stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
บรรดาศักดิ์ไทย
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > สมัยสุโขทัย

บรรดาศักดิ์สมัยสุโขทัยคล้ายคลึงกับล้านนา แต่ไม่ปรากฏว่าใช้บรรดาศักดิ์แบบสมัยอยุธยา บรรดาศักดิ์ขุนนางที่ปรากฏในศิลาจารึก เช่น
ท้าวพระยา
เสนาบดี
อมาตย์
เจ้าแสน
เจ้าหมื่น (เช่น หมื่นเงินกอง ฝ่ายพระคลัง ใช้ครั้งแรกในรัชกาลพญากือนา)
ขุนมนตรี
ล่ามหมื่น หรือ หมื่นล่าม
เจ้าพัน
ล่ามพัน
พันน้อย
ล่ามบ่าว
นายร้อย หรือ หัวปาก  (คุมไพร่ 100 คน)
นายห้าสิบ (คุมไพร่ 50 คน)
นายซาว (คุมไพร่ 20 คน)
นายสิบ (คุมไพร่ 10 คน)
หมายเหตุ:
พ่อขุน พระยา พรญา (หรือ พระญา พรยา พญา) หมายถึง พระเจ้าแผ่นดิน เจ้าเมือง ผู้เป็นใหญ่ หรือผู้เป็นหัวหน้า ไม่ใช่ยศหรือบรรดาศักดิ์ของขุนนาง
เจ้าพรญา และพรญา คือ ตำแหน่งเจ้าประเทศราช
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น

บรรดาศักดิ์ขุนนางในสมัยอยุธยาตอนต้นแบ่งออกเป็น 8 ระดับ ดังนี้
ออกญา หรือ พระยา
เจ้าหมื่น
พระ หรือ ออกพระ
จมื่น
หลวง หรือ ออกหลวง
ขุน หรือ ออกขุน
จ่า
หมื่น และ พัน
หมายเหตุ:
สมัยอยุธยามีการใช้คำบรรดาศักดิ์ขุนนางมาจากสมัยสุโขทัย เช่น พ่อขุน พรญา
ออกญา หรือ พระยา เป็นยศชั้นสูงสุดในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น
ยศ เจ้าหมื่น จมื่น และ จ่า เป็นยศที่ใช้เฉพาะในกรมมหาดเล็กเท่านั้น
ออกพระ ใช้สำหรับขุนนางตำแหน่งกลาโหม สมัยอยุธยาตอนกลางใช้ ออกญา สมัยอยุธยาตอนปลาย เปลี่ยน ออกญา เป็น เจ้าพระยา
สมเด็จเจ้าพระยา เป็นคำเรียกเฉพาะเจ้านายผู้ครองเมือง และพระมหากษัตริย์เท่านั้น ไม่ใช่ยศที่พระเจ้าแผ่นดินทรงตั้ง จึงไม่นับเป็นบรรดาศักดิ์ของขุนนาง เช่น กรณี ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร ตีความคำสบถระหว่างน้าพระยากับหลานพระยาในศิลาจารึกว่า สมเด็จเจ้าพระยา หมายถึง สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ หรือ สมเด็จเจ้าพระยาแพรกศรีราชา ซึ่งเป็นเจ้านายครองเมืองสรรคบุรีสมัยอยุธยาตอนต้น-ตอนกลาง เป็นต้น
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย

บรรดาศักดิ์ขุนนางในสมัยอยุธยาตาม พระไอยการนาพลเรือน นาทหาร หัวเมือง พ.ศ. 1998 แบ่งออกเป็น 8 ระดับ คือ
เจ้าพระยา (มีเพียง 5 ตำแหน่ง)
พระยา
พระ
หลวง
ขุน
หมื่น
พัน
นาย หรือ หมู่
หมายเหตุ:
คำว่า ออก นำหน้ายศ เช่น ออกขุน ออกหลวง ออกพระ และออกญา เลิกใช้ในสมัยอยุธยาตอนปลาย
ยศ เจ้าพระยา ในทำเนียบ 5 ตำแหน่งเป็นบรรดาศักดิ์ชั้นสูงสุดและได้พระราชทานเครื่องยศอย่างเจ้าต่างกรม เริ่มใช้ในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย มาจากยศเดิมว่า ออกญา
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > สมัยกรุงธนบุรี–รัตนโกสินทร์

บรรดาศักดิ์ขุนนางสมัยกรุงธนบุรีจนถึงรัตนโกสินทร์ แบ่งออกเป็น 9 ระดับ ดังนี้
สมเด็จเจ้าพระยา (บรรดาศักดิ์พิเศษมีเพียง 4 ท่าน)
เจ้าพระยา
พระยา
พระ
หลวง
ขุน
หมื่น
พัน
นาย หรือ หมู่
หมายเหตุ:
สมัยกรุงธนบุรีมีการเพิ่มยศ สมเด็จเจ้าพระยา เป็นยศชั้นสูงสุด ปรากฏครั้งแรกใน ประวัติสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) จากบันทึกของพระยาโกษา (สอน โลหนันท์) ในคราวสงครามอะแซหวุ่นกี้ ว่าพระเจ้าตากสินมีพระราชดำริที่จะทรงสถาปนาเจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) (อะแซหวุ่นกี้เรียกว่า เจ้าพระยากษัตริย์ศึก) ให้มีศักดิ์เสมอเจ้า ซึ่งสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี และเจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) (หรือ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1) ต่างก็ทรงเป็นขุนนางมาแต่ก่อน และมีชาติกำเนิดเป็นสามัญชน
สมเด็จเจ้าพระยาคนแรกในประวัติศาสตร์ไทย คือ สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ทองด้วง)
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > ขุนนางนามเมือง

