stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
เศก ศักดิ์สิทธิ์
ผลงาน > เพลงที่แต่งให้กับศิลปินคนอื่นๆ

เด็กปั๊ม (คนด่านเกวียน ,ใช้นามปากกา บุญ น้อยลำดวน)
สาวรำวง (กะท้อน ,ใช้นามปากกา เชื้อกลาง ณ พันลำพวน)
ลูกสาวชาวนา (กะท้อน)
สาวนากุ้ง (กะท้อน)
บ่อสร้างกางจ้อง (ซูซู)
มยุรา (ซูซู  โดยแต่งร่วมกับ ยืนยง โอภากุล)
ราชาสามช่า (ซูซู)
สิงห์รายวัน (มงคล อุทก)
แม่ค้าคนใหม่ (ฌามา)
เดินกะบวน (มงคล อุทก)
รอ (สรพงศ์ ชาตรี)
อ้ายคนแต้ (อินโดจีน)
ตามดูผู้แทน (คาราบาว)
พี่ไม่ดัง นางไม่มอง (เด่นชัย สายสุพรรณ)
เธอผู้เสียสละ (พงษ์สิทธิ์ คำภีร์)
อย่าให้รู้นะ (ยอดรัก สลักใจ & อาภาพร นครสวรรค์)
บางบัวทอง (แก้ความกำกวม)

บางบัวทอง อาจหมายถึง:
อำเภอบางบัวทอง จังหวัดนนทบุรี
คลองบางบัวทอง
วัดบางบัวทอง
เทศบาลนครบางบัวทอง
เทศบาลเมืองใหม่บางบัวทอง
แยกบางบัวทอง
ทางต่างระดับบางบัวทอง
กีฬาสาธิตสามัคคี

| --- | --- |
คำขวัญ: กีฬาสมานมิตร สาธิตสร้างไมตรี ร่วมใจสามัคคี ที่องครักษ์เกมส์  (พ.ศ. 2568) 
ก่อตั้ง: พ.ศ. 2518 (50 ปี)
จัดขึ้นทุก: 1 ปี
ครั้งล่าสุด: กีฬาสาธิตสามัคคี ครั้งที่ 47 "เจ้ารามเกมส์" ที่โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยรามคำแหง
ครั้งต่อไป: กีฬาสาธิตสามัคคี ครั้งที่ 48 "องครักษ์เกมส์" ที่โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์
วัตถุประสงค์: การแข่งขันกีฬาหลายประเภทสำหรับโรงเรียนสาธิตในประเทศไทย
เว็บไซต์: เว็บไซต์การแข่งขันครั้งที่ 47
กีฬาสาธิตสามัคคี เป็นการแข่งขันมหกรรมกีฬาระหว่างโรงเรียนสาธิตในประเทศไทยที่อยู่ภายใต้มหาวิทยาลัยในสังกัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม โดยจะมีนักกีฬาจากโรงเรียนสมาชิกทั้ง 22 โรงเรียน เข้ามาแข่งขันในโรงเรียนเจ้าภาพ ที่ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนทุกปีการศึกษา
กีฬาสาธิตสามัคคี ถือเป็นหนึ่งกิจกรรมสำคัญในการกระชับมิตรระหว่างโรงเรียนสาธิตด้วยกัน และถือเป็นการแข่งขันกีฬาระหว่างโรงเรียนสาธิตที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยตามจำนวนโรงเรียนที่เข้าร่วม (23 โรงเรียน) และชนิดกีฬาที่แข่งขัน (19 ชนิดกีฬา)
ตลอดการแข่งขันกีฬาสาธิตสามัคคี 47 ครั้ง มีโรงเรียนเจ้าภาพจัดการแข่งขันแล้ว 13 โรงเรียน โดยมี 23 โรงเรียนเข้าร่วม โดยกีฬาสาธิตสามัคคีครั้งหลังสุดได้จัดขึ้นที่โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยรามคำแหง กรุงเทพมหานคร ระหว่างวันที่ 19-25 ธันวาคม พ.ศ. 2567 ในชื่อ "เจ้ารามเกมส์" และการแข่งขันครั้งต่อไป จะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 18-24 ธันวาคม พ.ศ. 2568 ที่โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์ จังหวัดนครนายก ในชื่อ "องครักษ์เกมส์"
ประวัติ

กีฬาสาธิตสามัคคีมีจุดเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2518 เมื่ออาจารย์พลศึกษาของโรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร ฝ่ายประถมและโรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ปทุมวัน ซึ่งได้แก่ อาจารย์สุกรี รอดโพธิ์ทอง, อาจารย์อุดร รัตนภักดิ์, อาจารย์ศรีประภา สาระคุณ (แม้นสงวน), และอาจารย์ สุภารัตน์ วรทอง ได้มีการหารือกันในแนวคิดที่จะจัดการแข่งขันว่ายน้ำระหว่างโรงเรียนผ่านจุดประสงค์ในการเสริมสร้างสุขภาพ ทักษะ และความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียน จึงได้ร่วมกันจัดการแข่งขันว่ายน้ำในระดับโรงเรียนเรียกในชื่อ ว่ายน้ำสาธิต–สามัคคี โดยมีอาจารย์ใหญ่ของโรงเรียนสาธิตทั้ง 4 แห่ง ได้แก่ อาจารย์รุจิระ สุภรณ์ไพบูลย์ อาจารย์ใหญ่โรงเรียนสาธิตจุฬาฯ, ศาสตราจารย์ ดร.อุบล เรียงสุวรรณ อาจารย์ใหญ่โรงเรียนสาธิตเกษตรศาสตร์, ผศ.คุณหญิง สมจิตต์ ศรีธัญรัตน์ อาจารย์ใหญ่โรงเรียนสาธิตปทุมวัน, และอาจารย์ละออ การุณยะวนิช อาจารย์ใหญ่โรงเรียนสาธิตประสานมิตร ฝ่ายประถม ร่วมเป็นคณะกรรมการอำนวยการถาวร ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันทุกปี และจะมีการจัดตั้งคณะกรรมการอำนวยการแข่งขันและคณะกรรมการจัดการแข่งขันจากคณาจารย์ของโรงเรียนเพื่อทำงานร่วมกัน โดยมีอาจารย์จากโรงเรียนเจ้าภาพเป็นประธาน
การแข่งขันครั้งแรกเริ่มต้นขึ้นในเดือนมกราคม พ.ศ. 2519 ณ สระว่ายน้ำจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีโรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นเจ้าภาพ การแข่งขันในช่วงแรกมีโรงเรียนสาธิต 4 โรงเรียนข้างต้นเข้าร่วม จนกระทั่งในการแข่งขันครั้งที่ 6 เมื่อวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2525 ได้มีการเชิญ โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และ โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยรามคำแหง เข้าร่วมการแข่งขันด้วย
ต่อมาในการแข่งขันครั้งที่ 10 ได้มีการเพิ่มชนิดกีฬา และเปลี่ยนชื่อการแข่งขันเป็น "กีฬาสาธิตสามัคคี" ให้ครอบคลุมกีฬาที่เพิ่มขึ้น คือ กรีฑา ฟุตบอล บาสเกตบอล วอลเลย์บอล เทนนิส ปิงปอง ตะกร้อ และแบดมินตัน เป็น 9 ชนิด
การจัดการแข่งขัน > พิธีสำคัญ > พิธีเปิด

