stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ฟราอันเจลีโก
เบื้องต้น ค.ศ. 1395–ค.ศ. 1436

ชื่อเมื่อแรกเกิดของฟราอันเจลีโกคือกวีโด ดี ปีเอโตร แห่งรูเปกานีนา ในทัสกานีในบริเวณมูเกลโลใกล้ ฟิโอโซเลราวปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 และเสียชีวิตที่กรุงโรมในปี ค.ศ. 1455 ไม่มีหลักฐานว่าบิดามารดาเป็นใคร ฟราอันเจลีโกรับศีลล้างบาปในชื่อกวีโดหรือกูโดลีโน เอกสารแรกที่กล่าวถึงฟราอันเจลิโคลงวันที่ 17 ตุลาคม ค.ศ. 1417 เมื่อเข้าเป็นสมาชิกของภราดรภาพที่คาร์มิเนแต่ยังใช้ชื่อเดิม  หลักฐานบ่งว่าขณะนั้นก็เป็นช่างเขียนแล้วซึ่งสนับสนุนโดยบันทึกค่าจ้างสำหรับงานสองชิ้นแก่กุยโด ดิ เปียโตรในเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์  ค.ศ. 1418 สำหรับงานที่ทำให้วัดซานโต สเตฟาโน เดล ปอนเต  หลักฐานแรกที่กล่าวถึงฟราอันเจลีโกในฐานะที่เป็นไฟรอาร์ลงวันที่  ค.ศ. 1423 เมื่อถูกกล่าวถึงในนามฟราโจวันนี ที่เป็นชื่อที่เปลี่ยนใหม่ตามธรรมเนียมหลังจากเข้าคณะนักบวชคาทอลิก
ฟราอันเจลีโกเริ่มการฝึกด้วยการเรียนการเขียนภาพในเอกสารตัวเขียนสีวิจิตรและอาจจะทำงานกับภราดาเบเนเดตโตที่เป็นไฟรอาร์ดอมินิกันซึ่งอาวุโสกว่า แต่เราไม่ทราบชื่อผู้ฝึก ซันมาร์โกที่ฟลอเรนซ์เป็นเจ้าของต้นฉบับหลายเล่มที่เชื่อกันว่าเขียนทั้งหมดหรือบางส่วนโดยฟราอันเจลีโก จิตรกรโลเรนโซ โมนาโก (Lorenzo Monaco) อาจจะมีส่วนในการฝึกเพราะงานมีอิทธิพลบางส่วนมาจากสกุลศิลปะซีเอนา  ตามคำกล่าวของวาซารี งานเขียนชิ้นแรกๆ ของฟราอันเจลีโกเป็นงานแท่นบูชาและงานเขียนฉากประดับแท่นบูชาสำหรับอารามคณะคาร์ทูเซียน (Carthusian) แห่งฟลอเรนซ์ แต่งานนั้นสูญหายไปแล้ว
ดูเพิ่ม

สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา
จิตรกรรมฝาผนัง
แหล่งข้อมูลอื่น

ฟราอันเจลีโก - จิตรกรยุคเรอเนซองส์ตอนต้น
ฟราอันเจลีโก “ประวัติศิลปะ” เก็บถาวร 2012-02-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ฟราอันเจลีโก
สมุดภาพ

“แม่พระรับสาร” (Annunciation) ประมาณปี ค.ศ. 1450
“การตั้งชื่อนักบุญยอห์นแบปติสต์” (The Naming of St. John the Baptist) ค.ศ. 1434–1435
“การประสูติของพระเยซู” (The Nativity)
“การนมัสการของโหราจารย์” (The Adoration of the Magi)
“พระเยซูหนีไปอียิปต์” (The Flight into Egypt) ประมาณปี ค.ศ. 1450
“พระเยซูทรงรับบัพติศมา” (Baptism of Christ) ประมาณปี ค.ศ. 1437–1446
“พระเยซูถูกจับ” (Capture of Christ) ประมาณปี ค.ศ. 1437–1446
“พระคริสต์บนกางเขนระหว่างโจรสองคน” (Christ on the Cross between the Two Thieves) ประมาณปี ค.ศ. 1437–1446
“Noli me tangere” ประมาณปี ค.ศ. 1437–1446
“การสวมมงกุฏแก่พระแม่มารีย์” (Coronation of the Virgin) ประมาณปี ค.ศ. 1437–1446
| ด ค กฟราอันเจลิโค |
| --- | --- |
 ชะลอร่างจากกางเขน (1432-1434)  จิตรกรรมฝาผนังในชาเปลนิคโคลิเน (1447–1449)  การสวดมนต์ของนักบุญสตีเฟน (ราว 1447-1450) นักบุญลอว์เรนซ์รับของมีค่าจากพระสันตะปาปา (ราว 1447-1450) การตัดสินครั้งสุดท้าย  (1425-1430) 
| ด ค กจิตรกรในศิลปะตะวันตก |
| --- | --- |
ทั่วไป:  จิตรกรแบ่งตามสมัย  จิตรกรแบ่งตามคริสต์ศตวรรษ  จิตรกรแบ่งตามสัญชาติ  จิตรกรแบ่งตามประเภท 
สมัย:  สมัยไบแซนไทน์  สมัยกอทิก  สมัยเนเธอร์แลนด์เริ่มแรก  ยุคทองของเนเธอร์แลนด์  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาในฟลานเดอส์  สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาในเนเธอร์แลนด์  สมัยจริตนิยม  สมัยบาโรก  สมัยโรโกโก  ลัทธิคลาสสิกใหม่  สมัยจินตนิยม  ลัทธิประทับใจ  ลัทธิประทับใจยุคหลัง  ลัทธิสำแดงพลังอารมณ์  กลุ่มนิยมแบบก่อนราฟาเอล  ลัทธิสัญลักษณ์นิยม  ลัทธิบาศกนิยม  ลัทธิเหนือจริง  สมัยใหม่ 
ศตวรรษ:  คริสต์ศตวรรษที่ 13  คริสต์ศตวรรษที่ 14  คริสต์ศตวรรษที่ 15  คริสต์ศตวรรษที่ 16  คริสต์ศตวรรษที่ 17  คริสต์ศตวรรษที่ 18  คริสต์ศตวรรษที่ 19  คริสต์ศตวรรษที่ 20 
หัวเรื่อง/ประเภท:  ภาพประวัติศาสตร์ (รวมศิลปะศาสนา)  ภาพชีวิตประจำวัน  ภาพเหมือน  ภาพภูมิทัศน์  ภาพนิ่ง   ภาพพิมพ์หิน  ภาพไร้มายา  หนังสือวิจิตร  ภาพประกอบ 
สัญชาติ:  ชาวไทย  ชาวดัตช์  ชาวฝรั่งเศส  ชาวเฟลมิช  ชาวเยอรมัน  ชาวสเปน  ชาวออสเตรีย  ชาวอังกฤษ  ชาวอิตาลี  ชาวกรีก  ชาวอเมริกัน  ชาวสวีเดน  ชาวรัสเซีย  ชาวยูเครน 
 ปรัชญาศิลปะ  จิตรกรรม  จิตรกรที่มีบทความเกี่ยวกับงานเขียน  จิตรกรที่มีรายชื่องานเขียน  จิตรกรรมแบ่งตามสมัย  จิตรกรรมแบ่งตามประเภท  จิตรกรรมแบ่งตามหัวเรื่อง
หมากรุก

