแดนนั้นยอมรับศาสนาอิสลาม ในสมัยเดียวกันนั้น มีอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ในเกาะชวาอีกแห่งหนึ่งคืออาณาจักรมาตารัมซึ่งต่างฝ่ายต่างคานอำนาจกันอยู่ได้
เมื่อชาวตะวันตกเข้ามาในบันเติน ในช่วงแรกสุลต่านแห่งบันเตินสามารถรักษาผลประโยชน์ของบันเตินไว้ได้ จนกระทั่งเนเธอร์แลนด์เข้ามาและพยายามบีบบังคับการค้าของชนพื้นเมืองอย่างหนัก จนเกิดการกระทบกระทั่งกับบันเตินใน พ.ศ. 2161 และเข้ายึดเมืองจาการ์ตาหรือเมืองปัตตาเวียไว้ได้ และใช้เป็นสถานีการค้า ความขัดแย้งระหว่างบันเตินกับเนเธอร์แลนด์จึงรุนแรงยิ่งขึ้น เนเธอร์แลนด์ยังบังคับให้พ่อค้าชาวอังกฤษและฝรั่งเศสออกไปจากปัตตาเวียด้วย
ต่อมาเกิดกรณีพิพาทแย่งชิงราชสมบัติในบันเตินระหว่างสุลต่านอากุง อับดุลฟาตะห์กับโอรสองค์ใหญ่คือเจ้าชายหะยีอับดุลกาฮาร์ เนเธอร์แลนด์เข้ามาแทรกแซงและสนับสนุนให้เจ้าชายหะยีอับดุลกาฮาร์ได้ขึ้นครองราชย์และต้องลงนามเป็นไมตรีกับเนเธอร์แลนด์ ทำให้ชาวบันเตินไม่พอใจและสนับสนุนสุลต่านพระองค์เดิมให้กลับมาครองราชย์อีก จึงเกิดสงครามกลางเมืองขึ้นใน พ.ศ. 2196 อับดุลกาฮาร์เป็นฝ่ายชนะและคุมขังพระบิดาไว้ในคุกจนสิ้นพระชนม์
อับดุลกาฮาร์ได้ตอบแทนเนเธอร์แลนด์ที่สนับสนุนพระองค์โดยยกเลิกสิทธิของบันเตินเหนือรัฐเชรีบอนในชวาตะวันออก และยอมรับอำนาจของเนเธอร์แลนด์ ต่อมาใน พ.ศ. 2291 เกิดสงครามชิงราชสมบัติอีกครั้งระหว่างฝ่ายที่เนเธอร์แลนด์หนุนหลังกับฝ่ายที่ต่อต้านเนเธอร์แลนด์ เหตุการณ์วุ่นวายสงบลงใน พ.ศ. 2296 โดยปะแงรัน กุสตีที่เนเธอร์แลนด์เช่นกันได้ขึ้นครองราชย์ และได้ลงนามในสนธิสัญญายอมเป็นประเทศราชของเนเธอร์แลนด์ เมื่อเนเธอร์แลนด์ประสบปัญหา บริษัทดัตช์อีสต์อินดีสต์ล้มละลายใน พ.ศ. 2322 และต้องขูดรีดภาษีจากชนพื้นเมืองมากขึ้น  ชาวบันเตินจึงลุกฮือขึ้นต่อต้านเนเธอร์แลนด์ นอกจากนั้น อังกฤษยังได้ยกพลขึ้นบกที่เซอมารังและปิดล้อมปัตตาเวียไว้ ในที่สุด เนเธอร์แลนด์จึงเสียบันเตินให้อังกฤษเมื่อ 17 กันยายน พ.ศ. 2354
ในสมัยของอังกฤษ เกิดสงครามชิงราชสมบัติในบันเตินอีกครั้ง ระหว่าง พ.ศ. 2354–2358 อังกฤษจึงแก้ปัญหาโดยการลดสิทธิและอำนาจสูงสุดของสุลต่านลง อังกฤษคืนบันเตินให้เนเธอร์แลนด์ใน พ.ศ. 2359 หลังจากนั้น เนเธอร์แลนด์ได้นำระบบเพาะปลูกมาใช้ ทำให้ชาวบันเตินต้องทำงานหนัก จึงเกิดกบฏบันเตินใน พ.ศ. 2431 ต่อมา บันเตินได้กลายเป็นศูนย์กลางที่สำคัญของพรรคคอมมิวนิสต์อินโดนีเซียที่ก่อกบฏใน พ.ศ. 2469 และหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ชาวบันเตินได้เข้าร่วมในขบวนการกู้ชาติเพื่อขับไล่เนเธอร์แลนด์ออกไปจากอินโดนีเซีย
หน่วยการบริหาร