ขุนนางนามเมือง หมายถึง การเรียกชื่อผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองตามนามเมืองที่ปกครองแทนการเรียกนามบรรดาศักดิ์ หรือราชทินนามที่ได้รับพระราชทาน เช่น
| เมือง | ราชทินนามเจ้าเมือง | ชื่อขุนนางนามเมือง |
| --- | --- | --- |
| พิษณุโลก | เจ้าพระยาสุรศรีพิศมาธิราช ฯ | เจ้าพระยาพิษณุโลก |
| นครศรีธรรมราช | เจ้าพระยาศรีธรรมโศกราช ฯ | เจ้าพระยานคร, เจ้าพระยานครศรีธรรมราช |
| นครราชสีมา | เจ้าพระยากำแหงสงคราม ฯ | เจ้าพระยานครราชสีมา, เจ้าพระยาโคราช |
| สงขลา | พระยาวิเชียรคิรี | พระยาสงขลา |
| ราชบุรี | พระอมรินฤๅไชย | พระราชบุรี |
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > การใช้คำลำลองเรียกขานผู้มีบรรดาศักดิ์

การเรียกผู้มีบรรดาศักดิ์ด้วยคำลำลอง คือ คำที่สามัญชน หรือผู้มีบรรดาศักดิ์ใช้เรียกขานผู้มีบรรดาศักดิ์อย่างไม่เป็นทางการ มีดังนี้
| บรรดาศักดิ์ | คำลำลอง |
| --- | --- |
สมเด็จเจ้าพระยา: ท่านเจ้าคุณ, สมเด็จเจ้าคุณ, เจ้าคุณสมเด็จ, เจ้าคุณใหญ่
เจ้าพระยา: ท่านเจ้าคุณ, เจ้าคุณ (ใหญ่)
พระยา: เจ้าคุณ (เล็ก), คุณพระยา
ท้าวนาง: เจ้าคุณ, คุณท้าว
เจ้าหมื่น, จมื่น (มหาดเล็ก): คุณพระนาย, พระนาย
พระ: คุณพระ
หลวง: คุณหลวง
ขุน: ท่านขุน
หมื่น: ท่านหมื่น
มหาดเล็กชั้นนายรองหุ้มแพร: ท่านรอง, คุณรอง, นายรอง (บางครั้งเรียกว่า ท่านขุน)
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > การใช้คำกริยาตายกับบรรดาศักดิ์

หลักการใช้คำกริยา ตาย สำหรับขุนนางที่มีบรรดาศักดิ์ตาม ประกาศให้ใช้คำต่อแลคำตาย รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และคำอธิบายของหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล  ดังนี้
| คำ | ประเภท | ใช้กับ |
| --- | --- | --- |
| ถึงพิราลัย, ถึงแก่พิราลัย | คำราชาศัพท์ | เจ้าประเทศราช, สมเด็จเจ้าพระยา, เจ้าคุณราชินิกุล (ราชสกุลฝ่ายพระราชินี) |
| ถึงอสัญกรรม, ถึงแก่อสัญกรรม | คำราชาศัพท์ | เจ้าพระยา นา ๑๐๐๐๐, เจ้าพระยาหรือเทียบเท่า, ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้า |
| ถึงอนิจกรรม, ถึงแก่อนิจกรรม | คำราชาศัพท์ | พระยา, พระยาพานทอง, ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ประถมาภรณ์มงกุฎไทย และได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทุติยจุลจอมเกล้าขึ้นไป |
| ถึงแก่กรรม | - | พระ, หลวง, ขุน, หมื่น, พัน, มหาดเล็กหลวง, จางวาง, นายเวร, ปลัดเวร |
| ตาย | - | ผู้ไม่มีบรรดาศักดิ์ เช่น ไพร่หลวง ไพร่สม |

หมายเหตุ
บรรดาศักดิ์ พระยาพานทอง มีกรณีใช้คําใดแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ใช้
ถึงแก่กรรม ใช้ได้แต่ผู้มีบรรดาศักดิ์ ไพร่ใช้ไม่ได้
บรรดาศักดิ์ขุนนางไทย > อัตราค่าปรับไหม

ตัวอย่างอัตราค่าปรับไหมของขุนนางตามพระราชกำหนดกฎหมายเก่าศักราชกฎหมาย ๑๓๗๕ ตรงกับ พ.ศ. 2298 รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ กำหนดไว้ดังนี้
| บรรดาศักดิ์ | ศักดินา | อัตราเงินค่าปรับไหม |
| --- | --- | --- |
| เจ้าพระยา | 10000 เอกอุ (ระดับสูงสุด) | 30 ชั่ง |
| เจ้าพระยา | 10000 เอกมอ (มัธยมหรือระดับกลาง) | 30 ชั่ง |
| พระยา | 10000 เอกสอ (ระดับสามัญ) | 20 ชั่ง |
| พระ, หลวง | 5000 | 15 ชั่ง |
| พระ, หลวง | 3000 | 12 ชั่ง |
| พระ, หลวง (หัวเมือง) | 1700 – 2000 | 10 ชั่ง |
| ขุน | 1200 – 1600 | 8 ชั่ง |
| ขุน, หมื่น | 600, 800, 1000 | 6 ชั่ง |
| - | 400 – 500 | 4 ชั่ง |

