stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
The Mask Singer หน้ากากนักร้อง
ฤดูกาล > ฤดูกาลปกติ

| ลำดับ | ซีซั่น | ออกอากาศครั้งแรก | ออกอากาศรอบ ชิงชนะเลิศ | แชมป์กลุ่ม | หน้ากากที่ได้แชมป์ | บุคคลภายใต้หน้ากาก | จำนวนตอน | พิธีกร |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ฤดูกาลที่ 1 | 6 ตุลาคม พ.ศ. 2559 | 30 มีนาคม พ.ศ. 2560 | A | หน้ากากทุเรียน | อิศรา กิจนิตย์ชีว์ (ทอม) | 20 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 2 | ฤดูกาลที่ 2 | 6 เมษายน พ.ศ. 2560 | 31 สิงหาคม พ.ศ. 2560 | D | หน้ากากซูโม่ | ศรัณย์รัชต์ วิสุทธิธาดา (ลิเดีย) | 20 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 3 | ฤดูกาลที่ 3 | 7 กันยายน พ.ศ. 2560 | 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 | B | หน้ากากหนอนชาเขียว | อนุวัฒน์ สงวนศักดิ์ภักดี (บอย พีซเมกเกอร์) | 20 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 4 | ฤดูกาลที่ 4 | 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 | 21 มิถุนายน พ.ศ. 2561 | A | หน้ากากเป็ดน้อย | ธนนท์ จำเริญ (นนท์) | 20 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 5 | Project A | 28 มิถุนายน พ.ศ. 2561 | 4 ตุลาคม พ.ศ. 2561 | Sky War | หน้ากาก The Sun | ปิยนุช เสือจงพรู (จิ๋ว) | 15 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 6 | Line Thai | 25 ตุลาคม พ.ศ. 2561 | 7 มีนาคม พ.ศ. 2562 | ไม้ตรี | หน้ากากตุ๊กตุ๊ก | ปรางทิพย์ แถลง (ปราง) | 20 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 7 | วรรณคดีไทย | 28 มีนาคม พ.ศ. 2562 | 8 สิงหาคม พ.ศ. 2562 | ไม้โท | หน้ากากหลวิชัยคาวี | ศิวกร อดุลสุทธิกุล (ปอร์เช่) จักริน กังวานเกียรติชัย (แจ็คกี้) | 20 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 8 | จักรราศี | 29 สิงหาคม พ.ศ. 2562 | 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2562 | - | หน้ากากราศีธนู | เหมือนแพร พานะบุตร (กิ่ง) | 11 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 9 | Mirror | 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2562 | 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 | - | ไม่มีการแข่งขัน | ไม่มีการแข่งขัน | 13 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 10 | งานวัด | 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 | 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2563 | สอง | หน้ากากเมียงู | จารุวัฒน์ เชี่ยวอร่าม (โดม) | 15 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 11 | ลูกไทย | 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2563 | 3 กันยายน พ.ศ. 2563 | ไม้ตรี | หน้ากากข้าวหลาม | อาทิตย์ สมน้อย (เบิ้ล ปทุมราช) | 15 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 12 | 12 (Twelve) | 15 มีนาคม พ.ศ. 2566 | 28 มิถุนายน พ.ศ. 2566 | - | ไม่มีการแข่งขัน | ไม่มีการแข่งขัน | 16 ตอน | กันต์ กันตถาวร |
| 13 | Soulmate | 4 ธันวาคม พ.ศ. 2567 | 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 | - | หน้ากากโทสะโมหะ | วรกมล ซาเตอร์ (เจฟ) ณิชชาฎา วีระสุทธิมาศ (โบกี้ไลอ้อน) | 11 ตอน | ศิวัฒน์ โชติชัยชรินทร์ (ซี) |
ฤดูกาล > ตอนพิเศษ

| ตอนพิเศษ | วันออกอากาศ | จำนวนตอน | พิธีกร | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  1+2 Fan Request | 24, 31 สิงหาคม พ.ศ. 2560 | 2 ตอน | กันต์ กันตถาวร | เนื่องจากกระแสที่มาแรงของรายการใน 2 ฤดูกาลแรก ทางรายการจึงได้จัดทำ EP พิเศษ รวมหน้ากากทั้ง 2 ฤดูกาลมาร้องเพลงร่วมกัน |
| Truce Day | 11, 18 ตุลาคม พ.ศ. 2561 | 2 ตอน | กันต์ กันตถาวร | การพักรบ / พักการแข่งขันระหว่างหน้ากากเพื่อเสริฟความสนุกสนานเฮฮาคลายเครียดของรายการ ออกอากาศหลังฤดูกาล The Mask Project A |
| Line พราง | 14, 21 มีนาคม พ.ศ. 2562 | 2 ตอน | กันต์ กันตถาวร | การพักรบ / พักการแข่งขันระหว่างหน้ากากเพื่อเสริฟความสนุกสนานเฮฮาคลายเครียดของรายการ ออกอากาศหลังฤดูกาล The Mask Line Thai |
| Mirror | 15, 22 สิงหาคม พ.ศ. 2562 | 2 ตอน | กันต์ กันตถาวร | ตอนพิเศษ ออกอากาศหลังฤดูกาล The Mask วรรณคดีไทย เป็นการนำหน้ากากเก่า และศิลปินที่มีเสียงคล้ายหรือเกี่ยวข้องกับบุคคลภายใต้หน้ากากต้นแบบมาใส่หน้ากากเดียวกัน เพื่อให้กรรมการทายว่า ใครคือต้นแบบ ใครคือตัวปลอม โดยตอนพิเศษนี้ได้นำมาเป็นฤดูกาลหลักต่อจาก The Mask จักรราศี |
| 12 (Twelve) | 8 มีนาคม พ.ศ. 2566 | 1 ตอน | ไม่มี | รวบรวมความสนุกประทับใจจากทุกฤดูกาลก่อนการกลับมาในรอบ 3 ปี ของ The Mask Singer ในฤดูกาล Mask Singer 12 |
| Soulmate | 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 | 1 ตอน | ไม่มี | รวบรวมความสนุกประทับใจ และ ความทรงจำตลอดฤดูกาลของ The Mask Soulmate หน้ากากคู่แท้ |
รูปแบบรายการ

