stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ราชวงศ์ศรีวังสา

| --- | --- |

พระราชอิสริยยศ: รายาแห่งปตานี
ปกครอง: อาณาจักรปาตานี
เชื้อชาติ: มลายู
จำนวนพระมหากษัตริย์: 10 พระองค์
ประมุขพระองค์แรก: สุลต่านอิสมาเอล ชาห์
ประมุขพระองค์สุดท้าย: รายากูนิง
สถาปนา: ประมาณ พ.ศ. 2000
ล่มสลาย: พ.ศ. 2231
ราชวงศ์ถัดไป: ราชวงศ์กลันตัน
ด ค ก
ราชวงศ์ศรีวังสา คือราชวงศ์ที่ปกครองอาณาจักรปตานีตั้งแต่ประมาณ พ.ศ. 2000 จนถึง พ.ศ. 2231 มีพระประมุขพระองค์แรกคือรายาศรีวังสา ผู้ก่อตั้งอาณาจักรปาตานีและเป็นปฐมกษัตริย์แห่งปาตานี ราชวงศ์ศรีวังสาปกครองปาตานียาวนานกว่า 200 ปี จนกระทั่งสิ้นสุดในสมัยรายากูนิง เมื่อกองทัพกลันตันยกทัพตีเมืองปาตานีแตกในปี พ.ศ. 2231
รายพระนามผู้ปกครองปาตานีแห่งราชวงศ์ศรีวังสา

| ลำดับ | รายพระนามผู้ปกครองปาตานีแห่งราชวงศ์ศรีวังสา  | ครองราชย์ | ระยะเวลา |
| --- | --- | --- | --- |
| รัชกาลที่ 1 | สุลต่านอิสมาอิล ชาห์ | พ.ศ. 2043 - พ.ศ. 2073 | 30 ปี |
| รัชกาลที่ 2 | สุลต่านมูซัฟฟาร์ ชาห์ | พ.ศ. 2073 - พ.ศ. 2106 | 33 ปี |
| รัชกาลที่ 3 | สุลต่านมันซูร์ ชาห์ | พ.ศ. 2106 - พ.ศ. 2115 | 9 ปี |
| รัชกาลที่ 4 | สุลต่านปาเตะสยาม | พ.ศ. 2115 - พ.ศ. 2116 | 1 ปี |
| รัชกาลที่ 5 | สุลต่านบะห์ดูร์ ชาห์ | พ.ศ. 2116 - พ.ศ. 2127 | 11 ปี |
| รัชกาลที่ 6 | รายาฮีเยา | พ.ศ. 2127 - พ.ศ. 2159 | 32 ปี |
| รัชกาลที่ 7 | รายาบีรู | พ.ศ. 2159 - พ.ศ. 2167 | 8 ปี |
| รัชกาลที่ 8 | รายาอูงู | พ.ศ. 2167 - พ.ศ. 2178 | 11 ปี |
| รัชกาลที่ 9 | รายากูนิง | พ.ศ. 2178 - พ.ศ. 2231 | 53 ปี |
ดูเพิ่ม

อาณาจักรปาตานี
รายาฮีเยา
รายาบีรู
วัดกลาง (อำเภอเมืองขอนแก่น)

สำหรับวัดกลางแห่งอื่น ดูที่ วัดกลาง
| วัดกลาง |
| --- | --- |
พระอุโบสถวัดกลาง

ที่ตั้ง: ตำบลในเมือง อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น
ประเภท: วัดราษฎร์
นิกาย: มหานิกาย
 สถานีย่อยพระพุทธศาสนา
วัดกลาง เป็นวัดโบราณเก่าแก่ของจังหวัดขอนแก่น สร้างมาตั้งแต่สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น เป็นวัดที่พระนครศรีบริรักษ์บรมราชภักดี (เพียเมืองแพน) ต้นตระกูลเสนอพระ อดีตเจ้าเมืองขอนแก่นคนแรกสร้างขึ้น เพื่อเป็นสถานที่สำหรับเป็นที่ชุมนุมทำบุญของประชาชนทั่วไป ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ราวปี พ.ศ. 2332 พร้อมกับการสร้างวัดอื่น ๆ ในเมืองขอนแก่นอีกหลายวัด ตามธรรมเนียมการปกครอง และประเพณีนิยมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
วัดกลาง เป็นวัด สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งอยู่ที่บ้านเมืองเก่า เลขที่ 347 ถนนกลางเมือง ตำบลในเมือง อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2350 ขนาดกว้าง 20 เมตร ยาว 40 เมตร และครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2550 ขนาดกว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร มีพื้นที่ 7 ไร่ 2 งาน โฉนดที่ดิน เลขที่ 709 ตั้งอยู่ริมยึงแก่นนคร
ประวัติ