พื้นที่จังหวัดบันเตินแบ่งออกเป็น 4 อำเภอหรือกาบูปาเต็น 4 นครหรือโกตา และ 155 ตำบลหรือเกอจามาตัน
อำเภอเซรัง (Kabupaten Serang)
อำเภอตาเงอรัง (Kabupaten Tangerang)
อำเภอปันเด-กลัง (Kabupaten Pandeglang)
อำเภอเลอบัก (Kabupaten Lebak)
เซรัง (Serang; เมืองหลัก)
จีเลอกน (Cilegon)
ตาเงอรัง (Tangerang)
ตาเงอรังใต้ (Tangerang Selatan)
ภาษา

ภาษาที่ใช้กันมากที่สุดคือ ภาษาซุนดา ชนพื้นเมืองที่อาศัยในจังหวัดบันเตินจะพูดภาษาถิ่นซุนดา ซึ่งเปลี่ยนแปลงมากจากภาษาซุนดาโบราณ ภาษาถิ่นนี้จัดเป็นภาษาไม่เป็นทางการ หรือชั้นหยาบในภาษาซุนดาสมัยใหม่ ซึ่งมีหลายชั้นเช่นเดียวกับภาษาชวา
อย่างไรก็ตาม ในเมืองเซรัง และจีเลอกน กลุ่มชาติพันธุ์ชวาได้ใช้ภาษาชวาถิ่นบันเตินด้วย และในทางตอนเหนือของตาเงอรัง ยังมีการใช้ภาษาอินโดนีเซียถิ่นเบอตาวี ในหมู่ผู้อพยพชาวเบอตาวี และใช้ภาษาอินโดนีเซียพูดกันอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในหมู่กลุ่มชาติพันธุ์ผู้อพยพอื่น ๆ จากส่วนอื่น ๆ ของอินโดนีเซีย โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากใจกลางเมือง
แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม

สุพรรณี กาญจนัษฐิติ. (2539). บันเติน. ใน สารานุกรมประวัติศาสตร์สากลสมัยใหม่: เอเชีย เล่ม 1 อักษร A-B ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. น. 380-383. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
Dinar Boontharm. (2003). The Sultanate of Banten AD 1750-1808: A Social and Cultural History (Ph.D. thesis). Hull: University of Hull.
แหล่งข้อมูลอื่น

Official website เก็บถาวร 2006-08-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (อินโดนีเซีย)
| ด ค กจังหวัดในประเทศอินโดนีเซีย |
| --- | --- | --- |
 เมืองหลวง จาการ์ตา (ปัจจุบัน) นูซันตารา (กำลังก่อสร้าง) 
| สุมาตรา |  เกอปูเลาวันบังกาเบอลีตุง  เกอปูเลาวันรีเยา  จัมบี  เบิงกูลู  รีเยา  ลัมปุง  สุมาตราตะวันตก  สุมาตราใต้  สุมาตราเหนือ  อาเจะฮ์  |  |
| ชวา |  จาการ์ตา  ชวากลาง  ชวาตะวันตก  ชวาตะวันออก  บันเติน  ยกยาการ์ตา  |  |
| กาลีมันตัน |  กาลีมันตันกลาง  กาลีมันตันตะวันตก  กาลีมันตันตะวันออก  กาลีมันตันใต้  กาลีมันตันเหนือ  |  |
| ซุนดาน้อย |  นูซาเติงการาตะวันตก  นูซาเติงการาตะวันออก  บาหลี  |  |
| ซูลาเวซี |  โก-รนตาโล  ซูลาเวซีกลาง  ซูลาเวซีตะวันตก  ซูลาเวซีตะวันออกเฉียงใต้  ซูลาเวซีใต้  ซูลาเวซีเหนือ  |  |
| มาลูกู |  มาลูกู  มาลูกูเหนือ  |  |
| นิวกินีตะวันตก |  ปาปัว  ปาปัวกลาง  ปาปัวตะวันตก  ปาปัวตะวันตกเฉียงใต้  ปาปัวใต้  ปาปัวที่สูง  |  |
| อดีตจังหวัด |  สุมาตรากลาง  ติมอร์ตะวันออก  |  |
เมืองบันเตินเมื่อ พ.ศ. 2267
สมัยไพลโอซีน