หมายเหตุ
มาตราเทียบเงิน 1 ชั่ง มีค่าเท่ากับ 80 บาท
สมเด็จเจ้าพระยา

บรรดาศักดิ์ สมเด็จเจ้าพระยา นั้น เพิ่งมามีครั้งแรกในสมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ต่อมาในรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 ได้สถาปนาขึ้นอีก 3 ท่าน หลังจากนั้น ก็ไม่มีผู้ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าพระยาอีก สมเด็จเจ้าพระยาจึงมีเพียง 4 ท่าน คือ
สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก บรรดาศักดิ์สุดท้ายในพระบาทสมเด็จพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ก่อนปราบดาภิเษกเป็นพระเจ้าแผ่นดินราชวงศ์ใหม่
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) ศักดินา 30,000 สถาปนาขึ้นในรัชกาลที่ 4
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค) ศักดินา 30,000 สถาปนาขึ้นในรัชกาลที่ 4
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ศักดินา 30,000 สถาปนาขึ้นในรัชกาลที่ 5
ในสมัยรัชกาลที่ 5 ที่มีการติดต่อกับประเทศตะวันตก ฝรั่งเทียบให้บรรดาศักดิ์ "สมเด็จเจ้าพระยา" เทียบเท่ากับ ขุนนางตะวันตกชั้น "Grand Duke" โดยหนังสือที่มีถึงสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) นั้นเรียกท่านว่า "แกรนด์ดยุก"
สมเด็จเจ้าพระยาในสมัยรัตนโกสินทร์มีศักดินา 30,000ไร่ เกือบเสมอกับ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยา ซึ่งทรงศักดินา​ 35,000 ไร่​ จะได้รับพระราชทาน เครื่องประกอบอิสริยยศทำจาก ทองคำลงยาราชาวดี  เสมอพระองค์เจ้าทรงกรม มีพระกลดกางกั้น มีพระแสงราชอาญาสิทธิ์ หากวายชนม์ ก็ให้ใช้คำว่า "ถึงแก่พิราลัย"
เจ้าพระยา

บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยาเป็นบรรดาศักดิ์ขุนนางที่สูงที่สุดตามทำเนียบ พระไอยการนาพลเรือน และทำเนียบ พระไอยการศักดินาทหารหัวเมือง อนึ่งบรรดาศักดิ์ เจ้าพระยาชั้นเอก ยังแบ่งเป็น 3 ชั้น คือ เจ้าพระยาชั้นเอกอุ (เอกอุดม) เจ้าพระยาชั้นเอกมอ (เอกมัธยม) และเจ้าพระยาชั้นเอกสอ (เอกสามัญ) ศักดินา 10000 เท่ากันทุกชั้น เจ้าพระยาจักรีสมุหนายกกับเจ้าพระยาสุรศรีเจ้าเมืองพิษณุโลกเป็นเจ้าพระยาชั้นเอกอุ (เอกอุดม) เท่ากัน ส่วนเจ้าพระยาศรีธรรมราช เจ้าเมืองนครศรีธรรมราช เป็นเจ้าพระยาชั้นเอกสอ (เอกสามัญ)
บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยาในสมัยอยุธยา มีเพียง 5 ตำแหน่ง ได้แก่
เจ้าพระยา > มหาอุปราช

เจ้าพระยามหาอุปราชชาติวรวงษองคภักดีบดินทรสุรินทรเดโชไชยมหัยสุริภักดีอาญาธิราช นา ๑๐๐๐๐ ตำแหน่งขุนนางอาวุโสหน้าพระที่นั่ง
หมายเหตุ ตำแหน่งเจ้าพระยามหาอุปราชเห็นว่าจะตั้งขึ้นเพื่อพรางตำแหน่งเจ้าเสนาบดี ตอนหลังให้เลิกตามให้พระมหาอุปราชกรมพระราชวังบวรสถานมงคล องค์รัชทายาทกระทำหน้าที่แทน ให้ทรงศักดินา ๑๐๐๐๐๐ เสมอสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ ตำแหน่งเจ้าพระยามหาอุปราชจึงว่างไม่มีผู้ใดดำรงตำแหน่งนี้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 1952 เป็นเพียงตำแหน่งที่มีในทำเนียบไว้เท่านั้น
เจ้าพระยา > อัครมหาเสนาบดี

เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์สมุหนายกอัครมหาเสนาบดีอะไภยพิรีบรากรมุภาหุ นา ๑๐๐๐๐ เอกอุราชสีห ถือตราพระราชสีห์ตราจักร สมุหนายก (หัวหน้าขุนนางฝ่ายพลเรือน อัครมหาเสนาบดีผู้รับผิดชอบเมืองฝ่ายเหนือทั้งปวงแทนพระเจ้าแผ่นดิน
เจ้าพระยามหาเสนาบดีวิริยภักดีบดินทรสุรินทรฤๅไชยอภัยภิริยบรากรมภาหุ สมุหพระกลาโหม นา ๑๐๐๐๐ ถือตราพระคชสีห์ สมุหพระกลาโหม (หัวหน้าขุนนางฝ่ายทหาร อัครมหาเสนาบดีผู้รับผิดชอบเมืองปักษ์ใต้ทั้งปวงแทนพระเจ้าแผ่นดิน)
หมายเหตุ เจ้าต่างกรมให้ศักดินาสูงกว่า 10000
เจ้าพระยา > เจ้าพระยามหานครผู้ครองหัวเมืองชั้นเอก

เจ้าพระยาสุรศรีพิศมาธิราชชาติพัทยาธิเบศวรธิบดีอภัยรีพิรียบรากรมภาหุ เมืองพิศณุโลกเอกอุ นา ๑๐๐๐๐ ขึ้นประแดงเสนาฏขวา เจ้าเมืองพิษณุโลก หัวเมืองชั้นเอกอุ
เจ้าพระยาศรีธรรมราชชาติเดโชไชยมไหยสุริยาธิบดีอภัยพิรียบรากรมภาหุ เมืองนครศรีธรรมราชเมืองเอก นา ๑๐๐๐๐ ขึ้นประแดงอินทปัญญาซ้าย  เจ้าเมืองนครศรีธรรมราช หัวเมืองชั้นเอก
พระยา