ราวปี พ.ศ. 2332 ท้าวสัก ตำแหน่งเพียเมืองแพน อยู่บ้านชีโหล่น เมืองสุวรรณภูมิ ได้ชักชวนครอบครัวได้ประมาณ 330 ครอบครัว อพยพมาตั้งบ้านเรือนขึ้นใหม่อีกแห่งหนึ่ง เรียกว่า บ้านบึงบอน ต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มีพระบรมราชโองการยกฐานะให้เป็น "เมืองขอนแก่น" แต่งตั้งให้ "ท้าวสัก" เป็นเจ้าเมืองขอนแก่นคนแรก มีนามว่า "พระนครศรีบริรักษ์" เนื่องจากชนชั้นปกครองเมืองต่าง ๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งมีเชื้อสายเนื่องมาจากนครเวียงจันทน์ เมื่อท้าวเมืองแพน หรือพระนครศรีบริรักษ์บรมราชภักดี ได้ตั้งเมืองขอนแก่นขึ้นที่บ้านบึงบอน จึงได้เริ่มสร้างวัดขึ้น 4 วัด ตามธรรมเนียมการปกครอง และประเพณีนิยมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ
วัดเหนือ อยู่ทางทิศเหนือของตัวเมือง หรืออยู่ทางต้นน้ำ สำหรับเป็นสถานที่ชุมนุมทำบุญของเจ้าเมือง ปัจจุบัน คือ วัดธาตุ พระอารามหลวง
วัดกลาง อยู่กึ่งกลางระหว่างวัดเหนือกับวัดใต้ สำหรับเป็นที่ชุมนุมทำบุญของประชาชนทั่วไป ปัจจุบัน คือ วัดกลาง
วัดใต้ อยู่ทางทิศใต้ของตัวเมือง หรืออยู่ทางใต้ของสายน้ำ ปัจจุบัน คือ วัดหนองแวง พระอารามหลวง
วัดท่าแขก สำหรับพระภิกษุอาคันตุกะจากถิ่นอื่นมาพัก และประกอบพุทธศาสนพิธี ปัจจุบันคือ วัดโพธิ์โนนทัน
ที่ตั้งและขนาด

วัดกลาง ตั้งอยู่ที่บ้าน เมืองเก่า เลขที่ ๓๔๗ หมู่ที่ – ถนนกลางเมือง ตำบลในเมือง อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น มีพื้นที่ 7 ไร่ 2 งาน
อาณาเขตติดต่อ

ทิศเหนือ ประมาณ 2 เส้น 4 วา จรดที่ดินเอกชน
ทิศตะวันออก ประมาณ 3 เส้น 7 วา จรดถนนรอบบึง
ทิศใต้ ประมาณ 2 เว้น 3 วา จรดถนนเหล่านาดี
ทิศตะวันตก ประมาณ 3 เส้น 5 วา จรดถนนกลางเมือง
ลำดับเจ้าอาวาส

วัดธาตุ เริ่มตั้งแต่สร้างวัด เมื่อราว พ.ศ. 2332 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นต้นมา ไม่สามารถหาหลักฐานได้แน่ชัดว่ามีเจ้าอาวาสครองวัดนี้มาแล้วกี่รูป แต่เท่าที่มีหลักฐานแน่นอนปรากฏ ดังนี้
| ลำดับ | รายนาม | ปีที่ดำรงตำแหน่ง |
| --- | --- | --- |
| 1 | พระครูพิศาลอรัญญเขตร์ | พ.ศ. 2440 - 2471 |
| 2 | ไม่ปรากฏชื่อ | พ.ศ. 2472 - 2493 |
| 3 | พระมหาสุบิน สุวณฺโณ | พ.ศ. 2494 - 2497 |
| 4 | พระครูมงคลสารนิเทศ | พ.ศ. 2498 - 2550 |
| 5 | พระครูมัชฌิมธรรมโสภณ | พ.ศ. 2550 - ปัจจุบัน |
รูปภาพ

พระอุโบสถวัดกลาง
หลวงพ่อใหญ่ พระประธานวัดกลาง
พระมหาธาตุราชมัชฌิมาเฉลิมพระเกียรติ
แหล่งข้อมูลอื่น

Suttawan B. (2021). ประวัติวัดกลางและพระมหาธาตุราชมัชฌิมาเฉลิมพระเกียรติ (ริมบึงแก่นนคร) ตำบลในเมือง อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น. จาก https://www.isaninsight.com/
พระศรีนครเตาท้าวเธอ

| พระศรีนครเตาท้าวเธอ |
| --- | --- |

เกิด: พ.ศ. 2252 อัตปือ-แสนแป ราชอาณาจักรล้านช้าง
เสียชีวิต: พ.ศ. 2338 (86 ปี) บ้านไพรขลา อาณาจักรรัตนโกสินทร์ (สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์)
ชื่ออื่น: เชียงสี, ตากะอ่าม
อาชีพ: ขุนนาง
ปีปฏิบัติงาน: พ.ศ. 2302–2338
พระศรีนครเตาท้าวเธอ หรือที่ชาวอำเภอรัตนบุรีเรียกว่า "เจ้าพ่อพระศรีนครเตาท้าวเธอ" เป็นเจ้าเมืองรัตนบุรีคนแรก มีชีวิตอยู่ในช่วงปี 2252–2338 รัชสมัยราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย มีผลงานสำคัญต่อราชสำนักอยุธยาในการจับพระยาช้างเผือกคืนสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์ จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ให้ปกครองบ้านเมืองเตา ณ ปัจจุบันคือ อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์
บรรดาศักดิ์

หลวงศรีนครเตาท้าวเธอ  (เชียงสี หรือตากะอาม)
พระศรีนครเตาท้าวเธอ  (เชียงสี หรือตากะอาม)
สถานที่รำลึกถึง

ศาลเจ้าพ่อพระศรีนครเตาท้าวเธอ อำเภอรัตนบุรี
อนุสาวรีย์พระศรีนครเตาท้าวเธอ ณ สวนสาธารณะศรีนครเตา อำเภอรัตนบุรี
แผนผังของพระศรีนครเตาท้าวเธอ ที่เกี่ยวข้องกับล้านช้างจำปาศักดิ์
ราชวงศ์อู่โจว