สมัยไพลโอซีน (อังกฤษ: Pliocene epoch หรือ Pleiocene epoch) เป็นสมัยในธรณีกาล กินเวลาตั้งแต่ 5.333 ถึง 2.58 ล้านปีก่อน เป็นสมัยลำดับที่สองและใหม่สุดของยุคนีโอจีนในมหายุคซีโนโซอิก สมัยนี้อยู่ถัดจากสมัยไมโอซีนและอยู่ก่อนหน้าสมัยไพลสโตซีน ก่อนการแก้ไขธรณีกาลในปี พ.ศ. 2552 ซึ่งจัดให้ยุคการเปลี่ยนสภาพโดยธารน้ำแข็งสี่ครั้งล่าสุดอยู่ภายในสมัยไพลสโตซีนทั้งหมด โดยสมัยไพลโอซีนนั้นหมายรวมไปถึงช่วงอายุเจลาเซียน ซึ่งกินเวลาตั้งแต่ 2.588 ถึง 1.806 ล้านปีก่อนด้วย แต่ปัจจุบันถูกจัดให้อยู่กับสมัยไพลสโตซีน
เช่นเดียวกับช่วงเวลาทางธรณีวิทยาอื่น ชั้นหินทางธรณีวิทยาที่เป็นจุดเริ่มต้นและสิ้นสุดนั้นถูกระบุไว้อย่างชัดเจน แต่จุดเริ่มต้นและสิ้นสุดที่แน่นอนของสมัยนั้นยังคงไม่แน่นอนเล็กน้อย ขอบเขตที่เป็นตัวกำหนดสมัยไพลโอซีนไม่ได้กำหนดไว้บนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั่วโลก แต่อยู่ที่ขอบเขตระดับภูมิภาคระหว่างสมัยไมโอซีนที่อบอุ่นกว่า และสมัยไพลโอซีนที่ค่อนข้างเย็นกว่า ขณะที่ขอบเขตด้านบนนั้นกำหนดไว้ที่จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนสภาพโดยธารน้ำแข็งสมัยไพลสโตซีน
นิรุกติศาสตร์

ชาลส์ ไลเอลล์ (ในภายหลังเป็นเซอร์ ชาลส์) ตั้งชื่อไพลโอซีนไว้ในหนังสือ Principles of Geology (เล่ม 3 ฉบับปี ค.ศ. 1833)
คำว่า ไพลโอซีน มาจากคำในภาษากรีกว่า πλεῖον (pleion หรือ พลิออน แปลว่า "มาก") และ καινός (kainos หรือ เคนอส ที่แปลว่า "ใหม่" หรือ "ปัจจุบัน") มีความหมายอย่างคร่าว ๆ ว่า "สมัยที่ตามมาจากสมัยปัจจุบัน" อันหมายถึงสมัยของสัตว์ทะเลมอลลัสกาสมัยใหม่
การแบ่งย่อย

