stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุด
พระอิสริยยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุด |
| --- | --- |
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุด (พ.ศ. 2342 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352)
พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าสุด (7 กันยายน พ.ศ. 2352 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุด (21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - 26 มกราคม พ.ศ. 2410)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน> พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 2 |
| --- | --- |
ประสูติ: 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2336
สิ้นพระชนม์: 13 สิงหาคม พ.ศ. 2408
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาเกด
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน (12 กรกฎาคม พ.ศ. 2336 - 13 สิงหาคม พ.ศ. 2408) พระราชธิดาพระองค์ที่ 12 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ที่ประสูติแต่เจ้าจอมกลกาจร
พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน ประสูติเมื่อวันศุกร์ที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2336 เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเกด พระองค์ประสูติในขณะที่พระราชบิดายังดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร เมื่อแรกประสูติจึงดำรงพระยศเป็น หม่อมเจ้าส้มจีน หลังจากพระราชบิดาได้รับพระราชทานอุปราชาภิเษกเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลแล้วจึงเลื่อนเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าส้มจีน เมื่อพระราชบิดาครองราชย์จึงได้เลื่อนเป็น พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าส้มจีน
ในสมัยรัชกาลที่ 2 เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าฯ ให้สร้างสวนขวา โดยมีพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เป็นแม่กองจัดการสร้าง โปรดฯ ให้ขยายสระที่สร้างตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ออกไป และโปรดให้สร้างเก๋งแพขึ้นในสระ พระราชทานให้เจ้านายฝ่ายในตกแต่งประกวดประขันกันถึง 27 หลัง ในครั้งนั้นพระองค์เจ้าส้มจีนทรงได้รับพระราชทานด้วย ปรากฏใน พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 เรื่องสร้างสวนขวา ว่า
"...การสร้างสวนขวาครั้งนั้น สร้างพระมหามณเฑียรที่ประทับในสวน... แลให้ขุดสระใหญ่ในสวนนั้นยาว ๓ เส้น ๔ วา กว้าง ๒ เส้น ๘ วา... ทำเก๋งแลก่อภูเขาไว้ริมเกาะ ๆ ละ ๒ เก๋งบ้าง ๓ เก๋งบ้าง ขอบสระใหญ่นั้นให้ก่อภูเขาทำเก๋งลงที่ลาด ๆ ท่วงทีเหมือนอย่างแพจอดไว้รอบสระ เรียกว่าแพ หลังเก๋งแพให้ปลูกต้นไม้ใหญ่ ๆ มีผลต่าง ๆ... แล้วมอบให้พระราชวงษานุวงษ์ฝ่ายน่าฝ่ายใน แลท้าวนางผู้ใหญ่ในพระราชวังที่สมควรจะแต่งเก๋งแต่งแพได้ ให้เปนเจ้าของแต่งแพพระองค์ละแพ... พระองค์เจ้าส้มจีน ๑...  รวมพระองค์เจ้ายี่สิบเจ็ดหลัง..."
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 4 เมื่อวันอาทิตย์ที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2408 พระชันษา 72 ปี
พระอิสริยยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน |
| --- | --- |
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
หม่อมเจ้าส้มจีน (12 กรกฎาคม พ.ศ. 2336 - พ.ศ. 2349)
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าส้มจีน (พ.ศ. 2349 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352)
พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าส้มจีน (7 กันยายน พ.ศ. 2352 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367)
พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าส้มจีน (21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - 2 เมษายน พ.ศ. 2394)
พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าส้มจีน (2 เมษายน พ.ศ. 2394 - 13 สิงหาคม พ.ศ. 2408)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าส้มจีน (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์)
พระแก้ว