ในแต่ละซีซันมีผู้เข้าแข่งขันทั้งหมด 32 คน แข่งขันร้องเพลงโดยปกปิดตัวตนด้วยชุดและหน้ากาก ซึ่งคณะกรรมการจะพยายามทายว่าหน้ากากนั้นคือใคร ผู้เข้าแข่งขันคนใดชนะจากคะแนนเสียงของกรรมการและผู้ชมในห้องส่งที่ใช้ในการตัดสินจะได้ผ่านเข้าไปสู่ในรอบถัดไป ส่วนผู้เข้าแข่งขันที่แพ้ จะต้องถอดหน้ากากออกเพื่อเปิดเผยตัวตน ส่วนแชมป์ของซีซันจะมีการเปิดหน้ากากในสัปดาห์สุดท้าย
รูปแบบรายการ > การแบ่งกลุ่มการแข่งขัน > ฤดูกาลปกติ

การแข่งขันของผู้เข้าแข่งขันทั้ง 32 คน จะถูกแบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม คือ กลุ่ม A, กลุ่ม B, กลุ่ม C และกลุ่ม D ซึ่งในเทปแรกของฤดูกาลที่ 1 รายการระบุว่าการแข่งขันของผู้เข้าแข่งขันทั้ง 24 คน จะถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่ม A, กลุ่ม B และกลุ่ม C เท่านั้น ต่อมาจึงเพิ่มกลุ่ม D ทำให้มี 4 กลุ่ม เนื่องจากกระแสตอบรับรายการที่ดี จึงทำให้มีกลุ่มละ 8 คน ซึ่งจะถูกจับคู่ในการแข่งขัน 4 คู่ ผู้เข้าแข่งขันคนใดชนะจะได้ผ่านเข้ารอบถัดไป โดยในรอบถัดไปนั้นจะทำการแข่งขันกัน 2 คู่ (คู่ละ 2 คน) หลังจากนั้นจะเป็นรอบตัดสินของแต่ละกลุ่ม โดยจะทำการแข่งขันกันเพียง 2 คน ที่เป็นผู้ชนะจากในรอบก่อนหน้า โดยในรอบนี้ถ้าผู้เข้าแข่งขันคนใดชนะ จะเป็นตัวแทนกลุ่มเพื่อมาแข่งขันกันในรอบสุดท้าย เพื่อหา The Mask Singer ซึ่งเป็นผู้ชนะเพียงคนเดียว
รูปแบบรายการ > การแบ่งกลุ่มการแข่งขัน > ฤดูกาลพิเศษ > มีการแข่งขัน

ฤดูกาลพิเศษของรายการที่มีการแข่งขันมี 6 ฤดูกาล ได้แก่ The Mask Project A, The Mask Line Thai, The Mask วรรณคดีไทย, The Mask จักรราศี, The Mask งานวัด และ The Mask ลูกไทย โดยในรายการ The Mask Project A และ The Mask Line Thai ผู้ที่เคยแข่งขันในรายการแล้วสามารถมาแข่งขันซ้ำได้ และ 3 ฤดูกาลนี้ยังมีผู้เข้าแข่งขันที่สามารถเข้ามาแข่งขันเป็นคู่ได้อีกด้วย ซึ่งชื่อของกลุ่มการแข่งขันจะมาจากคอนเซ็ปต์ของรายการ ดังนี้
Project A มีผู้เข้าแข่งขันทั้งหมด 19 คน 18 หน้ากาก แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่ม Jungle War, กลุ่ม Sky War และกลุ่ม Marine War โดยในรอบแรก แต่ละกลุ่มจะแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 3 หน้ากาก แข่งขันเพื่อนำ 4 หน้ากากเข้ารอบต่อไป ต่อมาในรอบที่สอง จะแข่งขันพร้อมกัน 4 หน้ากาก เพื่อนำอีก 2 คน ไปแข่งขันในรอบตัดสินของแต่ละกลุ่ม แล้วนำผู้ชนะแต่ละกลุ่มไปเป็นตัวแทนของกลุ่มมาแข่งขันกันในรอบสุดท้ายเพื่อหาผู้ชนะเพียงคนเดียว
Line Thai และวรรณคดีไทย มีผู้เข้าแข่งขันทั้งหมด 25 คน 24 หน้ากาก แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มไม้เอก, กลุ่มไม้โท, กลุ่มไม้ตรี และกลุ่มไม้จัตวา ซึ่งในซีซัน Line Thai ได้มีการระบุการแข่งขันว่ามีแค่ 3 กลุ่ม ก่อนเพิ่มกลุ่มไม้จัตวาขึ้นมาภายหลัง โดยการแข่งขันเหมือนกับฤดูกาล Project A
จักรราศี มีผู้เข้าแข่งขันทั้งหมด 13 คน 12 หน้ากาก ตามจำนวนราศี แบ่งการแข่งขันออกเป็น 5 รอบ โดยไม่มีการแบ่งกลุ่ม
งานวัด มีผู้เข้าแข่งขันทั้งหมด 18 คน 18 หน้ากาก แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม โดยการแข่งขันเหมือนกับฤดูกาล Project A, Line Thai และวรรณคดีไทย
ลูกไทย มีผู้เข้าแข่งขันทั้งหมด 19 คน 18 หน้ากาก ได้แก่ กลุ่มไม้เอก, กลุ่มไม้โท และกลุ่มไม้ตรี โดยการแข่งขันเหมือนกับฤดูกาล Project A, Line Thai, วรรณคดีไทย และงานวัด
รูปแบบรายการ > การแบ่งกลุ่มการแข่งขัน > ฤดูกาลพิเศษ > ไม่มีการแข่งขัน