บทความนี้เกี่ยวกับภาพรวมของหมากรุกหลายชนิด สำหรับหมากรุกชนิดที่นิยมเล่นในประเทศไทย ดูที่ หมากรุกไทย
ชุดหมากรุกสากลสำหรับผู้เล่น 3 คน
หมากรุก เป็นเกมกระดานประเภทหนึ่งที่ลักษณะคือ ผู้เล่นสองฝ่ายเลือกเดินตัวหมากของฝ่ายตนเองบนกระดานที่กำหนด โดยตัวหมากแต่ละประเภทสามารถเลือกเดินได้ในรูปแบบที่แตกต่างกัน ผู้เล่นมีเป้าหมายคือการ "รุกจน" ตัวขุนของฝ่ายตรงข้าม (ทำให้ตัวขุนของอีกฝ่ายไม่สามารถเดินต่อไปได้) เกมหมากรุกทั่วโลกมีหลายชนิด โดยแต่ละชนิดใช้กระดาน ตัวหมาก และกติกาที่แตกต่างกัน เช่น หมากรุกไทย หมากรุกสากล หมากรุกจีน หมากรุกญี่ปุ่น หมากรุกเกาหลี เป็นต้น หมากรุกประเภทต่างๆ มีที่มาทางประวัติศาสตร์ร่วมกันจากเกมจตุรงค์ ซึ่งมีเล่นกันในอินเดียสมัยโบราณ
ประวัติ

การเล่นหมากรุกปรากฏในประเทศอินเดียมาหลายพันปี ชาวอินเดียอ้างว่าหมากรุกเกิดขึ้นเมื่อครั้งพระรามไปล้อมเมืองลงกา นางมณโฑเห็นทศกัณฐ์เป็นกังวลกับการสงคราม จึงได้นำกระบวนสงครามตั้งทำเป็นหมากรุกขึ้นให้ทศกัณฐ์เล่นแก้รำคาญ ชาวอินเดียเรียกหมากรุกว่า "จตุรงค์" เพราะเหตุที่นำกระบวรพล 4 เหล่าทำเป็นตัวหมากรุก คือ พลช้าง 1 พลม้า 1 พลเรือ 1 พลราบ (เบี้ย) 1 มีพระราชา (ขุน) เป็นจอมทัพ ตั้งเล่นบนแผ่นกระดานจัดขึ้นเป็นตาราง 64 ช่อง วิธีเล่นหมากรุกเดิมที่เรียกว่าจัตุรงค์นั้น ไม่เหมือนอย่างที่เล่นกันในปัจจุบัน มีอธิบายอยู่ในหนังสือมหาภารตะว่า เป็นตัวหมากรุก 4 ชุด แต้มสีต่างกัน สีแดงชุดหนึ่ง สีเขียวชุดหนึ่ง สีเหลืองชุดหนึ่ง สีดำชุดหนึ่ง ในชุดหนึ่งนั้น ตัวหมากรุกมีขุน 1 ตัว ช้าง (โคน) 1 ตัว ม้า 1 ตัว เรือ 1 ตัว เบี้ย 4 ตัว รวมเป็นหมากรุก 8 ตัว สมมติว่าเป็นกองทัพของประเทศหนึ่ง ชุดทางขวามือสมมติว่าอยู่ประเทศทางตะวันออก พวกทางซ้ายมือว่าอยู่ประเทศตะวันตก ชุดข้างบนอยู่ประเทศทางทิศเหนือ ชุดข้างล่างอยู่ประเทศทิศใต้ คนเล่น 4 คนต่างถือหมากรุกคนละชุด แต่การเล่นนั้น พวกที่อยู่ทแยงมุมกัน เป็นสัมพันธมิตรช่วยกันรบกับอีกฝ่ายหนึ่ง ลักษณะเดินตัวหมากรุกอย่างจัตุรงค์นั้น ขุน ม้า เบี้ย เรือ เดินอย่างกับหมากรุกที่เราเล่นกัน ส่วนช้างนั้นเดินทแยงแต่ให้ข้ามตาใกล้เสีย 1 ตา (เหมือนกับการเดินของช้างในหมากรุกจีนที่ไม่มีการขัดขาเกิดขึ้น) แต่การที่จะเดินต้องใช้ทอดลูกบาศก์ ลูกบาศก์นั้นทำเป็นสี่เหลี่ยมแท่งยาวๆ มี 4 ด้าน 2 แต้มด้านหนึ่ง 3 แต้มด้านหนึ่ง 4 แต้มด้านหนึ่ง 5 แต้มด้านหนึ่ง คนเล่นจะทอดลูกบาศก์เวียนกันไป ถ้าทอดได้แต้ม 5 บังคับเดินขุนหรือเบี้ย ถ้าทอดได้แต้ม 4 ต้องเดินช้าง ถ้าทอดได้แต้ม 3 ต้องเดินม้า ถ้าทอดได้แต้ม 2 ต้องเดินเรือ ต่อมา ราว พ.ศ. 200 มีมหาอำมาตย์คนหนึ่งชื่อ สัสสะ ได้นำการเล่นจตุรงค์มาคิดดัดแปลงให้เล่นได้ 2 คน และเลิกวิธีทอดลูกบาศก์ ให้เดินแต้มโดยใช้ปัญญาความคิดเอาชนะกัน เช่นเดียวกับอุบายการสงคราม
กระบวนหมากรุกที่ว่ามหาอำมาตย์สัสสะคิดถวายใหม่นั้น คือรวมตัวหมากรุกซึ่งเดิมเป็น 4 พวกนั้นให้เป็นแต่ 2 พวก ตั้งเรียงฝ่ายละฟากกระดาน (เช่นเดียวกับหมากรุกที่เราเล่นกันทุกวันนี้) เมื่อจัดเป็นกระบวนเป็น 2 ฝ่าย จะมีพระราชาฝ่ายละ 2 องค์ไม่ได้ จึงลดขุนเสีย 1 ตัว คิดเป็นตัวมนตรี (เม็ด) ขึ้นมาแทน หมากรุกอย่างที่มหาอำมาตย์สัสสะคิดแก้ไขนี้ ต่อมาแพร่หลายไปถึงนานาประเทศ ชาวประเทศอื่นจึงได้คิดดัดแปลงแก้ไขตามนิยมกันในประเทศนั้นอีกชั้นหนึ่ง หมากรุกที่เล่นในนานาประเทศทุกวันนี้จึงผิดเพี้ยนกันไปบ้าง แต่เค้ามูลยังเป็นแบบเดียวกัน เพราะต้นแบบแผนได้มาจากอินเดียเช่นเดียวกัน
ชนิดของหมากรุก