พระแก้ว หรือ พระรัตนะ อาจหมายถึง
ตำบลพระแก้ว - อำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
สถานีรถไฟพระแก้ว - ตำบลกระจิว อำเภอภาชี
พระรัตนตรัย
ศาสนวัตถุ
พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร (พระแก้วมรกต-พระแก้วประจำรัชกาลที่ 1) - พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
พระพุทธมณีรัตนปฏิมากร (พระแก้วมรกตน้อย) (พระแก้วประจำรัชกาลที่ 6) - หอพระสุราลัยพิมาน พระบรมมหาราชวัง
พระพุทธบุษยรัตนจักรพรรดิพิมลมณีมัย (พระแก้วขาว-พระแก้วประจำรัชกาลที่ 2) - พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต
พระนาคสวาดิเรือนแก้ว (พระแก้วประจำรัชกาลที่ 3) - หอพระสุราลัยพิมาน พระบรมมหาราชวัง
พระแก้วเชียงแสน (พระแก้วประจำรัชกาลที่ 4) - หอพระสุราลัยพิมาน พระบรมมหาราชวัง
พระพุทธบุษยรัตน์น้อย (พระแก้วขาวน้อย-พระแก้วประจำรัชกาลที่ 5) - หอพระสุราลัยพิมาน พระบรมมหาราชวัง
พระพุทธเพชรญาณ (พระแก้วประจำรัชกาลที่ 6) - หอพระสุราลัยพิมาน พระบรมมหาราชวัง
พระแก้วนิลกัณฐพรพายัพ (พระแก้วประจำรัชกาลที่ 7)
พระเสตังคมณี (พระแก้วขาว) - ประดิษฐาน ณ วัดศรีบุญเรือง อ.เมืองลำพูน จังหวัดลำพูน
พระพุทธปฏิมาแก้วผลึก (พระแก้วที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ในโอกาสที่ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี)
พระเสกรวงข้าว (พระแก้วผลึกสีแดงสำหรับการพระราชพิธีพืชมงคล) - หอพระสุราลัยพิมาน พระบรมมหาราชวัง
พระพุทธรตนากรนวุติวัสสานุสรณ์มงคล (พระหยกเชียงราย) - หอพระหยก วัดพระแก้ว เชียงราย
พระพุทธเฉลิมสิริราช (พระแก้วหยกเชียงใหม่) - ซุ้มจระนำทิศตะวันออก เจดีย์หลวง วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร จังหวัดเชียงใหม่
พระแก้วดอนเต้า (พระแก้วหมากเต้า) - วิหารพระแก้ว วัดพระธาตุลำปางหลวง
พระแก้วเต็มรัก (พระแก้วมรกตจำลอง) -  วัดเต็มรักสามัคคี จังหวัดนนทบุรี
พระแก้วโกเมน - วัดมณีวนาราม (วัดป่าน้อย) จังหวัดอุบลราชธานี
พระแก้วบุษราคัม - วัดศรีอุบลรัตนาราม (วัดศรีทอง) จังหวัดอุบลราชธานี
พระแก้วขาวเพชรน้ำค้าง - วัดสุปัฏนารามวรวิหาร  จังหวัดอุบลราชธานี
พระแก้วนิลกาฬ - วัดเลียบ  จังหวัดอุบลราชธานี
พระแก้วมรกต - วัดเลียบ  จังหวัดอุบลราชธานี
พระแก้วไพฑูรย์ - วัดหลวง  จังหวัดอุบลราชธานี
พระแก้วนิรมิต - วัดลำภู จังหวัดศรีสะเกษ
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทัดทรง

| พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทัดทรง> พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ ชั้น 2 |
| --- | --- |
ประสูติ: พ.ศ. 2359
สิ้นพระชนม์: 15 มิถุนายน พ.ศ. 2428 (70 ปี)
ราชวงศ์: จักรี
พระราชบิดา: สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาแจ่ม
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทัดทรง (พ.ศ. 2359 — 15 มิถุนายน พ.ศ. 2428) พระราชโอรสพระองค์ที่ 37 ในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแจ่ม
พระประวัติ