ก่อนการแข่งขันทุกครั้ง เจ้าภาพจัดแข่งขันจะต้องจัดการแสดงเปิดงาน โดยจะมีการแสดงโชว์เชียร์ชุดพิเศษจากโรงเรียนเจ้าภาพและโรงเรียนอื่น ๆ (ถ้ามี) และการแสดงเปิดงานจากเจ้าภาพ โดยอาจมีหลายชุดได้ จากนั้นจะมีการเคลื่อนขบวนพาเหรดนักกีฬาของแต่ละสถาบันเข้าสู่สนาม ประธานคณะอำนวยการจัดการแข่งขันจึงจะกล่าวเปิดงาน เชิญธงการแข่งขันขึ้นสู่ยอดเสา และจะมีการแสดงอัญเชิญคบเพลิงและจุดไฟเป็นอันเสร็จพิธี ทั้งนี้พิธีเปิดในแต่ละครั้งจะขึ้นอยู่กับเจ้าภาพในการจัดพิธี
การจัดการแข่งขัน > พิธีสำคัญ > พิธีปิด

หลังจากการแข่งขันรายการสุดท้ายเสร็จสิ้นลงแล้ว ผู้ร่วมงานจะเข้าชมการแสดงปิดการแข่งขันคล้ายกับการแสดงเปิดงาน จากนั้นจะมีการเคลื่อนขบวนพาเหรดนักกีฬาของแต่ละสถาบันเข้าสู่สนาม และจะมอบรางวัลชนะเลิศรวมในแต่ละหมวดกีฬา และจะทำการมอบถ้วยเกียรติยศและธงการแข่งขันให้แก่เจ้าภาพจัดการแข่งขันครั้งต่อไป ประธานคณะอำนวยการกล่าวปิดการแข่งขันเป็นอันเสร็จพิธี เช่นเดียวกัยพิธีเปิด พิธีปิดในแต่ละครั้งจะขึ้นอยู่กับเจ้าภาพในการจัดพิธี
ในช่วงแรกที่ยังเป็นการแข่งขันว่ายน้ำสาธิต–สามัคคี เจ้าภาพครั้งปัจจุบันจะทำการมอบถ้วยเกียรติยศให้เจ้าภาพครั้งต่อไปพร้อมธงการแข่งขันว่ายน้ำ “สาธิต – สามัคคี” สีฟ้าหม่น
อัตลักษณ์การแข่งขัน > เพลงประจำการแข่งขัน

ในช่วงแรก มีการสร้างเพลงมาร์ชประจำการกีฬาสาธิตสามัคคี ในชื่อ มาร์ชสาธิตสามัคคี ซึ่งได้มีอาจารย์ระลึก สัทธาพงศ์ (ตำแหน่ง ณ ขณะนั้น) เป็นผู้แต่งเนื้อร้องและทำนอง โดยมีต้นแบบทำนองมาจากเพลงพื้นบ้านอเมริกัน I’ve been working on the rail road และมีคุณพิมพ์ปฏิภา พึ่งธรรมจิตต์ เรียบเรียงเสียงประสาน เพลงมาร์ชเริ่มใช้ในการแข่งขันครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2521 ณ สระว่ายน้ำจุฬาภรณวลัยลักษณ์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่โรงเรียนสาธิตเกษตรเป็นเจ้าภาพ ในครั้งนั้นได้เชิญคุณนิทัศน์ ละอองศรี, คุณศรีสุดา เริงใจ และนักร้องวงจิตราทัศน์ มาขับร้องหมู่และบรรเลง
ปัจจุบันในการแข่งขันแต่ละครั้ง โรงเรียนเจ้าภาพจะสร้างสรรค์เพลงประจำการแข่งขันครั้งนั้น ๆ ควบคู่กับเพลงมาร์ชสาธิตสามัคคี ซึ่งเริ่มครั้งแรกในการแข่งขันครั้งที่ 39 กับเพลงดอกแก้วเกมส์ โดยตั้งแต่การแข่งขันครั้งที่ 44 จะมีการทำมิวสิกวิดีโอประกอบเพลงนั้น ๆ
อัตลักษณ์การแข่งขัน > สัญลักษณ์การแข่งขัน

ในช่วงที่ยังเป็นการแข่งขันว่ายน้ำสาธิตสามัคคี จะมีสัญลักษณ์ปรากฏอยู่บนธงการแข่งขันว่ายน้ำ “สาธิต – สามัคคี” สีฟ้าหม่นทั้งสองด้าน โดยในด้านที่ 1 จะมีรูปสัญลักษณ์กีฬาว่ายน้ำกับตรามหาวิทยาลัยต้นสังกัดของโรงเรียนสาธิต ผู้ร่วมริเริ่มจัดการแข่งขันเรียงลำดับสัญลักษณ์มหาวิทยาลัยเป็น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อสื่อถึงประวัติของการแข่งขันฯ ซึ่งทั้งหมดจะอยู่ในวงกลมสองวงซ้อนกัน  ในด้านที่ 2 ประดับด้วย “พระวชิระ” ตราประจำทบวงมหาวิทยาลัย กับห้าห่วงสัมพันธ์
ปัจจุบันในการแข่งขันแต่ละครั้ง โรงเรียนเจ้าภาพจะออกแบบสัญลักษณ์ประจำการแข่งขันและสัญลักษณ์นำโชคประจำการแข่งขันครั้งนั้น ๆ เองด้วย โดยมักจะมีสองตัวละครที่สื่อถึงธรรมชาติ ความเป็นมา ประวัติ หรือวัฒนธรรมของพื้นที่นั้นๆ
อัตลักษณ์การแข่งขัน > เหรียญรางวัล