หมากรุกไทย
หมากรุกสากล
หมากรุกจีน
หมากรุกญี่ปุ่น
หมากรุกเกาหลี
หมากรุกมองโกเลีย
หมากรุกเอธิโอเปีย
หมากรุกเขมร
หมากรุกพม่า
หมากรุกอินเดีย
แหล่งข้อมูลอื่น

The Chess Variant Pages
The Chess Variants wiki
สีบำบัด

| สีบำบัด |
| --- | --- |
การแทรกแซง
MeSH: D016500
Edwin Dwight Babbitt ผู้เริ่มคัดค้านสีบำบัดคนแรก ๆ
สีบำบัด (อังกฤษ: chromotherapy, color therapy, colorology, cromatherapy) เป็นการแพทย์ทางเลือกที่ถือว่าเป็นวิทยาศาสตร์เทียม นักสีบำบัดอ้างว่าสามารถใช้แสงในรูปแบบของสีเพื่อสร้างสมดุล "พลังงาน" ซึ่งอาจขาดหายไปในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นทางกาย ทางอารมณ์ ทางจิตใจ หรือทางจิตภาพ
สีบำบัดแตกต่างจากแสงบำบัดชนิดอื่น เช่น การบำบัดภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด และการบำบัดเลือดด้วยการฉายรังสี ซึ่งเป็นการรักษาทางการแพทย์ที่ได้รับการยอมรับทางวิทยาศาสตร์สำหรับรักษาอาการต่าง ๆ และจากชีววิทยาเชิงแสง (photobiology) ซึ่งศึกษาเกี่ยวกับผลกระทบของแสงต่อสิ่งมีชีวิต Sébastien Point นักฟิสิกส์ด้านแสงผู้สงสัยเกี่ยวกับการบำบัดด้วยสีชี้ว่าโคมไฟแอลอีดีซึ่งถูกใช้ในสีบำบัดอาจมีความเสี่ยงจะสร้างความเสียหายแก่จอประสาทตา
จักระสี

แพทย์อายุรเวทเชื่อว่าร่างกายมนุษย์มี เจ็ด "จักระ" ซึ่งบางคนอ้างว่าเป็น 'จุดรวมจิตวิญญาณ' ที่อยู่ตามแนวกระดูกสันหลัง ความคิดของลัทธินิวเอจ (New Age) เชื่อมโยงแต่ละจักระกับสีของแสงในสเปกตรัมที่มองเห็นได้ ร่วมกับการทำงานของอวัยวะและระบบร่างกาย มุมมองนี้เชื่อว่าการไม่สมดุลของจักระก่อให้เกิดโรค ทว่าการใช้สีอย่างถูกต้องสามารถนำสมดุลของร่างกายกลับมา วัตถุประสงค์ของแต่ละสีมีดังนี้:
| สี | จักระ | ที่ตั้งจักระ |  หน้าที่ซึ่งอ้าง |
| --- | --- | --- | --- |
| แดง | ที่ 1 | ฐานของกระดูกสันหลัง | การวางรากฐานและการอยู่รอด |
| ส้ม | ที่ 2 | ใต้สะดือ | อารมณ์, สภาพทางเพศ |
| เหลือง | ที่ 3 | Solar plexus | พลัง, อัตตา |
| เขียว | ที่ 4 | หัวใจ | ความรัก ความรับผิดชอบ |
| ฟ้า | ที่ 5 | ลำคอ | การสื่อสารทางกายและจิต |
| น้ำเงินข้ม | ที่ 6 | กลางหน้าผากบริเวณเหนือคิ้ว | การให้อภัย, ความเข้าใจ, ความเห็นใจ |
| ม่วง | ที่ 7 | กระหม่อม | การเชื่อมต่อกับพลังงานสากล, การส่งต่อข้อมูลและความคิด |
การยอมรับทางวิทยาศาสตร์

สีบำบัดถูกผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์เรียกว่าเป็นการแพทย์ทุเวชปฏิบัติ (quackery)
หนังสือตีพิมพ์โดยสมาคมโรคมะเร็งแห่งสหรัฐอเมริกากล่าวว่า "หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มีในปัจจุบันไม่สนับสนุนว่าสีบำบัดมีประสิทธิภาพในการรักษามะเร็งหรือความเจ็บป่วยอื่น ๆ"
ความเชื่อของลัทธินิวเอจเกี่ยวกับจักระทั่ง 7 และที่ตั้งของแต่ละจักระบนร่างกายมนุกษย์
ปรัชญาวิทยาการคอมพิวเตอร์