ในธรณีกาลทางการของคณะกรรมมาธิการการลำดับชั้นหินสากล (ICS) สมัยไพลโอซีนถูกแบ่งย่อยออกเป็นสองหินช่วงอายุ ไล่จากใหม่สุดไปจนถึงเก่าสุดได้ ดังนี้
ช่วงอายุปีอาเซนเซียน (3.600–2.58 ล้านปีก่อน)
ช่วงอายุซานเคลียน (5.333–3.600 ล้านปีก่อน)
บางครั้งช่วงอายุปีอาเซนเซียนถูกเรียกว่าช่วงอายุไพลโอซีนตอนปลาย (อังกฤษ: Late Pliocene) และช่วงอายุซานเคลียนถูกเรียกว่าช่วงอายุไพลโอซีนตอนต้น (อังกฤษ: Early Pliocene)
ในระบบของ
ช่วงอายุสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบกอเมริกาเหนือ (อังกฤษ: North American Land Mammal Ages; NALMA) ประกอบด้วย เฮมฟิลเลียน (9–4.75 ล้านปีก่อน)  และ แบลงกา (4.75–1.6 ล้านปีก่อน) โดยแบลงกานั้นยาวจนเข้าสู่สมัยไพลสโตซีน
ช่วงอายุสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบกอเมริกาใต้ (อังกฤษ: South American Land Mammal Ages; SALMA) ประกอบด้วย มอนเตเฮอร์โมซาน (6.8–4.0 ล้านปีก่อน), ชาปาดมาลาลัน (4.0–3.0 ล้านปีก่อน) และ ยูเคียน (3.0–1.2 ล้านปีก่อน)
ในพื้นที่มหาสมุทรพาราเททิส (ทวีปยุโรปกลางและบางส่วนของทวีปเอเชียตะวันตก) สมัยไพลโอซีน ประกอบด้วย หินช่วงอายุดาเชียน (เทียบเท่าได้คร่าว ๆ กับช่วงอายุซานเคลียน) และ หินช่วงอายุโรมาเนียน (เทียบเท่าได้คร่าว ๆ กับช่วงอายุปีอาเซนเซียนรวมกับช่วงอายุเจลาเซียน) ตามการลำดับชั้นหินปกตินั้นมีการแบ่งส่วนระดับภูมิภาคและท้องถิ่นใช้กันอยู่มากมาย
ในบริเตนใหญ่ สมัยไพลโอซีนแบ่งออกเป็นหินช่วงอายุต่อไปนี้ (จากเก่าไปใหม่) เกดเกรเวียน, วอลโทเนียน, พรีลูดาเมียน, ลูดาเมียน, เทอร์เนียน, บราเมอร์โทเนียน หรือ แอนเทียน, พรีปาสโทเนียน หรือ บาเวนเชียน, ปาสโทเนียน และ บีสโทเนียน ในประเทศเนเธอร์แลนด์ สมัยไพลโอซีนแบ่งออกเป็นหินช่วงอายุเหล่านี้ (จากเก่าไปใหม่) ได้แก่ บรุนส์ซูเมียน เซ (Brunssumian C), รือเฟเรียน อา (Reuverian A), รือเฟเรียน เบ (Reuverian B), รือเฟเรียน เซ (Reuverian C), เพรทิกเลียน (Praetiglian), ทิกเลียน อา (Tiglian A), ทิกเลียน เบ (Tiglian B), ทิกเลียน เซ1-4เบ (Tiglian C1-4b), ทิกเลียน เซ4เซ (Tiglian C4c), ทิกเลียน เซ5 (Tiglian C5), ทิกเลียน เซ6 (Tiglian C6) และ เอบูโรเนียน (Eburonian) ขณะที่ความสัมพันธ์ที่แน่นอนระหว่างหินช่วงอายุท้องถิ่นเหล่านี้กับหินช่วงอายุของคณะกรรมมาธิการการลำดับชั้นหินสากล ยังคงเป็นเรื่องของรายละเอียดต่อไป
ภูมิอากาศ

อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกในช่วงกลางของสมัยไพลโอซีน (3.3–3 ล้านปีก่อน) สูงกว่าปัจจุบันประมาณ 2–3 °ซ ส่วนระดับคาร์บอนไดออกไซด์นั้นเท่ากับปัจจุบัน และระดับน้ำทะเลโลกสูงกว่าปัจจุบัน 25 เมตร พืดน้ำแข็งซีกโลกเหนือไม่ถาวรเกิดขึ้นก่อนจะเริ่มมีการเปลี่ยนสภาพโดยธารน้ำแข็งอย่างรุนแรงเหนือกรีนแลนด์ที่เกิดขึ้นในช่วงปลายยุคไพลโอซีนเมื่อประมาณ 3 ล้านปีก่อน
การก่อตัวของพืดน้ำแข็งอาร์กติกส่งสัญญาณโดยการเปลี่ยนแปลงอย่างกะทันหันในอัตราส่วนระหว่างไอโซโทปของออกซิเจนและแพน้ำแข็งในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือและมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือ การเปลี่ยนสภาพโดยธารน้ำแข็งในละติจูดกลางอาจดำเนินอยู่ในช่วงก่อนสิ้นสุดสมัย การเย็นลงของโลกที่เกิดขึ้นในสมัยไพลโอซีนนี้อาจกระตุ้นให้เกิดการหายไปของป่าไม้และการแพร่กระจายของทุ่งหญ้าและทุ้งหญ้าสะวันนา
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ สมัยไพลโอซีน
Mid-Pliocene Global Warming: NASA/GISS Climate Modeling เก็บถาวร 2005-06-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Palaeos Pliocene เก็บถาวร 2004-12-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
PBS Change: Deep Time: Pliocene
Possible Pliocene supernova
"Supernova dealt deaths on Earth? Stellar blasts may have killed ancient marine life" Science News Online เก็บถาวร 2006-02-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน retrieved February 2, 2002
UCMP Berkeley Pliocene Epoch Page
โครงร่างบางส่วนสำหรับการแบ่งย่อยของสมัยไพลโอซีน
การสร้างใหม่ของความผิดปกติของอุณหภูมิพื้นผิวทะเลรายปีในตอนกลางของสมัยไพลโอซีน
นอร์ทโรด