กีฬาสาธิตสามัคคีจะแบ่งเหรียญรางวัลออกเป็น 3 ระดับตามมาตรฐานของกีฬาโอลิมปิก ได้แก่ เหรียญทอง เหรียญเงิน และเหรียญทองแดง ซึ่งจะมอบให้ผู้ชนะเลิศ รองชนะเลิศอันดับหนึ่ง และรองชนะเลิศอันดับที่สองตามลำดับ ในปัจจุบันเจ้าภาพจะออกแบบและจัดทำเหรียญรางวัลใหม่ ซึ่งจะแตกต่างกันไปตามการแข่งขันในแต่ละครั้ง
โรงเรียนที่เข้าร่วม

ในการแข่งขันครั้งล่าสุด มีโรงเรียนที่เข้าร่วมการแข่งขันทั้งหมด 23 โรงเรียน ดังนี้:
กีฬาที่จัดแข่งขัน

ตลอดระยะเวลาที่มีการแข่งขันสาธิตสามัคคี ปรากฏว่ามีการแข่งขันกีฬาทั้งหมด 19 ชนิด ดังตารางต่อไปนี้:
| กีฬา | ปีที่แข่งขัน (พ> ศ.) |
| --- | --- |
 ว่ายน้ำ: ตั้งแต่ 2519
 กรีฑา: ตั้งแต่ 2529
 ฟุตบอล: ตั้งแต่ 2529
 บาสเกตบอล: ตั้งแต่ 2529
 วอลเลย์บอล: ตั้งแต่ 2529
 เทนนิส: 2529-2543, ตั้งแต่ 2545
 เทเบิลเทนนิส: ตั้งแต่ 2529
 เซปักตะกร้อ: 2529, ตั้งแต่ 2531
 แบดมินตัน: 2530-2543, ตั้งแต่ 2545
 แฮนด์บอล: 2531, 2535-2543, ตั้งแต่ 2545
 หมากกระดาน: 2531-2543, ตั้งแต่ 2545
 เปตอง: ตั้งแต่ 2531
 กอล์ฟ: 2536-2543, ตั้งแต่ 2545
 ซอฟต์บอล: ตั้งแต่ 2546
 ฮอกกี: 2547-2551, ตั้งแต่ 2553
 ลีลาศ: ตั้งแต่ 2548
 ฟุตซอล: ตั้งแต่ 2560
 เทคบอล: ตั้งแต่ 2566
 บาสเก็ตบอล 3x3: ตั้งแต่ 2567
ดูเพิ่ม

โรงเรียนสาธิต
บรรณานุกรม

มนเฑียร อยู่เย็น. (2549) พัฒนาการการแข่งขันกีฬาสาธิตสามัคคี /. มหาวิทยาลัยรามคำแหง,:ม.ป.ท.
| ด ค ก รายชื่อโรงเรียนสาธิตในประเทศไทย |
| --- | --- |
มหาวิทยาลัยรัฐ/   มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ:  เกษตรศาสตร์  เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน  ขอนแก่น  ขอนแก่น หนองคาย  จุฬาลงกรณ์  เชียงใหม่  ธรรมศาสตร์  นครพนม  นเรศวร  บูรพา  บูรพา อาชีวศึกษา  พระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง  พระจอมเกล้าธนบุรี  พะเยา  มหาสารคาม  มหิดล  รามคำแหง  รามคำแหง บางนา  ศรีนครินทรวิโรฒ ปทุมวัน  ศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร  ศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์  ศิลปากร  สงขลานครินทร์  สงขลานครินทร์ อิสลามศึกษา  สวนดุสิต  สวนดุสิต ลำปาง  สวนดุสิต สุพรรณบุรี  สวนดุสิต นครนายก 
มหาวิทยาลัยราชภัฏ:  กาญจนบุรี  จันทรเกษม  เชียงราย  เชียงใหม่  เทพสตรี  ธนบุรี  นครปฐม  นครราชสีมา  นครศรีธรรมราช  นครสวรรค์  บ้านสมเด็จเจ้าพระยา  พระนคร  พระนครศรีอยุธยา  พิบูลสงคราม  เพชรบุรี  เพชรบูรณ์  มหาสารคาม  ยะลา  ร้อยเอ็ด  รำไพพรรณี  เลย  วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์  ศรีสะเกษ  สกลนคร  สงขลา  สวนสุนันทา  สุรินทร์  หมู่บ้านจอมบึง  อุดรธานี  อุตรดิตถ์  อุบลราชธานี 
มหาวิทยาลัย  เทคโนโลยีราชมงคล:  สาธิตนวัตกรรม ธัญบุรี  อนุบาลสาธิตราชมงคล ธัญบุรี  อีสาน 
มหาวิทยาลัยเอกชน:  กรุงเทพธนบุรี  การจัดการปัญญาภิวัฒน์  รังสิต  รังสิต เชียงใหม่  สาธิตปฐมวัย มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย 
กิจกรรม:  สาธิตสามัคคี  สาธิตราชภัฏสัมพันธ์  สาธิตวิชาการ 
ขบวนนักกีฬาในพิธีเปิดกีฬาสาธิตสามัคคี ครั้งที่ 47 "เจ้ารามเกมส์" ณ อินดอร์ สเตเดียม หัวหมาก
พิธีเปิดกีฬาสาธิตสามัคคีครั้งที่ 32 "จ๊างน้อยเกมส์"
เสริมไทยพลาซ่า

| --- | --- |

ที่ตั้ง: 103 ถนนริมคลองสมถวิล ตำบลตลาด อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม
เปิดให้บริการ: พ.ศ. 2546
ผู้บริหารงาน: บริษัท เสริมไทย (2003) จำกัด
พื้นที่ชั้นขายปลีก: 4,000 ตารางเมตร
จำนวนชั้น: 6 ชั้น
เว็บไซต์: www.sermthai.com
ศูนย์การค้าเสริมไทย พลาซ่า (Sermthai Plaza) เป็นศูนย์การค้าแห่งแรกในจังหวัดมหาสารคาม บริหารงานโดย บริษัท เสริมไทย (2003) จำกัด ตั้งอยู่บนถนนริมคลองสมถวิล ในพื้นที่ตำบลตลาด อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม เป็นศูนย์การค้าที่ตั้งอยู่ใจกลางเมืองและติดกับสถานีขนส่งผู้โดยสาร จังหวัดมหาสารคาม
ประวัติ