ปรัชญาวิทยาการคอมพิวเตอร์ เกี่ยวข้องกับคำถามเชิงปรัชญาที่เกิดขึ้นในการศึกษาวิทยาการคอมพิวเตอร์  ยังไม่มีความเข้าใจทั่วไปเกี่ยวกับเนื้อหา จุดมุ่งหมาย จุดเน้นหรือหัวข้อของปรัชญาวิทยาการคอมพิวเตอร์  แม้จะมีความพยายามที่จะพัฒนาปรัชญาวิทยาการคอมพิวเตอร์เช่นเดียวกับปรัชญาฟิสิกส์หรือปรัชญาคณิตศาสตร์ เนื่องจากลักษณะที่เป็นนามธรรมของโปรแกรมคอมพิวเตอร์และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีของวิทยาการคอมพิวเตอร์  คำถามเชิงแนวคิดหลายประการของปรัชญาวิทยาการคอมพิวเตอร์จึงเปรียบได้กับปรัชญาวิทยาศาสตร์และปรัชญาเทคโนโลยี
ภาพรวม

คำถามเชิงปรัชญาที่สำคัญหลายข้อของวิทยาการคอมพิวเตอร์มีศูนย์กลางอยู่ที่ประเด็นเชิงตรรกะ  ภววิทยา และญาณวิทยาที่เกี่ยวข้องกัน  คำถามเหล่านี้บางส่วนอาจรวมถึง:
การคำนวณคืออะไร?
วิทยานิพนธ์ของคริสตจักร–ทัวริง รวบรวมแนวคิดทางคณิตศาสตร์ของวิธีการที่มีประสิทธิภาพในด้านตรรกวิทยาและคณิตศาสตร์หรือไม่?
อะไรคือผลทางปรัชญาของปัญหา P vs NP ?
ข้อมูลคืออะไร?
วิทยานิพนธ์ของศาสนจักร - ทัวริง

วิทยานิพนธ์ของศาสนจักร–ทัวริง และรูปแบบต่างๆ เป็นศูนย์กลางของทฤษฎีการคำนวณ  เนื่องจากเป็นแนวคิดที่ไม่เป็นทางการ  แนวคิดของการคำนวณที่มีประสิทธิภาพไม่มีคำจำกัดความที่เป็นทางการ  ถึงแม้วิทยานิพนธ์จะมีการยอมรับในระดับสากล  แต่ก็ไม่สามารถพิสูจน์ได้อย่างเป็นทางการ  ความหมายของวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ยังเป็นข้อกังวลเชิงปรัชญาอีกด้วย  นักปรัชญาได้ตีความวิทยานิพนธ์ของคริสตจักร-ทัวริงว่ามีความหมายสำหรับปรัชญาจิต
ปัญหา P กับ NP

ปัญหา P กับ NP เป็นปัญหาที่ยังแก้ไม่ตกในวิทยาการคอมพิวเตอร์และคณิตศาสตร์  มันถามว่าทุกปัญหาที่สถานการณ์สามารถตรวจสอบได้ในเวลาพหุนามหรือไม่ (และถูกกำหนดให้เป็นของคลาส NP ) สามารถแก้ไขได้ในเวลาพหุนาม (และถูกกำหนดให้เป็นของคลาส P ) นักวิทยาการคอมพิวเตอร์ส่วนใหญ่เชื่อว่า P ≠ NP .   นอกเหนือจากเหตุผลที่มีการศึกษาปัญหาเหล่านี้มาหลายทศวรรษแล้ว ยังไม่มีใครสามารถค้นหาอัลกอริธึมเวลาพหุนามสำหรับ ปัญหา NP ที่สำคัญที่ทราบกันดีอยู่แล้วมากกว่า 3,000 รายการ  เหตุผลทางปรัชญาที่เกี่ยวข้องกับความหมายของมันอาจเป็นสาเหตุของความเชื่อนี้
ตัวอย่างเช่น ตามที่ Scott Aaronson นักวิทยาการคอมพิวเตอร์ชาวอเมริกันที่สถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ (MIT) ได้กล่าวไว้ว่า
ถ้า P = NP โลกจะเป็นสถานที่ที่แตกต่างอย่างลึกซึ้งกว่าที่เราคิดไว้ จะไม่มีค่าพิเศษใดใน "การก้าวกระโดดอย่างสร้างสรรค์" ไม่มีช่องว่างพื้นฐานระหว่างการแก้ปัญหาและการตระหนักถึงวิธีแก้ปัญหาเมื่อค้นพบแล้ว  ทุกคนที่ชื่นชมซิมโฟนีจะเป็น Mozart  ทุกคนที่สามารถทำตามข้อโต้แย้งทีละขั้นตอนได้จะเป็น Gauss
เชื่อมโยงภายนอก

The International Association for Computing and Philosophy
Philosophy of Computing and Information at PhilPapers
A draft version of Philosophy of Computer Science by William J. Rapaport
Philosophy of Computation at Berkeley เก็บถาวร 2021-10-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
ชานจา

| ชานจา |
| --- | --- |

สถานะการอนุรักษ์
 ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:: Plantae
ไม่ได้จัดลำดับ:: Angiosperms
ไม่ได้จัดลำดับ:: Eudicots
ไม่ได้จัดลำดับ:: Rosids
อันดับ:: Rosales
วงศ์:: Rosaceae
สกุล:: Crataegus
สปีชีส์:: C.  pinnatifida
ชื่อทวินาม
Crataegus pinnatifidaa Bunge

