stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมือง
กำเนิดของสาขาวิชาการเมือง

จารีตในการศึกษาการเมืองด้วยการศึกษาสิ่งที่เกิดขึ้นมาแต่โบราณ หรือการศึกษาการเมืองผ่านประวัติศาสตร์นั้นเกิดมาตั้งแต่ยุคกรีกโบราณ อาทิ งานเขียนเรื่อง "เรียบเรียงเรื่องราว" (The Histories) ของเฮโรโดตุส "ประวัติศาสตร์สงครามแห่งคาบสมุทธเพลอพอนเนซุส" (History of the Peloponnesian War) ของธูซิดิเดส (Thucydides) การบันทึกเรื่องราวของโซกครตีสในรูปแบบบทสนทนาของเพลโต การศึกษาการเมืองด้วยการศึกษาปรัชญาร่วมกับประวัติศาสตร์เป็นจารีตในทางการศึกษาการเมืองของโลกตะวันตก แต่เมื่อการศึกษาการเมืองเริ่มเข้าสู่ยุคของความเป็นวิทยาศาสตร์ ได้เริ่มมีการแยกสาขาวิชาเป็นวิชาปรัชญาการเมือง และวิชาประวัติศาสตร์การเมือง
ในส่วนของวิชาปรัชญาการเมืองนั้น ได้มีนักรัฐศาสตร์จำนวนหนึ่งนำเอาวิธีวิทยาประวัติศาสตร์เข้ามาศึกษาในวิชาปรัชญาการเมือง นักรัฐศาสตร์เหล่านี้จะไม่นิยามตัวเองว่านักรัฐศาสตร์ แต่จะนิยามตนเองว่านักปรัชญาการเมือง  หรือไม่ก็นักประวัติศาสตร์ทางความคิด จึงได้มีการเรียกการศึกษาปรัชญาการเมืองด้วยระเบียบวิธีทางประวัติศาสตร์ว่า "ประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมือง" ซึ่งสตีฟ แทนซีย์ (Stephen D. Tansey) อธิบายไว้ในหนังสือหนังสือความเข้าใจมโนทัศน์ "การเมือง" เบื้องต้น (Politics: The Basic) ว่า ประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมืองจะเป็นการศึกษาพัฒนาการของความคิดทางการเมืองของนักปรัชญา นักคิด คนต่างๆในแต่ละยุคสมัยโดยคำนึงถึงบริบททางกาลเทศะว่ามีผลต่อทฤษฎี หรือหลักปรัชญาของนักปรัชญา นักคิด คนนั้นๆอย่างไรบ้าง รวมถึงได้รับอิทธิพลทางความคิดมาจากใคร อะไร อย่างไร ในขณะที่การศึกษาปรัชญาการเมืองจะเป็นการศึกษางานเขียนของนักปรัชญา นักคิดคนต่างๆอย่างลุ่มลึกโดยไม่คำนึงถึงบริบททางกาลเทศะ ที่สำคัญคือการศึกษาปรัชญาการเมือง และประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมือง เป็นส่วนสำคัญที่จะใช้สร้าง ทฤษฎีการเมือง การศึกษาประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมืองที่มีอิทธิพลอย่างสูงในการศึกษารัฐศาสตร์ในประเทศอังกฤษ โดยเฉพาะอิทธิพลจากงานเขียนของอีริค โวเกอลิน (Eric Vogelin) เควนติน สกินเนอร์ (Quentin Skinner) และจอห์น ดันน์ (John Dunn)
กล่าวอย่างกระชับก็คือวิชาประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมืองเป็นการศึกษาความคิดทางการเมืองเพื่อศึกษาพัฒนาการของความคิดในทางการเมืองที่เปลี่ยนแปรไปตามแต่กาลเทศะนั่นเอง
กำเนิดความคิดทางการเมือง

มนุษย์เป็นสัตว์โลกที่ถือกำเนิดขึ้นมาอย่างมีความคิด รู้จักการเปลี่ยนแปลงปรับสภาพต่างตามธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่างๆที่อยู่โดยรอบเพื่อให้การดำรงชีวิตของตนเองอยู่อย่างมีความสุขและสะดวกสบาย จุดเริ่มต้นของทฤษฎี หลักปรัชญา แนวคิด และหลักการต่างๆในการศึกษาเกี่ยวกับการเมืองและกฎหมายนั้น มาจากการตั้งคำถามของมนุษย์ที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติว่า “ธรรมชาติของความเป็นมนุษย์นั้นเป็นอย่างไร?” จากคำถามปลายเปิดเช่นนี้ทำให้เกิดความคิดขึ้นมาว่าโดยแท้จริงแล้วธรรมชาติของมนุษย์นั้น มนุษย์มีความเห็นแก่ตัวเพื่อความอยู่รอดของตนเองหรือมีธรรมชาติในการอยู่รอดแบบร่วมมือกันเป็นหมู่คณะ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าอะไรคือสิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคที่แท้จริง มนุษย์ต้องการสิ่งเหล่านี้จริงหรือไม่ จุดมุ่งหมายที่แท้จริงของการเป็นมนุษย์คืออะไร
มนุษย์ทุกคนต่างก็มีความคิดของตนเองและมีคำถามมากมายในความคิดเหล่านั้น นักปรัชญาจึงไม่ได้ต้องการความหมายของสิ่งเหล่านั้นที่กล่าวมาข้างต้น แต่พวกเขาต้องการเข้าใจแนวคิดรวบยอด(Concept)ที่สามารถทำให้มนุษย์เข้าใจธรรมชาติของตนเอง ธรรมชาติเหล่านั้นของมนุษย์มีข้อดีข้อเสียอย่างไรบ้างและสามารถนำไปใช้ในด้านใดได้อีกบ้าง เป็นผลให้มีการศึกษาและเป็นเกิดเป็นความคิดทางการเมืองขึ้นมา
ยุคสมัยของความคิดทางการเมือง

ยุคสมัยของประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมืองนั้นแบ่งออกได้เป็นยุคต่างๆดังนี้
สมัยโบราณ(Antiquity) เป็นยุคสมัยที่เริ่มนับตั้งแต่ยุคกรีกและโรมัน เป็นยุคเริ่มแรกของการเกิดประวัติศาสตร์ในด้านต่างๆหลายด้านรวมถึงความคิดทางการเมืองด้วยเช่นกัน ยุคสมัยนี้นับตั้งแต่เริ่มแรกของประวัติศาสตร์กรีกโรมันจนกระทั่งราวๆคริสต์ศตวรรษที่ 6 (ประมาณคริสต์ศักราช 500)
สมัยกลาง (Middle Ages หรือ Medieval) ยุคสมัยนี้เริ่มต้นช่วงราวๆปี คริศต์ศักราช 500 - 1500
สมัยใหม่ (Modern Ages and Contemporary) ยุคสมัยนี้เริ่มต้นช่วงราวๆปีคริสต์ศักราช 1500 มาจนถึงปัจจุบัน
สมัยกลาง (Middle Ages หรือ Medieval)

ความคิดและความเชื่อ/อิทธิพลทางความคิด ของศาสนาคริสต์ความคิดของศาสนาคริสต์มีจุดกำเนิดมาจากความคิดทางศาสนายูดาย(Judaism)เป็นศาสนาประจำชนเผ่าของชาวยิว พวกเขาเชื่อว่าพระเจ้าเป็นผู้สร้างและปกครองโลก ทรงเลือกชาวยิวเป็นคู่พันธสัญญาด้วยความเชื่อว่าพระเจ้าทรงโปรดชนเผ่าของพวกเขา และได้รับมอบพระบัญญัติ10ประการ โดยพวกเขามีหน้าทีปฏิบัติตามและรักษาไว้ พระเจ้าได้ให้คำมั่นสัญญาว่าหากพวกเขาปฎิบัติตามบทบัญญัติอันเป็นกฎหมายที่ทรงมอบให้ไว้ได้ พระเจ้าจะทรงปกป้องคุ้มครองชนชาวยิวที่ต้องพลัดพรากจากถิ่นฐาน ความเชื่อของชาวคริสเตียนประการสำคัญอีกหนึ่งอย่างคือเมื่อพระเจ้าสร้างโลกแล้วก็ได้สร้างมนุษย์ขึ้นมาด้วย ซึ่งมนุษย์คู่แรกคือ อดัมกับอีวา อยู่ในสวนอีเดน ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าทรงความดี บริสุทธิ์ สิ่งที่พระองค์สร้างจึ้งต้องเป็นเช่นนั้นขัดต่อปัญหาที่เกิดขึ้นว่า ทำไมโลกมนุษย์จึงมีแต่ความชั่วและบาป ซึ่งปัญหานี้เป็นทั้งในเรื่องของทางปรัชญาและศาสนา  ศาสนาคริสต์เชื่อว่าการที่มนุษย์ชั่วนั้นเพราะไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของพระเจ้า หรือคือบรรพบุรุษของมนุษย์ (อดัมและอีวา) ละเมิดคำสั่งของพระเจ้าที่ไม่ให้กินแอปเปิ้ลในสวนอีเดน พระเจ้าจึงได้อัปเปหิทั้งสองมาเป็นปุถุชนผู้มีบาปดั้งเดิม และเมื่อมีลูกหลานก็จึงได้รับบาปของทั้งสองมาด้วย มนุษย์จึงเป็นคนบาปตั้งแต่นั้นมาทัศนะของชาวคริสต์ต่อกฎหมายมีความเชื่อว่าบัญญัติ 10 ประการตกทอดมาตั้งแต่สมัยโมเสส และเชื่อว่าวันหนึ่งโลกจะถึงกาลอวสานพระเจ้าจะต้องลงมาพิพากษา ทำให้การสอนต่อชาวคริสต์เน้นในเรื่องของการดำเนินชีวิตอย่างเคร่งครัดเอาจริงเอาจัง พวกเขาเชื่อว่าการเกิดเป็นมนุษย์นั้นเกิดมาได้ครั้งเดียวไม่สามารถเกิดมาเป็นได้อีกครั้งเหมือนกับความเชื่อของทางโลกตะวันออก
ยุคกลางช่วงแรกนับเป็นช่วงเริ่มต้นของยุคสมัยที่ศาสนาคริสต์มีอำนาจเหนือกษัตริย์ต่าง ๆ ทั่วยุโรปโดยเรียกกันว่า Holy roman empire หรืออาณาจักรโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ มีจุดเริ่มต้นจากการแบ่งอาณาจักรโรมันเป็น 2 ส่วน ชนเผ่าเยอรมันนิกเข้ามาตั้งถิ่นฐานในเขตของอาณาจักรโรมันได้อย่างเสรี จักรพรรดิโรมันตะวันตกคนสุดท้ายถูกโค่น ชนเผ่าเยอรมันเข้ามายึดครองรวมทั้งพยายามสืบสานวัฒนธรรมของดรมันและศาสนาคริสต์ พระเจ้าชาร์เลอมาญได้สร้างอาณาจักรเยอรมันนิกที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและได้รับมงกุฎจากพระสันตะปาปาให้เป็นจักรพรรดิ
ยุคกลางช่วงปลายมีการฟื้นฟูการเรียนรู้จากยุคมืด(Dark Ages)ในช่วงปลายศตวรรษที่ 11 รวมไปถึงการถ่ายทอดความรู้และการค้นพบเกี่ยวกับยุคโบราณกันใหม่ ซึ่งเมื่อเริ่มในศตวรรษที่ 12 ได้มีการกลับไปศึกษาปรัชญาของ อริสโตเติล แต่ความรู้ในสมัยนั้นยังมีปัญหาขัดแย้งกับความเชื่อของคริสต์ศาสนาในยุคนั้น ทำให้ศาสนจักรเกิดการป้องกันตนเองมากขึ้นและนักปรัชญาหันเหความสนใจในการไปหาความรู้ทางโลกมายิ่งขึ้น
สมัยใหม่ (Modern Ages and Contemporary)