ราชวงศ์อู่โจว (จีน: 武周) หรือชื่ออย่างเป็นทางการคือ ราชวงศ์โจว (จีน: 周) บางครั้งเรียก ราชวงศ์โจวใต้ (จีน: 南周) ราชวงศ์โจวที่สอง หรือ ราชวงศ์โจวฟื้นฟู เป็นราชวงศ์จีนที่ปกครองอยู่ระหว่าง ค.ศ. 690 และ 705 เมื่อบูเช็กเทียนครองราชย์เป็นจักรพรรดินี ราชวงศ์เริ่มต้นเมื่ออู่ เจ้าซึ่งเป็นพระนามเดิมของอู่ เจ๋อเทียนแย่งชิงบัลลังก์ของพระราชโอรสจักรพรรดิถังรุ่ยจง และคงอยู่จนกระทั่งจักรพรรดิถังจงจงกลับคืนสู่บัลลังก์ นักประวัติศาสตร์มักมองว่าราชวงศ์อู่โจวเป็นเวลาระหว่างต่อรัชสมัยราชวงศ์ถัง
ผู้ปกครองพระองค์เดียวราชวงศ์อู่โจว คือบูเช็กเทียน พระองค์ใช้พระนาม "อู่ เจ้า" เมื่อพระองค์ประกอบพิธีบรมราชาภิเษก พระองค์ตั้งชื่อราชวงศ์ของพระองค์ตามราชวงศ์โจวโบราณซึ่งทรงเชื่อว่าพระองค์เป็นผู้สืบเชื้อสาย
พระธาดาอำนวยเดช

ท้าวพรหมมา
พระธาดาอำนวยเดช (พรหม) ผู้สร้างเมืองและเป็นเจ้าเมืองคนแรก ชาวเมืองจตุรพัตรพิมานนิยมเรียกขานท่านด้วยความยกย่องนับถือว่า "ท้าวพรหมมา" เป็นบุตรของพระรัตนวงษา (ท้าวคำสิงห์) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ ลำดับที่ 12 กับ ญาแม่โซ่นแป้ เกิดเมื่อปีระกา เดือน 9 พ.ศ. 2395 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ในขณะบิดาดำรงตำแหน่งเป็นอุปฮาดเมืองสุวรรณภูมิ ในสมัยรัชกาลที่ 6 ได้มีพระราชบัญญัตินามสกุลแก่พระสกนิกร ส่วนบรรดาเจ้าเมืองได้นามสกุลพระราชทาน พระธาดาอำนวยเดชจึงไดัรับพระราชทานนามสกุลว่า  สุวรรณธาดา ซึ่งคำว่า สุวรรรณ ที่แปลว่าทอง ท้าวพรหมเป็นเชื้อสายมาจากสุวรรณภูมิ ส่วนคำว่า ธาดา ได้รับจารึกในใบพระราชทานนามสกุล เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2462 ขณที่มีอายุ 67 ปี พระธาดาอำนวยเดช (พรหม สุวรรณธาดา) ถึงแก่กรรมเมื่อปี พ.ศ. 2471 ด้วยโรคชรา ศิริอายุได้ 76 ปี ได้รับพระราชทานเพลิงศพ ณ วัดสุทัศน์ อำเภอ จตุรพักตรพิมาน ซึ่งท่านเป็นผู้สร้าง ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7
ประว้ติ

พระขัติยวงษาเจ้าเมืองร้อยเอ็ด มีบอกขอตั้งอุปฮาด (สุวอ) เมืองธวัชบุรี น้องพระธำนงไชยธวัช (โพธิราช) เป็นพระธำนงไชยธวัชเมืองธวัชบุรี วันศุกร์ ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 8 อุตราสาตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ตั้งให้อุปฮาด (สุวอ) เป็นพระธำนงไชยธวัช เจ้าเมืองธวัชบุรี พระราชทานถาดหมากคนโทเงินสำรับ 1 สัปทนแพรหลินแดง 1 เสื้อเข้มขาบริ้วขอ 1 แพรขาวห่มเพลาะ 1 แพรสีทับทิมติดขลิบ 1 ผ้าม่วงจีน 1 พระขัติยวงษา (เสือ) เจ้าเมือง ราชวงษ์ (เคือ) ราชบุตร (อุปชิต) เมืองร้อยเอ็ดถึงแก่กรรมในระหว่างปีนี้ ยังคงอยู่แต่อุปฮาด (เภา) รักษาราชการเมืองร้อยเอ็ดต่อไป พระรัตนวงษา (คำสิง) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ มีบอกขอตั้ง บ้านเมืองหงษ์เป็นเมือง ขอหลวงพรหมพิทักษ์ (พรหม) ผู้ช่วย ผู้บุตรเป็นเจ้าเมือง แลขอพระศรีวรราช (สอน) ผู้น้องเป็นอุปฮาด เมืองสุวรรณภูมิ วันจันทร์ ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 7 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ยกบ้านเมืองหงษ์เป็นเมืองจัตุรภักตร์พิมาน ให้หลวงพรหมพิทักษ์ (พรหม) เป็นพระธาดาอำนวยเดชเจ้าเมือง ขึ้นเมืองสุวรรณภูมิ พระราชทานเครื่องยศตามบันดาศักดิ์ แล้วพระธาดาอำนวยเดชได้อพยพครอบครัวไปตั้ง ที่ว่าการเมืองอยู่ที่บ้านเปลือยหัวช้าง ทางห่างกันกับบ้านเมืองหงษ์ประมาณ 90 เส้น หาได้ไปตั้งที่ว่าการเมืองอยู่บ้านเมืองหงษ์ตามกระแสตราโปรดเกล้า ฯ ไม่
เจ้าเมือง