เมื่อปี พ.ศ. 2500 ร้านเสริมไทยได้ก่อตั้งขึ้นโดยมีนายจิระศักดิ์ คณาสวัสดิ์ เป็นเจ้าของกิจการดูแล ร้านเสริมไทยได้เปิดขายสินค้าเป็นอาคารพาณิชย์รวม 4 คูหา โดยจำหน่ายยาแผนปัจจุบัน เสื้อผ้าบุรุษและชุดชั้นใน เครื่องเขียน แบบเรียน ชุดนักเรียน อุปกรณ์ทางการศึกษา และเป็นตัวแทนขององค์การค้าครุสภาประจำจังหวัดมหาสารคาม ในขณะนั้นร้านเสริมไทยจัดว่าเป็นร้านค้าที่ใหญ่ที่สุดในจังหวัดมหาสารคาม
ใน พ.ศ. 2526 ได้ก่อสร้างอาคารพาณิชย์ขนาด 6 ชั้น เพื่อยกระดับเป็นห้างสรรพสินค้าเต็มรูปแบบแห่งแรกในจังหวัดมหาสารคาม ภายใต้ชื่อ "เสริมไทยสรรพสินค้า"
ต่อมาในปี พ.ศ. 2546 นพ.กิตติศักดิ์ และ พญ.โศรยา คณาสวัสดิ์ เป็นผู้นำคณะผู้บริหาร ได้มีการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานและระบบการบริหาร จัดรูปแบบห้างสรรพสินค้าให้สวยงามและมาตรฐานมากขึ้น มีร้านค้า ร้านอาหารชั้นนำ และซุเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่  "ตลาดโลตัส" สาขาแรกของประเทศไทย (ปัจจุบันเป็น โลตัส โกเฟรช) พร้อมโรงภาพยนตร์ Prince Cineplex อีก 3 โรง และเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น "เสริมไทยพลาซ่า"
การจัดสรรพื้นที่

เสริมไทยพลาซ่า ประกอบด้วยพื้นที่สำคัญดังนี้
ห้างสรรพสินค้าเสริมไทย ดีพาร์ทเม้นท์ สโตร์
โลตัส โก เฟรช สาขามหาสารคาม
เสริมไทยฟู้ด สเตชั่น ชั้น 5
โรงภาพยนตร์ ปริ๊นซ์ ซีนีเพล็กซ์ ชั้น 6 จำนวน 2 โรงภาพยนตร์
แหล่งข้อมูลอื่น

เสริมไทย
เสริมไทยพลาซ่า เก็บถาวร 2017-02-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
เสริมไทยคอมเพล็กซ์ เก็บถาวร 2017-03-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
มโนราห์ (รำ)

สำหรับความหมายอื่น ดู มโนราห์
| โนรา นาฏศิลป์ในภาคใต้ของไทย * |
| --- | --- |
  มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโดยยูเนสโก
มโนราห์
ประเทศ:  ไทย
ภูมิภาค **: เอเชียและแปซิฟิก
สาขา: ธรรมเนียมและการแสดงออกทางมุขปาฐะ, ศิลปะการแสดง, แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม และงานเทศกาล, งานช่างฝีมือดั้งเดิม
เกณฑ์พิจารณา: R.1, R.2, R.3, R.4, R.5
อ้างอิง: 01587
ประวัติการขึ้นทะเบียน
ขึ้นทะเบียน: 2564 (คณะกรรมการสมัยที่ 16)
รายการ: ตัวแทนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ
* ชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมและการสงวนรักษาที่ดี ** ภูมิภาคที่จัดแบ่งโดยยูเนสโก
มโนราห์, มโนห์รา หรือโดยย่อว่า โนรา เป็นชื่อศิลปะการแสดงพื้นเมืองอย่างหนึ่งของภาคใต้ มีรากศัพท์ที่มาจากคำว่า “นระ” เป็นภาษาบาลี – สันสกฤต แปลว่ามนุษย์ เพราะการร่ายรำแต่เดิมแล้ว การรำโนราจะรำให้เสมือนกับท่าร่ายรำของเทวดา เดิมใช้ผู้ชายล้วนในการแสดง จึงเรียกว่า ชาตรี ต่อมามีการนำเรื่อง พระสุธน-มโนราห์เข้ามาแสดง ทำให้มีการเรียกว่า มโนราห์ ชาวใต้นิยมเรียกกร่อนคำจึงเรียกว่า โนรา จนถึงปัจจุบัน
มโนราห์มีแม่บทท่ารำอย่างเดียวกับละครชาตรี บทร้องเป็นกลอนสด ผู้ขับร้องต้องใช้ปฏิภาณไหวพริบ สรรหาคำให้สัมผัสกันได้อย่างฉับไว มีความหมายทั้งบทร้อง ท่ารำและเครื่องแต่งกายเครื่องดนตรีประกอบด้วย กลอง ทับคู่ ฉิ่งโหม่ง ปี่นอก หรือ ปี่ใน และกรับ ปัจจุบันพัฒนาเอาเครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมด้วย เดิมนิยมใช้ผู้ชายล้วนแสดงแต่ปัจจุบันมีผู้หญิงเข้าไปแสดงด้วย
การแต่งกาย