ยุคสว่างทางภูมิปัญญา 
	ช่วงปลายศตวรรษที่ 14 ยุคสมัยกลางเริ่มหดตัวถอยหลังและค่อยๆหายไปจากประวัติศาสตร์ และเริ่มเปลี่ยนโลกเข้าสู่ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา การฟื้นฟูเริ่มต้นที่ประเทศอิตาลี่เป็นแห่งแรกนับตั้งแต่ยุคจักรวรรดิโรมันล่มสลายในช่วงศตวรรษที่ 6 มีการเกิดชนชั้นกลางที่มีความมั่งคั่งทำให้ประชาชนจำนวนมากมีการดำรงชีวิตที่ดีขึ้น มีเวลาว่างในการทำกิจกรรมรื่นเริงและมีคุณค่าทางศิลปวิทยาการ กลุ่มปัญญาชนหันมาสนใจในการศึกษาวรรณคดี ภาษา ศิลปและวัฒนธรรมของคนในสมัยกรีกและโรมัน การตื่นตัวในการศึกษาเช่นนี้เป็นจุดเริ่มต้นของความคิดใหม่ๆนานัปการ
	ในช่วงศตวรรษที่ 17 เกิดเป็นยุคสว่างทางปัญญา มีการเจริญก้าวหน้าและเติบโตขึ้นทางวิชาการ แนวคิดสำคัญในยุคสมัยนี้คือความเชื่อต่อสิทธิอำนาจแบบประเพณีนิยมในเรื่องการเมืองและศาสนาเสื่อมถอยลง ความเชื่อและการเคารพซึ่งเหตุและผลเป็นหลักในการบ่งบอกถึงคุณสมบัติของมนุษย์ งานเขียนที่สะท้อนความคิดยุคนี้คืองานเขียนของ วอลแต์ ในฝรั่งเศสและ คานท์ ในเยอรมนี ยุคสมัยนี้ยังถือเป็นจุดเริ่มต้นของแนวคิดแบบเสรีนิยม สากลนิยมโดยแยกโลกของฆราวาสออกจากศาสนาและการต่อต้านสิทธิอำนาจเด็ดขาด(Anti-Authoritarian) จะเห็นได้จากงานของ คานท์ เพน และรุสโซ
การเกิดขึ้นของรัฐสมัยใหม่
รัฐสมัยใหม่มีความเป็นมาจาการที่รัฐฆราวาส เริ่มมีบทบาทและอำนาจเพิ่มมากขึ้นสวนทางกับศาสนจักร กษัตริย์ที่เข้มแข็งและมีประเทศอยู่ในภูมิศาสตร์ที่ได้เปรียบตั้งตนเป็นใหญ่ ข้อเท็จจริงของการมีอำนาจที่เกิดขึ้นเช่นนี้สะท้อนแนวความคิดว่า อาณาจักรไม่จำเป็นต้องอยู่ภายใต้อาณัติของศาสนจักรหรืออยู่ใต้อำนาจทางโลกอื่นอีกต่อไป อาณาจักรมีสถานะใหม่เป็นรัฐ(State) มีคุณค่าในตัวเองไม่ขึ้นต่อผู้ใด นักคิดพยายามยกย่องอำนาจส่วนกลางของรัฐให้เป็นอำนาจในการปกป้องประเทศชาติ
นักปรัชญาความคิดทางการเมืองในยุคสมัยต่างๆ

สมัยโบราณ(Antiquity)
โสกราตีส (Socrates 469-399 B.C.)
พลาโต/เพลโต (Plato 429-348 B.C.)
อริสโตเติล (Aristotle 384-322 B.C.)
เอพิคิวรัส
ซิเซโร (Cicero 106-43 B.C)
ออกัสติน (Augustine 354-430)
สมัยกลาง (Middle Ages หรือ Mediaeval)
โทมัส อไควนัส (Thomas Aquinas 1226-1274)
สมัยใหม่ (Modern Ages and Contemporary)
ฮูโก โกรเชียส (Hugo Grotius 1583-1645)
โทมัส ฮอบส์ (Thomas Hobbes 1588-1679)
ซามูเอล ปูเฟนดอร์ฟ (Samuel Pufendorf 1632-1694)
จอห์น ล็อค (John Locke 1632-1704)
มองเตสกิเออร์ (Montesquieu 1689-1755)
คริสเตียน โทมาซิอุส(Christian Thomasius 1655-1728)
ฌอง ชัค รุสโซ (Jean jacques Rousseau 1712-1778)
อิมมานูเอล คานท์ (Immanuel Kant 1724-1804)
อาดัม สมิธ (Adam Smith 1723-1790)
โทมัส โรเบิร์ต มัลธัส (Thomas Robert Malthus 1766-1834)
ดูเพิ่ม

ทฤษฎีการเมือง
เทวสิทธิราชย์
ปรัชญาการเมือง
ประวัติศาสตร์
ประวัติศาสตร์ความคิดทางเศรษฐกิจ
ประวัติศาสตร์ทางความคิด
ประวัติศาสตร์รัฐศาสตร์
ประวัติศาสตร์สตรีนิยม
รัฐศาสตร์
อ่านเพิ่ม