ฤดูกาลพิเศษของรายการที่ไม่มีการแข่งขันมี 2 ฤดูกาล ได้แก่ The Mask Mirror และ Mask Singer 12 ซึ่ง Mirror ออกอากาศหลังซีซัน วรรณคดีไทย และจักรราศี และ Mask Singer 12 ออกอากาศในปี พ.ศ. 2566 โดยแบ่งออกได้ดังนี้
Mirror
Mask Singer 12
รูปแบบรายการ > การแบ่งกลุ่มการแข่งขัน > ตอนพิเศษ

ตอนพิเศษซึ่งจะไม่มีการแข่งขันมีอยู่ด้วยกัน 2 ครั้ง คือ The Mask Truce Day (The Mask พักรบ) และ The Mask Line พราง ซึ่ง Truce Day ออกอากาศหลังซีซัน Project A และ Line พราง ออกอากาศหลังซีซัน Line Thai เป็นตอนที่จะไม่มีการแข่งขัน ซึ่งจะเป็นการนำ 4 หน้ากาก มาร้องเพลงให้ทายตัวตนภายใต้หน้ากาก เมื่อร้องเสร็จขั้นตอนการตอบคำถามแล้วก็จะถอดหน้ากากทันที
รูปแบบรายการ > ลักษณะการแข่งขัน

ผู้ดำเนินรายการจะแจ้งชื่อเพลงและศิลปินที่ผู้เข้าแข่งขันแต่ละคนจะใช้ในการแข่งขัน หลังจากนั้นผู้เข้าแข่งขันแต่ละคนจะต้องแข่งกันร้องเพลงดังกล่าวจนจบเพลงทั้ง 2 คน แล้วจึงเริ่มทำการปรึกษา วิเคราะห์ และทายตัวตนของผู้เข้าแข่งขันจากกรรมการทั้ง 7 คน
กรรมการทั้ง 7 คน และผู้ชมในห้องส่งทั้ง 169 คน ลงคะแนนเสียงให้กับผู้เข้าแข่งขันในรอบการแข่งขันนั้น ๆ หลังจากนั้นทางรายการจะรวบรวมคะแนน แล้วประกาศผลการตัดสินหลังจากรอบซักถามเสร็จสิ้นลง โดยเกณฑ์การให้คะแนนมีดังนี้
| กลุ่ม | จำนวนคน | คะแนน/คน | รวม | รวมคะแนนทั้งหมด |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กรรมการ | 7 | 10 | 70 | 240 |
| ผู้ชมในห้องส่ง | 170 | 1 | 170 | 240 |

กรรมการทุกคนมีเวลา 2 นาที ในการสัมภาษณ์ผู้เข้าแข่งขันคนนั้น ๆ ทีละคน โดยผู้เข้าแข่งขันจะมีอุปกรณ์อำพรางเสียงของตน แต่ในฤดูกาลพิเศษ ทางรายการจะเป็นผู้กำหนดเวลาเอง
กรรมการ

กรรมการในรายการ The Mask Singer หน้ากากนักร้อง จะมีหน้าที่วิเคราะห์เทคนิคการร้องเพลงของผู้เข้าแข่งขัน ทายตัวตนที่แท้จริงของบุคคลแต่ละคนที่ซ่อนอยู่ภายใต้หน้ากากที่ยังไม่มีใครทราบ จนกว่าจะถึงเวลาที่จะต้องเฉลยตัวตน โดยกรรมการจะมีทั้งหมด 6-7 คน ในแต่ละเทปที่ออกอากาศ ซึ่งจะมีการสลับสับเปลี่ยนกรรมการในแต่ละเทปที่ออกอากาศ อีกทั้งยังมีกรรมการรับเชิญเข้ามาร่วมในรายการในบางเทปอีกด้วย
ตั้งแต่ The Mask Soulmate หน้ากากคู่แท้ จำนวนคณะกรรมการถูกปรับลดเหลือตอนละ 5 คน
รายชื่อคณะกรรมการประจำรายการ (นับรวมทั้งภาคปกติและภาคพิเศษหลัก) มีดังต่อไปนี้
ยุทธนา บุญอ้อม (ป๋าเต็ด) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
ศิริพร อยู่ยอด (ตั๊ก) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
ธนวัฒน์ ประสิทธิสมพร (นุ้ย) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
มณีนุช เสมรสุต (ครูอ้วน) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
นลิน โฮเลอร์ (ซาร่า) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
เกียรติศักดิ์ อุดมนาค (เสนาหอย) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
จักรวาล เสาธงยุติธรรม (หนึ่ง) (ฤดูกาลที่ 1 - Soulmate)
อภิษฎา เครือคงคา (ไอซ์) (ฤดูกาลที่ 3 - Soulmate)
รายการพิเศษและคอนเสิร์ต > Mini Concert The Mask Singer (2 เมษายน พ.ศ. 2560)