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทัดทรง ประสูติเมื่อพ.ศ. 2347 เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแจ่ม
พระองค์เจ้าทัดทรง แม้จะมีพระชนม์ชีพยืนยาวแต่ก็มิได้ทรงรับราชการในกรม กองใด ๆ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์กล่าวถึงพระองค์เจ้าทัดทรงใน พระราชพิธีสิบสองเดือน ว่า
"...เห็นว่าพระบรมวงศานุวงศ์ซึ่งมิได้ทรงผนวช แต่มิได้ช่วยราชการแผ่นดินอย่างหนึ่งอย่างใด และที่ซ้ำประพฤติความชั่วให้เป็นที่เสื่อมเสียพระเกียรติยศ เช่นพระองค์เจ้าลำยอง ก็เห็นแต่สูบฝิ่นอยู่กับวังก็ยังได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดถึง ๕ ชั่ง และเงินขึ้น ซึ่งเดี๋ยวนี้เรียกว่าเงินกลางปี ก็ยังคงได้ไม่ได้ลดทอนอันใด นี่เป็นตัวอย่างว่าไม่เป็นแต่ไม่ได้ช่วยราชการ ซ้ำประพฤติความชั่วด้วย ที่ไม่ได้ช่วยราชการอยู่เฉยๆ เปล่าๆ เช่นเจ้าวังหน้า มีพระองค์ทัดทรงเป็นต้น ก็มีเป็นอันมาก..."
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทัดทรง สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 5 เมื่อวันจันทร์ที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2428 พระชันษา 70 ปี พระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุวัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร เมื่อวันอาทิตย์ที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2428
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์> พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 2 |
| --- | --- |
ประสูติ: พ.ศ. 2341
สิ้นพระชนม์: พ.ศ. 2386
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาทรัพย์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ (พ.ศ. 2341 - พ.ศ. 2386) พระราชธิดาพระองค์ที่ 23 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาทรัพย์
พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ ประสูติเมื่อพ.ศ. 2341 เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาทรัพย์ มีพระขนิษฐาร่วมเจ้าจอมมารดา 1 พระองค์คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารสคนธ์ พระองค์ประสูติในขณะที่พระราชบิดายังดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร เมื่อแรกประสูติจึงดำรงพระยศเป็น หม่อมเจ้าสังวาลย์ หลังจากพระราชบิดาได้รับพระราชทานอุปราชาภิเษกเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลแล้วจึงเลื่อนเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ เมื่อพระราชบิดาครองราชย์จึงได้เลื่อนเป็น พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์
ในสมัยรัชกาลที่ 2 เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าฯ ให้สร้างสวนขวา โดยมีพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เป็นแม่กองจัดการสร้าง โปรดฯ ให้ขยายสระที่สร้างตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ออกไป และโปรดให้สร้างเก๋งแพขึ้นในสระ พระราชทานให้เจ้านายฝ่ายในตกแต่งประกวดประขันกันถึง 27 หลัง ในครั้งนั้นพระองค์เจ้าสังวาลย์ทรงได้รับพระราชทานด้วย ปรากฏใน พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 เรื่องสร้างสวนขวา ว่า
"...การสร้างสวนขวาครั้งนั้น สร้างพระมหามณเฑียรที่ประทับในสวน... แลให้ขุดสระใหญ่ในสวนนั้นยาว ๓ เส้น ๔ วา กว้าง ๒ เส้น ๘ วา... ทำเก๋งแลก่อภูเขาไว้ริมเกาะ ๆ ละ ๒ เก๋งบ้าง ๓ เก๋งบ้าง ขอบสระใหญ่นั้นให้ก่อภูเขาทำเก๋งลงที่ลาด ๆ ท่วงทีเหมือนอย่างแพจอดไว้รอบสระ เรียกว่าแพ หลังเก๋งแพให้ปลูกต้นไม้ใหญ่ ๆ มีผลต่าง ๆ... แล้วมอบให้พระราชวงษานุวงษ์ฝ่ายน่าฝ่ายใน แลท้าวนางผู้ใหญ่ในพระราชวังที่สมควรจะแต่งเก๋งแต่งแพได้ ให้เปนเจ้าของแต่งแพพระองค์ละแพ... พระองค์เจ้าสังวาล ๑...  รวมพระองค์เจ้ายี่สิบเจ็ดหลัง..."
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 3 เมื่อพ.ศ. 2386 พระชันษา 45 ปี
พระอิสริยยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ |
| --- | --- |
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
หม่อมเจ้าสังวาลย์ (พ.ศ. 2341 - พ.ศ. 2349)
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ (พ.ศ. 2349 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352)
พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ (7 กันยายน พ.ศ. 2352 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367)
พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ (21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2386)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสังวาลย์ (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์)
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดุษฎี

| พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดุษฎี> พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ ชั้น 1 |
| --- | --- |
ประสูติ: พ.ศ. 2335
สิ้นพระชนม์: 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2406 (71 ปี)
ราชวงศ์: จักรี
พระราชบิดา: สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาเสม
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดุษฎี (พ.ศ. 2335 — 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2406) พระราชธิดาพระองค์ที่ 28 ในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาทประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเสม
พระประวัติ