ชื่อพ้อง
  รายการ  Malus longipes Wenz.  Pyrus cordata subsp. briggsii  (Syme) Coombe & P.D.Sell  Pyrus cossonii Rehder  Pyrus gharbiana Trab.  Pyrus longipes Coss. & Durieu  Pyrus macropoda Rehder  
ภาพวาดประกอบ
ชานจา หรือ ซัวจา หรือ เซียงจา (จีน: 山楂; พินอิน: shānzhā; อังกฤษ: Chinese hawthorn; ชื่อวิทยาศาสตร์: Crataegus pinnatifida) เป็นไม้ผลขนาดเล็กประเภทเบอร์รี่ชนิดหนึ่งในสกุลฮอว์ธอร์น ของวงศ์กุหลาบ คนส่วนมากรู้จักในฐานะเป็นผลไม้และขนมหวานกินเล่น ผลชานจาสีแดงรสเปรี้ยวจัดมักจะนิยมนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้แก่ ชานจาแผ่น ชานจาอบแห้ง แยมผลไม้ เยลลี่ น้ำผลไม้ และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ชนิดต่าง ๆ เป็นพืชที่ปลูกในประเทศจีนทางตอนเหนือและประเทศเกาหลี
อนุกรมวิธานและศัพทมูลวิทยา

ในภาษาจีนกลาง เรียก "ชานจา" (山楂, shānzhā) แปลตามตัวว่า "ฮอว์ธอร์นภูเขา" หรือเรียก "ต้าหงกั่ว" (大红果, dà hóng guǒ) ซึ่งแปลว่า "ผลไม้สีแดงขนาดใหญ่" ในภาษาแต้จิ๋วเรียก "ซัวจา" จึงมักนิยมเรียก ชานจา นัยว่าเป็นชื่อในภาษาจีนกลาง (แทนที่จะควรเป็น ชานจา) ส่วนคำว่า "เซียงจา" มักใช้เป็นทั้งชื่อผลไม้และขนมหวานกินเล่น
ชื่ออื่นในภาษาอังกฤษ ได้แก่ mountain hawthorn, Chinese haw, Chinese hawberry
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ชานจาแตกต่างจากไม้ผลอื่นในสกุลฮอว์ธอร์น คือมีหนามสั้น จำนวนไม่มาก กระจัดกระจาย หนามชี้ขึ้นด้านบนและตั้งตรงมากกว่า แต่ดอกและผลมีสีแดงเหมือนที่พบได้ทั่วไปในสกุลฮอว์ธอร์น
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ > ลักษณะ

เป็นไม้ผลขนาดเล็ก สูงได้ถึง 6 เมตร มีหนาม 1–2 เซนติเมตร บางครั้งไม่มีหนาม กิ่งและก้านมีสีน้ำตาลอมม่วงเมื่ออายุน้อย สีน้ำตาลอมเทาเมื่อแก่ ก้านกลม แตกแขนงมาก
ใบรูปไข่กว้าง หรือรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ยาว 5–10 เซนติเมตร กว้าง 4–7.5 เซนติเมตร สีเขียวเข้ม แฉกหยักลึก ปลายแหลม ขอบใบเรียบเมื่ออ่อน ขอบหยักหรือกึ่งเรียบเมื่อต้นมีอายุมาก แฉกใบ 3–5 คู่
ตาดอกสีม่วงแดง รูปไข่รูปสามเหลี่ยม เกลี้ยงเกลา ประมาณ 8 มิลลิเมตร
ดอกสีขาว เป็นช่อกระจุก ก้านดอกยาว 2–6 เซนติเมตร เรียงรอบแกนก้าน ดอกขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5 เซนติเมตร มีขนสีขาวอมเทาบนฐานดอก กลีบดอกรูปไข่กลับถึงรูปใบหอก 4-5 มิลลิเมตร เกสรตัวผู้ 20 เส้น รังไข่ 5 แฉก ดอกมีกลิ่นไม่พึงประสงค์ คล้ายกับปลาเน่าซึ่งดึงดูดแมลงวันขนาดเล็ก ซึ่งเป็นแมลงผสมเกสรหลักในการปฏิสนธิเกสร แม้ว่าดอกเมื่อบานใหม่ ๆ อาจจะออกกลิ่นหอมมากกว่า ออกดอกเดือนพฤษภาคม–มิถุนายน
ผลสีแดงสด ทรงกลมหรือกลมแป้น ผิวเกลี้ยง มีจุดเหลืองหรือน้ำตาลซีดกระจายทั่วผิวผล เส้นผ่านศูนย์กลาง 1–2.5 เซนติเมตร กินได้ มีรสเปรี้ยวจัด สัมผ้สค่อนข้างสาก และเป็นที่ดึงดูดของสัตว์กินพืช เช่น นก ออกผลเดือนส.ค.–ก.ย. ในแต่ละผลมี 3-5 เมล็ด
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ > การขยายพันธุ์

ชานจาปลูกง่าย ชอบดินร่วนปนชื้นที่มีการระบายน้ำดี เมื่อตั้งตัวได้แล้วหรือปลูกต้นที่อายุหลายปีสามารถทนต่อดินที่มีความชื้นส่วนเกินได้ (ดินเปียก ดินเหนียว ดินน้ำท่วม) และยังทนต่อความแห้งแล้ง ชอบแดดจัด แต่สามารถปลูกในที่ร่มบางส่วนได้ ซึ่งปริมาณแสงแดดที่ได้รับเป็นปัจจัยสำคัญของปริมาณผลที่ผลิดได้
ต้นที่ปลูกจากเมล็ดอาจใช้เวลา 5 ถึง 8 ปีจึงจะเริ่มออกผล ต้นที่ปลูกจากการทาบกิ่งมักจะออกดอกเต็มที่ในปีที่ 3
เปลือกต้น
ทรงพุ่ม (ในสวน)
ใบ
ดอก
ดอกระยะใกล้
ผลแก่
ผลสุกสีแดงสด
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ > พันธุ์ปลูก

Crataegus pinnatifida var. major  N. E. Brown เรียก ชานจาใหญ่ (山里红，红果; ชานหลี่หง, หงกั่ว) เป็นพันธุ์ปลูกขนาดใหญ่สูง 8 เมตร เปลือกต้นสีน้ำตาลเข้ม ใบใหญ่ ยาว 6-12 เซนติเมตร กว้าง 5-8 เซนติเมตร แฉกใบ 2–4 คู่ ผลใหญ่ ทรงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5 เซนติเมตร สีแดงเข้ม มีจุดสีเหลือง-ขาวขนาดเล็กจำนวนมาก 5 เมล็ด ออกดอกเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน ระยะติดผลเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม มักใช้เป็นวัตถุดิบทางการแพทย์แผนจีน
Crataegus pinnatifida var. psilosa C. K. Schneider
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ > ชนิดใกล้เคียง