| --- | --- |

th
ที่ตั้ง: นิวตันฮีท แมนเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ
พิกัด: 53°30′13″N 2°11′56″W﻿ / ﻿53.50361°N 2.19889°W﻿ / 53.50361; -2.19889
เจ้าของ: มหาวิหารแมนเชสเตอร์
ความจุ: ~15,000
พื้นผิว: หญ้า
การใช้งาน
สโมสรฟุตบอลนิวตันฮีท (1878–1893)
นอร์ทโรด (อังกฤษ: North Road) เคยเป็นสนามฟุตบอลและคริกเกตในนิวตันฮีท แมนเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ เป็นสนามเหย้าสนามแรกของสโมสรฟุตบอลแมนเชสเตอร์ยูไนเต็ดเมื่อครั้งยังใช้ชื่อว่า สโมสรฟุตบอลนิวตันฮีทแลนคาเชียร์แอนด์ยอร์กเชียร์เรลเวย์ เป็นสนามเหย้าตั้งแต่เริ่มก่อตั้งจนกระทั่งปี ค.ศ. 1893 เมื่อสโมสรย้ายไปยังสนามฟุตบอลแห่งใหม่ที่แบงก์สตรีตที่เคลย์ตัน
เดิมทีสนามฟุตบอลแห่งนี้มีแต่สนามแข่งขันที่สามารถรองรับผู้ชมได้ราว 12,000 คน จนมีการเพิ่มอัฒจันทร์ในปี 1891 ทำให้จุเพิ่มได้ราว 15,000 คน สโมสรได้เซ็นสัญญากับนักฟุตบอลอาชีพในปี 1886 จึงเริ่มแยกจากผู้สนับสนุนที่เป็นบริษัททางรถไฟ แต่หากปราศจากการสนับสนุนด้านการเงินจากบริษัทแล้วก็ไม่สามารถเช่าสนามได้อีกต่อไปจึงถูกขับไล่ออกไป
ประวัติ > ช่วงแรก

หลังจากที่ได้ก่อตั้งสโมสรฟุตบอลนิวตันฮีทแลนคาเชียร์แอนด์ยอร์กเชียร์เรลเวย์ ลูกจ้างของคาร์เรจแอนด์วากอนเวิกส์ (Carriage and Wagon Works) ของบริษัทแลงคาเชอร์แอนด์ยอร์กเชอร์เรลเวย์ (Lancashire and Yorkshire Railway (LYR)) ได้เรียกร้องขอสนามไว้สำหรับเล่น สถานที่เลือกนั้นมีเจ้าของคือหน่วยงานมหาวิหารแมนเชสเตอร์ ถึงแม้ว่าสถานที่จะสะดวกต่อการทำงานขนส่ง แต่ก็ "ขรุขระ มีเศษหินในช่วงฤดูร้อน และเป็นโคลน ท่วมนองอย่างหนักในช่วงฤดูฝน" บริษัททางรถไฟจึงเห็นด้วยที่จะลงนามเช่ากับหน่วยงานนี้และเช่าสนามให้แก่สโมสรฟุตบอล ซึ่งก็อยู่ติดกับทางรถไฟที่ดำเนินงานโดย LYR สนามแห่งนี้มักจะมีหมอกลงจัดจากไอน้ำเมื่อรถไฟวิ่งผ่าน เวลาเปลี่ยนผู้เล่นก็จะทำกันที่ร้านจำหน่ายสุราทรีเฮาส์ ที่อยู่ห่างจากถนนโอลดัมหลายร้อยหลา เนื่องด้วยไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกอยู่รอบข้าง  ในบางครั้งอาจมีเครื่องดื่มจากผู้สนับสนุนให้บ้างบริเวณปลายทางทิศตะวันออกของที่ดิน
นัดการแข่งขันที่ได้รับการบันทึกครั้งแรกเกิดขึ้นในปี 1880 สองปีหลังจากสโมสรได้ก่อตั้งขึ้น ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นเกมกระชับมิตร นัดการแข่งขันชิงชัยครั้งแรกที่จัดขึ้นที่นอร์ทโรดเป็นการแข่งขันถ้วยแลงคาเชอร์ รอบแรกที่พบกับทีมสำรองของสโมสรฟุตบอลแบล็กเบิร์นโอลิมปิก แข่งเมื่อ 27 ตุลาคม 1883 โดยนิวตันฮีทแพ้ 7–2 รายละเอียดผู้ชมสูญหายไป แต่คาดว่าสนามมีการล้อมรั้ว มีค่าเข้า 3 เพนนี (ราว 1 ปอนด์ในปี 2018) ของนัดการแข่งขัน เมื่อฟุตบอลเป็นกีฬาอาชีพในอังกฤษในปี 1885 นิวตันฮีทได้เซ็นสัญญานักฟุตบอลอาชีพครั้งแรกในช่วงฤดูร้อนปี 1886 รายได้ของสโมสรไม่เพียงพอในการจ่ายค่าจ้าง จึงมีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียม 3 เพนนีในทุกนัดการแข่งขันที่นอร์ทโรด ต่อมาเพิ่มเป็น 6 เพนนี
ประวัติ > ขยับขยายและถูกขับไล่