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดุษฎี ประสูติเมื่อพ.ศ. 2335 เป็นพระธิดาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาทประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเสม ธิดาพระพิทักษ์ราชสถาน เจ้ากรมวังในพระราชวังบวรสถานมงคล
ภายหลังการสวรรคตของสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท พระองค์เจ้าดุษฎีเป็นเจ้านายฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล 1 ใน 3 พระองค์ที่ได้รับพระราชทานเงินเดือน อีกสองพระองค์คือสมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าพิกุลทอง กรมขุนศรีสุนทรและพระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเสนีเทพ ซึ่งแตกกต่างจากรพะองค์เจ้าพระองค์อื่น ๆ ที่จะทรงพระราชทานเฉพาะเบี้ยหวัดเท่านั้น ดังปรากฎในชุมนุมพระบรมราชาธิบายในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องการพระราชทานเบี้ยหวัดว่า
"...ต่อมาภายหลังเมื่อกรมพระราชวังไม่มีแล้ว เจ้านายในพระบวรราชวังจึงมีบัญชีเบี้ยหวัดองค์ละ ๒ ชั่งขึ้นไป ๑๐ ชั่งลงมา ตามใหญ่ตามน้อย แต่เงินเดือนมีเจ้าฟ้าพิกุลทองที่เป็นกรมขุนศรีสุนทร และกรมหมื่นเสนีเทพ และพระองค์เจ้าดุษฎีเท่านั้น..."
พระองค์เจ้าดุษฎีสิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 4 เมื่อวันศุกร์ที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2406 พระชันษา 71 ปี
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบันเทิง

| พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบันเทิง> พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ ชั้น 3 |
| --- | --- |
ประสูติ: 13 เมษายน พ.ศ. 2372
สิ้นพระชนม์: 24 เมษายน พ.ศ. 2427 (56 ปี)
พระบุตร: พระองค์เจ้าชายกบ พระองค์เจ้าหญิงเต่า พระองค์เจ้าชายปรีชา พระองค์เจ้าหญิงสิริ
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาภู
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบันเทิง หรือ บรรเทิง (13 เมษายน พ.ศ. 2372 — 24 เมษายน พ.ศ. 2427) พระราชธิดาพระองค์ที่ 19 และพระองค์รองสุดท้ายในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพประสูติแต่เจ้าจอมมารดาภู ต่อมาทรงเสกสมรสเป็นพระชายาของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์ มีพระโอรส-พระธิดา 4 พระองค์
พระประวัติ