คอลลินส์, เจคอบ. จุดเปลี่ยนทางมานุษยวิทยา: ความคิดทางการเมืองของฝรั่งเศสหลังปี ค.ศ. 1968 (สํานักพิมพ์มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย, 2020) บทวิจารณ์หนังสือออนไลน์
เฟียลา, แอนดรูว์, บ.ก. คู่มือบลูมส์บิวรีว่าด้วยปรัชญาการเมือง (2015)
คลอสโก, จอร์จ, บ.ก. คู่มืออ็อกซ์ฟอร์ดว่าด้วยประวัติศาสตร์ปรัชญาการเมือง (2012)
กอรับ-การ์ปอวิช, ดับบลิว. จูเลียน. ในประวัติศาสตร์ปรัชญาการเมือง: นักคิดทางการเมืองผู้ยิ่งใหญ่ตั้งแต่ทิวซิดิดีสจนถึงล็อก (เราท์เลดจ์, 2015)
มาแทรเวอร์ส, เดเร็ค, โจนาธาน ไพค์, และ ไนเกิล วอร์บูตัน, บ.ก. การอ่านปรัชญาการเมือง: ตั้งแต่มาเกียเวลลีจนถึงมิลล์ (2000) บทความโดยผู้เชี่ยวชาญ
ไรอัน, อลัน. ว่าด้วยการเมือง ประวัติศาสตร์บทใหม่ของปรัชญาการเมือง (เล่มที่ 2, 2012), หน้าที่ 1152, เฮโรโดทัสจนถึงปัจจุบัน
สกินเนอร์, เควนติน. รากฐานของความคิดทางการเมืองสมัยใหม่ (เล่มที่ 2, 1978)
สเตราส์, ลีโอ, และ โจเซฟ คร็อปซีย์, บ.ก. ประวัติปรัชญาการเมือง (สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยชิคาโก, 2012 พิมพ์ซ้ำ)
แหล่งข้อมูลอื่น

ประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมือง โปสเตอร์พร้อมภาพรวมภาพ
| ด ค กปรัชญาสังคมและการเมือง |
| --- | --- |
บทความที่เกี่ยวข้อง:  ปรัชญาเศรษฐศาสตร์ ·  ปรัชญาการศึกษา ·  ปรัชญาประวัติศาสตร์ ·  นิติศาสตร์ ·  ปรัชญาสังคมศาสตร์ ·  ปรัชญาความรัก 
หัวข้อสำคัญ:  สังคม ·  สงคราม ·  กฎหมาย ·  ความยุติธรรม ·  สันติภาพ ·  สิทธิมนุษยชน ·  การปฏิวัติ ·  การดื้อแพ่ง ·  ประชาธิปไตย ·  สัญญาประชาคม 
ทฤษฎีทางสังคม:  อนาธิปไตย ·  อำนาจนิยม ·  อนุรักษนิยม ·  เสรีนิยม ·  อิสรนิยม ·  ชาตินิยม ·  สังคมนิยม ·  ประโยชน์นิยม ·  ทฤษฎีความขัดแย้ง ·  ทฤษฎีความเห็นหมู่ 
บุคคลที่เกี่ยวข้อง:  เพลโต ·  โสกราตีส ·  อริสโตเติล ·  ขงจื๊อ ·  นักบุญออกัสติน ·  นักบุญโทมัส อควีนาส ·  มาเกียเวลลี ·  ฮอบส์ ·  ล็อก ·  รูโซ ·  มงแต็สกีเยอ ·  วอลแตร์ ·  อดัม สมิธ ·  โรเบิร์ต พีล ·  เอ็ดมันด์ เบิร์ก ·  มิล ·  แฟรงคลิน ·  ไลบ์นิซ ·  คานท์ ·  ทอโร ·  มหาตมา คานธี
อากา ข่าน

| อากา ข่านอิหม่ามแห่งนิซารี อิสมาอีลียะฮ์ ชีอะห์ |
| --- | --- |
อาหรับ: آغا خان เปอร์เซีย: آقاخان
อยู่ในราชสมบัติ
เจ้าชายอากา ข่านพระองค์ปัจจุบัน ในพ.ศ. 2557
ชาห์ กะรีม อัล ฮุสซีนี ตั้งแต่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2500
 
รายละเอียด
พระราชอิสริยยศ: His Highness
กษัตริย์องค์แรก: ฮะซัน อาลี ชาห์
สถาปนาเมื่อ: 2160
Aga Khan (อาหรับ: آغا خان, เปอร์เซีย: آقاخان; หรือสะกดว่า Aqa Khan และ Agha Khan)
เป็นตำแหน่งของอิหม่ามแห่งนิซารี อิสมาอีลียะฮ์ ชีอะห์ ข้อมูลเมื่อ 1957, ผู้ครองตำแหน่งทรงเป็นอิหม่ามพระองค์ที่ 49 เจ้าชายชาห์ กะรีม อัล ฮุสซีนี, อากา ข่านที่ 4 (ประสูติ พ.ศ. 2479)
รายพระนามอากา ข่าน

อิหม่ามอิสมาอีลียะฮ์ 4 พระองค์ที่ได้ดำรงตำแหน่งนี้:
อากา ข่านที่ 1 – ฮะซัน อาลี ชาห์ มาฮัลลาติ (2347-2424), อิหม่ามแห่งนิซารี อิสมาอีลียะฮ์พระองค์ที่ 46 (2360-2424)
อากา ข่านที่ 2 – ชาห์ อาลี ชาห์ (ประมาณ 2373-2428), อิหม่ามแห่งนิซารี อิสมาอีลียะฮ์พระองค์ที่ 47 (12 เมษายน 2424- สิงหาคม 2428)
อากา ข่านที่ 3 – เซอร์ สุลต่าน โมฮัมเหม็ด ชาห์ (2420-2500), อิหม่ามแห่งนิซารี อิสมาอีลียะฮ์พระองค์ที่ 48(17 สิงหาคม 2428-11 กรกฏาคม 2500)
อากา ข่านที่ 4 – เจ้าชายชาห์ กะรีม อัล ฮุสซีนี (ประสูติ 2479), อิหม่ามแห่งนิซารี อิสมาอีลียะฮ์พระองค์ที่ 49 (11 กรกฏาคม 2500 - ปัจจุบัน)
พระเจ้าธีโอดอริคมหาราช

| ธีโอดอริค |
| --- | --- |
เหรียญใหญ่ (หรือ triple solidus) ที่มีพระบรมสาทิสลักษณ์ธีโอดอริค ป. ค.ศ. 491–501
กษัตริย์แห่งออสโตรกอท
ครองราชย์: ค.ศ. 471 – 30 สิงหาคม ค.ศ. 526
ก่อนหน้า: เธโอเดมีร์
ถัดไป: อาธาลาริก
พระมหากษัตริย์อิตาลี
ครองราชย์: 15 มีนาคม ค.ศ. 493 – 30 สิงหาคม ค.ศ. 526
ก่อนหน้า: พระเจ้าโอโดเอเซอร์
ถัดไป: อาธาลาริก
กษัตริย์แห่งวิซิกอท
ครองราชย์: ค.ศ. 511 – 30 สิงหาคม ค.ศ. 526
ก่อนหน้า: เกซาเลก
ถัดไป: อามาลาริก