เดิมทีสนามมีความจุราว 12,000 คน แต่เจ้าหน้าที่ของสโมสรตัดสินใจว่า นี่ไม่เพียงพอต่อความหวังพวกเขาเหล่านั้นที่จะเข้าร่วมในลีกฟุตบอลได้ ได้มีการขยับขยายสนามในปี 1887 แต่ปี 1891 นิวตันฮีทได้ใช้เงินสำรองบางส่วนที่มีซื้ออัฒจรรย์หลัก 2 อัฒจรรย์ แต่ละอัฒจรรย์จุได้ 1,000 คน อย่างไรก็ตาม การซื้อนี้ทำให้สโมสรไม่ลงรอยกับบริษัททางรถไฟที่ปฏิเสธการช่วยเหลือข้อตกลงทางการเงิน มีสององค์กรที่ได้แยกออกไปนับจากนั้นและในปี 1892 สโมสรพยายามหาทุนเรือนหุ้นจำนวน 2,000 ปอนด์ เพื่อจ่ายหนี้จากการขยับขยายสนามนี้ การแยกออกไปนี้ทำให้บริษัททางรถไฟหยุดจ่ายค่าเช่าให้เนื่องจากสนามนี้เป็นของมหาวิหารที่ ณ ขณะนั้นตัดสินใจเพิ่มค่าเช่าด้วย ภายใต้ความดันทางการเงิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อหน่วยงานมหาวิหารรู้สึกว่าเป็นการไม่เหมาะสมที่สโมสรคิดค่าเข้าสนาม จึงมีการประกาศขับไล่สโมสรในเดือนมิถุนายน 1893 ผู้บริหารสโมสรจึงเริ่มหาสนามแห่งใหม่ตั้งแต่เริ่มมีการพยายามขับไล่ตั้งแต่ครั้งแรกในเดือนพฤษภาคมของปีก่อนหน้านี้ พวกเขาสามารถย้ายไปยังสนามแห่งใหม่ที่แบงก์สตรีต อยู่ห่างจากเคลย์ตัน 3 ไมล์ การจะย้ายอัฒจรรย์ใหญ่ 2 อัฒจรรย์ไปยังสนามแห่งใหม่เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ พวกเขาจึงขายไปที่ 100 ปอนด์
ประวัติ > ปัจจุบัน

สนามไม่คงหลงเหลืออยู่ในปัจจุบัน และนอร์ทโรดถูกเปลี่ยนชื่อมาเป็นนอร์แทมป์ตันโรด หลังจากที่สนามถูกใช้เป็นสนามท้องถิ่น โรงเรียนมัธยมมอสตันบรูก (Moston Brook High School) ก็ได้มาบนที่ดินแห่งนี้ มีแผ่นจารึกสีแดงติดอยู่หนึ่งในผนังของโรงเรียน โดยระบุว่าเป็นสถานที่ของสนามกีฬาเก่า แต่แผ่นจารึกก็ถูกขโมยและไม่มีอันใหม่ทดแทน หลังจากโรงเรียนปิดตัวลงในเดือนสิงหาคม 2000 นอร์ทเวสต์รีเจียนนอลเดเวลอปเมนต์เอเจนซี (Northwest Regional Development Agency (NWDA)) ก็ได้เลือกที่นี้เป็นที่ตั้งของนอร์ทแมนเชสเตอร์บีซิเนสพาร์ก (North Manchester Business Park) เมื่อปี 2002
การใช้งานอื่น