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบันเทิง ประสูติเมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2372 เป็นพระธิดาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาภู ธิดาพระยาสุรเสนา (สวัสดิ์ ชูโต) ภายหลังจากทรงประสูติไม่กี่วันเจ้าจอมมารดาภูก็ถึงแก่กรรม ทำให้สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ พระราชบิดาของพระองค์ต้องพระราชทานพระองค์ให้เจ้าจอมมารดาพัน เจ้าจอมมารดาของพระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอินทวงศ์ เป็นผู้ชุบเลี้ยง ชาววังในพระราชวังบวรสถานมงคลทั้งหลายจึงขานพระองค์พระองค์ว่า "พระองค์กำพร้า"
ภายหลังจากสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพสวรรคต พระองค์ทรงมีพระชันษา 3 ปีเท่านั้น และได้ย้ายไปประทับในฝ่ายในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาเรียกว่า "กำพร้าบันเทิง" ต่อมาเมื่อทรงเจริญพระชนมายุ ทรงเห็นว่าพระองค์เจ้าบันเทิงทรงกำพร้าทั้งพระบิดาและมารดา จึงทรงพระราชทานให้เป็นพระชายาของสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าชายกลาง พระองค์จึงได้ย้ายจากพระบรมมหาราชวังไปประทับที่วังถนนหน้าพระลาน
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบันเทิง ทรงมีพระโอรส-พระธิดาธิดากับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์ 4 พระองค์ ได้แก่
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากบ (ประสูติ พ.ศ. 2390 สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์)
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเต่า (ประสูติ พ.ศ. 2391 สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์)
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปรีชา (พ.ศ. 2393 - 15 สิงหาคม พ.ศ. 2418)
พระองค์เจ้าหญิงสิริ (พ.ศ. 2395 - 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2426)
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบันเทิง สิ้นพระชนม์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2427 พระชันษา 56 ปี พระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุผ้าขาว วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร เมื่อวันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2432
หลังจากทรงสิ้นพระชนม์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์พระสวามีทรงรื้อพระตำหนักที่พระองค์เคยประทับไปปลูกเป็นกุฏิสงฆ์ที่วัดท่า จังหวัดนนทบุรี และทรงพระราชทานพระราชทรัพย์ปฏิสังขรณ์วัดเพื่อเป็นพระกุศลแก่พระองค์เจ้าบันเทิง และเปลี่ยนชื่อวัดเป็น "วัดท่าบันเทิงธรรม"
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร> พระเจ้าบรมวงศ์เธอ |
| --- | --- |
ประสูติ: พ.ศ. 2341
สิ้นพระชนม์: พ.ศ. 2360
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาเพ็งเล็ก
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร หรือ พระองค์เจ้าหญิงสุภาภรณ์ (พ.ศ. 2341 - พ.ศ. 2360) พระราชธิดาพระองค์ที่ 41 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเพ็งเล็ก
พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร ประสูติเมื่อพ.ศ. 2341 เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเพ็งเล็ก ธิดาเจ้านันทเสน แห่งกรุงศรีสัตนาคนหุตเวียงจันทน์
พระนาม สุภาธร นั้นสมเด็จพระพนรัตน (แก้ว) วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารเป็นผู้ตั้งถวาย โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงพระราชนิพนธ์กลอน พระนามพระเจ้าลูกเธอที่สมเด็จพระพนรัตน (แก้ว) ตั้งถวายไว้ว่า
อรุโณทัย อภัยทัต ฉัตร ไกรสร
สุริยวงศ์ สุริยา ดารากร
ศศิธร คันธรส วาสุกรี
สุทัศน์ อุบล มณฑา
ดวงสุดา ดวงจักร มณีศรี
ธิดา กุณฑล ฉิมพลี
กระษัตรี จงกล สุภาธร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 2 เมื่อพ.ศ. 2360 พระชันษา 19 ปี
พระอิสริยยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร |
| --- | --- |
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุภาธร (พ.ศ. 2341 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352)
พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าสุภาธร 7 กันยายน พ.ศ. 2352 - พ.ศ. 2360)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุภาธร (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช

| พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช |
| --- | --- |
พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 3 พระองค์เจ้าชั้นเอก

ประสูติ: 30 สิงหาคม พ.ศ. 2360 พระบรมมหาราชวัง กรุงเทพพระมหานคร
สิ้นพระชนม์: 28 ตุลาคม พ.ศ. 2424 (64 ปี) พระบรมมหาราชวัง กรุงเทพพระมหานคร
ราชวงศ์: จักรี
พระบิดา: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาน้อยลาว
ศาสนา: พุทธ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช (30 สิงหาคม พ.ศ. 2360 — 28 ตุลาคม พ.ศ. 2424) เป็นพระราชธิดาพระองค์ที่ 23 ในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาน้อยลาว
พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช ประสูติเมื่อวันเสาร์ที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2360 เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาน้อยลาว พระธิดาพระมหาอุปราช (เจ้าติสสะ) มีพระเชษฐาร่วมเจ้าจอมมารดาพระองค์หนึ่ง คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) (11 มิถุนายน พ.ศ. 2358 - พ.ศ. 2364)
พระองค์ประสูติในขณะที่พระราชบิดายังดำรงพระยศเป็นพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เมื่อแรกประสูติจึงมีพระยศเป็น หม่อมเจ้าสุบงกช ต่อมาเมื่อพระราชบิดาได้บรมราชาภิเษกเป็นพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงเลื่อนเป็น พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุบงกช ทั้งนี้พระองค์เจ้าสุบงกชได้รับราชการสนองพระเดชพระคุณในการกำกับการแจกเบี้ยหวัด
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช สิ้นพระชนม์เมื่อเวลา 22.07 น. ของวันศุกร์ที่ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2424 ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สิริพระชนมายุได้ 64 พรรษา
พระอิสริยยศ