เทริด เป็นเครื่องประดับศีรษะของตัวนายโรงหรือโนราใหญ่หรือตัวยืนเครื่อง (โบราณไม่นิยมให้นางรำใช้) ทำเป็นรูปมงกุฎอย่างเตี้ย มีกรอบหน้า มีด้ายมงคลประกอบ
เครื่องรูปปัด เครื่องรูปปัดจะร้อยด้วยลูกปัดสีเป็นลายมีดอกดวง ใช้สำหรับสวมลำตัวท่อนบนแทนเสื้อ ประกอบด้วยชิ้นสำคัญ 5 ชิ้น คือ บ่า สำหรับสวมทับบนบ่าซ้าย-ขวา รวม 2 ชิ้น ปิ้งคอ สำหรับสวมห้อยคอหน้า-หลังคล้ายกรองคอหน้า-หลัง รวม 2 ชิ้น  พานอก ร้อยลูกปัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ใช้พันรอบตัวตรงระดับอก บางถิ่นเรียกว่า"พานโครง"บางถิ่นเรียกว่า"รอบอก" เครื่องลูกปัดดังกล่าวนี้ใช้เหมือนกันทั้งตัวยืนเครื่องและตัวนาง (รำ) แต่มีช่วงหนึ่งที่คณะชาตรีในมณฑลนครศรีธรรมราชใช้อินทรธนู ซับทรวง (ทับทรวง) ปีกเหน่ง แทนเครื่องลูกปัดสำหรับตัวยืนเครื่อง
ปีกนกแอ่น หรือ ปีกเหน่ง มักทำด้วยแผ่นเงินเป็นรูปคล้ายนกนางแอ่นกำลังกางปีก ใช้สำหรับโนราใหญ่หรือตัวยืนเครื่อง สวมติดกับสังวาลอยู่ที่ระดับเหนือสะเอวด้านซ้ายและขวา คล้ายตาบทิศของละคร
ซับทรวง หรือ ทับทรวง หรือ ตาบ สำหรับสวมห้อยไว้ตรงทรวงอก นิยมทำด้วยแผ่นเงินเป็นรูปคล้ายขนมเปียกปูนสลักเป็นลวดลาย และอาจฝังเพชรพลอยเป็นดอกดวงหรืออาจร้อยด้วยลูกปัด นิยมใช้เฉพาะตัวโนราใหญ่หรือตัวยืนเครื่อง ตัวนางไม่ใช้ซับทรวง
ปีก หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า หาง หรือ หางหงส์ นิยมทำด้วยเขาควายหรือโลหะเป็นรูปคล้ายปีกนก 1 คู่ ซ้าย-ขวาประกอบกัน ปลายปีกเชิดงอนขึ้นและผูกรวมกันไว้มีพู่ทำด้วยด้ายสีติดไว้เหนือปลายปีก ใช้ลูกปัดร้อยห้อยเป็นดอกดวงรายตลอดทั้งข้างซ้ายและขวาให้ดูคล้ายขนของนก ใช้สำหรับสวมคาดทับผ้านุ่งตรงระดับสะเอว ปล่อยปลายปีกยื่นไปด้านหลังคล้ายหางกินรี
ผ้านุ่ง เป็นผ้ายาวสี่เหลี่ยมผืนผ้า นุ่งทับชายแล้วรั้งไปเหน็บไว้ข้างหลัง ปล่อยปลายชายให้ห้อยลงเช่นเดียวกับหางกระเบน เรียกปลายชายที่พับแล้วห้อยลงนี้ว่า "หางหงส์"(แต่ชาวบ้านส่วนมากเรียกว่า หางหงส์) การนุ่งผ้าของโนราจะรั้งสูงและรัดรูปแน่นกว่านุ่งโจมกระเบน
หน้าเพลา เหน็บเพลา หนับเพลา ก็ว่า คือสนับเพลาสำหรับสวมแล้วนุ่งผ้าทับ ปลายขาใช้ลูกปัดร้อยทับหรือร้อยทาบ ทำเป็นลวดลายดอกดวง เช่น ลายกรวยเชิง รักร้อย
ผ้าห้อย คือ ผ้าสีต่างๆ ที่คาดห้อยคล้ายชายแครงแต่อาจมีมากกว่า โดยปกติจะใช้ผ้าที่โปร่งผ้าบางสีสด แต่ละผืนจะเหน็บห้อยลงทั้งด้านซ้ายและด้านขวาของหน้าผ้า
หน้าผ้า ลักษณะเดียวกับชายไหว ถ้าเป็นของโนราใหญ่หรือนายโรงมักทำด้วยผ้าแล้วร้อยลูกปัดทาบเป็นลวดลาย ที่ทำเป็นผ้า 3 แถบคล้ายชายไหวล้อมด้วยชายแครงก็มี ถ้าเป็นของนางรำ อาจใช้ผ้าพื้นสีต่างๆ สำหรับคาดห้อยเช่นเดียวกับชายไหว
กำไลต้นแขนและปลายแขน กำไลสวมต้นแขน เพื่อขบรัดกล้ามเนื้อให้ดูทะมัดทะแมงและเพิ่มให้สง่างามยิ่งขึ้น
กำไล กำไลของโนรามักทำด้วยทองเหลือง ทำเป็นวงแหวน ใช้สวมมือและเท้าข้างละหลายๆ วง เช่น แขนแต่ละข้างอาจสวม 5-10 วงซ้อนกัน เพื่อเวลาปรับเปลี่ยนท่าจะได้มีเสียงดังเป็นจังหวะเร้าใจยิ่งขึ้น
เล็บ เป็นเครื่องสวมนิ้วมือให้โค้งงามคล้ายเล็บกินนร กินรี ทำด้วยทองเหลืองหรือเงิน อาจต่อปลายด้วยหวายที่มีลูกปัดร้อยสอดสีไว้พองาม นิยมสวมมือละ 4 นิ้ว (ยกเว้นหัวแม่มือ)
หน้าพราน เป็นหน้ากากสำหรับตัว "พราน" ซึ่งเป็นตัวตลก ใช้ไม้แกะเป็นรูปใบหน้า ไม่มีส่วนที่เป็นคาง ทำจมูกยื่นยาว ปลายจมูกงุ้มเล็กน้อย เจาะรูตรงส่วนที่เป็นตาดำ ให้ผู้สวมมองเห็นได้ถนัด ทาสีแดงทั้งหมด เว้นแต่ส่วนที่เป็นฟันทำด้วยโลหะสีขาว หรือทาสีขาว หรืออาจลี่ยมฟัน (มีเฉพาะฟันบน) ส่วนบนต่อจากหน้าผากใช้ขนเป็ดหรือห่านสีขาวติดทาบไว้ต่างผมหงอก
หน้าทาสี เป็นหน้ากากของตัวตลกหญิง ทำเป็นหน้าผู้หญิง มักทาสีขาวหรือสีเนื้อ
เครื่องดนตรี