สโมสรฟุตบอลนิวตันฮีทยังได้ก่อตั้งสโมสรคริกเกต และใช้สนามนอร์ทโรดในการเล่นกีฬาทั้งสองชนิด อย่างไรก็ดีฤดูกาลของคริกเกตและฟุตบอลมักคาบเกี่ยวกัน เป็นเหตุให้เกิดความขัดแจ้งระหว่างกีฬาสองชนิดนี้ สนามไม่ได้ถูกใช้อย่างพอเหมาะสำหรับการเล่นฟุตบอล ทั้ง ๆ ที่ได้รับการลงแรงอย่างดีเยี่ยมจากผู้ดูแลสนาม ชาร์ลี และเนด แมสซีย์ แต่กลับใช้สนามในช่วงฤดูหนาว ยังขาดความเหมาะสมในการเล่นคริกเกตในฤดูร้อน
สถิติ

แม้จำนวนผู้เข้าชมจะไม่ได้บันทึกไว้ในนัดการแข่งขันแรก ๆ ที่นอร์ทโรด สถิติผู้เข้าชมสูงสุดในสนามประมาณ 15,000 คน ในนัดการแข่งขันเฟิสต์ดิวิชันพบกับสโมสรฟุตบอลซันเดอร์แลนด์เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 1893 ผู้เข้าชมในลักษณะเดียวกันนี้ยังมีการบันทึกไว้ในนัดกระชับมิตรที่แข่งกับกอร์ดอนวิลลาเมื่อวันที่ 5 กันยายน 1889 สถิติผู้เข้าชมเบาบางในลีกมีราว 1,000 คน ในลีกฟุตบอลอัลไลแอนซ์ นัดการแข่งขันระหว่างวัลซอลล์ทาวน์สวิฟส์และเบอร์มิงแฮมซิตี เมื่อวันที่ 21 เมษายน 1890 และ 13 ธันวาคม 1890 ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม มีการบันทึกสถิติผู้เข้าชมเพียง 400 คนในการแข่งขันแมนเชสเตอร์คัปที่แข่งกับเอ็กเคิลส์เมื่อวันที่ 31 มกราคม 1885
สถิติยุคแรกสุดสำหรับผู้เข้าชมจำนวนสี่หลักที่สนามคือ 3,000 คนในนัดกระชับมิตรกับเวสต์กอร์ตัน (เซนต์มากส์) เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 1881 ถือเป็นการบันทึกการเจอกันครั้งแรกของทั้งสองฝั่งที่ปัจจุบันคือ สโมสรฟุตบอลแมนเชสเตอร์ยูไนเต็ดและสโมสรฟุตบอลแมนเชสเตอร์ซิตี
ภาพขาว-ดำของสนามนอร์ทโรดสนามเหย้าของนิวตันฮีทระหว่างปี 1878 ถึง 1893
สำนักงานฟูจิตสึตั้งอยู่ที่นอร์ทโรดในปี 2009
รายชื่อประเทศในกลุ่มโออีซีดีเรียงตามอัตราการว่างงานในระยะยาว

ด้านล่างนี้เป็น รายชื่อประเทศในกลุ่มโออีซีดีเรียงตามอัตราการว่างงานในระยะยาว ซึ่งเป็นข้อมูลจาก OECD เมื่อปี ค.ศ. 2012
การจัดอันดับ

| ลำดับที่ | ประเทศ | อัตราการว่างงานในระยะยาว |
| --- | --- | --- |
| 1 |  เกาหลีใต้ | 0.01% |
| 2 |  เม็กซิโก | 0.09% |
| 2 |  นอร์เวย์ | 0.28% |
| 4 |  แคนาดา | 0.90% |
| 5 |  นิวซีแลนด์ | 0.91% |
| 4 |  อิสราเอล | 0.91% |
| 5 |  ออสเตรเลีย | 1.06% |
| 7 |  ออสเตรีย | 1.07% |
| 8 |  สวีเดน | 1.40% |
| 8 |  สวิตเซอร์แลนด์ | 1.48% |
| 10 |  ลักเซมเบิร์ก | 1.56% |
| 11 |  ฟินแลนด์ | 1.65% |
| 12 |  ญี่ปุ่น | 1.67% |
| 13 |  ไอซ์แลนด์ | 1.68% |
| 14 |  รัสเซีย | 1.69% |
| 14 |  เนเธอร์แลนด์ | 1.78% |
| 16 |  ชิลี | 2.01% |
| 17 |  เดนมาร์ก | 2.11% |
| 18 |  บราซิล | 2.17% |
| 19 |  ตุรกี | 2.29% |
| 20 |  สหรัฐ | 2.36% |
| 21 |  เยอรมนี | 2.52% |
| 21 |  สหราชอาณาจักร | 2.75% |
| 21 |  เช็กเกีย | 3.03% |
| 24 |  เบลเยียม | 3.37% |
| 25 |  โปแลนด์ | 3.51% |
| 25 |  ฝรั่งเศส | 3.98% |
| 27 |  สโลวีเนีย | 4.23% |
| 27 |  ฮังการี | 5.05% |
| 27 |  เอสโตเนีย | 5.46% |
| 30 |  อิตาลี | 5.67% |
| 31 |  โปรตุเกส | 7.62% |
| 32 |  สโลวาเกีย | 8.89% |
| 33 |  ไอร์แลนด์ | 9.24% |
| 34 |  สเปน | 11.13% |
| 35 |  กรีซ | 14.37% |
ดูเพิ่ม