| ธรรมเนียมพระยศของ พระองค์เจ้าสุบงกช |
| --- | --- |
การทูล: ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน: ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ: พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ
30 สิงหาคม พ.ศ. 2360 — 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 : หม่อมเจ้าสุบงกช
21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 — 2 เมษายน พ.ศ. 2394 : พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุบงกช
2 เมษายน พ.ศ. 2394 — 28 ตุลาคม พ.ศ. 2424 : พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช
15 กรกฎาคม พ.ศ. 2454 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุบงกช
พระแก้วนิลกัณฐพรพายัพ

บทความนี้เกี่ยวกับพระแก้วนิลกัณฐพรพายัพ สำหรับพระแก้วองค์อื่นๆ ดูที่ พระแก้ว
พระแก้วนิลกัณฐพรพายัพ  เป็นพระพุทธรูปแก้วเขียว ปางสมาธิ หน้าตักกว้าง 2 นิ้ว เป็นพระแก้วประจำรัชกาลที่ 7
ประวัติ

เมื่อปีพุทธศักราช 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปนครลำปาง นายสุก สิทธิพลเมฆ ได้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายพระพุทธรูปทำด้วยแก้วสีเขียว ปางสมาธิ หน้าตักกว้าง 2 นิ้ว แด่องค์ล้นเกล้ารัชกาลที่ 7 ซึ่งเป็นที่พอพระราชหฤทัย โปรดเกล้าฯ ให้ฉลองร่วมในงานเฉลิมพระชนมพรรษา เมื่อพุทธศักราช 2471 เป็นพระแก้วประจำรัชกาลที่ 7
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมล

| พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมล> พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ ชั้น 2 |
| --- | --- |
ประสูติ: พ.ศ. 2347
สิ้นพระชนม์: พ.ศ. 2367 (20 ปี)
ราชวงศ์: จักรี
พระราชบิดา: สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
พระมารดา: เจ้าจอมมารดาสำลี
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมล หรือ น้อยนฤมล (พ.ศ. 2347 — พ.ศ. 2367) พระราชธิดาพระองค์ที่ 14 ในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสำลี
พระประวัติ

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมล ประสูติเมื่อพ.ศ. 2347 เป็นพระธิดาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสำลี พระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี มีพระเชษฐา พระเชษฐภคินีร่วมเจ้าจอมมารดา 6 พระองค์
พระองค์เจ้านฤมลเป็นเจ้านายฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล 1 ใน 2 พระองค์ที่ได้โสกันต์ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (อีกพระองค์หนึ่งคือพระองค์เจ้าพงศ์อิศเรศร์ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2356) โดยพระองค์ได้รับพระราชทานโสกันต์ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2358 ซึ่งในครั้งนั้นมีเขาไกรลาสด้วย แต่ขนาดเล็กกว่าในพระบรมมหาราชวัง และเป็นพระราชพิธีคล้ายกับพระราชพิธีโสกันต์เจ้าฟ้า เพราะพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงนับถือว่าพระองค์เจ้า 2 พระองค์นั้น ประสูติแต่พระมารดาเป็นพระราชธิดาสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี แต่เพราะมีเหตุจึงมิได้โปรดให้เป็นเจ้าฟ้า
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมล สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 2 เมื่อพ.ศ. 2367 พระชันษา 20 ปี
พระอินทร์แปลง