มินิคอนเสิร์ต The Mask Singer จัดขึ้นที่ โรงละครเคแบงก์สยามพิฆเนศ ชั้น 7 สยามสแควร์วัน จำนวน 3 รอบ รอบ 12.00 น., 16.00 น. และ 20.00 น. โดยมีพิธีกร คือ กันต์ กันตถาวร ซึ่งเป็นพิธีกรประจำรายการ มีหน้ากากนักร้องจำนวน 9 คน ได้แก่ หน้ากากทุเรียน, หน้ากากอีกาดำ, หน้ากากมังกร, หน้ากากจิงโจ้, หน้ากากโพนี่, หน้ากากน้ำพริกหมู, หน้ากากระฆัง, หน้ากากหมูป่า และ หน้ากากเกอิชา มีกรรมการ 3 คน คือ เสนาหอย - เกียรติศักดิ์ อุดมนาค ซาร่า - นลิน โฮเลอร์ และ หนึ่ง - จักรวาล เสาธงยุติธรรม ซึ่งทำหน้าที่เล่นดนตรีเช่นเดียวกับในรายการ และมีวง รูม 39 มาเป็นแขกรับเชิญอีกด้วย ซึ่งคอนเสิร์ตนี้ทางช่องเวิร์คพอยท์ ได้นำมาออกอากาศในวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2560 เวลา 09.00 - 11.30 น.
 ในคอนเสิร์ตนี้ มี หน้ากากพิเศษ คือ หน้ากากทุนี่ หรือ น้องพรีม เดอะวอยซ์ คิดส์ ไทยแลนด์ ซีซั่นที่ 4
รายการพิเศษและคอนเสิร์ต > OPPO Presents Concert The Mask Singer 2 (2 - 3 กันยายน พ.ศ. 2560)

จัดขึ้น ณ ฮอลล์ 98 ไบเทค บางนา ในคอนเสิร์ตนี้ มี หน้ากากพิเศษ คือ หน้ากากอีกาดำน้อย หรือ น้องต้นกล้า และ หน้ากากอีกาเผือกน้อย คือ น้องคริสต้า จากรายการ We Kid เด็กร้องก้องโลก
รายการพิเศษและคอนเสิร์ต > OPPO Present The Mask Concert 3 (17 - 18 กุมภาพันธ์ 2561)

จัดขึ้น ณ รอยัล พารากอน ฮอลล์ ชั้น 5 ศูนย์การค้าสยามพารากอน แขกรับเชิญคือวง บีเอ็นเคโฟร์ตีเอต (BNK48)
รายการพิเศษและคอนเสิร์ต > รายการพิเศษ Mask Party ปาร์ตี้หน้ากาก (พ.ศ. 2560)

เป็นรายการพิเศษที่ออกอากาศทุกวันหยุดนักขัตฤกษ์ โดยในเทปที่ 1 - 3 ออกอากาศในเวลา 16.30 - 18.00 น. และเทปที่ 4 และ 5 ออกอากาศในเวลา 9.30 - 11.00 น. ดำเนินรายการโดย เกียรติศักดิ์ อุดมนาค (เสนาหอย) หรือ หน้ากากผีเสื้อสมุทร ยกเว้นเทปที่ 4 ที่ดำเนินรายการโดย พิษณุ นิ่มสกุล (บอย AF) โดยมีหน้ากากที่มาร่วมรายการ ดังนี้
| วันที่ | วันสำคัญ | หน้ากาก | บุคคลภายใต้หน้ากาก | นักร้องรับเชิญ | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2560 | วันหยุดชดเชยวันอาสาฬหบูชา | หน้ากากอีกาดำ | จิรากร สมพิทักษ์ (เอ๊ะ) |  จิระศักดิ์ ปานพุ่ม (หน้ากากลิงเผือก)  ปฐมพงศ์ สมบัติพิบูลย์ (โป่ง หินเหล็กไฟ) |  |
| 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2560 | วันเฉลิมพระชนมพรรษา พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว | หน้ากากไก่ฟ้า | ศักดิ์สิทธิ์ เวชสุภาพร (โต๋) | อาภาพร นครสวรรค์ (หน้ากากนางงาม) |  |
| 14 สิงหาคม พ.ศ. 2560 | วันหยุดชดเชยวันแม่แห่งชาติ | หน้ากากเข็มทิศ | อภิวัชร์ เอื้อถาวรสุข (แสตมป์) |  ปัญญริสา เธียรประสิทธิ์ (หวาย kamikaze)  ณัฐวุฒิ ศรีหมอก (กอล์ฟ ฟักกลิ้งฮีโร่) |  |
| 5 ธันวาคม พ.ศ. 2560 | วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร, วันชาติ, วันพ่อแห่งชาติ | หน้ากากทุเรียน | อิศรา กิจนิตย์ชีว์ (ทอม) |  ธนษิต จตุรภุช (หน้ากากพ่อมด)  สมาชิกในวงรูม 39 ชุติมน วิจิตรทฤษฎี (มน)  โอฬาร ชูใจ (แว่นใหญ่) |  |
| 11 ธันวาคม พ.ศ. 2560 | วันหยุดชดเชยวันรัฐธรรมนูญ | หน้ากากจิงโจ้ | ผลิตโชค อายนบุตร (เป๊ก) |  กรกันต์ สุทธิโกเศศ (หน้ากากระฆัง)  ปนัดดา เรืองวุฒิ (หน้ากากเต่า)  ศิรินทิพย์ หาญประดิษฐ์ (โรส) |  |
รางวัลที่ได้รับ

HOWE HOTTEST TV PROGRAM AWARD (รางวัลรายการยอดนิยมแห่งปี) จากงาน HOWE AWARDS 2016 เมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2560
MThai Top Talk-About TV Show ในฐานะที่เป็นรายการที่มีคนพูดถึงบนโลกออนไลน์มากที่สุดในขณะนี้ งานประกาศรางวัล MThai Top Talk-About 2017 เมื่อวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2560
รางวัล The best Variety show จากเวที Kazz awards 2017 เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2560
รางวัลนาฏราช ครั้งที่ 8 สาขา วาไรตี้ยอดเยี่ยม เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2560
รางวัลเหรียญทองรางวัลเอมมีระดับนานาชาติ ประเภทรายการบันเทิงไร้สคริปต์ เนื่องจากได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัล
สงครามอะแซหวุ่นกี้