ประสูติ: ค.ศ. 454 ใกล้การ์นุนตุม (ปัจจุบันอยู่ในรัฐนีเดอร์เอิสเตอร์ไรช์) จักรวรรดิโรมันตะวันตก
สวรรคต: 30 สิงหาคม ค.ศ. 526(526-08-30) (71–72 ปี) ราเวนนา อาณาจักรออสโตรกอท
คู่อภิเษก: อาอูโดเฟลดา
พระราชบุตร: อามาลาซูอินธา เธโอเดโกธา ออสโตรกอโท
ราชวงศ์: อามาลี
พระราชบิดา: เธโอเดมีร์
พระราชมารดา: เอเรเลอูวา
ศาสนา: ลัทธิเอเรียส
ธีโอดาริค (หรือ ธีโอเดริค) มหาราช (ค.ศ. 454 – 30 สิงหาคม ค.ศ. 526) มีอีกพระนามว่า ธีโอดอริคแห่งอามัล (กอทิก: *𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃, อักษรโรมัน: *Þiudareiks; กรีก: Θευδέριχος, อักษรโรมัน: Theuderikhos; ละติน: Theoderīcus) เป็นกษัตริย์แห่งชาวออสโตรกอท (ค.ศ. 475–526) และผู้ปกครองอาณาจักรออสโตรกอทแห่งอิตาลีใน ค.ศ. 493 ถึง 526 อุปราชของชาววิซิกอท (ค.ศ. 511–526) และแพทริเซียนแห่งจักรวรรดิโรมันตะวันออก ธีโอดอริคปกครองจักรวรรดิที่มีพื้นที่จากมหาสมุทรแอตแลนติกถึงทะเลเอเดรียติกในฐานผู้ปกครองดินแดนกอททั้งหมด แม้ว่าธีโอดอริคใช้ตำแหน่ง 'กษัตริย์' (rex) นักวิชาการบางส่วนจัดให้พระองค์เป็นจักรพรรดิโรมันตะวันตกเพียงในนาม เนื่องจากพระองค์ปกครองพื้นที่อดีตจักรวรรดิโรมันตะวันตกขนาดใหญ่ ได้รับเครื่องราชกกุธภัณฑ์ของอดีตจักรวรรดิโรมันตะวันตกจากคอนสแตนตินเปิลใน ค.ศ. 497 และพลเมืองบางส่วนเรียกพระองค์ด้วยตำแหน่ง เอากุสตุส
วัยเยาว์และการแสวงหาประโยชน์ช่วงแรก

ธีโอดาริคเสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 454 ที่พันโนเนีย ริมทะเลสาบน็อยซีเดิลใกล้การ์นุนตุม โดยเป็นพระราชโอรสในพระเจ้าเธโอเดมีร์ ขุนนาง อามาลีเชื้อสายเจอร์แมนิกกับเอเรเลอูวา พระสนม พระนามในภาษากอทิกที่สร้างขึ้นใหม่โดยนักภาษาศาสตร์เป็น *Þiudareiks แปลว่า "ผู้คน-กษัตริย์" หรืแ "ผู้ปกครองผู้คน"
ข้อมูล

Frassetto, Michael (2003). Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-263-9.
Langer, William L. (1968). "Italy, 489–554". An Encyclopedia of World History. George G. Harrap and Co.
Silber, Manfred (1970). The Gallic Royalty of the Merovingians in Its Relationship to the Orbis Terrarum Romanum During the 5th and the 6th Centuries A.D. Zürich: Peter Lang.
Steffens, Franz (1903). Lateinische Paläographie: Hundert Tafeln in Lichtdruck, mit gegenüberstehender Transscription, nebst Erläuterungen und einer systematischen Darstellung der Entwicklung der lateinischen Schrift. Freiburg: Universitäts-Buchhandlung. ISBN 9783112202593.
Wiemer, Hans-Ulrich (2023). Theoderic the Great: King of Goths, Ruler of Romans. แปลโดย Noël Dillon. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 978-0-30025-443-3.
อ่านเพิ่ม

Andreas Goltz, Barbar – König – Tyrann. Das Bild Theoderichs des Großen in der Überlieferung des 5. bis 9. Jahrhunderts (Berlin: de Gruyter 2008) (Millenium-Studien zu Kultur und Geschichte des ersten Jahrtausends n. Chr., 12).
Heather, Peter (September 1995). "Theoderic, king of the Goths". Early Medieval Europe. Wiley. 4 (2): 145–173. doi:10.1111/j.1468-0254.1995.tb00065.x.
Heather, Peter (1998). The Goths. Oxford, UK: Wiley. ISBN 0-631-20932-8. OCLC 39945694.{{cite book}}:  CS1 maint: date and year (ลิงก์)
Moorhead, John (1992). Theoderic in Italy. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-814781-3. OCLC 25547805.
Chisholm, Hugh, บ.ก. (1911). "Theodoric" . สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911. Vol. 26 (11 ed.). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์.
Chisholm, Hugh, บ.ก. (1911). "Dietrich of Bern" . สารานุกรมบริตานิกา ค.ศ. 1911. Vol. 8 (11 ed.). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์.
Kampers, Franz (1912). "Theodoric the Great" .  ใน Herbermann, Charles (บ.ก.). สารานุกรมคาทอลิก. Vol. 14. New York: Robert Appleton Company.
Theodoric the Great at MiddleAges.net
Theodoric the Goth, 1897, by Thomas Hodgkin, from Project Gutenberg
Theodoric the Goth หนังสือเสียงสาธารณสมบัติที่ LibriVox
แหล่งข้อมูลอื่น