ทับ (โทนหรือทับโนรา)  เป็นคู่ เสียงต่างกันเล็กน้อย ใช้คนตีเพียงคนเดียว เป็นเครื่องตีที่สำคัญที่สุด เพราะทำหน้าที่ คุมจังหวะและเป็นตัวนำในการเปลี่ยนจังหวะทำนอง (แต่จะต้องเปลี่ยนตามผู้รำ ไม่ใช่ผู้รำ เปลี่ยน จังหวะลีลาตามดนตรี ผู้ทำหน้าที่ตีทับจึงต้องนั่งให้มอง เห็นผู้รำตลอดเวลา และต้องรู้เชิง ของผู้รำ)
กลอง เป็นกลองทัดขนาดเล็ก (โตกว่ากลองของหนังตะลุงเล็กน้อย) 1 ใบทำหน้าที่เสริมเน้นจังหวะและล้อเสียงทับ
ปี่ เป็นเครื่องเป่าเพียงชิ้นเดียวของวง นิยมใช้ปี่ใน หรือ บางคณะอาจใช้ปี่นอก ใช้เพียง 1 เลา ปี่มีวิธีเป่าที่คล้ายคลึงกับขลุ่ย ปี่มี 7 รูแต่สามารถกำเนิดเสียงได้ ถึง 21 เสียงซึ่งคล้ายคลึงกับเสียงพูด มากที่สุด
โหม่ง คือ ฆ้องคู่ เสียงต่างกันที่เสียงแหลม เรียกว่า "เสียงโหม้ง" ที่เสียงทุ้ม เรียกว่า "เสียงหมุ่ง" หรือ บางครั้งอาจจะเรียกว่าลูกเอกและลูก ทุ้มซึ่งมีเสียงแตกต่างกันเป็น คู่แปดแต่ดั้งเดิมแล้วจะใช้คู่ห้า
ฉิ่ง หล่อด้วยโลหะหนารูปฝาชีมีรูตรงกลางสำหรับร้อยเชือก สำรับนึงมี 2 อัน เรียกว่า 1 คู่เป็นเครื่องตีเสริมแต่งและเน้นจังหวะ ซึ่งการตีจะแตกต่างกับการตีฉิ่ง ในการกำกับจังหวะของดนตรีไทย
แตระ หรือ แกระ คือ กรับ มี ทั้งกรับอันเดียวที่ใช้ตีกระทบกับรางโหม่ง หรือกรับคู่ และมีที่ร้อยเป็นพวงอย่างกรับพวง หรือใช้เรียวไม้หรือลวด เหล็กหลาย ๆ อันมัดเข้าด้วยกันตีให้ปลายกระทบกัน
องค์ประกอบหลักของการแสดง

การรำ นักแสดงต้องรำอวดความชำนาญและความสามารถเฉพาะตน โดยการรำผสมท่าต่าง ๆ เข้าด้วยกันอย่างต่อเนื่องกลมกลืน แต่ละท่ามีความถูกต้องตามแบบฉบับ มีความคล่องแคล่วชำนาญที่จะเปลี่ยนลีลาให้เข้ากับจังหวะดนตรี และต้องรำให้สวยงามอ่อนช้อยหรือกระฉับกระเฉงเหมาะแก่กรณี บางคนอาจอวดความสามารถในเชิงรำเฉพาะด้าน เช่น การเล่นแขน การทำให้ตัวอ่อน การรำท่าพลิกแพลง เป็นต้น
การร้อง นักแสดงต้องอวดลีลาการร้องขับบทกลอนในลักษณะต่าง ๆ เช่น เสียงไพเราะดังชัดเจน จังหวะการร้องขับถูกต้องเร้าใจ มีปฏิภาณในการคิดกลอนรวดเร็ว ได้เนื้อหาดี สัมผัสดี มีความสามารถในการร้องโต้ตอบ แก้คำอย่างฉับพลันและคมคาย เป็นต้น
การทำบท เป็นการอวดความสามารถในการตีความหมายของบทร้องเป็นท่ารำ ให้คำร้องและท่ารำสัมพันธ์กันต้องตีท่าให้พิสดารหลากหลายและครบถ้วน ตามคำร้องทุกถ้อยคำต้องขับบทร้องและตีท่ารำให้ประสมกลมกลืนกับจังหวะและลีลาของดนตรีอย่างเหมาะเหม็ง การทำบทจึงเป็นศิลปะสุดยอดของโนรา
การรำเฉพาะอย่าง นอกจากความสามารถในการรำ การร้อง และการทำบทดังกล่าวแล้วยังต้องฝึกการำเฉพาะอย่างให้เกิดความชำนาญเป็นพิเศษด้วยซึ่งการรำเฉพาะอย่างนี้ อาจใช้แสดงเฉพาะโอกาส เช่น รำในพิธีไหว้ครู หรือพิธีแต่งพอกผูกผ้าใหญ่ บางอย่างใช้รำเฉพาะเมื่อมีการประชันโรง บางอย่างใช้ในโอกาสรำลงครูหรือโรงครู หรือรำแก้บน เป็นต้น การรำเฉพาะอย่าง มีดังนี้
รำบทครูสอน
รำบทปฐม
รำเพลงทับเพลงโทน
รำเพลงปี่
รำเพลงโค
รำขอเทริด
รำเฆี่ยนพรายและเหยียบลูกนาว (เหยียบมะนาว)
รำแทงเข้
รำคล้องหงส์
รำบทสิบสองหรือรำสิบสองบท
การเล่นเป็นเรื่อง โดยปกติมโนราห์ไม่เน้นการเล่นเป็นเรื่อง แต่ถ้ามีเวลาแสดงมากพอหลังจากการอวดการรำการร้องและการทำบทแล้ว อาจแถมการเล่นเป็นเรื่องให้ดู เพื่อความสนุกสนาน โดยเลือกเรื่องที่รู้ดีกันแล้วบางตอนมาแสดงเลือกเอาแต่ตอนที่ต้องใช้ตัวแสดงน้อย ๆ (2-3 คน) ไม่เน้นที่การแต่งตัวตามเรื่อง มักแต่งตามที่แต่งรำอยู่แล้ว แล้วสมมติเอาว่าใครเป็นใคร แต่จะเน้นการตลกและการขับบทกลอนแบบโนราให้ได้เนื้อหาตามท้องเรื่อง
โนราลงแข่ง (ประชันโรง)