| ด ค กสงครามพม่า–สยาม |
| --- | --- |
 พระเจ้าตะเบ็งชเวตี้  ช้างเผือก  การเสียกรุงครั้งที่หนึ่ง  ยุทธหัตถี  1593–1600  1609–1622  1662–1664  1675–1676  1700–1701  พระเจ้าอลองพญา  การเสียกรุงครั้งที่สอง  1767-1770  เชียงใหม่  บางแก้ว  อะแซหวุ่นกี้  เก้าทัพ  ท่าดินแดง  ตีเมืองทวาย  ทวาย  พม่าตีเชียงใหม่  เชียงแสน  เมืองถลาง  เชียงตุง 
สงครามอะแซหวุ่นกี้ หรือ สงครามพม่า-สยาม พ.ศ. 2318-2319 เป็นความขัดแย้งทางทหารครั้งสำคัญระหว่าง ราชวงศ์โก้นบอง ของพม่าและ อาณาจักรธนบุรี ของสยาม
หลังการล่มสลายของอยุธยา พม่าติดพันอยู่กับสงครามจีน-พม่า ทำให้สยามสามารถตั้งตัวสร้างอาณาจักรธนบุรีขึ้นภายใต้การนำของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี หลังจากสิ้นสุดสงครามจีน-พม่าแล้ว พระเจ้ามังระทรงจัดทัพเข้ารุกรานสยามอาณาจักรธนบุรี แต่ถูกขัดขวางด้วยการกบฏของมอญที่เมืองเมาะตะมะในพ.ศ. 2317 และสงครามเชียงใหม่ พ.ศ. 2317 สยามสามารถยึดเชียงใหม่ซึ่งเคยอยู่ภายใต้การปกครองของพม่าไว้ได้ พระเจ้ามังระทรงให้อะแซหวุ่นกี้ (Athi Wungyi) แม่ทัพจากสงครามจีน-พม่า เป็นผู้นำทัพเข้ารุกรานสยาม อะแซหวุ่นกี้ส่งทัพเข้าโจมตีสยามทางด่านเจดีย์สามองค์แต่พ่ายแพ้แก่สยามในสงครามบางแก้วพ.ศ. 2317 หลังจากนั้นอะแซหวุ่นกี้จึงนำทัพด้วยตนเอง ยกข้ามด่านแม่ละเมาเข้าโจมตีหัวเมืองเหนือของสยามช่วงปลายปีพ.ศ. 2317 การล้อมเมืองพิษณุโลกเป็นการรบหลักในสงครามครั้งนี้ เจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) และเจ้าพระยาสุรสีห์ (บุญมา) เป็นผู้นำในการต้านทานการล้อมพิษณุโลกของพม่า ต่อมาเสียเมืองพิษณุโลกให้แก่พม่าในพ.ศ. 2318 ปรากฏว่าพระเจ้ามังระสวรรคตอย่างกระทันหัน เป็นเหตุให้อะแซหวุ่นกี้และทัพพม่าจำต้องถอยกลับ สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชโองการให้แม่ทัพสยามยกเข้าติดตามฝ่ายพม่าที่ถอยร่นไปอย่างไร้การควบคุม
สงครามอะแซหวุ่นกี้ เป็นสงครามระหว่างพม่าและสยาม ครั้งใหญ่ที่สุดในสมัยกรุงธนบุรี
เหตุการณ์นำ > การกอบกู้กรุงศรีอยุธยาและการปราบชุมนุม