ส่วน บรรดาศักดิ์ พระยา นั้น เป็นบรรดาศักดิ์ สำหรับขุนนางระดับสูง หัวหน้ากรมต่างๆ เจ้าเมืองชั้นโท และแม่ทัพสำคัญ ในพระไอยการฯ มีเพียง 33 ตำแหน่ง  ดังนั้น จึงมีประเพณี พระราชทานเครื่องยศ (โปรดดูเรื่อง เครื่องราชอิสริยยศไทย) ประกอบกับบรรดาศักดิ์ด้วย โดย พระยาที่มีศักดินามากกว่า 5,000 จะได้รับพระราชทานพานทอง ประกอบเป็นเครื่องยศ จึงเรียกกันว่า พระยาพานทอง ซึ่งถือเป็นขุนนางระดับสูง ส่วนพระยาที่มีศักดินาต่ำกว่านี้ จะไม่ได้รับพระราชทานพานทอง (ปัจจุบันผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้น ทุติยจุลจอมเกล้า และ ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ ถือว่ามียศศักดิ์เทียบเท่ากับ พระยาพานทอง)
ในเรื่องนี้ จึงมีประเด็นความเชื่อ โดยบุตรขุนนางที่เกิดใหม่ บิดามักเอาพานทองไปรองรับทารกที่เกิดใหม่นั้น พร้อมอธิษฐานว่า ขอให้บุตรของตนมีวาสนาได้เป็นพระยาพานทองในอนาคต
ขุนนางที่มีศักดินา 10,000

ขุนนางที่มีศักดินา 10,000 ที่ถือว่าเป็นขุนนางระดับสูงนั้น นอกจาก เจ้าพระยา ทั้งห้าตำแหน่งนั้นแล้ว ในทำเนียบพระไอยการฯ ยังมีอีก 16 ตำแหน่ง แต่มีบรรดาศักดิ์ระดับต่ำกว่าเจ้าพระยา คือ
ขุนนางที่มีศักดินา 10,000 > จตุสดมภ์ (เสาหลักราชการทั้ง 4 - ศักดินา 10000 ต่ำกว่าอัครมหาเสนาบดี)

พระยายมราชอินทราธิบดีศรีวิไชยบริรักโลกากรทัณทะราช	เสนาบดีนครบาล (ที่ จตุสดมภ์ - ภายหลังได้แก้จาก พระยา เป็นเจ้าพระยา)
พระยาธารมาธิบดีสรีวิริยพงษวงษภักดีบดินทรเดโชไชยมะไหยสุริยาธิบดีรัตนมลเทียรบาล เสนาบดีกรมวัง (ที่ จตุสดมภ์ - ภายหลังได้แก้จาก พระยา เป็นเจ้าพระยา)
พระยาศรีธรรมราชเดชะชาติอำมาตยานุชิตพิพิทรัตนราชโกษาธิบดีอภัยรีพิริยะกรมภาหุ ตราบัวแก้ว เสนาบดีกรมพระคลัง (ที่ จตุสดมภ์ - ภายหลังได้แก้จาก พระยา เป็นเจ้าพระยา แล้ว ภายหลังได้ยกให้เป็นที่ระดับเดียวกับอัครมหาเสนาบดี เพราะต้องรับผิดชอบด้านการคลังและการต่างประเทศ รวมทั้งหัวเมืองชายทะเลฝ่ายตะวันออก)
พระยาพลเทพราชเสนาบดีศรีไชยนพรัตนเกษตราธิบดี เสนาบดีกรมนา (ที่ จตุสดมภ์ - ภายหลังได้แก้จาก พระยา เป็นเจ้าพระยา)
ขุนนางที่มีศักดินา 10,000 > ขุนนางชั้นสูงระดับนาหมื่น ที่ต่ำกว่าจตุสดมภ์

พระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดีศรีสุภะราชพิรียภาหุ	เจ้ากรมธรรมการ
พระมหาราชครูพระราชประโรหิตาจารย์ราชสุภาวดีศรีบรมหงษ์องคบุริโสดมพรหมญาณวิบุลสิลสุจริต วิวิทธเวทยพรหมพุทธาจารย์ ปุโรหิต
พระมหาราชครูพระครูมหิธรธรรมราชสุภาวดีศรีวิสุทธิคุณวิบูลธรรมวิสุทธิพรมจาริยาธิบดีศรีพุทธาจารย พราหมณ์
พระยารามจัตุรงค์ จางวางกรมอาสาหกเหล่า
พระยาศรีราชเดโชไชยอะไภรีพิรียปรากรมภาหุ เดโช เจ้ากรมอาสาหกเหล่าขวา
พระยาศรีราชเดชไชยท้ายน้ำอะไภยรีพิรียปรากรมภาหุ ท้ายน้ำ เจ้ากรมอาสาหกเหล่าซ้าย
ขุนนางที่มีศักดินา 10,000 > ออกญานาหมื่นที่รั้งหัวเมืองชั้นโท (ภายหลังให้ยกเป็นเจ้าพระยา)

