สังคมนิยมแบบอิสรนิยม
กลุ่มที่โดดเด่น > กลุ่มอื่น ๆ > นิเวศสังคมนิยม

นิเวศสังคมนิยม (อังกฤษ: Eco-socialism) คือการรวมกันของลัทธิอนาธิปไตย นิเวศวิทยา สิ่งแวดล้อมนิยม (Environmentalism) การเมืองสีเขียว (Green politics) ลัทธิมากซ์ และสังคมนิยม และโดยทั่วไปเชื่อว่าระบบทุนนิยมนั้นเป็นต้นเหตุของการกีดกันทางสังคม, ความเหลื่อมล้ำ (Economic inequality) และความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อม (environmental degradation) นักนิเวศสังคมนิยมวิจารณ์หลายคนในขบวนการสีเขียวว่าบทวิจารณ์ระเบียบโลกปัจจุบันของพวกเขานั้นยังไปไกลไม่พอ และต่อต้านทุนนิยมแบบไม่ชัดเจน ในเวลาเดียวกันนักนิเวศสังคมนิยมก็ตำหนิฝ่ายซ้ายแบบดั้งเดิมว่าเมินเฉยหรือไม่พูดถึงปัญหาทางนิเวศน์ได้อย่างเหมาะสมเพียงพอ นักนิเวศสังคมนิยมต่อต้านโลกาภิวัตน์ (Anti-globalization movement) โจเอล โคเวล (Joel Kovel) มองว่าโลกาภิวัตน์เป็นแรงดันที่ขับโดยทุนนิยม แล้วความเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็วที่ถูกกระตุ้นโดยโลกาภิวัตน์ก็ส่งผลให้เกิดวิกฤตทางนิเวศน์อย่างฉับพลันต่อมาตามลำดับ สังคมนิยมเกษตรกรรม (Agrarian socialism) เป็นแนวคิดนิเวศสังคมนิยมอีกรูปแบบหนึ่ง ขบวนการเคลื่อนไหวในยุคสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 17 ที่ชื่อว่าดิกเกอส์วางรากฐานมโนคติของพวกเขาอยู่บนแนวคิดสังคมนิยมเกษตรกรรม
นิเวศสังคมนิยมนั้นไปไกลเกินกว่าการวิจารณ์การกระทำของบริษัทขนาดใหญ่ และพุ่งเป้าไปที่คุณสมบัติโดยเนื้อแท้ของระบบทุนนิยม การวิเคราะห์แบบนี้เป็นไปตามทฤษฎีของมาคส์เกี่ยวกับความขัดแย้งกันระหว่างมูลค่าใช้สอย (use value) กับมูลค่าแลกเปลี่ยน (exchange value) ที่มีอยู่ในเศรษฐกิจระบบตลาด คือสินค้าไม่ถูกผลิตออกมาเพื่อสนองกับความต้องการ แต่ถูกผลิตออกมาเพื่อแลกกับเงินตราซึ่งถูกนำไปใช้ให้ได้มาซึ่งสินค้าอื่นอีก ในเมื่อเราต้องคอยขายเพื่อให้คอยซื้อได้ต่อไป เราจำต้องชักชวนให้ผู้อื่นต้องซื้อสินค้าของเราก็เพื่อรับรองการดำรงชีวิตต่อไปของเราเท่านั้น ซึ่งนำไปสู่การผลิตสินค้าซึ่งไม่ได้มีประโยชน์มาก่อนมาขายเพื่อรักษาความสามารถในการซื้อสินค้าอื่น ๆ ของเรา นักนิเวศสังคมนิยมอย่างโคเวลเน้นย้ำว่าความขัดแย้งนี้มาถึงขีดของการทำลายล้างแล้ว เมื่อกิจกรรมที่จำเป็นบางประการอย่างเช่นการดูแลญาติพี่น้องเต็มเวลาและการดำรงชีพอย่างเรียบง่ายนั้นไม่ได้รับผลตอบแทน แต่กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ไม่จำเป็นกลับให้ผลตอบแทนจำนวนมหาศาลกับบุคคลจำพวกหนึ่งเท่านั้น