พระอินทร์แปลง
พระอินทร์แปลง (ພະອິນແປງ) เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ศิลปะล้านช้าง ประดิษฐานอยู่ ณ วิหาร วัดเสนาสนารามราชวรวิหาร อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญมาจากกรุงเวียงจันทน์ ประเทศลาว เพื่อให้เป็นพระประธานในพระอุโบสถ วัดมหาพฤฒารามวรวิหาร เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร แต่เนื่องจากการบูรณะที่ยาวนาน จึงได้อัญเชิญมาวัดเสนาสนารามราชวรวิหาร จนถึงปัจจุบัน นอกจากจะมีพระอินทร์แปลงเป็นพระประธานในวิหารแล้ว ภายในวิหารยังมีภาพจิตรกรรมฝาผนัง เกี่ยวกับตำนานพระอินทร์อีกด้วย
ปลาแองหวู (สกุล)

| ปลาแองหวู |
| --- | --- |

ชนิด S. notabilis

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Animalia
ไฟลัม:: Chordata
ชั้น:: Actinopterygii
อันดับ:: Cypriniformes
วงศ์:: Cyprinidae
วงศ์ย่อย:: Labeoninae
สกุล:: Semilabeo Peters, 1881

ชื่อพ้อง
 Pseudogyrinocheilus Fang, 1933
ปลาแองหวู (เวียดนาม: Anh Vũ cá) เป็นสกุลของปลาน้ำจืดในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Semilabeo
ลักษณะ

ปลาแองหวู มีลำตัวเรียวยาวทรงกระบอก สีน้ำตาลตลอดทั้งลำตัว มีจุดเด่น คือ มีส่วนปากบริเวณปากบนบริเวณรอบ ๆ ปากเป็นกระดูกอ่อนที่เป็นสันหนา เห็นได้ชัดเจน อาศัยอยู่รวมเป็นฝูง หากินอาหารบริเวณใต้พื้นน้ำ มีความยาวโดยเฉลี่ยประมาณ 20–30 เซนติเมตร
ชนิด

แบ่งออกได้เป็น 2 ชนิด คือ
Semilabeo notabilis Peters, 1881
Semilabeo obscurus Lin in Zheng, 1981
วงจรชีวิต

มีวงจรชีวิตที่เป็นปลาอพยพและวางไข่ โดยจะพบได้เฉพาะในจีนตอนใต้และเวียดนามตอนเหนือเท่านั้น ในฤดูน้ำหลาก จะว่ายทวนน้ำขึ้นมาวางไข่ในลำธารที่ตื้น และน้ำใสสะอาด  ก่อนที่ลูกปลาจะโตขึ้น และว่ายกลับคืนสู่น้ำลึกเมื่อโตขึ้น
รสชาติ

ปลาแองหวู เป็นอาหารรสเลิศมาตั้งแต่อดีต โดยเฉพาะกับชาวเวียดนาม  โดยในอดีต ขุนนางได้ออกล่าเพื่อเอาส่วนปากที่หนาไปเป็นเครื่องประดับบารมี เช่นเดียวกับนอแรด, เขากวาง, กรามหรือครีบของปลาฉลาม เป็นต้น  และส่วนปากนั้น มีความเชื่อว่าเป็นยาเสริมสมรรถนะทางเพศเช่นเดียวกับยาไวอะกร้าในปัจจุบัน และส่วนกระเพาะก็เชื่อว่าเป็นยาอายุวัฒนะ เนื่องจากเชื่อว่าปลาจำพวกนี้จะกินพืชที่ใต้น้ำลึกที่มีสรรพคุณทางยา
ความเสี่ยง

ปัจจุบัน ปลาแองหวูเป็นปลาที่หาได้ยากมากขึ้น ใกล้จะสูญพันธุ์มากขึ้น จากการจับมากขึ้นและสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไป ในหลายพื้นที่ที่เคยพบก็หายสาบสูญไป ทำให้มีราคาขายที่แพงมาก ถึงกิโลกรัมละ 800,000 ด่ง (ประมาณ 38 ดอลลาร์) ถึง 1,000,000 ด่ง (ประมาณ 45 ดอลลาร์) ในกรุงฮานอย ซึ่งทางการเวียดนามจึงให้มีการเพาะขยายพันธุ์และปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ ด้วยวิธีการผสมเทียม
แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลของปลาแองหวู ในFishbase.org (อังกฤษ)
ปลาแรด

| ปลาแรด |
| --- | --- |

ปลาสีปกติ (ไวลด์ไทป์)