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Theoderic the Great
| ด ค กพระมหากษัตริย์ที่ได้รับสมัญญานามมหาราช |
| --- | --- |
ทวีปเอเชีย:  พ่อขุนรามคำแหงมหาราช  สมเด็จพระนเรศวรมหาราช  สมเด็จพระนารายณ์มหาราช  สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช  พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช  พระเจ้าควังแกโทมหาราช  พระเจ้าเซจงมหาราช  พระเจ้าอโศกมหาราช  พระเจ้าอโนรธามังช่อมหาราช  พระเจ้าบุเรงนองมหาราช  พระเจ้าอลองพญามหาราช  จักรพรรดิเฉียนหลง  จิ๋นซีฮ่องเต้  เจงกิสข่านมหาราช  จักรพรรดิฮั่นอู่  จักรพรรดิคังซี  พระเจ้ากนิษกะ  พระเจ้าจันทรคุปต์ที่ 2  พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2  พระเจ้าชัยวรมันที่ 7  พระเจ้าฟ้างุ้มมหาราช  พระเจ้าไชยเชษฐามหาราช  พระเจ้าราชราช โจฬะที่ 1  จักรพรรดิอักบัร  พระเจ้าอวี่  จักรพรรดิเมจิ  มานูเอลมหาราช  สุลัยมานมหาราช 
ทวีปยุโรป:  อเล็กซานเดอร์มหาราช  นโปเลียนมหาราช  พระเจ้าอัลเฟรดมหาราช  แคทเธอรีนมหาราชินี  ฟรีดริชมหาราช  ปีเตอร์มหาราช  พระเจ้าคนุตมหาราช  พระเจ้าอ็องรีมหาราช  พระเจ้าไทกราเนสมหาราช  เจ้าชายอีวานมหาราช  วลาดีมีร์มหาราช  คอนสแตนตินมหาราช  ธีโอโดเซียสมหาราช  จัสติเนียนมหาราช  ธีโอดอริคมหาราช  อ็อทโทมหาราช  พระเจ้าอัลฟอนโซมหาราช  เอลิซาเบธมหาราชินี  ทามาร์มหาราชินี 
ทวีปแอฟริกา:  ฟาโรห์แรเมซีสมหาราช  แอสเกียมหาราช  ราดามามหาราช 
ตะวันออกกลาง:  เฮโรดมหาราช  ไซรัสมหาราช  ดาไรอัสมหาราช  แอนทิโอคัสมหาราช  มิทริเดทีสมหาราช  ซาปูร์มหาราช  อับบาสมหาราช  เซิร์กซีสมหาราช  กาหลิบอูมัวร์  ชาห์กะรีมข่านมหาราช  ชาห์เรซามหาราช 
ทวีปอเมริกาเหนือ:  ม็อคเตซูมามหาราช  พาคัลมหาราช 
ทวีปอเมริกาใต้:  พาชาคูติมหาราช 
ทวีปโอเชียเนีย:  คาเมฮาเมฮามหาราช 
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน  |
| --- | --- |
นานาชาติ:  FAST  ISNI  VIAF 2  3 
ประจำชาติ:  นอร์เวย์  สเปน  ฝรั่งเศส  BnF data  กาตาลุญญา  เยอรมนี  อิตาลี  อิสราเอล  สหรัฐ  สวีเดน  ลัตเวีย  เช็กเกีย  ออสเตรเลีย  กรีซ  เนเธอร์แลนด์  โปแลนด์  นครรัฐวาติกัน 
วิชาการ:  CiNii 
ศิลปิน:  ULAN 
ประชาชน:  Deutsche Biographie  Trove 
อื่น ๆ:  SNAC  IdRef
แรงเสียดทาน

แรงเสียดทาน หรือ ความเสียดทาน (อังกฤษ: friction) เป็นแรงที่ต้านการเคลื่อนที่เชิงสัมพัทธ์ของพื้นผิวที่เป็นแข็ง ชั้นของเหลว และองค์ประกอบของวัตถุที่ไถลในทิศทางตรงกันข้ามซึ่งกันและกัน แรงเสียดทานแบ่งได้หลายประเภท ได้แก่
แรงเสียดทานชนิดแห้ง ต้านการเคลื่อนที่สัมพัทธ์ของพื้นผิวของของแข็งที่สัมผัสกัน แรงเสียดทานชนิดแห้งแบ่งออกเป็น แรงเสียดทานสถิต ระหว่างพื้นผิวที่ไม่มีการเคลื่อนที่ และ แรงเสียดทานจลน์ ระหว่างพื้นผิวที่กำลังเคลื่อนที่
แรงเสียดทานในของไหล อธิบายแรงเสียดทานระหว่างชั้นของของไหลที่มีความหนืด ซึ่งเคลื่อนที่สัมพันธ์ซึ่งกันและกัน
แรงเสียดทานหล่อลื่น เป็นกรณีของแรงเสียดทานในของไหล ที่มีสารหล่อลื่นแทรกระหว่างสองพื้นผิวที่เป็นของแข็ง
แรงเสียดทานที่ผิว เป็นองค์ประกอบของแรงต้าน แรงต่อต้านการเคลื่อนที่โดยของไหลเข้าไปขวางบนทั่วทั้งพื้นผิวของวัตถุ
แรงเสียดทานภายใน เป็นแรงที่ต้านการเคลื่อนที่ระหว่างส่วนประกอบต่าง ๆ ภายในที่ทำขึ้นเป็นวัตถุที่เป็นของแข็ง ขณะที่วัตถุนั้นเกิดการเปลี่ยนรูป
ภาพรวม