พระยาอำนวยเดช (พรม)  เกิดปีระกา เดือน 9  พ.ศ. 2395 ในขณะที่บิดาดำรงตำแหน่งเป็นอุปฮาดเมืองสุวรรณภูมิในปี พ.ศ. 2413 ขณะท้าวพรหมมามีอายุได้ 18 ปี บิดาได้ส่งไปถวายตัวเป็นมหาดเล็กเพื่อเรียนวิชาการเมืองการปกครอง ในพระบรมมหาราชวัง เมื่อสำเร็จการศึกษาแล้ว   จึงได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นท้าวมหาไชย ตำแหน่งราชบุตรเมืองสุวรรณภูมิ  เมื่อมีอายุ 22 ปีรับราชการที่เมื่องสุวรรณภูมิ  ตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมือง มีบรรดาศักดิ์เป็นหลวงพรหมพิทักษ์  ต่อมา พระรัตนวงศา (คำสิงห์) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ ให้ยกบ้านเมืองหงห์ เป็นเมืองของหลวงพิทักษ์  และขอพระศรีราชา (สอน) ผู้น้องเป็นอุปฮาดให้ขึ้นตรงต่อเมืองสุวรรณภูมิ  ระยะทาง 50 ก.ม.
วันจันทร์ที่ - ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 7 พ.ศ. 2425 พระบาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า พระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระธาดาอำนวยเดช ตำแหน่งเจ้าเมือง แต่มิได้ตั้งที่ว่าการเมืองตามพระกระแสตราโปรดเกล้าฯ พระธาดาอำนวยเดช (หลวงพรหมพิทักษ์) กับพระศรีราชา (สอน) ได้มาตั้งที่ว่าการเมืองอยู่ที่ บ้านเปลือยหัวช้าง ตั้งชื่อให้สอดคล้องกับนามเจ้าเมืองคือ “ท้าวพรหม” ชื่อเมือง “จตุรพักตรพิมาน” ซึ่งแปลว่า ที่อยู่ของเทพเจ้าผู้มีสี่หน้า พระธาดาอำนวยเดช เป็นนายอำเภอคนแรก เมื่อ พ.ศ. 2443 ต่อมาทางการได้ยุบเมืองให้เป็น อำเภอ ขึ้นตรงกับ เมืองร้อยเอ็ดเพราะระยะทาง เพียง 26 ก.ม
เรียน

ถวายตัวเป็นมหาดเล็กเพื่อเรียนวิชาการเมืองการปกครอง
บรรดาศักดิ์

ท้าวพรหมมา  ตำแหน่ง ราชบุตรในปีพ.ศ. 2413 ขณะนั้นอายุ 18 ปี
ท้าวมหาไชย          ตำแหน่ง ราชบุตรเมืองสุวรรณภูมิ
หลวงพรหมพิทักษ์   ตำแหน่ง อัครวงษ์ เมืองเกษตรวิสัย ในปีพ.ศ. 2415  ขณะนั้นอายุ 20 - 22 ปี
พระธาดาอำนวยเดช ตำแหน่งเจ้าเมืองจตุรพักตรพิมาน ในปีพ.ศ. 2425 ตรงกับ จัตวาศก จุลศักราช 1244 ขณะนั้นอายุ 30 ปี
ครั้นปีอายุ 60 ปี ในพ.ศ. 2455 เกษ๊ยณอายุราชการ และได้รับโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็น กรมการพิเศษจังหวัดร้อยเอ็ดมีหน้าที่ให้การปรึกษาข้อราชการงานเมือง
เภา สารสิน

| พลตำรวจเอกเภา สารสินม> ป.ช. ม.ว.ม. ท.จ.ว. ร.จ.ม. ร.จ.ท. ๙ |
| --- | --- |
เภา ในช่วงพุทธทศวรรษ 2500

รองนายกรัฐมนตรีไทย
ดำรงตำแหน่ง 2 มีนาคม พ.ศ. 2534 – 22 มีนาคม พ.ศ. 2535 (1 ปี 20 วัน)ดำรงตำแหน่งร่วมกับ  เสนาะ อูนากูล มีชัย ฤชุพันธุ์
นายกรัฐมนตรี: อานันท์ ปันยารชุน
ดำรงตำแหน่ง 10 มิถุนายน – 22 กันยายน พ.ศ. 2535 (0 ปี 104 วัน)ดำรงตำแหน่งร่วมกับ  เกษม สุวรรณกุล หม่อมราชวงศ์เกษมสโมสร เกษมศรี
นายกรัฐมนตรี: อานันท์ ปันยารชุน
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
ดำรงตำแหน่ง 18 มิถุนายน – 23 กันยายน พ.ศ. 2535 (0 ปี 97 วัน)
นายกรัฐมนตรี: อานันท์ ปันยารชุน
ก่อนหน้า: อนันต์ กลินทะ
ถัดไป: ชวลิต ยงใจยุทธ
สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
ดำรงตำแหน่ง 23 ธันวาคม พ.ศ. 2516 – 25 มกราคม พ.ศ. 2518 (1 ปี 33 วัน)
อธิบดีกรมตำรวจ
ดำรงตำแหน่ง 1 ตุลาคม พ.ศ. 2530 – 30 กันยายน พ.ศ. 2532 (1 ปี 365 วัน)
ก่อนหน้า: ณรงค์ มหานนท์
ถัดไป: แสวง ธีระสวัสดิ์
เลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด
ดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2521 – 2525
ก่อนหน้า: ประมุข สวัสดิมงคล
ถัดไป: ชวลิต ยอดมณี
 
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด: 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2472 จังหวัดพระนคร ประเทศสยาม
เสียชีวิต: 7 มีนาคม พ.ศ. 2556 (83 ปี) โรงพยาบาลศิริราช เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
สัญชาติ: ไทย
ศาสนา: พุทธเถรวาท
คู่สมรส: ถวิกา สุจริตกุล
บุตร: กลินท์ ชินภัทร กนิษฐ์
บุพการี: พจน์ สารสิน (บิดา) สิริ สารสิน (มารดา)
ญาติ: พงส์ สารสิน (พี่ชาย) อาสา สารสิน (น้องชาย)
การศึกษา: วชิราวุธวิทยาลัย สถาบันวิลบราแฮมและมอนสัน
ศิษย์เก่า: มหาวิทยาลัยจอนส์ ฮอปคินส์ มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร
อาชีพ:  ตำรวจ  นักการเมือง 
ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง
รับใช้:  ไทย
สังกัด: กรมตำรวจ
ประจำการ: พ.ศ. 2497–2532
ยศ:  พลตำรวจเอก

พลตำรวจเอก เภา สารสิน (18 กรกฎาคม 2472 - 7 มีนาคม 2556) อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และอดีตอธิบดีกรมตำรวจ ในระหว่างปี 2530 - 2532 อดีตเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด
ประวัติและครอบครัว

พลตำรวจเอก เภา สารสิน เกิดเมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2472 ที่กรุงเทพมหานคร เป็นบุตรของนายพจน์ สารสิน อดีตนายกรัฐมนตรี กับ ท่านผู้หญิงสิริ สารสิน สมรสกับท่านผู้หญิงถวิกา สารสิน (สกุลเดิม สุจริตกุล) บุตรีของพระยาอุดมราชภักดี (โถ สุจริตกุล) อดีตอธิบดีกรมชาวที่ และคุณหญิงเชิด อุดมราชภักดี มีบุตรด้วยกัน 3 คน คือ
กลินท์ สารสิน อดีตสมาชิกสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ประธานกรรมการหอการค้าไทย คณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ ประธานคณะกรรมการ บริษัท โตโยต้า มอเตอร์ ประเทศไทย จำกัด
พลตำรวจเอก ชินภัทร สารสิน ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี (นาย เศรษฐา ทวีสิน) อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
กนิษฐ์ สารสิน พิธีกรรายการโทรทัศน์
การศึกษา

พลตำรวจเอก เภา สารสิน สำเร็จการศึกษาชั้นมัธยมศึกษา จากโรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย เมื่อปี พ.ศ. 2489 สำเร็จชั้นมัธยมศึกษาชั้นสูง (High School) จาก Wilbraham Academy สหรัฐ ในปี พ.ศ. 2491 จากนั้นจึงเข้าศึกษาต่อระดับอุดมศึกษาจนได้รับปริญญาตรีทางวิทยาศาสตร์ สาขาเคมี (Chemistry) จากมหาวิทยาลัยจอห์นส์ฮอปกินส์ สหรัฐ
ในปี พ.ศ. 2498 สำเร็จการศึกษาปริญญาตรีทางอาชญาวิทยา (Criminology) จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย สหรัฐ และ พ.ศ. 2522 สำเร็จการศึกษาวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร รุ่นที่ 21
การทำงาน > การรับราชการ

พล.ต.อ.เภา เริ่มรับราชการประจำกองวิทยาการ กรมตำรวจ เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2497 และได้เจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงานเรื่อยมา
5 ต.ค. พ.ศ. 2503 ผู้กำกับการ 1 กองพิสูจน์หลักฐาน
22 มี.ค. พ.ศ. 2509 รองหัวหน้ากองพิสูจน์หลักฐาน
28 ก.ย. พ.ศ. 2514 หัวหน้ากองพิสูจน์หลักฐาน
พ.ศ. 2516 ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2516
14 ก.ย. พ.ศ. 2517 ผู้ช่วยผู้บัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง
7 ก.ค. พ.ศ. 2519 รองผู้บัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง
2 มิ.ย. พ.ศ. 2521 - 4 ม.ค. พ.ศ. 2526 เลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด
27 ก.ย. พ.ศ. 2525 ผู้บัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง
2 ต.ค. พ.ศ. 2527 ผู้ช่วยอธิบดีกรมตำรวจ
2 ต.ค. พ.ศ. 2529 รองอธิบดีกรมตำรวจ
2 ต.ค. พ.ศ. 2530 อธิบดีกรมตำรวจ
การทำงาน > งานการเมือง

พล.ต.อ.เภา สารสิน ได้รับแต่งตั้งเป็นรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในรัฐบาลนาย อานันท์ ปันยารชุน 2 สมัย
อนิจกรรม

พลตำรวจเอก เภา สารสิน ป่วยด้วยโรคหลายชนิด โดยเฉพาะโรคเลือด เข้ารักษาตัวที่โรงพยาบาลศิริราช ตั้งแต่วันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2556 จนกระทั่งถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคติดเชื้อในกระแสโลหิต เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 7 มีนาคม พ.ศ. 2556 เวลา 20.55 น. ณ หออภิบาลการหายใจ ตึกอัษฎางค์ ชั้น 2 โรงพยาบาลศิริราช
ในการนี้ พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปในการพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ พลตำรวจเอก เภา สารสิน ณ ศาลาบัณณรศภาค วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ในวันศุกร์ที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2556 เวลา 18.00 น. และพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับศพไว้ในพระบรมราชานุเคราะห์ พร้อมทั้งพระราชทานพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมศพ มีกำหนด 7 คืน ระหว่างวันที่ 8 - 14 มีนาคม พ.ศ. 2556 เวลา 19.00 น. และสวดพระอภิธรรมศพ ระหว่างวันที่ 15 - 21 มีนาคม พ.ศ. 2556 เวลา 19.00 น. และพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร บรมนาถบพิตรพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปในการพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส ในวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2556 เวลา 17.30 น.
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

พ.ศ. 2527 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2523 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
พ.ศ. 2536 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2531 –  เหรียญพิทักษ์เสรีชน ชั้นที่ 1 (ส.ช.)
พ.ศ. 2513 –  เหรียญจักรมาลา (ร.จ.ม.)
พ.ศ. 2531 –  เหรียญลูกเสือสดุดี ชั้นที่ 1
พ.ศ. 2503 –  เหรียญราชรุจิทอง รัชกาลที่ 9 (ร.จ.ท.9)
พ.ศ. 2522 –  เหรียญกาชาดสมนาคุณ ชั้นที่ 1 (เหรียญทอง)
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ > เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ

มาเลเซีย :
พ.ศ. 2531 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์หยาง มูเลีย เซเตีย มาห์โกตา มาเลเซีย ชั้นที่ 2
ญี่ปุ่น :
พ.ศ. 2535 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1
พระสุรินทรบริรักษ์

รองอำมาตย์เอกพระสุรินทรบริรักษ์ (พ.ศ. 2385 – พ.ศ. 2455) เป็นขุนนางชาวไทยผู้ก่อตั้งเมืองวาริชภูมิ ซึ่งได้แก่อำเภอวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร ในปัจจุบัน
ประวัติ > ชาติกำเนิด

รองอำมาตย์เอกพระสุรินทรบริรักษ์เป็นผู้ก่อตั้งและเจ้าเมืองวาริชภูมิ เป็นชาวภูไท เดิมชื่อ ท้าวสุพรม เกิดที่เมืองกะป๋อง (เมืองเซโปน ประเทศลาวในปัจจุบัน) เมื่อ พ.ศ. 2385 เป็นบุตรชายคนโตของท้าวราชนิกูล ไม่ปรากฏพี่น้องร่วมสายเลือด และเป็นหลานของท้าวคำผงผู้เป็นเจ้าเมืองกะป๋อง แต่ผลกระทบจากการศึกสงครามทำให้ชาวเมืองกะป๋องต้องอพยพย้ายถิ่นฐานเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารเพื่อความสงบสุขในการทำกิน
ประวัติ > การอพยพเข้ามาในประเทศสยาม

การอพยพข้ามมาประเทศสยามของชาวภูไทเมืองกะป๋องในช่วงนั้นมีหลายระลอก ใน พ.ศ. 2387 ท้าวราชนิกูลได้นำชาวภูไทเมืองกะป๋องประมาณ 400 ครัวเรือน อพยพข้ามฝั่งแม่น้ำโขงมาประเทศสยามตามคำชักชวนของพระยาประจันตประเทศธานี เจ้าเมืองสกลนคร และพระสุนทรราชวงศา (ท้าวฝ้าย เจ้าเมืองยโสธรและนครพนม) ขบวนผู้อพยพได้เดินทางและพักแรมตามพื้นที่ต่าง ๆ จนกระทั่ง พ.ศ. 2390 ท้าวราชนิกูลและชาวภูไทเมืองกะป๋องได้ตั้งหมู่บ้านขึ้นที่บ้านหนองหอย (อำเภอวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร)
ประวัติ > การรับราชการและได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์

ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประเทศสยามต้องเผชิญกับปัญหาโจรจีนฮ่อซึ่งแผ่อิทธิพลลงมาจากทางใต้ของประเทศจีน กลุ่มฮ่อได้ออกปล้นวัว ควาย พืชผลทางการเกษตรของชาวบ้านจนได้รับความเดือดร้อนไม่สามารถทำกินได้อย่างปกติสุข พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงส่งพระยามหาอำมาตย์ (ชื่น กัลยาณมิตร) มาเป็นแม่ทัพใหญ่ในการปราบฮ่อ โดยตั้งค่ายอยู่ที่เมืองหนองคาย ใน พ.ศ. 2419 ท้าวสุพรมได้นำไพร่พลชาวภูไทเข้าสมทบกับพระพิทักษ์เขตขันธ์หรือพระพิทักษ์เขื่อนขันธ์ เจ้าเมืองหนองหาน เชื้อสายราชวงศ์เจ้าจารย์เเก้วเเห่งเมืองท่งศรีภูมิหรือสุวรรณภูมิ ร่วมเดินทางไปกับทัพใหญ่ของพระยามหาอำมาตย์ไปปราบฮ่อที่เวียงจันทร์และทุ่งเชียงคำจนชนะราบคาบ เสร็จจากการศึกแล้วจึงนำไพร่พลกลับ เมื่อมาถึงบ้านหนองหอยก็พบว่าท้าวราชนิกูลผู้เป็นบิดาได้ป่วยหนักและเสียชีวิตลง ท้าวสุพรมจึงจัดการพิธีศพของบิดา เมื่อแล้วเสร็จก็นำไพร่พลกลับไปเข้าร่วมกองทัพของพระยามหาอำมาตย์อีกครั้ง ความทราบถึงพระยามหาอำมาตย์ทำให้ท่านรักและเอ็นดูท้าวสุพรมเป็นอย่างยิ่ง เนื่องด้วยเห็นว่าเป็นคนซื่อสัตย์ รับใช้ราชการอย่างอุตสาหะและกล้าหาญ พระยามหาอำมาตย์จึงแต่งตั้งท้าวสุพรมเป็น "พระพรมสุวรรณภักดี" ดำรงตำแหน่งนายกองแห่งบ้านหนองหอย ปฏิบัติราชการแทนบิดาสืบไป
ใน พ.ศ. 2430 พระพรมสุวรรณภักดีและพระพิทักษ์เขตขันธ์ได้เดินทางไปเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ กรุงเทพมหานคร โดยการเดินทางครั้งนี้ได้รับการสนับสนุนจากพระยามหาอำมาตย์จึงทำให้การดำเนินการต่าง ๆ สะดวกยิ่งขึ้น เมื่อความทั้งหมดทราบถึงพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเลื่อนบรรดาศักดิ์พระพรมสุวรรณภักดี เป็น "รองอำมาตย์เอกพระสุรินทรบริรักษ์" และจัดตั้งบ้านป่าเป้าขึ้นเป็นเมืองวาริชภูมิ โดยมีพระสุรินทรบริรักษ์เป็นเจ้าเมือง และใน พ.ศ. 2440 พระสุรินทรบริรักษ์ ได้รับพระราชทานเครื่องยศตามบรรดาศักดิ์ เป็น ถาดหมากและคนโท ทำจากเงิน จำนวน 1 สำรับ เสื้อเยียรบับ (เสื้อยศ) ลายดิ้นทอง สัปทนทำจากแพรหลินแดง หอก ดาบ และง้าวตีขึ้นจากเหล็กเนื้อดีอีกจำนวนหนึ่ง
ประวัติ > การจัดตั้งเมืองวาริชภูมิ

ในช่วงนี้จะเกิดความสับสนว่าชาวภูไทกะป๋องซึ่งอาศัยอยู่บ้านหนองหอยในเขตเมืองสกลนคร แทนที่จะจัดตั้งเมืองที่บ้านหนองหอยแต่กลับตั้งเมืองวาริชภูมิขึ้นที่บ้านป่าเป้าซึ่งอยู่ในเขตเมืองหนองหาน (อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ในปัจจุบัน) เหตุที่เป็นเช่นนี้เนื่องจากการจัดตั้งเมืองที่บ้านหนองหอยถูกคัดค้านจากพระยาประจันตประเทศธานี เจ้าเมืองสกลนคร ซึ่งข้อขัดแย้งนี้เกิดขึ้นเป็นเวลานานมาแล้วตั้งแต่สมัยท้าวราชนิกูล โดยท้าวราชนิกูลเเละท้าวสุพรหมหรือพระสุรินทรบริรักษ์ได้พยายามร้องขอกับพระยาประจันตประเทศธานีหลายครั้งแต่ไม่เป็นผลสำเร็จ พระพิทักษ์เขตขันธ์เจ้าเมืองหนองหานจึงยกพื้นที่บ้านป่าเป้าในเขตเมืองหนองหานให้กับพระสุรินทรบริรักษ์เพื่อจัดตั้งเมืองวาริชภูมิทำราชการขึ้นกับเมืองหนองหาน และได้เกลี้ยกล่อมให้พระสุรินทรบริรักษ์ไปอพยพชาวภูไทกะป๋องที่อาศัยอยู่บ้านหนองหอยมาอยู่ที่บ้านป่าเป้าแทนแต่ไม่เป็นผล เนื่องจากชาวภูไทกะป๋องเป็นคนรักถิ่นฐานจึงไม่ยอมย้ายบ้านเมืองไปอยู่ที่อื่น ทำให้เมืองวาริชภูมิต้องย้ายมาตั้งที่บ้านหนองหอยดังเดิมและเกิดข้อพิพาทเขตแดนระหว่างเมืองหนองหานและเมืองสกลนคร
ใน พ.ศ. 2435 พลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ผู้สำเร็จราชการหัวเมืองลาวฝ่ายเหนือ มีคำสั่งให้โอนเมืองวาริชภูมิมาทำราชการขึ้นกับเมืองสกลนคร แต่ให้กรมการเมืองวาริชภูมิยังคงตำแหน่งเดิมทุกคน และใน พ.ศ. 2441 มีพระราชโองการประกาศใช้ข้อบังคับท้องที่ ร.ศ. 117 ให้ยกเลิกตำแหน่งเจ้าเมือง อุปฮาด ราชบุตร ราชวงศ์ อันเป็นตำแหน่งแบบอาณาจักรล้านช้างแต่โบราณ มาเป็นตำแหน่งเหมือนข้าราชการส่วนกลางทั่วประเทศ โดยเมืองวาริชภูมิมีคณะกรมการเมือง ดังนี้
พระสุรินทรบริรักษ์ (สุพรม เหมะธุลิน) เป็นผู้ว่าราชการเมือง
หลวงสมัครวาริชกิจ (หล้า) เป็นปลัดเมือง
หลวงสฤษฎ์วาริชการ (พิมพ์) เป็นศาลเมือง (ยกกระบัตรเมือง)
ขุนสมานวาริชภูมิ (คำตัน) เป็นศาลเมือง (ยกกระบัตรเมือง)
ขุนราชมหาดไทย (เคน) เป็นมหาดไทย
ขุนบริบาล (วันทอง) เป็นนครบาล
ขุนพรหมสุวรรณ (เพชร) เป็นคลังเมือง
ขุนศรีสุริยวงศ์ (บุตร) เป็นโยธาเมือง
ประวัติ > นามสกุลพระราชทาน

วันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2456 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานนามสกุลให้พระสุรินทรบริรักษ์โดยอิงตามชื่อของบรรพบุรุษคือท้าวคำเขื่อนหรืออีกนามหนึ่ง คือ ท้าวคำผง ว่า "เหมะธุลิน" ("เหมะ" แปลว่าทองคำหรือ "คำ" ในภาษาถิ่นเหนือและอีสาน ส่วน "ธุลิน" แปลว่าผงหรือเศษ) เขียนเป็นอักษรโรมันว่า HEMADHULIN อยู่ในลำดับที่ 1,209 ของนามสกุลพระราชทาน
รองอำมาตย์เอกพระสุรินทรบริรักษ์ถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2455 สิริอายุได้ 70 ปี เก็บรักษาบรรจุศพไว้ 2 ปี และได้รับพระราชทานเพลิงศพใน พ.ศ. 2457
พระยามหาอำมาตยาธิบดี (ป้อม อมาตยกุล)

| พระยามหาอำมาตยาธิบดี  (ป้อม อมาตยกุล) |
| --- | --- |
เกิด: พ.ศ. 2324 อาณาจักรธนบุรี
ถึงแก่กรรม: พ.ศ. 2391 อาณาจักรรัตนโกสินทร์
พระยามหาอำมาตยาธิบดี ชื่อเดิมว่า ป้อม เป็นขุนนางผู้มีบทบาทในการปกครองหัวเมืองภาคอีสานในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นต้นสกุล"อมาตยกุล"และเป็นบิดาของพระยากระสาปนกิจโกศล (โหมด) เป็นแม่ทัพผู้มีบทบาทในการปราบกบฏเจ้าอนุวงศ์และสงครามอานัมสยามยุทธ
ประวัติ > ประวัติ

บรรพบุรุษของพระยามหาอำมาตยาธิบดี (ป้อม) นั้น สามารถสืบย้อนไปถึงพระเสนานนท์ ขุนนางอยุธยาในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ พระเสนานนท์มีบุตรชายคือนายบุญเกิด นายบุญเกิดสมรสกับคุณหญิงแป้น ซึ่งเป็นธิดาของพระยาราชสงคราม (ปาน) สมุหนายกในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ นายบุญเกิดเข้ารับราชการในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าเอกทัศน์ ดำรงตำแหน่งเป็นจมื่นราชนาคา หลังจากการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองในพ.ศ. 2310 จมื่นราชนาคา (บุญเกิด) เดินทางลี้ภัยไปอยู่กับพระยานครราชสีมา (ขุนชนะ) ผู้เป็นอาที่เมืองนครราชสีมา ต่อมาในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีนายบุญเกิดกลับเข้ารับราชการอีกครั้ง ดำรงตำแหน่งเป็นพระยาสมบัติยาธิบาลเจ้ากรมพระคลังในขวา
พระยาสมบัติยาธิบาล (บุญเกิด) มีบุตรชายเกิดกับคุณหญิงแป้นชื่อว่านายเอม นายเอมเข้ารับราชการในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเป็นขุนสมบัติภิรมย์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงเลื่อนขุนสมบัติภิรมย์ (เอม) ขึ้นเป็นหลวงพิพิธสมบัติ หลวงพิพิธสมบัติ (เอม) สมรสกับคุณดวงธิดาของเศรษฐีสำเภาจีน ตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ริมคลองตลาดข้างสะพานหัวจระเข้ในพระนคร หลวงพิพิธสมบัติ (เอม) มีบุตรกับคุณดวงได้แก่
เจ้าจอมหุ่นในรัชกาลที่ 2
พระยามหาอำมาตยาธิบดี (ป้อม)
พระจันทราทิตย์ (มารค)
ช. เผือก
เกณฑ์เมืองรั้ง เมืองอุทัยธานี (ม่วง)
หลวงพลอาไศรย (อิ่ม) บิดาของพระยามนูสารศาสตรบัญชา (ศิริ เอมะศิริ) ต้นสกุล"เอมะศิริ"
นายป้อมเป็นบุตรคนที่สองของหลวงพิพิธสมบัติ (เอม) กับคุณดวง เกิดเมื่อปีฉลู พ.ศ. 2324 ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี นายป้อมสมรสกับนางสาวเย็น ธิดาของหลวงอุดมสมบัติหรือเจ๊สัวเหยี่ยวซึ่งเป็นเจ้าพนักงานในกรมพระคลังสินค้า นายป้อมอาศัยอยู่ที่บ้านของเจ๊สัวเหยี่ยวพ่อตาซึ่งอยู่ที่ริมแม่น้ำฝั่งธนบุรีบริเวณเหนือวัดระฆัง ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย นายป้อมถวายตัวเป็นมหาดเล็กในกรมพระราชวังบวรมหาเสนานุรักษ์ ดำรงตำแหน่งเป็นนายฉลองไนยนารถหุ้มแพร และต่อมาเลื่อนเป็นหลวงชิตภูบาลนายเวรมหาดเล็ก เมื่อกรมพระราชวังบวรมหาเสนานุรักษ์เสด็จทิวงคตในพ.ศ. 2360 หลวงชิตภูบาล (ป้อม) จึงย้ายเข้ามาสมทบกับข้าราชการฝ่ายพระราชวังหลวง ได้รับตำแหน่งเป็นพระณรงค์วิชิต
ในพ.ศ. 2362 เกิดกบฏอ้ายสาเกียดโง้งขึ้นที่เมืองจำปาศักดิ์ อ้ายสาเกียดโง้งนำกบฏชาวข่าขมุยกทัพเข้ายึดเมืองจำปาศักดิ์ เจ้าหมาน้อยเจ้าเมืองจำปาศักดิ์หลบหนีออกจากเมือง พระยาพรหมภักดี (ทองอิน) ยกกระบัตรเมืองนครราชสีมา และพระณรงค์วิชิต (ป้อม) ยกทัพเข้าปราบกบฏอ้ายสาเกียดโง้งแต่ค้นหาตัวอ้ายสาเกียดโง้งไม่พบ พระณรงค์วิชิต (ป้อม) จึงนำตัวเจ้าหมาน้อยเจ้าเมืองจำปาศักดิ์ลงมาไว้ที่กรุงเทพฯ ฝ่ายเจ้าอนุวงศ์กษัตริย์แห่งเวียงจันทน์ส่งโอรสคือเจ้าราชบุตร (โย้) ยกทัพไปติดตามพบตัวและสังหารอ้ายสาเกียดโง้งได้สำเร็จ