บทความหลัก: การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง, การกอบกู้เอกราชของเจ้าตาก, และ สภาพจลาจลหลังการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง
หลังจากที่พม่าเสียเมืองให้แก่มอญหงสาวดีฟื้นฟูในพ.ศ. 2295 พม่ากลับขึ้นฟื้นตัวเรืองอำนาจขึ้นใหม่ภายใต้ราชวงศ์โก้นบอง พระเจ้ามังระกษัตริย์พม่ามีปณิธานที่จะพิชิตกรุงศรีอยุธยา จึงส่งแม่ทัพพม่าเนเมียวสีหบดีออกมาในพ.ศ. 2307 เพื่อปราบกบฏในล้านนาและเพื่อเลยล่วงยกทัพลงมาโจมตีกรุงศรีอยุธยาจากทางทิศเหนือ และพระเจ้ามังระยังส่งมังมหานรธายกทัพมาทางทวายอีกทัพหนึ่งในพ.ศ. 2308 เพื่อโจมตีกระหนาบกรุงศรีอยุธยาจากสองทาง ทัพฝ่ายเหนือของเนเมียวสีหบดีและทัพฝ่ายตะวันตกของมังมหานรธาเข้าถึงชานกรุงศรีอยุธยาในเดือนมกราคม พ.ศ. 2309 ฝ่ายกรุงศรีอยุธยาส่งพระยาเพชรบุรี (เรือง) และพระยาตาก ออกไปต้านทานทัพพม่าของมังมหานรธาที่วัดภูเขาทองแต่ไม่สำเร็จและพ่ายแพ้ ฝ่ายพม่าไม่ถอยทัพกลับในฤดูฝนปักหลักตั้งมั่นล้อมกรุงฯ ทำให้กรุงศรีอยุธยาอยู่ในสภาวะอิดโรยขาดแคลนเสบียงอาหาร พระยาเพชรบุรี (เรือง) สิ้นชีวิตในการรบที่วัดสังฆาวาสในเดือนพฤศจิกายน ต่อมาในต้นเดือนมกราคม พ.ศ. 2310 ประมาณสามเดือนก่อนเสียกรุงฯ พระยาตาก ขุนนางกรุงศรีอยุธยาผู้มีเชื้อสายจีนแต้จิ๋ว ชื่อจริงว่าเจิ้งสิน (鄭信) หรือ เจิ้งเจา (鄭昭) รวบรวมกองกำลังชาวไทยและชาวจีน ฝ่าวงล้อมพม่าออกไปทางทิศตะวันออก ไปตั้งมั่นอยู่ที่หัวเมืองชายทะเลตะวันออก
หลังจากที่พม่าสามารถพิชิตกรุงศรีอยุธยาได้ กรุงศรีอยุธยาเสียให้แก่พม่าในเดือนเมษายน พ.ศ. 2310 แล้วนั้น เนเมียวสีหบดีได้นำกองกำลังพม่าออกไปจากกรุงศรีอยุธยาในเดือนมิถุนายน เนื่องจากสงครามจีน-พม่า ทำให้พระเจ้ามังระต้องผันทัพพม่าจากกรุงศรีอยุธยาไปรบกับจีนราชวงศ์ชิง เหลือเพียงกองกำลังของสุกี้พระนายกองหรือนายทองสุกชาวมอญคอยรักษาการอยู่ที่ค่ายโพธิ์สามต้น พระยาตากรวบรวมกองกำลังจากจันทบุรีเป็นทัพเรือเข้าโจมตียึดธนบุรีและกรุงศรีอยุธยาคืนได้สำเร็จ ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2310 เจ็ดเดือนหลังจากเสียกรุงฯ ยึดค่ายพม่าโพธิ์สามต้นขับไล่พม่าออกไปจากสยาม กรุงศรีอยุธยาอยู่ในสภาพปรักหักพังไม่สามารถใช้เป็นที่รับศึกพม่าได้ และพระยาตากมีกำลังไม่เพียงพอที่จะรักษาราชธานีกรุงเก่า พระยาตากจึงย้ายราชธานีลงไปที่กรุงธนบุรี และปราบดาภิเษกขึ้นเป็นสมเด็จพระเจ้าตากสิน หรือสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2310 ก่อตั้งอาณาจักรธนบุรี ปีต่อมาพ.ศ. 2311 เสด็จไปรบกับพม่าในยุทธการที่บางกุ้งได้รับชัยชนะ จากนั้นเสด็จไปปราบชุมนุมต่างๆ
ในพ.ศ. 2313 สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จยกทัพไปปราบชุมนุมเจ้าพระฝาง มีพระราชโองการให้พระยาพิชัยราชา และพระยายมราช (บุญมา) เป็นทัพหน้า เข้าตียึดเมืองพิษณุโลกได้สำเร็จในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2313 ปราบชุมนุมเจ้าพระฝางลงได้สำเร็จ รวบรวมอาณาเขตขัณฑสีมาของอยุธยาไว้ได้ทั้งหมดแล้ว จึงมีพระราชโองการแต่งตั้งข้าหลวงเดิมซึ่งมีความชอบในการสงครามให้อยู่ครองหัวเมืองเหนือ พร้อมจัดสรรกองกำลังไว้รับมือการรุกรานของพม่าไว้ดังนี้;
พระยายมราช (บุญมา) เป็น เจ้าพระยาสุรสีห์พิษณุวาธิราชฯ เจ้าเมืองพิษณุโลก มีกำลังพล 15,000 คน
พระยาพิชัยราชา เป็น เจ้าพระยาสวรรคโลก เจ้าเมืองสวรรคโลก มีกำลังพล 7,000 คน
พระยาสีหราชเดโช (ทองดี) เป็น พระยาพิชัย เจ้าเมืองพิชัย มีกำลังพล 9,000 คน
พระยาท้ายน้ำ (พระเชียงเงิน) เป็น พระยาสุโขทัย เจ้าเมืองสุโขทัย มีกำลังพล 5,000 คน
พระยาสุรบดินทร์ (บุญมี) เป็น พระยากำแพงเพชร เจ้าเมืองกำแพงเพชร มีกำลังพล 3,000 คนเศษ
พระยาอนุรักษ์ภูธร เป็น เจ้าพระยานครสวรรค์ เจ้าเมืองนครสวรรค์ มีกำลังพล 3.000 คนเศษ
เหตุการณ์นำ > กบฏมอญต่อพม่า พ.ศ. 2317

เมื่อพ.ศ. 2315 หลังจากเสร็จสิ้นสงครามจีน-พม่าแล้ว พระเจ้ามังระแห่งราชวงศ์โก้นบองมีพระราชดำริว่า ฝ่ายสยามหลังจากการเสียกรุงศรีอุยธยาครั้งที่สองแล้ว กลับสามารถตั้งตนขึ้นใหม่ภายใต้การนำของสมเด็จพระเจ้าตากสินฯ สมควรจัดทัพเข้าโจมตีสยามเพื่อมิให้เป็นเสี้ยนหนามในอนาคต จึงมีพระราชโองการให้เนเมียวสีหบดีหรือโปสุพลายกทัพไปเชียงใหม่ล้านนา และทรงแต่งตั้งปะกันหวุ่นหรือแมงยีกามะนีจันทา (Mingyi Kamani Sanda) เป็นเจ้าเมืองเมาะตะมะคนใหม่ จัดเกณฑ์ทัพเข้ารุกรานสยาม ในพ.ศ. 2317 แมงยีกามะนีจันทาเจ้าเมืองเมาะตะมะ สั่งให้หัวหน้าชาวมอญได้แก่พระยาเจ่ง (Binnya Sein) ตละเสี้ยง ตละเกล็บ ยกทัพหน้าชาวมอญเข้ารุกรานสยาม ปรากฏว่าเจ้าเมืองเมาะตะมะได้ขูดรีดทรัพย์สินจากชาวมอญเมืองเมาะตะมะ ได้รับความเดือดร้อน ความรู้ไปถึงพระยาเจ่งและบรรดาหัวหน้าชาวมอญ มีความขุ่นเคืองต่อพม่า จึงกบฏขึ้นต่อมายกทัพกลับมายึดเมืองเมาะตะมะและยกทัพต่อไปยึดเมืองย่างกุ้งได้ ฝ่ายพม่ายึดเมืองย่างกุ้งกลับคืนได้ ทำให้พระยาเจ่ง ตละเกล็บ และผู้นำชาวมอญทั้งหลายรวมทั้งชาวมอญจำนวนมาก ต่างอพยพลี้ภัยเข้าในสยามมาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ผ่านทางด่านเจดีย์สามองค์และด่านแม่ละเมา
ในพ.ศ. 2317 พระเจ้ามังระมีพระราชโองการให้อะแซหวุ่นกี้ (Athi Wungyi) หรือหวุ่นยีมหาสีหสุระ (Wungyi Maha Thiha Thura) แม่ทัพผู้มีบทบาทสำคัญในสงครามจีน-พม่า ยกทัพพม่าจำนวน 35,000 คน จากอังวะมาตั้งที่เมืองเมาะตะมะ เพื่อตามจับชาวมอญที่หลบหนีและยกทัพเข้ารุกรานสยามกรุงธนบุรี
เหตุการณ์นำ > สงครามบางแก้ว