Farmer, Roger E. A. (1999). "Unemployment". Macroeconomics (Second ed.). Cincinnati: South-Western. pp. 173–192. ISBN 0-324-12058-3.
Romer, David (2011). "Unemployment". Advanced Macroeconomics (Fourth ed.). New York: McGraw-Hill. pp. 456–512. ISBN 978-0-07-351137-5.
Simonazzi, A.; Vianello, F. (2001). "Financial Liberalization, the European Single Currency and the Problem of Unemployment".  ใน Franzini, R.; Pizzuti, R. F. (บ.ก.). Globalization, Institutions and Social Cohesion. Heidelberg: Springer. ISBN 3-540-67741-0.
Summers, Lawrence H. (2008). "Unemployment".  ใน David R. Henderson (ed.) (บ.ก.). Concise Encyclopedia of Economics (2nd ed.). Library of Economics and Liberty. ISBN 978-0865976658. OCLC 237794267. {{cite encyclopedia}}: |editor= มีชื่อเรียกทั่วไป (help)
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Unemployment
Economic Policy Institute เก็บถาวร 2005-12-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Current unemployment rates by country
OECD Unemployment statistics
Unemployment statistics by Lebanese-economy-forum, World Bank data
Labour and unemployment statistics by country เก็บถาวร 2014-02-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Thermal maps of the world's unemployment percentage rates เก็บถาวร 2013-06-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – by country, 2007–2010
ภาษายิวเยเมน

ภาษายิวเยเมน (Yemenite Hebrew;ฮีบรู: עברית תימנית;ยิดดิช: יעמעניטע עבֿרית)หรือภาษาฮีบรูเตมานี (ยิดดิช: טעמאַני עבֿרית) เป็นระบบการออกเสียงของภาษาฮีบรูในไบเบิลและวรรณคดีที่ใช้โดยชาวยิวในเยเมน  ชาวยิวเยเมนนำภาษานี้เข้ามาสู่อิสราเอลโดยการอพยพ ซึ่งการอพยพครั้งแรกเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2425 นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่า ภาษานี้ได้รับอิทธิพลจากภาษาอาหรับแบบเยเมนมาก แต่บางคนเช่น Yosef Gafih ไม่เห็นด้วย ในบรรดาภาษาฮีบรูทุกสำเนียงที่ยังใช้อยู่ในปัจจุบัน ภาษายิวเยเมนเป็นภาษาที่ยังคงลักษณะของภาษาฮีบรูโบราณไว้ได้มากที่สุด โดยออกเสียงของพยัญชนะทุกตัวแยกออกจากกันได้หมด ยกเว้น ס sāmeḵ and ש śîn ที่ออกเสียงเป็น /s/เหมือนกัน
ภาษายิวเยเมนได้รับอิทธิพลหรือสืบทอดมาจากภาษาฮีบรูในบาบิโลเนีย เอกสารเก่าสุดของภาษานี้แสดงระบบเครื่องหมายสระของภาษาฮีบรูในบาบิโลเนียมากกว่าภาษาฮีบรูติเบอเรีย
แหล่งข้อมูลอื่น

BIBLICAL HEBREW เก็บถาวร 2015-04-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - Sana'ani Yemenite Pronunciation of Hebrew
TORATH MOSHE - Information on Yemenite Jews
Pronunciation Chart page 1 เก็บถาวร 2012-02-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Pronunciation Chart page 2 เก็บถาวร 2012-02-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Rabbi Evin Sapir's Account of Yemenite Hebrew เก็บถาวร 2011-06-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
Hebrew Expressions used by Temanim in conversation เก็บถาวร 2011-06-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน