א סוכה א קליינע
השיר ומילותיו > השיר ביידיש

השיר פורסם במקור בעמוד השער של השבועון יודישע פרויענוועלט ("עולם הנשים היהודי"), בקרקוב 1902. בעשורים שלאחר מכן הופיעו גרסאות זהות (אמנם בחלק מהן הופיעו רק ארבעת בתי השיר, וחציו השני המכיל את הדיאלוג בין בעל הבית לאשתו - הוסר).
גרסה מעובדת, עם שינויים משמעותיים, נרשמה בשנת 1913 על ידי משה ליפשיץ מהעיר מיר שבמחוז הורדנה על גבול מינסק. ליפשיץ ככל הנראה שמע כך את השיר באזור מגוריו, אחר שהעם ערך בו "תיקונים". גרסה זו הודפסה כעבור עשור וחצי על ידי חובב הפולקלור והאתנוגרף שמואל להמן, בספרו "גנבֿים-לידער מיט מעלאָדיעס" ("שירי גנבים עם מנגינות"), ורשה 1928.
ברבות השינויים עברו השיר שינויים ו"תיקונים" רבים, בהתאמה ליידיש מדוברת, וכן כאלו הנותנים לו צביון דתי מובהק יותר, כמו גם התאמות תרבותיות אחרות. קיימת גרסה חרדית קלאסית לשיר, בה הבת מחליפה את האם, וכן כמה המרות אחרות של ניבים ומטבעות לשון אידיומטיים וייחודיים לשפת היידיש. בגרסה זו נוסף משפט המורה על המשלת אותה הסוכה לעם ישראל בגלות, שקרוב לאלפיים שנה עומד הוא וניצב, למרות הרוחות החודרות. גרסה זו מושרת בביצוע של ברוך חייט עם מקהלת בני הרבנים, וכן מופיעה כתובה בספר "דאָס פֿלאַם פֿון אַמאָל: ניגוני ישראל" ("הלהבה של פעם: ניגוני ישראל"), ניו יורק 2007.
קיימות גרסאות מודרניות המשלבות בין כמה גרסאות מוקדמות. אחרות אף ממשיכות ומשנות באופן עצמאי.
| מילות השיר, כפי שפורסמו במקור, בעמוד השער של השבועון יודישע פרויענוועלט ("עולם הנשים היהודי"), בקרקוב 1902 | מילות השיר כפי שפורסמו בספר "גנבֿים-לידער מיט מעלאָדיעס" ("שירי גנבים עם מנגינות"), ורשה 1928, על פי רישום משנת 1913 | מילות השיר בגרסה החרדית, כמו בזו שהושרה על ידי ברוך חייט ומקהלת בני הרבנים, וכפי שפורסמה בספר "דאָס פֿלאַם פֿון אַמאָל: ניגוני ישראל" ("הלהבה של פעם: ניגוני ישראל"), ניו יורק 2007 | מילות השיר בגרסה מודרנית של ההרכב המוזיקלי "גמזו בלוז בנד" |
| --- | --- | --- | --- |
| אַ סֻכָּה אַ קליינע  פון ברעטער געמיינע  האב איך קוים מיט צרות געמאכט!    געדעקט דעם דַאך  מיט אַ בִּסעלע סכך,  און איך זיץ אין איהר סֻכּות בַיי נאכט.          פון ווינד דעם קאלטען,  וואס בלָאזט דורך די שפּאלטען,  'מַיין ליכטעלע לעשען זיך וויל; -    דָא מאך איך מיר קידוש,  און זעהט נָאר אַ חִדוש:  מַיין ליכטעל ברענט רוהיג אונ שטיל!        מיט פערזָארגטען געזיכט  דָאס ערשטע געריכט  טראָגט מיר מַיין ווייב באַלד אַריין.    זי שטעלט זיך אַוועק  און זָאגט, ווי מיט שרעק:  דער ווינט ווארפט די סֻכָּה באַלד אַיין!        – עט, זיי ניט קיין נַאר  אונ האָב ניט קיין צער  עס זָאל דיר דער ווינד ניט טהון בַּאנג:    ניט זעלטען זיי קומען  די ווינדען אונ ברומען;  דאַך שטעהט אונזערע סֻכָּה שוין לאַנג...    | אַ סוכּה אַ קליינע,  פון ברעטלעך געמיינע,  קוים מיט צרות געמאכט;    געדעקט דעם דאַך  מיט אַ בּיסעלע סכך,  איך זיץ אין סוכּה בּאַנאַכט.          איך מאַך מיר קידוש,  ס'איז מיר אַ חידוש, –  די ליכטעלעך בּרענען רוּיִק שטיל;    פון דעם ווינט דעם קאַלטן,  עס בּלאָזט פון אַלע שפּאַלטען,  אין סוכּה ווערט קאַלט און קיל.        צום צווייטן געריכט,  מיט אַ טרויער געזיכט,  טראָגט מיר מיין ווייבּעלע אַריין;    זי שטעלט זיך אַוועק  און זאָגט, מיט שרעק:  „די סוכּה זי פאַלט בּאַלד איין."        „זיי נישט קיין נאַר  אונ האָבּ נישט קיין צער –  די סוכּה וועט שטיין יאָרן לאַנג;    פיל ווינטן עס בּרומען,  פיל וועלטן אס קומען,  די סוכּה וועט שטיין יאָרן לאַנג."    | אַ סוכּה'לע אַ קליינע,  מיט (/פון) ברעטעלעך געמיינע (/א שיינע),  האב איך מיר א סוכה'לע געמאכט.    באדעקט (/געדעקט) דעם דאַך  מיט אַ בּיסעלע סכך,  זיץ איך מיר סוכות (/אין סוכה'לע) בּיינאַכט.  (/האב איך מיר א סוכה'לע געמאכט.)    (הרחמן...)    א ווינט א קאַלטן,  בּלאָזט דורך די שפּאַלטען,  אין די ליכטעלך זיי לעשן זיך וויל.    עס איז מיר אַ חידוש,  ווי איך מאַך מיר קידוש,  און די ליכטעלך זיי בּרענען גאנץ שטיל;    (הרחמן...)    (ביים (/צום) ערשטן געריכט,  מיט אַ בלאסען געזיכט,  קומט צו (/ברעגנט) מיר מיין טאכטער'ל אַריין;    זי שטעלט (זיך) אַוועק  און זאָגט, מיט (פול) שרעק:  טאטע('לע), די סוכּה'לע פאַלט (באלד) איין.)    (הרחמן...)    זיי נישט קיין נאַר  און האָבּ נישט קיין צער –  זאל דיר די סוכּה נישט זיין באַנג;    עס איז שוין גאר  באלד צוויי טויזנט יאר  און די סוכּה'לע (זי) שטיין נאך גאנץ לאַנג.    (אוי) הרחמן הוא יקים לנו את סוכת דוד הנופלת.    | אַ סוכּה'לע אַ קליינע,  פון ברעטעלעך געמיינע,  האב איך מיט צרות געמאכט.    געדעקט דעם דאַך  מיט גרינעם סכך,  און איך זיץ מיר אין סוכה'לע ביי נאכט.    (הרחמן...)                        די ערשטע געריכט,  מיט אַ בלאסען געזיכט,  טראגט מיר די ווייבעלע אַריין;    זי שטעלט זיך אַוועק  און זאָגט, מיט שרעק:  אז די ווינטן ווארפן די סוכה'לע באלד איין.  (הרחמן...)    זיי נישט קיין נאַר,  האָבּ נישט קיין צער,  די סוכּה'לע שטייט שוין גאנץ לאנג.  די ווינטן וואס ברומען  וועלן ווערן פארשוומען  און די סוכּה'לע וועט בלייבן שטיין.  הרחמן הוא יקים לנו את סוכת דוד הנופלת.    |
לאחר עשור ומחצה, בשנת 1917, הודפסה בניו יורק (בה התגורר רייזן באותה התקופה) סדרת הספרים "אלע ווערק פון אברהם רייזען" (="כל כתבי אברהם רייזן"), ובכרך החמישי שבה הודפס השיר, אך רק עם ארבעת הבתים הראשונים. הדיאלוג בין בעל המשפחה לאשתו הושמט. גרסה מקוצרת זו הופיעה לפני כן, בשנת ה'תרע"ד (1914), בספר "די נייע שול" ("בית הספר החדש"), וכן בהעתקי גרסה זו אצל יואל אנגל בקובץ המוזיקלי "50 יודישע קינדערלידער" על כל מהדורותיו.
גרסה מאוחרת יותר של השיר, עם שינויי כתיב ולשון קלים:
אַ סוכּה, אַ קלײנע

פֿון ברעטלעך געמײנע

האָב איך קױם מיט צרות געמאַכט.

געדעקט דעם דאַך מיט אַ ביסעלע סכך

און כ'זיץ אין איר סוכּות בײנאַכט.



מיט פֿאַרזאָרגטן געזיכט

דאָס ערשטע געריכט

עס טראָגט מיר מײן װײב באַלד אַרײן.

זי שטעלט זיך אװעק און זאָגט מיט שרעק

דער װינט װאַרפֿט די סוכּה באַלד אײן.



פֿון װינט דעם קאַלטן

װאָס בלאָזט דורך די שפאַלטן

מײן ליכטעלע לעשן זיך װיל.

דאָך מאַך איך מיר קידוש און זעט נאָר דעם חידוש

מײן ליכטל ברענט רואיק און שטיל.



עט, זײ ניט קײן נאַר

און האָב ניט קײן צער

עס זאָל דיר דער װינט ניט טאָן באַנג.

ניט זעלטן זײ קומען די װינטן און ברומען

דאָך שטײט אונדזער סוכּה שױן לאַנג.
קיימת גם גרסה חליפית, עם תוכן שונה מהמקור, אך במבנה זהה לשיר המקורי, מאת המשורר מרדכי ריווסמן (מחבר השיר "חנוכה, אוי חנוכה"). השיר הודפס בספרה של שרה פישר, "היים און משפחה: ימים טובים", בואנוס איירס תש"ח, עם לחן של מיכל גלברט.