บทความหลัก: สงครามบางแก้ว
อะแซหวุ่นกี้ตั้งทัพที่เมืองเมาะตะมะแล้ว มีคำสั่งให้แมงเยรานนอง (Minye Yannaung) หรือพงศาวดารไทยเรียกว่า ตะแคงมระหน่อง พร้อมทั้งฉับกุงโบ หรือฉัพพะกุงโบ (Satpagyon Bo) ในพงศาวดารไทยเรียกว่า งุยอคงหวุ่น ยกทัพพม่าจำนวน 8,000 คน ผ่านด่านเจดีย์สามองค์เข้ารุกรานกาญจนบุรีในเดือนกุมภาพันธ์พ.ศ. 2318 ฝ่ายพม่ายกทัพเข้ายึดเมืองกาญจนบุรีได้ ฉับกุงโบยกทัพมาตั้งค่ายที่บางแก้ว นำไปสู่สงครามบางแก้ว ฝ่ายสยามกองกำลังส่วนใหญ่อยู่ระหว่างสงครามตีเมืองเชียงใหม่ สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชโองการให้เรียกทัพจากทางเหนือมาตั้งรับพม่าทางด่านตะวันตกอย่างเร่งด่วน มีพระราชโองการให้พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจุ้ย และพระเจ้าหลานเธอ เจ้ารามลักษณ์ เสด็จยกทัพไปตั้งรับพม่าที่บางแก้ว ฉับกุงโบเป็นแม่ทัพพม่าซึ่งเคยติดตามเนเมียวสีหบดีเข้าร่วมสงครามเมื่อครั้งเสียกรุงศรีอยุธยา มีความประมาทต่อกองทัพสยามถือตนว่าเคยมีประสบการณ์ในการรบกับไทย ปล่อยให้ฝ่ายสยามเข้าล้อมไว้ถึงสามชั้น สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จยกพยุหยาตราทางนาวาจากธนบุรีไปบางแก้วราชบุรี มีพระราชโองการให้ล้อมพม่าบางแก้วไว้ให้มิดชิดจนกว่าจะขาดเสบียงและหิวโหย
สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระราชโองการให้พระยายมราช (หมัด) ไปตั้งที่ดงรังหนองขาว ทางตะวันออกของกาญจนบุรี รับศึกกับตะแคงมระหน่องที่กาญจนบุรี และให้พระยารามัญวงศ์ (มะโดด) ไปตั้งที่เขาชะงุ้ม ตะแคงมระหน่องส่งทัพพม่ามาตีเขาชะงุ้มเข้ายึดได้สำเร็จ พระยารามัญวงศ์เสียค่ายเขาชะงุ้มให้แก่พม่า ต่อมาเจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) เจ้าพระยาสุรสีห์ (บุญมา) เจ้าพระยานครสวรรค์ และพระยานครราชสีมา (ขุนชนะ) ยกทัพหัวเมืองเหนือและตะวันออกเข้ามาสมทบ ทำให้ฝ่ายสยามมีกองกำลังเพิ่มพูนมากขึ้น รวมทั้งสิ้นประมาณ 20,000 คน ฝ่ายฉับกุงโบแม่ทัพพม่าที่บางแก้ว ถูกฝ่ายไทยล้อมไว้นาน 47 วัน ขาดแคลนเสบียงมีความอดอยากและขาดน้ำ สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงให้ขุนนางชาวมอญเข้าไปเกลี้ยกล่อม จนกระทั่งฉับกุงโบงุยอคงหวุ่น และอุตตมสิงหจอจัว แม่ทัพพม่าทั้งสอง ยอมจำนนพ่ายแพ้และเข้าสวามิภักดิ์ต่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีในที่สุด เจ้าพระยาจักรียกทัพเข้ายึดเขาชะงุ้มคืนจากพม่าได้สำเร็จ ตะแคงมาระหน่องแม่ทัพพม่าที่กาญจนบุรีจึงถอยกลับไปเมาะตะมะ ฉับกุงโบและอุตตมสิงหจอจัวรวมทั้งเชลยศึกชาวพม่าจำนวนทั้งสิ้นพันกว่าคนถูกนำตัวมาไว้ที่ธนบุรี
แม่ทัพพม่าให้การว่า อะแซหวุ่นกี้ที่เมืองเมาะตะมะเตรียมการยกทัพใหญ่เข้าโจมตีสยาม สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงมีท้องตราให้เกณฑ์ทัพจากหัวเมือง'ปากใต้'ได้แก่ จันทบุรี ไชยา นครศรีธรรมราช และพัทลุง มาร่วมรบกับพม่า เจ้าพระยาจักรีทูลว่า ทัพหัวเมืองฝ่ายใต้อาจเกณฑ์มาไม่ทันรบกับพม่า ทัพในพระนครธนบุรีและหัวเมืองเหนือ ยังเพียงพอในการต้านทัพพม่า สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงเห็นชอบด้วย จึงมีพระราชโองการให้หัวเมืองปากใต้เหล่านั้นส่งข้าวมาเป็นเสบียงแทน นครศรีธรรมราชส่งข้าว 600 เกวียน จันทบุรี ไชยา และพัทลุง ส่งข้าวเมืองละ 400 เกวียน
สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงปูนบำเหน็จผู้มีความชอบในสงครามบางแก้ว ทรงแต่งตั้งพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจุ้ย เป็นกรมขุนอินทรพิทักษ์ พระเจ้าหลานเธอ เจ้ารามลักษณ์ เป็นกรมขุนอนุรักษ์สงคราม และพระเจ้าหลานเธอ เจ้าบุญจันทร์ เป็นกรมขุนรามภูเบศร์
เหตุการณ์นำ > การจัดเตรียมทัพของพม่า

ฝ่ายพม่าพระเจ้ามังระทรงเตรียมทัพเข้ารุกรานสยามทั้งจากทางเหนือล้านนาและจากทางตะวันตกหัวเมืองมอญ แต่ต้องประสบกับปัญหาเหตุขัดขวางทั้งสองด้าน เนื่องจากฝ่ายไทยได้ยกไปตีเมืองเชียงใหม่ก่อน และมอญได้เป็นกบฏขึ้น พระเจ้ามังระเสด็จจากเมืองอังวะมายกฉัตรพระมหาเจดีย์เกตุธาตุ (เจดีย์ชเวดากอง) ที่เมืองย่างกุ้งตั้งแต่เดือนมีนาคม พ.ศ. 2318 อะแซหวุ่นกี้ตระหนักว่าหากใช้ยุทธวิถีโจมตีสยามจากสองด้านมาบรรจบกันดังเช่นครั้งเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองจะไม่ได้ผล ควรหันไปใช้ยุทธวิถีแบบครั้งสมัยพระเจ้าบุเรงนอง คือยกทัพใหญ่เข้าโจมตีหัวเมืองเหนือตัดกำลังฝ่ายไทยลงเสียก่อน แล้วยึดเอาหัวเมืองเหนือที่ฐานที่มั่นยกทัพทางแม่น้ำเจ้าพระยาลงมาตีกรุงธนบุรี อะแซหวุ่นกี้มีหนังสือขึ้นไปกราบทูลพระเจ้ามังระว่า ทัพฝ่ายพม่าพ่ายแพ้ที่บางแก้ว สูญเสียรี้พลไปจำนวนมากฝ่ายจับเป็นเชลยไปได้พันเศษคน ฝ่ายไทยยังมีกำลังเนื่องด้วยหัวเมืองฝ่ายเหนือยัง "บริบูรณ์" มั่งคั่งไปด้วยผู้คนและทรัพยากร จึงขอพระราชทานยกทัพไปตีหัวเมืองเหนือให้ได้เสียก่อน ฝ่ายสยามจึงจะอ่อนกำลังลง พระเจ้ามังระทรงเห็นชอบด้วย มีพระราชโองการให้อะแซหวุ่นกี้ยกทัพเข้าโจมตีหัวเมืองเหนือให้ราบคาบยับเยินให้จงได้ พระเจ้ามังระประทับเมืองย่างกุ้งอยู๋สามเดือน หลังจากสมโภชเฉลิมฉลองพระมหาเจดีย์เกตุธาตุแล้ว จึงเสด็จกลับเมืองอังวะ
อะแซหวุ่นกี้มีคำสั่งให้โปสุพลาเนเมียวสีหบดี และโปมะยุง่วน ซึ่งพ่ายแพ้ถอยไปอยู่ที่เมืองเชียงแสนนั้น ยกทัพจากเชียงแสนลงมาโจมตีเมืองเชียงใหม่ในฤดูฝนปีพ.ศ. 2318 รวมทั้งเตรียมเสบียงจากเชียงแสนมาให้อะแซหวุ่นกี้ที่หัวเมืองเหนือด้วย โปสุพลาและโปมะยุง่วนจึงยกทัพจากเชียงแสนลงมาตีเมืองเชียงใหม่ในเดือนกันยายนพ.ศ. 2318 ฝ่ายไทยหลังจากเสร็จสิ้นสงครามบางแก้วแล้ว มีเวลาว่างอยู่ห้าเดือน ในเดือนกันยายน พระยาวชิรปราการ (บุญมา) เจ้าเมืองเชียงใหม่ มีหนังสือลงมายังธนบุรีบอกว่า ได้ข่าวว่าโปสุพลาเนเมียวสีหบดีและโปมะยุง่วนกำลังเตรียมการยกทัพจากเชียงแสนมาตีเมืองเชียงใหม่อีกครั้ง สมเด็จพระเจ้าตากสินจึงมีพระราชโองการให้เจ้าพระยาจักรี และเจ้าพระยาสุรสีห์ ยกทัพเมืองพิษณุโลกและหัวเมืองเหนือไปเตรียมป้องกันเมืองเชียงใหม่ และยกไปตีเมืองเชียงแสนให้สำเร็จ
อะแซหวุ่นกี้จัดทัพ ให้แมงแยยางูผู้เป็นน้องชายของตน กับกละโบ่ หรือ ปะกันโบ (Pakan Bo) ปันญีแยข่องจอ (Pyanchi Yegaung Kyaw) ปันญีตจวง และจอกะสู (Kyaw Kathu) เจ้าเมืองตองอู เป็นทัพหน้า ยกกำลังพม่า 20,000 คน ตัวอะแซหวุ่นกี้เป็นโบชุกหรือแม่ทัพ กับตะแคงมระหน่อง และเจ้าเมืองตองอู ยกทัพหลวงจำนวน 15,000 คน ออกจากเมืองเมาะตะมะในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2318 ผ่านด่านแม่ละเมาเข้าเมืองตาก