พระยาเกษตรสงครามรามราชแสนญาธิบดีศรีสัชนาลัยอภัยรีพิรียบรากรมภาหุ เจ้าเมืองสวรรคโลก
พระยาศรีธรรมศุภราชชาติบดินทรสุรินทฤๅไชยอภัยพิรียภาหุ เจ้าเมืองสุโขทัย
พระยารามรณรงค์สงครามรามภักดีอภัยพิรียภาหะ เจ้าเมืองกำแพงเพชร
พระยาเพชรรัตนสงครามรามภักดีอภัยพิรียภาหะ เจ้าเมืองเพชรบูรณ์
ออกญากำแหงสงครามรามภักดีอภัยพิรียบรากรมภาหุ เจ้าเมืองนครราชสีมา (ภายหลังได้รับการยกเป็นหัวเมืองชั้นเอกเพราะศึกเจ้าอนุวงศ์)
ออกญาไชยยาธิบดีศรีรณรงค์ฤๅไชยอภัยพิรียบรากรมภาหุ เจ้าเมืองตะนาวศรี
ออกญาขุขันธภักดีศรีนครลำดวนไกรสรสงครามอภัยพิริยปรากรมภาหุ เจ้าเมืองขุขันธบุรีศรีนครลำดวน
ออกญาสุรินทร์ภักดีศรีณรงจางวาง เจ้าเมืองสุรินทร์
ออกญาสังขะบุรีศรีนครอัจจะ เจ้าเมืองสังขะ
ขุนนางที่มีศักดินา 5,000

ขุนนางที่มีศักดินา 5,000 ตามพระไอยการฯ ซึ่งถือว่าเป็นขุนนางระดับสูง รองลงมาจากขุนนางศักดินา 10,000 มี 21 ตำแหน่ง ดังต่อไปนี้
ออกญาศรีสุริยะราชาไชยอภัยพิรียภาหะ เจ้าเมืองเมืองพิชัย
ออกญาเทพาธิบดีศรีรณรงค์ฤๅไชยอภัยพิรียภาหะ เจ้าเมืองเมืองพิจิตร
ออกญาไกรเพชรรัตนสงครามรามภักดีพิรียภาหะ เจ้าเมืองเมืองนครสวรรค์
ออกญาแก้วเการพยพิไชยภักดีบดินทรเดโชไชยอภัยพิรียะภาหะ เจ้าเมืองเมืองพัทลุง
ออกญาเคางะทราธิบดีศรีสุรัตวลุมหนัก	เจ้าเมืองเมืองชุมพร
ออกพระไชยธิบดีรณรงค์ฤๅไชยอภัยพิรียะภาหะ เจ้าเมืองเมืองจันทบูรณ์
ออกพระวิชิตภักดีศรีพิไชยสงคราม เจ้าเมืองเมืองไชยา
ออกพระราชสุภาวดี ศรีสจะเทพณรายสมุหะมาตยาธิบดีศรีสุเรนทราเมศวร	เจ้ากรมพระสุรัสวดีกลาง
ออกพระศรีภูริยปรีชาราชเสนาบดีศรีสารลักษณ เจ้ากรมอาลักษณ์
พระราชครูพระครูพิเชดษรราชธิบดีศรีษรคม พราหมน์
พระธรรมสาตรโหระดาจารยปลัดมหิธร	พราหมน์
พระราชครูพระครูพิรามราชสุภาวดีตรีเวทจุทามะณีศรีบรมหงษ์ ปุโรหิต
พระอุไทยธรรม เจ้ากรมภูษามาลา
พระเพทราชาธิบดีศรีสุริยาภิชาติสุริยวงษ์องคสมุหะ สมุหะพระคชบาลจางวางขวา
พระสุรินทราราชาธิบดีศรีสุริยศักดิ์ สมุหะพระคชบาลจางวางซ้าย
พระเพชรพิไชย จางวาง กรมล้อมพระราชวัง
พระราชภักดีศรีรัตนราชสมบัติพิริยภาหะ เจ้ากรมพระคลังมหาสมบัติ
พระพิชัยสงคราม เจ้ากรมอาสาซ้าย
พระรามคำแหง เจ้ากรมอาสาขวา
พระพิชัยรณฤทธิ เจ้ากรมเขนทองขวา
พระวิชิตรณรงค์ เจ้ากรมเขนทองซ้าย
ขุนนางที่มีศักดินา 3,000 ที่รั้งหัวเมืองตรี และ หัวเมืองจัตวา

พระราชฤทธานนพหลภักดี ปลัดเมืองพิษณุโลก
พระศรีราชสงคราม ปลัดเมืองนครศรีธรรมราช
ออกพระศรีสุรินทฤๅไชย เจ้าเมืองเพชรบุรี
ออกพระสุระบดินทร์สุรินฤๅไชย เจ้าเมืองชัยนาท
ออกเมืองอินทบุรี เจ้าเมืองอินทบุรี
ออกเมืองพรมบุรีย์ เจ้าเมืองพรหมบุรี
ออกพระญี่สารสงคราม เจ้าเมืองสิงห์บุรี
ออกพระนครพราหมณ์ เจ้าเมืองลพบุรี
ออกพระพิไชยรณรงค์ เจ้าเมืองสระบุรี
ออกพระพิไชยสุนทร เจ้าเมืองอุทัยธานี
ออกพระศรีสิทธิกัน เจ้าเมืองมโนรมย์
ออกพระวิเศษไชยชาญ เจ้าเมืองวิเศษไชยชาญ
ออกพระสวรรคบุรี เจ้าเมืองสวรรคบุรี
ออกพระพิไชยภักดีสรีมไหยสวรรค เจ้าเมืองกาญจนบุรี
ออกพระพลคบุรีย์ เจ้าเมืองไทรโยค
ออกพระสุนธรสงครามรามพิไชย เจ้าเมืองสุพรรณบุรี
ออกพระศรีสวัสดิ์บุรีย์ เจ้าเมืองศรีสวัสดิ์
ออกพระสุนธรบุรียศรีพิไชยสงคราม เจ้าเมืองนครไชยศรี
ออกพระอมรินฤๅไชย เจ้าเมืองราชบุรี
ออกพระพิบูลย์สงคราม เจ้าเมืองนครนายก
ออกพระอุไทยธานี เจ้าเมืองปราจีนบุรี
ออกพระพิไชยภักดีสรีวิสุทธิสงคราม เจ้าเมืองกุย
ออกพระราชภักดีศรีสงคราม เจ้าเมืองระยอง
พระวิเศศฤๅไชย เจ้าเมืองฉะเชิงเทรา
พระนนทบุรีศรีมหาสมุทร เจ้าเมืองนนทบุรี
พระสมุทรสาคร เจ้าเมืองท่าจีน
พระสมุทรประการ เจ้าเมืองแม่กลอง
พระชนยบุรีย เจ้าเมืองชลบุรี
พระปรานบุรีย์ศรีสงคราม เจ้าเมืองปราณบุรี
พระบางลมุง เจ้าเมืองบางละมุง
พระศรีสมรรัตนราชภักดีศรีบวรพัช เจ้าเมืองท่าโรง
พระจันบูรราชภักดีศรีขันทเสมา เจ้าเมืองกำพราน
พระไชยบาดาล เจ้าเมืองไชยบาดาล
พระวรฤทธิฤๅไชย ผู้ว่าราชการเมืองกุมภวาปี
พระยารัตนวงษา เจ้าเมืองศรีสะเกษ
พระศรีสุระ เจ้าเมืองเดชอุดม
ดูเพิ่ม

ขุนนางไทย
ท้าวนาง
พระยศเจ้านายไทย
ศักดินา
ขุนนางสยามบนเปลขณะออกตรวจราชการ
ขุนนางสยามกับเหล่าบริวาร
สถานีชิโมนาดะ

สถานีชิโมนาดะ (ญี่ปุ่น: 下灘駅; โรมาจิ: Shimonada-eki เป็นสถานีรถไฟของสายโยซัง ในเมืองอิโยะ จังหวัดเอฮิเมะ ประเทศญี่ปุ่น อยู่ภายใต้การให้บริการของเจอาร์ ชิโกคุ หมายเลขสถานี "S09"
โปสเตอร์โปรโมทตั๋วเชชุง 18 เคยใช้ภาพของสถานีนี้ถึงสามหน ทำให้สถานีนี้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมแห่งหนึ่งขึ้นมา
แขวงรองเมือง

| แขวงรองเมือง |
| --- | --- |
แขวง
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมัน: Khwaeng Rong Mueang
มุมมองทางอากาศของสถานีรถไฟหัวลำโพงในเวลาเย็น ถนนด้านขวาซึ่งขนานไปกับสถานีคือถนนรองเมือง
แผนที่เขตปทุมวัน เน้นแขวงรองเมือง
ประเทศ:  ไทย
เขตปกครองพิเศษ: กรุงเทพมหานคร
เขต: ปทุมวัน
พื้นที่
 • ทั้งหมด: 1.300 ตร.กม. (0.502 ตร.ไมล์)
ประชากร (2566)
 • ทั้งหมด: 15,198 คน
 • ความหนาแน่น: 11,690.77 คน/ตร.กม. (30,279.0 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์: 10330
รหัสภูมิศาสตร์: 100701
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย
รองเมือง เป็นแขวงหนึ่งของเขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร
ประวัติ

แขวงรองเมืองตั้งชื่อตามถนนรองเมืองในพื้นที่ ซึ่งเริ่มจากถนนพระรามที่ 4 ไปทางทิศเหนือในแนวขนานกับสถานีกรุงเทพ แล้วไปสิ้นสุดที่ถนนพระรามที่ 1 เชิงสะพานกษัตริย์ศึก รวมระยะทางประมาณ 900 เมตร โดยปัจจุบันปรับเส้นทางให้รถวิ่งได้ทางเดียว และแบ่งออกเป็น 2 ส่วน เส้นทางจากถนนพระรามที่ 1 ให้รถวิ่งไปทางทิศใต้เท่านั้น ส่วนเส้นทางจากถนนพระรามที่ 4 ให้รถวิ่งไปทางทิศเหนือเท่านั้น โดยทั้ง 2 ส่วนจะบรรจบกันที่สามแยกที่เชื่อมต่อกับถนนเจริญเมือง และจะบังคับให้เดินรถไปทางทิศตะวันออกตามแนวถนนเจริญเมือง ไปยังถนนจารุเมืองและถนนบรรทัดทอง
ชื่อถนนรองเมืองตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่พระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง (หม่อมราชวงศ์ลพ สุทัศน์) ขุนนางในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นหนึ่งในขุนนางที่ร่วมสร้างถนนหลายแห่งในเขตบางรักเพื่อการลงทุนด้านอสังหาริมทรัพย์ในสมัยนั้น เช่น ถนนสี่พระยา, ถนนเดโช, ถนนสุรวงศ์ เป็นต้น ถนนรองเมืองเริ่มก่อสร้างใน พ.ศ. 2445 จนแล้วเสร็จและมีพิธีเปิดถนนในวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2447
ภูมิศาสตร์

แขวงรองเมืองมีพื้นที่ประมาณ 1.301 ตารางกิโลเมตร ถือเป็นพื้นที่เมืองและศูนย์กลางทางเศรษฐกิจแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานคร
แขวงที่อยู่ติดกับแขวงรองเมืองได้แก่ (เรียงตามเข็มนาฬิกาจากทิศเหนือ)
ทิศเหนือ ติตต่อกับแขวงสี่แยกมหานาค (เขตดุสิต) และแขวงถนนเพชรบุรี (เขตราชเทวี) มีคลองแสนแสบเป็นเส้นแบ่งเขต
ทิศตะวันออก ติตต่อกับแขวงวังใหม่ (เขตปทุมวัน) มีถนนบรรทัดทองเป็นเส้นแบ่งเขต
ทิศใต้ ติตต่อกับแขวงมหาพฤฒาราม (เขตบางรัก) มีถนนพระรามที่ 4เป็นเส้นแบ่งเขต
ทิศตะวันตก ติตต่อกับแขวงป้อมปราบ, แขวงวัดเทพศิรินทร์,แขวงคลองมหานาค (เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย) และแขวงตลาดน้อย (เขตสัมพันธวงศ์) มีคลองผดุงกรุงเกษมเป็นเส้นแบ่งเขต
แขวงนี้มีชุมชนอย่างน้อย 4 แห่ง เช่น ชุมชนตรอกสลักหิน, ชุมชนวัดดวงแข, ชุมชนแฟลตรถไฟ, ชุมชนจรัสเมือง เป็นต้น ในชุมชนดังกล่าวมีจุดหมายตาอย่างน้อย 7 แห่ง
นอกจากนี้ แขวงรองเมืองยังเป็นที่ตั้งของภัตตาคารหลายแห่งด้วย บางแห่งได้รับการจัดอยู่ในประเภทบีบกูร์ม็องจากมิชลินไกด์
คาลบี้

| --- | --- |

ประเภท: สาธารณะ (เคเค)
การซื้อขาย: TYO: 2229
อุตสาหกรรม: อาหาร
ก่อตั้ง: 30 เมษายน 1949; 75 ปีก่อน (1949-04-30)
สำนักงานใหญ่: มารูโนอูจิ ทรัสท์ ทาวเวอร์เมน มารูโนอูจิ, เขตชิโยดะ, โตเกียว, ประเทศญี่ปุ่น
บุคลากรหลัก: Shūji Itō, Chairman and CEO 
ผลิตภัณฑ์: ขนมขบเคี้ยวและอาหารอื่น ๆ
รายได้: ¥248,665 ล้าน (มีนาคม 2019)
พนักงาน: 3,860
เว็บไซต์: คาลบี้ (เว็บนานาชาติ) คาลบี้ (เว็บญี่ปุ่น)
คาลบี้ (ญี่ปุ่น: カルビー株式会社; โรมาจิ: Karubī Kabushikigaisha) เป็นบริษัทใหญ่สัญชาติญี่ปุ่นผู้ผลิตอาหารและขนมขบเคี้ยว ก่อตั้งขึ้นเมื่อ 30 เมษายน 1949 ที่เมืองฮิโรชิมะ ในสหรัฐอเมริกาคาลบี้ได้ผลิตขนมยอดนิยมหลักคือ ข้าวเกรียบกุ้ง "คัปปะ เอบิเซ็ง" (ในประเทศไทยจำหน่ายภายใต้ยี่ห้อ “เอบิเซน”) และขนมถั่วลันเตา "ซะยะ-เอ็นโด" (ในประเทศไทยจำหน่ายภายใต้ยี่ห้อ “บันบัน“) เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2007 ขนมขบเคี้ยวของคาลบี้เป็นที่นิยมมากในเอเชียและสหรัฐอเมริกา สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่อาคารมารูโนอูจิ ทรัสท์ ทาวเวอร์เมน ในมารูโนอูจิ เขตชิโยดะ โตเกียว
ชื่อของคาลบี้ (Calbee) นั้นมาจากคำว่า “Cal” ซึ่งแทนแคลเซียม และ “Bee” ซึ่งแทนอักษร บี ในวิตามินบี 1 คือธาตุอาหารสำคัญสองชนิด ปรัชญาองค์กรคือ “เก็บเกี่ยวของขวัญจากธรรมชาติเพื่อนำรสชาติพร้อมความสนุกสนาน และให้เป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์เพื่อสุขภาพ” ("We are committed to harnessing nature's gifts, to bringing taste and fun, and to contributing to healthy life styles.")
ในประเทศไทย

ในประเทศไทย คาลบี้ดำเนินงานภายใต้ชื่อจดทะเบียน คาลบี้ธนาวัธน์ จำกัด ชื่อย่อ “CTC” โดยเป็นบริษัทร่วมทุนระหว่าง Calbee Foods Co., ltd. ประเทศญี่ปุ่น และบริษัทธนาวัธน์ อุตสาหกรรม จำกัด ประเทศไทย ได้ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2523 ในประเทศไทยมีผลิตภัณฑ์ขนมขบเคี้ยวที่วางจำหน่าย เช่น ข้าวเกรียบกุ้ง ยี่ห้อ “คาลบี้”, มันฝรั่งแท่ง ยี่ห้อ “แจ๊กซ์” และขนมขบเคี้ยวถั่วลันเตา ยี่ห้อ “บันบัน”
ยุคเมจิ

ยุคเมจิ (ญี่ปุ่น: 明治時代; โรมาจิ: Meiji-jidai; ทับศัพท์: เมจิจิได) เป็น ศักราช ใน ประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ตั้งแต่วันที่ 23 ตุลาคม ค.ศ. 1868 ถึง 30 กรกฎาคม ค.ศ. 1912
ยุคเมจิเริ่มต้นหลังจากที่กลุ่มหัวก้าวหน้าในแคว้นศักดินาโชชูและแคว้นศักดินาซัตสึมะ ผนึกกำลังกันล้มล้างระบอบโชกุนและระบบซามูไร หลังจากล้มระบอบโชกุนได้แล้ว ก็สถาปนารัฐธรรมนูญและรัฐบาลใหม่ที่มีองค์จักรพรรดิเป็นศูนย์กลางแห่งอำนาจ จักรพรรดิทรงย้ายเมืองหลวงจากเกียวโตไปยังเอโดะ แล้วเปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว คณะรัฐบาลในสมเด็จพระจักรพรรดิได้ร่วมมือกันปฏิรูปญี่ปุ่นในทุก ๆ ด้าน มีการทำสงครามกับจักรวรรดิรัสเซียและมีชัยเหนือรัสเซียซึ่งเป็นหนึ่งในมหาอำนาจในขณะนั้น
รัฐบาลใหม่ได้ยกเลิกระบอบศักดินาสวามิภักดิ์และมีการรวมศูนย์อำนาจไว้ในกรุงโตเกียว มีการสถาปนาสภานิติบัญญัติในสมเด็จพระจักรพรรดิขึ้นมาตามแบบอย่างของรัฐสภาอังกฤษ อันประกอบด้วยสภาขุนนาง (สภาสูง) และสภาผู้แทนราษฎร (สภาล่าง) อย่างไรก็ตาม แม้จะมีการเลือกตั้ง แต่ก็ไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นระบอบประชาธิปไตยได้ เนื่องจากอำนาจและอิทธิพลทางการเมืองส่วนใหญ่อยู่ที่เหล่าขุนนางในสภาสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งคณะเก็นโรเป็นกลุ่มบุคคลที่มีอิทธิพลที่สุดในระบบการเมือง
มีการประกาศยกเลิกการครอบครองที่ดินในระบบศักดินานำที่ดินแจกจ่ายให้ชาวไร่ชาวนาทรงสร้างระบบการคมนาคมทั้งถนน ทางรถไฟ ระบบขนส่งทางทะเล เพื่อเสริมสร้างการค้าภายในและภายนอก ปรับปรุงระบบไปรษณีย์ การเงินและธนาคาร และวางรากฐานการพัฒนาประเทศให้เป็นประเทศอุตสาหกรรม โดยรัฐบาลเข้ามาลงทุนอุตสาหกรรมหลัก เช่น อุตสาหกรรมเหล็ก อุตสาหกรรมเหล็กกล้า และสนับสนุนเอกชนให้มีส่วนร่วมในการพัฒนาอุตสาหกรรม ใน ค.ศ. 1911 ประเทศญี่ปุ่นก็มีอำนาจในการจัดตั้งภาษีศุลกากรได้สำเร็จ และในช่วงเดียวกันประเทศญี่ปุ่นก็เป็นประเทศอุตสาหกรรมที่สำคัญในภูมิภาคเอเชีย
มีการประกาศยกเลิกสิทธิพิเศษของซามูไร ประชาชนทุกคนมีฐานะเท่าเทียมกัน ค.ศ. 1872 รัฐบาลประกาศนโยบายการศึกษาให้ประชาชนเล่าเรียนกันทุกคน มีการปลูกฝังความคิดและค่านิยมแบบดั้งเดิม คือ ลัทธิขงจื๊อในแผนการศึกษาเพื่อเน้นความจงรักภักดีต่อองค์จักรพรรดิ จัดให้มีการเกณฑ์ทหารตามแบบมาตรฐานสากลจัดตั้งกระทรวงกลาโหมดูแลการทหาร ปรับปรุงกองทัพให้มีประสิทธิภาพทั้งระเบียบวินัยของกองทัพและศักยภาพของอาวุธทำให้ประเทศญี่ปุ่นก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจชาติหนึ่งของโลก
การปฏิรูปสมัยเมจิใช้เวลาเพียง 20 ปี ก็สามารถพัฒนาประเทศญี่ปุ่นจากประเทศด้อยพัฒนามาเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วในภูมิภาคเอเชีย
ตารางเทียบศักราช

| เมจิ | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ค.ศ. | 1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 |
| พ.ศ. | 2411 | 2412 | 2413 | 2414 | 2415 | 2416 | 2417 | 2418 | 2419 | 2420 |
| เมจิ | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| ค.ศ. | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 |
| พ.ศ. | 2421 | 2422 | 2423 | 2424 | 2425 | 2426 | 2427 | 2428 | 2429 | 2430 |
| เมจิ | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| ค.ศ. | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 |
| พ.ศ. | 2431 | 2432 | 2433 | 2434 | 2435 | 2436 | 2437 | 2438 | 2439 | 2440 |
| เมจิ | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 |
| ค.ศ. | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 |
| พ.ศ. | 2441 | 2442 | 2443 | 2444 | 2445 | 2446 | 2447 | 2448 | 2449 | 2450 |
| เมจิ | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 |  |  |  |  |  |
| ค.ศ. | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 |  |  |  |  |  |
| พ.ศ. | 2451 | 2452 | 2453 | 2454 | 2455 |  |  |  |  |  |
ทหารไทย

ทหารไทย อาจหมายถึง
กองทัพไทย, กลุ่มบุคคลติดอาวุธโดยชอบด้วยกฎหมายและมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายไทย โดยเฉพาะในเรื่องรบ
อาจดู กองบัญชาการกองทัพไทย, กองทัพบก, กองทัพเรือ, กองทัพอากาศ, กระทรวงกลาโหม, ยศทหารและตำรวจไทย
ธนาคารทหารไทย, ธนาคารไทยซึ่งก่อตั้งโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
ชายชาญทหารไทย, เพลงปลุกใจไทย ประพันธ์โดยท่านผู้หญิงพวงร้อย อภัยวงศ์ และขับร้องโดยสวลี ผกาพันธ์
ข้าราชการทหาร กลุ่มบุคคลที่รับราชการปฏิบัติหน้าที่ราชการทหารในประเทศไทย