ชานจาป่า หรือ ชานจาญี่ปุ่น (ชื่อวิทยาศาสตร์: Crataegus cuneata; 野山楂) มีลักษณะคล้ายกัน (ผลเล็กกว่าชานจา (Crataegus pinnatifida)) ผลขนาด 1–1.2 เซนติเมตร มีสีแดงถึงเหลือง จุดบนผลมีขนาดเล็กมาก ประปราย และผิวเรียบกว่า นำไปเป็นอาหารและสรรพคุณทางยาแทนกันได้
ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์

ชานจา (Crataegus pinnatifida) เป็นไม้ผลที่มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกและรัสเซีย เจริญได้ดีที่ความสูง 100–2000 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล บนที่ลาดเอียง พบและปลูกมากในประเทศจีน ในมณฑลเหอเป่ย์ เฮย์หลงเจียง เหอหนาน หูเป่ย์ เจียงซู จี๋หลิน เหลียวหนิง มองโกเลียใน ส่านซี ชานตง ชานซี ซินเจียง เจ้อเจียง และประเทศเกาหลี
เคมี

สารสำคัญในชานจามากกว่า 150 ชนิดได้แก่  ฟลาโวนอยด์ ไตรเทอร์พีนอยด์ สเตอรอยด์ โมโนเทอร์พีนอยด์ เซสควิทเทอร์พีนอยด์ ลิกแนน กรดไฮดรอกซีซินนามิก กรดอินทรีย์
ฟลาโวนอยด์ จากใบ เช่น เอพิจีนิน, ลูทิโอลิน, ออเรียนติน, พินนาทิฟิโนไซด์
ไตรเทอร์พีนอยด์และสเตอรอยด์ จากผล เช่น กรดแมสลินิค, เบทูลิน, เบตา-ซิโทสเตอรอล, เบตา-เดาโคสเตอรอล
การใช้ประโยชน์ > การประกอบอาหาร

เนื่องผลสุกเปรี้ยวจัดจึงนิยมแปรรูปเป็นอาหารมากกว่าการกินผลสด ในอาหารจีนภาคเหนือ  ผลชานจาสุกใช้ในขนมถังหูหลู (ผลไม้เคลือบน้ำตาลเสียบไม้) และชานจาเกา นอกจากนี้ยังใช้ทำขนมหวานแบบดั้งเดิม เช่น ชานจาแผ่น (ฮอว์เฟลก) และชานจาม้วน (ฮอว์โรล) รวมทั้งทำเป็น แยมผลไม้ เยลลี่ น้ำผลไม้ และไวน์ ยังใช้เป็นส่วนผสมในซอสเปรี้ยวหวานแบบกวางตุ้งดั้งเดิม ถึงแม้ว่าปัจจุบันมักถูกแทนที่ด้วยซอสมะเขือเทศก็ตาม
การใช้ประโยชน์ > เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

ในเกาหลีชานจาเป็นส่วนปรุงรสและกลิ่นในเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เรียก ซานซาชุน (산사춘, Sansachun) เป็นเหล้าขาวเกาหลีที่ทำจากข้าว ชานจูยฺหวี (ซานจูยฺหวี) และผลชานจา ซึ่งมีประวัติอย่างน้อย 400 ปี ปัจจุบันผลิตโดยบริษัทแบซางมยุน (Bae Sang Myun Brewery)
การใช้ประโยชน์ > โภชนาการและสรรพคุณทางยา

ในการแพทย์แผนจีน ผลชานจาแห้งใช้เป็นยาช่วยย่อยอาหาร อาจใช้ในการช่วยย่อยอาหารที่มีไขมันสูงได้ดี อาจใช้ลดอาการปวดเมื่อมีอาการท้องเสีย ท้องร่วง ไม่ควรกินมากโดยเฉพาะผู้ที่มีม้ามและกระเพาะอาหารอ่อนแอ เก็บเกี่ยวผลในฤดูใบไม้ร่วงเมื่อผลสุก หั่นเป็นชิ้นหนาแล้วตากให้แห้ง
ผล เมล็ด และใบชานจาซึ่งมีสารสำคัญประเภท ฟลาโวนอยด์ กรดไตรเทอร์พีนิก และเซคควิเทอร์พีน (sesquiterpene ) อาจช่วยในการควบคุมและรักษาสมดุลภาวะเมแทบอลิกซินโดรม (Metabolic Syndrome) ให้ดีขึ้น
ใบเก็บเกี่ยวในฤดูร้อนและฤดูใบไม้ร่วงและตากแดดให้แห้ง ใช้ชงชาหรือเป็นยาต้ม ช่วยส่งเสริมการไหลเวียนโลหิตและขจัดภาวะเลือดคั่ง อาจช่วยลดภาวะความดันโลหิตสูง
ถังหูหลู ชานจา (ชานจาเคลือบน้ำตาล)
ชานจาแผ่น (山査子餅 หรือ 山査餅, ชานจาปิ่ง)
ชานจาแห้งเชื่อม
ในศิลปวัฒนธรรม