แรงเสียดทาน คือแรงที่ต้านการเคลื่อนที่เชิงสัมพัทธ์ หรือแนวโน้มของการเคลื่อนที่ดังกล่าว ของพื้นผิวสองอย่างที่สัมผัสกัน มักจะเกิดตรงข้ามกับแรงที่ทำให้วัตถุเคลื่อนที่เสมอ ผิวหน้าสัมผัส  จึงช่วยลดแรงเสียดทานได้
โดยขนาดของแรงเสียดทานจะมากหรือน้อย ขึ้นอยู่กับ
แรงหรือน้ำหนักที่กดลงไปบนพื้นผิวสัมผัส ซึ่งแรงนี้จะตั้งฉากกับผิวสัมผัส ถ้าแรงกดทับนี้มาก แรงเสียดทานก็จะมีค่ามากด้วย
ลักษณะของผิวสัมผัสนั้น ๆ ถ้าผิวสัมผัสนั้นเรียบลื่น แรงเสียดทานก็จะมีค่าน้อย ถ้าผิวสัมผัสหยาบหรือขรุขระ แรงเสียดทานก็จะมีค่ามาก
ลักษณะของแรงเสียดทาน

1.แรงเสียดทานนั้นไม่ขึ้นกับจำนวนพื้นที่ผิวสัมผัส
2.แรงเสียดทานนั้นไม่ขึ้นกับความเร็วที่วัตถุเคลื่อนที่ และยังมีทิศตรงข้ามการเคลื่อนที่ของวัตถุ
3.แรงเสียดทานขึ้นอยู่กับแรงที่วัตถุกดพื้นในแนวที่ตั้งฉากหรือแรงปฏิกิริยาของพื้นในแนวที่ตั้งฉาก
4.แรงเสียดทานขึ้นกับพื้นผิวสัมผัส เช่น เรียบหรือขรุขระ
ชนิดของแรงเสียดทาน

แรงเสียดทานแบ่งได้  2 ชนิด คือ
แรงเสียดทานสถิต (static friction) คือ แรงเสียดทานที่เกิดขึ้นในขณะที่มีแรงมากระทำต่อวัตถุแล้ววัตถุยังอยู่นิ่งกับที่  ซึ่งจะมีค่าตั้งแต่ศูนย์จนถึงค่ามากที่สุด  ซึ่งค่าที่มากที่สุดจะเกิดขณะที่วัตถุเริ่มจะเคลื่อนที่
แรงเสียดทานจลน์ (kinetic friction) คือ แรงเสียดทานที่เกิดขึ้นในขณะที่มีแรงมากระทำต่อวัตถุแล้ววัตถุเคลื่อนที่ด้วยความเร็วคงที่ โดยแรงเสียดทานจลน์จะมีค่าน้อยกว่าแรงเสียดทานสถิต
การลดแรงเสียดทาน

การใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น ล้อ บุช และตลับลูกปืน
ล้อ เป็นสิ่งจำเป็นมากสำหรับยานพาหนะทางบก เพราะสามารถลดแรงเสียดทานระหว่างผิวสัมผัส
บุช เป็นโลหะทรงกระบอกกลวง ผิวเรียบ ลื่นทั้งสองด้าน
ตลับลูกปืน ลักษณะเป็นลูกเหล็กกลมอยู่ในเบ้าที่รองรับ ผวเรียบลื่นและกลิ้งได้ ทำให้วงแหวนทั้งสองหมุนได้รอบตัว เครื่องจักรแทบทุกชนิดจะต้องมีตลับลูกปืนใส่ในแกนหมุนของเครื่องยนต์
การใช้น้ำมันหล่อลื่นบริเวณข้อต่อ จุดหมุน และผิวหน้าสัมผัสต่าง ๆ
การลดแรงกดระหว่างผิวสัมผัส เช่น ลดจำนวนสิ่งของที่บรรทุกให้น้อยลง ทำให้การลากวัตถุให้เคลื่อนที่ด้วยแรงดึงน้อยลง
สมบัติของแรงเสียดทาน

1. แรงเสียดทานมีค่าเป็นศูนย์ เมื่อวัตถุไม่มีแรงภายนอกมากระทำ
2. ขณะที่มีแรงภายนอกมากระทำต่อวัตถุ และวัตถุยังไม่เคลื่อนที่ แรงเสียดทานที่เกิดขึ้นมีขนาดต่างๆ กัน ตามขนาดของแรงที่มากระทำ และแรงเสียดทานที่มีค่ามากที่สุดคือ แรงเสียดทานสถิต เป็นแรงเสียดทานที่เกิดขึ้นเมื่อวัตถุเริ่มเคลื่อนที่
3. แรงเสียดทานมีทิศทางตรงกันข้ามกับการเคลื่อนที่ของวัตถุ
4. แรงเสียดทานสถิตมีค่าสูงกว่าแรงเสียดทานจลน์เล็กน้อย
5. แรงเสียดทานจะมีค่ามากหรือน้อยขึ้นอยู่กับลักษณะของผิวสัมผัส ผิวสัมผัสหยาบหรือขรุขระจะมีแรงเสียดทานมากกว่าผิวเรียบและลื่น
6. แรงเสียดทานขึ้นอยู่กับน้ำหนักหรือแรงกดของวัตถุที่กดลงบนพื้น ถ้าน้ำหนักหรือแรงกดมากแรงเสียดทานก็จะมากขึ้นด้วย
7. แรงเสียดทานไม่ขึ้นอยู่กับขนาดหรือพื้นที่ของผิวสัมผัส
ข้อดีของแรงเสียดทาน

แม้ว่าแรงเสียดทานจะทาให้สิ้นเปลืองพลังงานมากในการทำให้วัตถุเคลื่อนที่ แต่ในบางกรณีแรงเสียดทานก็มีประโยชน์ต่อการเคลื่อนที่ของยานพาหนะ เช่น
ขณะที่รถแล่น จะต้องมีแรงเสียดทานระหว่างล้อกับถนน เพื่อทำให้รถเคลื่อนที่ไปได้ตามทิศทางที่ต้องการ
ยางรถยนต์ที่จำเป็นต้องมีดอกยางเป็นลวดลาย เพื่อรีดน้ำขณะพื้นผิวเปียกไม่ให้คั่นระหว่างผิวสัมผัสระหว่างถนนกับยางจนทำให้แรงเสียดทานระหว่างล้อกับถนนหายไปจนลื่น
ขณะหยุดรถหรือเบรกให้รถหยุดหรือแล่นช้าลง จะต้องเกิดแรงเสียดทาน เพื่อทำให้ล้อหยุดหมุนหรือหมุนช้าลง
ข้อเสียของแรงเสียดทาน