ปลาเผือก
สถานะการอนุรักษ์
 ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ 
โดเมน:: ยูแคริโอต Eukaryota
อาณาจักร:: สัตว์ Animalia
ไฟลัม:: สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata
ชั้น:: ปลาที่มีก้านครีบ Actinopterygii
อันดับ:: Anabantiformes Anabantiformes
วงศ์:: วงศ์ปลากัด ปลากระดี่ Osphronemidae
สกุล:: วงศ์ย่อยปลาแรด Osphronemus Lacépède, 1801
สปีชีส์:: Osphronemus goramy
ชื่อทวินาม
Osphronemus goramy Lacépède, 1801


ที่อยู่ตามธรรมชาติในสีเขียว (ไม่แสดงบริเวณที่มีการเพาะเลี้ยงอย่างแพร่หลาย)
ชื่อพ้อง
 Trichopus goramy (Lacépède, 1801)  Trichopodus mentum Lacépède, 1801  Trichopode mentonnier Lacépède, 1801  Trichopus satyrus G. Shaw, 1803  Osphromenus satyrus (G. Shaw, 1803)  Osphromenus olfax G. Cuvier, 1831  Osphromenus notatus G. Cuvier, 1831
ปลาแรด  เป็นปลาน้ำจืดขนาดใหญ่ชนิดหนึ่งในวงศ์ย่อย Osphroneminae ซึ่งอยู่ในวงศ์ใหญ่ Osphronemidae นับเป็นปลาแรดชนิดที่เป็นที่รู้จักมากที่สุด
ลักษณะ

ลำตัวป้อมและแบนข้าง เกล็ดสากมือเป็นรูปหยัก มีก้านครีบท้องคู่แรกเป็นเส้นเรียวยาวคล้ายหนวด ใช้สำหรับสัมผัส ปลายหางมนกลม ปากแหลม ริมฝีปากหนา ภายในปากมีฟันซี่เล็ก ๆ แหลมคมเรียงอยู่ภายใน ส่วนหัวเล็กและป้าน เมื่อโตขึ้นมาโดยเฉพาะในปลาตัวผู้จะมีโหนกนูนขึ้นมาเรื่อย ๆ จนดูคล้ายนอแรด อันเป็นที่มาของชื่อสามัญในภาษาไทย โคนหางมีจุดสีดำคล้ำอยู่ทั้ง 2 ข้าง เมื่อโตขึ้นจุดดังกล่าวจะหายไป รวมทั้งอวัยวะส่วนอื่น ๆ เช่น ริมฝีปาก หรือขากรรไกรที่ใหญ่กว่าตัวเมีย  ขณะที่ปลาตัวเมียจะมีจุดสีดำที่บริเวณโคนครีบอกทั้ง 2 ข้าง ส่วนตัวผู้ไม่มี
อาหาร

เป็นปลาที่กินได้ทั้งพืชและสัตว์น้ำ แต่นิยมกินพืชมากกว่า มีการกระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งในส่วนที่เป็นแผ่นดินใหญ่ และที่เป็นหมู่เกาะ  ในประเทศไทยพบได้ในพื้นที่ภาคกลางและบางส่วนของภาคใต้ มีขนาดโตเต็มที่ได้ถึง 90 เซนติเมตร จึงนับว่าเป็นปลาชนิดที่ใหญ่ที่สุดในวงศ์ Osphronemidae แต่ว่าขนาดโดยเฉลี่ยทั่วไปจะมีขนาดประมาณ 50-60 เซนติเมตร
ที่อยู่

เป็นปลาน้ำจืดเศรษฐกิจที่สำคัญอีกชนิดหนึ่งของไทย โดยนิยมเพาะเลี้ยงกันในหลายพื้นที่ เช่น นิยมเลี้ยงกันที่แม่น้ำสะแกกรัง ในจังหวัดอุทัยธานี ที่มีเลี้ยงกันในกระชังในแม่น้ำจนเป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดี
นอกจากนี้แล้ว ยังนิยมเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงามอีกด้วย โดยในปลาธรรมดาจะเรียกกันว่า "แรดดำ" และในปลาที่มีผิวเผือกจะเรียกว่า "แรดเผือก" หรือ "แรดเผือกตาแดง" นอกจากนี้แล้วยังมีปลาที่สีแตกต่างออกไปด้วย จากการเพาะขยายพันธุ์โดยมนุษย์