ชานจาปรากฏทั่วไปในงานวรรณกรรมจีน และภาพยนตร์ ที่เป็นที่รู้จักได้แก่ "ใต้ต้นชานจา" (山楂树之恋, Under the Hawthorn Tree (2010)) สร้างจากวรรณกรรม Hawthorn Tree Forever (ชื่อเดียวกันในภาษาจีน 山楂树之恋) โดย อ้าย หมี่ (艾米) เรื่องราวกล่าวถึงช่วงท้ายของการปฏิวัติวัฒนธรรม ในหมู่บ้านเล็กๆ ในเมืองอี้ชาง มณฑลหูเป่ย์ และมีฉากหลังเป็นต้นชานจา "ต้นไม้แห่งผู้กล้า" ของหมู่บ้านที่ได้รับการเล่าว่าเติบโตขึ้นการหล่อเลี้ยงด้วยเลือดของผู้พลีชีพชาวจีนที่ถูกประหารใต้ต้นโดยชาวญี่ปุ่นในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง
ชานจาแผ่น (โดยทั่วไปเรียก "เซียงจา")
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน

| ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน |
| --- | --- |
เอลีนอร์ โรสเวลต์ถือปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนภาษาอังกฤษ
สิทธิมนุษยชนที่สมัชชาสหประชาชาติลงมติรับในสมัยประชุมที่ 183 จัดขึ้น ณ กรุงปารีส ในวันที่ 10 ธันวาคม 1948
สร้าง: 1948
ให้สัตยาบัน: 10 ธันวาคม ค.ศ. 1948
ที่ตั้ง: ปาแลเดอชาโย
ผู้เขียน: คณะกรรมการร่าง
วัตถุประสงค์: สิทธิมนุษยชน
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (อังกฤษ: Universal Declaration of Human Rights หรือ UDHR) เป็นเอกสารระหว่างประเทศที่เชิดชูสิทธิเสรีภาพของมนุษย์ทั้งปวง สมัชชาสหประชาชาติยอมรับตามข้อมติที่ 217 ในสมัยประชุมที่สาม วันที่ 10 ธันวาคม 1948 ณ ปาแลเดอชาโย ในกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส
เอกสารนี้ถือเป็นข้อความรากฐานในประวัติศาสตร์สิทธิมนุษยชนและสิทธิพลเมือง ปฏิญญาฯ มีเนื้อหา 30 ข้อที่ลงรายละเอียด "สิทธิขั้นพื้นฐานและเสรีภาพมูลฐาน" ของปัจเจก และยืนยันลักษณะสากลของสิทธิเสรีภาพเหล่านี้ว่าเป็นสิทธิติดตัวมาแต่กำเนิด ไม่อาจโอนให้แก่กันได้ และใช้กับมนุษย์ทุกคน UDHR ผูกมัดประชาชาติให้รับรองมนุษย์ทุกคนว่าเกิดมามีอิสระและมีศักดิ์ศรีและสิทธิเท่าเทียมกัน โดยไม่คำนึงถึงเชื้อชาติ ถิ่นพำนัก เพศ ชาติหรือชาติพันธุ์กำเนิด สีผิว ศาสนา ภาษาหรือสถานภาพอื่น นับเป็นแรงบันดาลใจโดยตรงแก่การกำเนิดของกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ
แม้ว่าตัวปฏิญญาฯ เองไม่มีผลผูกพันตามกฎหมาย แต่เนื้อหาของปฏิญญาฯ ได้มีการอธิบายเพิ่มเติมและรวมเข้าอยู่ในสนธิสัญญาระหว่างประเทศ ตราสารสิทธิมนุษยชนระดับภูมิภาค และรัฐธรรมนูญและประมวลกฎหมายของชาติต่าง ๆ ในเวลาต่อมา รัฐสมาชิกสหประชาชาติทั้ง 193 รัฐได้ให้สัตยาบันแก่สนธิสัญญาที่มีผลผูกพันอย่างน้อย 1 ใน 9 ฉบับซึ่งได้รับอิทธิพลจากปฏิญญาฯ และส่วนใหญ่ให้สัตยาบันแก่สนธิสัญญาจำนวนนี้อย่างน้อย 4 ฉบับหรือกว่านั้น นักวิชาการกฎหมายบางคนให้เหตุผลว่าการใช้ปฏิญญาฯ ดังกล่าวเป็นเวลา 50 ปีขึ้นไปน่าจะถือได้ว่ามีผลผูกพันเป็นกฎหมายระหว่างประเทศจารีตประเพณีแล้ว แม้ว่าศาลในบางประเทศยังคงจำกัดผลลัพธ์ทางกฎหมายอยู่  กระนั้น UDHR ได้มีอิทธิพลต่อการพัฒนาทางกฎหมาย การเมืองและสังคมทั้งในระดับโลกและประเทศ และมีความสำคัญจากการแปล 524 สำนวน ซึ่งมากกว่าเอกสารใด ๆ ในประวัติศาสตร์
โครงสร้าง

โครงสร้างพื้นเดิมของปฏิญญาฯ ได้รับอิทธิพลจากประมวลกฎหมายนโปเลียน ซึ่งมีอารัมภบทและหลักการทั่วไปในบทนำ โครงสร้างสุดท้ายมีรูปมาจากฉบับร่างที่สองที่เตรียมโดยนักนิติศาสตร์ชาวฝรั่งเศส René Cassin ซึ่งทำงานต่อจากฉบับร่างแรกที่เตรียมโดยนักวิชาการกฎหมายชาวแคนาดา จอห์น ปีเตอส์ ฮัมฟรี
ปฏิญญาฯ มีเนื้อหาต่อไปนี้:
อารัมภบทระบุสาเหตุทางประวัติศาสตร์และสังคมซึ่งนำไปสู่ความจำเป็นของการร่างปฏิญญาฯ
ข้อ 1–2 กำหนดมโนทัศน์พื้นฐานของศักดิ์ศรี เสรีภาพและความเสมอภาค
ข้อ 3–5 กำหนดสิทธิปัจเจกอื่น เช่น สิทธิในการมีชีวิต และการห้ามมีทาสและการทรมาน
ข้อ 6–11 เล่าถึงความชอบด้วยกฎหมายมูลฐานของสิทธิมนุษยชนและการเยียวยาหากมีการละเมิดสิทธิเหล่านั้น
ข้อ 12–17 กำหนดสิทธิของปัจเจกต่อชุมชน รวมทั้งเสรีภาพในการเดินทาง (freedom of movement)
ข้อ 18–21 อนุมัติ "เสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ" และเสรีภาพทางจิตวิญญาณ สาธารณะและการเมือง เช่น เสรีภาพทางความคิด ความเห็น ศาสนาและสำนึก คำและการรวมกลุ่มอย่างสันติของปัจเจก
ข้อ 22–27 อนุมัติสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมของปัจเจก รวมทั้งบริการสาธารณสุข ย้ำถึงสิทธิอย่างกว้างขวางในมาตรฐานการครองชีพ กำหนดการอำนวยความสะดวกเพิ่มเติมในกรณีร่างกายทรุดโทรมหรือทุพพลกายทางกาย และกล่าวถึงเป็นพิเศษแก่การดูแลแก่ผู้เป็นมารดาและบุตร
ข้อ 28–30 กำหนดวิธีการทั่วไปสำหรับใช้สิทธิเหล่านี้ ขอบเขตที่สิทธิของปัจเจกใช้ไม่ได้ หน้าที่ของปัจเจกต่อสังคม และการห้ามใช้สิทธิที่เป็นการฝ่าฝืนความมุ่งประสงค์ขององค์การสหประชาชาติ
เชิงอรรถ