การแข่งมโนราห์ หรือ มโนราห์ประชันโรง เพื่อจะพิสูจน์ว่าใครเล่นหรือรำดีกว่า มีศิลปในการรำเป็นอย่างไรการว่ามุตโต (กลอนสด) ดีกว่ากัน ถ้าโรงไหนดีกว่าโรงนั้นก็จะมีคนดูมาก และเป็นผู้ชนะ การแข่งมโนรานี้มีพิธีที่คณะมโนราต้องทำมาก กลางคืนก่อนแข่งมีการไหว้ครูเชิญครู แล้วเอาเทริดผูกไว้ที่เพดานโรง เอาหมาก 3 คำ และจุดเทียนตามเอาไว้ จากนั้นหมอก็ทำพิธีปิดตู (ประตู) กันตู (ประตู) โดยชักสายสิญจน์กันไว้ หมอและคณะจะไม่นอนกันทั้งคืน หมอทำพิธีประพรมน้ำมนต์ไปเรื่อย (หมอประจำโรงต้องจ้างเป็นพิเศษไปกับคณะ สมัยก่อนเมื่อมีการแข่งครั้งหนึ่งหมอจะได้รับค่าจ้าง 1 เหรียญ หรือ 50 เบี้ย)
การเอาเทริดผูกไว้ที่เพดานเพื่อที่จะเสี่ยงทายเอาเคล็ด คือ ให้หันเทริดเวียน 3 ที แล้วคอยดูว่าเมื่อหยุดเทริดจะหันหน้าไปทางไหน ถ้าเทรอดหันหน้าไปทางคู่แข่งมีหมายความว่ารุ่งเช้าจะแข่งชนะ ถ้าเทริดหันไปทางอื่นหมายความว่าแพ้
เมื่อถึงเวลาแข่งก็มีการรำอย่างธรรมดา คือ ออกนางรำทุกๆคน ประมาณ 4-5 คน แล้วก็ถึงตัวมโนราใหญ่ (นายโรง) นายโรงจะออกมารำ แต่ยังไม่สวมเทริดแล้วหมอก็จะนำหน้าลงมาจากโรงเพื่อทำพิธีเวียนโรงเป็นทักษิณาวัด 3 รอบ (ขณะเวียนโรงดนตรีเชิด) หมอถือน้ำมนต์นำหน้า มโนราใหญ่เดินตามหลัง การเวียนโรงทำเพื่อโปรดสัตว์ แผ่เมตตา มีเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา สพเพ สตตา กรุณา อุเบกขา มุทิตา สพเพ สตตา สุขี โหนตุ แผ่เมตตาแก่ผู้ดูและสรรพสัตว์ทั้งหลายให้อยู่เย็นเป็นสุข แล้วก็กลับขึ้นโรงตามเดิม
ท่ารำมโนราห์

ท่ารำของโนราที่เป็นหลัก ๆ นั้นเมื่อแกะออกมารวมประมาณ 83 ท่ารำ
ตั้งต้นเป็นประถม
ถัดมาพระพรหมสี่หน้า
สอดสร้อยห้อยเป็นพวงมาลา
เวโหนโยนช้า
ให้น้องนอน
พิสมัยร่วมเรียง
เคียงหมอน
ท่าต่างกัน
หันเป็นมอน
มรคาแขกเต้าบินเข้ารัง
กระต่ายชมจันทร์
จันทร์ทรงกลด
พระรถโยนสาส์น
มารกลับหลัง
ชูชายนาดกรายเข้าวัง
กินนรร่อนรำ
เข้ามาเปรียบท่า
พระรามาน้าวศิลป์
มัจฉาล่องวาริน
หลงใหลไปสิ้นงามโสภา
โตเล่นหาง
กวางโยนตัว
รำยั่วเอแป้งผัดหน้า
หงส์ทองลอยล่อง
เหราเล่นน้ำ
กวางเดินดง
สุริวงศ์ทรงศักดิ์
ช้างสารหว้านหญ้า
ดูสาน่ารัก
พระลักษณ์แผลงศรจรลี
ขี้หนอนฟ้อนฝูง
ยูงฟ้อนหาง
ขัดจางหยางนางรำทั้งสองศรี
นั่งลงให้ได้ที่
ชักสีซอสามสายย้ายเพลงรำ
กระบี่ตีท่า
จีนสาวไส้
ชะนีร่ายไม้
เมขลาล่อแก้ว
ชักลำนำ
เพลงรำแต่ก่อนครูสอนมา
พนมมือ
จีบซ้ายตึงเทียมบ่า
จีบขวาตึงเทียมบ่า
จับซ้ายเพียงเอว
จีบขวาเพียงเอว
จีบซ้ายไว้หลัง
จีบขวาไว้หลัง
จีบซ้ายเพียงบ่า
จีบขวาเพียงบ่า
จีบซ้ายเสมอหน้า
จีบขวาเสมอหน้า
เขาควาย
ครูเอยครูสอน
เสดื้องกร
ต่อง่า
ผูกผ้า
ทรงกำไล
ครอบเทริดน้อย
จับสร้อยพวงมาลัย
ทรงกำไลซ้ายขวา
เสดื้องเยื้องข้างซ้าย
ตีค่าได้ห้าพารา
เสดื้องเยื้องข้างขวา
ตีค่าได้ห้าตำลึงทอง
ตีนถับพนัก
มือชักแสงทอง
หาไหนจะได้เสมือนน้อง
ทำนองพระเทวดา
สอนเจ้าเอย
สอนรำ
รำเทียใบ่า
ปลดปลงลงมา
รำเทียมพก
วาดไว้ฝ่ายอก
ยกเป็นแพนผาหลา
ยกสูงเสมอหน้า
เรียกช่อระย้าพวงดอกไม้
โคมเวียน
วาดไว้ให้เสมือนรูปเขียน
กระเชียนปาดตาล
พระพุทธเจ้าห้ามมาร
พระรามจะข้ามสมุทร
พิธีกรรม > โนราโรงครู