ลัทธิอนาธิปไตยสีเขียวเป็นสำนักคิดอนาธิปไตยซึ่งเน้นย้ำโดยเฉพาะในประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม อิทธิพลเริ่มแรกมาจากความคิดของนักอนาธิปัตย์ชาวอเมริกัน เฮนรี เดวิด ทอโร และหนังสือชื่อ วอลเดน ของเขา  รวมถึง เลโอ ตอลสตอย และ เอลีเซ เรอกลูว์ ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 คตินิยมธรรมชาติแบบอนาธิปไตยถือกำเนิดขึ้นจากการผสานกันระหว่างลัทธิอนาธิปไตยและปรัชญาคตินิยมธรรมชาติภายในขบวนการอนาธิปไตยแบบปัจเจก ในประเทศคิวบา โปรตุเกส ฝรั่งเศส สเปน และสหราชอาณาจักร
นักอนาธิปัตย์สีเขียวร่วมสมัยบางคนอาจเรียกได้ว่าเป็นนักบรรพกาลนิยมแบบอนาธิปไตย หรือนักอนาธิปไตยต่อต้านอารยธรรม แต่ไม่ใช่นักอนาธิปัตย์สีเขียวทุกคนจะนิยมบรรพกาลนิยม เช่นเดียวกันนักอนาธิปัตย์สีเขียวมักวิจารณ์เทคโนโลยีสมัยใหม่อย่างแข็งขัน แต่ไม่ใช่ทุกคนที่จะทอดทิ้งมันไปอย่างสิ้นเชิง แนวคิดในกระแสปัจจุบันเช่นบรรพกาลนิยมแบบอนาธิปไตยและนิเวศวิทยาสังคม นักเขียนในปัจจุบันที่มีชื่อเสียงซึ่งสนับสนุนลัทธิอนาธิปไตยสีเขียวได้แก่ เมอร์เรย์ บุคชิน, แดเนียล โชเดอร์คอฟ (Daniel Chodorkoff), นักมานุษวิทยา ไบรอัน มอร์ริส (Brian Morris (anthropologist)) และผู้คนแวดล้อมสถาบันเพื่อนิเวศวิทยาสังคม (Institute for Social Ecology) และผู้คนซึ่งวิพากษ์วิจารณ์เทคโนโลยีเช่น เลย์ลา อับเดลราฮิม (Layla AbdelRahim), เดอร์ริก เจนเซน (Derrick Jensen), จอร์จ แดรฟเฟิน (George Draffan) และ จอห์น เซอร์ซัน (John Zerzan) และคนอื่น ๆ อาทิ อลัน คาร์เตอร์ (Alan Carter (philosopher))
นักนิเวศวิทยาสังคมมักวิจารณ์สังคมนิยมกระแสหลักว่าเน้นสนใจและโต้เถียงเกี่ยวกับการเมืองและเศรษฐกิจมากกว่าที่จะสนใจในระบบนิเวศ (มนุษย์และสิ่งแวดล้อม) ทฤษฎีนี้สนับสนุนแนวคิดระบบเทศบาลแบบอิสรนิยมและเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม นักบรรพกาลนิยมแบบอนาธิปไตยมักวิพากศ์วิจารณ์สังคมนิยมกระแสหลักที่ไปสนับสนุนอารยธรรมและเทคโนโลยีสมัยใหม่ซึ่งพวกเขาเชื่อว่ามีรากฐานโดยเนื้อแท้มาจากการครอบงำและการเอาเปรียบ และพวกเขาสนับสนุนให้เกิดกระบวนการฟื้นคืนธรรมชาติ (Rewilding (anarchism)) หรือการเชื่อมโยงเข้ากับสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติใหม่อีกครั้งแทน ลัทธิอนาธิปไตยวีกัน (Veganarchism) เป็นปรัชญาการเมืองของคติวีกัน (โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ขบวนการปลดปล่อยสัตว์ (Animal rights movement)) และลัทธิอนาธิปไตยสีเขียว และรวมถึงมุมมองซึ่งถือว่ารัฐเป็นสิ่งที่ไม่จำเป็นและเป็นอันตรายต่อมนุษย์และสัตว์ ขณะที่ปฏิบัติวิถีชีวิตแบบวีกัน