↑  Included John Peters Humphrey (Canada), René Cassin (France), P. C. Chang (Republic of China), Charles Malik (Lebanon), Hansa Mehta (India) and Eleanor Roosevelt (United States); see Creation and drafting section above.
ดูเพิ่ม

คณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ
กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
แหล่งข้อมูลอื่น

ตัวบทปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (อังกฤษ)
ทอมัส แบ็กกิต

| ทอมัส แบ็กกิต Thomas Becket |
| --- | --- |

อัครมุขนายกและมรณสักขี
เกิด: ค.ศ. 1118 ลอนดอน ราชอาณาจักรอังกฤษ
เสียชีวิต: 29 ธันวาคม ค.ศ. 1170 แคนเทอร์เบอรี ราชอาณาจักรอังกฤษ
นิกาย: โรมันคาทอลิก แองกลิคัน 
เป็นนักบุญ: 21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1173  โดย สมเด็จพระสันตะปาปาอเล็กซานเดอร์ที่ 3
วันฉลอง: 29 ธันวาคม
สัญลักษณ์: ดาบ, การพลีชีพ
นักบุญทอมัส แบ็กกิต (อังกฤษ: Thomas Becket) ต่อมารู้จักกันในชื่อ Thomas à Becket เป็นนักบุญและมรณสักขีในศาสนาคริสต์ เกิดใน ค.ศ. 1118  ที่ชีพไซด์ ลอนดอน ประเทศอังกฤษ และถึงแก่มรณกรรมเมื่อราว ค.ศ. 1170  ที่เมืองแคนเทอร์เบอรี ดำรงตำแหน่งอาร์ชบิชอปแห่งแคนเทอร์เบอรีระหว่าง ค.ศ. 1162 จนกระทั่งถึงแก่มรณกรรมในปี ค.ศ. 1170 แบ็กกิตเกิดขัดแย้งกับพระเจ้าเฮนรีที่ 2 แห่งอังกฤษเกี่ยวกับสิทธิและอภิสิทธิ์ของคริสตจักร และในที่สุดก็ถูกข้าราชบริพารของพระเจ้าเฮนรีที่ 2 ลอบสังหารภายในมหาวิหารแคนเทอร์เบอรี ไม่นานหลังจากการมรณกรรมท่านก็ได้รับการประกาศเป็นนักบุญโดยสมเด็จพระสันตะปาปาอเล็กซานเดอร์ที่ 3
นักบวชต่างก็เกรงกลัวว่าร่างของแบ็กกิตจะถูกขโมย เพื่อป้องกันความระแวงดังกล่าวไม่ให้เกิดขึ้นหีบหินอ่อนของแบ็กกิตจึงถูกนำไปตั้งไว้ภายในคริพท์ของมหาวิหาร นอกจากนั้นนักบวชก็ยังสร้างผนังหินหน้าที่บรรจุศพ บนผนังมีช่องสองช่องที่ผู้แสวงบุญสามารถลอดหัวเข้าไปจูบโลงหินได้ ในปี ค.ศ. 1220 กระดูกของแบ็กกิตก็ถูกย้ายไปยังที่บรรจุที่ทำด้วยทองฝังอัญมณีบนแท่นบูชาเอก ที่บรรจุตั้งอยู่บนแท่นสูงที่รองรับด้วยเสา ตามปกติแล้วแคนเทอร์เบอรีก็เป็นเมืองสำคัญสำหรับการจาริกแสวงบุญอยู่แล้วแต่หลังจากการมรณกรรมของเบ็คเค็ท ผู้แสวงบุญก็ทวีจำนวนขึ้นเป็นอันมากอย่างรวดเร็ว
ชื่อ

นอกจากชื่อ "ทอมัส แบ็กกิต" แล้วแบ็กกิตก็ยังรู้จักกันโดยทั่วไปในชื่อ "Thomas à Becket" ด้วย แม้จะดูเหมือนว่าไม่ใช่นามร่วมสมัยแต่เป็นนามที่ตั้งขึ้นหลังจากการปฏิรูปศาสนาในอังกฤษเลียนแบบชื่อนักบวชของปลายสมัยกลาง "ทอมัส อะ เคมพิส" จอห์น สไตรป์ นักประวัติศาสตร์เขียนใน "Memorials of Thomas Cranmer" (ค.ศ. 1694): "อันนี้เป็นสิ่งที่ผิด แต่เป็นสิ่งที่ทำกันซ้ำแล้วซ้ำเล่าที่ควรจะตั้งข้อสังเกตและระบุว่าเป็นสิ่งที่ผิด ชื่อของอาร์ชบิชอปนั้นคือทอมัส แบ็กกิต ถ้าผู้ใดเรียกท่านอย่างไม่ถูกต้องว่า "Thomas à Becket" ก็เป็นสิ่งที่ผิดและไม่ควรจะเป็นสิ่งที่ทำตามอย่างโดยผู้มีการศึกษาเล่าเรียน" แต่ที่น่าสังเกตคือ "พจนานุกรมออกซฟอร์ดภาษาอังกฤษ" (คนละฉบับกับ "พจนานุกรมภาษาอังกฤษฉบับออกซฟอร์ด"), "พจนานุกรมออกซฟอร์ดสำหรับนักประพันธ์และบรรณาธิการฉบับใหม่" และ "พจนานุกรมชีวประวัติฉบับเชมเบอร์ส" ต่างก็ใช้ "St. Thomas à Becket"