แรงเสียดทานทำให้วัตถุเคลื่อนที่ช้า จึงต้องใช้แรงมากขึ้นเพื่อเอาชนะแรงเสียดทานทำให้สิ้นเปลืองพลังงานมาก
การเพิ่มและลดแรงเสียดทาน

การลดแรงเสียดทาน ทำได้หลายวิธี ดังนี้
1. การใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น ล้อ บุช และตลับลูกปืน
ล้อ เป็นสิ่งจำเป็นมากสำหรับยานพาหนะทางบก เพราะสามารถลดแรงเสียดทานระหว่างผิวสัมผัส
บุช เป็นโลหะทรงกระบอกกลวง ผิวเรียบ ลื่นทั้งสองด้าน
ตลับลูกปืน ลักษณะเป็นลูกเหล็กกลมอยู่ในเบ้าที่รองรับ ผิวเรียบลื่นและกลิ้งได้ ทำให้วงแหวนทั้งสองหมุนได้รอบตัว เครื่องจักรแทบทุกชนิดจะต้องมีตลับลูกปืนใส่ในแกนหมุนของเครื่องยนต์
2. การใช้น้ำมันหล่อลื่นบริเวณข้อต่อ จุดหมุน และผิวหน้าสัมผัสต่าง ๆ
3. การลดแรงกดระหว่างผิวสัมผัส เช่น ลดจำนวนสิ่งของที่บรรทุกให้น้อยลง ทาให้การลากวัตถุให้เคลื่อนที่ด้วยแรงดึงน้อยลง
4. การทำให้ผิวสัมผัสเรียบลื่น เช่น การใช้ถุงพลาสติกหุ้มถุงทราย พื้นถนนที่เปียกจะลื่นกว่าพื้นถนนที่แห้ง
การเพิ่มแรงเสียดทาน

แม้ว่าแรงเสียดทานจะทาให้สิ้นเปลืองพลังงานมากในการทำให้วัตถุเคลื่อนที่ แต่ในบางกรณีแรงเสียดทานก็มีประโยชน์ต่อการเคลื่อนที่ของยานพาหนะ เช่น
1. ขณะที่รถแล่น จะต้องมีแรงเสียดทานระหว่างล้อกับถนน เพื่อทำให้รถเคลื่อนที่ไปได้ตามทิศทางที่ต้องการ
2. ยางรถยนต์ที่จำเป็นต้องมีดอกยางเป็นลวดลาย เพื่อรีดน้ำขณะพื้นผิวเปียกไม่ให้คั่นระหว่างผิวสัมผัสระหว่างถนนกับยางจนทำให้แรงเสียดทานระหว่างล้อกับถนนหายไปจนลื่น
3. ขณะหยุดรถหรือเบรกให้รถหยุดหรือแล่นช้าลง จะต้องเกิดแรงเสียดทาน เพื่อทำให้ล้อหยุดหมุนหรือหมุนช้าลง
4. การเดิน การวิ่ง ต้องการแรงเสียดทานมาช่วยในการเคลื่อนที่ ดังนั้น จึงควรใส่รองเท้าพื้นยาง ไม่ควรใส่รองเท้าพื้นไม้ เพราะรองเท้าพื้นยางให้แรงเสียดทานกับพื้นทางเดินได้มากกว่าพื้นรองเท้าที่เป็นไม้ ทำให้เดินได้ง่ายกว่าและเร็วกว่าโดยไม่ลื่นไถล นอกจากนี้พื้นรองเท้าต้องมีลวดลาย เพื่อเพิ่มแรงเสียดทานระหว่างผิวสัมผัส
แหล่งข้อมูลอื่น

Static friction
เคียรัน กิบส์

เคียรัน เจมส์ ริคาร์โด กิบส์ (อังกฤษ: Kieran James Ricardo Gibbs) เกิดเมื่อวันที่ 26 กันยายน ค.ศ. 1989 เป็นนักฟุตบอลชาวอังกฤษ ปัจจุบันเล่นให้กับอินเตอร์ไมแอมี ในตำแหน่งแบ็กซ้าย
กิบส์มีผลงานโดดเด่นในเอฟเอยูทคัพฤดูกาล 2006-07 โดยยิงประตูในรอบรองชนะเลิศในการเปิดตัวทีมแรกได้ กิบส์เล่นในตำแหน่งแบ็กซ้ายให้กับอาร์เซนอล เปิดตัวครั้งแรกในทีมชาติอังกฤษรุ่นใหญ่ ในนัดกระชับมิตรแข่งกับทีมชาติฮังการี ที่จัดขึ้นที่สนามกีฬาเวมบลีย์ เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม ค.ศ. 2010 กิบส์เข้าศึกษาที่โรงเรียนริดเดิลส์ดาวน์ไฮสคูล ในเพอร์เลย์ เซาท์ลอนดอน
แต่จากการเป็นตัวสำรอง และผลงานในฤดูกาล 2016–17 ก็ไม่ดี จึงทำให้หลังเปิดฤดูกาล 2017–18 ได้ไม่นาน ก็ได้ย้ายไปยังเวสต์บรอมมิชอัลเบียนด้วยสัญญา 4 ปี ค่าตัว 7 ล้านปอนด์ (ประมาณ 315 ล้านบาท) รวมแล้วกิบส์ได้ลงเล่นให้กับอาร์เซนอลเป็นระยะเวลา 10 ปี ตั้งแต่อายุเพียง 14 ปี ในระดับเยาวชนของสโมสร ทั้งหมดทุกรายการ 229 นัด