โนราโรงครูมี 2 ชนิด คือ
โรงครูใหญ่ หมายถึงการรำโนราโรงครูอย่างเต็มรูปแบบ ซึ่งจะต้องกระทำต่อเนื่องกัน 3 วัน 2 คืนจึงจะจบพิธี โดยจะเริ่มในวันพุธ ไปสิ้นสุดในวันศุกร์ โดยในพุธช่วงเย็นใกล้ค่ำ หรือเรียกว่า “ยามนกชุมรัง” ผู้เป็นนายโรงจะทำ พิธีเบิกโรงมโนราห์ พิธีเบิกโรง โดยการใช้หมากพลูเขียนอักขระและร่ายคาถาอาคม เป็นการขออนุญาตกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์และครูบาอาจารย์เป็นการเบิกที่เบิกทางในการประกอบพิธี เมื่อเสร็จแล้วจะมีการประโคมดนตรีทุกชิ้นเพื่อโหมโรงเรียกว่า “การเชิดสามครา“เพื่อบูชาครู หลังจากนั่นจะการกาศครู โดยเริ่มโดยจากการขานเอ เพลงกล่าว ร่ายแตระ เพลงโทน และ เพลงเชื้อ ทั้งหมดห้าเพลงซึ่งเป็นการกล่าวสรรเสริญครูบาอาจารย์ เมื่อกาศโรงเสร็จจะทำการกราบครูะป็นเสร็จพิธีในวันพุธ ในวันพฤหัสบดีจะเริ่มพิธีในตอนเช้ามืดประมาณ 05.30 น. จะต้องทำการชักแสงทอง และในตอนเที่ยงจะเป็นการแทงพอก และร่ายบท 12 กำพรัด และทำพิธีตั้งบ้านตั้งเมือง โดยใช้พืชในท้องถิ่นตามตำนานมาประกอบคือ หญ้าคา หญ้าครุน หญ้าเข็ดมอญ ใบบอน ใบหว้า ใบกำชำ บัวนา บัวคลั่ง และ เงิน ทอง รวงข้าว มีดโกน หินลับมีด น้ำสะอาด ในช่วงนี้หากมีผู้ประสงค์จะเหยียบเสน โนราที่เป็นราชครูะทำ“พิธีเหยียบเสน” ให้ หลังจากนั้นจะมีการออกพราน เล่น 12 เรื่องจนเสร็จพิธีในตอนเย็น ในตอนค่ำวันพฤหัสบดีจะมีการเชื้อเชิญดวงวิญญาณของครูหมอและบรรพบุรุษที่นับถือมาประทับทรงที่ร่างทรงซึ่งเป็นลูกหลานจนถึงรุ่งสางของอีกวันคือวันศุกร์ ในวันศุกร์ตอนสายจะมีการตั้งของเซ่นอย่างเต็มที่เพื่อเลี้ยงส่งตายาย เรียกว่า “พิธีเหวยหมฺรับ” และในตอนบ่ายนายโรงจะทำพิธีส่งครูเป็นการร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์และเทวดาที่เชิญมา สุดท้ายจะมีการกล่าวบทนางนกจอก และทำพิธีบัดราช ตัดเหมฺรย และสุดท้ายจะพลิกสาดคล้า เป็นอันเสร็จพิธีโรงครูใหญ่ และจะต้องกระทำเป็นประจำทุกปี หรือทุกสามปี ทุกห้าปี ตามสัญญาซึ่งต้องใช้เวลาเตรียมการกันนานและใช้ทุนทรัพย์สูง จึงเป็นการยากที่จะทำได้
โรงค้ำครู หมายถึงการรำโรงครูอย่างย่นย่อ คือใช้เวลาเพียง 1 วันกับ 1 คืน โดยปกติจะเริ่มในตอนเย็นวันพุธแล้วไปสิ้นสุดในวันพฤหัสบดี ซึ่งการรำโรงครูไม่ว่าจะเป็นโรงครูใหญ่หรือโรงครูเล็กก็มีวัตถุประสงค์อย่างเดียวกัน ซึ่งขึ้นอยู่กับสภาวการณ์และความพร้อม การรำโรงครูเล็ก เรียกอีกอย่าง คือ " การค้ำครู "
พิธีกรรม > โนราโรงครูท่าแค

การจัดพิธีกรรมโนราโรงครูวัดท่าแค เริ่มตั้งแต่การไหว้พระภูมิโรงพิธีพระ แล้วเข้าโรงในวันแรกซึ่งเป็นวันพุธตอนเย็น จากนั้นจึงทำพิธีเบิกโรง ลงโรง กาศครู เชิญครู กราบครู โนราใหญ่รำถวายครู จับบทตั้งเมือง การรำทั่วไป วันที่สองซึ่งเป็นวันพฤหัสบดีถือเป็นพิธีใหญ่ เริ่มตั้งแต่ ลงโรง กาศโรง เชิญครู เอาผ้าหุ้มต้นโพธิ์ที่เชื่อกันว่าเป็นที่เผาศพและฝังกระดูกของขุนศรีศรัทธา เซ่นไหว้ครูหมอตายายโนราทั่วไป รำถวายครู การรำสอดเครื่องสอดกำไล ทำพิธีตัดจุก ทำพิธีครอบเทริด หรือผูกผ้าใหญ่ พิธีแก้บนด้วยการรำถวายครูและออกพราน พิธีผูกผ้าปล่อย การรำทั่วไปในเวลากลางคืน ส่วนวันที่สาม เริ่มตั้งแต่ลงโรง กาศครู เชิญครู การรำทั่วไป รำบทสิบสองเพลง สิบสองบท เหยียบเสน ตัดผมผีช่อ รำบทคล้องหงส์ รำบทแทงเข้ รำส่งตายาย เป็นอันเสร็จพิธี
มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้

เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2564 ในการประชุมออนไลน์ของคณะกรรมการอนุสัญญาฯ ครั้งที่ 16 ที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส องค์การยูเนสโก (UNESCO) ประกาศขึ้นทะเบียนการรำโนราห์ทางภายใต้ของไทย ภายใต้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "Nora, dance drama in southern Thailand" เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม) ในประเภท "รายการตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity" นับเป็นการขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้รายการที่สามของประเทศไทย